text:
KAPU YA TATU
Lukanu ya Nzambi Sambu na Ntoto Kele Inki?
Lukanu ya Nzambi sambu na bantu kele inki?
Inki mutindu Satana metudilaka Nzambi ntembe?
Luzingu na ntoto tavanda nki mutindu na bilumbu kekwisa?
LUKANU ya Nzambi sambu na ntoto kele mpenza ya kuyituka. Yehowa kezolaka nde ntoto kufuluka ti bantu yina kele na kyese mpi na mavimpi ya mbote. Biblia ketuba nde “Nzambi salaka kilanga na ntoto ya Edeni” mpi nde yandi “kunaka banti ya mutindu na mutindu; yo menaka, yo vandaka kitoko, yo butaka mpi bambuma ya mbote na kudia.” Na nima ya kuganga bakala mpi nkento ya ntete, Adami ti Eva, Nzambi tulaka bo na nzo yina ya kitoko mpi yandi zabisaka bo nde: “Beno buta bana mingi, mpidina bana na beno ta zingaka na bisika yonso na nsi-ntoto ti kuyala yo.” (Kuyantika 1:28; 2:8, 9, 15) Yo yina, lukanu ya Nzambi kuvandaka nde bantu kubuta bana, bo nata bandilu ya paladisu na ntoto ya mvimba, mpi bo keba bambisi.
2 Keti nge keyindula nde lukanu ya Yehowa Nzambi sambu bantu kuzinga na paladisu ya ntoto talungana? Nzambi ketuba nde: “Makambu yai mono me tuba yo, mono ta lungisa yo.” (Yezaya 46:9-11; 55:11) Ya kyeleka, Nzambi talungisa mambu ya yandi kekanaka! Yandi ketuba nde yandi “salaka ve [ntoto] nde yo kuvanda ya mpamba, kansi yandi yidikaka yo sambu bantu kuzinga muna.” (Yezaya 45:18) Nzambi kezolaka nde bantu ya nki mutindu kuzinga na ntoto? Mpi yandi kezolaka nde bo zinga bantangu ikwa? Biblia kepesa mvutu yai: “Bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto yina ya Mfumu Nzambi tubaka na kupesa bo; yo ta vanda ya bo tii kuna.”—Nkunga 37:29; Kusonga 21:3, 4.
3 Yo ke pwelele nde, dyambu yai melunganaka ntete ve. Bubu yai, bantu kebelaka mpi kefwaka; nkutu bo kenwanaka mpi kefwisanaka. Dyambu mosi ya mbi kusalamaka. Kansi, lukanu ya Nzambi kuvandaka ve nde ntoto kuvanda mutindu beto kemona yo bubu yai! Inki kusalamaka? Sambu na nki lukanu ya Nzambi kulunganaka ve? Ata mukanda mosi ve ya bantu mesonikaka yina ketubilaka mambu ya melutaka lenda tela beto nde yo kele sambu mavwanga yantikaka na zulu.
KISINA YA MBENI MOSI
4 Mukanda ya ntete ya Biblia ketubila mbeni mosi ya Nzambi yina kubasikaka na masamba ya Edeni. Yo kemonisa yandi bonso “nioka,” kansi yandi vandaka ve mbisi bonso bambisi yonso. Mukanda ya nsuka ya Biblia ketuba nde “bo ke bingaka [yandi] Satana; yandi muntu ke kusaka bantu yonso.” Bo kebingaka yandi mpi nde ‘nyoka ya ntama.’ (Kuyantika 3:1; Kusonga 12:9) Wanzyo yai ya ngolo, to kigangwa ya kimpeve ya kemonanaka ve, kusadilaka nyoka mosi sambu na kusolula ti Eva, mutindu muntu mosi ya mayele lenda monisa bonso nde ndinga na yandi kekatuka na kiteki mosi ya kele penepene. Ntembe kele ve nde kigangwa yina ya kimpeve kuvandaka pana ntangu Nzambi kuyidikaka ntoto sambu na bantu.—Yobi 38:4, 7.
5 Kansi, sambu bima yonso ya Yehowa mesalaka kele ya kukuka, nani kusalaka “Dyabulu” yai, “Satana” yai? Na kutuba ya mbote, mosi na kati ya bana ya Nzambi ya kimpeve ya ngolo kudikumisaka Dyabulu. Inki mutindu yo salamaka? Ya kyeleka, bubu yai muntu mosi yina vandaka ti bikalulu ya mbote mpi masonga lenda kuma muyibi. Inki mutindu yo kesalamaka? Muntu yango lenda pesa nzila nde mpusa mosi ya mbi kuyela na ntima na yandi. Kana yandi kelanda kuyindula yo, mpusa yina ya mbi lenda kuma ngolo kibeni. Na nima kana dibaku mosi memonana, yandi lenda lungisa mpusa yina ya mbi ya yandi vandaka kuyindula.—Yakobo 1:13-15.
6 Yo salamaka mpi mutindu yai na Satana Dyabulu. Ziku yandi waka Nzambi kezabisa Adami ti Eva na kubuta bana mpi na kufulusa ntoto ti bana na bo. (Kuyantika 1:27, 28) Yo fwete vanda nde Satana kuyindulaka mutindu yai: ‘Bantu yai yonso lenda sambila mono na kisika ya kusambila Nzambi!’ Yo yina, mpusa ya mbi kuyelaka na ntima na yandi. Nsukansuka, yandi kusaka Eva na kutubilaka yandi mambu ya luvunu na yina metala Nzambi. (Kuyantika 3:1-5) Ebuna, yandi kumaka “Dyabulu,” disongidila “Muntu ya luvunu.” Kaka na ntangu yina, yandi kumaka “Satana,” disongidila “Mbeni.”
7 Na nzila ya luvunu mpi ya mayele ya mbi, Satana Dyabulu kupusaka Adami ti Eva na kukolama na Nzambi. (Kuyantika 2:17; 3:6) Yo yina, nsukansuka bo fwaka, mutindu Nzambi kutubaka nde bo tafwa kana bo kolama. (Kuyantika 3:17-19) Sambu Adami kukumaka muntu ya kukonda kukuka ntangu yandi salaka disumu, bana na yandi yonso kubakaka disumu na yandi. (Roma 5:12) Beto lenda fwanisa dyambu yai ti dinzanza ya bo kesadilaka mampa. Kana dinzanza yango kele ti kifu, inki mutindu konso dimpa yina bo mesala na dinzanza yango tavanda? Konso dimpa tavanda ti kifu, to ya kukonda kukuka. Mutindu mosi, konso muntu kubakaka “kifu” ya kukonda kukuka na Adami. Yo yina bantu yonso kenunaka mpi kefwaka.—Roma 3:23.
8 Ntangu Satana kupusaka Adami ti Eva na kusumuka na Nzambi, yandi yantikisaka mpenza kukolama. Yandi tulaka ntembe na mutindu Yehowa keyalaka. Ya kyeleka, Satana vandaka kutuba nde: ‘Nzambi kele mfumu ya mbi. Yandi ketubaka luvunu mpi yandi keyiminaka bantu na yandi mambu ya mbote. Bantu kele ve na mfunu nde Nzambi kuyala bo. Bo lenda pona bo mosi mambu yina kele ya mbote mpi ya mbi. Mpi bo tavanda mbote na nsi ya luyalu na mono.’ Inki mutindu Nzambi zolaka kumanisa ntembe yai ya ngolo? Bantu yankaka keyindulaka nde Nzambi zolaka kaka kufwa bankolami yina. Kansi, keti kusala mutindu yina zolaka kupesa mvutu na ntembe ya Satana? Keti yo zolaka kumonisa nde mutindu Nzambi keyalaka kele ya mbote?
9 Lunungu ya kukuka ya Yehowa zolaka kupesa yandi ve nzila ya kufwa bankolami yina mbala mosi. Yandi monaka nde yo kele mfunu na kubikisa ntangu sambu na kupesa mvutu na mutindu mosi ya mbote na ntembe ya Satana mpi kumonisa nde Dyabulu kele muntu ya luvunu. Yo yina, Nzambi kubakaka lukanu nde yandi tapesa bantu nzila ya kudiyala sambu na mwa ntangu na nsi ya bupusi ya Satana. Na Kapu ya 11 ya mukanda yai, beto tatadila sambu na nki Yehowa kusalaka mutindu yina mpi sambu na nki yandi mebikisaka nde ntangu mingi kuluta na ntwala ya kuyidika mambu yai. Kansi, ntangu yai, yo mefwana nde beto yindula na dyambu yai: Keti yo vandaka mbote nde Adami ti Eva kukwikila Satana, yina kusalaka ntete ve ata kima mosi ya mbote sambu na bo? Keti yo vandaka mbote sambu na bo na kukwikila nde Yehowa, yina kupesaka bo bima yonso ya bo vandaka na yo, kele muntu ya nku mpi ya luvunu? Inki nge zolaka kusala?
10 Yo kele mbote nde beto yindula na bangyufula yai sambu konso muntu na kati na beto kekutanaka ti mambu ya mutindu mosi bubu yai. Ya kyeleka, nge kele ti dibaku ya kusadisa Yehowa na kupesa mvutu na ntembe yina Satana kubasisaka. Nge lenda ndima Yehowa bonso Mfumu na nge mpi kusadisa na kumonisa nde Satana kele muntu ya luvunu. (Nkunga 73:28; Bingana 27:11) Ata mpidina, kaka bantu fyoti mpamba na kati ya bamiliare ya bantu ya kele na inza keponaka na kusala mutindu yai. Dyambu yai kebasisa ngyufula mosi ya mfunu, Keti Biblia kelongaka mpenza nde Satana keyalaka inza yai?
NANI KEYALAKA INZA YAI?
11 Yezu kutulaka ve ntembe ata fyoti nde Satana kele mfumu ya inza yai. Na mitindu yankaka ya kuyituka, kilumbu mosi Satana kusongaka Yezu “bimfumu yonso ya nsi-ntoto ti lukumu na yo.” Na nima Satana kusilaka Yezu nde: “Yai yonso ya nge ke mona, mono ta pesa nge yo kana nge fukama sambu na kusamba mono.” (Matayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Yindula fyoti. Keti dikabu yina zolaka kuvanda mpukumuna sambu na Yezu kana Satana kuvandaka ve mfumu ya bimfumu yai? Yezu kubuyaka ve nde baluyalu yai yonso ya inza kuvandaka ya Satana. Ntembe kele ve nde Yezu zolaka kusala mutindu yina kana Satana kuvandaka ve mfumu ya bimfumu yina.
12 Ya kyeleka, Yehowa kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi ya luyalanganu ya kuyituka. (Kusonga 4:11) Kansi, ata kisika mosi ve Biblia ketubaka nde Yehowa Nzambi to Yezu Kristu kele mfumu ya inza yai. Ya kyeleka, Yezu kubingaka Satana na sikisiki yonso nde “mfumu ya nsi-ntoto yai.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Nkutu Biblia kebingaka Satana Dyabulu nde “nzambi ya ntangu yai.” (2 Korinto 4:3, 4) Sambu na yina metala mbeni yai, to Satana, ntumwa Yoane kusonikaka nde: “Inza ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.”—1 Yoane 5:19, NW.
MUTINDU BO TAKATULA INZA YA SATANA
13 Konso mvula, inza ke na kukuma mbi mingi kibeni. Yo kele ya kufuluka ti bimvuka ya basoda ya kenwana bitumba, ti bantu ya politiki ya kukonda masonga, ti bamfumu ya luvunu ya mabundu, mpi ti bantu ya nku ya kukonda mawa. Mpila ya kuyidika inza ya mvimba kele ve. Biblia kemonisa nde ntangu yina Nzambi takatula inza ya mbi na bitumba na yandi ya Armagedoni mefinama. Yo takangula nzila na inza ya mpa ya lunungu.—Kusonga 16:14-16.
14 Yehowa Nzambi kuponaka Yezu Kristu na kuvanda Mfumu ya Kimfumu to luyalu na Yandi ya zulu. Bamvula mingi na ntwala, Biblia kutubaka nde: “Mwana me butuka na beto! Nzambi me pesa beto mwana ya bakala! Yandi yina muntu ta yalaka beto. Bo ta bingaka yandi…Mfumu ya Ngemba. Kimfumu na yandi ta yela, yo ta kwenda kaka na ntwala; yo ta vandaka kaka na ngemba tii kuna.” (Yezaya 9:5, 6) Sambu na yina metala luyalu yai, Yezu kulongaka balongoki na yandi na kusamba nde: “Kimfumu na nge kwisa, luzolo na nge kusalama awa na ntoto bonso na zulu.” (Matayo 6:10) Mutindu beto tamona yo na nima na mukanda yai, ntama mingi ve Kimfumu ya Nzambi takatula baluyalu yonso ya inza yai, mpi yo tayinga baluyalu yango yonso. (Daniele 2:44) Na nima, Kimfumu ya Nzambi tatula paladisu na ntoto.
INZA MOSI YA MPA MEFINAMA!
15 Biblia kendimisa beto nde: “Beto ke vingila nde Nzambi kubasisa zulu ya mpa ti ntoto ya mpa, yina ya yandi silaka beto; kuna bantu yonso ta lemfuka kaka na Nzambi konso ntangu.” (2 Piere 3:13; Yezaya 65:17) Bantangu yankaka ntangu Biblia ketubilaka “ntoto,” yo kezolaka kutubila bantu yina kezingaka na ntoto. (Kuyantika 11:1) Yo yina, “ntoto ya mpa” ya lunungu kele kimvuka ya bantu yina Nzambi tandima.
16 Yezu kusilaka nde na inza ya mpa yina takwisa, bantu yina ya Nzambi mendimaka tabaka dikabu ya “moyo ya mvula na mvula.” (Marko 10:30) Beto kelomba nge na kukangula Biblia na nge na Yoane 3:16 mpi 17:3, mpi na kutanga mambu yina Yezu kutubaka nde beto fwete sala sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula. Ntangu yai tadila na Biblia mambote yina bantu ya kelungisa mambu ya Nzambi kelombaka sambu na kubaka dikabu yai ya kitoko tabaka na Paladisu ya ntoto yina kekwisa.
17Mambi, bitumba, nku mpi mubulu tamana. “Bantu ya mbi ta vila,…kansi bantu yina ke kudikulumusaka, bo ta zinga…na ntoto.” (Nkunga 37:10, 11) Ngemba tavanda sambu ‘Nzambi tasukisa bitumba na nsi-ntoto yonso.’ (Nkunga 46:10; Yezaya 2:4) Na nima “muntu ya lunungu tamena, mpi ngemba ya mingi tii kuna ngonda kuvanda dyaka ve,” disongidila mvula na mvula.—Nkunga 72:7, NW.
18Bansambidi ya Yehowa tazinga na lutaninu. Konso ntangu ya bantu ya Izraele ya ntama vandaka kulemfuka na Nzambi, bo vandaka kuzinga na lutaninu. (Levi 25:18, 19) Yo tavanda mbote kibeni na kuzinga na lutaninu ya mutindu mosi na Paladisu!—Yezaya 32:18; Mishe 4:4.
19Nzala tavanda dyaka ve. Muyimbi-bankunga kuyimbaka nde: “Ntoto kufuluka na ble mingi, bangumba kufuluka na bima ya bilanga; yo vanda mingi bonso na ngumba ya Libani.” (Nkunga 72:16) Yehowa Nzambi tasakumuna bantu na yandi ya lunungu, mpi ‘ntoto tabuta-buta bima.’—Nkunga 67:7.
20Ntoto ya mvimba takuma paladisu. Ntoto yina bantu ya masumu kubebisaka ntete tafuluka ti banzo mpi bamasamba ya mpa mpi ya kitoko. (Yezaya 65:21-24; Kusonga 11:18) Na nima ya bilumbu, bantu takumisa nene bitini ya ntoto yina tavanda dezia na nsi ya luyalu na bo tii kuna ntoto ya mvimba takuma kitoko mpi tabuta bambuma bonso masamba ya Edeni. Mpi Nzambi takonda ve na ‘kupesa bantu bima mingi mutindu kele nzala na bo.’—Nkunga 145:16.
21Ngemba tavanda na kati ya bantu ti bambisi. Bambisi ya makasi ti ya bwala tadya kisika mosi. Nkutu mwana ya fyoti tatita ve bambisi yina kele kigonsa bubu yai.—Yezaya 11:6-9; 65:25.
22Maladi tamana. Sambu yandi kele Mfumu ya Kimfumu ya zulu ya Nzambi, Yezu tabelula bantu mingi kuluta bantu yina yandi belulaka ntangu yandi vandaka na ntoto. (Matayo 9:35; Marko 1:40-42; Yoane 5:5-9) Na nima, “ata muntu mosi ve…ta tuba diaka nde: ‘Mono ke bela.’”—Yezaya 33:24; 35:5, 6.
23Bantu ya beto kezolaka yina mefwaka tavutuka dyaka na luzingu ti kivuvu ya kukonda kufwa dyaka. Bantu yonso yina mefwaka mpi ya kele na mabanza ya Nzambi tafutumuka. Ya kyeleka, “bantu ya mbote ti bantu ya mbi ta telama na lufwa.”—Bisalu 24:15; Yoane 5:28, 29.
24 Luzingu mosi ya kitoko kibeni kevingila bantu yina kepona na kulonguka mambu ya metala Ngangi na beto ya Nene, Yehowa Nzambi, mpi na kusadila yandi! Yezu vandaka kutubila Paladisu ya ntoto yina kekwisa ntangu yandi silaka muntu ya mbi yina kufwaka na lweka na yandi nde: “Nge ta vandaka ti mono na Paladiso.” (Luka 23:43) Yo kele mfunu nde beto longuka mambu mingi ya metala Yezu Kristu, sambu beto tabaka balusakumunu yai yonso na nzila na yandi.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Lukanu ya Nzambi ya kukumisa ntoto paladisu talungana.—Yezaya 45:18; 55:11.
- Satana muntu ke na kuyala inza yai bubu yai.—Yoane 12:31; 1 Yoane 5:19, NW.
- Na inza ya mpa yina kekwisa, Nzambi tapesa bantu balusakumunu mingi.—Nkunga 37:10, 11, 29.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Lukanu ya Nzambi sambu na ntoto kele inki?
2. (a) Inki mutindu beto mezaba nde lukanu ya Nzambi sambu na ntoto talungana? (b) Biblia ketubaka nki na yina metala luzingu ya kukonda nsuka?
3. Inki mambu ya mpasi kemonana bubu yai awa na ntoto, mpi nki bangyufula yo kebasisa?
4, 5. (a) Nani kibeni kusolulaka ti Eva na nzila ya nyoka? (b) Inki mutindu muntu yina vandaka ntete ti bikalulu ya mbote mpi masonga lenda kuma muyibi?
6. Inki mutindu mwana mosi ya Nzambi ya kimpeve mpi ya ngolo kukumaka Satana Dyabulu?
7. (a) Sambu na nki Adami ti Eva kufwaka? (b) Sambu na nki bana yonso ya Adami kenunaka mpi kefwaka?
8, 9. (a) Yo kemonana nde Satana kubasisaka nki ntembe? (b) Sambu na nki Nzambi kufwaka ve bankolami yina na mbala mosi?
10. Inki mutindu nge lenda sadisa Yehowa na kupesa mvutu na ntembe yina Satana kubasisaka?
11, 12. (a) Inki mutindu mpukumuna mosi ya Yezu kukutanaka ti yo kemonisa nde Satana kele mfumu ya inza yai? (b) Inki dyaka kendimisa nde Satana kele mfumu ya inza yai?
13. Sambu na nki beto kele na mfunu ya inza ya mpa?
14. Nzambi meponaka nani sambu na kuvanda Mfumu ya Kimfumu na Yandi, mpi nki mutindu Biblia kutubilaka yo na ntwala?
15. “Ntoto ya mpa” kele inki?
16. Inki dikabu ya kitoko Nzambi tapesa bantu yina yandi kendimaka, mpi beto fwete sala nki sambu na kubaka yo?
17, 18. Inki mutindu beto lenda ndima nde ngemba mpi lutaninu tavanda bisika yonso na ntoto?
19. Inki mutindu beto mezaba nde madya tavanda mingi na inza ya mpa ya Nzambi?
20. Sambu na nki beto lenda ndima nde ntoto ya mvimba takuma paladisu?
21. Inki kemonisa nde ngemba tavanda na kati ya bantu ti bambisi?
22. Inki takumina maladi?
23. Sambu na nki lufutumuku tapesa beto kyese?
24. Inki kele mawi na nge na yina metala kivuvu ya kuzinga na Paladisu na ntoto?


