text:
Sosa Bimvwama ya Kieleka
“Beno kudisadila banduku na bimvwama ya kukonda lunungu.”—LUKA 16:9.
BANKUNGA: 122, 129
1, 2. Sambu na nki bansukami ta landa kuvanda na nsi-ntoto ya Satana?
BUBU YAI, mumbongo me fuluka ti mambu ya mbi mpi ya nku. Mu mbandu, baleke mingi ke zwa ve bisalu. Bantu ya nkaka ke tulaka luzingu na bo na kigonsa, bo ke kwendaka kuzinga na bansi yina bimvwama kele mingi. Ata na bansi ya mutindu yina, bansukami mpi kele mingi. Na ntoto ya mvimba, bamvwama ke landa kukuma ti bimvwama mingi, kansi bantu ya me konda mbongo ke landa kukuma bansukami. Bansosa ya mpa ke monisa nde bantu fioti mpamba kele ti mbongo mingi kuluta mbongo ya bantu yonso na ntoto ya mvimba. Ee, bantu fioti kele ti mbongo mingi, kansi bantu mingi kele bansukami ya ngolo. Yezu monisaka kieleka yai ntangu yandi tubaka nde: “Beno ta vandaka ntangu yonso ti bansukami.” (Marko 14:7) Sambu na nki mambu ya mbi ya mutindu yai?
2 Yezu zabaka nde Kimfumu ya Nzambi mpamba ta yidika mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto. Biblia ke monisa nde “bantu ya mumbongo,” mambu ya mumbongo, mambu ya politiki mpi mabundu ya luvunu kele bima ya nsi-ntoto ya Satana. (Kusonga 18:3) Bansadi ya Nzambi fwete yambula mambu yonso ya politiki mpi ya mabundu ya luvunu. Kansi, bo lenda yambula ve mambu yonso ya mumbongo ya nsi-ntoto ya Satana.
3. Inki bangiufula beto ta tadila?
3 Beto fwete zikisa mbote-mbote mutindu beto ke tadilaka mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto ya Satana. Beto fwete kudiyula nde: ‘Inki mutindu mono lenda sadila bima na mono ya kinsuni sambu na kumonisa nde mono kele ya kukangama na Nzambi? Inki mutindu mono lenda kudikotisa ve ya mvimba na mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto ya Satana? Bubu yai, nki bambandu ke monisa nde bansadi ya Nzambi ke tudilaka yandi ntima?’
KINGANA YA KAPITA YA KUKONDA LUNUNGU
4, 5. (a) Inki kuminaka kapita yina Yezu tubilaka na kingana? (b) Inki Yezu songaka balongoki na yandi na kusala?
4 Tanga Luka 16:1-9. Kingana ya Yezu ya kapita ya kukonda lunungu fwete pusa beto yonso na kuyindula. Bo fundaka kapita yai nde yandi bebisaka bima ya mfumu na yandi, yo yina mfumu bakaka lukanu ya kukatula yandi na kisalu. * Kansi kapita salaka “mambu na mayele yonso.” Na ntwala nde mfumu kukatula yandi na kisalu, yandi taka kinduku ti bantu yina lenda sadisa yandi na nima. Yezu pesaka ve kingana yai sambu na kumonisa nde balongoki na yandi fwete sala mambu ya mbi sambu na kuzinga mbote, mutindu bantu ya nsi-ntoto ke salaka. Kansi, Yezu pesaka kingana yai sambu na kulonga dilongi mosi ya mfunu mingi.
5 Yezu zabaka nde bonso kapita yai ya kutanaka ti bampasi ya kukonda kukana, balongoki na yandi mingi ta kutana ti bampasi na nsi-ntoto yai ya mbi. Yo yina yandi songaka bo nde: “Beno kudisadila banduku na bimvwama ya kukonda lunungu.” Sambu ntangu bimvwama yai ta mana, Yehowa ti Yezu “[kuyamba] beno na bisika ya kuzinga ya mvula na mvula.” Ndongisila yai ya Yezu ke longa beto nki?
6. Inki mutindu beto me zaba nde mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto yai vandaka ve lukanu ya Nzambi?
6 Ata Yezu monisaka ve kikuma yina yandi bingaka bima ya kinsuni nde bima ya “kukonda lunungu,” Biblia ke monisa pwelele nde kuteka bima sambu na kuzwa mbongo mingi vandaka ve lukanu ya Nzambi. Sambu na kilanga ya Edeni, Yehowa pesaka Adami ti Eva bima mingi ya ofele. (Kuyantika 2:15, 16) Na nima, ntangu Nzambi pesaka mpeve santu na Bakristu yina bo me tulaka mafuta, “ata muntu mosi ve vandaka kutuba nde bima yina yandi vandaka na yo vandaka ya yandi mosi, kansi bo vandaka kutula bima yonso kisika mosi.” (Bisalu 4:32) Profete Yezaya tubaka nde na bilumbu ke kwisa bantu yonso ta dia na kiese bima yina ntoto ta basisa. (Yezaya 25:6-9; 65:21, 22) Kansi na ntwala nde mambu yai kulunguna, balongoki ya Yezu fwete sala “mambu na mayele yonso.” Sambu bo zinga, bo fwete sadila bima ya kukonda lunungu ya nsi-ntoto yai mpi kusosa kusepedisa Nzambi.
SADILA MBOTE BIMVWAMA YA NSI-NTOTO
7. Inki bandongisila Yezu ke pesa na Luka 16:10-13?
7 Tanga Luka 16:10-13. Kapita yina Yezu tubilaka na kingana taka kinduku ti bantu sambu yandi bakila yo mambote. Yezu zolaka nde balongoki na yandi kuta kinduku kansi ve sambu bo bakila yo mambote. Yandi zolaka kusonga beto nde mutindu beto ke sadila bimvwama ya nsi-ntoto ke monisaka kana beto kele ya kukangama na Nzambi to ve. Inki mutindu beto lenda sala yo?
8, 9. Pesa bambandu ya ke monisa nde bampangi ya nkaka ke sadilaka mbote bimvwana ya nsi-ntoto yai.
8 Kupesa makabu sambu kisalu ya kusamuna yina Yezu tubaka kusalama na ntoto ya mvimba kele mutindu ya mbote ya kusadila bima na beto ya kinsuni. (Matayo 24:14) Leke mosi ya nkento na Inde vandaka kubumba mbongo malembe-malembe. Nkutu, yandi buyaka kusumba biteki ya kusakana ti yo. Ntangu yo kumaka mingi, yandi tulaka mbongo yonso na kesi ya makabu sambu na kisalu ya kusamuna. Mpangi-bakala mosi na Inde me kunaka bakoko mingi, yandi kabilaka bampangi yina ke balulaka mikanda na ndinga Malayalam bakoko. Sambu bambaludi vandaka ti mfunu ya kusumba bakoko, yandi monaka nde kupesa makabu ya bakoko kele mbote kuluta kupesa mbongo. Yandi salaka mambu na “mayele yonso.” Bampangi ya Grèce ke pesaka mpi dibuta ya Betele mafuta ya kulambila mbala na mbala ti bima ya nkaka ya kudia.
9 Mpangi-bakala mosi na Sri Lanka me pesaka lupangu na yandi sambu na balukutakanu ya nene mpi ya fioti mpi sambu na bansadi ya ntangu yonso. Dikabu yai kele ya nene, yo me sadisaka mingi bansamuni ya bwala na bo, sambu bo kele na mbongo mingi ve. Na bansi yina bo me buyisaka kisalu na beto, bampangi ya nkaka me ndimaka nde balukutakanu kusalama na banzo na bo. Bapasudi-Nzila ti bampangi kuna kele na mbongo mingi ve, yo me sadisaka bo na kusala balukutakanu kukonda kufuta mbongo.
10. Kukaba ke natilaka beto nki mambote?
10 Bambandu yai ke monisa nde bansadi ya Nzambi kele ya “kwikama na bima ya fioti.” (Luka 16:10) Bo ke sadisaka bantu ya nkaka na kubaka mambote ya bima na bo ya kinsuni. Inki mutindu banduku yai ya Yehowa ke kudiwaka sambu na mambu ya mbote yina bo ke salaka? Bo kele na kiese ya kuzaba nde kukaba ke sadisaka bo na kukuma ti bimvwama ya “kieleka” na zulu. (Luka 16:11) Mpangi-Nkento mosi ke pesaka mbongo mbala na mbala sambu kisalu ya Kimfumu kukwenda na ntwala. Yandi ke tendula nde: “Mono me bakisaka nde kana mono ke kaba mingi, mono ke kumaka kuzola diaka mingi bampangi, mu mbandu, mono ke lolulaka mingi bampangi, ke monisilaka bo ntima-nda, ke kangaka ntima na bifu na bo mpi ke ndimaka bandongisila na bo.” Kukaba me natilaka bampangi mambote mingi kibeni.—Nkunga 112:5; Bingana 22:9.
11. (a) Inki mutindu beto ke monisaka “mayele” ntangu beto ke kabaka? (b) Inki mambu ke salama bubu yai na dibundu ya Yehowa? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
11 Beto ke monisaka “mayele” ntangu beto ke sadilaka bima na beto sambu na kusadisa bansamuni. Yo yina, ata beto ke sala ve kisalu ya ntangu yonso to ke kuka ve kukwenda kisika mpusa kele mingi, beto lenda landa kusadisa bampangi. (Bingana 19:17) Mu mbandu, makabu na beto ke sadisaka dibundu ya Nzambi na kubasisa mikanda mpi kisalu ya kusamuna kusalama na bansi yina bantu kele bansukami, kansi mingi ke ndima kieleka. Na bansi ya nkaka, mu mbandu Congo, Madagascar, mpi Rwanda, Babiblia kele ntalu mingi. Bantangu ya nkaka, ntalu ya Biblia kele salere ya muntu ya mposo mosi to ya ngonda. Bamvula mingi, bampangi vandaka kupona kusumba madia to Biblia. Makabu ya bampangi ya bansi ya nkaka me salaka nde ‘bima yina bankaka kele na yo mingi kufika yina bankaka me konda.’ Dibundu ya Yehowa ke balulaka Babiblia mpi ke kabulaka yo ya ofele na bampangi yonso ti balongoki ya Biblia. (Tanga 2 Bakorinto 8:13-15.) Yo yina bantu yina ke pesaka makabu mpi bayina ke bakilaka yo mambote ke kumaka banduku ya Yehowa.
KUDIKOTISA VE MINGI NA MUMBONGO YA NSI-NTOTO
12. Inki mutindu Abrahami monisaka nde yandi vandaka kutudila Nzambi ntima?
12 Beto lenda kuma mpi banduku ya Yehowa kana beto ke kudikotisa ve mingi na mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto mpi kana beto ke sosa bimvwama ya “kieleka” bonso Abrahami. Abrahami vandaka kulemfukila Nzambi, yandi yambulaka Ure, mbanza ya bimvwama mingi mpi kumaka kuzinga na nsi ya batenta sambu na kukuma nduku ya Yehowa. (Baebreo 11:8-10) Yandi landaka kutula ntima na Nzambi kansi ve na bima ya kinsuni. (Kuyantika 14:22, 23) Yezu lombaka bantu na kulanda mbandu ya lukwikilu ya Abrahami. Yezu tubilaka leke mosi ya mvwama nde: “Kana nge ke zola kuvanda muntu ya kukuka, kwenda kuteka bima na nge mpi pesa mbongo na bansukami, ebuna nge ta vanda ti kimvwama na zulu; na nima kwisa kulanda mono.” (Matayo 19:21) Mvwama yai vandaka ve ti lukwikilu bonso Abrahami. Ata mpidina, bantu ya nkaka tudilaka Nzambi ntima.
13. (a) Inki ndongisila Polo pesaka Timoteo? (b) Inki mutindu beto lenda sadila ndongisila yai ya Polo?
13 Timoteo vandaka muntu ya lukwikilu. Polo bingaka Timoteo “soda ya mbote ya Kristu Yezu,” mpi zabisaka yandi nde: “Muntu mosi ve ya ke salaka kisalu ya kisoda ke kudikotisaka na mambu ya mumbongo ya luzingu, sambu muntu yina bakaka yandi na kisalu ya kisoda kundima yandi.” (2 Timoteo 2:3, 4) Bubu yai, balongoki ya Yezu, mingi-mingi bansadi ya ntangu yonso kuluta milio mosi ke salaka bikesa sambu na kusadila ndongisila yai ya Polo. Bo ke sosaka ve kuvanda ti bima mingi na nsi-ntoto yai ya mbi. Bo ke vilaka ve kieleka yai: “Muntu yina me defa kele mpika ya muntu yina defisaka yandi.” (Bingana 22:7) Satana ke zolaka nde beto kudipesa mingi na mumbongo ya nsi-ntoto na yandi. Bantu ya nkaka ke bakaka bamfuka mingi sambu na kusumba banzo, bakamio, kukota banzo-nkanda to nkutu kukwela. Kana beto keba ve, beto lenda kuma bantu ya bamfuka. Beto ta monisa mayele kana beto ke zinga kukonda mindondo, ke baka ve bamfuka mpi ke bebisa ve mbongo na beto. Mpidina, beto ta vanda ti ntangu ya kusadila Nzambi na kisika ya kuvanda bampika ya mumbongo ya nsi-ntoto yai.—1 Timoteo 6:10.
14. Inki fwete vanda lukanu na beto? Pesa bambandu.
14 Sambu beto landa kuzinga kukonda mindondo, beto fwete tula Kimfumu ya Nzambi na kisika ya ntete. Mpangi mosi ti nkento na yandi vandaka ti kompani mosi ya nene yina vandaka kupesa bo mbongo mingi. Kansi, bo zolaka kusala diaka kisalu ya ntangu yonso. Yo yina, bo tekaka kompani, maswa mpi bima na bo ya nkaka. Ebuna, bo kwendaka kupesa maboko na kutunga babiro ya ke twadisaka kisalu na ntoto ya mvimba na mbanza Warwick, na New York. Bo vandaka na kiese mingi ya kusala na Betele ti mwana na bo ya nkento ti bakala na yandi mpi bamposo ya nkaka ti bibuti ya mpangi-bakala, bibuti ya mpangi-bakala vandaka mpi kusadisa na kutunga babiro na Warwick. Mpangi-nkento mosi ya mupasudi-nzila na Colorado na États-Unis zwaka kisalu na banki. Yandi vandaka kusala yo ve bilumbu yonso. Bamfumu na yandi sepelaka ti kisalu na yandi, yo yina bo lombaka yandi na kusala bilumbu yonso sambu bo futa yandi mbongo mingi. Kansi, sambu kisalu yina zolaka kukanga yandi nzila ya kusamuna mingi, yandi buyaka yo. Yai kele bibansa yina bansadi ya Yehowa mingi ke salaka. Kana beto ke tula mambote ya Kimfumu na kisika ya ntete, yo ke monisa nde beto ke baka na valere kinduku na beto ti Nzambi mpi bimvwama ya kieleka kuluta bima ya kinsuni.
NTANGU BIMVWAMA NA BETO YA KINSUNI ME MANA
15. Inki bimvwama ke pesaka kiese mingi kuluta?
15 Kana muntu kele ti bima mingi ya kinsuni, yo ke tendula kaka ve nde Nzambi ke sakumunaka yandi. Yehowa ke sakumunaka bantu yina kele “bamvwama na bisalu ya mbote.” (Tanga 1 Timoteo 6:17-19.) Mu mbandu, mpangi-nkento Lucia na Italie waka nde na insi Albanie mfunu ya bansamuni kele mingi. * Na 1993 yandi kwendaka kuna. Yandi vandaka ve ti kisalu kansi yandi tulaka ntima nde Yehowa ta sadisa yandi. Yandi longukaka ndinga ya Albanie mpi balongoki na yandi kuluta 60 me kudipesaka na Yehowa. Ziku beto yonso ve ta sadisa bantu mingi mutindu yai na kukuma Bambangi ya Yehowa. Ata mpidina, konso kisalu yina beto ke sala sambu na kusadisa bantu na kuzaba Yehowa mpi kukuma banduku na yandi kele na valere mingi mvula na mvula.—Matayo 6:20.
16. (a) Inki ta kumina mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto yai? (b) Inki mutindu yo ke pusaka beto na kutadila bima ya kinsuni?
16 Yezu tubaka pwelele nde mambu ya mumbongo ya nsi-ntoto yai ta mana to ta suka. Yandi tubaka ve nde kana yo me mana, kansi yandi ndimisaka nde yo ta suka. (Luka 16:9) Na bilumbu yai ya nsuka, babanki mingi me bwa mpi bansi ya nkaka me kuma na mpasi ya mbongo. Nkutu ntama mingi ve, mambu ta beba diaka kuluta. Mambu ya politiki, ya mabundu ya luvunu mpi ya mumbongo kele bima ya nsi-ntoto ya Satana, mpi yo ta suka. Profete Ezekiele mpi Sefania tubaka nde wolo ti arza yina ke vandaka mfunu mingi na mumbongo ya nsi-ntoto yai ta kuma bima ya mpamba. (Ezekiele 7:19; Sefania 1:18) Inki mutindu beto ta kudiwa kana na nsuka ya luzingu, beto me bakisa nde beto kudipesaka mingi na bimvwama ya kinsuni, ya kukonda lunungu kansi ve na bimvwama ya kieleka? Beto lenda kudiwa bonso muntu yina vandaka kusosa mbongo mingi luzingu na yandi ya mvimba, kansi na nima yandi me bakisa nde yandi salaka kisalu ya mpamba. (Bingana 18:11) Bima ya nsi-ntoto yai ta suka. Yo yina, beto fwete sadila mbala na mbala bima na beto ya kinsuni sambu na kusala kinduku na zulu. Mambu yonso ya beto ke salaka sambu na Yehowa mpi sambu na Kimfumu ta pesa beto kiese mingi kibeni.
17, 18. Inki mambu banduku ya Nzambi ke vingila?
17 Ntangu Kimfumu ya Nzambi ta kwisa, ata muntu mosi ve ta futila nzo to ta baka mfuka. Madia ta vanda mingi mpi ya ofele, bantu ta vanda ve na mfunu ya kusumba nkisi to kupesa minganga mbongo. Banduku ya Yehowa ta dia na kiese bima yina ntoto ta basisaka. Bantu ta sadila diaka ve wolo, arza mpi matadi ya ntalu sambu na kukuma bamvwama kansi sambu na kukumisa bima na bo to bo mosi kitoko. Bantu ta sadila banti, matadi mpi bibende ya kitoko sambu na kutunga banzo ya kitoko. Banduku na beto ta sadisa beto na luzolo yonso kansi beto ta futa bo ve mbongo. Beto ta kabila bantu bima yonso yina ntoto ta basisaka.
18 Bantu yina ke salaka kinduku na zulu ta baka mambote yai ya kuluta mfunu. Bansadi ya Yehowa na ntoto ta tula milolo ya kiese ntangu Yezu ta tuba nde: “Beno kwisa, beno bantu yina Tata na mono me sakumunaka, beno baka Kimfumu yina bo me yidikilaka beno katuka na luyantiku ya nsi-ntoto.”—Matayo 25:34.
^ par. 4 Yezu tendulaka ve kana mambu yina bo fundaka kapita vandaka masonga to luvunu. Ngogo ‘kufunda’ na Luka 16:1 lenda tendula nde muntu mosi kusilaka kapita nde yandi me bebisa bima ya mfumu. Yezu bendaka dikebi ya bantu na mambu yina kapita salaka kansi ve na bikuma yina salaka nde bo katula yandi na kisalu.
^ par. 15 Disolo ya luzingu ya Lucia Moussanett kele na Réveillez-vous ! ya Yuni 22, 2003, balutiti 18-22.


