text:
KAPU 3
Yehowa Ke Monisa Lukanu na Yandi
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Yehowa ke monisaka ntendula ya lukanu na yandi malembe- malembe kaka na bantu yina ke waka yandi boma
1, 2. Inki mutindu Yehowa monisaka lukanu na yandi sambu na bantu?
BIBUTI yina ke tudilaka bana na bo dikebi, ke solulaka ti bo mambu ya me tala dibuta. Kansi, bo ke talaka kiteso ya mambu yina bo ke songaka bo. Bo ke songaka bo kaka mambu yina bo lenda bakisa.
2 Mutindu mosi mpi, Yehowa ke monisaka malembe-malembe lukanu na yandi sambu na bantu. Kansi, yandi ke salaka yo kaka na ntangu ya me fwana. Beto tadila na bunkufi mutindu Yehowa monisaka bakieleka ya Kimfumu na nsungi ya bamvula.
Sambu na Nki Kimfumu Kele Mfunu?
3, 4. Keti Yehowa yidikaka na ntwala mambu yina bantu ta sala na luzingu? Tendula.
3 Na luyantiku, Kimfumu ya Mesia vandaka ve na lukanu ya Yehowa. Sambu na nki? Sambu Yehowa yidikaka ve na ntwala mambu yina bantu ta sala na luzingu. Nkutu, yandi gangaka bantu ti kimpwanza ya kusola. Yo yina, yandi songaka Adami ti Eva lukanu na yandi sambu na bantu, yandi tubaka nde: “Beno buta bana mingi, mpidina bana na beno ta zingaka na bisika yonso na nsi-ntoto ti kuyala yo.” (Kuy. 1:28) Yehowa lombaka mpi nde bo zitisa minsiku na yandi. (Kuy. 2:16, 17) Adami ti Eva lendaka kusola na kubikala ya kwikama. Kana bo ti bana bo salaka mpidina, beto zolaka kuvanda ve ti mfunu ya Kimfumu ya Nzambi yina Kristu ta yala sambu na kulungisa lukanu ya Nzambi. Bubu yai, nsi-ntoto zolaka kuvanda ya kufuluka ti bantu ya kukuka yina ke sambila kaka Yehowa.
4 Yehowa yambulaka ve lukanu na yandi ya kufulusa ntoto ti bantu ya kukuka sambu Satana, Adami mpi Eva kolamaka. Kansi, Yehowa sobaka mutindu yina yandi ta lungisa yo. Lukanu na yandi kele ve bonso train yina ke landaka kaka nzila mosi sambu na kukuma na kisika yo ke kwenda, mpi yina bifu ya bantu lenda katula na nzila. Kana Yehowa me monisa lukanu na yandi, ata ngolo mosi ve na luyalanganu lenda kanga yo nzila. (Tanga Yezaya 55:11.) Kana diambu mosi ke zola kukanga nzila mosi, Yehowa ke sadilaka nzila ya nkaka. * (Kub. 3:14, 15) Kana yandi mona yo mbote, yandi ke songaka bansadi na yandi ya kwikama metode ya mpa yina yandi ta sadila sambu na kulungisa lukanu na yandi.
5. Inki mutindu Yehowa pesaka mvutu na kukolama yina salamaka na Edeni?
5 Sambu na kupesa mvutu na kukolama yina salamaka na Edeni, Yehowa bakaka lukanu ya kutula Kimfumu. (Mat. 25:34) Ntangu bantu vandaka diaka ve ti kivuvu, Yehowa yantikaka kumonisa kima yina yandi zolaka kusadila sambu na kuvutudila bantu luzingu ya kukuka mpi kukatula bampasi yina Satana nataka sambu yandi vandaka kusosa kuyala. (Kuy. 3:14-19) Ata mpidina, Yehowa monisaka ve na mbala-mosi mambu yonso ya me tala Kimfumu.
Yehowa Me Yantika Kumonisa Bakieleka ya Kimfumu
6. Inki Yehowa silaka, kansi inki yandi tubaka ve?
6 Na mbikudulu ya ntete, Yehowa silaka nde “nkuna, NW” mosi ta niata nioka. (Tanga Kuyantika 3:15.) Kansi na ntangu yina, yandi tubaka ve nani ta vanda nkuna yina mpi nani ta vanda nkuna ya nioka. Nkutu, Yehowa monisaka pwelele mambu yina kaka na nima ya bamvula 2 000. *
7. Sambu na nki Yehowa solaka Abrahami, mpi inki dilongi ya mfunu beto ke baka?
7 Nsuka-nsuka, Yehowa solaka Abrahami, mpi na nzila na yandi nkuna ya lusilu zolaka kukwisa. Nzambi solaka Abrahami sambu yandi “lemfukilaka [Yehowa].” (Kuy. 22:18) Diambu yai ke pesa beto dilongi ya mfunu: Yehowa ke monisaka lukanu na yandi kaka na bantu yina ke waka yandi boma.—Tanga Nkunga 25:14.
8, 9. Inki mambu ya me tala nkuna ya lusilu Yehowa monisaka na Abrahami ti na Yakobi?
8 Ntangu yandi solulaka ti nduku na yandi Abrahami na nzila ya wanzio, Yehowa monisaka na mbala ya ntete diambu mosi ya mfunu: Nkuna ya lusilu ta vanda muntu. (Kuy. 22:15-17; Yak. 2:23) Kansi, inki mutindu muntu yai zolaka kuniata nioka? Nioka yina vandaka nani? Mambu yina Nzambi tubaka na nima pesaka mvutu na bangiufula yina.
9 Yehowa monisaka nde nkuna ya lusilu zolaka kubasika na nzila ya Yakobi, ntekolo ya Abrahami yina monisilaka Nzambi lukwikilu ya ngolo. (Kuy. 28:13-22) Na nzila ya Yakobi, Yehowa monisaka nde Nkuna ya Lusilu zolaka kuvanda muntu ya dikanda ya Yuda, mwana ya Yakobi. Yakobi bikulaka nde ntekolo ya Yuda zolaka kubaka “nti ya kimfumu” yina ke monisa kiyeka ya Kimfumu, mpi nde “yandi muntu ta yalaka bantu yonso.” (Kuy. 49:1, 10) Na bangogo yina, Yehowa monisaka nde Nkuna ya Lusilu ta kuma mfumu, ntotila.
10, 11. Sambu na nki Yehowa monisaka lukanu na yandi na Davidi mpi na Daniele?
10 Bamvula kiteso ya 650 na nima ya bilumbu ya Yuda, Yehowa monisaka mambu mingi ya lukanu na yandi sambu na Ntotila Davidi, ntekolo ya Yuda. Yehowa tubaka nde Davidi kele ‘muntu yina ta pesa ntima na yandi kiese.’ (1 Sam. 13:14; 17:12; Bis. 13:22) Sambu Davidi vandaka kuzitisa Nzambi mpi kuwa yandi boma, Yehowa salaka kuwakana ti yandi mpi silaka yandi nde mutekolo na yandi mosi ta yala kimakulu.—2 Sam. 7:8, 12-16.
11 Kiteso ya bamvula 500 na nima, Yehowa sadilaka profete Daniele sambu na kumonisa mvula ya siki-siki yina muntu yina bo me tulaka mafuta to Mesia zolaka kumonana na ntoto. (Dan. 9:25) Yehowa vandaka kubaka Daniele bonso muntu yina “yandi ke zolaka” mingi. Sambu na nki? Sambu Daniele vandaka kulemfukila kibeni Yehowa mpi sadilaka yandi luzingu na yandi ya mvimba.—Dan. 6:16; 9:22, 23.
12. Bo songaka Daniele na kusala inki, mpi sambu na nki?
12 Ata Yehowa sadilaka baprofete ya kwikama bonso Daniele na kusonika mambu mingi ya me tala nkuna ya lusilu, Mesia, ntangu lungaka ntete ve sambu bansadi na yandi kubakisa ntendula ya mambu yina yandi zabisaka bo na kusonika na nsadisa ya mpeve santu. Mu mbandu, na nima ya kumona mbona-meso ya me tala kutulama ya Kimfumu ya Nzambi, bo zabisaka Daniele na kubumba mbote-mbote mbikudulu yina tii na ntangu yina Yehowa tulaka. Na ntangu yina, nzayilu ya kieleka ‘ta kuma mingi.’—Dan. 12:4.
Yezu Ke Tendula Lukanu ya Nzambi
13. (a) Nani vandaka nkuna ya lusilu? (b) Inki mutindu Yezu sadisaka bantu na kubakisa mbikudulu yina kele na Kuyantika 3:15?
13 Yehowa monisaka pwelele Yezu bonso nkuna ya lusilu, ntekolo ya Davidi yina ta yala bonso Ntotila. (Luka 1:30-33; 3:21, 22) Ntangu Yezu yantikaka kisalu na yandi ya kusamuna, nzayilu ya bantu sambu na lukanu ya Nzambi kumaka pwelele. (Mat. 4:13-17) Mu mbandu, ntangu yandi bingaka Diabulu nde “muntu ya ke fwaka bantu” mpi “tata ya luvunu,” Yezu monisaka pwelele nani kele “nioka” yina Kuyantika 3:14, 15 ke tubila. (Yoa. 8:44) Na mbona-meso yina yandi pesaka Yoane, Yezu tubaka nde “nioka ya ntama” kele muntu “yina bo ke bingaka Diabulu mpi Satana.” * (Tanga Kusonga 1:1; 12:9.) Kaka na mbona-meso yina, Yezu tubaka mutindu yandi (nkuna ya lusilu) ta lungisa nsuka-nsuka mbikudulu yina Nzambi pesaka na Edeni mpi ta fwa Satana kimakulu.—Kus. 20:7-10.
14-16. Keti balongoki ya mvu-nkama ya ntete vandaka kubakisa ntangu yonso bakieleka yina Yezu longaka? Tendula.
14 Mutindu beto monaka yo na Kapu 1 ya mukanda yai, Yezu tubilaka mingi Kimfumu. Kansi, yandi zabisaka ve balongoki na yandi mambu yonso yina bo zolaka kuzaba. Ata ntangu Kristu tubaka mambu pwelele kibeni, ntangu mingi vandaka kuluta na ntwala nde balongoki na yandi kubakisa bakieleka yina Mfumu na bo vandaka kulonga, mbala ya nkaka bamvu-nkama mingi na nima. Beto tadila mwa bambandu.
15 Na mvu 33 ya ntangu na beto, Yezu tubaka pwelele nde bantu yina ta yala ti Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi, ta katuka na ntoto mpi bo ta futumuka sambu na kwenda kuzinga na zulu bonso bigangwa ya kimpeve. Kansi, balongoki na yandi bakisaka ve na mbala mosi mbikudulu yai. (Dan. 7:18; Yoa. 14:2-5) Kaka na mvula yina, Yezu monisaka na nzila ya bambandu nde Kimfumu ta tulama ve tii ntangu yandi ta mata na zulu. (Mat. 25:14, 19; Luka 19:11, 12) Balongoki bakisaka ve diambu yai ya mfunu mpi bo yulaka Yezu na nima ya lufutumuku yandi nde: “Mfumu, keti nge ke vutula kimfumu na Izraele na ntangu yai?” Kansi, Yezu sepelaka ve kupesa bantendula na ntangu yina. (Bis. 1:6, 7) Yezu longaka mpi nde kele ti “mameme ya nkaka” yina ta vanda ve na kati ya “kibuka ya fioti” ya bantu yina ta yala ti yandi. (Yoa. 10:16; Luka 12:32) Balongoki ya Yezu bakisaka bimvuka yina yonso zole kaka bamvula mingi na nima ya kutulama ya Kimfumu na 1914.
16 Yezu lendaka kulonga balongoki na yandi mambu mingi ntangu yandi vandaka ti bo na ntoto, kansi yandi zabaka nde bo lendaka kubakisa yo ve. (Yoa. 16:12) Ya kieleka, yandi songaka bo mambu mingi ya Kimfumu na mvu-nkama ya ntete. Kansi, ntangu lungaka ntete ve sambu nzayilu yina kukuma mingi.
Nzayilu ya Kieleka Ta Kuma Mingi na “Ntangu ya Nsuka”
17. Inki beto fwete sala sambu na kubakisa bakieleka ya Kimfumu, mpi yo ke lomba kusala diaka nki?
17 Yehowa silaka Daniele nde na ‘ntangu ya nsuka, bantu mingi ta sosa ndambu na ndambu, mpi nzayilu ya kieleka’ ya lukanu ya Nzambi ta kuma mingi. (Dan. 12:4) Bantu yina kele na mfunu ya nzayilu, fwete sala ngolo sambu na kubaka yo. Mukanda mosi ke tuba nde kisongi-diambu ya Kiebreo ya bo me balula “kusosa ndambu na ndambu” ke pesa ngindu ya kulonguka mukanda mosi mbote-mbote mpi na dikebi yonso. Ata beto longuka Biblia inki mutindu, beto lenda bakisa ve mbote-mbote bakieleka ya Kimfumu kana Yehowa me sadisa beto ve.—Tanga Matayo 13:11.
18. Inki mutindu bantu yina ke waka Yehowa boma monisaka lukwikilu mpi kudikulumusa?
18 Kaka mutindu Yehowa monisaka melembe-malembe bakieleka ya Kimfumu na ntwala ya 1914, yandi ke landa na kusala yo na ntangu ya nsuka. Mutindu beto ta mona yo na Kapu ya 4 ti ya 5 ya mukanda yai, na bamvula kuluta 100 me luta, yo lombaka nde bansadi ya Nzambi kusoba mbala mingi mutindu na bo ya kubakisa mambu. Keti yo ke tendula nde Yehowa ke sadisaka bo ve? Mpidina ve! Yandi ke sadisaka bo. Sambu na nki? Sambu bantu yina ke waka Nzambi boma me monisaka bikalulu zole ya yandi ke zolaka: lukwikilu ti kudikulumusa. (Baeb. 11:6; Yak. 4:6) Bansadi ya Yehowa ke kwikilaka nde balusilu yonso yina kele na Ndinga ya Nzambi ta lungana. Bo ke monisaka kudikulumusa ntangu bo ke ndimaka nde bo bakisaka ve mbote-mbote mutindu bambikudulu yina zolaka kulungana. Kikalulu yina ya kudikulumusa ke monana mbote na disolo ya Nzozulu ya Nkengi ya Marsi 1, 1925 (Kingelesi), yina ke tuba nde: “Beto me zaba nde Mfumu ke tendulaka yandi mosi mambu na yandi, mpi yandi ta tendudila bantu na yandi Ndinga na yandi na mutindu mpi na ntangu yina yandi me zola.”
“Mfumu . . . ta tendudila bantu na yandi Ndinga na yandi na mutindu mpi na ntangu yina yandi me zola”
19. Inki mambu Yehowa me sadisaka beto na kubakisa bubu yai, mpi sambu na nki?
19 Ntangu Kimfumu tulamaka na 1914, bansadi ya Nzambi vandaka kaka na nzayilu ndambu na yina me tala mutindu bambikudulu ya Kimfumu zolaka kulungana. (1 Bak. 13:9, 10, 12) Bantangu ya nkaka, mpusa na beto ya ngolo ya kumona kulungana ya balusilu ya Nzambi me salaka nde beto kudikusa. Na nsungi ya bamvula mingi, diambu ya nkaka yina Nzozulu ya Nkengi tubaka (ya beto me vutukila na paragrafe yina me luta) monanaka pwelele. Disolo yina tubaka nde: “Yo ke dibanza ya mbote nde beto bakisa mbikudulu kaka kana yo me lungana to kana yo ke na kulungana.” Sambu bubu yai beto me kuma pene-pene kibeni ti nsuka, bambikudulu mingi ya me tala Kimfumu me lunganaka mpi ke na kulungana. Sambu bansadi ya Nzambi kele ya kudikulumusa mpi ke ndima na luzolo yonso bansoba, Yehowa me sadisaka beto na kubakisa mbote-mbote lukanu na yandi. Nzayilu ya kieleka me kumaka mingi!
Bansoba na Mutindu ya Kubakisa Mambu Me Tula Bansadi ya Nzambi na Kumekama
20, 21. Inki bupusi bansoba na mutindu ya kubakisa mambu vandaka na yo Bakristu ya mvu-nkama ya ntete?
20 Ntangu Yehowa ke sobaka mutindu na beto ya kubakisa kieleka, yo ke mekaka ntima na beto. Keti lukwikilu mpi kudikulumusa ta pusa beto na kundima bansoba yina? Bakristu yina zingaka na kati-kati ya mvu-nkama ya ntete kutanaka ti mumekamu yina. Kuditula na kisika ya Bakristu ya Bayuda ya ntangu yina. Nge ke zitisaka mingi Nsiku ya Moize mpi nge ke na kiese ya kuvanda muntu ya dikanda ya Izraele. Nge me baka mikanda ya ntumwa Polo yina ke tuba nde nge fwete zitisa diaka ve Nsiku yina mpi nde Yehowa ke sadila diaka ve Izraele ya kinsuni, kansi yandi ke sadila Izraele ya kimpeve, yina me salama na Bayuda mpi na Bantu ya Makanda. (Bar. 10:12; 11:17-24; Bag. 6:15, 16; Bakol. 2:13, 14) Nge zolaka kusala inki?
21 Bakristu ya kudikulumusa ndimaka ntendula ya kupemama yina Polo natilaka bo mpi Yehowa sakumunaka bo. (Bis. 13:48) Kansi, Bakristu ya nkaka buyaka bansoba yina mpi kangamaka na mutindu na bo ya kubakisa mambu. (Bag. 5:7-12) Kana Bakristu yina sobaka ve mutindu na bo ya kutadila mambu, bo zolaka kuvidisa dibaku ya kuyala ti Kristu.—2 Pie. 2:1.
22. Inki nge ke waka kana bo tomisa mutindu na beto ya kubakisa lukanu ya Nzambi?
22 Na bamvula me katuka kuluta, Yehowa tomisaka mutindu na beto ya kubakisa Kimfumu. Mu mbandu, yandi me sadisaka beto na kubakisa mbote-mbote ntangu yina bo ta kabisa bantu yina Kimfumu ta yala ti bantu yina ke ndimaka ve nsangu ya mbote, mutindu bo ke kabisaka mameme ti bankombo. Yandi me longaka beto mpi ntangu ntalu ya bantu 144 000 ta lunga, ntendula ya bingana yina Yezu pesaka, mpi ntangu muntu ya nsuka yina bo me tulaka mafuta ta kwenda na zulu. * Inki mutindu nge ke tadilaka bansoba yai? Keti yo ke kumisaka lukwikilu na nge ngolo? Keti nge ke monaka yo bonso nzikisa ya ke songa nde Yehowa ke landa na kulonga bansadi na yandi ya kudikulumusa? Bakapu ya ke landa ta ndimisa nge kibeni nde Yehowa ke monisaka malembe-malembe lukanu na yandi na bantu yina ke waka yandi boma.
^ par. 4 Zina ya Nzambi kele mutindu mosi ya kisongi-diambu ya Kiebreo yina ke tendula “kukuma.” Zina ya Yehowa ke monisa nde yandi kele muntu yina ke lungisaka balusilu na yandi. Tala lupangu “Zina ya Nzambi Ke Tendula Inki?” na lutiti 43.
^ par. 6 Ata ntangu yai ke monana mingi, beto fwete vila ve nde na ntangu yina bantu vandaka kuzinga bamvula mingi; banda na Adami tii na Abrahami, bantu iya kaka zingaka na nsungi mosi. Adami zingaka nsungi mosi ti Lameki (tata ya Noa). Lameki zingaka nsungi mosi ti Semi (mwana ya Noa). Semi zingaka nsungi mosi ti Abrahami.—Kuy. 5:5, 31; 9:29; 11:10, 11; 25:7.
^ par. 13 Na Masonuku ya Kiebreo, bo me sadilaka ngogo “Satana” mbala 18 sambu na kutubila muntu. Kansi, na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu ngogo “Satana” kele mbala kuluta 30. Yo yina, Masonuku ya Kiebreo tulaka ve dikebi mingi na Satana kansi yo tulaka dikebi na kusosa kuzaba Mesia. Ntangu Mesia kwisaka, yandi basisaka Satana na mpenza, mutindu Masonuku ya Kigreki ya Bukristu ke monisaka yo.
^ par. 22 Sambu na kuzaba malongi ya nkaka yina bo tomisaka, tala masolo yai ya Nzozulu ya Nkengi: Novembri 1, 1995, balutiti 15-20; Yanuari 1, 2008, balutiti 24-28; Yuli 1, 2008, balutiti 25-29; Yuli 15, 2013, balutiti 9-14.