c: text/html

text:
Zividéo mu JW.ORG
Tala nlonga wa zivideo zeto mu Internet, zilandani longi mu longi. Tala evo telesharje zivideo zivovele mambu ma Bibila mu mabuta, zintuenia ye bana. Tala mpe zivideo zozo zina kusadisa mu zaba mbotembote Zimbangi za Yehova.
Bue ndongokolo ya Bibila yisalamananga?
Mu nza yamvimba, Zimbangi za Yehova bazabakani mu progame yau ya longuka Bibila ye bantu mu zinzo zawu. Tala bue yisalamananga.
Nkia mambu masalamanga ku Nzo ya Kimfumu?
Kota muna kati mpe mona mu nge kibeni.
Video klip: Bila nki mulonguka Bibila?
Bibila kieti sadisa mafunda ma bantu mu ntoto wamvimba mu baka zimvutu mu biuvu bia binene bitadidi luzingu. Zolele kala mosi mu bau?
FILME
Zimbangi za Yehova—Bakubama mu samuna nsangu za mbote
Zimbangi za Yehova bazayakane mu kisalu kiawu kia longisa Bibila mu nza ya mbimba. Nkia mpila kisalu kiawu kiyilamene, kieta diatiswa, ye mbongo kwe zitukanga?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inki Kisika Beto Lenda Baka Bamvutu na Bangiufula ya Mfunu ya Luzingu?
Keti beto lenda baka bamvutu na . . .
siansi?
filozofi?
Biblia?
NSONIKI MOSI YA BIBLIA TUBAKA NA NZAMBI NDE
“Pesa mono mayele ya kubakisa . . . Ndinga na nge . . . kele kieleka.”—Nkunga 119:144, 160, Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa.
Biblia ke pesaka bantu mingi bamvutu.
Keti nge mpi ta zola kubaka bamvutu?
Site Internet jw.org lenda sadisa nge.
NA KUTANGA mikanda
Bamvutu na bangiufula ya Biblia
Lusadisu sambu na mabuta
NA KUTALA bavideo yina me simbama na Biblia
Malongi mpi bankunga sambu na bana
Bandongisila sambu na batoko
NA KUBAKA mikanda yai
INKI NGIUFULA KE TADILA NGE MPENZA NA BANGIUFULA YAI YA MFUNU?
Inki kele ntendula ya luzingu?
Keti Nzambi muntu kele na kisina ya bampasi na beto?
Inki ta kumina nge kana nge me fwa?
Nge lenda baka bamvutu ya Biblia na bangiufula yai na jw.org.
(Kwenda na LA BIBLE ET VOUS > QUESTIONS BIBLIQUES)


text:
Mukanda ya bafundisi
Mukanda ya bafundisi ya Biblia yo ke tuba bansangu ya ntangu ya mpasi ya bantu ya Israele, katuka ntangu bo kwizaka kubotula nsi ya Kanana ti kutunga muna ti na ntangu ya bantotila.
Bandambu tatu ya nene kele na mukanda yayi:
- Mambu yina kubwaka katuka ntangu bantu ya Israele kwizaka kutunga na nsi ya Kanana ti na lufwa ya Yozue.
- Bansangu ya bafundisi ya Israele
- Debora na Baraki
- Gedeoni
- Yefte
- Sansoni
- Bansangu ya mutindu na mutindu me tadila mavanga na kati ya bantu ya Israele ntangu bo me tula bantotila ntete ve.


text:
Befo Zimbangi zi Yave— Twidi ba nani’e?
Tu zebi ti tu fumini mu mimvila voti mu makanda mawombo ayi tunkolukanga zimbembo ziwombo, angi tu bundana mu tsundu yi mweka. Buawu tu ntombanga ku zitusaYave, Nzambi yi kibibila ayi mvangi bya byonso. Tu monisanga mangolo mitu mu ku landa kifwani ki Yesu Klisto ayi mayangi twidi mu ku zabakana ti twidi baklisto. Befo bonso tumvananga thangu mu kisalu ki kulonga bantu mambu matedi mu kibibila ayi kintinu ki Nzambi. Bo tum monisanga kimbangi voti tunkambanga bantu mu matedi Yave Nzambi ayi kintinu kyandi, dyawu tu zabikini banga Zimbangi zi Yave
Kota mu nkond’itu mayo. Tanga kibibila mu nkondi mayo Bwela zaba ma tedi mu befo ayi ma tuntelanga mana


text:
KAPU KIA KUMI YE NANA
Luvubu ye Ngwizani Aku yo Nzambi
O luvubu lwa Akristu aweyi luvangilwanga?
Nkia mambu ofwete lungisa muna vubwa?
O muntu aweyi kekuyiyekolwelanga kwa Nzambi?
Ekuma ofwete vubilwa?
“TALA maza; nki kinsimbidi muna vubwa?” Muna tandu kiantete, o nzimba Ntiopia wayuvula e kiuvu kiaki. Filipo wansamunwina e nsangu zambote zankwikidisa vo Yesu i Masia wa silwa nsilu. Vava kabakula mana kalongoka muna Nkand’a Nzambi, Ntiopia wavanga diambu diakala ngwizani ye mana kalongoka. Walomba vo kavubwa.—Mavangu 8:26-36.
2 Wau otomene longoka e kapu yantete ya nkanda wau ye Mbangi mosi a Yave, nanga wafwana mu kiyuvula kana vo: “Nki kinsimbidi muna vubwa?” Olongokele nsilu wa Nkand’a Nzambi wa moyo a mvu ya mvu muna Paradiso. (Luka 23:43; Lusengomono 21:3, 4) Olongokele mpe una bena amafwa ye vuvu kia lufuluku. (Kimpovi 9:5; Yoane 5:28, 29) Nanga okalanga ye Mbangi za Yave muna tukutakanu twau yo mona mpila besadilanga nsambil’aludi. (Yoane 13:35) Edi disundidi o mfunu, wayantikidi siamisa ngwizani aku yo Yave wa Nzambi.
3 Aweyi olenda songela vo zolele sadila Nzambi? Yesu wakanikina alongoki andi vo: “Nwenda, nwakitula wantu a zula yawonso s’alongoki, nwabavuba.” (Matai 28:19) Yesu yandi kibeni wasonga mbandu vava kavubwa muna maza. Kazazilwa kaka maza vana ntu ko. (Matai 3:16) E mvovo wau “vubwa” muna Kingerekia usonganga vo “dimuka.” Ikuma vo, o muntu muna vubwa yo kituka se Nkristu divavanga vo kadimunwa emvimba muna maza.
4 Vubwa muna maza i diambu divavwanga kw’awonso bazolele kala ye ngwizani ambote yo Yave wa Nzambi. O luvubu i lusonganga luzolo lwaku lwa sadila Nzambi. Lusonganga vo oyangalele mu vanga luzolo lwa Yave. (Nkunga 40:7, 8) Kansi, muna vubwa ofwete lungisa maka mambu.
LUKWIKILU YE ZAYI UVAVWANGA
5 Ngeye walungisi kala diambu diantete. Mu nkia mpila? Nanga muna longokang’o Nkand’a Nzambi ovwidi zayi mu kuma kia Yave wa Nzambi ye Yesu Kristu. (Yoane 17:3) Kansi vena mpe ye mambu mayingi mana ofwete longoka. Divavwanga kwa Akristu vo ‘bazadiswa yo zayi wa luzolo [lwa Nzambi].’ (Kolosai 1:9) Kwendanga muna tukutakanu twa Mbangi za Yave dikusadisa mu vwa zayi wau. Ediambu diadi diamfunu kikilu. (Ayibere 10:24, 25) Kwendanga muna tukutakanu dikusadisa mu wokesa o zayi waku mu kuma kia Nzambi.
6 O muntu muna vubwa ke dina mfunu ko vo kazaya mawonso mena muna Nkand’a Nzambi. O nzimba wa Ntiopia wazaya mambu makaka, kansi lusadisu kavava muna bakula sono yakaka ya Nkand’a Nzambi. (Mavangu 8:30-36) Diau adimosi mpe kwa ngeye, vena ye mambu mayingi ofwete longoka. Dialudi, o longoka oma ma Nzambi ke kusuka ko. (Kimpovi 3:11) Muna kuma kiaki, muna vubwa ofwete zaya yo kwikila malongi masina ma Nkand’a Nzambi. (Ayibere 5:12) Muna bong’e nona, ofwete zaya ludi mu kuma kia mafwa, mfunu wa nkumbu a Nzambi ye Kintinu kiandi.
7 O zayi wa nkatu ke wafwana ko, kadi “ovo vakondelo lukwikilu, ke dilendakana ko, edi dia kunyangidika [o Nzambi].” (Ayibere 11:6) Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga vo wantu akaka muna mbanza ankulu ya Korinto vava bawa nsangu zasamunanga alongoki a Yesu, ‘bakwikila, yo vubwa.’ (Mavangu 18:8) Diau adimosi mpe kwa ngeye, elongi dia Nkand’a Nzambi difwete kukwikidisa vo o Nkand’a Nzambi wavumunwinwa kwa Nzambi. Difwana mpe kusadisa mu bunda e vuvu muna nsilu mia Nzambi ye nkum’a kimenga kia lukulu lwa Yesu.—Yosua 23:14; Mavangu 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
SAMUNANGA E LUDI KW’AKAKA
8 Ekolo lukwikilu lwaku lusikilanga muna ntima, diampasi dikala muna sweka mana olongokanga. (Yeremiya 20:9) Lukwikilu lukufila mu zayisa kw’akaka oma ma Nzambi ye makani mandi.—2 Korinto 4:13.
9 Nanga olenda yantika samuna ludi kia Nkand’a Nzambi vava omokenanga ye yitu, akundi, mfinangani ye akundi aku a salu. Kuna sentu, okala ye luzolo lwa samuna nsangu zambote kumosi ye Mbangi za Yave. Avo ntangwa yayi ifwene, mokena ye Mbangi ona olongokanga yandi Nkand’a Nzambi. Kele vo dilendakana, ongeye ye nlongi aku numokena ye akuluntu wole a nkutakani.
10 Ediadi dikusadisa mu toma zaya akuluntu a nkutakani ana bevungulanga ekambi dia Nzambi. (Mavangu 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Akuluntu awaya vava bemona vo otomene zaya yo kwikila malongi masina ma Nkand’a Nzambi, e zingu kiaku avo se kina ngwizani ye nsiku mia Nzambi ye luzolo lwaku lwa kituka se Mbangi a Yave, bekuzayisa mu yantika sala se nteleki a nsangu zambote.
11 Kuna diak’e sambu, muna kituka se nteleki ofwete soba zingu ye fu yaku. Ediadi disonganga vo ofwete yambula konso mambu makaka wavanganga kuna sweki. Muna kuma kiaki, wau olomba nswa wakituka se nteleki, ofwete yambula vola masumu mampwena, nze i tá zumba, kolwa malavu ye nua fomo.—1 Korinto 6:9, 10; Ngalatia 5:19-21.
LUVILUKU LWA NTIMA YO SOBA E FU
12 Vena ye maka mambu mafwete lungiswa vitila luvubu. O Petelo wa ntumwa wavova vo: “Nuvilukw’e ntima, nwavilukila, o masumu meno mavunzunwa.” (Mavangu 3:19) O vilukw’e ntima disongele vo kendalala o ntima mu kuma kia mana wavanganga. Kele vo muntu fu ya usafu kakala yau, o luviluku lwa ntima lwamfunu kikilu. Kansi, lwamfunu mpe kw’awana bakala ye fu yambote. Ekuma? Ekuma kadi wantu awonso basumuka, luloloko lwa Nzambi bavwidi o mfunu. (Roma 3:23; 5:12) Una kwalongokele ko Nkand’a Nzambi, kwazayanga ko kana alweyi i luzolo lwa Nzambi. Aweyi wadi zingila ngwizani ye luzolo lwandi? Muna kuma kiaki, o luviluku lwa ntima mfunu kikilu luna.
13 Avo ovilukidi o ntima ofwete soba fu yaku, isia vo ‘viluka.’ Mayingi ofwete vanga ka kuyibanza kaka ko yovo kendalala ntima mu kuma kia mana wavanganga. Ofwete yambula mpila zingu kiankulu yo vanga oma mansongi. O luviluku lwa ntima yo soba e fu yaku i diambu diakaka ofwete teka lungisa muna vubwa.
KUKIYEKOLA
14 Vena mpe ye diambu diakaka diamfunu ofwete teka vanga muna vubwa. Ofwete kukiyekola kwa Yave wa Nzambi.
15 Kukiyekola kwa Yave wa Nzambi muna sambu, disonganga vo osidi nsilu wa kituka se selo kiandi yakwele mvu. (Nsiku 6:15) Ekuma o muntu kafwete kitukila se ntaudi a Nzambi? Muna vutula mvutu za kiuvu kiaki, tal’e nona kiaki: Yindula vo eyakala oyantikidi zola o nkento. Ekolo kevavanga kunzaya, ovava mpe yangalela e fu yandi yo kunzola. I bosi, e nzola yayi yikumfila mu kunlomba vo bakazala. O lukazalu lusonga vo eyakala otambulwidi kiyekwa kiampwena. Kansi o zola kukumfila mu tambula kiyekwa kiaki kiampwena.
16 Vava ozaya Yave yo kunzola, dikuvana luzolo lwa kunsadila muna zingu kiaku kiawonso. Konso muntu ozolele landa Yesu Kristu wa Mwan’a Nzambi, kafwete ‘kuyivanina nkalu.’ (Maku 8:34) Kuyivanina nkalu disongele vo o makani ye luzolo lweto ke lufwete kululanga nsiku mia Nzambi ko. Una kuvubilu ko, ovanga luzolo lwa Yave wa Nzambi difwete kala se kani diantete muna zingu kiaku.—1 Petelo 4:2.
SUNDA WONGA WA BWA
17 Akaka mu kuma kia wonga bekatikisanga mu kuyiyekola kwa Yave. Wonga bemonanga wa fundiswa kwa Nzambi nze Akristu. Wonga wa sumuka yo kendeleka Yave bemonanga. Muna kuma kiaki, beyindulanga vo diambote mu lembi kuyekola kwa Nzambi.
18 Wau vo olongokele o zola Yave, olenda kuyiyekola kwa yandi yo sia ngolo mu zingila e ngwizani ye kuyiyekola kwaku. (Kimpovi 5:4) Vava omene kiyekola, ozola ‘kangal’e nkangala ifwene Yave muna kunyangidika.’ (Kolosai 1:10) Muna kuma kia nzol’aku kwa Nzambi, ke dikala diampasi ko mu vanga luzolo lwandi. Dialudi, okwikila mvovo mia Yoane wa ntumwa ona wasoneka vo: “I yau yiyi e nzol’a Nzambi, tulunda nkanikinu miandi: e nkanikinu miandi ke miampasi ko.”—1 Yoane 5:3.
19 Muna kuyiyekola kwa Nzambi ke divavanga ko vo wakala walunga. Yave ozeye etezo kiaku, kevavanga mana kulendi vanga ko. (Nkunga 103:14) Ozolele kusadisa kimana wasikila. (Yesaya 41:10) Olenda kala ye ziku vo avo obunda Yave e vuvu yo ntim’aku wawonso, “oyandi osingika nzila zaku.”—Ngana 3:5, 6.
SONGA KUKIYEKOLA KWAKU MUNA LUVUBU
20 Yindulanga mambu tulongokele kala dilenda kusadisa mu kuyekola kwa Yave muna sambu. Konso muntu ozolanga kikilu Nzambi kafwete ‘sia mpe kimbangi kia luvuluku vana meso ma ndonga.’ (Roma 10:10) Aweyi olenda wo vangila?
21 Zayisa kwa nkengi ofilanga e nkutakani aku vo ozolele vubwa. Okubika akuluntu muna fimpulula yaku e yuvu ya malongi masina ma Nkand’a Nzambi. Avo akuluntu bamwene vo wafwana muna vubwa, bekuzayisa e lumbu kina o vubwa.* Muna lumbu kia luvubu, vekala y’elongi disonganga e nsas’a luvubu. Muna sia ‘kimbangi kia lukwikilu luaku vana meso ma ndonga,’ o mpovi olomba kw’awana bevubwa mu vutula e mvutu za yuvu yole.
22 O luvubu i lusonga kwa nkangu vo ngeye ukiyekwele kwa Nzambi yo kituka se Mbangi a Yave. Awana bevubwa bedimunwa emvimba muna maza mu songa kwa nkangu vo bakiyekwele kwa Yave.
NSAS’A LUVUBU LUAKU
23 Yesu wavova vo alongoki andi bafwete vubilwa “muna nkumbu a Se, yo Mwana, yo mwand’avelela.” (Matai 28:19) Ediadi disonganga vo o muntu ovubwa kafwete zaya e wisa kia Yave ye kia Yesu Kristu. (Nkunga 83:18; Matai 28:18) Kafwete zaya mpe e nsasa ye salu kisalanga mwand’avelela yovo ngolo za Nzambi.—Ngalatia 5:22, 23; 2 Petelo 1:21.
24 O luvubu ke vangu dia dimuka kaka mu maza ko. Diambu diamfunu lusonganga. Vava muntu kedimunwanga muna maza disonganga vo ofwidi muna mpila zingu kiandi kiankulu. Vava kevayikiswanga disonganga vo ofulukidi se muntu a zingu kiampa mu vanga luzolo lwa Nzambi. Sungamena mpe vo, ongeye ukiyekwele kwa Yave, ke kwa muntu ko. Kukiyekola yo luvubu luaku i lubantiku lwa ngwizani aku yo Nzambi.—Nkunga 25:14.
25 Luvubu ke lusikidisanga luvuluzu ko. Ntumwa Paulu wasoneka vo: ‘Nusalanga mu kuma kia luvuluku lweno, yo wonga y’ezakamu.’ (Filipi 2:12) O luvubu i lubantiku kaka. E kiuvu kiamfunu i kiaki, aweyi olenda kadila wasikila muna nzol’a Nzambi? E kapu kia nsuka kivana mvutu za kiuvu kiaki.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- O luvubu lwa Akristu i dimunwa emvimba muna maza, ke zazilwa kaka maza ko.—Matai 3:16.
- O muntu muna vubwa kafwete vwa zayi wa ludi, songa lukwikilu muna luviluku lwa ntima, soba e fu yo kuyiyekola kwa Nzambi.—Yoane 17:3; Mavangu 3:19; 18:8.
- Muna kuyiyekola kwa Yave, ofwete kuyivanina nkalu, nze una bavanga alandi a Yesu.—Maku 8:34.
- Luvubu lusonganga vo o muntu ofwidi muna mpila zingu kiandi kiankulu yo fulwa se muntu a zingu kiampa mu vanga luzolo lwa Nzambi.—1 Petelo 4:2.
* O luvubu i diambu diamfunu divangamanga muna tukutakanu twampwena twa konso mvu twa Mbangi za Yave.
Yuvu ya Longokela
1. Ekuma Nzimba wa Ntiopia kalombela vo kavubwa?
2. Ekuma ofwete toma yindulwila e diambu dia luvubu?
3. (a) O Yesu nkia nkanikinu kavana kw’alandi andi? (b) O luvubu muna maza aweyi luvangilwanga?
4. O luvubu muna maza adieyi lusonganga?
5. (a) Nki diambu diantete kafwete vanga o muntu muna vubwa? (b) O tukutakanu twa Kikristu ekuma tunina o mfunu?
6. Nkia tezo kia zayi wa Nkand’a Nzambi ofwete kala kiau muna vubwa?
7. O longoka Nkand’a Nzambi adieyi kufwana vanga kwa ngeye?
8. Adieyi dikufila mu zayisa mana olongokanga kw’akaka?
9, 10. (a) Kwa nani ofwete yantikila zayisa e ludi kia Nkand’a Nzambi? (b) Adieyi ofwete vanga avo zolele yantika samuna nsangu zambote kumosi ye Mbangi za Yave?
11. Nkia nsombani bafwete vanga akaka muna kituka se ateleki?
12. Ekuma luviluku lwa ntima lunina o mfunu?
13. O luviluku, nki?
14. Nkia diambu diamfunu ofwete teka vanga muna vubwa?
15, 16. Kukiyekola kwa Nzambi aweyi disonganga? Adieyi difilanga muntu mu kuyiyekola?
17. Nki kisimanga akaka mu kukiyekola kwa Nzambi?
18. Adieyi dilenda kufila mu kukiyekola kwa Yave?
19. Ekuma kufwete mwena wonga ko mu kuyiyekola kwa Nzambi?
20. Kukiyekola kwa Yave ekuma ke dilendi vangilwa kusweki ko?
21, 22. Aweyi olenda sila ‘kimbangi kia lukwikilu luaku vana meso ma ndonga’?
23. O vubilwa “muna nkumbu a Se, yo Mwana, yo mwand’avelela” aweyi disonganga?
24, 25. (a) O luvubu adieyi lusonganga? (b) Nkia kiuvu kivaninwa e mvutu muna kapu kia nsuka?