c: text/html

text:
KETI YO KUDIBASIKILAKA?
Bima Yina Ke Taninaka Furmi ya Arza ya Sahara na Mwini
FURMI ya arza ya ntoto ya zelo na zelo ya Sahara (Cataglyphis bombycina) kele na kati ya baniama yina ke kukaka mwini kuluta baniama ya nkaka. Ntangu mwini ya midi ya Sahara ke pusaka bambeni ya furmi yai na kusosa kisika ya kubumbana, furmi yai ke basikaka ntangu fioti na mabulu na yo mbala na mbala sambu na kusosa madia; madia yango kele bafurmi ya nkaka yina mwini ya ngolo ke fwaka.
Beto tadila diambu yai: Bima ya ke sadisaka furmi ya arza kele bima yina ke taninaka yo na mwini; bima yango yo yai: mika ya sipesiali yina kele na zulu mpi na balweka ya nitu na yo mpi divumu na yo yina kele ve ti mika. Mika (1, 2), yina ke salaka nde furmi yai kuvanda ti mukubu ya arza, kele tu batibe yina bitini na yo ya nkaka kele triangle (3). Bandambu na yo zole ya nganda kele ti tu batibe ya fioti-fioti yina kele na zulu ya mika na yo, kansi ndambu na yo ya kati kele butesi. Bima yai ke sadisaka na mambu zole. Ya ntete, yo ke sadisaka mika yina na kumonisa nsemo ya ntangu na bandonga ya mbwaki yina ke monanaka. Ya zole, yo ke sadisaka furmi yai na kubasisa na nitu na yo mwini yina yo ke bakaka na kisika yina yo kele. Mpi divumu na yo yina ke vandaka ve ti mika, ke monisaka nsemo yina kele mwa mbwaki mpi yina ke katukaka na ntoto ya zelo na zelo. *
Bima yina ke taninaka furmi ya arza ya Sahara na mwini ke sadisaka yo na kutanina tiya (température) na yo na nsi ya tiya yina yo lenda kuka—53,6 degré Celcius (128,5°F). Na nsadisa ya kigangwa yai ya fioti, bantu yina ke salaka bansosa ke longuka mutindu ya kusala bilele ya sipesiali yina ta pesaka madidi kukonda kusadila ventilateur to ba apareyi ya nkaka.
Nki nge ke yindula? Bima yina ke taninaka furmi ya arza ya Sahara na mwini, bo gangaka yo? To keti yo kudibasikilaka?
^ par. 4 Bima ya nkaka ya furmi yai kele ti yo kele bavitamine ya sipesiali ya kele na nitu na yo yina mwini ya ngolo ke bebisaka ve, makulu ya nda yina ke tombulaka yo na zulu ya zelo ya tiya mpi yina ke sadisaka yo na kubaka ntinu nswalu, mpi mayele ya kuyituka ya kupumbuka, yina ke sadisaka yo na kuvutuka nswalu na dibulu na yo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DISOLO YA LUZINGU
Kuvidisa Tata—Kuzwa Tata
TATA na mono butukaka na 1899 na mbanza Graz, na insi Autriche. Yandi vandaka leke ntangu Mvita ya Ntete ya Nsi-Ntoto ya Mvimba salamaka. Ntangu fioti na nima ya luyantiku ya Mvita ya Zole ya Nsi-Ntoto ya Mvimba na 1939, yandi kotaka na kimvuka ya basoda ya Allemagne. Bo fwaka yandi na 1943 ntangu bo nwanaka mvita ti Russie. Diambu ya mawa kele nde tata na mono fwaka ntangu mono vandaka pene-pene ya kulungisa bamvula zole. Mono zwaka ve dibaku ya kuzaba yandi, mpi kuzinga kukonda tata vandaka kusala mono mpasi, mingi-mingi ntangu mono vandaka kumona bana ya nkaka ya nzo-nkaka ti batata na bo. Ntangu mono kumaka toko, mono bakaka kikesa ntangu mono longukaka mambu ya me tala Tata na beto ya zulu, Tata yina kele ya kuluta kuzanguka, yina ta fwaka ve.—Hab. 1:12.
LUZINGU NA MONO NA KIMVUKA MOSI YA BATOKO
Ntangu mono lungisaka bamvula nsambwadi, mono kotaka na kimvuka mosi ya batoko (ba scout). Robert Stephenson Smyth Baden-Powell yina vandaka mfumu ya basoda ya Grande-Bretagne, gangaka kimvuka ya ba scout na 1908. Na 1916, yandi salaka kimvuka ya nkaka ya ba scout sambu na batoko ya bamvula na mono.
Mono vandaka kusepela na mambu yina beto vandaka kusala na wikendi—kulala na banzo-tenta, kulwata bilele ya mutindu mosi mpi kukina. Mono vandaka kusepela mingi-mingi kulutisa ntangu ti ba scout ya nkaka, na kuyimba na nkokila na lweka ya tiya mpi kusala bansaka ya nkaka na mfinda. Beto longukaka mpi mambu ya me tala luyalanganu, yina sadisaka mono na kusepela na bima yina Ngangi na beto me salaka.
Bo ke siamisaka ba scout na kusala mambu ya mbote konso kilumbu. Yai kele mpenza lukanu na bo ya ntete-ntete. Beto vandaka kupesana mbote nde: “Ntangu Yonso ya Kuyilama.” Yo vandaka kusepedisa mono mingi. Na kimvuka na beto, beto vandaka batoko kuluta nkama, kiteso ya kati-kati vandaka bantu ya Katolika, bankaka vandaka bantu ya Misioni mpi mosi vandaka muntu ya Buda.
Banda 1920, bo kumaka kusala balukutakanu ya ba scout ya bansi mingi mbala na mbala na nima ya bamvula fioti. Na Augusti 1951, mono kwendaka na lukutakanu ya nsambwadi ya ba scout ya nsi-ntoto ya mvimba na mbanza Bad Ischl, na insi Autriche, mpi na Augusti 1957, mono kwendaka na lukutakanu ya uvwa ya ba scout na parke ya Sutton, pene-pene ya Birmingham, na insi Angleterre. Na dibaku yai, beto vandaka ba scout kiteso ya 33000 yina katukaka na bansi mpi bateritware 85. Diaka, bantu kiteso ya 750000 kwisaka kutala beto na lukutakanu yai, tanga mpi Elizabeth Ntotila-Nkento ya Angleterre. Sambu na mono, yo vandaka bonso dibuta mosi ya bampangi ya ntoto ya mvimba. Mono zabaka ve nde mono ta kota na dibuta mosi ya kuluta nene—dibuta ya bampangi ya kimpeve.
MBALA YA NTETE YA MONO KUTANAKA TI BAMBANGI YA YEHOWA
Na nsungi ya printemps ya 1958, mono vandaka pene-pene ya kumanisa formasio na mono ya kuyidikila bantu madia na Otele ya Nene ya Wiesler na Graz, mbanza mosi ya insi Autriche. Kilumbu mosi, Rudolf Tschiggerl, nduku mosi ya kisalu yina vandaka kutala kisalu ya kusala mampa, zabisaka mono mambu ya Biblia. Yo vandaka mbala na mono ya ntete ya kuwa mambu ya me tala kieleka. Rudolf yantikaka na kutubila dilongi ya Butatu mpi monisaka nde yo kele ve mambu yina Biblia ke longaka. Mono salaka yonso sambu na kumonisa yandi nde dilongi ya Butatu kele ya kieleka mpi kubuya mambu yina yandi vandaka kutuba. Mono vandaka kuzola Rudolf, nduku na mono ya kisalu mpi vandaka kusiamisa yandi na kuvutuka na Dibundu ya Katolika.
Rudolf, yina beto vandaka kubinga Rudi, natilaka mono Biblia. Mono zabisaka yandi nde yo fwete vanda kaka mbalula ya Katolika. Mono yantikaka kutanga yo mpi monaka nde na kati, Rudi kotisaka kamukanda mosi yina Bambangi ya Yehowa basisaka. Mono sepelaka ve ti kamukanda yango sambu mono vandaka kuyindula nde, bo me sonikaka yo na mutindu yina ke monisa nde mambu yina bo ke tubila kele ya kieleka kansi, ziku yo kele ve ya kieleka. Ata mpidina, mono vandaka kuzola kusolula ti yandi mambu ya Biblia. Rudi sadilaka luswasukusu na mutindu yandi pesaka mono diaka ve kamukanda ya nkaka. Kiteso ya bangonda tatu na nima, beto landaka na kusolula mambu ya Biblia, mbala mingi beto vandaka kulanda kusolula tii na nkokila.
Ntangu mono manisaka formasio na Graz, mbanza yina beto vandaka kuzinga, mama pesaka mono mbongo sambu mono longuka diaka na ekole mosi yina bo ke longukaka mutindu ya kuyidika madia na otele. Yo yina, mono kwendaka na Bad Hofgastein, mbanza mosi na muwanda na Alpes, kisika ekole yango vandaka. Ekole yina vandaka kusala kumosi ti Otele ya Nene ya Bad Hofgastein mpi bantangu ya nkaka mono vandaka kukwenda kusala kuna sambu na kutomisa kisalu na mono.
VIZITE YA BAMISIONERE ZOLE YA BANKETO
Rudi tindaka Adresi na mono ya mpa na filiale ya Vienne, mpi filiale tindaka yo na bamisionere zole ya bankento, Ilse Unterdörfer ti Elfriede Löhr. * Kilumbu mosi, bantu yina vandaka kuyamba bantu na otele bingaka mono mpi zabisaka mono nde bankento zole yina me kwisa na kamio kele na nganda mpi nde bo kele na mfunu ya kusolula ti mono. Mono kudiyangisaka sambu mono zabaka bo ve. Kansi, mono basikaka na nganda sambu na kutala kana bo vandaka banani. Na nima, mono zabaka nde bo kele Bambangi yina vandaka kusala kisalu ya kunatila bantu mikanda ntangu bo buyisaka kisalu ya Bambangi na nima ya Mvita ya Zole ya Nsi-Ntoto ya Mvimba. Nkutu, na ntwala nde mvita kuyantika, bo kangaka bo na bapolisi ya Allemagne yina ke salaka kisalu na mutindu ya kinsweki mpi bo tindaka bo na kan ya konsatrasio ya Lichtenburg. Ebuna na nsungi ya mvita, bo tindaka bo na kan ya Ravensbrück, pene-pene ya Berlin.
Bampangi-bankento yai vandaka ziku bamvula kiteso mosi ti mama na mono, yo yina mono vandaka kuzitisa bo mingi. Mono vandaka kusosa ve kulutisa ntangu na bo na kusalaka bantembe ya mpamba mpi ziku na nima ya mwa bamposo to bangonda mono ta zabisa bo nde mono ke sepela diaka ve nde beto landa kusolula. Ebuna, mono lombaka bo kana bo lendaka kunatila mono baverse yina ke tubilaka ndonga ya bantumwa yina bantu ya Katolika ke longaka. Mono zabisaka bo nde mono ta nata yo na mumpe ya bwala yina sambu na kutadila yo ti yandi. Mono yindulaka nde kusala mpidina ta sadisa mono na kuzaba kieleka.
KULONGUKA MAMBU YA ME TALA TATA NA BETO YA SANTU YA ZULU
Sambu Dibundu ya Katolika ya Roma ke longaka nde ndonga to ndandana ya bantumwa me sukaka ve, bo ke tubaka nde kulandana ya ba pape ya bubu me banda na ntumwa Piere. (Bo ke tendulaka na mutindu ya mbi bangogo ya Yezu yina kele na Matayo 16:18, 19.) Dibundu ya Katolika ke tubaka mpi nde sambu pape kele muntu yina kele na kiyeka na zulu ya Bakristu yonso, yandi ke tubaka ve luvunu na malongi na yandi. Mono vandaka kukwikila diambu yina mpi yindulaka nde, kana pape yina bantu ya Katolika ke bingaka nde Tata ya Santu, yina ke zabaka mbote malongi ya Biblia ke ndimaka nde dilongi ya Butatu kele ya kieleka, yo fwete vanda kaka mutindu yandi me tuba. Kansi, kana kele ti malongi ya nkaka yina yandi ke bakisaka ve, yo ke tendula nde dilongi yina lenda vanda mpi ya luvunu. Ntembe kele ve nde bantu ya Katolika mingi ke yindulaka nde dilongi ya ndonga to ndandana ya bantumwa kele dilongi mosi ya kuluta mfunu, sambu malongi na bo ya nkaka, yo vanda ya kieleka to ya luvunu, me simbamaka kibeni na yo!
Ntangu mono kwendaka na mumpe, yandi kukaka ve kupesa bamvutu na bangiufula na mono, kansi yandi basisaka mukanda mosi yina vandaka kutubila dilongi ya Katolika ya ndonga ya bantumwa. Mono kwendaka ti yo na nzo, kaka mutindu yandi zabisaka mono, mono tangaka yo, mpi vutukilaka yandi ti bangiufula mingi. Nsuka-nsuka, mumpe kukaka ve kupesa bamvutu na bangiufula na mono mpi tubaka nde: “Mono lenda ndimisa nge ve, nge mpi lenda ndimisa mono ve. . . . Imene, kwenda!” Yandi sepelaka diaka ve kusolula ti mono.
Na ntangu yina, mono kumaka ya kuyilama na kulonguka Biblia ti Ilse mpi Elfriede. Bo longaka mono mambu mingi na yina me tala Yehowa Nzambi, Tata ya kieleka ya Santu yina ke vandaka na zulu. (Yoa. 17:11) Kansi na ntangu yina ata dibundu mosi ve vandaka na nziunga yina, yo yina, bampangi yina zole vandaka kutwadisa balukutakanu na nzo ya dibuta mosi yina vandaka kulonguka kieleka. Bantu fioti mpamba vandaka kukwisa na balukutakanu. Bampangi-Bankento yai zole vandaka kusala masolo mingi na balukutakanu, sambu kuvandaka ve ata ti mpangi mosi ya bakala yina bakaka mbotika sambu na kutwadisa. Bantangu ya nkaka, mpangi-bakala mosi vandaka kukwisa kusala diskure na kisika mosi yina beto vandaka kufutila.
KUYANTIKA KUSAMUNA
Ilse ti Elfriede yantikaka kulonga mono Biblia na Oktobri 1958 mpi bangonda tatu na nima, mono bakaka mbotika na Yanuari 1959. Na ntwala ya kubaka mbotika, mono yulaka bo kana mono lendaka kukwenda ti bo na kisalu ya nzo na nzo sambu na kumona mutindu kisalu yango ke salamaka. (Bis. 20:20) Na nima ya kusamuna ti bo na mbala ya ntete, mono yulaka bo kana mono lendaka kuvanda ti teritware na mono mosi sambu na kusamuna. Bo pesaka mono bwala mosi yina mono ta kwendaka mono mosi sambu na kusamuna nzo na nzo mpi kuvutukila bantu yina me monisa mpusa. Mpangi-bakala ya ntete yina mono samunaka ti yandi na kisalu ya nzo na nzo vandaka nkengi ya nziunga yina kwisaka kutala beto na nima.
Na 1960, na nima ya kumanisa formasio na mono ya kusala na otele, mono vutukaka na mbanza na mono sambu na kusadisa bampangi na mono na kulonguka kieleka ya Biblia. Tii bubu yai, ata mosi ve na kati na bo me kumaka Mbangi ya Yehowa, kansi bankaka ke landa kaka kumonisa mpusa.
LUZINGU NA KISALU YA NTANGU YONSO
Na 1961 na mabundu, bo tangaka mikanda yina katukaka na biro ya filiale yina vandaka kusiamisa kisalu ya kimupasudi-nzila. Mono vandaka mpumpa ti mavimpi ya mbote, yo yina mono monaka nde kuvandaka ve ti diambu yina lendaka kukanga mono nzila na kukuma mupasudi-nzila. Mono solulaka ti Kurt Kuhn, yina vandaka nkengi ya nziunga, na kuzaba dibanza na yandi sambu mono vandaka na ngindu ya kusala kisalu bangonda fioti sambu na kusumba kamio yina ta sadisa mono na kisalu ya kimupasudi-nzila. Yandi tubaka nde: “Keti Yezu ti bantumwa vandaka na mfunu ya kamio sambu na kusala kisalu ya ntangu yonso?” Dibanza yina bendaka kibeni dikebi na mono! Kukonda kusukinina, mono bakaka bangidika sambu na kuyantika kisalu ya kimupasudi-nzila. Kansi, sambu mono vandaka kusala kisalu na otele bangunga 72 konso mposo, yo lombaka nde mono sala mwa bansoba.
Mono solulaka ti mfumu na mono na kupesa mono nswa ya kusala bangunga 60. Yandi ndimaka mpi sobaka ve salere na mono. Na nima ya mwa ntangu, mono yulaka yandi kana mono lendaka kusala bangunga 48 na mposo. Yandi ndimaka mpi sobaka ve salere na mono. Na nima mono lombaka yandi diaka kana mono lendaka kusala bangunga 36 na mposo disongidila bangunga 6 na kilumbu, ata mpidina yandi ndimaka kaka. Diambu ya kuyituka kele nde, yandi sobaka ve salere na mono! Yo monanaka nde mfumu na mono zolaka ve kukatula mono na kisalu. Nsoba yai salaka nde mono yantikaka kisalu ya kimupasudi-nzila. Na ntangu yina, mupasudi-nzila vandaka kupesa bangunga 100 na ngonda.
Bangonda iya na nima, mono kumaka mupasudi-nzila ya nene mpi kumaka kusala kisalu yina mutambusi ya kimvuka ya bankuluntu ke salaka, na dibundu mosi ya fioti yina vandaka na mbanza ya Spittal an der Drau na provense ya Carinthia. Na ntangu yina, mupasudi-nzila ya nene vandaka kupesa bangunga 150 na ngonda. Yo vandaka ve ti mpangi mosi ya mupasudi-nzila sambu na kusamuna ti mono, kansi mpangi-nkento mosi na zina ya Gertrude Lobner, yina vandaka kusala kisalu yina sekretere ya dibundu ke salaka bubu yai, vandaka kusamuna ti mono.
MIKUMBA SOBAKA NSWALU
Na 1963, mono kumaka nkengi ya nziunga. Bantangu ya nkaka, mono vandaka kusala banzietelo na tre sambu na kukwenda kutala mabundu, mono vandaka kutambula ti bavalize ya kilo. Bampangi mingi vandaka ve ti bakamio, yo yina ata mpangi mosi ve lendaka kukwisa kubaka mono na kisika yina tre vandaka kubika beto. Sambu na kusosa ve “kudimonisa,” mono vandaka kusepela ve na kubaka kamio sambu yo nata mono na nzo yina mono ke kwenda kuvanda, yo yina mono vandaka kutambula na makulu.
Na 1965, ntangu mono vandaka diaka mpumpa, bo bingisaka mono sambu na kukota Nzo-Nkanda ya 41 ya Gileade. Bampangi mingi yina kotaka nzo-nkanda yina vandaka mpi bampumpa. Mono yitukaka na kumona nde ntangu beto manisaka nzo-nkanda, bo vutulaka mono na Autriche sambu na kulanda kusala kisalu ya nkengi ya nziunga. Kansi, na ntwala ya kukatuka na États-Unis, bo lombaka mono na kusala kumosi ti nkengi mosi ya nziunga bamposo iya. Mono sepelaka mingi na kusala ti Anthony Conte, mpangi mosi yina vandaka kusala mbote mpi kuzola kisalu. Beto salaka kumosi ti yandi na Cornouailles na Nordi ya États-Unis.
Ntangu mono vutukaka na Autriche, na nziunga yina mono kwendaka kusala, mono kutanaka ti Tove Merete, mpangi-nkento mosi ya mpumpa ya kitoko. Yandi longukaka kieleka banda yandi vandaka ti bamvula 5. Ntangu bampangi ke yulaka beto mutindu beto kutanaka, sambu na kusekisa bo beto ke tubaka nde: “Biro ya filiale bakaka bangidika sambu beto kwelana.” Beto kwelanaka mvula mosi na nima, na Aprili 1967, mpi biro ya filiale lombaka beto na kulanda kusala kisalu ya nziunga.
Na mvula yina landaka, mono bakisaka nde na ntima ya mbote ya Yehowa, yandi tulaka mono mafuta sambu na kukuma mwana na yandi ya kimpeve. Yo yina mono yantikaka kinduku mosi ya ngolo ti Tata na mono ya zulu mpi mutindu Baroma 8:15 ke tubaka, ti bantu yonso yina ke “tubaka na ndinga ya ngolo nde: ‘Aba, Tata!’”
Mono ti Merete landaka kusala kisalu ya nziunga mpi ya distrike tii na 1976. Bantangu ya nkaka, na nsungi ya madidi, yo vandaka kulomba nde beto lala na nzo yina madidi vandaka mingi. Na suka, ntangu beto vandaka kutelama na mpongi, beto vandaka kumona lele yina beto fikaka me fuluka ti ba neze! Nsuka-nsuka beto bakaka lukanu ya kunata masini mosi yina vandaka kukumisa nzo tiya sambu beto wa ve madidi na mpimpa. Na bisika ya nkaka, sambu na kuyobila na mpimpa, beto vandaka kutambula na zulu ya neze sambu na kukwenda na suku ya kuyobidila. Beto vandaka mpi ve ti nzo, yo yina mbala mingi, konso Kintete beto vandaka kubikala na nzo yina bo yambaka beto na mposo yina lutaka. Ebuna na Kizole na suka, beto vandaka kukwenda na dibundu ya nkaka.
Mono kele na kiese ya kutuba nde, na nsungi ya bamvula yai yonso nkento na mono ke sadisaka mono mingi. Yandi ke zolaka kaka kisalu ya kusamuna, nkutu yo ke lombaka ve nde mono pusa yandi na kukwenda kusamuna. Yandi ke zolaka mpi banduku na beto mpi ke tudilaka bampangi dikebi. Yandi me sadisaka mono mingi kibeni.
Na 1976, bo bingisaka beto na biro ya filiale ya Vienne na Autriche, mpi mono kumaka kusala na Komite ya Filiale. Na ntangu yina, filiale ya Autriche vandaka kutwadisa kisalu ya bansi mingi ya Eropa ya Esti mpi vandaka kutinda mikanda na kinsweki na bansi yina. Mpangi Jürgen Rundel vandaka kutwadisa kisalu yai na kusadilaka bametode mingi. Mono vandaka ti dibaku ya kusala ti yandi mpi na nima mono kumaka kutwadisa kisalu ya kubalula mikanda yina vandaka kusalama na bandinga kumi ya Eropa ya Esti. Tii bubu yai, Mpangi Jürgen ti nkento na yandi Gertrude, ke salaka kisalu ya kimupasudi-nzila ya nene na kwikama yonso na Allemagne. Banda 1978, filiale ya Autriche ke yidikaka mikanda mpi ke niemaka yo na bandinga sambanu na masini mosi ya fioti. Beto vandaka mpi kusadisa bansi ya nkaka yina vandaka na mfunu ya lusadisu. Mpangi Otto Kuglitsch, yina ke salaka bubu yai ti nkento na yandi Ingrid na biro ya filiale ya Allemagne, vandaka kutwadisa bisalu yai.
Bampangi na Eropa ya Esti vandaka kusadila bamasini ya nkaka (machines à polycopier) sambu na kukumisa mingi ndambu ya mikanda yina bo vandaka kubaka. Ata mpidina, bo vandaka na mfunu ya lusadisu ya bampangi ya bansi ya nkaka. Yehowa sakumunaka bisalu yai, mpi na filiale, beto sepelaka ti bampangi yina vandaka kusala bisalu na ntangu ya mpasi mpi na nsungi yina bo buyisaka kisalu na beto.
VIZITE YA SPESIALI NA ROUMANIE
Na 1989, mono zwaka dibaku ya mbote ya kukwenda na Roumanie ti Mpangi Theodore Jaracz, yina vandaka kusala na Nto-Kimvuka. Lukanu na beto vandaka ya kusadisa kimvuka mosi ya bampangi na kuvutuka na organizasio. Banda 1949, bo sepelaka na kuyambula organizasio mpi kusala dibundu na bo mosi. Ata mpidina, bo landaka na kusamuna mpi kupesa bantu mbotika. Bo tulaka bo mpi na boloko sambu bo buyaka kukota na politiki, kaka mutindu bampangi yina bikalaka na organizasio vandaka kusala. Sambu bo buyisaka kisalu na beto na Roumanie na ntangu yina, beto vukanaka na kinsweki na nzo ya Mpangi Pamfil Albu kumosi ti bankuluntu iya yina vandaka kutwadisa kimvuka ya bankuluntu mpi mimonisi ya Komite ya Insi Roumanie. Beto kwendaka mpi ti Mpangi Rolf Kellner, yina sadisaka beto na kubalula ndinga.
Na mpimpa ya kilumbu ya zole, Mpangi Albu ndimisaka bankuluntu iya yina na kuvutuka na organizasio, yandi tubaka nde: “Kana beto me sala yo ve ntangu yai, beto ta vanda diaka ve ti dibaku ya nkaka ya kusala yo.” Na mbala mosi, bampangi kiteso ya 5000 vutukaka na organizasio. Yehowa nungaka kibeni, kansi Satana bakaka nsoni!
Banda na nsuka ya 1989, Nto-Kimvuka bingisaka mono ti nkento na mono na kukwenda kusala na biro ya ke twadisaka kisalu na ntoto ya mvimba na New York. Diambu yai yitukisaka beto. Beto yantikaka kisalu na betele ya Brooklyn na Yuli 1990. Na 1992, mono kumaka nsadisi na Komite ya Kisalu ya Nto-Kimvuka, mpi banda Yuli 1994, mono kumaka kusala na Nto-Kimvuka.
KUYINDULA MAMBU YA ME LUTAKA MPI KUTALA YINA KE KWISA
Ntangu yina mono vandaka kuyidikila bantu madia na otele me lutaka. Bubu yai, mono ke sepelaka na kupesa maboko na kisalu ya kuyidika mpi kupesa madia ya kimpeve na dibuta ya bampangi ya ntoto ya mvimba. (Mat. 24:45-47) Ntangu mono ke yindulaka bamvula 50 yina mono me lutisa na kisalu ya ntangu yonso, yo ke pusaka mono kaka na kumonisa ntonda ya mingi mpi kiese na balusakumunu ya Yehowa na dibuta ya bampangi ya ntoto ya mvimba. Mono ke sepelaka kukwenda na balukutakanu ya bansi mingi, kisika bo ke siamisaka beto na kulonguka mambu mingi ya me tala Yehowa, Tata na beto ya zulu mpi bakieleka ya Biblia.
Mono ke sambaka sambu bamilio ya bantu ya nkaka kundima kulonguka Biblia, kuzaba kieleka mpi kusadila Yehowa kumosi ti dibuta ya Bakristu ya ntoto ya mvimba. (1 Pie. 2:17) Mono ke vingilaka mpi na kiese yonso sambu na kumona tuka na zulu, lufutumuku ya bantu awa na ntoto mpi kumona diaka tata na mono. Mono kele ti kivuvu nde, tata, mama, mpi bampangi na mono ya nkaka ta vanda na kiese ya kusambila Yehowa na Paladisu.
Na kiese yonso, mono ke vingilaka na kumona tuka na zulu, lufutumuku ya bantu awa na ntoto mpi kumona tata na mono
^ par. 15 Tala disolo ya luzingu na bo na Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa ya Februari 1, 1980.


