text:
DILONGO 95
Bawu Basa Bika ko Kusamuna
Vaba dibakala dimweka wuba manga dyatanga, nandi wuba kwendanga bilumbu byoso va tempelo mwingi kudinda zimbongo. Kilumbu kinkaka bo mvwala Petelo ayi Yoane baba kwenda ku tempelo, dibakala beni wubakamba: ‘Lemvuka, phananu zimbongo.’ Petelo wunkamba: ‘Minu yidi kyuma kilutidi na zimbongo mwingi kuvana. Mu dizina di Yesu, telama ayi dyata!’ Petelo wunsadisa katelama, ayi nandi wutona kudyata! Batu bawombo bayangalala mu mangitukulu mamonika ayi bawombo mu bawu bayiza ba mvawu baklisto.
Vayi zinganga zi Nzambi ayi Basaduse bo bayuwa mawu, bawala nganzi. Bawu bakangisa bapostolo, baba nata ku nzo yi lufundusu ayi baba yuvula: ‘Nani wuluveni mangolo ma kubelusila dibakala dibe manga dyatanga?’ Petelo wuvutula: ‘Yesu Klisto, beno muvonda.’ Zifumu zyoso badasuka ayi bankamba: ‘Bikanu betubilanga matedi Yesu!’ Vayi bapostolo batuba: ‘Befu tulendi bika ko kutubila matedi Nandi.’
Bo baba bikidila, Petelo ayi Yoane bayenda mu thinu kwidi minlandikini minkaka mi Yesu mwingi baba zabikisa mambu maba monikina. Bawu basambila va kimweka ayi badinda kwidi Yave: ‘Lemvuka wutusadisa tuba bakindama mwingi tubaka bu kuvangila kisalu kyaku.’ Yave wuba vana pheve’andi ayi bawu batatamana kulonga ayi kuvanga mangitukulu mwingi kubelusa batu. Thangu ka thangu thalu yi minlandikini yaba bwelama. Basaduse nsoki wuwombo baba monanga bapostolo diawu baba kangisila dyaka ayi baba tula mu buloku. Vayi va khati bwilu, Yave wufila mbasi, mwingi kaba kula mu buloku. Mbasi beni wuba kamba: ‘Vutukanu ku tempelo ayi tatamananu kulonga.’
Va meni meni bayenda zabikisa Basaduse ti: ‘Buloko buzibama vayi babakala lutudidi kuna, basi ko kuawu! Badi ku tempelo mu thangu ayiyi banlonga batu!’ Bawu bakangisa dyaka bapostolo ayi baba nata kunzo yinneni yi lufundusu. Nkulutu wu zinganga zi nzambi wutuba: ‘Befu tu yimina lubika bwe tubila matedi Yesu ve!’ Vayi Petelo wuvutula: ‘Theti tufweti tumukina Nzambi, bika batu.’
Zimfumu zi binganga badasuka ayi baba tomba kuvonda bapostolo. Vayi wumweka mu bafalisi wuba vana baba tanguninanga Ngamalieli, wulubula bankaka: ‘Tala, kebanu kwinu! Batu abobo, Nzambi widi yawu! Bukyedika kwandi ti beno mutidi kunwanisa Nzambi?’ Bawu bayuwa mambu katuba. Bo bamana kubabula, baba bikidila benda kuawu, vayi baba tebula moyo babika kubwe longa. Vayi bapostolo basa bika ko kulonga. Bawu batatamana kulonga zitsangu zimboti ku tempelo ayi mu nzo ka nzo.
‘Bulutidi mboti mu tumukina Nzambi vayi bika batu.’—Mavanga 5:29


c: text/html

text:
Commentaires sur CINQ ARMEES POUR COMBATTRE UN CIVIL NON ARME : MFUMU MUANDA NSEMI !
- Tueti nuani mvita yiwasila, mamo matueti mona mena mu mvita yayi tueti nuani, idina tufueti kubasonga vo, ni kakala ngolo zawu za nza yayi, balendi sala mu nzila zazo, ka bena lenda ko, kadi kisalu kiki kitueti sala i luzolo lua bakulu beto mu vuluza kanda dia kongo ye ndombe zazo mu katiopa ye nza yamvimba. mamo matueti mona i mu mvita yituasila bakulu beto. isavo beto ba makesa mu nzila kongo, kisalu kiaki i kisalu kia kimpeve, mbangudulu vo, ntangu zazo tufueti kubama, kala lukufi kadi ka tuzeyi ko, lutumu lua ne mavuemba nkosi, ovo nkua tulendo, nkia ntangu ovo lumbu luena bua. idina ngieti lomba kua makesa mamo mu nzila kongo, tukatuleno mpeve ya wonga, tukala bonso mfumu'eto ne mamvuemba nkosi. mpisulu ya mbote kua bantu babo ye makesa ma BDK.
Nouveau commentaire

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mwana ya Yairusi ya nkento; nkento mosi me simba bilele ya zulu ya Yezu (21-43)
5 Ebuna bo kumaka na simu ya nkaka ya nzadi-mungwa na ntoto ya bantu ya Geraza.+2 Mbala mosi ntangu Yezu basikaka na maswa, muntu mosi yina vandaka na nsi ya kiyeka ya mpeve mosi ya mbi katukaka na maziamu* mpi kwisaka kukutana ti yandi.3 Yandi vandaka kuzinga na maziamu, mpi tii na ntangu yina, ata muntu mosi ve vandaka kukuka kukanga yandi, ata ti miniololo.4 Mbala mingi bo vandaka kukanga yandi minioti mpi miniololo, kansi yandi vandaka kuzenga minioti yina mpi kuzenga-zenga miniololo yina; muntu mosi ve vandaka ti ngolo ya kuyala yandi.5 Ntangu yonso, mpimpa ti mwini, yandi vandaka kuboka na maziamu ti na bangumba, mpi yandi vandaka kudilwadisa ti matadi.6 Kansi ntangu yandi monaka Yezu na ntama, yandi bakaka ntinu mpi fukamaka na ntwala na yandi.+7 Ebuna yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Yezu, Mwana ya Nzambi ya Kuluta Zulu, inki mambu nge ti mono? Mono ke lomba nge na kudia ndefi na zina ya Nzambi nde nge ta monisa mono mpasi ve.”+8 Sambu Yezu vandaka kutubila yo nde: “Nge mpeve ya mbi, basika na muntu yai.”+9 Kansi Yezu yulaka yandi nde: “Zina na nge nani?” Yandi vutulaka nde: “Zina na mono Kimvuka, sambu beto kele mingi.”10 Mpi yandi landaka kubondila Yezu na kukula ve bampeve yina na insi.+11 Kimvuka mosi ya nene ya bangulu+ vandaka kudia kuna na ngumba.+12 Yo yina, bampeve yina bondilaka yandi nde: “Tinda beto na bangulu, sambu beto kota na kati na yo.”13 Mpi yandi pesaka bo nswa. Ebuna bampeve yina ya mbi basikaka mpi kwendaka kukota na kati ya bangulu; na nima kimvuka ya bangulu katukaka na ngumba mpi kudilosaka na nzadi-mungwa, bangulu yina vandaka kiteso ya 2 000, mpi yo dindaka na nzadi-mungwa.14 Kansi bankengidi ya bangulu yina tinaka, bo kwendaka kuzabisa nsangu yina na mbanza mpi na babwala ya fioti, ebuna bantu kwisaka sambu na kutala mambu yina salamaka.+15 Yo yina bo kwisaka na Yezu mpi monaka muntu yina vandaka ti bademo, yina vandaka ntete ti Kimvuka, yandi me vanda mpi me lwata bilele mpi me kuma ti mabanza ya mbote, ebuna bo waka boma.16 Diaka, bantu yina monaka yo songaka bo mambu yina kuminaka muntu ya vandaka ti bademo mpi mambu yina kuminaka bangulu.17 Ebuna bo yantikaka kubondila yandi na kukatuka na ntoto na bo.+18 Ntangu yandi vandaka kukota na maswa, muntu yina vandaka ntete ti bademo bondilaka yandi sambu na kukwenda ti yandi.+19 Yandi pesaka yandi ve nzila kansi songaka yandi nde: “Vutuka na bantu ya dibuta na nge, mpi tubila bo mambu yonso yina Yehowa* me sala sambu na nge mpi mawa yina yandi me monisila nge.”20 Yandi kwendaka mpi yantikaka kutuba na Dekapolisi* mambu yonso yina Yezu salaka sambu na yandi, mpi bantu yonso vandaka kuyituka.21 Ntangu Yezu sabukaka diaka na simu ya nkaka na maswa, kimvuka mosi ya nene ya bantu vukanaka pene-pene na yandi. Yandi vandaka pene-pene ya nzadi-mungwa.+22 Ntangu yai, ntwadisi mosi ya sinagoga, zina na yandi Yairusi, kwisaka mpi ntangu yandi monaka Yezu, yandi bwaka na makulu na yandi.+23 Yandi bondilaka Yezu mbala mingi nde: “Mwana na mono ya fioti ya nkento ke bela ngolo kibeni.