c: text/html

text: 19 Na nima Saule songaka mwana na yandi Yonatani mpi bansadi na yandi yonso nde yandi ke zola kufwa Davidi.+2 Sambu Yonatani, mwana ya Saule, vandaka kuzola Davidi mingi kibeni,+ yandi songaka Davidi nde: “Tata na mono Saule ke zola kufwa nge. Pardo, vanda mayele na suka; kwenda na kisika mosi ya kinsweki mpi bumbana kuna.3 Mono ta basika mpi ta telama na lweka ya tata na mono na nseke kisika yina nge ta vanda. Mono ta tubila tata na mono mambu na nge, mpi kana mono wa konso diambu, mono ta konda ve kuzabisa nge.”+4 Yo yina Yonatani tubilaka tata na yandi Saule mambu ya mbote sambu na Davidi.+ Yandi tubilaka Saule nde: “Ntotila fwete sala ve disumu na ntwala ya nsadi na yandi Davidi, sambu yandi me sala ve disumu na ntwala na nge mpi mambu yina yandi sadilaka nge me natila nge mambote.5 Yandi tulaka luzingu na yandi na kigonsa* sambu na kufwa Mufilistia yina,+ ebuna Yehowa pesaka luguluku ya nene na Izraele ya mvimba. Nge monaka yo, mpi nge waka kiese mingi. Ebuna sambu na nki nge fwete sala disumu mpi kutiamuna menga ya muntu yina me sala mbi ve na mutindu nge ke zola kufwa Davidi kukonda kikuma?”+6 Saule wilaka Yonatani, mpi yandi zengaka kieleka nde: “Ya kieleka, mutindu Yehowa kele na luzingu, bo ta fwa yandi ve.”7 Na nima Yonatani bingaka Davidi mpi songaka yandi mambu yai yonso. Ebuna Yonatani nataka Davidi na Saule, mpi yandi landaka kusadila yandi mutindu yandi vandaka kusala ntete.+8 Na nima bitumba basikaka diaka; Davidi basikaka mpi nwanaka ti bantu ya Filistia mpi yandi fwaka bo mingi kibeni, ebuna bo tinaka na ntwala na yandi.9 Ebuna mpeve ya mbi yina katukaka na Yehowa kotilaka Saule+ ntangu yandi vandaka ya kuvanda na nzo na yandi ti dikonga na diboko, mpi Davidi vandaka kubula miziki na kidare.+10 Saule mekaka kukangisa Davidi na kibaka ti dikonga, kansi yandi tinaka Saule, mpi Saule bulaka dikonga na kibaka. Davidi tinaka na mpimpa yina.11 Na nima Saule tindaka binati-nsangu na nzo ya Davidi sambu na kukengila yo mpi sambu na kufwa yandi na suka,+ kansi Mikale nkento ya Davidi songaka yandi nde: “Kana nge tina ve* na mpimpa yai, mbasi nge ta vanda mvumbi.”12 Na mbala mosi Mikale kulumusaka Davidi na nela, sambu yandi tina.13 Mikale bakaka kiteki ya terafimi* mpi tulaka yo na mbeto, ebuna yandi tulaka bukondi ya bo me sala na mika ya nkombo na kisika ya ntu na yandi, mpi yandi fikaka yo lele.14 Ebuna Saule tindaka binati-nsangu sambu na kubaka Davidi, kansi Mikale tubaka nde: “Yandi ke bela.”15 Yo yina Saule tindaka binati-nsangu sambu na kutala Davidi mpi yandi songaka bo nde: “Beno natila mono yandi na mbeto na yandi sambu mono fwa yandi.”+16 Ntangu binati-nsangu kotaka, bo monaka kiteki ya terafimi* na mbeto mpi bukondi ya bo me sala na mika ya nkombo na kisika yina ntu na yandi zolaka kuvanda.17 Saule tubilaka Mikale nde: “Sambu na nki nge me kusa mono mutindu yai mpi nge me bika nde mbeni na mono+ kutina?” Mikale vutudilaka Saule nde: “Yandi tubilaka mono nde, ‘Bika mono mono kwenda, kana ve mono ta fwa nge!’”18 Davidi tinaka, mpi yandi kumaka na Samuele na Rama.+ Yandi songaka Samuele mambu yonso yina Saule salaka yandi. Ebuna yandi ti Samuele kwendaka, mpi bo bikalaka na Nayoti.+19 Na nima, bo zabisaka Saule nde: “Davidi kele na Nayoti, na Rama.”20 Na mbala mosi Saule tindaka binati-nsangu sambu na kukanga Davidi. Ntangu bo monaka bambikudi ya minunu ke bikula, mpi Samuele me telama mpi ke twadisa bo, mpeve ya Nzambi simbaka binati-nsangu ya Saule, ebuna bo mpi yantikaka kusala mambu bonso bambikudi.21 Ntangu bo songaka Saule mambu yina, na mbala mosi yandi tindaka binati-nsangu ya nkaka, bo mpi bo yantikaka kusala mambu bonso bambikudi. Yo yina, Saule tindaka diaka binati-nsangu, kimvuka ya tatu, ebuna bo mpi yantikaka kusala mambu bonso bambikudi.22 Nsuka-nsuka yandi mpi kwendaka na Rama. Ntangu yandi kumaka na dibulu ya nene ya masa yina kele na Seku, yandi yulaka nde: “Samuele ti Davidi kele na wapi?” Bo vutulaka nde: “Bo kele na Nayoti,+ na Rama.”23 Ntangu Saule katukaka kuna mpi vandaka kukwenda na Nayoti, na Rama, mpeve ya Nzambi simbaka yandi mpi, yandi vandaka kusala mambu bonso mbikudi nzila yonso tii kuna yandi kumaka na Nayoti, na Rama.24 Yandi katulaka mpi bilele na yandi, ebuna yandi mpi salaka mambu bonso mbikudi na ntwala ya Samuele, mpi yandi lalaka kuna kinkonga* kilumbu yina ya mvimba mpi mpimpa yina ya mvimba. Yo yina bo ke tubaka nde: “Keti Saule mpi kele mbikudi?”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 18 Ebuna ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Kingana yai ya beno ke vutukila na insi ya Izraele ke tendula inki, ‘Batata me dia bambuma ya vinu ya ngani, kansi meno ya bana me kuma ngani’?+3 “‘Ya kieleka mutindu mono kele na luzingu,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, ‘beno ta landa ve kuvutukila mambu yai na Izraele.4 Tala! Mioyo* yonso—kele ya mono. Yo vanda moyo ya tata to moyo ya mwana—yo kele ya mono. Moyo* yina me sala disumu kele moyo yina ta fwa.5 “‘Yindula nde muntu mosi kele muntu ya lunungu mpi yandi ke salaka mambu ya lunungu mpi ya mbote.6 Yandi ke diaka ve bimenga ya bo ke pesaka na biteki na zulu ya bangumba;+ yandi ke tulaka ve ntima na biteki ya nzanzi* ya nzo ya Izraele; yandi ke bebisaka ve nkento ya nkweno na yandi+ mpi ke vukisaka ve nitu ti nkento na nsungi yina nkento ke mona menga;+7 yandi ke niokulaka ve ata muntu mosi,+ kansi yandi ke vutulaka kima yina muntu ya mfuka me simbisa yandi sambu na mfuka;+ yandi ke yibaka ata muntu mosi ve,+ kansi yandi ke pesaka madia na yandi mosi na muntu yina kele na nzala+ mpi ke fikaka muntu yina kele kinkonga lele;+8 yandi ke lombaka ve luta to ke defisaka ve sambu na kubaka mbongo mingi na zulu,+ kansi yandi ke buyaka kusala mambu ya kukonda lunungu;+ yandi ke sambisaka mambu na lunungu na kati ya muntu mosi ti muntu ya nkaka;+9 mpi yandi ke landaka kuzitisa bansiku na mono ti bankanu na mono sambu na kusala mambu na kwikama. Muntu ya mutindu yai kele muntu ya lunungu mpi yandi ta bikala kibeni na luzingu,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.10 “‘Kansi, yindula nde yandi me buta mwana yina kele muyibi,+ muntu ya ke fwaka bantu,*+ to muntu ya ke salaka diambu mosi na kati ya mambu yai ya nkaka11 (ata tata me salaka ve ata diambu mosi na kati ya mambu yai)—yandi ke diaka bimenga ya bo ke pesaka na biteki na zulu ya bangumba, yandi ke bebisaka nkento ya nkweno na yandi,12 yandi ke niokulaka muntu ya mpasi mpi nsukami,+ yandi ke bakaka bima na nzila ya muyibi, yandi ke vutulaka ve kima yina bo simbisaka yandi sambu na mfuka, yandi ke tulaka kivuvu na biteki ya nzanzi,+ yandi ke salaka mambu ya mbi,+13 yandi ke defisaka sambu na kubaka mbongo mingi na zulu mpi ke lombaka luta+—mwana yina ta bikala ve na luzingu. Sambu na mambu yai yonso ya nzanzi ya yandi me salaka, bo ta fwa yandi kibeni. Menga na yandi ta vanda na zulu na yandi.14 “‘Kansi yindula nde tata mosi kele ti mwana yina me mona masumu yonso yina tata na yandi me salaka, kansi ata yandi me mona yo, yandi ke sala ve mambu ya mutindu yina.15 Yandi ke diaka ve bimenga ya bo ke pesaka na biteki na zulu ya bangumba; yandi ke sambilaka ve biteki ya nzanzi ya nzo ya Izraele; yandi ke bebisaka ve nkento ya nkweno na yandi;16 yandi ke niokulaka ve ata muntu mosi; yandi ke kangaka ve kima yina bo simbisaka yandi sambu na mfuka; yandi ke bakaka ata kima mosi ve na nzila ya muyibi; yandi ke pesaka madia na yandi mosi na muntu yina kele na nzala mpi ke fikaka muntu yina kele kinkonga lele;17 yandi ke buyaka kuniokula nsukami; yandi ke defisaka ve sambu na kubaka mbongo mingi na zulu mpi ke lombaka ve luta; yandi ke zitisaka bankanu na mono ti bansiku na mono. Muntu ya mutindu yai ta fwa ve sambu na kifu ya tata na yandi. Yandi ta bikala kibeni na luzingu.18 Kansi, sambu tata na yandi kusaka, yibaka mpangi na yandi, mpi salaka mambu ya mbi na kati ya bantu na yandi, yandi ta fwa sambu na kifu na yandi.19 “‘Kansi beno ta tuba nde: “Sambu na nki mwana me nata ve makambu sambu na kifu ya tata na yandi?” Sambu mwana me sala mambu ya lunungu mpi ya kusungama, yandi me tanina bansiku na mono yonso mpi me zitisa yo, yandi ta bikala kibeni na luzingu.+20 Moyo* yina me sala disumu kele moyo yina ta fwa.+ Mwana ta nata ve makambu sambu na kifu ya tata na yandi, mpi tata ta nata ve makambu sambu na kifu ya mwana na yandi. Bo ta sambisa muntu ya lunungu na kutadila lunungu na yandi mosi, mpi bo ta sambisa muntu ya mbi na kutadila mbi na yandi mosi.+21 “‘Ntangu yai, kana muntu ya mbi kuyambula masumu yonso yina yandi me salaka ebuna yandi zitisa bansiku na mono mpi yandi sala mambu ya lunungu ti ya mbote, yandi ta landa kuzinga. Yandi ta fwa ve.+22 Bo ta tangila yandi* ve ata diambu mosi ya mbi yina yandi me salaka.+ Yandi ta bikala na luzingu sambu yandi ke sala mambu yina kele ya lunungu.’+23 “‘Keti mono ke waka kibeni kiese na lufwa ya muntu ya mbi?’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba. ‘Keti mono ke zolaka ve mingi kuluta nde yandi yambula banzila na yandi ebuna yandi bikala na luzingu?’+24 “‘Kansi kana muntu ya lunungu kuyambula lunungu na yandi mpi kusala mambu ya mbi,* ebuna yandi sala mambu yonso ya nzanzi yina muntu ya mbi ke salaka, keti yandi ta zinga? Bo ta yibuka ve ata diambu mosi ya lunungu yina yandi salaka.+ Yandi ta fwa sambu na kukonda kwikama na yandi mpi sambu na disumu yina yandi me sala.+25 “‘Kansi beno ta tuba nde: “Mambu ya Yehowa ke salaka kele ya kukonda lunungu.”+ O nzo ya Izraele, mono ke bondila nge, wa! Keti yo kele mambu ya mono ke salaka me konda lunungu?+ Keti yo kele ve mambu ya beno ke salaka me konda lunungu?+26 “‘Kana muntu ya lunungu kuyambula lunungu na yandi mpi kusala mambu ya mbi ebuna yandi fwa sambu na yo, yandi ta fwa sambu na mambu na yandi mosi ya mbi.27 “‘Kana muntu ya mbi kuyambula mambu ya mbi yina yandi me salaka ebuna yandi yantika kusala mambu ya lunungu mpi ya kusungama, yandi ta gulusa luzingu* na yandi mosi.+28 Kana yandi bakisa mpi yandi yambula mambu yonso ya mbi yina yandi me salaka, yandi ta landa kuzinga. Yandi ta fwa ve.29 “‘Kansi nzo ya Izraele ta tuba nde: “Mambu ya Yehowa ke salaka kele ya kukonda lunungu.” O nzo ya Izraele,+ keti yo kele kibeni mambu ya mono ke salaka me konda lunungu? Keti yo kele ve mambu ya beno ke salaka me konda lunungu?’30 “‘Yo yina, O nzo ya Izraele, mono ta sambisa konso muntu na kati na beno na kutadila mambu yina yandi ke salaka,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba. ‘Beno yambula, ee, beno yambula kibeni mambu na beno yonso ya mbi, mpidina yo ta vanda ve kima ya ke budisa sakuba yina ta natila beno makambu.31 Beno yambula mambu yonso ya mbi yina beno me salaka+ mpi beno baka* ntima ya mpa mpi mpeve ya mpa,+ sambu na nki beno fwete fwa,+ O nzo ya Izraele?’32 “‘Mono ke waka ve kiese na lufwa ya konso muntu yina,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba. ‘Yo yina, beno kwisa kuvutuka mpi beno zinga.’”+


