text:
KAPU KIA 5
Lukûlu i Lukau Lwampwena lwa Nzambi
Nki i lukulu?
Aweyi luakubikilwa?
Nkia nsasa luna kwa ngeye?
Aweyi olenda vutulwila matondo muna lukulu?
1, 2. (a) Nki kikitulanga lukau se lwamfunu kwa ngeye? (b) Ekuma dilenda yikilwa vo lukulu i lukau lusundidi mfunu olenda tambula?
NKIA lukau lwamfunu watambula kala? Ke ntalu ko yikitulanga lukau se lwamfunu. O mfunu a lukau ke utezelwanga mu nzimbu ko. O lukau avo lutwasidi e kiese yo lungisa nsatu zaku, lwamfunu kikilu kwa ngeye.
2 Muna tukau twawonso olenda tambula, lumosi kaka lusundidi: I lukau luna kavana Nzambi kwa wantu. O Yave tukau twayingi kekutuvananga, kansi e kimenga kia lukulu muna Mwan’andi Yesu Kristu i lukau lusundidi. (Tanga Matai 20:28.) Nze una tulongoka mu kapu kiaki, lukulu i lukau lusundidi mfunu olenda tambula, kadi lulenda kutwasila nsambu zayingi yo lungisa e nsatu zaku zawonso. Lukulu i ziku kisonganga e zola kwa Yave kwa ngeye.
NKI I LUKULU?
3. Nki i lukulu? Adieyi tufwete bakula ntete muna zaya mfunu a lukulu?
3 Lukulu i nzila kaziula Yave mu vuluza wantu mun’esumu ye lufwa. (Efeso 1:7) Muna bakula nsasa longi diadi dia Nkand’a Nzambi, tufwete zaya dina diabwa muna mpatu Edene. Avo tubakwidi kina kavidisa Adami vava kasumuka, i bosi tulenda bakula ekuma lukulu lunina se lukau lwamfunu kwa yeto.
4. O moyo alunga wa Adami adieyi wasonganga?
4 O Yave vava kavanga Adami, moyo a muntu alunga i lukau lwantalu kamvana. Yindula e mpila lwakala kwa Adami. Wau vo wavangwa ye nitu alunga, kafwana yela ko, ngatu nuna yovo fwa. Wau vo muntu alunga, ngwizani ambote kakala yau yo Yave. O Nkand’a Nzambi uyikanga vo Adami “mwan’a Nzambi” kakala. (Luka 3:38) Adami wakala ye ngwizani ambote yo Yave wa Nzambi, nze una o se kezolelanga mwan’andi. Yave wamokenanga yo Adami, wamvana salu kia kiese yo kunzayisa edi diavavwanga kwa yandi.—Etuku 1:28-30; 2:16, 17.
5. E mvovo a Nkand’a Nzambi, wasia vo Adami mu ‘fwaniswa kia Nzambi’ kavangilwa, adieyi usonganga?
5 Adami mu ‘fwaniswa kia Nzambi’ kavangilwa. (Etuku 1:27) Ediadi ke disongele ko vo Adami wafwanana kakala yo Nzambi mu kinitu. Nze una twalongoka mu Kapu kia 1 kia nkanda wau, Yave Mwanda ona olembi monekanga. (Yoane 4:24) Muna kuma kiaki, Yave kena ye nitu a kinsuni ye menga ko. Wau vo Adami mu fwaniswa kia Nzambi kavangilwa disongele vo wakala ye fu ya Nzambi, nze i zola, ngangu, ndungidi ye nkuma. Adami fwaniswa ki’Es’andi kakala mu mpila yakaka. Wakala yo nswa wa kuyisolela. Muna kuma kiaki, Adami kakala ko nze masini mesalanga kaka mu mpila makubikilwa. Wafwana baka nzengo za yandi kibeni yo zaya wete yo bi. Kele vo kalemvokela Nzambi wadi zinga yakwele mvu muna Paradiso ova ntoto.
6. Vava Adami kakolamena Nzambi, nki kavidisa? Nki diatwasa kwa mbongo andi?
6 Ozevo, vava Adami kakolamena Nzambi yo tumbwa e tumbu kia lufwa, mfwilu anene kabaka. Muna kuma ki’esumu diandi, wavidisa e nsambu za moyo alunga. (Etuku 3:17-19) Diankenda vo, Adami kavidisa kaka moyo andi ko, kansi ye wa mbongo andi yawonso. Muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “Muna muntu mosi [Adami] i mwakotel’esumu muna nza, o lufwa mpe mun’esumu; i ngyandangiana luayandangian’o lufwa muna wantu awonso, wau yawonso basumuka.” (Roma 5:12) Elo, yeto awonso twasambukila esumu dia Adami. Muna kuma kiaki, Nkand’a Nzambi uyikanga vo Adami ‘wakiteka’ kumosi ye mbongo andi muna ubundu w’esumu ye lufwa. (Roma 7:14) Adami yo Eva ke bakala diaka ye vuvu ko kadi mu lukanu bakolamena Nzambi. Adieyi tuvova mu kuma kia mbongo au kumosi yo yeto?
7, 8. O lukulu nkia nsasa zole luna?
7 Yave ovuluza wantu muna lukulu. Nki i lukulu? Lukulu nsasa zole luna. Diantete, lukulu i ntalu ifutwanga mu kula yovo sumbulula lekwa. Dilenda tezaniswa ye ntalu ifutwanga mu kula mbakami a vita. Diazole, lukulu i ntalu ifutwanga mu fukila yovo sumbulula lekwa. Diafwanana ye lekwa kivewanga mu fukila mfwilu kabakidi o muntu. Muna bonga nona, avo muntu ofwasidi lekwa kia ngani, kafwete futa lekwa kina betela ye kina kafwasidi.
8 Nki kiafwana futwa mu katula mfwilu miawonso katutwasila Adami yo kutukula muna ubundu w’esumu ye lufwa? Yambula twabadika mpila lukulu kakubika Yave yo zaya o mfunu luna kwa ngeye.
O YAVE AWEYI KAKUBIKILA LUKULU?
9. Nkia mpila lukulu lwavavwanga?
9 Wau vo moyo alunga wavidiswa, muntu walembi lunga kalendi wo kula ko. (Nkunga 49:7, 8) Moyo a muntu alunga wafwanana ye una wavila wavavwanga. Ediadi dina ngwizani ye nkanikinu a ndungidi una muna Nkand’a Nzambi uyikanga vo: “Moyo mu moyo.” (Nsiku 19:21) Ozevo, nki kiafwana futwa muna kula moyo alunga kavidisa Adami? Moyo akaka walunga wavavwanga.—1 Timoteo 2:6.
10. O Yave aweyi kakubikila lukulu?
10 O Yave aweyi kakubikila lukulu? Watuma mosi muna wan’andi a mwanda ova ntoto. Kansi Yave katuma konso mwana ko. Watuma ona kaluta zola, Mwan’andi amosi. (Tanga 1 Yoane 4:9, 10.) Muna luzolo lwawonso, Mwana ndioyo wasisa e fulu kiandi kun’ezulu. (Filipi 2:7) Nze una twalongokele muna kapu kiavioka kia nkanda wau, muna mpila y’esivi Yave wafila moyo a Mwan’andi muna vumu kia Maria. Muna lusadisu lwa mwand’avelela a Nzambi, Yesu wawutuka se muntu alunga. Muna kuma kiaki, kakala mu tumbu ki’esumu ko.—Luka 1:35.
11. Aweyi muntu mosi kafwanina kula wantu ayingi?
11 O muntu mosi aweyi kalenda kudila wantu ayingi? Aweyi esumu diasambukila kwa wantu awonso? Sungamena dio vo vava Adami kasumuka, wavidisa moyo a muntu alunga. Kafwana diaka wuta wan’alunga ko. Wasambukisa esumu yo lufwa kwa wan’andi awonso. Yesu oyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “Adami ambaninu,” muntu alunga kakala, wakondw’esumu. (1 Korinto 15:45) Yesu wavinga vana fulu kia Adami muna kutuvuluza. Muna lemvokela Nzambi yo vana moyo andi alunga, Yesu wafuta ntalu mun’esumu dia Adami. Muna mpila yayi, Yesu watwasa e vuvu kwa mbongo a Adami.—Roma 5:19; 1 Korinto 15:21, 22.
12. E mpasi kamona Yesu adieyi zasonga?
12 Nkand’a Nzambi usonganga mpasi kazizidila Yesu vitila lufwa lwandi. Wawandwa, wakomwa vana nti ampasi yo fwa lufwa lwa mpasi. (Yoane 19:1, 16-18, 30; Tala nkudika ina muna lukaya lwa 204-206) Ekuma o Yesu kamwena mpasi zayingi? Muna kapu kia nsuka kia nkanda wau tulongoka edi kavova Satana vo ke vena muntu ko ova nza olenda zindalala muna Yave muna ntonta. Muna zizidila mpasi zazi ye kwikizi kiawonso, Yesu wavana mvutu zasikila mu mvovo mia Satana. Yesu wasonga vo muntu alunga ovwidi nswa wa kuyisolela, olenda kala ye kwikizi muna Nzambi muna ntonta za Nkadi Ampemba. Yave watoma yangalala kikilu muna kwikizi kia Mwan’andi anzolwa.—Ngana 27:11.
13. O lukulu aweyi lwa futilwa?
13 O lukulu aweyi lwafutilwa? Kina kia 14 kia ngonde a Nisani ya esi Yuda ya mvu a 33 wa tandu kieto, Nzambi wayambula vo Mwan’andi wa kondw’esumu kavondwa. Yesu wavana “kiamakulu” o moyo andi alunga se kimenga. (Ayibere 10:10) Muna lumbu kietatu, Yave wamfula yo kumvana moyo wa kimwanda. Kun’ezulu, o Yesu wasunzula kwa Nzambi e ntalu a moyo andi alunga se kimenga muna kula mbongo ya Adami. (Ayibere 9:24) Yave watambula kimenga kia Yesu kiavuwanga mfunu muna kula wantu muna ubundu w’esumu ye lufwa.—Tanga Roma 3:23, 24.
LUKULU NKIA NSASA LUNA KWA NGEYE?
14, 15. Aweyi tufwete vanga muna ‘lolokwa masumu meto’?
14 Kanele vo tu asumuki, tulenda bak’e nluta mia lukulu. Yambula twabadika nluta tubaka owau ye kuna sentu muna lukau lwalu lwampwena lwa Nzambi.
15 Luloloko lwa masumu. Muna kuma kia usumuki, mpasi dikalanga mu vanga edi diambote. Yeto awonso tusumukanga muna mvovo yo mu mavangu. Kansi tulenda ‘lolokwa masumu meto’ muna kimenga kia Yesu. (Kolosai 1:13, 14) Muna lolokwa tufwete viluka o ntima. Kuna vumi wawonso tufwete lomba ndoloki kwa Yave muna kimenga kia Mwan’andi.—Tanga 1 Yoane 1:8, 9.
16. Adieyi dikutusadisa muna sambila Nzambi ye ntona zavelela? E ntona zazi nkia mfunu zina?
16 Ntona zavelela vana ndose a Nzambi. E ntona zambi zilenda kutufila mu dimbul’e vuvu yo kuyibadikila vo twakondwa mfunu. Kanele vo tu asumuki, o Yave muna kimenga ololokanga masumu meto yo kutusadisa twansambila ye ntona zavelela. (Ayibere 9:13, 14) Ediadi dikutusadisanga mu kala yo unkabu wavovana yo Yave. Mu kuma kiaki, tulenda kumfinama muna sambu. (Ayibere 4:14-16) O kala ye ntona zavelela disadisanga mu kala yo luvuvamu lwa ntima, kiese ye luzitu ditwasanga kwa muntu.
17. Wau vo Yesu wafwa mu kuma kieto nkia nsambu tuvwa?
17 Vuvu kia moyo a mvu ya mvu muna paradiso ova ntoto. Muna Roma 6:23 tutanganga vo: “E mfutu esumu fwa.” I bosi kikudikilanga: “vo i lukau luangovo lua Nzambi, moyo a mvu ya mvu muna Kristu Yesu wa Mfumu eto.” Muna Kapu kia 3 kia nkanda wau, twalongokele e nsambu zikala muna Paradiso ova ntoto. (Lusengomono 21:3, 4) Tuvwa e nsambu zazi zawonso kumosi ye moyo a mvu ya mvu, kadi Yesu wafwa mu kuma kieto. Muna vwa nsambu zazi, tufwete vutulanga matondo mu kuma kia lukulu.
AWEYI OLENDA SONGELA LUYANGALALU LUAKU MUNA LUKULU?
18. Ekuma tufwete vutulwilanga matondo kwa Yave mu kuma kia lukulu?
18 Ekuma tufwete vutulwilanga matondo kwa Yave mu kuma kia lukulu? O muntu muna vana lukau luantalu, ngolo, nzimbu, ntangwa ye makaka kefwasanga. Vava tubakulanga vo lukau lolo i ziku kia nzola kekutuzolanga ona utuvene lo, matondo tukumvutulanga. Lukulu i lukau lusundidi, kadi ke diakala diambu diakete ko kwa Nzambi muna kutuvana lo. Muna Yoane 3:16, tutanganga vo: “Kadi muna nzola kazolele nza o Nzambi i kavanin’o Mwan’andi amosi.” Lukulu i ziku kiampwena kisonganga e nzola kekutuzolang’o Yave. I ziku kia nzol’a Yesu mpe muna vana moyo andi muna wete dieto. (Tanga Yoane 15:13.) Muna kuma kiaki, tufwete kwikila vo o lukulu i ziku kia nzol’a Yave yo Mwan’andi kwa konso muntu mu yeto.—Ngalatia 2:20.
19, 20. Nkia mpila tulenda songela vo tuvutulanga matondo muna lukau lwa lukulu kavan’o Nzambi?
19 Aweyi olenda songela luyangalalu luaku muna lukau lwa lukulu kavana Nzambi? Diantete, sia e ngolo za longoka mu kuma kia Yave ona watuvana lukûlu. (Yoane 17:3) Elongi dia Nkand’a Nzambi muna sadila nkanda wau dikusadisa mu zaya Yave. Vava o nungunuka muna zayi wa Yave, o zola kwaku muna yandi kuwokela. I bosi, o zola kwaku kukufila mu vanga luzolo lwandi.—1 Yoane 5:3.
20 Kala ye lukwikilu muna kimenga kia lukulu lwa Yesu. O Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia Yesu vo: “On’okwikilanga muna Mwana, una yo moyo a mvu ya mvu.” (Yoane 3:36) Aweyi tulenda songela vo tukwikilanga muna Yesu? O lukwikilu lwalu ke lusongelwanga kaka mu mvovo ko. Muna Yakobo 2:26 tutanganga vo: “O lukwikilu luakondwa mavangu, luafwa.” Elo, lukwikilu lwakieleka mu “mavangu” meto lusongelwanga. Tanginina Yesu i mpila ambote tulenda songela vo tukwikilanga muna yandi ke mu mvovo kaka ko, kansi muna mavangu meto mpe.—Yoane 13:15.
21, 22. (a) Ekuma tufwete lunganenanga kuna elambu dia Nlekelo a Mfumu konso mvu? (b) Adieyi tulongoka muna Kapu kia 6 ye 7?
21 Lungananga kuna Elambu dia Nlekelo a Mfumu. Kina kia 14 kia ngonde a Nisani a mvu 33 wa tandu kieto, Yesu wayantika elambu diamfunu diyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “Nlekelo a Mfumu.” (1 Korinto 11:20; Matai 26:26-28) Elambu diadi diyikilwanga mpe vo Luyindulu lwa Lufwa lwa Kristu. Yesu wasikidisa elambu diadi mu sadisa alongoki andi kumosi ye Akristu awonso mu sungamena vo muna lufwa lwandi, wavana moyo andi se lukulu. Muna kuma kia luyindulu lwalu, Yesu wakanikina vo: “I wau wuwu nuvanga muna luyindulu luame.” (Luka 22:19) Luyindulu lwa Lufwa lwa Kristu lukutusungamesanga o zola basonga Yave yo Yesu mu kuma kia lukulu. Tulenda songa luyangalalu lweto muna lukulu muna lungananga konso mvu kuna Luyindulu lwa Lufwa lwa Kristu.. *
22 O lukulu katukubikila Yave i lukau lusundidi o mfunu. (2 Korinto 9:14, 15) O lukau lwalu lwa ntalu lutwasa mpe nsendo kw’awana bafwa. Tulongoka e diambu diadi muna kapu kia 6 ye 7.
^ tini. 21 Muna zaya mambu makaka mu kuma kia Nlekelo a Mfumu, tala Nkudika ina muna lukaya lwa 206-208.
[Mvovo mia Fwaniswa mina muna lukaya lwa 56]