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Mayi 2017
Nzozulu ya Nkengi yai kele ti masolo ya kulonguka banda na Yuli 3-30, 2017.
Sadisa “Banzenza” na ‘Kusadila Yehowa na Kiese’
Inki kele mutindu ya mbote ya kulonga banzenza yina me zaba ve Yehowa?
Sadisa Bana Yina Kele ti Bibuti na Bo na Bansi ya Nzenza
Inki mutindu bibuti yina kele na bansi ya nzenza lenda sadisa bana na bo na kulonguka mambu ya Yehowa? Inki mutindu bampangi ya nkaka lenda sadisa bo?
DISOLO YA LUZINGU
Mono Ke Longaka Bantu Ata Mono Kele Kifwa-Makutu
Walter Markin kele kifwa-makutu, ata mpidina kisalu ya Yehowa Nzambi me natilaka yandi kiese mpi balusakumunu.
Kubika Ve nde Zola na Nge Kumana
Zola ya Bakristu ya nkaka ya mvu-nkama ya ntete manaka. Inki lenda sadisa beto na kulanda kuzola Yehowa mingi?
Keti Nge Ke Zolaka Yezu Kuluta Bima?
Yezu longaka Simoni Piere dilongi ya mfunu ya kuzaba mambu yina yandi fwete tula na kisika ya ntete. Keti beto mpi lenda bakila yo mambote?
Inki Mutindu Gayusi Sadisaka Bampangi ya Nkaka?
Gayusi vandaka nani, mpi sambu na nki beto fwete landa mbandu na yandi?
Kiese ya Kuzinga Kukonda Mindondo
Inki pusaka bakala mosi ti nkento na yandi na kusoba luzingu na bo? Inki bo salaka? Sambu na nki lukanu yina me natilaka bo kiese?
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
“Beto Bakaka Kikesa mpi Bantima na Beto Fulukaka na Zola”
Na nima ya lukutakanu ya distrike ya 1922, inki mutindu balongoki ya Biblia sadilaka ndongisila ya “kusamuna Ntotila ti Kimfumu na yandi”


