text:
KAPU YA 3
Zola Bantu Yina Nzambi Ke zolaka
“Kana nge landa bantu ya mayele, nge ta kuma mpi mayele.”
1-3. (a) Inki kyeleka ya muntu lenda buya ve Biblia ketuba? (b) Inki mutindu beto lenda pona banduku yina tapusa beto na kusala mambu ya mbote?
NA MUTINDU mosi buna, bantu kevandaka bonso kinuka; bo kevandaka ti kikalulu ya kumina konso kima yina kevandaka na nzyunga na bo. Yo kevandaka mpasi ve na kubaka, ata kukonda kuzaba, bikalulu, bansiku, mpi kimuntu ya bantu yina beto kesalaka na bo bangwisana ya ngolo.
2 Biblia ketuba kyeleka mosi ya muntu lenda buya ve ntangu yo ketuba nde: “Kana nge landa bantu ya mayele, nge ta kuma mpi mayele; kana nge landa bazoba, nge mpi ta kuma zoba.” (Bingana 13:20) Kingana yai ketubila ve bangwisana ya zulu-zulu. Ngogo “landa” ya bo mesadila na verse yai kepesa ngindu ya kinduku ya ngolo. * Ntangu yo ketubila verse yai, mukanda mosi ya ketendulaka Biblia ketuba nde: “Kulanda muntu mosi ketendula kuzola mpi kukangama ti yandi.” Keti nge kendima ve nde beto kevandaka ti kikalulu ya kulanda mbandu ya bantu yina beto kezolaka? Ya kyeleka, sambu beto kevandaka ti kinduku ya mawi ti bantu yina beto kezolaka, bo lenda wumba beto na mutindu ya mbote to ya mbi.
3 Sambu na kubikala na zola ya Nzambi, yo kele mfunu nde beto sosa kinduku ya bantu yina tapusa beto na kusala mambu ya mbote. Inki mutindu beto lenda sala yo? Na bunkufi, beto lenda sala yo na kuzolaka bantu yina Nzambi kezolaka, mpi kukumisa banduku na yandi banduku na beto. Yindula fyoti. Keti beto lenda zwa banduku ya mbote kuluta bantu yina kele ti bikalulu yina Yehowa kesosaka na banduku na yandi? Bika beto tadila mutindu ya bantu yina Nzambi kezolaka. Kana beto kele ti ngindu ya Yehowa pwelele na mabanza, beto tavanda ya kukuka na kupona banduku ya mbote.
BANTU YINA NZAMBI KEZOLAKA
4. Sambu na nki Yehowa kele na nswa ya kuta ve nsaka na yina metala kupona banduku na yandi, mpi sambu na nki Yehowa kubingaka Abrahami nde “nduku na mono”?
4 Yehowa ketaka nsaka ve na yina metala kupona banduku. Keti yandi kele ve ti nswa ya kusala mutindu yina? Yandi kele Nkwa Kimfumu ya luyalanganu, mpi kusala kinduku ti yandi kele lukumu ya nene mpenza. Ebuna, banani yandi keponaka na kuvanda banduku na yandi? Yehowa kepusanaka penepene ti bantu yina ketudilaka yandi ntima mpi kekwikilaka na yandi na mambu yonso. Beto tadila mbandu ya Abrahami, yina kuzabanaka sambu na lukwikilu na yandi ya kuyituka. Kele ve ti kumekama yina lendaka kuvanda ngolo kuluta sambu na tata mosi kuluta kulomba yandi na kupesa mwana na yandi bonso kimenga. * Ata mpidina, Abrahami “zolaka kupesa Izaki makabu,” sambu yandi vandaka kundima mpenza nde “Nzambi ke na kiyeka ya kuvutula diaka moyo na Izaki.” (Baebreo 11:17-19) Sambu Abrahami kumonisaka lukwikilu mpi bulemfu ya mutindu yai, Yehowa kubingaka yandi na zola yonso nde “nduku na mono.”
5. Inki mutindu Yehowa kemonaka bantu yina kelemfukilaka yandi na kwikama yonso?
5 Sambu na Yehowa bulemfu ya kwikama kele mfunu mingi. Yandi kezolaka bantu yina kevandaka ti luzolo ya kutula kwikama na bo na yandi na ntwala ya mambu yonso yankaka. (Tanga 2 Samuele 22:26) Mutindu beto monaka yo na Kapu ya 1 ya mukanda yai, Yehowa kesepelaka mingi na bantu yina keponaka na kulemfukila yandi na zola yonso. Bingana 3:32 ketuba nde: “Yandi kele nduku ya bantu ya mbote.” Bantu yina kezitisaka na kwikama yonso mambu ya Nzambi kelombaka kendimaka emvitasio ya zola ya kekatuka na Yehowa: Bo lenda vanda bantu yina kele ti nswa ya kukota na “nzo” na yandi, disongidila, bo kebinga bo na kusambila yandi mpi bo kele na nswa ya kukwenda penepene na yandi na kisambu konso ntangu.
6. Inki mutindu beto lenda monisa nde beto kezolaka Yezu, mpi nki mutindu Yehowa ketadilaka bantu yina kezolaka Mwana na yandi?
6 Yehowa kezolaka bantu yina kezolaka Yezu, Mwana na yandi mosi kaka ya kubutukaka. Yezu kutubaka nde: “Muntu yina ke zolaka mono, yandi ta landaka malongi na mono. Tata na mono ta zolaka yandi, ebuna beto na Tata beto ta kwisa kuzinga ti yandi.” (Yoane 14:23) Inki mutindu beto lenda monisa nde beto kezolaka Yezu? Na kulemfukaka na bansiku na yandi, tanga mpi kisalu ya kusamuna nsangu ya mbote mpi ya kukumisa bantu balongoki. (Matayo 28:19, 20; Yoane 14:15, 21) Beto kemonisaka mpi zola na beto sambu na Yezu ntangu beto ‘kelandaka bitambi na yandi mbote-mbote,’ (NW) disongidila kulanda mbandu na yandi na bangogo mpi na bisalu na kiteso yina mefwana sambu na beto, bantu ya kukonda kukuka. (1 Piere 2:21) Ntima ya Yehowa kesepelaka na bikesa ya bantu yina zola na bo sambu na Mwana na yandi kepusaka bo na kulanda mbandu ya Kristu.
7. Sambu na nki yo kele mayele na kukumisa banduku ya Yehowa banduku na beto?
7 Lukwikilu, kwikama, bulemfu, mpi zola sambu na Yezu mpi bansiku na yandi: yai kele bikalulu ya Yehowa kesosaka na banduku na yandi. Konso muntu na kati na beto fwete kudiyula nde: ‘Keti bikalulu mpi bansiku ya mutindu yai kemonanaka pwelele na banduku na mono? Keti mono mekumisaka banduku ya Yehowa banduku na mono?’ Yo kele mayele na kusala mutindu yina. Bantu yina kekunaka bikalulu ya Nzambi kezolaka mpi kesamunaka nsangu ya mbote ya Kimfumu ti kikesa lenda vanda na bupusi ya mbote na luzingu na beto, bo lenda pusa beto na kuzinga na kuwakana ti lukanu na beto ya kusepedisa Nzambi.
BAKA DILONGI NA MBANDU MOSI YA BIBLIA
8. Inki keyitukisa nge na yina metala kinduku ya vandaka na kati ya (a) Noemi ti Ruti? (b) baleke tatu ya Baebreo? (c) Polo ti Timoteo?
8 Masonuku kele ti bambandu mingi ya bantu yina kubakaka mambote sambu bo ponaka banduku ya mbote. Nge lenda tanga disolo ya ketubila bangwisana ya vandaka na kati ya Noemi ti bokilo na yandi Ruti, na kati ya baleke tatu ya Baebreo yina kusalaka kinduku ya ngolo na Babilone, mpi na kati ya Polo ti Timoteo. (Ruti 1:16; Daniele 3:17, 18; 1 Korinto 4:17; Filipi 2:20-22) Kansi, bika beto tula dikebi na mbandu yankaka ya kuluta mbote: kinduku na kati ya Davidi ti Yonatani.
9, 10. Inki kusimbaka kinduku yina vandaka na kati ya Davidi ti Yonatani?
9 Biblia ketuba nde ntangu Davidi kufwaka Goliati, “Yonatani mwana ya Saule yantikaka kuzola Davidi mingi; ntima na yandi kangamaka na Davidi, yandi zolaka yandi bonso yandi mosi.” (1 Samuele 18:1) Ata bamvula na bo kuvandaka ya kuswaswana, kinduku mosi ya kuzingaka mingi kubutukaka mpi yo zingaka tii na ntangu Yonatani kufwaka na mvita. * (2 Samuele 1:26) Inki kusimbaka kinduku ya ngolo yina kusalamaka na kati ya banduku zole yai?
10 Kima kuvukisaka Davidi ti Yonatani kumosi kuvandaka zola na bo sambu na Nzambi mpi mpusa na bo ya ngolo ya kubikala ya kwikama na yandi. Babakala yai zole kuvandaka ti bangwisana ya kimpeve. Konso muntu na kati na bo kuvandaka ti bikalulu yina vandaka kusepedisa nduku na yandi. Ntembe kele ve nde kikesa ya mingi yina leke yina kunwaninaka zina ya Yehowa kukonda boma kumonisaka kuyitukaka mpenza Yonatani. Ntembe kele ve nde Davidi kuzitisaka mbuta yina kupesaka maboko na kwikama yonso na bangidika ya Yehowa mpi kutulaka mambote ya Davidi na ntwala ya mambote na yandi mosi. Mu mbandu, beto tadila dyambu yina kusalamaka ntangu Davidi kulembaka mpenza nitu. Yandi kwendaka na ntoto ya zelo na zelo sambu na kutina makasi ya Ntotila ya mbi, Saule, tata ya Yonatani. Sambu na kumonisa kwikama ya ngolo mpenza, Yonatani kwendaka “kutala [Davidi]. Yandi pesaka Davidi kikesa na zina ya Nzambi.” (1 Samuele 23:16) Yindula kikesa yina Davidi kubakaka ntangu nduku na yandi yai ya ngolo kwisaka sambu na kupesa yandi lusadisu mpi kikesa! *
11. Inki nge kelonguka na yina metala kinduku na mbandu ya Yonatani ti Davidi?
11 Inki beto kelonguka na mbandu ya Yonatani ti Davidi? Ntetentete, beto kemona nde kima ya kuluta mfunu ya banduku fwete vanda na yo na kimvuka kele minsiku ya kimpeve. Ntangu beto kepusanaka penepene ti bantu yina beto kele ti bo lukwikilu mosi, minsiku ya bikalulu ya mbote ya mutindu mosi, mpi mpusa ya mutindu mosi ya kubikala ya kwikama na Nzambi, beto lenda kabula mabanza, mawi, mpi baeksperiansi yina lenda pesa beto kikesa mpi kutunga beto. (Tanga Roma 1:11, 12) Beto kezwaka banduku ya kezolaka mambu ya kimpeve ya mutindu yai na kati ya bampangi na beto Bakristu. Kansi, keti yo ketendula nde konso muntu yina kekwisaka na balukutakanu na Nzo ya Kimfumu kele nduku ya mbote? Ve, ata fyoti ve.
MUTINDU YA KUPONA BANDUKU YA NGOLO
12, 13. (a) Sambu na nki beto fwete pona mbote banduku na beto ata na kati ya bampangi Bakristu? (b) Inki dikambu mabundu ya mvu-nkama ya ntete kukutanaka na yo, mpi yo pusaka Polo na kupesa nki balukebisu ya ngolo?
12 Ata na kati ya dibundu beto fwete pona mbote kana beto kezola kuvanda ti banduku yina tatunga beto na kimpeve. Keti yo fwete yitukisa beto? Mpenza ve. Na dibundu, Bakristu yankaka lenda baka ntangu mingi sambu na kuyela na kimpeve, kaka mutindu bambuma yankaka na nti lenda baka ntangu mingi sambu na kutela. Yo yina, na konso dibundu yina, beto kekuta Bakristu yina kele na banivo ya kuswaswana ya kuyela ya kimpeve. (Baebreo 5:12–6:3) Ya kyeleka, beto kemonisaka zola mpi kukanga ntima na bantu ya mpa mpi na bantu yina kele ya kulemba, sambu beto kezolaka kusadisa bo na kuyela na kimpeve.
13 Bantangu yankaka, dyambu mosi lenda basika na dibundu yina kelomba nde beto keba na banduku na beto. Bantu yankaka lenda kuma ti bikalulu ya mbi. Bankaka lenda yedisa makasi to kukuma ti kikalulu ya kubokuta. Na mvu-nkama ya ntete T.B., mabundu kukutanaka ti dikambu ya mutindu mosi. Ata bantu mingi kuvandaka ya kwikama, bankaka vandaka kuditwadisa ve mbote. Sambu bantu yankaka na dibundu ya Korinto vandaka kundima ve malongi yankaka ya Bukristu, ntumwa Polo kukebisaka dibundu yina nde: “Bantu kukusa beno ve, sambu: ‘Banduku ya mbi ke bebisaka bikalulu ya mbote.’” (1 Korinto 15:12, 33) Polo kukebisaka Timoteo nde ata na kati ya Bakristu, beto lenda kuta bantu yankaka yina kesala ve mambu na mutindu ya mbote. Yandi songaka Timoteo na kutina bantu ya mutindu yina, mpi na kukumisa bo ve banduku na yandi ya ngolo.
14. Inki mutindu beto lenda sadila munsiku yina kele na balukebisu ya Polo ya ketubila kinduku?
14 Inki mutindu beto lenda sadila munsiku yina kele na balukebisu ya Polo? Na kubuyaka kusala kinduku ya ngolo ti konso muntu yina, na kati to na nganda ya dibundu, lenda vanda ti bupusi ya mbi. (2 Tesalonika 3:6, 7, 14) Beto fwete tanina kimpeve na beto. Yibuka nde bonso kinuka, beto keminaka bikalulu mpi bansiku ya banduku na beto ya ngolo. Kaka mutindu beto lenda dindisa ve kinuka na kati ya vinegre mpi kuvingila nde yo fuluka ti masa, mutindu mosi beto lenda sala ve kinduku ti bantu yina kele ti bupusi ya mbi mpi kuyindula nde beto lenda bakila yo mambote.
Nge lenda zwa banduku ya mbote na kati ya bampangi Bakristu
15. Inki nge lenda sala sambu na kuzwa banduku ya kezolaka mambu ya kimpeve na kati ya dibundu?
15 Yo kele kyese na kumona nde beto kele ti mabaku mingi ya kuzwa banduku ya mbote na kati ya bampangi na beto Bakristu. (Nkunga 133:1) Inki mutindu nge lenda zwa banduku ya kezolaka mambu ya kimpeve na dibundu? Kana nge keyedisa bikalulu yina kesepedisaka Nzambi, ntembe kele ve nde bantu yankaka ya kele ti mabanza ya mutindu mosi tapusana penepene ti nge. Kaka na ntangu yina mosi, yo lenda vanda mfunu nde nge sala mwa bitambi sambu na kuzwa banduku ya mpa. (Tala lupangu Mutindu Beto Zwaka Banduku ya Mbote.”) Sosa bayina kemonisa bikalulu yina nge kezola kuvanda na yo. Landa ndongisila ya Biblia ya “kudikangula,” na kusalaka kinduku ti bampangi Bakristu kukonda kutadila mpusu ya nitu, insi, to mutindu ya kuzinga. (2 Korinto 6:13, NW; tanga 1 Piere 2:17) Kusala kaka ve kinduku ti bantu yina kele mvula mosi ti nge. Yibuka nde Yonatani kulutaka Davidi na bamvula mingi mpenza. Bambuta mingi lenda tomisa kinduku na nsadisa ya eksperiansi mpi mayele na bo.
NTANGU BAMPASI KEBASIKAKA
16, 17. Kana mpangi mosi mepesa beto mpasi na mutindu mosi buna, sambu na nki beto fwete katuka ve na dibundu?
16 Sambu dibundu kele ti Bakristu ya kele ti kimuntu ya kuswaswana mpi ya mekatuka na bisika ya mutindu na mutindu, makambu lenda basika bantangu yankaka. Mpangi mosi lenda tuba to kusala dyambu mosi yina kepesa beto mpasi. (Bingana 12:18) Bantangu yankaka, kima ya kebasisaka bampasi kevandaka luswaswanu ya kimuntu, kukonda kubakisa mabanza ya bankaka, to kuvanda ti bangindu ya kuswaswana. Keti beto tabula dibaku sambu na mambu yai mpi kudikatula na dibundu? Ve kana beto kele ti zola ya masonga sambu na Yehowa mpi bantu yina yandi kezolaka.
17 Sambu Yehowa kele Ngangi mpi yandi muntu kepesaka beto bima ya mfunu ya luzingu, yo mefwana nde beto zola yandi mpi beto kudipesa ya mvimba na yandi. (Kusonga 4:11) Dyaka, yo mefwana mpi nde beto pesa maboko na kwikama yonso na dibundu yina yandi kemonaka kyese na kusadila. (Baebreo 13:17) Yo yina, kana mpangi mosi mepesa beto mpasi to melembisa beto nitu na mutindu mosi buna, beto takatuka ve na dibundu sambu na kumonisa makasi na beto. Yo tapesa beto inki? Yehowa ve muntu kupesaka beto mpasi. Zola na beto sambu na Yehowa lenda pusa beto ve ata fyoti na kupesa yandi mpi bansadi na yandi mukongo!