c: text/html

text:
ELONGI DIA 2
Nani i Nzambi?
1. Ekuma tufwete sambidila Nzambi?
O Nzambi aludi i Mvangi a lekwa yawonso. Kena ye lubantiku ko, ke kala mpe ye nsuka ko. (Nkunga 90:2) Yandi i Nto a nsangu zambote zina muna Nkand’a Nzambi. (1 Timoteo 1:11) Wau vo Nzambi watuvanga, yandi kaka tufwete sambila.—Tanga Lusengomono 4:11.
2. Aweyi kena Nzambi?
Ka vena muntu ko wamona kala Nzambi, e kuma kadi Mwanda. Ediadi disonganga vo osundidi vangwa yawonso ya moyo ina ova nza. (Yoane 1:18; 4:24) Kana una vo i wau, tulenda zaya kiwuntu kia Nzambi muna lekwa kavanga. Kasikil’owu, vava tutalanga nsema wazala ye nti miyimanga bundu ye mvuma za mpila mu mpila, tubakulanga o zola ye ngangu zandi. O vonga kwa nsema kukutusonganga o nkum’a Nzambi.—Tanga Roma 1:20.
Tulenda longoka mayingi mu kuma kia kiwuntu kia Nzambi muna tanganga Nkand’a Nzambi. Kasikil’owu, Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga mana Nzambi kezolanga ye mana kemenganga, mpila kekadilanga yo wantu ye mpila kesingikilanga mambu.—Tanga Nkunga 103:7-10.
3. Nga Nzambi una ye nkumbu?
Yesu wavova vo: “E S’eto koko’zulu, yambula nkumbu aku yazitiswa.” (Matai 6:9) Kana una vo Nzambi ovwidi mazina mayingi, nkumbu mosi kaka kena yau. Mu mpila yaswaswana iyikilwanga muna konso ndinga. Muna Kikongo tuyikilanga yo vo “Yave.”—Tanga Nkunga 83:18.
E nkumbu a Nzambi yakatulwa muna nsekola zayingi za Nkand’a Nzambi yo vingisa mazina nze Mfumu yovo Nzambi. Kansi vava kiasonekwa Nkand’a Nzambi, e nkumbu a Yave mu tezo kia 7.000 ma fulu yakala. Yesu wazayisanga nkumbu a Nzambi vava kalonganga oma ma Nzambi kwa wantu.—Tanga Yoane 17:26.
4. Nga Yave okutuvwanga kieleka mfunu?
Nga ulolo wa mpasi bemonanga wantu zisonganga vo Nzambi ke kutuvwanga mfunu ko? Akaka bevovanga vo Nzambi oyambulanga vo twamona mpasi muna kututonta, kansi ediadi ke dialudi ko.—Tanga Yakobo 1:13.
Nzambi wavana wantu nswa wa kuyisolela. Nga ke tuyangalalanga ko wau twasola sadila Nzambi? (Yosua 24:15) Kansi, wantu ayingi besolanga vanga mambu mambi kw’akaka. Ekiaki i kuma mpasi ziwokelelanga. Yave okendalalanga vava kemonanga mambu mama mambi.—Tanga Etuku 6:5, 6.
Yave wa Nzambi okutuvwanga kikilu o mfunu. Ozolanga vo twakala ye kiese muna zingu. Ke kolo ko, osukisa e mpasi kumosi y’awana betwasanga zo. Nzambi ovwidi kuma kiasikila keyambulwilanga e mpasi mu fikolo. Muna Elongi dia 8, tulongoka e kuma keyambulwilanga e mpasi.—Tanga 2 Petelo 2:9; 3:7, 13.
5. Aweyi tulenda kadila ye ngwizani ambote yo Nzambi?
Yave okutubokelanga vo twamfinama muna mokenanga yandi muna sambu. Yave ovwanga konso muntu mu yeto o mfunu. (Nkunga 65:2; 145:18) Una y’etima dia kutuloloka. Omonanga e ngolo tuvanganga za kunyangidika, kana una vo ezak’e ntangwa tusumukanga. Muna kuma kiaki, tulenda kweto kala ye ngwizani ambote yo Nzambi kana una vo tu wantu alembi lunga.—Tanga Nkunga 103:12-14; Yakobo 4:8.
Wau vo Yave watuvanga, tufwete kunzolanga lutila nkutu una tuzolelanga wantu akaka. (Maku 12:30) Avo osongele zola muna Nzambi muna longokanga mayingi mu kuma kiandi yo vanga mana kezolanga, okala ye ngwizani ambote yo yandi.—Tanga 1 Timoteo 2:4; 1 Yoane 5:3.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Nga Nzambi una ye Nkumbu?
Nzambi ovuidi mazina mayingi nze Mpungu-ngolo, Mvangi ye Mfumu. E video yayi isonganga nkumbu a Nzambi yasadilwa tezo kia 7.000 muna Nkand’a Nzambi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 14 “Beno bika ve nde bantima na beno kukuma kisaka-saka.+ Beno kwikila na Nzambi,+ beno kwikila mpi na mono.2 Bisika ya kuzinga kele mingi na nzo ya Tata na mono. Kana ve, mono zolaka kusonga beno, sambu mono ke kwenda sambu na kuyidikila beno kisika.+3 Diaka, kana mono kwenda mpi mono yidikila beno kisika, mono ta kwisa diaka mpi mono ta yamba beno kisika mono kele, sambu beno mpi kuvanda kisika yina mono kele.+4 Mpi beno me zaba nzila ya kisika yina mono ke kwenda.”5 Toma+ tubilaka yandi nde: “Mfumu, beto me zaba ve kisika yina nge ke kwenda. Inki mutindu beto lenda zaba nzila?”6 Yezu tubilaka yandi nde: “Mono kele nzila+ mpi kieleka+ mpi luzingu.+ Ata muntu mosi ve ke kwisaka na Tata kana yandi kwisa ve na nzila na mono.+7 Kana beno zabaka mono, beno zolaka kuzaba mpi Tata na mono; katuka ntangu yai beno me zaba yandi mpi beno me monaka yandi.”+8 Filipo tubilaka yandi nde: “Mfumu, songa beto Tata, mpi yo me fwana sambu na beto.”9 Yezu tubilaka yandi nde: “Filipo, ata mono me vanda ti beno katuka ntama, nge me zaba mono kaka ve? Muntu yina me mona mono me mona mpi Tata.+ Inki mutindu nge ke tuba nde, ‘Songa beto Tata’?10 Keti nge ke kwikila ve nde mono kele na bumosi ti Tata mpi Tata kele na bumosi ti mono?+ Mambu ya mono ke tubila beno mono ke tuba yo ve na mabanza na mono mosi,+ kansi Tata yina kele na bumosi ti mono ke sala bisalu na yandi.11 Beno kwikila mono nde mono kele na bumosi ti Tata mpi Tata kele na bumosi ti mono; kana ve, beno kwikila sambu na bisalu yo mosi.+12 Ya kieleka kibeni, mono ke tubila beno nde, Muntu yina ke kwikila na mono, yandi ta sala mpi mambu yina mono ke sala; mpi yandi ta sala mambu ya nene kuluta yai,+ sambu mono ke kwenda na Tata.+13 Diaka, konso kima yina beno ke lomba na zina na mono, mono ta sala yo, sambu Tata kubaka nkembo na nzila ya Mwana.+14 Kana beno lomba konso kima yina na zina na mono, mono ta sala yo.15 “Kana beno ke zola mono, beno ta zitisa bansiku na mono.+16 Mono ta lomba Tata mpi yandi ta pesa beno nsadisi ya nkaka* sambu yandi vanda ti beno kimakulu,+17 mpeve ya kieleka,+ yina nsi-ntoto lenda baka ve, sambu nsi-ntoto ke mona yo ve mpi me zaba yo ve.+ Beno me zaba yo, sambu yo ke bikalaka ti beno mpi yo kele na kati na beno.18 Mono ta bikisa beno ve beno mosi.* Mono ta kwisa diaka na beno.+19 Kubika fioti, nsi-ntoto ta mona mono diaka ve, kansi beno, beno ta mona mono,+ sambu mono kele na luzingu mpi beno ta vanda na luzingu.20 Na kilumbu yina beno ta zaba nde mono kele na bumosi ti Tata na mono mpi beno kele na bumosi ti mono mpi mono kele na bumosi ti beno.+21 Muntu yina kele ti bansiku na mono mpi ke zitisaka yo, yandi muntu ke zolaka mono. Ebuna muntu yina ke zolaka mono, Tata na mono ta zola yandi; mono ta zola yandi mpi mono ta kudimonisa pwelele na yandi.”22 Yudasi,+ kansi Iskariote ve, tubilaka yandi nde: “Mfumu, nki me salama sambu nge kudimonisa pwelele na beto kansi na nsi-ntoto ve?”23 Yezu vutudilaka yandi nde: “Kana muntu ke zolaka mono, yandi ta zitisa ndinga na mono, mpi Tata na mono ta zola yandi,+ beto ta kwisa na yandi mpi beto ta zinga ti yandi.+24 Muntu yina ke zolaka mono ve ke zitisaka ve mambu ya mono ke tubaka. Ndinga ya beno ke wa kele ve ya mono, kansi yo kele ya Tata yina tindaka mono.+25 “Mono me tubila beno mambu yai ntangu mono kele kaka ti beno.26 Kansi nsadisi, mpeve santu, yina Tata ta tinda na zina na mono, yandi ta longa beno mambu yonso mpi ta yibusa beno mambu yonso ya mono songaka beno.+27 Mono ke bikila beno ngemba; mono ke pesa beno ngemba na mono.+ Mono ke pesa beno yo ve mutindu nsi-ntoto ke pesaka. Beno bika ve nde bantima na beno kukuma kisaka-saka mpi beno bika ve nde yo lemba sambu na boma.28 Beno waka mono tubilaka beno nde, ‘Mono ke kwenda mpi mono ke kwisa kuvutuka na beno.’ Kana beno vandaka kuzola mono, beno zolaka kuwa kiese sambu mono ke kwenda na Tata, sambu Tata kele nene kuluta mono.+29 Mono me tubila beno ntangu yai na ntwala nde yo bwa, sambu beno kwikila ntangu yo ta bwa.+30 Mono ta tuba diaka ve mingi ti beno, sambu mfumu ya nsi-ntoto ke kwisa,+ mpi yandi kele ve ti kiyeka na zulu na mono.*+31 Kansi, sambu nsi-ntoto kuzaba nde mono ke zolaka Tata, mono ke sala mutindu Tata songaka mono na kusala.+ Beno telama, beto katuka awa.


text:
Mambu ya Luyantiku ya Ndinga ya Nzambi
Biblia kele ti nsangu to ndinga ya Nzambi sambu na beto bubu yai. Yo ke songaka beto mutindu ya kuzinga mbote mpi mambu ya beto fwete sala sambu Nzambi kundima beto. Yo ke pesaka mpi bamvutu na bangiufula yai:
7 Inki mambu Biblia tubaka na ntwala sambu na bilumbu na beto?
20 Inki mutindu nge lenda baka mambote mingi ntangu nge ke tanga Biblia?
MUTINDU YA KUZWA BAVERSE YA BIBLIA
Biblia kele kimvuka ya tu-mikanda 66. Bo me kabulaka yo na bitini zole: Masonuku ya Kiebreo mpi ya Kiarameye (“Kuwakana ya Ntama”) mpi Masonuku ya Kigreki (“Kuwakana ya Mpa”). Bo me kabulaka konso mukanda ya Biblia na bakapu mpi baverse. Kana bo me tubila verse mosi, ntalu ya ntete yina kele na nima ya zina ya mukanda yina kele kapu, mpi ntalu to bantalu yina me landa kele verse to baverse. Mu mbandu, Kuyantika 1:1 ke tendula mukanda ya Kuyantika kapu ya 1, verse ya 1.


text:
EYINGIDILU DIA NKANGU No. 1 2016 | Ekuma Ofwete Kadila Nkwa Ziku?
Wantu ayingi bevunanga kana nkutu nkumbu mosi muna miniti 10 vava bemokenanga. Ekuma tufwete kadila twaswaswana?
COVER SUBJECT
O Kala Nkwa Ziku Nga Diamfunu?
E nona kia Hitoshi kilenda songa vo ke diamfunu ko mu kala nkwa ziku.
COVER SUBJECT
O Lembi Kala Nkwa Ziku Nkia Mfwilu Dilenda Kutwasila?
Zaya e ludi mu kuma kia luvunu.
COVER SUBJECT
O Kala Nkwa Ziku Nkia Nluta Ditwasanga?
E nona ya wantu bayikilu isonganga o mfunu wakala akwa ziku.
THE BIBLE CHANGES LIVES
Umpana Mvu Mosi Kaka wa Luvuvamu ye Kiese
E sono kia 1 Yoane 1:9 kiatoma kota mu ntim’a Alain Broggio.
Nga Ozeye?
Aweyi e ngungu zavangilwanga yo sadilwa kuna nz’ankulu? Aki nani i “nganga zambuta” beyikwanga muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu?
Aweyi Olenda Sundila Wonga?
Mambu tatu malenda kusadisa mu sunda wonga.
ANCIENT WISDOM FOR MODERN LIVING
Ke Nutelamwa Moyo Ko
Yesu kavova kaka ko vo twalembi tokananga kwayingi, kansi wasonga una tufwete wo vangila.
Adieyi Nkand’a Nzambi Uvovanga?
Nga awana bafwa balenda zinga diaka?
Tanga makaka
Nga Nkand’a Nzambi Ulenda Kunsadisa Muna Ntangw’a Lukendalalu?
Vena ye mambu tatu kevananga o Nzambi kuna mvevo mesadisanga muna sunda lukendalalu lwa saka.