* Kana nge zola, kwisa mpi tula yandi maboko+ sambu yandi beluka mpi yandi zinga.”24 Ebuna Yezu kwendaka ti yandi, mpi bantu mingi vandaka kulanda yandi mpi kukangama-kangama ti yandi.25 Kuvandaka ti nkento mosi yina vandaka kubasika menga+ bamvula 12.+26 Yandi monaka mpasi mingi na maboko ya minganga mingi mpi yandi manisaka bima na yandi yonso, mpi yandi bakaka ve mambote, kansi mpasi na yandi kumaka mingi.27 Ntangu yandi waka nsangu ya Yezu, yandi kotaka na kati-kati ya bantu mpi kwisaka na nima ya Yezu, ebuna yandi simbaka lele na yandi ya zulu,+28 sambu yandi vandaka kutuba nde: “Kana mono simba ata bilele na yandi ya zulu, mono ta beluka.”+29 Ebuna na mbala mosi menga na yandi basikaka diaka ve, mpi yandi waka na nitu na yandi nde yandi me beluka na maladi yina ya mpasi.30 Na mbala mosi Yezu bakisaka nde ngolo+ me basika na kati na yandi, ebuna yandi balukaka, yandi talaka bantu mpi yulaka nde: “Nani me simba bilele na mono ya zulu?”+31 Kansi balongoki na yandi songaka yandi nde: “Nge ke mona mutindu bantu ke kangama-kangama ti nge, ebuna nge ke yula nde, ‘Nani me simba mono?’”32 Kansi yandi vandaka kutala ndambu na ndambu sambu na kumona muntu yina salaka yo.33 Nkento yina vandaka kutekita na boma sambu yandi zabaka mambu yina kuminaka yandi; ebuna yandi kwisaka, fukamaka na ntwala ya Yezu mpi songaka yandi kieleka yonso.34 Yandi songaka nkento yina nde: “Mwana na mono, lukwikilu na nge me belula nge. Kwenda na ngemba,+ mpi beluka na maladi na nge ya mpasi.”+35 Ntangu yandi vandaka kaka kutuba, bantu ya nkaka yina katukaka na nzo ya ntwadisi ya sinagoga kwisaka mpi tubaka nde: “Mwana na nge ya nkento me fwa! Sambu na nki kuyangisa diaka Longi?”+36 Kansi Yezu waka mambu yina bo vandaka kutuba ebuna yandi songaka ntwadisi ya sinagoga nde: “Kuwa boma ve,* monisa kaka lukwikilu.”+37 Yandi pesaka ve ata muntu mosi nzila ya kulanda yandi, kaka Piere, Yakobo, mpi Yoane mpangi ya Yakobo.+38 Ebuna bo kumaka na nzo ya ntwadisi ya sinagoga; yandi monaka bantu ke tula makelele mingi ti bayina ke dila mpi ke tula milolo ya ngolo.+39 Ntangu yandi kotaka na nzo, yandi songaka bo nde: “Sambu na nki beno ke dila mpi ke tula makelele mingi? Mwana me fwa ve kansi yandi ke lala.”+40 Ebuna bo yantikaka kuseka yandi na kuvweza yonso. Kansi, ntangu yandi basisaka bo yonso na nganda, yandi bakaka tata ti mama ya mwana yina ti bantu yina vandaka ti yandi, mpi yandi kotaka kisika mwana yina vandaka.41 Ebuna yandi bakaka diboko ya mwana yina mpi tubilaka yandi nde: “Talita kumi,” yina kana bo balula yo, yo ke tendula: “Mwana-nkento ya fioti, mono ke tubila nge nde, ‘Telama!’”+42 Na mbala mosi mwana yina ya nkento telamaka mpi yantikaka kutambula. (Yandi vandaka ti bamvula 12.) Mpi na mbala mosi bo kukaka ve kuyala mawi na bo sambu bo waka kiese mingi kibeni.43 Kansi, yandi songaka bo mbala mingi* na kutuba ve diambu yai ata na muntu mosi,+ mpi yandi songaka bo na kupesa yandi madia.


text:
DILONGO 40
Davidi ayi Ngoliati
Yave wukamba Samueli: ‘Yenda ku nzo yi Isai. Kibila wumweka mu bana bandi nandi wunkwiza ba ntinu wu bana ba Isaeli.’ Samueli bo kavitila kuna, wumona mwana wutheti wu Isai ayi wuyindula: ‘Bukyedika, nandi yifweti sola mwingi kaba ntinu.’ Vayi Yave wulwengisa Samueli ayi wunkamba: ‘Minu yisodilanga ko mutu mu kutala kizizi, vayi mu kutala ma kadi mu ntima.’
Isai wubwe monisina Samueli bana bandi basambanu bankaka, vayi Samueli wutuba: ‘Yave kasa sola ko ni wumweka mu bawu. Ngye wisi ko mwana wunkaka?’ Isai wumvutudila: ‘Minu yidi mwana wunkaka wu dibakala wutsuka bantanguninanga Davidi, vayi nandi bekwenda kwe dikila mamemi.’ Bo Davidi kavitila, Yave wukamba Samueli: ‘Nandi wufweti sola!’ Samueli wundukudila malasi ku ntu ayi wunsola mwingi kaba ntinu wu bana ba Israeli.
Vasa vyoka ko bilumbu biwombo, bana ba Isaeli batona kunwana mvita ayi Bafilisteia. Basi Filisteia batwamisa va ntwala disodi diawu diba dizangama beni ayi diluta mangolo baba tedilanga Ngoliati. Bwilu ayi mwinya, nandi waba sevanga bana ba Isaeli ayi waba tendukanga: ‘Filanu disodi dimweka mwingi kanwana yama. Na kununga befu tunkwiza ba mimvika minu, vayi minu kununga, beno lunkwiza ba mimvika mitu.’
Davidi bo kayenda kabikila bidya kwidi zikhomba zyandi baba mu dingumba di masodi ma Isaeli bayenda mu mvita beni, nandi wuyuwa phila Ngoliati kaba sevila dikabu di Yave, diawu katubila: ‘Minu yinwana yandi!’ Vayi ntinu Sauli wunkamba: ‘Ngye wisi ko phunga yi kunwanisina disodi di thama banga Ngoliati.’ Davidi wumvutudila mu lufyatu: ‘Yave ma katsadisa.’
Sauli wumeka kuvwika Davidi bikhutu byandi bi kisengu kaba nwaninanga mimvita, vayi Davidi wunkamba kabika kwandi. Bosi Davidi wubonga fizika ayi wukuluka mu luvwa. Nandi wusola mamanya matanu mamboti ayi wutula mawu mu khutu’andi. Davidi wuduma zithinu mwingi kwe dengana Ngoliati. Ngoliati bo kamona phunga yi Davidi wunlenza ayi wutuba: ‘Fikama avava mwana ditoko. Bubu yi kukitula bidya bi zinuni ayi bibulu bi nsitu.’ Davidi kasa mona ko boma, vayi wumvutudila: ‘Ngye wunkwizila mu mbedi ayi dyonga, vayi minu mu dizina di Yave yi kukwizila. Kibila bakana ko befu wunnwanisa, angi Nzamb’itu. Diawu batu boso badi avava, ma bamona ti Yave nandi lutidi ke na mbedi ayi dyonga dyaku. Nandi wunkwiza tunungisa bubu.’
Davidi wutula dimanya mu fizika ayi wukuba diawu mu mangolo mandi moso. Mu lusalusu lu Yave, dimanya beni dikota va mbulu yi Ngoliati, wumyakama va tsi ayi wufwa. Basi Filisteia bo bamona abobo, batona kuduma zithinu mwingi kuvukisa myela myawu. Ngewu, wumfyatilanga Yave banga Davidi?
“Kuidi batu malendi baka bu kuvangimina ko vayi . . . kuidi Nzambi mamo malenda vangama.”—Malako 10:27


text:
Nsi Kongo
Nsi Kongo yi kabuama mu n’lambu sambanu : Mbamba, Soyo , Sundi, Mpangu, Mbata ye Mpemba. Disongidila tuka kuna nsi Gabon, Congo Brazzaville, Congo Kinshasa, Cabinda ye Angola. N’lambu mio mia sambanu mi kala ye mbanza mosi : Nkunda a Ngudi go mpi Mbanza Kongo, Besi mputu bu batula kuna bagana zina di Kongo dia Ngunga, lelo babokilanga Sao Salvador. Nkulu mi ntete, mama Nkengi Lufuma ye tata Nzala Mpandu bavua bana kumi ye bole mazina mau : Lukengo, Mulangu, Nkombo, Kanioka, Ndinda, Kana, Kinbu, Ngombe, Kalombo, Mulambi, Madionga, Lubaki.
Bau bakala bantu ba n’tele minda. Mu bau mubutukila bantu ba ndombe. Bau bazingidingi ku n’lambu Ethiopia. Kinkulu ki Kongo kitulonga nde taata Nimi ye mama N’zinga Nkuwu, bau babuta kanda di bakongo, bau bavua bana batatu, mazina mau : Nsaku, Mpanzu, N’zinga. Bau i bakulu beto. Bau bena makuku matatu matungimina kongo.
