text:
Kapu Yintanu
Khudulu—Khayilu Yilutidi Nzambi Kavana
KHAYILU mbi yilutidi luvalu ngyewu ma tambula? Khayilu yisintombila ko thalu yinangama mwingi yiba luvalu. Vayi wulenda tuba ti luvalu yidi va meso maku, ti mayangi yi kutwadisa voti yawu wube tombanga.
1, 2. (a) Mbi bimvanga khayilu kuba luvalu va meso maku? (b) Kibila mbi khudulu yididi khayilu yilutidi Nzambi kavana?
2 Mu mikhayilu myoso Nzambi kama tuvananga, vadi yilutidi nkinza mu befu. Yawu khayilu yilutidi mu batu. Dedi bu twanlogukila mu kapu ayiyi, Yave wufila Mwan’andi Yesu Klisto, mwingi tubaka luzingu lu mvu ka mvu. (Tanga Matai 20:28.) Bo kafila Yesu va ntoto mu kibila kitu, Yave wumonisa ti wutuzolanga beni.
KHUDULU MUNA MBI?
3. Kibila mbi batu bamfwilanga?
3 Khudulu phila Yave kakudila batu va kivika ki masumu ayi ki lufwa. (Efeso 1:7) Mwingi tuvisa buboti kibila tuntombila khudulu, tufweti yindula mamonika va thonono ku lumbu lu Edeni. Matata mitu ma theti Adami ayi Eva basumuka. Mu kibila ki disumu beni, bawu bafwa. Diawu befu boso tumfwilanga, mu kibila ki disumu divola Adami ayi Eva.—Muna tanga Tsudukusu yi bikuma 9 ku tsuka buku.
4. Adami wuba nani ayi khayilu mbi Yave kamvana?
4 Bo Yave kavanga dibakala di theti Adami, nandi wumvana khayilu yithalu—luzingu lusonga. Adami wuba nyitu yilunga. Kuba wulunga kunsundula kukhambu bela, kununa, ayi kufwa. Yave wuba tat’andi, kibila nandi wumvanga. (Luka 3:38) Yave waba kolukanga ayi Adami thangu ka thangu, wummonisa bwidi kalenda zingila ayi wumvana kiyeku ki kukyeba bivangu binkaka.
5. Mbi binsudula bo Kibibila kintuba ti Adami wuvangu “kifwani ki Nzambi”?
5 Adami wuvangu “kifwani ki Nzambi.” (Ngenesi 1:27) Yave wumvanga na zikhadulu zyandi, dedi luzolo, ndwenga, busonga ayi zingolo. Nandi wumvanga na lwaku lu kusola mamboti ayi mambi. Nzambi kasa vanga ko Adami banga kinsengo kinsadilanga mu komandu. Vayi wubavanga na lwaku lu kuzaba kusola mamboti ayi mambi. Boti Adami wusola kutumamana Nzambi, khanu wuzingila ku paladizu mvu ka mvu.
6. Bo Adami kabayisa Nzambi, mbi kazimbisa? Bwidi nandi katukotisila mu mambu beni?
6 Bo kabayisa Nzambi diawu kakotila va kivika ki lufwa. Adami wufuta thalu yilutidi mu mambu kavanga. Nandi wutulula kikundi kyandi na Yave, wuzimbisa luzingu lu lunga ayi luzingu lu mvu ka mvu ku paladizu. (Ngenesi 3:17-19) Adami ayi Eva babaka makani ma kubayisa Nzambi, diawu bakhambulu dyana di kuzinga mvu ka mvu. Mu kibila ki Adami, ‘disumu dikota mu nza ayi lufwa luyizila mu nzila yi disumu, diawu lufwa lukotila mu batu boso kibila batu boso bavola disumu.’ (Loma 5:12) Bo Adami kasumuka, nandi “wu yisumbisa” naveka ayi nkunu’andi va kivika ki masumu ayi ki lufwa. (Loma 7:14) Twidi na dyana di kubwe zinga mvu ka mvu? Ngete, twidi.
7, 8. Khudulu muna mbi?
7 Khudulu muna mbi? Tulenda fwanikisa khudulu, mu mambu mwadi. Ditheti, khudulu thalu wumfuta mwingi kukula mutu voti kyuma kidi va kivika. Dimwadi, khudulu yilenda sundula thalu yimfuka voti yimfuta kyuma ki luvalu.
8 Vasa ba ko mutu wulenda futa thalu yi disumu Adami kavola di tutwadisila lufwa. Vayi Yave wutomba nzila mwingi kutukula va kivika ki masumu ayi lufwa. Twanlonguka bwidi Nzambi kavanina khudulu ayi bwidi tulenda landukila mu yawu.
BWIDI YAVE KAVANINA KHUDULU?
9. Ntindu khudulu mbi yaba tombulu?
9 Vasi ko mutu mu befu wulenda futa khudulu mwingi kubaka luzingu lusonga Adami kazimbisa. Mu kibila mbi? Kibila befu boso twidi bankwa masumu. (Minkunga 49:7, 8) Mwingi kufuta khudulu, vaba tombulu luzingu lu mutu wunkaka wusonga. Diawu bayitedilanga ‘khudulu yidedakana.’ (1 Timoteo 2:6) Khudulu, yaba tombulu luzingu lunkaka lusonga, buka luzimbisa Adami.
10. Bwidi Yave kavanina khudulu?
10 Bwidi Yave katukudila? Yave wufila Yesu va ntoto Mwan’andi wu luzolo ayi wutheti mu bivangu byoso. (1 Yoane 4:9, 10) Yesu wuba wukubama mwingi kubika Tat’andi ayi diyilu bwangu kyandi. (Filipi 2:7) Yave wubotula luzingu lu mwan’andi ku diyilu ayi wumfila va ntoto. Yesu wubutuka mutu wusonga wukhambu disumu.
11 Dibakala di theti Adami, bo kalevula matuba Yave, wuzimbisa luzingu lusonga mu naveka ayi mu nkunu’andi. Bukyedika ti vadi mutu wulenda kula nkunu wu Adami mu lusingu lu lufwa? Ngete. (Tanga Loma 5:19.) Yesu wukhambu sumuka, nandi wuvana luzingu lwandi lusonga mwingi kutukula. (1 Kolinto 15:45) Luzingu lwandi lusonga, luvakulu mwingi kukula bana ba Adami va kivika ki lufwa.
12. Kibila mbi Yesu kamwena ziphasi ziwombo?
12 Kibibila kinsudikisa buboti ziphasi Yesu kamona ava kafwa. Nandi wubulu, wubandu va dikunzi ayi wufwa lufwa lu ziphasi. (Yoane 19:1, 16-18, 30) Kibila mbi Yesu kamwena ziphasi ziwombo? Kibila Satana wutuba ti vasi ko mutu wulenda kwikama kusadila Nzambi na kumona zithotolo. Wulenda yindulula mayangi Yave kamona bo Yesu kakindama mu zithotolo zi Satana!—Zingana 27:11; Muna tanga Tsudukusu yi bikuma 15 ku tsuka buku.
13. Bwidi khudulu yifutulu?
13 Bwidi khudulu yifutulu? Yesu wuvana kwidi Tat’andi thalu yi luzingu lwandi lusonga. Mu kilumbu 14, mu ngonda Nisa mu mvu 33, mu thangulu yi Bayuda, Yave wubika zimbeni zi Yesu bamvonda. (Ebeleo 10:10) Bilumbu bitatu bivyoka, Yave wuvulubukisa Yesu mu nyitu yi Kiphevi. Bosi Yesu wumaka ku diyilu kwidi Tat’andi, ayi wuyundula kwidi Yave thalu yi luzingu lwandi lusonga kavakula mwingi kutukula. (Ebeleo 9:24) Kuzaba ti khudulu mfutu’itu, tulenda tuba ti tukulu mu masumu ayi mu lufwa.
NDANDU MBI WULENDA BAKA MU KHUDULU?
14, 15. Mbi tufweti vanga mwingi tubaka nlemvu wu masumu mitu?
14 Tuma baka ndandu mu khayilu yilutidi luvalu Nzambi kavana. Twammona bwidi tulenda landukila yawu bubu ayi mu bilumbu binkwiza kuntwala.
15 Nlemvu wu masumu mitu. Nzingu wunneni kuvanga mambu masulama thangu zyoso. Tunsumukanga ayi khumbu zinkaka tunkolukanga mambu ma khambulu fwana. (Kolosai 1:13, 14) Mbi tufweti vanga mwingi tubaka nlemvu wu masumu mitu? Tufweti monisa ti tunyongini beni mu mambu tuvengi ayi kudinda Yave katulemvukila mu mambu beni. Tulenda ba lufyatu ti nandi wala tulemvukila.
16. Mbi tulenda vanga mwingi tuba mayindu mamboti?
16 Tulenda ba mayindu mamboti. Ti mabanza mitu ma tsi ntima matutatisa mu dyambu dimbi tubevanga, khumbu zinkaka tulenda kuyivana mbedi ayi kumana dyana voti kuyimona banga twisi ko luvalu. Vayi kisi ko kiawu kibila tulenda vutukila mbusa. Kibila befu kudinda nlemvu kwidi Yave mu ntima woso, nandi kalenda kutuwilukila ayi kutulemvukila. (Ebeleo 9:13, 14) Yave wuntomba tunkamba dyosokwa dyambu twidi ayi kulebakana kwitu. (Ebeleo 4:14-16) Befu kumavanga twala kala ndembama ayi Nzambi.
17. Lusakumunu mbi tulenda baka bo Yesu kafwila mu kibila kitu?
17 Twidi dyana di kuzinga mvu ka mvu. ‘Mfutu wu masumu lufwa angi khayilu Nzambi katuvana, luzingu lu mvu ka mvu mu Yesu Klisto Mfumu’itu.’ (Loma 6:23) Bo Yesu kafwila mu kibila kitu, diawu twididi dyana di kuzinga mvu ka mvu mu mayangi va ntoto. (Nzaikusu 21:3, 4) Mbi tufweti vanga mwingi tubaka lusakumunu beni?
NGYEWU, WALA TONDA MU KHUDULU BENI?
18. Bwidi tuzabidi ti Yave wutuzolanga beni?
18 Wukiyindula phila wummwenanga ku tsi’aku ntima boti khayilu yimboti be tambula. Khudulu, khayilu yilutidi tsundu mu luzingu lwitu. Diawu tufweti vutudila Yave matondo mu khayilu beni. Yoane 3:16 yitukamba “Nzambi wuzodila ngolo batu va nza diawu kavanina Mwan’andi wumosi kaka.” Bukyedika, Yave wutuzola beni diawu kafidila mwan’andi wu luzolo, Yesu. Ayi befu mvitu tuzebi ti Yesu wutuzolanga beni, kibila nandi wukivana mu dyambu kafwila mu kibila kitu. (Yoane 15:13) Khudulu, khayilu yimmonisa kivisa luzolo lu Yave ayi lu Yesu mu befu.
19 Bo malonguka luzolo Yave kadi mu ngyewu, bwidi wulenda bela nkundi’andi? Bukyedika ti mwa phasi wuzola mutu wukhambu zaba buboti. Yoane 17:3 yitukamba bwidi tulenda tonina kuzola Yave. Buna bu wunkwiza vangila mawu, bwabuna luzolo lwaku lumbwedimina mu nandi ayi mawu mala kuvanga wuba nkundi’andi. Diawu tatamana kulonguka matedi Yave mu Kibibila.
19, 20. (a) Bwidi wulenda bela nkundi Yave? (b) Bwidi wulenda vutudila matondo mu khayilu yi khudulu yi Yesu?
20 Vutula matondo mu khudulu yi Yesu. Kibibila kintuba; ‘woso wunlekilanga kiminu mwana Nzambi, wala baka moyo wumvu ka mvu.’ (Yoane 3:36) Mbi binsundula kulekila kiminu voti tela mana? Mansudula kuvanga mo Yesu katutuma. (Yoane 13:15) Bika to kutubila va munu ti wunlekilanga kiminu mu Yesu vayi monisa mu nzingulu’aku ti widi kiminu mu khudulu’andi. Kibila buku yi Yakobi 2:26 yintuba: “Minu ki khambulu mavanga kidi kifwa.”
21, 22. (a) Kibila mbi tufweti bambukila moyo lufwa lu Yesu mu kadika mvu? (b) Mbi tunkwiza longuka mu kapu 6 ayi 7?
21 Landakananga mbambukulu moyo lufwa lu Yesu. Va bwilu boso Yesu kafwa, nandi wuvana nswa tuntebukilanga moyo. Tumvanganga mawu khumbu yimweka mu mvu ayi tuyitedilanga mbambukulu moyo ‘Bidya Bimfumu va Masika ma Bwilu.’ (1 Kolinto 11:20; Matai 26:26-28) Yesu wuntomba tubambukilanga moyo luzingu lwandi lusonga kavana mu kibila kitu. Nandi wutuba: ‘Vanganga bobo mwingi mumbambukilanga moyo.’ (Tanga Luka 22:19.) Kulandakana mbambukulu moyo lufwa lu Yesu, phila yi kumonisina ti wuntebuka moyo luzolo Yave ayi Yesu bamonisa mu ngyewu.
22 Khudulu, khayilu yilutidi tsundu wulenda tambula. (2 Kolinto 9:14, 15) Khayilu ayoyo yilenda kula mafunda ayi mafunda ma batu bafwa. Mu kapu 6 and 7 tunkwiza longuka bwidi mala salimina.


c: text/html

text:
NGIUFULA 3
Banani Sonikaka Biblia?
“Moize sonikaka mambu yonso yina Yehowa tubaka.”
“Daniele lalaka ndosi mpi yandi monaka bambona-meso ya ntu na yandi ntangu yandi vandaka kulala na mbeto na yandi. Na nima yandi sonikaka ndosi yina; yandi sonikaka disolo ya mvimba ya mambu yina.”
“Ntangu beno ndimaka ndinga ya Nzambi, yina beno waka na beto, beno ndimaka yo ve bonso ndinga ya bantu, kansi mutindu yo kele kibeni, bonso ndinga ya Nzambi.”
“Masonuku yonso kele ya kupemama na Nzambi mpi yo kele mfunu sambu na kulonga.”
“Mbikudulu me kwisaka ve ata mbala mosi na luzolo ya muntu, kansi bantu tubaka mambu yina me katuka na Nzambi mutindu mpeve santu vandaka kutwadisa bo.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KITINI YA 4
Bo Widikilaka Satana—Inki Mambu Basikaka?
Adami ti Eva lemfukaka ve na Nzambi, yo yina bo fwaka. Kuyantika 3:6, 23
Eva widikilaka nioka mpi diaka mbuma yina. Na nima, yandi pesaka yo na Adami, mpi Adami diaka.
Kima yina bo salaka vandaka mbi, yo vandaka disumu. Nzambi kulaka bo na Paladisu kisika yina bo vandaka kuzinga.
Luzingu vandaka mpasi sambu na bo ti bana na bo. Bo nunaka mpi bo fwaka. Bo kwendaka ve na insi ya bampeve; bo vandaka diaka ve na luzingu.
Bafwa kele na luzingu ve mutindu putulu ke vandaka ve na luzingu. Kuyantika 3:19
Beto ke fwaka sambu beto yonso me katukaka na Adami ti Eva. Bafwa ke monaka ve, ke waka ve, mpi ke salaka ve ata kima mosi.
Yehowa salaka ve bantu ti ngindu nde bo lenda fwa. Kubika fioti, yandi ta futumuna bafwa. Kana bo widikila yandi, bo ta zinga kimakulu.
Longuka Mambu Mingi
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Lukanu ya Nzambi Sambu na Ntoto Kele Nki?
Biblia ketendula sambu na nki Nzambi salaka ntoto, ntangu bampasi tasuka, mpi mambu yina tasalama na makwisa sambu na ntoto mpi bantu yina kezinga kuna.
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Keti Kivuvu Kele Sambu na Bafwa?
Inki kekuminaka beto kana beto mefwa? Keti kilumbu kele beto tamona diaka bampangi na beto ya mefwaka?