18. (a) Inki beto lenda sala sambu na kukotisa ngemba na dibundu? (b) Kupona na kulolula kana kele ti bikuma ya mbote ya kusala mutindu yina tanatila beto nki balusakumunu?
18 Zola sambu na bampangi Bakristu kepusaka beto na kukotisa ngemba na dibundu. Yehowa kevingilaka ve nde bantu yina yandi kezolaka kusala mambu na mutindu ya kukuka, mpi beto fwete sala yo ve. Zola kesadisaka beto na kulolula bifu ya fyoti, sambu beto keyibukaka nde beto yonso kele bantu ya kukonda kukuka mpi beto kesalaka bifu. (Bingana 17:9; 1 Piere 4:8) Zola kesadisaka beto na kulanda na ‘kulolula bantu yankaka.’ (Kolosai 3:13) Yo kevandaka ve ntangu yonso pete na kusadila ndongisila yai. Kana beto bika nde mawi ya mbi kuyala beto, beto lenda bumba makasi, mpi mbala yankaka kuyindula nde na mutindu mosi buna makasi na beto tapesa ndola na muntu yina kupesaka beto mpasi. Kansi, na kutuba ya kyeleka, kubumba makasi kele mbi sambu na beto mosi. Kupona na kulolula kana kele ti bikuma ya mbote ya kusala mutindu yina tanatila beto balusakumunu mingi. (Luka 17:3, 4) Yo kepesaka beto ngemba ya mabanza mpi ya ntima, yo ketaninaka ngemba na dibundu, mpi kuluta yonso, yo ketaninaka bangwisana na beto ti Yehowa.
NTANGU YO KELOMBA KUYAMBULA KUVUKANA TI MUNTU MOSI
19. Inki mambu lenda sala nde beto yambula kuvukana ti muntu mosi?
19 Bantangu yankaka, bo kelombaka beto na kuyambula kuvukana ti muntu mosi ya kuvandaka ntete na kati ya dibundu. Dyambu yai kesalamaka ntangu bo mebasisa na dibundu muntu mosi yina mefwa nsiku ya Nzambi kukonda kubalula ntima to ntangu muntu kebuya malongi ya Bukristu mpi kelonga malongi ya luvunu to mekudikatula na dibundu. Ndinga ya Nzambi kesonga beto pwelele na ‘kuvukana ve’ ti bantu ya mutindu yina. * (Tanga 1 Korinto 5:11-13; 2 Yoane 9-11) Yo lenda vanda mpenza mpasi na kuyambula kuvukana ti muntu mosi yina kuvandaka mbala yankaka nduku na beto to ya kele muntu ya dibuta na beto. Keti beto tabaka lukanu ya ngolo mpi kumonisa nde beto ketulaka kwikama na Yehowa mpi na bansiku na yandi ya lunungu na ntwala ya mambu yonso yankaka? Kuvila ve nde kwikama mpi bulemfu kele mfunu mingi na meso ya Yehowa.
20, 21. (a) Sambu na nki kubasisa muntu na dibundu kele ngidika mosi ya zola? (b) Sambu na nki yo kele mfunu mingi nde beto pona banduku na beto na mayele yonso?
20 Kubasisa muntu na dibundu kele mpenza ngidika mosi ya zola ya mekatuka na Yehowa. Inki mutindu? Kukula nsumuki mosi ya mebalula ve ntima kemonisa zola sambu na zina ya santu ya Yehowa mpi mambu yonso yina zina yai ketendula. (1 Piere 1:15, 16) Kubasisa bantu na dibundu ketaninaka yo. Yo ketaninaka bantu ya kwikama na bupusi ya mbi ya bantu yina kesumuka na luzolo mpi bantu ya kwikama lenda landa na kusala lusambu na bo na kuzabaka nde dibundu kele kisika ya lutaninu yina kele ve na nsi ya kiyeka ya nsi-ntoto yai ya mbi. (1 Korinto 5:7; Baebreo 12:15, 16) Disipline yai ya ngolo kele mutindu ya kumonisila nsumuki zola. Yo lenda vanda nde mpasi yai ya ngolo kele kima ya yandi kele na yo mfunu sambu na kusoba mabanza na yandi mpi kusala bitambi yina kele mfunu sambu na kuvutuka na Yehowa.
21 Yo kele kyeleka nde banduku na beto ya ngolo lenda vanda ti bupusi ya ngolo na luzingu na beto. Yo yina, yo kele mfunu mingi nde beto pona banduku na beto na mayele yonso. Kana beto kekumisa banduku ya Yehowa banduku na beto, beto kezola bantu yina Nzambi kezolaka, beto tavanda ti banduku ya kuluta mbote. Mambu yina beto kebaka na bo tasadisa beto na kulungisa lukanu na beto ya kusepedisa Yehowa.
^ par. 2 Ngogo ya Kiebreo ya bo mebalula “landa” bo kebalulaka yo mpi ‘kuvanda nduku’ mpi “kuta kinduku.”
^ par. 4 Ntangu yandi lombaka Abrahami dyambu yai, Yehowa kumonisaka kimenga yina yandi mosi zolaka kupesa na kupesaka Mwana na yandi mosi kaka ya kubutukaka. (Yoane 3:16) Na mbandu ya Abrahami, Yehowa kusadisaka yandi mpi kupesaka yandi mwana-dimeme sambu yandi pesa kimenga na kisika ya Izaki.
^ par. 9 Davidi kuvandaka “leki” ntangu yandi fwaka Goliati mpi yandi vandaka ti bamvula kiteso ya 30 na ntangu Yonatani kufwaka. (1 Samuele 17:33; 31:2; 2 Samuele 5:4) Yonatani yina vandaka ti bamvula kiteso ya 60 ntangu yandi fwaka, vandaka mbuta ya Davidi ya bamvula kiteso ya 30.
^ par. 10 Na kutadila 1 Samuele 23:17, Yonatani kutubaka mambu tanu sambu na kupesa Davidi kikesa: (1) Yandi syamisaka Davidi na kuwa ve boma. (2) Yandi ndimisaka Davidi nde bikesa ya Saule tanunga ve. (3) Yandi yibusaka Davidi nde yandi tabaka kimfumu mutindu Nzambi kusilaka. (4) Yandi silaka nde yandi tabikala ya kwikama na Davidi. (5) Yandi zabisaka Davidi nde Saule kuzabaka mbote nde Yonatani kele ya kwikama na Davidi.
^ par. 19 Sambu na kubaka bansangu mingi ya ketadila mutindu ya kubaka bantu yina bo mebasisaka na dibundu to bayina mekudikatulaka, tala Appendice ya ke na ntu-dyambu “Mutindu ya Kubaka Muntu Yina Bo Mebasisa na Dibundu.”


c: text/html

text:
DILONGI YA 18
Inki Mutindu Beto Ke Sadisaka Bampangi na Beto na Ntangu ya Mpasi?
Kana kisumbula me salama, Bambangi ya Yehowa ke yidikaka bima kukonda kusukinina sambu na kupesa lusadisu na bampangi na bo yina me kutana ti diambu yina. Bikesa yina ke monisaka bukieleka ya zola yina ke vandaka na kati na beto. (Yoane 13:34, 35; 1 Yoane 3:17, 18) Na nki mitindu beto ke sadisaka?
Beto ke pesaka mbongo. Na mvu-nkama ya ntete, ntangu nzala ya ngolo kotaka na Yudea, Bakristu ya Antioshe tindaka mbongo na bampangi na bo Bakristu. (Bisalu 11:27-30) Mutindu mosi, ntangu beto ke waka nde bampangi na beto ya bwala mosi buna ke kutana ti bampasi, beto ke tindaka makabu na nzila ya dibundu na beto sambu na kupesa lusadisu ya kinsuni na bantu yina kele na mfunu ya lusadisu.
Beto ke pesaka lusadisu. Bankuluntu yina kele na kisika yina kisumbula me salama ke sosaka konso mpangi ya dibundu na bo sambu na kuzikisa nde bo me mona Bambangi yonso mpi bo kele na lutaninu. Komite ya kupesa lusadisu lenda twadisa mambu sambu na kukabula madia, masa ya kunwa ya bunkete, bilele, nzo, mpi kusadisa bantu na kubaka lusansu. Bambangi ya Yehowa mingi ya me zaba mbote kisalu mosi buna ke futaka mbongo na bo mosi mpi ke kwendaka na luzolo na bo mosi sambu na kusadisa bampangi mpi kuyidika banzo ti Banzo ya Kimfumu yina me beba. Bumosi yina beto ke vandaka ti yo na organizasio na beto mpi eksperiansi yina beto me bakaka na kusala kumosi ke sadisaka beto na kupesa lusadisu nswalu kana mambu ya mpasi me basika. Ata beto ke sadisaka “bantu yina kele bampangi na beto na lukwikilu,” beto ke sadisaka mpi bantu ya nkaka kana mpila kele, ata bo kele bantu ya konso dibundu.—Bagalatia 6:10.
Beto ke pesaka kikesa na nzila ya Masonuku mpi ke sadisaka bo na mawi. Bantu yina kisumbula me bwila ke vandaka ti mfunu ya kukatula bo mawa. Na bantangu yina, beto ke bakaka ngolo na Yehowa, “Nzambi yina ke lembikaka bantu yonso.” (2 Bakorinto 1:3, 4) Na kiese yonso, beto ke zabisaka bantu yina kele na mpasi balusilu ya Biblia, beto ke pesaka bo kivuvu nde kubika fioti Kimfumu ya Nzambi ta manisa bampasi yonso yina bantu ke kutana ti yo.—Kusonga 21:4.
Sambu na nki Bambangi ke pesaka lusadisu kukonda kusukinina kana kisumbula me salama?
Inki kikesa ya me katuka na Masonuku beto lenda pesa bantu yina me guluka na kisumbula?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Luvuvamu lwa Nz’amvimba—Nga Ndozi Kwandi e?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
E ngolo bevanganga wantu mu sikidisa luvuvamu ova nza zifunganga mu kuma eyi:
‘E nzil’a muntu ke ina muna yandi ko ngatu singikila ntambi zandi.’ (Yeremiya 10:23)Wau vo wantu ke bavangwa ko ye nswa wa kukiyala, ke balendi sikidisa luvuvamu lwakwele mvu ko.
“Ke nubundi azitu a wantu vuvu ko, yovo mwan’a muntu, muna ke mwina luvuluzu ko. O mwand’andi uvaika, muna ntoto kevutuka; Muna lumbu kiakina o makani mandi mavididi.” (Nkunga 146:3, 4)Ayadi a nza, kana nkutu awana bena ye makani mambote ke balendi fokola emvimba ko e kuma itwasanga e vita.
“Muna lumbu yambaninu mukwiza nsungi za tema. Kadi wantu bekal’akwa . . . lunzi, mindembi zola mawete, ayekodi, akwa nswatakesa, akwa lungumvi-ngumvi.” (2 Timoteo 3:1–4)
Mu “lumbu yambaninu” a nza yayi yambi tuzingilanga.E fu besonganga wantu mu lumbu yayi ikitulanga dio se diampasi mu sikidisa luvuvamu.
“Tâtu kwa nza yo kalunga, e kuma kadi, o Nkadi ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.” (Lusengomono 12:12)Nkadi ampemba una vo i mbeni a Nzambi, ona wavetwa ova ntoto ofilanga wantu batanginin’o mwand’andi wambi.
Wau vo yandi oyalanga e “nza yayi” ka tulendi zingila mu luvuvamu ko.—Yoane 12:31.
“[Kintinu kia Nzambi] kikosomona yo sukisa yintinu yayi yawonso [itelamenanga Nzambi], kitongama mpe yakwele mvu.” (Daniele 2:44)Kintinu kia Nzambi kaka kilungisa luzolo lweto lwa zingila mu luvuvamu lwakwele mvu. Ke vena luyalu lwa muntu ko lulenda wo vanga.—Nkunga 145:16.


