text:
KAPU YA TATU
Lukanu ya Nzambi Sambu na Ntoto Kele Inki?
Lukanu ya Nzambi sambu na bantu kele inki?
Inki mutindu Satana metudilaka Nzambi ntembe?
Luzingu na ntoto tavanda nki mutindu na bilumbu kekwisa?
LUKANU ya Nzambi sambu na ntoto kele mpenza ya kuyituka. Yehowa kezolaka nde ntoto kufuluka ti bantu yina kele na kyese mpi na mavimpi ya mbote. Biblia ketuba nde “Nzambi salaka kilanga na ntoto ya Edeni” mpi nde yandi “kunaka banti ya mutindu na mutindu; yo menaka, yo vandaka kitoko, yo butaka mpi bambuma ya mbote na kudia.” Na nima ya kuganga bakala mpi nkento ya ntete, Adami ti Eva, Nzambi tulaka bo na nzo yina ya kitoko mpi yandi zabisaka bo nde: “Beno buta bana mingi, mpidina bana na beno ta zingaka na bisika yonso na nsi-ntoto ti kuyala yo.” (Kuyantika 1:28; 2:8, 9, 15) Yo yina, lukanu ya Nzambi kuvandaka nde bantu kubuta bana, bo nata bandilu ya paladisu na ntoto ya mvimba, mpi bo keba bambisi.
2 Keti nge keyindula nde lukanu ya Yehowa Nzambi sambu bantu kuzinga na paladisu ya ntoto talungana? Nzambi ketuba nde: “Makambu yai mono me tuba yo, mono ta lungisa yo.” (Yezaya 46:9-11; 55:11) Ya kyeleka, Nzambi talungisa mambu ya yandi kekanaka! Yandi ketuba nde yandi “salaka ve [ntoto] nde yo kuvanda ya mpamba, kansi yandi yidikaka yo sambu bantu kuzinga muna.” (Yezaya 45:18) Nzambi kezolaka nde bantu ya nki mutindu kuzinga na ntoto? Mpi yandi kezolaka nde bo zinga bantangu ikwa? Biblia kepesa mvutu yai: “Bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto yina ya Mfumu Nzambi tubaka na kupesa bo; yo ta vanda ya bo tii kuna.”—Nkunga 37:29; Kusonga 21:3, 4.
3 Yo ke pwelele nde, dyambu yai melunganaka ntete ve. Bubu yai, bantu kebelaka mpi kefwaka; nkutu bo kenwanaka mpi kefwisanaka. Dyambu mosi ya mbi kusalamaka. Kansi, lukanu ya Nzambi kuvandaka ve nde ntoto kuvanda mutindu beto kemona yo bubu yai! Inki kusalamaka? Sambu na nki lukanu ya Nzambi kulunganaka ve? Ata mukanda mosi ve ya bantu mesonikaka yina ketubilaka mambu ya melutaka lenda tela beto nde yo kele sambu mavwanga yantikaka na zulu.
KISINA YA MBENI MOSI
4 Mukanda ya ntete ya Biblia ketubila mbeni mosi ya Nzambi yina kubasikaka na masamba ya Edeni. Yo kemonisa yandi bonso “nioka,” kansi yandi vandaka ve mbisi bonso bambisi yonso. Mukanda ya nsuka ya Biblia ketuba nde “bo ke bingaka [yandi] Satana; yandi muntu ke kusaka bantu yonso.” Bo kebingaka yandi mpi nde ‘nyoka ya ntama.’ (Kuyantika 3:1; Kusonga 12:9) Wanzyo yai ya ngolo, to kigangwa ya kimpeve ya kemonanaka ve, kusadilaka nyoka mosi sambu na kusolula ti Eva, mutindu muntu mosi ya mayele lenda monisa bonso nde ndinga na yandi kekatuka na kiteki mosi ya kele penepene. Ntembe kele ve nde kigangwa yina ya kimpeve kuvandaka pana ntangu Nzambi kuyidikaka ntoto sambu na bantu.—Yobi 38:4, 7.
5 Kansi, sambu bima yonso ya Yehowa mesalaka kele ya kukuka, nani kusalaka “Dyabulu” yai, “Satana” yai? Na kutuba ya mbote, mosi na kati ya bana ya Nzambi ya kimpeve ya ngolo kudikumisaka Dyabulu. Inki mutindu yo salamaka? Ya kyeleka, bubu yai muntu mosi yina vandaka ti bikalulu ya mbote mpi masonga lenda kuma muyibi. Inki mutindu yo kesalamaka? Muntu yango lenda pesa nzila nde mpusa mosi ya mbi kuyela na ntima na yandi. Kana yandi kelanda kuyindula yo, mpusa yina ya mbi lenda kuma ngolo kibeni. Na nima kana dibaku mosi memonana, yandi lenda lungisa mpusa yina ya mbi ya yandi vandaka kuyindula.—Yakobo 1:13-15.
6 Yo salamaka mpi mutindu yai na Satana Dyabulu. Ziku yandi waka Nzambi kezabisa Adami ti Eva na kubuta bana mpi na kufulusa ntoto ti bana na bo. (Kuyantika 1:27, 28) Yo fwete vanda nde Satana kuyindulaka mutindu yai: ‘Bantu yai yonso lenda sambila mono na kisika ya kusambila Nzambi!’ Yo yina, mpusa ya mbi kuyelaka na ntima na yandi. Nsukansuka, yandi kusaka Eva na kutubilaka yandi mambu ya luvunu na yina metala Nzambi. (Kuyantika 3:1-5) Ebuna, yandi kumaka “Dyabulu,” disongidila “Muntu ya luvunu.” Kaka na ntangu yina, yandi kumaka “Satana,” disongidila “Mbeni.”
7 Na nzila ya luvunu mpi ya mayele ya mbi, Satana Dyabulu kupusaka Adami ti Eva na kukolama na Nzambi. (Kuyantika 2:17; 3:6) Yo yina, nsukansuka bo fwaka, mutindu Nzambi kutubaka nde bo tafwa kana bo kolama. (Kuyantika 3:17-19) Sambu Adami kukumaka muntu ya kukonda kukuka ntangu yandi salaka disumu, bana na yandi yonso kubakaka disumu na yandi. (Roma 5:12) Beto lenda fwanisa dyambu yai ti dinzanza ya bo kesadilaka mampa. Kana dinzanza yango kele ti kifu, inki mutindu konso dimpa yina bo mesala na dinzanza yango tavanda? Konso dimpa tavanda ti kifu, to ya kukonda kukuka. Mutindu mosi, konso muntu kubakaka “kifu” ya kukonda kukuka na Adami. Yo yina bantu yonso kenunaka mpi kefwaka.—Roma 3:23.
8 Ntangu Satana kupusaka Adami ti Eva na kusumuka na Nzambi, yandi yantikisaka mpenza kukolama. Yandi tulaka ntembe na mutindu Yehowa keyalaka. Ya kyeleka, Satana vandaka kutuba nde: ‘Nzambi kele mfumu ya mbi. Yandi ketubaka luvunu mpi yandi keyiminaka bantu na yandi mambu ya mbote. Bantu kele ve na mfunu nde Nzambi kuyala bo. Bo lenda pona bo mosi mambu yina kele ya mbote mpi ya mbi. Mpi bo tavanda mbote na nsi ya luyalu na mono.’ Inki mutindu Nzambi zolaka kumanisa ntembe yai ya ngolo? Bantu yankaka keyindulaka nde Nzambi zolaka kaka kufwa bankolami yina. Kansi, keti kusala mutindu yina zolaka kupesa mvutu na ntembe ya Satana? Keti yo zolaka kumonisa nde mutindu Nzambi keyalaka kele ya mbote?
9 Lunungu ya kukuka ya Yehowa zolaka kupesa yandi ve nzila ya kufwa bankolami yina mbala mosi. Yandi monaka nde yo kele mfunu na kubikisa ntangu sambu na kupesa mvutu na mutindu mosi ya mbote na ntembe ya Satana mpi kumonisa nde Dyabulu kele muntu ya luvunu. Yo yina, Nzambi kubakaka lukanu nde yandi tapesa bantu nzila ya kudiyala sambu na mwa ntangu na nsi ya bupusi ya Satana. Na Kapu ya 11 ya mukanda yai, beto tatadila sambu na nki Yehowa kusalaka mutindu yina mpi sambu na nki yandi mebikisaka nde ntangu mingi kuluta na ntwala ya kuyidika mambu yai. Kansi, ntangu yai, yo mefwana nde beto yindula na dyambu yai: Keti yo vandaka mbote nde Adami ti Eva kukwikila Satana, yina kusalaka ntete ve ata kima mosi ya mbote sambu na bo? Keti yo vandaka mbote sambu na bo na kukwikila nde Yehowa, yina kupesaka bo bima yonso ya bo vandaka na yo, kele muntu ya nku mpi ya luvunu? Inki nge zolaka kusala?
10 Yo kele mbote nde beto yindula na bangyufula yai sambu konso muntu na kati na beto kekutanaka ti mambu ya mutindu mosi bubu yai. Ya kyeleka, nge kele ti dibaku ya kusadisa Yehowa na kupesa mvutu na ntembe yina Satana kubasisaka. Nge lenda ndima Yehowa bonso Mfumu na nge mpi kusadisa na kumonisa nde Satana kele muntu ya luvunu. (Nkunga 73:28; Bingana 27:11) Ata mpidina, kaka bantu fyoti mpamba na kati ya bamiliare ya bantu ya kele na inza keponaka na kusala mutindu yai. Dyambu yai kebasisa ngyufula mosi ya mfunu, Keti Biblia kelongaka mpenza nde Satana keyalaka inza yai?
NANI KEYALAKA INZA YAI?
11 Yezu kutulaka ve ntembe ata fyoti nde Satana kele mfumu ya inza yai. Na mitindu yankaka ya kuyituka, kilumbu mosi Satana kusongaka Yezu “bimfumu yonso ya nsi-ntoto ti lukumu na yo.” Na nima Satana kusilaka Yezu nde: “Yai yonso ya nge ke mona, mono ta pesa nge yo kana nge fukama sambu na kusamba mono.” (Matayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Yindula fyoti. Keti dikabu yina zolaka kuvanda mpukumuna sambu na Yezu kana Satana kuvandaka ve mfumu ya bimfumu yai? Yezu kubuyaka ve nde baluyalu yai yonso ya inza kuvandaka ya Satana. Ntembe kele ve nde Yezu zolaka kusala mutindu yina kana Satana kuvandaka ve mfumu ya bimfumu yina.
12 Ya kyeleka, Yehowa kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi ya luyalanganu ya kuyituka. (Kusonga 4:11) Kansi, ata kisika mosi ve Biblia ketubaka nde Yehowa Nzambi to Yezu Kristu kele mfumu ya inza yai. Ya kyeleka, Yezu kubingaka Satana na sikisiki yonso nde “mfumu ya nsi-ntoto yai.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Nkutu Biblia kebingaka Satana Dyabulu nde “nzambi ya ntangu yai.” (2 Korinto 4:3, 4) Sambu na yina metala mbeni yai, to Satana, ntumwa Yoane kusonikaka nde: “Inza ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.”—1 Yoane 5:19, NW.
MUTINDU BO TAKATULA INZA YA SATANA
13 Konso mvula, inza ke na kukuma mbi mingi kibeni. Yo kele ya kufuluka ti bimvuka ya basoda ya kenwana bitumba, ti bantu ya politiki ya kukonda masonga, ti bamfumu ya luvunu ya mabundu, mpi ti bantu ya nku ya kukonda mawa. Mpila ya kuyidika inza ya mvimba kele ve. Biblia kemonisa nde ntangu yina Nzambi takatula inza ya mbi na bitumba na yandi ya Armagedoni mefinama. Yo takangula nzila na inza ya mpa ya lunungu.—Kusonga 16:14-16.
14 Yehowa Nzambi kuponaka Yezu Kristu na kuvanda Mfumu ya Kimfumu to luyalu na Yandi ya zulu. Bamvula mingi na ntwala, Biblia kutubaka nde: “Mwana me butuka na beto! Nzambi me pesa beto mwana ya bakala! Yandi yina muntu ta yalaka beto. Bo ta bingaka yandi…Mfumu ya Ngemba. Kimfumu na yandi ta yela, yo ta kwenda kaka na ntwala; yo ta vandaka kaka na ngemba tii kuna.” (Yezaya 9:5, 6) Sambu na yina metala luyalu yai, Yezu kulongaka balongoki na yandi na kusamba nde: “Kimfumu na nge kwisa, luzolo na nge kusalama awa na ntoto bonso na zulu.” (Matayo 6:10) Mutindu beto tamona yo na nima na mukanda yai, ntama mingi ve Kimfumu ya Nzambi takatula baluyalu yonso ya inza yai, mpi yo tayinga baluyalu yango yonso. (Daniele 2:44) Na nima, Kimfumu ya Nzambi tatula paladisu na ntoto.
INZA MOSI YA MPA MEFINAMA!
15 Biblia kendimisa beto nde: “Beto ke vingila nde Nzambi kubasisa zulu ya mpa ti ntoto ya mpa, yina ya yandi silaka beto; kuna bantu yonso ta lemfuka kaka na Nzambi konso ntangu.” (2 Piere 3:13; Yezaya 65:17) Bantangu yankaka ntangu Biblia ketubilaka “ntoto,” yo kezolaka kutubila bantu yina kezingaka na ntoto. (Kuyantika 11:1) Yo yina, “ntoto ya mpa” ya lunungu kele kimvuka ya bantu yina Nzambi tandima.
16 Yezu kusilaka nde na inza ya mpa yina takwisa, bantu yina ya Nzambi mendimaka tabaka dikabu ya “moyo ya mvula na mvula.” (Marko 10:30) Beto kelomba nge na kukangula Biblia na nge na Yoane 3:16 mpi 17:3, mpi na kutanga mambu yina Yezu kutubaka nde beto fwete sala sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula. Ntangu yai tadila na Biblia mambote yina bantu ya kelungisa mambu ya Nzambi kelombaka sambu na kubaka dikabu yai ya kitoko tabaka na Paladisu ya ntoto yina kekwisa.
17Mambi, bitumba, nku mpi mubulu tamana. “Bantu ya mbi ta vila,…kansi bantu yina ke kudikulumusaka, bo ta zinga…na ntoto.” (Nkunga 37:10, 11) Ngemba tavanda sambu ‘Nzambi tasukisa bitumba na nsi-ntoto yonso.’ (Nkunga 46:10; Yezaya 2:4) Na nima “muntu ya lunungu tamena, mpi ngemba ya mingi tii kuna ngonda kuvanda dyaka ve,” disongidila mvula na mvula.—Nkunga 72:7, NW.
18Bansambidi ya Yehowa tazinga na lutaninu. Konso ntangu ya bantu ya Izraele ya ntama vandaka kulemfuka na Nzambi, bo vandaka kuzinga na lutaninu. (Levi 25:18, 19) Yo tavanda mbote kibeni na kuzinga na lutaninu ya mutindu mosi na Paladisu!—Yezaya 32:18; Mishe 4:4.
19Nzala tavanda dyaka ve. Muyimbi-bankunga kuyimbaka nde: “Ntoto kufuluka na ble mingi, bangumba kufuluka na bima ya bilanga; yo vanda mingi bonso na ngumba ya Libani.” (Nkunga 72:16) Yehowa Nzambi tasakumuna bantu na yandi ya lunungu, mpi ‘ntoto tabuta-buta bima.’—Nkunga 67:7.
20Ntoto ya mvimba takuma paladisu. Ntoto yina bantu ya masumu kubebisaka ntete tafuluka ti banzo mpi bamasamba ya mpa mpi ya kitoko. (Yezaya 65:21-24; Kusonga 11:18) Na nima ya bilumbu, bantu takumisa nene bitini ya ntoto yina tavanda dezia na nsi ya luyalu na bo tii kuna ntoto ya mvimba takuma kitoko mpi tabuta bambuma bonso masamba ya Edeni. Mpi Nzambi takonda ve na ‘kupesa bantu bima mingi mutindu kele nzala na bo.’—Nkunga 145:16.
21Ngemba tavanda na kati ya bantu ti bambisi. Bambisi ya makasi ti ya bwala tadya kisika mosi. Nkutu mwana ya fyoti tatita ve bambisi yina kele kigonsa bubu yai.—Yezaya 11:6-9; 65:25.
22Maladi tamana. Sambu yandi kele Mfumu ya Kimfumu ya zulu ya Nzambi, Yezu tabelula bantu mingi kuluta bantu yina yandi belulaka ntangu yandi vandaka na ntoto. (Matayo 9:35; Marko 1:40-42; Yoane 5:5-9) Na nima, “ata muntu mosi ve…ta tuba diaka nde: ‘Mono ke bela.’”—Yezaya 33:24; 35:5, 6.
23Bantu ya beto kezolaka yina mefwaka tavutuka dyaka na luzingu ti kivuvu ya kukonda kufwa dyaka. Bantu yonso yina mefwaka mpi ya kele na mabanza ya Nzambi tafutumuka. Ya kyeleka, “bantu ya mbote ti bantu ya mbi ta telama na lufwa.”—Bisalu 24:15; Yoane 5:28, 29.
24 Luzingu mosi ya kitoko kibeni kevingila bantu yina kepona na kulonguka mambu ya metala Ngangi na beto ya Nene, Yehowa Nzambi, mpi na kusadila yandi! Yezu vandaka kutubila Paladisu ya ntoto yina kekwisa ntangu yandi silaka muntu ya mbi yina kufwaka na lweka na yandi nde: “Nge ta vandaka ti mono na Paladiso.” (Luka 23:43) Yo kele mfunu nde beto longuka mambu mingi ya metala Yezu Kristu, sambu beto tabaka balusakumunu yai yonso na nzila na yandi.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Lukanu ya Nzambi ya kukumisa ntoto paladisu talungana.—Yezaya 45:18; 55:11.
- Satana muntu ke na kuyala inza yai bubu yai.—Yoane 12:31; 1 Yoane 5:19, NW.
- Na inza ya mpa yina kekwisa, Nzambi tapesa bantu balusakumunu mingi.—Nkunga 37:10, 11, 29.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Lukanu ya Nzambi sambu na ntoto kele inki?
2. (a) Inki mutindu beto mezaba nde lukanu ya Nzambi sambu na ntoto talungana? (b) Biblia ketubaka nki na yina metala luzingu ya kukonda nsuka?
3. Inki mambu ya mpasi kemonana bubu yai awa na ntoto, mpi nki bangyufula yo kebasisa?
4, 5. (a) Nani kibeni kusolulaka ti Eva na nzila ya nyoka? (b) Inki mutindu muntu yina vandaka ntete ti bikalulu ya mbote mpi masonga lenda kuma muyibi?
6. Inki mutindu mwana mosi ya Nzambi ya kimpeve mpi ya ngolo kukumaka Satana Dyabulu?
7. (a) Sambu na nki Adami ti Eva kufwaka? (b) Sambu na nki bana yonso ya Adami kenunaka mpi kefwaka?
8, 9. (a) Yo kemonana nde Satana kubasisaka nki ntembe? (b) Sambu na nki Nzambi kufwaka ve bankolami yina na mbala mosi?
10. Inki mutindu nge lenda sadisa Yehowa na kupesa mvutu na ntembe yina Satana kubasisaka?
11, 12. (a) Inki mutindu mpukumuna mosi ya Yezu kukutanaka ti yo kemonisa nde Satana kele mfumu ya inza yai? (b) Inki dyaka kendimisa nde Satana kele mfumu ya inza yai?
13. Sambu na nki beto kele na mfunu ya inza ya mpa?
14. Nzambi meponaka nani sambu na kuvanda Mfumu ya Kimfumu na Yandi, mpi nki mutindu Biblia kutubilaka yo na ntwala?
15. “Ntoto ya mpa” kele inki?
16. Inki dikabu ya kitoko Nzambi tapesa bantu yina yandi kendimaka, mpi beto fwete sala nki sambu na kubaka yo?
17, 18. Inki mutindu beto lenda ndima nde ngemba mpi lutaninu tavanda bisika yonso na ntoto?
19. Inki mutindu beto mezaba nde madya tavanda mingi na inza ya mpa ya Nzambi?
20. Sambu na nki beto lenda ndima nde ntoto ya mvimba takuma paladisu?
21. Inki kemonisa nde ngemba tavanda na kati ya bantu ti bambisi?
22. Inki takumina maladi?
23. Sambu na nki lufutumuku tapesa beto kyese?
24. Inki kele mawi na nge na yina metala kivuvu ya kuzinga na Paladisu na ntoto?


