text: 12 Na mvula ya nsambwadi ya Yehu,+ Yehoashi+ kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula 40 na Yeruzalemi. Zina ya mama na yandi Sibia muntu ya Bere-sheba.+2 Yehoashi landaka kusala mambu ya mbote na meso ya Yehowa bilumbu yonso yina nganga-nzambi Yehoyada longaka yandi.3 Kansi bo katulaka ve bisika ya kunanguka,+ mpi bantu vandaka kaka kutambika mpi kupesa midinga ya bimenga na zulu ya bisika ya kunanguka.4 Yehoashi tubilaka banganga-nzambi nde: “Beno baka mbongo yonso yina bo ke nata na nzo ya Yehowa sambu na makabu ya santu,+ mbongo yina konso muntu ke futa,+ ntalu yina muntu* me zenga, mpi mbongo yonso yina ntima ya konso muntu ke pusa yandi na kunata na nzo ya Yehowa.+5 Banganga-nzambi ta baka yo bo mosi na bantu na bo yina ke pesaka mbongo* mpi ta sadila yo sambu na kuyidika nzo, konso kisika yina kele ya kubeba.”+6 Na mvula ya 23 ya ntotila Yehoashi, banganga-nzambi vandaka me yidika ntete ve bisika ya kubeba na nzo.+7 Yo yina ntotila Yehoashi bingaka nganga-nzambi Yehoyada+ ti banganga-nzambi ya nkaka mpi tubilaka bo nde: “Sambu na nki beno ke yidika ve bisika yina me beba na nzo? Beno baka diaka ve mbongo na bantu na beno yina ke pesa mbongo, katula kaka kana beno ke sadila yo sambu na kuyidika nzo.”+8 Ebuna banganga-nzambi ndimaka na kubaka diaka ve mbongo na bantu mpi na kutwadisa diaka ve kisalu ya kuyidika nzo.9 Ebuna nganga-nzambi Yehoyada bakaka sanduku+ mosi, tobulaka ditobo na mufiniku na yo, mpi yandi tulaka yo pene-pene ya mesa-kimenga na diboko ya kitata kana muntu ke kota na nzo ya Yehowa. Yo kele kisika yina banganga-nzambi yina vandaka bankengidi ya bakielo vandaka kutula mbongo yonso yina bantu vandaka kunata na nzo ya Yehowa.+10 Konso ntangu yina bo vandaka kumona nde mbongo vandaka mingi na kati ya sanduku, sekretere ya ntotila ti nganga-nzambi ya nene vandaka kukwisa, kuvukisa yo,* mpi kutanga mbongo yina bantu nataka na nzo ya Yehowa.+11 Bo vandaka kupesa mbongo yina bo tangaka na bantu yina bo tulaka sambu na kutwadisa kisalu yina bo vandaka kusala na nzo ya Yehowa. Ebuna bantu yina vandaka kufuta bantu ya ke salaka kisalu ya mabaya mpi bantu ya ke tungaka yina vandaka kusala na nzo ya Yehowa,+12 mpi bamaso ti bantu yina ke zengaka matadi. Bo nataka mpi banti ti matadi ya bo me zenga sambu na kuyidika bisika yina bebaka na nzo ya Yehowa, mpi bo sadilaka mbongo yina sambu na bisalu yonso ya nkaka yina bo salaka sambu na kuyidika nzo.13 Kansi, mbongo yina bantu nataka na nzo ya Yehowa, bo sadilaka ve ata ndambu sambu na kusala malonga ya nene ya arza, bima ya kufwila tiya, babolo, bampungi,+ to bima ya wolo to ya arza ya mitindu yonso sambu na nzo ya Yehowa.+14 Bo vandaka kupesa yo kaka na bantu yina vandaka kusala kisalu, mpi bo sadilaka yo sambu na kuyidika nzo ya Yehowa.15 Bantu yina bo vandaka kupesa mbongo sambu bo pesa yo na bantu ya kisalu, bo vandaka kulomba bo ve bakonti sambu bo vandaka bantu ya me fwana na kutudila ntima.+16 Kansi, mbongo ya makabu sambu na makambu+ ti mbongo ya makabu sambu na disumu, bo vandaka kunata yo ve na nzo ya Yehowa; yo vandaka ya banganga-nzambi.+17 Na ntangu yina Azaele+ ntotila ya Siria tombukaka sambu na kunwanisa Gati,+ mpi yandi botulaka yo, na nima yandi bakaka lukanu ya kunwanisa* Yeruzalemi.+18 Ebuna Yehoashi ntotila ya Yuda bakaka makabu yonso ya santu yina ba-nkaka na yandi Yehoshafati, Yehorami, mpi Ahazia bantotila ya Yuda santisaka, mpi makabu na yandi mosi ya santu ti wolo yonso yina vandaka na bisika ya kubumba bimvwama na nzo ya Yehowa mpi na nzo ya ntotila, ebuna yandi tindilaka yo Azaele ntotila ya Siria.+ Yo yina yandi katukaka na Yeruzalemi.19 Sambu na mambu ya nkaka ya Yehoashi salaka, yonso yina yandi salaka, keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Yuda?20 Kansi, bansadi na yandi vukanaka sambu na kusadila yandi komplo,+ mpi bo fwaka Yehoashi na nzo ya Mwa-Ngumba,*+ na nzila yina ke kulumukaka tii na Sila.21 Bansadi na yandi Yozakare mwana ya Shimeati mpi Yehozabadi mwana ya Shomere bantu bulaka yandi mpi fwaka yandi.+ Bo zikaka yandi ti ba-nkaka na yandi na Mbanza ya Davidi, ebuna mwana na yandi Amasia kumaka ntotila na kisika na yandi.+


c: text/html

text:
Landa Kukumisa Kimpeve na Nge Ngolo!