text:
Ziku Kiankaka Kiampwena
Nga asatuludi a tandu kieto bena ye ziku kisonganga vo Lusansu lwa Nkand’a Nzambi lwa ludi? Muna mvu wa 2014, e zulunalu Biblical Archaeology Review yayuvula vo: “Nkumbu za wantu kwa beyikwanga muna Luwawanu Lwankulu ana asatuludi bena ye ziku vo bazinga kikilu?” E mvutu zavewa i zazi: “Tezo kia wantu 50!” Kansi vena ye nkumbu ya muntu mosi ke yasonama ko muna zulunalu ya asatuludi. O muntu ndioyo i Tatenai. Nani kakala? Yambula twavovela lusansu lwandi lwankufi luyikwanga muna Nkand’a Nzambi.
Vakala ye ntangwa Yerusaleme mu wisa kia luyalu lwa Aparasi yakala. E mbanza yakala muna zunga kina esi Parasi bayikilanga vo Vana Ndambu a Nkoko, i sia vo, kuna este ya nkoka wa Uferate. Vava makesa ma Aparasi bakutumuna mbanz’a Babele, bavevola Ayuda ana bakala muna kinkole yo kubavana e salu kia tungulula e tempelo muna Yerusaleme. (Ezera 1:1-4) Kansi, e mbeni za Ayuda batelamena e salu kiaki, basadilanga nkutu e lau diadi muna funda Ayuda vo ke bazolele tumamena luyalu lwa Aparasi ko. (Ezera 4:4-16) Muna mvu mina kayala Dareyuse I (522-486 Vitila Tandu Kieto), mosi muna makesa ma Aparasi, nkumbu andi Tatenai, wafimpa e diambu diadi. Muna Nkand’a Nzambi, Tatenai oyikilwanga vo “nguvulu a mvivu kuna Simu dia Nzadi.”—Ezera 5:3-7.
Yamu unu kiaki, vena ye babu yasonama e nkumbu ya Tatenai yatoma lundwa. Muna babu kimosi mwasonama e nkumbu ya yitu kia Tetanai muna mvu wa 20 wa luyalu lwa Dareyuse I, i sia vo, muna mvu wa 502 Vitila Tandu Kieto. E babu kiaki i kimbangi kia mambu ma kinkita kia selo kia “Tatenai, nguvulu a mvivu kuna Simu dia Nzadi,” i sia vo, Tatenai ona oyikwanga mu Nkand’a Nzambi muna nkand’a Ezera.
Nkia salu Tatenai kasala? Muna mvu wa 535 Vitila Tandu Kieto, Kurese Wanene wavanga e nsobani muna mvivu mina kayalanga. Mosi muna mvivu miami wayikilwanga vo “Babele kuna Simu dia Nzadi.” Kuna kwalanda o mvivu wau wakayana mu ndambu zole. Ndambu imosi yayikilwanga vo Simu dia Nzadi. I mûna mwakala mbanza a Coele-síria, Fenicia, Samaria ye Yuda. E kintinu muna Damaseke kiakala. Tatenai yandi wayalanga e zunga yayi tuka muna mvu wa 520 yakuna 502 Vitila Tandu Kieto.
Vava Tatenai kayenda kuna Yerusaleme mu zaya e tuku dia ukolami wa Ayuda, wavovesa ntinu Dareyuse vo Ayuda bavovele vo ntinu Kurese wabavana o nswa watungulula e tempelo a Yave. E diambu diadi diasonama mpe muna mabuku ma lundilu dia ntinu. (Ezera 5:6, 7, 11-13; 6:1-3) Muna kuma kiaki Tatenai wavoveswa vo kalendi ningamesa e salu kia tungulula tempelo ko. Tatenai walemvokela mana kavoveswa.—Ezera 6:6, 7, 13.
Muna vova e ziku, “Tatenai wa nguvulu a mvivu a Simu dia Nzadi” kavanga kwandi mambu mamfunu ko muna lusansu lwa Nkand’a Nzambi. Kansi zaya dio vo Nkand’a Nzambi uyikanga Tatenai mu kuma kia kiyekwa kakala kiau. E ludi kiaki kituvene e ziku vo asatuludi nkumbu miayingi bevovelanga lusansu lwa Nkand’a Nzambi ye ziku kiawonso.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Aweyi Tulenda Kadila ye Ziku vo Nkand’a Nzambi Ludi Uvovanga?
Avo Nkand’a Nzambi kwa Nzambi watuka, ke ulendi fwanana ko ye nkanda miankaka.
EYINGIDILU DIA NKANGU
Lusansu Lwamfunu
Ke vena nkanda wankaka ko usobanga e ngindu za wantu mu kuma kia Nzambi tuka kuna nz’ankulu. Nga o Nkand’a Nzambi ulenda bundwa e vuvu?


text:
KAPU KIA 18
Luvubu ye Ngwizani Aku yo Nzambi
O luvubu lwa Akristu aweyi luvangilwanga?
Nkia mambu ofwete lungisa muna vubwa?
O muntu aweyi kekuyiyekolwelanga kwa Nzambi?
Ekuma ofwete vubilwa?
1. Ekuma Nzimba wa Ntiopia kalombela vo kavubwa?
“TALA maza; nki kinsimbidi muna vubwa?” Muna tandu kiantete, o nzimba Ntiopia wayuvula e kiuvu kiaki. Filipo wansamunwina e nsangu zambote zankwikidisa vo Yesu i Masia wa silwa nsilu. Vava kabakula mana kalongoka muna Nkand’a Nzambi, Ntiopia wavanga diambu diakala ngwizani ye mana kalongoka. Walomba vo kavubwa.—Mavangu 8:26-36.
2. Ekuma ofwete toma yindulwila e diambu dia luvubu?
2 Wau otomene longoka e kapu yantete ya nkanda wau ye Mbangi mosi a Yave, nanga wafwana mu kiyuvula kana vo: “Nki kinsimbidi muna vubwa?” Olongokele nsilu wa Nkand’a Nzambi wa moyo a mvu ya mvu muna Paradiso. (Luka 23:43; Lusengomono 21:3, 4) Olongokele mpe una bena amafwa ye vuvu kia lufuluku. (Kimpovi 9:5; Yoane 5:28, 29) Nanga okalanga ye Mbangi za Yave muna tukutakanu twau yo mona mpila besadilanga nsambil’aludi. (Yoane 13:35) Edi disundidi o mfunu, wayantikidi siamisa ngwizani aku yo Yave wa Nzambi.
3. (a) O Yesu nkia nkanikinu kavana kw’alandi andi? (b) O luvubu muna maza aweyi luvangilwanga?
3 Aweyi olenda songela vo zolele sadila Nzambi? Yesu wakanikina alongoki andi vo: “Nwenda, nwakitula wantu a zula yawonso s’alongoki, nwabavuba.” (Matai 28:19) Yesu yandi kibeni wasonga mbandu vava kavubwa muna maza. Kazazilwa kaka maza vana ntu ko. (Matai 3:16) O mvovo “vubwa” muna Kingerekia una ye nsasa vo “dimuka.” Ikuma vo, o muntu muna vubwa yo kituka se Nkristu divavanga vo kadimunwa emvimba muna maza.
4. O luvubu muna maza adieyi lusonganga?
4 Vubwa muna maza i diambu divavwanga kw’awonso bazolele kala ye ngwizani ambote yo Yave wa Nzambi. O luvubu i lusonganga luzolo lwaku lwa sadila Nzambi. Lusonganga vo oyangalele mu vanga luzolo lwa Yave. (Nkunga 40:7, 8) Kansi, muna vubwa ofwete lungisa maka mambu.
LUKWIKILU YE ZAYI UVAVWANGA
5. (a) Nki diambu diantete kafwete vanga o muntu muna vubwa? (b) O tukutakanu twa Kikristu ekuma tunina o mfunu?
5 Ngeye walungisi kala diambu diantete. Mu nkia mpila? Wazaya Yave wa Nzambi yo Yesu Kristu muna longokang’o Nkand’a Nzambi. (Tanga Yoane 17:3.) Kansi vena mpe ye mambu mayingi mana ofwete longoka. Divavwanga kwa Akristu vo ‘bazadiswa yo zayi wa luzolo [lwa Nzambi].’ (Kolosai 1:9) Kwendanga muna tukutakanu twa Mbangi za Yave dikusadisa mu vwa zayi wau. Ediambu diadi diamfunu kikilu. (Ayibere 10:24, 25) O kwenda muna tukutakanu dikusadisa mu wokesa o zayi waku mu kuma kia Nzambi.
6. Nkia tezo kia zayi wa Nkand’a Nzambi ofwete kala kiau muna vubwa?
6 O muntu muna vubwa ke dina mfunu ko vo kazaya mawonso mena muna Nkand’a Nzambi. O nzimba wa Ntiopia wazaya mambu makaka, kansi lusadisu kavava muna bakula sono yakaka ya Nkand’a Nzambi. (Mavangu 8:30, 31) Diau adimosi mpe kwa ngeye, vena ye mambu mayingi ofwete longoka. Dialudi, o longoka oma ma Nzambi ke kusuka ko. (Kimpovi 3:11) Muna kuma kiaki, muna vubwa ofwete zaya yo kwikila malongi masina ma Nkand’a Nzambi. (Ayibere 5:12) Muna bong’e nona, ofwete zaya ludi mu kuma kia mafwa, mfunu wa nkumbu a Nzambi ye Kintinu kiandi.
7. O longoka Nkand’a Nzambi adieyi difwete vanga kwa ngeye?
7 O zayi wa nkatu ke wafwana ko, kadi “ovo vakondelo lukwikilu, ke dilendakana ko, edi dia kunyangidika [Nzambi].” (Ayibere 11:6) Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga vo wantu akaka muna mbanza ankulu ya Korinto vava bawa nsangu zasamunanga alongoki a Yesu, ‘bakwikila, yo vubwa.’ (Mavangu 18:8) Diau adimosi mpe kwa ngeye, elongi dia Nkand’a Nzambi difwete kukwikidisa vo o Nkand’a Nzambi wavumunwinwa kwa Nzambi. Difwana mpe kusadisa mu bunda e vuvu muna nsilu mia Nzambi ye nkum’a kimenga kia lukulu lwa Yesu.—Yosua 23:14; Mavangu 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
SAMUNANGA E LUDI KW’AKAKA
8. Adieyi dikufila mu zayisa mana olongokanga kw’akaka?
8 Ekolo lukwikilu lwaku lusikilanga muna ntima, diampasi dikala muna sweka mana olongokanga. (Yeremiya 20:9) Lukwikilu lukufila mu zayisa kw’akaka oma ma Nzambi ye makani mandi.—Tanga 2 Korinto 4:13.
9, 10. (a) Kwa nani ofwete yantikila zayisa e ludi kia Nkand’a Nzambi? (b) Adieyi ofwete vanga avo zolele yantika samuna nsangu zambote kumosi ye Mbangi za Yave?
9 Nanga olenda yantika samuna ludi kia Nkand’a Nzambi vava omokenanga ye yitu, akundi, mfinangani ye akundi aku a salu. Kuna sentu, okala ye luzolo lwa samuna nsangu zambote kumosi ye Mbangi za Yave. Avo ntangwa yayi ifwene, mokena yo Mbangi Yave ona olongokanga yandi Nkand’a Nzambi. Ngeye ye nlongi aku numokena diambu diadi ye akuluntu wole a nkutakani.
10 Ediadi dikusadisa mu toma zaya akuluntu a nkutakani ana bevungulanga ekambi dia Nzambi. (Mavangu 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Akuluntu awaya vava bemona vo otomene zaya yo kwikila malongi masina ma Nkand’a Nzambi, e zingu kiaku avo se kina ngwizani ye nsiku mia Nzambi ye luzolo lwaku lwa kituka se Mbangi a Yave, bekuzayisa mu yantika sala se nteleki a nsangu zambote.
11. Nkia nsombani bafwete vanga akaka muna kituka se ateleki?
11 Kuna diak’e sambu, muna kituka se nteleki ofwete soba zingu ye fu yaku. Ediadi disonganga vo ofwete yambula konso mambu makaka wavanganga kuna sweki. Muna kuma kiaki, wau olomba nswa wakituka se nteleki, ofwete yambula vola masumu mampwena, nze i tá zumba, kolwa malavu ye nua fomo.—Tanga 1 Korinto 6:9, 10; Ngalatia 5:19-21.
LUVILUKU LWA NTIMA YO SOBA E FU
12. Ekuma luviluku lwa ntima lunina o mfunu?
12 Vena ye maka mambu mafwete lungiswa vitila luvubu. O Petelo wa ntumwa wavova vo: “Nuvilukw’e ntima, nwavilukila, o masumu meno mavunzunwa.” (Mavangu 3:19) O vilukw’e ntima disongele vo kendalala o ntima mu kuma kia mana wavanganga. Kele vo muntu fu ya usafu kakala yau, o luviluku lwa ntima lwamfunu kikilu. Kansi, lwamfunu mpe kw’awana bakala ye fu yambote. Ekuma? Ekuma kadi wantu awonso basumuka, luloloko lwa Nzambi bavwidi o mfunu. (Roma 3:23; 5:12) Una kwalongokele ko Nkand’a Nzambi, kwazayanga ko kana alweyi i luzolo lwa Nzambi. Aweyi wadi zingila ngwizani ye luzolo lwandi? Muna kuma kiaki, o luviluku lwa ntima mfunu kikilu luna.
13. O luviluku, nki?
13 Avo ovilukidi o ntima ofwete soba fu yaku, isia vo ‘viluka.’ Mayingi ofwete vanga ka kuyibanza kaka ko yovo kendalala ntima mu kuma kia mana wavanganga. Ofwete yambula mpila zingu kiankulu yo vanga oma mansongi. O luviluku lwa ntima yo soba e fu yaku i diambu diakaka ofwete teka lungisa muna vubwa.
KUKIYEKOLA
14. Nkia diambu diamfunu ofwete teka vanga muna vubwa?
14 Vena mpe ye diambu diakaka diamfunu ofwete teka vanga muna vubwa. Ofwete kukiyekola kwa Yave wa Nzambi.
15, 16. Kukiyekola kwa Nzambi aweyi disonganga? Adieyi difilanga muntu mu kuyiyekola?
15 Kukiyekola kwa Yave wa Nzambi muna sambu, disonganga vo osidi nsilu wa kituka se selo kiandi yakwele mvu. (Nsiku 6:15) Ekuma o muntu kafwete kitukila se ntaudi a Nzambi? Muna vutula mvutu za kiuvu kiaki, tal’e nona kiaki: Yindula vo eyakala oyantikidi zola o nkento. Ekolo kevavanga kunzaya, ovava mpe yangalela e fu yandi yo kunzola. I bosi, e nzola yayi yikumfila mu kunlomba vo bakazala. O lukazalu lusonga vo eyakala otambulwidi kiyekwa kiampwena. Kansi o zola kukumfila mu tambula kiyekwa kiaki kiampwena.
16 Vava ozaya Yave yo kunzola, dikuvana luzolo lwa kunsadila muna zingu kiaku kiawonso. Konso muntu ozolele landa Yesu Kristu wa Mwan’a Nzambi, kafwete ‘kuyivanina nkalu.’ (Maku 8:34) Kuyivanina nkalu disongele vo o makani ye luzolo lweto ke lufwete kululanga nsiku mia Nzambi ko. Una kuvubilu ko, ovanga luzolo lwa Yave wa Nzambi difwete kala se kani diantete muna zingu kiaku.—Tanga 1 Petelo 4:2.
SUNDA WONGA WA BWA
17. Nki kisimanga akaka mu kukiyekola kwa Nzambi?
17 Akaka mu kuma kia wonga bekatikisanga mu kuyiyekola kwa Yave. Wonga bemonanga wa fundiswa kwa Nzambi nze Akristu. Wonga wa sumuka yo kendeleka Yave bemonanga. Muna kuma kiaki, beyindulanga vo diambote mu lembi kuyekola kwa Nzambi.
18. Adieyi dilenda kufila mu kukiyekola kwa Yave?
18 Wau vo olongokele o zola Yave, olenda kuyiyekola kwa yandi yo sia ngolo mu zingila e ngwizani ye kuyiyekola kwaku. (Kimpovi 5:4) Vava omene kiyekola, ozola ‘kangal’e nkangala ifwene kuna kwa Yave muna kunyangidika.’ (Kolosai 1:10) Muna kuma kia nzol’aku kwa Nzambi, ke dikala diampasi ko mu vanga luzolo lwandi. Dialudi, okwikila mvovo mia Yoane wa ntumwa ona wasoneka vo: “I yau yiyi e nzol’a Nzambi, tulunda nkanikinu miandi: e nkanikinu miandi ke miampasi ko.”—1 Yoane 5:3.
19. Ekuma kufwete mwena wonga ko mu kuyiyekola kwa Nzambi?
19 Muna kuyiyekola kwa Nzambi ke divavanga ko vo wakala walunga. Yave ozeye etezo kiaku, kevavanga mana kulendi vanga ko. (Nkunga 103:14) Ozolele kusadisa kimana wasikila. (Tanga Yesaya 41:10.) Olenda kala ye ziku vo avo obunda Yave e vuvu yo ntim’aku wawonso, “oyandi osingika nzila zaku.”—Ngana 3:5, 6.
SONGA KUKIYEKOLA KWAKU MUNA LUVUBU
20. Kukiyekola kwa Yave ekuma ke dilendi vangilwa kusweki ko?
20 Yindulanga mambu tulongokele kala dilenda kusadisa mu kuyekola kwa Yave muna sambu. Konso muntu ozolanga kikilu Nzambi kafwete ‘sia mpe kimbangi kia luvuluku vana meso ma ndonga.’ (Roma 10:10) Aweyi olenda wo vangila?
21, 22. Aweyi olenda sila ‘kimbangi kia lukwikilu luaku vana meso ma ndonga’?
21 Zayisa kwa nkengi ofilanga e nkutakani aku vo ozolele vubwa. Okubika akuluntu muna fimpulula yaku e yuvu ya malongi masina ma Nkand’a Nzambi. Avo akuluntu bamwene vo wafwana muna vubwa, bekuzayisa e lumbu kina o vubwa. * Muna lumbu kia luvubu, vekala y’elongi disonganga e nsas’a luvubu. Muna sia ‘kimbangi kia lukwikilu luaku vana meso ma ndonga,’ o mpovi olomba kw’awana bevubwa mu vutula e mvutu za yuvu yole.
22 O luvubu i lusonga kwa nkangu vo ngeye ukiyekwele kwa Nzambi yo kituka se Mbangi a Yave. Awana bevubwa bedimunwa emvimba muna maza mu songa kwa nkangu vo bakiyekwele kwa Yave.
NSAS’A LUVUBU LUAKU
23. O vubilwa “muna nkumbu a Se, yo Mwana, yo mwand’avelela” aweyi disonganga?
23 Yesu wavova vo alongoki andi bafwete vubilwa “muna nkumbu a Se, yo Mwana, yo mwand’avelela.” (Matai 28:19) Ediadi disonganga vo o muntu ovubwa kafwete zaya e wisa kia Yave ye kia Yesu Kristu. (Nkunga 83:18; Matai 28:18) Kafwete zaya mpe e nsasa ye salu kisalanga mwand’avelela yovo ngolo za Nzambi.—Ngalatia 5:22, 23; 2 Petelo 1:21.
24, 25. (a) O luvubu adieyi lusonganga? (b) Nkia kiuvu kivaninwa e mvutu muna kapu kia nsuka?
24 O luvubu ke vangu dia dimuka kaka mu maza ko. Diambu diamfunu lusonganga. Vava muntu kedimunwanga muna maza disonganga vo ofwidi muna mpila zingu kiandi kiankulu. Vava kevayikiswanga disonganga vo ofulukidi se muntu a zingu kiampa mu vanga luzolo lwa Nzambi. Sungamena mpe vo, ongeye ukiyekwele kwa Yave, ke kwa muntu ko. Kukiyekola yo luvubu luaku i lubantiku lwa ngwizani aku yo Nzambi.—Nkunga 25:14.
25 Luvubu ke lusikidisanga luvuluzu ko. Ntumwa Paulu wasoneka vo: ‘Nusalanga mu kuma kia luvuluku lweno, yo wonga y’ezakamu.’ (Filipi 2:12) O luvubu i lubantiku kaka. E kiuvu kiamfunu i kiaki, aweyi olenda kadila wasikila muna nzol’a Nzambi? E kapu kia nsuka kivana mvutu za kiuvu kiaki.
^ tini. 21 O luvubu i diambu diamfunu divangamanga muna tukutakanu twampwena twa konso mvu twa Mbangi za Yave.


