text:
NGIUFULA 10
Inki Mambu Biblia Ke Sila Sambu na Bilumbu Ke Kwisa?
“Bantu ya lunungu ta baka ntoto, mpi bo ta zinga kimakulu na zulu na yo.”
“Ntoto ke bikalaka kimakulu.”
“Yandi ta mina lufwa kimakulu, mpi Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ta kusula mansanga na baluse yonso.”
“Na ntangu yina meso ya bifwa-meso ta kanguka, mpi makutu ya bifwa-makutu ta wa. Na ntangu yina muntu ya dikulu-kifu ta pumbuka bonso kabuluku, mpi ludimi ya baba ta tula milolo ya kiese. Sambu bamasa ta basika na ntoto-makanga, mpi bamasa ta basika na ntoto ya zelo na zelo.”
“Yandi ta kusula mansanga yonso na meso na bo, lufwa ta vandaka diaka ve; mawa, bidilu, mpi mpasi ta vandaka diaka ve. Mambu ya ntama me vila.”
“Bo ta tunga banzo mpi ta zinga muna, bo ta kuna bilanga ya vinu mpi ta dia mbuma na yo. Bo ta tunga ve sambu muntu ya nkaka kuzinga, bo ta kuna mpi ve sambu bantu ya nkaka kudia. Sambu bilumbu ya bantu na mono ta vanda bonso bilumbu ya nti, mpi bantu ya mono me solaka ta wa kiese kibeni sambu na kisalu ya maboko na bo.”


c: text/html

text:
KAPU KIA 6
Akweyi Tukwendanga Vava Tufwanga?
1-3. Nkia yuvu wantu beyuvulanga mu kuma kia lufwa? Nkia mvutu bevananga mabundu makaka?
NKAND’A NZAMBI ukutusianga o nsilu vo “o lufwa, ke lukala diaka ko.” (Lusengomono 21:4) Muna Kapu kia 5 twalongokele vo lukûlu lwatuziulwila e nzila mu vua moyo a mvu ya mvu. Kansi o wantu bakinu fwa. (Kimpovi 9:5) Muna kuma kiaki, tukukiyuvulanga kiuvu eki kia mfunu: Adieyi dikutubwilanga vava tufwanga?
2 E mvutu za kiuvu kiaki mfunu kikilu zina musungula vava tufwilwanga muntu tutoma zolanga. Nanga tulenda kukiyuvula: ‘Akweyi kena? Nga okutumonanga? Nga olenda kutusadisa? Nga tukumona diaka?’
3 Mabundu mevananga mvutu za mpila mu mpila mu yuvu yayi. Mabundu makaka melonganga vo muntu ambote avo ofwidi, ku zulu kekwendanga, vo i muntu ambi ku bilungi keyokelwanga. Akaka bevovanga vo muntu avo ofwidi, okitukanga mwanda yo zinga kumosi ye yitu yandi ana bafwa kala. Akaka bevovanga mpe vo muntu avo ofwidi yo fundiswa, owutukanga diaka yovo zinga diaka ye nitu yakaka, nanga nze muntu akaka yovo bulu.
4. Nkia ngindu zimosi belonganga mabundu mu kuma kia lufwa?
4 Mabundu mama memonekanga nze mau melonganga mambu maswaswana. Kansi ngindu zimosi kaka belonganga. Belonganga vo muntu avo ofwidi, vena ye lekwa kivaikanga muna nitu andi kikwamanananga zinga. Nga ediadi dialudi?
AKWEYI TUKWENDANGA VAVA TUFWANGA?
5, 6. Adieyi dikutubwilanga vava tufwanga?
5 Yave ozeye dina dikutubwilanga vava tufwanga, okutuvovesanga vo vava muntu kefwanga, vana vau e zingu kiandi kifokokanga. O lufwa i kondwa o moyo. Muna kuma kiaki, muntu avo ofwidi, o nyindu ye makani mandi ke mekwamanananga zinga ku fulu kiakaka ko. * Vava tufwanga ketumonanga ko ngatu wá yovo yindula konso diambu.
6 Solomo wa ntinu wasoneka vo ‘amafwa ke bazeye diambu ko.’ Amafwa ke balendi zola ko ngatu menga muntu ye ‘ke vena salu ko yovo lukanu, yovo zayi yovo ngangu muna ziami bekwendanga.’ (Tanga Kimpovi 9:5, 6, 10.) Muna Nkunga 146:4, Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo vava muntu kefwanga, “o makani mandi” mefwanga.
ADIEYI YESU KAVOVA MU KUMA KIA LUFWA?
7. Adieyi Yesu kavova mu kuma kia lufwa?
7 Vava Lazaro wa nkundi andi kafwa, Yesu wavovesa alongoki andi vo: “O nkundi eto Lazaro olele.” Kansi Yesu kazola vova ko vo Lazaro vunda kavundanga. Kadi kuna kwalanda Yesu wavova vo: ‘Lazaro ofwidi.’ (Yoane 11:11-14) Yesu watezanesa lufwa yo tulu. Kavova ko vo Lazaro ku zulu kayenda yovo wayenda zinga kumosi ye yitu yandi ana bafwa. Kavova mpe ko vo Lazaro mpasi kamweswanga kuna bilungi yovo wutuka diaka nze muntu akaka yovo bulu. Kansi, Lazaro wakala nze yandi olele ku wosola kia tulu. Vena ye sono yakaka ya Nkand’a Nzambi itezanesanga lufwa yo tulu. Vava Setefano kavondwa Nkand’a Nzambi uvovanga vo “olele muna lufwa.” (Mavangu 7:60) Paulu wa ntumwa mpe wasoneka vo Akristu akaka “balele kala muna lufwa.”—1 Korinto 15:6.
8. Aweyi tuzayidi wo vo Nzambi kavanga wantu ko kimana bafwanga?
8 Nga Nzambi wavanga Adami yo Eva bazinga mu kolo kiakete yo fwa? Ve. Yave wabavanga kimana bazinga yakwele mvu yo vimpi walunga. Vava Yave kavanga o wantu, wabavanga y’etima dia zinga yakwele mvu. (Kimpovi 3:11) Amase ke bezolanga ko vo wan’au banuna yo fwa, Yave mpe i wau kemonanga mu kuma kieto. Kansi, avo Nzambi watuvanga twazinga yakwele mvu, ekuma tufwilanga?
EKUMA TUFWILANGA?
9. Ekuma tulenda vovela vo nkanikinu kavana o Yave kwa Adami yo Eva ke wakala mpasi ko?
9 Muna mpatu a Edene, Yave wavovesa Adami vo: ‘Konso nti wina muna mpatu, dia kwaku; vo i nti a zayila wete yo bi, kudie wo ko: kadi muna lumbu odia wo, fwa ofwa.’ (Etuku 2:9, 16, 17) O nkanikinu wau wakiá, ke wakala mpasi ko muna wo lemvokela. Yave wakala yo nswa wazayisa Adami yo Eva edi diambote ye edi diambi. Muna lemvokela Yave, i badi songela vo bazitisanga e wisa kiandi. Badi songa mpe vo bavutulanga matondo muna lekwa yawonso kabavana.
10, 11. (a) Aweyi Satana kavukumwinina Adami yo Eva? (b) Ekuma Adami yo Eva ke bakadila ye ndungidi ko muna dina bavanga?
10 Diankenda kikilu vo, Adami yo Eva bakolamena Yave. Satana wavovesa Eva vo: “I kieleka kina vo, o Nzambi, nana kavova, ke nudie nti miawonso mia mpatu ko e?” Eva wavutula vo: “E bundu ya nti mia mpatu tudia kweto: kansi e bundu kia nti wina vana kati kwa mpatu, i Nzambi wau, ke nudie kio ko, ngatu viakana kio, ke nwafwa.”—Etuku 3:1-3.
11 I bosi, Satana wavova vo: ‘Ke nufwa kweno ko: kadi o Nzambi ozeye wo vo, e lumbu nudia kio, o meso meno metemoka, nukala nze Nzambi, nuzaya o wete yo bi.’ (Etuku 3:4-6) Satana wazola vo Eva kayindula vo wakala ye nswa wa kuyisolela edi diambote y’edi diambi. Wamvuna mpe mu kuma kia dina diadi kumbwila avo okolamene Nzambi. Satana wavova vo Eva ke fwa ko, muna kuma kiaki, Eva wabonga e bundu yo dia kio. I bosi, wavana kio mpe kwa nkaz’andi. Adami yo Eva bazaya wo vo Yave wabavovesa vo ke badie bundu kiakina ko. Vava badia kio, bakolamena nkanikinu a Nzambi una ke wakala mpasi ko mu lemvokela. Muna dia bundu, basonga vo ke bazitisanga Se diau dia zulu ko. Ke bakala ye ndungidi ko muna dina bavanga.
12. Ekuma ukolami wa Adami yo Eva wakendelekela Yave?
12 Ekwe lukendalalu batwasa mase meto mantete wau balembi zitisa o Mvangi au! Aweyi omona avo ovangidi mawonso mu sansa mwan’aku ayakala yovo wankento, i bosi ukolamene yo lembi vanga dina okunlombanga? Nga diadi ke dikutwasila ntantu mu ntima ko?
13. E mvovo mia Yave “mu ntoto ovutuka” adieyi misonganga?
13 Vava Adami yo Eva bakolama, bavidisa e lau diau dia zinga yakwele mvu. Yave wavovesa Adami vo: “U ntoto wina, mu ntoto ovutuka.” (Tanga Etuku 3:19.) Ediadi disongele vo Adami ntoto kadi kituka nze una kavangilu ko. (Etuku 2:7) Vava kasumuka, Adami wafwa, i sia vo kakala diaka ko.
14. Ekuma tufwilanga?
14 Kele vo Adami yo Eva balemvokela Nzambi badi zinga yamu wau. Kansi vava bakolamena Nzambi, basumuka, kuna kwalanda bafwa. Esumu dina nze kimbevo kiampondi twasambukila kwa mase meto mantete. Yeto awonso tuwutukanga se asumuki, ekiaki i kuma tufwilanga. (Roma 5:12) Kansi, ediadi ke diau ko i kani dia Nzambi mu kuma kia wantu. Nzambi kakana dio ko vo wantu bafwanga. Nkand’a Nzambi uyikilanga lufwa vo “mbeni.”—1 Korinto 15:26.
E LUDI KIKUTUVEVOLANGA
15. E ludi mu kuma kia lufwa aweyi kikutuvevolwelanga?
15 O zaya e ludi mu kuma kia lufwa dikutuvevolanga muna ngindu zayingi zabendomoka. Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo amafwa ke bemonanga mpasi ko yovo kendalala. Ke tulendi mokena yau ko. Ke tulendi kubasadisa ko, oyau mpe ke balendi kutusadisa ko. Ke balendi kutuvanga mbi ko, ekiaki i kuma ke tulendi kubamwena wonga ko. Mabundu mayingi melonganga vo amafwa bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka. Tulenda kubasadisa avo tuvene e nzimbu kwa mfumu za mabundu yovo kw’awana bebadikilwanga vo avauki. Kansi, o zaya e ludi mu kuma kia lufwa dikututaninanga twalembi vunwa kw’awana belonganga malongi mama maluvunu.
16. Nkia luvunu lulongwanga muna mabundu mayingi mu kuma kia mafwa?
16 Satana osadilanga mabundu maluvunu mu vuna wantu yo kubafila mu yindula vo amafwa bekwamanananga zinga. Muna bonga e nona, mabundu makaka melonganga vo vava tufwanga, vena ye lekwa kivaikanga mu nitu eto yo kwenda zingila ku fulu kiakaka. Nga i diau olongwanga muna dibundu diaku? Yovo olongwanga dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia mafwa? Satana osadilanga luvunu mu vengomona wantu kwa Yave.
17. Ekuma ngindu za yoka wantu kuna bilungi zikululwilanga o zitu wa Yave?
17 Dina mabundu mayingi melonganga, diankenda kikilu. Kasikil’owu, mabundu makaka melonganga vo wantu ambi beyokwa yakwele mvu kuna bilungi. E longi diadi dialuvunu, zitu wa Yave dikululanga. Nzambi kalendi yambula ko vo wantu bamona e mpasi za mpila yayi. (Tanga 1 Yoane 4:8.) Aweyi olenda badikila muntu otumbanga mwan’andi muna kunyoka moko vana tiya? Okumbadikila vo wambi kikilu. Ku kala ye tima dia kunzaya ko. Ediadi i diau kazolele Satana vo twayindula mu kuma kia Yave!
18. Ekuma katufwete mwena wonga wa mafwa ko?
18 Mabundu makaka melonganga vo vava wantu befwanga bekitukanga se mianda. Mabundu mama melonganga vo tufwete zitisanga yovo mwena mianda miami o wonga kadi milenda kituka se akundi ambote yovo atantu. Ndonga bekwikilanga luvunu lwalu. Bemonanga wonga wa mafwa, muna kuma kiaki bekubasambilanga vana fulu kia sambila Yave. Sungamena dio vo amafwa ke balendi yindula ko ngatu vanga konso diambu. Muna kuma kiaki, ke tuna ye kuma kia kubamwena wonga ko. Yave i Mvangi eto. Yandi i Nzambi aludi, yandi kaka tufwete sambila.—Lusengomono 4:11.
19. O zaya e ludi mu kuma kia lufwa aweyi dikutusadisilanga?
19 Vava tuzayanga e ludi mu kuma kia lufwa, tuvevokanga muna malongi maluvunu. E ludi kiaki kikutusadisanga mu bakula nsilu kekutusianga o Yave mu kuma kia moyo ye zingu kia kusentu.
20. Adieyi tulongoka muna kapu kilanda?
20 Kuna nz’ankulu, Yobi wa selo kia Nzambi wayuvula vo: ‘O muntu ovo ofwidi, ng’ozinga diaka?’ (Yobi 14:14) O muntu avo ofwidi, nga olenda kikilu zinga diaka? Dina Nzambi kekutuzayisanga muna Nkand’a Nzambi diakiese kikilu. Tuzaya e diambu diadi muna kapu kilanda.
^ tini. 5 Wantu ayingi bekwikilanga vo moyo yovo mwanda ukwamanananga zinga kuna nima lufwa. Muna zaya mayingi tala e Mvovo Misasilu 17 ye 18.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1 Na luyantiku Ndinga vandaka, mpi Ndinga+ vandaka ti Nzambi,+ mpi Ndinga vandaka nzambi.+2 Yandi vandaka na luyantiku ti Nzambi.3 Bima yonso salamaka na nzila na yandi,+ mpi ata kima mosi ve salamaka kukonda yandi.Yina salamaka4 na nzila na yandi vandaka luzingu, mpi luzingu vandaka nsemo ya bantu.+5 Nsemo ke sema na mpimpa,+ kansi mpimpa me nunga yo ve.6 Muntu mosi yina bo tindaka na kuvanda mumonisi ya Nzambi kwisaka; zina na yandi Yoane.+7 Yandi kwisaka bonso mbangi, sambu na kuta kimbangi yina ke tadila nsemo,+ sambu bantu ya mitindu yonso kukwikila na nzila na yandi.8 Yandi vandaka ve nsemo yina,+ kansi yandi kwisaka sambu na kuta kimbangi ya ke tadila nsemo yina.9 Nsemo ya kieleka yina ke pesaka bantu ya mitindu yonso nsemo zolaka kukwisa na nsi-ntoto.+10 Yandi vandaka na nsi-ntoto,+ mpi nsi-ntoto salamaka na nzila na yandi,+ kansi nsi-ntoto zabaka yandi ve.11 Yandi kwisaka na insi na yandi mosi, kansi bantu ya insi na yandi ndimaka yandi ve.12 Kansi, yandi pesaka bantu yonso yina yambaka yandi kiyeka ya kukuma bana ya Nzambi,+ sambu bo vandaka kumonisa lukwikilu na zina na yandi.+13 Mpi bo butukaka ve na menga, na luzolo ya kinsuni, to na luzolo ya muntu, kansi bo butukaka na Nzambi.+14 Ebuna Ndinga kumaka nsuni+ mpi zingaka na kati na beto, mpi beto monaka nkembo na yandi, nkembo bonso ya mwana mosi kaka ya kubutuka+ yina katukaka na tata; mpi yandi vandaka ya kufuluka ti mambote* ya Nzambi mpi kieleka.15 (Yoane taka kimbangi sambu na yandi, ya kieleka yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Yai muntu yina mono tubaka sambu na yandi nde, ‘Muntu yina ke kwisa na nima na mono me lutaka na ntwala na mono, sambu yandi vandaka na luzingu na ntwala na mono.’”)+16 Sambu beto yonso bakaka na bima mingi yina yandi kele na yo, ata ntima ya mbote ya nene na zulu ya ntima ya mbote ya nene.17 Sambu bo pesaka Nsiku na nzila ya Moize,+ ntima ya mbote ya nene+ mpi kieleka kwisaka na nzila ya Yezu Kristu.+18 Ata muntu mosi ve me monaka Nzambi;+ nzambi+ mosi kaka ya kubutuka yina kele na lweka ya Tata*+ muntu tendulaka yandi.+19 Yai kimbangi yina Yoane taka ntangu Bayuda tindaka banganga-nzambi ti Balevi katuka na Yeruzalemi sambu na kuyula yandi nde: “Nge kele nani?”+20 Yandi ndimaka yo mpi buyaka yo ve; yandi tubaka nde: “Mono kele Kristu ve.”21 Bo yulaka yandi nde: “Ebuna, nge kele nani? Keti nge kele Eliya?”+ Yandi vutulaka nde: “Mono kele Eliya ve.” “Keti nge kele Mbikudi?”+ Yandi vutulaka nde: “Ve!”22 Yo yina bo tubilaka yandi nde: “Nge kele nani? Songa beto sambu beto pesa mvutu na bantu yina tindaka beto. Inki nge ke tuba sambu na nge mosi?”23 Yandi tubaka nde: “Mono kele ndinga ya muntu mosi yina ke tuba na ndinga ya ngolo na ntoto-makanda nde: ‘Beno sala nde nzila ya Yehowa kuvanda ya kusungama,’*+ kaka mutindu mbikudi Yezaya tubaka.”+24 Bafarize bantu tindaka bantu yina.25 Yo yina bo yulaka yandi nde: “Ebuna, kana nge kele ve Kristu to Eliya to Mbikudi, sambu na nki nge ke botika bantu?”26 Yoane vutudilaka bo nde: “Mono ke botika na masa. Na kati na beno kele ti muntu mosi yina beno me zaba ve,27 muntu yina ke kwisa na nima na mono, muntu yina mono me fwana ve na kukangula bansinga ya sandale na yandi.”+28 Mambu yai salamaka na Betania na simu ya Yordani, kisika Yoane vandaka kubotika bantu.+29 Na kilumbu yina landaka, yandi monaka Yezu ke kwisa na yandi, mpi yandi tubaka nde: “Tala, Mwana-Dimeme+ ya Nzambi yina ke katula disumu+ ya nsi-ntoto!+30 Yai muntu yina mono tubaka sambu na yandi nde: ‘Muntu mosi ke kwisa na nima na mono, yandi me lutaka na ntwala na mono, sambu yandi vandaka na luzingu na ntwala na mono.’+31 Ata mono, mono zabaka yandi ve, kansi mono kwisaka kubotika bantu na masa sambu yandi monana na Izraele.”+32 Yoane mpi taka kimbangi nde: “Mono monaka mpeve ke kulumuka bonso pizio katuka na zulu, mpi yo telamaka na zulu na yandi.+33 Ata mono, mono zabaka yandi ve, kansi Muntu yina tindaka mono na kubotika bantu na masa songaka mono nde: ‘Konso muntu yina nge ta mona mpeve ke kwisa kukulumuka mpi ke telama na zulu na yandi,+ yandi yina muntu ke botikaka na mpeve santu.’+34 Mono monaka yo, mpi mono taka kimbangi nde muntu yai kele Mwana ya Nzambi.”+35 Diaka, na kilumbu yina landaka, Yoane telamaka ti balongoki na yandi zole,36 mpi ntangu yandi vandaka kutala Yezu ke tambula, yandi tubaka nde: “Tala, Mwana-Dimeme+ ya Nzambi!”37 Ntangu balongoki yina zole waka mambu yina yandi tubaka, bo landaka Yezu.38 Ebuna Yezu balukaka, mpi ntangu yandi monaka bo ke landa yandi, yandi tubilaka bo nde: “Beno ke sosa inki?” Bo tubilaka yandi nde: “Rabi (yina kana bo balula yo, yo ke tendula, “Longi”), nge ke zingaka na wapi?”39 Yandi tubilaka bo nde: “Beno kwisa, mpi beno ta mona.” Ebuna bo kwendaka mpi bo monaka kisika yandi vandaka kuzinga, mpi bo bikalaka ti yandi kilumbu yina; yo vandaka kiteso ya ngunga ya kumi.*40 Andre+ mpangi ya Simoni Piere, vandaka na kati ya balongoki zole yina waka mambu yina Yoane tubaka mpi landaka Yezu.41 Yandi kutanaka ntete ti mpangi na yandi Simoni mpi yandi tubilaka yandi nde: “Beto me mona Mesia”+ (yina kana bo balula yo, yo ke tendula, “Kristu”),42 mpi yandi nataka yandi na Yezu. Ntangu Yezu talaka yandi, yandi tubaka nde: “Nge kele Simoni+ mwana ya Yoane; bo ta bingaka nge Sefasi” (yina bo ke balulaka “Piere”).+43 Na kilumbu yina landaka, Yezu zolaka kukwenda na Galilea. Ebuna yandi kutanaka ti Filipo+ mpi tubilaka yandi nde: “Landa mono.”44 Filipo vandaka muntu ya Betsaida, mbanza mosi ti Andre mpi Piere.45 Filipo kutanaka ti Natanaele+ mpi songaka yandi nde: “Beto me mona muntu yina Moize, na Nsiku, mpi Bambikudi sonikaka sambu na yandi nde: Yezu, mwana ya Yozefi,+ muntu ya Nazareti.”46 Kansi Natanaele tubilaka yandi nde: “Keti kima mosi ya mbote lenda basika na Nazareti?” Filipo tubilaka yandi nde: “Kwisa mpi tala.”47 Yezu monaka Natanaele ke kwisa na yandi mpi Yezu tubaka sambu na yandi nde: “Tala, muntu ya Izraele ya kieleka yina kele ve ti luvunu ata fioti.”+48 Natanaele yulaka yandi nde: “Inki mutindu nge me zaba mono?” Yezu vutudilaka yandi nde: “Na ntwala nde Filipo kubinga nge, ntangu nge vandaka na nsi ya nti ya bafige, mono monaka nge.”49 Natanaele tubaka nde: “Rabi, nge kele Mwana ya Nzambi, nge kele Ntotila ya Izraele.”+50 Yezu tubilaka yandi nde: “Keti nge me kwikila sambu mono me songa nge nde mono monaka nge na nsi ya nti ya bafige? Nge ta mona mambu ya nene kuluta yai.”51 Yezu tubilaka yandi diaka nde: “Ya kieleka kibeni, mono ke tubila beno nde, beno ta mona zulu me kanguka mpi bawanzio ya Nzambi ke tombuka mpi ke kulumuka na Mwana ya muntu.”+