text:
Documentos históricos escritos em Kikongo, trata-se de correspondência entre o agente Missionário inglês BOWSKILL, Director da British Missionary Society em Mbanza Kongo, personalidade respeitada junto da família Ntotila (Rei do Kongo) e Tulante Buta com os seus subordinados. O antigo Governador do Distrito do Congo português, José da Silva Cardoso, qualificou o líder da resistência Bakongo de seguinte maneira: " ...a admitirmos que um tal projecto foi elaborado por Buta, estensivo chefe de guerra, absolutamente analfabeto, teremos que curvar-nos reverentes em face deste génio, só igualado pelo que os seus subordinados manifestaram na arte da fortificação.” Sendo analfabeto, pensamos nós, que Tulante Buta teria utilizado os serviços de escribas bakongo ou europeus, nas suas correspondências. Pedimos a vossa especial atenção para melhor compreensão dos textos, porque existem erros ortográficos evidentes que podem pôr em causa a sua interpretação.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
MBUTA – QUICONGO
1ª – Cópia
B. M.S. Mb a Mputu – 30 de janeiro de 1914
Enkueto Nosso mpididisipe
Muna unttwadi weto tulundanga wavita.
Oulengi ete mf Bowskill Tumwene eunu efuku okuvo o Paul wantumini yakia muna mafula mawonso yazayisa ve-Paul kena kwandi ya t’a wavita ke-kansi meno Bowskill tukomanini empaka vo kilendi; kansi muna wavana kaka enganga mpe wele kusi e Kemba, emana mpe diangidizi kwangeye nosso. Ozevo kenwizi venda ke, yovo venda muntu. Omene mpe muna kunukulul’ e myoyo yabakidi eukanda vova vo-ukiviza, kansi ki kwiza kwame ya ta wavita ke, ve i paul muna tambi kia kulu kebadilwa yaza vinges’e chief dia kaka dikala mo, ukuizye nosso ladi muna sai vo i ntinu kilendi kiza meno moziko, nga ko vita ko.
Ozevo emono Bowskill ngina yo umbangi wa nkanda nguluvu. Ke nutelamesa vita ko, ngatum venda muntu. Ozevo nuzayesa muna ndiombu yawense . Idianu vo Enkwetu nosso mwangani senkanda muna fulu yawense ve- tubeka nguluvu ekuiza, ezevo o nguluvu wau ke Kwiza kanongiva ko, ngetu kenzo muntu ro tuwa mana mekwiza ya nguluvu. O mf. Bowskillekauikini kikilu voke tuviti ku nsia mylele ko, wau voso tuma ye vuvu kieto ezevo ke tutuleka mioye ke. Ombazi nana vombonis’e nbasi eyete akwene kwaku muna ukumbu a nosso mpidisipe.
N,N, Snr Nosso Mpididisipe
Documento 2
Mb. Mputu – Dec 1913 – Kwa Nosso – Enkwezi vimpi aka owo (ou ewe?) i tumuni ye nzola mbonami ngavoi Noso mpidisipe wayele vunda kuna Bangu mene (ou neme?) yasidi emuvata, kansi se domosi aka e nkwezi, e nziku yo mabika nasi lu kuna zamba ke nuvilakanwa mioko ekuma tu zelele kikilu e kandikila ensi, ozevo toma sikidu sanga mawonso, ndombe Kayambula ndembe(ou ndombe?) yandi, muntu kavengoka nkwandi ngatu tata ukandi diaka tuka omuwau yeto awenso tutema yikakia na twakalanga aka kumosi ke vamangikosiani diaka ko ekuma ediambu dia mangiekesiani diau ditwese o lutovoko ekunsi eto (ou oto?) kansi wau se tuna voyeto awonso (ou awenso?)kumosi se twina osia vovita a mindele yavana tutika yo O Nemptu katu lendi diaka ko, vo tuteme (ou tutomo?) kandamena kumosi. Nga voi mapulisi yakakesi Kongo diambuziku wau batwasa eulolo wa mpasi emunsi yo mana kivenda die o lusalu lwasalwaomu madimba yo kwenda kangi owantu (ou ewantu?) yo mfumu za mavata. Vo
ubamona kaka beza sokanina omo ( ou eme?) miwu aku toma bundisa kwandi ke mu ukenda ko.
Ketu sungwidi okoko muzulu vo nu mona eka nu toma ( ou tema?) kumwanga Enkenda yau etatu yakuma ndambu etina yo Kongo dia nzolo ye Bangu ngaka mu um yamu wau ebuka kwizila nga kwandi ake sindikang aka evata nkutu seta e usidi yo wantu, kansi tu mau kaka momo twatomene kuba sikidusanga.
O mavangu ma Mbolozi you mpuiba mayizidi sa munanga esi nkanda manbi kikilu mankenda mpe. Oukadi a ampemba nkutu ku nima bansi sa oyau basunda kuna ntu wantu ambi kililu yo mapulisi mau baki yidinge mau.
Oyengwa Ditine otumini aka evi mpi kwa ngeye oyandi una kia mbote. O Mono nkuesi aku
(a) A.N. Lekai
_____________________________________________________
Doc Nº3
Missão de Sam José de Belem Madimba 14 de janeiro 1914
ILLmo. e Exmo Snr
Lunguezi Ozevo kuma kua Nosso madimpi maku mono ua Tualnte Io Afonso NKongolo. Vana ntandu a mavimpi ozevo omambu ma vita tua menga iavua massina ombangui kuna kua Nganga Ia Ngelezo. O uau se nguluvu o kisanga tuzeio vo. A vo Nmuene nu menga keme mani wenga ko. A vo Nganga io ngelezo mdutissa kena mfumo anongua-ke. Ozevo ebika kolo tuakangadio Avompe Jeni mumuene kenu lutissako nu monga Ave muisso (e?) Longo nu venda nanga muissi kingelezo onguempe emana zingula ku e si mavata batoma lungua. O nguluvu fundissa ke Kuiza kansi omano kifunda Kuame-ke. E kuma kadi ia faundano (e?) kua nganaga ia nganga Nglelezo. Mbene kuame. Mono Tulante Buta do Lovo mina Nsongola
June: 13 M.M.S. S. salvador
Nkundi ame anzelva
Madimpi ono
Dana ntande mpe ntandele kikilu muna nkand’ aku yo lukazisu mpe. Omono nkutu nkenda mlwene mina wau vo ke tusidi movana yeno vata ke kami kediambu diame ko. Yabenze vo twadi vioki evatu dieno, kansi ngamba babugele uzili akaka mengi ngiva mau ma vova (veva?) kua yenu alsigi kansi vo nutinleka mo(?) Muna fikolo nusa tambula nkanda a kuzuzayisu ntangua atomboka muavu kiese mona nuna wau vo muagatikidi otunga nzo a Briecks. Oyeto tlele kweto. Nengua yo wau’ etu mpe balele. Batumini o madimpi mavimpi kwa nosso maku yo anomo ana bena koko (e?).
Mono wa nlagi eno (ass) J.S. Bowsskill.
Cópia
Kuna kwa Mwana ame
Nosso tala vo leke ya Manuel Kiditu Bazolele voka wubaymbula bavioka kwau ana baezone taya keyau ko wana simba wau twika Nkanda muna mavta Bazya.
Mbene mono
Buta
Mbanza Mputu Kwa Nosso – Muna mambu ma vikidi tuma Tulante Buta ma siá vo avo numena (ou numona?) ngluluvu ma mbote ke kwizanga mau, kwa yeto o nisi. Ozevo nufweto sonoka e’nkanda mia kaka muna fulu za kaka maimbu wama. Zo kuna kwa Pedro Ngombe mpe kuna wene ke basikika. Onswa za vawa utu ka diaka kwa.
Buta kima na twa wil ekulu oma mbu mambote mekwisa epa Ngluvu nutwik’e nkanda za kunda
mbu a mpangu ke ba tiniko ba wini (?) kina naga kaka oku Kengo.
Mfeka Kalayi nkazi
Para Graçia m/f Nosso Lunguezi.
S. S. do Congo Dec 17.12.913
Ozevo kwa yetu kiame A. Kuemba se tenda yo fia uka muna mavimpi meto tulele yandi Minkote kaka kayzidi ko kuna kavika kwendela a ngamba ewause ke tuwanga nsangu ko e ntanwa ike ibosi usinga tema kusene ke na vimpi kakaewe(?) salukiambote mono wayatu kiaku
--- A. N. L. ( atribuída a Lakai
É para o Exmo. Snr. Alvaro Kuvomba --- B. M. S. Luiguzi (?)
Pesquisa de ARTUR MÉNDES
Soweto - Sam Magwana


text:
Lusansu lwa 104: Yesu Ovutukidi Kun’ezulu
YESU nkumbu miayingi kamoneka kw’alongoki andi. Lumbu kimosi wamoneka kwa 500 z’alongoki andi. Nga ozeye nkia diambu kabavovesa o Yesu? Wabavovesa oma ma kintinu kia Nzambi. O Yave wafila Yesu ova ntoto mu longa oma ma Kintinu. Wakwamanana wo vanga yaku nima lufuluku lwandi.
Nga osungamene nki i kintinu kia Nzambi? E kintinu i luyalu lwakieleka lwa Nzambi kun’ezulu. O Yesu i kasola o Nzambi mu kala se ntinu. Nze una twateka longoka, o Yesu wasonga e mpila ntinu kekala muna dikila mimfwa nzala, wuka ambevo yo fula nkutu mafwa.
Ozevo, vava Yesu keyala ezunda dia mvu kun’ezulu, aweyi usinga kala o ntoto? Elo, nza yawonso ikitulwa se paradiso yambote. Ke vekala diaka vita ko, umpumbulu, mayela yovo lufwa. Tuzeye eziku kia diambu diadi kadi Nzambi wavanga ntoto se paradiso mu kuma kia wantu. Ekiaki i kuma kavangila mpatu a Edeni kuna lubantiku. O Yesu olunga-lunga vo luzolo lwa Nzambi lwavangama.
Owau e ntangwa ya vutuka kun’ezulu ifwene. O Yesu lumbu 40 kamoneka kw’alongoki andi. Ozevo, bakala ye ziku vo o Yesu un’o moyo. Kansi una katombokele ko kun’ezulu, ovovese kw’alongoki andi vo: ‘Ke bakatuka muna Yerusaleme ko, yavana betambula mwand’avelela.’ Mwand’avelela i ngolo za Nzambi, wina nze tembwa, usadisa alongoki mu vanga luzolo lwa Nzambi. I bosi Yesu ubavovese vo: ‘Nukala mbangi zame yakuna nsuk’a nza.’
Vava kamana vova mambu mama, diambu diasivi diavangama. Oyantikidi otomboka kun’ezulu nze una omwene vava. I bosi, etuti dimfukidi, alongoki andi ke basidi kumona diaka ko. Yesu wele kun’ezulu. Oyantikidi yala alongoki andi ova ntoto tuka kun’ezulu.
1 Korinto 15:3-8; Lusengomono 21:3, 4; Mavangu 1:1-11.
Yuvu
- O Yesu kw’alongoki akwa kamoneka muna lumbu kimosi? Adieyi kabazayisa?
- Nki i Kintinu kia Nzambi? E zingu ova nza aweyi kikala vava Yesu keyala nze Ntinu muna zunda dia mvu?
- O Yesu lumbu kwa kamoneka kw’alongoki andi? Kansi owau adieyi kevanganga?
- Una katombokele ko kun’ezulu, o Yesu adieyi kavovesa alongoki andi bavanga?
- Adieyi divangamanga muna fwaniswa? Nki kiafuka Yesu mu lembi moneka diaka?
Yuvu yakaka
- Tanga 1 Korinto 15:3-8.
Ekuma Paulu kavovela lufuluku lwa Yesu ye ziku kiawonso? Nkia diambu Akristu bafwete samunanga ye ziku kiawonso? (1 Kor. 15:4, 7, 8; Yes. 2:2, 3; Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1-5)
- Tanga Mavangu 1:1-11.
E salu kia umbangi aweyi kiasayanena nze una uyikwanga muna Mavangu 1:8? (Mav. 6:7; 9:31; 11:19-21; Kol. 1:23)