text: 10 Yandi telamaka, katukaka kuna, mpi kwisaka na bandilu ya Yudea na simu ya nkaka ya Yordani, mpi bimvuka ya bantu kwisaka diaka kuvukana pene-pene na yandi. Mutindu vandaka kikalulu na yandi, yandi yantikaka diaka kulonga bo.+2 Ebuna Bafarize kwisaka ti ngindu ya kumeka yandi, mpi bo yulaka yandi kana bakala kele ti nswa ya kufwa makwela ti nkento na yandi.3 Yandi vutudilaka bo nde: “Inki nsiku Moize pesaka beno?”4 Bo tubaka nde: “Moize pesaka nzila ya kusonika mukanda ya kukula yandi mpi na kufwa makwela ti yandi.”+5 Kansi Yezu tubilaka bo nde: “Yandi sonikilaka beno nsiku yina+ sambu na ntima-ngolo na beno.+6 Kansi, katuka na luyantiku ya lugangu, ‘Nzambi salaka bo bakala mpi nkento.+7 Yo yina bakala ta bikisa tata na yandi ti mama na yandi,+8 ebuna bo zole ta vanda nsuni mosi,’+ na mpila nde bo kele diaka ve zole, kansi nsuni mosi.9 Yo yina, bika nde muntu kukabula ve yina ya Nzambi me vukisaka.”+10 Ntangu bo vandaka diaka na kati ya nzo, balongoki yantikaka kuyula yandi sambu na diambu yina.11 Yandi tubilaka bo nde: “Konso muntu yina me fwa makwela ti nkento na yandi mpi me kwela nkento ya nkaka, yandi me sala bizumba+ na meso na yandi,12 mpi kana nkento mosi kukwela bakala ya nkaka na nima ya kufwa makwela ti bakala na yandi, yandi me sala bizumba.”+13 Ebuna bantu yantikaka kunatila yandi bana ya fioti sambu yandi simba bo, kansi balongoki nganinaka bo.+14 Ntangu yandi monaka diambu yai, Yezu waka makasi mpi tubilaka bo nde: “Beno bikisa bana ya fioti bo kwisa na mono; beno meka ve kukanga bo nzila, sambu Kimfumu ya Nzambi kele ya bantu yina kele bonso bo.+15 Ya kieleka mono ke tubila beno nde, konso muntu yina ke yamba ve Kimfumu ya Nzambi bonso mwana ya fioti ta kota ve ata fioti na kati na yo.”+16 Ebuna yandi bakaka bana na maboko na yandi, yantikaka kusakumuna bo, mpi tulaka bo maboko.+17 Ntangu yandi vandaka kukwenda na nzila, bakala mosi kwisaka ntinu, fukamaka na ntwala na yandi mpi yulaka yandi nde: “Longi ya Mbote, inki mono fwete sala sambu na kubaka* luzingu ya mvula na mvula?”+18 Yezu tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge ke binga mono mbote? Ata muntu mosi ve kele mbote, katula kaka Nzambi.+19 Nge me zaba bansiku: ‘Kufwa ve muntu;+ kusala ve bizumba;+ kuyiba ve;+ kuta ve kimbangi ya luvunu;+ kusadila ve luvunu sambu na kubaka bima ya muntu ya nkaka;+ kumisa tata na nge ti mama na nge.’”+20 Bakala yina tubilaka yandi nde: “Longi, mono ke zitisaka mambu yai yonso katuka kileke na mono.”21 Yezu talaka yandi mpi zolaka yandi, ebuna yandi tubaka nde, “Kima mosi ke konda nge: Kwenda, teka bima na nge mpi pesa mbongo na bansukami, ebuna nge ta vanda ti kimvwama na zulu; na nima kwisa kulanda mono.”+22 Kansi mvutu yina pesaka yandi ntantu mpi yandi kwendaka ti mawa, sambu yandi vandaka ti bima mingi.+23 Yezu talaka ndambu na ndambu, ebuna yandi tubilaka balongoki na yandi nde: “Yo ta vanda mpasi kibeni sambu bantu yina kele na mbongo kukota na Kimfumu ya Nzambi!”+24 Kansi balongoki yitukaka sambu na bangogo na yandi. Ebuna Yezu vutulaka nde: “Bana, yo kele mpasi kibeni na kukota na Kimfumu ya Nzambi!25 Yo kele pete kibeni sambu shamo kukota na munoko ya sindani kansi yo kele mpasi mingi sambu mvwama kukota na Kimfumu ya Nzambi.”+26 Bo yitukaka diaka mingi mpi bo tubilaka yandi* nde: “Ebuna nani lenda guluka?”+27 Yezu talaka bo na meso mpi tubaka nde: “Bantu lenda sala yo ve, kansi yo kele ve mutindu yina sambu na Nzambi, sambu Nzambi lenda sala mambu yonso.”+28 Piere yantikaka kutubila yandi nde: “Tala, beto me bikisa bima yonso mpi beto me landa nge.”+29 Yezu tubaka nde: “Ya kieleka mono ke tubila beno nde, ata muntu mosi ve me bikisaka nzo to bampangi ya babakala to bampangi ya bankento to mama to tata to bana to bilanga sambu na mono mpi sambu na nsangu ya mbote+30 yina ta baka ve ntangu yai mbala 100 kuluta na nsungi yai ya ntangu—banzo, bampangi ya babakala, bampangi ya bankento, bamama, bana, mpi bilanga, ti mbangika+—mpi na ngidika ya bima yina ke kwisa,* luzingu ya mvula na mvula.31 Kansi bantu mingi yina kele bantu ya ntete ta vanda bantu ya nsuka, mpi bantu ya nsuka ta vanda bantu ya ntete.”+32 Ebuna, bo vandaka na nzila sambu na kutombuka na Yeruzalemi, Yezu vandaka kukwenda na ntwala na bo, mpi bo vandaka kuyituka, kansi bantu yina vandaka kulanda bo yantikaka kuwa boma. Yandi nataka diaka bantumwa 12 na lweka mpi yantikaka kutubila bo mambu yina fwete kumina yandi:+33 “Tala! Beto ke tombuka na Yeruzalemi, mpi bo ta pesa Mwana ya muntu na maboko ya bamfumu ya banganga-nzambi mpi ya bansekudi. Bo ta zengila yandi nkanu ya lufwa, mpi bo ta pesa yandi na maboko ya bantu ya makanda,34 ebuna bantu yai ta seka yandi mpi bo ta losila yandi mate, bo ta bula yandi fimbu, mpi bo ta fwa yandi, kansi bilumbu tatu na nima yandi ta futumuka.”+35 Yakobo ti Yoane, bana zole ya Zebedeo,+ pusanaka pene-pene mpi tubilaka yandi nde: “Longi, beto ke zola nde nge sadila beto konso kima yina beto ke lomba nge.”+36 Yezu tubilaka bo nde: “Inki beno ke zola nde mono sala sambu na beno?”37 Bo vutudilaka yandi nde: “Pesa beto nswa ya kuvanda, mosi na diboko na nge ya kitata mpi mosi na diboko na nge ya kimama, na nkembo na nge.”+38 Kansi Yezu tubilaka bo nde: “Beno me zaba ve mambu yina beno ke lomba. Keti beno lenda nwa dikopa yina mono ke nwa, to kubaka mbotika ti mbotika yina bo ke botika mono?”+39 Bo tubilaka yandi nde: “Ee, beto lenda.” Ebuna Yezu tubilaka bo nde: “Dikopa ya mono ke nwa, beno ta nwa yo, mpi bo ta botika beno ti mbotika yina bo ke botika mono.+40 Kansi, sambu na kuvanda na diboko na mono ya kitata to ya kimama, mono ve muntu ke pesaka yo, kansi yo kele sambu na bantu yina bo me yidikilaka yo.”41 Ntangu bantumwa ya nkaka kumi waka mambu yina, bo wilaka Yakobo ti Yoane makasi.+42 Kansi Yezu bingaka bo kisika yandi vandaka mpi tubilaka bo nde: “Beno me zaba nde bantu yina ke monanaka* nde bo ke yalaka makanda ke yalaka bo na kingolo-ngolo mpi bantu na bo ya nene ke songaka nde bo kele ti kiyeka na zulu na bo.+43 Yo fwete vanda ve mutindu yina na kati na beno; kansi konso muntu yina ke zola kukuma muntu ya nene na kati na beno fwete vanda nsadi na beno,+44 mpi konso muntu yina ke zola kuvanda muntu ya ntete na kati na beno fwete vanda mpika ya bantu yonso.45 Sambu ata Mwana ya muntu kwisaka ve sambu bantu kusadila yandi, kansi sambu na kusadila+ mpi kupesa luzingu* na yandi bonso nkudulu sambu na bantu mingi.”+46 Ebuna bo kumaka na Yeriko. Kansi, ntangu yandi ti balongoki na yandi mpi kimvuka mosi ya nene ya bantu vandaka kubasika na Yeriko, Bartimeo (mwana ya Timeo), kifwa-meso mosi ya vandaka kulomba bantu bima, vandaka ya kuvanda na lweka ya nzila.+47 Ntangu yandi waka nde yo vandaka Yezu muntu ya Nazareti, yandi yantikaka kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Yezu, Mwana ya Davidi,+ wila mono mawa!”+48 Ebuna, bantu mingi yantikaka kunganina yandi mpi kusonga yandi na kuvanda pima, kansi yandi vandaka kutuba diaka na ndinga ya kuluta ngolo nde: “Mwana ya Davidi, wila mono mawa!”49 Yo yina Yezu telamaka mpi tubaka nde: “Beno binga yandi, yandi kwisa na mono.” Bo bingaka kifwa-meso yina mpi tubilaka yandi nde: “Vanda kikesa! Telama; yandi ke binga nge.”50 Yandi losaka lele na yandi ya zulu, telamaka nswalu mpi kwendaka pene-pene ya Yezu.51 Ebuna Yezu tubilaka yandi nde: “Inki nge ke zola nde mono sala sambu na nge?” Kifwa-meso yina songaka yandi nde: “Rabuni,* bika nde mono mona diaka.”52 Ebuna Yezu tubilaka yandi nde: “Kwenda. Lukwikilu na nge me belula nge.”+ Na mbala mosi yandi monaka diaka,+ mpi yandi yantikaka kulanda yandi na nzila.


text:
MAMBU YA MAYELE YINA BO TUBAKA NTAMA LENDA SADISA BETO BUBU YAI
Beno Kudiyangisa Ve
MUNSIKU YA BIBLIA: “Beno bika kudiyangisa sambu na luzingu na beno.”
Yo ke tendula inki? Yezu tubaka mambu yai na Disolo na yandi na Zulu ya Ngumba. Diksionere mosi ya ke tendulaka Biblia ke tuba nde ngogo ya Kigreki ya bo me balula nde “kudiyangisa” lenda tendula “mambu yina muntu ke salaka ntangu yandi me kutana ti kinsukami, nzala mpi bampasi ya nkaka yina ke bwila yandi na luzingu.” Mbala mingi bantu ke kudiyangisaka sambu na mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa. Yo kele mbi ve na kudiyangisa sambu na bampusa na beto ya kinsuni mpi sambu na mambote ya bantu ya beto ke zolaka. (Bafilipi 2:20) Kansi, ntangu Yezu tubaka nde “beno kudiyangisa ve ata fioti,” yandi vandaka kulongisila balongoki na yandi na kubika kudiyangisa mpamba-mpamba, disongidila kubika kuwa boma ya kuluta ndilu sambu na mbasi, sambu yo lenda katula kiese ya luzingu ya bubu.
Keti yo kele mfunu bubu yai? Beto ta vanda bantu ya mayele kana beto ke landa ndongisila ya Yezu. Sambu na nki? Mikanda mingi ke tubaka nde ntangu bantu ke kudiyangisaka mingi, misisa yonso ya nitu na bo ke salaka kisalu ya ngolo mpi yo ke bedisaka “maladi ya estoma, maladi ya ntima, mpi maladi ya ntulu.”
Yezu pesaka kikuma mosi ya nene sambu na kubika kudiyangisa kuluta ndilu: Yo kele na mfunu ve. Yezu yulaka nde: “Nani na kati na beno lenda yika nda ya luzingu na yandi ata fioti kana yandi ke kudiyangisa?” (Matayo 6:27) Kana beto ke kudiyangisa mingi sambu na bampasi na beto, yo ta kumisa ve luzingu na beto nda ata na sekondi mosi, nkutu yo lenda tomisa ve luzingu. Diaka, mambu ya beto ke waka boma nde yo ta salama, mbala mingi yo ke salamaka ve mutindu beto vandaka kuyindula. Muntu mosi ya mayele tubaka nde: “Kudiyangisa sambu na bilumbu ke kwisa kele kulutisa ntangu, mpi boma ya beto ke waka sambu na bilumbu ke kwisa ke vandaka mbala mingi ya mpamba.”
Inki nge lenda sala sambu na kudiyangisa ve kuluta ndilu? Ntete-ntete, tudila Nzambi ntima. Kana Nzambi ke disaka bandeke mpi ke lwatisaka bintuntu kitoko, ntembe kele ve nde yandi ta pesa bima ya mfunu ya luzingu na bantu yina ke tulaka lusambu na yandi na kisika ya ntete na luzingu na bo. (Matayo 6:25, 26, 28-30) Ya zole, zaba nde konso kilumbu kele ti makambu na yo. Yezu tubaka nde: “Beno kudiyangisa ve ata fioti sambu na kilumbu yina ke landa, sambu kilumbu yina ke landa ta vanda ti basusi na yo.” Keti nge ke ndima ve nde “konso kilumbu ke vandaka ti bampasi na yo”?
Kana beto landa ndongisila ya mayele ya Yezu, beto ta kuditanina na bampasi. Diaka, beto ta zwa ngemba ya mabanza, yina Biblia ke bingaka “ngemba ya Nzambi.”


text:
Inki Mambu Biblia Ke Tubaka?
Inki ke kuminaka beto kana beto me fwa?
BANTU YA NKAKA KE KWIKILAKA nde beto ke landaka kuzinga na mutindu ya nkaka, mpi bankaka ke monaka nde lufwa kele nsuka ya mambu yonso. Inki kele dibanza na nge?
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA
“Bafwa ke zabaka kima ve.” (Longi 9:5) Ntangu beto ke fwaka, beto ke zingaka diaka ve.
MAMBU YA NKAKA YA BETO KE LONGUKA NA BIBLIA
Ntangu Adami muntu ya ntete fwaka, yandi vutukaka na mfututu. (Kuyantika 2:7; 3:19) Kiteso mosi mpi, bantu yonso yina ke fwaka ke vutukaka na mfututu.
—Longi 3:19, 20.
Bantu yina ke fwaka ke futaka mfuka ya masumu na bo, disongidila bo ke katukaka na kimpika ya masumu na bo. (Baroma 6:7) Kana muntu me fwa, ndola ya nkaka kele ve sambu na masumu.
Keti bafwa lenda zinga diaka?
INKI MVUTU NGE TA PESA?
Ee
Ve
Mbala ya Nkaka
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA
‘Bantu ta futumuka.’
INKI MAMBU YA NKAKA BETO LENDA LONGUKA NA BIBLIA?
Mbala mingi Biblia ke fwanisaka lufwa ti mpongi. (Yoane 11:11-14) Nzambi lenda tedimisa bafwa, kaka mutindu beto lenda tedimisa muntu yina kele na mpongi.
—Yobi 14:13-15.
Biblia ke tubilaka bantu mingi yina futumukaka, mpi yo ke pesa beto kikuma ya ngolo ya kukwikila nde bafwa ta telama.
—1 Bantotila 17:17-24; Luka 7:11-17; Yoane 11:39-44.
Longuka Mambu Mingi
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
Longa bana baku
Matata, sadilanu binongo abibi mwingi kulonga bana binu malongi ma nkinza ma Kibibila.
Thonono
Mambu madi mu buku yi Deutelonomi malenda kutwadisa mwingi wuyonzula buboti bana baku
Mambu Maswama ngyewu wuǹkwiza tya kuzaba
Kibibila kiǹtubila mambu maswama maǹkiza baǹtedilanga “maswama manlongo.” Tidi kubwela zaba matedi mambu beni maswama?
Lebeka Wubika Yave mu Mayangi
Mbi tulenda vanga mwingi tuba dedi Lebeka? Tanga kinongo kyandi ayi longuka matedi mu nandi.
Lahabi Wutela Mana mu Yave
Longuka bwidi Lahabi na dikanda dyandi bavukila bo divula di Yeliko dituluka.
Nandi Wubika Tat’andi ayi Yave mu Mayangi | Longa Bana Baku
Nsilulu mbi mwana wu Yafeta katumamana? Bwidi tulenda landikinina ǹtungulu’andi?
Samueli Wutatamana Kuvanganga Masonga
Samueli waba zingilanga ayi sadilanga ku Nzo yilongo yi Nzambi, kibwangu bantu baba bwongiminanga Yave. Ngyewu zebi kibila Samueli kayendila kazingila kuna?
Davidi kasa ba ko boma
Tanga kinongo kimboti ki Kibibila ayi longuka mbi bivanga Davidi kaba mangolo.
Wumana ba va Ngyeveka mu Kyunda ove Boma?
Mbi Yave kakamba Elia bo kaba va naveka ku nsi dimanya? Mbi wulenda longuka mo mamonikina Elia?
Yosia Wuba Bakundi Bamboti
Kibibila kitukamba ti mwana dibakala baba tanguninanga Yosia mpasi kaba monanga mwingi kuvanga mambu masulama. Longuka matedi Yosia & bakundi bandi.
Yelemia Kasa Bika ko Kukamba Bantu Matedi Yave
Nketi bo bantu baba kumvweza ayi kuǹkangila nganzi, kibila mbi Yelemia ka nkambu bikila kusamuna nsangu mu matedi Yave?
Yesu wutatamana kutumamana.
Wulenda mona mpasi kutumamana matata maku. Angi landakana ǹtungulu wu Yesu.
Bawu Basonika Matedi Yesu
Longuka matedi mu nana di miǹsoniki mi Kibibila beni bazinga mu bilumbu bi Yesu ayi basonika matedi mu nandi
Mwana Nkazi wu Polo Wumonisa Mangolo
Mwana ditoko adidi wuvukisa luzingu lu ngudi’andi nkazi. Mbi kavanga?
Timoteo Wutomba Kusadisa Baǹkaka
Bwidi wulenda bakila luzingu lu mayangi dedi Timoteo?
Kiǹtinu Kyala Yala Ǹtoto Woso
Bwidi bwala bela ǹtoto mu luyalu lu Yesu? Ngyewu tidi kuba?


text:
DILONGO 12
Bwidi bu Kubimini Kisalu Kitu ki Kusamuna?
Bosi Yesu ka fwa nandi wu tuba: “Nsamu wau wambote wakimfumu si wasamunwa mu ntoto wawonsono mwena bantu mu kimbangi kwa makanda mamonsono mabantu [bosi mbanunu yala kwiza].” (Matai 24:14) Angi bwidi kisalu ki kusamuna mu nza yimvimba kibina vangimina? Mu kulandakana ǹtungulu Yesu kabika bo kaba va ǹtoto.
Tuǹtombanga bantu mu zinzo zyawu. Yesu wu longisa miǹlonguki myandi bu kusamunina nsangu zimboti mu zinzo. (Matai 10:11-13; Mavanga 5:42; 20:20) Minsamuni beni minteti, ba tambula bizunga bi kusamuna. (Matai 10:5, 6; 2 Kolinto 10:13) Bo buawu ntangu’itu, kisalu ki kusamuna kidi ki kubama, kibila kadi kimvuka kidi kizunga baǹsamuninanga. Yawu mpila tuǹtumukinanga ǹswa wu Yesu wu kusamuna ayi vana kimbangi kyoso.—Mavanga 10:42.
Tuḿvanganga mangolo mu kulonga bantu bonso vosu vama baǹkalanga. Yesu wumonisa ǹtungulu bo kalonga muḿvyokilanga bantu bonso, mu lukweku lu ḿbu ove mu bisima bi ǹlangu. (Malako 4:1; Yoane 4:5-15) Buka Yesu, befu ḿvitu tuǹkolukanga na bantu mu zi nzila, mu mazandu ove mu ǹsinga mayo. Tuḿvananga kimbangi ba kala yitu va ǹsengi, baǹsalanga ove baǹkotanga yitu mu kikola ayi badi va dikanda. Mu mangolo moso amomo tuḿvanganga, mafunda ma bantu mu nza yimvimba balenda kuwa zinsangu zimboti zi luvukusu.—Minkunga 96:2.
Zebi muntu wulenda kamba zinsangu zimboti zi Kiǹtinu ki ambi ayi kuǹsudikisa bwidi mala kuǹlandukila kuǹtwala? Bika sweka zinsangu azizi voti tomba ndandu ngyewu feva to. Kamba baǹkaka mu ǹswalu.
‘Zinsangu mbi zimboti’ zi fweti samunu?
Bwidi Zimbangi zi Yave baǹlandikinina nsamununu yi Yesu?


text:
ZINGILA MU BUKLISTO
Ngyewu Widi mu Kusadila Buboti Nkanda wu Kukotisila Batu mu Khond’itu Mayo JW.ORG?
Kuzaba ti thangu yi khufi yisyedi, ziphasi zinneni zyambelama kutona, kisalu ki kusamuna kifweti luta vangimina mu nswalu. (Zingana 24:11, 12, 20) Mwingi kusadisa batu, tulenda sadila nkanda wu kukotisila batu mu khond’itu mayo mo balonguka mambu ma Nzambi madi muna. Mu nkanda beni mwidi kiswekulu QR kilenda kunkotisa mu nkond’itu mayo mwingi kamona video yintuba Kibila mbi Tufweti Longukila Kibibila? ayi mwidi mintanda kalenda dindila ndongukulu yi Kibibila. Batu bankaka batyanga ko kutambula bilongulu bitu vayi bantyanga beni kukota mu khond’itu mayo. Diawu tulenda kwandi kuba kabudila nkanda wu kukotila mu khond’itu mayo, vayi boti mutu beni kasa monisa ko nkinza mu kuzaba kyedika, muna tubika kunkabudila nkanda beni.