“Beno landa kutambula na mpeve.”—BAGALATIA 5:16.
BANKUNGA: 22, 75
1, 2. Inki mpangi-bakala mosi bakisaka sambu na kimpeve na yandi, nki yandi salaka?
ROBERT bakaka mbotika ntangu yandi vandaka toko, kansi yandi vandaka ve kibeni kubaka kieleka na mbalu. Yandi ke tuba nde: “Mono salaka ve ata kima mosi ya mbi, kansi kieleka vandaka me simba kibeni ve ntima na mono. Bantu vandaka kuyindula nde kimpeve na mono kele ya mbote mpenza, sambu mono vandaka kukwenda na balukutakanu yonso mpi kusala kisalu ya kimupasudi-nzila nsadisi konso mvula. Kansi kima mosi vandaka kukonda mono.”
2 Robert bakisaka kima yango kaka na nima ya makwela na yandi. Yandi vandaka kusala nsaka mosi ya Biblia ti nkento na yandi, bo vandaka kuyula bangiufula ya Biblia. Nkento na yandi zabaka Biblia mbote mpi vandaka kupesa bamvutu nswalu. Kansi mbala mingi Robert vandaka kuzaba ve bamvutu, yo vandaka kupesa yandi nsoni. Yandi ke tuba nde: “Yo vandaka kumonana bonso nde mono me zaba ve ata kima. Mono tubaka nde, ‘Kana mono muntu fwete twadisa nkento na mono na kimpeve, mono kele diaka ti mambu mingi ya kusala.’” Yandi salaka yo. Yandi ke tuba nde: “Mono longukaka Biblia mbala mingi kibeni, ntu na mono fulukaka ti mambu ya Biblia. Mono zabaka mambu mingi ya Biblia, kima ya kuluta mfunu kele nde kinduku na mono ti Yehowa kumaka ngolo.”
3. (a) Mbandu ya Robert ke longa beto nki? (b) Inki mambu ya mfunu beto ta longuka na disolo yai?
3 Mbandu ya Robert ke longa beto mambu mingi ya mfunu. Kuzaba mambu ya nkaka ya Biblia, kukwenda na balukutakanu mpi kusamuna ke tendula ve nde kimpeve na beto kele ngolo. Mbala ya nkaka na bamvula ya me luta, beto salaka bikesa sambu na kukumisa ngolo kimpeve na beto. Kansi beto fwete kuditadila diaka mbote-mbote sambu na kuzaba mambu yina beto lenda sala sambu kimpeve na beto kukuma diaka ngolo kibeni. (Bafilipi 3:16) Disolo yai ta pesa mvutu na bangiufula yai ya mfunu: (1) Inki lenda sadisa beto na kuzaba kana kimpeve na beto kele ngolo to ve? (2) Inki beto lenda sala sambu kimpeve na beto kukuma ngolo? (3) Inki mutindu kimpeve ya ngolo lenda sadisa beto?
INKI LENDA SADISA BETO NA KUZABA KANA KIMPEVE NA BETO KELE NGOLO TO VE?
4. Ndongisila ya kele na Baefezo 4:23, 24 ke tadila banani?
4 Ntangu beto kumaka kusadila Nzambi, beto salaka bansoba mingi na luzingu na beto. Ata na nima ya mbotika, beto ke landaka kusala bansoba. Biblia ke tuba nde: “Beno fwete landa kukuma ya mpa na ngolo yina ke twadisaka mabanza na beno.” (Baefezo 4:23, 24) Sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka, beto fwete landa kusala bansoba. Ata beto me sadilaka Yehowa bamvula mingi, beto fwete landa kukumisa kinduku na beto ti yandi ngolo.—Bafilipi 3:12, 13.
5. Inki bangiufula lenda sadisa beto na kubakisa kana beto kele bantu ya kimpeve to ve?
5 Beto yonso, bambuta mpi baleke, fwete kuditadila na masonga yonso. Kudiyula nde: ‘Keti mono ke yela na kimpeve? Keti mono ke sala bikesa sambu na kukuma bonso Kristu? Bikalulu na mono mpi mambu yina mono ke salaka na Nzo ya Kimfumu ke monisaka nde mono kele muntu ya nki mutindu? Masolo na mono ke monisaka nde mono ke zolaka kibeni nki mambu? Mutindu na mono ya kulonguka, ya kulwata, ya kuyidika nitu mpi ya kutadila bandongisila ke monisaka nde mono kele muntu ya nki mutindu? Inki mono ke salaka kana mono me kutana ti mpukumuna? Keti mono kele muntu ya kuyela na kimpeve?’ (Baefezo 4:13) Bangiufula yai lenda sadisa beto na kuditadila kana beto me yelaka na kimpeve to ve.