c: text/html

text:
Mu ke zola kutanga disolo yai na %%
Ee
Ve
Mikanda mpi Tumikanda Sambu na Kulonguka Biblia
Longuka disolo mosi-mosi ya Biblia na nsadisa ya mikanda mpi tumikanda ya nge lenda baka na Internet.
Keti Kilumbu Kele Bampasi Ta Mana
Inki Kele Kinsweki Sambu na Kuvanda na Kiese na Dibuta?
Nani Ke Yalaka Kibeni Nsi-Ntoto?
Inki mutindu nge ke monaka bilumbu yina ke kwisa? (Trakiti No. 31)
Inki Mutindu Nge Ke Monaka Biblia?
Malongi na Mono ya Biblia
Beto Fimpa Masonuku Konso Kilumbu 2014
Kinsweki ya Kyese ya Dibuta
Muntu ya Kuluta Nene ya Ntangu Yonso
2014 Kalandrie ya Bambangi ya Yehowa
Kwenda Pene-Pene na Yehowa
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Bantu lenda baka na Internet bazulunalu na beto ya ketendulaka Biblia na bandinga kuluta 150. Nzozulu ya Nkengi kemonisaka ntendula ya mambu yina keluta na nsi-ntoto na nsadisa ya bambikudulu ya Biblia. Yo kepesaka bantu kikesa na nsadisa ya nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi mpi yo kesiamisaka bantu na kumonisa lukwikilu na Yezu Kristu. Réveillez-vous ! kemonisaka mutindu ya kunwana ti bampasi ya bilumbu yai, mpi mutindu ya kutula ntima nde Ngangi talungisa lusilu na yandi ya kutula nsi-ntoto ya mpa mpi ya ngemba.


text:
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka. Zina «sida» kwiza tuka kifwalansa «syndrome de l'immunodéficience acquise».
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
- kusala bizumba na nkoso muntu, ata nge zaba yandi mbote mbote ve
- kuzanga masonga na makwela
- mpasi ya luzingu
- kukonda kuzaba inki yai maladi ya sida mpe mutindu ya kuditanina na yau
- ndongisila ya imbi ya banduku ya nkaka.
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.


text:
KAPU KIA TATU
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia wantu?
O Nzambi aweyi kafidisilwa e mpaka?
E zingu ova ntoto aweyi kikala kuna sentu?
EKANI dia Nzambi mu kuma kia ntoto diasivi kikilu. Yave ozolele vo e nza yakalwa kwa wantu akiese yo vimpi wambote. Nkand’a Nzambi uvovanga vo o Nzambi “okunini mpatu muna…Edene; omenese muna ntoto konso nti una vo wete muna meso, wambote muna dia.” I bosi, Nzambi wavanga yakala yo nkento antete, Adami yo Eva. Wabasia muna mpatu yayina yambote, wabavovesa vo: ‘Nuwutana, nuwokela, nulungila nza, nuyala yo.’ (Etuku 1:28; 2:8, 9, 15) Ozevo, i kani dia Nzambi vo wantu bawutana yo yandangesa paradiso ova ntoto wawonso yo lunga-lunga mpe e bulu.
2 Nga okwikilanga vo ekani dia Yave wa Nzambi dia sia vo wantu bazingila mu paradiso ova ntoto dilungana? Owu kavov’o Nzambi: “mpovele, nlungisa dio mpe.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Elo, Nzambi olungisa dina kakana. Kadi edi kavova, ‘kasema nza nkatu ko,’ kansi “yakala kak’o wantu.” (Yesaya 45:18) Nkia mpila wantu kazolele Nzambi vo bazingila ova ntoto? Mvu kwa bafwete vo zingila? Nkand’a Nzambi uvananga e mvutu: ‘Asongi bevwa nza, bezingila vo yakwele mvu.’—Nkunga 37:29; Lusengomono 21:3, 4.
3 Dialudi vo yamu wau mambu mama ke malunganene ko. Wantu beyelanga yo fwa; benwananga e vita yo vondaziana. Diambu diambi diabwa. Kansi, ke diau ko i kani dia Nzambi vo e nza yakala nze una ina o unu. Adieyi diabwa? Ekuma ekani dia Nzambi ke dialunganena ko? Ke vena konso nkanda ko wa muntu ulenda kutusasila e diambu diadi, kadi e mpasi kun’ezulu zayantikila.
ETUKU DIA NKADI AMPEMBA
4 Nkanda Etuku ntantu a Nzambi uyikanga muna mpatu a Edene. Oyikilwanga vo “nioka,” kansi ke nioka ko. Muna Nkanda Lusengomono oyikilwanga vo “Nkadi Ampemba, wa Satana, on’otungianisang’e nza yawonso.” Oyikilwanga mpe vo ‘nioka ankulu.’ (Etuku 3:1; Lusengomono 12:9) Muna vovana yo Eva o mbasi ndioyo yovo vangwa kiaki kia mwanda olembi monekanga, wasadila nioka. Wavanga nze una ulenda vanga nkwa ngangu mu songa vo e bulu yovo teke mu vova kina. E vangwa kiaki kia mwanda kiakala vava Nzambi kavang’o ntoto mu kuma kia wantu.—Yobi 38:4, 7.
5 Wau vo e vangwa yawonso ya Yave yalunga yakala, ozevo nani wavanga “Nkadi Ampemba wa Satana”? Mosi muna wan’a mianda a Nzambi yandi kibeni wayikitula se Nkadi Ampemba. Aweyi diavangamena ediadi? O unu, nkwa fu yambote ye nsongi olenda kituka se mwivi. Mu nkia mpila? O muntu nanga olenda yambula vo e ngindu zambi zakota muna ntim’andi. Avo okwamanene o yindula ngindu zazi zambi ziwokela. Kele vo obakidi elau dia vang’e diambu, ovanga dio mun’owu wa makani mandi mambi.—Yakobo 1:13-15.
6 I diau diabwila Nkadi Ampemba wa Satana. Wa wá vava Nzambi kavovesa Adami yo Eva vo bawutana yo lungila e nza. (Etuku 1:27, 28) O Satana wavava vo wantu awonso bansambila ke mu Nzambi ko. Ozevo, luzolo lwambi lwakota muna ntim’andi. Lwamfila mu vuna Eva. Wamvovesa luvunu mu kuma kia Nzambi. (Etuku 3:1-5) I nkituka kakituka se “Nkadi Ampemba” dina nsasa vo “Nkumbi,” ye “Satana,” i sia vo “Ntantu.”
7 Nkadi Ampemba wa Satana wasadila luvunu muna fila Adami yo Eva bakolamena Nzambi. (Etuku 2:17; 3:6) Ekiaki i kuma bafwila, nze una kabavovesa Nzambi vo fwa befwa avo bankolamene. (Etuku 3:17-19) Wau vo Adami wasumuka, mbongo andi yawonso yavwila esumu diandi. (Roma 5:12) E diambu diadi dilenda sasilwa mu nona kia nkela yivangilwanga bilikisi. Avo nkela yatekama, e bilikisi aweyi yikala? E bilikisi yawonso yatekama yivaika. Diau adimosi mpe yeto awonso “twatekama” twavaika, i sia vo twavwil’esumu dia Adami. Ekiaki i kuma wantu awonso benuninanga yo fwa.—Roma 3:23.
8 Vava Satana kafila Adami yo Eva mu sumukina Nzambi, Nzambi kieleka katelamena. Wafidisa mpaka e mpila keyadilanga o Yave. O Satana edi kazola vova: ‘Nzambi ke nyadi ambote ko. Vuna kabavuna ye mawete kabaswekanga. O wantu ke bavwidi mfunu wa luyalu lwa Nzambi ko. Balenda baka nzengo yau kibeni muna edi diambote y’edi diambi. Bekala ye zingu kiambote muna luyalu lwame.’ O Nzambi aweyi kasingikila luvezo ye mpaka zazi? Akaka bevovanga vo o Nzambi nga wavonda akolami awaya vana vau. Kansi, ediadi nga diadi vana e mvutu muna mpaka za Satana? Nga diadi songa vo mpila keyadilanga Nzambi i yambote?
9 Muna kuma kia unsongi wandi, o Yave kavonda akolami awaya vana vau ko. Ntangwa yavavwanga muna vana e mvutu za mpaka za Satana yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. O Nzambi wayambula vo wantu bayiyala mu fikolo ku nsi a luyalu lwa Satana. E kapu kia 11 kisasila ekum’o Yave kayambulwila wantu bayiyala yo yambula vo valuta kolo kia ndá muna singika e diambu diadi. Owau, yambula twabadika e yuvu eyi: Adami yo Eva nga bafwana lemvokela Satana una vo kasidi vanga konso diambu diambote ko kwa yau? Nga diansongi mu kwikila vo o Yave ona wabavana lekwa yawonso muntu ambi ye mvuni? Aweyi wadi vanga ongeye?
10 Diamfunu mu badikanga e yuvu yayi kadi kwa yeto mpe yiyuvulwanga o unu. Una y’elau dia kuyisia kun’esambu dia Yave muna vana mvutu za mpaka za Satana. Olenda tonda Yave se Nyadi aku yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. (Nkunga 73:28; Ngana 27:11) Diankenda kikilu vo akete kaka vana vena mazunda ye mazunda ma wantu omu nza yayi bekuyisianga kun’esambu dia Nzambi. Ediadi divaikisanga kiuvu kiakaka kiamfunu. O Nkand’a Nzambi nga ulonganga vo Satana i nyadi a nza yayi?
NANI OYALANGA E NZA YAYI?
11 O Yesu kasidi katikisa ko vo Satana i nyadi a nza yayi. O Satana wasonga Yesu “yintinu yawonso ya nza, yo nkembo au.” Wamvovesa vo: “Eyayi yawonso ikuvana yo, ovo ofukama, wankunda.” (Matai 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Se badiki e diambu diadi: O lukau lwalu nga lwadi kala se ntonta kwa Yesu kele vo Satana kakadi mfumu a yintinu yayi ko? Yesu kavunisa dio ko vo tuyalu twawonso twa nza twa Satana. Avo Satana kakadi ye wisa muna tuyalu twatu ko o Yesu nga wavunisa e diambu diadi.
12 Dialudi vo, Yave i Nzambi a Mpungu-ngolo wa Nsemi a nza. (Lusengomono 4:11) Kansi, ke vena fulu kana kimosi ko muna Nkand’a Nzambi kiyikanga vo Yave wa Nzambi yovo Yesu Kristu i nyadi a nza yayi. Muna fuku wansuka wa zingu kiandi ova ntoto o Yesu wayikila Satana vo ‘nyadi a nza yayi.’ (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Nkand’a Nzambi uyikilanga mpe Nkadi Ampemba wa Satana vo “nzambi a tandu kiaki.” (2 Korinto 4:3, 4) O Yoane wa ntumwa wasoneka mu kuma kia Satana vo: “E nza yawonso muna mbi ilele.”—1 Yoane 5:19.
E NZA YA SATANA AWEYI ISUKISILWA?
13 E vonza ova nza mu saka ina. Yazala ye anwani a vita, ayadi alembi songa, afidi a mabundu bakondwa ziku ye akwa nsoki. E nza ke ilendakana diaka singikwa ko. O Nkand’a Nzambi usonganga vo e ntangwa Nzambi kefwasa nza yayi yambi muna Armangedo ifinamene. Nz’ampa yansongi ivingila e nza yayi.—Lusengomono 16:14-16.
14 Yave wa Nzambi wasola Yesu Kristu mu yala se Ntinu muna Kintinu yovo luyalu lwandi lw’ezulu. Nkand’a Nzambi wasakula vo: “Tuwutukilu o nleke, tuveno o mwan’eyakala; o luyalu lukala van’evembo diandi: e nkumbu andi…Nkuluntu a Luvuvamu. Muna wokela kwa luyalu luandi yo luvuvamu ke mukala nsuka ko.” (Yesaya 9:6, 7) Yesu walonga alongoki andi mu samba mu kuma kia luyalu lwalu: “E kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:10) Nze una tusinga mona muna nkanda wau, Kintinu kia Nzambi kisukisa tuyalu twawonso twa nza yayi, yo sikidisa luyalu lwandi. (Daniele 2:44) I bosi, Kintinu kia Nzambi kisikidisa paradiso ova ntoto.
E NZ’AMPA IFINAMENE
15 Nkand’a Nzambi ukutusikidisanga vo: ‘Vena ye zulu diampa ye nz’ampa tusiang’e vuvu mun’owu wa nsilu [a Nzambi] ina ikalwa kwa ndungidi.’ (2 Petelo 3:13; Yesaya 65:17) Ezak’e ntangwa vava Nkand’a Nzambi uvovanga vo “nza,” wantu bezingilanga ova ntoto keyikanga. (Etuku 11:1) Ozevo, e “nz’ampa” yansongi i kintwadi kia wantu betondwa kwa Nzambi.
16 Yesu wasia nsilu vo awana betondwa kwa Nzambi betambula lukau lwa “moyo a mvu ya mvu” muna nz’ampa a Nzambi. (Maku 10:30) Muna zaya mana kavova Yesu tufwete vanga muna vwa moyo a mvu ya mvu, tanga muna Yoane 3:16; ye 17:3. Owau, se tadi muna Nkand’a Nzambi e nsambu bevwa awana bekuyifwanisanga mu tambula lukau lwalu lwasivi lwa Nzambi muna Paradiso ova ntoto.
17Umpumbulu, vita, ye nsoki ke ukala diaka ko. ‘E kimpumbulu ke kala diaka ko:…Alembami bevwa nza.’ (Nkunga 37:10, 11) Vekala yo luvuvamu kadi Nzambi “osima vita yakuna nsuk’a nza.” (Nkunga 46:9; Yesaya 2:4) I bosi, “o nsongi osakumuka; yo ulolo wa luvuvamu yavana kilala ngonde,” i sia vo, yakwele mvu.—Nkunga 72:7.
18Asambidi a Yave mu luvuvamu bezingila. Vava Aneyisaele balemvokelanga Nzambi mu luvuvamu bakalanga. (Fuka 25:18, 19) Ekwe kiese kikala mu zingila mu luvuvamu lwalu muna Paradiso!—Yesaya 32:18; Mika 4:4.
19Nzala imana. “O ulolo wa masa ukala muna nsi, yakuna ntandu a miongo, e mbongo andi ivwembeta,” u kavova o ntozi a nkunga. (Nkunga 72:16) O Yave wa Nzambi osambula asongi, ‘o ntoto uyima mbongo andi.’—Nkunga 67:6.
20E nza yawonso ikituka se paradiso. E nza yayiviswa kwa wantu asumuki ikitulwa se paradiso. (Yesaya 65:21-24; Lusengomono 11:18) I bosi, e paradiso isayaniswa yavana e nza yawonso ikituka se yambote yo yima mbongo yayingi nze una wakala mpatu a Edene. O Nzambi ‘oziula koko kwandi, yo yukutisa kinzola-nzola kia mioyo miawonso.’—Nkunga 145:16.
21Vekala ye luvuvamu vana vena wantu ye bulu. Bulu ya futa ye ya vata idila vamosi. E kingyanangyana nkutu ke mona wonga wa bulu yansisi ko.—Yesaya 11:6-9; 65:25.
22Mayela mefokoka. O Yesu wa Nyadi a Kintinu ki’ezulu kia Nzambi owuka ndonga wantu vioka ana kawuka vava kakala ova ntoto. (Matai 9:35; Maku 1:40-42; Yoane 5:5-9) Ozevo, “O ntungi kevova ko vo, yela nyela.”—Yesaya 33:24; 35:5, 6.
23Azolw’eto bafwa befuluka ye vuvu kialembi fwa diaka. Awonso bafwa bena muna nyindu a Nzambi bevutuka o zinga. Elo, vekala ye “lufuluku lu’asongi y’ana balembi songa.”—Mavangu 24:15; Yoane 5:28, 29.
24Ekwe vuvu kia kiese kivingilanga awana belongokanga oma ma Yave wa Nzambi wa Mvangi eto yo kunsadila! O Yesu Paradiso ikala ova ntoto kakanikina kwa mvangi a mambi ona wafwa vana ndambu andi vo: “Okala yame muna Paradiso.” (Luka 23:43) Diamfunu kikilu twazaya mayingi mu kuma kia Yesu Kristu, kadi muna yandi i mukwizila e nsambu zazi zawonso.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Ekani dia Nzambi dia kitula ntoto se paradiso dilungana.—Yesaya 45:18; 55:11.
- O unu Satana oyalanga e nza.—Yoane 12:31; 1 Yoane 5:19.
- Muna nz’ampa ikwiza o Nzambi opongola nsambu zayingi kwa wantu.—Nkunga 37:10, 11, 29.
Yuvu ya Longokela
1. Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia ntoto?
2. (a) Aweyi tuzayidi vo ekani dia Nzambi mu kuma kia ntoto dilungana kieleka? (b) O Nkand’a Nzambi aweyi ulonganga mu kuma kia zingu kiakwele mvu bevwa o wantu?
3. Nkia mambu mevangamanga o unu ova ntoto? Nkia yuvu mevaikisanga?
4, 5. (a) Nani wa sadila nioka mu vovana yo Eva? (b) Nkwa fu yambote ye nsongi nkia mpila kalenda kitukila se mwivi?
6. Aweyi mosi muna wan’a miand’a Nzambi kakitukila se Nkadi Ampemba wa Satana?
7. (a) Ekuma Adami yo Eva bafwila? (b) Ekuma mbongo yawonso ya Adami yinuninanga yo fwa?
8, 9. (a) Nkia mpaka kafidisa Satana kwa Nzambi? (b) Ekuma Nzambi kalembi vondela akolami vana vau?
10. Aweyi olenda kuyisila kun’esambu dia Yave muna vana e mvutu za mpaka za Satana?
11, 12. (a) E ntonta za Yesu aweyi zisongelanga vo Satana i nyadi a nza yayi? (b) Nkia diambu diakaka disonganga vo o Satana i nyadi a nza yayi?
13. Ekuma tuvwididi e nz’ampa o mfunu?
14. O Nzambi nani kasola mu Yala se Ntinu muna Kintinu kiandi? Aweyi diasakulwilwa ediadi?
15. E “nz’ampa” i nki?
16. Nkia lukau lwantalu kevan’o Nzambi kw’awana ketondanga? Adieyi tufwete vanga mu vwa lo?
17, 18. Aweyi tulenda kadila ye vuvu vo luvuvamu lukala muna nza yawonso?
19. Aweyi tuzayidi vo ulolo wa madia ukala muna nz’ampa ya Nzambi?
20. Ekuma tufwete kadila ye ziku vo e nza yawonso ikituka se paradiso?
21. Adieyi disonganga vo luvuvamu lukala vana vena wantu ye bulu?
22. Adieyi dibwila mayela?
23. Ekuma lufuluku lukututwasila e kiese?
24. Adieyi oyindulanga mu zingu kia Paradiso ova ntoto?