text:
Bantu ya lunungu ta zinga kimakulu na zulu ya ntoto (29)
Ya Davidi.א [Aleph]37 Kuwa ve makasi sambu na bantu ya mbiMpi kulula ve bantu ya ke salaka mambu ya mbi.+2 Bo ta yuma nswalu bonso matiti+Mpi bo ta beba bonso matiti ya mpa ya mubisu.ב [Beth]3 Tula ntima na Yehowa mpi sala mambu ya mbote;+Zinga na ntoto,* mpi sala mambu ti kwikama.+4 Wa kiese mingi kibeni na Yehowa,Ebuna yandi ta pesa nge banzala ya ntima na nge.ג [Gimel]5 Pesa nzila na nge na Yehowa;+Tudila yandi ntima, ebuna yandi ta sadila nge mambu ya mbote.+6 Yandi ta sala nde lunungu na nge kusema bonso nsemo ya suka,Mpi kwikama na nge bonso ntangu na midi.ד [Daleth]7 Vanda pima na ntwala ya Yehowa+Mpi vingila yandi ti kivuvu.Kuwa ve makasi sambu na muntuYina ke nunga na kulungisa bangindu na yandi ya mbi.+ה [He]8 Yambula makasi mpi bikisa nganziL;+Kuwa ve makasi mpi kusala ve mambu ya mbi.*9 Sambu bo ta fwa bantu ya mbi,+Kansi bantu yina ke tulaka kivuvu na Yehowata baka ntoto.+ו [Waw]10 Kubika kaka fioti, mpi batu ya mbi ta vanda diaka ve;+Nge ta tala kisika yina bo vandaka,Mpi bo ta vanda ve pana.+11 Kansi bantu ya kudikulumusata baka ntoto,+Mpi bo to wa kiese kibeni na ngemba ya mingi.+ז [Zayin]12 Muntu ya mbi ke kanina muntu ya lunungu;+Yandi ke kwetisila yandi meno.13 Kansi Yehowa ta seka yandi,Sambu yandi me zaba nde kilumbu na yandi ta kwisa.+ח [Heth]14 Bantu ya mbi me basisa ba mbele na bo ya bitumba mpi me konika* munduki na bo ya batolo-toloSambu na kubwisa muntu ya bo ke niokula mpi nsukami,Sambu na kufwa bantu yina nzila na bo kele ya kusungama.15 Kansi mbele na bo ya bitumba ta tobula ntima na bo mosi;+Minduki na bo ya batolo-tolo ta bukana.ט [Teth]16 Bima fioti ya muntu ya lunungu kele mbotekuluta bima mingi ya bantu mingi ya mbi.+17 Sambu maboko ya bantu ya mbi ta bukana,Kansi Yehowa ta sadisa bantu ya lunungu.י [Yod]18 Yehowa me zaba mambu yina bantu ya kukonda kifu ke kutana ti yo,*Mpi dikabu na bo ta bikala kimakulu.+19 Bo ta pesa bo ve nsoni na ntangu ya mpasi;Na ntangu ya nzala,bo ta vanda ti bima mingi.כ [Kaph]20 Kansi bantu ya mbi ta fwa;+Bambeni ya Yehowa ta yuma bonso banseke ya kitoko;Bo ta vila bonso midinga.ל [Lamed]21 Muntu ya mbi ke defaka mpi ke futaka ve,Kansi muntu ya lunungu ke kabaka* mpi ke pesaka makabu.+22 Bantu yina yandi ke sakumunaka ta baka ntoto,Kansi bo ta fwa bantu yina yandi me singaka.+מ [Mem]23 Yehowa ke twadisaka bitambi ya muntu+Kana yandi ke wa kiese na nzila na yandi.+24 Ata yandi bwa, yandi ta bwa ve tii na ntotohe,+Sambu Yehowa ke simbaka yandi na diboko.*+נ [Nun]25 Mono vandaka leke mpi ntangu yai mono me nunaI,Kansi mono me monaka ntete ve bo me yambula muntu ya lunungu,+To bana na yandi ke sosa mampa.*+26 Yandi ke defisaka ntangu yonso kukonda mpasi,+Ebuna bana nayandi ta baka lusakumunu.ס [Samekh]27 Yambula mambu ya mbi mpi sala mambu ya mbote ,+Ebuna nge ta bikala kimakulu.28 Sambu Yehowa ke zolaka lunungu,Mpi yandim ta yandi ta yambula ve bantu na yandi ya kwikama.+ע [Ayin]Bo ta taninaka bo ntangu yonso;Kansi bo ta fwa bana ya bantu ya mbi.+29 Bantu ya lunungu ta baka ntoto,+Mp[i bo ta zinga kimakulu na zulu na yo.+פ [Pe]30 Munoko ya muntu ya lunungu ke longaka mayele,*Mpi ludumi na yandi ke tubilaka lunungu.+31 Nsiku ya Nzambi na yandi kele na ntima na yandi;+Makulu na yandi ta tekita ve.+צ [Tsade]32 Muntu ya mbi ke talaka muntu ya lunungu,Yandi ke sosaka kufwa na yandi.33 Kansi Yehowa ta yambula yandi ve na maboko ya muntu yina+Mpi ta bedisa yandi ve ntangu bo ke sambisa yandi.+ק [Qoph]34 Tula kivuvu na Yehowa mpi landa nzila na yandi,Ebuna yandi ta tombula nge sambu na kubaka ntoto.Ntangu bo ta fwa bantu ya mbi,+ nge ta mona yo.+ר [Resh]35 Mno memonaka muntu ya nku mpi ya mbiYandi ke yalumuka bonso ti yina kele ti matiti mingi na ntoto yina yo menaka.+36 Kansi na mbala mosi yandi fwaka mpi vandaka diaka ve;+Mono landaka kusosa yandi, kansi mono lendaka ve kumona yandi.+ש [Sin]37 Tala muntu ya kukonda kifu,*Mpi landa kutala muntu ya mbote,Sambu makwisa ya muntu yina ta vanda ya ngemba.+38 Kansi bo ta fwa bantu yonso ya ke fwaka nsiku;Bo ta fwa bantu ya mbi.+ת [Taw]39 Luguluku ya bantu ya lunungu ke katukaka na Yehowa;+Yandi kele nzo na bo ya ngolo na ntangu ya mpasi.+40 Yhowa ta sadisa bo mpi gulusa bo.+Yandi ta katula bo na maboko ya bantu ya mbi mpi ta gulusa bo,Sambu bo me kwisa kutina na yandi.+


text:
Luzolo mbi Nzambi kadi?
Nzambi wuǹtomba bantu ba zingila mu mayangi ayi mu ndembama ḿvu ka ḿvu ku paladizu va ǹtoto!
Wulenda kuyikuvula: ‘Bwidi malenda bela?’ Kibibila kiǹtuba ti mala vangimina mu nzila yi Kiǹtinu ki Nzambi. Kyawu ḿvandi ki tukamba ti luzolo lu Nzambi, bantu bonso ba longuka matedi Kiǹtinu ayi lukanu lwandi mu befu.
Nzambi wuǹtomba mamboti mu befu.
Banga Tata wuǹtomba mboti mu bana bandi, Yave wuǹtomba tu baka mayangi ma ḿvu ka ḿvu. (Yesaya 48:17, 18) Yave wu kanikisa ti muntu ‘wuḿvanganga luzolo lwandi wala baka monyo wu ḿvu ka ḿvu.’
Nzambi wuǹtomba tudyatila mu nzil’andi.
Kibibila kiǹtuba ti Ḿvangi’tu wuǹtomba ku tulonga mu zi nzila zyandi ayi tu dyatila mu zyawu. (Yesaya 2:2, 3) Nandi wu ludika ‘dikabu didi dizina dyandi’ mwingi kusamuna luzolo lwandi mu nza yimvimba.
Nzambi wuǹtomba tuḿbwongiminanga va kimweka.
Mbwongimini yi Yave, yi tatulanga bantu ko angi yiḿbundisanga bantu mu luzolo lu kyedika. (Yoane 13:35) Banani baǹlongisanga bantu bu kusadila Nzambi mu kintwadi? Tu kudinda wu bakula mimvutu mu mwa buku ayiyi.


text:
NKUDIKA
Nani i Mikaele wa Mbasi Ambuta?
E MBASI ndiona oyikilwanga vo Mikaele kasonama fulu yayingi ko mu Nkand’a Nzambi. Kansi, vava keyikwanga diambu kevanganga. Daniele wasoneka muna nkand’andi vo Mikaele wanwana e vita ye mbasi zambi; muna nkanda Yuda oyikwanga vo wazekana yo Satana; muna Lusengomono vo wanwana e vita ye Nkadi Ampemba ye nkwiya miandi. Muna nwanina Kimfumu kia Yave yo nwana y’atantu a Nzambi, Mikaele ozinganga e ngwizani ye nsas’a nkumbu andi—“Nani Wafwanana yo Nzambi?” Kansi nani i Mikaele?
Ezak’e ntangwa wantu bezayakananga mu nkumbu zole yovo zitatu. Kasikil’owu, Yakobo wayikilwanga mpe vo Isaele, Petelo wa ntumwa wayikilwanga vo Simone. (Etuku 49:1, 2; Matai 10:2) Diau adimosi mpe, Nkand’a Nzambi usonganga vo Mikaele i nkumbu yakaka ya Yesu Kristu una kayizidi ko ova ntoto ye wau kavutuka kun’ezulu. Yambula twafimpa e sono ya Nkand’a Nzambi yikutusadisa mu zaya diambu diadi.
Mbasi Ambuta. Nkand’a Nzambi usonganga vo Mikaele i “mbasi ambuta.” (Yuda 9) E mvovo wau usonganga vo yandi i “mfumu ambasi.” Yandi i mbasi osundidi. O Nkand’a Nzambi mbasi mosi kaka keyikanga vo “mbasi ambuta” ke zayingi ko. Elo, o Yesu wafwana kikilu yikilwa vo mbasi ambuta. Muna 1 Tesalonika 4:16 tutanganga mu kuma kia Yesu Kristu vo: “O Mfumu yandi kibeni, i kulumuka tuka kun’ezulu, ye boko, ye nding’a mbasi ambuta.” Tala, nding’a Yesu iyikilu nze nding’a mbasi ambuta. Ozevo, e sono kiaki kisonganga vo Yesu i Mikaele wa mbasi ambuta.
Mfumu a Makesa. Muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo “o Mikaele ye mbasi zandi bele nwana ye ngobodi; . . . ye mbasi zandi.” (Lusengomono 12:7) Mikaele i Mfumu a makesa ma mbasi za kwikizi. Lusengomono oyikilanga mpe Yesu vo Mfumu a makesa ma mbasi za kwikizi. (Lusengomono 19:14-16) Paulu wa ntumwa wanyikila mpe vo “Mfumu Yesu” ye ‘mbasi zandi za nkuma.’ (2 Tesalonika 1:7) Ozevo Nkand’a Nzambi uyikanga vo Mikaele una ye “mbasi zandi,” Yesu ye “mbasi zandi.” (Matai 13:41; 16:27; 24:31; 1 Petelo 3:22) Wau vo o Nkand’a Nzambi ke uyikanga ko vo vena ye buka yole ya mbasi kun’ezulu, ediadi disongele vo Mikaele i Yesu Kristu muna kimfumu ki’ezulu. *
^ tini. 1 Olenda tanga nsangu zakaka zisonganga vo Mikaele i nkumbu yakaka ya Mwan’a Nzambi muna nkanda Estudo Perspicaz das Escrituras volume 2, lukaya lwa 828-829, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave..