Boti be basika mu mambu maku, ḿba wulenda dengana mutu widi phwila yi kuzaba kyedika; ayi wulenda kunkamba: “Tala, kyuma yidi yintomba kukabila – nkanda awuwu wulenda kukotisa mu khond’itu mayo. Muawu wulenda mwena zi video ayi malongi mawombo mankinza.” (Yoane 4:7) Bo midi kwandi minkanda milwelo, ḿba wulenda nata miwombo kosokwa vama wunkwenda mwingi kukabula kwidi batu bawombo.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Vanda ti Bikalulu Yina Ke Pesaka Nzambi Kiese—Lukwikilu
SAMBU NA NKI YO KELE MFUNU?
Lukwikilu kele mfunu sambu na kusepedisa Nzambi.—Ebr 11:6
Lukwikilu na balusilu ya Nzambi ke sadisaka beto na kukanga ntima na bampasi.—1Pi 1:6, 7
Kukonda lukwikilu lenda nata muntu na kusala disumu.—Ebr 3:12, 13
MUTINDU YA KUMONISA YO:
Samba sambu na kukuma ti lukwikilu ya ngolo.—Luk 11:9, 13; Bag 5:22
Tanga Ndinga ya Nzambi mpi yindulula yo.—Bar 10:17; 1Tm 4:15
Vukana mbala na mbala ti bampangi ya dibundu.—Bar 1:11, 12
BENO TALA VIDEO: SALA MAMBU YINA KE KUMISAKA KWIKAMA NGOLO—LUKWIKILU; NA NIMA BENO PESA MVUTU NA BANGIUFULA YAI:


text:
Kapu Nana
Mbi Kintinu ki Nzambi?
MU nza yimvimba batu bawombo bazebi nsambu bantanguninanga Tat’itu voti Mfumu’itu. Yesu kavangila nsambu beni, mwingi kulongisa minlandikini myandi bo bafweti sambidilanga. Mambu mbi kadinda mu nsambu beni? Kibila mbi madidi nkinza mu thangu’itu?
2. Mambu matatu mbi mankinza Yesu katubila tufweti dindanga mu nsambu?
2 Yesu wutuba: ‘Tala phila mufweti sambidilanga: ‘Tat’itu widi ku diyilu, bika dizina dyaku diba dinlongo. Bika Kintinu kyaku kiza. Bika luzolo lwaku luvangama va ntoto, banga bo lumvangimina ku diyilu.” (Tanga Matai 6:9-13.) Kibila mbi Yesu katubila tudindanga mu nsambu mambu matatu madi va yilu?
3. Mbi tuntomba kuzaba mu matedi Kintinu ki Nzambi?
3 Tumalonguka ti dizina di Nzambi Yave ayi tumazaba lukanu lwandi mu batu ayi ntoto. Angi mbi Yesu katya kulonga bo katuba: “Bika Kintinu kyaku kiza”? Twanlonguka mbi Kintinu ki Nzambi, ma kyala vanga ayi bwidi kyala vangila dizina di Nzambi diba dinlongo.
MBI KINTINU KI NZAMBI?
4. Mbi Kintinu ki Nzambi ayi nani Ntinu mu Kintinu beni?
4 Yave wukubika luyalu lu Kintinu ki diyilu ayi wubyeka Yesu Ntinu mu Kintinu beni. Kibibila kintedila luyalu beni Kintinu ki Nzambi. Yesu nandi ‘Mfumu mu zimfumu zyoso ayi Ntinu mu mintinu myoso minyala.’ (1 Timoteo 6:15) Vasi ko ntinu wulenda vanga ma tuntomba vayi Yesu wulenda vanga mamoso tuntomba, kibila nandi nkwa ngolo ayi wulutidi mintinu myoso mi nza.
5. Kwidi Kintinu ki Nzambi kidi? Vadi kyala yadila?
5 Bo Yesu kavulubuka, va vyoka makumi manna di bilumbu bosi kavutuka ku diyilu. Yave wumbyeka Ntinu mu Kintinu kyandi. (Mavanga 2:33) Kintinu ki Nzambi ku diyilu kyala yadila ntoto woso. (Nzaikusu 11:15) Diawu Kibibila kintedilanga Kintinu ki Nzambi ‘Kintinu ki diyilu.’
6, 7. Mbi bimvanga Yesu kuba diswasana na mintinu mi nza?
6 Kibibila kintuba ti Yesu nandi wulutidi mintinu myoso, ‘kibila nandi to wukhambu fwanga.’ (1 Timoteo 6:16) Mintinu myoso mi nza mimfwanga vayi Yesu kalasa bwe fwa ko. Mamboti moso kala vanga mu befu mala kadidila mvu ka mvu.
7 Kibibila kibikula ti Yesu wala ba Ntinu wulunga ayi wukyadi mu batu. ‘Phevi yi Yave yala kala mu nandi, phevi yindwenga, yidiela, yi ndwengusu ayi yingolo, phevi yinzailu ayi boma mu Yave. Wala mona nyenzi mu kutumamana Yave ayi kalasa semba ko bo kamwenini mu meso mandi voti bo kabekuwila mu matu mandi. Vayi mu lunungu kala fundusila minlembami ayi mu busonga kala zengila nkanu mwingi kusadisa ba buphombu va ntoto.’ (Yesaya 11:2-4) Mu mbwenu’aku, bakana ko wawu ntinu wufweni mu ngyewu?
8. Banani bala yala na Yesu mu Kintinu ki Nzambi?
8 Nzambi wusola mwa dingumba di batu mwingi bayala na Yesu mu Kintinu ki diyilu. Diawu Polo kakambila Timoteo: ‘Befu kuvibidila, twala yala va kimweka na Ntinu.’ (2 Timoteo 2:12) Baba kwa bala yala na Yesu banga mintinu mu Kintinu ki Nzambi?
9. Batu bakwa bala yala na Yesu? Thangu mbi Yesu katona kubasola?
9 Dedi bo tumalongukila mu kapu 7, mvwala Yoane wumona Yesu banga Ntinu wu Kintinu ki diyilu ayi 144.000 di mintinu minkaka. Banani 144.000 beni? Yoane wutuba ‘ti bawu badi dizina di Yesu ayi di Tat’andi disonama mu zimbulu ziawu.’ Nandi wu bwe tuba: ‘Bawu banlandakananga mwana dimemi [Yesu] koso kankwenda. Bawu sumbu basumbu mu makanda ma batu va ntoto woso.’ (Tanga Nzaikusu 14:1, 4.) Yave wusola 144.000 di batu basonga mwingi kuyala va ntoto ayi Yesu. Ba kufwa bala vulubuka mwingi kuzingila ku diyilu. (Nzaikusu 5:10) Tona mu thangu yi mimvwala Yave wunsolanga Baklisto bakwikama mwingi baba mu dingumba di 144.000 di batu bala ba mintinu.
10. Kibila mbi yididi mbonosono yi luzolo lu Yave kusola Yesu ayi 144.000 mwingi bayala batu va ntoto?
10 Yave wutuzolanga beni diawu kasodila batu va ntoto mwingi bayala na Yesu. Yesu wala ba Ntinu wumboti kibila nandi wutuzebi buboti. Nandi zebi mbi kuba mutu wunsuni ayi kumona ziphasi. Mvwala Polo wutuba ti Yesu mutu wukyadi wulenda ‘kutusadisa mu malema ma tummonanga’ kibila nandi mvandi ‘wuthoto banga befu mu mambu moso bo kaba va ntoto.’ (Ebeleo 4:15; 5:8) Baboso badi mu dingumba di 144.000 mvawu bazebi mbi kuba mutu wunsuni ayi kumona ziphasi. Bawu bavanga mangolo mwingi kununga mu mambu mansuni ayi bimbevo. Diawu tulenda bela lufyatu ti Yesu ayi 144.000 beni bala tusadisa, kibila bawu bazebi ziphasi zitu ayi mambu tundengananga lumbu ka lumbu.
MBI KINTINU KI NZAMBI KYALA VANGA?
11. Kibila mbi Yesu kakambila minlandikini myandi ba dindanga mu nsambu mwingi luzolo lu Nzambi luvangama ku diyilu?
11 Yesu wukamba minlandikini myandi badindanga mu nsambu mwingi luzolo lu Nzambi luvangama ku diyilu. Mu kibila mbi? Tumalonguka mu Kapu yi 3 ti Satana nkadi’ampemba wubayisa Yave. Bo Satana ayi ziphevi zimbi babayisa Nzambi, Yave kasa bakukisa ko mu thangu beni vayi wubabikila thangu yilwelo. Diawu basi ko baboso baba vanganga luzolo lu Nzambi ku diyilu. Mu Kapu yi 10, tunkwiza bwela longuka matedi Satana ayi ziphevi zimbi.
12. Mambu mwadi mbi mankinza masonama mu Nzaikusu 12:10?
12 Kibibila kintuba ti bo Yesu katona kuyala banga Ntinu mu Kintinu ki Nzambi, wunwana mvita ayi Satana. (Tanga Nzaikusu 12:7-10.) Mu lutangu lu 10 mwidi mambu mwadi mankinza mamonika. Ditheti, Kintinu ki Nzambi kitona kuyala mu nzila yi Yesu Klisto banga Ntinu. Dimwadi, Satana bankukisa ku diyilu ayi wuyiza va ntoto. Mambu moso amomo tumalonguka kumbusa, mamonika.
13. Mambu mbi mamonika ku diyilu bo Satana bankukisa?
13 Kibibila kintubila mayangi zimbasi baba, bo Satana ayi ziphevi zimbi baba kukisa ku diyilu. Kiawu kintuba: ‘Yangalalanu benu mwidi ku diyilu ayi munzingilanga kuawu.’ (Nzaikusu 12:12) Malembe mawombo madi ku diyilu kibila baboso badi mu kuvanga luzolo lu Nzambi.
14 Vayi luzingu va ntoto lwisi ko mayangi ayi malembi dedi ku diyilu. ‘Kibila Satana nkadi’ampemba bankulumuna va ntoto’ ayi ‘nganzi yiwombo kadi.’ Diawu kantwadisilanga mambu mambi va ntoto. (Nzaikusu 12:12) Satana nganzi kadi kibila bankukisa ku diyilu ayi zebi ti thangu yilwelo yinsyedi mwingi kabungwa. Nandi wumvanganga mangolo mwingi kutwadisa malema mawombo ayi ziphasi mu nza yimvimba.
15. Lukanu mbi Nzambi kadi va ntoto?
15 Angi Nzambi kasa balula ko lukanu lwandi mu matedi ntoto. Nandi wuntomba batu basonga bazinga mvu ka mvu ku Paladizu va ntoto. (Minkunga 37:29) Vayi, bwidi Kintinu ki Nzambi kyala vangila mawu?
16, 17. Mbi Danieli 2:44 yintubila mu matedi Kintinu ki Nzambi?
16 Mbikudulu yidi mu buku yi Danieli 2:44 yintuba: ‘Mu bilumbu bi mintinu mi nza, Nzambi yi diyilu wala tsikika Kintinu kyandi ayi kiawu, kyalasa ba ko ntinu wala vinginina Kintinu beni. Vayi Kintinu ki Nzambi kyala tulula mintinu myoso mi nza ayi kiawu kyala kadidila thangu ka thangu.’ Mbi mbikudulu ayoyo yitulonga matedi Kintinu ki Nzambi?
17 Ditheti, yawu yitulonga ti Kintinu ki Nzambi kyala tona kuyala mu ‘bilumbu bi mintinu mi nza.’ Mansudula ti bo mintinu mi nza mikhidi yala, yawu thangu Kintinu ki Nzambi mvandi kintona kuyala. Dimwadi, Kintinu ki Nzambi kyala kadidila ayi vasiko ntinu wala vinginina kiawu. Dintatu, kwala ba mvita, Kintinu ki Nzambi ayi mintinu mi nza. Kintinu ki Nzambi kyala tulula mintinu myoso mi nza ayi kiawu kyala yala ntoto woso. Diawu, batu bala baka luyalu lu Kintinu lufweni.
18. Bwidi bantanguninanga mvita wutsuka wutedi Kintinu ki Nzambi ayi mintinu mi nza?
18 Bwidi Kintinu ki Nzambi kyala vinginina mintinu mi nza? Ava mvita wu tsuka bantanguninanga Alimangedoni wutona, ziphevi zimbi bala tula mayindu ma luvunu kwidi mintinu myoso mi nza mwingi baba vukumuna mu lutululu lu mvita wu Nzambi Nkua ngolo yoso. Bukyedika ti, mintinu mi nza bala nwana ayi Kintinu ki Nzambi.
19, 20. Kibila mbi tuntombila Kintinu ki Nzambi kiyala ntoto?
19 Kibila mbi tuntombila Kintinu ki Nzambi? Tulenda ba bibila bitatu. Kitheti, twidi batu bankwa masumu diawu tumbedilanga ayi tumfwilanga. Vayi Kibibila kintuba ti mu nzila yi Kintinu ki Nzambi twala zingila mvu ka mvu. Yoane 3:16 yintuba ti: ‘Kibila Nzambi wuzola beni batu va nza, diawu kafidila Mwan’andi wumweka to mwingi woso wu kunlekila kiminu kabika lalakana, vayi kabaka luzingu lu mvu ka mvu.’
20 Kimwadi kituvanga kutomba Kintinu ki Nzambi kibila tunzinganga na batu bamvanganga mambi. Batu bawombo bamvunanga, bankwibanga ayi bamvanganga kitsuza. Twisi ko nswa mu kubafundisa, vayi Nzambi zebi ma kuvanga. Batu bantatamananga kuvanga mambu mambi bala bungwa mu mvita wu Alimangedoni. (Tanga Minkunga 37:10.) Kibila kintatu tuntombila Kintinu ki Nzambi, kibila mintinu mi nza bankwibanga bi twidi nswa, bantengulanga menga ma khambu kibila ayi basi ko mangolo ma kumanisa malema. Bawu basi ko mayindu ma kusadisa batu kutumamana Nzambi. Kibibila kintuba ti woso mutu wuntombanga kuyala wunkaka, muna tsukulu yimbi kantomba mu nafeka.
21. Bwidi Kintinu ki Nzambi kyala vangila luzolo lu Nzambi va ntoto?
21 Bo Alimangedoni yala vyoka, Kintinu ki Nzambi kyala vanga luzolo lu Nzambi va ntoto. Kyala tulula Satana ayi ziphevi zimbi. (Nzaikusu 20:1-3) Diawu vasi bwe ba ko mutu wala bela ayi ku bwe fwa. Mu kibila ki khudulu, batu boso bakwikama bala zinga mvu ka mvu kupaladizu va ntoto. (Nzaikusu 22:1-3) Kintinu beni kyala vanga dizina di Nzambi diba dinlongo. Mbi mansundula? Mawu, mansundula ti bo Kintinu ki Nzambi kyala tona kuyala ntoto, batu boso bala zitisa dizina di Yave.
THANGU MBI YESU KABYEKU NTINU?
22 Yesu wukamba minlandikini myandi ba dindanga munsambu: ‘Bika Kintinu kyaku kiza.’ Mawu, maba monisa ti Kintinu beni kyala kwiza. Theti, Yave wutsikika Kintinu kyandi bosi wubyeka Yesu ntinu wu Kintinu kyandi. Bo Yesu kavutuka ku diyilu, momu thangu beni Yave wumbyeka ntinu? Ndamba, nandi wutedimina. Kumbusa luvulubukusu lu Yesu, Petolo ayi Polo basudikisa tsundu yi mbikudulu yisonama mu Minkunga 110:1, yintubila matedi Yesu. Mu mbikudulu beni Yave wutuba: “Vwanda va koko kuama ku lubakala nate ndikitula zimbeni zyaku kima kyokyo beti tetika malu.” (Mavanga 2:32-35; Ebeleo 10:12, 13) Mimvu mikwa Yesu katedimina ti Yave kambyeka Ntinu?
Kintinu ki Nzambi kyala vanga luzolo lu Nzambi va ntoto
23. (a) Thangu mbi Yesu katona kuyala banga Ntinu wu Kintinu ki Nzambi? (b) Mbi tunkwiza longuka mu kapu yinlanda?
23 Ava mvu 1914, mwa dingumba dikwikama di Baklisto bazaba ti wawu, wunkwiza ba mvu wu mambu mawombo masonama mu mbikudulu zi Kibibila. Mambu mammonikanga tona mu mvu 1914, mammonisa kivisa ma batuba. Yesu wutona kuyala banga Ntinu mu mvu beni. (Minkunga 110:2) Bosi Satana bankulumuna va ntoto ayi thangu yikhufi yinsyedi. (Nzaikusu 12:12) Mu kapu yinlanda, tunkwiza mona bivisa bimmonisa ti twidi mu kuzingila mu thangu beni yikhufi yisyedi yi Satana. Tunkwiza longuka mvandi ti thangu yilwelo yisyedi, mwingi Kintinu ki Nzambi kivanga luzolo lu Yave va ntoto.