text:
KAPU YA NSAMBWADI
Kivuvu ya Kyeleka Sambu na Bantu ya Beno Vandaka Kuzola Yina Mefwaka
Inki mutindu beto mezaba nde lufutumuku tasalama mpenza?
Inki kele mawi ya Yehowa na yina metala kufutumuna bafwa?
Nani tafutumuka?
YINDULA nde nge kebaka ntinu sambu na kutina mbeni mosi ya nku. Yandi kele ngolo mpi ntinu mingi kuluta nge. Nge kezaba nde yandi kewilaka ve bantu mawa sambu nge memonaka yandi kefwa banduku na nge yankaka. Nge kesala ngolo na kutina yandi, kansi yandi kepusana kaka penepene ti nge. Yo kemonana bonso nde kivuvu kele ve. Kansi, na mbala mosi, muntu mosi mebasika na lweka na nge sambu na kugulusa nge. Yandi meluta mpenza mbeni na nge na ngolo, mpi yandi mesila na kusadisa nge. Yo tapesa nge kikesa mingi mpenza!
2 Beto lenda tuba nde, mbeni ya mutindu mosi ke na kulanda nge. Yandi kelandaka beto yonso. Mutindu beto longukaka yo na kapu yina meluta, Biblia kebingaka lufwa nde mbeni. Ata muntu mosi ve na kati na beto lenda tina yo to kununga yo. Mingi na kati na beto memonaka mbeni yai kebaka luzingu ya bantu yina beto vandaka kuzola. Kansi Yehowa meluta mpenza lufwa na ngolo. Yandi kele Ngulusi ya zola yina memonisaka dezia nde yandi lenda nunga mbeni yai. Mpi yandi kesila nde yandi tafwa mbeni yai, mbala mosi mpi kimakulu. Biblia kelongaka nde: “Lufwa kele mbeni ya nsuka ya yandi ta fwa.” (1 Korinto 15:26) Yai kele nsangu ya mbote mpenza!
3 Bika beto tadila na bunkufi mutindu beto kekudiwaka kana muntu mosi ya beto mezaba mefwa. Kusala mutindu yai tasadisa beto na kubakisa kima mosi yina tapesa beto kyese. Yehowa kesila nde bafwa tazinga dyaka. (Yezaya 26:19) Yandi tavutula bo dyaka na luzingu. Yai kele kivuvu ya lufutumuku.
KANA MUNTU YA BETO KEZOLAKA MEFWA
4 Keti muntu mosi ya nge vandaka kuzola mefwaka dezia? Yo lenda vanda mpasi na kukanga ntima na ntwala ya mpasi mpi mawi ya kudimona kukonda lusadisu. Na bantangu ya mutindu yai, beto fwete sosa lusadisu na Ndinga ya Nzambi sambu na kubaka kikesa. (2 Korinto 1:3, 4) Biblia kesadisaka beto na kubakisa mawi ya Yehowa mpi ya Yezu na yina metala lufwa. Yezu, yina kumonisaka Tata na yandi na mutindu ya kukuka, kuzabaka mpasi yina bantu kevandaka ti yo kana bo mefwila muntu mosi. (Yoane 14:9) Ntangu Yezu vandaka na Yeruzalemi, yandi vandaka kwenda kutala Lazare ti bampangi na yandi ya bankento, Maria ti Marta, yina vandaka kuzinga na mbanza ya Betani. Bo kumaka banduku ya ngolo. Biblia ketuba nde: “Yesu vandaka kuzola bo yonso: Marta, mpangi na yandi ya nkento, ti Lazare.” (Yoane 11:5) Kansi mutindu beto monaka yo na kapu yina meluta, Lazare kufwaka.
5 Inki mutindu Yezu kudiwaka ntangu nduku na yandi kufwaka? Disolo ketela beto nde Yezu kuvukanaka ti bampangi mpi banduku ya Lazare na ntangu bo vandaka na mawa sambu na lufwa yina. Ntangu Yezu kumonaka bo, yandi waka mpenza mpasi na ntima. “Mawa ti mpasi simbaka yandi na ntima.” Na nima, disolo ketuba nde: “Yesu yantikaka kudila.” (Yoane 11:33, 35) Keti mawa ya Yezu ketendula nde yandi vandaka ve ti kivuvu? Ata fyoti ve. Ya kyeleka, Yezu kuzabaka nde dyambu mosi ya kuyituka zolaka kusalama. (Yoane 11:3, 4) Ata mpidina, yandi waka mpasi mpi mawa yina lufwa kenataka.
6 Na mutindu mosi buna, mawa ya Yezu kepesaka beto kikesa. Yo kelonga beto nde Yezu ti Tata na yandi, Yehowa, kemengaka lufwa. Kansi Yehowa Nzambi kele ti ngolo ya kunwanisa mpi ya kununga mbeni yina! Bika beto tala dyambu yina Nzambi kupesaka Yezu ngolo na kusala.
“LAZARE, KWISA KUBASIKA!”
7 Bo zikaka Lazare na dibulu mosi ya vandaka na kati ya ditadi, mpi Yezu kulombaka nde bo katula ditadi ya bo tulaka na munoko ya dibulu. Marta kubuyaka sambu na nima ya bilumbu iya, yo fwete vanda nde nitu ya Lazare yantikaka kupola. (Yoane 11:39) Na mabanza ya bantu, kivuvu kuvandaka ve.
8 Bo katulaka ditadi, ebuna Yezu kubokaka na ndinga ya ngolo nde: “Lazare, kwisa kubasika!” Inki kusalamaka? “Muntu yina vandaka ya kufwa kwisaka kubasika.” (Yoane 11:43, 44) Keti nge lenda yindula kyese yina bantu ya vandaka pana kuwaka? Ata Lazare kuvandaka mpangi na bo ya bakala, muntu ya dibuta na bo, nduku na bo, to mfinangani na bo, bo zabaka nde yandi fwaka. Kansi, ntangu yai yandi vandaka kaka muntu yina ya bo vandaka kuzola, ya kutelama dyaka na kati na bo. Yo vandaka kumonana bonso nde yo lenda salama ve. Ntembe kele ve nde bantu mingi kuyambaka Lazare na kyese yonso. Yo vandaka mpenza kununga lufwa!
9 Yezu kutubaka ve nde yandi kesala kimangu yai na ngolo na yandi mosi. Na kisambu ya yandi salaka na ntwala ya kubinga Lazare na kubasika, yandi monisaka pwelele nde Yehowa muntu vandaka na Kisina ya lufutumuku yina. (Yoane 11:41, 42) Yai kele ve mbala mosi kaka ya Yehowa kusadilaka ngolo na yandi na mutindu yai. Lufutumuku ya Lazare kele kaka kimangu mosi na kati ya bimangu uvwa ya mutindu yai yina kele ya kusonika na Ndinga ya Nzambi.* Kutanga mpi kulonguka masolo yai kepesaka kyese. Yo kelongaka beto nde Nzambi kepona-ponaka ve, sambu na kati ya bantu yina kufutumukaka beto kele ti baleke mpi bambuta, babakala mpi bankento, bantu ya Izraele mpi bantu yina kele ve bantu ya Izraele. Mpi baverse yai ketubilaka mpenza kyese yina! Mu mbandu, ntangu Yezu kufutumunaka leke mosi ya nkento, bibuti na yandi “yitukaka ngolo ntangu bo monaka mambu yina.” (Marko 5:42) Ya kyeleka, Yehowa kupesaka bo kikuma mosi ya kuwa kyese yina bo lenda vila ve ata fyoti.
10 Ya kyeleka, nsukansuka, bantu yina Yezu kufutumunaka kufwaka dyaka. Keti yo ketendula nde yo vandaka ve mfunu na kufutumuna bo? Ata fyoti ve. Masolo yai ya Biblia kendimisa bakyeleka ya mfunu mpi kepesa beto kivuvu.
KUBAKA MALONGI NA MASOLO YA LUFUTUMUKU
11 Biblia kelongaka nde bafwa “kuzaba kima ve.” Bo kele ve na luzingu mpi bo kelandaka ve kuzinga ata kisika mosi. Disolo ya Lazare kendimisa kyeleka yai. Ntangu yandi vutukaka na luzingu, keti Lazare kupesaka bantu kyese ti masolo ya mambu yina yandi monaka na zulu? To keti yandi bangisaka bo ti masolo ya boma ya bilungi ya tiya? Ve. Biblia kele ve ti bangogo ya mutindu yai ya Lazare kutubaka. Na bilumbu iya yina yandi vandaka ya kufwa, yandi vandaka “kuzaba kima ve.” (Longi 9:5) Lazare vandaka kulala mpongi na lufwa.—Yoane 11:11.
12 Disolo ya Lazare kelonga beto mpi nde lufutumuku kele dyambu ya kyeleka, kansi yo kele ve kaka disolo ya luvunu. Yezu kutedimisaka Lazare na ntwala ya kibuka ya batemwe. Ata bantwadisi ya mabundu, yina vandaka kumenga Yezu, kubuyaka ve kimangu yai. Kansi, bo tubaka nde: “Nki beto fweti sala? Sambu muntu yina [Yezu] ke sala mambu mingi ya kuyituka!” (Yoane 11:47) Bantu mingi kwendaka kutala muntu yina kufutumukaka. Yo yina, nkutu mingi na kati na bo kukwikilaka na Yezu. Bo bakisaka nde Lazare vandaka nzikisa ya pwelele yina vandaka kundimisa nde Nzambi muntu kutindaka Yezu. Nzikisa yai kuvandaka ngolo kibeni na mpila nde bantwadisi yankaka ya ntima ya mbi ya dibundu ya Bayuda kusalaka komplo sambu na kufwa Yezu ti Lazare.—Yoane 11:53; 12:9-11.
13 Keti yo mefwana na kundima nde lufutumuku kele dyambu mosi ya kyeleka? Ee, sambu Yezu kulongaka nde kilumbu kele “bantu yonso yina kele na mazyamu ya mbambukilu” tafutumuka. (Yoane 5:28, NW ) Yehowa kele Ngangi ya bima yonso yina kezingaka. Keti yo kele mpasi na kukwikila nde yandi lenda ganga dyaka luzingu? Na kutuba ya mbote, yo ketadila mingi mabanza ya Yehowa. Keti yandi lenda yibuka bantu ya beto vandaka kuzola yina mefwaka? Luyalanganu kele ya kufuluka ti bambwetete yina muntu lenda tanga ve, kansi Nzambi kebingaka konso mbwetete na zina na yo! (Yezaya 40:26) Yo yina, Yehowa Nzambi lenda yibuka mambu yonso ya metala bantu ya beto vandaka kuzola yina mefwaka, mpi yandi kele ya kuyilama na kuvutula bo na luzingu.
14 Kansi, inki kele mawi ya Yehowa na yina metala kufutumuna bafwa? Biblia kelongaka nde yandi kele na mpusa ya ngolo ya kufutumuna bafwa. Yobi, muntu ya kwikama, kuyulaka nde: “Kana muntu kufwa, keti yandi ta telama diaka?” Yobi vandaka kutubila kuvingila na mazyamu tii na ntangu yina Nzambi tayibuka yandi. Yandi tubilaka Yehowa nde: ‘Pana nge tabinga mono, ebuna mono takwisa; mpidina nge tavanda na kiese na kumona mono muntu ya nge salaka.’—Yobi 14:13-15.
15 Yindula fyoti! Yehowa kevandaka mpenza na kyese ya kuvutula dyaka bafwa na luzingu. Keti yo kepesa ve kyese na kuzaba nde Yehowa kewaka mutindu yina? Ebuna nki beto lenda tuba sambu na lufutumuku yina tasalama na bilumbu kekwisa? Nani tafutumuka, mpi na wapi?
“BANTU YONSO YINA KELE NA MAZYAMU YA MBAMBUKILU”
16 Disolo ya Biblia ya lufutumuku kelonga beto mambu mingi na yina metala lufutumuku yina tasalama na bilumbu kekwisa. Bantu yina bo vutulaka na luzingu awa na ntoto kuvukanaka dyaka ti bantu yina bo vandaka kuzola. Lufutumuku yina kekwisa tavanda mutindu mosi, kansi yo tavanda mbote mingi kuluta. Mutindu beto longukaka na Kapu ya 3, lukanu ya Nzambi kele nde ntoto ya mvimba kukituka paladisu. Yo yina, bafwa tafutumuka ve sambu na kuzinga na inza yina mefuluka ti bitumba, kufwa bantu, mpi maladi. Bo tavanda ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na ntoto yai na ngemba mpi na kyese.
17 Nani tafutumuka? Yezu kutubaka nde “bantu yonso yina kele na mazyamu ya mbambukilu tawa ndinga na yandi [ya Yezu]; ebuna bo tabasika.” (Yoane 5:28, 29, NW) Mutindu mosi, Kusonga 20:13 ketuba nde: “Nzadi-mungwa vutulaka bantu ya kufwa yina fwaka na masa. Lufwa ti nsi ya bantu yina me fwaka [“Hadesi,” NW], yo vutulaka mpi bantu na yo.” “Hadesi” kemonisa mazyamu ya bantu yonso. (Tala Appendice.) Mazyamu yai ya bantu yonso tabikala ya mpamba. Bamiliare ya bantu yina kepemaka kuna tazinga dyaka. Ntumwa Polo kutubaka nde: “Bantu ya mbote ti bantu ya mbi ta telama na lufwa.” (Bisalu 24:15) Yo ketendula inki?
18 Na kati ya “bantu ya mbote” beto lenda tanga bantu mingi ya Biblia ketubilaka yina kuzingaka na ntwala nde Yezu kukwisa na ntoto. Nge lenda yindula Noa, Abrahami, Sara, Moize, Ruti, Estere, mpi bantu mingi yankaka. Kapu ya 11 ya mukanda ya Baebreo ketubilaka ndambu ya babakala mpi bankento yai ya lukwikilu. Kansi na kati ya “bantu ya mbote” beto ketanga mpi bansadi ya Yehowa yina kefwa na ntangu na beto. Kivuvu ya lufutumuku kesadisaka beto na kuvanda ve na boma ya lufwa.—Baebreo 2:15.
19 Inki beto lenda tuba sambu na bantu yina kusadilaka ve to kulemfukilaka ve Yehowa sambu bo zabaka ve ata kima mosi ya metala yandi? Nzambi tavilana ve bamiliare yai ya “bantu ya mbi.” Yandi tafutumuna bo mpi tapesa bo ntangu ya kulonguka mambu ya metala Nzambi ya kyeleka mpi ya kusadila yandi. Na nsungi ya bamvula funda, Yehowa tafutumuna bafwa mpi tapesa bo dibaku ya kuvukana ti bantu ya kwikama na ntoto sambu na kusadila yandi. Yo tavanda ntangu mosi ya kitoko. Biblia kebingaka nsungi yai nde Kilumbu ya Kusambisa.#
20 Keti yo ketendula nde bantu yonso yina mefwaka tafutumuka? Ve, sambu Biblia ketuba nde bafwa yankaka kele na “Gehenna.” (Luka 12:5, NW) Zina Gehenna kukatukaka na kisika mosi ya bo vandaka kulosa mvindu na nganda ya Yeruzalemi ya ntama. Na kisika yina, bo vandaka kuyoka nitu ya bantu ya kufwa mpi mvindu. Bayuda vandaka kutadila bafwa yina bo vandaka kulosa nitu na bo kuna nde bo mefwana ve nde bo zika bo mpi na kufutumuka. Yo yina Gehenna kele kidimbu ya mefwana mpenza sambu na lufwa ya kimakulu. Ata Yezu tavanda ti kisalu ya kusambisa bantu ya moyo ti bafwa, Yehowa muntu kele Zuzi ya nsuka. (Bisalu 10:42) Yandi tafutumuna ve ata fyoti bantu yina yandi ketadila nde bo kele bantu ya mbi mpi yina kezola ve kusoba.
LUFUTUMUKU SAMBU NA KUKWENDA KUZINGA NA ZULU
21 Biblia ketubilaka mpi mutindu yankaka ya lufutumuku. Kufutumuka sambu na kukwenda kuzinga bonso kigangwa ya kimpeve na zulu. Mbandu ya lufutumuku yai kele kaka mosi na kati ya Biblia. Yo kele lufutumuku ya Yezu Kristu.
22 Ntangu bo fwaka Yezu na nitu ya kimuntu, Yehowa kubikaka ve nde Mwana na Yandi ya kwikama kubikala na mazyamu. (Nkunga 16:10; Bisalu 13:34, 35) Nzambi kufutumunaka Yezu, kansi bonso muntu ve. Ntumwa Piere ketendula nde bo “fwaka [Kristu] na nitu na yandi ya kimuntu, kansi yandi bakaka diaka moyo na nitu na yandi ya kimpeve.” (1 Piere 3:18) Yo vandaka mpenza kimangu mosi ya nene. Yezu kuvandaka dyaka na luzingu bonso kigangwa ya kimpeve ya ngolo! (1 Korinto 15:3-6) Yezu kuvandaka muntu ya ntete yina kubakaka mutindu yai ya lufutumuku ya lukumu. (Yoane 3:13) Kansi, yandi zolaka ve kuvanda muntu ya nsuka.
23 Sambu yandi zabaka nde ntama mingi ve yandi tavutuka na zulu, Yezu kusongaka balongoki na yandi ya kwikama nde yandi zolaka ‘kwenda kuyidikila bo kisika’ na zulu. (Yoane 14:2) Yezu kubingaka bantu yina takwenda na zulu nde ‘kibuka na yandi ya fyoti.’ (Luka 12:32, NW) Bantu ikwa tavanda na kati ya kibuka yai ya fyoti ya Bakristu ya kupakulama? Ntumwa Yoane ketuba mutindu yai na Kusonga 14:1: “Ebuna mono monaka, mpi tala! Mwana-dimeme [Yezu Kristu] ya kutelama na Ngumba Sioni, mpi kumosi ti yandi bantu mafunda nkama mosi makumi iya na iya bayina vandaka ti zina na yandi mpi zina ya Tata na yandi ya kusonama na bambunzu na bo.”
24 Bakristu 144 000 yai, yina kevukisa mpi bantumwa ya kwikama ya Yezu, kefutumukaka sambu na kuzinga na zulu. Lufutumuku na bo kesalama nki ntangu? Ntumwa Polo kusonikaka nde yo zolaka kusalama na ntangu ya kuvanda ya Kristu. (1 Korinto 15:23) Mutindu nge talonguka yo na Kapu ya 9, beto kezinga na ntangu yina. Yo yina, ndambu ya bantu yina mebikalaka na kati ya bantu 144 000 yina kefwa na bilumbu na beto kefutumukaka mbala mosi sambu na kukwenda kuzinga na zulu. (1 Korinto 15:51-55) Kansi, ntalu mingi ya bantu kele ti kivuvu ya kufutumuka na bilumbu kekwisa sambu na kuzinga na Paladisu na ntoto.
25 Ya kyeleka, Yehowa tanunga mpenza mbeni na beto lufwa, mpi yo takwenda kimakulu! (Yezaya 25:8) Kansi nge lenda kudiyula nde, ‘Bantu yina tafutumuka sambu na kuzinga na zulu takwenda kusala nki kuna?’ Bo tavanda na kati ya luyalu ya Kimfumu mosi ya kitoko na zulu. Beto talonguka mambu mingi ya metala luyalu yina na kapu ya kelanda.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Masolo ya Biblia ya lufutumuku kepesaka beto kivuvu ya kyeleka.—Yoane 11:39-44.
- Yehowa kele na mpusa ya ngolo ya kuvutula dyaka bafwa na luzingu.—Yobi 14:13-15.
- Bantu yonso yina kele na mazyamu ya bantu yonso tafutumuka.—Yoane 5:28, 29, NW
* Masolo yankaka kele na 1 Bantotila 17:17-24; 2 Bantotila 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Bisalu 9:36-42; mpi 20:7-12.
# Sambu na kuzaba mambu mingi ya metala Kilumbu ya Kusambisa mpi mambu yina bo tasadila sambu na kusambisa, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1-3. Inki mbeni kelandaka beto yonso, mpi sambu na nki kutadila mambu yina Biblia kelongaka kepesaka beto mwa kikesa?
4. (a) Sambu na nki mawi ya Yezu na lufwa ya muntu mosi ya bo vandaka kuzola kelonga beto na yina metala mawi ya Yehowa? (b) Inki kinduku ya ngolo Yezu kusalaka?
5, 6. (a) Inki Yezu kusalaka ntangu yandi vandaka ti dibuta mpi banduku ya Lazare yina vandaka na mawa? (b) Sambu na nki mawa ya Yezu kepesaka beto kikesa?
7, 8. Sambu na nki dyambu ya Lazare vandaka kumonana kukonda kivuvu na meso ya bantu yina vandaka pana, kansi Yezu kusalaka inki?
9, 10. (a) Inki mutindu Yezu kumonisaka Kisina ya ngolo yina yandi sadilaka sambu na kufutumuna Lazare? (b) Tanga mwa mambote yina beto tabaka kana beto ketanga masolo ya Biblia yina ketubila lufutumuku.
11. Inki mutindu disolo ya lufutumuku ya Lazare kesadisa beto na kundimisa kyeleka yina kele na Longi 9:5?
12. Sambu na nki beto lenda ndima nde lufutumuku ya Lazare kusalamaka mpenza?
13. Inki kepusa beto na kukwikila nde Yehowa lenda futumuna mpenza bafwa?
14, 15. Mutindu yo kemonana na mambu yina Yobi kutubaka, inki mutindu Yehowa kewaka na yina metala kuvutula dyaka bafwa na luzingu?
16. Nzambi tafutumuna bafwa sambu bo vanda na luzingu ya nki mutindu?
17. Bantu ikwa tafutumuka?
18. Banani kele na kati ya “bantu ya mbote” yina tafutumuka, mpi nki bupusi kivuvu yai lenda vanda na yo na luzingu na nge?
19. Banani kele “bantu ya mbi,” mpi nki dibaku Yehowa kepesa bo na mawete yonso?
20. Gehenna kele inki, mpi banani kekwendaka kuna?
21, 22. (a) Tanga mutindu yankaka ya lufutumuku ya beto kele na yo. (b) Nani vandaka muntu ya ntete na kufutumuka bonso kigangwa ya kimpeve?
23, 24. Banani kele na kati ya “kibuka ya fyoti” ya Yezu, mpi ntalu na bo kele ikwa?
25. Inki beto tatadila na kapu yina kelanda?