text:
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Kisambu ya fioti ya Kibaha[soba | edit source]
- Munu ikele mbangi, e Nzambi ya munu, na larambi nde: nge gangaka munu, samu na kuzaba nge na kupesa nge lukumu, sesepi yayi, munu ke ndima bufioti ya munu ye bunene ya nge, bunsukami ya munu ye bumvuama na nge. Na ntuala ya nge, Nzambi ya nkaka ikele ve, ya ke gulusaka na bigonsa, yina ya ke zingaka na ngolo ya yandi mosi messi.


text:
Tu Aki Nani Yeto Mbangi za Yave?
Mu makanda ma mpila mu mpila tutukanga yo vova ndinga zaswaswana, kansi tusalanga entwadi y’ekani dimosi. Vana ntandu, tuyangalelanga zitisa Yave wa Nzambi Nsonekesi a Nkand’a Nzambi ye Nsemi a lekwa yawonso. Tuvanganga mawonso mu tanginina Yesu Kristu yo yangalela yikilwa vo Akristu. Konso muntu mu yeto ovaulanga ntangwa mu sadisa wantu bazaya oma ma Nkand’a Nzambi ye Kintinu kia Nzambi. Wau vo tusilanga akaka umbangi mu kuma kia Yave wa Nzambi ye Kintinu kiandi, tuyikilwanga vo Mbangi za Yave.
Kota mu nzil’eto ya Internet. Tanga Nkand’a Nzambi mu Internet. Zaya mayingi mu kuma kieto ye mana tukwikilanga.


text:
Keti Nge Tazola Kuzaba Kyeleka?
Kyeleka ya metala inki? Kyeleka ya metala mwa bangyufula ya kuluta mfunu yina bantu kekudiyulaka. Ziku nge mekudiyulaka bangyufula yai:
- Keti Nzambi kekudibanzaka mpenza sambu na beto?
- Keti kilumbu kele bitumba ti bampasi tasuka?
- Inki kekuminaka beto kana beto mefwa?
- Keti kivuvu kele sambu na bafwa?
- Inki mutindu mu lenda samba Nzambi mpi yandi kuwidikila munu?
- Inki mutindu mu lenda zwa kyese ya kyeleka na luzingu?
Wapi nge lenda baka bamvutu na bangyufula yai? Kana nge yula bantu, nge tabaka bamvutu ya kuswaswana. Bantwadisi ya mabundu lenda pesa nge bamvutu yina kewakanaka ve. Kana nge kwenda na babiblioteke to na bisika ya bo ketekaka mikanda, nge lenda mona mikanda mingi yina bantu ketubaka nde yo kepesaka bamvutu. Kansi, mbala mingi yo kewakanaka ve. Yankaka kemonanaka mfunu na ntangu yina, kansi ntama mingi ve yo kemanaka ngala mpi bo kesobaka mambu na yo to keyingisaka yo.
Kansi, kele ti mukanda mosi yina kele ti bamvutu ya kutudila ntima. Yo kele mukanda mosi ya ketubaka ve luvunu. Yezu Kristu kutubilaka Nzambi na kisambu nde: “Ndinga na nge kele kyeleka.” (Yoane 17:17, NW) Bubu yai beto kezaba nde Ndinga yango kele Biblia ya Santu. Na balutiti ya kelanda, nge tamona bamvutu ya pwelele mpi ya kyeleka ya bangyufula yina kele awa na zulu.
Keti Nzambi Kekudibanzaka Mpenza Sambu na Beto?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Beto kezinga na nsi-ntoto ya mefuluka na nku mpi kukonda lunungu. Mabundu mingi kelongaka nde bampasi ya beto kemonaka kele luzolo ya Nzambi.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Nzambi kele ve ata fyoti na kisina ya mambu ya mbi. Yobi 34:12 ketuba nde: “Nzambi…lenda sala mbi ata fioti ve! Yandi lenda zenga mambu na nku ve!” Nzambi kele ti lukanu ya zola sambu na bantu. Kikuma yo yina Yezu kulongaka beto na kusamba nde: “Tata na beto kele na zulu…Kimfumu na nge kwisa, luzolo na nge kusalama awa na ntoto bonso na zulu.” (Matayo 6:9, 10) Nzambi kekudibanzaka mingi sambu na beto na mpila nde yandi mepesaka kima ya ntalu mingi sambu na kulungisa lukanu na yandi.—Yoane 3:16.
Tala mpi Kuyantika 1:26-28; Yakobo 1: 13; mpi 1 Piere 5:6, 7.
Keti Kilumbu Kele Bitumba ti Bampasi Tasuka?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bitumba kefula na kufwa bantu mingi mpenza. Bampasi kekuminaka beto yonso.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Nzambi kutubilaka ntangu mosi yina yandi tatula ngemba na ntoto ya mvimba. Na nsi ya Kimfumu na yandi, yina kele guvernema ya zulu, bantu “ta yilama mpi ve sambu na kunwana bitumba.” Kansi, “bambele na bo ya bitumba bo ta kumisa yo bansengo.” (Yezaya 2:4) Nzambi tasukisa bampasi mpi mambu yonso ya kukonda lunungu. Biblia kesila nde: “[Nzambi] ta kusula mansanga yonso na meso na bo. Lufwa ta vandaka diaka ve, bantu ta lwataka mpidi diaka ve, bo ta dilaka diaka ve, bo mpi ta waka diaka mpasi ve. Na ntangu yina mambu ya ntama [yika mpi bampasi ti mambu yonso ya kukonda lunungu ya bubu yai] ta vanda me vila.”—Kusonga 21:3, 4.
Tala mpi Nkunga 37:10, 11; 46:10; mpi Mishe 4:1-4.
Inki Kekuminaka Beto Kana Beto Mefwa?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Mabundu mingi ya nsi-ntoto kelongaka nde kima mosi ya kevandaka na kati ya muntu kelandaka na kuzinga na nima ya lufwa. Bantu yankaka kekwikilaka nde bantu yina mefwaka lenda sadisa to kusala mbi na bantu ya kezinga, to nde Nzambi kepesaka bantu ya mbi ndola, yandi kezengilaka bo nkanu ya mpasi ya mvula na mvula na bilungi ya tiya.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Ntangu muntu kefwaka, luzingu na yandi kesukaka. Longi 9:5 ketuba nde: “Bantu ya kufwa kuzaba kima ve.” Bafwa lenda zaba kima ve, lenda vanda na mawi ve, to lenda sala ata kima ve. Bo lenda sala mbi ve to kusadisa bantu ya kezinga.—Nkunga 146:3, 4.
Tala mpi Kuyantika 3:19; mpi Longi 9:6, 10.
Keti Kivuvu Kele Sambu na Bafwa?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Beto kezolaka kuzinga, mpi kezolaka kusepela na luzingu ti bantu yina beto kezolaka. Yo mefwana mpenza nde beto vanda na mpusa ya ngolo ya kumona dyaka bantu ya beto kezolaka yina mefwaka.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Bantu mingi yina mefwaka tafutumuka. Yezu kusilaka nde “bantu yonso yina me fwaka kele na maziamu, bo ta wa ndinga na yandi; ebuna bo ta basika na maziamu na bo.” (Yoane 5:28, 29) Na kuwakana ti lukanu ya kisina ya Nzambi, bantu yina tafutumuka tavanda ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na paladisu ya ntoto. (Luka 23:43) Na kati ya lusilu yai yina talungana na bilumbu kekwisa, beto lenda tanga mpi mavimpi ya kukuka ti luzingu ya mvula na mvula sambu na bantu ya bulemfu. Biblia ketuba nde: “Bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto yina ya Mfumu Nzambi tubaka na kupesa bo; yo ta vanda ya bo tii kuna.”—Nkunga 37:29.
Tala mpi Yobi 14:14, 15; Luka 7:11-17; mpi Bisalu 24:15.
Inki Mutindu Mu Lenda Samba Nzambi mpi Yandi Kuwidikila Munu?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bantu ya mabundu yonso kesambaka. Kansi, bantu mingi keyindulaka nde Nzambi kepesaka ve bamvutu na bisambu na bo.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Yezu kulongaka beto na kuvutukila ve bangogo ya mutindu mosi na bisambu na beto. Yandi tubaka nde: “Kana beno ke samba, [beno tuba ve kima yo yina mosi mbala na mbala, NW].” (Matayo 6:7) Kana beto kezola nde Nzambi kuwidikila bisambu na beto, beto fwete samba na mutindu yina yandi kendimaka. Sambu na kusala yo, beto fwete longuka ntete luzolo ya Nzambi, mpi kusamba na kuwakana ti luzolo yango. 1 Yoane 5:14 ketendula nde: “Kana beto ke lomba konso kima bonso kele luzolo [ya Nzambi], beto zaba mbote nde yandi ke wila beto.”
Tala mpi Nkunga 65:3; Yoane 14:6, 14; mpi 1 Yoane 3:22.
Inki Mutindu Mu Lenda Zwa Kyese ya Kyeleka na Luzingu?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bantu mingi keyindulaka nde mbongo, lukumu, to kitoko tanatila bo kyese. Yo yina, bo kelandaka mambu yina, kansi bo kezwaka ve kyese yango.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Yezu kumonisaka kima ya kenataka kyese ya kyeleka ntangu yandi tubaka nde: “Kyese na bantu yina kezabaka kinsukami na bo ya kimpeve.” (Matayo 5:3, NW) Beto lenda zwa kyese ya kyeleka kaka kana beto sala bitambi sambu na kulungisa mpusa na beto ya kuluta ngolo, disongidila, mpusa ya kuzaba Nzambi mpi lukanu na yandi sambu na beto. Kyeleka yina kele na Biblia. Kuzaba kyeleka yango lenda sadisa beto na kubakisa mambu yina kele mfunu mpenza, ti yina kele ve mfunu. Kana beto kebika nde kyeleka ya Biblia kutwadisa badesizio mpi bisalu na beto, luzingu na beto tavanda ti lukanu.—Luka 11:28.
Tala mpi Bingana 3:5, 6, 13-18; mpi 1 Timoteo 6:9, 10.
Beto metadila kaka na bunkufi bamvutu yina Biblia kepesa na bangyufula sambanu ya beto mekatuka kutubila. Keti nge kezola kuzaba mambu mingi kuluta yai? Kana nge kele na kati ya bantu yina “kezabaka kinsukami na bo ya kimpeve,” ntembe kele ve nde nge tazola. Mbala yankaka nge kekudiyula bangyufula yai yankaka: ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na beto, sambu na nki yandi mepesaka nzila nde mambi mpi bampasi mingi kuvanda na luzingu ya bantu? Inki mutindu mu lenda tomisa luzingu ya dibuta na munu?’ Biblia kepesaka bamvutu ya kesepedisaka na bangyufula yai mpi mingi yankaka.
Kansi, bantu mingi bubu yai kevandaka ti badute ya kusosa bamvutu na Biblia. Bo kemonaka bonso yo kele ti mambu mingi yina kevandaka bantangu yankaka mpasi na kubakisa. Keti nge tazola nde bo sadisa nge sambu na kubaka bamvutu na Biblia? Bambangi ya Yehowa kezabisa nge mambu zole yina lenda sadisa nge.
Ya ntete, mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza? yina kusalamaka sambu na kusadisa bantu yina kele ti kisalu mingi, sambu na kutadila bamvutu ya pwelele yina Biblia kepesaka na bangyufula ya mfunu. Dyambu ya zole kele programe ya kulonguka Biblia ya ofele na nzo. Mbangi mosi ya Yehowa yina kezingaka penepene na nge mpi yina mefwana na kulonga Biblia lenda kwisa na nzo na nge to na kisika yankaka ya mefwana, mpi kulutisa ntangu fyoti konso mposo sambu na kulonguka Biblia ti nge. Bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba mebakaka mambote mingi na programe yai. Mingi na kati na bo metubaka nde: “Mu mesengumuna kyeleka!”
Kele ti kimvwama ya kuluta nene ve ya muntu lenda sengumuna. Kyeleka ya Biblia kekatulaka beto na kimpika ya binkulu ti bansiku ya bambuta, malongi ya kisaka-saka, mpi boma ya mbi. Yo kepesaka beto kivuvu, lukanu, mpi kyese na luzingu. Yezu kutubaka nde: “Beno ta zaba mambu yina kele ya kieleka, ebuna mambu yina ta katula beno na kimpika.”—Yoane 8:32.