text:
Kinsasa
Kinsasa (zina ya ntama vwandaka Léopoldville) kele mbanza ya kimfumu na mbanza luta nene ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yau kele mpe kizunga. Yau kele mbanza ya zole na bunene na kati ya bansi ya kifalanse, na nima ya Paris.
Ndambu ya nene ya Kinsasa kele nseke na mfinda. Komina ya Maluku na lunene yau ke yalumuka na zulu ya 79% ya yinsi ya Kinsasa. Nkati ya mbanza, Gombe, kele na banzo-zulu mingi, yina luta meta 50 na nda, na mbandu Building Gécamines, Building Sozacom, Immeuble CICC, na Building RTNC.
Bantu
Bantu ya kisina ya ndambu ya Kinsasa vwandaka bateke na bahumbu.
Ndinga luta mfunu ya Kinsasa kele Lingala, kansi bankwa Kinsasa ke tuba mpe bandinga ya nkaka: Kifalanse, Kikongo, Kiswahili na Tshiluba. Na bandambu ya nkaka (na mbandu: Ngaba, Masina, Bumbu, Kimbanseke na bakabu ya Ndjili) bantu ke tuba kikongo.
Bandambu
Kinsasa kele na bakomina 24.


text:
Beto yambula ve kuvukana na balukutakanu na beto (24, 25)
Lukebisu ya ke tadila kusala masumu na luzolo (26-31)
Kukanga ntima sambu na lukwikilu mpi kivuvu (32-39)
10 Sambu Nsiku kele kivudi+ ya mambu ya mbote yina ke kwisa,+ kansi yo kele ve mambu yina yo mosi, yo* lenda kumisa ve ata fioti ya kukuka+ bantu yina ke pusana pene-pene na Nzambi, na nzila ya bimenga ya mutindu mosi yina bo ke pesaka mbala na mbala konso mvula.2 Kana mpidina ve, keti bo zolaka ve kuyambula kupesa bimenga, sambu kana bo kumisaka bantu yina ke salaka kisalu ya santu bunkete, keti bo zolaka kuzaba diaka ve nde bo kele ti masumu?3 Kansi, bimenga yai ke yibusaka masumu konso mvula,+4 sambu menga ya bangombe mpi ya bankombo lenda katula ve masumu.5 Yo yina, ntangu yandi ke kwisa na nsi-ntoto, yandi ke tuba nde: “‘Nge zolaka ve kimenga mpi dikabu, kansi nge yidikilaka mono nitu.6 Nge ndimaka ve makabu ya mvimba ya kuyoka mpi makabu sambu na disumu.’+7 Ebuna mono tubaka nde: ‘Tala, mono me kwisa (na rulo* bo me sonikaka sambu na mono) sambu na kusala luzolo na nge, O Nzambi.’”+8 Na nima ya kutuba ntete nde: “Nge zolaka ve mpi nge ndimaka ve bimenga, makabu, makabu ya mvimba ya kuyoka, mpi makabu sambu na disumu”—bimenga yina bo ke pesaka na kulanda Nsiku—9 na nima yandi ke tuba nde: “Tala, mono me kwisa sambu na kusala luzolo na nge.”+ Yandi ke katula yina ya ntete sambu na kutula yina ya zole.10 Na kuwakana ti “luzolo”+ yina, bo me santisaka beto na nzila ya dikabu ya nitu ya Yezu Kristu mbala mosi mpamba.+11 Diaka, konso nganga-nzambi ke telamaka na kisika na yandi konso kilumbu sambu na kusala kisalu ya santu*+ mpi kupesa bimenga ya mutindu mosi mbala na mbala;+ bimenga yina lenda katula ve ata fioti masumu kimakulu.+12 Kansi, muntu yai pesaka kimenga mosi sambu na masumu kimakulu mpi yandi me vandaka na diboko ya kitata ya Nzambi;+13 tuka ntangu yina, yandi ke vingila tii kuna bo ta tula bambeni na yandi bonso kazune sambu na makulu na yandi.+14 Sambu na nzila ya kimenga mosi mpamba yandi me kumisaka bantu yina bo ke santisa bantu ya kukuka+ ntangu yonso.15 Diaka, mpeve santu mpi ke songa beto nde yo kele kieleka, sambu na nima ya kutuba nde:16 “‘Yai kuwakana yina mono ta sala ti bo na nima ya bilumbu yina,’ Yehowa* muntu me tuba. ‘Mono ta tula bansiku na mono na bantima na bo, mpi mono ta sonika yo na mabanza na bo.’”+17 Na nima yo ke tuba nde: “Mpi mono ta yibuka diaka ve+ masumu na bo mpi mambu na bo ya ke fwaka nsiku.”18 Yo yina, kisika bo me lolula masumu yai, mfunu ya dikabu sambu na disumu ke vandaka diaka ve.19 Yo yina, bampangi, sambu beto kele ti kikesa* sambu na nzila yina ke nataka na kisika ya santu+ na nzila ya menga ya Yezu,20 nzila yina yandi kangudilaka beto bonso nzila ya mpa mpi ya moyo yina ke luta na rido,+ disongidila, nitu na yandi,21 mpi sambu beto kele ti nganga-nzambi ya nene yina ke twadisa nzo ya Nzambi,+22 beto pusana pene-pene ya Nzambi ti bantima ya masonga mpi lukwikilu ya mvimba, sambu bo me katulaka kansansa ya mbi+ na bantima na beto* mpi bo me yobisaka nitu na beto ti masa ya bunkete.+23 Beto landa kaka kuzabisa kivuvu na beto na meso ya bantu kukonda kunikana-nikana,+ sambu muntu yina silaka yo kele ya kwikama.24 Mpi beto tudila bankaka dikebi* sambu na kupusa bo na kumonisa zola mpi na kusala bisalu ya mbote,+25 beto yambula ve kuvukana kumosi,+ mutindu yo kele kikalulu ya bankaka, kansi beto pesana kikesa,+ mpi beno sala yo diaka mingi kuluta sambu beno ke mona kilumbu ke finama.+26 Sambu kana beto ke sala masumu na luzolo na nima ya kuzaba kieleka mbote-mbote,+ kimenga ya nkaka ya kupesa sambu na masumu na beto kele diaka ve,+27 kansi kima ya me bikala kele kaka kuvingila lusambisu na boma mpi makasi ya ngolo yina ta fwa bambeni.+28 Konso muntu yina me vweza Nsiku ya Moize, bo ke fwaka yandi kukonda mawa na kimbangi ya bantu zole to tatu.+29 Muntu yina me niata Mwana ya Nzambi, mpi me mona menga ya kuwakana+ yina bo santisaka yandi na nzila na yo bonso kima ya mpamba, mpi yina me finga mpeve ya ntima ya mbote ya nene mpi yina me vweza yo,+ beno ke yindula nde yandi me fwana na kubaka ndola ya nene ya nki mutindu?30 Sambu beto me zaba Muntu yina tubaka nde: “Mono muntu ke vutulaka mbi; mono muntu ta pesa ndola.” Yandi tubaka diaka nde: “Yehowa* ta sambisa bantu na yandi.”+31 Kubwa na maboko ya Nzambi ya moyo kele kima ya boma kibeni.32 Kansi, beno landa kuyibuka bilumbu ya ntama; na bilumbu yina, ntangu bo pesaka beno nsemo,+ beno kangaka ntima na bitumba ya ngolo na kati ya bampasi.33 Bantangu ya nkaka, bo vandaka kufinga beno mpi kumonisa beno mpasi na meso ya bantu yonso, mpi bantangu ya nkaka beno vandaka kusadisa* bantu yina vandaka kukutana ti mambu ya mutindu yina.34 Sambu beno wilaka bantu yina vandaka na boloko mawa mpi beno ndimaka na kiese yonso nde bantu kubotula bima na beno,+ sambu beno zabaka nde beno kele ti kimvwama ya mbote kuluta mpi ya ke zingaka mingi.+35 Yo yina, beno yambula ve kikesa* na beno yina ta baka matabisi mingi kibeni.+36 Sambu beno kele ti mfunu ya kukanga-ntima,+ sambu na nima ya kusala luzolo ya Nzambi, beno baka kulungana ya lusilu.37 Sambu me bika “ntangu fioti kibeni,”+ ebuna “muntu yina ke kwisa ta kuma mpi yandi ta sukinina ve.”+38 “Kansi muntu na mono ya lunungu ta zinga sambu na lukwikilu,”+ mpi “kana yandi vutuka nima, mono* ta vanda ve na kiese sambu na yandi.”+39 Beto kele ve bantu yina ke vutukaka nima sambu na lufwa,+ kansi beto kele bantu yina kele ti lukwikilu sambu na kutanina luzingu* na beto.


text:
NSI KONGO
Nsi Kongo yi kabuama mu n'lambu sambanu : Mbamba, Soyo , Sundi, Mpangu, Mbata ye Mpemba. Disongidila tuka kuna nsi Gabon, Congo Brazzaville, Congo Kinshasa, Cabinda ye Angola. N'lambu mio mia sambanu mi kala ye mbanza mosi : Nkunda a Ngudi go mpi Mbanza Kongo, Besi mputu bu batula kuna bagana zina di Kongo dia Ngunga, lelo babokilanga Sao Salvador. Nkulu mi ntete, mama Nkengi Lufuma ye tata Nzala Mpandu bavua bana kumi ye bole mazina mau : Lukengo, Mulangu, Nkombo, Kanioka, Ndinda, Kana, Kinbu, Ngombe, Kalombo, Mulambi, Madionga, Lubaki.
Bau bakala bantu ba n'tele minda. Mu bau mubutukila bantu ba ndombe. Bau bazingidingi ku n'lambu Ethiopia. Kinkulu ki Kongo kitulonga nde taata Nimi ye mama N'zinga Nkuwu, bau babuta kanda di bakongo, bau bavua bana batatu, mazina mau : Nsaku, Mpanzu, N'zinga. Bau i bakulu beto. Bau bena makuku matatu matungimina kongo.
N'kulu Nsaku
Yani ukala kin'longo kia Kongo, ngunsa, nganga N'zambi. Yani usikila bantu muna ndongisila zani, kadi ukala nkua ngangu zi kimpeve ye usikila dibundu. Mvila zi bana ba n'kulu Nsaku ezi : Nsaku,kinsaku, bidi, boko, fumvu, kakongo, kobokola, kikyowa, kimbata, kimbidi, kimowa, kimpemba, kimpungi, kimvemba, kimyala, kindunga, kingemba,kingimbi, kingudi, kinimi, kinkala, kinkuwu, kinsanga, kinsembo, kinsongi, kintudi, kinyati, kivunda, kiyaka, kizombo, kwimba, lemba, lukuti, lunga, malele, masangi, matamba, mayaka, mayidi, mbemba, mpemba, mubidi, mutampa, ndunga, ngudi'a nzza,nkamba, nkumba, nsanga, ntampa, ntombo, ntumba, songa, vunda, yidi, muanda, muela, yenge, ntemo, lunda, linzambi,; ndembo, madingu, ndingi ba dia ndingi, kimbuta, mbuta, kihunda, kimbunda, kivunda, mavunda, mpunda, kilunda, kalunda, kota, kikota, kahita, makukulu, nkukulu, nkokolo, nkala, vitanimi, yitanimi, mulaza, nlaza, kinlaza, mukala, milimina, kabemba, mvemba, lawu, makunku nkunku, nsongo, tsongo, kimanga, kimbika, kimvika, kiyuvu, mabika, kisengele, kinsumbu, kiuvu, kingila, kividi, kiyidi, neyedi, ngidi, ngiri, nzidi, nsivuila, kinkuimba, kikuiti, sangila, lusangi, matsanga, musenga, nsangi, nsenga,ngimbi, yimbu, ndinga, kindinga, mavandu, mpanda, muema, kimuema, ngandu, masaka, masaki, kilemba, kikamba, kilembo, kilemfu, ngemba, kiyemvo, kiyongo, yongo, zongo, vuzi,kivuzi, masembo, nsembo, nsemo, musemo, kimfuti, mfuti, a mvemba, makaba, mowa, kiowa, ntamba, nsimba, nsimbi, nsimbu, nsungu, nsongi, kimayala, miala, nkuwu, mayala, kimvimba, mvimba, kimfumu, mafumvu, kimakala, kiyaka, mbakala,…
N'kulu Mpanzu
Yani ukala kikiimba ki mazaya, n'kua mazaya, ngangula, yaani ufula bisalulu bi bana ba Kongo. Mvila zi bana ba nkulu Mpanzu ezi : Mpanzu, kimpanzu, kangu, kibangu, kilumbu, kilwangu, kimbembe, kimbimbi, kimbongo, kimpanana, kimpangu,kimpudi, kimwanza, kindamba, kindundu, kingoma,ngoma, kingombe,ngombe, kinkenzi, kinkosi, kinlombo, lombo, kinsuka, kinsundi, kintambu, kinzumbu, kiwembo, wembo, mfutila na wembo, kumbi, kyonzo, lamba, lombo,mangungu, mayombe, mbinza, mpanga, mpongo, ngombe, ngungu, nkolo, nsundi, taditava, vanga, vungu, wombe,zonzo,tadi, tufu, luvu, dondo, ndundu, munuani, kesa, nkuanza, kuanza, kikuanza, muanza, nganzi, bangu, kikuangu, kuangu, luangu, kabangu, mpangu,mvangi, muangu, kihungu, kingungu,kimbungu, mavungu, mbungu, mfutila, kimfutila,kilamba, ndamba, kalamba, nlamba, mbau (tiya), mbauka, kimbauka, kinsundi, kinsula,kinsulu, musudi, fumina, kifuma, vonga, luvongo, mbongo,kinuani, matana, nkua nioka, vakula, kimpaku, mpaku, voma, kihombi, kilombi, kumba, nkumba, kinkumba, nkumbu, fulama, kimfulama, vemba, mbembe, mbe, mbimbi, wumba, bumbu, kibumbu, kibundi, kibuma, mbuma, mbumbu, ngumbi, ngumbu, nkuzu, kinkuzu, nkozo, vola, mpodi, mpolo, polo, lumbu, malumbu, mpumba, mumba, ndombe, lulombe, ndumbu, mvudi, ngolo, ngola, ndamba ngola (angola), paka,; mpaka, mpakasa, kimbaku,kimpaka, mabaka, vona, mponi, vukama, mavuku, mpuku, vonda, kimpondo, ngonda,ngondi, longo, ndongo, kindongo, samba, busamba, kinsamba, nsamba, nseke, nzila, lumba, malumba, mulumba,nkenzi, mukenzi, masunda, nsuka, nsuka za kongo, mutsakila,nsakila, ntu a nkosi, wembo, mfutila na wembo...
N'kulu N'zinga
Yani ntotila, kimfumu ki luyalu. Mvila zi bana ba nkulu N'zinga ezi : Nzinga, kinzinga, kikola, kikongo, kimangunu, kimata, kimbala, kimbamba, kimbanza, kinanga, kinganga, kingoyo, kinkanga, kinkazi, kinkenge, kinkungu, kintadi, kinyangi, kola, kyandu, maduda, mayanzi, mbamba, mbinda, mikono, mikunga, mpangala,mwingu, ngandu,ngoyo, nkondo, nzundu, yanga, yanzi, zimba, kambamba, kihangala, kiluamba, mbala, kiama,kimbambi, kinzmba, mayamba, mazamba, miyamba, mpala nzinga, muabi, muyabi, nzamba, yambi, kiyanzi, kiyangu, kianza, kikiangala, madiangu, nianga, manianga, mani, nanga, muakasa, nsanzala, kiyandu, mbandu, mumbanda, yandu, lunga, mabulungu,madungu, mandungu, malunga,ndunga,nkunga, kiyinda, mbinda, makondo, mukondo, mbenza, mbenzi, nkanga, mazinga,muzinga, ngongo, nsinzi, nsindi, ngundu, ngunu, kingunu, kingundu, mahinga, muhoyi, mungoyo,woyo, lukeni, kenge, nkenge, mafuta…
Tutanga mu kinkulu nde ngunsa Ne Mbemba Zulu utelama mu mvu 220 (mvu uyita mbutuka Yezu Kristu). Yani utukisa bana ba Kongo ku nsi Ngipiti, kunima lufwa luani n'kulu Isanusi un'yingila …Besi Kongo bayenda mu tunga mbanza mu n'lambu mitatu : 1 Mu mvu 320 Mama Mbangala, utuadisa n'kangu u Kongo. Mfumu Ne Nsansukulu a Kanda go mpi Nimi a Lukeni, yani unata besi Kongo ye kuna nzadi kunene, kuandu kubangu, kuna n'lambu Kimpemba, kuna ku batungila Kongo dia mpangala nzundu tadi, Kimpemba nde i mbanza. 2. Mu mvu424 Ntotila : Ne Kodi Puanga, Ne Lunda Makanda ye Ne Mandiangu ma Zulu, banata n'kangu gu besi Kongo ye kuna Kuatsu Kuru, kuna batunga Kongo dia mulaza, kuna Kahemba ye mpi Zimba nde mbanza. 3. Mu mvu 690 Nkangu bana ba Kongo u natuka ku Na Kulunsi ye mama Lemba, ngunsa ye nkua kiwisa. Bayenda ye kuna ntomboka kongo dia ntotela.
Ne Nkembo wa Moneswa utumisa zi mpati mu kutambula nsiku mi luzingu ye mi luyalu lu nsi. Kuna batunga Kongo dia ntotela. Ntotila zi fuana zilanda kuna lumbu lu Kongo : Tuka mvu 698 ye kuna mvu 1661 : Ntotila : Mnabi Mayidi, Zanga Mowa, Mbala Lukeni.
Mu ntangu luyalu lu Ntotila Mbala Lukeni, Besi Kongo bazieta mu nzinga nzinga, bagongisa luyalu lu yo Ntotila. Mu landa ntotila : Mbama Bokota, Ngongo Masaki, Nzinga Sengele, Kalunga Punu, Nkanga Malunda, Ngoyi Malanda, Nkulu Kiangala, Ngunu Kisama.Ntotila Madiangu Vuzi (mvu 1217) ukala kimpumbulu, kadi nsalulu zani kazitondua ko ku Nzambi Mpungu. Nzala, bumputu ye kipola bikota kuna nsi Kongo. Ngunsa Mbuta Kimosi utelema mu sikidika nkangu, u nuanisa n'za mi bola ye mpanda zonso zo zituala kipola mu nsi .Ntotila Nanga Katanga, yani uzola vutula bana ba kongo muna nzila ma kieleka ye lutondo. Usikidika mvuilu ye kimvuama ki nsi. Ga landa ntotila Kibinda muabi, Mbama Muzombo ye Woyo Mpangala.
Nkindu ye mpanda bikota diaka, Ngunsa Mbuta Kutumi utelama, ye nsi yakulu i natuka muna kiwisa kibumpeve.Mu landa ntotila Mutende Ngidi, Nanga Mutombo, Nzinga Nuzoma,Ne Funza, Ne Muanda Munana, Nanga Makaba, Nkanga Nimi, Nkuwu Mutini,Nzinga Nkuwu.Mu mvu 1457, mu telema ngunsa Ne Buela Muanda, yani u bikula nde muntu mpembe, muesi nsi nda (mundele), muesi mputulukeso sa katula ku nsi Kongo. Mu mvu 1482 Diego Cao, u tuka kuna Mputulukeso, utula kuna Mpunda ye Nganga zi Nzambi. Bu batula kuna lumbu lu ntotila N'zinga Nkuwu, batoma yituka : bue bo muntu ndombe kafuete kala ukumbama, zeye tambula nzenza, zeye zonza ye nkueno, zeye kubika mabanza ye zeye tendula nsatu zani. Mundele u mona nde kanda di mukongo divua m'vila kuumi ye zole bonso bana ba Israeli, n'kiku mi bana ba kongo miyenda dimba ye n'kiku mi baana ba Israeli… Mu kilumbu ki 03/05/1491, ntotila N'zinga Nkuwu u botama, utaambula zinadi Ndo-Nzwawu. Utungisa nzo Nzambi i ntete muna mbanza… Kansi mbonana ye muesi mputulukeso nde iyau itunatina bumputu, kipola ye yi piipasa ma banza ye mazaya ma bana bakongo. Kadi besi mputulukeso bayisa, ka mu longa malongi ma Nzambi kaka ko, bau mpi bayantika mu kusumba bantu , ki bunwayi ki kota kuna kongo. Nsi iyantika mu kumuangana, bumosi buyantika mu kusuka, matoko ye ndumba bakala ye nitu kikesa babengi batekuka ku besi mputulukeso.
Ku nima lufwa lu ntotila N'zinga Nkuwu, muna mbanza kongo mu yala ntotila : Mpanzu a Nzinga, Ne Mvemba Nzinga, Mpudi a Nzinga, Nzinga Lukeni, Ntumba Nkanga ye Nkanga Lukeni.Nsi Kongo ifula mu kugambana, konso ndambu bazola baka dipanda diau, ba mputulukeso mpi bazola bo mu kutoma sumba bantu, besi NGOLA ba kabuana : mbutuka yi ANGOLA, kunima besi LOANGO, besi NGOYO ye ba KAKONGO mpi bayambana, mbutuka yi KABINDA... Mu mvu 1665, Mu luyalu lu ntotila Vita Nkanga, ba mputulukeso banuanisa besi kongo, ntotila ban'kenge, mu kilumbi ki 29/10/1665, kuna Ambuila, ba mputulukeso bazenga ntu ntotila, banete go kuna Luanda. Mbanza Kongo iyokwa mu mvu 1678, ku ba mputulukeso.Ndona Kimpa-Vita utelama, kadi yani mpi ngunsa, uzola tedimisa ye yikidika bana ba kongo ye tungulula mbansa Kongo (mvu 1702 ye kuna mvu 1708) , kansi besi mputulukeso, ban'kanga ye ban'yoka bu katatala. Mu nkufi tu sungimina nde tuka buna banuanina m'vita yi Ambuila, nsi Kongo ka ikaladiaka ye luyalu lukieleka ko ye kuna mvu 1885. Mo mvu gogo besi mputu (Belgica, France ye Portigal) ba kabula kongo. Mfumu Mvuzi ya Nkuwa ukala mfumu nsuka u yala kuna Mbanza Kongo (San Salvador) ye kuna mvu 1960.Tuka buna bana ba kongo ba vidisa bu mosi bu ki muntu kiau. Ki bu kongo ki suka. Lelo kiki muana n'kongo (ne-kongo) kafueti mona nsoni mu kugoga nd'ingani. Idina besi nsi, tuvumbuka, tulonga bana beto bazaya kue tu tuka.
Rocha Nefwani