6. Inki lenda sadisa beto diaka na kuzaba kana kimpeve na beto kele ngolo to ve?
6 Bantangu ya nkaka, yo kele mfunu na kuyula bantu ya nkaka na kusonga beto kana kimpeve na beto kele ngolo to ve. Ntumwa Polo tendulaka nde muntu ya kinsuni ke bakisaka ve nde mutindu na yandi ya kuzinga ke sepedisa ve Nzambi. Kansi muntu ya kimpeve ke bakisaka mutindu Nzambi ke tadilaka mambu. Yandi ke zabaka nde Yehowa ke sepelaka ve ti bantu yina ke tulaka ve dikebi na mambu ya kimpeve. (1 Bakorinto 2:14-16; 3:1-3) Kana mpangi mosi me yantika kuyedisa bangindu ya kinsuni, bankuluntu ya kele ti mabanza ya Kristu ke bakisaka nswalu mpi ke sadisaka yandi. Kana bankuluntu ke sadisa nge, keti nge ke ndimaka lusadisu na bo mpi ke salaka bansoba? Kusala mutindu yina ta sadisa nge na kukumisa kimpeve na nge ngolo.—Longi 7:5, 9.
KUMISA KIMPEVE NA NGE NGOLO
7. Inki ke monisa nde kuvanda muntu ya kimpeve ke tendula kaka ve kuzaba Biblia?
7 Sambu na kukumisa kimpeve na beto ngolo, beto fwete suka kaka ve na kuzaba Biblia. Ntotila Salomo zabaka mambu mingi ya Yehowa, Yehowa ndimaka nkutu nde Salomo kusonika bangogo na yandi ya nkaka na Biblia sambu yandi vandaka mayele. Kansi na nima, kinduku na yandi ti Yehowa bebaka mpi yandi bikalaka ve ya kwikama. (1 Bantotila 4:29, 30; 11:4-6) Yo ke monisa nde katula kuzaba Biblia, beto fwete landa kukumisa lukwikilu na beto ngolo. (Bakolosai 2:6, 7) Inki lenda sadisa beto?
8, 9. (a) Inki lenda sadisa beto na kukumisa lukwikilu na beto ngolo? (b) Ntangu beto ke longuka mpi ke yindula mingi, nki fwete vanda lukanu na beto? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
8 Na mvu-nkama ya ntete, Polo siamisaka Bakristu na ‘kukuma bantu ya kuyela’ na kimpeve. (Baebreo 6:1) Inki mutindu beto lenda sadila ndongisila yai? Mu mbandu, beto lenda longuka mukanda “Bikala na Zola ya Nzambi” sambu na kuzaba mutindu ya kusadila bansiku ya Biblia na luzingu na beto. Kana nge me longukaka dezia mukanda yai, nge lenda longuka mukanda ya nkaka yina ta kumisa lukwikilu na nge ngolo. (Bakolosai 1:23) Beto fwete yindula mpi mingi mambu yina beto ke tanga mpi kulomba Yehowa na kusadisa beto na kusadila yo na luzingu.
9 Ntangu beto ke longuka mpi ke yindula mingi, lukanu na beto fwete vanda ya kukuma kusepedisa Yehowa mingi mpi kulemfukila yandi. (Nkunga 40:8; 119:97) Beto fwete yambula mpi konso kima yina lenda kanga beto nzila ya kuyela na kimpeve.—Tito 2:11, 12.
10. Baleke fwete sala nki sambu na kukumisa kimpeve na bo ngolo?
10 Baleke, keti beno me kuditudilaka balukanu ya kimpeve? Mpangi-bakala mosi na Betele ke solulaka mbala mingi ti baleke yina ke zola kubaka mbotika, yandi ke yulaka bo balukanu na bo ya kimpeve. Yandi me bakisaka nde baleke ya nkaka ke vandaka ti bangindu ya mbote mpi ke zolaka kusadila luzingu na bo na kisalu ya Yehowa. Bankaka ke sepelaka kukuma bapasudi-nzila ya ntangu yonso, bankaka diaka ke zolaka kukwenda kusamuna na bisika yina mpusa kele mingi. Kansi baleke ya nkaka ke vandaka ve ti mvutu ya kupesa. Ziku, bo ke monaka ve mfunu ya kuditudila balukanu ya kimpeve. Leke, kudiyula nde: ‘Keti mono ke kwendaka na balukutakanu mpi ke samunaka kaka sambu na kusepedisa bibuti na mono? Keti mono mpi ke zola kusala kinduku na mono mosi ti Yehowa?’ Ya kieleka, beto yonso, baleke ti bambuta, fwete kuditudila balukanu ya kimpeve. Balukanu ya kimpeve ta sadisa beto na kukumisa kimpeve na beto ngolo.—Longi 12:1, 13.
11. (a) Inki beto fwete sala sambu na kukumisa kimpeve na beto ngolo? (b) Mbandu ya nani beto lenda landa?