text:
Namen mit Nachnamen Banse
Alexander BanseAlina BanseAndreas BanseBarbara BanseBeate BanseBernd BanseBettina BanseBritta BanseCaroline BanseCarsten BanseChrista BanseChristiane BanseChristoph BanseClaudia Elisabeth BanseCorina BanseDaniel BanseDetlef BanseDieter BanseDirk BanseElke BanseErich BanseFabian BanseFrank BanseFranz-Josef BanseFrauke BanseGaby BanseGerhard BanseGisela BanseHans Günter BanseHarald BanseHeidi BanseHeike BanseHeinrich BanseHenning BanseHermann BanseHorst BanseJana BanseJanine BanseJoachim BanseJoelle BanseJohn BanseJulia BanseJuliane BanseJörg BanseJürgen BanseKai BanseKarin BanseKathrin BanseKatrin BanseKlaus BanseKristin BanseKurt BanseLaura BanseLudger BanseLutz BanseMarco BanseMarcus BanseMario BanseMartin BanseMartina BanseMichael BanseMiriam BanseMonika BanseNadine BanseNils BanseOlaf BanseOtto BansePatricia BansePatrick BansePeter BansePetra BansePhilip BanseRainer BanseRalf BanseRegine BanseReiner BanseReinhard BanseRenate BanseRolf Peter BanseSabine BanseSabine-Evelyn BanseSandra BanseSascha BanseSilke BanseStefan BanseStefanie BanseStephanie BanseSusanne BanseThomas BanseUlrich BanseUrsula BanseUta Angela BanseUta BanseUte BanseUwe BanseValerie BanseValerie Charlotte BanseWerner BanseWinfried BanseWolfgang Banse


text:
Bambangi ya Yehowa Kele Ikwa na Ntoto ya Mvimba?
Inki mutindu beno ke zabaka ntalu na beno?
Bantu yina beto ke tangaka bonso Bambangi ya Yehowa kele kaka bayina ke longaka konso ngonda nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi. (Matayo 24:14) Yo kele bayina me bakaka mbotika sambu na kukuma Bambangi mpi bayina me fwana na kulonga nsangu ya mbote ata bo me bakaka ntete ve mbotika.
Keti muntu yina ke zola kukota na dibundu na beno fwete pesa mbongo?
Ve. Yo kele ve mfunu nde muntu kupesa mbongo sambu na kukuma Mbangi ya Yehowa to sambu na kubaka mukumba mosi buna na dibundu na beto. (Bisalu 8:18-20) Nkutu makabu mingi yina beto ke bakaka, beto ke zabaka ve bazina ya bantu yina ke pesaka yo. Sambu na kupesa maboko na kisalu yina beto ke salaka na ntoto ya mvimba, konso Mbangi ya Yehowa ke pesaka ntangu, ngolo, mpi bima na yandi na luzolo yonso mpi na kutadila makuki na yandi.—2 Bakorinto 9:7.
Inki mutindu beno ke zabaka ntalu ya bantu yina ke longaka?
Konso ngonda, Bambangi ya Yehowa ke pesaka rapore ya kisalu na bo ya kulonga na mabundu yina bo kele. Bo ke pesaka rapore yai na luzolo yonso.
Konso dibundu ke vukisaka ntalu ya barapore na bo mpi ke tindaka yo na biro ya filiale ya insi na bo. Na nima, biro ya filiale ke tindaka barapore ya konso insi to teritware na babiro na beto ya ke twadisaka kisalu na ntoto ya mvimba.
Na nsuka ya konso mvula ya kisalu, * beto ke zabaka ntalu ya Bambangi ya Yehowa ya konso insi. Na nima, beto ke vukisaka barapore yonso sambu na kuzaba ntalu ya Bambangi ya Yehowa na ntoto ya mvimba. Barapore ya konso insi mpi mambu yina bampangi kutanaka ti yo na kisalu ya kulonga ke basikaka na mukanda yina beto ke bingaka Annuaire des Témoins de Jéhovah. Barapore yai ke pesaka beto kikesa kaka mutindu barapore ya mutindu mosi pesaka Bakristu ya mvu-nkama ya ntete kikesa.—Bisalu 2:41; 4:4; 15:3.
Keti beno ke tangaka mpi bantu yina ke vukanaka na dibundu na beno kansi ke kwendaka ve kulonga?
Beto ke tangaka bo ve na ndonga ya Bambangi ya Yehowa. Ata mpidina beto ke yambaka bo na mabundu na beto. Mingi na kati na bo ke kwisaka na Lusungiminu ya lufwa ya Kristu. Beto ke zabaka ntalu na bo na siki-siki yonso, sambu na lukutakanu yai ntalu na bo ke swaswanaka ti ya Bambangi ya Yehowa. Na 2017, bantu 20 175 477 vukanaka na Lusungiminu.
Bantu mingi yina ke kwendaka ve na balukutakanu na beto, beto ke kwendaka kulonguka ti bo Biblia ya ofele na banzo na bo. 2017, beto longukaka Biblia ti bantu kiteso ya 10 071 524 Na kati ya bantu yai, beto longukaka Biblia ti bantu mingi kaka na mbala mosi.
Sambu na nki ntalu ya Bambangi ya Yehowa yina baguvernema ke pesaka me luta ntalu yina beno ke pesaka?
Mbala mingi kana babiro ya baguvernema yina ke sosaka kuzaba ntalu ya bantu ke sosa kuzaba bantalu na bo, bo ke yulaka bantu kana bo kele na nki dibundu. Mu mbandu, biro ya États-Unis yina ke sosaka kuzaba ntalu ya bantu ke tuba nde lukanu ya bansosa na bo ke vandaka “ya kusosa kuzaba kana bantu yina bo ke yula bangiufula ke yindulaka nde bo kele bantu ya dibundu mosi buna.” Biro yango tubaka diaka nde bo bakaka bantalu yina na kutadila “bangindu ya bantu kansi ve mambu ya kieleka.” Kansi, bantu yina beto ke tangaka bonso Bambangi ya Yehowa kele kaka bantu yina ke longaka bantu ya nkaka nsangu ya mbote mpi ke vutulaka rapore, kansi ve bantu yina ke tubaka kaka nde bo kele Bambangi.
^ par. 2 Mvula ya kisalu ke yantikaka na Septembri 1 tii na Augusti 31 ya mvula yina ke landa. Mu mbandu, mvula ya kisalu ya 2015 yantikaka na Septembri 1, 2014 tii na Augusti 31, 2015.
^ par. 16 Mvula ya kisalu ke yantikaka na Septembri 1 tii na Augusti 31 ya mvula yina ke landa. Mu mbandu, mvula ya kisalu ya 2015 yantikaka na Septembri 1, 2014 tii na Augusti 31, 2015.


text:
KUNKU KIA 1
Nuvava Luludiku lwa Nzambi mu Kala yo Longo Lwakiese
“Ona wabavanga kuna lubantiku eyakala yo nkento kabavanga.”—Matai 19:4
Yave * wa Nzambi yandi wasikidisa longo lwantete. Bibila kivovanga vo vava Yave kavanga nkento antete ‘wantwasa kwa yakala.’ Adami watoma yangalala yo vova vo: “Ndioyù tu, i visi kia visi yame, ye nitu a nitu ame.” (Etuku 2:22, 23) Yave ozolele mpe vo akazi bakala ye zingu kiakiese.
Vava muntu kekazalanga, olenda yindula vo mambu mawonso mambote kaka mekala. Kansi, e ludi i kiaki: Kana nkutu vo nkento yo yakala betoma zolananga, ntantani ke zikondwa ko. (1 Korinto 7:28) Mu nkanda wau muna ye nkanikinu mia Bibila milenda kitula longo ye nzo aku se yakiese, avo osadidi mio.—Nkunga 19:8-11.
1 TAMBULWILA E FULU KAVANA O YAVE
ADIEYI BIBILA KIVOVANGA? O yakala i ntu muna nzo.—Efeso 5:23.
Avo u yakala, Yave ozolele vo wasadila e wisa kiaku kuna ngemba. (1 Petelo 3:7) Yave wavanga o nkento kimana kaka se nsadisi aku, Nzambi ozolele vo wanzitisanga yo kunzola. (Etuku 2:18) Ofwete zolanga nkaz’aku muna sianga e nsatu zandi va fulu kiantete.—Efeso 5:25-29.
Avo u nkento, Yave ozolele vo watoma zitisanga yakala diaku yo kunsadisa muna lungisa kiyekwa kiandi kia kintu. (1 Korinto 11:3; Efeso 5:33) Lemvokelanga nzengo kebakanga, yikama yakala diaku ye nsi a ntima wawonso. (Kolosai 3:18) Avo ovangidi wo, nkento a ntalu okituka vana meso ma nkaz’aku ye ma Yave.—1 Petelo 3:1-6.
ADIEYI OLENDA VANGA?
Yuvula nkaz’aku dina olenda vanga mu kala yakala yovo nkento ambote. Wá ye sungididi kiawonso yo vanga konso nsobani ivwilu o mfunu
Songa luzindalalu. Ntangwa divava mu zaya edi nufwete vanga muna yangidika muntu yo nkw’andi
2 ZITISANGA NGINDU ZA NKAZ’AKU
ADIEYI BIBILA KIVOVANGA? Ofwete tokanenanga e wete dia nkaz’aku. (Filipi 2:3, 4) Zitisanga nkaz’aku, sungamena vo Yave ozolele vo selo yandi bakala ‘alembami.’ (2 Timoteo 2:24) “Vena ye mpov’a losola-losola nze ntoba za nsosolo: O lubini lu’akwa ngangu, wuka luwukanga.” Muna kuma kiaki, ofwete solanga mana ovova. (Ngana 12:18) Mwand’avelela Yave ulenda kusadisa mu vova kuna ngemba yo zola.—Ngalatia 5:22, 23; Kolosai 4:6.
ADIEYI OLENDA VANGA?
Lomba lusadisu muna sambu kimana wakala ye ngindu zavuvama vitila wamokena mambu mamfunu yo nkaz’aku
Toma yindula mana ovova ye mpila ovovela mo
3 NUKALA YO NYINDU MOSI
ADIEYI BIBILA KIVOVANGA? Avo okazalele, okitukidi “nitu mosi” yo nkaz’aku. (Matai 19:5) Kansi, nwakinu wantu wole ye ngindu zaswaswana. Ozevo, nufwete sia ngolo mu kala yo nyindu mosi ye makani mamosi. (Filipi 2:2) E ngwizani mfunu ina vava nubakanga nzengo. Bibila kivovanga vo: ‘Muna mbokena, makani mesikila.’ (Ngana 20:18) Vava nubakanga e nzengo zamfunu, nuyambula vo nkanikinu mia Nzambi mianufila.—Ngana 8:32, 33.
ADIEYI OLENDA VANGA?
Mokenanga yo nkaz’aku, unsonga ngindu zaku
Teka mokena yo nkaz’aku vitila wasilana nsilu yo wantu ankaka
^ tini. 4 Yave i nkumbu a Nzambi nze una yasengomonwa muna Bibila.
ZAYA DIAKA MAYINGI
EYINGIDILU DIA NKANGU
Ayakala Nukitula Nzo Zeno Se Fulu Kiakiese
Esi nzo balenda kala ye nzimbu, kansi vena ye mambu mankaka masundidi o mfunu.


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Mayi 2017
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
Mbandu ya bangogo ya kukotila na masolo ya Nzozulu ya Nkengi mpi sambu na kulonga kieleka ya me tala mambu yina ta salama bilumbu ke kwisa. Sadila bangindu yai sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Kidimbu ya Ke Monisa nde Bantu ya Izraele Ta Vutuka na Insi na Bo
Inki lusilu Yehowa Nzambi pesaka ntangu yandi songaka profete Yeremia na kusumba kilanga? Inki mutindu Yehowa monisaka ntima-mbote na yandi?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Ebedi-meleki—Muntu ya Kikesa mpi ya Ntima-Mbote
Yandi vandaka muntu ya kikesa mpi bakaka lukanu ya kukwenda na ntotila Sidikiya; yandi monisilaka profete ya Nzambi ntima-mbote.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Beto Tanina Bisika na Beto ya Lusambu
Banzo na beto ya Kimfumu ke vandaka ti zina ya santu ya Nzambi, yo yina beto fwete taninaka yo mpi kutulaka yo bunkete. Inki mutindu beto yonso fwete pesa maboko na kuyidika to kutanina Nzo ya Kimfumu?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Ta Futa Konso Muntu na Kutadila Bisalu na Yandi
Ntangu bambeni fwaka Yeruzalemi, bo kangaka profete Yeremia mpi ntotila Sidikiya; na nima bo yambulaka Yeremia kansi bo fwaka ntotila Sidikiya.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Yehowa Ta Vila Ve Zola na Beno
Inki mutindu Yehowa ke tadilaka bansadi na yandi ya minunu mpi ya kwikama yina ke kukaka diaka ve kusadila yandi mingi?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Bika ‘Kusosa Bima ya Nene Sambu na Nge Mosi’
Baruki vandaka kusambila Yehowa mpi vandaka kusadisa Yeremia na kwikama yonso; kansi na ntangu mosi buna, yandi vandaka diaka ve ti bukati-kati. Yo lombaka nde yandi sala nki?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Ke Sakumunaka Bantu ya Kudikulumusa Kansi Yandi Ke Pesaka Bantu ya Lulendo Ndola
Bantu ya lulendo ya Babilone niokulaka bantu ya Yehowa ngolo. Bantu ya Izraele yina balulaka ntima basikaka na kimpika, kansi nki kuminaka bantu ya Babilone?


text:
Nkenda ya 38: Bantu 12 kwendaka zikisa nsi Kana
TALA mabundu ya bantu yai kenata. Tala nene ya kisuka ya mabundu ya fige. Yau melomba bantu zole sambu na kutula yau na mukambu. Mabundu yai ya kitoko mekatuka na wapi? Yau mekatuka na insi Kana. Yibuka nde Abraham, Isaac na Jacob kuzingaka na insi yina. Kansi sambu na nzala, Jacob na dibuta na yandi kwendaka na Egypte. Ntangu yai, na nima ya bamvula 216, Moïse nataka bana ya Israele na insi Kana. Awa bau kele na nseke ya Kades.
Bantu ya insi Kana vandaka bantu ya mbi. Yau yina Moïse tindaka bantu 12 sambu na kuzikisa insi yina. Yandi tubilaka bau nde: ‘Beno tala kana bantu kezinga kuna kele mingi mpi ngolo, mpi kana ntoto na bau kemenisaka bima to ve. Beno vila ve na kwisa kunata mabundu ya insi yina.’
Ntangu bau vutukaka na Kades, bantu 12 yina tubaka na Moïze nde: ‘Ya kyeleka, insi yina kele insi mosi ya kitoko.’ Tala mabundu ya beto menata. Kansi bantu 10 na kati na bau tubaka nde: ‘Bantu ya insi yina kele ngolo mingi. Kana beto kuyunsa na kubotula insi yina, beto takudifwisa.’
Na ndinga yina, bana ya Israele waka boma. Bau bokaka nde: ‘Mbote kana beto fwaka kwa beto na insi Egypte to na nseke yai. Beto tafwa beto yonso na mvita, bankento na beto na bana na beto takangama. Beto tula mfumu yankaka na kisika ya Moïse, mpi beto vutuka na Egypte!’
Kansi Josué na Kaleb vandaka kutula ntima na bau na Jéhovah. Bau yunsaka na kulembika bana ya Israele ntima. Bau tubaka nde: ‘Beno wa boma ve. Jéhovah kele na beto. Beto tabaka insi yina nswalu na maboko.’ Kansi bantu yina kuwilaka bau ve mpi nkutu bau zolaka kufwa bau.
Mambu yina yonso kupesaka Jéhovah makasi mingi. Yandi tubaka na Moïse nde: ‘Na bantu yina yonso, ata muntu mosi ve tamona insi Kana, yantika bantu ya mvula 20 tii kuna. Bau memona bimpa na mono na Egypte mpi bau ketula kivuvu na bau na mono ve. Bau tayungana na kati ya nseke bamvula 40, tii kuna bau yonso tafwa. Kaka Josué na Kaleb takota na insi Kana.’
Kutanga 13:1-33; 14:1-38.
Bangyufula
- Inki nge kemona na kifwanisu na yina metala kisuka ya bambuma, mpi yo katukaka na wapi?
- Sambu na nki Moize kutindaka bantu 12 na nsi ya Kanana?
- Inki rapore bantu kumi kupesaka Moize ntangu bo vutukaka?
- Inki mutindu bantu zole kumonisaka nde bo vandaka kutudila Yehowa ntima, mpi tanga bazina na bo.
- Sambu na nki Yehowa kuwaka makasi, mpi nki yandi tubilaka Moize?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kutanga 13:1-33.
Banani bo ponaka sambu na kukwenda kuzikisa ntoto, mpi nki dibaku ya nene bo vandaka na yo? (Kut. 13:2, 3, 18-20)
Sambu na nki mabanza ya Yozue ti ya Kalebe kuswaswanaka ti ya bantu yina yankaka, mpi yo kelonga beto inki? (Kut. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Kor. 5:7)
- Tanga Kutanga 14:1-38.
Inki lukebisu na yina metala kubokutila mimonisi ya Yehowa yina kele na ntoto beto fwete tudila dikebi? (Kut. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Kor. 10:10)
Inki mutindu Kutanga 14:24 kemonisa nde Yehowa kekudibanzaka sambu na konso muntu na kati ya bansadi na yandi? (1 Bant. 19:18; Bing. 15:3)