text:
Nga Tulenda Kieleka Yangidika Nzambi?
Nga watanga kala tusansu twa wantu besanisinwa mu Bibila yo vova vo ‘kilendi fwanana yau ko?’ Nanga oyindulanga: ‘Ki nkwa unsongi ko, nkumbu miayingi ivanganga o vilwa.’
Nkand’a Nzambi uyikilanga Yobi vo “nkwa ziku yo unsongi.” (Yobi 1:1) O Loti wayikilwa vo “nsongi a muntu.” (2 Petelo 2:8) Davidi wayikilwa vo wavanga “owu wasonga” vana meso ma Nzambi. (1 Ntinu 14:8) Kansi, yambula twatoma fimpa e zingu ya wantu awaya. Muna lufimpu lwalu tubakula vo (1) vilwa bavanga, (2) tulenda longoka mayingi muna mbandu au, (3) wantu alembi lunga balenda kwau yangidika Nzambi.
VILWA BAVANGA
Yobi wanwana ye mpasi zayingi zamonekenanga vo zakondwa kuma. Wayima ngindu zabendomoka, wayindulanga vo kana nkutu osikidi ye kwikizi, Nzambi ke kumvuanga mfunu ko. (Yobi 9:20-22) Yobi wayilungisa, muna mpila yayi wasonga vo o unsongi wandi wasunda unsongi wa Nzambi.—Yobi 32:1, 2; 35:1, 2.
Loti wakatikisa mu baka e nzengo zakala vo ke zampasi ko. Wakendalalanga mu kuma kia mavangu ma zumba mavangwanga muna mbanza Sodomo ye Ngomora, mavangu mama ‘mabangikanga o moyo andi ansongi.’ (2 Petelo 2:8) Nzambi wazayisa vo ofwasa e mbanza zazi, kansi wavana Loti e lau dia vuluka kumosi ye esi nzo andi. Nanga olenda yindula vo Loti i muntu antete wadi vayika muna mbanza. Vana fulu kia vayika mu nzaki, Loti wazingila. E mbasi zasimba Loti muna koko kumosi ye esi nzo andi yo kubavaikisa kuna mbazi a mbanza kimana bavuluka.—Etuku 19:15, 16.
Lumbu kimosi, Davidi kasonga volo ko, watá zumba yo nkento angani. Muna vava sweka e mbi andi, wavondesa o yakala dia nkento ndioyo. (2 Samuele, kapu kia 11) Nkand’a Nzambi uvovanga vo “e diambu kavang’o Davidi diayiva muna meso ma Yave.”—2 Samuele 11:27.
Yobi, Loti yo Davidi vilwa bavanga, o waka vilwa bavanga wampwena kikilu. Kansi, nze una tumona, bakala yo luzolo lwa sadila Nzambi ye nsi a ntima wawonso yo kunlemvokela. Bakendalala mu kuma kia bi wau yo singika konso diambu diavuanga o mfunu. Muna kuma kiaki, Nzambi wabasonga e dienga, nkumbu miayingi Nkand’a Nzambi ukubayikilanga vo akwa kwikizi.
ADIEYI TULENDA LONGOKA?
Wau vo tu asumuki, ke tulendi venga vilwa ko. (Roma 3:23) Kansi avo tuvangidi vilwa, tufwete viluka ntima yo vanga dina tulenda mu singika wo.
Yobi, Loti yo Davidi, aweyi basingikila o vilwa wau? Muna nsi a ntima, Yobi nkwa kwikizi kakala. Vava Nzambi kamokena yandi, Yobi wasingika ngindu zandi zambi yo kuyibanza mu kuma kia mana kavova. (Yobi 42:6) E ngindu za Loti mu kuma kia mavangu mambi ma esi Sodomo ye Ngomora ngwizani zakala ye nkanikinu mia Nzambi. O lembi vaika mu nswalu i vilwa kavanga. Kuna kwalanda, Loti wakatuka muna mbanza zatumbwa yo vuluka muna mfundisa a Nzambi. Kuna lemvo wawonso, Loti katala kunima ko mu kuma kia ina kasisa. Kanele vo Davidi wavanga vilwa wampwena muna kulula nsiku a Nzambi, wasonga dina diakala kikilu muna ntim’andi muna waviluka o ntima yo lomba ndoloki kwa Nzambi.—Nkunga 51.
E mpila ina Yave kasongela e dienga kwa wantu awaya, isonganga vo kevavanga mayingi ko kwa wantu alembi lunga. Nzambi ‘otomene zaya una twavangilwa; osungamenanga vo tu ntoto.’ (Nkunga 103:14) Wau vo Nzambi ozeye wo vo ke tulendi venga vilwa ko, adieyi kevavanga oku kwa yeto?
Nzambi ‘otomene zaya una twavangilwa; osungamenanga vo tu ntoto.’—Nkunga 103:14
AWEYI WANTU ALEMBI LUNGA BALENDA YANGIDIKILA NZAMBI?
E longi dia Davidi kwa mwan’andi Solomo disonganga una tulenda yangidikila Nzambi. Wavova vo: ‘O ngeye Solomo wa mwan’ame, zaya Nzambi wa se diaku, unsadila yo ntim’asikila.’ (1 Tusansu 28:9) Nki i ntim’asikila? I ntima uzolanga Nzambi, zaya yo vanga luzolo lwandi. Ke ntima alunga ko, kansi ntima una yo luzolo lwa lemvokela Nzambi yo tambulwila e longi. Muna kuma kia zola yo nlemvo wau muna Nzambi, Yobi oyikilwanga vo “nkwa ziku,” Loti vo “nsongi,” vo i Davidi ‘wavanga kaka owu wansongi’ vana meso ma Nzambi. Kana una vo bavanga vilwa, bayangidika Nzambi.
O ntim’asikila i ntima uyangalelanga luzolo lwa Nzambi, yo fila muntu mu sadila Nzambi yo lemvo wawonso
Avo ngindu zambi zitulwakidi, vilwa tuvangidi yovo diambu tuvovele lembi wo kana, tulenda vua lukasakeso muna nona tufimpidi. Nzambi ozeye wo vo tu wantu alembi lunga. Kana una vo i wau, ovavanga vo twanzola yo kunlemvokela. Avo tukala yo ntim’asikila muna mambu mama, tukala ye ziku vo tuyangidika Nzambi.


text:
Malongi 4
Yesu Klisto nan’e?
1. Luzingu lu Yesu, bwidi lu tonin’e?
Yesu luvyakunu ka ba ayi bantu va ǹtoto kibila nandi wu ba muntu wu kimpeve ku diyilu, bosi ko ka butuka va ǹtoto. (Yoane 8:23) Yesu nandi kivangu ki nteti ki Nzambi ayi wu ǹsadisa mu kuvanga byuma bi ǹkaka. Nandi to Yave ka vanga nafeka dyawu ka zabikini mwana wu “mosi kaka” wu Nzambi. (Yoane 1:14) Yesu wu sala buka Ḿvuala wu Nzambi, dyawu ba kuntedilanga “Dyambu”.
2. Kibila mbi Yesu ka yizila va ǹtoto’e?
Nzambi wu botula luzingu lu Mwan’andi ku diyilu, ayi wunfidisa va ǹtoto mo ka butikila mu mwana ndumba wu ba tedila Malia. Angi, Yesu kasa ba ko tata yi ǹsuni va ǹtoto. (Luka 1:30-35) Nandi ka yizila va ǹtoto (1) mu ku longa kyedika kitedi Nzambi, (2) mu ku tu monisa kifwani bu tu lenda vangila luzolo lu Nzambi ayi bwidi tu lenda kindimina mu malema ma tu kwizilanga,ayi (3) mu ku vana, mwel’andi mu kibila ki masumu mitu.
3. Kibila mbi tu ntombila ḿvulusu’e?
Nkudulu, yawu ntalu yi futu mu ku kula bantu badi mu kivika ki lufwa. (Esodu 21:29, 30) Lufwa ayi ku nuna masa ba ko mu zinkanu zi Nzambi bu ka vanga bantu. Bwidi tu zabila maw’e? Kibibila kintuba ti, Nzambi wu kamba dibakala di nteti Adami ti, na ku kuvola disumo wala kwiza fwa. Dyawu ti Adami kasa sumuka ko, nkanu kasa fwa ko. (Ngenesi 2:16, 17; 5:5) Dyambu di Nzambi di tu kamba ti lufwa “luakikotila” mu bantu bonso, mu kibila ki Adami. Adami wu tambikisa disumu, ayi lusingu lu disumu, lufwa, mu bana bandi. Dyawu befu ka bonso tu ǹtombilanga ḿvulusi, mo ka tu kula mu lufwa, lu tu tambikisa Adami.
Nani wu lenda ku ki vana, mu ku tu kula mu lu lufw’e? Lufwa ḿfutu wu masumu mitu. Bo tu sumuka, tu lenda futa ko masumu ma muntu wu ǹkaka.
4. Kibila mbi Yesu ka fwil’e?
Na Yesu na befu diswasana didi kibila nandi kasa sumuka ko. Dyawu nandi kasa fwila ko mu masumu mandi
5. Mbi Yesu kadi mu kuvang’e?
Yesu bu ka ba va ǹtoto wu belusa zimbevo, wu ḿvulubukisa ba fwa ayi wu lembika malema ma bantu. Kyawu kifwani ka monisina ma kala vanga mu bantu ba wilukilanga Nzambi. (Matai 15:30, 31; Yoane 5:28) Buna Yesu ka fwa, Nzambi wu ḿvulubukisa mweni muntu wu kimpeve. (1 Petolo 3:18) Angi Yesu wu telimina ku nkonzo lu bakala lu Nzambi, ti ka baka ǹswa wu kutuma va ǹtoto mweni ǹtinu. (Ebeleo 10:12, 13) Ntangu ayiyi nandi widi mu kutuma ku diyilu ayi balongisi bandi bansamuna nsangu yi mbote mu ǹza yimvimba.
Ntangu yi nkufi yi syedi, mu luyalu lwandi mweni ǹtinu, Yesu wala manisa zimpasi ayi ba ǹtwadisanga zyawu. Babonso ba monisanga mana mu Yesu mu ku ǹtumamana bala zinga ku paladizu va ǹtoto.