text:
23 Na mvula ya nsambwadi, Yehoyada salaka mambu na kikesa mpi salaka kuwakana ti bamfumu ya bankama,+ disongidila, Azaria mwana ya Yerohami, Ismaele mwana ya Yehohanani, Azaria mwana ya Obedi, Maaseya mwana ya Adaya, mpi Elishafati mwana ya Zikri.2 Na nima bo kwendaka na Yuda ya mvimba mpi bo vukisaka Balevi+ ya bambanza yonso ya Yuda ti bamfumu ya banzo ya batata ya Izraele. Ntangu bo kwisaka na Yeruzalemi,3 dibundu ya mvimba salaka kuwakana+ ti ntotila na nzo ya Nzambi ya kieleka, na nima Yehoyada tubilaka bo nde:“Beno tala! Mwana ya ntotila ta yala, kaka mutindu Yehowa silaka sambu na bana ya Davidi.+4 Beno fwete sala mutindu yai: Kimvuka mosi na kati ya bimvuka tatu ya banganga-nzambi mpi ya Balevi yina ta sala kisalu+ na Kisabatu ta vanda bankengidi ya bakielo;+5 kimvuka ya nkaka na kati ya bimvuka yina tatu ta vanda na nzo ya ntotila,+ mpi kimvuka ya nkaka na kati ya bimvuka yina tatu ta vanda na Kielo ya Fondasio, mpi bantu yonso ta vanda na bibansala ya nzo ya Yehowa.+6 Beno pesa muntu mosi ve nzila ya kukota na nzo ya Yehowa katula kaka banganga-nzambi ti Balevi yina ke sala kisalu.+ Bo bantu lenda kota, sambu bo kele kimvuka ya santu, ebuna bantu yonso ta sala mambu yina Yehowa ke lomba.7 Balevi fwete ziunga ntotila na bandambu yonso, konso muntu ti binwaninu na yandi na maboko. Konso muntu yina ta kota na nzo bo ta fwa yandi. Beno vanda ti ntotila konso kisika yina yandi ke kwenda.”*8 Balevi mpi bantu yonso ya Yuda salaka kaka mutindu nganga-nzambi Yehoyada songaka bo. Yo yina konso muntu bakaka bantu na yandi yina vandaka na kisalu na Kisabatu, ti bayina vandaka ve na kisalu na Kisabatu,+ sambu nganga-nzambi Yehoyada pesaka ve bimvuka+ nzila ya kubikisa kisalu na bo mpi kukwenda.9 Ebuna nganga-nzambi Yehoyada pesaka bamfumu ya bankama+ makonga, bitaninu ya fioti,* mpi bitaninu ya ntotila Davidi+ yina kele bonso dimbuma, mpi yina vandaka na nzo ya Nzambi ya kieleka.+10 Ebuna yandi tulaka bantu yonso, konso muntu ti kinwaninu na yandi na maboko, yantika na diboko ya kitata ya nzo tii na diboko ya kimama ya nzo, pene-pene ya mesa-kimenga mpi pene-pene ya nzo, na nziunga ya ntotila.11 Na nima, bo basisaka mwana ya ntotila,+ bo lwatisaka yandi mpu ya kimfumu mpi tulaka Kimbangi*+ na zulu na yandi, ebuna bo kumisaka yandi ntotila mpi Yehoyada ti bana na yandi tulaka yandi mafuta. Na nima, bo tubaka nde: “Luzingu ya nda na ntotila!”+12 Ntangu Atalia waka makelele ya bantu ya ke baka ntinu mpi ke kumisa ntotila, na mbala mosi yandi kwisaka na nzo ya Yehowa+ kisika bantu vandaka.13 Ebuna yandi monaka ntotila me telama kuna pene-pene ya dikunzi na yandi na kisika ya kukotila. Bamfumu+ ti bantu ya ke bulaka bampungi vandaka ti ntotila, mpi bantu yonso ya insi vandaka kuyangalala+ mpi kubula bampungi, mpi miyimbi-bankunga yina vandaka ti bima ya kubudila miziki vandaka kutwadisa* bankunga ya kukumisa Nzambi. Ebuna Atalia pasulaka bilele na yandi mpi bokaka nde: “Komplo! Komplo!”14 Kansi nganga-nzambi Yehoyada basisaka bamfumu ya bankama, bantu yina bo tulaka bamfumu ya basoda, mpi yandi tubilaka bo nde: “Beno katula yandi na bandonga, mpi kana muntu kulanda yandi, beno fwa yandi na mbele ya bitumba!” Sambu nganga-nzambi tubaka nde: “Beno fwa yandi ve na nzo ya Yehowa.”15 Yo yina bo simbaka yandi, mpi ntangu yandi kumaka na munoko ya Kielo ya Bampunda ya nzo ya ntotila, bo fwaka yandi pana na mbala mosi.16 Ebuna Yehoyada salaka kuwakana na kati na yandi ti bantu yonso mpi ti ntotila, nde bo ta landa kuvanda bantu ya Yehowa.+17 Na nima, bantu yonso kwisaka na nzo* ya Baale mpi bwisaka yo,+ bo panzaka bamesa-kimenga na yandi ti biteki na yandi,+ mpi bo fwaka Matani nganga-nzambi ya Baale+ na ntwala ya bamesa-kimenga yina.18 Ebuna Yehoyada pesaka kisalu ya kutala nzo ya Yehowa na maboko ya banganga-nzambi mpi ya Balevi, yina Davidi tulaka na bimvuka na bo na nzo ya Yehowa sambu na kupesa Yehowa bimenga ya kuyoka+ na kuwakana ti mambu yina bo me sonikaka na Nsiku ya Moize,+ na kiese mpi ti bankunga, mutindu Davidi tubaka.*19 Yandi tulaka mpi bankengidi ya bakielo+ na bakielo ya nzo ya Yehowa, sambu ata muntu mosi ve ya kele mvindu na konso mutindu yina kukota.20 Ntangu yai, yandi bakaka bamfumu ya bankama,+ bantu ya lukumu, bamfumu ya bantu, mpi bantu yonso ya insi, ebuna yandi bakaka ntotila na nzo ya Yehowa sambu na kukulumuka ti yandi. Na nima bo lutilaka na kielo ya zulu sambu na kukwisa na nzo ya ntotila mpi bo tulaka ntotila na kiti ya kimfumu.+21 Yo yina bantu yonso ya insi waka kiese mpi mbanza kumaka pima, sambu bo fwaka Atalia na mbele ya bitumba.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “ntangu yandi ke basika mpi ntangu yandi ke kota.”
^ Kitaninu mosi ya fioti, mbala mingi bantu ya ke sadilaka munduki ya tolo-tolo bantu vandaka kulwata yo.
^ Mbala ya nkaka rulo mosi yina vandaka ti Nsiku ya Nzambi.


text:
Mayele ya nsi-ntoto kele buzoba na meso ya Nzambi (18-23)
3 Yo yina bampangi, mono vandaka ve na mpila ya kutubila beno mutindu bo ke tubilaka bantu ya kimpeve,+ kansi bonso bantu ya kinsuni, bonso bana ya fioti+ na Kristu.2 Mono pesaka beno miliki,* kansi madia ya ngolo ve, sambu beno vandaka ntete ngolo ve. Ata ntangu yai beno kele kaka ngolo ve,+3 sambu beno kele kaka bantu ya kinsuni.+ Ntangu kimpala mpi kuswana kele na kati na beno, keti beno kele ve bantu ya kinsuni+ mpi keti beno ke tambula ve mutindu bantu ke tambulaka?4 Sambu ntangu muntu mosi ke tuba nde, “Mono kele muntu ya Polo,” kansi ya nkaka ke tuba nde, “Mono kele muntu ya Apolo,”+ keti beno ke sala ve mambu bonso bantu?5 Ebuna Apolo kele nani? Ya kieleka, Polo kele nani? Bo kele bansadi+ yina na nzila na bo beno kumaka kukwikila, mutindu Mfumu pesaka kisalu na konso muntu.6 Mono kunaka,+ Apolo losaka masa,+ kansi Nzambi muntu vandaka kuyedisa yo,7 yo yina, muntu yina kele mfunu kele ve muntu yina ke kunaka to muntu yina ke losaka masa, kansi Nzambi yina ke yedisaka yo.+8 Ebuna muntu yina ke kunaka mpi muntu yina ke losaka masa ke salaka na bumosi,* kansi konso muntu ta baka matabisi na yandi na kutadila kisalu na yandi.+9 Sambu beto kele banduku ya kisalu ya Nzambi. Beno kele kilanga ya Nzambi yina yandi ke kuna, nzo ya Nzambi.+10 Na kutadila ntima ya mbote ya nene ya Nzambi yina yandi me monisilaka mono, mono tulaka fondasio+ bonso muntu ya me zaba kutunga mbote, kansi muntu ya nkaka ke tunga na zulu na yo. Kansi bika konso muntu kulanda kukeba mutindu yandi ke tunga na zulu na yo.11 Sambu ata muntu mosi ve lenda tula fondasio ya nkaka na zulu ya fondasio yina bo me tulaka, yina kele Yezu Kristu.+12 Ebuna, kana muntu kusadila wolo, arza, matadi ya ntalu, banti, matiti, to nianga sambu na kutunga na zulu ya fondasio yina,13 kisalu ya konso muntu ta monana mutindu yo kele, sambu kilumbu ta monisa yo, sambu yo ta monana na nzila ya tiya;+ tiya yina ta meka kisalu yina konso muntu me tunga.14 Kana kisalu ya muntu yina yandi me tunga na zulu na yo kubikala, yandi ta baka matabisi;15 kana kisalu ya muntu kupia tiya, yandi ta vidisa bima, kansi yandi mosi ta guluka; ata mpidina yo ta vanda bonso nde yandi me guluka na tiya.16 Keti beno me zaba ve nde beno kele tempelo ya Nzambi+ mpi nde mpeve ya Nzambi ke zingaka na kati na beno?+17 Kana muntu kufwa tempelo ya Nzambi, Nzambi ta fwa yandi; sambu tempelo ya Nzambi kele ya santu, mpi beno kele tempelo yina.+18 Muntu kudikusa ve: Kana muntu mosi na kati na beno ke yindula nde yandi kele mayele na ngidika yai ya bima,* bika yandi kuma zoba, sambu yandi kuma mayele.19 Sambu mayele ya nsi-ntoto yai kele buzoba na meso ya Nzambi, sambu bo me sonikaka nde: “Yandi ke kangaka bantu ya mayele na mayele na bo mosi ya mbi.”+20 Mpi diaka nde: “Yehowa* me zaba nde bangindu ya bantu ya mayele kele mpamba.”+21 Yo yina, ata muntu mosi ve kudikumisa sambu na mambu yina bantu ke sala; sambu bima yonso kele ya beno,22 yo vanda Polo, Apolo, Sefasi,*+ nsi-ntoto, luzingu, lufwa, bima yina kele ntangu yai, to bima yina ta kwisa, bima yonso kele ya beno;23 ebuna beno kele bantu ya Kristu;+ mpi Kristu kele muntu ya Nzambi.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Mutindu ya Kusadila Kamukanda Banani Ke Sala Luzolo ya Yehowa Bubu Yai?
Bo basisaka kamukanda Banani Ke Sala Luzolo ya Yehowa Bubu Yai? sambu na kulonguka ti balongoki ya Biblia na luyantiku to na nsuka ya konso kulonguka. * Dilongi 1 tii na 4 ke sadisaka balongoki na kuzaba beto, dilongi 5 tii na 14 ke sadisaka bo na kuzaba bisalu na beto, mpi dilongi 15 tii na 28 ke monisaka mambu yina organizasio na beto ke salaka. Mbala mingi, yo ke vandaka mbote na kulonguka malongi yango na ndonga. Kansi, beno lenda tadila dilongi ya nkaka kana yo kele mfunu mingi sambu na longoki. Konso dilongi kele na lutiti mosi; yo yina sambu na balongoki mingi, beno lenda longuka yo na minuta tanu to kumi.
Benda dikebi ya longoki na ngiufula ya ntu-diambu
Beno tanga dilongi; beno lenda tanga yo ya mvimba to bitini-bitini
Beno tadila mambu yina beno me tanga. Beno tadila bifwanisu mpi bangiufula yina kele na nsi ya lutiti. Pona nki baverse ya bo me vutukila ve bangogo, yina beno lenda tanga mpi kutadila ti longoki. Monisa nde tubantu-diambu ke pesa mvutu na ngiufula ya ntu-diambu
Kana dilongi yina kele ti lupangu “Sosa Kuzaba Mambu Mingi,” beno tanga yo mpi siamisa longoki na kusadila bangindu yina bo me pesa
^ par. 3 Yina kele na Internet ke vandaka dezia ti mambu ya bo me tomisa.