text:
KAPU KIA VWA
Nga mu “Lumbu Yambaninu” Tuzingilanga?
Nkia mambu mebwanga mu lumbu yeto mateka zayiswa muna Nkand’a Nzambi?
O Nkand’a Nzambi aweyi uvovanga ukala e fu ya wantu muna “lumbu yambaninu”?
Nkia mambu mambote kazayisa Nkand’a Nzambi mu kuma kia “lumbu yambaninu”?
NGA wawá kala nsangu mu rádio yovo mu televizau yo kiyuvula: ‘Kana e nza yayi akweyi ilwaka?’ E mpila yibwilanga mambu ma mpasi ku kinsalukisa, o wantu ke bezayanga ko edi dilenda bwa o mbazi. (Yakobo 4:14) Kansi, Yave ozeye oma mebwa kuna sentu. (Yesaya 46:10) Se kolo, Nkand’a Nzambi ke uzayisanga kaka mambu mambi ko mebwanga mu lumbu yeto kansi uzayisanga mpe mambu mambote mebwa kuna sentu.
2 Yesu Kristu wavova vo Kintinu kia Nzambi kimanisa mpasi yo kitula e nza yawonso se paradiso. (Luka 4:43) O wantu bazola zaya e ntangwa ikwiza Kintinu kiaki. Alongoki andi banyuvula: “Nki i sinsu mpe kia ngiz’aku, ye mbaninu a tandu?” (Matai 24:3) Yesu wabavovesa vo Yave wa Nzambi kaka ozeye lumbu kia mbaninu a nza yayi. (Matai 24:36) Kansi Yesu wazayisa mambu mebwa ova ntoto una e Kintinu kia Nzambi ke kitwese ko e ngemba ye luvuvamu kwa wantu. Mana kavova i mau mevangamanga owau!
3 Una ke tufimpidi ko e ziku kisonganga vo mu ‘mbaninu a tandu kiaki’ tuna, yambula twabadika e vita ke yamoneka kwa wantu ko, yanwana kun’ezulu. E vita yayi yatutwasila mpasi.
VITA KUN’EZULU
4 E kapu kivitidi kia nkanda wau kisonganga vo Yesu Kristu wayantik’o yala se Ntinu kun’ezulu muna mvu wa 1914. (Daniele 7:13, 14) Vava kayantik’o yala, vana vau wavanga diambu. “Kukedi vita kun’ezulu,” ukavovele o Nkand’a Nzambi. “O Mikaele [nkumbu akaka ya Yesu] ye mbasi zandi bele nwana ye ngobodi [Nkadi Ampemba wa Satana]; e ngobodi inwene, ye mbasi zandi.”* Satana ye mbasi zandi zambi, nkwiya, ke basunda ko muna vita yayina, batubwa ova ntoto. Mbasi za Nzambi za kwikizi bayangalala wau vo Satana ye nkwiya miandi bayingwa kun’ezulu. Kansi wantu ova nza ke bemona kiese kiaki ko. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Tâtu kwa nza…e kuma kadi, o Nkadi Ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.”—Lusengomono 12:7, 9, 12.
5 Tala e mpasi yatwasa e vita yanwana kun’ezulu. Muna makasi mandi, Satana otwasa tâtu yovo mpasi ova nza. Nze una osinga mona, mu ntangwa mpasi zazi tuzingilanga. Kansi ke zikala yakwele mvu ko. “Kolo kiandwelo kaka” zikala. Satana mpe ozeye wo vo mpasi zazi za kolo kiandwelo kaka. O Nkand’a Nzambi oyikilanga e kolo kiaki vo “lumbu yambaninu.” (2 Timoteo 3:1) Diakiese mu zaya vo ke kolo ko Nzambi osukisa umpukumuni wa Nkadi Ampemba ova nza. Yambula twafimpa mambu mayikwa muna Nkand’a Nzambi mebwanga mu lumbu yayi. O mambu mama mesonganga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga. Mesonganga mpe vo Kintinu kia Nzambi ke kolo ko kitwasa nsambu zakwele mvu kw’awana bezolanga Yave. Yambula twafimpa ntete mambu mayá ma sinsu ina Yesu kavova vo imoneka mu ntangwa eyi tuzingilanga.
SINSU YA LUMBU YAMBANINU
6“Zula itelamena zula, kintinu ye kintinu.” (Matai 24:7) Mafunda ye mafunda ma wantu bavondwa mu vita muna tandu kiaviokele. Nsoneki mosi a tusansu wa mwisi Grã-Bretanha wasoneka vo: “E tandu kia 20 i tandu kia luta bungulwa menga muna lusansu,…ye vita zakondwa e nsuka.” Mwangi mosi a nsangu wa Instituto Worldwatch wavova vo: “E vita za nwana mu tandu kia 20 zisundidi e vita zawonso zanwana tuka muna tandu kiantete yamuna mvu wa 1899.” Tuka mvu wa 1914, vioka 100 za mafunda ma wantu bafwa muna vita zazi. Kana una vo tuzeye e ntantu mu kuma kia nzolw’eto wafwa muna vita, e ntantu ye mpasi zakondwa e tezo bemonanga mafunda ye mafunda ma wantu befwilwanga azolw’au mu vita ke zitezakananga ko.
7“Mukala mvengele.” (Matai 24:7) Afimpi a mambu bevovanga vo muna mvu 30 miavioka o madia matoma wokela ova nza. Kansi, wau vo wantu ayingi ke bena ye nzimbu zafwana ko za sumbila madia yovo kala ye mpatu ina bakunina e mbongo, e nzala yikwamanananga. Muna nsi za usukami, wantu ayingi ke belendanga ko vwa kina bavuidi o mfunu muna konso lumbu. O usukami i tuku dia nzala befwang’o wantu. E Organização Mundial da Saúde (E Nkubika ya Mavimpi ma Nz’amvimba) isonganga vo e nzala zivondanga vioka yazi tanu ya mafunda ma yingyana-ngyana konso mvu.
8“Mukala nzakama zangolo za ntoto.” (Luka 21:11) Nkubika y’afimpi a nzakama za ntoto kuna Estados Unidos, (U.S Geological Survey) yasonga vo tuka mvu wa 1990 tezo kia nzakama 17 zangolo za ntoto zifwasanga nzo ye ntoto muna konso mvu. Nkubika yakaka ya songa vo: “Lunungunuku lwa ngangu za nza ke lufokwele nzakama za ntoto ko, muna tandu kiviokele nkama za mafunda ma wantu zavonda.”
9“Mukala…vuku.” (Luka 21:11) Kanele vo vena ye lunungunuku muna wuka, e yimbevo yampa ye yankulu ikwamananang’o tokanesa wantu. Mwangi mosi a nsangu wavova vo muna yimbevo 20 yitomene zayakana, e kimbevo kia ntulu, kia malária ye kimbevo kia kolera yisakidi omu mvu miami. Yimbevo yakaka yampasi kikilu muna sasuka. Muna mvu 30 miviokele yimbevo yampa mpe yabundumuka. Yakaka yampondi kikilu, ke yisasukanga ko.
FU YA WANTU MU LUMBU YAMBANINU
10 O Nkand’a Nzambi uzayisanga vo muna lumbu yambaninu e fu ya wantu soba yisoba. O Paulu wa ntumwa wasonga una bekala wantu muna lumbu yambaninu. Muna 2 Timoteo 3:1-5, tutanganga vo: ‘Muna lumbu yambaninu mu kwiza ntangwa zampasi.’ Muna mvovo miakaka o Paulu wavova vo:
- Wantu bekal’akwa kuyizola
- Minzola-nzimbu
- Akolami ese yo ngudi
- Minkondwa-ziku
- Minkondwa-ungudi
- Minkondwa-volo
- Akwa lulendo
- Azodi a nkembo ke mu Nzambi ko
- Bena ye nsunsu a vumina Nzambi, kansi o vumi wau wakondwa nkuma
11 Muna zunga kiaku nga muna yo wantu a mpila yayi? Ka lukatikisu ko vo bena. Muna zunga yawonso muna ye wantu bena ye fu yayi yambi. Ediadi disonganga vo ke kolo ko Nzambi diambu kevanga. Muna kuma kiaki, Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘Vava e yimpumbulu ikola nze titi, avangi a mambi besakumuka; i befwasakana yakwele mvu.’—Nkunga 92:7.
MAMBU MAMBOTE MEVANGAMA MUNA LUMBU YAMBANINU!
12 Nze una wasonama muna Nkand’a Nzambi e lumbu yambaninu yazala kikilu ye mpasi. Kansi omu nza yayi yampasi, vena mpe ye mambu mambote mevangamanga vana vena asambidi a Yave.
13‘O zayi usaka,’ ukavova Daniele muna Nkand’a Nzambi. Nkia ntangwa divangama? ‘Muna lumbu yambaninu.’ (Daniele 12:4) Tuka mvu wa 1914, Yave osadisanga awana bena ye luzolo lwa kunsadila mu vwa zayi wa Nkand’a Nzambi. Bezayanga ludi mu kuma kia nkumbu a Nzambi, ekani diandi, kimenga kia lukulu lwa Yesu, una bena amafwa ye lufuluku. Vana ntandu, asambidi a Yave besianga ngolo mu kala ye zingu kilenda kubatwasila nluta yo kembelela Nzambi. Bevwanga mpe zayi wafwana mu kuma kia Kintinu kia Nzambi ye mpila kisingikila mambu ova nza. Adieyi bevanganga muna zayi wau bevwanga? E kiuvu kiaki kikutufila mu fimpa ungunza wakaka ulungananga mu lumbu yayi yambaninu.
14 O Yesu muna ungunza wandi wa ‘lumbu yambaninu’ wavova vo: “E nsangu zazi zambote za kintinu zisamunwa muna nza yawonso, muna umbangi kwa zula yawonso.” (Matai 24:3, 14) Muna nza yawonso e nsangu zambote za Kintinu zisamunwanga vioka 230 za nsi mu 400 za ndinga. Nki i Kintinu? Adieyi kivanga? Aweyi tulenda vwila nsambu za Kintinu kiaki? E zazi i nsangu zambote besamunanga Mbangi za Yave yo vema kw’awonso. Betukanga muna “zula yawonso, yo makanda, ye nsi, ye ndinga.” (Lusengomono 7:9) Mbangi za Yave ke belombanga nzimbu ko vava belonganga Nkand’a Nzambi kwa wantu ana bazolele zaya mana kelonganga Nkand’a Nzambi. Kieleka, e ndungana ungunza wau yesivi kikilu, kadi Yesu wavova vo Akristu ‘besaulwa kwa wantu awonso.’—Luka 21:17.
ADIEYI OVANGA ONGEYE?
15 Wau vo ungunza wayingi wa Nkand’a Nzambi ulungananga o unu, nga kukwikidi ko vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga? Vava Yave kemona vo e nsangu zambote zisamwinu mun’owu wa luzolo lwandi, e “mbaninu” ikwiza. (Matai 24:14) “E mbaninu” i ntangwa in’o Yave kefwasa yimpumbulu yawonso ova ntoto. O Yave osadila Yesu ye mbasi zandi za nkuma mu fwasa awana bekunsianga e kitantu kuna lukanu. (2 Tesalonika 1:6-9) Satana ye nkwiya miandi ke bevukumuna diaka wantu ko. I bosi, Kintinu kia Nzambi kisambula awonso beyikamanga nsambila aludi.—Lusengomono 20:1-3; 21:3-5.
16 Wau vo mbaninu a nza ya Satana yifinamene, tufwete kiyuvula: ‘Adieyi mfwete vanga muna vuluka?’ Diangangu mu kwamanana longoka mayingi mu kuma kia Yave ye mana kevavanga kwa yeto. (Yoane 17:3) Longokanga Nkand’a Nzambi una ufwene. Kala ye fu kia lungananga kumosi y’akaka bevanganga luzolo lwa Yave. (Ayibere 10:24, 25) Vwa zayi una kevananga o Yave wa Nzambi kwa wantu mu nza yawonso. Muna vwa dienga dia Nzambi singika konso diambu divwilu o mfunu muna zingu kiaku.—Yakobo 4:8.
17 Yesu wavova vo wantu ayingi beveza e ziku kisonganga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga. O lufwasu lwa yimpumbulu ku kinsalukisa lukwizila. Lulwakila wantu ayingi nze mwivi. (1 Teselonika 5:2) Yesu walukisa vo: “Nze i una wa lumbu ya Noa, i una ukal’e ngiz’a Mwan’a muntu. Okala vo kadi, wauna muna lumbu yayina, ina ivitidi e kizalu, badianga yo nuanga, basompanga yo sompesanga, yamuna lumbu kiakota Noa muna nzaza, ke bazaya wo ko, yavana kiayiz’e kizalu, kiabakùkulwisa yau awonso; i una ukal’e ngiz’a Mwan’a muntu.”—Matai 24:37-39.
18 O Yesu wavovesa ana bawanga malongi mandi vo: ‘Se nutomi kulunga-lunga kweno, e ntima mieno ke miatokanena kwayingi mu kuma kia dia, nua ye mambu ma zingu kiaki, ke nwasalukiswa kwa lumbu kiakina, nz’esokolo: kadi una kikwizila kw’awonso ben’ova nza. Kansi tu, nuyingila muna kolo yawonso, nwadodokelanga, nwavw’owu nusundila e mambu mawonso mekwiza vangama, nwatelamena vana ven’o Mwan’a muntu.’ (Luka 21:34-36) Diamfunu mu lemvokelanga mvovo mia Yesu. Ekuma? Ekuma kadi awana belungiswa kwa Nzambi yo “Mwan’a muntu,” Yesu Kristu bena ye vuvu kia vuluzwa muna mbaninu a nza ya Satana yo zinga yakwele mvu muna nz’ampa ifinamanga!—Yoane 3:16; 2 Petelo 3:13.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- E vita, nzala, nzakama za ntoto ye vuku i sinsu ya lumbu yambaninu.—Matai 24:7; Luka 21:11.
- Muna lumbu yambaninu wantu ayingi bekala akwa kuyizola, minzola-nzimbu, azodi a nkembo ke mu zola Nzambi ko. —2 Timoteo 3:1-5.
- Muna lumbu yambaninu e nsangu zambote zisamunwa muna nza yawonso.—Matai 24:14.
* Muna zaya nsangu zakaka zisonganga vo Mikaele i nkumbu yakaka ya Yesu Kristu, tala Nkudika.
Yuvu ya Longokela
1. Mu nkia nkanda tulenda zayila mambu mevangama kuna sentu?
2, 3. Alongoki nkia kiuvu bayuvula kwa Yesu? Nkia mvutu kabavana?
4, 5. (a) Nkia diambu diabwa kun’ezulu vava Yesu kayantik’o yala? (b) Nze una tutanganga muna Lusengomono 12:12, e vita yanwana kun’ezulu nkia mpasi yatwasa?
6, 7. E mvovo mia Yesu mu kuma kia vita ye nzala aweyi milunganenanga o unu?
8, 9. Adieyi disonganga vo ungunza wa Yesu mu kuma kia nzakama za ntoto ye vuku mu lungana una?
10. Nkia mambu masonama muna 2 Timoteo 3:1-5 omonanga muna fu ya wantu o unu?
11. Adieyi tutanganga muna Nkunga 92:7 dibwila yimpumbulu?
12, 13. ‘O zayi’ aweyi uwokelelanga mu lumbu ‘yambaninu’?
14. E nsangu zambote aweyi zisamunwinwanga mwawonso? Aki nani besamunanga zo?
15. (a) Nga okwikilanga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga? Ekuma? (b) E “mbaninu” adieyi itwasa kw’awana besianga Yave kitantu? Adieyi yitwasa kw’awana beyikamanga Kintinu kia Nzambi?
16. Nkia diambu dia ngangu ofwete vanga?
17. O lufwasu lwa yimpumbulu nkia kuma lulwakila wantu ku kinsalukisa?
18. Nkia lulukisu lwa Yesu tufwete lemvokela?