N’kulu Nsaku
Yani ukala kin’longo kia Kongo, ngunsa, nganga N’zambi. Yani usikila bantu muna ndongisila zani, kadi ukala nkua ngangu zi kimpeve ye usikila dibundu. Mvila zi bana ba n’kulu Nsaku ezi : Nsaku,kinsaku, bidi, boko, fumvu, kakongo, kobokola, kikyowa, kimbata, kimbidi, kimowa, kimpemba, kimpungi, kimvemba, kimyala, kindunga, kingemba,kingimbi, kingudi, kinimi, kinkala, kinkuwu, kinsanga, kinsembo, kinsongi, kintudi, kinyati, kivunda, kiyaka, kizombo, kwimba, lemba, lukuti, lunga, malele, masangi, matamba, mayaka, mayidi, mbemba, mpemba, mubidi, mutampa, ndunga, ngudi’a nzza,nkamba, nkumba, nsanga, ntampa, ntombo, ntumba, songa, vunda, yidi, muanda, muela, yenge, ntemo, lunda, linzambi,; ndembo, madingu, ndingi ba dia ndingi, kimbuta, mbuta, kihunda, kimbunda, kivunda, mavunda, mpunda, kilunda, kalunda, kota, kikota, kahita, makukulu, nkukulu, nkokolo, nkala, vitanimi, yitanimi, mulaza, nlaza, kinlaza, mukala, milimina, kabemba, mvemba, lawu, makunku nkunku, nsongo, tsongo, kimanga, kimbika, kimvika, kiyuvu, mabika, kisengele, kinsumbu, kiuvu, kingila, kividi, kiyidi, neyedi, ngidi, ngiri, nzidi, nsivuila, kinkuimba, kikuiti, sangila, lusangi, matsanga, musenga, nsangi, nsenga,ngimbi, yimbu, ndinga, kindinga, mavandu, mpanda, muema, kimuema, ngandu, masaka, masaki, kilemba, kikamba, kilembo, kilemfu, ngemba, kiyemvo, kiyongo, yongo, zongo, vuzi,kivuzi, masembo, nsembo, nsemo, musemo, kimfuti, mfuti, a mvemba, makaba, mowa, kiowa, ntamba, nsimba, nsimbi, nsimbu, nsungu, nsongi, kimayala, miala, nkuwu, mayala, kimvimba, mvimba, kimfumu, mafumvu, kimakala, kiyaka, mbakala,…
N’kulu Mpanzu
Yani ukala kikiimba ki mazaya, n’kua mazaya, ngangula, yaani ufula bisalulu bi bana ba Kongo. Mvila zi bana ba nkulu Mpanzu ezi : Mpanzu, kimpanzu, kangu, kibangu, kilumbu, kilwangu, kimbembe, kimbimbi, kimbongo, kimpanana, kimpangu,kimpudi, kimwanza, kindamba, kindundu, kingoma,ngoma, kingombe,ngombe, kinkenzi, kinkosi, kinlombo, lombo, kinsuka, kinsundi, kintambu, kinzumbu, kiwembo, wembo, mfutila na wembo, kumbi, kyonzo, lamba, lombo,mangungu, mayombe, mbinza, mpanga, mpongo, ngombe, ngungu, nkolo, nsundi, taditava, vanga, vungu, wombe,zonzo,tadi, tufu, luvu, dondo, ndundu, munuani, kesa, nkuanza, kuanza, kikuanza, muanza, nganzi, bangu, kikuangu, kuangu, luangu, kabangu, mpangu,mvangi, muangu, kihungu, kingungu,kimbungu, mavungu, mbungu, mfutila, kimfutila,kilamba, ndamba, kalamba, nlamba, mbau (tiya), mbauka, kimbauka, kinsundi, kinsula,kinsulu, musudi, fumina, kifuma, vonga, luvongo, mbongo,kinuani, matana, nkua nioka, vakula, kimpaku, mpaku, voma, kihombi, kilombi, kumba, nkumba, kinkumba, nkumbu, fulama, kimfulama, vemba, mbembe, mbe, mbimbi, wumba, bumbu, kibumbu, kibundi, kibuma, mbuma, mbumbu, ngumbi, ngumbu, nkuzu, kinkuzu, nkozo, vola, mpodi, mpolo, polo, lumbu, malumbu, mpumba, mumba, ndombe, lulombe, ndumbu, mvudi, ngolo, ngola, ndamba ngola (angola), paka,; mpaka, mpakasa, kimbaku,kimpaka, mabaka, vona, mponi, vukama, mavuku, mpuku, vonda, kimpondo, ngonda,ngondi, longo, ndongo, kindongo, samba, busamba, kinsamba, nsamba, nseke, nzila, lumba, malumba, mulumba,nkenzi, mukenzi, masunda, nsuka, nsuka za kongo, mutsakila,nsakila, ntu a nkosi, wembo, mfutila na wembo…
N’kulu Nzinga
Yani ntotila, kimfumu ki luyalu. Mvila zi bana ba nkulu N’zinga ezi : Nzinga, kinzinga, kikola, kikongo, kimangunu, kimata, kimbala, kimbamba, kimbanza, kinanga, kinganga, kingoyo, kinkanga, kinkazi, kinkenge, kinkungu, kintadi, kinyangi, kola, kyandu, maduda, mayanzi, mbamba, mbinda, mikono, mikunga, mpangala,mwingu, ngandu,ngoyo, nkondo, nzundu, yanga, yanzi, zimba, kambamba, kihangala, kiluamba, mbala, kiama,kimbambi, kinzmba, mayamba, mazamba, miyamba, mpala nzinga, muabi, muyabi, nzamba, yambi, kiyanzi, kiyangu, kianza, kikiangala, madiangu, nianga, manianga, mani, nanga, muakasa, nsanzala, kiyandu, mbandu, mumbanda, yandu, lunga, mabulungu,madungu, mandungu, malunga,ndunga,nkunga, kiyinda, mbinda, makondo, mukondo, mbenza, mbenzi, nkanga, mazinga,muzinga, ngongo, nsinzi, nsindi, ngundu, ngunu, kingunu, kingundu, mahinga, muhoyi, mungoyo,woyo, lukeni, kenge, nkenge, mafuta…
Tutanga mu kinkulu nde ngunsa Ne Mbemba Zulu utelama mu mvu 220 (mvu uyita mbutuka Yezu Kristu). Yani utukisa bana ba Kongo ku nsi Ngipiti, kunima lufwa luani n’kulu Isanusi un’yingila …Besi Kongo bayenda mu tunga mbanza mu n’lambu mitatu : 1 Mu mvu 320 Mama Mbangala, utuadisa n’kangu u Kongo. Mfumu Ne Nsansukulu a Kanda go mpi Nimi a Lukeni, yani unata besi Kongo ye kuna nzadi kunene, kuandu kubangu, kuna n’lambu Kimpemba, kuna ku batungila Kongo dia mpangala nzundu tadi, Kimpemba nde i mbanza. 2. Mu mvu424 Ntotila : Ne Kodi Puanga, Ne Lunda Makanda ye Ne Mandiangu ma Zulu, banata n’kangu gu besi Kongo ye kuna Kuatsu Kuru, kuna batunga Kongo dia mulaza, kuna Kahemba ye mpi Zimba nde mbanza. 3. Mu mvu 690 Nkangu bana ba Kongo u natuka ku Na Kulunsi ye mama Lemba, ngunsa ye nkua kiwisa. Bayenda ye kuna ntomboka kongo dia ntotela.
Ne Nkembo wa Moneswa utumisa zi mpati mu kutambula nsiku mi luzingu ye mi luyalu lu nsi. Kuna batunga Kongo dia ntotela. Ntotila zi fuana zilanda kuna lumbu lu Kongo : Tuka mvu 698 ye kuna mvu 1661 : Ntotila : Mnabi Mayidi, Zanga Mowa, Mbala Lukeni.
Mu ntangu luyalu lu Ntotila Mbala Lukeni, Besi Kongo bazieta mu nzinga nzinga, bagongisa luyalu lu yo Ntotila. Mu landa ntotila : Mbama Bokota, Ngongo Masaki, Nzinga Sengele, Kalunga Punu, Nkanga Malunda, Ngoyi Malanda, Nkulu Kiangala, Ngunu Kisama.Ntotila Madiangu Vuzi (mvu 1217) ukala kimpumbulu, kadi nsalulu zani kazitondua ko ku Nzambi Mpungu. Nzala, bumputu ye kipola bikota kuna nsi Kongo. Ngunsa Mbuta Kimosi utelema mu sikidika nkangu, u nuanisa n’za mi bola ye mpanda zonso zo zituala kipola mu nsi .Ntotila Nanga Katanga, yani uzola vutula bana ba kongo muna nzila ma kieleka ye lutondo. Usikidika mvuilu ye kimvuama ki nsi. Ga landa ntotila Kibinda muabi, Mbama Muzombo ye Woyo Mpangala.