text:
KAPU YA NTETE
Inki Kele Kyeleka na Yina Metala Nzambi?
Keti Nzambi kekudibanzaka mpenza sambu na nge?
Nzambi kele nki mutindu? Keti yandi kele ti zina?
Keti mpila ya kukwenda penepene ti Nzambi kele?
KETI nge memonaka mutindu bana keyulaka bangyufula? Bana mingi keyantikaka kuyula bangyufula kaka ntangu bo kelongukaka na kutuba. Ti meso ya kukangula ngolo, bo ketala nge mpi bo keyula bangyufula bonso: Sambu na nki zulu kele bule? Bambwetete mesalamaka na inki? Nani kulongaka bandeke kuyimba? Nge lenda sala ngolo sambu na kupesa bamvutu, kansi yo kevandaka ve pete ntangu yonso. Nkutu ata mvutu na nge ya kuluta mbote lenda pusa bo na kuyula dyaka nde: Sambu na inki?
2 Kaka bana mpamba ve bantu keyulaka bangyufula. Ntangu beto keyelaka, beto kelandaka na kuyula bangyufula. Beto kesalaka yo sambu na kusosa lutwadisu, sambu na kuzaba bigonsa ya beto fwete tina, to sambu na kulungisa bampusa na beto ya kusosa kuzaba mambu. Kansi, yo kemonana nde bantu mingi keyambulaka kuyula bangyufula, mingimingi bangyufula ya kuluta mfunu. Bo keyambulaka kusosa bamvutu.
3 Yindula ngyufula yina kele na lutiti ya zulu ya mukanda yai, bangyufula yina bo meyula na bangogo ya luyantiku ya mukanda yai, to yina kele na luyantiku ya kapu yai. Bangyufula yai ke na kati ya bangyufula ya kuluta mfunu ya nge lenda yula. Kansi, bantu mingi meyambulaka kusosa bamvutu. Sambu na inki? Keti Biblia kele ti bamvutu? Bantu mingi keyindulaka nde bamvutu na yo kele mpasi mingi na kubakisa. Bankaka keyindulaka nde kuyula bangyufula lenda pesa bo nsoni. Bankaka dyaka keyindulaka nde yo kele mbote na kubika bangyufula ya mutindu yai na bantwadisi mpi balongi ya mabundu. Ebuna nge?
4 Ya kyeleka, nge ke na mpusa ya kubaka bamvutu na bangyufula ya mfunu ya luzingu. Ntembe kele ve nde bantangu yankaka nge kekudiyulaka nde: ‘Lukanu ya luzingu kele inki? Keti mambu yonso mesuka kaka na luzingu yai? Nzambi kele mpenza nki mutindu?’ Yo kele mbote na kuyula bangyufula ya mutindu yai, mpi yo kele mfunu nde nge yambula ve tii kuna nge tazwa bamvutu ya mbote mpi ya mefwana kutudila ntima. Yezu Kristu, longi ya kuluta nene kutubaka nde: “Beno landa kaka na kulomba mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna Nzambi ta pesa beno yo; beno landa kaka na kusosa mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna beno ta mona yo; beno landa kaka na kubula na kielo, ebuna Nzambi ta kangudila beno yo.”—Matayo 7:7.
5 Kana nge “landa kaka na kusosa” sambu na kuzwa bamvutu na bangyufula ya mfunu, nge tamona nde bansosa yina lenda sadisa nge mingi kibeni. (Bingana 2:1-5) Ata bantu yankaka kuzabisaka nge konso nki mambu yina, zaba nde bamvutu kele, mpi nge lenda zwa yo—na kati ya Biblia. Bamvutu yango kele ve mpasi mingi na kubakisa. Kuluta dyaka, yo kepesaka kivuvu mpi kyese. Mpi yo lenda sadisa nge na kuvanda ti luzingu ya mbote banda ntangu yai. Sambu na kuyantika, bika beto tadila ngyufula mosi yina meyangisaka bantu mingi.
KETI NZAMBI KEKUDIBANZAKA VE SAMBU NA BANTU MPI YANDI KELE NTIMA NGOLO?
6 Bantu mingi keyindulaka nde mvutu na ngyufula yai kele ee. Bo ketubaka nde, ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na bantu, keti inza zolaka ve kuvanda kisika mosi ya kuswaswana kibeni?’ Mambu ya kesalama na nzyunga na beto kemonisa nde inza kele ya kufuluka ti bitumba, kimbeni, mpi kinsukami. Mpi beto kebelaka, kemonaka mpasi, mpi kevidisaka bantu ya beto kezolaka mingi na lufwa. Yo yina, bantu mingi ketubaka nde, ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na beto mpi mambu na beto, keti yandi zolaka ve kukanga nzila sambu mambu ya mutindu yai kusalama?’
7 Bantangu yankaka balongi ya mabundu kepusaka bantu na kuyindula nde Nzambi kele ntima ngolo. Inki mutindu? Ntangu bisumbula kebwaka, bo ketubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Ya kyeleka, balongi ya mutindu yai kepesaka Nzambi foti sambu na mambu ya mbi yina kesalamaka. Keti yai kele kyeleka na yina metala Nzambi? Inki Biblia kelongaka mpenza? Yakobo 1:13 (NW) kepesa mvutu nde: “Bika ata muntu mosi ve ya kele na kati ya kumekama, kutuba nde: ‘Nzambi ke na kumeka mono.’ Sambu Nzambi lenda mekama ve na mambu ya mbi mpi yandi mosi kemekaka ve ata muntu mosi na mutindu yina.” Yo yina, Nzambi kele ve ata fyoti na kisina ya mambu ya mbi yina nge kemona na nzyunga na nge. (Yobi 34:10-12) Ata mpidina, yandi kepesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama. Kansi, luswaswanu kele ya nene na kati ya kupesa nzila nde kima mosi kusalama mpi kuvanda na kisina na yo.
8 Mu mbandu, yindula tata mosi ya mayele mpi ya zola ya kele ti mwana mosi ya bakala ya kuyela mpi ya mekatuka ntete ve na nzo. Ntangu mwana mekuma ntu-ngolo mpi mebaka lukanu ya kukatuka na nzo na bo, tata na yandi mebuyisa yandi ve. Mwana melanda luzingu ya mbi mpi meyantika kumona mpasi. Keti tata kele na kisina ya bampasi ya mwana na yandi? Ve. (Luka 15:11-13) Mutindu mosi, Nzambi kubuyisaka ve bantu ntangu bo ponaka na kulanda luzingu ya mbi, kansi yandi kele ve na kisina ya mambu ya mpasi yina yo menataka. Yo yina, yo tavanda mpenza kukonda lunungu na kupesa Nzambi foti sambu na bampasi yonso ya bantu.
9 Nzambi kele ti bikuma ya mbote ya kupesa bantu nzila ya kulanda luzingu ya mbi. Sambu yandi kele Ngangi na beto ya mayele mpi ya ngolo, yo kelomba ve nde yandi tendudila beto bikuma na yandi. Kansi, zola kepusaka yandi na kusala yo. Nge talonguka mambu mingi na yina metala bikuma yai na Kapu ya 11. Zaba nde Nzambi kele ve na kisina ya bampasi ya beto kekutana ti yo, kansi yandi kepesa beto kivuvu mosi kaka sambu na kumanisa yo!—Yezaya 33:2.
10 Dyaka, Nzambi kele santu. (Yezaya 6:3, NW) Yo ketendula nde yandi kele kukonda mvindu mpi bunkete. Yandi kele ve ti mbi ata fyoti. Yo yina, beto lenda tula ntima na beto ya mvimba na yandi. Beto lenda tula ve ntima ya mutindu yina na bantu, sambu bantangu yankaka bo kekumaka kusala mambu ya mbi. Mbala mingi, ata mfumu ya kuluta masonga kekukaka ve na kukatula bampasi yina bantu ya mbi kebasisaka. Kansi, Nzambi kele nkwa-ngolo yonso. Yandi lenda mpi takatula bampasi yonso yina mambi menatilaka bantu. Ntangu Nzambi tasala yo, yandi tasala yo na mutindu yina tamanisa mambi kimakulu!—Nkunga 37:9-11.
INKI MUNTINDU NZAMBI KETADILAKA KUKONDA LUNUNGU YA BETO KEKUTANAKA TI YO?
11 Na ntwala nde yo salama, inki mutindu Nzambi ketadilaka mambu yina kesalamaka na inza mpi na luzingu na nge? Ntetentete, Biblia kelongaka nde “Nzambi ke zolaka [lunungu, NW].” (Nkunga 37:28) Yo yina, yandi kekudibanzaka mpenza na mambu yina kele ya mbote mpi ya mbi. Yandi keyinaka kukonda lunungu ya mitindu yonso. Biblia ketuba nde ‘ntima ya Nzambi kumaka mawa mingi’ ntangu mambi kufulukaka na ntoto na ntangu ya ntama. (Kuyantika 6:5, 6) Nzambi mesobaka ve. (Malashi 3:6) Yandi kezolaka ve kumona bampasi yina kesalamaka na inza. Mpi Nzambi kezolaka ve nde bantu kumona mpasi. Biblia ketuba nde, “yandi muntu ke talaka mambu na beno.”—1 Piere 5:7.
12 Inki mutindu beto lenda ndima nde Nzambi kezolaka ve kumona bampasi? Beto tadila nzikisa yankaka. Biblia kelongaka nde Nzambi kusalaka muntu na kifwani na yandi. (Kuyantika 1:26) Yo yina, beto kele ti bikalulu ya mbote sambu Nzambi kele ti bikalulu ya mbote. Mu mbandu, keti yo kepesaka nge mpasi ntangu nge kemonaka bantu yina mesala ve ata kima kemona mpasi? Kana yo kepesaka nge mpasi, zaba nde yo kepesaka nkutu Nzambi mpasi mingi kuluta.
13 Kumonisa zola kele mosi na kati ya bima ya kuluta mbote yina bantu kevandaka na yo. Yo kele mpi mutindu mosi sambu na Nzambi. Biblia kelongaka beto nde “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:8, NW) Beto kezolaka sambu Nzambi kezolaka. Keti zola lenda pusa nge na kumanisa bampasi mpi kukonda lunungu ya nge kemona na inza? Kana nge vandaka ti ngolo ya kusala yo, keti nge zolaka kusala yo? Ya kyeleka, nge zolaka kusala yo! Nge lenda tula mpenza ntima mutindu mosi nde Nzambi tasukisa bampasi mpi kukonda lunungu. Balusilu yina beto tubilaka na bangogo ya luyantiku ya mukanda yai kele ve bandosi to bivuvu yina talungana ve. Balusilu ya Nzambi talungana mpenza! Kansi, sambu na kukwikila na balusilu ya mutindu yai, nge fwete zaba mambu mingi na yina metala Nzambi yina kupesaka yo.
NZAMBI KEZOLA NDE NGE ZABA KANA YANDI KELE NANI
14 Kana nge kezola nde muntu mosi kuzaba nge, inki nge lenda sala? Keti nge tazabisa ve muntu yango zina na nge? Keti Nzambi kele ti zina? Mabundu mingi ketubaka nde zina na yandi kele “Nzambi” to “Mfumu.” Kansi yo kele ve bazina na yandi. Yo kele batitre, kaka bonso “ntotila” mpi “prezida.” Biblia kelongaka nde Nzambi kele ti batitre mingi. “Nzambi” mpi “Mfumu” kele na kati ya batitre yango. Kansi, Biblia kelongaka mpi nde Nzambi ke na zina na yandi: Yehowa. Nkunga 83:18 (NW) ketuba nde: “Nge, ya kele na zina Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka na zulu ya ntoto ya mvimba.” Kana Biblia na nge kele ve ti zina yai, nge lenda tala Appendice ya mukanda yai sambu na kuzaba sambu na nki yo kele mutindu yina. Yo kele ya kyeleka nde na maniskri ya ntama ya Biblia beto kekuta zina ya Nzambi bambala mingi. Yo yina, Yehowa kezola nde nge zaba zina na yandi mpi nge sadila yo. Beto lenda tuba nde yandi kesadila Biblia sambu na kuzabisa nge zina na yandi.
15 Nzambi kudipesaka zina yina kele na bantendula mingi. Zina na yandi, Yehowa, ketendula nde Nzambi lenda lungisa konso lusilu yina yandi mesala mpi konso lukanu yina yandi kele na yo na mabanza.* Zina ya Nzambi kele ya kuswaswana mpenza, yo kele kaka yo mosi. Yo kele kaka ya yandi. Na mambu mingi, Yehowa kele ya kuswaswana mpenza. Inki mutindu?
16 Beto monaka nde Nkunga 83:18 ketuba mutindu yai sambu na Yehowa: “Nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka.” Biblia kebingaka Yehowa mpamba nde “Nkwa-Ngolo Yonso.” Kusonga 15:3 ketuba nde: “[Yehowa Nzambi, Nkwa-Ngolo Yonso, NW], bisalu na nge kele ya nene ti ya kuyituka! Nge [Ntotila ya mvula na mvula, NW], mambu yina ya nge ke kanaka kele ya mbote ti ya kieleka!” Titre “Nkwa-Ngolo Yonso” kelonga beto nde Yehowa meluta bigangwa yonso na ngolo. Beto lenda fwanisa ve ngolo na yandi; yo kele ya kuzanguka. Mpi titre “Ntotila ya mvula na mvula” keyibusa beto nde Yehowa meswaswana kibeni na mutindu yankaka. Yandi mosi mpamba kezingaka ntangu yonso. Nkunga 90:2 (NW) ketuba nde: “Ee, banda ntangu ya kukonda nsuka tii ntangu ya kukonda nsuka [to kimakulu], nge kele Nzambi.” Keti dibanza yai kepesa beto ve boma ya mbote sambu na Nzambi?
17 Yehowa kele dyaka ya kuswaswana kibeni sambu yandi mosi mpamba kele Ngangi. Kusonga 4:11 ketuba nde: “Nge Mfumu Nzambi na beto, nge me lunga na kubaka lukumu, luzitu ti ngolo. Sambu nge muntu salaka bima yonso; bima yonso ke zingaka, bo ke na moyo kaka sambu na luzolo na nge.” Bima yonso yina nge lenda yindula—bigangwa ya kimpeve ya kele na zulu mpi ya kemonanaka ve, bambwetete yina kefulukaka na zulu na mpimpa, bambuma yina keyelaka na banti, mpi bambisi yina kezingaka na banzadi—kele na luzingu sambu Yehowa kele Ngangi!
KETI NGE LENDA VANDA PENEPENE NA YEHOWA?
18 Bantu yankaka kewaka boma kibeni ntangu bo ketangaka mambu ya metala bikalulu ya kuyituka ya Yehowa. Bo ketitaka nde Nzambi kele ya kuzanguka mingi sambu na bo, nde bo lenda pusana ve penepene na yandi to nkutu kuvanda ti mfunu na meso ya Nzambi ya kuzanguka ya mutindu yai. Keti dibanza yai kele ya kyeleka? Biblia kelongaka dibanza ya kuswaswana mpenza. Yo ketuba mutindu yai sambu na Yehowa: “Yandi kele ntama ve na konso muntu awa na kati na beto.” (Bisalu 17:27) Nkutu Biblia kesyamisa beto nde: “Beno kwenda penepene na Nzambi, ebuna yandi ta kwisa penepene na beno.”—Yakobo 4:8.
19 Inki mutindu nge lenda kwenda penepene ti Nzambi? Ntetentete, landa na kusala dyambu ya nge ke na kusala ntangu yai, disongidila landa na kulonguka mambu ya metala Nzambi. Yezu kutubaka nde: “Luzingu ya mvula na mvula kesongidila nde: bo longuka na kuzaba nge, Nzambi mosi kaka ya kyeleka, mpi muntu yina ya nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3, NW) Ya kyeleka, Biblia kelongaka nde kulonguka mambu ya metala Yehowa mpi Yezu kenataka na “luzingu ya mvula na mvula”! Mutindu beto monaka yo dezia, “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:16, NW) Yehowa kele dyaka ti bikalulu mingi yankaka ya mbote mpi ya kebenda beto. Mu mbandu, Biblia ketuba nde Yehowa kele “Nzambi ya kufuluka na nkenda mpi na mawa, ya kewaka makasi nswalu ve mpi ya kufuluka na ntima ya mbote mpi na kyeleka.” (Kubasika 34:6, NW) Yandi kele ‘muntu ya mbote, mpi kele ya kuyilama na kulolula.’ (Nkunga 86:5) Nzambi kekangaka ntima. (2 Piere 3:9) Yandi kele ya kwikama. (Kusonga 15:4, NW) Kana nge ketanga Biblia mingi, nge tamona mutindu Yehowa memonisaka nde yandi kele ti bikalulu yai ya beto metubila mpi bikalulu mingi yankaka ya kebendaka bantu.
20 Ya kyeleka, nge lenda mona ve Nzambi sambu yandi kele muntu ya kimpeve yina kemonanaka ve. (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kansi, kana nge kelonguka mambu ya metala yandi na Biblia, nge tabakisa nde yandi kele muntu ya kyeleka. Mutindu muyimbi-bankunga kutubaka, nge lenda ‘mona mambote’ ya Yehowa. (Nkunga 27:4; Roma 1:20) Kana nge kelonguka mambu mingi ya metala Yehowa, nge takuma kumona yandi mpenza bonso muntu ya kyeleka mpi nge takuma ti bikuma mingi ya kuzola yandi mpi ya kukwenda penepene ti yandi.
21 Nge tabakisa sambu na nki Biblia kelongaka beto na kumona Yehowa bonso Tata na beto. (Matayo 6:9) Yo kele ve kaka sambu luzingu na beto kukatukaka na yandi kansi yandi kezolaka mpi nde beto vanda na luzingu ya kuluta mbote—kaka mutindu konso tata ya zola kezolaka nde bana na yandi kuvanda ti luzingu ya mbote. (Nkunga 36:10) Biblia kelongaka dyaka nde bantu lenda kuma banduku ya Yehowa. (Yakobo 2:23) Yindula fyoti—nge lenda kuma nduku ya Ngangi ya luyalanganu!
22 Mutindu nge kelonguka mambu mingi na Biblia, bantu yankaka ya kele ti mabanza ya mbote tasyamisa nge na kuyambula kulonguka ya mutindu yai. Bo lenda kudiyangisa nde nge tasoba lukwikilu na nge. Kansi, kubika ve ata muntu mosi nde yandi kanga nge nzila ya kusala kinduku ya kuluta mbote yina nge lenda vanda na yo.
23 Ya kyeleka, kele ti mambu yankaka ya nge tabakisa ve na mbala ya ntete. Yo lenda lomba kudikulumusa sambu na kulomba lusadisu, kansi kubuya ve na kusala yo sambu na nsoni. Yezu kutubaka nde yo kele mbote na kuvanda ya kudikulumusa bonso mwana ya fyoti. (Matayo 18:2-4) Mutindu beto zaba yo, bana ya fyoti keyulaka bangyufula mingi kibeni. Nzambi kezola nde nge zwa bamvutu. Biblia kesikisaka bantu yankaka yina vandaka ti mpusa ya ngolo ya kulonguka mambu ya metala Nzambi. Bo vandaka kuzikisa mbotembote na kati ya Masonuku sambu na kuzaba kana mambu ya bo vandaka kulonguka vandaka kyeleka.—Bisalu 17:11.
24 Kufimpa Biblia kele mutindu ya kuluta mbote ya kulonguka mambu ya metala Yehowa. Yo kele ya kuswaswana ti mikanda yonso yankaka. Na nki mutindu? Kapu yina kelanda tatadila dyambu yai.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Nzambi kekudibanzaka sambu na nge.—1 Piere 5:7.
- Zina ya Nzambi kele Yehowa.—Nkunga 83:18, NW.
- Yehowa kebinga nge na kukwenda penepene ti yandi.—Yakobo 4:8.
- Yehowa kele zola, mbote, mpi kelolulaka.—Kubasika 34:6; 1 Yoane 4:8, 16.
* Nge takuta bansangu mingi na yina metala ntendula mpi mutindu ya kubinga zina ya Nzambi na Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Sambu na nki mbala mingi yo kevandaka mbote na kuyula bangyufula?
3. Sambu na nki bantu mingi keyambulaka na kumeka kusosa bamvutu na bangyufula ya mfunu mingi?
4, 5. Tanga mwa bangyufula ya kuluta mfunu ya luzingu yina beto lenda kudiyula, mpi sambu na nki beto fwete sosa bamvutu?
6. Sambu na nki bantu mingi keyindulaka nde Nzambi kekudibanzaka ve na yina metala bampasi ya bantu?
7. (a) Inki mutindu balongi ya mabundu menataka bantu mingi na kuyindula nde Nzambi kele ntima ngolo? (b) Inki Biblia kelongaka mpenza na yina metala bampasi ya beto lenda kutana na yo?
8, 9. (a) Inki mbandu nge lenda pesa sambu na kumonisa luswaswanu yina kele na kati ya kupesa nzila na mambu ya mbi mpi kuvanda na kisina na yo? (b) Sambu na nki yo tavanda kukonda lunungu na kumona mbi lukanu ya Nzambi ya kubika nde bantu kulanda luzingu ya mbi?
10. Sambu na nki beto lenda tula ntima nde Nzambi takatula mambu yonso yina mambi menatilaka bantu?
11. (a) Inki mutindu Nzambi ketadilaka kukonda lunungu? (b) Inki mutindu Nzambi ketadilaka bampasi na nge?
12, 13. (a) Sambu na nki beto kevandaka ti bikalulu ya mbote bonso zola, mpi nki mutindu zola kevandaka na bupusi na mutindu beto ketadilaka inza? (b) Sambu na nki nge lenda tula ntima nde ya kyeleka Nzambi tasala kima mosi sambu na kumanisa bampasi ya inza?
14. Zina ya Nzambi kele nani, mpi sambu na nki beto fwete sadila yo?
15. Zina Yehowa ketendula inki?
16, 17. Inki beto lenda longuka na yina metala Yehowa na batitre yai ya melanda: a) “Nkwa-Ngolo Yonso”? (b) “Ntotila ya mvula na mvula”? (c) “Ngangi”?
18. Sambu na nki bantu mingi keyindulaka nde bo lenda pusana ve ata fyoti penepene ti Nzambi, kansi nki Biblia kelongaka mpenza?
19. (a) Inki mutindu beto lenda yantika na kukwenda penepene na Nzambi, mpi nki mambote beto tabaka? (b) Inki bikalulu ya Nzambi kebendaka nge mingi?
20-22. (a) Keti mutindu beto kemonaka ve Nzambi kekangisaka beto nzila ya kukwenda penepene na yandi? Tendula. (b) Bantu yankaka ya kele na mabanza ya mbote lenda syamisa nge na kusala inki, kansi nge fwete sala inki?
23, 24. (a) Sambu na nki nge fwete landa na kuyula bangyufula na yina metala mambu ya nge kelonguka? (b) Inki beto talonguka na kapu yina kelanda?