text: 35 Na nima, Nzambi tubilaka Yakobi nde: “Telama, kwenda na Betele+ mpi zinga kuna, mpi sala mesa-kimenga kuna sambu na Nzambi ya kieleka, yina monanaka na nge ntangu nge vandaka kutina mpangi na nge Ezau.”+2 Ebuna Yakobi tubilaka bantu ya nzo na yandi mpi bantu yonso yina vandaka ti yandi nde: “Beno katula banzambi ya banzenza yina kele na kati na beno,+ beno kudikumisa bunkete, mpi beno lwata bilele ya nkaka,3 ebuna bika beto telama mpi beto kwenda na Betele. Kuna mono ta sala mesa-kimenga sambu na Nzambi ya kieleka, yina pesaka mono mvutu na kilumbu yina mono vandaka na mpasi mpi yina vandaka ti mono bisika yonso* ya mono vandaka kukwenda.”+4 Yo yina, bo pesaka Yakobi banzambi yonso ya banzenza yina bo vandaka ti yo mpi bima-makutu yina vandaka na makutu na bo, ebuna Yakobi zikaka* yo na nsi ya nti ya nene yina vandaka pene-pene ya Shekemi.5 Ntangu bo kwendaka, boma ya ngolo ya Nzambi simbaka bambanza yina vandaka na nziunga na bo, yo yina bo landaka ve bana ya Yakobi.6 Nsuka-nsuka, Yakobi kumaka na Luzi,+ disongidila Betele, na insi ya Kanana, yandi ti bantu yonso yina vandaka ti yandi.7 Yandi tungaka mesa-kimenga kuna mpi pesaka kisika yina zina Ele-betele,* sambu Nzambi ya kieleka monanaka na yandi kuna ntangu yandi vandaka kutina mpangi na yandi.+8 Na nima Debora,+ ndesi ya Rebeka, fwaka mpi bo zikaka yandi pene-pene ya Betele na nsi ya nti mosi ya bo ke bingaka shene. Yo yina yandi pesaka yo zina Aloni-bakuti.*9 Nzambi monanaka diaka na Yakobi ntangu yandi vandaka kukatuka na Padani-arami mpi sakumunaka yandi.10 Nzambi tubilaka yandi nde: “Zina na nge Yakobi.+ Zina na nge ta vanda diaka ve Yakobi, kansi zina na nge ta kuma Izraele.” Ebuna yandi yantikaka kubinga yandi Izraele.+11 Nzambi tubilaka yandi diaka nde: “Mono kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso.+ Buta mingi mpi kuma mingi. Makanda mpi kimvuka ya makanda ta katuka na nge,+ mpi bantotila ta basika na nge.*+12 Sambu na insi yina mono pesaka na Abrahami mpi na Izaki, mono ta pesa yo na nge, mpi mono ta pesa insi yina+ na bana* na nge.”13 Na nima Nzambi tombukaka mpi yambulaka yandi kisika yina yandi solulaka ti yandi.14 Yo yina, Yakobi tedimisaka dikunzi mosi, dikunzi ya matadi, na kisika yina yandi solulaka ti yandi, ebuna yandi tiamunaka dikabu ya malafu mpi mafuta na zulu na yo.+15 Yakobi landaka kubinga kisika yina Nzambi solulaka ti yandi, Betele.+16 Na nima bo katukaka na Betele. Ntangu bo vandaka ntete na mwa kitamina ti Efrata, Rashele yantikaka kubuta, mpi misongo na yandi vandaka mpasi mingi.17 Kansi, ntangu yandi vandaka kunwana sambu na kubasisa mwana, nkento ya ke butisaka tubilaka yandi nde: “Kuwa boma ve, sambu nge ta baka mpi mwana yai.”+18 Ntangu luzingu na yandi vandaka kukuma na nsuka* (sambu yandi vandaka kufwa), yandi pesaka mwana yina zina Bene-oni,* kansi tata na yandi pesaka yandi zina Benyamini.*+19 Ebuna Rashele fwaka mpi bo zikaka yandi na nzila ya Efrata, disongidila, Betelemi.+20 Yakobi tedimisaka dikunzi mosi na zulu ya maziamu na yandi; yo kele dikunzi ya maziamu ya Rashele tii bubu yai.21 Na nima, Izraele katukaka pana mpi tedimisaka tenta na yandi mwa ntama ti nzo-zulu ya Edere.22 Kilumbu mosi, ntangu Izraele vandaka kuzinga na insi yina, Rubeni kwendaka mpi lalaka ti makangu ya tata na yandi Bila, mpi Izraele waka mambu yina.+Yakobi vandaka ti bana 12.23 Bana ya Lea bo yai: Rubeni+ mwana ya ntete ya Yakobi, na nima Simeoni, Levi, Yuda, Isakare, mpi Zebuloni.24 Bana ya Rashele vandaka Yozefi mpi Benyamini.25 Mpi bana ya Bila, nsadi ya Rashele, vandaka Dani mpi Naftali.26 Bana ya Zilpa, nsadi ya Lea, vandaka Gadi mpi Asere. Yai bana ya Yakobi yina yandi butaka na Padani-arami.27 Nsuka-nsuka, Yakobi kwisaka kukuma kisika yina tata na yandi Izaki vandaka na Mamre,+ na Kiriati-arba, disongidila, Ebroni, kisika Abrahami mpi Izaki zingaka bonso banzenza.+28 Izaki zingaka bamvula 180.+29 Na nima, Izaki basisaka mpema na yandi ya nsuka mpi fwaka mpi bo vukisaka yandi ti bantu na yandi,* na nima ya kuzinga luzingu mosi ya nda mpi ya mbote;* bana na yandi Ezau ti Yakobi zikaka yandi.+


text: 16 Yo yina bo kotisaka Sanduku ya Nzambi ya kieleka mpi tulaka yo na kati ya tenta yina Davidi tedimisaka sambu na yo;+ ebuna bo pesaka makabu ya kuyoka mpi bimenga ya kinduku na ntwala ya Nzambi ya kieleka.+2 Ntangu Davidi manisaka kupesa makabu ya kuyoka+ mpi bimenga ya kinduku,+ yandi sakumunaka bantu na zina ya Yehowa.3 Diaka, yandi kabudilaka bantu yonso ya Izraele, konso bakala mpi konso nkento, dimpa mosi ya bo me sala bonso lupetu, gato mosi ya bo me sala na mbuma ya bo ke bingaka dati, mpi gato mosi ya bo me sala na mbuma ya vinu.4 Na nima yandi tulaka Balevi ya nkaka sambu na kusala na ntwala ya Sanduku ya Yehowa,+ sambu na kupesa lukumu,* kupesa matondo, mpi kukumisa Yehowa Nzambi ya Izraele.5 Asafi+ vandaka mfumu, mpi Zekaria vandaka kilandi na yandi; ebuna Yeyele, Shemiramoti, Yehiele, Matitia, Eliabi, Benaya, Obedi-edomi, mpi Yeyele+ vandaka kubula bima ya kubudila miziki ya kele ti bansinga mpi bakidare;+ ebuna Asafi vandaka kubula basembale,+6 mpi banganga-nzambi Benaya ti Yahaziele vandaka kubula bampungi ntangu yonso na ntwala ya sanduku ya kuwakana ya Nzambi ya kieleka.7 Na kilumbu yina, Davidi salaka nkunga mpi pesaka yo na mbala ya ntete na Asafi+ mpi bampangi na yandi sambu na kupesa Yehowa matondo:8 Beno pesa Yehowa matondo,+ beno binga zina na yandi,Beno zabisa bantu bisalu na yandi!+9 Beno yimbila yandi, beno yimba bankunga* sambu na kukumisa yandi,+Beno yindulula* bisalu na yandi yonso ya kuyituka.+10 Beno kudikumisa sambu na zina na yandi ya santu.+Bika nde bantima ya bantu yina ke sosaka Yehowa kuwa kiese.+11 Beno sosa Yehowa+ mpi ngolo na yandi.Beno sosa luse na yandi ntangu yonso.+12 Beno yibuka bisalu ya kuyituka yina yandi me salaka,+Bimangu na yandi mpi makambu yina yandi me zengaka,13 Beno bana* ya nsadi na yandi Izraele,+Beno bana ya Yakobi, bantu ya yandi me solaka.+14 Yandi kele Yehowa Nzambi na beto.+Balusambisu na yandi kele na ntoto ya mvimba.+15 Beno yibuka kuwakana na yandi kimakulu,Mambu yina yandi silaka,* na bandonga funda ya bantu,+16 Kuwakana yina yandi salaka ti Abrahami,+Mpi ndefi yina yandi diaka na ntwala ya Izaki,+17 Yina yandi tulaka bonso nsiku sambu na Yakobi+Mpi bonso kuwakana ya mvula na mvula sambu na Izraele,18 Nde, ‘Mono ta pesa nge insi ya Kanana+Bonso dikabu yina bo me pesa nge.’+19 Yo salamaka ntangu beno vandaka bantu fioti,Ee, fioti kibeni, mpi beno vandaka banzenza na insi yina.+20 Bo tambula-tambulaka katuka na dikanda mosi tii na dikanda ya nkaka,Katuka na kimfumu mosi tii na bantu ya nkaka.+21 Yandi pesaka ve ata muntu mosi nzila ya kuniokula bo,+Kansi yandi nganinaka bantotila sambu na bo,+22 Nde, ‘Beno simba ve bantu ya mono me tulaka mafuta,Mpi beno sala ve bambikudi na mono ata kima mosi ya mbi.’+23 Ntoto ya mvimba, beno yimbila Yehowa!Beno zabisa luguluku na yandi konso kilumbu!+24 Beno zabisa nkembo na yandi na makanda,Beno zabisa bisalu na yandi ya kuyituka na bantu yonso.25 Sambu Yehowa kele nene mpi yo me fwana kibeni na kukumisa yandi.Yandi ke pesaka boma mingi kuluta banzambi yonso ya nkaka.+26 Banzambi yonso ya bantu kele banzambi ya kukonda mfunu,+Kansi Yehowa muntu salaka zulu.+27 Bunene* ti lukumu kele na ntwala na yandi;+Ngolo ti kiese kele na kisika yina yandi ke zingaka.+28 Beno mabuta ya bantu, beno pesa Yehowa yina me fwana na yandi,Beno pesa Yehowa yina me fwana na yandi sambu na nkembo mpi ngolo na yandi.+29 Beno pesa Yehowa nkembo yina me fwana na zina na yandi;+Beno nata dikabu mpi beno kota na ntwala na yandi.+Beno fukama na ntwala ya* Yehowa ti bilele ya santu.*+30 Ntoto ya mvimba, beno tekita na ntwala na yandi!Ntoto* me tulamaka ngolo na kisika na yo; yo lenda nikana ve.+31 Bika zulu kuyangalala, mpi bika ntoto kuvanda na kiese;+Beno zabisa na kati ya makanda nde: ‘Yehowa me kuma Ntotila!’+32 Bika nde nzadi-mungwa ti bima yonso yina kele na kati na yo kutula makelele;Bika nde banseke ti bima yonso yina kele na kati na yo kuvanda na kiese,33 Na ntangu yina mosi, bika nde banti ya mfinda kutula milolo ya kiese na ntwala ya Yehowa,Sambu yandi ke kwisa* kusambisa ntoto.34 Beno pesa Yehowa matondo, sambu yandi kele mbote;+Zola na yandi ya kwikama ke zingaka kimakulu.+35 Mpi beno tuba nde, ‘Gulusa beto, O Nzambi ya luguluku na beto,+Katula beto na maboko ya makanda, vukisa beto mpi gulusa beto,Sambu beto pesa matondo na zina na nge ya santu+Mpi beto yangalala na kukumisa nge.*+36 Bika nde bo kumisa Yehowa, Nzambi ya Izraele,Mvula na mvula.’”*Ebuna bantu yonso tubaka nde, “Amen!”* mpi bo kumisaka Yehowa.37 Na nima Davidi bikisaka Asafi+ ti bampangi na yandi pana na ntwala ya sanduku ya kuwakana ya Yehowa sambu na kusala ntangu yonso na ntwala ya Sanduku,+ na kutadila mutindu bo ke salaka konso kilumbu.+38 Obedi-edomi ti bampangi na yandi, vandaka 68, mpi Obedi-edomi, mwana ya Yedutuni, ti Osa vandaka bankengidi ya bakielo;39 mpi nganga-nzambi Zadoki+ ti banduku na yandi banganga-nzambi vandaka na ntwala ya nzo-tenta ya Yehowa na kisika ya kunanguka ya Gibeoni+40 sambu na kupesa Yehowa makabu ya kuyoka mbala na mbala na mesa-kimenga ya dikabu ya kuyoka, konso suka mpi konso nkokila, mpi sambu na kusala mambu yonso yina bo me sonikaka na Nsiku ya Yehowa yina yandi pesaka Izraele.+41 Kumosi ti bo, Emani ti Yedutuni+ mpi bantu ya nkaka yina bo solaka na bazina na bo sambu na kupesa Yehowa matondo,+ sambu “zola na yandi ya kwikama ke zingaka kimakulu”;+42 mpi bantu yai: Emani+ ti Yedutuni vandaka ti bo sambu na kubula bampungi, basembale, mpi bima ya bo ke sadilaka sambu na kukumisa* Nzambi ya kieleka; mpi bana ya Yedutuni+ vandaka na kielo.43 Na nima, bantu yonso kwendaka na banzo na bo, mpi Davidi kwendaka kusakumuna bantu ya nzo na yandi.


text: 21 Ntangu beto kabwanaka ti bo ata yo vandaka mpasi mpi beto kotaka na maswa, beto kwendaka mbala mosi mpi beto kumaka na Kosi; na kilumbu yina landaka beto kumaka na Roda, mpi katuka kuna beto kwendaka na Patara.2 Ntangu beto monaka maswa mosi yina vandaka kukwenda na Fenisia, beto kotaka na maswa yina mpi beto kwendaka.3 Ntangu beto kumaka pene-pene ya kisanga ya Shipre mpi beto yantikaka kumona yo, beto bikisaka yo na diboko ya kimama* mpi beto kwendaka na ndambu ya Siria, ebuna beto kumaka na Tire, sambu yo lombaka nde bo basisa bima yina vandaka na maswa pana.4 Beto sosaka balongoki mpi monaka bo, ebuna beto bikalaka kuna bilumbu nsambwadi. Kansi na nzila ya mpeve bo vandaka kutubila Polo mbala na mbala na kutula ve dikulu na Yeruzalemi.+5 Ntangu bilumbu na beto manaka, beto katukaka pana mpi beto yantikaka kukwenda, kansi bo yonso, ti bankento mpi bana, bo fidisaka beto tii na nganda ya mbanza. Beto fukamaka na dibungu, beto sambaka,6 mpi pesanaka mbote. Na nima beto kotaka na maswa, mpi bo vutukaka na banzo na bo.7 Beto katukaka na Tire mpi beto kumaka na Tolemaisi, ebuna beto pesaka bampangi mbote mpi beto lutisaka kilumbu mosi ti bo.8 Beto katukaka kilumbu yina landaka, mpi beto kumaka na Sezarea, ebuna beto kotaka na nzo ya Filipo; yandi vandaka nsamuni mpi bakala mosi na kati ya babakala nsambwadi,+ mpi beto bikalaka ti yandi.9 Yandi vandaka ti bana-bankento iya ya me kwelaka ntete ve;* bo vandaka kubikula.+10 Ntangu beto lutisaka bilumbu mingi pana, mbikudi mosi, zina na yandi Agabusi,+ katukaka na Yudea mpi kwisaka kukulumuka.11 Yandi kwisaka kisika beto vandaka, yandi bakaka mukaba ya Polo, yandi kudikangaka makulu ti maboko, mpi yandi tubaka nde: “Mpeve santu ke tuba nde, ‘Munkwa mukaba yai, Bayuda ta kanga yandi mutindu yai na Yeruzalemi,+ mpi bo ta pesa yandi na maboko ya bantu ya makanda.’”+12 Ntangu beto waka mambu yai, beto ti bantu yina vandaka pana, beto yantikaka kubondila yandi na kukwenda ve na Yeruzalemi.13 Ebuna Polo vutulaka nde: “Sambu na nki beno ke dila mpi beno ke meka kulembisa lukanu na mono?* Beno zaba nde, mono kele ya kuyilama kaka ve sambu bo kanga mono kansi mpi sambu na kufwa na Yeruzalemi sambu na zina ya Mfumu Yezu.”+14 Sambu beto monaka nde beto kukaka ve kundimisa yandi, beto yambulaka kutula ntembe* mpi beto tubaka nde: “Luzolo ya Yehowa* kusalama.”15 Na nima ya bilumbu yai, beto yilamaka sambu na nzietelo mpi beto yantikaka kukwenda na Yeruzalemi.16 Balongoki ya nkaka ya Sezarea kwendaka mpi ti beto, bo nataka beto na nzo ya Nazoni muntu ya Shipre, longoki mosi ya ntama. Beto zolaka kulala kuna.17 Ntangu beto kumaka na Yeruzalemi, bampangi yambaka beto na kiese yonso.18 Kansi na kilumbu yina landaka, Polo kwendaka ti beto sambu na kukutana ti Yakobo,+ mpi bankuluntu yonso vandaka pana.19 Yandi pesaka bo mbote mpi yandi yantikaka kusonga bo na bunda mambu yina Nzambi salaka na kati ya makanda na nzila ya kisalu na yandi.20 Ntangu bo waka mambu yai, bo yantikaka kupesa Nzambi nkembo, kansi bo tubilaka yandi nde: “Mpangi, nge ke mona nde na kati ya Bayuda kele ti mafunda mingi ya bantu yina ke kwikila, mpi bo yonso ke zitisaka Nsiku.+21 Kansi bo waka nde nge ke longa Bayuda yonso yina kele na kati ya makanda na kubikisa nsiku ya Moize, mpi nde nge ke songa bo na kuyotisa ve bana na bo mpi na kulanda ve binkulu yina bantu ke landaka.+22 Ebuna nki beto fwete sala? Ntembe kele ve nde bo ta wa nde nge me kwisa.23 Yo yina, sala mambu yai ya beto ke songa nge: Beto kele ti babakala iya yina me kuditula na nsi ya lusilu.24 Baka bantu yai, kwenda kudikumisa bunkete ti bo mutindu nsiku ke lombaka, mpi futa mbongo yonso sambu na bo, sambu bo kulula bo nsuki. Ebuna bantu yonso ta zaba nde mambu yina bo waka sambu na nge kele ya kieleka ve, kansi nde nge ke tambula na mutindu yina me fwana, mpi nde nge ke zitisaka mpi Nsiku.+25 Sambu na bantu ya ke kwikilaka yina kele na kati ya makanda, beto tindilaka bo mukanda sambu na kusonga bo lukanu yina beto bakaka nde bo fwete buya bima yina bo me pesaka bimenga na biteki,+ menga,+ bima yina bo me fwa na kukanga mungungu,*+ mpi pite.”*+26 Na kilumbu yina landaka, Polo bakaka bantu yina mpi yandi kudikumisaka bunkete ti bo mutindu nsiku ke lombaka,+ ebuna yandi kotaka na tempelo sambu na kutuba ntangu yina bilumbu ya kudikumisa bunkete zolaka kumana mpi kilumbu yina bo ta pesa dikabu sambu na konso muntu.27 Ntangu bilumbu nsambwadi yina zolaka kumana, Bayuda ya Azia monaka yandi na tempelo ebuna bo yantikaka kupusa kimvuka yina ya mvimba ya bantu na kusala mavwanga, mpi bo kangaka Polo,28 bo vandaka kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Bantu ya Izraele, beno kwisa kusadisa beto! Yai muntu yina ke longa bantu yonso na bisika yonso mambu yina ke vweza bantu na beto, Nsiku na beto, mpi kisika yai. Diaka, yandi me kotisa nkutu Bagreki na tempelo mpi yandi me kumisa kisika yai ya santu mvindu.”+29 Bo tubaka diambu yai sambu bo monaka ntete Trofime,+ muntu ya Efezo, ke tambula ti Polo na mbanza, ebuna bo yindulaka nde Polo kotisaka yandi na tempelo.30 Mbanza ya mvimba kumaka kisaka-saka, mpi bantu vandaka kukwisa ntinu ebuna bo kangaka Polo, bo bendaka yandi na nganda ya tempelo, mpi na mbala mosi bo kangaka bakielo.31 Ntangu bo vandaka kusosa kufwa yandi, bantu kwendaka kusonga komanda ya kimvuka ya basoda nde Yeruzalemi ya mvimba me kuma kisaka-saka;32 na mbala mosi yandi bakaka basoda mpi bamfumu ya basoda, ebuna bo kwendaka ntinu na kisika bo vandaka. Ntangu bo monaka komanda ya basoda mpi basoda, bo bikisaka kubula Polo.33 Komanda ya basoda pusanaka pene-pene, kangaka yandi mpi songaka basoda nde bo kanga yandi miniololo zole;+ na nima yandi yulaka kana yandi kele nani mpi nki yandi salaka.34 Kansi bantu ya nkaka na kati ya kimvuka ya bantu yantikaka kutuba kima mosi na ndinga ya ngolo, mpi bankaka vandaka kutuba kima ya nkaka. Sambu yandi kukaka ve kubakisa ata kima mosi sambu na makelele yina, yandi songaka basoda na kunata yandi na banzo ya basoda.35 Kansi ntangu yandi kumaka na kimatilu, yo lombaka nde basoda kunata yandi sambu na mubulu yina kimvuka ya bantu vandaka kusala,36 sambu kimvuka mosi ya bantu vandaka kaka kulanda bo mpi kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Fwa yandi!”37 Ntangu bo zolaka kukotisa yandi na banzo ya basoda, Polo tubilaka komanda ya basoda nde: “Keti mono kele ti nswa ya kusonga nge diambu mosi?” Yandi tubaka nde: “Keti nge ke tubaka Kigreki?38 Keti nge kele ve muntu ya Ezipte yina pusaka bantu na kukolama mwa bilumbu me luta, mpi yina nataka na ntoto ya zelo na zelo bantu 4 000 yina vandaka ti bambele?”39 Polo tubaka nde: “Na kutuba ya kieleka, mono kele Muyuda,+ ya Tarse+ na Silisia, muntu ya mbanza yina bantu mingi me zaba. Yo yina, mono ke bondila nge, pesa mono nswa ya kutuba na bantu yai.”40 Ntangu yandi pesaka Polo nswa, Polo telamaka na kimatilu mpi yandi salaka bantu kidimbu na diboko na yandi. Ntangu bantu yonso vandaka pima, yandi tubilaka bo na ndinga ya Kiebreo+ nde:


text: 4 Bampangi ya mono ke zolaka mingi, beno kwikila ve konso diambu ya kupemama,*+ kansi beno meka mambu ya kupemama* sambu na kuzaba kana yo me katuka na Nzambi,+ sambu bambikudi mingi ya luvunu me basikaka na nsi-ntoto.+2 Yai mutindu beno ta zaba kana mambu ya kupemama me katuka na Nzambi: Mambu yonso ya kupemama yina ke ndimaka nde Yezu Kristu kwisaka na nitu ya kinsuni, me katukaka na Nzambi.+3 Kansi, konso diambu ya kupemama yina ke ndimaka ve Yezu, me katukaka ve na Nzambi.+ Diaka, yo kele diambu ya kupemama ya mbeni ya Kristu yina beno waka nde yo ke kwisa,+ mpi ntangu yai yo me kumaka dezia na nsi-ntoto.+4 Bana ya fioti, beno me katukaka na Nzambi, mpi beno me nungaka bo,+ sambu muntu yina kele na bumosi ti beno+ kele nene kuluta muntu yina kele na bumosi ti nsi-ntoto.+5 Bo me katukaka na nsi-ntoto;+ yo yina bo ke tubaka mambu yina ke katukaka na nsi-ntoto mpi nsi-ntoto ke wilaka bo.+6 Beto me katukaka na Nzambi. Muntu yina me zaba Nzambi ke wilaka beto;+ muntu yina me katukaka ve na Nzambi ke wilaka beto ve.+ Yina mutindu beto ke salaka luswaswanu na kati ya mambu ya kupemama ya kieleka mpi mambu ya kupemama ya luvunu.+7 Bampangi ya mono ke zolaka mingi, beto landa kuzolana,+ sambu zola ke katukaka na Nzambi, mpi konso muntu yina ke zolaka kele mwana ya Nzambi mpi yandi me zaba Nzambi.+8 Muntu yina ke zolaka ve me zaba Nzambi ve, sambu Nzambi kele zola.+9 Yina mutindu zola ya Nzambi monanaka sambu na beto, nde Nzambi tindaka Mwana na yandi mosi kaka ya kubutuka+ na nsi-ntoto sambu beto baka luzingu na nzila na yandi.+10 Zola yina kele mutindu yai: yo kele ve nde beto me zolaka Nzambi, kansi nde yandi muntu zolaka beto mpi yandi tindaka Mwana na yandi bonso kimenga ya kuwakanisa+ beto ti yandi sambu na masumu* na beto.+11 Bampangi ya mono ke zolaka mingi, kana Nzambi me zolaka beto mutindu yai, beto mpi beto fwete zolana.+12 Ata muntu mosi ve me monaka Nzambi.+ Kana beto landa kuzolana, Nzambi kele kaka na kati na beto mpi zola na yandi me kumaka ya kukuka na kati na beto.+13 Yina mutindu beto me zaba nde beto kele na bumosi ti yandi mpi yandi kele na bumosi ti beto, sambu yandi me pesaka beto mpeve na yandi.14 Diaka, beto mosi me monaka mpi beto ke ta kimbangi nde Tata tindaka Mwana na yandi bonso Ngulusi ya nsi-ntoto.+15 Muntu yina ke ndimaka nde Yezu Kristu kele Mwana ya Nzambi,+ Nzambi kele na bumosi ti muntu yina mpi yandi kele na bumosi ti Nzambi.+16 Ebuna beto me zabaka mpi beto ke ndimaka zola yina Nzambi kele na yo sambu na beto.+Nzambi kele zola,+ mpi muntu yina ke bikala na zola, yandi ke bikala na bumosi ti Nzambi mpi Nzambi ke bikala na bumosi ti yandi.+17 Na mutindu yai, zola kumaka ya kukuka na kati na beto, sambu beto vanda ti masonga*+ na kilumbu ya kusambisa, sambu mutindu muntu yina kele, beto mpi beto kele mutindu yina na nsi-ntoto yai.18 Kana zola kele, boma ke vandaka ve,+ kansi zola ya kukuka ke katulaka boma, sambu boma ke tudilaka beto bandilu. Ya kieleka, muntu yina ke waka boma me kumaka ve ya kukuka na zola.+19 Beto ke zolaka, sambu yandi zolaka beto ntete.+20 Kana muntu ke tuba nde, “Mono ke zolaka Nzambi,” kansi yandi ke menga mpangi na yandi, yandi kele muntu ya luvunu.+ Sambu muntu yina ke zolaka ve mpangi na yandi,+ yina yandi ke monaka, yandi lenda zola ve Nzambi, yina yandi ke monaka ve.+21 Mpi yandi me pesaka beto nsiku yai, nde muntu yina ke zolaka Nzambi fwete zola mpi mpangi na yandi.+


text:
Joseph Kabila
Joseph Kabila Kabange kele ntwadisi ya yinsi ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Yandi butamaka na Mpiki na kizûnga Kivu ya Sudi 4.6.1971. Mâma na yandi, Sifa Mahanya, vwandaka nkênto ya ntete ya tâta ya yandi, Laurent Kabila, muntu kele ya baluba. Joseph kele na dipasa ya nkênto, Jeanette, na lêki ya bakala, Dieudonné.
Yandi longukaka na lukolo ya Falanse ya Daressalam na Tanzania. Mvu 1992 yandi fulaka kulonguka na Univelesite ya Makerere na Kampala na Uganda.
Nkênto ya yandi kele Olive Lembe di-Sita, muntu kele ya bayombe.


text:
Mboma
Mboma evo Boma I mbânza ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yawu vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo dia Belezi tuka 1886 nate ye 1929.
Ina Mboma dibungu dia nzadi Kôngo mpe nzila kua lukalu luaTshela. Yawu yena natisaka ya yinti, mankondo, kawukawu, muamba ye bîma biadiba.
Kinkulu[soba | edit source]
Mboma i zandu ya bakulu mingi. Ntete bawu sonikaka ye mâmbu ye yawu na bamvula nkama ya 17.
Na kisina Mboma vwandaka mbânza ya bamboma. Ntinu ya bamboma, Mani Mboma, wa fidisa mbôngo kua Kôngo dia ntotila, kasi mpila ya nkaka yandi vwandanga ntinu ya kimpwanza. Laszló Magyar mono wa tela nsangu yayi, ntângu yandi wa vwanda mu Mboma ya mvula mu 1848.
1886 Mboma wa kitula mbânza ya kimfumu kia zôle za Kôngo dia Belezi ku manima kia Vivi, yina bwala bia fyoti fya pène-pène pia Matadi.
Buabu Mboma I mbânza ya tuvila tîngi.
Bêsi[soba | edit source]
- Komine kia Kabondo: 61.456
- Komine kia Kalamu: 90.376
- Komine kia Nzadi: 21.690
- nsi ya Mwanda: 187.982


text:
Muntu ya bo me tula na zulu ya nti kele kima yina Nzambi me singa (22, 23)
21 “Kana bo mona muntu mosi ya bo me fwa na mfinda ya insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge na kubaka kansi muntu ya me fwa yandi me zabana ve,2 bankuluntu ti bazuzi+ na nge fwete basika mpi kutesa kitamina yina ke kabula mvumbi yina ti bambanza yina kele na nziunga na yo.3 Ebuna bankuluntu ya mbanza yina kele pene-pene kibeni ti mvumbi yina fwete baka na kati ya bangombe na bo mwana-ngombe mosi ya nkento yina bo me sadilaka ntete ve kisalu mpi yina me bendaka ntete ve vangu,4 na nima bankuluntu ya mbanza yina fwete kulumusa mwana-ngombe yina ya nkento na muwanda yina kele ti masa kisika yina bo me bundulaka ve mpi me kunaka ve nkeni, ebuna bo fwete buka nkingu ya mwana-ngombe yina ya nkento kuna na muwanda.+5 Ebuna banganga-nzambi, Balevi, ta pusana pene-pene sambu Yehowa Nzambi na nge me solaka bo na kusadila yandi kisalu,+ na kusakumuna na zina ya Yehowa.+ Bo ta zabisa mutindu ya kumanisa+ kukonda kuwakana yonso ya me tala mambu ya nku.6 Ebuna bankuluntu yonso ya mbanza yina kele pene-pene kibeni ti mvumbi fwete yobisa maboko na bo+ na zulu ya mwana-ngombe ya nkento yina bo bukaka nkingu na muwanda,7 mpi bo fwete tuba nde, ‘Maboko na beto tiamunaka ve menga yai, meso na beto mpi monaka yo ve ntangu yo tiamukaka.8 O Yehowa, kutula ve mambu yai na ntu ya bantu na nge Izraele, bayina nge sumbaka diaka,+ mpi kubika ve nde mfuka ya menga ya muntu ya me sala mbi ve kubikala na kati ya bantu na nge Izraele.’+ Ebuna mfuka ya menga ta vanda ve na ntu na bo.9 Na mutindu yina, nge ta katula na kati na beno mfuka ya menga ya muntu yina me sala mbi ve sambu nge ke sala mambu yina kele mbote na meso ya Yehowa.10 “Kana nge kwenda na bitumba sambu na kunwana ti bambeni na nge ebuna Yehowa Nzambi na nge kubedisa bo sambu na nge mpi nge nata bo na kimpika,+11 ebuna na kati ya bampika yina nge mona nkento mosi ya kitoko, nge sepela ti yandi, mpi nge zola kukwela yandi,12 nge lenda nata yandi na nzo na nge. Yandi fwete kulula nsuki na yandi, kuyidika manzungulu na yandi,13 kukatula bilele na yandi ya kimpika, mpi kuzinga na nzo na nge. Yandi ta dila tata na yandi mpi mama na yandi ngonda ya mvimba,+ mpi na nima nge lenda vukisa nitu ti yandi; nge ta kuma bakala na yandi mpi yandi ta kuma nkento na nge.14 Kansi kana nge sepela ve ti yandi, nge fwete bikisa yandi, yandi kwenda+ konso kisika yina yandi me zola.* Nge lenda teka yandi ve na mbongo to kusadila yandi mambu na nku yonso, sambu nge me pesa yandi nsoni.15 “Kana bakala mosi kele ti bankento zole mpi yandi ke zola nkento mosi kuluta yina ya nkaka,* ebuna bo zole me butila yandi bana zole ya babakala mpi mwana ya ntete kele mwana ya nkento yina yandi ke zolaka ve,+16 na kilumbu yina yandi ke pesa dikabu na bana na yandi, yandi ta vanda ve na nswa ya kubaka mwana ya nkento yina yandi ke zolaka mingi bonso mwana na yandi ya ntete mpi kupesa mpasi na mwana ya ntete ya nkento yina yandi ke zolaka ve.17 Yandi fwete ndima mwana ya ntete ya nkento yina yandi ke zolaka ve bonso mwana na yandi ya ntete mpi kupesa yandi makabu zole ya bima yonso yina yandi kele na yo, sambu mwana yina kele luyantiku ya ngolo na yandi ya kubuta. Nswa ya kuvanda mwana ya ntete kele ya yandi.+18 “Kana muntu kele ti mwana ya bakala yina kele ntu-ngolo mpi nkolami ebuna yandi ke lemfukila ve tata na yandi to mama na yandi,+ mpi bo me sala yonso sambu na kusungika yandi kansi yandi ke buya kuwila bo,+19 tata na yandi ti mama na yandi fwete baka yandi, kunata yandi na bankuluntu na kielo ya mbanza na yandi20 mpi kutubila bankuluntu ya mbanza na yandi nde, ‘Mwana na beto yai kele ntu-ngolo mpi nkolami, mpi yandi ke buya kulemfukila beto. Yandi ke diaka mbiki+ mpi ke lawukaka malafu.’+21 Ebuna babakala yonso ya mbanza na yandi fwete fwa yandi na matadi. Na mutindu yina nge fwete katula kima ya mbi na kati na beno, ebuna Izraele ya mvimba ta wa yo mpi ta kuma na boma.+22 “Kana muntu mosi me sala disumu yina ke lomba ndola ya lufwa+ ebuna bo me fwa yandi mpi nge me tula yandi na zulu ya nti,+23 mvumbi na yandi fwete bikala ve mpimpa ya mvimba na zulu ya nti.+ Kansi, nge fwete zika yandi kilumbu yina, sambu muntu yina bo me tula na zulu ya nti kele kima yina Nzambi me singa+ mpi nge fwete bebisa ve insi na nge yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge bonso dikabu.+