text:
Lukanu ya Yehowa Ta Lungana!
“Mono me tuba, mpi mono ta sala yo. Mono me baka lukanu, mono ta lungisa yo mpi.”—YEZAYA 46:11.
1, 2. (a) Inki Yehowa me zabisaka beto? (b) Inki lusilu Yezaya 46:10, 11 mpi 55:11 ke tubila?
VERSE ya ntete ya Biblia kele ti nsa mosi ya nkufi kansi yo ke tendula mambu mingi. Yo ke tuba nde: “Na luyantiku Nzambi gangaka zulu ti ntoto.” (Kuyantika 1:1) Beto ke monaka kaka bima fioti na bima mingi yina Nzambi me gangaka na zulu ti na ntoto, diaka beto ke zabaka kaka mambu fioti na yina me tala zulu, nsemo mpi bangolo ya lugangu. (Longi 3:11) Kansi Yehowa me zabisaka beto lukanu na yandi sambu na ntoto mpi sambu na bantu. Yandi gangaka bantu na kifwani na yandi mpi zolaka nde bo zinga na kiese. (Kuyantika 1:26) Bantu zolaka kuvanda bana na yandi mpi yandi zolaka kuvanda Tata na bo.
2 Kapu ya tatu ya Kuyantika ke monisa nde kigangwa mosi sosaka kubebisa lukanu ya Yehowa. (Kuyantika 3:1-7) Kansi, na meso ya Yehowa kima ya mpasi ke vandaka ve. Ata muntu mosi ve lenda kanga yandi nzila ya kusala mambu yina yandi me zola. (Yezaya 46:10, 11; 55:11) Beto fwete ndima nde nsuka-nsuka, lukanu ya Yehowa ta lungana na ntangu ya me fwana!
3. (a) Inki malongi ya mfunu ke sadisaka beto na kubakisa Biblia? (b) Sambu na nki yo kele mfunu nde beto longuka malongi yai? (c) Inki bangiufula beto ta tadila?
3 Beto me zaba lukanu ya Nzambi sambu na ntoto mpi sambu na bantu mpi mukumba yina Yezu ke lungisa na lukanu yango. Yai kele kibeni bakieleka ya mfunu ya Biblia, bakieleka ya ntete-ntete ya beto ke zabaka ntangu beto ke yantikaka kulonguka Ndinga ya Nzambi. Bubu yai, beto ke sadisaka bantu na kuzaba malongi yai ya mfunu. Beto kele ti dibaku ya nene ya kulonga bantu bakieleka yai, mingi-mingi na nsungi ya Lusungiminu ya lufwa ya Kristu. (Luka 22:19, 20) Bantu yina ke kwisaka na lukutakanu yai ya mfunu ke longukaka mambu mingi ya kitoko ya lukanu ya Nzambi. Yai kele ntangu ya mbote ya kuyindula bangiufula yina beto lenda yula bantu sambu na kusiamisa bo na kukwisa na Lusungiminu. Na disolo yai, beto ta tadila bangiufula tatu: Inki kele lukanu ya Nzambi sambu na ntoto mpi sambu na bantu? Inki diambu ya mbi salamaka? Sambu na nki kimenga ya Yezu ke sadisaka sambu lukanu ya Nzambi kulungana?
INKI VANDAKA LUKANU YA NGANGI?
4. Inki mutindu lugangu “ke zabisaka nkembo ya Nzambi”?
4 Yehowa kele Ngangi ya kuluta nene. Yandi gangaka konso kima na mutindu ya mbote mpi ya kuyituka. (Kuyantika 1:31; Yeremia 10:12) Bima ya kitoko yina beto ke monaka mpi ndonga yina beto ke monaka na bima yango ke longa beto nki? Yo ke longa beto nde bima yonso yina Yehowa gangaka, ya fioti to ya nene, kele mfunu. Diaka, nki mutindu nge ke kudiwaka ntangu nge ke yindulaka to ke monaka bima ya kuyituka bonso baselile ya muntu, bebe ya me butuka, mpi kulere ya kitoko yina beto ke monaka kana ntangu ke dinda? Beto ke sepelaka ti bima yai sambu Yehowa me gangaka beto ti mayele ya kuzaba bima yina kele kibeni kitoko.—Tanga Nkunga 19:1; 104:24.
5. Inki Yehowa me salaka sambu ndonga kuvanda na bima yina yandi me gangaka?
5 Yehowa me tudilaka bigangwa na yandi yonso bandilu na mayele yonso. Yandi me tulaka bansiku na lugangu mpi me tudilaka bantu bansiku yina ta sadisaka bo na kuzinga mbote. Yandi tulaka bansiku sambu bima yonso na lugangu kuvanda na ndonga mpi kusala na bumosi. (Nkunga 19:7-9) Konso kima yina Nzambi me gangaka kele mfunu mpi kele ti kisalu na yo. Mu mbandu, ngolo yina ntoto ke vandaka ti yo ya kubenda bima na zulu na yo ke salaka nde ntoto kubenda mupepe na nziunga na yo mpi mupepe kuvanda ntangu yonso na nziunga ya ntoto; yo ke taninaka mpi banzadi mpi bitembo yina ke nikisaka masa ya banzadi. Kana ntoto vandaka ve ti ngolo yai, bantu mpi bima lendaka ve kuzinga na ntoto. Bansiku yina Yehowa me tulaka na lugangu me sadisaka sambu ndonga kuvanda. Yo ke monisaka nde yandi kele ti lukanu sambu na ntoto mpi sambu na bantu. Ntangu beto ke samuna, beto fwete sadisa bantu na kuzaba Nzambi yina gangaka bima yai ya kitoko.—Kusonga 4:11.
6, 7. Inki makabu Yehowa pesaka Adami ti Eva?
6 Lukanu ya Yehowa vandaka nde bantu kuzinga na ntoto kimakulu. (Kuyantika 1:28; Nkunga 37:29) Yandi kele ntima-mbote, yo yina yandi pesaka Adami ti Eva bima ya kitoko ya mutindu na mutindu. (Tanga Yakobo 1:17.) Yehowa pesaka bo kimpwanza, mayele ya kuyindula, ya kuzola, mpi dibaku ya kuvanda ti banduku. Ngangi solulaka ti Adami mpi longaka yandi mutindu ya kusala mambu ya mbote. Diaka, Adami longukaka mutindu ya kulungisa bampusa na yandi, ya kuyala bambisi mpi kuyidika ntoto. (Kuyantika 2:15-17, 19, 20) Yehowa pesaka Adami ti Eva makuki ya kuwa ntomo ya bima, kusimba bima, kumona, kuwidikila mpi kuwa nsudi ya bima ya kitoko yina yandi sadilaka bo, sambu bo zinga na kiese na kisika ya kitoko yina yandi tulaka bo. Bo vandaka ti mambu mingi ya mbote ya kusala. Bo vandaka mpi ti dibaku ya kulanda kulonguka mvula na mvula mpi kuzaba diaka mambu ya nkaka ya mpa.
7 Inki kele mambu ya nkaka ya lukanu ya Nzambi? Yehowa pesaka Adami ti Eva makuki ya kubuta bana ya kukuka. Bana na bo mpi zolaka kubuta tii kuna ntoto ya mvimba zolaka kufuluka ti bantu. Yehowa ke zolaka nde bibuti kuzola bana na bo mutindu yandi zolaka Adami ti Eva, bana na yandi ya ntete ya kukuka. Yandi pesaka bantu ntoto mpi bima yonso ya mbalu mpi ya kitoko yina kele na ntoto. Yandi pesaka bo ntoto sambu bo zinga na kati mpi ata muntu mosi ve lendaka kubotula bo yo.—Nkunga 115:16.
INKI KIMA YA MBI SALAMAKA?
8. Sambu na nki Nzambi pesaka Adami ti Eva nsiku yina kele na Kuyantika 2:16, 17?
8 Mambu salamaka ve kaka mutindu Yehowa zolaka. Inki salamaka? Yehowa pesaka Adami ti Eva nsiku mosi ya pete sambu yo sadisa bo na kuzaba bandilu na bo. Yandi tubaka nde: “Nge lenda dia mbuma ya konso nti ya kilanga mutindu nge me zola. Kansi nge fwete dia ve mbuma ya nti ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi, sambu kilumbu yina nge ta dia yo, nge ta fwa kibeni.” (Kuyantika 2:16, 17) Nsiku yina vandaka ve mpasi sambu nde bo bakisa yo. Mpi yo vandaka ve mpasi na kuzitisa yo sambu na kilanga, bima ya kitoko ya kudia vandaka mingi.
9, 10. (a) Inki mambu Satana tubaka sambu na Yehowa? (b) Inki lukanu Adami ti Eva bakaka? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
9 Satana Diabulu sadilaka nioka sambu na kupusa Eva na kukolama na Yehowa, Tata na yandi. (Tanga Kuyantika 3:1-5; Kusonga 12:9) Satana monisaka nde bantu kele ti nswa ya kudia bambuma ya konso nti ya kilanga. Na bangogo ya nkaka, Satana sosaka kuyula Eva nde, “Keti nge ke zola kutuba nde nge kele ve ti nswa ya kusala konso kima yina nge me zola?’ Diaka, yandi songaka Eva nde: “Beno ta fwa ve ata fioti.” Yandi kusaka yandi. Na nima, yandi ndimisaka Eva nde yo kele mfunu ve nde yandi lemfukila Nzambi. Satana tubaka nde: “Nzambi me zaba nde kaka kilumbu yina beno ta dia yo meso na beno ta kanguka.” Satana tubaka nde Yehowa buyisaka bo mbuma ya nti yina sambu yandi zabaka nde yo ta kumisa bo mayele mingi. Nsuka-nsuka, yandi tubaka mambu yai ya luvunu: “Beno ta kuma bonso Nzambi, beno ta zaba mambu ya mbote ti ya mbi.”
10 Yo lombaka nde Adami ti Eva kupona kulemfukila Nzambi to Satana. Diambu ya mawa, bo kolamaka na Nzambi. Bo buyaka Yehowa, Tata na bo mpi bo landaka Satana. Banda na ntangu yina, bo kumaka kuzinga na mutindu na bo, kukonda lutaninu ya Yehowa.—Kuyantika 3:6-13.
11. Sambu na nki yo lombaka kaka nde Yehowa kusungika disumu ya Adami ti Eva?
11 Na nima ya kukolama, Adami ti Eva vandaka diaka ve bantu ya kukuka. Diaka, bo kumaka bambeni ya Nzambi sambu yandi ke mengaka mambi. ‘Meso na yandi kele bunkete mingi yo yina yandi lenda tala ve mambu ya mbi.’ (Habakuki 1:13) Kana Yehowa salaka ata kima mosi ve sambu na disumu ya Adami ti Eva, luzingu ya bigangwa na yandi yonso zolaka kubeba. Bawanzio ti bantu zolaka kudiyula kana yo me fwana mpenza nde bo tula diaka ntima na mambu yina Yehowa ke tuba. Kansi Yehowa ke kangamaka na minsiku na yandi, yandi ke fwaka ve ata fioti bansiku na yandi. (Nkunga 119:142) Ata Adami ti Eva vandaka ti kimpwanza, bo vandaka ve ti kiyeka ya kuditanina na bampasi yina kukolama natilaka bo. Nsuka-nsuka bo fwaka mpi bo vutukaka na mfututu, yina Nzambi sadilaka sambu na kuganga bo.—Kuyantika 3:19.
12. Inki me kuminaka bana ya Adami?
12 Na nima ya kudia mbuma, Yehowa lendaka diaka ve kundima Adami ti Eva na dibuta na yandi. Yandi kulaka bo na kilanga ya Edeni, mpi bo lendaka diaka ve kuvutuka. (Kuyantika 3:23, 24) Yehowa bikaka nde bo niokwama sambu na lukanu ya mbi yina bo bakaka. (Tanga Kulonga 32:4, 5.) Mambu yai salaka nde bo kuka diaka ve kufulula bikalulu ya Yehowa na mutindu ya kukuka. Adami bebisaka luzingu ya kitoko, ya yandi mosi mpi ya bana na yandi. Yandi me natilaka bana na yandi kukonda kukuka, disumu mpi lufwa. (Baroma 5:12) Adami vidisaka dibaku ya bana na yandi ya kuzinga mvula na mvula. Adami ti Eva lendaka diaka ve kubuta bana ya kukuka, bana na bo lendaka mpi ve kubuta bana ya kukuka. Satana pusaka Adami ti Eva na kupesa Nzambi mukongo, banda na ntangu yina, Diabulu ke pusaka bantu yonso mpi na kuyambula kusadila Nzambi.—Yoane 8:44.
NKUDULU ME PESAKA BANTU DIBAKU YA KUKUMA BANDUKU YA NZAMBI
13. Inki Yehowa ke zolaka sambu na bantu?
13 Yehowa ke landaka kaka kuzola bantu. Ata Adami ti Eva buyaka yandi, yandi ke zolaka kaka nde bantu kuvanda ti kuwakana ya mbote ti yandi. Yandi ke zolaka ve ata mosi na kati na bo kufwa. (2 Piere 3:9) Yo yina, Nzambi bakaka bangidika nswalu sambu bantu kukuma diaka banduku na yandi. Inki mutindu yandi salaka yo kukonda kufwa bansiku na yandi? Beto tadila mutindu yandi salaka yo.
14. (a) Yoane 3:16 ke monisa nde Nzambi salaka nki sambu na kukatula bantu na disumu mpi na lufwa? (b) Inki ngiufula beto lenda tadila ti bantu?
14 Tanga Yoane 3:16. Bantu mingi yina beto ke bingisaka na Lusungiminu, ke zabaka mbote-mbote verse yai. Kansi nki mutindu kimenga ya Yezu ke pesaka bantu dibaku ya kuzinga mvula na mvula? Beto ke sadisaka bantu na kubakisa mvutu na ngiufula yai ntangu beto ke solulaka ti bo sambu na kubingisa bo na Lusungiminu, ntangu beto ke vandaka ti bo na Lusungiminu mpi ntangu beto ke vutukilaka bo na nima ya Lusungiminu. Kana bantu me bakisa mfunu ya nkudulu, bo ta bakisa nde Yehowa ke zolaka beto mingi mpi yandi kele Nzambi ya mayele. Inki bakieleka ya me tala nkudulu beto lenda longa bantu?
15. Inki mutindu Yezu swaswanaka ti Adami?
15 Yehowa bakaka ngidika sambu muntu ya kukuka kutambika luzingu na yandi bonso nkudulu. Yo lombaka nde muntu yango kuvanda ya kukuka, kubikala ya kwikama na Yehowa, mpi kundima na luzolo yonso kupesa luzingu na yandi sambu na kugulusa bantu. (Baroma 5:17-19) Yehowa katulaka Yezu, kigangwa na yandi ya ntete, na zulu mpi tindaka yandi na ntoto. (Yoane 1:14) Mpidina, Yezu butukaka muntu ya kukuka mutindu Adami vandaka na ntwala ya kusala disumu. Kansi na kuswaswana ti Adami, Yezu zitisaka bansiku yina Yehowa zolaka nde bantu ya kukuka kuzitisa. Yezu kolamaka ve ata fioti na bansiku ya Nzambi ata na ntwala ya mimekamu ya kuluta nene.
16. Sambu na nki nkudulu kele dikabu mosi ya mbalu?
16 Sambu Yezu fwaka ya kukuka, yandi me katulaka bantu na disumu mpi na lufwa. Yandi lungisaka mbote-mbote mambu yina lombaka nde Adami kulungisa, disongidila Yezu vandaka muntu ya kukuka, yandi bikalaka ya kwikama mpi lemfukilaka Nzambi na mambu yonso. (1 Timoteo 2:6) Yandi fwaka sambu na kugulusa beto mpi kimenga na yandi ke pesaka bantu yonso, babakala, bankento mpi bana dibaku ya kuzinga mvula na mvula. (Matayo 20:28) Nkudulu kele nsapi yina me kangulaka kielo sambu lukanu ya Nzambi kulungana.—2 Bakorinto 1:19, 20.
YEHOWA ME PESAKA BETO DIAKA LUZINGU
17. Inki mambote nkudulu me natilaka beto?
17 Yehowa salaka bibansa ya nene sambu na kufuta nkudulu. (1 Piere 1:19) Sambu yandi ke zolaka beto mingi, yandi ndimaka nde Mwana na yandi yina yandi ke zolaka mingi kufwa sambu na beto. (1 Yoane 4:9, 10) Yezu me bakaka kisika ya Adami, beto lenda tuba nde yandi me kumaka tata na beto. (1 Bakorinto 15:45) Yezu me pesaka beto dibaku ya kuzinga mvula na mvula mpi ya kukuma diaka bantu ya dibuta ya Nzambi. Nkudulu me pesaka beto dibaku ya kukuma bantu ya kukuka mpi Yehowa lenda ndima beto diaka na dibuta na yandi kukonda kufwa bansiku na yandi. Yindula kiese yina ta vanda ntangu bantu yonso ya kwikama ta kuma bantu ya kukuka! Nsuka-nsuka, bigangwa yonso na zulu ti bantu yonso na ntoto ta kuma na dibuta mosi. Beto yonso ta kuma bana ya Nzambi.—Baroma 8:21.