text:
LONGI 14
Kintinu Kisinga Yala e Nza Yawonso
Nga ozeye kana nkia Kintinu kiaki?— Elo, i Kintinu kia Nzambi, eki kisinga kitula o ntoto se paradiso. Nga ozolele zaya diaka makaka mu kuma kia Kintinu kiaki?—
Konso kintinu kina yo ntinu. O ntinu yandi oyalanga wantu a nsi andi. Nga ozeye kana nani i Ntinu muna Kintinu kia Nzambi?— Yesu Kristu. Kuna zulu kezingilanga. Ke kolo ko oyala wantu awonso ova ntoto. Nga obenze vo kiese tukala kiau vava Yesu keyala e nza yawonso?—
Nkia diambu ovingilanga muna paradiso?
Kiese kikilu tukala kiau. Muna paradiso, wantu ke benwana diaka ko yovo kwenda mu vita. Wantu awonso bezolaziana. Mayela yo lufwa ke lukala diaka ko. E mpofo bemona, e fwa matu bewa, e makoka bezaula. Wantu awonso bekala ye madia mayingi. E bulu ikituka se akundi, yeto mpe tukituka akundi au. O wantu ana bafwa besinga zinga diaka. Wantu ayingi tulongokele mu finkanda fiafi nze Rebeka, Rakabi, Davidi yo Eleya besinga zinga diaka. Nga oyangalala kubamona?—
Yave okuzolanga ye ozolele vo wakala ye kiese. Avo okwamanene longoka mambu ma Yave yo kunlemvokela, osinga zinga yakwele mvu muna paradiso yambote. Nga ke diau ko ozolele?—
TANGA MUNA BIBILA KIAKU
Yesaya 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6


text:
2 Bana na mono ya fioti, mono ke sonikila beno mambu yai sambu beno sala ve masumu. Kansi, kana muntu me sala disumu, beto kele na nsadisi yina kele ti Tata, Yezu Kristu,+ muntu ya lunungu.+2 Mpi yandi kele kimenga ya kuwakanisa+ beto ti Nzambi sambu na masumu* na beto;+ sambu na masumu na beto kaka ve kansi mpi sambu na masumu ya nsi-ntoto ya mvimba.+3 Kana beto ke landa kuzitisa bansiku na yandi, yo ke tendula nde beto me zaba yandi.4 Muntu yina ke tuba nde, “Mono me zaba yandi,” kansi yandi ke zitisa ve bansiku na yandi, yandi kele muntu ya luvunu, mpi kieleka kele ve na yandi.5 Kansi muntu yina ke zitisa ndinga na yandi, zola ya Nzambi me kumaka kibeni ya kukuka na muntu yina.+ Na diambu yai, beto me zaba nde beto kele na bumosi ti yandi.+6 Muntu yina ke tuba nde yandi kele na bumosi ti yandi, yandi fwete landa mpi kutambula mutindu muntu yina tambulaka.+7 Bampangi ya mono ke zolaka mingi, mono ke sonikila beno, nsiku ya mpa ve, kansi nsiku ya ntama yina beno me bakaka katuka luyantiku.+ Nsiku yina ya ntama kele ndinga yina beno me waka.8 Diaka, mono ke sonikila beno nsiku ya mpa, yina kele ya kieleka sambu na yandi mpi sambu na beno, sambu mpimpa ke luta mpi nsemo ya kieleka ke sema dezia.+9 Muntu yina ke tubaka nde yandi kele na nsemo kansi yandi ke mengaka+ mpangi na yandi, yandi kele kaka na mpimpa.+10 Muntu yina ke zolaka mpangi na yandi kele na nsemo,+ mpi yandi kele ve ti kima ya ke budisaka sakuba.11 Kansi muntu yina ke mengaka mpangi na yandi kele na mpimpa mpi yandi ke tambulaka na mpimpa;+ yandi ke zabaka ve kisika yina yandi ke kwenda,+ sambu mpimpa me fwaka meso na yandi.12 Bana ya fioti, mono ke sonikila beno sambu bo me lolula masumu na beno sambu na zina na yandi.+13 Batata, mono ke sonikila beno sambu beno me zaba muntu yina kele katuka luyantiku. Baleke, mono ke sonikila beno sambu beno me nungaka muntu ya mbi.+ Bana ya fioti, mono ke sonikila beno sambu beno me zaba Tata.+14 Batata, mono ke sonikila beno sambu beno me zaba muntu yina kele katuka luyantiku. Baleke, mono ke sonikila beno sambu beno kele ngolo+ mpi sambu ndinga ya Nzambi kele na beno+ mpi beno me bedisaka muntu ya mbi.+15 Beno zola ve nsi-ntoto mpi bima yina kele na nsi-ntoto.+ Kana muntu ke zola nsi-ntoto, zola ya Tata kele ve na kati na yandi;+16 sambu bima yonso yina kele na nsi-ntoto—nzala ya nitu+ mpi nzala ya meso+ mpi kusonga na lulendo yonso bima na nge ya kuzingila*—ke katukaka ve na Tata, kansi yo ke katukaka na nsi-ntoto.17 Diaka, nsi-ntoto ke luta, nzala na yo mpi ke luta,+ kansi muntu yina ke salaka luzolo ya Nzambi ke bikalaka kimakulu.+18 Bana ya fioti, yai ngunga ya nsuka, mpi mutindu beno me waka nde mbeni ya Kristu ke kwisa,+ katuka ntangu yai bambeni ya Kristu mingi me basikaka;+ yo yina beto me zaba nde yo kele ngunga ya nsuka.19 Bo vandaka na kati na beto kansi bo bikisaka beto sambu bo vandaka ve bantu na beto;+ sambu kana bo vandaka bantu na beto, bo zolaka kubikala ti beto. Kansi bo me kwendaka sambu yo monana nde bantu yonso ve kele bantu na beto.+20 Santu me tulaka beno mafuta+ mpi beno yonso kele ti nzayilu.21 Mono ke sonikila beno ve sambu beno me zaba ve kieleka,+ kansi sambu beno me zaba yo, mpi sambu ata luvunu mosi ve ke katukaka na kieleka.+22 Nani kele muntu ya luvunu, keti yo kele ve muntu yina ke buyaka nde Yezu kele Kristu?+ Yandi yina mbeni ya Kristu,+ muntu yina ke buyaka Tata ti Mwana.23 Muntu yina ke buyaka Mwana, Tata ke ndimaka yandi mpi ve.+ Kansi muntu yina ke ndimaka Mwana,+ Tata mpi ke ndimaka yandi.+24 Ebuna beno, mambu yina beno me waka katuka luyantiku fwete vanda na beno.+ Kana mambu yina beno me waka katuka luyantiku kele na beno, beno ta vanda mpi na bumosi ti Mwana mpi na bumosi ti Tata.25 Diaka, diambu yina yandi mosi me silaka beto yo yai: luzingu ya mvula na mvula.+26 Mono ke sonikila beno mambu yai sambu na bantu yina ke sosa kukusa beno.27 Kansi beno, mafuta yina yandi tulaka beno,+ yo kele na beno, mpi beno kele ve na mfunu nde muntu kulonga beno; kansi mafuta yina yandi tulaka beno ke longa beno mambu yonso,+ mpi yo kele ya kieleka, yo kele ya luvunu ve. Mutindu yo me longaka beno, beno bikala na bumosi ti yandi.+28 Yo yina, bana ya fioti, beno bikala na bumosi ti yandi, sambu beto vanda ti masonga+ ntangu yandi ta monana mpi sambu beto tina yandi ve na nsoni na kukala na yandi.29 Kana beno me zaba nde yandi kele muntu ya lunungu, beno me zaba mpi nde konso muntu yina ke salaka mambu ya lunungu kele mwana na yandi.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “kimenga ya kufika masumu; nzila ya kulembika masumu.”
^ To “kudisikisa sambu na bima yina nge kele na yo.”


text:
Yinki yina Kimfumu ya Nzambi?
Samu na nge, yau kele . . .
kima mosi yina kele na kati ya ntima na nge?
ntubulu kaka?
luyalu mosi na dizulu?
BIBLIA METUBA MUTINDU YAYI
“Nzambi ya dizulu ketula kimfumu mosi yina kesala bebisama ve.”
“Nzambi mepesa beto mwana ya bakala! Yandi yina muntu ta yalaka beto.”
YAU KELE MBOTE SAMU NA NGE
Yakele na luyalu mosi ya lunungu yina lenda natina nge mambote banda bubu yayi.
—Yezaya 48: 17, 18.
Na yinza ya yimpa yina kena kuiza, nge kezinga na mavimpi ya mbote mpenza mpe na kiese.
—Kusonga [Nzaikusu] 21:3, 4.
BETO FUETI NDIMINA MPENZA YINA BIBLIA KETUBAKA?
Ee, ata samu na mambu zole kaka:
Yesu monisaka yina Kimfumu ya Nzambi kesala na bilumbu kena kuiza. Yesu longaka balongoki na yandi basambilaka samu Kimfumu ya Nzambi kuiza mpe luzolo na yandi yasalama na ntoto. (Matayo 6:9, 10) Yesu monisaka mutindu kisambu yango kekokisama.
Ntangu Yesu vuandaka awa na ntoto, yandi dikilaka bantu ya nsatu, yandi vukisaka bimbevo, mpe yandi futumunaka bantu yakufua! (Matayo 15:
29-38; Jean 11: 38-44) Lokola yandi vuandaka muntu yina fueti vuanda Mfumu na Kimfumu ya Nzambi, Yesu monisaka na bunkufi yina Kimfumu ya Nzambi kesala samu na bantu. —Kusonga [Nzaikusu] 11:15.
Mambu yina kena luta na yinza memonisa ti Kimfumu ya Nzambi zola kuiza. Yesu samunaka ti tekila Kimfumu ya Nzambi natina bantu kiyenge na ntoto, yinza ya beto fueti vuanda na bamvita, bansatu mpe kuningana ya ntoto.
—Matayo 24:3, 7.
Yau kele mambu beto kena mona bubu yayi. Na yau, beto lenda tula kivuvu ti ntama mingi ve, Kimfumu ya Nzambi kesukisa mpasi nionso yina.
YINDULA NTETE
Yinki mutindu luzingu kevuanda na luyalu ya Kimfumu ya Nzambi?
Biblia kena kupesa mvutu na kiuvu yayi na
NKUNGA 37:29 mpe YEZAYA 65:


text:
DILONGI YA 15
Sambu na Nki Nge Fwete Landa Kulonguka?
1. Inki mutindu kulanda kulonguka Biblia tanatila nge mambote?
Ntembe kele ve nde kutadila malongi ya Biblia na kimvuka mekumisa ngolo zola na nge sambu na Yehowa. Yo kelomba kulanda kusala bikesa sambu zola yai kuvanda kaka ngolo. (1 Piere 2:2) Nge tavanda ti kivuvu ya kuzinga mvula na mvula kaka kana nge landa kukwenda penepene na Nzambi na kulongukaka ndinga na yandi.
Ntangu nzayilu na nge sambu na Nzambi keyela, lukwikilu na nge takuma ngolo. Lukwikilu tasadisa nge na kupesa Nzambi kyese. (Baebreo 11:1, 6) Yo tapusa nge na kubalula ntima mpi kusala bansoba ya mbote na luzingu na nge.
2. Inki mutindu bantu yankaka lenda baka mambote na nzayilu yina nge mebakaka na yina metala Nzambi?
Ntembe kele ve nde nge tazola kuzabisa bantu yankaka mambu ya nge melongukaka—beto yonso kesepelaka kuzabisa bankaka nsangu ya mbote. Ntangu nge kelanda kulonguka Biblia, nge talonguka mutindu ya kusadila yo sambu na kutendula nsangu ya mbote mpi lukwikilu na nge na Yehowa.
Bantu mingi keyantikaka ntete kuzabisa nsangu ya mbote na banduku to na bampangi ya kinsuni. Kansi sala keba. Na kisika ya kuzabisa bo nde dibundu na bo kele ya luvunu, zabisa bo mambu ya ketadila balusilu ya Nzambi. Dyaka, yibuka nde mbala mingi bikalulu na beto kesimbaka ngolo ntima ya bantu kuluta mambu ya beto ketubaka.
3. Nge lenda vanda ti bangwisana ya nki mutindu ti Nzambi?
Kulonguka ndinga ya Nzambi tasadisa nge na kuyela na kimpeve. Nsuka-nsuka, nge lenda kuma ti bangwisana ya ngolo ti Yehowa. Nge lenda kuma mpenza muntu ya dibuta na yandi.
4. Inki mutindu nge lenda landa na kuyela?
Nge lenda yela na kimpeve kana nge kelanda kulonguka Ndinga ya Nzambi. (Baebreo 5:13, 14) Lomba Mbangi ya Yehowa mosi na kulonguka Biblia ti nge na nsadisa ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza? Kana nge kelonguka mingi ndinga ya Nzambi, nge tanunga na luzingu na nge.
Nsangu ya mbote kekatukaka na Yehowa, Nzambi ya kyese. Nge lenda kwenda penepene na yandi kana nge kepusana penepene ya bansadi na yandi. (Baebreo 10:24, 25) Kana nge kelanda na kusala bikesa sambu na kupesa Yehowa kyese, nge tabaka luzingu ya kyeleka—luzingu ya mvula na mvula. Ya kyeleka, kukwenda penepene na Nzambi kele dyambu mosi ya kuluta mfunu yina nge lenda sala.
Longuka Mambu Mingi
BALUKUTAKANU
Inki Mambu Ke Salamaka na Nzo ya Kimfumu?
Kota na kati mpi tala nge mosi mutindu yo kele.
MANAKA YA KULONGUKA BIBLIA
Sambu na Nki Beto Fwete Longuka Biblia?
Biblia ke pesaka bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba bamvutu na bangiufula ya mfunu ya luzingu. Keti nge ta zola kuvanda na kati ya bantu yina?
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
Malongi 14
Kibila mbi Nzambi kadidi ǹkangu wu lulame?
1. Kibila mbi Nzambi ka ludikila Isaeli yi nkulu’e?
Nzambi wu ludika bana ba Abalami, ayi wu ba kitula dikabu dyandi ka vana zi ntumu. Dikanda beni wu vana dyawu dizina “Isaeli” ayi wu ba fyatila kisalu ki ku keba sambulu yi kyedika ayi dyambu dyandi di ka ba vana. (Minkunga 147:19, 20) Dyawu, bantu mu ǹza yimvimba, nkanu basemwa mu ǹzila bana ba Isaeli.
Nzambi wu sola bana ba Isaeli mo ba ba zimbangi zyandi. Kinonongo kyawu kitu monisa ḿfutu wu ku tumamana mu zi ntumu zi Nzambi. (Deutelonomi 4:6) Dyawu ti kulandakana kifwani ki bana ba Isaeli, nkanu bantu mu ǹza yivimba bazaba Nzambi yi kyedika.
2. Kibila mbi Baklisto ba kyedika ba kadila ba lulame?
Mu vyokila ntangu bana ba Isaeli basa kwikama ko dyatila mu lutumu lu Yave Nzambi. Buawu Yave ka vingisila Kimvuka ki Baklisto. (Matai 21:43; 23:37, 38) Ba vinginina bana ba Isaeli Baklisto ba kyedika banzabakana zimbangi zi Yave mu bilumbu bitu.
Yesu wu twadisa minlongusi myandi mo ba longa ayi ba kitula bantu mu zi nsi zyoso minlonguki myandi. (Matai 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Kisalu bene kyamvitila va kiteso kifwana mu ntangu yi tsukulu ǹza. Yawu yiyi mbandu yi nteti ma me monika, Yave wulembu bundisa mafunda na mafunda ma bantu mu ǹza yimvimba mu lusambulu lu kyedika. (Nzaikusu 7:9, 10) Baklisto ba kyedika ba kala ba lulama bwingi kukindisa bankaka ayi ku ba sadisa. Mu ǹza yimvimba banlandakananga malongi ma mweka mu zinkutukunu zyawu.
3. Bwidi ntangu ayiyi ǹkangu wu lulama wu Zimbangi zi Yave wu tonin’e?
Mu ḿvu 1870, mwa dingumba di zabakana Minlonguki mi Kibibila batona ku bakula kyedika mu mambu mawombo matedi mu Kibibila ma bantu bawombu ba zimbakana kumbusa. Bazaba ti Yesu wu nkupika Kimvuka kyandi mo ba longa. Dyawu ba yivana mu kulongisa kintinu mu ǹza yimvimba. Mu ḿvu 1931 ba yiza zabakana dizina Zimbangi zi Yave.
4. Bwidi Zimbangi zi Yave badi ba lulimin’e?
Baklisto ba nteti mu bilumbu byawu, mu Bimvuka byoso ba baka Nanga wa kwikama ayi bawu bazaba ti Yesu ǹtu wu Kimvuka. (Mavanga 16:4, 5) Bo buawu mu ntangu’yitu, Zimbangi zi Yave mu ǹtoto woso bambakanga twadusulu yi Nanga wu Kwikama, mwidi Bankulutu bandwenga. Bawu ba ǹkengidilanga Zibeteli zi Zimbangi zi Yave, ku bansekulanga bilongulu bi kibibila mu 600 ki zimbembo, bambasisanga miwombo ayi bankabulanga myawu. Dyawu Nanga wa kwikama ka lenda fila nkindusulu yi kibibila ayi ntwadusu kuvyoka 100 di biveve di bimvuka mu ǹtoto wumvimba. Mu kadi Kimvuka mwidi Bankulutu ba Kimvuka. Babakala beni, bankyebanga mamemi ma Nzambi mu luzolo.
Zimbangi zi Yave ba kubama ba kala mu ku samuna nsangu zimbote ayi ku vanga minlongisi. Banga zimvwala ove ba Postolo, bawu bansamuna mu ǹzo ka ǹzo. (Mavanga 20:20) Ayi ba kivananga mu kulongisa kibibila bantu ba lufyatu ba zoleze kyedika. Angi Zimbangi zi Yave basiko to ǹkangu wu lulama vayi, didi dikanda di tata yi luzolo. Muawu mwidi bankomba ba babakala ayi ba bankyeto, bamvwilanga ǹkinza bawu na bawu. (2 Tesalonika 1:3) Tu mona ti, Zimbangi zi Yave basiko divunza mu kuvanga luzolo lu Nzambi ayi mu kusadisa bankaka, kyawu kibila badidi dikanda di mayangi va ǹtoto.
Learn More
BANANI BAḾVANGANGA LUZOLO LU YAVE BUBU?
Mpila bantu mbi badi Zimbangi zi Yave?
Zimbangi zi kwa zi Yave ngyewu zebi? Mbi wu zebi mu matedi mu befu?