text: 20 Na bilumbu yina, Ezekiasi belaka mpi yandi zolaka kufwa.+ Mbikudi Yezaya mwana ya Amozi kwisaka mpi tubilaka yandi nde, “Yehowa me tuba nde: ‘Pesa bantu ya nzo na nge bantuma, sambu nge ta fwa; nge ta beluka ve.’”+2 Ebuna yandi balulaka luse na yandi na kibaka mpi yandi yantikaka kusamba Yehowa nde:3 O Yehowa, mono ke bondila nge, pardo, yibuka mutindu mono tambulaka na ntwala na nge na kwikama mpi ti ntima ya mvimba, mpi mono salaka mambu ya mbote na meso na nge.”+ Ebuna Ezekiasi yantikaka kudila mingi kibeni.4 Yezaya basikaka kansi yandi kumaka ntete ve na kati-kati ya lupangu ntangu ndinga ya Yehowa kwisilaka yandi nde:+5 Vutuka mpi tubila Ezekiasi, ntwadisi ya bantu na mono nde, ‘Yehowa Nzambi ya nkaka na nge Davidi me tuba nde: “Mono me wa kisambu na nge. Mono me mona mansanga na nge.+ Tala, mono ke belula nge.+ Na kilumbu ya tatu, nge ta kwenda na nzo ya Yehowa.+6 Mono ta yika bamvula 15 na luzingu* na nge, mpi mono ta gulusa nge ti mbanza yai na maboko ya ntotila ya Asiria,+ mpi mono ta nwanina mbanza yai sambu na mono mosi mpi sambu na nsadi na mono Davidi.”’”+7 Ebuna Yezaya tubaka nde: “Beno nata gato ya bafige ya kuyuma ya bo me bweta.” Bo nataka yo mpi bo pakulaka yo na kivimbu, na nima yandi belukaka malembe-malembe.+8 Ezekiasi yulaka Yezaya nde: “Inki kidimbu+ ke monisa nde Yehowa ta belula mono mpi nde mono ta tombuka na nzo ya Yehowa na kilumbu ya tatu?”9 Yezaya vutulaka nde: “Yai kidimbu ya me katuka na Yehowa sambu na kumonisa nge nde Yehowa ta lungisa diambu yina yandi me tuba: Keti nge ke zola nde kivudi yina kele na kimatilu* kupusana bitambi kumi na ntwala to kuvutuka bitambi kumi na nima?”+10 Ezekiasi tubaka nde: “Yo kele mpasi ve sambu kivudi kupusana yo mosi bitambi kumi, kansi yo kele mpasi na kuvutuka bitambi kumi na nima.”11 Yo yina mbikudi Yezaya bingaka Yehowa, ebuna yandi salaka nde kivudi kuvutuka bitambi kumi na nima na kimatilu ya Ahazi na ntangu yo vandaka me kulumuka dezia na bitambi yina.+12 Na ntangu yina, ntotila ya Babilone Berodaki-baladani mwana ya Baladani tindilaka Ezekiasi mikanda mpi dikabu, sambu yandi waka nde Ezekiasi belaka.+13 Ezekiasi yambaka* bo mpi songisaka bo nzo na yandi ya mvimba ya kubumbila bima ya ntalu+—arza, wolo, mafuta ya balsami ti mafuta ya nkaka ya ntalu, binwaninu na yandi, mpi bima yonso yina vandaka na bisika na yandi ya kubumba bimvwama. Kuvandaka ve ata ti kima mosi yina Ezekiasi songaka bo ve na nzo na yandi* mpi na kimfumu na yandi ya mvimba.14 Na nima, mbikudi Yezaya kotaka kisika ntotila Ezekiasi vandaka mpi yulaka yandi nde: “Bantu yai me tuba nki, mpi bo me katuka na wapi?” Ezekiasi tubaka nde: “Bo me katuka na insi mosi ya ntama, na Babilone.”+15 Na nima yandi yulaka nde: “Inki bo me mona na nzo na nge?”* Ezekiasi vutulaka nde: “Bo me mona bima yonso yina kele na nzo na mono.* Kele ve ata ti kima mosi ya mono me songa bo ve na bisika na mono ya kubumba bimvwama.”16 Ebuna Yezaya tubilaka Ezekiasi nde: “Wa ndinga ya Yehowa,+17 ‘Bilumbu ke kwisa, mpi bima yonso yina kele na nzo na nge* ti bima yonso yina ba-nkaka na nge me bumbaka tii bubu yai bo ta nata yo na Babilone.+ Ata kima mosi ve ta bikala,’ Yehowa muntu me tuba.18 ‘Mpi bana na nge ya nkaka ya babakala yina nge ta buta, bo ta baka bo+ mpi bo ta kuma bakapita na nzo ya ntotila ya Babilone.’”+19 Ebuna Ezekiasi tubilaka Yezaya nde: “Ndinga ya Yehowa yina nge me tuba kele mbote.”+ Yandi yikaka nde: “Yo kele mbote kana ngemba mpi lutaninu* ta vanda ntangu mono kele na luzingu.”+20 Sambu na mambu ya nkaka ya Ezekiasi salaka, ngolo na yandi yonso, mutindu yandi salaka kiziba+ ti nzila yina ke lutisaka masa, mpi mutindu yandi nataka masa na mbanza,+ keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Yuda?21 Na nima Ezekiasi lalaka sambu na kupema ti ba-nkaka na yandi;+ ebuna mwana na yandi Manase+ kumaka ntotila na kisika na yandi.+


text:
DILONGI 50
Yehowa Me Nwanina Yehoshafati
Yehoshafati, ntotila ya Yuda, fwaka bamesa-kimenga mpi biteki ya Baale na insi na yandi. Yandi vandaka kuzola nde bantu kuzaba bansiku ya Yehowa. Yo yina, yandi tindaka bamfumu ti Balevi na Yuda ya mvimba sambu na kulonga bantu bansiku ya Yehowa.
Makanda yina vandaka na nziunga na bo vandaka kuwa boma ya kunwanisa Yuda sambu bo vandaka kuzaba nde Yehowa kele ti bantu na yandi. Nkutu bo vandaka kunatila ntotila Yehoshafati makabu. Kansi na nima, bantu ya Moabi, ya Amoni, mpi ya Seire kwisaka kunwanisa Yuda. Yehoshafati zabaka nde yandi vandaka ti mfunu ya lusadisu ya Yehowa. Yandi vukisaka babakala yonso, bankento yonso, ti bana yonso na Yeruzalemi. Na ntwala na bo yonso, yandi sambaka nde: ‘Yehowa, beto lenda nunga ve kukonda lusadisu na nge. Pardo songa beto mambu ya beto fwete sala.’
Yehowa pesaka bo mvutu yai na kisambu na bo: ‘Beno wa boma ve. Mono ta sadisa beno. Beno telama pana, beno nikana ve, mpi beno mona mutindu mono ta gulusa beno.’ Inki mutindu Yehowa gulusaka bo?
Na suka yina landaka, Yehoshafati ponaka bayimbi mpi songaka bo na kutambula na ntwala ya basoda. Bo tambulaka katuka na Yeruzalemi tii na kisika ya kunwana bitumba, zina na yo Tekoa.
Ntangu bayimbi vandaka kukumisa Yehowa na kiese yonso na ndinga ya ngolo, Yehowa nwanaka sambu na bantu na yandi. Yandi kotisaka mavwanga na kati ya bantu ya Amoni mpi ya Moabi ebuna bo yantikaka kunwana bo na bo, mpi ata muntu mosi ve bikalaka na luzingu. Kansi Yehowa taninaka bantu ya Yuda, basoda, mpi banganga-nzambi. Bantu yonso ya makanda ya nziunga waka nsangu ya mambu yina Yehowa salaka, mpi bo zabaka nde Yehowa vandaka kunwanina bantu na yandi. Inki mutindu Yehowa ke gulusaka bantu na yandi? Yandi ke salaka yo na mitindu mingi. Yandi kele ve ti mfunu ya bantu sambu na kusala yo.
“Beno ta vanda ve na mfunu ya kunwana bitumba yai. Beno telama pana, beno nikana ve, mpi beno mona mutindu Yehowa ke gulusa beno.”—2 Bansangu 20:17