text:
Kiazole, 24 kia Okutoba
Zaya e ngangu omo ntim’aku: Ovo osolwele zo, vena y’elanda. —Nga. 24:14.
Avo u se, ozolele vo wan’aku bafinama Yave. Yave mpe ozolele vo wabalonga yo kubasingika. Yandi wavana e wisa kia kubalonga. (Efe. 6:4) Muna kuma kiaki, ofwete siang’e ngolo za kubalonga ntangwa zawonso. Yindula e diambu edi: Ozolanga vo wan’aku batanga e sikola, e kuma kadi ozeye wo vo o tanga sikola mfunu dina kwa yau ye ozolele vo balongoka mambu mampa. Diau dimosi mpe, sadisanga wan’aku bakalanga muna tukutakanu twakete ye twampwena ye muna nsambila ya esi nzo. Edi disundidi o mfunu, mana belongoka mu kuma kia Yave malenda kubavuluza. Muna kuma kiaki, ubasadisa bayangalelanga longoka oma ma Yave yo bakula vo olenda kubasadisa mu vua ngangu zasikila. Sadisanga mpe wan’aku bavaikanga muna salu kia umbangi. Tanginina e mbandu a Yesu muna sadisanga o wana bayangalela longa Diambu dia Nzambi kw’akaka. w15 15/11 2:6
Kiatatu, 25 kia Okutoba
O ntu akal’awonso, i Kristu: o ntu a nkento, i’yakala; o ntu a Kristu, i Nzambi. —1 Kor. 11:3.
Yave wasola ndiona ofwete vita o ntu muna nzo. Kansi, Yave ovavanga vo yakala kavitang’o ntu kuna zola, lembi kala nkwa ntim’a mbadi yovo nkwa nsoki. Kana una vo yakala i ntu a nkento andi, Nkand’a Nzambi ukumvovesanga vo kanzitisa. (1 Pet. 3:7) Aweyi yakala kalenda wo vangila? Muna vavang’o zaya e nsatu za nkaz’andi yo zitisa e zolela yandi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Akala, nuzolang’akazi eno, waun’o Kristu wazola dibundu, yo kuyekwela dio.” (Efe. 5:25) Kieleka, Yesu wavana nkutu moyo andi mu kuma kia alandi andi. Vava yakala kevitang’o ntu kuna zola nze Yesu, ke dikala diampasi ko kwa nkento mu kunzola, kunzitisa yo lemvokela nzengo zandi.—Tito 2:3-5. w15 15/11 4:6, 7
Kiayá, 26 kia Okutoba
Ayuda amingerekia bayidimini Ayibere. —Mav. 6:1.
Alandi antete a Yesu Kiyibere bavovanga. Kansi kuna nima lufwa lwandi, alongoki bayantika vova ndinga zankaka. Ekolo e nsangu zambote zamwangananga, Akristu ayingi bavovanga Kingerekia vana fulu kia vova Kiyibere. Wau vo Kingerekia i ndinga yatoma vovuanga, e nkand’a Matai, Maku, Luka ye Yoane mu ndinga yayi miasonamena. E nkanda mia Paulu wa ntumwa ye nkanda miankaka mia Nkand’a Nzambi muna Kingerekia mpe miasonekenwa. Vava asoneki a Sono ya Kingerekia ya Kikristu bayikanga e Sono ya Kiyibere, nkumbu miayingi basadilanga e nsekola ya Septuaginta. Ezak’e ntangwa, e sono yayi nswaswani yakala ye sono yantete ya Kiyibere. Muna mpila yayi, mana basoneka asekodi alembi lunga makota muna Nkand’a Nzambi tusadilanga o unu. Ediadi ditulongele vo kuna kwa Yave, ke vena ndinga ko yovo fu kia kisi nsi kisundidi yankaka o mfunu.—Mav. 10:34. w15 15/12 1:8, 9


text:
Nga Nukwikilanga Muna Yesu?
Elo.
Tukwikilanga muna Yesu, ona wavova vo: “Mono kwame i nzila, i ludi, i moyo mpe: ke ven’on’okwiza kwa Se ko, ovo ke mu mono ko.” (Yoane 14:6) Tukwikilanga vo Yesu kun’ezulu katuka yo kwiza ova ntoto yo vana moyo andi alunga se kimenga kia lukûlu. (Matai 20: O lufwa yo lufuluku lwandi lwasadisa kimana awonso bekwikilanga muna yandi bavwa moyo a mvu ya mvu. (Yoane 3:
Muna kuma kiaki, ke tusambilanga Yesu ko, ke tukwikilanga mpe ko vo yandi i Nzambi a Mpungu-ngolo.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Nani i Yesu Kristu?
Zaya ekuma Yesu kafwila, nki i lukûlu, ye adieyi Yesu kevanganga owau.
MVUTU ZA YUVU YA NKAND’A NZAMBI
Nga Akwa Ngangu Bekwikilanga vo Yesu Wazinga ova Nza?
Zaya kana vo akwa ngangu ye asoneki a tusansu bekwikilanga vo Yesu wazinga kikilu yovo ve.


text:
Ntu A Diambu Wa Fukwa
E Ngangu za Nza Adieyi Zivanganga kwa Ngeye?
Disionario dimosi divovanga vo e ngangu za nza (yovo Ciência) i “lufimpu luvangwanga muna nsema mu zaya lekwa ina mo ye una isadilanga. Akwa ngangu bezayanga e ziku kia diambu vava betoma taluziolanga yo teza kina bafimpidi.” E salu kiaki kiampasi. Kilenda vangwa mu tumingu, ngonde yovo mvu miayingi. Ezak’e ntangwa ina bevavanga ke besololanga yo ko, kansi nkumbu miayingi besololanga mambu metwasanga nluta kwa wantu awonso. Badika e nona ilende.
Kompani dimosi kuna nsi za Mputu diasadila kopale zangolo mu vanga kelelwa ilenda kitula maza ma mvindu se mavelela muna sadisa wantu bavenga yimbevo ibakamenwanga muna nua maza ma mvindu. E salanganu ya mpila yayi itoma sadilwanga vava kibwanga sumbula nze nzakama ya ntoto ina yabwa kuna Haiti muna mvu wa 2010.
Kuna zulu, kuna ye masini mayingi meyikilwanga vo Satélite. Masini mama mevanganga e salu kiyikilwanga vo Sistema de Posicionamento Global (GPS). Entete, GPS masoladi kaka basadilanga yo. Kansi owau, isadisanga mpe anati a makalu, ndeki, nzaza, akondi a mbizi ye awana bevanganga nkangalu mu zaya kuna bekwenda. Muna lusadisu lwa GPS, olenda kwenda konso kuna ozolele.
Nga telefone, komputadore yovo internete osadilanga? Nga omonanga vo mavimpi maku matoma mu kuma kia lunungunuku lwa ngangu za mawuku? Nga mu ndeki okangalelanga? Avo i wau, ozevo wabaka kala lusadisu lwa ngangu za nza. E ngangu za nza mambu mayingi mambote zivanganga muna zingu kiaku.
TEZO KIA NGANGU ZA NZA
Akwa ngangu bewokesanga o zayi wau muna toma fimpa o nsema. Akwa ngangu (físicos nucleares) bafimpa e lekwa kiakete kiyikilwanga vo átomo mu zaya una kisadilanga. Kuna diak’e sambu, awana befimpanga oma ma zulu (astrofísicos) bevavanga zaya mana mavangama se vioka mafunda ye mafunda ma mvu kimana babakula e tuku dia nsema. Ekolo bewokesanga o zayi kana nkutu muna lekwa ke imonekanga ko ngatu simbwa, akaka muna akwa ngangu bevovanga vo kele vo Nzambi ona oyikwanga muna Nkand’a Nzambi kakala, badi kunsolola.
Ankaka muna akwa ngangu za nza ye ndongota (filósofos) bevanganga oma masundidi. Amir D. Aczel wa nkwa ngangu wavova mu kuma kiau vo: “Vana fulu kia sadila ngangu za nza muna zaya Nzambi, besadilanga zo mu songa vo Nzambi kena ko.” Muna bonga e nona, nkwa ngangu mosi (físico) wavova vo: “Wau vo kavena ziku ko kisonganga vo vena yo Nzambi olunga-lunganga e nza, disongele vo Nzambi kena ko.” Akaka bevovanga vo mavangu ma Nzambi “maluvunu” kwandi yovo “mpandu.” *
Kansi e kiuvu i kiaki: Nga e ngangu za nza zilendanga solola yo songa e ziku kia mambu mawonso mu kuma kia nsema? Nkatu. Kana una vo e ngangu za nza mu nungunuka kaka zina, ayingi muna akwa ngangu bekwikilanga vo vena ye mambu mayingi ke bazeye ko. Steven Weinberg ona watambula nsendo uvewanga kw’awana basundidi e ngangu mu nza (Prêmio Nobel) wavova vo: “Ka tulenda zaya mawonso ko ma nsema.” Martin Rees wa nkwa ngangu kuna Grã-Bretanha wasoneka vo: “Nanga vena ye lekwa ina wantu ke besinga bakula ko.” E ludi i kiaki: Vena yo mambu mayingi mu kuma kia nsema mana akwa ngangu ke belendanga sasila ko, kiakala mambu matadidi lekwa yakete yovo lekwa yanene. Badika e nona ilende:
Ana belongokanga e lekwa yamoyo (biólogo) ke bebakulanga ko mana mevangamanga muna kati kwa célula. Ka bazeye ko una célula zivuilanga o nkuma, una ziwutilanga e proteina ye una zivambanenanga. E ngangu za nza ke zilendanga vana mvutu za yuvu yayi ko.
E ngolo ziyikilwanga vo força de gravidade mfunu tuvuanga zo lumbu yawonso. Kansi, e ngolo zazi diambu dia mpimpita kwa akwa ngangu. Ke batomene zaya ko una e ngolo zazi zivutulwisilanga muntu va ntoto vava ketakukanga, ye una zisimbilanga e ngonde kimana yalembi sotoka va ntoto.
Awana befimpanga oma ma nsema, bekwikilanga vo vana vena 100 lekwa 95 ke imonekanga ko kana nkutu muna matalatala ma akwa ngangu (microscópio). Akwa ngangu bekayanesanga nsema mu kunku yole, kunku kia tombe (matéria escura) ye kunku kia ngolo za tombe (energia escura). Kansi, e mpila yavangilwa ke izayakene ko.
Vena ye lekwa yankaka ina mu nsema ilembele zayakana itokanesanga akwa ngangu. Ekuma diambu diadi dinina o mfunu? Nkwa ngangu mosi otomene zayakana wavova vo: “E lekwa ina tulembele zaya isundidi ina tuzeye. Ozevo, vana fulu kia kuyibadikila vo ngeye ozeye mawonso, e ngangu za nza zifwete kusivikisa yo vava zaya mayingi.”
Avo oyindulanga vo e ngangu za nza zivinga va fulu kia Nkand’a Nzambi yo mfunu wa kwikila muna Nzambi, yindula edi: Wau vo akwa ngangu ye sadilwa yau yampwena ke belendanga zaya mawonso ko mu kuma kia nsema, nga diangangu mu bembola mana ke belendanga bakisa ko? Kuna mfoko a kapu kivovelanga lusansu yo lunungunuku lwa afimpi a ntetembwa, o nkanda Encyclopedia Britannica uvovanga vo: “Muna kolo kia 4.000 ma mvu mia salu kia fimpa e ntetembwa, wantu yamu wau ke bazeye oma ma nsema ko nze esi Babele kuna nz’ankulu.”
Mbangi za Yave bezitisanga ngindu za konso muntu muna diambu diadi. Tusianga ngolo zalanda luludiku lwa Nkand’a Nzambi: ‘O ntim’eno anleka yambula wazayakana kw’awonso.’ (Filipi 4:5) Muna kuma kiaki, tulombele kimana wafimpa una e ngangu za nza zinina e ngwizani yo Nkand’a Nzambi.
^ tini. 9 Ankaka ke bekwikilanga mu Nkand’a Nzambi ko mu kuma kia malongi malongwanga ye mana melongwanga muna mabundu, nze longi dia sia vo o ntoto va kati-kati kwa nsema una, yovo Nzambi mu lumbu 6 ya ola 24 kavanga nza.—Tala e babu “Nkand’a Nzambi ye Ziku kia Ngangu za Nza.”


text:
Beto Yimbila Yehowa
—Bankunga ya Mpa
Yimba bankunga ya mpa sambu na kukumisa mpi kusambila Yehowa Nzambi. Baka miziki mpi bangogo na yo, mpi longuka bankunga yai ya kitoko.
Kimfumu Ke Yala—Bika nde Yo Kwisa!
Nkunga yai ya kitoko ke kumisa Yehowa Nzambi sambu yandi me tulaka Yezu Kristu ntotila.
Pesa Beto Kikesa
Vukana na kisambu yai ya beto ke lomba Yehowa Nzambi ngolo ya kuta kimbangi na kikesa yonso sambu na zina na yandi.
Zina na Nge Kele Yehowa
Kumisa zina ya Yehowa ya nkembo mpi bika bantu yonso kuzaba nde yandi kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka.
Longa Bo na Kutelama Ngolo
Kusamba Yehowa Nzambi sambu yandi tanina beto mpi yandi sadisa kanga ntima na kwikama yonso na nsaka ya kubaka ntinu ya luzingu.
Luzingu ya Mupasudi-Nzila
Monisa zola na nge ya kwikama sambu na Yehowa mpi kiese ya nge ke waka sambu na kisalu ya kitoko mpi luzingu yina nge ke zolaka.
Kusosa Banduku ya Ngemba
Nkunga ya ke simba ntima mpi ya kiese yina ke tubila zola na beto sambu na bantu mpi bikesa ya beto ke salaka sambu na kusosa mameme ya mfunu ya Nzambi.
Nsemo na Nsi-Ntoto ya Mpimpa
Nsangu na beto ke sema ngolo na mpimpa.
Bo Ta Baka Moyo
Beto fwete zabisa nsangu ya Nzambi lere ntangu kele.
Kudibongisa na Kusamuna
Yo zo vanda mbote beto landa kulala, kansi beto lenda baka ngolo ya beto kele na yo mfunu sambu na kununga.
Beno Salaka Yo Sambu na Mono
Yezu ke monaka nde konso diambu ya zola ya beto me sadila bampangi na yandi ya bo me tulaka mafuta mpi lusadisu yina beto me pesa bo, nde beto me sadila yandi yo.
Kima ya Nzambi Kibeni
Yehowa ke zolaka bana na yandi ya yandi me tulaka mafuta na mpeve, mpi bo ke zolaka kusala mambu yina yandi ke zolaka.
Nge Pesaka Mwana na Nge Mosi Kaka ya Kubutuka
Pesa Yehowa mersi sambu na dibaku ya kuluta mbote yina yandi me pesaka. Yo ke pesaka bantu yonso kivuvu.
Ntonda Sambu na Nkudulu
Mutindu ya kuluta nene ya kumonisa zola, kimenga ya Yezu pesaka na luzolo na yandi mosi, ke pesa beto kikuma ya kupesaka Yehowa ntonda kimakulu.
Kuzola
Monisa mpusa na nge ya ngolo ya kusadila Yehowa na konso mutindu yina yandi ke zola kusadila nge.
Kumonana ya Bana ya Nzambi
Beto ke vingila ti mpusa ya ngolo kilumbu yina Yehowa ta futumuna bampangi ya Yezu na zulu, sambu bo vukana na kununga mpi na lufutu na yandi.
Ngolo na Beto mpi Kivuvu na Beto
Ntangu basusi ya luzingu ke pesaka beto boma, Nzambi lenda vanda ngolo na beto mpi kivuvu na beto.
Nge Ke Kudiwaka Nki Mutindu?
Nge ke kudiwaka nki mutindu kana nge me sala ngolo kibeni sambu na kusosa bantu yina me fwana?
Beto Ta Landa Kukanga Ntima
Nkunga ya ke sadisa beto na kukanga ntima na bampasi mpi na kusadila Yehowa na kwikama yonso ntangu yonso yina beto fwete sala yo.