11 Kana beto mona kifu yina ke lomba kusoba, beto fwete soba nswalu. Yo kele mfunu mingi na kusala yo sambu yo lenda natila beto luzingu to lufwa. (Baroma 8:6-8) Yehowa ke zabaka nde beto kele ve bantu ya kukuka, yo yina yandi ke sadisaka beto na nzila ya mpeve santu na yandi. Kansi beto mosi mpi fwete sala bikesa. Mpangi John Barr, yina salaka na Nto-Kimvuka, tangaka Luka 13:24 mpi tubaka nde: “Bampangi mingi ke yelaka ve na kimpeve sambu bo ke salaka ve bikesa ya me fwana.” Beto fwete landa mbandu ya Yakobi, yina kangaka wanzio tii ntangu wanzio sakumunaka yandi. (Kuyantika 32:26-28) Ata beto ke sepelaka na kutanga Biblia, beto fwete tanga yo ve bonso mikanda ya nkaka yina ke tubilaka bansaka. Beto fwete tanga yo na dikebi sambu na kuzwa bakieleka ya mfunu yina ta sadisa beto.
12, 13. (a) Inki lenda sadisa beto na kusadila mambu yina kele na Baroma 15:5? (b) Inki mutindu mbandu ya Piere mpi ndongisila yina yandi pesaka lenda sadisa beto? (c) Inki nge lenda sala sambu na kukumisa kimpeve na nge ngolo? (Tala lupangu “ Mambu Yina Nge Lenda Sala Sambu Nge Yela na Kimpeve.”)
12 Kana beto ke sala bikesa sambu na kukumisa kimpeve na beto ngolo, mpeve santu ya Yehowa ta sadisa beto na kusoba mutindu na beto ya kuyindula. Malembe-malembe, beto ta kuma kuyindula bonso Kristu. (Baroma 15:5) Mpeve santu lenda sadisa beto na kuyambula banzala ya mbi mpi kuyedisa bikalulu yina ke sepedisaka Nzambi. (Bagalatia 5:16, 22, 23) Kana beto ke mona nde bima ya kinsuni to biese ke baka kisika ya ntete na luzingu na beto, beto lemba ve. Beto landa kulomba Yehowa mpeve santu sambu yo sadisa beto na kutula dikebi na mambu ya kuluta mfunu. (Luka 11:13) Beto vila ve nde ntete ntumwa Piere vandaka ve kuyindula ntangu yonso bonso Kristu. (Matayo 16:22, 23; Luka 22:34, 54-62; Bagalatia 2:11-14) Kansi yandi lembaka ve, yo yina Yehowa sadisaka yandi. Malembe-malembe, Piere kumaka kuyindula bonso Kristu. Beto mpi lenda kuma kuyindula bonso Kristu.
13 Na nima, Piere tubilaka bikalulu ya mfunu yina ta sadisa beto. (Tanga 2 Piere 1:5-8.) Beto fwete sala bikesa sambu na kukuma ti bikalulu bonso kudiyala, kukanga-ntima, zola, mpi bikalulu ya nkaka ya mbote. Konso kilumbu, kudiyula nde, ‘Inki kikalulu mono lenda yedisa bubu yai sambu yo kumisa kimpeve na mono ngolo?’
SADILA MINSIKU YA BIBLIA NA MAMBU YONSO YA LUZINGU
14. Inki mutindu kimpeve ya mbote ke sadisaka muntu na mambu yonso ya luzingu?
14 Kana beto ke yindula bonso Kristu, yo ta monana na bikalulu na beto na kisalu, na nzo-nkanda, na bangogo na beto, mpi na balukanu na beto yonso. Balukanu na beto ta monisa nde beto ke sala bikesa sambu na kulanda mbandu ya Kristu. Sambu beto kele bantu ya kimpeve, beto ke zolaka ve nde kima mosi kubebisa kinduku na beto ti Yehowa. Kana beto me kutana ti mpukumuna, kimpeve na beto ta tanina beto. Na ntwala ya kubaka lukanu, beto fwete yindula mingi mpi kudiyula nde: ‘Inki minsiku ya Biblia lenda sadisa mono? Kana yo vandaka Kristu, nki yandi zolaka kusala? Inki mono fwete sala sambu Yehowa kusepela?’ Na ntwala ya kubaka konso lukanu, beto fwete yindula mingi bangiufula yai. Bika beto tubila mwa bambandu ya ke monisa mutindu ya kusala yo. Na konso lukanu ya beto ta tubila, beto ta sosa munsiku ya Biblia ya lenda sadisa beto na kubaka lukanu ya mbote.
15, 16. Inki mutindu kuyindula bonso Kristu lenda sadisa beto na (a) kupona nkwelani? (b) kupona banduku?
15 Kupona nkwelani. Munsiku ya Biblia ya lenda sadisa beto kele na 2 Bakorinto 6:14, 15. (Tanga.) Polo monisaka pwelele nde bantu ya kimpeve ke tadilaka ve mambu bonso bantu ya kinsuni. Bo ke yindulaka ve mutindu mosi. Inki mutindu munsiku yai lenda sadisa beto na kupona nkwelani?
16 Kupona banduku. Munsiku ya Biblia ya lenda sadisa beto kele na 1 Bakorinto 15:33. (Tanga.) Muntu ya kimpeve ke kangamaka ve ti bantu yina lenda bebisa lukwikilu na yandi. Yindula mutindu nge lenda sadila munsiku yai na mambu mingi ya luzingu na nge. Mu mbandu, mutindu na nge ya kusadila Internet mpi kupona banduku ya kusakana ti bo.
17-19. Inki mutindu kimpeve ya mbote lenda sadisa nge na (a) kubuya bisalu ya kukonda mfunu? (b) kuditudila balukanu ya mbote? (c) kutula ngemba?