text:
KAPU YA KUMI NA NANA
Mbotika mpi Bangwisana na Nge ti Nzambi
Mbotika ya Bukristu kesalamaka nki mutindu?
Inki bitambi nge fwete sala na ntwala ya kubaka mbotika?
Inki mutindu muntu kekudipesaka na Nzambi?
Sambu na nki kikuma ya mfunu bantu kebakaka mbotika?
“TALA masa. Nki mambu ta kanga mono nzila na kubaka mbotika?” Mfumu mosi ya Etiopia muntu kuyulaka ngyufula yai na mvu-nkama ya ntete. Mukristu mosi na zina ya Filipe kundimisaka yandi nde Yezu kuvandaka Mesia ya lusilu. Sambu mambu yina yandi longukaka na Masonuku kusimbaka ntima na yandi, muntu yai ya Etiopia kubakaka lukanu ya kusadila mambu yango. Yandi monisaka nde yandi zolaka kubaka mbotika!—Bisalu 8:26-36.
2 Kana nge longukaka na dikebi yonso bakapu ya mukanda yai yina kele na ntwala ya kapu yai ti Mbangi ya Yehowa mosi, nge lenda kudiyula nde, ‘Nki mambu kekangisa mono nzila na kubaka mbotika?’ Nge melonguka dezia mambu yina metala lusilu ya Biblia ya luzingu ya mvula na mvula na Paladisu. (Luka 23:43; Kusonga 21:3, 4) Nge melonguka mpi nkadilu ya kyeleka ya bafwa mpi kivuvu ya lufutumuku. (Longi 9:5; Yoane 5:28, 29) Ziku nge kevukanaka dezia ti Bambangi ya Yehowa na balukutakanu na bo ya dibundu mpi nge memonaka mutindu bo kesadilaka dibundu ya kyeleka. (Yoane 13:35) Kuluta dyaka, yo fwete vanda nde nge meyantikaka kuyedisa bangwisana ya ngolo ti Yehowa Nzambi.
3 Inki mutindu nge lenda monisa nde nge kezola kusadila Nzambi? Yezu kusongaka balongoki na yandi nde: “Beno kwenda kukumisa bantu yonso balonguki na mono: Beno botika bo.” (Matayo 28:19) Yezu yandi mosi kupesaka mbandu na mutindu yandi bakaka mbotika na masa. Bo mwangilaka yandi ve mwa matonsi ya masa, mpi bo losilaka yandi ve kaka ndambu ya masa na ntu. (Matayo 3:16) Ngogo “mbotika” mekatuka na ngogo ya Kigreki yina ketendula “kudindisa.” Yo yina, mbotika ya Bukristu ketendula kudindisa ya mvimba na masa.
4 Bantu yonso yina kezola kuvanda ti bangwisana ti Yehowa Nzambi fwete baka mbotika ya masa. Mbotika kemonisaka na meso ya bantu yonso mpusa na nge ya kusadila Nzambi. Yo kemonisaka nde nge kezolaka mingi kusala luzolo ya Yehowa. (Nkunga 40:8, 9) Kansi, kele ti bitambi yankaka ya nge fwete sala sambu na kulungisa mambu ya bo kelombaka sambu na kubaka mbotika.
NZAYILU MPI LUKWIKILU KELE MFUNU
5 Nge meyantikaka dezia na kusala kitambi ya ntete. Inki mutindu? Na mutindu nge kelonguka na kuzaba Yehowa Nzambi mpi Yezu Kristu, ziku na nsadisa ya kulonguka ya Biblia ya kuyidika mbote. (Yoane 17:3) Kansi, mambu ya kulonguka kele dyaka mingi. Bakristu kezolaka kuvanda ya “kufuluka na nzayilu ya kyeleka ya luzolo” ya Nzambi. (Kolosai 1:9, NW ) Kukwenda na balukutakanu ya dibundu ya Bambangi ya Yehowa tasadisa nge mingi na dyambu yai. Yo kele mfunu na kukwenda na balukutakanu ya mutindu yai. (Baebreo 10:24, 25) Kukwenda mbala na mbala na balukutakanu tasadisa nge na kuyedisa nzayilu na nge ya Nzambi.
6 Ya kyeleka, yo kelomba ve nde nge zaba mambu yonso ya kele na Biblia sambu nge fwana na kubaka mbotika. Mfumu ya Etiopia kuvandaka na ndambu ya nzayilu, kansi yandi vandaka ti mfunu ya lusadisu sambu na kubakisa bitini yankaka ya Masonuku. (Bisalu 8:30, 31) Mutindu mosi, nge mpi kele dyaka ti mambu mingi ya kulonguka. Na kutuba ya mbote, nge talandaka kaka na kulonguka mambu ya metala Nzambi. (Longi 3:11) Kansi, na ntwala ya kubaka mbotika, nge fwete zaba mpi kundima malongi ya luyantiku ya Biblia. (Baebreo 5:12) Na kati ya malongi yango beto lenda tanga kyeleka na yina metala nkadilu ya bafwa, mfunu ya zina ya Nzambi, mpi Kimfumu na yandi.
7 Kansi, nzayilu mpamba mefwana ve, sambu “kana muntu ke na lukwikilu ve, yandi lenda pesa Nzambi kiese ve.” (Baebreo 11:6) Biblia ketela beto nde ntangu bantu yankaka na mbanza Korinto ya ntama kuwaka nsangu ya Bukristu, bo “tulaka ntima, ebuna bo bakaka mbotika.” (Bisalu 18:8) Na mutindu mosi, kulonguka ya Biblia fwete sadisa nge na kuvanda ti lukwikilu ya ngolo nde yo kele Ndinga ya kupemama ya Nzambi. Kulonguka ya Biblia fwete sadisa nge na kuvanda na lukwikilu na balusilu ya Nzambi mpi na ngolo yina kimenga ya Yezu kele na yo ya kugulusa nge.—Yozue 23:14; Bisalu 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
KUZABISA BANTU YANKAKA KYELEKA YA BIBLIA
8 Mutindu lukwikilu keyela na ntima na nge, nge takuka ve kubumba mambu ya nge kelonguka sambu na nge mosi. (Yeremia 20:9) Nge takuma ti mpusa ya ngolo ya kuzabisa bantu yankaka mambu yina metala Nzambi mpi balukanu na yandi.—2 Korinto 4:13.
9 Nge lenda yantika kuzabisa kyeleka ya Biblia na mayele yonso na bampangi na nge, banduku na nge, bamfinangani na nge, mpi banduku na nge ya kisalu. Na nima, nge takuma ti mpusa ya kuvukana na kisalu ya kusamuna ya kuyidika mbote ya Bambangi ya Yehowa. Kana nge kezola kusala yo, nge lenda zabisa Mbangi yina kelongaka nge Biblia. Kana yo monana nde nge mefwana na kusamuna na meso ya bantu, bo tabaka bangidika sambu nge ti longi na nge kukutana ti bankuluntu zole ya dibundu.
10 Yo tasadisa nge na kuzaba mbote bankuluntu yankaka, yina kegungulaka kibuka ya Nzambi. (Bisalu 20:28; 1 Piere 5:2, 3) Kana bankuluntu yai kumona nde nge kebakisa mpi kendima malongi ya luyantiku ya Biblia, nge kezinga na kuwakana ti minsiku ya Nzambi, mpi nge kezola mpenza kukuma Mbangi ya Yehowa, bo tazabisa nge nde nge mefwana na kusala kisalu ya kusamuna na meso ya bantu bonso nsamuni ya nsangu ya mbote yina mebakaka ntete ve mbotika.
11 Kansi, yo lenda lomba nde nge soba mambu yankaka na luzingu mpi na bikalulu na nge sambu na kufwana na kusala kisalu ya kusamuna na meso ya bantu yonso. Yo lenda tadila kuyambula mambu yankaka ya mbi yina nge vandaka kusala na kinsweki. Yo yina, na ntwala ya kulomba nde nge kuma nsamuni yina mebakaka ntete ve mbotika, nge fwete yambula kusala masumu ya nene, bonso pite, kulauka malafu, mpi kusadila bima yina kelausaka.—1 Korinto 6:9, 10; Galatia 5:19-21.
KUBALULA NTIMA MPI KUSOBA BIKALULU
12 Nge fwete sala bitambi yankaka na ntwala ya kubaka mbotika. Ntumwa Piere kutubaka nde: “Beno balula ntima, beno vutuka na Mfumu Nzambi sambu yandi kukatula masumu na beno.” (Bisalu 3:19) Kubalula ntima kele kuwa mawa sambu na dyambu mosi ya mbi ya nge salaka. Yo mefwana mpenza nde muntu kubalula ntima kana yandi vandaka ti luzingu ya mansoni, kansi yo kele mpi mfunu ata muntu kuvandaka na luzingu ya mwa mbote. Sambu na inki? Sambu bantu yonso kele bansumuki mpi bo kele na mfunu ya ndolula ya Nzambi. (Roma 3:23; 5:12) Na ntwala ya kulonguka Biblia, nge vandaka kuzaba ve luzolo ya Nzambi. Kana yo kele mutindu yina, inki mutindu nge zolaka kuzinga na kuwakana ti luzolo na yandi? Yo yina, yo kele mfunu na kubalula ntima.
13 Na nima ya kubalula ntima, muntu fwete soba bikalulu, to ‘kuvutuka na Nzambi.’ Nge fwete suka kaka ve na kuwa mawa. Nge fwete yambula luzingu na nge ya ntama mpi kubaka mpenza lukanu nde banda ntangu yai nge tasalaka kaka mambu ya mbote. Kubalula ntima mpi kusoba bikalulu kele bitambi yina nge fwete sala na ntwala ya kubaka mbotika.
KUDIPESA
14 Kele ti kitambi yankaka ya mfunu ya nge fwete sala na ntwala ya kubaka mbotika. Nge fwete kudipesa na Yehowa Nzambi.
15 Ntangu nge kekudipesa na Yehowa Nzambi na kisambu ya masonga, nge kesila nde nge tasambilaka kaka yandi kimakulu. (Kulonga 6:15) Kansi, sambu na nki muntu lenda zola kusala mutindu yina? Beto baka mbandu, yindula nde muntu mosi meyantika kusala kinduku ti nkento sambu na kukwela yandi. Mutindu yandi kezaba mambu mingi ya metala yandi mpi kemona nde yandi kele ti bikalulu ya mbote, mambu yina tabenda yandi mingi na nkento yango. Na nima, yandi tayula yandi mpenza makwela. Ya kyeleka, kukwela tatendula kubaka mikumba yankaka. Kansi zola tapusa yandi na kusala kitambi yina ya mfunu.
16 Kana nge zaba mpi nge zola Yehowa, yo tapusa nge na kusadila yandi ti ntima mosi to kukonda kutula bandilu na lusambu ya nge kepesa yandi. Konso muntu yina kezola kulanda Mwana ya Nzambi, Yezu Kristu, fwete “yindula diaka ve luzingu na yandi mosi.” (Marko 8:34) Beto keyindulaka dyaka ve luzingu na beto mosi na ntangu beto kesalaka yonso sambu bampusa mpi balukanu na beto kukangisa beto ve nzila ya kulemfukila Nzambi na mambu yonso. Yo yina, na ntwala ya kubaka mbotika, kusala luzolo ya Yehowa Nzambi fwete vanda lukanu ya ntete ya luzingu na nge.—1 Piere 4:2.
NUNGA BOMA YA KUYINDULA NDE NGE TANUNGA VE
17 Bantu yankaka kebuyaka kudipesa na Yehowa sambu bo kewaka boma na kusala kitambi ya mfunu ya mutindu yai. Bo kewaka boma nde Nzambi talomba bo bakonti sambu bo kele Bakristu ya mekudipesaka. Sambu bo kewaka boma nde bo lenda nunga ve mpi bo lenda pesa Yehowa mawa, bo keyindulaka nde yo kele ve mbote na kudipesa na yandi.
18 Mutindu nge kelonguka na kuzola Yehowa, yo tapusa nge na kudipesa na yandi mpi na kusala yonso sambu na kuzinga na kuwakana ti kudipesa yango. (Longi 5:4) Na nima ya kudipesa, ntembe kele ve nde nge tazola “kutambula na mutindu ya melunga na ntwala ya Yehowa sambu na kupesa yandi kyese mpenza.” (Kolosai 1:10, NW ) Sambu nge kezolaka Nzambi, nge tayindula ve nde kusala luzolo na yandi kele mpasi mingi. Ntembe kele ve nde nge tandima mambu yai ya ntumwa Yoane kusonikaka: “Kana beto ke zolaka Nzambi, yo ke songa nde beto ke landaka bansiku na yandi. Ebuna bansiku na yandi kele mpasi ve beto na kulanda yo.”—1 Yoane 5:3.
19 Yo kelomba ve nde nge vanda muntu ya kukuka sambu na kudipesa na Nzambi. Yehowa mezaba bandilu na nge mpi yandi kelomba ve nde nge sala mambu yina nge takuka ve na kusala. (Nkunga 103:14) Yandi kezola nde nge nunga mpi yandi tapesa nge kikesa mpi tasadisa nge. (Yezaya 41:10) Nge lenda ndima nde kana nge tula ntima na nge yonso na Yehowa, yandi ‘tasungika banzila na nge.’—Bingana 3:5, 6.
KUMONISA KUDIPESA NA NGE NA NZILA YA MBOTIKA
20 Kutadila mambu ya beto mekatuka kutubila lenda sadisa nge na kudipesa na Yehowa na kisambu. Kansi, konso muntu yina kezolaka mpenza Nzambi fwete ‘tuba mpi na meso ya bantu sambu na luguluku.’ (Roma 10:10, NW ) Inki mutindu nge lenda sala yo?
21 Zabisa mutambusi ya kimvuka ya bankuluntu ya dibundu na beno nde nge kezola kubaka mbotika. Yandi tabaka bangidika sambu bankuluntu kuvutukila ti nge bangyufula yina ketubilaka malongi ya luyantiku ya Biblia. Kana bankuluntu yai kundima nde nge mefwana, bo tasonga nge nde nge lenda baka mbotika na mbala ya kekwisa.* Mbala mingi na mabaku ya mutindu yai bo kesalaka diskure mosi ya kevutukilaka ntendula ya mbotika. Na nsuka mutubi talomba bantu yonso ya kezola kubaka mbotika na kupesa mvutu na bangyufula zole ya pete bonso mwaye ya “kutuba na meso ya bantu” lukwikilu na bo.
22 Na nzila ya mbotika nge kemonisa na meso ya bantu yonso nde nge mekudipesaka na Nzambi mpi nde nge kele ntangu yai Mbangi ya Yehowa. Bo kedindisaka ya mvimba na masa bantu yina kezola kubaka mbotika sambu na kusonga na meso ya bantu nde bo mekudipesaka na Yehowa.
NTENDULA YA MBOTIKA NA NGE
23 Yezu tubaka nde balongoki na yandi zolaka kubaka mbotika “na zina ya Tata ti ya Mwana ti ya mpeve-santu.” (Matayo 28:19) Yo ketendula nde muntu yina kezola kubaka mbotika kendima kiyeka ya Yehowa Nzambi mpi ya Yezu Kristu. (Nkunga 83:18, NW; Matayo 28:18) Yandi kendima mpi kisalu ya mpeve santu, to ngolo ya Nzambi.—Galatia 5:22, 23; 2 Piere 1:21.
24 Kansi, mbotika kele ve kuyobila ya mpamba na masa. Yo kele kidimbu ya kima mosi ya mfunu mingi. Kudinda na kati ya masa kemonisa nde nge mefwa na luzingu na nge ya ntama. Kubasika na masa kemonisa nde nge kezinga ntangu yai sambu na kusala luzolo ya Nzambi. Kuvila mpi ve nde nge kudipesaka na Yehowa Nzambi yandi mosi, kansi ve na kisalu mosi, na kikuma mosi, na bantu yankaka, to na kimvuka mosi. Kudipesa mpi mbotika na nge kele luyantiku ya kinduku ya ngolo ti Nzambi, bangwisana ya penepene ti yandi.—Nkunga 25:14.
25 Mbotika kepesa ve muntu tike sambu na kuguluka, sambu ntumwa Polo kusonikaka nde: “Kana beno zola kuguluka, beno fweti landa kaka na kusala kisalu ya Nzambi na boma ti na matekita.” (Filipi 2:12) Mbotika kele kaka luyantiku. Nge fwete kudiyula nde, Inki mutindu mu lenda bikala na zola ya Nzambi? Kapu na beto ya nsuka tapesa mvutu na ngyufula yai.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Mbotika ya Bukristu kelombaka kudindisa muntu ya mvimba na masa, kansi kumwangila yandi kaka ve matonsi ya masa.—Matayo 3:16.
- Bitambi ya kenataka na mbotika kele: kubaka nzayilu, kumonisa lukwikilu, kubalula ntima, kusoba bikalulu, mpi kudipesa na Nzambi.—Yoane 17:3; Bisalu 3:19; 18:8.
- Sambu na kudipesa na Yehowa, nge fwete yindula dyaka ve luzingu na nge mosi, kaka mutindu bantu vandaka kuyindula dyaka ve luzingu na bo mosi sambu na kulanda Yezu.—Marko 8:34.
- Mbotika kemonisa kufwa na yina metala luzingu na nge ya ntama mpi kuvutuka na luzingu sambu na kusala luzolo ya Nzambi.—1 Piere 4:2.
* Bo kebakaka bangidika sambu na kupesa mbotika mbala na mbala na balukutakanu ya nene mpi ya distrike ya Bambangi ya Yehowa yina kesalamaka konso mvula.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Sambu na nki mfumu mosi ya Etiopia kulombaka nde bo botika yandi?
2. Sambu na nki nge fwete yindula mbote-mbote na yina metala mbotika?
3. (a) Inki ntuma Yezu kupesaka balongoki na yandi? (b) Mbotika ya masa kesalamaka nki mutindu?
4. Mbotika ya masa kemonisaka inki?
5. (a) Inki kele kitambi ya ntete sambu na kulungisa mambu ya bo kelombaka sambu na kubaka mbotika? (b) Sambu na nki balukutakanu ya Bukristu kele mfunu?
6. Inki kiteso ya nzayilu ya Biblia nge fwete vanda ti yo sambu nge fwana na kubaka mbotika?
7. Kulonguka ya Biblia fwete pusa nge na kusala inki?
8. Inki tapusa nge na kuzabisa bantu yankaka mambu ya nge kelonguka?
9, 10. (a) Nge lenda yantika kuzabisa kyeleka ya Biblia na banani? (b) Inki nge fwete sala kana nge kezola kuvukana na kisalu ya kusamuna ya kuyidika mbote ya Bambangi ya Yehowa?
11. Inki bansoba bantu yankaka fwete sala na ntwala ya kuyantika kusala kisalu ya kusamuna na meso ya bantu yonso?
12. Sambu na nki yo kele mfunu na kubalula ntima?
13. Kusoba bikalulu kele inki?
14. Inki kitambi ya mfunu nge fwete sala na ntwala ya kubaka mbotika?
15, 16. Kudipesa na Nzambi ketendula inki, mpi nki kepusaka muntu na kusala yo?
17. Sambu na nki bantu yankaka lenda buya kudipesa na Nzambi?
18. Inki lenda pusa nge na kudipesa na Yehowa?
19. Sambu na nki nge fwete wa ve boma ya kudipesa na Nzambi?
20. Sambu na nki kudipesa na Yehowa kebikalaka ve dyambu ya kinsweki?
21, 22. Inki mutindu nge lenda ‘tuba lukwikilu na nge na meso ya bantu’?
23. Kubaka mbotika “na zina ya Tata ti ya Mwana ti ya mpeve-santu” ketendula inki?
24, 25. (a) Mbotika kemonisa inki? (b) Beto fwete pesa mvutu na nki ngyufula?