Nkindu ye mpanda bikota diaka, Ngunsa Mbuta Kutumi utelama, ye nsi yakulu i natuka muna kiwisa kibumpeve.Mu landa ntotila Mutende Ngidi, Nanga Mutombo, Nzinga Nuzoma,Ne Funza, Ne Muanda Munana, Nanga Makaba, Nkanga Nimi, Nkuwu Mutini,Nzinga Nkuwu.Mu mvu 1457, mu telema ngunsa Ne Buela Muanda, yani u bikula nde muntu mpembe, muesi nsi nda (mundele), muesi mputulukeso sa katula ku nsi Kongo. Mu mvu 1482 Diego Cao, u tuka kuna Mputulukeso, utula kuna Mpunda ye Nganga zi Nzambi. Bu batula kuna lumbu lu ntotila N’zinga Nkuwu, batoma yituka : bue bo muntu ndombe kafuete kala ukumbama, zeye tambula nzenza, zeye zonza ye nkueno, zeye kubika mabanza ye zeye tendula nsatu zani. Mundele u mona nde kanda di mukongo divua m’vila kuumi ye zole bonso bana ba Israeli, n’kiku mi bana ba kongo miyenda dimba ye n’kiku mi baana ba Israeli… Mu kilumbu ki 03/05/1491, ntotila N’zinga Nkuwu u botama, utaambula zinadi Ndo-Nzwawu. Utungisa nzo Nzambi i ntete muna mbanza… Kansi mbonana ye muesi mputulukeso nde iyau itunatina bumputu, kipola ye yi piipasa ma banza ye mazaya ma bana bakongo. Kadi besi mputulukeso bayisa, ka mu longa malongi ma Nzambi kaka ko, bau mpi bayantika mu kusumba bantu , ki bunwayi ki kota kuna kongo. Nsi iyantika mu kumuangana, bumosi buyantika mu kusuka, matoko ye ndumba bakala ye nitu kikesa babengi batekuka ku besi mputulukeso.
Ku nima lufwa lu ntotila N’zinga Nkuwu, muna mbanza kongo mu yala ntotila : Mpanzu a Nzinga, Ne Mvemba Nzinga, Mpudi a Nzinga, Nzinga Lukeni, Ntumba Nkanga ye Nkanga Lukeni.Nsi Kongo ifula mu kugambana, konso ndambu bazola baka dipanda diau, ba mputulukeso mpi bazola bo mu kutoma sumba bantu, besi NGOLA ba kabuana : mbutuka yi ANGOLA, kunima besi LOANGO, besi NGOYO ye ba KAKONGO mpi bayambana, mbutuka yi KABINDA… Mu mvu 1665, Mu luyalu lu ntotila Vita Nkanga, ba mputulukeso banuanisa besi kongo, ntotila ban’kenge, mu kilumbi ki 29/10/1665, kuna Ambuila, ba mputulukeso bazenga ntu ntotila, banete go kuna Luanda. Mbanza Kongo iyokwa mu mvu 1678, ku ba mputulukeso.Ndona Kimpa-Vita utelama, kadi yani mpi ngunsa, uzola tedimisa ye yikidika bana ba kongo ye tungulula mbansa Kongo (mvu 1702 ye kuna mvu 1708) , kansi besi mputulukeso, ban’kanga ye ban’yoka bu katatala. Mu nkufi tu sungimina nde tuka buna banuanina m’vita yi Ambuila, nsi Kongo ka ikaladiaka ye luyalu lukieleka ko ye kuna mvu 1885. Mo mvu gogo besi mputu (Belgica, France ye Portigal) ba kabula kongo. Mfumu Mvuzi ya Nkuwa ukala mfumu nsuka u yala kuna Mbanza Kongo (San Salvador) ye kuna mvu 1960.Tuka buna bana ba kongo ba vidisa bu mosi bu ki muntu kiau. Ki bu kongo ki suka. Lelo kiki muana n’kongo (ne-kongo) kafueti mona nsoni mu kugoga nd’ingani. Idina besi nsi, tuvumbuka, tulonga bana beto bazaya kue tu tuka.


text: 21 Na nima Davidi kumaka na Nobi,+ na nganga-nzambi Ahimeleki. Ahimeleki yantikaka kutekita ntangu yandi kutanaka ti Davidi, mpi yandi tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge kele nge mosi mpi muntu mosi ve kele ti nge?”+2 Davidi vutudilaka nganga-nzambi Ahimeleki nde: “Ntotila songaka mono na kusala kima mosi, kansi yandi tubaka nde, ‘Muntu ya nkaka fwete zaba ve kisalu yina mono ke tinda nge mpi bantuma yina mono me pesa nge.’ Mono wakanaka na bantu na mono sambu beto kutana na kisika mosi buna.3 Ebuna kana nge kele ti mampa tanu, pesa mono yo, to konso kima yina nge kele na yo.”4 Kansi nganga-nzambi vutudilaka Davidi nde: “Mono kele ve ti mampa ya mpamba, kansi mono kele ti mampa ya santu+—mono ta pesa nge yo kaka kana baleke yina ya babakala vandaka ve ti bankento.”*+5 Davidi vutudilaka nganga-nzambi nde: “Ya kieleka, bankento me pusana ve pene-pene ti beto bonso na bambala ya me luta ntangu mono vandaka kukwenda na bitumba.+ Kana nitu ya baleke ya babakala bikalaka ya santu ata ntangu kisalu vandaka ve ya mfunu, bubu yai yo fwete vanda kibeni santu kuluta!”6 Ebuna nganga-nzambi pesaka yandi mampa ya santu,+ sambu mampa ya nkaka vandaka ve katula kaka mampa ya kumonisa, yina bo katulaka na ntwala ya Yehowa sambu na kuyingisa yo na mampa ya mpa na kilumbu yina bo katulaka yo.7 Nsadi ya Saule mosi vandaka pana na kilumbu yina, bo kangaka yandi na ntwala ya Yehowa. Zina na yandi Doegi,+ muntu ya Edomi,+ mfumu ya bangungudi ya Saule.8 Ebuna Davidi tubilaka Ahimeleki nde: “Keti nge kele ti dikonga to mbele ya bitumba? Mono bakaka ve mbele na mono ya bitumba to binwaninu na mono, sambu kisalu ya ntotila vandaka ya ntinu-ntinu.”9 Ebuna nganga-nzambi tubaka nde: “Mbele ya bitumba ya Goliati,+ muntu ya Filistia, yina nge fwaka na Muwanda* ya Ela,+ kele awa, bo me kanga yo na lele na nima ya efodi.+ Kana nge ke zola kubaka yo, baka yo, sambu mbele ya nkaka kele ve awa kaka yo.” Ebuna Davidi tubaka nde: “Ya nkaka ya me fwanana ti yo kele ve. Pesa mono yo.”10 Na kilumbu yina Davidi telamaka mpi landaka kutina+ Saule, mpi nsuka-nsuka yandi kumaka na Akishi, ntotila ya Gati.+11 Bansadi ya Akishi tubilaka yandi nde: “Keti yai Davidi ve, ntotila ya insi yina? Keti yandi ve muntu yina bo vandaka kuyimbila ntangu bo vandaka kukina nde,‘Saule me fwa mafunda ya bambeni,Mpi Davidi me fwa makumi ya mafunda ya bambeni’?”+12 Davidi vandaka kuyindula mambu yina na ntima, ebuna yandi waka Akishi ntotila ya Gati boma ya mingi.+13 Yo yina yandi kusaka nde yandi kele muntu ya kilawu+ na ntwala na bo mpi yandi salaka mambu bonso muntu ya kilawu ntangu yandi vandaka na kati na bo.* Yandi vandaka kusonika-sonika bidimbu na mabaya ya bakielo mpi vandaka kubika nde mate kukulumuka-kulumuka na mandefo na yandi.14 Nsuka-nsuka Akishi tubilaka bansadi na yandi nde: “Beno ke mona nde muntu yai kele muntu ya kilawu! Sambu na nki beno me natila mono yandi?15 Keti mono me konda bantu ya kilawu sambu muntu yai kusala mambu bonso muntu ya kilawu na ntwala na mono? Keti muntu yai fwete kota na nzo na mono?”


text:
VIH ke tendula virus d'immunodéficience humaine. VIH lenda lembisa menga yina ke nwanisaka bamikrobe na nitu, mpi yawu ke salaka nde yawu vanda mpasi sambu nitu kuvanda mbote. Kana VIH me yela, yawu lenda sala nde muntu kubela SIDA (Syndrome d'immunodéficience acquise)
Kansi yawu kele kiese sambu balusansu ya mbote kele yina ke sadisaka sambu menga yina ke nwanisaka bamikrobe kuvanda kaka ngolo. Kana nge banda kunwa nkisi na luyantiku mpi nge landa kunwa yawu, nge lenda zinga mbote ata nge kele ti VIH. Bansoba mingi me salama mpi yawu ke landa na kusalama. Bubu yayi, bantu yina kele ti kimbefo ya VIH lenda tula ntima nde bo lenda zinga bonso bantu yonso kana bo banda kunwa nkisi na bo na luyantiku ya kimbefo mpi bo ke nwa yawu mbala na mbala.