17 Mambu yina lenda bebisa kimpeve na beto. Munsiku ya Biblia ya lenda sadisa beto kele na Baebreo 6:1. (Tanga.) Inki kele “bisalu ya kufwa” yina beto fwete buya? Yo kele bisalu ya kukonda mfunu yina ke sadisaka ve muntu na kukumisa kimpeve ngolo. Bantendula yai lenda sadisa beto na kupesa mvutu na bangiufula yai: ‘Keti kisalu yai kele mbote to yo me konda mfunu? Keti mono fwete kudipesa na kisalu yai? Sambu na nki mono fwete vukana ve ti bantu yina ke sosa kusoba mambu ya nsi-ntoto?’
18 Balukanu ya kimpeve. Na Disolo na Zulu ya Ngumba, Yezu pesaka bandongisila ya mbote na yina me tala balukanu. (Matayo 6:33) Muntu ya kimpeve ke tulaka Kimfumu na kisika ya ntete na luzingu na yandi. Munsiku yai lenda sadisa beto na kupesa mvutu na bangiufula yai: ‘Na nima ya kubaka diplome, keti mono fwete sala banzo-nkanda ya nda? Keti mono fwete ndima konso kisalu yina?’
19 Kukonda kuwakana ti mpangi. Ndongisila yina Polo pesaka Bakristu ya Roma lenda sadisa beto ntangu beto ke wakana ve ti mpangi mosi. (Baroma 12:18) Beto ke landaka mbandu ya Kristu, yo yina beto ke salaka bikesa “sambu na kuzinga na ngemba ti bantu yonso.” Inki beto ta sala kana beto ke wakana ve ti mpangi mosi? Keti beto ke zolaka ve kundima bangindu ya bantu ya nkaka? Keti bantu me zabaka beto bonso bantu ya ke tulaka ngemba?—Yakobo 3:18.
20. Sambu na nki nge fwete landa kukumisa kimpeve na nge ngolo?
20 Bambandu yai ke monisa mutindu minsiku ya Biblia lenda sadisa beto na kubaka balukanu yina ta monisa nde Nzambi ke twadisaka luzingu na beto na nzila ya mpeve santu. Kana kimpeve na beto kele ngolo, beto ta zinga na ngemba mpi na kiese. Robert, yina beto tubilaka, ke tuba nde: “Banda kinduku na mono ti Yehowa me kumaka ngolo, mono me kumaka tata mpi nkwelani ya mbote. Luzingu na mono me kumaka ya kiese mpi ya ngemba.” Kana beto ke sala bikesa sambu na kukumisa kimpeve na beto ngolo, beto ta baka mambote mingi. Beto ta kuma kuzinga na kiese banda bubu mpi ta baka “luzingu ya kieleka” na bilumbu ke kwisa.—1 Timoteo 6:19.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KUDIPESA NA KISALU YA KUSAMUNA
Mutindu ya Kulonguka Biblia ti Muntu na Nsadisa ya Kamukanda Nsangu ya Mbote
Tanga ngiufula yina kele na bisono ya ndombe mingi sambu na kusadisa muwi na kutula dikebi na bangindu ya mfunu.
Tanga paragrafe ya ke landa.
Tanga baverse yina bo me tengimisa bisono, mpi sadila bangiufula na mayele yonso sambu na kusadisa muwi na kubakisa mutindu baverse ke pesa mvutu na ngiufula yango.
Kana kele ti paragrafe ya nkaka na nsi ya ngiufula yango, vutukila kitambi ya 2 mpi ya 3. Kana kele ti video na jw.org yina ke wakana ti ngiufula yango, songa yo na muwi ntangu beno ke solula.
Sambu na kuzikisa nde muwi ke bakisa ngindu ya mfunu, lomba yandi na kupesa mvutu na ngiufula yina kele ti nimero.