text:
APPENDICE
Kilumbu ya Kusambisa Kele Inki?
NGE keyindulaka nde Kilumbu ya Kusambisa tavanda nki mutindu? Bantu mingi keyindulaka nde bamilio ya bantu taluta mosi-mosi na ntwala ya kiti ya kimfumu ya Nzambi. Kuna, Nzambi tasambisa konso muntu. Bankaka tabaka luzingu na paladisu ya zulu, mpi bankaka dyaka tabaka ndola ya kunyokwama ya mvula na mvula. Kansi, Biblia kemonisaka nsungi yai ya ntangu na mutindu mosi ya kuswaswana kibeni. Ndinga ya Nzambi kemonisaka yo nde yo tavanda ntangu ya kivuvu mpi ya kuvutula mambu na ndonga, kansi ve bonso ntangu mosi ya boma.
Na Kusonga 20:11, 12, beto ketanga mutindu ntumwa Yoane ketendula Kilumbu ya Kusambisa: “Mono monaka kiti ya nene ya kimfumu; yo vandaka ya mpembe. Muntu mosi me vanda na kiti yina. Ntoto ti zulu tinaka yandi, ebuna bo monaka yo diaka ve. Na nima, mono monaka bantu ya kufwa, bambuta ti baleki, bo me telama na ntwala ya kiti yina. Bantu ya nkaka kangulaka [barulo, NW], ebuna bo kangulaka [rulo] yankaka diaka, yo vandaka [rulo] ya moyo. Nzambi sambisaka bantu ya kufwa, konso muntu na mambu yina ya yandi salaka, mutindu bo sonikaka na [barulo] yina.” Nani kele Zuzi ya bo ketubila awa?
Yehowa Nzambi kele Zuzi ya kuluta nene ya bantu. Kansi, yandi mepesaka muntu yankaka kisalu ya kusambisa. Na kutadila Bisalu 17:3, ntumwa Polo kutubaka nde Nzambi “me tulaka kilumbu ya yandi ta songa muntu yina ya yandi solaka na kusambisa bantu yonso kele awa na nsi-ntoto na nzila ya kieleka.” Zuzi yai ya yandi meponaka kele Yezu Kristu yina mefutumukaka. (Yoane 5:22) Ebuna, Kilumbu ya Kusambisa tayantika nki ntangu? Yo tazinga bamvula ikwa?
Mukanda ya Kusonga kemonisa nde Kilumbu ya Kusambisa keyantika na nima ya mvita ya Armagedoni, ntangu bo tafwa ngidika ya Satana yina kele na ntoto.* (Kusonga 16:14, 16; 19:19-20:3) Na nima ya Armagedoni, bo tatula Satana ti bademo na yandi na boloko na dibulu mosi ya nda sambu na nsungi ya bamvula funda. Na ntangu yina, bantu 144000 yina takwenda na zulu tavanda bazuzi mpi tayala “[bonso bantotila, NW] na kimvuka ti Kristo bamvula mile mosi.” (Kusonga 14:1-3; 20:1-4; Roma 8:17) Kilumbu ya Kusambisa kele ve dyambu mosi ya nswalu-nswalu yina tazinga kaka bangunga 24. Yo tazinga bamvula funda.
Na nsungi yina ya bamvula funda, Yezu Kristu “ta sambisa bantu ya moyo ti bantu ya kufwa.” (2 Timoteo 4:1) “Bantu ya moyo” tavanda “kibuka ya nene” (NW) yina taguluka na Armagedoni. (Kusonga 7:9-17) Ntumwa Yoane kumonaka dyaka “bantu ya kufwa…me telama na ntwala ya kiti” ya kusambisa. Mutindu Yezu kusilaka, “bantu yonso yina me fwaka kele na maziamu, bo ta wa ndinga na yandi; ebuna bo ta basika na maziamu” na nzila ya lufutumuku. (Yoane 5:28, 29; Bisalu 24:15) Kansi, bo tasambisa bantu yonso na kutadila nki mambu?
Na kutadila mbona-meso ya ntumwa Yoane, bo “kangulaka barulo,” mpi “Nzambi sambisaka bantu ya kufwa, konso muntu na mambu yina ya yandi salaka, mutindu bo sonikaka na barulo yina.” Keti mambu ya kele na barulo yai kele mambu yina bantu kusalaka na ntwala ya kufwa? Ve, bo tasambisa ve bantu na kutadila mambu yina bo salaka na ntwala ya kufwa. Inki mutindu beto mezaba yo? Biblia ketuba nde: “Kana muntu me fwa imene, yandi kele diaka mpika ya masumu ve.” (Roma 6:7) Yo yina, bantu yina tafutumuka tavutuka na luzingu kukonda masumu. Barulo fwete monisa mambu yankaka yina Nzambi talomba nde bantu kulungisa. Sambu na kuzinga kimakulu, yo talomba nde bantu yonso, bayina taguluka na Armagedoni ti bayina tafutumuka, kulemfuka na bansiku ya Nzambi, mpi na konso mambu ya mpa yina Yehowa tazabisa na nsungi ya bamvula funda. Yo yina, bo tasambisa bantu na kutadila mambu yina bo tasala na nsungi ya Kilumbu ya Kusambisa.
Kilumbu ya Kusambisa tapesa bamiliare ya bantu dibaku na bo ya ntete ya kulonguka mambu ya metala luzolo ya Nzambi mpi ya kulanda yo. Yo ketendula nde kisalu ya nene ya kulonga tasalama na ntoto ya mvimba. Ya kyeleka, “bantu yina kezingaka na ntoto yina kebutaka talonguka lunungu.” (Yezaya 26:9, NW) Kansi, bantu yonso ve tazola kulanda luzolo ya Nzambi. Yezaya 26:10 ketuba nde: “Ata nge me wila bantu ya mbi mawa, kansi bo ta bakisa ve nde nge me sala bo mbote sambu na kulonga bo. Ata [na nsi ya masonga bo tasala kaka mbi, bo tamona ve bunene ya Yehowa, NW].” Bo tafwa bantu yai ya mbi kimakulu na nsungi ya Kilumbu ya Kusambisa.—Yezaya 65:20.
Na nsuka ya Kilumbu ya Kusambisa, bantu yina taguluka “tavutuka na luzingu” (NW) bonso bantu ya kukuka mpenza. (Kusonga 20:5) Yo yina, na nsungi ya Kilumbu ya Kusambisa bantu tavutuka ya kukuka mutindu bo vandaka na luyantiku. (1 Korinto 15:24-28) Na nima, kumekama ya nsuka tasalama. Bo tabasisa Satana na boloko mpi bo tapesa yandi nzila ya kumeka kukusa bantu sambu na mbala ya nsuka. (Kusonga 20:3, 7-10) Lusilu yai ya Biblia talungana na mutindu ya kukuka na bantu yina tabuya na kulanda yandi: “Bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto yina ya Mfumu Nzambi tubaka na kupesa bo; yo ta vanda ya bo tii kuna.” (Nkunga 37:29) Ee, Kilumbu ya Kusambisa tavanda mpenza lusakumunu sambu na bantu yonso ya kwikama!
* Sambu na yina metala Armagedoni, beto kelomba nge na kutala Étude perspicace des Écritures, Volime 1, balutiti 1073-4, mpi Volime 2, balutiti 63-4, mpi kapu ya 20 ya mukanda Sambila Nzambi Mosi Kaka ya Kyeleka, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


text:
Nki i Kintinu kia Nzambi?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
Kintinu kia Nzambi i luyalu lwakieleka lwasikidiswa kwa Yave wa Nzambi.
Muna Nkand’a Nzambi kiyikilwanga mpe vo “kintinu ki’ezulu” kadi kiyala tuka kun’ezulu. (Maku 1:14, 15; Matai 4:17) Mambu mayingi ma kintinu kia Nzambi betela mena ye tuyalu twa wantu. Kansi Kintinu kia Nzambi kisundidi muna mawonso.
- Ayadi. Nzambi wasola Yesu Kristu se Ntinu a Kintinu yo kumvan’e wisa kisundidi ayadi a nza. (Matai 28:18) Yesu mu wete kaka kesadilanga e wisa kiandi.
Wateka dio songa vo nkwa nkenda; i Mfidi ofwene bundwa e vuvu. (Matai 4:23; Maku 1:40, 41; 6:31-34; Luka 7:11-17)Muna lutumu lwa Nzambi, Yesu osolanga wantu a zula yawonso keyala yau kun’ezulu yo ‘kubakitula se atinu, beyala nza yawonso.’—Lusengomono 5:9, 10.
- Kolo kizingila.
Nswaswani ye tuyalu twa wantu tufokokanga, Kintinu kia Nzambi “ke kibangalakeswa ko.”—Daniele 2:44.
- Nkangu. Konso muntu ovanganga mana Nzambi kevavanga olenda kota muna Kintinu kia Nzambi, lembi tala luvila yovo fulu kawutukila.—Mavangu 10:34, 35.
- Nsiku. Mayingi mevavwanga muna Kintinu kia Nzambi ke sima kaka mavungu mambi ko. Nsiku mia Nzambi mitoma songanga vo awana bekota muna Kintinu kia Nzambi bafwete kala e nkal’ambote.
Kasikil’owu, muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “Zola Yave wa Nzambi aku yamuna nsi a ntim’aku yawonso, yo muna fulumwinu kiaku kiawonso, yo muna nyindu aku wawonso. I wau wuwu o nkanikinu anene, wantete mpe. Una wezole ufwananini, i wau wuwu, Zola nkw’aku, konso un’okuzolela.” (Matai 22:37-39)O zola muna Nzambi y’akw’au, kufilanga awana bekota muna Kintinu kia Nzambi mu vavanga wete dia akaka.
- Nkubika ya Longa Wantu. Wau vo Kintinu kia Nzambi kivwidi nsiku bafwete lemvokelang’o nkangu, kivwidi mpe nkubika ilonganga nsiku miami kwa nkangu.—Yesaya 48:17, 18.
- Kani Kilungisa. Kintinu kia Nzambi ke kibunduna nkangu ko muna vwamisa awana beyala. Kansi, kilungisa luzolo lwa Nzambi kumosi mpe yo nsilu wa sia vo awana bezolanga Nzambi bezinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto.—Yesaya 35:1, 5, 6; Matai 6:10; Lusengomono 21:1-4.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Nki i Kintinu kia Nzambi?
Wantu ayingi besambanga Sambu kia Mfumu Eto. Ayeyi i nsas’a mvovo: “Yambula Kintinu kiaku kiza”?


text:
ELONGI DIA 8
Ekuma Nzambi Keyambulwilanga e mbi ye Mpasi?
1. E mbi aweyi yayantikila?
E mbi yayantika ova ntoto vava Satana kavova luvunu lwantete. Kuna lubantiku, Satana mbasi alunga kakala, kansi ‘kasikila mu ludi ko.’ (Yoane 8:44) Wazola vo kasambilwa vana fulu kifwanukinu kaka Nzambi. Satana wavuna Eva wa nkento antete, wanleba kimana kanlemvokela vana fulu kia lemvokela Nzambi. Adami wayikama Eva muna kolamena Nzambi. O ukolami wa Adami watwasa mpasi yo lufwa.—Tanga Etuku 3:1-6, 19.
Vava Satana kafila Eva mu kolamena Nzambi, wayantika telamena e wisa kia Nzambi kia yala. Ulolo wa wantu beyikamanga Satana muna bembola Luyalu lwa Nzambi. Muna kuma kiaki, Satana wakituka se ‘nyadi a nza yayi.’—Tanga Yoane 14:30; 1 Yoane 5:19.
2. Nga Nzambi mu mpila yambi kasemena vangwa yandi?
Vangwa yawonso ya Nzambi yalunga. Nzambi wasema wantu ye mbasi mu mpila ina balenda kunlemvokela una ufwene. (Nsiku 32:4, 5) Nzambi watuvanga ye nswa wa sola edi diambote yovo edi diambi. O nswa wau ukutuvananga elau dia songa o zola kweto muna Nzambi.—Tanga Yakobo 1:13-15; 1 Yoane 5:3.
3. Ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi yamu wau?
Se vioka kolo, Yave oyambulanga vo kimfumu kiandi kiatelamenwa. Ekuma? Muna songa vo kondwa kwa luyalu lwa Nzambi, ke vena luyalu lwakaka ko lulenda twasa mawete kwa wantu. (Kimpovi 7:29; 8:9) E mvu 6.000 miviokele kala misonganga e ziku kia diambu diadi. O luyalu lwa wantu lwafunga, ke lulendanga fokola vita ko ngatu umpumbulu, nsoki ye mayela.—Tanga Yeremiya 10:23; Roma 9:17.
Nswaswani ye luyalu lwa wantu, awana betondanga luyalu lwa Nzambi, nluta bebakanga. (Yesaya 48:17, 18) Ke kolo ko, Yave ofwasa tuyalu twawonso twa wantu. Awana kaka bena kun’esambu dia Luyalu lwa Nzambi bezingila ova nza.—Yesaya 11:9.—Tanga Daniele 2:44.
4. Luzindalalu lwa Nzambi nki’elau lukutuvananga?
Satana wavova vo ke vena muntu ko osadilanga Yave muna zola. Nga olenda vunisa luvunu lwalu? Elo, olenda. O luzindalalu lwa Nzambi lukutuvananga elau dia sola kana vo tuzolele yalwa kwa Nzambi yovo kwa wantu. E mpila zingu kieto kisonganga kana vo luyalu lwa nani twasola.—Tanga Yobi 1:8-12; Ngana 27:11.
5. Aweyi tulenda solela Nzambi se Nyadi eto?
Tulenda sola Nzambi se Nyadi eto muna longokanga oma ma Nzambi ye yikama e nsambil’aludi ina e ngwizani ye Nkand’a Nzambi. (Yoane 4:23) Nze Yesu, tulenda bembola luyalu lwa Satana muna lembi kuyisia mu mambu ma mbumba yovo nwana e vita.—Tanga Yoane 17:14.
Satana osadilanga nkum’andi muna nungununa mavangu masafu. Vava tubembolanga mavangu mama, akundi eto ye yitu yeto balenda kutuveza yo kutusia e kitantu. (1 Petelo 4:3, 4) Muna kuma kiaki, tufwete sola. Nga tuvanga kikundi y’awana bezolanga Nzambi? Nga tulemvokela nsiku miandi miangangu ye miansongi? Avo tuvanga wo, tusonga vo Satana vuna kavuna vava kavova vo ka vena muntu ko olenda lemvokela Nzambi muna ntangw’ampasi.—Tanga 1 Korinto 6:9, 10; 15:33.
O zola kwa Nzambi muna wantu kusonganga vo e mbi ye mpasi zifokoka. Awana besonganga vo bekwikilanga muna diambu diadi, bezinga yakwele mvu ova ntoto.—Tanga Yoane 3:16.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Ekuma Nzambi Keyambulwilanga e Mpasi?
Wantu ayingi beyindulanga vo Nzambi otwasanga e mpasi zawonso va nza. Adieyi obenze? Zaya dina Nzambi kevovanga mu kuma kia mpasi.