text: 2 Na mvula ya zole ya luyalu na yandi, Nebukadenezare lalaka bandosi mingi, mpi yandi* kumaka kisaka-saka kibeni+ yo yina yandi kukaka ve kulala.2 Yo yina ntotila tubaka nde bo binga banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi, banganga-ngombo, bandoki, mpi bantu ya Kaldea* sambu bo songa yandi bandosi na yandi. Yo yina bo kwisaka mpi bo telamaka na ntwala ya ntotila.+3 Ebuna ntotila tubilaka bo nde: “Mono me lala ndosi, mpi mono me kuma* kisaka-saka sambu mono ke zola kuzaba ndosi yina mono lalaka.”4 Bantu ya Kaldea vutudilaka ntotila na Kiarami*+ nde: “O ntotila, bika nge zinga kimakulu. Songa bansadi na nge ndosi yina, mpi beto ta pesa ntendula na yo.”5 Ntotila vutudilaka bantu ya Kaldea nde: “Ndinga na mono ya nsuka yo yai: Kana beno zabisa mono ve ndosi yina, ti ntendula na yo, bo ta zenga beno bitini-bitini, mpi banzo na beno ta kuma bakabine* ya bantu yonso.6 Kansi kana beno songa mono ndosi ti ntendula na yo, mono ta pesa beno makabu, matabisi, mpi lukumu ya nene.+ Yo yina, beno songa mono ndosi ti ntendula na yo.”7 Bo vutulaka na mbala ya zole nde: “Bika ntotila kusonga bansadi na yandi ndosi yina, mpi beto ta pesa ntendula na yo.”8 Ntotila vutulaka nde: “Mono me zaba mbote nde beno ke sosa kulutisa ntangu, sambu beno me bakisa ndinga na mono ya nsuka.9 Kana beno zabisa mono ve ndosi yina, ndola kele kaka mosi sambu na beno yonso. Kansi beno me wakana na kusonga mono diambu ya luvunu mpi na kukusa mono tii kuna mambu ta soba. Yo yina, beno songa mono ndosi, ebuna mono ta zaba nde beno lenda pesa ntendula na yo.”10 Bantu ya Kaldea vutudilaka ntotila nde: “Kele ve ti muntu na ntoto* yina lenda sala mambu yina ntotila ke lomba, sambu ata ntotila mosi ve ya nene to mfumu mosi ya mbanza me lombaka diambu ya mutindu yai na banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi to na banganga-ngombo to na bantu ya Kaldea.11 Mambu yina ntotila ke lomba kele mpasi, mpi kele ve ti muntu yina lenda songa ntotila diambu yai katula kaka banzambi, yina ke zingaka ve kumosi ti bantu.”*12 Ebuna ntotila waka makasi ya ngolo mpi yandi tubaka nde bo fwa bantu yonso ya mayele ya Babilone.+13 Ntangu nsiku yina basikaka mpi yo bikalaka fioti nde bo fwa bantu ya mayele, bo sosaka mpi Daniele ti banduku na yandi sambu bo fwa bo.14 Na ntangu yina, Daniele, na mayele mpi kukonda kubenda dikebi, solulaka ti Arioki mfumu ya bantu yina ke taninaka ntotila, yina basikaka sambu na kufwa bantu ya mayele ya Babilone.15 Yandi yulaka Arioki kapita ya ntotila nde: “Sambu na nki ntotila me pesa nsiku ya nku ya mutindu yai?” Ebuna Arioki zabisaka Daniele diambu yina.+16 Yo yina Daniele kwendaka mpi lombaka ntotila na kupesa yandi ntangu sambu yandi pesa ntotila ntendula ya ndosi yina.17 Ebuna Daniele kwendaka na nzo na yandi mpi zabisaka banduku na yandi Hanania, Mishaele, mpi Azaria diambu yina.18 Yandi lombaka bo na kusamba Nzambi ya zulu sambu yandi wila bo mawa na diambu ya ke tadila kinsweki yai, sambu bo fwa ve Daniele ti banduku na yandi kumosi ti bantu ya nkaka ya mayele ya Babilone.19 Ebuna bo zabisaka Daniele kinsweki yina na mbona-meso na mpimpa.+ Yo yina Daniele kumisaka Nzambi ya zulu.20 Daniele tubaka nde:“Bika bo kumisa zina ya Nzambi mvula na mvula,*Sambu mayele mpi ngolo kele ya yandi mpamba.+21 Yandi ke sobaka bantangu mpi bansungi,+Yandi ke katulaka bantotila mpi ke tulaka bantotila,+Yandi ke pesaka mayele na bantu ya mayele mpi nzayilu na bantu ya luswasukusu.+22 Yandi ke monisaka mambu ya mudindu mpi mambu yina me bumbanaka,+Yandi me zaba mambu yina kele na mpimpa,+Mpi nsemo ke vandaka ti yandi.+23 O Nzambi ya ba-nkaka na mono, mono ke pesa nge matondo mpi ke kumisa nge,Sambu nge me pesa mono mayele ti ngolo.Mpi ntangu yai nge me zabisa mono mambu yina beto lombaka nge;Nge me zabisa beto mambu yina ke yangisa ntotila.”+24 Ebuna Daniele kwendaka na Arioki, muntu yina ntotila ponaka sambu na kufwa bantu ya mayele ya Babilone,+ mpi yandi tubilaka yandi nde: “Kufwa ve ata muntu mosi ya mayele ya Babilone. Nata mono na ntwala ya ntotila, mpi mono ta pesa yandi ntendula ya ndosi yina.”25 Arioki nataka Daniele nswalu na ntwala ya ntotila mpi tubilaka yandi nde: “Mono me mona muntu mosi na kati ya bantu ya Yuda+ yina bo me nataka na insi na beto yina lenda zabisa ntotila ntendula ya ndosi yina.”26 Ntotila tubilaka Daniele, yina zina na yandi vandaka Belteshasare+ nde: “Keti nge lenda zabisa mono kibeni ndosi yina mono lalaka, mpi ntendula na yo?”+27 Daniele vutudilaka ntotila nde: “Muntu mosi ve na kati ya bantu ya mayele, ya banganga-ngombo, ya banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi, to ya bantu yina ke zabisaka makwisa na nsadisa ya bambwetete lenda songa ntotila kinsweki yina yandi ke lomba.+28 Kansi kele ti Nzambi mosi na zulu yina ke zabisaka binsweki,+ mpi yandi me zabisa ntotila Nebukadenezare mambu yina ta salama na kitini ya nsuka ya bilumbu. Ndosi na nge, mpi bambona-meso ya ntu na nge ntangu nge vandaka ya kulala na mbeto, yo yai:29 “Kansi nge, O ntotila, na zulu ya mbeto na nge, nge vandaka kuyindula mambu yina fwete salama na bilumbu ke kwisa, mpi Muntu yina ke zabisaka binsweki me zabisa nge mambu yina fwete bwa.30 Kansi mono, kana yandi songaka mono kinsweki yai, yo kele ve sambu mono kele mayele mingi kuluta konso muntu yina kele na luzingu; kansi, yo vandaka sambu na kuzabisa ntotila ntendula na yo sambu nge zaba bangindu yina kele na ntima na nge.+31 “O ntotila, nge vandaka kutala, mpi nge monaka kiteki mosi ya nene kibeni. Kiteki yina vandaka nene kibeni mpi vandaka kusema ngolo mingi. Yo vandaka ya kutelama na ntwala na nge, mpi yo vandaka kupesa boma mingi na kutala.32 Ntu ya kiteki yina vandaka ya wolo ya mbote,+ ntulu na yo mpi maboko na yo vandaka ya arza,+ divumu na yo mpi bambendi na yo vandaka ya kwivre,+33 makulu na yo vandaka ya bibende,+ mpi bitambi na yo vandaka ndambu na bibende mpi ndambu na ntoto ya tuma.*+34 Nge vandaka kutala tii kuna bo katulaka ditadi mosi, na maboko ve, ebuna yo tutaka kiteki yina na bitambi na yo ya bibende mpi ya ntoto ya tuma ebuna yo panzaka yo.+35 Na ntangu yina, kibende, ntoto ya tuma, kwivre, arza, mpi wolo, yonso panzanaka kumosi mpi yo kumaka bonso bampusu yina ke katukaka na kisika ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu na nsungi ya mvula, mpi mupepe nataka yo na mpila nde bo lendaka ve kumona ata ndambu na yo. Kansi ditadi yina tutaka kiteki kumaka ngumba mosi ya nene, mpi yo fulukaka na ntoto ya mvimba.36 “Ndosi ya nge lalaka yo yai, mpi ntangu yai beto ta songa ntotila ntendula na yo.37 Nge, O ntotila—ntotila ya bantotila yina Nzambi ya zulu me pesaka kimfumu,+ ngolo, kikesa, ti nkembo,38 mpi yina yandi me pesaka na maboko na yandi bantu ata bo ke zinga na konso kisika yina, bambisi ya mfinda ti bandeke ya zulu, mpi muntu yina yandi me tulaka mfumu na bo yonso+—nge mosi nge kele ntu ya wolo.+39 “Kansi na nima na nge kimfumu ya nkaka ta basika,+ yo ta luta ve kimfumu na nge; na nima kimfumu ya nkaka, ya tatu, ya kwivre, yina ta yala ntoto ya mvimba.+40 “Kansi kimfumu ya iya ta vanda ngolo bonso kibende.+ Sambu kaka mutindu kibende ke tutaka mpi ke nikaka konso kima yina, ee, bonso kibende yina ke panzaka, yo ta tuta mpi ta panza bimfumu yai yonso.+41 “Mpi kaka mutindu nge monaka nde bitambi ti misapi ya makulu vandaka ndambu na ntoto ya tuma mpi ndambu na kibende, kimfumu yina ta vanda ya kukabwana, kansi ndambu ya ngolo ya kibende ta vanda na kati na yo, kaka mutindu nge monaka kibende me vukana ti ntoto ya tuma ya masa-masa.42 Mpi mutindu misapi ya makulu vandaka ndambu ya bibende mpi ndambu ya ntoto ya tuma, mutindu mosi mpi kimfumu ta vanda ndambu ngolo mpi ndambu pete-pete.43 Kaka mutindu nge monaka kibende me vukana ti ntoto ya tuma ya masa-masa, yo ta vukana ti bantu;* kansi yo ta kangama ve kumosi, yo zole kisika mosi, kaka mutindu kibende ke vukanaka ve ti ntoto ya tuma.44 “Na bilumbu ya bantotila yina, Nzambi ya zulu ta tula kimfumu+ mosi yina ta fwa ve ata fioti.+ Kimfumu yina ta kwenda ve na bantu ya nkaka.+ Yo ta bedisa mpi ta sukisa bimfumu yina yonso,+ mpi yo mpamba ta bikala kimakulu,+45 kaka mutindu nge monaka bo me katula ditadi mosi na ngumba, kansi na maboko ve, mpi yo tutaka kibende, kwivre, ntoto ya tuma, arza, mpi wolo.+ Nzambi ya Nene me zabisa ntotila mambu yina ta bwa na bilumbu ke kwisa.+ Ndosi yina kele ya kieleka, mpi yo me fwana na kutudila ntendula na yo ntima.”46 Ebuna ntotila Nebukadenezare fukamaka luse na ntoto na ntwala ya Daniele mpi pesaka yandi lukumu. Yandi tubaka nde bo pesa Daniele dikabu mpi ndumbu.47 Ntotila tubilaka Daniele nde: “Ya kieleka Nzambi na nge kele Nzambi ya banzambi, Mfumu ya bantotila, mpi Muntu yina ke zabisaka binsweki, sambu nge me zabisa kinsweki yai.”+48 Ebuna ntotila tombulaka Daniele mpi pesaka yandi makabu mingi ya kitoko, mpi yandi tulaka Daniele mfumu ya provense* ya mvimba ya Babilone+ mpi mfumu ya bamfumu ya luyalu sambu na kutala bantu yonso ya mayele ya Babilone.49 Mpi ntotila pesaka Shadraki, Meshaki, mpi Abedinego+ kisalu ya kutwadisa mambu na provense* ya Babilone, mutindu Daniele lombaka yandi, kansi Daniele vandaka kusala na nzo ya ntotila.


text:
Lusansu 115: Paradiso Yampa ova Ntoto
TALA e nti miami mia nda, mvuma zambote ye miongo miampwena. Nga ke fulu kiambote ko? Tala nkai odianga vana koko kwa kimwana-mwana. Tala e nkosi ye mvalu. Nga ozolele zingila va fulu nze kiaki?
Nzambi ozolele vo wazinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto. Kazolele ko vo wamonange mpasi nze zina bemonanga wantu o unu. Tala nsilu kevananga Nkand’a Nzambi kw’awana bezingila muna paradiso yampa: “Nzambi yandi kibeni okala yau, o lufwa, ke lukala diaka ko; musungula kala diaka dilu, yovo kazu, ngatu mpasi: oma mantete maviokele.”
O Yesu osikidisa vo mambu mama mavangama. Nga ozeye e ntangwa mevangama mambu mama? Elo, vava kimanisa e mbi yawonso yo umpumbulu ova ntoto. Sungamena vo vava Yesu kakala ova ntoto wawuka mpila zawonso za mayela yo fula nkutu mafwa. Yesu wavanga wo mu songa mana kevanga ova ntoto vava keyala se Ntinu a kintinu kia Nzambi.
Se badiki nkia mawete mekala mu zingila muna paradiso yampa ova ntoto! O Yesu y’awana kasola beyala kun’ezulu. Ayadi awaya belunga-lunga awonso ova ntoto bakala ye kiese. Yambula twazaya mana tufwete vanga kimana Nzambi katuvana moyo a mvu ya mvu muna paradiso yampa ova ntoto.
Lusengomono 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Yuvu
- Nkia zingu kiyikwanga muna Nkand’a Nzambi tukala kiau muna Paradiso ova ntoto?
- Nkia nsilu kesianga Nkand’a Nzambi kw’awana bezingila muna Paradiso?
- O Yesu nkia ntangwa kesikidisa vo mambu mama mavangama?
- Vava Yesu kakala ova ntoto, aweyi kavanga mu songa mana kevanga vava keyala se Ntinu a Kintinu kia Nzambi?
- O Yesu y’awana keyala yau kun’ezulu adieyi bevanga ova ntoto?
Yuvu yakaka
- Tanga Lusengomono 5:9, 10.
Ekuma tulenda kadila ye ziku vo awana beyala ntoto muna Luyalu lwa Zunda dia Mvu bekala se atinu ye anganga akwa ngemba ye nkenda? (Ef. 4:20-24; 1 Pet. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Tanga Lusengomono 14:1-3.
E nkumbu Ese ye nkumbu a Mwan’ememe yasonama vana tuse twa 144.000 nkia nsasa ina? (1 Kor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Lus. 3:12)