text:
KAPU KIA KUMI YE TATU
O Nzambi Aweyi Kebadikilanga Moyo?
O Nzambi aweyi kebadikilanga moyo?
O Nzambi aweyi kebadikilang’o katula vumu?
Aweyi tusongelang’o zitu wa moyo?
“YAVE i Nzambi aludi; oyandi i Nzambi amoyo” ukavova Yeremiya wa ngunza. (Yeremiya 10:10) Vana ntandu, Yave wa Nzambi i Mvangi a lekwa yawonso yamoyo. Ambasi kun’ezulu bavova mu kuma kia Yave vo: “I nge wasemena lekwa yawonso, muna luzolo luaku mpe i inina, yo semwa.” (Lusengomono 4:11) Muna nkunga wa kembelela Nzambi, Davidi wa Ntinu wavova vo: “E nto a moyo in’oko wina.” (Nkunga 36:9) Muna kuma kiaki, o moyo i lukau lwa Nzambi.
2 O Yave otaninanga mpe moyo eto. (Mavangu 17:28) Wakubika ntoto tuzingilanga, okutuvananga madia, maza ye fulumwinu. (Mavangu 14:15-17) O Yave ovanganga mama mawonso mpasi vo wantu bakala ye kiese. Kansi muna kala ye zingu kiambote, tufwete longoka nsiku mia Nzambi yo lemvokela mio.—Yesaya 48:17, 18.
ZITISANGA MOYO
3 Nzambi ozolanga vo twazitisanga moyo eto ye mia wantu akaka. Kasikil’owu, muna lumbu ya Adami yo Eva, Kaini wafungila mbunzi andi Abele makasi. Yave wanlukisa vo makasi mandi malenda kumfila mun’esumu diampwena. Kaini waveza lulukisu lwalu. ‘Watelamena Abele wa mbunzi andi yo kumvonda.’ (Etuku 4:3-8) Yave watumba Kaini wau kavonda mbunzi andi.—Etuku 4:9-11.
4 Vioka 2.400 za mvu, o Yave wavana nsiku kwa Aneyisaele kimana bansadila una ufwene. Wau vo nsiku miami kwa Mose miavewa, ezak’e ntangwa miyikilwanga vo Nsiku mia Mose. Umosi muna Nsiku miomio uvovanga vo: “Kuvondi ko.” (Nsiku 5:17) Ediadi diasonganga kwa Aneyisaele vo Nzambi ozitisanga moyo a muntu. Ikuma vo, o wantu bafwete zitisanga mioyo mia wantu akaka.
5 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a mwana una muna vumu? Muna Nsiku a Mose, o vonda mwana una muna vumu kia ngudi andi diambi. Elo, o moyo a mwana una muna vumu wantalu kuna kwa Yave. (Luvaiku 21:22, 23; Nkunga 127:3) Ediadi disonganga vo okatula vumu, diambi kikilu.
6 O zitisa moyo divavanga vo twazolanga akw’eto. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Konso on’osaula mbunzi andi, mumponda-muntu kwandi: nuzeye wo vo amimponda-wantu ke bena ya moyo a mvu ya mvu ukalanga mu yau ko.” (1 Yoane 3:15) Avo tuna ye vuvu kia moyo a mvu ya mvu, tufwete yambula menga ampangi zeto ekuma kadi o menga kufilanga wantu mu vangu dia nsoki. (1 Yoane 3:11, 12) Diamfunu twazolaziananga.
TUZITISANGA MOYO
- muna lembi katula vumu
- muna yambula fu yambi
- muna lembi saulanga akaka
7 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a yeto kibeni? O wantu ke bezolanga fwa ko, kansi akaka mu kuma kia nkembo besianga mioyo miau mu vonza. Wantu ayingi benuanga fomo ye diamba mu kuma kia nsaka. Mavangu mama meyivisanga e nitu yo vonda nkutu awana bevanganga mo. O muntu osadilanga e lekwa yayi kebadikilanga moyo ko vo wavauka. Mavangu mama mambi vana meso ma Nzambi. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korinto 7:1) Muna sadila Nzambi una ufwene, tufwete yambula mavangu mama. Kana una vo ke diasazu ko muna yambula mavangu mama, o Yave olenda kutusadisa. Oyangalelanga e ngolo tuvanganga mu zitisa mioyo mieto nze lukau lwatuka kwa Nzambi.
8 Avo tuzitisa moyo, tukala ye sungididi mu kuma kia vonza. Katuvanga diambu dilenda twasa mpasi ko ngatu vava sia mioyo mieto mu vonza mu kuma kia nkembo. Tuvenga mpe natina ekalu mu mpila yambi yovo sakana nsaka zisianga e zingu mu vonza. (Nkunga 11:5) O nsiku a Nzambi kwa Aneyisaele wavovanga vo: “Ovo otunga nzo ampa, otunga mpe nkakidilwa kuna nludi aku, kwatwasw’o menga muna nzo aku, ovo muntu osotokele ko.” (Nsiku 22:8) Muna kuma kia nkanikinu wau, diavavanga vo e lekwa yawonso muna tunga nzo ifwete toma kubikwa kimana mwalembi bwa muntu. Kele vo kalu una diau, ofwete dio toma lunga-lunganga. Kuyambula ko vo nzo yovo kalu diaku diatwasa vonza kwa ngeye kibeni yovo kw’akaka.
9 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a bulu? Wavauka mpe kuna kwa Mvangi. O Nzambi wavana nswa wa vonda bulu mu vwa madia yovo mvwatu yovo muna kuyitanina mu vonza. (Etuku 3:21; 9:3; Luvaiku 21:28) Kansi diambi mu vonda e bulu mu kuma kia nsaka yovo mu nkatu nkatu. Ediadi ke disonganga zitu wa moyo ko.—Ngana 12:10.
ZITIS’O MENGA
10 Kaini vava kavonda Abele wa mbunzi andi, Yave wamvovesa vo: ‘Menga ma mbunzi aku mekunkazila muna ntoto.’ (Etuku 4:10) Muna vova vo menga ma Abele mekunkazila, o Nzambi moyo andi kayika. Kaini moyo Abele kavonda, muna kuma kiaki wafwana tumbwa. Menga ma Abele yovo moyo andi wavavanga mfundis’a Yave. E diambu dia moyo ye menga diatoma kieseswa kuna nim’a Kizalu kia lumbu ya Noa. E Kizalu una ke kiayizidi ko, wantu bundu, masa ye nkovi kaka badianga. Vava Kizalu kiavioka, Yave wavovesa Noa ye wan’andi vo: “E ma yawonso ikiyanga ina yo moyo, i madia meno, una wina mbundu ankunzu, inuvene yo yawonso.” Kansi, o Nzambi wavana nkanikinu wau: “O nsuni yo moyo andi una vo menga mandi ke nudie ko.” (Etuku 1:29; 9:3, 4) Ozevo, kuna kwa Yave moyo ye menga ma konso vangwa má kimosi kwandi.
11 Tusonganga zitu muna menga muna lembi mo dia. Muna nsiku kavana kwa Aneyisaele Yave wakanikina vo: ‘Konso muntu…on’obakidi muna nkonda konso bulu yovo nuni andia; opongola menga kafukila mo o ntoto…i diau yavovesele wan’a Isaele vo, ke nudie menga ma konso mbizi ko.’ (Fuka 17:13, 14) E nkanikinu wau wa Nzambi walembi dia menga kwa Noa ntete wavewa vitila 800 za mvu. E nyindu a Yave watoma kiá: E selo yandi bafwana dia mbizi, kansi ke menga ko. Bafwete mo pongola vana ntoto. Ediadi diasonganga vo o moyo uvutwilu kwa Nzambi.
12 E nkanikinu wau uzitiswanga mpe kw’Akristu. Muna tandu kiantete antumwa ye akuluntu vana vena alandi a Yesu bakutakana mu sikidisa nsiku mifwete sadilwa muna nkutakani ya Kikristu. Babaka e nzengo vo: “Kadi diyindwilu vo wete kwa mwand’avelela y’oku kwa yeto, ke tunukùdikil’ezitu diakaka ko, mavangama kaka mama; nukenga yimenga ya teke, yo menga, ye ma yafiontoka [mbizi ya lembi vaikiswa menga], ye zumba.” (Mavangu 15:28, 29; 21:25) Tufwete ‘kuyikenga mu kuma kia menga.’ Vana meso ma Nzambi, o dia menga diau adimosi kwandi yo tá zumba ye nsambil’a teke.
13 Nga nkanikinu wau ufwete sadilwa mpe mu diambu dia vutulwiswa o menga? Elo. Muna bong’e nona: Yindula vo dotolo uvovese vo wayambula nua malavu mankolwa. Nga diambote mu sadila e ntumbu mu kotesa mo mu nitu aku? Ve! Diau adimosi mpe, kuyikenga mu kuma kia menga disongele vo ke tufwete mo kotesela mu mpila yakaka ko muna nitu zeto. Muna kuma kiaki, ka tufwete yambula ko vo konso muntu kavutula o menga mu nitu zeto.
14 Adieyi tuvova avo Nkristu olwele mputa yampwena yovo ovavanga pasulwa? Yindula vo dotolo uvovese avo kuvutulwisa menga ko fwa ofwa. Kieleka, Nkristu ke zolanga fwa ko, kadi o moyo i lukau lwa Nzambi. Otambulwila baka nlongo miakaka ke misangwanga menga ko. Kele vo dilendakana kafwete landa luludiku lwa dotolo yo tambulwila nlongo miakaka milenda vutula menga muna nitu.
15 Nga diambote kwa Nkristu mu kulula nsiku mia Nzambi muna vuluza moyo andi mu fikolo omu nza yayi? Yesu wavova vo: “Konso on’ozolele o vuluza moyo andi, vidisa kevidisa wo; kansi konso on’ovidisila moyo andi muna diambu diame, solola kesolola wo.” (Matai 16:25) Katuzolele fwa ko. Kansi avo tuvava vuluza moyo eto muna kulula nsiku mia Nzambi, mu vonza kia vidisa moyo a mvu ya mvu tukuyisianga. Ozevo, diangangu mu bundanga e vuvu muna nsiku miansongi mia Nzambi. Tufwete kalanga mpe ye vuvu vo avo tufwidi, o Nzambi okutusungamena yo kutuvutulwila moyo una vo i lukau lwandi lwantalu.—Yoane 5:28, 29; Ayibere 11:6.
16 O unu, selo ya Nzambi yakwikizi ye sikididi kiawonso bebakanga e nzengo za lemvokela luludiku lwandi mu kuma kia menga. Ke balendi mo dia ko yovo sadila mo mu mpila yakaka.* Bena ye ziku vo Nzambi wavanga menga ozeye edi diambote mu kuma kiau. Nga okwikidi dio?
MPILA MOSI KAKA YAMBOTE YASADILA MENGA
17 Nsiku a Mose mpila mosi kaka yambote ya sadila menga uyikanga. O Yave wakanikina Aneyisaele ankulu vo: “O moyo muna menga i wina: yanuvanina mo van’eziku mabakanisina mioyo mieno: kadi i menga mebakanisin’o moyo.” (Fuka 17:11) Vava Aneyisaele basumukanga, diavavanga vo bavananga tukau twa bulu yo sia menga van’eziku diakala muna saba ye muna tempelo. Eyayi i mpila mosi kaka yambote yasadilwang’o menga.
18 Akristu akieleka ke bena mu wisa kia Nsiku a Mose ko. Muna kuma kiaki, ke bevananga yimenga ya bulu ko yovo sia menga ma bulu van’eziku. (Ayibere 10:1) Ozevo, osadila menga van’eziku muna Isaele yankulu kini kia kimenga kiantalu kia Yesu Kristu wa Mwan’a Nzambi diasonganga. Nze una twalongoka mu Kapu kia 5 kia nkanda wau, Yesu muna vana moyo andi muna wete dieto wayambula vo menga mandi mabunguka se kimenga. I bosi watomboka kun’ezulu yo vana menga mandi se lukau kwa Nzambi. (Ayibere 9:11, 12) Ediadi diaziula e nzila muna lolokwa masumu meto kimana tuavwa moyo a mvu ya mvu. (Matai 20:28; Yoane 3:16) E mpila yayi ya sadila menga yamfunu kikilu yakala. (1 Petelo 1:18, 19) Muna kwikilanga muna menga ma Yesu kaka tulenda vuluzilwa.
19 Tuvutulanga mpe matondo kwa Yave wa Nzambi muna lukau lwa moyo katuvana. Ediadi difwete kutufila mu zayisanga kw’akaka vo, kwikila muna kimenga kia Yesu divananga elau dia vwa moyo a mvu ya mvu. O badikilanga moyo nze una kebadikilanga wo Yave dikutufila mu vanga wo y’etima diawonso. (Yezekele 3:17-21) Avo tulungisa e mbebe yayi ye sungididi kiawonso, tuvova nze una kavova Paulu wa ntumwa vo: ‘Dianu inusidìdi umbangi, kiau lumbu eki, ovo mpelèle muna menga ma wantu awonso. Kadi kialembwa nkutu ko kunusamunwin’o lukanu lua Nzambi luawonso.’ (Mavangu 20:26, 27) Samunanga e nsangu za Nzambi ye makani mandi kw’akaka i mpila yambote ya songela vo tuzitisanga o moyo yo menga.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Moyo i lukau lwa Nzambi.—Nkunga 36:9; Lusengomono 4:11.
- Wau vo mwana muna vumu kia ngudi wantalu vana meso ma Nzambi, o katula vumu i sumu diampwena.—Luvaiku 21:22, 23; Nkunga 127:3.
- Tuzitisanga moyo muna lembi wo sianga mu vonza yo lembi dia menga.—Nsiku 5:17; Mavangu 15:28, 29.
* Muna zaya mambu makaka mu kuma kia vutulwis’o menga, tala finkanda Como Pode o Sangue Salvar a Sua Vida? muna lukaya lwa 13-17, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.
Yuvu ya Longokela
1. Nani wavanga lekwa yawonso yamoyo?
2. O Nzambi adieyi kevanganga muna tanina moyo eto?
3. O Nzambi aweyi kabadikila lufwa lwa Abele?
4. Muna Nsiku a Mose, o Nzambi aweyi kasongela ngindu zandi mu kuma kia moyo?
5. Aweyi tufwete badikilang’o katula vumu?
6. Ekuma ka tufwete mengenanga ampangi zeto ko?
7. Nkia mavangu makaka ke mesonganga zitu wa moyo ko?
8. Aweyi tufwete silanga e sungididi mu kuma kia vonza?
9. Avo tuzitisanga moyo, aweyi tufwete badikilang’e bulu?
10. O Nzambi aweyi kesongelanga vo moyo ye menga má kimosi kwandi?
11. O Nzambi nkia nkanikinu kavana tuka muna lumbu ya Noa mu kuma kia menga?
12. Nkia nkanikinu a menga wasikidiswa kwa mwand’avelela muna tandu kiantete usadilwanga mpe o unu?
13. Yika e nona kisonganga vo e nkanikinu alembi dia menga usadilwanga mpe mu diambu dia vutulwis’o menga muna nitu?
14, 15. Kele vo dotolo ovovele vo Nkristu ofwete vutulwiswa menga, aweyi kafwete vanga? Ekuma?
16. Nkia nzengo bebakanga selo ya Nzambi mu kuma kia menga?
17. Muna Isaele yankulu, nkia mpila mosi kaka ya sadila menga yatondwanga kwa Yave wa Nzambi?
18. Nkia nsendo ye nsambu tutambula muna kimenga kia Yesu?
19. Adieyi tufwete vanga muna songa vo ‘twavelela muna menga ma wantu awonso’?