text:
Ruti me songa Naomi mambu ya me tala ntima ya mbote ya Boazi (17-23)
2 Naomi vandaka ti mpangi mosi ya bakala na yandi, yina vandaka ti kimvwama mingi, zina na yandi Boazi.+ Yandi vandaka muntu ya dibuta ya Elimeleki.2 Ruti muntu ya Moabi tubilaka Naomi nde: “Pardo, pesa mono nzila ya kukwenda na bilanga mpi ya kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga+ na kati ya misusu ya bambuma na nima ya konso muntu yina ta ndima mono.” Naomi tubilaka yandi nde: “Kwenda, mwana na mono.”3 Ebuna Ruti basikaka mpi kwendaka kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga na nima ya bantu ya ke katulaka bima na bilanga. Kukonda kuzaba, yandi kumaka na kilanga ya Boazi,+ muntu mosi ya dibuta ya Elimeleki.+4 Kaka na ntangu yina Boazi katukaka na Betelemi mpi kwisaka, ebuna yandi tubilaka bantu ya ke katulaka bambuma nde: “Yehowa kuvanda ti beno.” Bo vutulaka nde: “Yehowa kusakumuna nge.”5 Ebuna Boazi yulaka leke ya bakala yina vandaka kutwadisa bantu ya ke katulaka bambuma nde: “Mwana-nkento yai kele na dibuta ya nani?”6 Leke ya bakala yina vandaka kutwadisa bantu ya ke katulaka bambuma vutudilaka yandi nde: “Mwana-nkento yai kele muntu ya Moabi;+ yandi katukaka na banseke ya Moabi+ mpi kwisaka ti Naomi.7 Yandi yulaka nde: ‘Pardo, keti mono lenda lokuta bima yina ke bikalaka na bilanga+ mpi kuvukisa misusu* ya bambuma yina bo me zenga ya ke bikala na nima ya bantu yina ke katula bima na bilanga?’ Yandi kele kaka ya kutelama katuka ntangu yandi kwisaka na suka tii kaka ntangu yai ya yandi me vanda na madidi sambu na kupema fioti.”8 Ebuna Boazi tubilaka Ruti nde: “Wa, mwana na mono. Kukwenda ve kulokuta bima yina ke bikalaka na kilanga ya nkaka, mpi kukwenda ve na kisika ya nkaka; bikala pene-pene ya bansadi na mono ya bankento.+9 Tula meso na nge kaka na kilanga yina bo ke katula bambuma, mpi kwenda ti bo. Mono me songa baleke ya babakala na kusimba* nge ve. Kana nge wa nzala ya masa, kwenda kisika mabungu ya masa kele mpi nwa masa yina baleke ya babakala me baka.”10 Ebuna yandi bwaka luse na ntoto, fukamaka mpi tubilaka Boazi nde: “Inki mutindu nge me ndima mono, mpi sambu na nki nge me tudila mono dikebi, ata mono kele munzenza?”+11 Boazi vutudilaka yandi nde: “Bo me zabisa mono mambu yonso ya nge me sala sambu na bokilo na nge ya nkento na nima ya lufwa ya bakala na nge mpi mutindu nge bikaka tata na nge, mama na nge, ti ntoto ya bampangi na nge sambu na kukwenda na bantu yina nge zabaka ve na ntwala.+12 Bika Yehowa kufuta nge sambu na mambu yina nge me sala,+ mpi bika nde Yehowa Nzambi ya Izraele, yina nge me kwisa kusosa lutaninu+ na nsi ya mapapu na yandi, kupesa nge lufutu ya kukuka.”*13 Ebuna Ruti tubaka nde: “Mfumu na mono, bika mono ndimama na meso na nge, sambu nge me lembika mono mpi nge me tuba na nsadi na nge na mutindu ya ke pesa kikesa,* ata mono kele ve na kati ya bansadi na nge.”14 Na ntangu ya kudia, Boazi tubilaka yandi nde: “Kwisa awa, dia ndambu ya mampa, mpi kotisa yo na masa yai ya ngani.” Yo yina yandi vandaka pene-pene ya bantu yina ke katulaka bima na bilanga. Na nima Boazi pesaka Ruti ndambu ya bambuma ya kukalanga, ebuna yandi diaka mpi fulukaka, mpi yandi bikalaka ti ndambu ya nkaka.15 Ntangu yandi telamaka sambu na kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga,+ Boazi songaka bansadi na yandi ya babakala nde: “Beno pesa yandi nzila ya kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga ata na kati ya misusu* ya bambuma yina bo me zenga, mpi beno niokula yandi ve.+16 Beno fwete bendila yandi ndambu ya misusu na banti yina bo me zenga, beno bika yo na nima sambu yandi lokuta bima yina ke bikalaka na bilanga, mpi beno tuba ve ata kima mosi sambu na kukanga yandi nzila.”17 Yo yina yandi landaka kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga tii na nkokila.+ Ntangu yandi tutaka bambuma yina yandi lokutaka, yo vandaka kiteso ya efa mosi* ya orze.18 Yandi bakaka yo mpi kwendaka na mbanza, mpi bokilo na yandi ya nkento monaka bambuma yina yandi lokutaka. Ruti basisaka mpi madia yina bikalaka+ ntangu yandi diaka mpi fulukaka, ebuna yandi pesaka yandi yo.19 Bokilo na yandi tubilaka yandi nde: “Na wapi nge lokutaka bima bubu yai? Na wapi nge salaka? Bika nde muntu yina monaka nge kubaka lusakumunu.”