text:
KAPU YA ZOLE
Biblia—Mukanda Mosi ya Me Katuka na Nzambi
1, 2. Sambu na nki Biblia kele dikabu mosi ya ke pesaka kiese?
INKI mutindu nge ta wa kana nduku mosi me pesa nge dikabu? Nge ta kangula yo nswalu, mpi nge ta vanda na kiese mutindu nduku na nge me yibuka nge. Nge ta pesa yandi matondo sambu na dikabu yango.
2 Biblia kele dikabu mosi ya me katuka na Nzambi. Yo ke zabisaka beto mambu yina beto lenda longuka ve na mikanda ya nkaka. Mu mbandu, yo ke zabisaka beto nde Nzambi gangaka zulu, ntoto, mpi bakala ti nkento ya ntete. Yo ke pesaka beto minsiku yina lenda sadisa beto kana beto kutana ti mambu ya mpasi. Na Biblia, beto ke longukaka mutindu Nzambi ta lungisa lukanu na yandi ya kukumisa ntoto kisika mosi ya kitoko. Biblia kele kibeni dikabu mosi ya ke pesaka kiese!
3. Mutindu nge ke longuka Biblia, inki mambu nge ta bakisa?
3 Mutindu nge ke longuka Biblia, nge ta bakisa nde Nzambi ke zolaka nde nge kuma nduku na yandi. Kana nge ke longuka mambu mingi ya me tala yandi, kinduku na nge ti yandi ta kuma ngolo.
4. Inki ke yitukisa nge na yina me tala Biblia?
4 Bo me balulaka Biblia na bandinga kiteso ya 2 600, mpi bo me niemaka bamilio ya Babiblia. Bamilio ya bantu na nsi-ntoto lenda tanga Biblia na ndinga na bo. Konso mposo, bo ke kabulaka Babiblia kuluta milio mosi! Ya kieleka, ata mukanda mosi ve me fwanana ti Biblia.
5. Sambu na nki beto lenda tuba nde, Biblia “kele ya kupemama na Nzambi”?
5 Biblia “kele ya kupemama na Nzambi.” (Tanga 2 Timoteo 3:16.) Kansi, bantu ya nkaka lenda kudiyula nde: ‘Sambu bantu sonikaka Biblia, inki mutindu yo lenda katuka na Nzambi?’ Biblia yo mosi ke pesa mvutu nde: “Bantu tubaka mambu yina me katuka na Nzambi mutindu mpeve santu vandaka kutwadisa bo.” (2 Piere 1:21) Yo kele mutindu mosi ti mfumu yina ke zabisa sekretere na yandi na kusonika mukanda. Nani kele munkwa ya mukanda yina? Mfumu, kansi sekretere na yandi ve. Mutindu mosi, munkwa ya Biblia kele Nzambi, kansi ve bantu yina yandi sadilaka sambu na kusonika yo. Nzambi twadisaka bo sambu na kusonika bangindu na yandi. Ya kieleka, Biblia kele kibeni “ndinga ya Nzambi.”—1 Batesalonika 2:13; tala Noti 2.
BIBLIA KELE MASONGA
6, 7. Sambu na nki beto lenda tuba nde mambu yina kele na Biblia kele ya kuwakana?
6 Bo sonikaka Biblia na nsungi ya bamvula kuluta 1 600. Bantu yina sonikaka yo zingaka na bansungi ya kuswaswana. Bantu ya nkaka vandaka bantu ya kulonguka kansi bankaka vandaka ve bantu ya kulonguka. Mu mbandu, nsoniki mosi vandaka munganga. Bankaka vandaka bansadi-bilanga, balobi-bambisi, bangungudi, bambikudi, bazuzi, mpi bantotila. Ata bantu yina sonikaka yo vandaka ti luzingu ya mutindu mosi ve, Biblia ya mvimba kele ya kuwakana, yo ke tubaka ve mambu ya kuswaswana. *
7 Bakapu ya luyantiku ya Biblia ke tendula mutindu bampasi yantikaka na ntoto, mpi bakapu ya nsuka ke monisa mutindu Nzambi ta manisa yo ntangu yandi ta kumisa ntoto paladisu. Biblia ke tubilaka mambu yina salamaka na luzingu ya bantu bamvula mingi me luta mpi yo ke monisaka nde lukanu ya Nzambi ke lunganaka kaka.
8. Pesa bambandu ya ke monisa nde Biblia kele masonga na mambu ya siansi.
8 Bo sonikaka ve Biblia sambu na kulonga mambu ya siansi to sambu yo vanda mukanda yina bo ke longukaka na nzo-nkanda, kansi mambu yina yo ke tubaka sambu na siansi ke vandaka ntangu yonso ya masonga. Mambu yai ke monisa nde yo kele kibeni mukanda yina me katuka na Nzambi. Mu mbandu, mukanda ya Levi kele ti bansiku yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele sambu na mambu yina bo fwete sala sambu bantu ya nkaka kubaka ve maladi mosi buna. Bo sonikaka mambu yai bamvula mingi na ntwala nde bantu kubakisa mutindu mikrobe ke pesaka maladi. Diaka, Biblia ke longaka pwelele nde ata kima mosi ve ke simbaka ntoto. (Yobi 26:7) Bantu mingi vandaka kuyindula nde ntoto kele kipala-pala, kansi Biblia tubaka dezia nde yo kele dimbuma.—Yezaya 40:22.
9. Mutindu bansoniki ya Biblia vandaka masonga ke sadisa beto na kubakisa nki?
9 Ntangu Biblia ke tubilaka mambu ya me lutaka, yo ke vandaka ntangu yonso ya masonga. Kansi, mikanda mingi ya ke tubilaka mambu ya me lutaka ke vandaka kibeni ve masonga sambu bantu yina sonikaka yo vandaka ve masonga. Mu mbandu, bo vandaka kusonika ve ntangu yonso mbala ikwa babwala na bo vandaka kubela na bitumba. Kansi, bansoniki ya Biblia vandaka masonga ata ntangu Izraele vandaka kubela na bitumba. Bo sonikaka mpi bifu na bo mosi. Mu mbandu na mukanda ya Kutanga, Moize ke zabisa beto nde yandi salaka kifu mosi ya nene mpi Nzambi pesaka yandi ndola. (Kutanga 20:2-12) Mutindu bansoniki ya Biblia vandaka masonga ke monisa nde Biblia me katukaka na Nzambi. Yo ke tendula nde beto lenda tudila yo ntima.
MUKANDA MOSI YA KELE TI BANDONGISILA YA MBOTE
10. Sambu na nki bandongisila ya Biblia kele mfunu sambu na beto bubu yai?
10 Biblia “kele ya kupemama na Nzambi mpi yo kele mfunu sambu na kulonga, sambu na kunganina, sambu na kusungika mambu.” (2 Timoteo 3:16) Ya kieleka, bandongisila ya Biblia kele mfunu sambu na beto bubu yai. Yehowa me zaba mutindu yandi me salaka beto, yo yina yandi ke bakisaka mambu yina beto ke yindulaka mpi mutindu beto ke kudiwaka. Yandi me zaba beto mbote kuluta beto mosi, mpi yandi ke zolaka nde beto vanda na kiese. Yandi ke zabaka mambu yina kele mbote sambu na beto mpi mambu yina kele mbi sambu na beto.
11, 12. (a) Inki bandongisila ya mbote Yezu pesaka na Matayo kapu ya tanu tii na nsambwadi? (b) Inki mambu ya nkaka Biblia ke longaka beto?
11 Matayo kapu ya tanu tii na nsambwadi kele ti bandongisila ya mbote kibeni yina Yezu pesaka na yina me tala mutindu ya kuvanda na kiese, mutindu ya kuzinga ti bantu ya nkaka, mutindu ya kusamba mpi mutindu ya kutadila mbongo. Ata yandi pesaka bandongisila yai bamvula 2 000 me luta, yo me manaka ve ngala mpi yo kele kaka mfunu bubu yai.
12 Na Biblia, Yehowa ke longaka beto mpi minsiku yina ke sadisaka beto na kuvanda ti luzingu ya dibuta ya mbote, na kuvanda bantu yina ke salaka kisalu mbote mpi na kuzinga na ngemba ti bantu ya nkaka. Minsiku ya Biblia ke sadisaka beto ntangu yonso, yo vanda beto kele banani, beto ke zingaka na wapi, mpi ke kutanaka ti nki mambu.—Tanga Yezaya 48:17; tala Noti 3.
NGE LENDA TUDILA BAMBIKUDULU YA BIBLIA NTIMA
13. Inki mambu Yezaya tubaka na yina me tala mbanza Babilone?
13 Bambikudulu mingi ya Biblia me lunganaka. Mu mbandu, Yezaya tubaka na ntwala nde bo ta fwa Babilone. (Yezaya 13:19) Yandi tendulaka kibeni mutindu bo ta fwa mbanza yango. Mbanza yango vandaka ti bakielo ya nene mpi nzadi yina vandaka kutanina yo. Kansi, Yezaya tubaka na ntwala nde bo ta yumisa nzadi yina mpi bo ta bika bakielo ya kukangula. Basoda ta kota na mbanza kukonda kunwana bitumba. Nkutu Yezaya tubaka na ntwala nde zina ya muntu yina ta botula Babilone kele Sirusi.—Tanga Yezaya 44:27–45:2; tala Noti 4.
14, 15. Inki mutindu mbikudulu ya Yezaya lunganaka?
14 Bamvula 200 na nima ya kusonika mbikudulu yai, kimvuka mosi ya basoda kwisaka kunwanisa Babilone. Nani vandaka mfumu na bo? Kaka mutindu mbikudulu yina tubaka yo, Sirusi ntotila ya Persia muntu vandaka mfumu na bo. Kansi, keti basoda ya Sirusi ta kuka kukota na Babilone mutindu mbikudi Yezaya tubilaka yo na ntwala?
15 Na mpimpa yina bo kwisaka sambu na kunwanisa mbanza yai, bantu ya Babilone vandaka kusala nkinsi. Bo vandaka kudiwa na lutaninu sambu bibaka ya nda mpi nzadi vandaka kutanina bo. Na nganda ya mbanza, Sirusi na basoda na yandi vandaka kutimuna nzila ya masa sambu na kuyumisa nzadi yina. Masa kulumukaka kibeni, yo yina basoda ya Persia sabukaka na makulu. Kansi, inki mutindu basoda yina zolaka kukota na Babilone sambu bibaka vandaka ya nda? Kaka mutindu mbikudulu tubaka yo, bantu ya Babilone bikaka bakielo ya kukangula yo yina basoda botulaka mbanza kukonda kunwana bitumba.
16. (a) Inki Yezaya tubaka na ntwala sambu na mambu yina ta kumina Babilone? (b) Inki mutindu beto me zaba nde mbikudulu ya Yezaya lunganaka?
16 Yezaya tubaka na ntwala nde ata muntu mosi ve ta zinga diaka na Babilone. Yandi sonikaka nde: “Bantu ta zingaka diaka ve na kati na yandi, yandi ta vanda mpi ve kisika yina bantu ta kwisaka kuzinga na bandonga yonso ya bantu.” (Yezaya 13:20) Keti mbikudulu yai lunganaka? Kisika yina mbanza Babilone vandaka, na bakilometre 80 na sudi ya Bagdad na insi Irak, me bikalaka mayumbu mpamba. Ata muntu mosi ve ke zingaka kuna bubu yai. Yehowa kombaka Babilone “ti kikombo ya lufwa.”—Yezaya 14:22, 23. *
17. Sambu na nki beto fwete tula ntima na balusilu yonso ya Nzambi?
17 Mutindu bambikudulu mingi ya Biblia me lunganaka ke monisa nde beto fwete tula ntima na mambu yina Biblia ke tubaka sambu na bilumbu ke kwisa. Beto ke ndima nde Yehowa ta lungisa lusilu na yandi ya kukumisa ntoto paladisu. (Tanga Kutanga 23:19.) Ya kieleka, beto kele ti kivuvu ya “luzingu ya mvula na mvula yina Nzambi, yina lenda kusa ve, silaka tuka ntama.”—Tito 1:2. *
BIBLIA LENDA SOBA LUZINGU NA NGE
18. Inki Polo tubaka sambu na “ndinga ya Nzambi”?
18 Beto me longuka nde ata mukanda mosi ve me fwanana ti Biblia. Yo kele ya kuwakana, mpi ntangu yo ke tubilaka mambu ya siansi to mambu ya me lutaka, yo ke tubaka ntangu yonso mambu ya masonga. Diaka, yo ke pesaka beto bandongisila ya mbote mpi yo kele ti bambikudulu mingi ya me lunganaka. Kansi, Biblia ke tubilaka diaka mambu mingi ya nkaka. Ntumwa Polo sonikaka nde: “Ndinga ya Nzambi kele ya moyo mpi ngolo.” Yo ke tendula nki?—Tanga Baebreo 4:12.
19, 20. (a) Inki mutindu Biblia lenda sadisa nge na kudizaba? (b) Inki mutindu nge lenda monisa ntonda sambu na dikabu ya Biblia?
19 Biblia lenda soba luzingu na nge. Yo lenda sadisa nge na kudizaba mbote-mbote. Yo lenda sadisa nge na kubakisa kibeni bangindu mpi mawi na nge. Mu mbandu, beto lenda tuba nde beto ke zolaka Nzambi. Kansi, sambu na kumonisa nde beto ke zolaka yandi kibeni, beto fwete sadila mambu yina Biblia ke tubaka.
20 Biblia kele kibeni mukanda ya me katuka na Nzambi. Yandi ke zola nde nge tanga yo, nge longuka yo mpi nge zola yo. Monisa ntonda sambu na dikabu yai, mpi landa na kulonguka yo. Ebuna, nge ta bakisa lukanu ya Nzambi sambu na bantu. Na kapu ya ke landa, beto ta longuka mambu mingi na yina me tala lukanu yai.
^ par. 6 Bantu ya nkaka ke tubaka nde mambu yina kele na Biblia kele ve ya kuwakana, kansi yo kele ve kieleka. Tala kapu ya nsambwadi ya mukanda La Bible : Parole de Dieu ou des hommes ? yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.
^ par. 16 Kana nge ke zola kuzaba mambu mingi na yina me tala bambikudulu ya Biblia, nge lenda tanga balutiti 27-29 ya kamukanda Un livre pour tous, yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.


text:
Atlanta Me Yamba Bambangi ya Yehowa Mbote
“Mono ke sikisa bantu ya kimvuka na beno sambu na mpusa mpi nzala na bo ya ngolo ya kusadila kimfumu ya Nzambi. Beto ke sepelaka mingi mpi ke bakaka na mbalu bikesa ya beno ke salaka sambu na kusadisa bantu mpi makabu ya beno ke pesaka sambu na bampangi na beno Bambangi ya Yehowa mpi bantu ya bwala na beto.”
Mambu yina katukaka na mukanda mosi yina Kasim Reed, maire ya mbanza Atlanta, na Géorgie, États-Unis sonikaka. Mukanda yina vandaka kuyamba Bambangi ya Yehowa yina kwisaka sambu na balukutakanu ya distrike tatu ya nene yina bo salaka na mbanza yina.
Mutindu mosi, Assemblée ya mbanza Atlanta basisaka nsangu mosi sambu na kuyamba bantu yina kwisaka na lukutakanu. Bo sonikaka nde: “Kele ti Bambangi ya Yehowa kiteso ya bamilio nana na ntoto ya mvimba; bo me katuka na bikanda mpi na bandinga mingi, kansi . . . beno kele ya kuvukana na balukanu ya mutindu mosi . . . [Beno] ke zola kupesa lukumu na Yehowa, Nzambi ya Biblia mpi Ngangi ya bima yonso.”
Bo salaka balukutakanu ya distrike tatu na Yuli mpi Augusti 2014 kuna; manaka ya balukutakanu zole vandaka na Kingelesi mpi mosi na Ki-espaniole. Bantu katukaka na bansi kiteso ya 28, mpi bo vandaka kubalula manaka ya Kingelesi mbala mosi na ndinga ya Russie mpi ya Japon sambu na bantu yina ke tubaka bandinga yina. Ntalu ya bantu yonso yina vandaka na balukutakanu tatu yina vandaka 95 689.
Na mvu 2014, Bambangi ya Yehowa salaka balukutakanu ya nene ya bansi mingi na bansi uvwa, tanga mpi bisika 16 ya kuswaswana na États-Unis.


text:
Adieyi Mvanga Kele vo Kinsona Imonanga?
Mana olenda vanga
1. Sia e sungididi muna mambu mambote ovanganga. (2 Korinto 11:6) Ke diambi ko mu zaya o bi waku, kansi kuvilakani mpe ko vo mambu mayingi mambote ovanganga. O toma kizaya dilenda kusadisa mu lembi kuyibadikilanga vo kuna mfunu ko yo lembi kuyimwena vo ngeye mosi kaka okalanga. Ukiyuvula, ‘Nkia mambu mambote ivanganga?’ Yindula e fu yambote una yau.
2. Songanga vo wantu ovuanga o mfunu. Yantika wo vanga kwa wantu akete. Nleke mosi nkumbu andi Jorge wavova vo: “
O yuvula akaka o mavimpi yo vava zaya una e salu yau ina diatila, dilenda kusadisa mu toma kubazaya.”
Longi: Kuvangi kaka kikundi yo wantu luna yau ntela mosi ko. Nkand’a Nzambi uvovelanga wantu bavanga kikundi kiangolo, kansi ke bakala ntela mosi ko. Tulenda vovela Naomi yo Rute, Davidi ye Yonatane, Paulu yo Timoteo. (Rutu 1:16, 17; 1 Samuele 18:1; 1 Korinto 4:17) sungamena dio vo mokena disongele vo songana e ngindu, ke muntu mosi kaka ofwete vova. O muntu avo mu vova kena edi kezolanga vo akwandi batamba o matu. Dianu vo, kana una vo kuvovanga kwayingi ko, zaya dio vo vava omokenanga yo muntu, ke diambote wavovanga ntangwa zawonso.
3. ‘
Uyisianga vana fulu kia wantu akaka.’ (1 Petelo 3:8) Kana nkutu vo kutondele ngindu za muntu ko, vuvika o ntim’aku yavana kefokola ovova. Vovela mambu mana mena ngwizani ye ngindu zaku. Avo omwene vo vena ye ngindu kutondele ko, songa e ngindu zaku kuna lembama kwawonso ye ngangu.
Longi: Voveselanga wantu muna mpila ina ongeye ozolanga vo wavoveselwa. Avo una ye fu kia filana mpaka, veza, finga yo badikila akwaku vo wantu ambi, o wantu ke bekufinama ko. Kansi avo e ‘
mvovo miaku miambote,’ o wantu betoma kuzola.—Kolosai 4:6.