text:
Nki i Longi dia Nkand’a Nzambi?
Mbangi za Yave bavwidi nkubika ya longoka Nkand’a Nzambi yo wantu, ediadi dikubasadisanga mu vana mvutu za yuvu yayingi itokanesanga wantu nze eyi:
Nani i Nzambi?
Nga Nzambi okumvwanga kieleka mfunu?
Aweyi ndenda tomesena longo lwame?
Aweyi ndenda sololwela kiese muna zingu?
Tala mvutu za yuvu betoma yuvulanga wantu mu kuma kia nkubika eto ya longoka Nkand’a Nzambi yo wantu.
Ntu mia mambu tusadilanga, nze “Nzambi” yovo “longo” yo fimpa sono ya Nkand’a Nzambi yitoma kiesesanga diambu dina tusolele. Muna toma tezanesa mambu, tusololanga mawonso mevovanga Nkand’a Nzambi mu kuma kia diambu diodio. Muna mpila yayi, tuyambulanga vo Nkand’a Nzambi watoma kisasila.
Muna longoka Nkand’a Nzambi una ufwene, tusadilanga O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga? Nkanda wau utoma kiesesanga mambu mayingi kelonganga Nkand’a Nzambi mu kuma kia Nzambi, Yesu ye vuvu kieto kieto kia kusentu.
Ve, elongi diadi diangovo, kana nkutu nkanda mina tusadilanga ke milombelwanga nzimbi ko.
Wantu ayingi bevaulanga ola mosi muna konso lumingu kimana twalongoka yau Nkand’a Nzambi. Nkubika yayi ya longoka Nkand’a Nzambi ke ina ye ntangwa yasikididi ko ifwete zingila. Tuvava zitisa ntangwa ina osikidisa ngeye kibeni.
Avo ozolele longoka Nkand’a Nzambi, Mbangi mosi a Yave okwiza kukingula muna ola ye fulu kina ozolele. Muna miniti miakete okusonga e nkubika tusadilanga muna longoka Nkand’a Nzambi yo wantu. Avo oyangalele mu mana kekusonga, olenda kwamanana longoka.
Ve. Yeto Mbangi za Yave tuyangalalanga longoka Nkand’a Nzambi yo wantu, kansi ke tukomekenanga muntu ko kakota mu dibundu dieto. Vana fulu kia komekena wantu, tutoma kubasonganga dina Nkand’a Nzambi uvovanga. Tuzeye wo vo konso muntu ovwidi nswa wa sola mana kekwikila.


text:
NKUDIKA
Ayeyi i Nsasa Yakieleka ya Mvovo Miami—“Moyo” yo “Mwanda”?
VAVA owanga e mvovo miami “moyo” ye “mwanda,” adieyi oyindulanga? Wantu ayingi bekwikilanga vo o moyo yovo mwanda i má kilembi monekanga yo lembi fwa kina mu nitu eto. Bebanzanga vo muna lufwa e má kiaki kivaikanga muna nitu a muntu. Wau vo elongi diadi diamwangana mwawonso, ndonga besivikanga vava belongokanga vo Nkand’a Nzambi ke diau ko kelonganga. Ozevo, nki i moyo yo mwanda muna Nkand’a Nzambi?
MPILA USADILWANGA “MOYO” MUNA NKAND’A NZAMBI
Yambula twafimpa ntete o moyo. Sungamena dio vo o Nkand’a Nzambi kuna lubantiku mu ndinga ya Kiyibere ye Kingerekia wasonamena. Asoneki a Nkand’a Nzambi vava basoneka mu kuma kia moyo, mvovo wa Kiyibere ne′phesh ye wa Kingerekia psy·khe′ basadilanga. E mvovo miami miau miole vioka 800 za fulu miasonama, e nsekola ya Tradução do Novo Mundo mpila mosi kesekolwelanga mio vo “moyo.” Avo otomene fimpa mpila yisadilwanga e mvovo “moyo” yovo mioyo muna Nkand’a Nzambi, omona vo e mvovo wau (1) muntu yovo wantu, (2) bulu yovo (3) zingu kia muntu ye kia bulu uyikanga. Yambula twafimpa mpila tatu zaswaswana isadilwanga moyo muna sono yakaka.
Wantu. “Muna lumbu ya Noa,…i muna mwavulukil’o wantu andwelo, i sia vo, enana dia wantu [mioyo], muna maza.” (1 Petelo 3:20) E mvovo wau mioyo wantu uyikanga i sia vo Noa, nkaz’andi, wan’andi atatu ye akazi au. Muna Luvaiku 16:16 tutanganga luludiku kavana o Yave kwa Aneyisaele mu kuma kia mana. Wabavovesa vo: “Konso muntu mun’owu wa ndi’andi; kome kome muna muntu, mun’owu wa lutangu lua wantu bena muna saba kiandi i nubonga kio.” Tala e sono yakaka ya Nkand’a Nzambi isadilanga mvovo moyo yovo mioyo nze wantu.— Etuku 46:18; Yosua 11:11; Mavangu 27:37 ye Roma 13:1.
Bulu. Muna lusansu lwa nsema tutanganga muna Nkand’a Nzambi vo: “O Nzambi kavova vo, Mbul’o maza matetaninwa ma ikwendanga, ina yo moyo, ye nuni zitimuk’ovansi muna ngambwil’ezulu. O Nzambi kavova vo, mbul’o ntoto watukwa ma kiamoyo muna wandi kanda, mbizi, ye ma kiyatatanga, ye bulu kia ntoto, muna wandi kanda: i una wekala.” (Etuku 1:20, 24) Muna sono kiaki, mbizi za maza ye twelezi yawonso beyikilwanga vo “mioyo.” E nuni ye bulu yakaka mpe yiyikilwanga vo mioyo muna Etuku 9:10 ye muna Fuka 11:46.
Zingu kia muntu. Ezak’e ntangwa e mvovo wau “moyo” zingu kia muntu uyikanga. Yave wavovesa Mose vo: “Wantu awonso ana bavav’o moyo aku bafwa.” (Luvaiku 4:19) Nki bavavanga atantu a Mose? Moyo andi bavavanga. O Rakele vava kawuta Benyamini wa mwan’andi, ‘e moyo andi uvaikidi (kadi fwa kafwidi).’ (Etuku 35:16-19) Muna ntangwa yayina, Rakele wavidisa moyo andi. Tala mpe mvovo mia Yesu: “Mono i mvungudi ambote: o mvungudi ambote oyekwela moyo andi muna mameme.” (Yoane 10:11) Yesu wayekola moyo andi yovo zingu kiandi muna wete dia nkangu. Muna tini yayi ya Nkand’a Nzambi, e mvovo wau “moyo” zingu kia muntu uyikanga. Olenda solola nona yakaka yisasilanga “moyo” mu mpila yayi muna 1 Ntinu 17:17-23; Matai 10:39; Yoane 15:13; Mavangu 20:10.
Avo okwamanene longoka Nkand’a Nzambi omona vo ke vena fulu ko kiyikanga “moyo ulembi fwa.” Kansi, Nkand’a Nzambi usonganga vo moyo fwa ufwanga. (Yezekele 18:4, 20) Muna kuma kiaki, o Nkand’a Nzambi uyikilanga mvumbi vo ‘moyo afwa.’—Fuka 21:11.
MPILA YISADILWANGA “MWANDA” MUNA NKAND’A NZAMBI
Yambula twafimpa una Nkand’a Nzambi kesadilanga mvovo wau “mwanda”. Akaka beyindulanga vo “mwanda” diambu dimosi ye “moyo.” Kansi, ke wau ko. Nkand’a Nzambi utoma kiesesanga vo “mwanda” yo “moyo” má yole yaswaswana. Mu nkia mpila?
Asoneki a Nkand’a Nzambi vava basoneka mu kuma kia “mwanda” mvovo wa Kiyibere ru′ach, ye wa Kingerekia pneu′ma basadila. Nkand’a Nzambi usonganga e nsas’a mvovo miami. Muna Nkunga 104:29 tutanganga vo: “[O Yave] oswekele ndose andi, bazakamene; okatula mwand’au [ru′ach], bafwa, yo vutuka muna ntoto.” Muna Yakobo 2:26 tutanganga vo “e to kiakondwa mwanda [pneu′ma], kiafwa.” Muna sono yayi, “mwanda” i má kisimbanga moyo muna nitu. E nitu yakondwa mwanda, yafwa. Muna kuma kiaki, muna Nkand’a Nzambi e mvovo wau ru′ach ke usekolwanga kaka ko vo mwanda, kansi usekolwnga mpe vo “ngolo” yovo ngolo za moyo. Muna bong’e nona, mu kuma kia Kizalu kia lumbu ya Noa, Nzambi wavova vo: “Omono ntwasa kizalu kia maza ova nza, kiafwantakesa nitu zawonso zina yo [ru′ach] mwand’a moyo kunansi ezulu.” (Etuku 6:17; 7:15, 22) Ozevo, o mwanda, i ngolo za moyo zilembi monekanga (má kisimbanga moyo) wa vangwa yawonso.
O mwanda ye moyo ke má kimosi ko. E nitu muna kala ye moyo mwanda yivwanga o mfunu nze una radio yivwanga mfunu a pilha muna lenda vova. E radio yakondwa e pilha ke ilendi vova ko. Kansi, avo osidi pilha muna radio yo ziula yo, e ngolo za pilha zisadisa e radio mu vova. Diau adimosi mpe, e mwanda i ngolo zisimbanga o moyo muna nitu eto. Nze ngolo za pilha, o mwanda mpe ka ulendi yindula ko. E mwanda i ngolo zakondwa kiwuntu. Nze una kavova ntozi a nkunga, e nitu yakondwa mwanda yovo ngolo za moyo, ‘yafwa, yo vutuka muna ntoto.’
Muna Kimpovi 12:7 tutanganga mu kuma kia lufwa lwa muntu vo: “E mbundukutu [nitu andi] ivutuka muna ntoto una yakala, yo mwanda kuna kwa Nzambi ona wavana wo.” Vava mwanda yovo ngolo za moyo, zivaikanga muna nitu, e nitu yifwanga yo vutuka muna ntoto yatuka. Diau adimosi mpe, e ngolo za moyo zivutukanga kwa Nzambi. (Yobi 34:14, 15; Nkunga 36:9) Ediadi ke disonganga ko vo e ngolo za moyo kun’ezulu zitombokanga. Kansi, disonganga vo, o muntu avo ofwidi, e vuvu kia moyo wa kusentu kia muntu ndioyo kwa Yave wa Nzambi kaka kina. Muna mvovo miakaka o moyo andi va moko ma Nzambi una. O mwand’andi yovo ngolo za moyo, mu nkum’a Nzambi kaka ulenda vutukila muna zinga diaka.
Ekwe lufiaulwisu divananga mu zaya vo lwalu i luzolo lwa Nzambi mu kuma kia awonso bevundanga muna ‘nkala’! (Yoane 5:28, 29) Muna lufuluku, o Yave ovana nitu zampa kwa wantu afwa yo kubavutulwila moyo muna sia mwanda yovo ngolo za moyo muna nitu zau. Ekwe kiese kikala muna lumbu kiakina!
Avo ozolele longoka mayingi mu mpila isadilwanga e mvovo “mwanda” ye “moyo” muna Nkand’a Nzambi, osolola elongi diamfunu muna finkanda Adieyi Dikutubwilanga Vava Tufwanga? ye nkanda Raciocínios à Base das Escrituras, muna lukaya lwa 32-36, miavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka. Zina «sida» kwiza tuka kifwalansa «syndrome de l'immunodéficience acquise».
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
- kusala bizumba na nkoso muntu, ata nge zaba yandi mbote mbote ve
- kuzanga masonga na makwela
- mpasi ya luzingu
- kukonda kuzaba inki yai maladi ya sida mpe mutindu ya kuditanina na yau
- ndongisila ya imbi ya banduku ya nkaka.
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.