18. Inki ntangu Yehowa ta kuma “bima yonso sambu na bantu yonso”?
18 Ata bibuti na beto ya ntete buyaka Yehowa, yandi ke landaka kaka kuzola bantu, mpi yandi me futaka nkudulu. Ata beto kele bantu ya kukonda kukuka, Satana lenda kanga beto ve nzila ya kuvanda ya kwikama na Yehowa. Na nzila ya nkudulu, Yehowa ta sadisa beto na kukuma kibeni bantu ya lunungu. Yindula mutindu luzingu ta vanda ntangu “konso muntu yina ke zaba Mwana mpi ke kwikila na yandi” ta baka luzingu ya mvula na mvula. (Yoane 6:40) Tata na beto ya zola mpi ya mayele ta lungisa lukanu na yandi mpi ta kumisa bantu ya kukuka. Ebuna, Yehowa ta kuma “bima yonso sambu na bantu yonso.”—1 Bakorinto 15:28.
19. (a) Ntonda sambu na nkudulu fwete pusa beto na kusala nki? (Tala lupangu “ Landa na Kusosa Bantu Yina Me Fwana.”) (b) Inki beto ta longuka na disolo ya ke landa?
19 Ntonda sambu na nkudulu fwete pusa beto na kuzabisa bantu dikabu yai ya mbalu mingi. Bantu fwete zaba nde na nzila ya nkudulu, Yehowa me pesaka bantu yonso dibaku ya kuzinga mvula na mvula. Kansi nkudulu me nataka diaka mambote ya nene kuluta yina. Yo me pesaka mvutu na ntembe yina Satana basisaka na Edeni. Beto ta tubila mvutu yina nkudulu me pesaka na disolo yina ke landa.


text:
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO | DAVIDI
“Bitumba Kele ya Yehowa”
DAVIDI me telama ntangu basoda ke luta ntinu mpi ke tutana-tutana ti yandi. Bo vandaka kuwa boma, kukatuka na kisika ya bitumba mpi kutina. Inki vandaka kupesa bo boma? Ntembe kele ve nde Davidi vandaka kuwa bo ntangu bo vandaka kuvutukila mbala na mbala ngogo mosi. Yo vandaka zina ya muntu mosi buna. Muntu yango telamaka na muwanda, yandi vandaka nda ziku kuluta bantu yonso yina Davidi me monaka.
Goliati! Davidi lendaka kubakisa sambu na nki basoda vandaka kuwa yandi boma: yandi vandaka nene mpi nda kibeni. Yo fwete vanda nde ata yandi me lwata ve binwaninu na yandi, kilo na yandi lutaka kilo ya bantu zole. Kansi yandi lwataka binwaninu, mpi yandi vandaka soda mosi ya ngolo kibeni yina zabaka mbote kunwana bitumba. Goliati vandaka kutula ntembe na ndinga ya ngolo. Yindula ndinga na yandi ya ngolo yina ke wakana na bangumba ntangu yandi ke sosila basoda ya Izraele ti ntotila na bo Saule. Yandi vandaka kutuba nde muntu mosi kubasika sambu na kunwana ti yandi, ebuna bitumba ta mana!—1 Samuele 17:4-10.
Bantu ya Izraele waka boma. Ntotila Saule mpi waka boma. Bo songaka Davidi nde ntembe yina lutaka dezia ngonda mosi! Konso kilumbu yina Goliati vandaka kuvweza bantu ya Izraele, basoda ya Filistia mpi ya Izraele vandaka kutuba ata kima ve. Davidi sepelaka ve. Yo vandaka kibeni nsoni na kumona nde ntotila ya Izraele, basoda na yandi mpi bambuta tatu ya Davidi vandaka kuwa boma! Sambu na Davidi, Goliati vandaka kaka ve kupesa basoda ya Izraele nsoni kansi yandi vandaka mpi kufinga Yehowa, Nzambi ya Izraele! Kansi Davidi vandaka kaka mwana ya fioti, inki yandi lendaka kusala? Lukwikilu ya Davidi lenda pesa beto nki dilongi bubu yai?—1 Samuele 17:11-14.
“TULA YANDI MAFUTA, SAMBU YANDI YAI!”
Beto tala mambu yina salamaka bangonda mingi na ntwala. Nkokila vandaka kubwa mpi Davidi vandaka kukeba mameme ya tata na yandi kisika mosi buna na bangumba pene-pene ya Betelemi. Yandi vandaka kitoko mpi ziku yandi vandaka ntete toko; mpusu ya nitu na yandi vandaka mbwaki mpi yandi vandaka ti meso ya kitoko mpi ya mayele. Na bantangu yina yandi vandaka ve ti kima ya kusala, yandi vandaka kubula kidare. Bima ya kitoko yina Nzambi me gangaka vandaka kupusa yandi na kuyimba, mpi sambu yandi vandaka kubula miziki mbala na mbala yo salaka nde yandi zaba kubula yo mbote-mbote. Kansi na nkokila yina, bo kwendaka kubinga yandi. Tata na yandi zolaka kumona yandi kaka na ntangu yina.—1 Samuele 16:12.
Yandi kutaka tata na yandi Yese ke solula ti mbuta-muntu mosi. Mbuta-muntu yango vandaka profete Samuele. Yehowa tindaka yandi na kutula mwana mosi ya Yese mafuta sambu yandi kuma ntotila ya Izraele! Samuele monaka dezia bambuta ya Davidi nsambwadi, kansi Yehowa songaka yandi na pwelele yonso nde yandi me pona ve ata muntu mosi na kati na bo. Kansi ntangu Davidi kumaka, Yehowa songaka Samuele nde: “Tula yandi mafuta, sambu yandi yai!” Samuele kangulaka kibongo mosi ya kufuluka ti mafuta mosi ya sipesiali mpi yandi tiamunaka yo na ntu ya Davidi. Yandi salaka yo na meso ya bampangi na yandi yonso. Luzingu ya Davidi sobaka ntangu bo tulaka yandi mafuta. Biblia ke tuba nde: “Mpeve ya Yehowa yantikaka kupesa Davidi ngolo katuka kilumbu yina.”—1 Samuele 16:1, 5-11, 13.
Keti Davidi yantikaka kuyedisa nzala ya kukuma mbala mosi ntotila? Ve, yandi vandaka na kiese ya kuvingila nde mpeve ya Yehowa kutwadisa yandi na kuzaba nki ntangu yandi fwete yantika kulungisa mikumba ya nene. Kansi na ntwala nde ntangu yina kulunga, yandi landaka kusala kisalu na yandi ya kugungula mameme. Yandi kudipesaka na kisalu yina mpi vandaka kusala yo ti kikesa. Na dibaku mosi ntambu tulaka luzingu ya mameme ya tata na yandi na kigonsa, mpi na dibaku ya nkaka urse. Davidi kulaka ve bambisi yai ya makasi kaka na kintama. Kansi na mbala mosi, yandi yantikaka kunwana sambu na kutanina mameme ya tata na yandi. Na mabaku yonso zole, yandi mosi fwaka bambisi yina ya makasi!—1 Samuele 17:34-36; Yezaya 31:4.
Na nima, bo bingaka diaka Davidi. Ntotila Saule waka mambu yina yandi vandaka kusala. Ata yandi vandaka kaka soda mosi ya ngolo, Yehowa vandaka diaka ve kundima yandi sambu yandi kolamaka na bansiku ya Nzambi. Yehowa katulaka mpeve na yandi na Saule, mpi nkutu mpeve mosi ya mbi vandaka kuyangisa ntotila yai—yandi kumaka kuwa makasi, boma, mpi yandi kumaka nku. Kana mpeve yai ya mbi kukwisila Saule, miziki mpamba vandaka kulembika yandi. Bansadi ya nkaka ya Saule waka nde Davidi vandaka kubula miziki mpi nde yandi vandaka soda. Yo yina, bantu kwendaka kubinga Davidi mpi ntangu fioti na nima, yandi kumaka na kati ya bantu ya ke bulaka miziki na nzo ya Saule mpi vandaka na kati ya bantu yina ke natilaka yandi binwaninu.—1 Samuele 15:26-29; 16:14-23.
Mingi-mingi batoko lenda longuka mambu mingi na lukwikilu ya Davidi na mambu yai. Ntangu Davidi vandaka ve ti kisalu, yandi vandaka kusala mambu yina vandaka kupusa yandi pene-pene ti Yehowa. Diaka, yandi yedisaka malembe-malembe mayele na yandi mpi yo salaka nde bo pesa yandi kisalu kukonda mpasi. Kansi kima ya kuluta mfunu kele nde, yandi vandaka kubika mpeve ya Yehowa kutwadisa yandi. Beto yonso lenda baka malongi ya mfunu na mbandu ya Davidi!—Longi 12:1.
“MUNTU MOSI VE KULEMBA NITU SAMBU NA YANDI”
Ntangu Davidi vandaka kusadila Saule, yandi vandaka kuvutuka mbala mingi na nzo na bo sambu na kugungula mameme, bantangu ya nkaka yandi vandaka kusala bilumbu mingi. Yo vandaka na nsungi yai ya Yese tindaka Davidi sambu na kukwenda kutala bambuta na yandi tatu yina vandaka basoda ya Saule. Davidi lemfukaka, bakaka madia sambu na bampangi na yandi mpi kwendaka na Muwanda ya Ela. Ntangu yandi kumaka, yandi lembaka nitu sambu basoda ya Izraele mpi ya Filistia vandaka kutulana ntembe mutindu bo me tubila yo na luyantiku ya disolo yai. Bo vandaka kutalana, bayai na simu yai ya bangumba, bayina na simu ya nkaka mpi muwanda na kati-kati.—1 Samuele 17:1-3, 15-19.
Davidi lendaka ve kundima diambu yai. Inki mutindu basoda ya Yehowa, Nzambi ya moyo, lendaka kuwa boma mpi kutina muntu mosi ya kukonda mfunu mpi mumpani? Davidi monaka nde Goliati vandaka kufinga kibeni Yehowa. Yandi yantikaka kusonga basoda na kikesa yonso nde yandi ta bedisa Goliati. Eliabi, mbuta ya Davidi waka mambu yina yandi vandaka kutuba. Yandi nganinaka leke na yandi ngolo mpi tubaka nde yandi kwisaka kaka sambu na kutala bantu yina ta fwa na bitumba. Kansi Davidi tubaka nde: “Mono me sala nki ntangu yai? Mono me yula kaka ngiufula!” Na nima Davidi landaka kutuba ti kutula ntima yonso nde yandi ta bedisa Goliati mpi muntu mosi kwendaka kuzabisa Saule mambu yina. Ntotila tindaka bantu sambu bo natila yandi Davidi.—1 Samuele 17:23-31.
Davidi tubaka mambu ya ke pesa kikesa ntangu yandi songaka ntotila sambu na Goliati nde: “Muntu mosi ve kulemba nitu sambu na yandi.” Saule ti basoda na yandi lembaka kibeni nitu sambu na Goliati. Ziku bo salaka kifu yina bantu yonso ke salaka. Bo kudifwanisaka ti muntu yai ya nda mpi bo vandaka kumona nde bo ta sukila yandi na divumu. Bo yindulaka nde muntu yai ya nene mpi ya nda yina lwataka binwaninu ta manisa bo nswalu mpi kukonda mpasi. Kansi Davidi yindulaka ve mutindu yina. Mutindu beto ta mona yo, yandi vandaka kutadila diambu yina na mutindu ya nkaka. Yo yina, yandi tubaka nde yandi mosi ta nwana ti Goliati.—1 Samuele 17:32.
Saule tubaka nde: “Nge ta kuka ve kunwana ti Mufilistia yina, sambu nge kele ntete mwana, mpi yandi kele soda katuka kileke na yandi.” Keti ya masonga Davidi vandaka mwana? Ve, kansi yandi vandaka kibeni toko, yandi lendaka ve kukuma soda, mpi yo lenda vanda nde yandi vandaka kumonana leke. Kansi bantu zabaka dezia nde Davidi kele soda mosi ya kikesa mpi ziku na ntangu yina yandi zolaka kulungisa bamvula 20.—1 Samuele 16:18; 17:33.
Davidi monisaka Saule nde yandi ta kuka kunwana ti Goliati sambu yandi zabisaka Saule mutindu yandi fwaka ntambu ti urse. Keti yandi vandaka kudisikisa? Ve. Davidi zabaka mutindu yandi nungaka bamvita yina. Yandi tubaka nde: “Yehowa, yina gulusaka mono na manzungulu ya ntambu mpi ya urse, yandi muntu ta gulusa mono na maboko ya Mufilistia yai.” Nsuka-nsuka Saule ndimaka mpi songaka yandi nde: “Kwenda, mpi bika nde Yehowa kuvanda na nge.”—1 Samuele 17:37.
Keti nge ta zola kuvanda ti lukwikilu bonso ya Davidi? Kuvila ve nde, lukwikilu ya Davidi vandaka ve ndosi to kima yina vandaka kaka na mabanza na yandi. Yandi vandaka kukwikila na Nzambi na yandi sambu yandi vandaka ti nzayilu mpi kutanaka ti mambu mingi. Yandi zabaka nde Yehowa kele Nzambi ya zola yina ke taninaka mpi ke lungisaka balusilu. Kana beto ke zola kukuma ti lukwikilu ya mutindu yai, beto fwete landa kulonguka mambu ya Nzambi yina Biblia ke tubilaka. Kana beto ke sadila mambu yina beto ke longuka, beto ta mona nde mambote yina yo ta natila beto ta kumisa lukwikilu na beto ngolo.—Baebreo 11:1.
“YEHOWA TA PESA NGE NA MABOKO NA MONO”
Ntete, Saule sosaka kulwatisa Davidi binwaninu yina yandi mosi vandaka kusadila. Yo vandaka bonso ya Goliati. Yo vandaka ya kwivre, mpi ziku ti kinkutu ya kibende, mpi bo salaka yo ti manzanza ya fioti-fioti ya bibende. Davidi lwataka binwaninu yina ya nene mpi ya kilo. Kansi ntangu yandi mekaka kutambula, yandi monaka nde yandi ta kuka ve. Bo longaka yandi ve kisalu ya kisoda, yo yina yandi yikanaka ve kulwata binwaninu, mingi-mingi binwaninu ya Saule; yandi lutaka bantu yonso ya dikanda ya Izraele na nda. (1 Samuele 9:2) Yandi katulaka yo yonso mpi ponaka lele yina yandi vandaka kulwata, disongidila lele yina ngungudi vandaka kulwata sambu na kutanina mameme na yandi.—1 Samuele 17:38-40.
Davidi bakaka nti na yandi ya bangungudi ti lanse mpi tulaka saki na yandi na dipeka. Na dibaku yai lanse ke monana bonso kima mosi ya mpamba, kansi yo vandaka kibeni kinwaninu mosi ya mbote. Yo vandaka ti poshi mosi ya fioti kisika bansinga na yo zole ya mpusu ya mbisi ke kutanaka. Yo vandaka kinwaninu mosi ya mbote sambu na ngungudi. Yandi vandaka kutula ditadi na poshi yina. Yandi vandaka kubalula yo na vitesi ya ngolo na zulu ya ntu na yandi. Na nima, yandi vandaka kuyambula nsinga mosi mpi kuta ditadi yina na siki-siki yonso. Yo vandaka kibeni kinwaninu yina fwanaka mpi bantangu ya nkaka basoda vandaka kusadila bantu yina vandaka kuta ba lanse.
Davidi bakaka bima yina mpi kwendaka ntinu sambu na kukutana ti mbeni na yandi. Beto lenda yindula bisambu ya masonga yina Davidi vandaka kusala ntangu yandi niekaka na lweka ya masa na muwanda mpi lokutaka matadi tanu ya fioti-fioti ya butesi. Na nima, yandi kwendaka na kisika ya bitumba, yandi vandaka kutambula ve kansi kubaka ntinu.
Inki Goliati yindulaka ntangu yandi monaka mbeni na yandi? Biblia ke tuba nde: “Yandi sekaka yandi mpi vwezaka yandi sambu yandi vandaka kaka leke mosi ya mbwaki mpi ya kitoko.” Goliati nganaka nde: “Keti mono kele mbwa, sambu nge kwisila mono ti banti?” Ya kieleka, yandi monaka nti yina Davidi vandaka ti yo kansi yandi monaka ve lanse na yandi. Yandi singaka Davidi na zina ya banzambi ya Filistia mpi silaka nde yandi ta pesa mvumbi ya mbeni yai ya nzanzi na bandeke mpi na bambisi ya mfinda.—1 Samuele 17:41-44.
Tii bubu yai, mvutu yina Davidi pesaka me kumaka bangogo ya ke monisaka lukwikilu ya ngolo. Yindula mutindu toko yai songaka Goliati na ndinga ya ngolo nde: “Nge ke kwisila mono ti mbele ya bitumba, ti dikonga ya nene mpi ya fioti, kansi mono ke kwisila nge na zina ya Yehowa ya makesa, Nzambi ya ndonga ya bitumba ya Izraele, yina nge me sosila.” Davidi bakisaka nde ngolo ya bantu mpi binwaninu kele kibeni bima ya mpamba. Goliati monisaka nde yandi vandaka ve kuzitisa Yehowa Nzambi, mpi Yehowa ta pesa mvutu. Davidi monisaka yo ntangu yandi tubaka nde, “bitumba kele ya Yehowa.”—1 Samuele 17:45-47.