text:
Kamukanda Mosi ya Ke Longa na Nzila ya Bafoto
Odval ke zingaka na Mongolie. Yandi me zaba ve mbote-mbote bamvula na yandi, kansi yandi ke mona bonso nde yandi butukaka na 1921. Ntangu yandi vandaka mwana, yandi vandaka kukeba bitwisi ya bibuti na yandi. Yandi salaka kaka mvula mosi na nzo-nkanda. Yandi me zaba ve kutanga. Kansi ntama mingi ve, kamukanda mosi ya kele ti bafoto mingi sadisaka yandi na kuzaba Nzambi mpi na kulonguka nde luzingu mosi ya mbote ke vingila bantu yina ke widikilaka Nzambi. Mambu yai ya yandi zabaka simbaka kibeni ntima na yandi.
Bambangi ya Yehowa basisaka kamukanda yango na 2011. Yo kele tumikanda zole. Yonso zole kele ti bafoto ya kitoko. Mosi kele ti bisono mingi kuluta ya nkaka.
Kamukanda yina kele ti bisono mingi, zina na yo Widikila Nzambi mpi Zinga Mvula na Mvula. Ntama mingi ve, yo ta basika na bandinga 583. Kamukanda yina ya nkaka, zina na yo Widikila Nzambi. Yo ta basika na bandinga 483. Na Oktobri 2013, ntangu bo balulaka mukanda yina Nations Unies me basisaka yina ke tubilaka banswa ya bantu na ntoto ya mvimba (Déclaration universelle des droits de l’homme), bantalu ya bandinga yina bo basisaka tumikanda yina zole lutaka ntalu ya bandinga yina bo balulaka mukanda yai ya banswa ya bantu, bo balulaka yo na bandinga 413. Diaka, bo niemaka tumikanda yina zole kiteso ya bamilio 80.
Na Brésil, nkento mosi ya mbuta ndimaka kamukanda Widikila Nzambi na kiese yonso mpi tubaka nde: “Yo kele mbote na kuzaba nde kele ti bantu yina ke kudibanza-banzaka sambu na bantu yina kele bonso mono. Mono ke bakaka ve mikanda na beno sambu mono me zaba ve kutanga. Kansi kamukanda yai, mono me ndima kubaka yo.”
Brigitte ke zingaka na France. Yandi me zaba ve kutanga. Yandi tubaka nde: “Konso kilumbu, mono ke talaka bafoto ya kamukanda yai.”
Mbangi mosi ya Yehowa na Afrique du Sud sonikaka nde: “Mono me monaka ve kamukanda ya me luta kamukanda yai sambu na kulonga bashinwa kieleka ya kele na Biblia. Mono me solulaka dezia ti bantu ya mitindu yonso—bantu ya me salaka iniversite, bantu ya mayele mingi mpi bantu yina ke zabaka ve kutanga mbote. Kamukanda Widikila Nzambi mpi Zinga Mvula na Mvula ke sadisaka mono na kulonga malongi ya luyantiku ya Biblia kukonda kusukinina. Na nima ya minuta 30, mono ke yantikaka kulonguka ti bantu.”
Na Allemagne, Bambangi ya Yehowa zole ke longukaka Biblia ti bakala mosi mpi nkento na yandi. Bankwelani yai kele mayele mingi. Kansi, Bakala yitukaka mingi ntangu yandi monaka kamukanda yai mpi yandi tubaka nde: “Sambu na nki beno pesaka mono ve kamukanda yai na ntwala? Yo ke sadisa mono na kubakisa kukonda mpasi malongi ya Biblia mpi mambu ya me salamaka yina Biblia ke tubilaka.”
Na Australie, nkento mosi ya kele kifwa-makutu tubaka nde: “Mono me zingaka bamvula mingi na couvent ti bamasere. Mono vandaka kibeni pene-pene ya bantwadisi ya dibundu. Kansi ata ntwadisi mosi ve me longaka mono kana Kimfumu ya Nzambi kele nki. Bafoto ya kele na kamukanda yai me sadisaka mono na kubakisa kibeni ntendula ya Matayo 6:10.”
Biro ya Bambangi ya Yehowa na Canada sonikaka nde: “Ntangu bantu mingi na Sierra Leone monaka kamukanda Widikila Nzambi na ndinga ya Krio, bo tubaka nde Bambangi ya Yehowa ke sala kibeni bikesa sambu na kulonga nsangu yina kele na Biblia. Bantu ya nkaka tubaka nde, ‘Beno ke kudibanzaka sambu na bantu, kansi bantu ya nkaka ke salaka yo ve.’ ”


text:
DILONGI YA 1
Nsangu ya mbote kele nki?
1. Inki kele nsangu ya mekatuka na Nzambi?
Nzambi kezolaka nde bantu kuzinga na kyese na nsi-ntoto. Yandi salaka ntoto mpi bima yonso yina kele na kati na yo sambu yandi kezolaka bantu. Kubika fyoti, yandi tasala na mpila nde bantu yonso ya nsi-ntoto kuvanda ti makwisa mosi ya kitoko. Yandi takatula mambu yonso yina kevandaka na kisina ya bampasi ya bantu.—Tanga Yeremia 29:11.
Ata luyalu mosi ve menungaka na kumanisa mubulu, maladi, to lufwa. Kansi nsangu ya mbote kele nde, kubika fyoti luyalu ya Nzambi tayinga baluyalu yonso ya bantu. Bantu ya luyalu yango tavanda na ngemba mpi na mavimpi ya mbote.—Tanga Yezaya 25:8; 33:24; Daniele 2:44.
2. Sambu na nki nsangu ya mbote kele mfunu?
Bampasi tamana kaka ntangu Nzambi takatula bantu ya mbi na ntoto. (Sofonia 2:3) Yo tasalama nki ntangu? Ndinga ya Nzambi tubilaka na ntwala mambu yina kenyokula bantu bubu yai. Mambu ya mbi ya kesalama na nsi-ntoto kemonisa nde ntangu yina Nzambi tamanisa bampasi mefinama.—Tanga 2 Timoteo 3:1-5.
3. Inki beto fwete sala?
Beto fwete longuka mambu ya Nzambi na Biblia, Ndinga na yandi. Yo kele bonso mukanda yina tata mosi ya zola metindila beto. Yo kezabisaka beto mutindu beto lenda vanda na luzingu ya mbote bubu yai mpi mutindu beto lenda baka luzingu ya mvula na mvula na makwisa. Ya kyeleka, bantu yankaka lenda sepela ve na kumona nde Bambangi ya Yehowa kesadisa nge na kubakisa Biblia. Kansi sambu Nzambi kesila nde beto lenda vanda na makwisa ya mbote, beto fwete bika ve nde bantu yankaka kukanga beto nzila na kulonguka mambu yina.—Tanga Bingana 29:25; Kusonga 14:6, 7.
Longuka Mambu Mingi
MANAKA YA KULONGUKA BIBLIA
Sambu na Nki Beto Fwete Longuka Biblia?
Biblia ke pesaka bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba bamvutu na bangiufula ya mfunu ya luzingu. Keti nge ta zola kuvanda na kati ya bantu yina?