text:
APPENDICE
Sheole ti Hadesi Kele Inki?
NA BANDINGA na yo ya kisina, Biblia kesadilaka ngogo ya Kiebreo she’ohl′ mpi ngogo ya Kigreki hai′des bambala kuluta 70. Bangogo yai yonso zole kele ti kuwakana ti lufwa. Bambalula yankaka ya Biblia kebalulaka yo bonso “mazyamu,” “bilungi,” to “dibulu.” Kansi, bandinga mingi kele ve ti bangogo yina kele ti ntendula ya sikisiki ya bangogo yai ya Kiebreo mpi ya Kigreki. Traduction du monde nouveau kesadilaka bangogo “Sheole” mpi “Hadesi.” Bangogo yai ketendulaka mpenza inki? Bika beto tadila mutindu bo kesadilaka yo na baverse ya kuswaswana ya Biblia.
Longi 9:10 ketuba nde: “Na nsi ya bafwa [“Sheole,” NW] kisika ya nge ke kwenda, kisalu kele ve, ngindu kele ve, mayele mpi kele ve.” Keti yo ketendula nde Sheole kele mazyamu mosi ya sikisiki kisika beto zikaka muntu ya beto vandaka kuzola yina mefwa? Ve. Ntangu Biblia ketubila kisika ya sikisiki ya kuzika muntu, to mazyamu, yo kesadilaka bangogo yankaka ya Kiebreo mpi ya Kigreki, kansi she’ohl′ ti hai′des ve. (Kuyantika 23:7-9; Matayo 28:1) Dyaka, Biblia kesadilaka ve ngogo “Sheole” sambu na kutubila mazyamu mosi kisika bo zikaka bantu mingi na kimvuka, bonso mazyamu ya dibuta to mazyamu sambu na bantu mingi.—Kuyantika 49:30, 31.
Ebuna “Sheole” kele kisika ya nki mutindu? Ndinga ya Nzambi kemonisa nde “Sheole,” to “Hadesi,” ketendula kima mosi ya meluta nkutu mazyamu ya nene ya bantu mingi. Mu mbandu, Yezaya 5:14 ketuba nde Sheole kele ‘nene-nene mpi yo mekangula munoko na yo mingi kibeni.’ Na kikongo yankaka, ata Sheole meminaka dezia bafwa mingi kibeni, yo kemonana nde yo kele kaka ti nzala ya bantu mingi yankaka. Na kuswaswana ti konso kisika ya bo kezikaka bantu, yina bo lenda zika kaka ntalu fyoti mpamba ya bafwa, ‘Sheole kefulukaka ve.’ (Bingana 27:20, NW) Disongidila, yo kele ve ti ndilu. Yo yina, Sheole, to Hadesi kele ve kisika mosi buna ya sikisiki. Kansi, yo kele mazyamu ya bantu yonso, kisika ya kifwani yina bantu mingi melalaka na lufwa
Dilongi ya Biblia ya lufutumuku kesadisa beto na kuzaba dyaka mbote ntendula ya “Sheole” ti “Hadesi.” Ndinga ya Nzambi kewakanisa Sheole ti Hadesi na mutindu ya lufwa yina muntu lenda futumuka dyaka.* (Yobi 14:13, NW; Bisalu 2:31, NW; Kusonga 20:13, NW) Ndinga ya Nzambi kemonisa dyaka nde bantu yina kele na Sheole, to na Hadesi, kele ve kaka bantu yina kusadilaka Yehowa kansi mpi bantu mingi yina kusadilaka yandi ve. (Kuyantika 37:35, NW; Nkunga 55:15, NW) Yo yina, Biblia kelongaka nde “bantu ya mbote ti bantu ya mbi ta telama na lufwa.”—Bisalu 24:15.
* Na kuswaswana, Biblia ketendulaka nde bafwa yina tafutumuka ve kele na “Gehenna,” kansi na Sheole, to na Hadesi ve. (Matayo 5:30, NW; 10:28, NW; 23:33, NW) Bonso Sheole ti Hadesi, Gehenna kele ve kisika ya kyeleka.