text:
Bambangi ya Yehowa—Beto Kele Banani?
Beto mekatukaka na makanda mingi mpi beto ketubaka bandinga ya kuswaswana, kansi beto mevukanaka sambu na balukanu ya mutindu mosi. Kuluta yonso, beto kezolaka kukumisa Yehowa, Nzambi ya Biblia mpi Ngangi ya bima yonso. Beto kesalaka yonso sambu na kulanda mbandu ya Yezu Kristu mpi beto kemonaka nde kubingama Bakristu kele lukumu. Konso muntu na kati na beto kelutisaka ntangu mbala na mbala na kusadisa bantu na kulonguka mambu ya metala Biblia mpi Kimfumu ya Nzambi. Sambu beto ketaka kimbangi to ketubilaka mambu ya metala Yehowa Nzambi mpi Kimfumu na yandi, bo kebingaka beto Bambangi ya Yehowa.
Tadila site Internet na beto. Tanga Biblia na Internet. Longuka mambu mingi ya ketadila beto mpi balukwikilu na beto.


text:
Repubilika ya Kôngo
Repubilika ya Kôngo to Kôngo-Balazavile kele yinsi na Afrika ya Kati. Bayinsi na pene-pene na yawu kele: Ngabu, Repubilika ya Afelika ya Kati, Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi mpe Kabinda (kizûnga ya Ngola).
Contents
Kinkulu[soba | edit source]
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka babôngô. Na manima babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene: Kongo ya Ntotila, Luangu mpe yinsi ya ntotila ya bateke.
Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya Mputu vwandaka na nsuka ya bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na maswa na yinwa ya Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na bumpika na bakoloni ya bawu na Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.
Na 1875 Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná mukoko ya Teke, yina pesilaka Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.
Politiki[soba | edit source]
Repubilika ya Kongo vuandaka na kupona ya badepute ya kimvuka ya leta na 24.7.2007.
Bantwadisi ya yinsi[soba | edit source]
- Fulbert Yulu (1960-1963)
- Alphonse Masamba-Deba (1963-1968)
- Marien Nguabi (1968-1977)
- Joachim Yhombi-Opango (1977-1979)
- Deni Sasu-Ngeso (1979-1991)
- Andre Milongo (1991-1992)
- Pascal Lisuba (1992-1997)
- Deni Sasu-Ngeso (1997-)
Bântu[soba | edit source]
70% ya bântu ke vwanda na ndâmbu ya sudi ya yinsi: simu ya mubu, simu ya Nzâdi Kôngo, na pene-pene ya nzila ya lukalu (CFCO).
Bandînga[soba | edit source]
Tala bandînga ya Repubilika ya Kôngo.
Lukwikilu[soba | edit source]
Malongi ya yinsi[soba | edit source]
Bambanza[soba | edit source]
- Balazavile
- Ndindi (Pointe-Noire)
- Lubomo (Dolisie)
- Nkayi (Jacob)
Bizûnga[soba | edit source]
Repubilika ya Kôngo kele na bizûnga kûmi na zôle.
Culture[soba | edit source]
Muziki[soba | edit source]
Suku (kifalanse: soukous) kele mutîndu ya muziki yina Kôngo me pesila yinza.
Bimvuka ná bântu ya muziki ya lukumu ya Kôngo kele Bantous de la Capital ná Jahwise.


text:
Yesu
Yesu (katuka -5 tî 33) vwandaka mulongi na ngunza ya bayuda.
Yesu kele muntu ya mfunu na lukwikilu mîngi. Na kimâni, kisilamu ye kibaha yandi kele ngunza mosi. Na kiyesu yandi kele Yesu Klisto: masiya na nzâmbi na nitu ya muntu.
Nkûmbu[soba | edit source]
Nkûmbu ya Yesu vwandaka Yeshua (ישוע) na kiarame. Yawu vwandaka mpila ya nkufi ya kihebru Yehoshua (יהושע). Na kihelada (yina vwandaka ndînga ya masono ya Ngwisani ya Yimpa), nkûmbu ya Yesu vwandaka Iesous (Inσouς), mpe na kilatini Iesus.
Yesu na Bansângu ya Mbote[soba | edit source]
Mbutukilu[soba | edit source]
Na bansângu ya Mbote ni Mariya vwandaka mâma ya Yesu. Nsângu ya Mbote ya Make ke na kutuba ve nkûmbu ya tâta ya yandi. Bansângu ya Mbote ya Matayi, Luke na Za ke na zabisa ti Yosefi kele tâta ya Yesu. Kasi Bansângu ya Mbote ya Matayi na Luke ke na kutuba ti Mariya vwandaka [[mwénsé], mpe yandi me kuma na kivumu na lulêndo ya Mpêve ya Lôngo.
Yesu butukaka na Betelemi, bwala ya fyoti na kizûnga ya Yudea, ntângu Erode vwandaka ntinu.


text:
Ngola
Ngola kele yinsi mosi ya Afelika ya Sudi. Bayinsi ya pene-pene kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia na Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Lwanda kele mbânza-kimfumu ya Ngola.
Kinkulu[soba | edit source]
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo ná Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sudi.
Ngola vwandaka koloni ya Portugal.
Bizûnga[soba | edit source]
- Bengo
- Bengela
- Biye
- Kabinda
- Kuando Kubango
- Kuanza Node
- Kuanza Sudi
- Kunene
- Wambu
- Wila
- Luanda
- Lunda Node
- Lunda Sudi
- Malanzi
- Musiku
- Namibe
- Wizi
- Nzâdi
Bântu[soba | edit source]
Kimputulukesi kele ndînga ya kisalu. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda na kikwanyama.


text:
Reunion.com > Guoqin Zhao - Charles Zolot > Mohamed Zokari - Trevor Zola
Classmates from Mohamed Zokari to Trevor Zola
Mohamed Zokari Mused Zokari Musleh Zokari Nagi Zokari Omar Zokari Regina Zokari Safwan Zokari Uday Zokarkar Karen Zokas Janelle Zoker Jasmine Zoker Linda Zoker Rashawn Zoker Richard Zoker Rick Zoker Samuel Zoker Siatu Zoker Kelly Zokhrabekova Mary Zokian Dobrila Zokic Umed Zokirov Diane Zokle George Zokle Mark Zokle Michael Zokle Anna Zoko Laure-edith Zoko Leonard Zoko Louis Zoko Mary Zoko David Zokoe Dawn Zokoe Frederick Zokoe James Zokoe Jason Zokoe Jerry Zokoe John Zokoe Judy Zokoe Susan Zokoe Timothy Zokoe Zachary Zokoe Putan Zokola Erica Zokoski Peter Zokosky Robert Zokosky Yawou Zokoty Annik Zokou Pacome Zokou Patrice Zokouri John Zokovitch Teresa Zokovitch Gabe Zokovsky Leon Zokovsky John Zokowski Emmanuel Zokpodo Aimee Zokpon Olivia Zokruah Peter Zokruah Lisa Zoks Frank Zoksseski Tenzin Zokten Denise Zokus Edward Zokus Charles Zokvic Craig Zokvic Doreen Zokvic Susan Zoky Tina Zoky Bob Zol Aaron Zola Adam Zola Alan Zola Albert Zola Alex Zola Alexander Zola Alicia Zola Amanda Zola Ami Zola Amy Zola Andrea Zola Andy Zola Angela Zola Anna Zola Anne Zola Annette Zola Anthony Zola Antoinette Zola Art Zola Barbara Zola Bernard Zola Bill Zola Brenda Zola Brian Zola Cameo Zola Candace Zola Carol Zola Caroline Zola Carolyn Zola Cesar Zola Cezar Zola Charles Zola Charlotte Zola Chris Zola Christina Zola Christopher Zola Constance Zola Courtney Zola Craig Zola Cynthia Zola Daniel Zola Danielle Zola Danny Zola David Zola Dawn Zola Dayna Zola Debbie Zola Deborah Zola Debra Zola Desiree Zola Diane Zola Donald Zola Donna Zola Dorothy Zola Elie Zola Elizabeth Zola Elton Zola Emil Zola Emile Zola Emily Zola Eric Zola Eugene Zola Faigy Zola Francesca Zola Francis Zola Frank Zola Gary Zola Geoffrey Zola George Zola Georgia Zola Gloria Zola Gregory Zola Guy Zola Harry Zola Herbert Zola Irma Zola Jacquelyn Zola James Zola Janet Zola Jason Zola Jay Zola Jean Zola Jeff Zola Jeffrey Zola Jennifer Zola Jessica Zola Jill Zola Jim Zola Joan Zola Joe Zola Joel Zola John Zola Joseph Zola Joshua Zola Judith Zola Julie Zola Justin Zola Karen Zola Karisa Zola Kathleen Zola Keith Zola Kelly Zola Kenneth Zola Kevin Zola Kristen Zola Kristi Zola Kyle Zola Lana Zola Lawrence Zola Lee Zola Leon Zola Leonard Zola Leslie Zola Liliana Zola Lillian Zola Linda Zola Lisa Zola Louis Zola Marc Zola Marcia Zola Margaret Zola Marie Zola Marilyn Zola Mark Zola Marlene Zola Martha Zola Mary Zola Matthew Zola Melissa Zola Meredith Zola Michael Zola Michelle Zola Mike Zola Nancy Zola Nazzi Zola Neil Zola Nicholas Zola Nicole Zola Nikki Zola Norman Zola Pamela Zola Patricia Zola Paul Zola Peter Zola Philip Zola Raymond Zola Rebecca Zola Rhonda Zola Richard Zola Rita Zola Robert Zola Robin Zola Rosanne Zola Roxanne Zola Ruth Zola Samantha Zola Sandra Zola Sarah Zola Scot Zola Sharon Zola Sheila Zola Shelley Zola Stanley Zola Stephanie Zola Stephen Zola Steve Zola Steven Zola Sue Zola Susan Zola Sybill Zola Tabitha Zola Theodore Zola Theresa Zola Thomas Zola Tim Zola Timothy Zola Todd Zola Tom Zola Trevor Zola


text:
Patua
Patua kele mpila ya ndinga, yina muntu mosi to bantu mingi ke tubaka. Bapatua kabama na bapatua ya buala, bapatua ya kalasi na bapatua ya kimuntu.
Ngogo patua kuenda na patois, yina kele ngogo ya kifalanse.
Ndinga na patua[soba | edit source]
Mbala mingi ndilu na kati ya ndinga na patua kele ya politika.
- dipanda ya politika
- ndinga yango kele mpila mosi ve na bandinga ya nkaka
- ntalu ya batubi
- ntalu ya mikanda na babuku
Max Weinreich me tuba nde "Ndinga kele patua yina kele na binuani na bamasua ya vita".