text:
DILONGI YA 4
Yezu Kristu Kele Nani?
1. Luzingu ya Yezu kuyantikaka nki mutindu?
Na kuswaswana ti bantu yonso yankaka, Yezu zingaka na zulu bonso kigangwa ya kimpeve na ntwala ya kubutuka na ntoto. (Yoane 8:23) Yezu vandaka kigangwa ya ntete ya Nzambi mpi yandi sadisaka Nzambi na kuganga bima yonso yankaka. Yandi kele kigangwa mosi kaka yina Yehowa kugangaka na maboko na yandi mosi, mpi yo yina Biblia kebingaka yandi ‘Mwana mosi kaka ya kubutuka’ ya Nzambi. (Yoane 1:14) Yezu kusalaka bonso Kinati-Ndinga ya Nzambi, yo yina Biblia kebingaka yandi mpi “Ndinga.”
2. Sambu na nki Yezu kukwisaka na ntoto?
Nzambi kutindaka Mwana na yandi na ntoto na kutulaka luzingu na yandi na divumu ya mwense mosi ya Muyuda na zina ya Maria. Yo yina Yezu vandaka ve ti tata ya kinsuni. (Luka 1:30-35) Yezu kwisaka na ntoto (1) sambu na kulonga kyeleka ya metala Nzambi, (2) sambu na kupesa mbandu na yina metala kusala luzolo ya Nzambi ata ntangu beto ke na mpasi, mpi (3) sambu na kupesa luzingu na yandi ya kukuka bonso nkudulu.
3. Sambu na nki beto kele na mfunu ya nkudulu?
Nkudulu kele ntalu yina bo kefutaka sambu na kugulusa muntu mosi na kigonsa ya lufwa. (Kubasika 21:29, 30) Lufwa mpi kimununu vandaka ve na lukanu ya Nzambi sambu na bantu. Inki mutindu beto mezaba yo? Nzambi songaka Adami, muntu ya ntete nde kana yandi sala dyambu yina Biblia kebingaka ‘disumu,’ yandi tafwa. Yo yina, kana Adami kusalaka ve disumu, yandi zolaka kufwa ve. (Kuyantika 2:16, 17; 5:5) Na kutadila Biblia, lufwa “me kotaka” na ntoto ya mvimba na nzila ya Adami. Yo yina, Adami mebikilaka bana na yandi yonso disumu mpi ndola na yo lufwa. Beto kele na mfunu ya nkudulu sambu yo katula beto na ndola ya lufwa yina beto mebakaka na Adami.
Nani lendaka kufuta nkudulu sambu na kukatula beto na lufwa? Ntangu beto kefwaka, beto kefutaka kaka ndola ya masumu na beto mosi. Ata muntu mosi ve ya kukonda kukuka lenda futa ndola ya masumu ya bantu yankaka.
4. Sambu na nki Yezu kufwaka?
Na kuswaswana ti beto, Yezu vandaka muntu ya kukuka. Yo yina, yandi fwaka ve sambu na masumu na yandi—yandi salaka ata disumu mosi ve. Kansi yandi fwaka sambu na masumu ya bantu yankaka. Nzambi monisaka zola na yandi ya kuluta nene sambu na bantu ntangu yandi tindaka Mwana na yandi na kufwa sambu na beto. Yezu mpi kumonisaka zola sambu na beto mutindu yandi lemfukilaka Tata na yandi mpi kupesaka luzingu na yandi sambu na masumu na beto.
5. Inki Yezu kesala ntangu yai?
Ntangu Yezu vandaka na ntoto, yandi belulaka bambefo, futumunaka bafwa, mpi kugulusaka bantu yina vandaka na mpasi. Mpidina yandi monisaka mambu yina yandi tasala na makwisa sambu na bantu yonso ya bulemfu. (Matayo 15:30, 31; Yoane 5:28) Na nima ya lufwa ya Yezu, Nzambi futumunaka yandi na nitu ya kimpeve. (1 Piere 3:18) Na nima, Yezu kuvingilaka na diboko ya kitata ya Nzambi tii ntangu Yehowa pesaka yandi kiyeka ya kuyala bonso Ntotila na ntoto ya mvimba. (Baebreo 10:12, 13) Ntangu yai Yezu ke na kuyala bonso Ntotila na zulu, mpi balongoki na yandi ke na kulonga nsangu yai ya mbote na nsi-ntoto ya mvimba.
Kubika fyoti, Yezu tasadila kiyeka na yandi bonso Ntotila sambu na kumanisa bampasi yonso mpi kufwa bantu yina kele na kisina na yo. Bantu yonso yina kemonisa lukwikilu na Yezu na kulemfukilaka yandi tazinga na paladisu ya ntoto.
Longuka Mambu Mingi
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
KAPU KIA 1
Akieyi i Ludi mu Kuma kia Nzambi?
Nga Nzambi okuvwanga kieleka o mfunu?
O Nzambi aweyi kena? Nga una ye nkumbu?
Nga olenda finama Nzambi?
1, 2. Ekuma dinina mfunu dia yuvula e yuvu?
NGA omonanga e mpila yingyana-ngyana beyuvulwilanga yuvu? Vava beyantikanga o vova yuvu yayingi beyuvulanga. Muna luzolo lwa vava zaya mambu, balenda yuvula yuvu nze yayi: Ekuma zulu dinina dia bule? E ntetembwa aweyi zavangamena? Nani walonga nuni o yimbila? Diampasi dikalanga muna kubavana mvutu. Kana nkutu ovene mvutu zambote balenda yuvula diaka: Ekuma?
2 Ke yingyana-ngyana kaka ko beyuvulanga e yuvu. Ekolo tukulanga, tukwamanananga yuvula. Ediadi dikutusadisanga mu zaya nzila tufwete landa, mu venga e vonza yovo zaya mambu mayingi. Kansi wantu ayingi beyambulanga yuvula e yuvu, musungula e yuvu isundidi o mfunu. Beyambulang’o vava e mvutu za yuvu yau.
3. Ekuma wantu akaka ke bezolelanga zaya mvutu za yuvu ya mambu mama mamfunu ko?
3 Yindula kiuvu kina vana fukwa kia nkanda wau y’eyi ina muna mvovo miantete yovo eyi ina kuna lubantiku lwa kapu kiaki. Eyayi i yuvu isundidi o mfunu olenda yuvula. Kansi, wantu ayingi beyambulanga vava e mvutu za yuvu yayi. Ekuma? O Nkand’a Nzambi nga ulenda vana mvutu za yuvu yayi? Akaka bebanzanga vo diampasi muna bakula mvutu kevanang’o Nkand’a Nzambi. Akaka nsoni bemonanga mu yuvula. Akaka bevovanga vo e yuvu yayi mfumu za mabundu ye alongi kaka balenda yo vanina mvutu. Ongeye adieyi oyindulanga?
4, 5. Nkia yuvu ya mfunu tulenda yuvula muna zingu kieto? Ekuma tufwete vavil’e mvutu?
4 Nanga ngeye mpe ozolele zaya mvutu za yuvu ya mfunu mu kuma kia zingu. Ezak’e ntangwa olenda kiyuvula: ‘Nki i nsas’a zingu? E kiaki nga i zingu emvimba? O Nzambi aweyi kena?’ Diamfunu mu yuvulanga e yuvu yayi. Kuyambula yuvula yuvu yayi ko yavana otambula mvutu za kieleka. Yesu wavova vo: “Nulomba, ozevo nuvewa; nuvava, ozevo nusolola; nudoda, ozevo nuziulwilwa.”—Matai 7:7.
5 Avo okwamanene ‘vava’ e mvutu za yuvu yayi yamfunu, olenda tambula nluta miayingi. (Ngana 2:1-5) Kana nkutu wantu bavene mvutu za yuvu yayi, sungamena dio vo e mvutu zasikila mu Nkand’a Nzambi kaka olenda zo sololwela. E mvutu za Nkand’a Nzambi ke zina mpasi ko mu bakula zo. Vana ntandu, kiese ye vuvu zivananga. Zilenda mpe kusadisa mu vwa zingu kia kiese owau. Muna yantika, yambula twafimpa e kiuvu kitokanesanga wantu ayingi.
NGA NZAMBI NKWA NTIM’AMBADI YO LEMBI KUTUVWA O MFUNU?
6. Ekuma wantu ayingi bebanzilanga vo Nzambi ke kutuvwanga mfunu ko?
6 Wantu ayingi bebanzanga vo i wau. Bevovanga vo ‘avo Nzambi okutuvwanga mfunu, ekuma mpasi zinina ova nza?’ Tumonanga vita, kitantu ye usukami muna nza yawonso. Wantu awonso beyelanga, bemonanga mpasi yo fwilwa azolw’au. Muna kuma kiaki, ndonga beyuvulanga ‘avo Nzambi okutuvwanga o mfunu, ekuma keyambulwilanga vo e mpasi zazi zatubwilanga?’
7. (a) Alongi a mabundu aweyi befidilang’o wantu mu banza vo Nzambi nkwa ntim’ambadi? (b) O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia mpasi zikutubwilanga?
7 Vana ntandu, alongi a mabundu befilanga nkangu mu yindula vo Nzambi nkwa ntim’ambadi. Mu nkia mpila? Vava vebwanga sumbula, bevovanga vo i luzolo lwa Nzambi. Dialudi, alongi awaya betumbanga Nzambi mu kuma kia mambi mebwanga. Ekiaki nga i ludi mu kuma kia Nzambi? O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga? Muna Yakobo 1:13 tutanganga vo: ‘Ke vakadi on’ovukumunwa ovova ko vo, Nzambi umpukumwini: kadi Nzambi kalendi vukumunwa kwa bi ko, ngatu vukumuna muntu yandi kibeni.’ O Nzambi ke yandi ko otwasanga e mpasi tumonanga ova nza. (Tanga Yobi 34:10-12.) Dialudi vo oyambulanga e mpasi zabwa. Kansi vena ye nswaswani anene vana vena yambula diambu diabwa yo vanga dio.
8, 9. (a) Aweyi olenda sasila nswaswani ya yambula e diambu yo vanga dio? (b) Ekuma ke dinina diansongi ko dia tumba Nzambi wayambula vo wantu basola landa nzila za yau kibeni?
8 Muna bonga e nona, yindula se dia nzodi ozinganga yo mwan’andi muna nzo. Ke kolo ko o mwana okitukidi se nkolami. I bosi yandi kibeni obakidi e nzengo za vaika muna nzo es’andi. O se unyambwidi vo kavaika. I bosi o mwana uyikotese mu nzila zambi. Ediadi dintwasidi mpasi zayingi. Nga s’andi untwasidi e mpasi zazi? Ve kikilu. (Luka 15:11-13) Diau adimosi mpe, o Nzambi kesimanga wantu ko vava besolanga landa nzila za yau kibeni. Ikuma vo o Nzambi ke nkwa kuma ko muna mpasi zikutubwilanga. Muna kuma kiaki, ke diansongi ko dia tumba Nzambi muna mpasi zibwilang’o wantu.
9 Nzambi ovwidi kuma yayingi mu yambula wantu balanda nzila za yau kibeni. Wau vo Mvangi eto ovwidi ngangu ye nkuma, kelombwanga kwa muntu ko mu zayisa ekuma ke yambulwilanga vo wantu balandanga nzila zau. Kansi, ovanganga wo mu kuma kia zola kwandi. Osinga longoka e diambu diadi muna Kapu kia 11 kia nkanda wau. Zaya dio vo Nzambi ke nkwa kuma ko muna mpasi tunwananga zau. Kansi, osianga nsilu wa sukisa e mpasi zazi.—Yesaya 33:2.
10. Ekuma tulenda kadila ye vuvu vo Nzambi osukisa mpasi zawonso?
10 O Nzambi wavauka. (Yesaya 6:3) Ediadi disongele vo wavelela. Ke vanganga mbi ko. Muna kuma kiaki, tulenda kumbunda e vuvu kiawonso. Kansi katulendi bunda vuvu kia mpila yayi ko kwa wantu, kadi ezak’e ntangwa bekitukanga wantu ambi. Kana nkutu muntu ansongi una ye wisa, kalendi sukisa ko e mbi bevangang’o wantu. Kansi Nzambi mpungu-ngolo. Osukisa mpasi zawonso bemonang’o wantu yakwele mvu.—Tanga Nkunga 37:9-11..
O NZAMBI AWEYI KEMWENANGA E MPASI ZETO?
11. (a) O Nzambi aweyi kemonanga mu kuma kia mambi? (b) O Nzambi aweyi kemonanga mu kuma kia mpasi zaku?
11 O Nzambi aweyi kemwenanga mambu mebwanga ova ntoto ye muna zingu kiaku? O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi “ozolele ndungidi.” (Nkunga 37:28) Muna kuma kiaki, omonanga oma mambote ye mambi mevangamanga ova ntoto. O menganga mambi mawonso. O Nkand’a Nzambi usonganga vo Nzambi ‘wamona mpasi za ntima’ vava mbi yawokela kuna nz’ankulu. (Etuku 6:5, 6) Nzambi kasoba ko. (Malaki 3:6) Yamu wau omenganga mambu mambi mevangamanga ova nza yawonso. Ke yangalelanga mona mpasi za wantu ko. O Nkand’a Nzambi usonganga vo, “yeno kasidi o moyo.”—Tanga 1 Petelo 5:7.
12, 13. (a) Ekuma twinina yo zola? O zola adieyi kulenda vanga mu mpila tubadikilanga mambu ma nza? (b) Ekuma olenda kadila ye vuvu vo Nzambi osukisa e mpasi ova nza?
12 Aweyi tulenda zayila vo Nzambi omenganga mpasi za wantu? Vena ye kuma yayingi. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo o muntu mu fwaniswa kia Nzambi kavangilwa. (Etuku 1:26) Yeto tuvwidi e fu yambote kadi o Nzambi ovwidi fu yambote. Kasikil’owu, nga ke dikukendelekanga ko mu mona wantu bena mu mpasi? Avo dikukendelekanga, zaya dio vo Nzambi olutidi kendalala mu kuma kia mpasi zazi.
13 Zola i fu kilutidi o mfunu kwa wantu. E kiaki mpe i fu kia Nzambi. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:8) Tuzolanga kadi Nzambi wateka kutuzola. Nga zola kulenda kufila mu katula mpasi zawonso omonanga ova nza? Kele vo ovwidi nkuma wa vanga wo, nga lenda wo vanga? Dialudi vo olenda wo vanga! Kala ye ziku vo Nzambi ofokola mpasi zawonso. E nsilu miyikilu muna mvovo miantete mia nkanda wau ke ndozi ko ngatu vo vuvu kia nkatu. E nsilu mia Nzambi lungana milungana. Muna sia e vuvu muna nsilu miami, ofwete zaya mayingi mu kuma kia Nzambi ona wasia mio.
NZAMBI OZOLELE VO WANZAYA
14. Nkumbu a Nzambi nani? Ekuma tufwete yo sadila?
14 Kele vo muntu ozolele kuzaya, adieyi ofwete vanga? Nga ke nkumbu aku ko okunzayisa ntete? Nga Nzambi una ye nkumbu? Mabundu mayingi belonganga vo nkumbu andi “Nzambi” yovo “Mfumu,” kansi ezazi ke nkumbu ko. Mama mazina mevewanga kw’awana bena ye wisa nze “Ntinu” ye “Mfidi.” Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi mazina mayingi keyikilwanga. “Nzambi” ye “Mfumu” i makaka muna mazina momo. Kansi, o Nkand’a Nzambi ulonganga vo Yave i nkumbu andi. Muna Nkunga 83:18 tutanganga vo: “Nge kaka wina nkumbu a YAVE, u Mpungu omu nza yawonso.” Avo nsekola ya Nkand’a Nzambi ina osadilanga ke muna nkumbu yayi ko, mu zaya ekuma tala Nkudika una muna lukaya lwa 195-197 lwa nkanda wau. Kansi e nkumbu yayi fulu yayingi yasonama muna sono ya nkulu ya Nkand’a Nzambi. Idianu vo, Yave ozolele wazaya e nkumbu andi yo sadila yo. Muna kuma kiaki, osadilanga Nkand’a Nzambi muna kisengomona kwa ngeye.
15. E Nkumbu a Yave nkia nsasa ina?
15 O Nzambi wakivana nkumbu yazala ye nsasa. E nkumbu a Yave, isonganga vo Nzambi olungisanga nsilu ye makani mandi. * Nkumbu a Nzambi yaswaswana kikilu. Yandi kaka ovwidi yo. O Yave waswaswana muna mawonso. Mu nkia mpila?
16, 17. Adieyi tulenda longoka mu mazina oma keyikilwanga Yave: (a) “Mpungu-ngolo”? (b) “Ntinu a mvu ya mvu”? (c) “Mvangi”?
16 Muna Nkunga 83:18 tutangidi kala mu kuma kia Yave vo: ‘nge kaka u Mpungu.’ Diau adimosi mpe, Yave kaka oyikilwanga vo “ungu-ngolo.” Muna Lusengomono 15:3 tutanganga vo: “O mavangu maku manene y’esivi, e Yave wa Nzambi ampungu; e fu yaku yansongi ye ludi, e Ntinu a mvu ya mvu.” E zina dia “Mpungu-ngolo” dikutulonganga vo Yave osundidi o nkuma. O nkum’andi ke ulendi tezakana ko, usundidi kikilu. E zina diadi, “Ntinu a mvu ya mvu” disongele vo Yave osundidi mu mpila yakaka. Yandi kaka ozinganga yakwele mvu. Muna Nkunga 90:2 tutanganga vo: “Una kwasemene ntoto ye nza ko, ongeye u Nzambi yamu mvu ya mvu.” Nga diadi ke dikufilanga ko mu vumina Nzambi?
17 O Yave yandi kaka i Mvangi. Muna Lusengomono 4:11 tutanganga vo: ‘Ofweno, e Yave, wa Nzambi eto, o tambula nkembo, yo zitu, ye ngolo: e kuma kadi, i nge wasema lekwa yawonso, muna luzolo luaku mpe i inina, yo semwa.’ Yave i Mvangi a lekwa yawonso tuka vangwa ya mianda kun’ezulu, ntetembwa, bundu ya nti ye mbizi za maza zisiensianga muna kalunga ye mu nkoko.
NGA OLENDA FINAMA YAVE?
18. Ekuma wantu akaka beyindulwilanga vo ke balendi finama Nzambi ko? O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga?
18 Akaka wonga bemonanga vava belongokanga e fu ya Yave. Bebanzanga vo Nzambi osundidi otundalala, kabalendi kumfinama ko. Beyindulanga mpe vo ke bena mfunu ko vana ndose a Nzambi. E ngindu zazi nga zansongi? O Nkand’a Nzambi ke wau ko kelonganga. Kansi uyikanga mu kuma kia Yave vo: “Kavavukidi muna konso muntu vava twina ko.” (Mavangu 17:27) O Nkand’a Nzambi ukutuwondelelanga vo: “Nufinama Nzambi, oyandi mpe okunufinama.”—Yakobo 4:8.
19. (a) Aweyi tulenda finamena Nzambi? Nkia nsendo tutambula? (b) Nkia fu ya Nzambi otoma yangalelanga?
19 Aweyi olenda finamena Nzambi? Diantete, kwamanana vanga edi ovanganga owau—longoka oma ma Nzambi. Yesu wavova vo: “I wau wuwu o moyo a mvu ya mvu, bazaya ngeye vo i Nzambi aludi, yo Yesu Kristu mpe ona watuma.” (Yoane 17:3) Kieleka, Nkand’a Nzambi usonganga vo ozaya Yave yo Yesu “moyo a mvu ya mvu” ditwasanga. Nze una otekele mona, “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:16) O Yave ovwidi mpe fu yakaka yambote. Kasikil’owu, o Nkand’a Nzambi usonganga vo Yave i “Nzambi a nkenda ye nsambu, nkwa ntim’evundu, o mwingi muna walakazi ye ziku.” (Luvaiku 34:6) ‘Wambote, ye nloloki.’ (Nkunga 86:5) Nkwa luzindalalu. (2 Petelo 3:9) Nkwa kwikizi. (Lusengomono 15:4) Muna tanganga Nkand’a Nzambi, omona mpila Yave kesongelanga e fu yayi ye yakaka mpe.
20-22. (a) Wau vo katulendi mona Nzambi ko, nga diadi dilenda kutusima mu kumfinama? Sasila dio. (b) Akaka adieyi balenda kuvovesa? Kansi adieyi ofwete vanga?
20 Wau vo Nzambi Mwanda, kulendi kumona ko. (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kansi, muna longokanga Nkand’a Nzambi, olenda kunzaya nze Muntu. Nze una kavova ntozi a nkunga, olenda ‘mona wete wa Yave.’ (Nkunga 27:4; Roma 1:20) Avo otomene longoka oma ma Yave, otoma kunzaya, okunzola yo kumfinama mpe.
21 Malembe malembe obakula ekuma Nkand’a Nzambi kelongelanga vo Yave i S’eto. (Matai 6:9) Katuvana kaka moyo ko, kansi ozolele vo twakala ye zingu kiambote nze una o se dianzodi kezolelanga e zingu kiambote kwa wan’andi. (Nkunga 36:9) O Nkand’a Nzambi ulonganga mpe vo wantu balenda kituka se akundi a Yave. (Yakobo 2:23) Olenda kituka se nkundi a Mvangi a nsema wawonso.
22 Wau vo oyantikidi longoka Nkand’a Nzambi, akaka balenda kusima wayambula longoka. Betokananga vo nanga olenda soba e dibundu. Kansi kuyambula ko vo muntu kasima mu vanga kikundi kisundidi e yikundi yawonso.
23, 24. (a) Ekuma ofwete yuvulwilanga e yuvu ya mambu olongokanga? (b) Nkia diambu disasilwa muna kapu kilanda?
23 Kieleka, vekala ye mambu mana kubakula mu nzaki ko. Lusakalalu luvavwanga muna lomba lusadisu. Kansi kuyambula ko vo e nsoni za sima mu lomba lusadisu. O Yesu wavova vo diamfunu diakala nlembami nze kingyana-ngyana. (Matai 18:2-4) Tuzeye wo vo yingyana-ngyana yuvu yayingi beyuvulanga. O Nzambi ozolele vo wasolola e mvutu za yuvu yaku. O Nkand’a Nzambi uyikanga wantu bakala ye nsatu za longoka oma ma Nzambi. Bafimpanga e Sono mu kala ye ziku vo mana balongokanga ma ludi.—Tanga Mavangu 17:11.
24 Longoka Nkand’a Nzambi i mpila yambote tulenda zayila oma ma Yave. O Nkand’a Nzambi waswaswana ye nkanda miakaka. Mu nkia mpila? E kapu kilanda kisasila e diambu diadi.
^ tini. 15 Nkumbu a Nzambi ye mpila yiyikilwanga itoma sasilwanga muna Nkudika una muna lukaya lwa 195-197.


text: 24 Ntangu Yezu basikaka na tempelo mpi kwendaka, balongoki na yandi kwisaka pene-pene na yandi sambu na kusonga yandi banzo ya tempelo.2 Yandi vutudilaka bo nde: “Keti beno ke mona ve bima yai yonso? Ya kieleka mono ke tubila beno nde: Ata ditadi mosi ve ta bikala awa na zulu ya ditadi ya nkaka, bo ta bwisa yo yonso.”+3 Ntangu yandi vandaka ya kuvanda na Ngumba ya Banti ya Olive, balongoki kwisaka pene-pene na yandi na kingenga mpi bo tubaka nde: “Songa beto, inki ntangu mambu yai ta salama, mpi inki ta vanda kidimbu ya kukala*+ na nge mpi ya nsukilu ya ngidika ya bima?”*+4 Yezu vutudilaka bo nde: “Beno keba nde muntu kukusa beno ve,+5 sambu bantu mingi ta kwisa na zina na mono mpi ta tuba nde, ‘Mono kele Kristu,’ mpi bo ta kusa bantu mingi.+6 Beno ta wa makelele ya bitumba mpi bansangu ya bitumba. Beno keba, beno tekita ve na boma, sambu mambu yai fwete salama, kansi yina kele ntete ve nsuka.+7 “Sambu insi mosi ta nwanisa insi ya nkaka mpi kimfumu mosi ta nwanisa kimfumu ya nkaka,+ mpi nzala ta vanda+ mpi ntoto ta nikana na bisika ya mutindu na mutindu.+8 Mambu yai yonso kele luyantiku ya bampasi.*9 “Ebuna bantu ta pesa beno na maboko ya bantu sambu bo monisa beno mpasi+ mpi bo ta fwa beno,+ mpi makanda yonso ta menga beno sambu na zina na mono.+10 Diaka, bantu mingi ta bula sakuba, ta tekana, mpi ta mengana.11 Bambikudi mingi ya luvunu ta basika mpi ta kusa bantu mingi;+12 mpi sambu kikalulu ya kufwa bansiku ta kuma mingi, zola ya bantu mingi ta mana.13 Kansi muntu yina ta kanga ntima* tii na nsuka ta guluka.+14 Mpi bo ta samuna nsangu yai ya mbote ya Kimfumu na ntoto ya mvimba sambu na kuta kimbangi na makanda+ yonso, ebuna nsuka ta kwisa.15 “Yo yina, ntangu beno ta mona kima ya nzanzi yina ke nataka lufwa, yina mbikudi Daniele tubilaka, me telama na kisika ya santu+ (bika muntu ya ke tanga kusadila luswasukusu),16 bika bantu yina kele na Yudea kuyantika kutina na bangumba.+17 Bika muntu yina kele na zulu ya nzo kukulumuka ve sambu na kubaka bima yina kele na nzo na yandi,18 mpi bika muntu yina kele na bilanga kuvutuka ve sambu na kubaka lele na yandi ya zulu.19 Mawa na bankento ya mavumu mpi na bankento yina ke nwisa bana na bilumbu yina!20 Beno landa kusamba sambu kutina na beno kubwa ve na nsungi ya madidi to na kilumbu ya Kisabatu;21 sambu na ntangu yina mpasi ya nene ta vanda,+ mpasi mosi ya me bwaka ntete ve katuka na luyantiku ya nsi-ntoto tii bubu yai, ve, mpi yo ta bwa diaka ve.+22 Ya kieleka, kana bo kumisaka ve bilumbu yina nkufi, ata nsuni mosi ve zolaka kuguluka; kansi sambu na bantu yina bo me solaka, bo ta kumisa bilumbu yina nkufi.+23 “Ebuna kana muntu kutubila beno nde, ‘Tala! Kristu kele awa,’+ to, ‘Yandi kele kuna!’ beno kwikila yo ve.+24 Sambu ba-Kristu ya luvunu mpi bambikudi ya luvunu+ ta basika mpi bo ta sala bidimbu ya nene ti mambu ya kuyituka sambu na kukusa, kana mpila kele, ata bantu yina bo me solaka.+25 Mono me kebisa beno na ntwala.26 Yo yina, kana bantu kutubila beno nde, ‘Beno tala! Yandi kele na ntoto ya zelo na zelo,’ beno basika ve; ‘Beno tala! Yandi kele na basuku ya kati,’ beno kwikila ve.+27 Sambu kaka mutindu nzasi ke basikaka na esti mpi ke semaka tii na westi, kukala* ya Mwana ya muntu ta vanda mpi mutindu mosi.+28 Konso kisika yina mvumbi kele, bango-zulu ta vukana pana.+29 “Mbala mosi na nima ya mpasi ya bilumbu yina, ntangu ta kuma mpimpa,+ ngonda ta pesa ve nsemo, bambwetete ta katuka na zulu mpi ta kwisa kubwa, mpi bangolo ya zulu ta nikana.+30 Ebuna, kidimbu ya Mwana ya muntu ta monana na zulu mpi makanda yonso ya ntoto ta kudibula na mawa,+ mpi bo ta mona Mwana ya muntu+ ke kwisa na zulu ya matuti ya zulu ti ngolo mpi nkembo ya nene.+31 Ebuna yandi ta tinda bawanzio na yandi ti makelele ya mpungi ya nene, mpi bo ta vukisa bantu yina yandi me solaka katuka na mipepe iya, katuka na ndambu mosi ya zulu tii na ndambu na yo ya nkaka.+32 “Beno baka dilongi na mbandu yai ya nti ya bafige: Ntangu lutangu na yo ya mpa ke kumaka pete-pete mpi ke basisaka matiti, beno ke zabaka nde nsungi ya mvula me finama.+33 Mutindu mosi beno mpi, kana beno mona mambu yai yonso, beno zaba nde yandi kele pene-pene na bakielo.+34 Ya kieleka mono ke tubila beno nde ndonga yai ya bantu ta luta ve ata fioti na ntwala nde mambu yai yonso kubwa.35 Zulu ti ntoto ta luta, kansi bangogo na mono ta luta ve ata fioti.+36 “Na yina me tala kilumbu yina mpi ngunga yina,+ ata muntu mosi ve me zaba yo, yo vanda bawanzio ya zulu to Mwana, kansi Tata mpamba muntu me zaba yo.+37 Sambu kaka mutindu bilumbu ya Noa vandaka,+ kukala* ya Mwana ya muntu ta vanda mpi mutindu mosi.+38 Sambu, kaka mutindu bo vandaka na bilumbu yina na ntwala ya Mvula ya Ngolo, bo vandaka kudia mpi kunwa, babakala vandaka kukwela mpi bo vandaka kukwedisa bankento, tii na kilumbu yina Noa kotaka na maswa,+39 mpi bo tulaka ve dikebi tii ntangu Mvula ya Ngolo kwisaka mpi fwaka bo yonso,+ kukala ya Mwana ya muntu ta vanda mpi mutindu mosi.40 Ebuna babakala zole ta vanda na bilanga; bo ta baka mosi mpi bo ta yambula ya nkaka.41 Bankento zole ta vanda ke nika bambuma na kima ya kunikila bambuma na maboko; bo ta baka mosi mpi bo ta yambula ya nkaka.+42 Yo yina, beno landa kukengila sambu beno me zaba ve kilumbu yina Mfumu na beno ta kwisa.+43 “Kansi beno zaba diambu yai: Kana munkwa-nzo zabaka na nki ntangu ya mpimpa muyibi ta kwisa,+ yandi zolaka kubikala ya kusikama mpi zolaka kubika ve nde muyibi kukota na nzo na yandi.+44 Yo yina, beno mpi, beno vanda ya kuyilama,+ sambu Mwana ya muntu ta kwisa na ngunga yina beno ke yindula ve.45 “Nani kele kibeni mpika ya kwikama mpi ya mayele* yina mfumu na yandi me tulaka na zulu ya bansadi na yandi, sambu na kupesa bo madia na bo na ntangu ya me fwana?+46 Kiese na mpika yina kana mfumu na yandi kukwisa mpi kukuta yandi ke sala mutindu yina!+47 Ya kieleka mono ke tubila beno nde, yandi ta tula yandi na zulu ya bima na yandi yonso.48 “Kansi kana mpika yina ya mbi kutuba na ntima na yandi nde, ‘Mfumu na mono ke sukinina,’+49 ebuna yandi yantika kubula bampika ya nkaka, mpi yandi yantika kudia mpi kunwa kumosi ti bantu yina kele ti kikalulu ya kulawuka malafu,50 mfumu ya mpika yina ta kwisa na kilumbu yina yandi ke vingila ve mpi na ntangu yina yandi ke zaba ve,+51 ebuna yandi ta pesa yandi ndola ya ngolo kibeni mpi yandi ta tula yandi kisika mosi ti bantu ya luvunu. Kuna yandi ta dilaka mpi ta kwetisaka meno.+