Sambu na kuzaba mambu mingi, tala video yayi ya munuta mosi ya me katuka na Nene Kuluta SIDA. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)


text:
INTERVIEW DES AMIS DE PORTICI (ITALIE) A LA RADIO DIOCESAINE DE KIKWIT TOMISA - MASOLO YA BAMPANGI KATUKAKA NA PORTICI (ITALIE) NA RADIO DIOCESAINE YA KIKWIT TOMISA
Radio Tomisa, Kikwit août 2007
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Nkuluntu Don Giorgio. Yandi ikele nkuluntu ya paroisse ya Mbundu Yezu na bwala Portici (diosezi ya Naples - Italie). Beto ikele na tata mumpe Don Marco. Yandi ikele tata Nkuluntu ya paroisse ya Santu Vito. Bo ikele kubingaka bwala na yandi Ercolano (diosezi ya Naples - Italie). Ye kumosi na beto, beto ikele na ba masoeurs tatu. Bo ikele ba masoeurs ya ndonga ya ba Missionnaires Catechistes ya Mbundu Yezu. Beto ikele na maman Joséphine (Giuseppina) yina ya vandaka kukwisa na beto. Kansi na mposo zole yayi imene kuluta, bo imene katuka kupona yandi bonso Mère Générale ya ndonga yayi. Yo yina yandi mpi ikele na beto. Kumosi na yandi, beto ikele na kilandi na yandi Masoeur maman Marcelline (Marcella) ya ikele na beto. Ye bo ikele mpi na leke na bo masoeur Silvi (Silvia). Yandi ikele mwana ya bwala Brésil, kansi ikele mpangi na beto ya kukatukaka na Afrika; bayina ya bo kutekaka na Amerika. Yandi imene kuvutuka diaka na ntoto ya ba nkaka na yandi. Ye na kulanda, beto ikele na ba mingnaga na beto zole. Kele na yina beno kumonaka na lumingu yina ya ntumbama, ba yina ya kubakaka lusilu, ba yina ya kusalaka nsiamisa. Beto ikele na munganga ya nkento Stefanie (Stefania) ya ikele na beto. Beto ikele mpi na munganga yina ya bakala Jean-Luc (Gianluca) ya ikele na beto. Ye beto ikele mpi na ba jeunes ya paroisse na beto ya imene kundima na kukwisa; mingi-mingi ba jeunes ya ke kulonguka ti jeune mosi ya ke kusalaka kisalu. Beto ikele na leke ne beto Darius (Dario) ya ke kulonguka mambu yayi ya nsila ya ba nsinga, mambu yayi ya kisalu ya beno ikele kusala. Yandi ikele kulonguka yo na radio. Ye beto ikele mpi na yina ya nkento kele bonso nde fiancée na yandi. Yandi mpi kuzolaka ve kuvutuka na nima: zina na yandi Laurette to ve Laura, yandi ikele na beto. Ye beto ikele mpi na jeune ya nkaka, zina na yandi Salvatore, yandi ikele yina ya kubakaka nsiamisa kumosi na lumingu na maman munganga ya nkento Stefanie ya ikele na beto. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusala kisalu ya kitoko, bonso ya ba plombiers. Yandi kuzaba yo mbote-mbote kibeni. Ye na kusukisa, beto ikele na Tata, ke papa ya ikele na bana, zina na yandi Antoine (Antonio). Yandi vandaka kusala kisalu na nzila ya train ya bwala Naples. Awa yandi imene baka “pension” na yandi, yandi me zola mingi kukwisa kwaku na beto na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit. Kansi kukwisa yayi, dibanza imene kubasika mingi-mingi na kati ya paroisse. Tata Pisekopo na beto Edouard Mununu, Marie-Edouard, yandi ikele kubikaka ve bana na yandi. Ntangu yandi kuwaka nde ata mono me kotaka na dibundu, na ndonga ya nkaka to ya Institut Séculier Saint Jean-Baptiste ya kufondaka tata Monseigneur Tharcisse Tshibangu; yandi kubikaka mono ve. Yandi waka nde mono ikele, yo yina ya landaka mono. Mbala tatu yandi imene kukwisa. Yandi imene kulosa ndobo, yandi kutuba: “ah est-ce ke kukwisa yayi ya mono ikele kukwisa, beno lenda ve kukwisa na mono?” Alors tata Nkuluntu Georges, kubakaka lukanu kumosi ye mono, ye ba nduku, bon! kana bonso nde mpila ikele beto kukwenda na kwenda kutala Kikwit. Yo yina, mvula yayi ya mvimba 2007, mono imene vanda na kulonga bo français na kati ya paroisse na beto (cours ya français). Mono me kusolula mpi na bo makambu ya ikele kutadila Congo, Kikwit. Yonso yayi na bumbote yonso, beto imene kusukisa yo na ngonda ya juin ti na ngonda ya juillet. Awa beto nde bon, beto kwenda. Na août yo yayi beto imene kwisa. Kele kiese mingi ya ba mpangi yayi yonso ya imene kwisa na mono, kiese mingi mpi na kumona diaka tata Narcisse na ngwashi John kuna na kuyidikila beto ba nkunga ya kitoko-kitoko. Yo ikele kiese na kumona nde dibundu na beto, ata mpasi ikele, beno ikele kutambwisa radio na beto kitoko kibeni. Ya beto vandaka mazono na Bulungu, beto imene kuwa bima mingi. Beto me tambula na lusanga, beto imene kwenda na Imbongo, mbasi beto ikele kwenda na Isingu, na Makungika; yo ikele kiese mingi na kuwa radio na beto ikele kukwenda ti bifulu yina ya ntama-ntama. Alors tata Narcisse, ngwashi John kuna nge mpi yamba mbote na beto. Kiese mingi, kitoko mpamba.
Frère Narcisse: Ntangu yayi Monsieur l’Abbé, nge ta meka ntete fioti kupesa nswa na tata Curé, Père Georges, yandi kupesa beto mabanza na yandi tuka ya beno me kwisa.
Père Sébastien Sasa: Alors tata Nkuluntu Georges, a te la parola! (ndinga na nge!).
Don Giorgio: Carissimi amici, ascoltatori, buona sera a tutti TRAD = Père Sébastien Sasa: Ba mpangi batondama, bakristu, balandi ya Radio Tomisa, mbote na beno.
Don Giorgio: Un grazie di cuore a radio Tomisa. Père Sébastien Sasa: Matondo vraiment na ntima ya mvimba sambu na ba mpangi na beto ya Radio Tomisa.
Don Giorgio: E’ un piccolo e semplice ponte di comunicazione della diocesi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kibeni bonso nde ka “pont” vraiment ya kitoko ya ikele kuvukisa bakristu yonso ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un bel ponte attraverso il quale possiamo conoscere questo popolo. Père Sébastien Sasa: Yo yina, mutindu yayi, beto lenda zabana ye kuzaba mpi bakristu ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un grazie al Vescovo, a Padre Sebastiano che ci ha accompagnato in questo itinerario, in questo bel pellegrinaggio nella terra d’Africa. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni ye matondo na tata Pisekopo Edouard ti na tata Sébastien, na mpila ya bo imene nata beto na ntoto yayi ya Afrika. Pelerinage yayi ya beto imene kusala, ikele ya kiese. Matondo mingi sambu na yonso.
Don Giorgio: Stiamo vivendo con lo spirito davvero dei pellegrini in questo momento. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzinga ye kuzingila voyage yayi kibeni bonso bantu ya ikele kusala nzetelo, nzetelo ya kitoko na ngindu ya Nzambi ye beto ikele kuzingila yo na ntima ya mvimba.
Don Giorgio: Credo che non siamo coloro che tengono a portare qualcosa, a imporre qualcosa, ma siamo coloro che vengono a capire per confrontarsi. Père Sébastien Sasa: Kieleka mono ikele kubansa nde kukwisa na beto awa, yo ikele kukwisa yina ve ya kutuba nde, beto me nata kana inki, kana ba nki, kele ve. Beto me kwisa sambu na kumona, kuzinga na beno, ye kutala luzingu na beto na ya beno ke zinga ya kimukristu ti beno, luswasanu ikele keti ve; ikele na kima ya ke vukisaka beto na kimukristu na beto yayi go ve.
Don Giorgio: E allora il senso del nostro stare qui è toccare l’Africa, terra e argilla .... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto ikele kieleka kibeni kusimba Afrika yayi: ntoto, ntoto ya mbwaki yayi ya Afrika, beto simba yo kibeni na maboko, beto diata na ntoto yayi ya Afrika...
Don Giorgio: ... quello di confrontare il modello africano, il modo di vivere africano con il modello occidentale. Père Sébastien Sasa: ... yina ya kutala kibeni mutindu ya beno kwaku na Afrika ikele zingaka, na mutindu ya beto ikele zingaka na bwala na beto kuna na mputu.
Don Giorgio: Siamo qui in certo qual senso per convertirci. Père Sébastien Sasa: Mono fwete tuba nde, kukwisa na beto kwaku kele bonso nde beto ikele zola kubalula ntima na beto, kusoba mabanza na beto, kubalula ba ntima na beto. Mabanza na beto yo kuma mabanza yina ya kitoko-kitoko kibeni.
Don Giorgio: Eric Fromm, diceva: “avere o essere”. Père Sébastien Sasa: Musoniki ya nene Eric Fromm kuvanka kutuba: “kuvanda na bima to ve Kuvanda”.