text:
Mu ke zola kutanga disolo yai na %%
Ee
Ve
Masolo Yina Kele na Site Yai
Tanga to baka na site Internet, banimero ya mpa ya bazulunalu, Nzozulu ya Nkengi ti Réveillez-vous ! mpi mikanda yankaka ya bo metula awa na nsi.
BAZULUNALU
YULI 2014 NZOZULU YA NKENGI (NIMERO YA KULONGUKA)
YUNI 2014 NZOZULU YA NKENGI
MIKANDA YANKAKA
Kwenda Pene-Pene na Yehowa
Beto Fimpa Masonuku Konso Kilumbu 2014
2014 Kalandrie ya Bambangi ya Yehowa
Nge Lenda Vanda Nduku ya Nzambi!
Keti Kilumbu Kele Bampasi Ta Mana
Inki Kele Kinsweki Sambu na Kuvanda na Kiese na Dibuta?
Nani Ke Yalaka Kibeni Nsi-Ntoto?
Inki mutindu nge ke monaka bilumbu yina ke kwisa? (Trakiti No. 31)
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
KAPU YA KUMI NA IYA
Mambu Yina Nge Lenda Sala Sambu na Kuvanda ti Luzingu ya Dibuta ya Kyese
Yo kelombaka nki sambu na kuvanda bakala ya mbote?
Inki mutindu nkento lenda lungisa mukumba na yandi na mutindu ya mbote?
Yo kelombaka nki sambu na kuvanda kibuti ya mbote?
Inki mambu bana lenda sala sambu luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese?
YEHOWA NZAMBI kezolaka nde dibuta na nge kuvanda na kyese. Ndinga na yandi, Biblia, kepesaka lutwadisu sambu na konso muntu ya dibuta, mpi yo ketendulaka mukumba yina Nzambi kezolaka nde konso muntu kulungisa. Kana konso muntu ya dibuta kelungisa mukumba na yandi na kuwakana ti bandongisila ya Nzambi, mambu ketambulaka mbote kibeni. Yezu kutubaka nde: “Kiese na bantu yina ke waka nsangu ya Nzambi ti ke landaka yo!”—Luka 11:28.
2 Sambu dibuta kuvanda na kyese, beto fwete ndima nde yo mekatukaka na Yehowa, muntu yina Yezu kubingaka nde “Tata na beto.” (Matayo 6:9) Tata na beto ya zulu muntu kesalaka nde mabuta yonso yina kele awa na ntoto kuvanda mpi yandi mezaba mpenza mambu yina kesalaka nde mabuta kuvanda na kyese. (Efezo 3:14, 15) Inki Biblia kelongaka na yina metala mukumba ya konso muntu na kati ya dibuta?
DIBUTA MEKATUKAKA NA NZAMBI
3 Yehowa kugangaka bantu ya ntete, Adami mpi Eva, mpi yandi vukisaka bo bonso nkento ti bakala. Yandi tulaka bo na paladisu ya kitoko na ntoto, masamba ya Edeni, mpi yandi songaka bo na kubuta bana. Yehowa kutubaka nde: “Beno buta bana mingi, mpidina bana na beno ta zingaka na bisika yonso na nsi-ntoto.” (Kuyantika 1:26-28; 2:18, 21-24) Yo kele ve kaka disolo ya luvunu, sambu Yezu kumonisaka nde mambu yina mukanda ya Kuyantika ketuba na yina metala luyantiku ya luzingu ya dibuta kele ya masonga. (Matayo 19:4, 5) Ata beto kekutana ti mambu mingi ya mpasi, mpi ata bubu yai luzingu kele ve mutindu Nzambi kukanaka nde yo vanda, bika beto tala sambu na nki beto ketuba nde mabuta lenda vanda na kyese.
4 Kana konso muntu na dibuta kelanda mbandu ya Nzambi mpi kemonisa zola, yandi lenda sala na mpila nde luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese. (Efezo 5:1, 2) Kansi, inki mutindu beto lenda landa mbandu ya Nzambi, sambu beto lenda nkutu kumona yandi ve? Beto lenda zaba mutindu Yehowa kesalaka mambu sambu yandi tindaka Mwana na yandi ya ntete na ntoto. (Yoane 1:14, 18) Ntangu yandi vandaka na ntoto, Mwana yai, Yezu Kristu, kulandaka mbandu ya Tata na yandi ya zulu mbote-mbote mpenza na mpila nde kumona mpi kuwidikila Yezu vandaka kaka bonso kuvanda ti Yehowa mpi kuwidikila Yandi. (Yoane 14:9) Yo yina, kana beto longuka zola yina Yezu kumonisaka mpi kana beto landa mbandu na yandi, konso muntu na kati na beto lenda pesa lusadisu sambu luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese kibeni.
MBANDU SAMBU NA BABAKALA
5 Biblia ketuba nde babakala fwete sadila bankento na bo mambu mutindu Yezu kesadilaka balongoki na yandi. Tadila lutwadisu yai ya Biblia: “Beno babakala, beno zola bankento na beno mutindu Kristo zolaka dibundu ntangu yandi fwaka sambu na yo…Mutindu mosi, babakala mpi fweti zola bankento na bo, mutindu bo ke zolaka nitu na bo mosi. Bakala yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi. Sambu ata muntu mosi ve ke yinaka nitu na yandi mosi. Kansi bantu yonso ke pesaka nitu na bo madia, bo ke kebaka yo mutindu Kristo ke salaka sambu na dibundu.”—Beto bantu metengimisa bisono; Efezo 5:23, 25-29.
6 Zola ya Yezu sambu na dibundu ya balongoki na yandi kepesa babakala mbandu ya kukuka. Yezu “vandaka kuzola bo tii na kilumbu ya nsuka,” yandi tambikaka luzingu na yandi sambu na bo, ata bo vandaka bantu ya kukonda kukuka. (Yoane 13:1; 15:13) Mutindu mosi, bo kelongisila babakala nde: “Beno [landa na kuzola, NW ] bankento na beno, beno wila bo makasi ve.” (Kolosai 3:19) Inki tasadisa bakala na kusadila bandongisila ya mutindu yai, mingimingi kana bantangu yankaka nkento na yandi kesala ve mambu na mayele? Yandi fwete yibuka bifu na yandi mosi mpi mambu yina yandi fwete sala sambu Nzambi kulolula yandi. Yandi fwete sala inki? Yandi fwete lolula bantu yina kesala yandi mbi, ti nkento na yandi mpi. Ya kyeleka, nkento mpi fwete sala mutindu mosi. (Matayo 6:12, 14, 15) Keti nge mebakisa sambu na nki bantu yankaka kutubaka nde makwela ya mbote kele kimvuka ya bantu zole yina kelolulaka na luzolo yonso?
7 Babakala mpi fwete vila ve nde konso ntangu Yezu vandaka kumonisa dikebi ya ngolo sambu na balongoki na yandi. Yandi vandaka kutadila bandilu na bo mpi bampusa na bo ya kinsuni. Mu mbandu ntangu bo lembaka, yandi tubaka nde: “Beto kwendeno kuvanda kisika mosi beto na beto, sambu beno kwenda kupema fioti.” (Marko 6:30-32) Yo kelomba mpi kutudila bankento dikebi ya ngolo. Biblia ketubaka nde bo kele “ngolo mingi ve,” yo yina yo kesongaka babakala na ‘kuzitisa bo.’ Sambu na inki? Sambu babakala ti bankento tabaka “makabu ya moyo.” (1 Piere 3:7) Babakala fwete yibuka nde kima ya kesalaka nde muntu kuvanda mfunu na meso ya Nzambi kele kwikama, kansi yo kele ve sambu yandi kele bakala to nkento.—Nkunga 101:6.
8 Biblia ketubaka nde bakala “yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi.” Yo ke mpidina sambu mutindu Yezu kutubaka, bakala ti nkento na yandi “kele diaka bantu zole ve kansi kaka muntu mosi mpamba.” (Beto bantu metengimisa bisono; Matayo 19:6.) Bo fwete vukisa nitu kaka bo zole mpamba. (Bingana 5:15-21; Baebreo 13:4) Bo lenda sala mutindu yai kana konso muntu kemonisa dikebi ya kukonda bwimi sambu na bampusa ya nkwelani na yandi. (1 Korinto 7:3-5) Ngibusa yai kele mfunu mingi mpenza: “Ata muntu mosi ve ke yinaka nitu na yandi mosi. Kansi bantu yonso ke pesaka nitu na bo madia, bo ke kebaka yo.” (Beto bantu metengimisa bisono.) Babakala fwete zola bankento na bo mutindu bo kekudizolaka, bo fwete vila ve nde bo tafuta rapore na mfumu na bo, Yezu Kristu.—Efezo 5:29; 1 Korinto 11:3.
9 Ntumwa Polo kutubilaka ‘zola ya mudindu yina Kristu Yezu kevandaka na yo.’ (Filipi 1:8, NW ) Zola ya mudindu ya Yezu kuvandaka kikalulu mosi yina vandaka kupesa kikesa, yo bendaka nkutu bankento yina kukumaka balongoki na yandi. (Yoane 20:1, 11-13, 16) Mpi bankento kezolaka mpenza nde babakala na bo kumonisila bo zola ya mudindu.
MBANDU SAMBU NA BANKENTO
10 Dibuta kele kimvuka, mpi sambu yo tambula mbote, yo fwete vanda ti mfumu. Ata Yezu kele ti Muntu yina yandi kelemfukilaka bonso Mfumu. “Nzambi kele mfumu ya Kristo,” kaka mutindu “bakala kele mfumu ya nkento.” (1 Korinto 11:3) Bulemfu ya Yezu na kimfumu ya Nzambi kele mbandu ya mbote, sambu konso muntu na kati na beto kele ti mfumu yina yandi fwete lemfukila.
11 Babakala ya kukonda kukuka kesalaka bifu mpi mbala mingi bo kevandaka ve bamfumu ya dibuta ya mbote. Ebuna nkento fwete sala inki? Yandi fwete mona ve mpamba mambu yina bakala na yandi kesala to kusosa kubotula kimfumu na yandi. Nkento fwete yibuka nde na meso ya Nzambi, kikalulu ya pima mpi ya kukonda lulendo kele mfunu mingi. (1 Piere 3:4) Kana yandi kemonisa kikalulu ya mutindu yai, yandi tamona nde yo kele mpasi ve na kumonisa bulemfu yina Nzambi kendimaka, ata na ntwala ya mambu ya mpasi. Dyaka, Biblia ketuba nde: “Nkento fweti zitisa bakala na yandi.” (Efezo 5:33) Inki yandi lenda sala kana bakala kendima ve Kristu bonso Mfumu na yandi? Biblia kesyamisa bankento nde: “Beno fweti lemfuka na babakala na beno, sambu kana babakala na beno ya nkaka ke ndimaka ve nsangu ya Nzambi, bo ta baka lukwikilu sambu na bikalulu na beno ya mbote. Mfunu ta vanda diaka ve beno na kutubila bo diaka ata kima mosi, sambu bo ta mona nde bikalulu na beno kele ya kinzambi ti ya luzitu.”—Beto bantu metengimisa bisono; 1 Piere 3:1, 2.
12 Ata bakala na yandi kele Mukristu to ve, nkento kekondaka ve luzitu na bakala na yandi kana yandi pesa na mayele yonso dibanza yina meswaswana ti yina ya bakala na yandi. Dibanza na yandi lenda vanda ya mbote, mpi dibuta ya mvimba lenda baka mambote kana bakala kuwila yandi. Ata Abrahami kundimaka ve ntangu nkento na yandi, Sara, kumonisaka mambu ya bo fwete sala sambu na kuyidika dyambu mosi ya mpasi yina vandaka na dibuta na bo, Nzambi kuzabisaka yandi nde: “Sala konso mambu ya Sara ke songa nge.” (Kuyantika 21:9-12) Ya kyeleka, kana bakala mebaka desizio ya nsuka yina kefwa ve nsiku ya Nzambi, nkento na yandi fwete ndima desizio yina.—Bisalu 5:29; Efezo 5:24.
13 Nkento lenda sala mambu mingi sambu na dibuta na ntangu yandi kelungisa mukumba na yandi. Mu mbandu, Biblia kesonga bankento yina mekwelaka nde: “Bo kuzola babakala na bo ti bana na bo, bo kudiyala, bo kuvanda na ntima ya mpembe, bo kusala bisalu ya mbote na banzo na bo, bo kuvanda bankento ya mbote yina ke lemfukaka na babakala na bo.” (Tito 2:4, 5) Dibuta na yandi ya mvimba tazola mpi tazitisa nkento mpi mama yina kesala mutindu yai. (Bingana 31:10, 28) Kansi, sambu makwela kele kimvuka ya bantu ya kukonda kukuka, mambu ya kuluta mpasi lenda nata na kukabwana to na kufwa makwela. Biblia kepesaka nzila nde bantu kukabwana kana mambu yankaka kusalama. Ata mpidina, kukabwana kele ve dyambu mosi ya nsaka, sambu Biblia kelongisila nde: “Nkento ya makwela lenda bikisa bakala na yandi ve…. Bakala mpi lenda fwa dibala na yandi ti nkento na yandi ve.” (1 Korinto 7:10, 11) Masonuku kepesa nzila na kufwa makwela kaka kana nkwelani mosi mesala pite.—Matayo 19:9.
MBANDU YA KUKUKA SAMBU NA BIBUTI
14 Yezu kubikilaka bibuti mbandu ya kukuka na mutindu yandi vandaka kuzinga ti bana. Ntangu bantu yankaka kumekaka kubuyisa nde bo nata bana ya fyoti na Yezu, yandi tubaka nde: “Beno bikisa bana bo kwisa awa na mono. Beno kanga bo nzila ve.” Biblia ketuba nde ntangu yandi “[bakaka] bana na maboko na yandi imene, yandi tulaka bo maboko, ebuna yandi sakumunaka bo mosi-mosi.” (Marko 10:13-16) Sambu Yezu kulutisaka ntangu ti bana ya fyoti, keti yo kelomba ve nde nge sala mutindu mosi sambu na bana na nge ya babakala ti ya bankento? Bo kele ve ti mfunu kaka ya mwa ndambu fyoti ya ntangu na nge, kansi ya ntangu mingi. Nge fwete baka ntangu ya kulonga bo, sambu Yehowa kelomba bibuti na kusala mutindu yina.—Kulonga 6:4-9.
15 Mutindu inza yai kekuma mbi kuluta, bana kele ti mfunu ya bibuti yina fwete tanina bo na bantu yina kesosa kusala bo mbi, mu mbandu bantu yina kekusaka bana sambu na kusala ti bo mansoni. Tadila mutindu Yezu kutaninaka balongoki na yandi, yina yandi vandaka kubinga na zola yonso nde “bana na mono.” Ntangu bo kangaka yandi mpi ntangu fyoti na ntwala nde bo fwa yandi, Yezu kuyidikaka mambu na mpila nde balongoki na yandi kuzwa mpila ya kutina. (Yoane 13:33; 18:7-9) Bonso kibuti, nge fwete kangula meso na mambu yina Dyabulu kemekaka kusala sambu na kubebisa bana na nge ya fyoti. Nge fwete kebisa bo na ntwala.* (1 Piere 5:8) Yandi menwanisaka ntete ve lutaninu na bo ya kinsuni, ya kimpeve mpi ya bikalulu na mutindu yandi kesalaka yo bubu yai.
16 Na mpimpa yina kuyitaka lufwa ya Yezu, balongoki na yandi kuswanaka sambu na kuzaba nani kuvandaka muntu ya kuluta nene na kati na bo. Na kisika ya kuwila bo makasi, na zola yonso Yezu landaka na kulonga bo na bangogo mpi na mbandu. (Luka 22:24-27; Yoane 13:3-8) Kana nge kele kibuti, keti nge kemona mutindu nge lenda landa mbandu ya Yezu na mutindu nge kesungikaka bana na nge? Ya kyeleka, bo kele ti mfunu ya disipline, kansi yo fwete vanda “na kiteso yina mefwana” (NW ) mpi nge fwete pesa yo ve na makasi. Nge fwete tuba ve kukonda kuyindula mpi mambu yina “kelwadisaka bantu ya nkaka bonso mbele.” (Yeremia 30:11; Bingana 12:18) Nge fwete pesa disipline na mpila nde na nima mwana na nge kumona nde yo vandaka mpenza mfunu.—Efezo 6:4; Baebreo 12:9-11.
MBANDU SAMBU NA BANA
17 Keti bana lenda longuka na Yezu? Ee! Na mbandu na yandi, Yezu kumonisaka mutindu bana fwete lemfukila bibuti na bo. Yandi tubaka nde: “Mono ke tubaka kaka mambu yina ya Tata longaka mono.” Yandi yikaka nde: “Ntangu yonso mono ke salaka mambu yina ke pesaka yandi kiese.” (Yoane 8:28, 29) Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, mpi Biblia kesonga bana na kulemfukila bibuti na bo. (Efezo 6:1-3) Ata Yezu vandaka mwana ya kukuka, yandi lemfukilaka bibuti na yandi, Yozefi mpi Maria, yina vandaka bantu ya kukonda kukuka. Yo salaka mpenza nde konso muntu na kati ya dibuta ya Yezu kuvanda na kyese!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 N a nki mambu bana lenda fwanana na Yezu mpi kupesa bibuti na bo kyese? Ya kyeleka, bantangu yankaka baleke lenda mona nde yo kele mpasi na kulemfukila bibuti na bo, kansi Nzambi muntu kezolaka nde bana kusala mutindu yina. (Bingana 1:8; 6:20) Konso ntangu Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, ata na ntangu ya mpasi. Kilumbu mosi, na ntangu luzolo ya Nzambi kulombaka nde Yezu kusala dyambu mosi ya kuluta mpasi, yandi tubaka nde: “Katula mono na mpasi [dyambu mosi ya Nzambi kulombaka yandi] yai.” Ata mpidina, Yezu kusalaka dyambu yina Nzambi kulombaka, sambu yandi bakisaka nde Tata na yandi kuzabaka dyambu yina vandaka ya kuluta mbote. (Luka 22:42) Kana bana kulonguka na kuvanda bulemfu, bo tapesa mpenza kyese na bibuti na bo mpi na Tata na bo ya zulu.#—Bingana 23:22-25.
19 Dyabulu kumekaka Yezu, mpi beto lenda ndima nde yandi tameka mpi baleke na kusala mambu ya mbi. (Matayo 4:1-10) Satana Dyabulu kesadilaka bupusi ya banduku, yina lenda vanda mpasi na kununga. Yo yina, yo kele mpenza mfunu nde bana kusala ve kinduku ti bantu yina kesalaka mambu ya mbi! (1 Korinto 15:33) Dina, mwana ya Yakobi ya nkento, kusalaka kinduku ti bantu yina vandaka ve kusambila Yehowa, mpi yo nataka mambu mingi ya mpasi. (Kuyantika 34:1, 2) Yindula mpasi yina dibuta tamona kana muntu mosi na kati na yo mebwa na mansoni!—Bingana 17:21, 25.
NSAPI YA KYESE YA DIBUTA
20 Dibuta tanunga kukonda mpasi mambu yina bo kekutana ti yo kana bo kesadila bandongisila ya Biblia. Ya kyeleka, kusadila bandongisila ya mutindu yai kele nsapi ya kyese ya dibuta. Yo yina, bakala, zola nkento na nge, mpi sadila yandi mambu mutindu Yezu kesadilaka dibundu. Nkento, lemfuka na kimfumu ya bakala na nge, mpi landa mbandu ya nkento ya kufwana yina Biblia ketubila na Bingana 31:10-31. Kibuti, longa bana na nge. (Bingana 22:6) Tata, ‘zaba kuyala nzo na nge mosi.’ (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Mpi mwana, lemfukila bibuti na nge. (Kolosai 3:20) Ata muntu mosi ve na kati ya dibuta kele muntu ya kukuka, sambu bo yonso kesalaka bifu. Yo yina, beno kudikulumusa, mpi beno vanda ti kikalulu ya kulomba bankaka ndolula.
21 Ya kyeleka, Biblia kele ti bandongisila mpi malongi mingi ya mfunu na yina metala luzingu ya dibuta. Dyaka, yo kelongaka beto mambu ya metala inza ya mpa ya Nzambi mpi paladisu ya ntoto yina tafuluka ti bantu ya kyese yina tasambilaka Yehowa. (Kusonga 21:3, 4) Yo kele bivuvu ya kitoko kibeni sambu na bilumbu kekwisa! Ata sesepi yai, beto lenda vanda na luzingu ya dibuta ya kyese kana beto kesadila malongi ya Nzambi yina kele na Ndinga na yandi, Biblia.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Babakala fwete zola bankento na bo bonso nitu na bo mosi.—Efezo 5:25-29.
- Bankento fwete zola dibuta na bo mpi kuzitisa babakala na bo.—Tito 2:4, 5.
- Bibuti fwete zola, kulonga, mpi kutanina bana na bo.—Kulonga 6:4-9.
- Bana fwete lemfukila bibuti na bo.
* Nge lenda zwa lusadisu na mutindu ya kutanina bana na kapu ya 32 ya mukanda Longuka na Longi ya Nene, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
# Mwana tabuya kulemfuka kaka kana kibuti melomba yandi na kufwa nsiku ya Nzambi.—Bisalu 5:29.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Inki kele nsapi sambu na kuvanda ti luzingu ya dibuta ya kyese?
2. Inki beto fwete ndima sambu dibuta kuvanda na kyese?
3. Inki mutindu Biblia ketendulaka luyantiku ya dibuta, mpi nki mutindu beto mezaba nde mambu ya yo ketuba kele ya masonga?
4. (a) Inki kima konso muntu na kati ya dibuta lenda sala sambu dibuta kuvanda na kyese? (b) Sambu na nki kulonguka luzingu ya Yezu kele mfunu mingi sambu dibuta kuvanda na kyese?
5, 6. (a) Inki mpila mutindu Yezu kesadilaka dibundu mambu kepesa mbandu na babakala? (b) Inki bankwelani fwete sala sambu Nzambi kulolula masumu na bo?
7. Yezu vandaka kutadila nki mambu, mpi nki mbandu yandi bikilaka babakala?
8. (a) Inki mutindu bakala “yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi”? (b) Kuvanda “muntu mosi mpamba” ketendula nki sambu na bakala mpi nkento na yandi?
9. Inki kikalulu ya Yezu Filipi 1:8 ketubila, mpi sambu na nki babakala fwete monisila bankento na bo kikalulu yai?
10. Inki mutindu Yezu kepesa mbandu sambu na bankento?
11. Inki kikalulu nkento fwete vanda na yo na ntwala ya bakala na yandi, mpi kikalulu na yandi lenda sala inki?
12. Sambu na nki yo kele mbi ve nde nkento kupesa mabanza na yandi na luzitu yonso?
13. (a) Tito 2:4, 5 kesyamisa bankento yina mekwelaka na kusala inki? (b) Biblia ketuba nki na yina metala kukabwana mpi kufwa makwela?
14. Inki mutindu Yezu vandaka kuzinga ti bana, mpi bana kele ti mfunu ya nki na bibuti na bo?
15. Bibuti lenda sala nki sambu na kutanina bana na bo?
16. Inki bibuti lenda longuka na mutindu Yezu kuyidikaka bifu ya balongoki na yandi?
17. Na nki mambu Yezu kubikilaka bana mbandu ya kukuka?
18. Sambu na nki konso ntangu Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, mpi nani kevandaka na kyese kana bana kelemfukila bibuti na bo bubu yai?
19. (a) Inki mutindu Satana kemekaka bana? (b) Bikalulu ya mbi ya bana lenda sala bibuti inki?
20. Sambu na kuvanda na luzingu ya kyese na dibuta, konso muntu fwete sala inki?
21. Inki bivuvu ya kitoko kele sambu na bilumbu kekwisa, mpi nki mutindu beto lenda vanda na luzingu ya dibuta ya kyese sesepi yai?