text:
KITINI YA 7
Yezu Vandaka Nani?
Yehowa tindaka Yezu na ntoto. 1 Yoane 4:9
Kana beto ke zola kupesa Yehowa kiese, beto fwete widikila muntu ya nkaka ya mfunu. Bamvula mingi kibeni na ntwala ya kuganga Adami, Yehowa gangaka kigangwa mosi ya ngolo ya kimpeve na zulu.
Na nima, Yehowa tindaka kigangwa yai na kubutuka na Betelemi na mwense mosi na zina ya Maria. Bo pesaka mwana yango zina Yezu.
Ntangu yandi vandaka muntu na ntoto, Yezu monisaka bikalulu ya Nzambi na mutindu ya kukuka. Yandi vandaka ntima mbote, vandaka kuzola bantu, mpi bantu vandaka kusolula ti yandi kukonda mpasi. Kukonda boma, yandi longaka bantu ya nkaka kieleka ya me tala Yehowa.
Yezu salaka mambu ya mbote, kansi bantu mengaka yandi. 1 Piere 2:21-24
Diaka, Yezu belulaka bambefo mpi futumunaka bafwa.
Bantwadisi ya mabundu mengaka Yezu, sambu yandi vandaka kutungulula malongi na bo ya luvunu mpi banzila na bo ya mbi.
Bantwadisi ya mabundu ndimisaka bantu ya Roma na kubula Yezu mpi kufwa yandi.
Longuka Mambu Mingi
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Yezu Kristu Kele Nani?
Longuka sambu na nki Yezu fwaka, nkudulu kele nki, mpi mambu yina Yezu ke sala ntangu yai.


text:
Nga Nzambi Nkuma Ankatu e?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
Nzambi osundidi nkuma muna nsema wawonso.
Muna kuma kia ulolo wa ntetembwa kasema, Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Nusengola meso muna kayè, nwamona: nani osemene yayi yawonso, ovaikisanga vu kiau muna lutangu: [Nzambi] obokele yau awonso muna nkumbu; muna nene wa nkum’andi, wau vo nkwa mpamu mun’efuka, ke vakondelo mosi ko.”—Yesaya 40:25, 26.
Muna kuma kiaki, o Nzambi mayingi kesunzulanga, ke nkuma ankatu ko. Nkand’a Nzambi uvovanga vo ovwidi e fu, nze zola yo lumengo. (Nkunga 11:5; Yoane 3:16) Nkand’a Nzambi usonganga mpe vo mana wantu bevanganga malenda kendeleka yovo mwesa Nzambi ekiese.—Nkunga 78:40, 41.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Nani i Nzambi?
Nga Nzambi una ye nkumbu? Nga okutuvwanga kieleka o mfunu?


text: 15 Bampangi, mono ke yibusa beno nsangu ya mbote yina mono zabisaka beno,+ yina beno mpi ndimaka, mpi yina beno ke fula kulanda.2 Beno ke guluka mpi na nzila na yo kana beno simba ngolo nsangu ya mbote yina mono zabisaka beno, kansi kana beno sala yo ve, tuba nde beno kumaka kukwikila sambu na mpamba.3 Sambu mambu yai ya mono bakaka mpi kele na kati ya mambu ya ntete yina mono pesaka beno, nde Kristu fwaka sambu na masumu na beto mutindu Masonuku ke tubaka;+4 nde bo zikaka yandi,+ ee, nde Nzambi futumunaka+ yandi na kilumbu ya tatu+ mutindu Masonuku ke tubaka;+5 yandi monikaka na Sefasi,*+ mpi na nima na bantumwa 12.+6 Na nima yandi monikaka na bampangi kuluta 500 na mbala mosi,+ mpi mingi na kati na bo kele kaka ti beto, kansi bankaka me fwaka.*7 Ntangu yai, yandi monikaka na Yakobo,+ mpi na nima na bantumwa yonso.+8 Kansi na nsuka na bo yonso, yandi monikaka mpi na mono+ bonso na muntu yina butukaka matsiombe.9 Sambu mono kele muntu ya kuluta fioti na kati ya bantumwa, mpi yo me fwana ve nde bo binga mono ntumwa, sambu mono monisaka dibundu ya Nzambi mpasi.+10 Kansi sambu na ntima ya mbote ya nene ya Nzambi, mono kele mutindu mono kele. Mpi ntima ya mbote ya nene yina yandi me monisilaka mono kele ve ya mpamba, sambu mono salaka ngolo kuluta bo yonso; mono ve, kansi ntima ya mbote ya nene ya Nzambi yina kele ti mono.11 Ebuna, yo vanda mono to bo, yo yina mambu ya beto ke longaka mpi yo yina mutindu beno kumaka kukwikila.12 Ebuna, kana beto ke longaka nde Kristu me telamaka na bafwa,+ nki mutindu bantu ya nkaka na kati na beno ke tuba nde lufutumuku ya bafwa kele ve?13 Kana ya kieleka lufutumuku ya bafwa kele ve, yo ke tendula nde Kristu futumukaka ve.14 Kansi kana Kristu futumukaka ve, kisalu na beto ya kusamuna kele ya mpamba kibeni, mpi lukwikilu na beto kele ya mpamba.15 Diaka, beto ke monana nde beto kele bambangi ya luvunu ya Nzambi,+ sambu beto taka kimbangi ya luvunu sambu na Nzambi ntangu beto tubaka nde yandi futumunaka Kristu,+ yina yandi futumunaka ve kana ya kieleka bafwa ta futumuka ve.16 Sambu kana bafwa ta futumuka ve, Kristu mpi futumukaka ve.17 Diaka, kana Kristu futumukaka ve, lukwikilu na beno kele na mfunu ve; beno kele kaka na masumu na beno.+18 Ebuna bantu yina me fwaka* na bumosi ti Kristu me fwaka kimakulu.+19 Kana beto me tulaka kivuvu na Kristu kaka na luzingu yai, beto kele bantu yina bo fwete wila mawa kuluta bantu yonso.20 Kansi Kristu me telamaka na bafwa, yandi kele mbuma ya ntete ya bantu yina me fwaka.*+21 Sambu lufwa kwisaka na nzila ya muntu mosi,+ lufutumuku ya bafwa mpi ke kwisa na nzila ya muntu mosi.+22 Sambu, kaka mutindu na Adami bantu yonso ke fwaka,+ mutindu mosi mpi na Kristu bantu yonso ta baka luzingu.+23 Kansi, konso muntu na ndonga na yandi: Kristu mbuma ya ntete,+ na nima bayina kele bantu ya Kristu na nsungi ya kukala na yandi.+24 Ebuna, nsuka, ntangu yandi ta pesa Kimfumu na Nzambi na yandi mpi Tata, ntangu yandi ta fwa baluyalu yonso mpi biyeka yonso mpi ngolo.+25 Sambu yandi fwete yala bonso ntotila tii kuna Nzambi ta tula bambeni yonso na nsi ya makulu na yandi.+26 Yandi ta katula lufwa, mbeni ya nsuka.+27 Sambu Nzambi “tulaka bima yonso na nsi ya makulu na yandi.”+ Kansi ntangu yandi ke tuba nde ‘bo tulaka bima yonso na nsi na yandi,’+ yo kele pwelele nde yo ke tubila ve Muntu yina tulaka bima yonso na nsi ya kiyeka na yandi.+28 Kansi ntangu Nzambi ta tula bima yonso na nsi na yandi, Mwana yandi mosi mpi ta kuditula na nsi ya Muntu yina tulaka bima yonso na nsi na yandi,+ sambu Nzambi kuvanda bima yonso sambu na bantu yonso.+29 Kana ve, bantu yina ke baka mbotika sambu na kukuma bafwa ta sala inki?+ Kana bafwa ta futumuka ve ata fioti, sambu na nki bo mpi ke baka mbotika sambu na kukuma bafwa?30 Sambu na nki beto kele na kigonsa konso ntangu?+31 Konso kilumbu mono ke kutanaka ti lufwa. Yo kele kieleka mutindu mosi ti kiese ya mingi yina mono ke waka sambu na beno bampangi, kiese yina mono kele na yo na Kristu Yezu Mfumu na beto.32 Kana bonso bantu ya nkaka,* mono nwanaka ti bambisi ya makasi na Efezo,+ inki kele mfunu na yo sambu na mono? Kana bafwa ta futumuka ve, “beto dia mpi beto nwa, sambu mbasi beto ta fwa.”+33 Beno kudikusa ve. Banduku ya mbi ke bebisaka bikalulu ya mbote.+34 Beno vutukila mabanza na beno ya mbote na mutindu yina ke wakana ti lunungu mpi beno sala masumu ve, sambu bantu ya nkaka me zaba Nzambi ve. Mono ke tuba sambu na kupesa beno nsoni.35 Kansi muntu ya nkaka ta tuba nde: “Inki mutindu bafwa ta futumuka? Ee, bo ke kwisa ti nitu ya nki mutindu?”+36 Nge zoba yai! Kima yina nge ke kuna ke vutukaka ve na luzingu kana yo me fwa ntete ve.37 Sambu na kima ya nge ke kuna, nge ke kuna ve nitu yina ta yela, kansi kaka mbuma ya kukatula mpusu, yo lenda vanda ya ble to ya mbuma ya mutindu ya nkaka;38 kansi Nzambi ke pesaka yo nitu mutindu yandi me zola, mpi yandi ke pesaka konso mbuma nitu na yo mosi.39 Nsuni yonso kele ve nsuni ya mutindu mosi, kansi nsuni mosi kele nsuni ya bantu, ya nkaka kele nsuni ya bambisi ya bwala, ya nkaka mpi nsuni ya bandeke, mpi ya nkaka diaka nsuni ya bambisi ya masa.40 Kele mpi ti banitu ya zulu,+ mpi banitu ya ntoto;+ kansi nkembo ya banitu ya zulu kele mutindu ya nkaka, mpi nkembo ya banitu ya ntoto kele mutindu ya nkaka.41 Nkembo ya ntangu kele mutindu ya nkaka, mpi nkembo ya ngonda kele mutindu ya nkaka,+ nkembo ya bambwetete kele mutindu ya nkaka; ya kieleka, mbwetete na mbwetete kele ti nkembo na yo.42 Yo kele mutindu mosi ti lufutumuku ya bafwa. Nitu ya bo ke kuna kele nitu yina lenda pola; nitu yina bo ke tedimisa kele nitu yina lenda pola ve.+43 Bo ke kuna yo na lukumu ve; bo ke tedimisa yo na nkembo.+ Bo ke kuna yo na ngolo ve; bo ke tedimisa yo na ngolo.+44 Bo ke kuna yo nitu ya kinsuni; bo ke tedimisa yo nitu ya kimpeve. Kana nitu ya kinsuni kele, nitu ya kimpeve mpi kele.45 Bo me sonikaka nde: “Muntu ya ntete Adami kumaka muntu* ya ke zinga.”+ Adami ya nsuka kumaka mpeve yina ke pesaka luzingu.+46 Kansi, nitu ya ntete kele ve ya kimpeve. Nitu ya ntete kele ya kinsuni, mpi na nima nitu ya kimpeve.47 Muntu ya ntete katukaka na ntoto mpi bo salaka yandi na putulu;+ muntu ya zole katukaka na zulu.+48 Bantu yina bo salaka na putulu kele bonso muntu yina bo salaka na putulu; mpi bantu yina kele na zulu kele bonso muntu yina katukaka na zulu.+49 Mutindu beto me fwanana ti muntu yina bo salaka na putulu,+ beto ta fwanana mpi ti muntu yina katukaka na zulu.+50 Kansi bampangi, mono ke tubila beno nde, nsuni mpi menga lenda baka ve* Kimfumu ya Nzambi, kupola mpi lenda baka ve* kukonda kupola.51 Mono ke songa beno kinsweki mosi ya santu: Beto yonso ta fwa ve,* kansi beto yonso ta soba,+52 na mbala mosi, na kubweta ya disu, na mpungi ya nsuka. Sambu mpungi ta bula,+ mpi bafwa ta futumuka ti nitu yina ke polaka ve, mpi beto ta soba.53 Sambu nitu yai ya ke polaka fwete lwata kukonda kupola,+ mpi nitu yai ya ke fwaka fwete lwata kukonda kufwa.+54 Kansi ntangu nitu yai ya ke polaka ta lwata kukonda kupola mpi nitu yai ya ke fwaka ta lwata kukonda kufwa, mambu yai ya bo me sonikaka ta lungana: “Yandi me mina* lufwa kimakulu.”+55 “Lufwa, wapi kununga na nge? Lufwa, wapi ntunga na nge?”+56 Ntunga yina ke nataka lufwa kele disumu,+ mpi ngolo ya disumu ke katukaka na Nsiku.*+57 Kansi beto pesa matondo na Nzambi, sambu yandi me nungisa beto na nzila ya Mfumu na beto Yezu Kristu!+58 Yo yina, bampangi na mono ya mono ke zolaka mingi, beno kangama ngolo,+ beno nikana ve, beno vanda ntangu yonso ti mambu mingi ya kusala+ na kisalu ya Mfumu, sambu beno me zaba nde kisalu na beno ya ngolo na Mfumu kele ve ya mpamba.+