text:
NGIUFULA 6
Inki Mambu Biblia Tubaka na Ntwala Sambu na Mesia?
MBIKUDULU
“Nge, O Betelemi Efrata, . . . muntu yina ta vanda mfumu na Izraele sambu na mono ta basika na nge.”
KULUNGANA
“Ntangu Yezu butukaka na Betelemi ya Yudea na bilumbu ya ntotila Erode, bantu ya ke zabisaka makwisa na nsadisa ya bambwetete katukaka na Esti mpi kwisaka na Yeruzalemi.”
MBIKUDULU
“Bo ke kabula bilele na mono bo na bo, mpi bo ke budila bilele na mono zeke.”
KULUNGANA
“Ntangu basoda tulaka Yezu na zulu ya nti, bo bakaka bilele na yandi ya zulu mpi kabulaka yo na bitini iya. . . . Kansi, lele yina ya kati vandaka ve ya kutunga, yo vandaka kaka lele mosi katuka na zulu tii na nsi. Yo yina bo tubaka bo na bo nde: ‘Beto pasula yo ve, kansi beto budila yo zeke sambu na kuzaba kana yo ta vanda ya nani.’”
MBIKUDULU
“Yandi ke tanina mikwa na yandi yonso; bo me buka ve ata mukwa na yandi mosi.”
KULUNGANA
“Ntangu bo kumaka na Yezu, bo monaka nde yandi fwaka dezia, yo yina bo bukaka ve makulu na yandi.”
MBIKUDULU
“Bo tobulaka yandi sambu na mbi na beto.”
KULUNGANA
“Soda mosi tobulaka yandi mpanzi ti dikonga, mpi na mbala mosi menga ti masa basikaka.”
MBIKUDULU
“Bo pesaka mono lufutu na mono, mbongo 30 ya bibende.”
KULUNGANA
“Ebuna, mosi na kati ya bantumwa 12, yina bo vandaka kubinga Yudasi Iskariote, kwendaka na bamfumu ya banganga-nzambi mpi tubaka nde: ‘Inki beno ta pesa mono sambu mono tekila beno yandi?’ Bo silaka na kupesa yandi mbongo 30 ya bibende.”


text:
DILONGI YA 2
Nzambi kele nani?
1. Sambu na nki beto fwete sambila Nzambi?
Nzambi ya kyeleka kele Ngangi ya bima yonso. Yandi kele ti luyantiku ve mpi yandi tavanda ti nsuka ve ata fyoti. (Nkunga 90:2) Yandi kele Nto ya nsangu ya mbote yina kele na Biblia. (1 Timoteo 1:11) Beto fwete sambila kaka Nzambi sambu yandi mepesaka beto luzingu.—Tanga Kusonga 4:11.
2. Nzambi kele nki mutindu?
Ata muntu mosi ve memonaka Nzambi, sambu yandi kele Mpeve, disongidila nde yandi kele na mutindu ya luzingu yina meluta bigangwa ya kinsuni ya kezingaka na ntoto. (Yoane 1:18; 4:24) Ata mpidina, beto lenda bakisa kimuntu ya Nzambi na bima yina yandi megangaka. Mu mbandu, bambuma mpi bintuntu ya mutindu na mutindu kemonisaka beto zola mpi mayele na yandi. Bunene ya luyalanganu kesongaka beto ngolo na yandi.—Tanga Baroma 1:20.
Nkutu, kana beto ketanga Biblia beto lenda longuka mambu mingi na yina metala kimuntu ya Nzambi. Mu mbandu, Biblia kezabisaka beto mambu yina Nzambi kezolaka mpi yina yandi kezolaka ve, mutindu yandi kesadilaka bantu mambu, mpi mutindu yandi kewaka ntangu beto kesalaka mambu na ntangu mosi buna.—Tanga Nkunga 103:7-10.
3. Keti Nzambi kele ti zina?
Yezu tubaka nde: “Tata na beto yina kele na zulu, bika nde zina na nge kusantisama.” (Matayo 6:9) Ata Nzambi kele ti batitre mingi, yandi kele kaka ti zina mosi. Konso ndinga kele ti mutindu yina yo kebingaka zina yango. Mbala mingi, na Kikongo beto kebingaka yo “Yehowa.” Kansi bantu yankaka kebingaka yo “Yawe.”—Tanga Nkunga 83:18, NW.
Babiblia mingi mekatulaka zina ya Nzambi mpi meyingisaka yo na batitre bonso Mfumu to Nzambi. Kansi, ntangu bo sonikaka Biblia, zina ya Nzambi kuvandaka bambala kiteso ya 7 000. Yezu kuzabisaka zina ya Nzambi ntangu yandi longaka bantu mambu ya metala Nzambi.—Tanga Yoane 17:26.
4. Keti Yehowa kekudibanzaka sambu na beto?
Keti mutindu bantu mingi kemona mpasi ketendula nde Yehowa kele Nzambi yina kekudibanzaka ve sambu na beto? Bantu yankaka ketubaka nde, yandi kemonisaka beto mpasi sambu na kumeka beto, kansi yo kele ve kyeleka.—Tanga Yakobo 1:13.
Nzambi mepesaka bantu lukumu na mutindu yandi mepesaka bo kimpwanza ya kupona mambu. Keti beto kesepelaka ve na kimpwanza yina beto kele na yo ya kupona kusadila Nzambi? (Yozue 24:15) Ata mpidina, bantu mingi meponaka kusadila bantu yankaka mambu ya mbi; yo yina bampasi kekuma kaka mingi. Yehowa kewaka mpasi ntangu yandi kemonaka kukonda lunungu ya mutindu yina.—Tanga Kuyantika 6:5, 6.
Yehowa kele Nzambi yina kekudibanzaka sambu na beto. Yandi kezolaka nde beto sepela na luzingu. Ntama mingi ve, yandi tamanisa bampasi mpi tafwa bantu yina kele na kisina na yo. Kansi na ntwala ya kusala mpidina, yandi kele ti kikuma ya mbote ya kupesa nzila na bampasi sambu na mwa ntangu. Na Dilongi ya 8, beto tazaba kikuma yango.—Tanga 2 Piere 2:9; 3:7, 13.
5. Inki mutindu beto lenda kwenda penepene na Nzambi?
Yehowa kelomba beto na kukwenda penepene na yandi na kusolulaka ti yandi na kisambu. Yandi kesepelaka na konso muntu na kati na beto. (Nkunga 65:3; 145:18) Yandi kelolulaka beto na luzolo yonso. Ata bantangu yankaka beto kesalaka bifu, yandi kemonaka bikesa yina beto kesalaka sambu na kusepedisa yandi. Yo yina, ata beto kele bantu ya kukonda kukuka beto lenda vanda na bangwisana ya ngolo ti Nzambi.—Tanga Nkunga 103:12-14; Yakobo 4:8.
Sambu Yehowa mepesaka beto luzingu, beto fwete zola yandi mingi kuluta bantu yonso. (Marko 12:30) Kana nge kemonisa nde nge kezolaka Nzambi na mutindu nge kelonguka mambu mingi ya metala yandi mpi kesala mambu yina yandi kelomba nge na kusala, nge takwenda penepene na yandi.—Tanga 1 Timoteo 2:4; 1 Yoane 5:3.
Longuka Mambu Mingi
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Keti Nzambi Kele na Zina?
Nzambi kele ti batitre mingi, tanga mpi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi, mpi Mfumu. Kansi, bo ke sadila zina ya Nzambi mbala kiteso ya 7 000 na Biblia.