+ Ebuna Ruti songaka bokilo na yandi na kilanga ya nani yandi salaka. Yandi tubaka nde: “Zina ya muntu yina mono salaka na kilanga na yandi bubu kele Boazi.”20 Yo yina Naomi tubilaka bokilo na yandi nde: “Bika nde Yehowa, yina me monisa zola na yandi ya kwikama na bantu ya moyo mpi na bafwa,+ kusakumuna yandi.” Naomi yikaka nde: “Muntu yina kele mpangi na beto.+ Yandi kele mosi na kati ya bantu yina lenda sumba beto diaka.”*+21 Ebuna Ruti muntu ya Moabi tubaka nde: “Boazi songaka mono mpi nde, ‘Bikala pene-pene ya baleke ya babakala tii kuna bo ta manisa kukatula bima na mono yonso na bilanga.’”+22 Yo yina, Naomi tubilaka bokilo na yandi Ruti nde: “Mwana na mono, yo kele mbote mingi nde nge kwenda ti bansadi na yandi ya bankento na kisika nde bo yangisa nge na kilanga ya nkaka.”23 Yandi bikalaka pene-pene ya bansadi ya Boazi ya bankento mpi lokutaka bambuma tii kuna nsungi ya kukatula bambuma ya orze+ ti ya ble manaka. Yandi landaka kuzinga ti bokilo na yandi.+


text: 7 Ebuna bantu ya Kiriati-yearimi kwisaka, bo bakaka Sanduku ya Yehowa, mpi bo nataka yo na nzo ya Abinadabi+ na zulu ya ngumba ya fioti. Bo santisaka mwana na yandi Eleazare sambu yandi tanina Sanduku ya Yehowa.2 Katuka kilumbu yina Sanduku kumaka na Kiriati-yearimi, ntangu mingi lutaka, bamvula 20, mpi nzo ya Izraele ya mvimba yantikaka kusosa* Yehowa.+3 Ebuna Samuele tubilaka nzo ya mvimba ya Izraele nde: “Kana beno ke vutukila Yehowa na ntima na beno+ ya mvimba, beno katula banzambi ya banzenza+ mpi biteki ya Ashtoreti+ na kati na beno, beno pesa ntima na beno ya mvimba na Yehowa mpi beno sadila kaka yandi,+ ebuna yandi ta gulusa beno na maboko ya bantu ya Filistia.”+4 Yo yina bantu ya Izraele katulaka biteki ya Babaale mpi ya Ashtoreti mpi bo sadilaka kaka Yehowa.+5 Ebuna Samuele tubaka nde: “Beno vukisa Izraele ya mvimba na Mispa,+ mpi mono ta samba Yehowa sambu na beno.”+6 Yo yina, bo vukanaka na Mispa; bo bakaka masa, bo tiamunaka yo na ntwala ya Yehowa, mpi bo buyaka madia kilumbu yina.+ Kuna bo tubaka nde: “Beto me sala masumu na ntwala ya Yehowa.”+ Ebuna Samuele yantikaka kusambisa+ bantu ya Izraele na Mispa.7 Ntangu bantu ya Filistia waka nde bantu ya Izraele me vukana na Mispa, bamfumu ya bantu ya Filistia+ tombukaka sambu na kunwanisa Izraele. Ntangu bantu ya Izraele waka diambu yina, bo waka bantu ya Filistia boma.8 Yo yina, bantu ya Izraele tubilaka Samuele nde: “Kuyambula ve na kubinga Yehowa Nzambi na beto sambu yandi sadisa beto+ mpi yandi gulusa beto na maboko ya bantu ya Filistia.”9 Ebuna Samuele bakaka mwana-dimeme yina ke nwa mabele mpi tambikaka yo bonso dikabu ya mvimba ya kuyoka+ sambu na Yehowa; mpi Samuele bingaka Yehowa sambu na kulomba yandi na kusadisa Izraele, ebuna Yehowa ndimaka kisambu na yandi.+10 Ntangu Samuele vandaka kupesa dikabu ya kuyoka, bantu ya Filistia pusanaka sambu na kunwanisa Izraele. Ebuna Yehowa tindilaka bo makelele ya ngolo ya nzasi+ na kilumbu yina, mpi yandi kumisaka bo kisaka-saka,+ mpi bantu ya Izraele bedisaka bo.+11 Yo yina, bantu ya Izraele basikaka na Mispa mpi bo landaka bantu ya Filistia, bo fwaka bo tii na sudi ya Bete-kare.12 Ebuna Samuele bakaka ditadi+ mpi tulaka yo na kati-kati ya Mispa mpi Yeshana, mpi yandi pesaka yo zina Ebenezere,* sambu yandi tubaka nde: “Tii ntangu yai Yehowa ke sadisa beto.”+13 Na mutindu yina bantu ya Izraele bedisaka bantu ya Filistia, mpi bo kwisaka diaka ve kukota na teritware ya Izraele;+ diboko ya Yehowa vandaka kaka kunwanisa bantu ya Filistia bilumbu yonso ya Samuele.+14 Diaka, bambanza yina bantu ya Filistia bakaka na Izraele vutukaka na Izraele, yantika na Ekroni tii na Gati, mpi Izraele bakaka diaka bateritware na bo na maboko ya bantu ya Filistia.Ngemba vandaka mpi na kati ya Izraele ti bantu ya Amore.+15 Samuele landaka kusambisa Izraele luzingu na yandi ya mvimba.+16 Konso mvula yandi vandaka kukwenda na Betele,+ na Gilgale,+ mpi na Mispa;+ yandi vandaka kusambisa Izraele na bisika yina yonso.17 Kansi yandi vandaka kuvutuka na Rama,+ sambu nzo na yandi vandaka kuna, mpi yandi vandaka kusambisa Izraele kuna. Yandi tungilaka Yehowa mesa-kimenga kuna.+