Don Giorgio: Ecco, noi vogliamo scegliere la strada della ricchezza interpersonale. Père Sébastien Sasa: Na nzila yo yina, beto ikele sosa nde, kukwenda ya muntu ikele kwendaka na ntwala, yo vanda ve nde muntu ke tala kaka yandi mosi, kansi yandi ikele kukabisa bima yonso na bampangi ya nkaka.
Don Giorgio: ... e porre in crisi il modello occidentale che è fondato fondamentalemente sull’avere. Père Sébastien Sasa: ... Na kutala yina, beto ikele kumona kibeni nde kuzinga na beto na mputu, yo ikele ve nde nge tala muntu sambu yandi ikele muntu, kansi nge ikele kutala muntu sambu yandi ikele na bima mingi.
Don Giorgio: Scoprire che accogliere Gesù significa: vivere principalemente il mistero della incarnazione. Père Sébastien Sasa: kuyamba Yezu yo ikele zola kutuba nde: kuzingila luzingu yina kibeni bonso nde yandi mosi Yezu mwana Nzambi imene kukituka muntu. Kusoba yina, beto mpi fwete zingila yo na kati ya ba ntima na beto, na kati ya luzingu na beto ya konso kilumbu.
Don Giorgio: Ecco incarnazione in occidente significherà essenzialità come si vive di essenzialità in Africa. Père Sébastien Sasa: Kima ya beto ikele kubinga “incarnation”, Yezu imene kukuma muntu. Kukuma muntu ya Yezu imene kuma, fwete balula luzingu na beno kwaku to ya beto kuna. Mingi-mingi yo ke zola kutuba nde, kulanda ve kusosa kubaka bima mingi-mingi, to ve nge vanda na bima mingi, kwenda kaka kubaka yina kibeni ya nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila. Kusosa ve kufulusa bima mingi-mingi, ve. Sosa yina nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila, yo yina ya beto ikele kusosa.
Don Giorgio: Senghor del Senegal scriveva questi versi: Père Sébastien Sasa: Tata, mwana na beto ya Afrika, muntu ya mayele ya nene ya bwala Senegali Senghor kuvandaka kusonika mutindu yayi:
Don Giorgio: “Siamo il popolo della danza ... Père Sébastien Sasa: “Beto ikele kibuka ya bana yina ya ikele kina ... Giorgio: ... che a piedi nudi .... Père Sébastien Sasa: ... ye makulungulu Giorgio: ...batte la dura terra”. Père Sébastien Sasa: .... bo ikele kudiata ntoto yayi ya beto ya ngolo ya Afrika”.
Don Giorgio: E questo versetto ha ispirato il mio pellegrinaggio qui. Père Sébastien Sasa: Dibanza yayi ya tata Senghor imene kusala nde mono kubaka lukanu yayi ya kusala “pélerinage” yayi to ve nzetelo, ye mono kwisa kwaku na ntoto yayi ya Afrika.
Don Giorgio: Insistere nell’informare ... Père Sébastien Sasa: Kulanda kibeni yina na kusosa ye kupesa mazaya ... Giorgio: ... sui problemi fondamentali dell’Occidente quali il materialismo Père Sébastien Sasa: ... kutala kibeni dibanza yayi ya bana ya mputu ke kutalaka kaka mambu ya ke talaka moyo ve, kansi mingi-mingi, bo ikele kutala kaka mambu ya ikele kutadila nitu.
Don Giorgio: Ed evitare che sia un’esempio per l’Africa. Père Sébastien Sasa: Ye kusosa kutala nde bampangi yayi kwaku na Afrika bo kulanda ve mpila yina ya Mputu, ya beto ikele sala: kusosa kaka bima yayi ya ntoto, kansi mambu ya ikele kutadila moyo, bo ikele kubika yo na nima. Afrika kulanda mutindu yayi ve.
Don Giorgio: E unire l’evangelizzazione con la promozione umana. Père Sébastien Sasa: Beto fwete kusala inki mutindu? Kuvukisa kumwanga ndinga ya Nzambi ye kutomisa luzingu ya bantu, kutomisa bantu. Ye Radio na beto yayi ikele kieleka kibeni kutomisa.
Don Giorgio: C’è un vecchio modello di missione, basato sul dare e non promuovere la persona. Père Sébastien Sasa: Mutindu yina ya ntama ya kusala mission, bubu yayi beto ikele zola nde yo vanda diaka ve. Na ntangu ya ntama yo kuvanka inki mutindu? Bumbote nge kupesa .... na mission ke nki? Kupesa, kukaba, kukabila, kukabila bantu. Bubu yayi, beto ikele kuzola nde mission kuvanda diaka ve mutindi yina ya kutuba nde kifulu kaka ya kukabaka-kukabaka, ya kupesaka-kupesaka.
Don Giorgio: La vera missione nasce dal dono reciproco dell’amore di Dio. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele basika na lutondo yina ya Nzambi, ya muntu ya ikele kuyamba, ye yandi ke kabila mpi ba mpangi na yandi.
Don Giorgio: E la vera missione produce la pace nel cuore di tutti. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele kupesa ngemba kibeni na kati ya ntima ya muntu, na kati ya ntima ya bantu.
Don Giorgio: Come diceva Giovanni XXIII nella “Pacem in terris” Père Sébastien Sasa: Ke bonso mutindu ya Tata Santu Papa na beto Yowani ya makumi zole na tatu, to ve Jean XXIII kuvandaka kutuba na kati ya mukanda na yandi na kutuba nde “Ngemba na ntoto”.
Don Giorgio: La vera pace è fondata sull’amore. Père Sébastien Sasa Ngemba yina ya kieleka kibeni, me vandilaka na zulu ya lutondo. Bansibulu na yo ikele yayi:
Don Giorgio: sulla verità, Père Sébastien Sasa: Masonga ...
Don Giorgio: sulla Giustizia Père Sébastien Sasa: justice ....
Don Giorgio: ... e sulla libertà ... Père Sébastien Sasa: ... ye kuvanda muntu yina ya “liberté” ya ngolo, nge ke zingila luzingu na nge bo mpila ya Nzambi ke kupesa nge, nge zingila liberté na nge.
Don Giorgio: Questi sono i presupposti perché i popoli del mondo possano crescere nella fraternità. Père Sébastien Sasa: Yo yayi ikele bima lenda sadisa nde bibuka ya bantu ya ntoto ya mvimba bo lenda kusinga bonso ba mpangi.
Don Giorgio: E non certo tra i rumori delle armi Père Sébastien: et allors ba mazu ya minduki, yina ikele bima ya mpamba. Yo ata nata ve ata kima na kati na beto.
Don Giorgio: I rumori della violenza e dell’oppressione di Caino. Père Sébastien Sasa: Mazu yina ya kuniokola ba mpangi, ya kuniefa ba mpangi bonso mpila ya Kaino.
Don Giorgio: o i disegni neocolonialisti Père Sébastien Sasa: keti ve mabanza to ve mutindu yina ya ba kolonisatori kuvandaka kusala ye ikele kufula diaka bubu na mutindu ya nkaka.
Don Giorgio: di altri nazioni sul Congo. Père Sébastien Sasa: kuniokula ya ba bwala ya nkaka ikele kuniokula Congo (RDC).
Don Giorgio: il Congo mi sembra un ammalato Père Sébastien Sasa: Congo yayi, sambu na mono, yo ikele bonso nde muntu yayi ya mbefo, ya ikele na maladi.
Don Giorgio: e tante persone sono al suo capezzale. Père Sébastien Sasa: ye bantu mingi ikele na lweka ye na nziunga na yandi.
Don Giorgio: Non per guarirlo, Père Sébastien Sasa: kele ve nde bo ikele kuzola kubelula yandi. Muntu yayi ikele kubela, Congo yayi kubeluka.
Don Giorgio: ma per approfittare di esso. Père Sébastien Sasa: kansi sambu na ku “profiter”, na mpila yandi imene bela, nde bo kudia, bo kuyiba, bo kusala mambu mingi.
Don Giorgio: alziamo il capo per risorgere con Cristo. Père Sébastien Sasa: beto nangula ntu na beto na ntwala, mpila mpi ya beto ikele kutubaka “kuntwala”, ye mpi, beto kufutumuka ye Kristu.
Don Giorgio: Shalom a tutti. Ngemba, shalom na beto yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi beno imene katuka kulanda yina ya Tata Curé ya imene katuka kuna na mputu. Ntangu yayi beto ata lutisa Mère Générale, yina ya ikele mpi na kima ya fioti ya kutuba.
Père Sébastien Sasa: ndinga beto ikele kulutisa yo na Mama Nkuluntu, Mama Josefina ya ikele Mère Générale ya ba Soeurs, mpila ya mono tubaka, Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu. Bo me katuka kupona yandi mposo zole to ve mposo tatu me luta, yo yina yandi mpi me tuba nde mu kwendeti na Afrika yango yayi mu kwe tala.
Frère Narcisse: Beto ikele zodila yandi na zina ya Radio Tomisa, ti ba landi yonso, ti ba kristu yonso, beto ikele kupesa yandi lukumu na mpila bo me pona yandi Générale ya ndonga yayi.
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi Mama Nkuluntu, ndinga na nge. A te Giuseppina.