text:
TANGININA LUKWIKILU LWANDI | SARA
‘U Nkento Ambote-mbote’
SARA otelamene vana kati kwa seka dia nzo andi, otadidi mu ndambu-ndambu. Se yindula o nkento a mwisi Oriente una yo meso mambote-mbote. Nga nkenda kena zau? Avo i wau, ke dikala diampasi ko mu bakula ekuma kakendalele. Mambu mayingi mambote mavangamene omu nzo yayi. Sara yo Abarayama wa nkaz’andi anzolwa, zingu kia kiese bena kiau omu nzo yayi. * Ntwadi besalanga muna tomesa e nzo au.
Muna mbanz’a Ure bezingilanga, mbanza yazala ye akwa umbangu ye minkiti. Dianu vo, mavua mayingi bena mau. Kansi kuna kwa Sara, e nzo yayi lekwa kiamfunu, ke fulu kia lundila kaka salanganu yandi ko. Mwamu nzo yayi, mambu mayingi ma kiese ye ma nkenda bawananene mau mu mvu miayingi. I mwamu mpe besambidilanga Yave wa Nzambi au ona betoma zolanga. I dianu o Sara ketoma zolelanga e mbanza yayi.
Kansi owau e ntangwa ifwene kwa Sara mu yaluka yo kwenda ku fulu kina kazeye ko. Nanga Sara mvu 60 kena miau, kana una vo i wau, kafwete kwenda zingila kuna zunga ka zeye ko, yo yantika e zingu kiazala ye mpasi ye vonza, kena ye vuvu kia vutuka omu nzo yayi ko. Ekuma o Sara kevangila e nsobani zazi zampwena muna zingu kiandi? Adieyi tulenda longoka muna lukwikilu lwandi?
‘KATUKA OMU NSI AKU’
Nanga Sara mu mbanz’a Ure kasansukila. O unu, e mbanza yayi yakituka se zumbu. Kansi muna lumbu ya Sara, e nzaza za minkiti zayizilanga muna nkoko ye muna Nzadi ya Uferate, zatwasanga lekwa yamfunu yatukanga mu fulu yandá kimana yatekelwa mu mbanz’a Ure yazala ye kimvuama. E nzila za mbanza zazalanga yo wantu, e nzaza zayingi zaningamanga vana kumu yo ulolo wa lekwa. Se yindula Sara osansukilanga omu mbanza yayi ya kimvuama, ozeye wantu ayingi muna nkumbu zau. O wantu mpe batomene kunzaya, kadi nkento ambote-mbote. Muna kanda diampwena kawutukila.
Sara oyikwanga muna Nkand’a Nzambi mu kuma kia lukwikilu lwandi lwasikila. Kansi ka kwikilanga mu nzambi a ngonde ko, ona wasambilwanga muna mbanz’a Ure. E nzambi yayi yatungilwa nzo yandá muna mbanz’a Ure. Sara wasambilanga Yave wa Nzambi aludi. Nkand’a Nzambi ke uyikanga e tuku dia lukwikilu lwa Sara ko. Kuna lubantiku, o se diandi teke kasambilanga. Muna mawonso mavangama, Sara wasompwa kwa Abarayama, ona wansunda mu kimbuta kia mvu kumi. * (Etuku 17:17) Kuna kwalanda, Abarayama wazayakana vo yandi i “se dia awonso bena yo lukwikilu.” (Roma 4:11) O longo lwau lwambote lwakala, bazitisanga muntu yo nkwandi, batoma mokenanga ye batoma wizananga kana nkutu muna ntangw’ampasi. Vana ntandu a mawonso tuyikidi kala, Abarayama yo Sara bakala ye ngwizani ambote mu kuma kia zola kwau muna Nzambi au.
Sara watoma zolanga Abarayama wa nkaz’andi, yau awole muna mbanz’a Ure bazingilanga, vamosi ye yitu yau. Ke vavioka mvu miayingi ko, diambu diampasi diabalwakila. Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo Sara “sita kwandi; kakala yo mwana ko.” (Etuku 11:30) Landila e fu ya kisi nsi ya tandu kiakina, Sara diambu diampasi kanwananga diau. Kansi wasikila ye kwikizi kwa Nzambi ye kwa nkaz’andi. Loti wa mwan’a nkazi a Abarayama ona wafuilwa o se, wakituka se mwan’au. Bakwamanana zinga vamosi yavana mambu masoba.
Lumbu kimosi Abarayama wayiza kwa Sara ye kiese kiawonso. Ka kwikilanga ko muna diambu diavangama. O Nzambi ona besambilanga wamokena yo Abarayama, wamoneka kwa yandi muna lusadisu lwa mbasi! Se yindula Sara otadidi nkaz’andi yo meso ma nzola, unyuvuidi vo: “Nkia diambu o Nzambi kavovese? Dodokolo, unzayisa!” Nanga Abarayama wateka vuanda yo yindula, i bosi kavovesa Sara dina Yave kavova, oku vo: “Katuka omu nsi aku ye yitu yaku, wenda kuna nsi ikusonga.” (Mavangu 7:2, 3) E ntima miau vava mivuvamene, bayantikidi yindula e salu kina Yave kabavene. Divava vo basisa e nzo au, zingu kiau kiambote yo yantika zinga nze wantu bakondelo fulu. O Sara Adieyi kevova? Abarayama otadididi kaka nkaz’andi. Nga Sara oyikama nkaz’andi muna nsobani zazi zampwena muna zingu kiau?
E nzengo za Sara zilenda kutukendeleka. Tulenda vova vo, ‘Mono yo nkaz’ame ke twalombelo diambu dia mpila yayi ko kwa Nzambi!’ Nga ke nzengo zimosi ko tufwete baka yeto awonso? E nza tuzingilanga yazala ye loko dia nzimbu, ikutukasakesanga twasianga mavua ye lekwa yankaka va fulu kiantete muna zingu. Kansi, Nkand’a Nzambi ukutuwondelelanga twabaka nzengo zankaka, i sia vo, twasia mambu ma mwanda va fulu kiantete, twavanga luzolo lwa Nzambi ke lwa yeto kibeni ko. (Matai 6:33) Vava tuzaya e nzengo zina Sara kabaka, tulenda kukiyuvula, ‘Nkia nzengo mfwete baka muna zingu kiame?’
‘BAVAIKIDI MUNA NSI’
Ekolo Sara kekubikanga e lekwa, vena ye diambu dikuntokanesanga, nki kenata ye nki kesisa. Kalendi nata lekwa ya zitu ko ina e buluku ye samo ke ilenda nata ko, kafwete nata kaka lekwa ikunsadisa muna zingu kiau kia kinyungani. Divava vo bateka lekwa yankaka yovo kaya yo. Vava bevaika muna mbanza, Sara olenda viokela vana zandu mu sumba mbwaza, mbizi, bundu, mvuatu ye lekwa yankaka bevua o mfunu.
Nanga diampasi diakala kwa Sara mu sisa e nzo andi. Avo e nzo andi yatungilwa nze una wakala e nzo zayingi za mbanz’a Ure nze una asatuludi bevovanga, ozevo diampasi kikilu diakala kwa Sara mu sisa mawete ma nzo andi. Nzo zayingi za mbanz’a Ure zakalanga ye masuku 12 ye sima ya maza mambote ye pompi muna nzo. Kana nkutu e nzo ya nsukami yakalanga ye nludi ambote, yaka yatoma ntungwa ye kielo kiabindikilwanga mu sengwa. Nga nzo ya ngoto ilenda kakidila muivi kalembi kota yo yiya? Nga ilenda tanina muntu mu bulu yansita nze nkosi, ngo, urse ye mbulu? E yayi i bulu yakalanga mu fulu yayingi muna tandu kiakina.
Adieyi tuvova mu kuma kia yitu yandi? Nani o Sara kesisa? Nzambi wakanikina vo, ‘katuka omu nsi, sisa yitu yaku.’ Ekwe diambu diampasi kwa Sara! Wau vo nkento ambote, nanga wakala ye mpangi zamakala ye zamakento, tata nkento, ye ngudi za nkazi. Watoma kubazolanga, kansi owau nanga ke bemonana diaka ko. Kansi, kuna unkabu wawonso, Sara wakubikanga e lekwa yandi lumbu ke lumbu, yavana kiafwana e lumbu kia kwenda.
Kanele vo diampasi kwa yandi, Sara wafokola kubika e lekwa yandi, yo vingila e lumbu kina basola mu kwenda. Wau vo Tera yandi i nkulu au, divava vo kenda kumosi yo Abarayama yo Sara, kanele vo mvu 200 se kena miau. (Etuku 11:31) Sara salu kiampwena kena kiau kia lunga-lunga Tera una vo se nunu kwandi. Loti mpe okwenda yau, kadi bafwete lemvokela Yave yo “katuka muna nsi ya Akaladi.”—Mavangu 7:4.
Yau awonso bavaikidi, bele ntete kuna node ya Karani, tezo kia kilometa 960, bendele muna nzil’a nkoko a Uferate. Vava balweke kuna Karani, bavundidi fioti. Tera oyoyele, kelenda diaka kangala ko. Bayantikidi zingila muna Karani yavana Tera kafwa muna kimbuta kia mvu 205. Vitila bayaluka muna vata diadi, Yave omokene diaka yo Abarayama, umvovese diaka vo kayaluka omu nsi yayi yo kwenda muna nsi ina Yave kekunsonga. Kansi, mu kolo kiaki, Nzambi okudikidi nsilu wakiese, oku vo: ‘Ikukitula se zula kianene.’ (Etuku 12:2-4) Vava bayalukidi muna Karani, Abarayama mvu 75 kena miau, vo i Sara mvu 65, kansi yamu wau ke bena yo mwana ko. Ozevo, aweyi Abarayama kekitukila se zula kianene? Nga kafwete sompa nkento wankaka? Muna tandu kiakina, ke diakala diambi ko mu sompa akento ayingi. Nanga Sara watokanenanga mpe diambu diadi.
Kuna kwalanda, bayalukidi muna Karani, basimbidi e nzila, bele kwau. Nanga olenda kiyuvula, aki nani bele yau? O lusansu luvovanga vo e yitu ya Abarayama basidi ye mavua mawonso bakala mau kumosi mpe yo “wantu babakila muna Karani.” (Etuku 12:5) Aki nani i wantu awaya? Ndonga muna yau ntaudi. Kansi, ke dialukatikisu ko vo Abarayama yo Sara bazayisanga lukwikilu lwalu kwa awana bakala yo luzolo lwa wá. Sono yankulu ya Ayuda yasasila vo muna wantu beyikwanga muna sono kiaki mwakala mpe ye minkwikila mia kiyuda ye wantu ana bayikama Abarayama yo Sara muna sambila Yave. Avo i wau, o lukwikilu lwasikila lwa Sara lwankumikanga vava kazayisanga wantu ankaka o mambu ma Nzambi andi ye vuvu kiandi muna yandi. Ekwe diambu diamfunu kwa yeto mu yindula! Omu lumbu yayi o wantu ke bena yo lukwikilu ko ngatu vuvu. Vava olongokanga diambu diambote muna Nkand’a Nzambi, nga olenda dio zayisa kwa muntu ankaka?
“OKULUMUKINI KUNA ENGIPITO”
Vava basaukidi o nkoko a Uferate, nanga muna lumbu kia 14 kia ngonde a Nisani, mu mvu wa 1943 vitila tandu kieto, bele kuna sude muna nsi ina Yave kabasila o nsilu. (Luvaiku 12:40, 41) Se yindula Sara, ekolo kesivikanga mawete ma nsi yo yangalela e nsungi zandi. Ekolo Abarayama kena vana ndambu a nti wanene wa More kuna zunga kia Sekeme, Yave omonekene diaka kwa yandi, owau Yave ovovese Abarayama vo: “Kwa mbongo aku ivana e nsi yayi.” O nkumbu wau, o mvovo “mbongo” nsas’a yampwena wina kwa Abarayama! Nanga Abarayama oyindwidi e mpatu ya Edene, muna Yave kasakula vo vekala ye mbongo isinga fwasa Satana. Yave wateka vovesa Abarayama vo e zula kina kivaikila muna mbongo andi, kiziula e nzila mu sambula makanda mawonso ova nza.—Etuku 3:15; 12:2, 3, 6, 7.
Kansi, zaya dio vo Abarayama yo Sara ye wantu au mpasi zayingi bamona. Vava Abarayama kamwene vo o mvengele ukotele muna nsi ya Kenani, obakidi e nzengo za katuka mo, yo kwenda zingila kuna sude ya Engipito. Kansi oyindwidi e vonza kilenda kubabwila muna zunga kiakina. Muna kuma kiaki, vava befinamanga kota muna Engipito, Abarayama ovovese Sara vo: “Dodokolo, ungwa! Nzeye wo vo u nkento ambote-mbote. Vava esi Engipito bekumona, bevova vo: ‘Ndioyo i nkaz’andi.’ Ozevo, mono i bevonda, vo i ngeye moyo bekusisa. Dodokolo, ubavovesa vo u nsang’ame, kimana balembi kumvanga e mbi mu kuma kiaku, watanina o moyo ame.” (Etuku 12:10-13) Ekuma Abarayama kalombele kwa Sara kavanga e diambu diadi?
Abarayama ke nkwa luvunu ko, nze una avezi bevovanga. Dia ludi vo Sara nsang’andi kikilu kakala. Abarayama watoma yindula vitila kamokena yo Sara. Yau nzole bazaya wo vo kevena diambu ko disundidi o mfunu avo ke luzolo lwa Nzambi ko lwa kubavana e mbongo ye zula muna Abarayama. Ozevo, mun’owu wa luzolo lwa Nzambi Abarayama kalendi fwa nkutu ko. Vana ntandu, asatuludi bevovanga vo muna lumbu yayina diatoma vangamanga muna Engipito, nkwa wisa okutumwini nkento angani yo vondesa yakala diandi. Ozevo, Abarayama nzengo za ngangu kabaka, Sara walemvokela nkaz’andi kuna lulembamu lwawonso.
Kuna kwalanda, o mambu mabwa masonga vo Abarayama ndungidi kakala yau muna mona wonga. Lumbu kimosi akuluntu a Faro bamwene vo Sara nkento ambote-mbote. Bele dio zayisa kwa Faro, ubakanikini vo bambonga beza yandi. Se yindula e ntantu za Abarayama yo wonga wa Sara. Kansi zaya dio vo Faro kabangika Sara ko, wansonga o zitu. Nanga wavanga wo kimana o Sara kasivika mavua mandi, kamokena yo “mpangi” andi kimana Faro kambonga se nkaz’andi.—Etuku 12:14-16.
Se yindula Sara muna lûmbu lwa ntinu otelamene vana zianela otalanga lekwa yawonso ina mo. Se yindula una Sara kamwene wau kena diaka muna nzo yatoma ntungwa ina yo nludi ambote ye madia mambote kedianga. Nga wavukumunwa kwa mawete mama mana masundidi nkutu mawete kasisa muna mbanza Ure? Se yindula e kiese kadi mona o Satana, kele vo Sara kabembola Abarayama yo kituka se nkaz’a Faro! Kansi o Sara kavanga wo ko. Wasonga kwikizi muna nkanz’andi, muna longo lwandi ye kwa Nzambi andi. Diambote kwa awana basompa mu nza yayi yambi, basonganga kwikizi kia mpila yayi kwa akazi au. Nga olenda tanginina mbandu a Sara ya songa e kwikizi kwa yitu ye akundi aku?
Muna tanina Sara, Yave watwika vuku kwa Faro ye kwa esi nzo andi. Vava Faro kazaya vo Sara nkaz’a Abarayama, wamvutula kwa nkaz’andi yo kumvovesa vo yau awonso bakatuka mu Engipito. (Etuku 12:17-20) Ekwe kiese kamona Abarayama vava katambula nkaz’andi! Sungamena dio vo kuna zola kwawonso Abarayama wavovesa Sara vo: “Nzeye wo vo u nkento ambote-mbote.” Kansi Abarayama kasanisina kimote kia Sara ko. Kansi watoma yangalelanga o vienga kwa kati kwa Sara, e fu yambote ina Yave kezolanga muna akento. (1 Petelo 3:1-5) Yeto awonso tufwete sianga e ngolo mu kala yo vienga kwaku. Avo tusidi mambu ma mwanda va fulu kiantete muna zingu kieto, sadisa o wantu bavua o zayi wa Nzambi, yo lemvokela e nsiku mia Nzambi musungula muna ntangwa ina tutontwangwa, tukala twafwana mu tanginina lukwikilu lwa Sara.
^ tini. 3 Kuna lubantiku, bayikilwanga mu nkumbu Abarama yo Sarai, kansi bayiza toma zayakana mu nkumbu zina o Yave kabavana.—Etuku 17:5, 15.
^ tini. 8 Sara nsang’a Abarayama kakala. O se diau i Tera, kansi ke bawutuka ngudi mosi ko. (Etuku 20:12) O unu, mbuta yo nleke ke balendi sompana ko, kansi diambote twasungamena vo muna lumbu yayina ke diakala kwandi diambi ko. Kadi o wantu bazinganga muna tandu yayina lukufi bakala ye zingu kia lunga kina Adami yo Eva bavidisa. Kwa nkangu wa tandu yayina, o longo lwa mbuta yo nleke ke lwatwasanga vonza ko kwa mbongo yawutukanga. Kansi vava kiavioka 400 za mvu, e zingu kia wantu kiakufama nze omu lumbu yeto. Muna ntangwa yayina, muna Nsiku a Mose mwasonama vo e yitu ke bafwete vukana ko.—Fuka 18:6.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
E Nsiku mia Nkand’a Nzambi Nkia Nluta Mikututwasilanga?
Yesu wasonga e kuma tuvwididi luludiku o mfunu ye nkanikinu miole misundidi o mfunu muna Nkand’a Nzambi.