text:
KAPU KIA 16
Baka Nzengo za Sambila Nzambi
1, 2. Nkia kiuvu tufwete kukiyuvula? Ekuma dinina o mfunu?
EKOLO olongokanga Nkand’a Nzambi, obakulanga vo wantu ayingi bevovanga vo Nzambi besambilanga, nkumbu miayingi belonganga yovo vanga mambu mana Nzambi kemenganga. (2 Korinto 6:17) Ekiaki i kuma Yave kekutukanikinanga vo twavaika muna nsabil’aluvunu i sia vo “Babele Anene.” (Lusengomono 18:2, 4) Adieyi ovanga? Konso muntu kafwete sola dina ke vanga yo kukiyuvula: ‘Nga nzolele sambila Nzambi muna mpila ina keyangalelanga? Yovo nzolele kunsambila mu mplia iyangalelanga?’
2 Avo wayambwidi nsambil’aluvunu yo vunzunuisa e nkumbu aku kuna dibundu, diambote wavangidi! Kansi, muna ntima aku mulenda kala ye fu ye mavangu ma nsambil’aluvunu okwamanananga yangalela. Yambula twabadika yakaka muna fu ye mavangu ma nsambil’aluvunu yo zaya ekuma dinina diamfunu mu badikila mambu mama nze una Yave kebadikilanga mo.
NSAMBILA ZA TEKE YE AKULU
3. (a) Ekuma dilenda kadila diampasi kw’akaka mu yambula sadila teke muna nsambil’au? (b) Adieyi Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia sadila teke mu sambila Nzambi?
3 Wantu akaka se mvu miayingi besadilanga teke muna nzo zau mu sambila Nzambi. Avo iwau mpe ovanganga, olenda dio mwena dianzenza yovo diambi mu sambila Nzambi lembi sadila teke. Kansi, sungamena dio vo Yave okutulonganga una tulenda kunsambila. Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo Yave kezolanga ko vo twasadila teke muna nsambil’eto.—Tanga Luvaiku 20:4, 5; Nkunga 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yoane 5:21.
4. (a) Ekuma ka tufwete sambidila akulu eto ko? (b) Ekuma Yave kavovesela nkangu andi balembi mokena ye mafwa?
4 Wantu akaka befwasanga ntangwa yayingi ye ngolo mu yangidika akulu au ana bafwa. Balenda nkutu kubasambila. Kansi, twalongokele kala vo awana bafwa, ke balendi kutusadisa ko ngatu kutuvanga e mpasi. Ke bezinganga ku fulu kiankaka ko. Diavonza kikilu mu vava mokena ye mafwa, kadi konso nsangu zilenda moneka vo kwa yau zitukidi, kwa nkuya zitukanga. Ekiaki i kuma Yave kakanikina Aneyisaele vo ke bavavi mokena ye mafwa ko ngatu kuyisia mu konso vangu dia nkuya.—Nsiku 18:10-12; tala e Mvovo Misasilu 26 ye 31.
5. Adieyi dilenda kusadisa mu yambula sadila teke mu sambila Nzambi yo yambula sambila akulu aku?
5 Adieyi dilenda kusadisa mu yambula sadila teke muna sambila Nzambi yovo yambula sambila akulu aku? Ofwete tanganga Nkand’a Nzambi yo toma yindula una Yave kebadikilanga e vangu diadi. Obadikilanga dio vo ‘diangemi’ yovo diambi. (Nsiku 27:15) Lombanga lusadisu lwa Yave lumbu yawonso muna sambu kimana wabadikila e vangu diadi nze una Yave kebadikilanga dio yo kusadisa mpe wansambila mu mpila ina keyangalelanga. (Yesaya 55:9) Kala ye ziku vo Yave okuvana nkuma ovuidi o mfunu kimana wakivevola muna konso vangu dia nsambil’aluvunu muna zingu kiaku.
NGA TUFWETE KEMBELELANGA LUMBU KIA 25 KIA DESEMBA?
6. Ekuma lumbu kia 25 kia Desemba kiayantika kembelelwa se lumbu kia luwutuku lwa Yesu?
6 E lumbu kia 25 kia Desemba, kimosi muna lumbu yitomene zayakana mu nza yawonso. Wantu ayingi beyindulanga vo i lumbu kia wutuka Yesu. Kansi, e lumbu kiaki ngwizani kina ye nsambil’aluvunu. Nkanda mosi usasilanga vo esi Roma bakembelanga nkinzi a mpaik’a ntangwa kina kia 25 kia Desemba. Mfumu za mabundu bazola vo awana ke bakala Akristu ko bakituka Akristu. Muna kuma kiaki, babaka e nzengo za kembelela luwutuku lwa Yesu muna lumbu kia 25 kia Desemba, kana una vo Yesu kawutuka mu lumbu kiaki ko. (Luka 2:8-12) Alongoki a Yesu ke bakembelelanga lumbu kiaki ko. Nkanda mosi uvovanga vo, muna 200 za mvu tuka luwutuku lwa Yesu, “ke vakala muntu ko wazaya e lumbu kia luwutuku lwandi ye akete kaka bavavang’o zaya e lumbu kawutuka.” (Sacred Origins of Profound Things) Vava Yesu kavutuka kuna zulu, mvu miayingi miavioka i bosi wantu bayantika kembelela lumbu kia 25 kia Desemba.
7. Ekuma Akristu akieleka ke bekembelelanga lumbu kia 25 kia Desemba ko?
7 Wantu ayingi bazeye tuku dia lumbu kia 25 kia Desemba ye fu yandi nze, nkinzi yo vanaziana tukau. Kasikil’owu, kuna Inglaterra ye zunga yakaka ya América, vakala ye ntangwa basima e fu kia kembelela e lumbu kia 25 kia Desemba mu kuma kia tuku dia nkinzi wau. Konso muntu wakembelelanga lumbu kiaki, watumbwanga. Kansi kuna kwalanda, o wantu bayantika diaka kembelela lumbu kiaki. Ekuma Akristu akieleka ke bekembelelanga lumbu kia 25 kia Desemba ko? E kuma kadi bazolele yangidika Nzambi muna mambu mawonso bevanganga.
NGA TUFWETE KEMBELELANGA LUMBU KIA LUWUTUKU?
8, 9. Ekuma Akristu antete ke bakembelelanga lumbu kia luwutuku ko?
8 E lumbu kia luwutuku, i nkinzi akaka betoma kembelelanga o wantu. Nga Akristu bafwete kembelelanga lumbu kia luwutuku? Nkand’a Nzambi nkinzi miole kaka mia lumbu kia luwutuku uyikanga. Kansi, awana bavanga e nkinzi miami ke basambilanga Yave ko. (Etuku 40:20; Maku 6:21) E lumbu kia luwutuku kiakembelelwanga mu vana zitu kwa nzambi zaluvunu. Ekiaki i kuma Akristu a tandu kiantete “babadikilanga konso nkinzi a luwutuku vo fu kia nsambil’aluvunu.”—The World Book Encyclopedia.
9 Esi Roma ye Mingerekia bakwikilanga vo vakala yo mwanda muna konso luwutuku lwa muntu, o mwanda wau wafwana tanina muntu muna zingu kiandi kiawonso. O nkanda The Lore of Birthdays wasasila vo: “O mwanda wau ngwizani wakala ye nzambi yawutuka muna lumbu kia luwutuku lwa muntu.”
10. Ekuma Akristu o unu ke bafwete kembelela lumbu kia luwutuku ko?
10 Nga Yave otondanga nkinzi mina e ngwizani ye nsambil’aluvunu? (Yesaya 65:11, 12) Ve. Ekiaki i kuma ke tukembelelanga lumbu kia luwutuku ko ngatu lumbu kiakaka kia vundu kina e ngwizani ye nsambil’aluvunu.
NGA ETUKU DIA NKINZI MFUNU KIKILU DINA?
11. Ekuma wantu akaka bekembelelanga e lumbu ya vundu? Nkia diambu difwete sunda o mfunu kwa ngeye?
11 Wantu akaka bazeye wo vo o nkinzi a lumbu kia 25 kia Desemba ye lumbu yakaka ya vundu mu nsambil’aluvunu yatuka, kansi bekwamanananga yo kembelela. Beyindulanga vo e lumbu ya vundu ikalanga se ntangwa yambote mu kala vamosi ye esi nzo zau. Nga i wau mpe oyindulanga? O viokesa e ntangwa kumosi ye esi nzo aku, ke diambi ko. Yave i tuku dia nzo ye ozolele vo twakala ye ngwizani ambote ye esi nzo eto. (Efeso 3:14, 15) Kansi, tufwete sianga e sungididi muna ngwizani eto yo Yave vana fulu kia kembelela lumbu ya vundu ya nsambil’aluvunu mu vava yangidika yitu yeto. Ekiaki i kuma Paulu wa ntumwa kavovela vo: “Nuvavang’o zaya mana mazolakene kwa Mfumu.”—Efeso 5:10.
12. Nki kifilanga Yave mu lembi tonda lumbu ya vundu?
12 Ekolo wantu ayingi beyindulanga vo e tuku dia lumbu ya vundu ke dina kwandi mfunu ko, o Yave ke wau ko keyindulanga. Yave ketondanga lumbu ya vundu ko yatuka muna nsambil’aluvunu yovo sanisina wantu ngatu sinsu ya nsi. Kasikil’owu, esi Engipito bakala ye nkinzi miayingi bakembelelanga nzambi zau za luvunu. Vava Aneyisaele bavuluzwa muna Engipito, batanginina umosi muna nkinzi miau yo yikila wo vo “nkungi kwa Yave.” Muna kuma kiaki, Yave wabatumba. (Luvaiku 32:2-10) Nze una Yesaya wa ngunza kavova, ka tufwete “viakana lekwa kiafunzuka ko.”—Tanga Yesaya 52:11.
KADILANGA YE AKAKA KUNA NGEMBA
13. Nkia yuvu olenda kukiyuvula avo bakidi e nzengo za lembi kembelela diaka lumbu ya vundu?
13 Avo obakidi e nzengo za yambula kembelela e lumbu ya vundu, nanga olenda kukiyuvula yuvu nze yayi: Adieyi ivanga avo akwame a salu bangiuvuidi ekuma kikembelelanga lumbu kia 25 kia Desemba ko? Adieyi mfwete vanga avo bampene lukau muna lumbu kiokio? Adieyi ivanga avo nkaz’ame ozolele vo yakembelela lumbu kia vundu? Aweyi ndenda sadisila wan’ame kimana balembi kendalala wau vo ke tukembelelanga lumbu ya vundu ko ngatu ya luwutuku?
14, 15. Adieyi ofwete vanga avo muntu uvovese vo nkinzi ambote yovo uvene lukau?
14 Diambote twasadilanga e ntona zeto muna zaya dina tuvova yo vanga muna konso diambu. Kasikil’owu, avo wantu bavovese vo nkinzi ambote muna lumbu kia vundu, ke dina mfunu ko mu kubaveza. Olenda kubavutula kaka vo “ntondele.” Kansi avo muntu ozolele zaya mayingi, olenda toma kunsasila ekuma kukembelelanga lumbu ya vundu ko. Kansi, diambote twavutulanga kuna ngemba, ndekwa ye luzitu. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E mpov’eno yambula yakala yangemba ntangwa zawonso, yasiwa o mungwa, kimana nwazaya una nufwete vanina e mvutu kwa konso muntu.” (Kolosai 4:6) Nanga olenda sasila vo oyangalelanga kala vamosi ye akaka yo vana tukau, kansi kuzolanga wo vanga muna lumbu ya vundu ko.
15 Avo muntu uvene lukau adieyi ofwete vanga? Nkand’a Nzambi ke usianga nsiku miakondwa tezo ko, kansi uvovanga vo tufwete kala ye ntona zambote. (1 Timoteo 1:18, 19) Dilenda kala vo muntu uvene lukau kazeye wo ko vo kukembelelanga lumbu kia vundu ko. Yovo muntu olenda vova vo: “Nzeye wo vo kukembelanga lumbu ya vundu ko. Kansi, nzolele kuvana lukau lwalu.” Muna diadi, olenda baka e nzengo kana vo otambulwila lukau yovo lembi lo tambulwila. Kansi, kana nkutu nkia nzengo obaka, vanga mawonso mu kala ye ntona zambote. Katuzolele vanga diambu ko dilenda fwasa e ngwizani eto yo Yave.
NGEYE YE YITU YAKU
16. Adieyi ofwete vanga avo yitu yaku bazolele vo wakembelela lumbu ya vundu?
16 Adieyi ofwete vanga avo yitu yaku bazolele vo wakembelela e lumbu kia vundu? Ke dina mfunu ko mu tantana yau. Sungamena dio vo bena yo nswa wa sola dina bazolele vanga. Songanga e ngemba yo zitisa e nzengo zau nze una ozolele vo yau mpe bazitisa e zaku. (Tanga Matai 7:12.) Kansi, adieyi ofwete vanga avo yitu yaku bazolele vo wakala yau vamosi muna lumbu kia vundu? Vitila wabaka e nzengo za dina ovanga, samba kwa Yave kasadisa mu baka nzengo zambote. Toma fimpa e diambu diadi yo vavulula. Ntangwa zawonso, sungamenanga vo Yave ozolele yangidika.
17. Adieyi olenda vanga mu sadisa wan’aku balembi yindula vo diambu bevidisanga wau balembi kembelelanga lumbu ya vundu?
17 Adieyi olenda vanga mu sadisa wan’aku vava bemonanga akaka bekembelelanga lumbu ya vundu? Olenda vanga diambu diamfunu mu kuma kia wan’aku muna lumbu yakaka ina vo ke yavundu ko. Olenda mpe kubavana tukau muna ntangwa ke beyindulanga ko. O lukau lusundidi olenda vana kwa wan’aku, i ntangwa yo zola kwaku.
YIKAMA E NSAMBIL’ALUDI
18. Ekuma tufwete kwendelanga muna tukutakanu twa Kikristu?
18 Muna yangidika Yave, tufwete yambula e nsambil’aluvunu kumosi ye fu yandi ye lumbu ya vundu ina e ngwizani ye nsambil’aluvunu. Kansi, tufwete mpe yikama e nsambil’aludi. Aweyi tulenda wo vangila? Imosi muna mpila tulenda wo vangila, i kwendanga mu tukutakanu twa Kikristu. (Tanga Ayibere 10:24, 25.) O tukutakanu mfunu twina muna nsambil’aludi. (Nkunga 22:22; 122:1) Tulenda kasakesa muntu yo kwandi vava tulungananga muna tukutakanu.—Roma 1:12.
19. Ekuma ofwete samunwinanga kwa akaka e ludi olongokanga muna Nkand’a Nzambi?
19 E mpila yankaka tulenda yikamena e nsambil’aludi, i samunanga kwa akaka mana tulongokanga muna Nkand’a Nzambi. Wantu ayingi bekendalalanga mu kuma kia mambu mambi mevangamanga ova nza. Nanga ozeye akaka muna awana bekendalalanga. Ubazayisa e vuvu kiaku mu kuma kia kusentu. Ekolo okwendanga muna tukutakanu twa Kikristu yo zayisa kwa akaka e ludi kia Nkand’a Nzambi, obakula vo kuna diaka ye tima dia yikama nsambil’aluvunu ko ye fu yandi. Olenda kala ye ziku vo okala ye kiese, o Yave osambula e ngolo ovanganga za kunsambila muna mpila yambote.—Malaki 3:10.