text:
NGIUFULA 5
Mu Ta Sala Nki Kana Bo Ke Sosila Mu na Nzo-Nkanda?
NGE ZOLAKA KUSALA NKI?
Yindula diambu yai: Thomas ke zola ve kukwenda na klase bubu. To mbasi. To kilumbu ya nkaka. Yo yantikaka bangonda tatu me luta ntangu bana ya klase na bo panzaka bansangu ya mbi sambu na yandi. Na nima bo pesaka yandi ba surnom. Bantangu ya nkaka, muntu mosi vandaka kupusa ba cachier ya Thomas sambu yo bwa mpi kusala bonso nde yo me salama na kidiba, to muntu mosi na kimvuka yina vandaka na nima na yandi vandaka kupusa yandi ngolo, mpi kana yandi baluka, yandi vandaka kuzaba ve nani me pusa yandi. Mazono, masokisa yango kumaka ngolo kibeni ntangu bo bangisaka Thomas na Internet . . .
Kana nge vandaka Thomas, nge zolaka kusala nki?
YINDULA FIOTI!
Nge me konda ve ngolo ata fioti! Na kutuba ya mbote, nge lenda nwanisa muntu ya ke sosila nge kukonda kusadila makofi. Inki mutindu?
KUSALA KIMA VE. Biblia ke tuba nde: “Zoba ke basisaka mawi na yandi yonso, kansi muntu ya mayele ke yalaka yo na pima yonso.” (Bingana 29:11) Kana nge bikala pima—ata na nganda mpamba—bantu yina ke sosila nge lenda lemba ka bo nitu.
KUVUTULA VE MBI. Biblia ke tuba nde: “Beno vutula mbi sambu na mbi ata na muntu mosi ve.” (Baroma 12:17) Kusosa kuvutula mbi ta bebisa mambu mingi kuluta.
KUDISOSILA VE MAVWANGA. Biblia ke tuba nde: “Muntu ya mayele ke monaka kigonsa mpi ke bumbanaka.” (Bingana 22:3) Na kiteso ya me fwana, tina bantu yina lenda natila nge mavwanga mpi tina mambu to bisika yina lenda sala nde bantu kusosila nge.
SALA MAMBU YINA BO KE YINDULA VE. Biblia ke tuba nde: “Mvutu ya pima ke manisaka nganzi.” (Bingana 15:1) Nge lenda meka nkutu kusekisa bo. Mu mbandu, kana muntu ya ke sosila nge ke tuba nde nge kele nene mingi, nge lenda nikisa mapeka mpi kutuba nde, “Mu ke yindula mu fwe konda fioti!”
KWENDA KA NGE. Nora yina kele ti bamvula 19 ke tuba nde: “Pima ke monisaka nde nge kele mbuta mpi nde nge ke ngolo kuluta muntu yina ke yangisa nge. Yo ke monisaka kudiyala—kikalulu yina muntu ya ke sosila nge me konda.”—2 Timoteo 2:24.
KUDITUDILA NTIMA MINGI. Mbala mingi bantu yina ke sosilaka bankaka ke bakisaka bantu yina ke vandaka ti bangindu ya mbi sambu na bo mosi mpi yina lenda sala ve ata kima mosi kana bo sosila bo. Kansi, bantu mingi ya ke sosila nge ta yambula nge kana bo mona nde nge ke pesa bo ve nzila ya kuyala nge.
SONGA MUNTU YA NKAKA. Longi mosi ya ntama ke tuba nde: “Mu ke siamisaka konso muntu yina bo ke sosila na kusonga yo na bantu ya nkaka. Yo kele diambu ya mbote ya kusala, mpi yo lenda buyisa bantu yina na kusosila muntu ya nkaka.”


text:
Privacy Policy
Mambu ma Konso Muntu
Mambu ma konso muntu mesiwanga mu site yayi mesadilwanga kwa Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., yovo kwa nkubika zina kesalanga zau e ntwadi muna lungisa e kani dia muntu otwikidi mambu ma yandi kibeni. Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. ke izayisanga kwa akaka ko mambu ma konso muntu mena mu nzila yayi. Ivanganga wo kaka kele vo o muntu yandi kibeni ozeye dio, musungula vo yandi kibeni olombele dio muna lungisa e salu kiandi. Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc, ilenda zayisa mpe mambu ma konso muntu kele vo dimonekene vo mfunu kikilu dina muna lunganisa konso nsiku yovo solola ye venga konso umpuki ye mambu mankaka ma lutaninu. O mambu ma konso muntu metwikwangwa mu nzila yayi ke matekwanga ko yovo kayaneswa, ngatu sompekwa kwa akaka.
Nzila za E-mail
E nzila ya e-mail ovana muna ziula lukaya lwaku mu site yayi ikala sadilwa kaka muna kutwikila nsangu za oma ma lukaya lwaku. Muna bonga e nona, kele vo ovilakene nkumbu a lukaya lwaku yovo sinsu kia kotela yo lomba lusadisu kimana wakota muna fulu kiakangama, otwikilwa nsangu muna e-mail aku ina wavana vava waziula lukaya lwaku.
Cookies
E cookies zisadilwanga mu sungamena mambu mamfunu kasolele o muntu ekolo kesadilanga e jw.org. Muna bonga e nona, e ndinga ina kasolele o muntu ekolo kesadilanga jw.org ilundwanga muna cookie. Kele vo muntu oziudi diaka jw.org, e ndinga yayi i yantete imoneka muna nlong’a ndinga zawonso. E cookies ke zilundanga mambu ma konso muntu ko.
Script ativo yovo JavaScript
E script ativo kisadilwanga mu jw.org kimana e site yasalanga una ufwene. E umbangu wa scipt ativo usadisanga kimana e site jw.org yakalanga ye nzaki za twika nsangu kwa konso muntu okotele mo. Muna site jw.org e script ativo ke isadilwanga ko mu kotesa programa muna komputador ya muntu ngatu bonga mambu malembi vaninwa nswa.
E site jw.org muna sala yo una ufwene, e script ativo yovo JavaScript zifwete kala zaziuka muna navegadores zankaka. Navegadores zayingi ziyambulanga vo e sadilwa yayi yakala yaziuka yovo yakangama muna site zankaka. Ziula vana fulu kia nkanda mia tambulwila lusadisu lwa navegador muna zaya una olenda ziulwila script za site zankaka.
Avo kuna sentu diambu disoba muna mbumba eto, tusinga dio soneka mu lukaya lwalu kimana wazaya mawonso tusoba ye una tusadila mo.


text: 19 Ntangu Yezu manisaka kutuba mambu yai, yandi katukaka na Galilea mpi kwisaka na bandilu ya Yudea na simu ya nkaka ya Yordani.+2 Diaka, bimvuka ya nene ya bantu landaka yandi, mpi yandi belulaka bo kuna.3 Ebuna Bafarize kwisaka kisika yandi vandaka ti ngindu ya kumeka yandi, mpi bo yulaka nde: “Keti bakala kele ti nswa ya kufwa makwela ti nkento na yandi sambu na konso kikuma?”+4 Yandi vutulaka nde: “Keti beno me tangaka ve nde muntu yina gangaka bo katuka na luyantiku salaka bo bakala mpi nkento+5 mpi yandi tubaka nde: ‘Yo yina bakala ta bikisa tata na yandi ti mama na yandi mpi yandi ta kangama ti nkento na yandi, ebuna bo zole ta vanda nsuni mosi’?6 Na mpila nde bo kele diaka ve zole, kansi nsuni mosi. Yo yina, bika nde muntu kukabula ve yina ya Nzambi me vukisaka.”+7 Bo tubilaka yandi nde: “Ebuna, sambu na nki Moize tubaka na kupesa nkento mukanda ya kukula yandi mpi na kufwa makwela ti yandi?”+8 Yandi tubilaka bo nde: “Moize pesaka beno nzila ya kufwa makwela ti bankento na beno sambu na ntima-ngolo na beno,+ kansi yo vandaka ve mutindu yina katuka na luyantiku.+9 Mono ke tubila beno nde konso muntu yina me fwa makwela ti nkento na yandi, katula kaka sambu na pite,* mpi me kwela nkento ya nkaka, yandi me sala bizumba.”+10 Balongoki tubilaka yandi nde: “Kana yo kele mutindu yina sambu na bakala ti nkento na yandi, yo kele mbote ve na kukwela.”11 Yandi tubilaka bo nde: “Bantu yonso ve ke ndimaka diambu yai, kansi kaka bantu yina kele ti dikabu yina.+12 Sambu kele ti batongu yina me butukaka mutindu yina, mpi kele ti batongu yina bantu me kumisaka batongu, mpi kele ti batongu yina me kudikumisaka batongu sambu na Kimfumu ya zulu. Bika muntu yina lenda ndima diambu yai kundima yo.”+13 Na nima, bo natilaka yandi bana ya fioti sambu yandi tula bo maboko mpi kusamba, kansi balongoki nganinaka bo.+14 Kansi, Yezu tubaka nde: “Beno bikisa bana ya fioti, mpi beno bika kukanga bo nzila ya kukwisa na mono, sambu Kimfumu ya zulu kele ya bantu yina kele bonso bo.”+15 Yandi tulaka bo maboko mpi katukaka pana.16 Ebuna, muntu mosi kwisaka pene-pene na yandi mpi tubaka nde: “Longi, nki mambu ya mbote mono fwete sala sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula?”+17 Yezu tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge ke yula mono sambu na mambu yina kele ya mbote? Muntu mosi mpamba kele mbote.+ Kansi, kana nge ke zola kubaka luzingu, landa na kuzitisa bansiku.”+18 Yandi tubilaka Yezu nde: “Inki bansiku?” Yezu tubaka nde: “Nge fwete fwa ve muntu,+ nge fwete sala ve bizumba,+ nge fwete yiba ve,+ nge fwete ta ve kimbangi ya luvunu,+19 kumisa tata na nge ti mama na nge,+ mpi nge fwete zola nkweno na nge bonso nge mosi.”+20 Leke yina ya bakala tubilaka yandi nde: “Mono ke zitisaka bansiku yina yonso; inki mono fwete sala diaka?”21 Yezu tubilaka yandi nde: “Kana nge ke zola kuvanda muntu ya kukuka, kwenda kuteka bima na nge mpi pesa mbongo na bansukami, ebuna nge ta vanda ti kimvwama na zulu;+ na nima kwisa kulanda mono.”+22 Ntangu leke yina ya bakala waka mambu yai, yandi kwendaka na mawa, sambu yandi vandaka ti bima mingi.+23 Ebuna Yezu tubilaka balongoki na yandi nde: “Ya kieleka mono ke tubila beno nde yo ta vanda mpasi sambu mvwama kukota na Kimfumu ya zulu.+24 Mono ke tubila beno diaka nde, yo kele pete kibeni sambu shamo kukota na munoko ya sindani kansi yo kele mpasi mingi sambu mvwama kukota na Kimfumu ya Nzambi.”+25 Ntangu balongoki waka mambu yina, bo yitukaka mingi kibeni, mpi bo tubaka nde: “Nani kibeni lenda guluka?”+26 Yezu talaka bo na meso mpi tubilaka bo nde: “Bantu lenda sala yo ve, kansi Nzambi lenda sala mambu yonso.”+27 Ebuna Piere vutudilaka yandi nde: “Tala, beto me bikisa bima yonso mpi beto me landa nge; ebuna beto ta baka inki?”+28 Yezu tubilaka bo nde: “Ya kieleka mono ke tubila beno nde, ntangu bima yonso ta kuma ya mpa, ntangu Mwana ya muntu ta vanda na zulu ya kiti na yandi ya kimfumu ya nkembo, beno bantu yina me landaka mono, beno mpi ta vanda na zulu ya bakiti 12 ya kimfumu, beno ta sambisa makanda 12 ya Izraele.+29 Mpi konso muntu yina me bikisaka banzo to bampangi ya babakala to bampangi ya bankento to tata to mama to bana to bilanga sambu na zina na mono, yandi ta baka bima mbala nkama kuluta mpi ta baka* luzingu ya mvula na mvula.+30 “Kansi bantu mingi yina kele bantu ya ntete ta vanda bantu ya nsuka mpi bantu ya nsuka ta vanda bantu ya ntete.


text:
vendredi 1 janvier 2016
KONGO DIETO 2255 : BUNDU DIA KONGO MU LUNITU LUA KIMAYALA
Commentaires sur KONGO DIETO 2255 : BUNDU DIA KONGO MU LUNITU LUA KIMAYALA
yenge kieno makesa mu nzila kongo ku kongo dia mfua, bu diena vo kua nani muntu wa lunungu vava ntoto ye mpe lendila ntandu ki tuena ngieti dio lusikidikisa vo lu viokisandi ntungu ya mpamba munuanina bi mfumu kadi bisi mazulu bawu vo kisadi basenda kansi ka molo ko ingeta buna mu kia mfutika kiokio nkanka yandi vo nani lufuete tumimina? mu mvutu ya kuou kiokio beto yeno i mu bonga mvutu yoyo mu kota mu yiza dia bisalu vutula nguizani ye kedika yina ndonda ba mfumu ye ba nganga luata mpeve ya mvulusi wena ye ntima wa velela mu vuluza kanda dia bantu bonso buenina luzolo lua mfumu evo mpe( un grand extraterrestre ne mamvuemba nkosi) buna ngiena mpe diaka ye ngindu mu songa kua mfumu 'eto yeti ku tu tuadisa kuaku ku kongo dia mfua mu sadisa lu kutukunu lua ntungulu a nguizani lendila ngonda zimene vioka kua bu vovele lu zolo lua ntima ingeta
Nouveau commentaire