text:
KAPU YA NTETE
Nzambi Kele Nani?
1, 2. Sambu na nki mambu bantu ke yulaka bangiufula mbala mingi?
BANA ke yulaka bangiufula mingi. Nge lenda tendudila bo kima mosi, kansi bo ke yulaka diaka nde: ‘Sambu na nki?’ Mpi ata nge me pesa bo mvutu, bo lenda yula diaka nde: ‘Sambu na nki?’
2 Beto vanda baleke to bambuta, beto yonso ke yulaka bangiufula. Beto lenda yula bangiufula sambu na bima yina beto ta dia, bilele yina beto ta lwata to bima yina beto ta sumba. To beto lenda yula bangiufula ya mfunu na yina me tala luzingu to bilumbu ke kwisa. Kansi, beto lenda yambula kusosa bamvutu kana beto me zwa ve bamvutu ya mbote na bangiufula yai.
3. Sambu na nki bantu mingi ke yindulaka nde bo lenda zwa ve bamvutu na bangiufula ya mfunu yina bo ke yulaka?
3 Keti Biblia kele ti bamvutu na bangiufula ya mfunu yina beto ke yulaka? Bantu ya nkaka ke yindulaka mutindu yina, sambu bo ke monaka nde bamvutu ya Biblia kele mpasi mingi na kubakisa. Bo lenda yindula nde kaka balongi, banganga-nzambi to bapastere mpamba bantu me zaba bamvutu. Bantu ya nkaka ke waka nsoni mingi sambu na kundima nde bo me zaba ve bamvutu. Ebuna nge, nge ke yindula nki?
4, 5. (a) Inki bangiufula ya mfunu nge lenda kudiyula? (b) Sambu na nki nge fwete landa kusosa bamvutu?
4 Ziku, nge ke zola kuzaba bamvutu na bangiufula yai: Sambu na nki mono kele awa na ntoto? Inki ta kumina mono kana mono me fwa? Nzambi kele nki mutindu? Yezu, Longi yina me zabanaka mingi tubaka nde: “Beno landa na kulomba, ebuna bo ta pesa beno; beno landa na kusosa ebuna beno ta mona; beno landa na kubula na kielo, ebuna bo ta kangudila beno.” (Matayo 7:7) Kuyambula ve tii ntangu nge ta zwa bamvutu yina nge lenda tudila ntima.
5 Ya kieleka, kana nge “landa na kusosa” nge ta zwa bamvutu na Biblia. (Bingana 2:1-5) Bamvutu yango kele ve mpasi mingi na kubakisa. Mambu yina nge ke longuka ta sadisa nge na kuvanda ti luzingu ya kiese bubu yai mpi kivuvu ya kitoko sambu na bilumbu ke kwisa. Ntangu yai, beto tadila ngiufula mosi yina ke yangisaka bantu mingi.
KETI NZAMBI KE KUDIYANGISAKA SAMBU NA BETO TO YANDI KELE NTIMA-MBI?
6. Sambu na nki bantu ya nkaka ke yindulaka nde Nzambi ke kudiyangisaka ve sambu na bampasi na bo?
6 Bantu mingi ke yindulaka nde Nzambi ke kudiyangisaka ve sambu na beto. Bo ke yindulaka nde, kana Nzambi ke kudiyangisaka kibeni sambu na beto, mambu zolaka kuvanda ve mutindu yo kele na nsi-ntoto. Beto ke mona bitumba, kimbeni, mpi kinsukami na bisika yonso. Bantu ke bela, ke niokwama, mpi ke fwa. Yo yina, bantu ya nkaka ke kudiyulaka nde: ‘Kana Nzambi ke kudiyangisaka sambu na beto, sambu na nki yandi me pesaka nzila na bampasi yai yonso?’
7. (a) Inki mutindu bantwadisi ya mabundu ke longaka bantu nde Nzambi kele ntima-mbi? (b) Sambu na nki beto lenda pesa ve Nzambi foti sambu na mambu ya mbi yina ke salama?
7 Bantangu ya nkaka, bantwadisi ya mabundu ke longaka bantu na kuyindula nde Nzambi kele ntima-mbi. Kana diambu mosi ya mbi me salama, bo ke tubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Bo ke tubaka nde, yandi muntu zolaka nde yo salama mutindu yai. Ntangu bo ke tubaka mutindu yai, bo ke pesaka kibeni Nzambi foti. Kansi, Biblia ke longaka nde Nzambi kele ve ata fioti na kisina ya mambu ya mbi. Yakobo 1:13 ke zabisa beto nde, Nzambi ke mekaka ve ata muntu mosi na mambu ya mbi. Verse yango ke tuba nde: “Kana muntu ke kutana ti mumekamu, yandi tuba ve nde: ‘Nzambi ke meka mono.’ Sambu Nzambi lenda mekama ve na mambu ya mbi, mpi yandi mosi ke mekaka ve ata muntu mosi.” Yo ke tendula nde ata Nzambi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama, yandi ke vandaka ve ata fioti na kisina na yo. (Tanga Yobi 34:10-12.) Beto tadila mbandu mosi.
8, 9. Sambu na nki yo ke mbote ve na kupesa Nzambi foti sambu na bampasi na beto? Pesa mbandu.
8 Yindula nde leke mosi ya bakala ke zingaka nzo mosi ti bibuti na yandi. Tata na yandi ke zolaka yandi mingi kibeni mpi me longaka yandi mutindu ya kubaka badesizio ya mbote. Kansi, leke yai me kolama na tata na yandi mpi me katuka na nzo. Kisika yandi me kwenda, yandi me sala mambu ya mbi mpi yo me natila yandi bampasi. Keti nge ta pesa tata yina foti na mambu yina me kumina mwana sambu yandi pesaka mwana nzila ya kukatuka na nzo? Ve! (Luka 15:11-13) Bonso tata yina, Nzambi kangaka ve bantu nzila ntangu bo ponaka kukolama mpi kusala mambu ya mbi. Yo yina, kana diambu mosi ya mbi me salama, beto fwete yibuka nde Nzambi kele ve na kisina na yo. Yo ta vanda kukonda lunungu kana beto pesa Nzambi foti.
9 Nzambi kele ti kikuma ya mbote kibeni yina yandi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama. Na Kapu ya 11, nge ta longuka mambu yina Biblia ke tuba sambu na kikuma yai. Kansi, nge lenda ndima nde Nzambi ke zolaka beto mpi nde beto fwete pesa yandi ve foti sambu na bampasi na beto. Nkutu, yandi mpamba muntu lenda manisa yo.—Yezaya 33:2.
10. Sambu na nki beto lenda ndima nde Nzambi ta manisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke salaka?
10 Nzambi kele santu. (Yezaya 6:3) Mambu yonso ya yandi ke salaka kele bunkete, ya kukonda mvindu mpi ya mbote. Yo yina, beto lenda tudila yandi ntima. Kansi, bantu ke vandaka ve bonso yandi. Bantangu ya nkaka, bo ke salaka mambu ya mbi. Muntu mosi buna lenda vanda mfumu ya kuluta mbote, kansi yandi ta vanda ve ti ngolo ya kumanisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke sala. Ata muntu mosi ve kele ti ngolo yina Nzambi kele ti yo. Yandi lenda manisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke sala mpi yandi ta sala yo. Yandi ta katula mambu yonso ya mbi kimakulu.—Tanga Nkunga 37:9-11.
INKI MUNTINDU NZAMBI KE WAKA NTANGU BANTU KE NIOKWAMAKA?
11. Inki mutindu Nzambi ke waka sambu na bampasi yina nge ke kutana ti yo?
11 Inki mutindu Nzambi ke waka ntangu yandi ke monaka mambu ya mbi yina ke salama na nsi-ntoto mpi bampasi yina nge ke kutanaka ti yo? Biblia ke longaka nde Nzambi “ke zolaka lunungu.” (Nkunga 37:28) Yo yina, yandi ke kudiyangisaka kibeni sambu na mambu ya mbote mpi mambu ya mbi. Yandi ke zolaka ve nde bantu kuniokwama. Ntangu Nzambi monaka mambu ya mbi yina fulukaka na ntoto na ntangu ya ntama, Biblia ke tuba nde “yandi waka mawa na ntima.” (Kuyantika 6:5, 6) Nzambi me sobaka ve. (Malaki 3:6) Biblia ke tuba nde, Nzambi ke kudiyangisaka kibeni sambu na nge.—Tanga 1 Piere 5:7.
12, 13. (a) Sambu na nki beto ke zolaka bantu ya nkaka mpi ke kudiyangisaka sambu na bo, mpi nki mutindu beto ke waka sambu na bampasi yina kele na nsi-ntoto? (b) Sambu na nki nge lenda ndima nde Nzambi ta manisa bampasi mpi kukonda lunungu yonso?
12 Biblia ke tuba nde Nzambi salaka beto na kifwani na yandi. (Kuyantika 1:26) Yo ke tendula nde, Nzambi gangaka beto ti bikalulu ya mbote yina yandi ke vandaka ti yo. Yo yina, kana nge me wa mpasi ntangu nge ke mona bantu ya mbote ke niokwama, zaba nde Nzambi ke waka mpasi mingi kuluta ntangu yandi ke monaka bantu ya mbote ke niokwama! Inki mutindu beto me zaba yo?
13 Biblia ke longaka beto nde, “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:8) Zola ke pusaka Nzambi na kusala mambu yonso yina yandi ke salaka. Yo yina, beto ke zolaka bantu sambu Nzambi ke zolaka beto. Yindula diambu yai: Kana nge kele ti ngolo ya kumanisa bampasi yonso mpi kukonda lunungu yonso yina kele na nsi-ntoto, keti nge ta sala yo ve? Ya kieleka, nge zolaka kusala yo sambu nge ke zolaka bantu. Inki beto lenda tuba sambu na Nzambi? Yandi kele ti ngolo mpi yandi ta manisa bampasi ti kukonda lunungu yonso sambu yandi ke zolaka beto. Nge lenda ndima nde, balusilu yonso ya Nzambi yina beto me tubila na luyantiku ya mukanda yai ta lungana kibeni! Kansi sambu nge tudila balusilu yai ntima, nge fwete longuka mambu mingi na yina me tala Nzambi.
NZAMBI KE ZOLA NDE NGE ZABA YANDI
14. Zina ya Nzambi kele nani, mpi nki mutindu beto me zaba nde beto fwete sadila yo?
14 Kana nge ke zola kukuma nduku ya muntu mosi buna, inki kima ya ntete nge fwete zabisa yandi? Zina na nge. Keti Nzambi kele ti zina? Mabundu mingi ke tubaka nde zina na yandi kele Nzambi to Mfumu, kansi yai kele ve bazina na yandi. Yo kele kaka batitre bonso “ntotila” to “prezida.” Nzambi me zabisaka beto nde, zina na yandi kele Yehowa. Nkunga 83:18 ke tuba nde: “Bika bantu kuzaba nde nge, yina zina na nge kele Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Zulu na ntoto ya mvimba.” Bansoniki ya Biblia sadilaka zina ya Nzambi mbala mingi. Yehowa ke zola nde nge zaba zina na yandi mpi nge sadila yo. Yandi ke zabisa nge zina na yandi sambu nge kuma nduku na yandi.
15. Zina ya Nzambi Yehowa ke tendula nki?
15 Zina ya Nzambi Yehowa kele ti ntendula ya mfunu. Yo ke tendula nde, Nzambi lenda lungisa konso lusilu yina yandi me sila mpi lukanu na yandi. Ata kima mosi ve lenda kanga yandi nzila. Yehowa mpamba me fwana na kuvanda ti zina yai. *
16, 17. Batitre yai ke tendula nki: (a) “Nkwa-Ngolo Yonso”? (b) “Ntotila ya kukonda nsuka”? (c) “Ngangi”?
16 Mutindu beto me katuka kutanga yo, Nkunga 83:18 ke tuba sambu na Yehowa nde: “Nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Zulu.” Diaka, Kusonga 15:3 ke tuba nde: “Yehowa Nzambi, Nkwa-Ngolo Yonso, bisalu na nge kele ya nene mpi ya kuyituka. Ntotila ya kukonda nsuka, banzila na nge kele ya lunungu mpi ya kieleka.” Titre “Nkwa-Ngolo Yonso” ke tendula nki? Yo ke tendula nde, Yehowa kele ngolo kuluta bima yonso. Mpi titre “Ntotila ya kukonda nsuka” ke tendula nde, yandi ke zingaka ntangu yonso. Nkunga 90:2 ke tendula nde, yandi kele katuka mvula na mvula tii mvula na mvula. Yo ke yitukisa kibeni!
17 Yehowa mpamba kele Ngangi. Kusonga 4:11 ke tuba nde: “Yehowa Nzambi na beto, nge me fwana na kubaka nkembo, lukumu, mpi ngolo, sambu nge muntu gangaka bima yonso, mpi yo kwisaka na luzingu mpi yo gangamaka sambu na luzolo na nge.” Yehowa gangaka bima yonso yina nge lenda yindula, mu mbandu bawanzio mpi bambwetete yina kele na zulu, bambuma yina kele na banti, mpi bambisi yina ke zingaka na banzadi.
KETI NGE LENDA KUMA NDUKU YA YEHOWA?
18. (a) Sambu na nki bantu ya nkaka ke yindulaka nde bo lenda kuma ve banduku ya Nzambi? (b) Kansi nki Biblia ke longaka sambu na yo?
18 Ntangu bantu ya nkaka ke tangaka mambu ya ke monisa bikalulu ya nene ya Yehowa, bo ke waka boma mpi ke tubaka nde: ‘Nzambi kele ngolo kibeni, yandi kele muntu mosi ya nene, mpi yandi ke vandaka ntama kibeni ti beto, keti yandi lenda kudiyangisa kibeni sambu na mono?’ Kansi, keti Nzambi ke zola nde beto kudiwa mutindu yina? Ata fioti ve. Yehowa ke zolaka nde yandi vanda pene-pene ti beto. Biblia ke tuba nde, Nzambi kele “ntama ve ti konso muntu na kati na beto.” (Bisalu 17:27) Nzambi ke lomba nge na kukwenda pene-pene na yandi, mpi yandi ke sila nde, “yandi ta kwisa pene-pene na [nge].”—Yakobo 4:8.
19. (a) Inki mutindu nge lenda kuma nduku ya Nzambi? (b) Inki bikalulu ya Nzambi ke sepedisaka nge mingi?
19 Inki mutindu nge lenda kuma nduku ya Nzambi? Yezu tubaka nde: “Luzingu ya mvula na mvula ke tendula nde, bo zaba nge, Nzambi mosi kaka ya kieleka, mpi muntu yina nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3) Landa na kulonguka, mpi nge ta zaba Yehowa ti Yezu. Ebuna, nge ta baka luzingu ya mvula na mvula. Mu mbandu, beto me katuka kulonguka nde “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:16) Kansi, yandi kele mpi ti bikalulu mingi ya nkaka ya mbote. Biblia ke zabisa beto nde, Yehowa “ke wilaka bantu mawa mpi ke fwilaka bo nkenda, yandi ke waka makasi nswalu ve mpi kele ya kufuluka na zola ya kwikama mpi kieleka.” (Kubasika 34:6) Yehowa “kele mbote mpi ya kuyilama na kulolula.” (Nkunga 86:5) Nzambi kele ntima-nda mpi kwikama. (2 Piere 3:9; Kusonga 15:4) Kana nge ke tanga mambu ya me tala yandi na Biblia, nge ta longuka mambu mingi na yina me tala bikalulu na yandi ya kitoko.
20-22. (a) Sambu beto ke monaka ve Nzambi, inki mutindu beto lenda kwenda pene-pene na yandi? (b) Inki nge fwete sala kana bantu ya nkaka ke buyisa nge na kulonguka Biblia?
20 Sambu beto ke monaka ve Nzambi, inki mutindu nge lenda kwenda pene-pene na yandi? (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kana nge ke tanga mambu ya me tala Yehowa na Biblia, nge ta zaba nde yandi kele kibeni muntu ya kieleka. (Nkunga 27:4; Baroma 1:20) Kana nge ke longuka mambu mingi ya me tala Yehowa, nge ta kuma kuzola yandi mingi mpi nge ta kwenda pene-pene na yandi.
21 Nge ta bakisa nde, Yehowa kele Tata na beto. (Matayo 6:9) Yandi me pesaka beto luzingu mpi yandi ke zolaka nde beto vanda ti luzingu ya kuluta mbote. Yo kele mambu yina tata ya zola ke zolaka sambu na bana na yandi. (Nkunga 36:9) Ya kieleka, Biblia ke longa nde, nge lenda kuma nduku ya Yehowa. (Yakobo 2:23) Yindula diambu yai: Yehowa, Ngangi ya bigangwa yonso ke zola nde nge kuma nduku na yandi!
22 Bantu ya nkaka lenda buyisa nge na kulonguka Biblia. Bo lenda wa boma nde nge ta soba dibundu. Kansi, kubika ve nde muntu mosi buna kukanga nge nzila ya kukuma nduku ya Yehowa. Yandi kele nduku ya kuluta mbote.
23, 24. (a) Sambu na nki nge fwete landa kuyula bangiufula? (b) Inki beto ta longuka na kapu yina ke landa?
23 Ntangu nge ke longuka Biblia, kele ti mambu ya nkaka ya nge ta bakisa ve mbala mosi. Kuwa ve nsoni na kuyula bangiufula to na kulomba lusadisu. Yezu tubaka nde, beto fwete kudikulumusa bonso bana ya fioti. (Matayo 18:2-4) Bana ya fioti ke yulaka bangiufula mingi kibeni. Nzambi ke zola nde nge zwa bamvutu. Yo yina, longuka Biblia na dikebi yonso sambu na kusosa kuzaba kana mambu yina nge ke longuka kele ya kieleka.—Tanga Bisalu 17:11.
24 Kulonguka Biblia kele mutindu ya kuluta mbote ya kuzaba mambu ya me tala Yehowa. Na kapu yina ke landa, beto ta longuka sambu na nki Biblia me swaswana ti mikanda ya nkaka.