text:
Mposo
Mposo kele ndonga ya bilumbu. Mposo kele mpe zina ya kilumbu ya sambanu ya mposo ya mindele.
Mposo ya mindele[soba | edit source]
Mposo ya mindele kele na bilumbu sambuadi.
Ngonda mosi kele na bamposo 4 ya mindele.
Kisina ya bazina ya bilumbu[soba | edit source]
Bazina ya bilumbu ya 1-5 kele zina ya lutangu (mosi, zole, tatu, iya ná tanu).
Zina ya Sabala ke katuka na kimputulukesi sábado ná zina ya Lumingu ke katuka na kimputulukesi domingo.
Mposo ya bakongo[soba | edit source]
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na bandinga ya bakongo.
Ngonda mosi kele na bamposo 7 ya bakongo.


text:
KAPU KIA NANA
Nki i Kintinu kia Nzambi?
O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
Kintinu kia Nzambi adieyi kivanga?
E Kintinu nkia ntangwa kilungisa luzolo lwa Nzambi ova ntoto?
MAZUNDA ye mazunda ma wantu omu nza yawonso bazeye e sambu kia S’eto. I sambu kitomene zayakana kalonga yandi kibeni Yesu Kristu. E sambu kiaki kiamfunu kikilu. Obakula e ndomba tatu zantete za sambu kiaki dikutusadisa mu zaya mana kelonganga kieleka o Nkand’a Nzambi.
2 Yesu walonga alongoki andi mu samba vo: “I nsamba yiyi nusamba: E S’eto koko’zulu, yambula nkumbu aku yazitiswa. E kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:9-13) Nkia nsasa zina e ndomba zazi zau zitatu?
3 Twalongokele kala mayingi mu kuma kia nkumbu a Nzambi, Yave, luzolo lwandi, mana kevanganga ye mana kesinga vanga kwa wantu. Nkia kintinu kayika o Yesu vava katuvovesa mu samba vo: “E kintinu kiaku kiza”? Nki i Kintinu kia Nzambi? Aweyi kivelelesela e nkumbu a Nzambi? E ngiz’a Kintinu aweyi inina ngwizani yo vangama kwa luzolo lwa Nzambi?
NKI I KINTINU KIA NZAMBI?
4 Kintinu kia Nzambi i luyalu lwasikidiswa kwa Yave wa Nzambi ye wasola Ntinu mu yala kio. Nani i Ntinu a Kintinu kia Nzambi? Yesu Kristu. Yesu wa Ntinu osundidi ayadi awonso a wantu, oyikilwanga vo: “Ntinu a ntinu, yo Mfumu a mfumu.” (1 Timoteo 6:15) Una ye wisa kia vanga mana masundidi owete ke mu konso nyadi ko.
5 Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila ye nki kiyala? Nanga olenda yuvula, akweyi kena o Yesu? Walongokele kala vo o Yesu wavondwa vana nti ampasi yo fulwa. I bosi wavutuka kun’ezulu. (Mavangu 2:33) Ozevo, e Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kiyadila. Ekiaki i kuma kiyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “Kintinu ki’ezulu.” (2 Timoteo 4:18) Kana una vo Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kina, kansi kiyala ova ntoto.—Lusengomono 11:15.
6 Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana? E kuma kadi kefwa diaka ko. Nswaswani ye ayadi a wantu, Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia Yesu vo: “Yandi amosi aka kefwa ko, okalanga muna ntemo ke uluakwa.” (1 Timoteo 6:16) Disongele vo mawete mawonso kevanga o Yesu mezinga yakwele mvu. Mambu mayingi mambote kevanga muna wete dia wantu.
7 Tala ungunza owu wa Nkand’a Nzambi mu kuma kia Yesu: “O mwand’a Yave ukunyitalelela, o mwand’a ngangu yo mbakula, o mwand’a ndongesela yo nkuma, o mwand’a zayi yo vumi wa Yave; ewete diandi dikala muna vumi wa Yave: kefundisila muna mbon’a meso ko, ngatu zengela muna ngw’a matu: kansi muna unsongi i kefundisil’asukami, kezengela muna kosi muna diambu di’alembami a nza.” (Yesaya 11:2-4) E mvovo miami misonganga vo o Yesu okala se Ntinu ansongi ye nkenda kw’awana keyala ova nza. Ng’ozolele yalwa kwa nyadi nze yandi?
8 E ludi kiakaka mu kuma kia Kintinu kia Nzambi i kiaki: Yesu keyala yandi amosi ko. Vena ye akaka beyala yandi entwadi. Kasikil’owu, o Paulu wa ntumwa wavovesa Timoteo vo: “Ovo tuzindalala, tuyala yandi e kintinu.” (2 Timoteo 2:12) Elo, o Paulu, Timoteo ye Akristu akaka akwikizi ana basolwa kwa Nzambi, beyala ntwadi yo Yesu muna Kintinu ki’ezulu. Akwa bekala?
9 Nze una usonganga Kapu kia 7 kia nkanda wau, o Yoane wa ntumwa wasongwa mona-meso kia ‘Mwan’ememe [Yesu Kristu] otelamene vana mongo a Zione [luyalu lwandi kun’ezulu], aya bena yandi, elundu ye yazi yà yo mazunda maya, bena ye nkumbu andi, ye nkumbu Es’andi isonamene vana tuse twau.’ Akinani awaya 144.000? O Yoane wavana e mvutu: ‘Awaya i yau belandang’o Mwan’ememe konso kuna kekwenda. Awaya basumbuka vana vena wantu, se ntomoni kuna kwa Nzambi, yo kuna kwa Mwan’ememe.’ (Lusengomono 14:1, 4) Elo, yau i alandi akwikizi a Yesu Kristu, basolwa mu yala yandi entwadi kun’ezulu. Vava befuluka betambula moyo w’ezulu, “beyal’ova nza” yo Yesu. (Lusengomono 5:10) Tuka muna lumbu ya antumwa o Nzambi wayantik’o sola, Akristu akwikizi mu lungisa lutangu lwa 144.000.
10 I nkubika azolwa kikilu vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto. Wau vo o Yesu wazinga nze muntu ova ntoto ozeye mpasi za wantu. O Paulu wavova vo o Yesu ‘ofwila lutovoko lweto e nkenda, kadi yandi kibeni watontwa e ntonta zawonso nze yeto, kansi kasumuka ko.’ (Ayibere 4:15; 5:8) Awana keyala yau entwadi babangikwa mpe yo zindalela e mpasi muna nitu. Vana ntandu, banwananga ye usumuki wau ye mpila zawonso za mayela. Elo, bazeye mpasi zawonso za wantu.
E KINTINU KIA NZAMBI ADIEYI KIVANGA?
11 Vava Yesu kavova vo alongoki andi bafwete lombanga kimana Kintinu kia Nzambi kiza, wabavovesa mpe basambanga vo o luzolo lwa Nzambi “luavangam’ova nza nze koko’zulu.” O Nzambi kun’ezulu kena, ambasi zandi zakwikizi bevanganga luzolo lwandi ntangwa zawonso. Muna Kapu kia 3 kia nkanda wau, twalongokele vo mbasi ankolami wayambul’o vanga luzolo lwa Nzambi yo fila Adami yo Eva mu sumuka. Muna Kapu kia 10, tulongoka mayingi kelonganga Nkand’a Nzambi mu kuma kia mbasi ndioyo wambi, oyikilwanga vo Nkadi Ampemba wa Satana. O Satana ye mbasi zina zanlanda ziyikilwanga vo nkwiya, bayambulwa mu kala kun’ezulu mu fikolo. Ozevo, muna ntangwa yayina ke mbasi zawonso ko kun’ezulu bavanganga luzolo lwa Nzambi. E diambu diadi diasoba vava Kintinu kia Nzambi kiayantik’o yala. O Yesu Kristu wayadikwa se Ntinu, wanwana yo Satana.—Lusengomono 12:7-9.
12 Nkand’a Lusengomono usonganga mana mabwa: “Ngwidi nding’angolo kun’ezulu, oku vo, owau luizidi o luvuluzu, ye ngolo, ye kintinu kia Nzambi eto, ye wisa kia Kuswa kiandi: e kuma kadi, o mfundi abunzi eto [Satana] ovetelo, on’okubafundilanga vana ndose a Nzambi yo fuku yo mwini.” (Lusengomono 12:10) Nga omwene mambu mole mamfunu meyikwanga muna sono kiaki kia Nkand’a Nzambi? Diantete, Kintinu kia Nzambi muna Yesu Kristu kiayantik’o yala. Diazole, o Satana wavaikiswa kun’ezulu yo vetwa ova nza.
13 O mambu mole mama nkia nluta matwasa kun’ezulu? Owu tutanganga mu kuma kia mana mabwa kun’ezulu: “Dianu vo, kemb’ezulu, yo yeno nukalanga mo.” (Lusengomono 12:10) Elo, mbasi zakwikizi kun’ezulu bakemba, kadi o Satana ye nkwiya miandi bavaikiswa kun’ezulu. Yau awonso owau balenda sikila ye kwikizi kwa Yave wa Nzambi. Kuna ye luvuvamu lwakieleka ye ngwizani. O luzolo lwa Nzambi mu vangama luna kun’ezulu.
14 Aweyi tuvova mu kuma kia ntoto? O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Tâtu kwa nza yo kalunga, e kuma kadi, o Nkadi Ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.” (Lusengomono 12:12) Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu yo sala ye kolo kiandwelo kaka una yo makasi mayingi. Muna kuma kiaki, otwasanga mpasi zayingi yovo “tâtu” ova ntoto. Tulongoka mayingi muna “tâtu” yayi muna kapu kilanda. Wau vo Satana wavetwa ova nza, e Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
15 Sungamena luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto luna walongoka muna Kapu kia 3. Nzambi wasonga luzolo lwandi muna mpatu a Edene vo e nza yakala se paradiso yo zingilwa kwa wantu ansongi balembi fwa. O Satana wafila Adami yo Eva mu sumuka. Ediadi diazingidisa luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto, kansi o luzolo lwandi ke lwasoba ko. Ekani dia Yave i diadi vo ‘asongi bavwa nza, basikila vo yakwele mvu.’ (Nkunga 37:29) E Kintinu kia Nzambi kilungisa ekani diadi. Mu nkia mpila?
16 Muna unguza wa Daniele 2:44 tutanganga vo: “Muna lumbu y’atinu awana, o Nzambi ezulu otongeka kintinu, kina ke kibangalakeswa ko yakwele mvu, ngatu vingilwa untinu wandi kwa nkangu akaka; kansi kikosomona yo sukisa yintinu yayi yawonso, kitongama mpe yakwele mvu.” Ediadi aweyi dikutulonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
17 Diantete, dikutulonganga vo Kintinu kia Nzambi kisikidiswa “muna lumbu y’atinu awana,” yovo ekolo yintinu yakaka yiyalanga. Diazole, dikutulonganga vo e Kintinu kiyala yakwele mvu. Ke kisundwa ko ngatu vingilwa kwa luyalu lwakaka. Dietatu, e Kintinu kia Nzambi vita kinwana ye yintinu ya nza yayi. Kintinu kia Nzambi kisunda e vita. Kiau kaka kiyala o wantu. O wantu bevwa luyalu lusundidi owete.
18 Tulongoka mayingi muna Nkand’a Nzambi mu kuma kia vita yansuka yinwanwa kwa Kintinu kia Nzambi ye ayadi a nza yayi. Muna bonga e nona, Nkand’a Nzambi ulonganga vo ekolo kifinamanga mbaninu a nza, mianda miambi bemwanganesa luvunu muna vunginika “ntinu mia nza yawonso.” Mu nkia kuma? Mu ‘kubalunganisa [atinu] muna vit’a lumbu kianene kia Nzambi wa Mpungu-ngolo.’ Ntinu mia nza belunganiswa muna vita ‘in’e nkumbu muna Kiyibere vo, Armangedo.’ (Lusengomono 16:14, 16) Etini yole yayi yisonganga vo e Armangedo i vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu.