text:
KAPU YA KUMI
Kieleka na Yina Me Tala Bawanzio
1. Sambu na nki beto fwete zaba mambu ya bawanzio?
YEHOWA ke zola nde beto zaba dibuta na yandi. Bawanzio kele mpi na kati ya dibuta na yandi. Biblia ke bingaka bo “bana . . . ya Nzambi.” (Yobi 38:7) Inki kisalu bawanzio ke salaka? Inki mutindu bo sadisaka bantu na ntangu ya ntama? Keti bo lenda sadisa beto bubu yai?—Tala Noti 8.
2. (a) Bawanzio katukaka na wapi? (b) Nzambi gangaka bawanzio ikwa?
2 Beto fwete zaba kisika yina bawanzio katukaka. Bakolosai 1:16 ke zabisa beto nde na nima ya kuganga Yezu, Yehowa “gangaka bima yonso ya nkaka na zulu mpi na ntoto.” Bawanzio kele mpi na kati ya bima yina. Yehowa gangaka bawanzio ikwa? Biblia ke tuba nde Nzambi gangaka bankama ya bamilio ya bawanzio.—Nkunga 103:20; Kusonga 5:11.
3. Yobi 38:4-7 ke zabisa beto nki na yina me tala bawanzio?
3 Biblia ke longa beto mpi nde Yehowa gangaka bawanzio na ntwala ya kuganga ntoto. Bo waka nki mutindu ntangu bo monaka ntoto? Mukanda ya Yobi ke zabisa beto nde bo waka kiese. Bo vandaka na kati ya dibuta mosi mpi bo vandaka kusadila Yehowa na bumosi.—Yobi 38:4-7.
BAWANZIO KE SADISAKA BANSADI YA NZAMBI
4. Inki mutindu beto me zaba nde bawanzio ke tudilaka bantu dikebi?
4 Bawanzio ke tulaka ntangu yonso dikebi na bantu mpi na lukanu ya Yehowa sambu na ntoto mpi bantu. (Bingana 8:30, 31; 1 Piere 1:11, 12) Ntembe kele ve nde, bo waka mawa ya ngolo ntangu Adami mpi Eva kolamaka na Nzambi. Nkutu bubu yai, bo ke waka mawa ya ngolo ntangu bo ke monaka bantu mingi ke lemfukila ve Yehowa. Kansi, kana muntu me balula ntima mpi me vutuka na Yehowa, bawanzio ke waka kiese mingi. (Luka 15:10) Bawanzio ke tulaka dikebi ya mingi na bantu yina ke sadilaka Nzambi. Yehowa ke sadilaka bawanzio sambu na kusadisa mpi kutanina bansadi na yandi awa na ntoto. (Baebreo 1:7, 14) Beto tadila mwa bambandu.
5. Inki mutindu bawanzio sadisaka bansadi ya Nzambi na ntangu ya ntama?
5 Yehowa tindaka bawanzio zole sambu na kusadisa Loti ti dibuta na yandi na kutina ntangu yandi fwaka mbanza Sodome ti Gomore. (Kuyantika 19:15, 16) Bamvula mingi na nima, bo losaka mbikudi Daniele na dibulu ya bantambu, kansi bantambu yina salaka yandi mbi ve sambu “Nzambi . . . tindaka wanzio na yandi mpi yandi kangaka munoko ya bantambu.” (Daniele 6:22) Diaka ntangu ntumwa Piere vandaka na boloko, Yehowa tindaka wanzio mosi sambu na kubasisa yandi. (Bisalu 12:6-11) Bawanzio sadisaka mpi Yezu ntangu yandi vandaka na ntoto. Mu mbandu, na nima ya mbotika na yandi “bawanzio vandaka kusadila yandi.” (Marko 1:13) Ntangu fioti na ntwala nde bo fwa Yezu, wanzio mosi “pesaka yandi kikesa.”—Luka 22:43.
6. (a) Inki mutindu beto me zaba nde bawanzio ke sadisaka bansadi ya Nzambi bubu yai? (b) Inki bangiufula beto ta tadila ntangu yai?
6 Bubu yai, bantu ke monaka diaka ve bawanzio. Kansi, Nzambi ke landa kusadila bawanzio sambu na kusadisa bansadi na yandi. Biblia ke tuba nde: “Wanzio ya Yehowa ke vandaka na nziunga ya bantu yina ke waka yandi boma, mpi yandi ke gulusaka bo.” (Nkunga 34:7) Sambu na nki beto kele na mfunu ya lutaninu? Sambu beto kele ti bambeni ya ngolo yina ke zola kusala beto mbi. Banani? Bo me katukaka na wapi? Inki mutindu bo ke sosaka kusala beto mbi? Sambu na kubaka bamvutu na bangiufula yai, beto tadila mambu yina salamaka ntangu fioti na nima nde Nzambi kuganga Adami ti Eva.
BAMBENI NA BETO YINA KE MONANAKA VE
7. Inki bantu me salaka mutindu Satana me kusaka bo?
7 Beto longukaka na Kapu ya tatu nde wanzio mosi kolamaka na Nzambi mpi yandi kumaka na nzala ya kuyala bigangwa ya nkaka. Biblia ke bingaka yandi Satana Diabulu. (Kusonga 12:9) Satana zolaka mpi nde bigangwa ya nkaka kukolama na Nzambi. Yandi kusaka Eva, mpi banda ntangu yina yandi ke kusaka bantu mingi. Kansi bantu ya nkaka mu mbandu Abele, Enoki, mpi Noa bikalaka ya kwikama na Yehowa.—Baebreo 11:4, 5, 7.
8. (a) Inki mutindu bawanzio ya nkaka kumaka bademo? (b) Bademo salaka nki sambu na kuguluka na Mvula ya Ngolo?
8 Na bilumbu ya Noa, bawanzio ya nkaka kolamaka mpi yambulaka kisika na bo na zulu sambu na kukwisa kuzinga bonso bantu na ntoto. Sambu na nki? Biblia ke zabisa beto nde bo vandaka na mfunu ya bankento. (Tanga Kuyantika 6:2.) Kansi, bawanzio lendaka ve kusala mutindu yina. (Yude 6) Bonso bawanzio yina ya mbi, bantu mingi ya ntangu yina bebaka mpi kumaka kusala mubulu. Yo yina, Yehowa bakaka lukanu ya kunokisa mvula ya ngolo na ntoto ya mvimba sambu na kufwa bantu ya mbi. Kansi, yandi gulusaka bansadi na yandi ya kwikama. (Kuyantika 7:17, 23) Sambu na kuguluka na mvula yina ya ngolo, bawanzio yina ya mbi vutukaka na zulu. Biblia ke bingaka bo bademo. Bo bakaka lukanu ya kulanda Satana mpi ya kukolama na Yehowa, yo yina Diabulu kumaka mfumu na bo.—Matayo 9:34.
9. (a) Inki kuminaka bademo ntangu bo vutukaka na zulu? (b) mInki beto ta tadila na baparagrafe ya ke landa?
9 Sambu bawanzio yina ya mbi kolamaka, Yehowa buyaka nde bo vutuka na dibuta na yandi. (2 Piere 2:4) Bademo lenda baka diaka ve ata fioti nitu ya kimuntu, ata mpidina bo ke landa ‘kukusa ntoto ya mvimba.’ (Kusonga 12:9; 1 Yoane 5:19) Beto tadila mutindu bo ke kusaka bantu mingi.—Tanga 2 Bakorinto 2:11.
MUTINDU BADEMO KE KUSAKA BANTU
10. Inki mutindu bademo ke kusaka bantu?
10 Bademo ke kusaka bantu na mitindu mingi. Bantu ke solulaka mbala mosi ti bademo to ke solulaka ti bo na nzila ya bantu ya nkaka, mu mbandu bandoki to banganga-ngombo. Biblia ke bingaka yo bisalu ya bampeve ya mbi. Kansi Biblia ke kebisa beto na kusimba ve ata kima mosi ya kele na kuwakana ti bademo. (Bagalatia 5:19-21) Sambu na nki? Kaka mutindu muzombi ke sadilaka mutambu sambu na kukanga bambisi, bademo ke sadilaka luvunu sambu na kukanga bantu mpi kuyala bo.—Tala Noti 26.
11. Bantu ke salaka nki sambu na kuzabisa mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa, mpi sambu na nki beto fwete buya yo?
11 Mutambu mosi yina bademo ke sadilaka kele kusosa kuzaba mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa to mambu yina me zabana ve. Bantu lenda zabisa mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa kana bo ke tala bambwetete, bidimbu, bakarte, dimbuma ya cristal to banzila ya diboko. Bantu mingi ke yindulaka nde mambu yai kele mbi ve, kansi bo ke kudikusaka. Yo kele kigonsa kibeni. Mu mbandu, Biblia ke monisa nde bademo ti bantu ya ke zabisaka bantu mambu yina ta kumina bo ke vandaka na kuwakana. Bisalu 16:16-18 ke tubila mwana-nkento mosi yina vandaka ti mpeve ya mbi yina vandaka kusadisa yandi na kuzaba mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa mpi kuzabisa bantu mambu yina ta kumina bo. Ntangu ntumwa Polo basisaka demo yina, mwana-nkento yango vandaka diaka ve ti mpila ya kuzabisa bantu mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa.
12. (a) Sambu na nki kusosa kusolula ti bafwa kele kigonsa? (b) Sambu na nki bansadi ya Nzambi fwete kudikotisa ve na bisalu ya bademo?
12 Bademo ke sadilaka diambu ya nkaka ya luvunu sambu na kukanga bantu na mutambu na bo. Bo ke pusaka bantu na kundima nde bantu lenda solula ti bafwa mpi nde bafwa ke landaka kuzinga kisika mosi buna mpi bo lenda solula ti bantu to kusala bo mbi. Mu mbandu, muntu yina me fwila nduku to muntu mosi ya dibuta lenda kwenda na muntu mosi buna ziku na nganga-ngombo, ebuna nganga-ngombo kusonga muntu yango nde yandi lenda solula ti nduku to muntu ya dibuta yina fwaka. Nganga-ngombo lenda zabisa muntu yina mambu sambu na nduku to muntu ya dibuta yina fwaka mpi nkutu nganga-ngombo lenda tuba bonso muntu yina fwaka. (1 Samuele 28:3-19) Mambu mingi yina bantu ke salaka na ntangu ya kuzika mvumbi me katukaka mpi na dibanza yina ke tubaka nde bafwa ke landaka kuzinga kisika mosi buna. Mu mbandu, kusala bankinsi na ntangu ya kuzika mvumbi, kusala bankinsi ya kilumbu yina bo zikaka mvumbi, kutambika bimenga sambu na mvumbi, kusala binkulu sambu na muntu yina me fwila nkwelani, to mambu ya nkaka. Kana Bakristu me buya kuvukana na mambu yai, bantu ya mabuta na bo to ya kisika yina bo ke zingaka lenda tuba mambu ya mbi sambu na bo, kufinga bo to kubuya kusala konso kima yina ti bo. Kansi, Bakristu ke zabaka nde bafwa ke kwendaka kuzinga ve kisika ya nkaka. Beto lenda solula ti bo ve mpi bo lenda sala beto mbi ve. (Nkunga 115:17) Yo yina, beto fwete keba kibeni. Beto fwete meka ve ata fioti kusolula ti bafwa to bademo mpi beto fwete buya kudikotisa na bisalu na bo.—Tanga Kulonga 18:10, 11; Yezaya 8:19.
13. Bantu mingi yina vandaka ntete kuwa bademo boma me salaka nki?
13 Katula kukusa bantu, bademo ke pesaka bo mpi boma. Bubu yai, Satana ti bademo na yandi me zaba nde bo me bikala kaka ti “ntangu fioti” na ntwala nde Nzambi kufwa bo, yo yina bo me kuma nku mingi kuluta. (Kusonga 12:12, 17) Ata mpidina, bantu mingi yina vandaka ntete kuwa bademo boma ke waka bo diaka ve boma. Inki sadisaka bo na kuwa diaka ve bademo boma?
TELAMINA BADEMO MPI KATUKA NA KIMPIKA NA BO
14. Bonso Bakristu ya mvu-nkama ya ntete, inki mutindu beto lenda katuka na kimpika ya bademo?
14 Biblia ke zabisa beto mutindu ya kutelamina bademo mpi ya kukatuka na kimpika na bo. Mu mbandu na ntwala ya kulonguka kieleka, bantu ya nkaka ya mbanza ya Efezo vandaka kusolula ti bademo. Inki mutindu bo katukaka na kimpika yina? Biblia ke tuba nde: “Bantu mingi yina vandaka kusala bisalu ya mazi vukisaka mikanda na bo mpi bo yokaka yo tiya na meso ya bantu yonso.” (Bisalu 19:19) Sambu bo vandaka na mfunu ya kukuma Bakristu, bo yokaka mikanda na bo yonso ya mazi. Beto fwete sala mpi mutindu mosi bubu yai. Konso muntu yina ke zola kusadila Yehowa fwete losa bima yonso yina kele na kuwakana ti bademo. Yo ke tadila bima yonso yina ke monisaka nde bisalu ya mazi to ya bademo kele ve kigonsa mpi nde yo ke pesaka kiese, mu mbandu mikanda, bazulunalu, bansaka ya shanse, bafilme, miziki, bansaka, mpi ata bafoto. Yo ke tadila mpi bima yina bantu ke lwataka sambu na kuditanina na mambi.—1 Bakorinto 10:21.
15. Inki beto fwete sala diaka sambu na kutelamina Satana mpi bademo?
15 Bamvula mingi na nima ya kuyoka mikanda na bo ya mazi, ntumwa Polo sonikaka nde Bakristu ya Efezo fwete landa ‘kunwana’ ti “bampeve ya mbi.” (Baefezo 6:12) Ya kieleka, ata bo yokaka mikanda na bo, bademo vandaka kaka kusosa kusala bo mbi. Ebuna, yo lombaka nde bo sala diaka nki? Polo zabisaka bo nde: “Beno baka kitaninu ya nene ya lukwikilu; yo ta sadisa beno na kufwa [to kukanga] batolo-tolo yonso ya tiya ya muntu ya mbi.” (Baefezo 6:16) Kaka mutindu kitaninu ke taninaka soda na bitumba, lukwikilu na beto lenda tanina beto. Kana beto ke tula ntima ya mvimba nde Yehowa lenda tanina beto, beto ta telamina Satana mpi bademo.—Matayo 17:20.
16. Inki mutindu beto lenda kumisa lukwikilu na beto na Yehowa ngolo?
16 Inki mutindu beto lenda kumisa lukwikilu na beto na Yehowa ngolo? Beto fwete tanga Biblia konso kilumbu mpi kutudila Yehowa ntima sambu yandi tanina beto. Kana beto ke monisa lukwikilu ya ngolo na Yehowa, Satana mpi bademo na yandi ta sala beto ve mbi.—1 Yoane 5:5.
17. Inki ta tanina beto sambu bademo kusala beto mbi ve?
17 Yo lombaka nde Bakristu ya Efezo kusala diaka nki? Bo vandaka kuzinga na mbanza yina bisalu ya bademo vandaka mingi. Yo yina, Polo zabisaka bo nde: ‘Beno landa kusamba na konso dibaku.’ (Baefezo 6:18) Yo lombaka nde bo samba Yehowa sambu yandi tanina bo ntangu yonso. Ebuna beto? Beto ke zinga na nsi-ntoto yina bisalu ya bademo kele mingi. Yo yina beto fwete samba Yehowa sambu yandi tanina beto mpi beto fwete sadila zina na yandi ntangu beto ke samba. (Tanga Bingana 18:10.) Kana beto ke landa kusamba Yehowa sambu yandi gulusa beto na maboko ya Satana, Yehowa ta pesa mvutu na bisambu na beto.—Nkunga 145:19; Matayo 6:13.
18, 19. (a) Inki mutindu beto lenda nunga bitumba yina beto ke nwana ti Satana mpi bademo? (b) Kapu yina ke landa ta pesa mvutu na nki ngiufula?
18 Na luzingu na beto, kana beto katula bima yonso yina kele na kuwakana ti bademo mpi beto tula ntima na Yehowa sambu yandi tanina beto, beto ta telamina Satana mpi bademo. Beto fwete wa bo ve boma. (Tanga Yakobo 4:7, 8.) Yehowa kele ngolo mingi kuluta bademo. Yandi pesaka bo ndola na bilumbu ya Noa, mpi na bilumbu ke kwisa yandi ta fwa bo. (Yude 6) Kuvila ve nde, beto kele ve beto mosi na bitumba yina beto ke nwana. Yehowa ke sadila bawanzio na yandi sambu na kutanina beto. (2 Bantotila 6:15-17) Beto lenda tula ntima nde ti lusadisu ya Yehowa, beto ta nunga bitumba yina beto ke nwana ti Satana mpi bademo.—1 Piere 5:6, 7; 2 Piere 2:9.
19 Kansi, kana Satana mpi bademo ke natila bantu bampasi mingi, sambu na nki Nzambi me fwaka bo ve banda ntama? Kapu yina ke landa ta pesa mvutu na ngiufula yai.