Suor Giuseppina: Buona sera a tutti. Père Sébastien Sasa: Mbote na beno yonso, nkokila ya mbote.
Suor Giuseppina: Sono suor Giuseppina Père Sébastien Sasa: Mono ikele masoeur Josefina
Suor Giuseppina: della congregazione delle Suore Missionarie Catechiste del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: ya ndonga ya ba Masoeurs Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu.
Suor Giuseppina: La nostra congregazione è stata fondata da un Medico, Padre Eustachio Montemurro. Père Sébastien Sasa: Ndonga na beto kugangamaka na tata munganga, mumpe Estache Montemurro.
Suor Giuseppina: Questi giorni, visitando i villaggi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, na kutalaka ba bwala na munziunga ya Kikwit,
Suor Giuseppina: ho rivisto l’origine della nostra congregazione. Père Sébastien Sasa: mono imene kumona diaka nki mutindu ndonga na beto kubandaka.
Suor Giuseppina: Il nostro fondatore, un medico che girava nei villaggi agricoli dell’Italia del Sud. Père Sébastien Sasa: Tata yayi ya kugangaka ndonga na beto, yandi vandaka munganga. Yandi vandaka kwenda kutambula na kati na ba bwala sambu na kusansa ba mbefo, mingi-mingi na bwala yina ya Italie ya ngele, na nsi ya Italie.
Suor Giuseppina: Visitando gli ammalati, vide che le persone avevano bisogno non solo di medicine, ma sopratutto di Dio. Père Sébastien Sasa: Na kutalaka ba mbefo, na kutambulaka na ba bwala, yandi monaka nde bambefo, bantu, bo vandaka ve kaka na nfunu nde ya nkisi, kansi bo vandaka mpi ntete-ntete na nzala ya Nzambi.
Suor Giuseppina: Per questo, fondò la Congregazione. Père Sébastien Sasa: Yo yina, yandi bakaka lukanu ya kuganga ndonga yayi ya beto na beto.
Suor Giuseppina: Per avere persone che lo aiutassero a portare l’amore di Dio nelle persone più sofferenti. Père Sébastien Sasa: Kuganga ya yandi kugangaka ndonga yayi, kuvandaka mingi kibeni na mpila nde yandi kuzwa ba mpangi ya ba nkento ya ya ta nata kibeni lutondo yina ya Nzambi na bantu yina yonso ikele na mpasi, na bantu yina yonso ikele na maladi.
Suor Giuseppina: Perciò oggi la nostra missione principale … Père Sébastien Sasa: Yo yina bubu yayi, “mission” na beto ya ntete-ntete...
Suor Giuseppina: ... è portare il messaggio che Dio ci ama Père Sébastien Sasa: ... kunata ndinga yayi nde ya kieleka yina nde Nzambi ke tonda beto mingi
Suor Giuseppina: Che ama ognuno di noi così come siamo. Père Sébastien Sasa: Ye Nzambi ikele kuzolaka mosi mosi na kati na beto mpila ya beto kele.
Suor Giuseppina: Il nostro desiderio è venire in Africa e poter vivere insieme a questo popolo che già ha la fede molto forte. Père Sébastien Sasa: Ye ngindu na beto kele ya kukwisa kwaku kibeni na ntoto yayi ya Afrika, kuzinga na beno. Ye beto ke mono, mono ikele kumona nde Afrika yayi, bantu ikele kuzinga lukwikilu na bo ya kieleka, lukwikilu ya ngolo, ya kieleka kibeni. Yo yina beto ikele zola kukwisa kwaku na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit.
Suor Giuseppina: perché così insieme possiamo camminare nell’amore di Dio e annunciarLo a quelli che soffrono. Père Sébastien Sasa: Yo yina beto ata tambula beto yonso kumosi na kati ya lutondo yayi ya Nzambi, ye kutala mpi inki mutindu kupesa ndinga ya Nzambi na ba yina yonso ya ikele na mpasi, ba yina yonso ikele na maladi to bimbefo.
Suor Giuseppina: A tutti, un forte abbraccio. Père Sébastien Sasa: Na beno yonso, na kiese kibeni, mono ikele kuyamba beno.
Suor Giuseppina: E che l’amore misericordioso di Gesù possa regnare in tutti voi. Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Ye lutondo yina ya mawa ya Yezu, yo kuka kuyala na kati ya ba ntima na beno. Matondo mingi.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba masoeurs kilandi ya masoeur Jozefina.
Père Sébastien Sasa: Bampangi batondama, beto ikele na maman Marcelline. Yandi ikele mosi mpi ya ndonga ya maman nkuluntu yayi ya imene katuka kutuba, ye beno imene kuwa. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusalaka na kati ya kibuka ya ba mamans ti ba papa yina yonso ya ba minunu. Bo ikele na nzo ya nene sambu na bo. Yandi mosi ata tubila beto mwa ndinga ya yandi ikele na yo.
Suor Marcellina: Buongiorno! Sono Suor Marcella, Missionaria Catechista del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: Mbote! Mono ikele masoeur Marcella. Mono ikele soeur Missionnaire Cathéchiste ya Mbundu Yezu.
Suor Marcella: Opero in una casa di riposo dell’Istituto con settanta anziani. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kusalaka na nzo ya ndonga na beto, nzo ya mvunda ya ba minunu. Mono ikele na ba minunu makumi nsambwadi.
Suor Marcella: ove cerchiamo di farli stare felicemente. Père Sébastien Sasa: Na kifulu yayi, beto ikele kusosa na mpila yonso, na mawete, na mpila nde bo kuka mpi kumanisa luzingu na bo na ngemba, na kitoko yonso ye na kiese.
Suor Marcella: Abbiamo l’aiuto del cappellano che insieme a noi, anima un poco la parte religiosa. Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nganga-Nzambi mosi ya ikele “aumônier” na beto. Kumosi ye yandi, beto ikele kutala inki mutindu kusadisa ba mpangi na mambu ya imene kutadila moyo.
Suor Marcella: Con l’aiuto di giovani, i gruppi di ispirazione cristiana, rendiamo piacevole la loro permanenza tra noi. Père Sébastien Sasa: Kumosi mpi na ba jeunes, bilenge, baleke ya ba groupes ya imene kubasika na ba nsimbulu ya kimukristu (mumbandu bilenge ya mwinda na beto) ikele kwisaka kuna, kumosi ye beto, beto ikele kusosaka ku “animer” luzingu na bo na mpila nde bozinga kitoko, na ngemba yonso na kifulu yina, na nzo yina ya ba minunu ya beto imene salaka.
Suor Marcella: Ci auguriamo che anche qui in Congo sorga una di queste case per gli anziani. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzodila na beno mpi nde kwaku na Congo, ka kifulu mpi kumonika ya muntindu yayi sambu na ba minunu bo vandaka-vandaka ve kaka mpidiyina ntantu-ntantu, kansi beno kuyunsa na kupesa bo mpi kiese.
Suor Marcella: Perché gli anziani in Italia ormai... sono isolati, poiché i figli lavorano tutti. Sono soli in casa per cui la loro scelta o non scelta è la casa di riposo, dove restano un po’ più tranquilli. Père Sébastien Sasa: na Italie, mingi-mingi na mputu mpi, kununa yo ikele diaka ve bonso na ntangu ya ntama. Kununa bubu me kilo mingi. Yo yina bana ya ikele kukuka ve kubaka ba minunu na nzo, bo ikele kunata bo na bifulu yina ya beto imene yidikaka sambu na bo. Yo ikele mpasi mingi na kumona nde na kati ya ba familiya, bantu yina imene kuma ba minunu, bo ikele kuzola bo diaka ve na ba nzo, bo ikele kunata bo na ba nzo yina ya bo ikele kubingaka ba “maison de repos” go ve nzo ya nvunda.
Suor Marcella: grazie e auguri a tutti. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi ye Nzambi kuvanda na beno yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba minganga. Ve beto baka ntete masoeur, ok.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na masoeur maman Silvie. Yandi imene katuka na Brésil, kansi yandi imene kota na ndonga ya ba mama yayi. Yandi ikele mwana na beto yina ya ba nkaka na beto, bayina ya bo tekaka bonso ba mpika na Amerika. Bubu yayi, yandi imene kwisa kuvutuka na ntoto na beto ya Afrika. Beto wa mwa ndinga yandi ikele na yo.
Suor Silvia: Buona notte a tutti! Père Sébastien Sasa: Nkokila ya mbote na beno yonso!
Suor Silvia: Per me, è una grande gioia stare qui in questa terra. Père Sébastien Sasa: Sambu na mono, yo ikele kiese mingi na kukwisa ye na kutula makulu na mono na ntoto yayi ya ba nkaka na mono ya Afrika.
Suor Silvia: Perché è l’inizio, possiamo dire, della cultura anche brasiliana. Père Sébastien Sasa: Mono kubansa nde luzingu na beto, nzingidi ya bantu ya Brésil yo kukatukaka kibeni kwaku na beto na Afrika.
Suor Silvia: Per me è anche importante vivere il carisma della mia Congregazione come è stato detto già dalla mia Madre Generale: diffondere l’amore misericordioso di Gesù. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono mpi mono kukotaka na ndonga yayi na mpila nde, bonso Mama Nkuluntu imene kutuba: mono mpi kupanza lutondo yina ya kieleka ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il messaggio che voglio dare ad ognuno di voi oggi … Père Sébastien Sasa: Ndinga to ve dibanza ya mono ikele kuzola kupesa beno bubu yayi ...