text:
KAPU 12
“Keti Nzambi Me Konda Lunungu”
1. Inki mutindu beto ke kudiwaka kana bo me sadila muntu mambu kukonda lunungu?
BO ME YIBA mama mosi ya mununu mpi ya mufwidi mbongo yonso ya yandi me bumbaka. Mama mosi ya nku me losa mwana na yandi ya fioti na bala-bala. Bo me tula bakala mosi na boloko sambu na mambu yina yandi salaka ve. Inki mutindu nge ke kudiwa na mambu yai? Ntembe kele ve nde, yo Ke pesa nge mpasi; yo ke mpidina sambu Nzambi gangaka beto na makuki ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi. Beto ke waka makasi kana bo me sadila muntu mambu kukonda lunungu. Beto ke zolaka nde bo futa muntu yango, mpi bo pesa muntu yina salaka mambu ya kukonda lunungu ndola. Kana yo salama ve mpidina, beto ke kudiyulaka nde: ‘Keti Nzambi ke mona mambu ya ke salama? Sambu na nki yandi ke sala ve ata kima?’
2. Habakuki salaka nki ntangu yandi monaka mambu ya kukonda lunungu, mpi sambu na nki Yehowa nganinaka yandi ve?
2 Banda ntama, bansadi ya Yehowa ya kwikama me kudiyulaka mpi bangiufula ya mutindu mosi. Mu mbandu, Profete Habakuki yulaka Yehowa na kisambu nde: “Sambu na nki nge ke bika mono kumona mambu ya mbi mutindu yai? Sambu na nki nge ke tala bampasi ke niokula bantu mpidiyai?” (Habakuki 1:3) Yehowa nganinaka ve Habakuki mutindu yandi yulaka bangiufula yina ya pwelele, sambu Yandi muntu tulaka mpusa ya lunungu na ntima ya bantu. Ee, Yehowa me pesaka beto ndambu ya kikalulu na yandi ya lunungu ya nene.
Yehowa Ke Mengaka Mambu ya Kukonda Lunungu
3. Sambu na nki beto lenda tuba nde Yehowa ke zabaka mambu yonso ya kukonda lunungu kuluta beto?
3 Yehowa ke zabaka mambu yonso ya kukonda lunungu. Yandi ke monaka mambu yonso ya ke salamaka. Biblia ke tuba sambu na bilumbu ya Noa nde: “Nzambi monaka nde na bisika yonso ya nsi-ntoto bantu vandaka kusala mambu ya mbi mingi, ntangu yonso bo vandaka kaka na bangindu ya mbi mpenza na ntima na bo.” (Kuyantika 6:5) Beto tadila ntendula ya bansa yango. Mbala mingi, beto ke zabaka mambu ya kukonda lunungu na mwa mambu yina beto ke waka to yina beto mosi ke kutanaka na yo. Kansi Yehowa ke zabaka mambu ya kukonda lunungu yina ke salamaka na ntoto ya mvimba. Yandi ke monaka yo yonso. Nkutu, yandi lenda zaba mpi bangindu yina kele na ntima—disongidila bangindu ya mbi yina ke pusaka muntu na kusala mambu ya kukonda lunungu.—Yeremia 17:10.
4, 5. (a) Inki mutindu Biblia ke monisa nde Yehowa ke kudibanzaka sambu na bantu yina bo ke sadilaka mambu kukonda lunungu? (b) Inki mutindu bo me sadilaka Yehowa mambu kukonda lunungu?
4 Kansi Yehowa ke sukaka ve kaka na kuzaba nde mambu ya kukonda lunungu ke salama. Yandi ke kudibanzaka mpi sambu na bantu yina bo ke sadilaka mambu kukonda lunungu. Ntangu makanda ya nkaka ya bambeni vandaka kuniokula bantu na yandi, Yehowa “Nzambi vandaka kuwila bo mawa ntangu bo vandaka kudila-dila sambu na bampasi ya bambeni vandaka kumonisa bo.” (Bazuzi 2:18) Ziku, nge me monaka nde bantu ya nkaka ke kudiyangisaka diaka ve ntangu bo ke monaka mambu ya kukonda lunungu ke salama sambu bo me yikanaka na kumona yo. Kansi Yehowa kele ve mutindu yai. Yandi me monaka mambu ya kukonda lunungu ya mutindu na mutindu, banda bamvula kiteso ya 6 000; kansi, yandi ke mengaka yo kaka. Nkutu, Biblia ke zabisa beto nde Nzambi ke mengaka mambu bonso “munoko ya luvunu,” “maboko yina ke fwaka bantu me sala mbi ve” mpi “temwe yina ke tubaka luvunu na luvunu.”—Bingana 6:16-19.
5 Beto tadila mutindu Yehowa nganinaka ngolo bantwadisi ya Izraele sambu na mambu ya kukonda lunungu yina bo vandaka kusala. Na nzila ya profete na yandi, yandi yulaka bo ngiufula yai: “Keti beno ve bantu ya bo tulaka na kulandaka mbote-mbote bansiku ya Nzambi?” Na nima ya kutubila pwelele mutindu ya mbi yina bo vandaka kusadila kiyeka na bo, Yehowa zabisaka bo mambu yina ta kumina bo: “Beno ta didila Mfumu Nzambi, kansi yandi ta wila beno ve; yandi ta tala beno ve sambu beno salaka mbi.” (Mishe 3:1-4) Yehowa ke mengaka kibeni mambu ya kukonda lunungu! Nkutu yandi vandaka muntu ya ntete ya bo sadilaka mambu kukonda lunungu. Banda bamvula mingi, Satana ke sosilaka yandi makambu. (Bingana 27:11) Diaka, bo sadilaka Yehowa kima mosi ya kuluta mbi, ya kukonda lunungu ntangu bo fwaka Mwana na yandi bonso muntu mosi ya mbi, ata “yandi salaka masumu ve.” (1 Piere 2:22; Yezaya 53:9) Ntembe kele ve nde, Yehowa ke zabaka mpi ke tudilaka bantu yina bo ke sadilaka mambu kukonda lunungu dikebi.
6. Beto ke kudiwaka nki mutindu kana bo me sadila beto mambu kukonda lunungu, mpi sambu na nki?
6 Yo yina, mambu ya kukonda lunungu ke pesa beto makasi—yo vanda ntangu bo me sadila muntu ya nkaka to bo me sadila beto mosi. Nzambi gangaka beto na kifwani na yandi, mpi mambu ya kukonda lunungu ke wakanaka ve ata fioti na bikalulu ya Yehowa. (Kuyantika 1:27) Kansi, sambu na nki Yehowa ke pesaka nzila na mambu ya kukonda lunungu?
Ntembe Yina Ke Tadila Luyalu ya Nzambi
7. Tubila mutindu bo tulaka ntembe na luyalu ya Yehowa.
7 Mvutu ya ngiufula yai me simbama na ntembe yina ke tadila luyalu. Mutindu beto monaka yo, Ngangi kele ti nswa ya kuyala ntoto ya mvimba mpi bima yonso yina kele na kati. (Nkunga 24:1; Kusonga 4:11) Kansi, na luyantiku ya disolo ya luzingu ya bantu, bo tulaka ntembe na luyalu ya Yehowa. Yo yantikaka nki mutindu? Yehowa pesaka Adami, muntu ya ntete, ntuma ya kudia ve mbuma ya nti mosi, yina vandaka na Paladisu. Nzambi kebisaka yandi nde, ‘kilumbu nge ta dia yo, ntembe kele ve nde nge ta fwa.’ (Kuyantika 2:17) Nsiku yai ya Nzambi vandaka ngolo ve sambu na Adami ti nkento na yandi Eva. Kansi, Satana ndimisaka Eva nde Nzambi vandaka kutudila bo bansiku kaka mpamba mpidina. Nki ta kumina yandi kana yandi dia mbuma ya nti yina? Satana zabisaka yandi nde: “Luvunu! Beno ta fwa ve. Nzambi tubaka mpidina sambu yandi zaba nde kilumbu ya beno ta dia yo, meso na beno ta kanguka, beno ta vanda bonso yandi Nzambi, beno ta zaba mambu ya mbote ti mambu ya mbi bonso yandi.”—Kuyantika 3:1-5.
8. (a) Satana monisaka nki na mambu yina yandi zabisaka Eva? (b) Inki ntembe Satana tulaka sambu na luyalu ya Nzambi?
8 Na bangogo yina, Satana monisaka nde Yehowa sukaka ve kaka na kubumbila Eva mambu ya mfunu, kansi yandi kusaka mpi Eva. Satana tulaka ve ntembe nde Nzambi kele kibeni mfumu ya bima yonso. Kansi yandi tulaka ntembe na lunungu ya Yehowa mpi na nswa na yandi ya kuyala. Na kutuba ya nkaka, yandi monisaka nde Yehowa vandaka kusadila ve luyalu na Yandi na lunungu yonso mpi sambu na mambote ya bantu na Yandi.
9. (a) Inki kuminaka Adami na Eva ntangu bo kolamaka na Nzambi, mpi yo basisaka nki bangiufula? (b) Sambu na nki Yehowa fwaka ve bankolami yai mbala mosi?
9 Na nima, Adami na Eva kolamaka na Yehowa ntangu bo diaka mbuma yina yandi buyisaka bo. Yo yina, yo lombaka nde bo baka ndola ya lufwa mutindu Nzambi zabisaka bo. Luvunu ya Satana basisaka bangiufula ya mfunu. Keti Yehowa kele kibeni na nswa ya kuyala bantu, to bantu fwete kudiyala bo mosi? Keti Yehowa ke sadilaka luyalu na yandi na mutindu ya kuluta mbote? Yehowa lendaka kusadila ngolo na yandi ya kuluta nene sambu na kufwa bankolami yina mbala mosi. Kansi ntembe yango tadilaka luyalu ya Yehowa, kansi ngolo na yandi ve. Yo yina, kufwa Adami, Eva, ti Satana zolaka kumonisa ve nde luyalu ya Yehowa kele ya lunungu. Nkutu, yo zolaka kubasisa bantembe sambu na luyalu na yandi. Mutindu mosi kaka ya kuzaba kana bantu lendaka kudiyala mbote-mbote kukonda lutwadisu ya Nzambi vandaka ya kubikila bo ntangu mingi.
10. Bamvula yai yonso ya me lutaka ke monisaka nki sambu na luyalu ya bantu?
10 Bamvula yai yonso ya me lutaka ke monisa nki? Na nsungi ya mafunda mingi, bantu me mekaka baguvernema ya mutindu na mutindu, mu mbandu autocratie, démocratie, socialisme mpi communisme. Mambu yai Biblia ke tuba ke monisa pwelele mbuma yina baguvernema yai me butaka: “Bantu ya nkaka kele bamfumu ebuna bankaka ke mona mpasi na maboko na bo.” (Longi 8:9) Profete Yeremia kusaka ve ntangu yandi tubaka nde: “Mfumu Nzambi, mono zaba nde ke na muntu ve lenda sola nzila na yandi mosi, ke na muntu ve lenda songa nzila na makulu na yandi ntangu yandi ke tambula.”—Yeremia 10:23.
11. Sambu na nki Yehowa me bikaka nde bantu kumona mpasi?
11 Yehowa zabaka banda luyantiku nde, kana bantu me baka kimpwanza, to me kudiyala, yo ta natila bo kaka bampasi ya mingi. Keti yo kele kukonda lunungu mutindu yandi me bikaka nde mambu ya mpasi landa na kusalama? Ata fioti ve! Beto baka mbandu: Yindula nde bo fwete sala mwana na nge operasio sambu na kugulusa yandi. Nge me bakisa nde operasio yina ta sala yandi mpasi mingi, mpi yo ke pesa nge mawa kibeni. Kansi nge ke zaba mpi nde, yo ta sadisa mwana na nge na kukuma ti mavimpi ya mbote. Mutindu mosi, Nzambi zabaka—mpi nkutu yandi bikulaka—nde kupesa bantu nswa ya kuyala ta natila bo bampasi ya mingi kibeni. (Kuyantika 3:16-19) Kansi, yandi zabaka mpi nde, sambu bantu kuvanda na luzingu ya mbote mpi ya mvula na mvula, yo lombaka kubikila bo ntangu ya kumona malanda ya mbi ya kukolama na bo. Na mutindu yina, ntembe yango lenda mana kimakulu.
Ntembe ya Ke Tadila Kwikama ya Bantu
12. Mutindu mbandu ya Yobi ke monisa yo, Satana fundaka bantu nde nki?
12 Ntangu Satana tulaka ntembe na lunungu mpi na nswa ya Yehowa ya kuyala, yandi kusilaka Yehowa makambu na yina me tala luyalu na Yandi; kansi yandi kusilaka mpi bansadi ya Nzambi makambu na yina me tala kwikama na bo. Mu mbandu, tala mambu yina Satana tubaka sambu na Yobi, muntu ya lunungu: “Si nge ke kebaka yandi ti fami na yandi ti bima yonso ya yandi ke na yo. Nge ke salaka yandi mbote na mambu yonso ya yandi ke salaka; nge me pesaka yandi mpi bambisi mingi, yo me fuluka na ntoto ya mvimba. Kansi ntangu yai, meka fioti na kubotula bima yonso ya yandi ke na yo, nge ta mona nde yandi ta finga nge na meso ya bantu yonso!”—Yobi 1:10, 11.
13. Satana zolaka kutuba nki ntangu yandi fundaka Yobi, mpi nki mutindu yo ke tadila bantu yonso?
13 Satana zolaka kumonisa nde Yehowa sadilaka ngolo na Yandi ya kutanina sambu na kuleba Yobi na kubikala ya kwikama. Yo monisaka mpi nde, kwikama ya Yobi vandaka ya luvunu, mpi nde yandi vandaka kusambila Nzambi kaka sambu na kubaka lufutu. Satana tubaka mpi nde, kana Nzambi yambula kusakumuna Yobi, Yobi ta finga Yandi. Satana zabaka nde Yobi ‘ke lemfukaka mpenza na Nzambi, mpi ke zolaka ve kusala mambu ya mbi.’ * Yo yina, kana yandi kuka na kubebisa kwikama ya Yobi, nani ya nkaka lendaka kubikala ya kwikama? Yo ke monisa nde Satana vandaka kutula ntembe na kwikama ya bantu yonso yina ke zola kusadila Nzambi. Sambu na kumonisa nde ntembe yango ke tadila Yobi mpamba ve, Satana zabisaka Yehowa nde: “Muntu [Yobi mpamba ve] lenda bikisa bima yonso ya yandi ke na yo kansi moyo na yandi ve.”—Yobi 1:8; 2:4.
14. Disolo ya luzingu ya bantu me monisaka nki sambu na mambu yina Satana fundaka bantu?
14 Disolo ya luzingu ya bantu me monisaka nde, bonso Yobi, bantu mingi me bikalaka ya kwikama na Yehowa na ntangu ya bampasi—ata Satana kusilaka bantu makambu. Mutindu na bo ya kuzinga me pesaka Yehowa kiese na ntima, mpi yo me pesaka yandi dibaku ya kupesa Satana mvutu yai na ntembe yina yandi basisaka: bantu yonso ve ta bika kusadila Nzambi kana bo me kutana na bampasi. (Baebreo 11:4-38) Ee, bantu ya ntima ya mbote me yambulaka ve Nzambi. Ata ntangu bo ke zabaka ve nki bo lenda sala na ntwala ya bampasi ya ngolo, bo ke kudipesaka kaka na Yehowa sambu na kubaka ngolo ya kukanga ntima.—2 Bakorinto 4:7-10.
15. Inki ngiufula beto lenda kudiyula sambu na balusambisu ya Yehowa ya ntangu ya ntama mpi ya bilumbu ke kwisa?
15 Kansi lunungu ya Yehowa ke tadila kaka ve ntembe yina basikaka sambu na luyalu na yandi mpi sambu na kwikama ya bantu. Biblia ke tubila mpi mutindu Yehowa sambisaka bantu ya nkaka mpi makanda ya mvimba. Yo kele mpi ti bambikudulu ya balusambisu na yandi ya bilumbu ke kwisa. Inki lenda sadisa beto na kutula ntima nde Yehowa me sambisaka mpi ta sambisa bantu na lunungu yonso?
Sambu na Nki Lunungu ya Yehowa Me Luta Balunungu ya Nkaka?
16, 17. Inki bambandu ke monisa nde, bantu ke bakisaka ve lunungu ya kieleka sambu bo kele bantu ya kukonda kukuka?
16 Sambu na Yehowa, beto lenda tuba mpenza nde “banzila na yandi yonso kele lunungu.” (Kulonga 32:4, NW) Ata muntu mosi ve lenda tuba mambu yai sambu na yandi mosi; mutindu na beto ya kutadila mambu kele ya kukonda kukuka. Yo yina mbala mingi, beto ke zabaka mbote ve mambu ya lunungu. Beto baka mbandu ya Abrahami. Yandi bondilaka Yehowa sambu na kufwa ve Sodome—ata mambi fulukaka kuna. Yandi yulaka Yehowa nde: ‘Keti nge ta fwa bantu ya mbote nzila mosi na bantu ya mbi?’ (Kuyantika 18:23-33) Mvutu vandaka nde, ve. Yehowa “bwisaka tiya ya ngolo na zulu” ya Sodome kaka ntangu bantu ya lunungu, disongidila Loti ti bana na yandi, kumaka na mbanza Soare. (Kuyantika 19:22-24) Kansi, Yonasi “waka makasi” ya mingi ntangu Nzambi wilaka bantu ya Ninive mawa. Sambu yandi bikulaka nde bantu ya Ninive ta fwa, yandi zolaka kaka nde bo fwa sambu ntima na yandi kukita—ata bo balulaka ntima.—Yonasi 3:10–4:1.
17 Yehowa kitisaka Abrahami ntima nde, yandi ke sadilaka ve lunungu na Yandi kaka sambu na kufwa bantu ya mbi kansi sambu na kugulusa mpi bantu ya lunungu. Yonasi bakaka mpi dilongi nde, Yehowa kele Nzambi ya mawa. Kana bantu ya mbi me soba luzingu na bo, yandi ‘ke wilaka bo mawa.’ (Nkunga 86:5) Yehowa me swaswana na bantu yina ke waka boma nde bo ta botula bo kimfumu; yandi ke pesaka ve ndola kaka sambu na kumonisa nde yandi kele na kiyeka, to kuwa boma nde kana yandi wila muntu mawa, bo ta mona nde yandi kele ngolo ve. Yandi ke wilaka bantu mawa, kana yo me fwana na kuwila bo mawa.—Yezaya 55:7; Ezekiele 18:23.
18. Monisa na nsadisa ya Biblia nde, Yehowa ke bikaka ve nde mawi mpamba kutambusa yandi.
18 Kansi Yehowa ke bikaka ve nde mawi mpamba kutambusa yandi. Ntangu bantu na yandi kudikotisaka na lusambu ya biteki, yandi zabisaka bo pwelele nde: “Mono ke sambisa nge na mambu yonso ya nge salaka. Nge ta baka ndola sambu na bifu na nge ya mbi. Mono ta bika ve kupesa nge ndola, mono ta wila nge mawa ve. Mono ke pesa nge ndola sambu na mambu ya mbi ti ya nsoni ya nge me salaka.” (Ezekiele 7:3, 4) Kana bantu ke landa na kusala mambu ya mbi, Yehowa ke sambisaka bo sambu na mambu yina. Kansi yandi ke sosaka ntete banzikisa ya siki-siki na ntwala ya kupesa ndola. Yo yina, ntangu yandi monaka nde ‘bo me funda mingi’ bantu ya Sodome na Gomore, Yehowa tubaka nde: “Mono fweti kwenda kutala kana mambu yai kele ya kieleka to ve.” (Kuyantika 18:20, 21) Beto kele na ntonda mpenza sambu Yehowa kele ve bonso bantu mingi yina ke bakaka badesizio nswalu na ntwala ya kuwa mambu yonso! Ya kieleka, Yehowa kele kaka mutindu Biblia ke tubaka, disongidila ‘Nzambi mosi ya kwikama yina me konda ve lunungu ata fioti.’—Kulonga 32:4.
Tula Ntima na Lunungu ya Yehowa
19. Beto lenda sala nki, kana beto ke bakisa ve mutindu Yehowa ke sadilaka lunungu?
19 Biblia ke tubilaka ve mambu yonso yina Yehowa salaka na ntangu ya ntama; yo ke tubilaka mpi ve mambu ya fioti-fioti ya ke tadila mutindu Yehowa ta sambisa bantu ya nkaka to bimvuka ya bantu na bilumbu ke kwisa. Kana Biblia me tubila ve mambu ya fioti-fioti ya disolo mosi to mbikudulu mosi, mpi beto ke bakisa yo ve, beto lenda monisa kwikama bonso profete Mishe; yandi sonikaka nde: ‘Mono ke tala kaka Nzambi, yandi ta gulusa mono.’—Mishe 7:7.
20, 21. Sambu na nki beto lenda tula ntima nde Yehowa ta salaka kaka mambu ya mbote?
20 Beto lenda tula ntima nde, Yehowa ta salaka mambu ya mbote konso ntangu. Ata yo ke monana nde bantu ke tula ve dikebi na mambu ya kukonda lunungu, Yehowa ke sila beto nde: “Mono muntu ke vutulaka mbela; mono muntu ta pesa ndola.” (Baroma 12:19) Kana beto ke landa kuvingila, beto ta monisa lukwikilu ya ngolo bonso Polo, yina tubaka nde: “Keti Nzambi me konda lunungu? Ata fioti ve!”—Baroma 9:14.
21 Kansi bubu yai, beto ke zinga na “bantangu ya mpasi mpi ya nku.” (2 Timoteo 3:1) Kukonda lunungu mpi ‘mambu ya mbi’ ke pesa bantu mpasi mingi. (Longi 4:1) Kansi Yehowa me sobaka ve. Yandi ke mengaka kaka mambu ya kukonda lunungu, mpi yandi ke kudibanzaka sambu na bantu yina ke kutana ti yo. Kana beto ke bikala ya kwikama na Yehowa mpi na luyalu na yandi, yandi ta pesa beto ngolo ya kukanga ntima tii na ntangu yina yandi me tulaka sambu Kimfumu na yandi kukatula mambu yonso ya kukonda lunungu.—1 Piere 5:6, 7.
^ par. 13 Yehowa tubaka sambu na Yobi nde: ‘Ke na muntu ya nkaka ve ya mbote na nsi-ntoto bonso yandi.’ (Yobi 1:8) Yo ke monana nde Yobi zingaka na nima ya lufwa ya Yozefi mpi na ntwala nde bo pona Moize ntwadisi ya bantu ya Izraele. Yo yina, beto lenda tuba nde na ntangu yina ata muntu mosi ve vandaka ya kwikama bonso Yobi.


text:
DILONGI YA 22
Inki Ke Salamaka na Biro ya Filiale?
Bampangi ya mabuta ya Betele ke salaka na badepartema mingi; bo ke talaka kisalu ya kusamuna na insi mosi to na bansi mingi. Bo lenda sala na bimvuka ya bambaludi, na kuniema bazulunalu, kukangisa mikanda, na badepot ya mikanda mpi ke tindaka yo na mabundu, kusala mikanda ya kuwidikila to bavideo, to ke salaka bisalu ya nkaka.
Komite ya Filiale ke twadisaka bisalu. Nto-Kimvuka ke pesaka mukumba ya kutwadisa kisalu ya konso biro ya filiale na Komite ya Filiale, yina ke salamaka na bankuluntu tatu to mingi ya me fwana. Komite yina ke zabisaka Nto-Kimvuka mutindu kisalu ya kusamuna ke yela na konso insi yina bo ke tala mpi konso diambu yina lenda basika. Barapore yina ke sadisaka Nto-Kimvuka na kuzaba masolo yina bo ta tubila na mikanda na beto ya ke kwisa, na balukutakanu ya dibundu mpi ya nene. Bo ke tindaka mbala na mbala mimonisi ya Nto-Kimvuka na kwenda kutala bafiliale mpi kupesa Bakomite ya Filiale lutwadisu na mutindu bo fwete lungisa mikumba na bo. (Bingana 11:14) Bo ke yidikaka lukutakanu mosi ya sipesiali; na lukutakanu yina, mumonisi ya babiro ya nene ke salaka diskure sambu na kupesa bampangi ya teritware yina kikesa.
Bo ke sadisaka mabundu. Bampangi-babakala ya nkaka na biro ya filiale kele ti mukumba ya kundima mabundu ya mpa yina me salama. Bo ke talaka mpi kisalu ya bapasudi-nzila, ya bamisionere, mpi ya bankengi ya nziunga yina ke salaka na teritware na bo. Bo ke yidikaka balukutakanu ya nene mpi ya distrike, ke twadisaka kisalu ya kutunga Banzo ya Kimfumu ya mpa, mpi ke zikisaka nde mabundu me baka mikanda sambu na kulungisa bampusa na bo. Mambu yonso ya bo ke salaka na biro ya filiale ke sadisaka sambu na kusala mbote-mbote kisalu ya kusamuna.
Inki mutindu Bakomite ya Filiale ke sadisaka Nto-Kimvuka?
Inki ke salamaka na biro ya filiale?