Davidi monaka nde Goliati vandaka nda mpi yandi monaka binwaninu na yandi. Kansi yandi bikaka ve nde mambu yai kupesa yandi boma. Yandi salaka mpi ve kifu yina Saule ti basoda na yandi salaka. Davidi kudifwanisaka ve ti Goliati. Kansi, yandi fwanisaka Goliati ti Yehowa. Goliati vandaka nda kuluta bantu yonso sambu yandi vandaka bametre 2,9; keti yandi vandaka kibeni nene kana beto fwanisa yandi ti Mfumu ya luyalanganu? Ya kieleka, bonso bantu yonso ya nkaka, Goliati vandaka kaka bonso diniama, mpi na dibaku yai yandi vandaka diniama yina Yehowa vandaka pene-pene ya kufwa!
Davidi kwendaka ntinu na ntwala ya mbeni na yandi mpi bakaka ditadi na saki na yandi. Yandi tulaka yo na lanse na yandi, balulaka yo na zulu ya ntu na yandi tii kuna yo tulaka kibeni makelele. Ziku Goliati kumaka pene-pene ya muntu yina vandaka kunatila yandi kitaninu mpi pusanaka na ntwala ya Davidi. Goliati vandaka nda kibeni mpi yo vandaka kigonsa sambu na yandi sambu muntu yina vandaka kunatila yandi kitaninu vandaka nkufi mpi lendaka ve kunangula kitaninu yina sambu na kutanina ntu na yandi. Davidi kanaka kibeni kuta yandi ditadi na ntu.—1 Samuele 17:41.
Davidi yambulaka ditadi. Yindula mutindu bantu yambulaka makelele ntangu ditadi kwendaka kukota na ntu ya Goliati. Ya kieleka, Yehowa salaka nde Davidi kuta ve muntu ya nkaka ditadi yina. Yo bulaka kisika yina fwanaka mpi kotaka na mbunzu ya Goliati. Muntu yai ya nene mpi ya nda bwaka luse na ntoto! Muntu yina vandaka kunatila yandi kitaninu waka boma mpi tinaka. Davidi pusanaka, bakaka mbele ya bitumba ya Goliati mpi zengaka yandi ntu.—1 Samuele 17:48-51.
Nsuka-nsuka, Saule ti basoda na yandi bakaka kikesa. Bo tulaka milolo ya bitumba mpi landaka bantu ya Filistia. Bantu ya Izraele nungaka kaka mutindu Davidi songaka Goliati nde: “Yehowa . . . ta pesa beno yonso na maboko na beto.”—1 Samuele 17:47, 52, 53.
Bubu yai, bansadi ya Nzambi ke nwanaka ve bitumba. Ntangu ya kunwana bitumba me lutaka. (Matayo 26:52) Kansi, beto fwete landa mbandu ya lukwikilu ya Davidi. Bonso yandi, beto fwete mona nde Yehowa kele muntu ya kieleka, disongidila Nzambi mosi kaka yina beto fwete sadila mpi kuwa boma. Bantangu ya nkaka kana beto kudifwanisa ti bampasi na beto, beto lenda mona nde beto kele mpamba. Kansi bampasi na beto kele mpamba kana beto fwanisa yo ti ngolo ya Yehowa ya kukonda nsuka. Kana beto pona Yehowa na kuvanda Nzambi na beto mpi beto kwikila na yandi bonso Davidi, ata mpasi mosi ve ta pesa beto boma. Ata kima mosi ve me luta ngolo yina Yehowa kele ti yo ya kununga!


text: 2 Ebuna, kana kele ti kikesa ya kupesa na kati ya Kristu, kana kele ti ndembikilu ya zola, kana kele ti kinduku ya kimpeve,* kana kele ti lutondo mpi mawa,2 beno kumisa kiese na mono mingi kibeni mpi beno monisa nde beno kele ti ngindu ya mutindu mosi, mpi zola ya mutindu mosi, mpi nde beno kele kibeni na bumosi* mpi beno kele ti mabanza ya mutindu mosi.+3 Beno sala ve ata diambu mosi ti mpeve ya kuswana+ to sambu na kumonisa nde beno me luta bankaka,+ kansi ti kudikulumusa yonso beno tadila bankaka nde bo me luta beno.+4 Beno sosa kaka ve mambote na beno mosi,+ kansi mpi mambote ya bantu ya nkaka.+5 Beno landa kuvanda ti mabanza yai yina Kristu Yezu mpi vandaka ti yo,+6 ata yandi vandaka bonso Nzambi,+ yandi yindulaka ve na kubotula kimfumu, disongidila, nde yandi fwete vanda kiteso mosi ti Nzambi.+7 Ve, kansi yandi yambulaka bima yonso mpi yandi kumaka bonso mpika,+ mpi kumaka muntu.*+8 Kuluta diaka, ntangu yandi kwisaka bonso muntu,* yandi kudikulumusaka mpi lemfukaka tii na lufwa,+ ee, lufwa na zulu ya nti ya mpasi.*+9 Yo yina Nzambi tombulaka yandi na kisika mosi ya kunanguka+ mpi pesaka yandi na luzolo yonso zina yina me luta bazina yonso ya nkaka,+10 sambu na zina ya Yezu mabolongo yonso—ya bayina kele na zulu mpi ya bayina kele na ntoto mpi ya bayina kele na nsi ya ntoto+—kufukama11 mpi konso ludimi kundima pwelele nde Yezu Kristu kele Mfumu+ na nkembo ya Nzambi, Tata na beto.12 Yo yina, bampangi na mono ya mono ke zolaka mingi, mutindu beno ke lemfukaka ntangu yonso, kaka ve ntangu mono kele* ti beno, kansi ti luzolo mingi kuluta ntangu yai ya mono kele ve ti beno, beno landa kusala ngolo sambu na luguluku na beno mosi ti boma mpi matekita.13 Sambu Nzambi muntu ke pesaka beno kikesa sambu na mambu yina ke pesaka yandi kiese, mpi yandi ke pesaka beno nzala ti ngolo ya kusala mambu.14 Beno landa kusala mambu yonso kukonda kubokuta+ mpi kukonda kutulana ntembe,+15 sambu beno kuma bantu ya kukonda kifu mpi ya me sala mbi ve, bana ya Nzambi+ yina me konda mvindu na kati ya ndonga ya bantu ya mbi mpi ya me bebaka,+ na kati na yo beno ke pela bonso minda na nsi-ntoto.+16 Beno simba ngolo ndinga ya luzingu.+ Sambu mono vanda ti kikuma ya kuwa kiese na kilumbu ya Kristu, sambu mono ke zaba nde mono bakaka ve ntinu ya mpamba mpi kisalu ya ngolo ya mono salaka kele ve ya mpamba.17 Kansi, ata mono kudipesa bonso makabu ya malafu+ yina bo ke tiamuna na zulu ya kimenga+ mpi ya kisalu ya santu* yina lukwikilu na beno me nataka beno na kusala, mono kele na kiese mpi mono ke yangalala ti beno yonso.18 Mutindu mosi, beno mpi beno fwete vanda na kiese mpi kuyangalala ti mono.19 Mono ke tula ntima na Mfumu Yezu na kutindila beno Timoteo+ ntama mingi ve, sambu mono baka kikesa ntangu mono ta baka bansangu na beno.20 Sambu mono kele ve ti muntu ya nkaka yina kele ti nkadilu bonso ya yandi; yandi ke kudibanzaka na masonga yonso sambu na mambu na beno.21 Sambu bantu yonso ya nkaka ke sosa mambote na bo mosi, kansi ya Yezu Kristu ve.22 Kansi beno me zaba nzikisa yina yandi pesaka sambu na yandi mosi, nde bonso mwana+ ti tata na yandi, yandi salaka ti mono bonso mpika sambu na kunata nsangu ya mbote na ntwala.23 Yo yina, yandi kele muntu yina mono ke zola kutinda ntangu mono ta zaba mutindu mambu ta kwendila sambu na mono.24 Ya kieleka, mono ke tula ntima nde mono mpi ta kwisa ntama mingi ve, kana yo kele luzolo ya Mfumu.+25 Kansi ntangu yai, mono ke mona nde yo kele mfunu nde mono tindila beno Epafrodite yina kele mpangi na mono mpi nduku na mono ya kisalu mpi soda bonso mono, mpi muntu yina beno tindaka sambu na kulungisa banzala na mono,+26 sambu yandi kele ti nzala ya ngolo ya kumona beno yonso mpi yandi kele na mawa sambu beno waka nde yandi belaka.27 Ya kieleka, yandi belaka mpi zolaka kufwa; kansi Nzambi wilaka yandi mawa, nkutu, yandi kaka ve kansi mono mpi, sambu mono vanda ve ti mawa na zulu ya mawa.28 Yo yina, mono ke tinda yandi nswalu-nswalu, sambu ntangu beno ta mona yandi beno vanda diaka na kiese, ebuna mono mpi ta kudiyangisa diaka ve mingi.29 Yo yina, beno yamba yandi na kiese yonso mutindu beno ke yambaka balongoki ya Mfumu, mpi beno landa kupesa bantu ya mutindu yina lukumu,+30 sambu yandi zolaka kufwa sambu na kisalu ya Kristu,* mpi yandi tulaka luzingu* na yandi na kigonsa, sambu yandi yinga beno sambu beno vandaka ve awa sambu na kusadila mono.+


text:
KAPU KIA 15
Nsambila ina Nzambi Keyangalelanga
Nga nsambila zawonso ziyangidikanga Nzambi?
Aweyi tulenda zayila dibundu diakieleka?
Aki nani asambidi aludi o unu ova ntoto?
1. Nkia nluta tutambula avo tusambidi Nzambi muna mpila yambote?
YAVE WA NZAMBI okutuvwanga kikilu o mfunu, ozolele vo twatambula nluta muna luludiku lwandi lwa zola. Avo tukunsambila muna mpila yambote, tukala ye kiese yo venga mpasi zayingi muna zingu. Tuvwa mpe nsambu ye lusadisu lwandi. (Yesaya 48:17) Kansi, vena ye mabundu mayingi mevovanga vo ludi kia Nzambi belonganga. Kansi, malongi mau maswaswana mu kuma kia Nzambi kana nani ye adieyi kevavanga kwa yeto.
2. Aweyi tulenda zayila e mpila yambote ya sambila Yave? Nkia nona kitusadisi mu bakula e diadi?
2 Aweyi olenda zayila e mpila yambote ya sambila Yave? Ke dina mfunu wa longoka yo tezanesa malongi ma mabundu mawonso ko. Longoka kaka oma kelonganga kieleka Nkand’a Nzambi mu kuma kia nsambila ya ludi. Muna bong’e nona: Muna nsi zayingi wantu ayingi bevanganga nzimbu za luvunu. Kele vo oveno e salu kia solola nzimbu zozo, aweyi olenda zo sololwela? Nga wadi vava ntete o zaya e mpila zawonso za nzimbu zazi za luvunu? Ve. Dia ngangu dia vava ozaya ntete nzimbu zakieleka. Avo ozeye e nzimbu zakieleka, obakula ezi za luvunu. Diau adimosi mpe, vava tulongokanga e mpila ya zayila e nsambila yakieleka, tulenda bakula mpe ezi za luvunu.
3. Nze una kavova Yesu, adieyi tufwete vanga avo tuzolele tondwa kwa Nzambi?
3 Diamfunu kikilu vo twasambila Yave mu mpila ikunyangidikanga. Ndonga bekwikilanga vo nsambila zawonso ziyangidikanga Nzambi, kansi o Nkand’a Nzambi ke diau ko kelonganga. O muntu muna yangidika Nzambi kafwete kaka vova ko vo Nkristu. Yesu wavova vo: “Ke yandi ko okumpovesanga vo, e Mfumu, e Mfumu, i yun’okota muna Kintinu ki’ezulu; ndiona kak’ovangang’o luzolo lu’Es’ame wina kun’ezulu.” Muna tondwa kwa Nzambi, tufwete longoka mana Nzambi kevavanga kwa yeto yo sadila mo. Yesu wayikila awana ke bevanganga luzolo lwa Nzambi ko vo “avangi a umpumbulu.” (Matai 7:21-23) Nze nzimbu za luvunu, e nsambila za luvunu ke zina mfunu ko. E nsambila zazi zambi kikilu.
4. E mvovo mia Yesu mu kuma kia nzila zole adieyi misongele? Konso nzila akweyi ifilanga o wantu?
4 Yave ovananga elau dia vwa moyo a mvu ya mvu kwa konso muntu ova ntoto. Muna vwa moyo a mvu ya mvu muna Paradiso, tufwete sambila Nzambi una ufwene yo zingila mu mpila ikunyangidikanga. Diankenda kikilu vo, ayingi kebezolanga sambila mu mpila iyangidikanga Nzambi ko. Ikuma Yesu kavovela vo: “Nukotela muna mwelo ambatakani: kadi o mwelo wasâdila, e nzila mpe yasanzuka, ina ya lubukumuku, engi bena, ana bekotela mo. Kadi o mwelo wambatakani, e nzila mpe yamfinangani, ina ya moyo, ke bengi ko ana besolola yo.” (Matai 7:13, 14) E nsambila yakieleka yifilanga ku moyo a mvu ya mvu. E nsambila za luvunu ku lubukumuku zifilanga. O Yave kazolele ko vo wantu bafwa, mu kuma kiaki ovananga elau kwa wantu muna fulu yawonso balongoka mu kuma kiandi. (2 Petelo 3:9) Dialudi, e mpila tusambilanga Nzambi ilenda kutuvan’o moyo yovo kutufila kuna lufwa.
AWEYI OLENDA ZAYILA NSAMBILA YAKIELEKA?
5. Aweyi tulenda zayila awana besambilanga e nsambila yakieleka?
5 E ‘nzila moyo’ aweyi ilenda solokela? Yesu wavova vo e nsambila yakieleka yilenda zayakana muna fu ya wantu besadilanga yo. Wavova vo: “Muna mbongo au i nukubazayila.” “Konso nti ambote, mbongo ambote uyimanga.” (Matai 7:16, 17) Muna mvovo miakaka, awana besambilanga e nsambila yakieleka bezayakana muna malongi bekwikilanga ye muna fu yau. Kana una vo ke balunga ko yo vanganga vilwa, asambidi akieleka besianga e ngolo mu vanga luzolo lwa Nzambi. Yambula twafimpa mambu masambanu meswaswanesanga awana besambilanga e nsambila yakieleka.
6, 7. E selo ya Nzambi aweyi bebadikilanga Nkand’a Nzambi? O Yesu aweyi kasisila mbandu ambote muna kuma kiaki?
6 Malongi ma selo ya Nzambi mu Nkand’a Nzambi metukanga. O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘E sono yawonso yavumunwinwa kwa Nzambi, ina yo mfunu mpe muna longa, muna tumba, muna singika, yo muna nsansa ina ya nsongi: O muntu a Nzambi kakunkuka, katoma kubamena muna salu yawonso yambote.’ (2 Timoteo 3:16, 17) Paulu wa ntumwa wasonekena ampangi zandi Akristu vo: “Una nwatambula kwa yeto diambu dia lutumu, dina vo dia Nzambi, nwatambula dio, ke nze diambu dia wantu ko, una dine kieleka, diambu dia Nzambi kaka.” (1 Tesalonika 2:13) Muna kuma kiaki, o malongi ye mavangu ma nsambila yakieleka ke metukanga mu lusansu lwa wantu ko. Kansi, mu Nkand’a Nzambi metukanga.
7 Yesu Kristu wasisa e mbandu ambote, kadi walonganga kaka oma ma Nkand’a Nzambi. Muna sambu kwa S’andi ezulu wavova vo: “E diambu diaku i ludi.” (Yoane 17:17) Yesu wakwikilanga muna Diambu dia Nzambi ye mawonso kalonganga ngwizani makala yo Nkand’a Nzambi. Nkumbu miayingi kavovanga vo: “Diasonama.” (Matai 4:4, 7, 10) Yesu wayikanga mpe e sono ya Nkand’a Nzambi. Diau adimosi mpe, o unu nkangu a Nzambi ke belonganga ngindu za yau kibeni ko. Bekwikilanga vo Nkand’a Nzambi i Diambu dia Nzambi, ikuma vo malongi mau mu Nkand’a Nzambi kaka metukanga.
8. Adieyi divavwanga muna sambila Yave?
8 Awana besambilanga e nsambila yakieleka, Yave kaka besambilanga yo zayisa e nkumbu andi kw’akaka. Yesu wavova vo: “O Yave wa Nzambi aku, i’fwete kunda, yandi kaka i’fwete sadila.” (Matai 4:10) Selo ya Nzambi, Yave kaka besambilanga. Ediadi disongele vo bezayisanga e nkumbu a Nzambi aludi ye fu yandi kwa wantu akaka. Muna Nkunga 83:18 tutanganga vo: “Nge kaka wina nkumbu a YAVE, U Mpungu omu nza yawonso.” Yesu wasisa mbandu muna sadisa akaka bazaya Nzambi. Wasamba vo: “Yasengomona nkumbu aku kwa wantu ana wampan’omu nza: baku bakala, wakumpana yau; e diambu diaku balundidi dio.” (Yoane 17:6) Diau a dimosi, asambidi akieleka o unu belonganga akaka bazaya e nkumbu a Nzambi, ekani, ye fu yandi.