text:
Sala Bansola ya Mayele Ntangu Nge Kele Leke
‘Beno bana-bankento mpi bana-babakala, beno kumisa zina ya Yehowa!’—NK. 148:12, 13.
1. Inki mabaku ya kitoko baleke mingi ya Bakristu kele ti yo?
BETO ke zinga na bantangu ya mfunu kibeni. Bamilio ya bantu ya makanda yonso ke kwisa na lusambu ya kieleka, na mutindu yina me salamaka ntete ve. (Kus. 7:9, 10) Baleke mingi kele na kiese mingi mutindu bo ke sadisa bantu na kuzaba kieleka ya Biblia yina ke gulusaka luzingu. (Kus. 22:17) Baleke ya nkaka ke longuka Biblia ti bantu mpi ke sadisa bo na kukuma ti luzingu ya mbote. Bankaka ke kwenda kusamuna na kikesa yonso na bateritware ya bandinga ya nzenza. (Nk. 110:3; Yez. 52:7) Inki mutindu nge mpi lenda vanda na kiese ya kupesa maboko na kisalu yina bansadi ya Yehowa ke sala?
2. Inki mutindu mbandu ya Timoteo ke monisa nde Yehowa ke sepelaka kupesa baleke mikumba? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.)
2 Sambu beno kele baleke, beno lenda sala bansola yina ta pesa beno mabaku ya kitoko na kisalu ya Nzambi. Mu mbandu, yo ke monana nde Timoteo yina vandaka kuzinga na bwala Listre salaka bansola ya mayele yina sadisaka yandi na kukuma misionere ntangu yandi lungisaka to katukaka kulungisa bamvula 20. (Bis. 16:1-3) Yo ke monana nde kaka na nima ya bangonda fioti, mbangika mosi ya ngolo basikaka mpi ntumwa Polo yambulaka dibundu ya mpa na Tesalonika; ebuna yandi pesaka Timoteo mukumba ya kuvutuka na Tesalonika sambu na kusiamisa bampangi. (Bis. 17:5-15; 1 Bate. 3:1, 2, 6) Keti nge lenda mona na mabanza kiese yina Timoteo waka ntangu yandi bakaka mukumba yina?
NSOLA NA NGE YA KULUTA MFUNU
3. Inki kele nsola ya kuluta mfunu yina nge lenda sala na luzingu na nge, mpi inki ntangu nge lenda sala yo?
3 Kileke kele ntangu yina muntu fwete sala bansola ya mfunu mingi. Kansi, kusadila Yehowa kele nsola ya mfunu mingi kuluta bansola yonso ya nkaka. Inki ntangu me fwana kibeni na kusala nsola yai? Yehowa ke tuba nde: ‘Yindula Ngangi na nge ya Nene na bilumbu ya kileke na nge.’ (Lo. 12:1) Mutindu mosi ya kuluta mbote ya ‘kuyindula’ Yehowa kele ya kusadila yandi na ntima ya mvimba. (Kul. 10:12) Nsola na nge ya kusadila Nzambi na ntima na nge ya mvimba kele nsola ya mfunu kuluta bansola yonso. Yo ta sadisa nge na bilumbu ke kwisa.—Nk. 71:5.
4. Katula nsola ya kusadila Yehowa, inki bansola ya nkaka ya mfunu ta vanda ti bupusi na mutindu nge ta sadila Nzambi?
4 Ya kieleka, katula kusadila Yehowa, kele mpi ti bansola ya nkaka yina kele mfunu sambu na makwisa na nge. Mu mbandu, nge ke yindula kana nge ta kwela to ve, muntu yina nge ta kwela mpi kisalu yina nge fwete sala na luzingu. Bansola yai kele mfunu, kansi ntete-ntete nge fwete sala nsola ya kusadila Yehowa na ntima ya mvimba. (Kul. 30:19, 20) Sambu na nki? Sambu bansola yina yonso kele na kuwakana. Nsola yina nge ta sala sambu na makwela mpi kisalu ta vanda ti bupusi na mutindu nge ta sadila Nzambi. (Fwanisa ti Luka 14:16-20.) Mutindu mosi, mpusa na nge ya kusadila Nzambi ta pusa nge na kusala bansola ya mbote na yina me tala makwela mpi kisalu. Yo yina, ntete-ntete nge fwete sala nsola na mambu ya kuluta mfunu.—Bafi. 1:10.
INKI NGE TA SALA NA KILEKE NA NGE?
5, 6. Monisa mutindu kusala bansola ya mbote lenda natila beto mambote na nima. (Tala mpi disolo “Nsola Yina Mono Salaka Ntangu Mono Vandaka Mwana-Fioti” na nimero yai.)
5 Kana nge me sola kusadila Nzambi, nge lenda yindula diambu yina yandi ke zola nde nge sala, mpi na nima sala nsola na mutindu nge ta sadila yandi. Mpangi-bakala mosi ya insi Japon sonikaka nde: “Ntangu mono vandaka ti bamvula 14, mono vandaka kusamuna ti nkuluntu mosi yina monaka nde mono vandaka ve kusepela na kisalu ya kusamuna. Na mawete yonso, yandi zabisaka mono nde: ‘Yuichiro, vutuka na nzo. Vanda mpi yindula mbote-mbote mambu yina Yehowa me salaka sambu na nge.’ Mono salaka mutindu yandi tubaka. Ya kieleka, mono landaka kuyindula mpi kusamba na nsungi ya mwa bilumbu. Malembe-malembe, mabanza na mono sobaka. Kukonda kusukinina, mono bakisaka nde mono yantikaka kusepela na kusadila Yehowa. Mono yantikaka kusepela kutanga masolo ya bamisionere, mpi kuyindula na mutindu mono lendaka kusadila Nzambi na ntima ya mvimba.”
6 Yuichiro yikaka nde: “Mono salaka ntete bansola yina ta sadisa mono na kukwenda kusadila Yehowa na bansi ya nkaka. Mu mbandu, mono salaka nsola ya kulonguka Kingelesi. Ntangu mono manisaka nzo-nkanda, mono solaka kisalu ya ntangu fioti, kulonga Kingelesi sambu na kuvanda ti ntangu ya kusala kisalu ya kimupasudi-nzila. Ntangu mono kumaka ti bamvula 20, mono yantikaka kulonguka ndinga ya insi Mongolie mpi mono bakaka dibaku ya kuvukana ti kimvuka ya ke tubaka ndinga yina. Bamvula zole na nima, na 2007, mono kwendaka kutala insi yina. Ntangu mono vandaka kusamuna ti bapasudi-nzila ya nkaka mpi mono monaka nde bantu mingi vandaka na mfunu ya kuzaba kieleka, mono waka mpusa ya kukwenda kuzinga kuna sambu na kusadisa bo. Mono vutukaka na Japon sambu na kudibongisa. Tuka Aprili 2008, mono ke salaka kisalu ya kimupasudi-nzila na Mongolie. Luzingu kele ve pete awa. Kansi, bantu ke sepela na nsangu ya mbote mpi mono kele ti makuki ya kusadisa bo na kukwenda pene-pene na Yehowa. Mono me monaka nde, nsola yina mono salaka kele ya kuluta mbote.”
7. Inki bansola beto fwete sala sambu na luzingu na beto, mpi inki mbandu Moize bikilaka beto?
7 Konso Mbangi ya Yehowa fwete sala bansola na mutindu yandi ta sadila Yehowa na luzingu na yandi. (Yoz. 24:15) Beto lenda zabisa nge ve kana nge fwete kwela to ve, to nani nge fwete kwela to nki kisalu nge fwete sala. Keti nge ta sola kisalu yina ta lomba nde nge sala kaka formasio ya fioti? Baleke ya nkaka na kati na beno ke zingaka na babwala ya kinsukami kansi bankaka na bambanza ya kimvwama. Na nsi-ntoto ya mvimba, beno kele ya kuswaswana na bikalulu, makuki, eksiperiansi, bampusa mpi lukwikilu. Ziku, beno me swaswana kaka mutindu baleke ya Ba-Ebreo swaswanaka ti leke Moize na Ezipte. Yandi vandaka ti luzingu ya kuluta mbote na nzo ya ntotila, kansi baleke ya nkaka ya Ba-Ebreo vandaka bampika. (Kub. 1:13, 14; Bis. 7:21, 22) Bonso nge, bo mpi vandaka kuzinga na bantangu ya mfunu kibeni. (Kub. 19:4-6) Yo lombaka nde, konso muntu kusola diambu yina yandi ta sala na luzingu na yandi. Moize salaka nsola ya mbote.—Tanga Baebreo 11:24-27.
8. Baleke yina ke yindula na bansola yina bo ta sala na luzingu na bo kele ti nki lusadisu?
8 Yehowa ke sadisa nge na kusala bansola ya mayele ntangu nge kele leke. Yandi ke pesaka nge bandongisila na nzila ya minsiku yina nge lenda sadila na mambu yina nge ke kutanaka ti yo na luzingu na nge. (Nk. 32:8) Diaka, bibuti na nge yina kele Bakristu mpi bankuluntu ya dibundu lenda sadisa nge na kuyindula mutindu nge lenda sadila minsiku yina. (Bing. 1:8, 9) Bika beto tadila minsiku tatu ya Biblia yina lenda sadisa nge na kusala bansola ya mayele yina ta sadisa nge na kuvanda ti luzingu ya mbote na bilumbu ke kwisa.
MINSIKU TATU YA BIBLIA SAMBU NA KUTWADISA NGE
9. (a) Inki mutindu Yehowa me pesaka beto kimpwanza ya kupona? (b) ‘Kusosa ntete Kimfumu’ ke pesaka inki mabaku?
9 Sosa ntete Kimfumu ya Nzambi ti lunungu na yandi. (Tanga Matayo 6:19-21, 24-26, 31-34.) Yehowa me pesaka beto kimpwanza ya kupona. Yandi ke tubaka ve ntangu ikwa nge fwete lutisa na luzingu na nge sambu na kusamuna Kimfumu. Kansi, Yezu pesaka beto munsiku mosi ya mfunu mingi ya kusosa ntete Kimfumu. Kana nge ke sadila mambu yina yandi tubaka, yandi ta pesa nge mabaku ya kumonisa nde nge ke zolaka Nzambi, nge ke kudiyangisaka sambu na bamfinangani na nge, mpi nge kele na ntonda sambu na kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula. Ntangu nge ke yindula diambu ya me tala makwela mpi kisalu, sosa kuzaba kana bansola na nge ta pusa nge na kudiyangisa mingi sambu na bima ya kinsuni to yo ta monisa nde nge kele kikesa sambu na Kimfumu ya Nzambi mpi lunungu ya Nzambi.
10. Inki mambu salaka nde Yezu kuvanda na kiese, mpi inki bansola ta sala nde nge vanda na kiese?
10 Zwa kiese na kusadila bankaka. (Tanga Bisalu 20:20, 21, 24, 35.) Na mawete yonso, Yezu longaka beto munsiku yai ya mfunu mingi. Yandi vandaka muntu ya kiese kibeni sambu yandi salaka luzolo ya Tata na yandi na kisika ya kusala luzolo na yandi mosi. Yezu vandaka na kiese na kumona bantu ya kudikulumusa ke ndima nsangu ya mbote. (Luka 10:21; Yoa. 4:34) Mbala ya nkaka, nge mpi me waka kiese yina ke katukaka na kusadisa bankaka. Kana nge ke sadila minsiku yina Yezu longaka sambu na kusala bansola na nge, ntembe kele ve nde nge ta vanda na kiese mpi ta sepedisa Yehowa.—Bing. 27:11.
11. Sambu na nki Baruki vidisaka kiese na yandi, mpi inki ndongisila Yehowa pesaka yandi?
11 Kiese na beto ya mingi ke katukaka na kusadila Yehowa. (Bing. 16:20) Yo ke monana nde Baruki, kalaki ya Yeremia, vilaka diambu yina. Na ntangu mosi buna, yandi vandaka kusepela diaka ve na kusadila Yehowa. Yehowa zabisaka yandi nde: ‘Nge ke sosa bima ya nene sambu na nge mosi. Yambula kusosa bima yina. Sambu mono ke nata mpasi mosi na zulu ya bantu yonso, mpi na bisika yonso yina nge lenda kwenda, mono ta pesa nge moyo na nge bonso kima ya ntalu.’ (Yer. 45:3, 5) Inki nge ke yindula? Inki zolaka kupesa Baruki kiese, kusosa bima ya nene to kuguluka bonso nsadi ya kwikama ya Nzambi na lufwa ya Yeruzalemi?—Yak. 1:12.
12. Inki nsola sadisaka Ramiro na kuvanda na kiese na luzingu?
12 Ramiro, kele mpangi-bakala yina waka kiese na kusadila bankaka. Yandi ke tuba nde: “Mono butukaka na dibuta mosi ya kinsukami yina vandaka na bwala mosi na bangumba ya Andes. Yo yina, ntangu yaya na mono ya bakala ndimaka kufutila mono mbongo sambu na kutanga na iniversite, yo vandaka dibaku mosi ya nene. Kansi mono katukaka kubaka mbotika mpi mono kumaka Mbangi ya Yehowa; mupasudi-nzila mosi lombaka mono na kukwenda kusamuna ti yandi na mbanza mosi ya fioti. Mono kwendaka kuna, longukaka kuzenga nsuki mpi kangulaka salon sambu na kuzwa mbongo. Ntangu beto longaka bantu Masonuku, mingi na bo ndimaka na kiese yonso. Na nima, mono yantikaka kuvukana na dibundu mosi ya mpa ya ndinga ya bwala. Mono me lungisa bamvula kumi ntangu yai na kisalu ya ntangu yonso. Ata kisalu mosi ve lendaka kupesa mono kiese yina mono ke waka na kusadisa bantu na kuwa nsangu ya mbote na ndinga na bo.”
13. Sambu na nki kileke kele ntangu ya mbote sambu na kusadila Yehowa na ntima ya mvimba?
13 Sepela na kusadila Yehowa ntangu nge kele leke. (Tanga Longi 12:1.) Kuyindula ve nde nge fwete baka ntete kisalu mosi ya mbote, ebuna nge ta sadila Yehowa na nima. Kileke kele ntangu ya mbote kibeni ya kuyantika kusadila Yehowa na ntima ya mvimba. Baleke mingi ke vandaka mpenza ve ti mikumba na dibuta mpi bo kele ti mavimpi ya mbote mpi ngolo ya kulungisa mikumba ya nene. Inki nge ta zola kusala sambu na Yehowa na kileke na nge? Mbala ya nkaka, lukanu na nge kele ya kuvanda mupasudi-nzila. To ziku, nge ke zola kukwenda kusamuna na teritware ya ndinga ya nzenza. To mbala ya nkaka, nge ke zola kusadila Yehowa na ntima ya mvimba na dibundu na nge. Ata nge kele ti nki lukanu na kisalu ya Nzambi, nge ta vanda na mfunu ya kisalu sambu na kuzingila. Yo ta lomba nge bantangu ikwa sambu na kubaka formasio? Inki nge ta sola?
SADILA MINSIKU YA BIBLIA SAMBU NA KUSALA BANSOLA YA MAYELE
14. Muntu yina ke kudibongisa na mambu yina yandi ta sala na bilumbu ke kwisa fwete keba na nki?
14 Minsiku ya Biblia tatu yina beto me katuka kutadila lenda sadisa nge na kusola kisalu yina nge ta sala. Ntembe kele ve nde balongi na nge me zaba mambu yina nge fwete sala sambu na kuzwa kisalu na insi na nge. To yo lenda vanda ti biro mosi ya leta yina lenda zabisa nge bisika yina bo ke baka bantu na bisalu to kisika yina nge ke zola kusala. Mambu yina bo ta zabisa nge sambu na kuzwa kisalu lenda sadisa nge, kansi nge fwete keba. Bantu yina ke zolaka ve Yehowa lenda sosa kuyedisa zola ya nsi-ntoto na ntima na nge. (1 Yoa. 2:15-17) Kana nge tadila mambu yina nsi-ntoto lenda pesa, kukonda mpasi ntima na nge lenda kusa nge.—Tanga Bingana 14:15; Yer. 17:9.
15, 16. Nani lenda pesa nge bandongisila ya mayele na yina me tala kisalu?
15 Kana nge me zaba mbote kisalu yina nge lenda sala, nge ta vanda na mfunu ya ndongisila ya mbote. (Bing. 1:5) Nani lenda sadisa nge na kusola kisalu yina ta wakana ti minsiku ya Biblia? Widikila bantu yina ke zolaka Yehowa, ke zolaka nge mpi me zaba nge mbote-mbote. Bo ta sadisa nge na kutadila makuki na nge mpi balukanu na nge. Ziku, mambu yina bo ta tuba ta sadisa nge na kutadila diaka balukanu na nge. Yo kele lusakumunu ya nene kana nge kele ti bibuti yina ke zolaka Yehowa! Diaka, bankuluntu ya dibundu yina kele babakala ya kimpeve ya me fwana, lenda sadisa nge. Nge lenda solula mpi ti bapasudi-nzila mpi bankengi-ntambudi. Sambu na nki bo salaka nsola ya kisalu ya ntangu yonso? Inki mutindu bo yantikaka kisalu ya ntangu yonso, mpi nki mutindu bo ke lungisaka bampusa na bo? Inki kiese bo ke bakaka na kisalu na bo?—Bing. 15:22.
16 Bantu yina me zaba nge mbote-mbote lenda sadila luswasukusu sambu na kupesa nge bandongisila. Mu mbandu, yindula nde nge ke zola kuyambula nzo-nkanda mpi kuyantika kisalu ya kimupasudi-nzila kaka sambu nge ke mona nde nzo-nkanda ke lombaka kusala ngolo. Muntu yina ke zolaka nge lenda bakisa mabanza na nge mpi lenda monisa nde, nzo-nkanda lenda sadisa nge na kukanga-ntima, kikalulu mosi ya mfunu mingi yina ta sadisa nge kana nge ke zola kusadila Yehowa na ntima ya mvimba.—Nk. 141:5; Bing. 6:6-10.
17. Inki bansola beto fwete buya?
17 Konso muntu yina ke sadilaka Yehowa ta kutana ti bigonsa ya kimpeve, disongidila mambu yina lenda kabula yandi ti Yehowa. (1 Bak. 15:33; Bakol. 2:8) Kansi, bisalu ya nkaka lenda vanda ti bigonsa mingi kibeni ya kimpeve, yina lenda bebisa bangwisana ya muntu ti Nzambi. Keti nge me zaba bantu ya nkaka ya nziunga na nge yina ‘me bebisaka lukwikilu na bo’ sambu bo ponaka kisalu mosi buna? (1 Tim. 1:19) Yo ta vanda mbote kibeni na kubuya kusala bansola yina lenda bebisa bangwisana na nge ti Nzambi.—Bing. 22:3.
SEPELA MUTINDU NGE KE SADILA NZAMBI NA KILEKE NA NGE
18, 19. Kana muntu me baka ntete ve lukanu ya kusadila Yehowa, inki yandi fwete sala?
18 Kana nge me yedisaka mpusa ya kusadila Yehowa na ntima na nge, sepela na mabaku yina nge kele ti yo mutindu nge ke sadila Nzambi ntangu nge kele leke. Sala bansola yina ta sadisa nge na kusadila Yehowa na bantangu yai ya mfunu kibeni.—Nk. 148:12, 13.
19 Kansi, nki nge fwete sala kana nge me baka ntete ve lukanu ya kusadila Yehowa? Kuyambula ve kukumisa lukwikilu na nge ngolo. Na nima ya kutubila bikesa yina yandi salaka sambu na kulanda luzingu yina Nzambi lenda sakumuna, ntumwa Polo sonikaka nde: “Kana beno kele ti mabanza ya mutindu ya nkaka na konso diambu yina, Nzambi ta monisa beno mabanza ya mbote. Ata mpidina, na kiteso yina beto me yela, bika beto landa kutambula na mutindu yina me fwana na nzila yai mosi.” (Bafi. 3:15, 16) Landa kusepela na zola ya Nzambi mpi bandongisila na yandi ya mayele. Sambu Yehowa kele mbote kuluta bantu yonso, yandi lenda sadisa nge na kusala bansola ya mayele ntangu nge kele leke.


text:
Mposo
Mposo kele ndonga ya bilumbu. Mposo kele mpe zina ya kilumbu ya sambanu ya mposo ya mindele.
Mposo ya mindele[soba | edit source]
Mposo ya mindele kele na bilumbu sambuadi.
Ngonda mosi kele na bamposo 4 ya mindele.
Kisina ya bazina ya bilumbu[soba | edit source]
Bazina ya bilumbu ya 1-5 kele zina ya lutangu (mosi, zole, tatu, iya ná tanu).
Zina ya Sabala ke katuka na kimputulukesi sábado ná zina ya Lumingu ke katuka na kimputulukesi domingo.
Mposo ya bakongo[soba | edit source]
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na bandinga ya bakongo.
Ngonda mosi kele na bamposo 7 ya bakongo.