text:
KAPU YA 115
Paki ya Nsuka ya Yezu Me Kuma Pene-Pene
MATAYO 26:1-5, 14-19 MARKO 14:1, 2, 10-16 LUKA 22:1-13
BO ME PESA YUDASI ISKARIOTE MBONGO SAMBU YANDI TEKA YEZU
BANTUMWA ZOLE ME KWENDA KUYIDIKA NKINSI YA PAKI
Yezu me manisa kulonga bantumwa iya na Ngumba ya Banti ya Olive mpi yandi me pesa bo mvutu na ngiufula na bo ya me tala kukala na yandi na bilumbu ke kwisa mpi nsuka ya ngidika ya bima.
Yezu me longa kibeni mingi na kilumbu ya Nisani 11. Ziku ntangu bo ke vutuka na mpimpa na Betania sambu na kukwenda kulala, yandi me songa bantumwa nde: “Beno me zaba nde bilumbu zole me bikala sambu Paki kuyantika, mpi bo ta pesa Mwana ya muntu na maboko ya bantu sambu bo fwa yandi na zulu ya nti.”—Matayo 26:2.
Yo ke monana nde Yezu me lutisa kilumbu yina me landa, disongidila Kitatu, ti bantumwa na yandi. Na Kizole, yandi nganinaka bamfumu ya mabundu mpi monisaka na meso ya bantu yonso nde bo kele bantu ya luvunu. Bo ke sosa kufwa yandi. Yo yina yandi ke kudimonisa ve pwelele na Nisani 12 sambu ata kima mosi ve kukanga yandi nzila na kusala nkinsi ya Paki ti bantumwa na yandi na nkokila ya kilumbu yina ke landa na nima ya kudinda ya ntangu sambu yo ta vanda luyantiku ya Nisani 14.
Kansi, bamfumu ya banganga-nzambi mpi bambuta-bantu me kanga ve maboko na ntwala nde Paki kusalama. Bo me vukana na kibansala ya nganga-nzambi ya nene Kaifa. Sambu na nki? Bo ke wa makasi sambu Yezu vandaka kumonisa nde bo kele bantu ya luvunu. Ntangu yai, bo me wakana “sambu na kukanga Yezu na mayele ya mbi mpi kufwa yandi.” Bo ta sala yo nki mutindu mpi nki ntangu? Bo me tuba nde: “Na nkinsi ve, sambu yo basisa ve mavwanga na kati ya bantu.” (Matayo 26:4, 5) Bo ke wa boma sambu bantu mingi ke ndimaka Yezu.
Kaka na ntangu yina, muntu mosi me kwenda na bamfumu ya mabundu. Bo me yituka na kumona nde yo kele Yudasi Iskariote, ntumwa mosi na kati ya bantumwa ya Yezu. Satana me tula na ntima na yandi dibanza ya kuteka mfumu na yandi. Yudasi me yula bamfumu ya mabundu nde: “Inki beno ta pesa mono sambu mono tekila beno yandi?” (Matayo 26:15) Bo me wa kiese kibeni na diambu yai, yo yina bo me ‘wakana na kupesa yandi mbongo ya bibende.’ (Luka 22:5) Mbongo ikwa? Bo me ndima na kiese yonso nde bo ta pesa yandi mbongo 30 ya bibende. Yo ke benda dikebi na kumona nde bashekele 30 kele ntalu ya mbongo yina bo vandaka kusumba mpika. (Kubasika 21:32) Na mutindu yina, bamfumu ya mabundu me vweza Yezu mpi me monisa nde yandi kele ve mfunu mingi. Ntangu yai, Yudasi me yantika “kusosa dibaku ya mbote ya kuteka yandi na maboko na bo na kisika yina kimvuka ya bantu ta vanda ve.”—Luka 22:6.
Nisani 13 me yantika na nima ya kudinda ya ntangu ya Kitatu, yai kele mpimpa ya sambanu mpi ya nsuka yina Yezu ke lutisa na Betania. Kilumbu yina me landa, bo fwete yidika mambu ya nsuka sambu na Paki. Bo fwete sosa mwana-dimeme yina bo ta fwa mpi ta yoka ya mvimba ntangu Nisani 14 ta yantika. Bo ta dia na wapi mpi nani ta yidika madia yango? Yezu me tubila yo ve. Yo yina, Yudasi me zabisa ve bamfumu ya banganga-nzambi mambu yina.
Yezu ti bantumwa na yandi kele na Betania, ebuna na Kiya ziku na luyantiku ya nima ya midi, yandi me tinda Piere ti Yoane mpi me songa bo nde: “Beno kwenda kuyidika Paki sambu beto dia yo.” Bo me yula yandi nde: “Na wapi nge ke zola nde beto yidika yo?” Yezu me tuba nde: “Ntangu beno ta kota na mbanza, muntu mosi ya ke nata dibungu ya masa ta kutana ti beno. Beno landa yandi na kati ya nzo yina yandi ta kota. Ebuna beno songa munkwa-nzo nde, ‘Longi ke tubila nge nde: “Wapi suku ya banzenza kisika mono lenda dia Paki ti balongoki na mono?”’ Muntu yina ta songa beno suku mosi ya nene ya zulu, yina kele ti bima yonso. Beno yidika yo kuna.”—Luka 22:8-12.
Ntembe kele ve nde munkwa-nzo yina vandaka longoki ya Yezu. Ziku yandi zabaka na ntwala nde Yezu ta lomba nzo na yandi sambu na kusala nkinsi yai. Ntangu bantumwa yina zole me kuma na Yeruzalemi, bo me kuta mambu yonso kaka mutindu Yezu songaka bo. Bo me yidika mwana-dimeme mpi bima ya nkaka yina bo ta sadila sambu na Paki sambu na kulungisa mpusa ya bantu 13 disongidila, Yezu ti bantumwa na yandi 12.


text:
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
NZOZULU YA NKENGI
Bangogo ya Luyantiku: Bantu mingi me zaba disolo yina ke vandaka na mukanda ya Kusonga; yo ke tubilaka bantu iya ya ke tambusa bampunda. Yo ke pesaka bantu ya nkaka boma. Kansi bankaka ke sepelaka ti yo.
Verse: Kus 1:3
Tuba nde: Nzozulu ya Nkengi yai ke tubila bantu iya ya ke tambusa bampunda mpi yo ke monisa nde yo kele nsangu ya mbote sambu na beto.
LONGA KIELEKA
Ngiufula: Keti nge ke yindula nde beto lenda zaba mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa?
Verse: Yez 46:10
Kieleka: Na nzila ya ndinga na yandi Biblia, Nzambi ke zabisaka beto mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa.
DIBUTA NA NGE LENDA VANDA NA KIESE
Bangogo ya Luyantiku: Beto ke songa bantu video yai ya nkufi; yo ke tubila dibuta. [Songa bangogo ya luyantiku ya video Dibuta na Nge Lenda vanda na Kiese.]
Tuba nde: Kana nge ta sepela kutanga kamukanda yina video yai me tubila, mono lenda pesa nge yo ya ofele to mono lenda songa nge mutindu ya kubaka yo na Internet.
YIDIKA BANGOGO NA NGE MOSI YA KUKOTILA NA MASOLO
Sadila modele ya kele na bambandu ya kele na zulu sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.


text: 2 Mwana na mono, kana nge ndima mambu ya mono ke tubaMpi nge bumba mbote-mbote bansiku na mono,+2 Kana nge sala nde dikutu na nge kutudila mayele dikebi+Mpi nge balula ntima na nge na ndambu ya luswasukusu;+3 Diaka, kana nge tuba na ndinga ya ngolo sambu na kubaka mayele ya kubakisa mambu+Mpi nge tombula ndinga na nge sambu na kubaka luswasukusu;+4 Kana nge landa kusosa yo mutindu bo ke sosaka arza,+Mpi nge landa kusosa yo mutindu bo ke sosaka bimvwama yina me bumbanaka;+5 Nge ta bakisa boma ya Yehowa,+Mpi nge ta zwa nzayilu ya Nzambi.+6 Sambu Yehowa yandi mosi ke pesaka mayele;+Nzayilu ti luswasukusu ke katukaka na munoko na yandi.7 Yandi ke bumbaka mbote-mbote mayele sambu na bantu ya mbote;Yandi kele kitaninu sambu na bantu yina ke tambulaka na kwikama.+8 Yandi ke kebaka banzila ya lunungu,Mpi yandi ta tanina nzila ya bantu na yandi ya kwikama.+9 Ebuna nge ta bakisa mambu ya lunungu, ya mbote, mpi ya me fwana,Nzila ya mvimba ya mambu ya mbote.+10 Ntangu mayele ke kota na ntima na nge+Mpi nzayilu ke kuma kitoko na moyo* na nge,+11 Mayele ya kuyindula ta landa kukeba nge,+Mpi luswasukusu ta tanina nge,12 Sambu na kugulusa nge na nzila ya mbi,Na muntu yina ke tubaka mambu ya luvunu,+13 Na bantu yina ke yambulaka banzila ya kusungamaSambu na kutambula na banzila ya mpimpa,+14 Na bantu yina ke yangalalaka na kusala mambi,Yina ke waka kiese na mambu ya mbi kibeni,15 Bantu yina banzila na bo kele nioka-niokaMpi yina nzila na bo ya mvimba kele ya kutengama.16 Yo ta gulusa nge na nkento ya ntu-ngolo,*Na bangogo ya sukadi* ya nkento ya mansoni,*+17 Yina ke yambulaka nduku na yandi ya ngolo* ya ki- leke+Mpi ke vilaka kuwakana ya Nzambi na yandi;18 Sambu nzo na yandi ke kulumuka na lufwa,Mpi banzila na yandi ke nata na bantu yina me konda ngolo na lufwa.+19 Muntu mosi ve na kati ya bantu yina ke vukisa nitu ti yandi* ta vutuka,Bo ta mona diaka ve banzila ya luzingu.+20 Yo yina, landa nzila ya bantu ya mboteMpi bikala na banzila ya bantu ya lunungu,+21 Sambu bantu ya mbote mpamba bantu ta zinga na ntoto,Mpi bantu ya kukonda kifu bantu ta bikala na kati na yo.+22 Kansi bantu ya mbi, bo ta katula bo na ntoto,+Mpi bo ta tumuna bayekudi na ntoto.+


text: 9 Na kilumbu ya nana,+ Moize bingaka Aroni ti bana na yandi mpi bankuluntu ya Izraele.2 Yandi tubilaka Aroni nde: “Baka mwana-ngombe mosi sambu na dikabu sambu na disumu+ mpi dimeme ya bakala mosi sambu na dikabu ya kuyoka, bambisi ya kukonda kifu, mpi pesa yo na ntwala ya Yehowa.3 Kansi nge ta tubila bantu ya Izraele nde, ‘Beno baka nkombo mosi ya bakala sambu na dikabu sambu na disumu mpi mwana-ngombe mosi ti mwana-dimeme mosi ya bakala, konso mbisi fwete vanda ti mvula mosi mpi kukonda kifu, sambu na dikabu ya kuyoka,4 mpi ngombe mosi ya bakala ti dimeme mosi ya bakala sambu na bimenga ya kinduku,+ sambu na kutambika yo na ntwala ya Yehowa, mpi dikabu ya mbuma+ ya kuvukisa ti mafuta, sambu bubu yai Yehowa ta monana na beno.’”+5 Yo yina, bo nataka na ntwala ya tenta ya lukutakanu bima yina Moize songaka bo. Na nima, kimvuka ya mvimba ya bantu kwisaka na ntwala mpi telamaka na ntwala ya Yehowa.6 Ebuna Moize tubaka nde: “Yai mambu yina Yehowa songaka beno na kusala, sambu nkembo ya Yehowa kumonana na beno.”+7 Na nima, Moize tubilaka Aroni nde: “Pusana pene-pene ya mesa-kimenga mpi pesa dikabu na nge sambu na disumu+ mpi dikabu na nge ya kuyoka, mpi fika masumu na nge mosi+ mpi ya nzo na nge; na nima pesa dikabu ya bantu,+ mpi fika masumu na bo,+ kaka mutindu Yehowa tubaka.”8 Na mbala mosi Aroni pusanaka pene-pene ya mesa-kimenga mpi fwaka ngombe ya bakala ya dikabu sambu na disumu, yina vandaka sambu na yandi.+9 Na nima, bana ya Aroni pesaka yandi menga,+ mpi yandi kotisaka musapi na yandi na menga mpi tulaka yo na zulu ya bibongo ya mesa-kimenga, mpi yandi tiamunaka menga yina bikalaka na nsi ya mesa-kimenga.+10 Yandi salaka nde mafuta, bapiku, mpi mafuta ya dizafu* ya dikabu sambu na disumu kubasisa midinga na mesa-kimenga, kaka mutindu Yehowa songaka Moize.+11 Yandi yokaka musuni ti mpusu na tiya na nganda ya camp tii yo zika.+12 Na nima yandi fwaka dikabu ya kuyoka, ebuna bana ya Aroni pesaka yandi menga, mpi yandi mwangaka yo na bandambu yonso ya mesa-kimenga.+13 Bo pesaka yandi bitini ya dikabu ya kuyoka kumosi ti ntu, mpi yandi yokaka yo na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga.14 Diaka, yandi yobisaka misopo ti makulu mpi yokaka yo na zulu ya dikabu ya kuyoka na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga.15 Na nima, yandi pesaka dikabu ya bantu mpi bakaka nkombo ya dikabu sambu na disumu yina vandaka sambu na bantu, yandi fwaka yo mpi pesaka yo dikabu sambu na disumu mutindu yandi salaka yina ya ntete.16 Yandi pesaka dikabu ya kuyoka mpi yandi salaka yo kaka mutindu bo ke salaka mbala na mbala.+17 Na nima, yandi pesaka dikabu ya mbuma,+ yandi bakaka ndambu na yo mpi fulusaka diboko na yandi mpi yokaka yo na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga, katula dikabu ya kuyoka ya suka.+18 Ebuna yandi fwaka ngombe ya bakala mpi dimeme ya bakala ya kimenga ya kinduku yina vandaka sambu na bantu. Na nima, bana ya Aroni pesaka yandi menga, mpi yandi mwangaka yo na nziunga ya mesa-kimenga na bandambu na yo yonso.+19 Sambu na bitini ya mafuta ya ngombe ya bakala,+ mukila ya mafuta ya dimeme ya bakala, mafuta yina ke fikaka bima ya kati, bapiku, mpi mafuta ya dizafu,*+20 bo tulaka bitini yina yonso ya mafuta na bantulu ya bambisi, na nima yandi yokaka bitini yina ya mafuta na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga.+21 Kansi bantulu yina mpi dikulu yina ya kitata, Aroni nikisaka yo na ntwala mpi na nima bonso dikabu ya kunikisa na ntwala ya Yehowa, kaka mutindu Moize tubaka.+22 Ebuna Aroni nangulaka maboko na yandi na ndambu ya bantu mpi sakumunaka bo+ mpi kulumukaka na nima ya kupesa dikabu sambu na disumu, dikabu ya kuyoka, mpi bimenga ya kinduku.23 Nsuka-nsuka, Moize ti Aroni kotaka na tenta ya lukutakanu, basikaka, mpi sakumunaka bantu.+Ebuna nkembo ya Yehowa monanaka na bantu yonso,+24 na nima tiya katukaka na Yehowa+ mpi yantikaka kuyoka dikabu ya kuyoka ti bitini ya mafuta na zulu ya mesa-kimenga. Ntangu bantu yonso monaka yo, bo yantikaka kuboka mpi bo bwaka baluse na ntoto.+


text:
Ukamba wa mabulu ye mankelele
L'amitié entre le loup et la perdrix
Conte Kikongo
Mucaba, Província de UígeAngola
Conteur
Joaquim Nsunda
Niveau
primaire
Mbulu ye Nkelele bazinganga kwawu kyambote. Kunsuka, ngundi a mbulu wayela. Wawu kayela bayenda kwa nganga. Nganga wavova kwa mbulu vo:
E`nlongo milenda sasula ongudi aku nsala za Nkelele.
Mbulu wabokela nkundi andi:
— Enkundia ame ongudi ame oyelele.
Owawu ongeye olenda kala ye nsala za Nkelele watukuna ensala zaku wampanazo. Nkelele wavanga ezolela ya `nkundi andi, watukuna ensala zandi wavanazo kwa Mbulu. Bayenda kwa nganga. Ongudi a Mbulu wasasuka, wawu kasasuka, bazinga, bazinga, bazinga. Kuna nsuka ongudi ya Nkelele wayela. Bayenda dyaka kwa nganga. Wawu bayenda kwa nganga, wubalombele o`nkanda a Mbulu. Mbuta Mbulu, ngudi ame oyelele. Aweyi tuvanga wawu e? Ngyele kwa nganga yandi wundombele o`nkanda aku mpasi vo ongudi ame kasasuka. Ombulu kazola ko. Wavavuka fyoti vandambu ye wavova: “vutukila dyaka” onganga olombele vo ongeye ofwete kunsadisa nga wuna yasadisila mu kumvana o`nkanda aku. Omono, ongudi ame wayela kena, wawuna yavanga muna nsala zame wuna mpe ovanga muna `nkanda aku mu sadisa ongwame. Wawu kawawowo, ombulu ovavukidi vana fulu kyokyo yo vova vo:
— kifwa, kifwa, kifwa ekikundi kyaki (2 bis)
Onkelele wavova dyaka: “mono yakusadisa muna ntangwa yayina. Yadi kala ye nsala zame, yavanazo mu sadisa ongudi aku, wawu ongudi ame oyelele, kuzolele kunsadisa ko! Ekuma?
— kifwa, kifwa, kifwa ekyaki ekikundi (2 bis)
Wawu wamanina ekikundi kya Mbulu yo Nkelele aya bakala yo zola kwayingi.
Longi:
Ozola yovo ekikundi kyasikila kina kizingilanga. Vo kikundi kekina kyasikila ko yo lembi kala ye ngwizani endambu ye ndambu, kifwete manina owu wamanina ekikundi kya Mbulu yo Nkelele.