Suor Silvia: Il messaggio proprio del mio fondatore.... Père Sébastien Sasa: Ndinga kibeni ya mono ke zola kupesa, ikele ndinga kibeni yayi ya tata ya kugangaka ndonga na beto Eustache.
Suor Silvia: Che ognuno di voi... Père Sébastien Sasa: Nde mosi-mosi na kati na beno...
Suor Silvia: sia testimone nel mondo dell’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: yandi kukuma na kati ntoto yayi ya beto, temoin ya lutondo ya Kristu
Suor Silvia: dell’amore che porta l’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: lutondo yina, yo yela kibeni na kati na beno, lutondo yina ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il mio grande desiderio è che un giorno, io possa venire qui ... Père Sébastien Sasa: Dibanza ya nene ya mono ikele na yo ikele yayi, ntima tiya-tiya: nde mono kukwisa kwaku na Afrika, mono kwisa kuvanda diaka na ba mpangi na mono, na ba ngwashi, na ba nkaka na mono.
Suor Silvia: Conto sulla vostra preghiera Père Sébastien Sasa: Mono ikele kutula kivuvu na bisambu na beno. Beno sambila beto.
Suor Silvia: Grazie per tutto. Père Sébastien Sasa: Matondo sambu na yayi yonso.
Sébastien SASA NGANOMO BABISAYONE
Doctorant en Missiologie
Université Pontificale Urbanienne
ROME


text:
Keti Nge Zabaka Yo?
Sambu na nki Yozefi zengaka mandefo na ntwala ya kukutana ti Farao?
Mukanda ya Kuyantika ke tuba nde Farao pesaka ntuma nde bo natila yandi nswalu Yozefi, Mu-Ebreo yina vandaka na boloko, sambu na kutendula bandosi yina vandaka kuyangisa Farao. Na ntangu yina, Yozefi vandaka me sala dezia bamvula mingi na boloko. Ata Farao lombaka nde bo nata Yozefi nswalu, Yozefi bakaka ntangu ya kuzenga mandefo. (Kuyantika 39:20-23; 41:1, 14) Sambu nsoniki ya Biblia tubilaka diambu yai ya ke monana bonso nde yo kele na mfunu ve, yo ke monisa nde yandi zabaka mbote binkulu ya bantu ya Ezipte.
Makanda mingi na ntangu ya ntama vandaka ti kikalulu ya kubika mandefo mingi. Bayuda mpi vandaka ti kikalulu yango. Kansi, mukanda mosi (McClintock and Strong’s Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature) ke tuba nde “bantu ya Ezipte ya ntama vandaka dikanda mosi mpamba ya esti ya Azia yina vandaka kubuya kuvanda ti mandefo.”
Keti bantu ya Ezipte vandaka kuzenga kaka mandefo? Zulunalu mosi (Biblical Archaeology Review) ke monisa nde binkulu ya nkaka ya bantu ya Ezipte vandaka kulomba nde kana muntu ke kwenda na ntwala ya Farao, yandi fwete yidika nitu bonso nde yandi ke kwenda na tempelo. Yo yina, yo lombaka nde Yozefi kukatula nsuki yonso na ntu mpi na nitu na yandi.
Mukanda ya Bisalu ke tuba nde tata ya Timoteo vandaka Mugreki. Keti yo ke tendula nde yandi butukaka na Grese?
Yo lenda vanda mutindu yina to ve. Na mikanda na yandi ya kupemama, ntumwa Polo vandaka kuswaswanisa bantangu ya nkaka Bayuda ti Bagreki. Yandi vandaka kusadila ngogo Bagreki sambu na kutubila bantu yonso yina vandaka ve Bayuda. (Baroma 1:16; 10:12) Ntembe kele ve nde kikuma ya Polo sadilaka ngogo yai vandaka nde bantu mingi vandaka kutuba Kigreki mpi kusadila binkulu ya Bagreki na bisika ya yandi vandaka kusamuna.
Nani bo vandaka kubinga Mugreki na ntangu ya ntama? Na mvu-nkama ya iya ya N.T.B., Isocrate, muntu mosi ya Atene ya vandaka kusala badiskure ya kitoko, monisaka na lulendo yonso mutindu binkulu ya Bagreki panzanaka na ntoto ya mvimba. Yandi tubaka nde “bantu ya beto fwete binga Bagreki kele bayina kotaka banzo-nkanda na beto ya Bagreki, kansi ve bantu yina butukaka na Grese.” Yo yina, ata beto kele mpenza ve ti banzikisa, yo lenda vanda nde ntangu Polo bingaka tata ya Timoteo, yina vandaka ve Muyuda, mpi bantu ya nkaka Bagreki, yandi vandaka kutubila Bagreki yina longukaka binkulu ya bantu ya Grese, kansi ve bayina butukaka na Grese.


text:
NZOZULU YA NKENGI Yuli 2013
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Sambu na Nki Nge Fwete Tadila Dibundu na Nge?
Kana nge kele na dibundu mosi buna, yo kele bonso nde luzingu na nge ya kimpeve mpi luguluku na nge kele na maboko na yo.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Keti Nge Lenda Tudila Dibundu Ntima na Yina Me Tala Mbongo?
Keti mabundu ya nziunga na nge ke sadilaka mitindu ya pwelele to ya kubumbana sambu na kupusa bantu na kupesa mbongo? Keti yo ke wakana ti Biblia?
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Keti Nge Lenda Tudila Dibundu Ntima na Yina Me Tala Mvita?
Yezu longaka balongoki na yandi na kuzola bamfinangani na bo. Keti bubu yai mabundu ke zitisaka ntuma yina?
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Keti Nge Lenda Tudila Dibundu Ntima na Yina Me Tala Bikalulu ya Mbote?
Bantwadisi mingi ya mabundu ke pesaka ve mbandu ya mbote na yina me tala bikalulu ya mbote. Keti Nzambi ke kudibanzaka sambu na bikalulu ya mbote?
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Keti Kele ti Dibundu Yina Me Fwana na Kutudila Ntima?
Keti dibundu mosi me pesaka nge mpasi? Kana yo kele mpidina, yo lenda vanda mpasi na kutudila diaka dibundu mosi buna ntima. Inki mutindu kulonguka Biblia lenda sadisa nge?
KINSWEKI YA KIESE YA DIBUTA
Mambu Yina Nge Lenda Sala Sambu Makwela ya Zole Kununga
Makwela ya zole lenda nata bampasi yina vandaka ve ata fioti na makwela ya ntete. Inki mutindu bankwelani lenda nunga?
KWENDA PENE-PENE NA NZAMBI
Yandi Ke ‘Fulusaka Bantima na Beto’
Konso kilumbu Nzambi ke pesaka bantu—ata nkutu bayina ke monisilaka yandi ve ntonda—nzila ya kubaka balusakumunu ya bumbote na yandi ya nene.
BIBLIA KE SOBAKA LUZINGU YA BANTU
“Mono Ke Monaka Diaka Ve nde Mono Fwete Soba Nsi-Ntoto”
Inki mutindu kulonguka ya Biblia sadisaka muntu mosi yina ke zolaka kusoba mambu na nsi-ntoto na kulonguka nto ya nsoba ya kieleka sambu na bantu?
DISOLO TI MFINANGANI MOSI
Keti Nzambi Ke Kudibanzaka Sambu na Bampasi na Beto?
Bantu ya nkaka ke kwikilaka ve nde Nzambi kele sambu na bampasi yina bo ke monaka. Longuka na Ndinga ya Nzambi mutindu yina bampasi ke pesaka yandi mawa na ntima.
Tanga mpi
Sambu na Nki Bambangi ya Yehowa Ke Solulaka ti Bantu Yina Kele Dezia ti Dibundu na Bo?
Nki ke pusaka beto na kusolula ti bantu yina kele dezia ti dibundu na bo?


text:
Siansi me ndimisaka nde ntangu muntu mosi ya ke zingaka ti VIH kele na mutindu ya bo ke bingaka nde lenda monna ve, yandi ke vandaka kaka ve ti sante ya mbote, kansi yandi lenda pesa mpi ve kimbefo ya VIH na bantu ya nkaka. To, Lenda Monana Ve= Lenda Sambukila Ve (U=U).
Yayi kele diambu mosi ya mfunu na disolo ya VIH. Yo ke tendula nde bantu yina ke zingaka ti kimbefo ya VIH yina kele na mutindu yina bo ke bingaka nde lenda monana ve kele ve ti kikuma ya kuvanda na boma nde bo ta pesa kiimbefo yayi na bantu yina bo ke vukisa ti bo nitu. Sambu na kupesa maboko na kumanisa VIH, bantu yina ke zingaka ti VIH fwete nwa konso kilumbu nkisi na bo sambu bo vanda ti sante ya mbote.
Tala UequalsU.org mpi Kimvuka ya Nitu Mbote na Internet (Building Healthy Online Communities) sambu na kubaka bansangu mingi. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)