19 E Kintinu kia Nzambi nkia diambu kivanga muna vita ya Armangedo? Yindula diaka luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto. O Yave wa Nzambi wakana vo e nza yakala yo wantu ansongi, alunga muna kunsadila. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga yamu wau? Diantete, tu’asumuki, tuyelanga yo fwa. Twalongokele muna Kapu kia 5 vo Yesu watufwila, kimana twavwa moyo a mvu ya mvu. Nanga osungamene mana masonama muna nsangu zambote za Yoane: “Kadi muna nzola kazolele nza o Nzambi i kavanin’o Mwan’andi amosi, kimana konso on’okwikilanga muna yandi ke vila ko, moyo a mvu ya mvu kevwa.”—Yoane 3:16.
20 E kuma kiakaka i kiaki, wantu ayingi bevanganga mambu mambi. Bevunanga yo ta-zumba. Ke bezolanga vanga luzolo lwa Nzambi ko. Ana bevangang’e mbi befwaswa muna vit’a Nzambi ya Armangedo. (Nkunga 37:10) Kuma kiakaka diaka luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza i kiaki: Ayadi ke befilanga nkangu ko mu vanga luzolo lwa Nzambi. Ayadi ayingi ke bena ye wisa kia yala ko ye akwa nsoki. Muna kuma kiaki Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘O muntu okala ye wisa muna nkw’andi kamwesa mpasi.’—Kimpovi 8:9.
21 Vita ya Armangedo vava yifokaka Kintinu kia Nzambi kaka kiyala o wantu. Kintinu kiokio kivanga luzolo lwa Nzambi yo twasa nsambu zayingi kwa wantu. Kasikil’owu, o Satana ye nkwiya miandi bekangwa. (Lusengomono 20:1-3) Kimenga kia Yesu kitwasa nsambu kwa wantu ke beyela diaka ko ngatu fwa. Bezinga yakwele mvu muna luyalu lwa Kintinu. (Lusengomono 22:1-3) O ntoto ukituka se paradiso. E Kintinu i mpanga kivanga luzolo lwa Nzambi ova nza yo velelesa nkumbu andi. Aweyi disongele ediadi? Disongele vo awonso bezinga muna Kintinu kia Nzambi bezitisa nkumbu Andi.
KINTINU KIA NZAMBI NKIA NTANGWA KIKWIZA?
22 Vava Yesu kalonga alongoki andi mu samba vo, “e kintinu kiaku kiza” ke diasonganga ko vo e Kintinu mu ntangwa yayina kiadi kwiza. Nga vava kavutuk’o Yesu kun’ezulu kiadi kwiza? Ve, kadi o Petelo ye Paulu bavova vo vava Yesu kafulwa, ungunza wasonama muna Nkunga 110:1 walungana muna yandi: ‘O Yave ovovese mfumu ame vo, vwand’oku koko kwame kwalunene yavana nsia mbeni zaku se nsikinw’a tambi yaku.’ (Mavangu 2:32-34; Ayibere 10:12, 13) Ozevo, kolo kiavioka vo.
23 Kolo kwa kavingila? Muna mvu mia 1900 Alongoki akwikizi a Nkand’a Nzambi babakula vo e kolo kiokio kifokoka muna mvu a 1914. (Mu kuma kia mvu wau tala Nkudika.) Mambu mebwanga ova nza tuka mvu a 1914, mesonganga ziku vo umbakuzi wa alongoki a Nkand’a Nzambi wakieleka. E ndungana ungunza wa Nkand’a Nzambi isonganga vo Kristu wayadikwa se Ntinu muna mvu a 1914. Kintinu ki’ezulu kia Nzambi kiayantik’o yala. I kuma vo, mu “kolo kiandwelo” kia Satana tuzingilanga. (Lusengomono 12:12; Nkunga 110:2) Tulenda vova ye sikididi kiawonso vo, ke kolo ko e Kintinu kia Nzambi kilungisa luzolo lwa Nzambi ova nza. Nga ke nsangu zambote ko ezazi? Nga okwikilanga vo mambu mama melungana? E kapu kilanda kikusadisa mu zaya vo Nkand’a Nzambi olonganga mambu mama.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Kintinu kia Nzambi i luyalu lwandi lu’ezulu. Yesu Kristu i Ntinu oyala kumosi ye 144.000.—Lusengomono 14:1, 4.
- E Kintinu kiayantik’o yala muna mvu a 1914. Muna mvu wauna Satana wavaikiswa kun’ezulu yo vetwa ova nza.—Lusengomono 12:9.
- Ke kolo ko Kintinu kia Nzambi kifwasa tuyalu twa wantu. E nza ikituka se paradiso.—Lusengomono 16:14, 16.
Yuvu ya Longokela
1. Nkia sambu kitomene zayakana tufimpa?
2. Nkia mambu matatu kalonga Yesu kw’alongoki andi vo bafwete sambila?
3. Adieyi tufwete zaya mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
4. Nki i Kintinu kia Nzambi? Nani i Ntinu?
5. Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila? Nki kiyala?
6, 7. Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana?
8. Nani oyala yo Yesu?
9. Akwa beyala entwadi yo Yesu? Nkia ntangwa kayantika kubasola o Nzambi?
10. Ekuma yinina se nkubika azola vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto?
11. Ekuma o Yesu kavovesela alongoki andi basambanga kimana luzolo lwa Nzambi lwavangama ova nza nze kun’ezulu?
12. Nkia mambu mamfunu meyikwanga muna Lusengomono 12:10?
13. Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu, nkia nluta diatwasa?
14. Adieyi dibwanga wau vo Satana wavetwa ova nza?
15. Alweyi i luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto?
16, 17. O ungunza wa Daniele 2:44 adieyi ukutulonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
18. E vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu aweyi yiyikilwanga?
19, 20. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza yamu wau?
21. E Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
22. Aweyi tuzayidi wo vo e Kintinu ke kiayiza mu ntangwa Yesu kakala ova ntoto ko ngatu mu ntangwa kafulwa?
23. (a) E Kintinu kia Nzambi nkia ntangwa kiayantik’o yala? (b) Nkia mambu tulongoka muna kapu kilanda?


text:
Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi
Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi to Kôngo Demokratiki to Kôngo-Kinsasa kele yinsi na Afelika ya Kati. Bayinsi ya pène-pène na yawu kele Repubilika ya Kôngo, Repubilika ya Afelika ya Kati, Sudan, Uganda, Rwanda, Burundi, Zambia ná Ngola. Kôngo-Kinsasa kele yinsi ya tatu na bunene ya Afelika.
Contents
Kinkulu[soba | edit source]
Tuka 2000 NK tî 500 BK bitembo ya babantu katuka londe sompaka na ndâmbu ya Kôngo ya ntângu yayi. Bantu ya kisina, bambekele, fwanaka sompa na dikabu ngele ya yinsi. Babantu yina kotisaka kisalu ya bilanga pe kisalu ya kibende tuka Afrika-Mputu.
Pène-pène na mvula 400 kimvuka mosi bandaka kukulisa na simu ya nzadi Lualaba. Nkûmbu ya kimvuka yayi vwandaka Upemba. Yawu kumaka Luba ya Ntotila na nima (pène-pène na 1585). Kimvuka ya mfunu ya nkaka vwandaka Kôngo ya Ntotila, yina butukaka pène-pène na mvula 1400 mpe zingaka tî 1885 na nsiku.
Luyalu ya Belezi (1908 – 1960)[soba | edit source]
Kôngo vwandaka koloni ya Belezi banda 1908 tî kuna 1960.
Vita ya yinsi (1960-1965)[soba | edit source]
Zaire (1971 – 1997)[soba | edit source]
Na nima ya mvula tânu ya vita mpe ya ngemba ve, Joseph-Désiré Mobutu, lieutenant général ya banwani, basisaka Kasa Vubu katuka kîti ya luyalu na ngolo na 1965. Mobutu nataka ngemba na yinsi, kasi luyalu na yandi vwezaka bansua ya muntu mpe salaka lukwikilu ya muntu samu na Mobutu kibeni.
Na bamvula kumi ya 1970 Mobutu salaka politiki ya kuzairisa (kifalanse: zaïrianisation). Na mvula 1971 yandi pesaka Kôngo zina ya yimpa, Zaire, yina kele mpila ya kupola ya mpovo ya kikôngo, Nzadi.
Transition (1996 – bubu)[soba | edit source]
Na mvula 2005 Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi me kuzwa misiku ya yinsi ya yimpa. Banda misiku yayi nzila me zibulama samu na kumanisa transition na nswalu nyonso na kubimisa nsiku ya maponama ke kwiza. Kimvuka ya kimpwanza ya kupona (Commission electorale independante) salaka maponama samu na ntwadisi ya yinsi ná luyalu ya yinsi na 30.7.2006. Joseph Kabila nungaka Jean-Pierre Bemba ná bakandida ya nkaka na maponama ya ntwadisi ya nsi.
Bêsi[soba | edit source]
Kibuka ya bantu ya nene kele:
- baluba 18 %
- bakôngo 16,1 %
- bankundu 13,5 %
- banyarwanda ná banyamulenge 10,3 %
- bazande 6,1%
- babangi ná bangala 5,8%
- bantu ya nkaka 30,2%
Bandînga[soba | edit source]
Ndînga ya kisalu ya Kôngo-Kinsasa yawu kele kifalanse. Bandînga ya bwala kele kikôngo, kiluba, kiswahili na lingala. Yinsi ke tembikisa bandînga yina nyonso na kuloza ata mosi ve. Bandînga ya nkaka ya yinsi yawu kele samu na lukumu ya yinsi ya Kongo yina luyalu ke kwiza kakila.
Lukwikilu[soba | edit source]
- bana ya Yesu ya katolika 70%
- bana ya Yesu ya misioni 20%
- bana ya Kimbangu 10%
- basilamu 10%
- lukwikilu ya bambuta 10%
Malongi ya ntoto[soba | edit source]
Nzadi Kôngo ná bana-nzadi ya yandi ke sabuka yinsi ya mvimpa. Nzadi Kôngo ke kabula Kôngo-Balazavile na Kôngo-Kinsasa. Nzadi Ubangi kele ndilu na Yinsi ya Afelika ya Kati. Uganda kele na simu ya Mazanga Mobutu na Rwitanzige. Rwanda kele na simu ya Kivu. Burundi na Tanzania kele na simu ya Tanganyika. Dizanga Mweru ye nzadi Luapula salama bonso ndilu na Zambia. Kwango na Kasâyi ke lânda ndilu ya Ngola.
Bizûnga[soba | edit source]
Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi kele na bizûnga makûmi zôle na tânu, na mbânza Kinsasa.
Politiki[soba | edit source]
Politiki ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi
Minsiku ya leta[soba | edit source]
Bantwadisi ya nsi[soba | edit source]
- 1960 - 1965 Joseph Kasa Vubu
- 1965 - 1997 Mobutu Sese Seko
- 1997 - 2001 Laurent Kabila
- 2001 - Joseph Kabila
Bantumwa ya ntete[soba | edit source]
- 1960 - 1960 Patrice Lumumba
- 1961 - 1961 Joseph Ileo
- 1961 - 1964 Cyrille Adoula
- 1964 - 1965 Moise Tshombe
- 1965 - 1965 Evariste Kimba
- 1965 - 1966 Léonard Mulamba
- 1966 - 1977 ?
- 1977 - 1979 Mpinga Kasenga
- 1979 - 1980 Bo-Boliko Lokonga Mihambo
- 1980 - 1981 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1981 - 1982 Joseph Untube N'singa Udjuu
- 1982 - 1986 Kengo Wa Dondo
- 1987 - 1988 Mabi Mulumba
- 1988 - 1988 Sambwa Pida Nbagui
- 1988 - 1990 Kengo wa Dondo
- 1990 - 1991 Lunda Bululu
- 1991 - 1991 Mulumba Lukoji
- 1991 - 1991 Étienne Tshisekedi
- 1991 - 1991 Bernardin Mungul Diaka
- 1991 - 1992 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1992 - 1993 Étienne Tshisekedi
- 1993 - 1994 Faustin Birindwa
- 1994 - 1997 Kengo Wa Dondo
- 1997 - 1997 Étienne Tshisekedi
- 1997 - 1997 Likulia Bolongo
- 2007 - ??? Antoine GIZENGA