text: 20 “Sambu Kimfumu ya zulu kele bonso muntu mosi ya kele ti kilanga ya vinu yina basikaka na suka-suka sambu na kubaka bantu ya kisalu sambu bo sala na kilanga na yandi.+2 Ntangu yandi manisaka kuwakana ti bantu ya kisalu nde yandi ta futa bo denari* mosi na kilumbu mosi, yandi tindaka bo na kilanga na yandi ya vinu.3 Ntangu yandi basikaka diaka pene-pene ya ngunga ya tatu,* yandi monaka bantu ya nkaka me telama na zandu kukonda kisalu;4 mpi yandi tubilaka bo nde, ‘Beno mpi, beno kwenda na kilanga ya vinu, mpi mono ta pesa beno konso kima yina me fwana.’5 Ebuna bo kwendaka. Yandi basikaka diaka pene-pene ya ngunga ya sambanu* mpi ya uvwa,* ebuna yandi salaka mutindu mosi.6 Nsuka-nsuka, pene-pene ya ngunga ya 11,* yandi basikaka mpi kutaka bankaka me telama, mpi yandi tubilaka bo nde, ‘Sambu na nki beno me telama awa kilumbu ya mvimba kukonda kisalu?’7 Bo vutulaka nde, ‘Sambu muntu mosi ve me baka beto na kisalu.’ Yandi tubilaka bo nde, ‘Beno mpi, beno kwenda na kilanga ya vinu.’8 “Ntangu nkokila bwaka, munkwa-kilanga ya vinu tubilaka kapita na yandi nde, ‘Binga bantu ya kisalu mpi pesa bo lufutu na bo,+ yantika na bantu ya nsuka mpi sukisa na bantu ya ntete.’9 Ntangu bantu yina yantikaka kisalu na ngunga ya 11 kwisaka, konso muntu bakaka denari* mosi.10 Ebuna ntangu bantu ya ntete kwisaka, bo yindulaka nde bo ta baka mbongo mingi, kansi bo futaka bo mpi kaka denari* mosi.11 Ntangu bo bakaka yo, bo yantikaka kubokutila munkwa-bilanga12 nde, ‘Bantu yai ya nsuka me sala kaka ngunga mosi; kansi nge me futa bo kiteso mosi ti beto bantu me sala kilumbu ya mvimba na nsi ya ntangu ya ngolo!’13 Kansi yandi vutudilaka mosi na kati na bo nde, ‘Mpangi, mono me sala nge mbi ve. Beto wakanaka nde mono ta futa nge denari* mosi, mpidina ve?+14 Baka lufutu na nge mpi kwenda. Mono ke zola kupesa muntu yai ya nsuka lufutu kiteso mosi ti nge.15 Keti mono kele ve ti nswa ya kusadila bima na mono mutindu mono me zola? To keti disu na nge ke lula* sambu mono kele mbote?’*+16 Na mutindu yai, bantu ya nsuka ta vanda bantu ya ntete, mpi bantu ya ntete ta vanda bantu ya nsuka.”+17 Ntangu Yezu vandaka kutombuka na Yeruzalemi, yandi nataka balongoki 12 na lweka, na kingenga, mpi tubilaka bo na nzila nde:+18 “Tala! Beto ke tombuka na Yeruzalemi, mpi bo ta pesa Mwana ya muntu na maboko ya bamfumu ya banganga-nzambi mpi ya bansekudi. Bo ta zengila yandi nkanu ya lufwa,+19 mpi bo ta pesa yandi na bantu ya makanda sambu bo seka yandi, bo bula yandi fimbu, mpi bo fwa yandi na zulu ya nti;+ ebuna na kilumbu ya tatu, yandi ta futumuka.”+20 Ebuna mama ya bana ya Zebedeo+ pusanaka pene-pene ya Yezu ti bana na yandi, yandi fukamaka na ntwala ya Yezu, mpi yandi lombaka yandi kima mosi.+21 Yezu tubilaka yandi nde: “Inki nge ke zola?” Nkento yina vutudilaka yandi nde: “Pesa nsiku nde bana na mono yai zole kuvanda, mosi na diboko na nge ya kitata mpi ya nkaka na diboko na nge ya kimama, na Kimfumu na nge.”+22 Yezu vutulaka nde: “Beno me zaba ve mambu yina beno ke lomba. Keti beno lenda nwa dikopa yina mono ke zola kunwa?”+ Bo tubilaka yandi nde: “Ee, beto lenda.”23 Yandi tubilaka bo nde: “Ya kieleka beno ta nwa dikopa na mono,+ kansi sambu na kuvanda na diboko na mono ya kitata mpi ya kimama, mono ve muntu ke pesaka yo, kansi yo kele sambu na bantu yina Tata na mono me yidikilaka yo.”+24 Ntangu bantumwa ya nkaka kumi waka mambu yina, bo wilaka bampangi yina zole makasi.+25 Kansi Yezu bingaka bo kisika yandi vandaka mpi tubaka nde: “Beno me zaba nde bamfumu ya makanda ke yalaka bantu na kingolo-ngolo mpi bantu ya nene ke songaka nde bo kele ti kiyeka na zulu na bo.+26 Yo fwete vanda ve mutindu yina na kati na beno;+ kansi konso muntu yina ke zola kukuma muntu ya nene na kati na beno fwete vanda nsadi na beno,+27 mpi konso muntu yina ke zola kuvanda muntu ya ntete na kati na beno fwete vanda mpika na beno.+28 Kaka mutindu Mwana ya muntu kwisaka ve sambu bantu kusadila yandi, kansi sambu na kusadila+ mpi kupesa luzingu* na yandi bonso nkudulu sambu na bantu mingi.”+29 Ntangu bo vandaka kubasika na Yeriko, kimvuka mosi ya nene ya bantu landaka yandi.30 Ebuna bifwa-meso zole yina vandaka ya kuvanda na lweka ya nzila waka nde Yezu ke luta na nzila yina mpi bo tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Mfumu, Mwana ya Davidi, wila beto mawa!”+31 Kansi kimvuka yina ya bantu nganinaka bo mpi songaka bo na kuvanda pima; ata mpidina bo tubaka na ndinga ya ngolo kuluta nde: “Mfumu, Mwana ya Davidi, wila beto mawa!”32 Yo yina Yezu telamaka, yandi bingaka bo mpi tubaka nde: “Inki beno ke zola nde mono sala sambu na beno?”33 Bo tubilaka yandi nde: “Mfumu, bika nde meso na beto kukanguka.”34 Yezu wilaka bo mawa, ebuna yandi simbaka meso na bo,+ mpi na mbala mosi bo monaka diaka, mpi bo landaka yandi.


text:
EYINGIDILU DIA NKANGU No. 5 2016 | Akweyi Tulenda Sololwela Lufiaulwisu?
Yeto awonso lufiaulwisu tuvuidi o mfunu, mu sungula muna ntangw’a mpasi. Eyingidilu diadi disasilanga una Nzambi kefiaulwisilanga wantu muna ntangw’a mpasi.
NTU A DIAMBU WA FUKWA
Yeto Awonso Lufiaulwisu Tuvuidi o Mfunu
Akweyi tulenda vavila lusadisu avo tubakamene kimbevo kia ngolo, longo lufwidi yo katulwa mu salu?
NTU A DIAMBU WA FUKWA
Aweyi o Nzambi Kefiaulwisilanga Wantu?
Mpila yá o Nzambi kefiaulwisilanga wantu muna ntangw’a mpasi.
NTU A DIAMBU WA FUKWA
Lufiaulwisu Muna Ntangw’a Mpasi
Aweyi o wantu banwananga ye mpasi batambulwila lusadisu?
IMITATE THEIR FAITH
“E Vita Yangani ya Yave”
Nki kisadisi Davidi mu sunda Ngoleyate? Adieyi tulenda longoka muna lusansu lwa Davidi?
Davidi Wanwana yo Ngoleyate—Nga Dialudi?
Wantu ayingi bekatikisanga o lusansu lwalu. Nga ziku kia sikila bena kiau?
THE BIBLE CHANGES LIVES
Nkwa Makasi ye Kimpumbulu
Nki kiasadisa nleke wazolanga nwana mu soba kiwuntu kiandi?
Nki i Kintinu kia Nzambi?
E mvutu za kiuvu kiaki zilenda kusivikisa.
Tanga makaka
Ekuma Mfwete Sambila? Nga Nzambi Owá e Sambu Yame?
O Nzambi muna wá e sambu kiaku kifwete kala ngwizani yo luzolo lwandi.


text:
Muntu ya ke kengilaka boloko ti bantu ya nzo na yandi me baka mbotika (25-34)
Polo me lomba nde mfumu ya mbanza kulomba ndolula (35-40)
16 Yandi kumaka na Derbe mpi na Listre.+ Longoki mosi vandaka kuna, zina na yandi Timoteo;+ mama na yandi vandaka Muyuda yina vandaka kukwikila, kansi tata na yandi vandaka Mugreki;2 mpi bampangi ya Listre ti ya Ikoniumi vandaka kutuba mambu ya mbote sambu na yandi.3 Polo zolaka nde Timoteo kukwenda ti yandi. Yandi bakaka yandi mpi yotisaka yandi sambu na Bayuda yina vandaka na bisika yina,+ sambu bo yonso zabaka nde tata na yandi vandaka Mugreki.4 Ntangu bo vandaka kuluta na bambanza yina, bo vandaka kupesa bampangi bansiku yina bantumwa mpi bankuluntu yina vandaka na Yeruzalemi basisaka, sambu bo zitisa yo.+5 Yo yina, mabundu vandaka kibeni kukuma ngolo na lukwikilu mpi kukuma mingi konso kilumbu.6 Diaka, bo lutaka na Frizia mpi na insi ya Galatia,+ sambu mpeve santu buyisaka bo na kuzabisa ndinga ya Nzambi na provense ya Azia.7 Ntangu bo kumaka na Mizia, bo salaka ngolo na kukota na Bitinia,+ kansi mpeve ya Yezu pesaka bo ve nzila.8 Yo yina, bo lutaka pene-pene ya* Mizia mpi bo kwendaka na Troasi.9 Na mpimpa Polo monaka mbona-meso—muntu mosi ya Masedonia telamaka mpi vandaka kubondila yandi nde: “Sabuka na Masedonia mpi sadisa beto.”10 Ntangu yandi monaka mbona-meso yina, beto sosaka kukota na Masedonia, sambu beto bakisaka nde Nzambi bingaka beto na kuzabisa bo nsangu ya mbote.11 Beto kotaka na maswa na Troasi mpi beto kwendaka mbala mosi na Samotrase, kansi na kilumbu yina landaka beto kwendaka na Neapolisi;12 beto katukaka pana mpi beto kwendaka na Filipi,+ mbanza yina vandaka na nsi ya luyalu ya Roma mpi yo kele mbanza ya kuluta mfunu ya distrike ya Masedonia. Beto lutisaka mwa bilumbu na mbanza yina.13 Na Kisabatu beto basikaka na nganda ya kielo, na lweka ya nzadi, beto vandaka kuyindula nde kisika ya kusamba kele kuna; beto vandaka mpi beto yantikaka kusolula ti bankento yina vukanaka pana.14 Nkento mosi, zina na yandi Lidia, yina ke tekaka bilele ya mbwaki-ble, muntu ya mbanza Tiatira+ mpi muntu yina ke sambilaka Nzambi, vandaka kuwidikila, mpi Yehowa* kangulaka ntima na yandi sambu yandi tula dikebi na mambu yina Polo vandaka kutuba.15 Ntangu yandi ti bantu ya nzo na yandi bakaka mbotika,+ yandi bondilaka beto nde: “Kana beno me mona nde mono kele ya kwikama na Yehowa,* beno kwisa mpi beno vanda na nzo na mono.” Mpi yandi dindamanaka sambu beto ndima.16 Ntangu beto vandaka kukwenda na kisika ya bisambu, beto kutanaka ti nsadi mosi ya nkento; yandi vandaka ti mpeve ya mbi yina vandaka kusadisa yandi na kuzabisa na ntwala mambu yina ta bwa.+ Yandi vandaka kupesa bamfumu na yandi luta mingi na mutindu yandi vandaka kuzabisa bantu mambu yina ta kumina bo.17 Mwana-nkento yina vandaka kulanda beto ti Polo mpi, yandi vandaka kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Bantu yai kele bampika ya Nzambi ya Kuluta Zulu+ mpi bo ke zabisa beno nzila ya luguluku.”18 Mwana-nkento yina vandaka kusala mambu yai bilumbu mingi. Nsuka-nsuka yo lembisaka Polo, ebuna yandi balukaka, mpi yandi tubilaka mpeve yina nde: “Mono ke songa nge na zina ya Yezu Kristu na kubasika na kati na yandi.” Ebuna yo basikaka kaka na ntangu yina.+19 Ntangu bamfumu na yandi monaka nde kivuvu na bo ya kubaka luta kele diaka ve,+ bo kangaka Polo ti Silasi mpi bo nataka bo na zandu na kisika ya bamfumu.+20 Bo nataka bo na bazuzi ya mbanza mpi bo tubaka nde: “Bantu yai ke tula mavwanga mingi na mbanza na beto.+ Bo kele Bayuda,21 mpi bo ke samuna bikalulu yina nsiku ke pesa ve nswa nde beto ndima to beto sadila, sambu beto kele bantu ya Roma.”22 Kimvuka ya bantu wilaka bo makasi; ebuna bazuzi ya mbanza katulaka bo bilele ya zulu, na nima bo songaka bantu na kubula bo fimbu.+23 Na nima ya kubula bo fimbu mbala mingi, bo tulaka bo na boloko mpi bo songaka muntu ya ke kengilaka boloko na kukeba bo mbote-mbote.+24 Sambu bo songaka yandi mambu yina, yandi tulaka bo na boloko ya kati kibeni mpi yandi kangaka makulu na bo na mabaya.25 Kansi pene-pene ya midi ya mpimpa, Polo ti Silasi vandaka kusamba mpi kuyimba sambu na kukumisa Nzambi,+ mpi bantu ya boloko vandaka kuwa bo.26 Na mbala mosi, ntoto nikanaka ngolo kibeni, yo yina bafondasio ya boloko nikanaka. Diaka, bakielo yonso kangukaka na mbala mosi, mpi miniololo ya bantu yonso katukaka.+27 Ntangu muntu ya ke kengilaka boloko telamaka na mpongi mpi monaka nde bakielo ya boloko vandaka ya kukanguka, yandi basisaka mbele na yandi ya bitumba mpi zolaka kudifwa, sambu yandi yindulaka nde bantu ya boloko me tina.+28 Kansi Polo tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Kudisala mbi ve, sambu beto yonso kele awa!”29 Yandi lombaka minda mpi yandi kotaka kuna ntinu; mpi sambu matekita simbaka yandi, yandi bwaka na makulu ya Polo mpi ya Silasi.30 Yandi nataka bo na nganda mpi yandi tubaka nde: “Batata, mono fwete sala nki sambu na kuguluka?”31 Bo tubaka nde: “Kwikila na Mfumu Yezu, ebuna nge ta guluka, nge ti bantu ya nzo na nge.”+32 Ebuna bo zabisaka yandi ti bantu yonso yina vandaka na nzo na yandi ndinga ya Yehowa.*33 Yandi bakaka bo na ngunga yina na mpimpa mpi yobisaka bamputa na bo. Na nima, yandi ti bantu yonso ya nzo na yandi bakaka mbotika kukonda kusukinina.+34 Yandi nataka bo na nzo na yandi mpi yandi tudilaka bo madia na mesa; yandi ti bantu yonso ya nzo na yandi waka kiese mingi sambu ntangu yai yandi kwikilaka na Nzambi.35 Ntangu ntongo tanaka, bazuzi ya mbanza tindaka bapolisi na kutuba nde: “Beno basisa bantu yina.”36 Muntu ya ke kengilaka boloko zabisaka Polo mambu yina bo tubaka nde: “Bazuzi ya mbanza me tinda bantu sambu bo basisa beno zole. Yo yina, beno basika mpi beno kwenda na ngemba.”37 Kansi Polo tubilaka bo nde: “Bo bulaka beto fimbu na meso ya bantu kukonda kusambisa beto, ata beto kele bantu ya Roma,+ mpi bo tulaka beto na boloko. Keti ntangu yai bo ke zola kubasisa beto na kinsweki? Ve, ata fioti ve! Bo kwisa bo mosi kubasisa beto.”38 Bapolisi kwendaka kuzabisa mambu yai na bazuzi ya mbanza. Ebuna bamfumu yina waka boma ntangu bo waka nde bantu yina vandaka bantu ya Roma.+39 Yo yina, bo kwisaka mpi bondilaka bo, mpi na nima ya kubasisa bo, bo lombaka bo na kukatuka na mbanza na bo.40 Kansi, ntangu bo basikaka na boloko, bo kwendaka na nzo ya Lidia; mpi ntangu bo monaka bampangi, bo pesaka bo kikesa+ mpi bo kwendaka.