text:
Yehowa Kele Nzambi Yina Ke Yidikaka Mambu na Ndonga
“Nzambi kele ve Nzambi mosi ya mavwanga, kansi ya ngemba.”—1 BAK. 14:33.
1, 2. (a) Nani kele kigangwa ya ntete ya Nzambi, mpi nki mutindu Yehowa sadilaka yandi? (b) Inki ke monisa nde bawanzio kele ya kuyidika mbote?
YEHOWA, Ngangi ya luyalanganu ke salaka mambu na ndonga. Kigangwa ya ntete yina yandi gangaka kele Mwana na yandi mosi kaka ya kubutuka, yina Biblia ke bingaka “Ndinga” sambu yandi kele kinati-ndinga ya ntete-ntete ya Nzambi. Yandi me sadilaka Yehowa tuka bamvula mingi, sambu Biblia ke tuba nde: “Na luyantiku Ndinga vandaka, mpi Ndinga vandaka ti Nzambi.” Biblia ke yika diaka nde: “Bima yonso salamaka na nzila na yandi [Ndinga], mpi ata kima mosi ve salamaka kukonda yandi.” Bamvula kuluta 2000 me luta, Nzambi tindaka Ndinga na ntoto, kisika yandi salaka luzolo ya Tata na yandi na kwikama yonso bonso muntu ya kukuka na zina ya Yezu Kristu.—Yoa. 1:1-3, 14.
2 Na ntwala ya kukwisa na ntoto, Mwana ya Nzambi sadilaka tata na yandi na kwikama yonso bonso ‘kapita na yandi ya kisalu.’ (Bing. 8:30) Na nzila ya Yezu, Yehowa me gangaka bamilio ya bigangwa ya kimpeve na zulu. (Bakol. 1:16) Biblia ke tuba sambu na bawanzio yina nde: ‘Mafunda na mafunda vandaka kusadila Yehowa, mpi bankama ya mafunda na mafunda telamaka na ntwala na yandi.’ (Dan. 7:10) Biblia ke bingaka bigangwa yina ya kimpeve makesa ya Yehowa ya kuyidika mbote.—Nk. 103:21.
3. Bambwetete mpi baplanete kele ikwa, mpi yo kele ya kuyidika inki mutindu?
3 Inki beto lenda tuba sambu na bima ya nkaka ya Nzambi me gangaka, mu mbandu mafunda ya bambwetete mpi ya baplanete? Yo kele ikwa? Zulunalu mosi (the Houston, Texas, Chronicle) ke tuba nde na kutadila bansosa yina bo me katuka kusala ntama ve, “luyalanganu kele ti mafunda ya bamiliare ya bambwetete mpi baplanete, to nde ntalu na yo kele mbala tatu kuluta ntalu yina bantu ya siansi vandaka kupesa na ntama.” Bambwetete ke vandaka ya kuyidika na bagalaksi, mpi konso galaksi ke vandaka ti bamiliare na bamiliare ya bambwetete mpi ya baplanete. Bagalaksi mingi kele ya kuyidika na bimvuka yina bo ke bingaka bisuka ya fioti (amas) mpi bisuka ya nene (superamas).
4. Sambu na nki yo me fwana na kutuba nde bansadi ya Nzambi yina kele na ntoto kele ya kuyidika?
4 Bonso bawanzio, bambwetete mpi bagalaksi kele ya kuyidika na ndonga kibeni. (Yez. 40:26) Yo yina, yo me fwana na kutuba nde Yehowa ke yidikaka mpi bansadi na yandi na ntoto. Yandi ke zolaka nde bo vanda ya kuyidika mbote sambu bo kele ti kisalu mosi ya mfunu yina bo ke salaka. Disolo ya kiese ya kisalu ya kwikama ya bansadi ya Yehowa ya ntangu ya ntama mpi ya bubu yai ke ndimisa nde Yehowa ke vandaka ti bo, mpi nde yandi “kele ve Nzambi mosi ya mavwanga, kansi ya ngemba.”—Tanga 1 Bakorinto 14:33, 40.
NZAMBI YIDIKAKA BANTU NA YANDI NA NTANGU YA NTAMA
5. Inki mutindu lukanu ya Nzambi ya kuyidika dibuta ya bantu na ntoto lunganaka ve?
5 Ntangu Yehowa gangaka bakala mpi nkento ya ntete, yandi zabisaka bo nde: ‘Beno buta mingi, beno fulusa ntoto mpi beno yala yo, beno vanda ti kiyeka na zulu ya bambisi ya masa, bandeke mpi ya konso kigangwa yina ke tambulaka na ntoto.’ (Kuy. 1:28) Dibuta ya bantu zolaka kuyela na ndonga sambu bo fulusa ntoto mpi kuyalumuna Paladisu na ntoto ya mvimba. Kukolama ya Adami ti Eva me kangaka nzila na kulungana ya ngidika yina na nsungi ya mwa ntangu. (Kuy. 3:1-6) Na nima, ‘Yehowa monaka mutindu mambi ya muntu vandaka mingi na ntoto, ntangu yonso bo vandaka kaka ti bangindu ya mbi na ntima na bo. Na mutindu yina, ‘ntoto bebaka na meso ya Nzambi ya kieleka mpi fulukaka ti mubulu.’ Yo yina, Nzambi bakaka lukanu ya kunokisa mvula ya ngolo na ntoto ya mvimba sambu na kufwa bantu ya mbi.—Kuy. 6:5, 11-13, 17.
6, 7. (a) Sambu na nki Noa ndimamaka na meso ya Yehowa? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.) (b) Inki kuminaka bantu yonso ya kukonda kwikama ya bilumbu ya Noa?
6 Kansi, ‘Noa ndimamaka na meso ya Yehowa’ sambu yandi “vandaka muntu ya mbote” yina ‘vandaka ya kukonda kifu na kati ya bantu ya ntangu na yandi.’ Sambu ‘Noa tambulaka ti Nzambi ya kieleka’ Yehowa pesaka yandi ntuma ya kutunga maswa mosi ya nene. (Kuy. 6:8, 9, 14-16) Maswa yina zolaka kutanina luzingu ya bantu mpi ya bambisi. Na bulemfu yonso, ‘Noa salaka mambu yonso yina Yehowa songaka yandi,’ mpi ti lusadisu ya dibuta na yandi, Noa manisaka kutunga maswa na mutindu ya mbote kibeni. Na nima ya kukotisa bigangwa yonso ya moyo, Yehowa “kangaka kielo ya maswa.”—Kuy. 7:5, 16.
7 Ntangu Mvula ya Ngolo nokaka na mvu 2370 N.T.B., Yehowa “fwaka bima yonso yina vandaka kuzinga awa na nsi-ntoto,” kansi yandi taninaka Noa muntu ya kwikama mpi dibuta na yandi na kati ya maswa. (Kuy. 7:23) Bubu yai, bantu yonso yina kele na ntoto kele bantekolo ya Noa, ya bana na yandi mpi ya bankento na bo. Kansi, bantu yonso ya kukonda lukwikilu yina kotaka ve na maswa fwaka sambu bo buyaka kuwidikila Noa “nsamuni ya lunungu.”—2 Pie. 2:5.
8. Inki nzikisa ke monisa nde Nzambi yidikaka mbote dikanda ya Izraele ntangu yandi pesaka bo ntuma ya kukota na Ntoto ya Lusilu?
8 Bamvula kuluta 800 na nima ya Mvula ya Ngolo, Nzambi yidikaka dikanda ya Izraele. Kuyidika yina vandaka kutadila mambu yonso ya luzingu na bo mpi mingi-mingi lusambu na bo. Mu mbandu, katula banganga-nzambi mpi Balevi, yo vandaka ti ‘bankento yina bo yidikaka sambu na kusala na munoko ya tenta ya lukutakanu.’ (Kub. 38:8) Ntangu Yehowa pesaka dikanda ya Izraele ntuma ya kukota na Kanana, bo kolamaka na yandi mpi yandi zabisaka bo nde: ‘Ata muntu mosi ve na kati na beno ta kota na ntoto yina mono zengaka kieleka nde mono ta pesa beno, katula kaka Kalebi mwana ya Yefune mpi Yozue mwana ya Nuni’ sambu bo nataka nsangu ya mbote ntangu bo kwendaka kutala Ntoto ya Lusilu. (Kut. 14:30, 37, 38) Na kuwakana ti lutwadisu ya Nzambi, Moize ponaka Yozue na kuyinga yandi. (Kut. 27:18-23) Ntangu Yozue kumaka pene ya kukotisa bantu ya Izraele na Kanana, Yehowa zabisaka yandi nde: ‘Vanda kikesa mpi ngolo. Kutekita ve mpi kuwa boma ve, sambu Yehowa Nzambi na nge kele ti nge konso kisika ya nge ke kwenda.’—Yoz. 1:9.
9. Inki vandaka nkadilu ya Rahabi na ntwala ya Yehowa mpi ya bantu na yandi?
9 Ya kieleka, Yehowa Nzambi vandaka ti Yozue kisika yonso yina yandi vandaka kukwenda. Mu mbandu, beto tadila mambu yina salamaka ntangu bantu ya Izraele tungaka kan na lweka ya Yeriko mbanza mosi ya Kanana. Na mvu 1473 N.T.B., Yozue tindaka mineki zole na Yeriko, mpi bo kutanaka ti Rahabi, nkento ya ndumba. Rahabi bumbaka bo na ludi ya nzo na yandi sambu na kutanina bo na bantu yina ntotila ya Yeriko tindaka sambu na kukanga bo. Rahabi zabisaka mineki nde: ‘Mono zaba nde Yehowa ta pesa ntoto yai na maboko na beno, sambu beto waka mutindu yandi yumisaka bamasa ya Nzadi-Mungwa ya Mbwaki na ntwala na beno mpi mambu yina beno salaka bantotila zole ya Amore.’ Yandi yikaka nde: ‘Yehowa Nzambi na beno kele Nzambi ya zulu mpi ya ntoto.’ (Yoz. 2:9-11) Sambu Rahabi kudikotisaka na organizasio ya Nzambi yina vandaka na ntangu yina, Nzambi bakaka lukanu ya kugulusa yandi ti dibuta na yandi ntangu bantu ya Izraele ta fwa bwala Yeriko. (Yoz. 6:25) Rahabi monisaka lukwikilu ti luzitu sambu na Yehowa mpi sambu na bantu na yandi.
NZAMBI YIDIKAKA BAKRISTU YA MVU-NKAMA YA NTETE
10. Inki Yezu songaka bamfumu ya mabundu ya Bayuda, mpi sambu na nki?
10 Na nsi ya lutwadisu ya Yozue, dikanda ya Izraele botulaka mbanza mosi-mosi ya nsi Kanana mpi kumaka kuzinga muna. Kansi nki salamaka na nima? Na nsungi ya bamvu-nkama mingi, dikanda ya Izraele landaka kukolama na bansiku ya Nzambi. Ntangu Yehowa tindaka Mwana na yandi na ntoto, kukolama na bo na Nzambi mpi na baprofete na yandi kumaka ngolo kibeni, yo yina Yezu bingaka Yeruzalemi “bwala yina ke fwaka baprofete.” (Tanga Matayo 23:37, 38.) Nzambi buyaka bamfumu ya mabundu ya Bayuda sambu na kukonda kwikama na bo na yandi. Yo yina, Yezu songaka bo nde: “Bo ta katula Kimfumu ya Nzambi na maboko na beno mpi bo ta pesa yo na dikanda mosi yina ta buta bambuma na yo.”—Mat. 21:43.
11, 12. (a) Inki ke monisa nde na mvu-nkama ya ntete, Yehowa kumaka kusakumuna organizasio mosi ya mpa na kisika ya dikanda ya Izraele? (b) Organizasio ya mpa ya Nzambi salamaka na banani?
11 Na mvu-nkama ya ntete T.B., Yehowa yambulaka dikanda ya Izraele ya kukonda kwikama. Kansi, yo ke tendula ve nde yandi zolaka diaka ve kuvanda ti bansadi ya kwikama ya kuyidika awa na ntoto. Yehowa kumaka kusakumuna organizasio mosi ya mpa yina vandaka na nsi ya lutwadisu ya Yezu Kristu mpi ya malongi na yandi. Organizasio yina yantikaka na Pantekoti ya mvu 33 T.B. Na ntangu yina, balongoki ya Yezu kiteso ya 120 vukanaka na nzo mosi na Yeruzalemi mpi “na mbala mosi makelele katukaka na zulu kaka bonso makelele ya mupepe ya ke bula ngolo, mpi yo fulukaka na nzo ya mvimba.” Na nima, “baludimi bonso ya tiya monanaka na bo mpi yo kabwanaka, mpi mosi-mosi kwisaka kuvanda na zulu ya konso muntu na kati na bo, mpi bo yonso fulukaka ti mpeve santu mpi bo yantikaka kutuba na bandinga ya kuswaswana, kaka mutindu mpeve vandaka kupesa bo nzila ya kutuba.” (Bis. 2:1-4) Diambu yai ya kuyituka kele nzikisa ya ngolo yina monisaka nde Yehowa vandaka ti organizasio yina ya mpa yina salamaka na balongoki ya Kristu.
12 Na kilumbu yina ya kiese, “[bantu] kiteso ya 3 000 yikamaka” na ntalu ya balongoki ya Yezu. Diaka, “Yehowa landaka kuyikila bo konso kilumbu bantu yina vandaka kuguluka.” (Bis. 2:41, 47) Bansamuni ya mvu-nkama ya ntete vandaka kusamuna ti kikesa yonso yo yina “Ndinga ya Nzambi landaka na kumwangana, mpi ntalu ya balongoki vandaka kaka kukuma mingi na Yeruzalemi.” Mpi “kibuka mosi ya nene ya banganga-nzambi yantikaka kulemfuka na lukwikilu.” (Bis. 6:7) Bantu mingi ya ntima-masonga ndimaka kieleka yina bantu ya organizasio yai ya mpa vandaka kusamuna. Na nima, Yehowa monisaka nde yandi vandaka ti organizasio yina ntangu yandi yantikaka kubenda “bantu ya makanda” na dibundu ya Bukristu.—Tanga Bisalu 10:44, 45.
13. Inki kisalu Nzambi me pesaka organizasio na yandi ya mpa?
13 Kisalu yina Nzambi pesaka balongoki ya Kristu zabanaka pwelele. Yezu, yandi mosi bikilaka bo mbandu. Ntangu fioti na nima ya mbotika na yandi, Yezu yantikaka kusamuna “Kimfumu ya zulu.” (Mat. 4:17) Yezu zabisaka balongoki na yandi na kusala kisalu yina. Yandi tubaka nde: “Beno ta vanda bambangi na mono na Yeruzalemi, na Yudea yonso mpi na Samaria, mpi tii na kisika ya kuluta ntama ya ntoto.” (Bis. 1:8) Balongoki ya Yezu ya ntete bakisaka mbote-mbote kisalu yina yandi pesaka bo. Mu mbandu na Antioshe yina kele pene-pene ya Pisidia, Polo mpi Barnabasi zabisaka bambeni na bo ya Bayuda na kikesa yonso nde: “Yo vandaka mfunu nde bo zabisa ntete ndinga ya Nzambi na beno. Kansi sambu beno ke buya yo mpi ke mona nde beno me fwana ve na kubaka luzingu ya mvula na mvula, beto ke kwenda na bantu ya makanda. Sambu Yehowa pesaka beto ntuma nde, ‘Mono me pona nge bonso nsemo ya makanda, sambu nge zabisa tii na nsuka ya ntoto nzila yina mono ta gulusa bantu.’” (Bis. 13:14, 45-47) Banda na mvu-nkama ya ntete, kitini ya organizasio ya Nzambi yina kele na ntoto ke zabisaka bangidika yina Yehowa me bakaka sambu na kugulusa bantu.
BANTU MINGI FWAKA, KANSI BANSADI YA NZAMBI GULUKAKA
14. Inki salamaka na mvu-nkama ya ntete na Yeruzalemi, kansi banani gulukaka?
14 Na kimvuka, Bayuda ndimaka ve nsangu ya mbote mpi mambu ya mpasi kuminaka bo sambu Yezu kebisaka balongoki na yandi nde: “Ntangu beno ta mona basoda me ziunga Yeruzalemi, beno zaba nde kufwa na yo me finama. Ebuna, bika nde bantu yina kele na Yudea yantika kutina na bangumba, bika nde bantu yina kele na kati na yo kubasika, mpi bika nde bantu yina kele na babwala ya pene-pene kukota ve na kati na yo.” (Luka 21:20, 21) Mambu yina Yezu tubaka lunganaka. Sambu Bayuda kolamaka na luyalu ya Baroma na mvu 66 T.B., basoda ya Roma yina vandaka na nsi ya lutwadisu ya Cestius Gallus ziungaka Yeruzalemi. Kansi, na mbala mosi basoda yina vutukaka mpi yo pesaka balongoki ya Yezu dibaku ya kubasika na Yeruzalemi mpi na Yudea. Eusèbe, muntu mosi ya mayele tubaka nde, bantu mingi sabukaka Nzadi Yordani sambu na kukwenda na Pella na Perea. Na mvu 70 T.B., basoda ya Roma yina vandaka na nsi ya lutwadisu ya Titus, Mfumu ya basoda, vutukaka mpi nwanisaka Yeruzalemi. Kansi, Bakristu ya kwikama gulukaka sambu bo tulaka dikebi na lukebisu ya Yezu.
15. Inki salaka nde dibundu ya Bukristu kuyela?
15 Ata balongoki ya ntete ya Kristu kutanaka ti mbangika mpi mambu ya nkaka yina mekaka lukwikilu na bo, dibundu ya Bukristu yelaka mingi na mvu-nkama ya ntete. (Bis. 11:19-21; 19:1, 19, 20) Bakristu yina ya ntete yelaka na kimpeve sambu Nzambi vandaka kusakumuna bo.—Bing. 10:22.
16. Sambu na kuyela mbote na kimpeve, yo lombaka nde konso Mukristu kusala inki?
16 Sambu na kuyela mbote na kimpeve, yo lombaka nde konso Mukristu kusala bikesa. Kulonguka Masonuku mbote-mbote, kukwenda mbala na mbala na balukutakanu ya dibundu mpi kusamuna nsangu ya Kimfumu na kikesa yonso vandaka mfunu. Mambu yai sadisaka sambu nde bansadi ya Nzambi ya ntangu yina kuyela na kimpeve mpi kuvanda na bumosi; yo kele mpi mutindu mosi bubu yai. Bantu yina vukanaka ti dibundu ya ntete yina vandaka ya kuyidika mbote bakaka mambote mingi sambu bankuluntu mpi bansadi ya kisalu vandaka ti luzolo ya kusadisa bo. (Bafi. 1:1; 1 Pie. 5:1-4) Diaka, bo vandaka kusepela mingi ntangu bankengi-ntambudi, mu mbandu Polo vandaka kukwenda kutala mabundu na bo! (Bis. 15:36, 40, 41) Beto kele na kiese ya kumona mutindu lusambu na beto me fwanana ti yina ya Bakristu ya mvu-nkama ya ntete. Beto kele na ntonda na mutindu Yehowa ke yidikaka bansadi na yandi tuka ntangu ya ntama! *
17. Inki beto ta tubila na disolo yina ke landa?
17 Sambu nsi-ntoto ya Satana ke finama na nsuka na yo, kitini ya organizasio ya Yehowa ya luyalanganu ya mvimba ya kele na ntoto ke kwenda na ntwala na vitesi ya mingi kibeni! Keti nge ke tambula kumosi ti yo? Keti nge ke yela na kimpeve? Disolo yina ke landa ta monisa mutindu nge lenda sala yo.
^ par. 16 Tala masolo “Bakristu Kesambilaka na Mpeve mpi na Kyeleka” mpi “Bo kelanda na kutambula na kyeleka” na Nzozulu ya Nkengi ya Augusti 1, 2002. Sambu na kuzaba mambu mingi na yina me tala kitini ya organizasio ya Nzambi ya kele na ntoto, tala mukanda Les Témoins de Jéhovah : Prédicateurs du Royaume de Dieu.


text:
Bavideo ya Biblia yina kekukindisa kiminu
Tala to basisa na Internet bavideo yina ke sala ke kukwikila na nge na Biblia vwanda ngolo. Bavideo yango melakisa wapi mutindu bimvangi kekumisaka Mvangi, wapi mutindu kubanda mbote luzingu na ntangu yina beto kele tete ntuenia, wapi mutindu kutatamana na kiminu na mambu ya mpasi. Sola ndinga yina nge zola na molonga yina, mpe niema na kisika ba mesonika “Sosa” samu na kutala bavideo yina kele na ndinga yango. Sonika mwa diambu ya titre samu na kutala bavideo yina kele.


text:
Zimbangi za Yehova: Banani tuena?
Tuena bisi mavata, nzingulu ye ndinga za mpila mu mpila, kansi tuena ye makani mamosi. Dia ntete tuzolanga vumina Yehova, Nsemi ye Nzambi ya Bibila. Tusalanga ngolo mulanda kifuani kia Yesu ye tuena kiese batubokidila baklisto. Mosimosi mu beto wuvananga ntangu mu sadisa bantu kidi bazaya Bibila ye Kimfumu kia Nzambi. Butu vananga kimbangi evo vovilanga Yehova ye Kimfumu kiandi, tuvueti nkumbu ya Zimbangi za Yehova.
Kota mu site y’eto. Tanga Biblia mu Internet. Bakula banani tuena ye nkia mambu tukwikilanga.


text:
Luyindulu lwa Lufwa lwa Yesu
Obokelo wiza lungana yeto muna yindula lufwa lwa Yesu. Sola e fulu kina lukufi yo ngeye.
Obokelo
Muna fuku wavitila lufwa lwandi, Yesu wakanikina alongoki andi vo bayindulanga kimenga kiandi kia lukulu. Wabavovesa vo: “I wau wuwu nuvanga muna luyindulu luame.”
O luyindulu lwa lufwa lwa Yesu, Kiantete, kia 14 kia Abidi, 2014 lukala kuna nima ndimuk’a ntangwa. Obokelo kwa Mbangi za Yave kumosi ye esi nzo aku y’akundi aku mu kwiza wá elongi diankufi muna lumbu kiaki, kimana wazaya e kuma lufwa lwa Yesu lwinina o mfunu.
Lukutakanu lwalu luvangama va fulu kina lukufi yo ngeye.