9, 10. Akristu akieleka aweyi besongelanga o zola muntu yo nkw’andi?
9 Selo ya Nzambi bezolaziananga. Yesu wavova vo: “Muna wau i bezayil’o wantu awonso vo nu alongoki ame, ovo nzolani nuna yau.” (Yoane 13:35) Akristu a tandu kiantete bazolananga nze una kavova o Yesu. O zola kekutulonganga Nkand’a Nzambi kusundanga e mpambula za nsi, za makanda yo sia wantu muna kangwa kia ungudi wasikila. (Tanga Kolosai 3:14.) Awana bena muna nsambila zaluvunu ke bena yo zola kwa ungudi ko. Aweyi tuzayidi wo? Kadi bevondananga yau ye yau mu kuma kia mpambula za nsi yovo makanda. Akristu akieleka ke besimbanga nkele ko mu vonda mpangi zau z’Akristu yovo wantu akaka. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Muna wau i besengomoken’o wan’a Nzambi, yo wana a Nkadi ampemba mpe: konso on’olembi vangang’owu wansongi ke wa Nzambi ko, ngatu ndion’olembi zolanga mbunzi andi. . . . Tuzolaziana: Ke nze Kaini ko, wina vo, wa ndiona wambi, wavonda mbunzi andi. Mu nkia kuma kamvondela? E kuma kadi, o mavangu mandi mambi vo i mama ma mbunzi andi, masonga.”—1 Yoane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Elo, o zola kwa kieleka ke kusonganga kaka ko vo twalembi vonda akaka. Akristu akieleka betoma sadilanga ntangwa, ngolo ye mavwa mau mu sadisa yo kasakesa muntu yo nkw’andi. (Ayibere 10:24, 25) Besalaziananga muna ntangwa mpasi yo kadila kuna unsongi. Besadilanga luludiku lwa Nkand’a Nzambi muna zingu kiau kimana ‘bavang’owu wambote kwa wantu awonso, musungula kw’esi kilukwikilu.’—Ngalatia 6:10.
11. Ekuma dinina o mfunu dia zaya Yesu Kristu vo i yandi kesadilanga Nzambi muna vuluza wantu?
11 Akristu a kieleka belandanga Yesu Kristu vo i yandi kesadilanga Nzambi muna kutuvuluza. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ke vena nkutu luvuluzu mun’akaka ko: Kadi ke vena nkumbu akak’okunsi ezulu ko, iveno muna wantu, ina tufwete vuluzilwa.” (Mavangu 4:12) Nze una tumwene muna Kapu kia 5, Yesu wavana moyo andi nze lukulu mu kuma ki’alembami. (Matai 20:28) Vana ntandu, Yesu i Ntinu wasolwa kwa Nzambi muna Kintinu ki’ezulu ona oyala e nza yawonso. Nzambi ovavanga vo twalemvokela Yesu yo sadila malongi mandi avo tuzolele vwa moyo a mvu ya mvu. Ikuma Nkand’a Nzambi uvovelanga vo: “On’okwikilanga muna Mwana, una yo moyo a mvu ya mvu; kansi on’okolamang’o Mwana, kemona moyo ko.”—Yoane 3:36.
12. O kuyivaula ye nza adieyi kuvavanga?
12 Asambidi akieleka ke bekalanga entwadi ye nza ko. Vava kafundiswanga kwa Pilato wa nyadi a Roma, Yesu wavova vo: “E Kintinu kiame ke kia nza yayi ko.” (Yoane 18:36) Muna nsi zawonso bezingilanga, alongoki akielek’a Yesu belemvokelanga Kintinu kiandi ki’ezulu yo kuyivaula muna mambu ma nza yayi. Ke bekotanga mu ntatani ko. Ke bevovanga mpe diambu ko vav’akaka besolang’o kota mu mambu ma tuyalu yo vava kimfumu yovo sola mfumu bazolele. Asambidi akielek’a Nzambi ke bekuyisianga mu mambu ma tuyalu ko ye belemvokelanga e nsiku mia nsi. Ekuma? E kuma kadi e Diambu dia Nzambi dikubavovesanga vo: ‘basakalela ayadi.’ (Roma 13:1) Vava e nsiku mia tuyalu mikululanga e nsiku mia Nzambi, asambidi akieleka belandanga e mbandu y’antumwa ana bavova vo: ‘Tulemvokela Nzambi nze nyadi ke mu wantu ko.’—Mavangu 5:29; Maku 12:17.
13. Alandi akielek’a Yesu aweyi bebadikilanga Kintinu kia Nzambi? Nkia diambu bevanganga?
13 Alandi akielek’a Yesu belonganga vo Kintinu ki’ezulu kaka i vuvu kia wantu. Yesu wazayisa vo: “E nsangu zazi zambote za Kintinu zisamunwa muna nza yawonso, muna umbangi kwa zula yawonso; i bosi iluak’e mbaninu.” (Matai 24:14) Vana fulu kia kasakesa wantu basianga e vuvu kw’ayadi a nza, alandi akielek’a Yesu Kristu besamunanga Kintinu kia Nzambi kifokola e mpasi za wantu. (Nkunga 146:3) Yesu watulonga twalombanga e Kintinu kiaki muna sambu vava kavova vo: “E Kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:10) O Nkand’a Nzambi uvovanga vo e Kintinu kiaki ki’ezulu “kikosomona yo sukisa yintinu yayi yawonso, kitongama mpe yakwele mvu.”—Daniele 2:44; Lusengomono 16:14; 19:19-21.
14. Nkia buka ki’asambidi ozeye kilungisanga e nkanikinu mia nsambila yakieleka?
14 Muna mama mawonso tufimpidi, ukiyuvula: ‘Nkia buka ki’asambidi kina vo malongi mau mawonso mu Nkand’a Nzambi metukanga? Nkia buka ki’esambidi kizayisanga e nkumbu a Yave? Nkia buka ki’asambidi kisonganga o zola kekutulonganga Yave, kikwikilanga muna Yesu, kiavauka ye nza, kisamunanga e Kintinu kia Nzambi kwa wantu? Muna nsambila zawonso za nza, nkia buka ki’asambidi kilungisanga mambu mama mawonso?’ Mbangi za Yave kaka belungisanga mo.—Tanga Yesaya 43:10-12.
ADIEYI OVANGA?
15. O Nzambi adieyi diaka kevavanga vana ntandu a kwikila vo yandi una?
15 O kwikila muna Nzambi ke diau kaka ko divavwanga muna kunyangidika. Nkand’a Nzambi uvovanga vo e nkwiya mpe bekwikilanga vo Nzambi una. (Yakobo 2:19) Kansi, ke bevanganga luzolo lwa Nzambi ko ye ke betondwanga ko kwa yandi. Muna tondwa kwa Nzambi, ke tufwete kwikila kaka ko vo una, kansi tufwete vanga luzolo lwandi. Tufwete vaika mpe muna nsambila ya luvunu yo simbinina e nsambila ya kieleka.
16. Adieyi difwete vangwa muna kuyivaula ye nsambil’a luvunu?
16 Paulu wa ntumwa wasonga vo ke tufwete kala entwadi ko ye nsambila za luvunu. Wasoneka vo: “‘Nuvaika vana bena nwavauka, i kavovele o Yave, eki kiafunzuka, ke nuviakana kio ko; Omono mpe ikunutambula.’” (2 Korinto 6:17; Yesaya 52:11) Muna kuma kiaki Akristu akieleka bevenganga konso lekwa kina e ngwizani ye nsambil’a luvunu.
17, 18. Nki i “Babele Anene”? Ekuma ofwete ‘vaikila’ mu nswalu muna Babele Anene?
17 Nkand’a Nzambi usonganga e mpila zawonso za nsambila za luvunu zina e ngwizani ye “Babele Anene..” * (Lusengomono 17:5) E nkumbu yayi ikutusungamesanga e Babele yankulu, muna mwayantikila e nsambila za luvunu kunima Kizalu muna lumbu ya Noa. Malongi mayingi ye mavangu mevangamanga o unu muna nsambila za luvunu matuka kuna nz’ankulu muna Babele. Kasikil’owu, esi Babele basambilanga Nzambi mu Ntatu yovo Nzambi tatu. O unu, mabundu mayingi melonganga elongi dia Nzambi mu Ntatu. Kansi Nkand’a Nzambi ulonganga vo vena ye Nzambi mosi kaka aludi, Yave, Yesu Kristu i Mwan’andi. (Yoane 17:3) Esi Babele bakwikilanga vo muntu una ye moyo ulembi fwa, uvaikanga vava muntu kefwanga yo lenda mweswa mpasi kuna fulu kia tiya. O unu, elongi diadi ditoma longwanga muna nsambila zayingi.
18 Wau vo nsambila ya Babele ankulu yamwangana omu nza yawonso, e kintwadi kia nsambila zawonso za luvunu ova nza o unu kilenda yikilwa mpe vo Babele Anene. Nzambi wavova vo e kintwadi kiaki kia nsambila za luvunu kifwaswa kuna kinsalukisa. Nga omwene ekuma dinina o mfunu mu vaika muna Babele Anene? Yave wa Nzambi ozolele vo ‘wavaika’ mu nswalu wau vo ntangwa ina.—Tanga Lusengomono 18:4, 8.
19. Nkia nluta otambula muna sadilanga Yave?
19 Mu kuma kia nzengo zaku za vaika muna nsambila ya luvunu, akaka beyambula kala yaku kikundi. Muna sadilanga Yave kumosi ye nkangu andi, ovwa akundi ayingi ke mu ana ovidisa ko. Nze alongoki a tandu kiantete a Yesu basisa e salu yakaka muna kunlanda, ngeye mpe ovwa mpangi zayingi zamakala ye zamakento. Okala muna kintwadi kia wan’angudi kia nz’amvimba ki’Akristu aludi ana bekuzola kikilu. Okala ye vuvu kia tambula o moyo wa mvu ya mvu “muna tandu kikwiza.” (Tanga Maku 10:28-30.) Kuna kukwiziwa, awana babembola mu kuma kia lukwikilu lwaku balenda vava zaya oma kelonganga Nkand’a Nzambi yo kituka se asambidi a Yave.
20. Awana besambilanga muna nsambila akieleka nkia vuvu kia kusentu bena kiau?
20 Nkand’a Nzambi ulonganga vo ke kolo ko Nzambi ofwasa e tandu kiaki kiambi yo twasa e nz’ampa ya nsongi iyalwa kwa Kintinu kiandi. (2 Petelo 3:9, 13) Nza yambote kikilu ikala. Muna nza yayi yampa, wantu ansongi kaka bekala mo, nsambila mosi kaka ya kieleka ikala mo. Nga diadi ke dia ngangu ko kwa ngeye mu vanga mana mavwilu o mfunu yo kala e ntwadi ye asambidi akieleka o wau?
^ tini. 17 Avo ozolele zaya ekuma kintwadi kia nsambila zawonso za luvunu ova nza kiyikilwanga vo Babele Anene tala Nkudika yina muna lukaya lwa 219-220.


text:
KYUKA KIDI MU DYAMBU DI NZAMBI | YESAYA 17–23
Nandi Kasa Kinzika ko Kiyeku Kaba, Diawu Bambotudila
Sebena wuba ‘nkengididi wu kyuka’ ki ntinu Hizikia. Nandi wuba kilandi kyandi mu luyalu, diawu ntinu kaba kumfyatilanga beni.
22:15, 16
Sebena, nandi batula mwingi kukyebanga zitsatu zi dikabu di Yave, vayi masi ko mawu kasadila
Nandi waba tulanga va theti zitsatu zyandi mu kutombanga nzitusu
22:20-22
Yave wubotula kiyeku kavana Sebena ayi wuvana kiawu Eliakimi
Eliakimi wutambula “sabi yi nzo yi Davidi,” yinsundula kutambula kiyeku voti nswa wu kuyala
Yindula: Bwidi Sebena kabina sadila kiyeku kaba mwingi kusadisa bankaka?


text:
DILONGI YA 8
Sambu na Nki Nzambi Mepesaka Nzila na Mambi mpi na Bampasi?
1. Inki mutindu mambi yantikaka?
Mambi kuyantikaka na ntoto ntangu Satana kutubaka luvunu ya ntete. Satana kuvandaka wanzyo mosi ya kukuka ntangu Nzambi kugangaka yandi, kansi “yandi kangamaka ve ngolo na kieleka.” (Yoane 8:44) Yandi yedisaka mpusa ya kubaka lusambu yina bantu fwete pesa kaka na Nzambi. Satana kukusaka Eva, nkento ya ntete, mpi kundimisaka yandi na kulemfukila yandi na kisika ya kulemfukila Nzambi. Adami, kulandaka Eva mpi kukolamaka na Nzambi. Lukanu yina Adami kubakaka nataka mpasi mpi lufwa.
Ntangu Satana pusaka Eva na kukolama na Nzambi, yandi yantikisaka mbendumuka na luyalu ya Nzambi, to kutelaminaka Muntu ya Kuluta Kuzanguka. Bantu mingi melandaka Satana na mutindu bo kebuyaka Nzambi na kuvanda Mfumu na bo. Yo yina, Satana mekumaka “mfumu ya nsi-ntoto.”
2. Keti bima yina Nzambi gangaka kuvandaka mbi?
Bima yonso yina Nzambi salaka vandaka ya kukuka. Bantu mpi bawanzyo yina Nzambi gangaka, kuvandaka ti makuki ya kukuka ya kulemfuka na bansiku ya Nzambi. (Kulonga 32:4, 5) Nzambi kugangaka beto ti kimpwanza ya kupona kusala mambu ya mbote to ya mbi. Kimpwanza yina kepesaka beto dibaku ya kumonisa zola na beto sambu na Nzambi.
3. Sambu na nki Nzambi mepesaka nzila na bampasi?
Tuka ntangu yina mbendumuka kubasikaka na Edeni, Yehowa mepesaka nzila nde bantu kukolama na luyalu na yandi. Sambu na nki? Sambu na kumonisa nde bikesa yina bo kesalaka sambu na kuyala kukonda yandi, tanatila ve bantu mambote. (Longi 7:29; 8:9) Na nima ya bamvula 6 000 ya disolo ya luzingu ya bantu, mbutu ya mbendumuka yina memonanaka. Luyalu ya bantu menungaka ve na kumanisa mvita, nku, kukonda lunungu, mpi maladi.
Na kuswaswana ti luyalu ya bantu, luyalu ya Nzambi tanatila bantu yina kendimaka yo balusakumunu. (Yezaya 48:17, 18) Kubika fyoti, Yehowa tafwa baluyalu yonso ya bantu. Kaka bantu yina mendimaka nde Nzambi kuyala bo tazinga na ntoto.
4. Ntima-nda ya Nzambi kepesaka beto nki dibaku?
Satana kutubaka nde, bantu kesadilaka Nzambi kaka sambu na bikuma ya bwimi. Keti nge tazola kubedisa luvunu yina? Nge lenda sala yo! Ntima-nda ya Nzambi kepesaka beto yonso dibaku ya kumonisa kana beto kendima luyalu ya Nzambi to ya bantu. Beto kemonisaka nsola yina beto kesalaka, na mutindu yina beto ketwadisaka luzingu na beto.
5. Inki mutindu beto lenda pona nde Nzambi kuvanda Mfumu na beto?
Beto lenda pona nde Nzambi kuvanda Mfumu na beto, kana beto kesosa lusambu ya kyeleka mpi kesadila malongi na yo yina kekatukaka na Biblia, Ndinga na yandi. (Yoane 4:23) Beto kebuyaka Satana na kuvanda mfumu na beto ntangu beto kekudikotisaka ve na mambu ya politiki mpi na bitumba, mutindu Yezu salaka.
Satana kesadilaka ngolo na yandi sambu na kusyamisa bantu na kusala bisalu ya mansoni mpi ya mbi. Ntangu beto kebuyaka mambu ya mutindu yai, banduku na beto yankaka mpi bampangi ya dibuta lenda seka beto to kumenga beto. (1 Piere 4:3, 4) Yo yina, beto fwete sala nsola. Keti beto tavukana ti bantu yina kezolaka Nzambi? Keti beto talemfuka na bansiku na yandi ya mayele mpi ya zola? Kana beto sala mpidina, beto tamonisa nde Satana kukusaka ntangu yandi tubaka nde, ata muntu mosi ve talemfuka na mambu yina Nzambi ketubaka kana yandi kenyokwama.
Zola ya Nzambi sambu na bantu kendimisa nde mambi mpi bampasi tamana. Bantu yina kemonisaka nde bo kekwikilaka na mambu yai tazinga mvula na mvula na ntoto.
Longuka Mambu Mingi
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?