text:
“Ndinga ya Nzambi Kele . . . Ngolo”
“Ndinga ya Nzambi kele ya moyo mpi ngolo.”—BAEBREO 4:12.
BANKUNGA: 96, 94
1. Inki ke ndimisa nge nde Ndinga ya Nzambi kele ngolo? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
BANSADI ya Yehowa ke ndimaka nde ndinga na yandi, disongidila, mambu yina kele na Ndinga na yandi “kele ya moyo mpi ngolo.” (Baebreo 4:12) Beto me monaka mutindu Biblia me sadisaka beto mpi bantu ya nkaka. Na ntwala ya kukuma Bambangi ya Yehowa, bampangi ya nkaka vandaka kuyiba, bampika ya malafu mpi kusala pite. Bankaka vandaka bantu ya lukumu to vandaka ti mbongo mingi kansi bo vandaka kuzinga ve na kiese. (Longi 2:3-11) Diambu ya kiese kele nde bampangi mingi yina vandaka ve ti kivuvu mpi kondaka lutwadisu me zwaka yo bubu yai. Beto ke sepelaka kutanga mingi masolo “Biblia Ke Sobaka Luzingu ya Bantu” ya ke basikaka na Nzozulu ya Nkengi. Ata na nima ya kukuma Bakristu, beto fwete bika nde Biblia kusadisa beto na kulanda kukumisa ngolo kinduku na beto ti Yehowa.
2. Inki mutindu Ndinga ya Nzambi sadisaka Bakristu ya mvu-nkama ya ntete?
2 Bansoba ya nene yina bantu ke salaka ntangu bo ke longukaka Biblia ke yitukisaka beto mpenza ve. Na mvu-nkama ya ntete, bampangi yina vandaka ti kivuvu ya kuzinga na zulu salaka mpi bansoba ya nene. (Tanga 1 Bakorinto 6:9-11.) Ntangu Polo tubilaka masumu yina ta kanga bantu nzila ya kubaka Kimfumu ya Nzambi, yandi yikaka nde: “Bantu ya nkaka na kati na beno vandaka” kusala mambu yai. Ndinga ya Nzambi mpi mpeve santu sadisaka bo na kusoba. Ata na nima ya kukuma Bakristu, bankaka landaka kusala masumu yina bebisaka kinduku na bo ti Yehowa. Mu mbandu, Biblia ke tubila mpangi mosi ya bo me tulaka mafuta ya bo basisaka na dibundu. Na nima, yandi salaka bansoba mpi vutukaka diaka na dibundu. (1 Bakorinto 5:1-5; 2 Bakorinto 2:5-8) Kuzaba nde Biblia me sadisaka bampangi mingi na kusoba ke pesaka kikesa mingi.
3. Inki beto ta longuka na disolo yai?
3 Ndinga ya Nzambi kele ngolo mingi. Sambu Yehowa me pesaka beto Biblia, beto ke salaka bikesa na kusadila yo mbote. (2 Timoteo 2:15) Disolo yai ta tubila mambu yina beto fwete sala sambu ngolo ya Ndinga ya Nzambi kusadisa beto (1) na luzingu, (2) na kisalu ya kusamuna, mpi (3) ntangu beto ke longa na dibundu. Disolo yai ta sadisa beto na kumonisa zola mpi ntonda na Tata na beto yina ke longaka beto sambu na mambote na beto.—Yezaya 48:17.
NA LUZINGU NA BETO
4. (a) Inki mambu beto lenda sala sambu Ndinga ya Nzambi kutwadisa beto? (b) Inki ntangu nge ke tangaka Biblia?
4 Beto fwete tanga Biblia mbala na mbala sambu yo twadisa beto. Beto fwete sala bikesa sambu na kutanga yo konso kilumbu. (Yozue 1:8) Beto ke vandaka ti bisalu mingi, ata mpidina beto fwete bika ve nde kima mosi to mikumba na beto kukanga beto nzila ya kutanga Biblia. (Tanga Baefezo 5:15, 16.) Beto lenda tanga Biblia na suka, na kilumbu to na mpimpa. Beto ke kudiwaka bonso muyimbi-bankunga yina sonikaka nde: “Mono ke zolaka nsiku na nge mingi! Mono ke yindululaka yo kilumbu ya mvimba.”—Nkunga 119:97.
5, 6. (a) Sambu na nki beto fwete yindula mingi mambu ya beto ke tanga na Biblia? (b) Inki mambote beto ta baka? (c) Inki mambote kutanga mpi kuyindula mingi malongi ya Biblia me natilaka nge?
5 Na nima ya kutanga Biblia, beto fwete yindula mingi mambu ya beto me tanga. (Nkunga 1:1-3) Kusadila minsiku ya Biblia ta sadisa beto na kutwadisa luzingu na beto na mayele ya Ndinga ya Nzambi. Yo vanda beto ke tanga Biblia na apareyi to na papie, lukanu na beto fwete vanda nde yo soba luzingu na beto mpi yo pusa beto na kusala mambu ya mbote.
6 Inki mambote beto ta baka kana beto ke yindula mambu yina beto ke tanga na Biblia? Ntangu beto ke tanga Biblia, beto fwete pema mpi kudiyula nde: ‘Mambu yai ke longa mono nki sambu na Yehowa? Keti mono ke sadilaka mambu yai na luzingu na mono? Inki bansoba mono fwete sala?’ Kuyindula mingi mambu ya beto ke tanga na Biblia mpi kusamba sambu na yo ta sadisa beto na kusadila mambu yango. Ebuna, Biblia ta soba luzingu na beto.—2 Bakorinto 10:4, 5.
NA KISALU YA KUSAMUNA
7. Inki mutindu beto lenda sadila mbote Ndinga ya Nzambi na kisalu ya kusamuna?
7 Beto fwete sadila mingi Ndinga ya Nzambi ntangu beto ke samuna mpi ke longa. Mpangi mosi yulaka nde, “Kana nge ke samuna nzo na nzo ti Yehowa, keti nge mpamba ta tuba to nge ta pesa yandi mpi dibaku ya kutuba?” Kana beto ke tangila muntu verse, pana beto ke pesa Yehowa dibaku ya kusolula ti yandi. Kutangila muntu verse yina nge me pona mbote me luta mambu yonso ya nkaka yina nge lenda tuba. (1 Batesalonika 2:13) Na kisalu ya kusamuna, keti nge ke salaka bikesa ya kutanga baverse mingi?
8. Sambu na nki na kisalu ya kusamuna beto fwete suka ve kaka na kutangila bantu baverse?
8 Beto fwete suka ve kaka na kutangila bantu baverse. Bantu mingi bubu yai ke bakisaka ve malongi ya Biblia. Bantu mingi mpi na mvu-nkama ya ntete vandaka ve kubakisa masonuku. (Baroma 10:2) Beto fwete yindula ve nde bantu ke bakisaka mbala mosi baverse yina beto ke tangilaka bo. Sambu na kusadisa bo, beto lenda vutukila bangogo mpi bangindu ya mfunu ya verse mpi kutendula yo. Mpidina, Ndinga ya Nzambi ta simba mabanza mpi ntima ya bantu.—Tanga Luka 24:32.
9. Inki mutindu bangogo ya beto ke tubaka na ntwala ya kutanga verse lenda sadisa bantu na kuzitisa Biblia? Pesa mbandu.
9 Mambu yina beto ke tubaka na ntwala ya kutanga verse lenda sadisa mpi muntu na kuzitisa Biblia. Mu mbandu, beto lenda tuba nde, “Tala mambu yina Ngangi ke tuba na diambu yai.” Kana beto ke solula ti muntu yina kele ve Mukristu, beto lenda tuba nde, “Tala mambu yina Masonuku ya Santu ke tuba.” Kana beto ke solula ti muntu yina ke zolaka ve mambu ya mabundu, beto lenda yula yandi nde, “Keti nge me waka dezia mambu yai?” Kana beto ke yibuka nde bantu yonso kele ve kiteso mosi mpi ke kwikilaka ve na malongi ya mutindu mosi, beto ta sala bikesa sambu bangogo na beto ya luyantiku kubenda dikebi ya bantu.—1 Bakorinto 9:22, 23.
10. (a) Inki mpangi mosi salaka? (b) Na kisalu ya kusamuna, keti nge me monaka mutindu verse ya Biblia me sadisa muntu?
10 Bampangi mingi me bakisaka nde baverse yina beto ke tangilaka bantu me sadisaka bo. Mu mbandu, mpangi mosi vandaka kusolula ti bakala mosi ya mununu yina ke tangaka bazulunalu na beto banda ntama. Kilumbu mosi, na kisika ya kupesa yandi Nzozulu ya Nkengi ya mpa, yandi tangilaka yandi 2 Bakorinto 1: 3, 4. Yo ke tuba nde: “Tata ya mawa mingi mpi Nzambi yina ke lembikaka bantu yonso; yandi ke lembikaka beto na bampasi na beto yonso.” Baverse yai simbaka ntima ya muntu yina, yandi lombaka mpangi na kutanga yo diaka. Na nima, yandi songaka mpangi nde yandi ti nkento na yandi ke zola nde Nzambi kulembika bo. Baverse yai pusaka yandi na kulonguka Biblia. Ya kieleka, kutangila bantu baverse na kisalu ya kusamuna kele mfunu mingi!—Bisalu 19:20.
NTANGU NGE KE LONGA NA DIBUNDU
11. Inki mukumba bampangi yina ke longaka na dibundu kele ti yo?
11 Beto ke zolaka kukwenda na balukutakanu ya dibundu to ya nene sambu na kusambila Yehowa. Malongi ya beto ke waka na balukutakanu ke sadisaka beto mingi. Yo yina, kulonga na dibundu kele dibaku ya nene mpi mukumba ya ngolo. (Yakobo 3:1) Bampangi ya ke longaka na dibundu fwete longa malongi ya ke katuka na Biblia. Kana nge kele ti dibaku yai, nki mutindu nge lenda sadila Biblia sambu na kusimba ntima ya bantu?
12. Inki bikesa mutubi fwete sala sambu na kulonga malongi ya Biblia?
12 Diambu ya kuluta mfunu na diskure kele baverse ya Biblia. (Yoane 7:16) Yo yina mitubi fwete keba nde bambandu ya bo ke pesa kubenda ve dikebi ya bantu kuluta baverse ya Biblia. Diaka, beto fwete yibuka nde kutanga baverse ya Biblia me swaswana ti kulonga malongi ya Biblia. Ya kieleka, kana beto ke tanga baverse mingi, bantu ta simba ve malongi. Yo yina beto fwete pona baverse mbote. Na nima ya kutanga yo, beto fwete tendula, kupesa mbandu mpi kumonisa mutindu bantu lenda sadila yo na luzingu na bo. (Nehemia 8:8) Kana diskure yina kele ti pula, tanga pula mpi baverse yina kele na kati. Sosa kubakisa kuwakana yina kele na kati ya ntu-diambu ti baverse yina. Pona baverse yina nge ta sadila sambu na kutendula mbote disolo. (Dilongi 21, 22, mpi 23 ya mukanda Baka Mambote na Malongi ya Nzo-Nkanda ya Kisalu ya Teokrasi ke tendula mbote mutindu ya kusala yo.) Kima ya kuluta mfunu kele kusamba Yehowa sambu yandi sadisa nge na kulonga mbote malongi ya Biblia.—Tanga Esdrasi 7:10; Bingana 3:13, 14.
13. (a) Inki mutindu verse mosi ya bo tangaka na lukutakanu simbaka ntima ya mpangi-nkento mosi? (b) Inki mutindu baverse ya beto ke tangaka na balukutakanu me sadisaka nge?
13 Mpangi-Nkento mosi na Australie kutanaka ti mambu mingi ya mpasi na kileke. Na nima yandi kumaka Mbangi ya Yehowa, ata mpidina yandi vandaka kundima ve nde Yehowa ke zolaka yandi. Verse mosi ya bo tangaka na lukutakanu simbaka ntima na yandi. Yandi yindulaka verse yina mingi, salaka bansosa mpi yo pusaka yandi na kutanga baverse ya nkaka. Yandi kumaka kundima nde Yehowa ke zolaka yandi. * Keti na lukutakanu ya dibundu to ya nene nge me waka mpi verse mosi yina simbaka kibeni ntima na nge?—Nehemia 8:12.
14. Inki mutindu beto lenda monisa nde beto ke zolaka Biblia mpi ke bakaka yo na valere?
14 Keti beto fwete tonda ve Yehowa mutindu yandi me pesaka beto Biblia? Yandi me lungisaka lusilu na yandi ya kutanina Biblia. (1 Piere 1:24, 25) Yo yina beto fwete tanga Biblia konso kilumbu, kusadila malongi na yo mpi kusadisa bantu ya nkaka. Kusala mpidina ta monisa nde beto ke vandaka na ntonda mpi ke zolaka Biblia, mpi Yehowa Nzambi, yina pesaka beto yo.
^ par. 13 Tala lupangu “ Mono Sobaka Mabanza.”


text:
Malongi 8
Kibila mbi Yave ka ḿbikilanga mambi ayi zimpasi’e?
1. Bwidi bu yizila mambi’e?
Mambi ma tona va ǹtoto bo Satana ka tuba luvunu lu nteti. Va nteti nandi wu ba mbasi yilunga angi kasa telama ko mu kyedika. (Yoane 8:44) Nandi wu zinina ḿbongimini yi vwidi Nzambi. Satana wu vuna nkyeto wu nteti Eva ayi wumvukumuna ka bayisa Nzambi mu dyambu kantumimina nandi. Adami wu kota mu munu Eva mu ku bayisa minsiku mi Nzambi. Lukanu Adami ka baka lu twadisa zimpasi ayi lufwa.
Satana bo ka vukumuna Eva mu ku manga zintumu zi Nzambi, nandi wu tona kubalukila ǹswa wu Nzambi wu ku ba Nandi to vyokizi zangama mu luyalu. Ǹza yimvimba ba ǹlandikinanga kifwani ki Satana Aayi ba mbayisanga luyalu lu Nzambi. Dyawu Satana ka yiza “bela ḿfumu ǹza”.
2. Nzambi kasa ludika ko vanga bi vangu byandi’e?
Bivangu byoso bi Nzambi bilunga. Nzambi wu vanga zimbasi ayi bantu mo ba ǹtumamana mu bu lunga. (Deutelonomi 32:4, 5) Nandi wu tu vana mpwasa yi kusobula kuvanga mbote ayi mbi. Mpwasa yi ku sola mbote voti mbi yi lendi kuvanga monisa luzolo lwitu kwidi Nzambi.
3. Mu kibila mbi Nzambi ka ḿbikilanga zimpasi’e?
Yave wu mbikilanga bantu ba manga lutumu lwandi ba yala mu ntangu yi fwana. Mu kibila mbi’e? Mo ka monisa ti, ku vengumuna kwandi luyalu lu nafeka Nzambi, vasiko muntu wu lenda ba mayindu ma kuyala mbote ńza. (Mpovi 7:29; 8:9) Mu 6 yi biveve bi miḿvu mi ma vyoka kumbusa ma tu monisa kivisa. Kibila vasiko mintinu mi ǹza mi manisa mimvita, mambi ayi bimbevo.
Diswasana didi mintinu mi ǹza ayi kintinu ki Nzambi ki ḿvanganga mambote kwidi babonso bankikininanga kyawu. (Yesaya 48:17, 18) Mu ntangu yi nkufi yi syedi Yave wu manisa mintinu mi ǹza. Muna bantu to, ba sola luyalu lu kintinu ki Nzambi, bawu bala zinga va ǹtoto.
4. Mpwasa mbi ḿvibudulu yi Nzambi yi tu vanang’e?
Satana wu fyesa ti vasiko muntu wu lenda sadila Nzambi mu luzolo. Ngyewu lenda kumonisa ti mo ka tuba ma luvunu’e? Nyinga, wu lenda! Ḿvibudulu yi Yave yi tu bikila mpwasa yi kumonisa ti twidi ku nkonzo lutumu lwandi ove lu bantu ba ǹza. Mpila wu ǹzingilanga yi monisa mbi wu sola.
5. Bwidi tu lenda sodila luyalu lu Nzambi’e?
Tu lenda sola luyalu lu Nzambi, befu kukindama tomba sambululu zi kyedika zidi mu kibibila ayi kuzingila bo Nzambi kantombila. (Yoane 4:23) Tu lenda manga satana befu kubaya kotanga mu luvunu lu mintinu mi ǹza ove kukota mu mimvita kibila Yesu kasa landakana ko mi mkembu mi ǹza.
Satana weta sadila mangolo mandi mu dyambu kubwelanga nangika butsuza ayi mavanga monso mambi. Befu kubaya mambu mambi, bakundi ayi badi va dikanda ba lendi tu vweza ove ku tu balukila. (1 Petelo 4:3, 4) Dyawu tu fweti sola. Tu ǹdyata na bantu ba zoleze Nzambi’e? Twala kindama monisa luzolo mu minsiku myandi’e? Befu ku ma vanga twala monisa ti Satana ǹkwa luvunu bu ka tuba ti vasiko muntu wu lenda mona zi ḿpukumunu yeka kindama kuvanga luzolo lu Nzambi.
Luzolo lu Nzambi lumvana dyana ti mambi ayi zimpasi zyala mana. Babonso ba monisa lufyatu kwidi Nzambi bala zinga ḿvu ka ḿvu va ǹtoto.