text:
KAPU KIA 17
E Sambu lau Diampwena
1, 2. Ekuma obadikilanga e sambu se lukau lwamfunu? Ekuma tufwete zayila dina Nkand’a Nzambi ulonganga mu kuma kia sambu?
O NTOTO wakete kikilu avo ututezaneso yo nsema wawonso. Vava Yave ketalanga ova ntoto, o wantu muna zula yawonso okubamwenanga nze tonsi dia maza muna nkalu. (Nkunga 115:15; Yesaya 40:15) Kana una vo twakete kikilu avo tutezaneso yo nsema wawonso, e sono kia Nkunga 145:18, 19 kivovanga vo: “O Yave ofinamene awonso bekumbokela, ana bekumbokelela kuna ziku. Olunganisa luzolo lu’awana bekumvumina; Owa kazu kiau yo kubavuluza.” Ekwe lau diampwena tuna diau! Yave wa Mpungu-ngolo, ozolele vo twamfinama ye una ye luzolo lwa wá e sambu yeto. Kieleka, e sambu lau diampwena kikilu. I lukau lwamfunu kavana o Yave kwa konso muntu mu yeto.
2 Kansi, Yave owá kaka e sambu yeto avo tusambidi kwa yandi muna mpila ikunyangidikanga. Aweyi tulenda wo vangila? Yambula twabadika dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia sambu.
EKUMA TUFWETE SAMBILANGA KWA YAVE?
3. Ekuma ofwete sambilanga kwa Yave?
3 Yave ozolele vo wasambanga kwa yandi yovo mokena yandi. Aweyi tuzayidi wo? Tanga Filipi 4:6, 7. Yindula e mboka yayi yamfunu. O Mfumu a nsema otokananga mu kuma kiaku. Ozolele vo wanzayisa una omonanga ye mana mekutokanesanga.
4. O samba kwa Yave lumbu yawonso awayi dilenda kumikina kikundi kiaku yo yandi?
4 E sambu kikutusadisanga mu toma finama Yave. Vava akundi bemokenanga lumbu yawonso mu kuma kia mana beyindulanga, mana mekubatokanesanga ye una bemonanga, e kikundi kiau kikumamanga. I diau mpe divangamanga vava tusambanga kwa Yave. Osadilanga Nkand’a Nzambi mu kusonga e ngindu zandi ye una kemonanga yo kuzayisa mana kevanga kuna sentu. Olenda kunzayisa konso diambu dina muna ntim’aku muna sambanga kwa yandi lumbu yawonso. Avo ovangidi wo, kikundi kiaku yo Yave kikumama.—Yakobo 4:8.
ADIEYI TUFWETE VANGA KIMANA NZAMBI KAWA E SAMBU YETO?
5. Aweyi tuzayidi wo vo Yave ke wanga sambu yawonso ko?
5 Nga Yave owanga e sambu yawonso? Ve. Muna lumbu ya Yesaya wa ngunza, Yave wavovesa Aneyisaele vo: “Ovo nusamba nsamba zayingi, kiwa kwame ko: o moko meno mazele yo menga.” (Yesaya 1:15) Oyeto mpe avo katuyikebele ko, tulenda vanga mambu malenda kutuvambula yo Yave yo kumfila mu lembi wá e sambu yeto.
6. Ekuma o lukwikilu lwinina o mfunu? Aweyi olenda songela vo lukwikilu una lwau?
6 Avo tuzolele vo Yave kawa e sambu yeto, tufwete kala yo lukwikilu muna yandi. (Maku 11:24) Paulu wa ntumwa wasasila vo: “Kondwa kwa lukwikilu ke dilendakana ko mu yangidika Nzambi una ufwene, kadi konso ona ofinama Nzambi kafwete kwikila vo una, yo kala nsendi a awana bekumvavanga ye ziku kiawonso.” (Ayibere 11:6) Mayingi mevavuanga muna kala yo lukwikilu lwakieleka, ke vova kaka ko vo tuna ye lukwikilu. Tufwete songanga lukwikilu muna lemvokelanga Yave lumbu yawonso.—Tanga Yakobo 2:26.
7. (a) Ekuma tufwete songelanga lulembamu yo luzitu vava tusambanga kwa Yave? (b) Aweyi tulenda songela vo tu akwa ziku vava tusambanga?
7 Tufwete songanga lulembamu yo luzitu vava tusambanga kwa Yave. Ekuma? Avo tuzolele mokena yo ntinu yovo nyadi a nsi, tuvanga wo kuna luzitu lwawonso. Yave i Nzambi wa Mpungu-ngolo. Muna kuma kiaki, tufwete songanga lulembamu yo luzitu vava tumokenanga yandi. (Etuku 17:1; Nkunga 138:6) Tufwete kalanga mpe akwa ziku yo samba kwa Yave ye nsi a ntima ke vutukila kaka mvovo ko.—Matai 6:7, 8.
8. Vava tulombanga diambu muna sambu, adieyi tufwete vanga?
8 Avo tulombele diambu muna sambu, tufwete vanga mawonso tulenda mu vua dina tulombele. Kasikil’owu, avo tusambidi kwa Yave mu kuma kia nsatu zeto za lumbu ke lumbu, ka tufwete zinga moko ko yo vingila vo Yave katuvana lekwa yawonso, kana nkutu vo tuna ye nkuma wa sala mu vua yo. Tufwete salanga ye fululu kiawonso yo tambulwila konso salu tulenda sala. (Matai 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Avo tulombele lusadisu kwa Yave kimana twayambula vanga edi diambi, tufwete venga konso diambu dilenda kutufila mu vanga dio. (Kolosai 3:5) Yambula twafimpa yaka yuvu itoma yuvulwanga mu kuma kia sambu.
YUVU ITOMA YUVULWANGA MU KUMA KIA SAMBU
9. Kwa nani tufwete samba? E sono kia Yoane 14:6, adieyi kikutulonganga mu kuma kia sambu?
9 Kwa nani tufwete samba? Yesu walonga alongoki andi basambanga kwa ‘Se dieto koko zulu.’ (Matai 6:9) Wavova mpe vo: “Mono i nzila ye ludi yo moyo. Ke vena ona okwiza kwa Se ko avo ke mu mono ko.” (Yoane 14:6) Muna kuma kiaki, tufwete sambanga kaka kwa Yave muna nkumbu a Yesu. O samba muna nkumbu a Yesu aweyi disongele? E sambu yeto muna wakana kwa Yave, tufwete zitisanga e kiyekwa kiamfunu kavana kwa Yesu. Nze una twalongokele, Yesu wayiza ova ntoto muna kutuvuluza muna sumu ye lufwa. (Yoane 3:16; Roma 5:12) Yave watumbika mpe Yesu se Ngang’ambuta ye Mfundisi.—Yoane 5:22; Ayibere 6:20.
10. Nga vena ye mpila yasikidiswa ina tufwete kala vava tusambanga? Sasila.
10 Nga vena ye mpila yasikidiswa ina tufwete kala vava tusambanga? Ve. Yave ke kutulombanga ko vo twakala twafukama, vuanda yovo telama vava tusambanga. Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo tulenda kala konso mpila ina vo yaluzitu vava tusambanga kwa Yave. (1Tusansu 17:16; Nekemiya 8:6; Daniele 6:10; Maku 11:25) Edi disundidi o mfunu kwa Yave ke mpila ina tukalanga ko vava tusambanga, kansi i samba ye kani diasikila. Tulenda samba mu ndinga ya wakana yovo mu nsi a ntima konso fulu twina ye konso ntangwa muna mwini yovo muna fuku. Vava tusambanga kwa Yave tulenda kala ye vuvu vo okutuwa kana nkutu vo wantu ke batuwidi ko.—Nekemiya 2:1-6.
11. Nkia mambu tulenda lomba kwa Yave?
11 Nkia mambu tulenda lomba muna sambu? Tulenda lomba konso diambu dina ketondanga o Yave. O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Konso diambu tulombele mun’owu wa luzolo lwandi, okutuwá.” (1 Yoane 5:14) Nga tulenda samba mu kuma kia mambu ma yeto kibeni? Elo. O samba kwa Yave kufwete kala nze yeto tumokenanga yo nkundi ona tutoma zolanga. Tulenda zayisa kwa Yave konso diambu dina muna ngindu ye muna ntima mieto. (Nkunga 62:8) Tulenda samba kwa Yave katuvana o mwand’andi avelela kimana watusadisa mu vanga edi diansongi. (Luk 11:13) Tulenda lomba mpe kwa Yave katuvana ngangu mu baka nzengo zambote yo lomba vo katukumika mu zizidila e mpasi. (Yakobo 1:5) Tufwete lombanga kwa Yave kaloloka masumu meto. (Efeso 1:3, 7) Tufwete sambanga mpe mu kuma kia akaka, kumosi ye yitu yeto ye mpangi zeto muna nkutakani.—Mavangu 12:5; Kolosai 4:12.
12. Nkia diambu difwete sunda o mfunu muna sambu yeto?
12 Nkia diambu difwete sunda o mfunu muna sambu yeto? Yave yo luzolo lwandi. Tufwete vutulanga matondo ye nsi a tima eto yawonso muna mawonso kevanganga o Yave mu kuma kieto. (1Tusansu 29:10-13) Tuzeye wo kadi vava Yesu kakala ova ntoto, walonga alongoki andi e mpila bafwete sambidila. (Tanga Matai 6:9-13.) Wavova vo bafwete lombanga ntete vo e nkumbu a Nzambi yazitiswa, i sia vo, yabadikilwa vo yavauka yovo yavelela. I bosi, Yesu wavova vo twasambanga vo e Kintinu kia Nzambi kiza, o luzolo lwa Yave lwavangama ova nza yawonso. Vava Yesu kamana vova oma masundidi o mfunu, i bosi kayika vo tufwete sambanga mu kuma kia mana tuvuidi o mfunu muna zingu kieto. Vava tusianga Yave yo luzolo lwandi va fulu kiantete muna sambu yeto, tusonganga edi disundidi o mfunu muna zingu kieto.
13. Ola kwa ifwete zingila e sambu yeto?
13 Ola kwa ifwete zingila e sambu yeto? Nkand’a Nzambi ke usikidisanga ola ko ifwete zingila e sambu. E sambu yeto ilenda kala yankufi yovo yanda mun’owu wa diambu tulombanga. Kasikil’owu, tulenda vanga sambu kiankufi vitila twadia, kansi tulenda vanga sambu kianda vava tuzayisanga kwa Yave mana mekututokanesanga yovo kumvutula matondo. (1 Samuele 1:12, 15) Ke tuzolele vanga sambu yanda ko mu vava sivikisa akaka, nze una bavanganga akaka muna lumbu ya Yesu. (Luka 20:46, 47) Yave kesivikiswanga kwa sambu ya mpila yayi ko. Edi disundidi o mfunu kwa Yave i samba ye nsi a ntima eto yawonso.
14. Nkumbu nkwa tufwete samba? Ediadi adieyi ditulongele mu kuma kia Yave?
14 Nkumbu nkwa tufwete samba? Yave okutulombanga vo twasambanga kwa yandi ntangwa zawonso. Nkand’a Nzambi uvovanga vo tufwete “kwamanana samba,” ‘kwaminina muna sambu,’ ye ‘samba ntangwa zawonso.’ (Matai 26:41; Roma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Yave wakubama kena mu wá e sambu yeto. Tulenda kumvutula matondo lumbu yawonso mu kuma kia zola yo ntim’andi a mvevo. Tulenda mpe kunlomba luludiku, nkuma ye lufiaulwisu. Avo tuzitisanga kieleka e lau tuna diau dia samba kwa Yave, tusadila dio konso ntangwa mu mokena yandi.
15. Ekuma tufwete vovelanga “amen” kuna mfoko a sambu?
15 Ekuma tufwete vovelanga “amen” kuna mfoko a sambu? O mvovo “amen” una ye nsasa vo “i wau kikilu” yovo “yambula diakala wowo.” Eyayi i mpila yasongela vo mana tuvovele mu nsi a ntim’eto matukidi. (Nkunga 41:13) Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo diambote mpe mu vova vo “amen,” kiakala muna nsi a ntima yovo mu nding’a ngolo, kuna mfoko a sambu kivangilu vana fulu kia ndonga. Vava tuvanganga wo tusonganga vo tutondele mawonso mavovelo.—1 Tusansu 16:36; 1 Korinto 14:16.
AWEYI NZAMBI KEVANINANGA E MVUTU ZA SAMBU YETO?
16. Nga Yave ovananga kieleka e mvutu za sambu yeto? Sasila.
16 Nga Yave ovananga kieleka e mvutu za sambu yeto? Elo. Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia Yave vo: “Ongeye owanga sambu.” (Nkunga 65:2) Yave owanga yo vana e mvutu za sambu ya ziku ya ulolo wa wantu. Yave ovananga mvutu za sambu yayi mu mpila zaswaswana.
17. Aweyi Yave kesadilanga mbasi ye selo yandi mu vana e mvutu za sambu yeto?
17 Yave osadilanga mbasi ye selo yandi ova nza mu vana mvutu za sambu yeto. (Ayibere 1:13, 14) Vena ye nona yayingi ya wantu balomba lusadisu kwa Nzambi kimana babakula Nkand’a Nzambi. Ke vavioka kolo ko, bakingulwa kwa Mbangi a Yave. Nkand’a Nzambi usonganga mpe vo ambasi beyikamanga e salu kia samuna e “nsangu zambote” mu nza yawonwo. (Tanga Lusengomono 14:6.) Ndonga mu yeto tusambanga kwa Yave mu kuma kia diambu dimosi diasikididi yovo mu kuma kia nsatu zeto. Yave osadilanga mpangi zeto za Akritu mu kutuvana lusadisu tuvuidi o mfunu.—Ngana 12:25; Yakobo 2:16.
18. Aweyi Yave kesadilanga mwand’andi avelela yo Nkand’a Nzambi mu vana mvutu za sambu yeto?
18 Yave osadilanga mwand’andi avelela mu vana e mvutu za sambu yeto. Vava tukunlombanga lusadisu mu zizidila e mpasi, osadilanga mwand’andi avelela mu kutuvana luludiku yo nkuma. (2 Korinto 4:7) Yave osadilanga mpe Nkand’a Nzambi mu vana mvutu za sambu yeto yo kutusadisa mu baka nzengo zambote. Vava tutanganga Nkand’a Nzambi, tulenda solola sono kilenda kutusadisa. Vava tukalanga muna tukutakanu, Yave olenda sadila mpangi mu vana mvutu yo vova diambu dina tuvuidi o mfunu. Olenda mpe sadila nkuluntu muna nkutakani mu kutuzayisa diambu diamfunu ditukidi muna Nkand’a Nzambi.—Ngalatia 6:1.
19. Ekuma tulenda yindulwila vo Yave ozingilanga mu vana e mvutu za sambu yeto?
19 Ezak’e ntangwa tulenda kukiyuvula: ‘Ekuma Yave kezingilanga mu vana e mvutu za sambu yame?’ Sungamena dio vo, Yave ozeye e ntangwa ye mpila ya vanina e mvutu za sambu yeto. Ozeye dina tuvuidi o mfunu. Tulenda kwamanana samba mu songa vo tuna ye ziku muna dina tulombele kwa Yave yo songa vo tuna kikilu ye lukwikilu muna yandi. (Luka 11:5-10) Ezak’e ntangwa, Yave ovananga e mvutu za sambu yeto mu mpila ina ke tuyindulanga ko. Kasikil’owu, tulenda samba mu kuma kia diambu diampasi ditubwididi, kansi vana fulu kia fokola e mpasi, olenda kutuvana nkuma mu zizidila zo.—Tanga Filipi 4:13.
20. Ekuma tufwete sambilanga kwa Yave?
20 Ekwe lau diampwena tuna diau dia samba kwa Yave! Tulenda kala ye ziku vo okutuwa. (Nkunga 145:18) Ekolo tusambanga kwa Yave ye nsi a ntima eto, e kikundi kieto yo yandi kikumama.


text:
Nkenda ya 46: Bibaka ya Yeriko
AWA yau kele bibaka ya Yeriko kele na kubwa. Yau kemonana bonso nde bau melosila yau bombe. Kansi na ntangu yina bombe kuvandaka ntete ve, bau kuvandaka ve nkutu ata ti minduki. Yau kele dyaka kidimbu ya nkumbwa ya Jéhovah! Inki mutindu yau kusalamaka?
Jéhovah tubaka na Josué nde: ‘Nge ti bantu na nge ya mvita, beno tambula na nzyunga ya mbanza mpi beno zyunga yau mbala mosi. Beno sala mutindu yina konso kilumbu, na bilumbu sambanu. Beno vanda na sanduku ya ngwakana. Banganga-Nzambi nsambwadi fwete tambula na ntwala mpi kubula bampungi na bau.
‘Na kilumbu ya nsambwadi, beno tazyunga mbanza mbala nsambwadi. Na nima, beno tabula mpungi ntangu mingi mpi beno tatula byololo ya mvita. Mpi bibaka tabwa na mbala mosi!’
Josué na bantu yonso kusalaka mutindu Jéhovah kusongaka bau. Ntangu bau vandaka kuzyunga mbanza, ata muntu mosi ve vandaka kutuba. Kaka mazu ya mpungi vandaka kuwakana mpi mazu ya makulu. Bantu ya Yeriko vandaka na boma ya mingi. Keti beno kemona nsinga ya mbwaki na nela mosi? Yina kele nela ya nzo ya Rahab; yandi vukisaka kikanda na yandi na kisika mosi. Bau yonso kekinga.
Na kilumbu ya nsambwadi, ntangu bau zyungaka mbanza mbala nsambwadi, bau bulaka mpungi mpi bantu ya mvita tulaka byololo, na nima, bikaka kubwaka. Sambu na yau, Josué kutubaka nde: ‘Beno fwa bantu yonso mpi beno yoka bau, beno yoka mbanza tiya. Beno bika kaka wolo, mbongo, kwivre mpi bibende; beno tula yau na kibumbilu ya Jéhovah.’
Josué tubaka na bantu yina kwendaka kuzikisa insi nde: ‘Beno kota na nzo ya Rahab mpi beno basisa yandi na dibuta na yandi.’ Rahab ti kikanda na yandi kugulukaka kaka mutindu bantu yina kusilaka yandi.
Yozue 6:1-25.
Bangyufula
- Inki Yehowa kusongaka bantu ya bitumba ti banganga-Nzambi na kusala na bilumbu sambanu?
- Yo lombaka nde babakala yina kusala nki na kilumbu ya nsambwadi?
- Mutindu nge kemona yo na kifwanisu, inki ke na kusalama na bibaka ya Yeriko?
- Sambu na nki nsinga ya mbwaki ke na kulela na nela?
- Yozue kusongaka bantu ya bitumba na kusala nki na bantu mpi na mbanza, kansi nki yandi tubaka sambu na wolo, mbongo, kuivre mpi bibende?
- Yozue kusongaka bantu yina kwendaka kuzikisa nsi na kusala inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Yozue 6:1-25.
Na nki mutindu kutambula yina bantu ya Izraele kutambulaka na nzyunga ya Yeriko na kilumbu ya nsambwadi mefwanana ti kisalu ya kusamuna ya Bambangi ya Yehowa na bilumbu yai ya nsuka? (Yoz. 6:15, 16; Yez. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
Inki mutindu mbikudulu yina kele na Yozue 6:26 kulunganaka bamvula kiteso ya 500 na nima, mpi yo kelonga beto nki na yina metala ndinga ya Yehowa? (Yoz. 6:26; 1 Bant. 16:34; Yez. 55:10)


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | BINGANA 7-11
“Kubika Ve nde Ntima na Nge Kubaluka”
Minsiku ya Yehowa lenda tanina beto. Sambu beto bakila yo mambote, beto fwete baka yo na mbalu na ntima na beto. (Bin 7:3) Kana nsadi mosi ya Yehowa me bika nde ntima na yandi kubaluka, yo ta vanda mpasi ve nde yandi bwa na mayele ya kuleba mpi ya luvunu ya Satana. Bingana kapu 7 ke tubila leke mosi ya bakala yina bikaka nde ntima na yandi kukusa yandi. Inki beto lenda longuka na bifu na yandi?
Satana ke sadilaka mawi na beto sambu na kupusa beto na kuyambula Yehowa mpi kusala mambu ya mbi
Mayele mpi kubakisa mambu ta sadisa beto na kubakisa malanda ya mbi ya disumu mpi na kubikala ntama ti kigonsa ya kimpeve