text: 20 Na nima, bantu ya Moabi+ ti bantu ya Amoni,+ kumosi ti bantu ya nkaka ya Amonimi,* kwisaka kunwanisa Yehoshafati.2 Yo yina bo songaka Yehoshafati nde: “Kimvuka mosi ya nene ya bantu me kwisa kunwanisa nge, bo me katuka na ndambu ya nzadi-mungwa,* na Edomi,+ mpi bo kele kuna na Azazoni-tamare, disongidila, Ene-gedi.”+3 Ebuna Yehoshafati waka boma, mpi yandi bakaka lukanu ya* kusosa Yehowa.+ Yo yina, yandi songaka bantu yonso ya Yuda na kubuya madia.4 Na nima bantu ya Yuda vukanaka sambu na kuyula Yehowa;+ bo katukaka na bambanza yonso ya Yuda sambu na kukwisa kuyula Yehowa.5 Ebuna Yehoshafati telamaka na kati ya dibundu ya Yuda mpi ya Yeruzalemi, na nzo ya Yehowa na ntwala ya kibansala ya mpa,6 mpi yandi tubaka nde:“O Yehowa Nzambi ya ba-nkaka na beto, keti nge kele ve Nzambi na zulu;+ keti nge ke yalaka ve bimfumu yonso ya makanda?+ Ngolo mpi kikesa kele na diboko na nge, mpi muntu mosi ve lenda telama na ntwala na nge.+7 O Nzambi na beto, keti nge kulaka ve bantu ya insi yai na ntwala ya bantu na nge Izraele mpi nge pesaka yo bonso dikabu ya mvula na mvula na bana* ya nduku na nge Abrahami?+8 Bo kumaka kuzinga kuna, mpi bo tungilaka nge kisika ya santu kuna sambu na zina na nge,+ bo tubaka nde,9 ‘Kana mpasi kubwila beto, yo vanda na nzila ya mbele ya bitumba, ya lusambisu ya mbi, ya kipupa, to ya nzala, bika beto telama na ntwala ya nzo yai mpi na ntwala na nge (sambu zina na nge kele na nzo yai)+ mpi beto binga nge sambu nge sadisa beto na bampasi na beto, mpi bika nde nge wa mpi nge gulusa beto.’+10 Ntangu yai, tala bantu ya Amoni, ya Moabi, mpi ya ntoto ya bangumba ya Seire,+ yina nge pesaka ve bantu ya Izraele nzila ya kukota na insi na bo ntangu bo vandaka kubasika na insi ya Ezipte. Bo balukaka na ndambu ya nkaka mpi bo manisaka bo ve.+11 Ntangu yai bo ke futa beto na mutindu bo ke kwisa kukula beto na ntoto na nge yina nge pesaka beto bonso dikabu.+12 O Nzambi na beto, keti nge ta pesa bo ve ndola?+ Sambu beto kele ve na ngolo na ntwala ya kimvuka yai ya nene ya bantu ya ke kwisa kunwanisa beto; mpi beto me zaba ve mambu ya beto fwete sala,+ kansi meso na beto ke tala kaka nge.”+13 Na ntangu yina, bantu yonso ya Yuda telamaka na ntwala ya Yehowa, kumosi ti bana na bo ya fioti, bankento na bo, mpi bana na bo.*14 Ebuna na kati-kati ya dibundu, mpeve ya Yehowa kwisilaka Yahaziele, mwana ya Zekaria mwana ya Benaya mwana ya Yeyele mwana ya Matania, Mulevi na kati ya bana ya Asafi.15 Yandi tubaka nde: “Beno tula dikebi, beno bantu yonso ya Yuda, bantu ya Yeruzalemi, mpi ntotila Yehoshafati! Yehowa ke tubila beno nde, ‘Beno wa boma ve mpi beno tekita ve sambu na kimvuka yai ya nene ya bantu, sambu bitumba kele ve ya beno kansi ya Nzambi.+16 Mbasi beno kulumuka sambu na kunwana ti bo. Bo ta vanda bo ke kwisa kutombuka na kisika ya kulutila na Sisi, mpi beno ta mona bo na nsuka ya muwanda na ntwala ya ntoto-makanga ya Yeruele.17 Beno ta vanda ve na mfunu ya kunwana bitumba yai. Beno telama pana, beno nikana ve,+ mpi beno mona mutindu Yehowa ke gulusa beno.*+ O Yuda mpi Yeruzalemi, beno wa boma ve mpi beno tekita ve.+ Mbasi beno kwenda kunwana ti bo, mpi Yehowa ta vanda ti beno.’”+18 Na mbala mosi Yehoshafati fukamaka luse na ntoto, ebuna bantu yonso ya Yuda mpi bantu ya Yeruzalemi fukamaka luse na ntoto na ntwala ya Yehowa sambu na kusambila Yehowa.19 Na nima, Balevi yina vandaka bana ya Kohati+ mpi bana ya Kora telamaka sambu na kukumisa Yehowa Nzambi ya Izraele na ndinga ya ngolo kibeni.+20 Bo telamaka na suka-suka mpi bo kwendaka na ntoto-makanga ya Tekoa.+ Ntangu bo vandaka kukwenda, Yehoshafati telamaka mpi tubaka nde: “Beno wa mono, O beno bantu ya Yuda mpi beno bantu ya Yeruzalemi! Beto kwikila na Yehowa Nzambi na beno sambu beno kuka kubikala ngolo.* Beno kwikila na bambikudi na yandi,+ ebuna beno ta nunga.”21 Na nima ya kusolula ti bantu, yandi solaka bantu sambu na kuyimbila+ Yehowa mpi kukumisa yandi ti bilele ya santu ntangu bo vandaka kukwenda na ntwala ya bantu yina vandaka ti binwaninu; bo vandaka kutuba nde: “Beno pesa Yehowa matondo, sambu zola na yandi ya kwikama ke zingaka kimakulu.”+22 Ntangu bo yantikaka kuyimba na kiese bankunga ya kukumisa Nzambi, Yehowa tulaka bantu bo bumbana sambu na kunwanisa bantu ya Amoni, ya Moabi, mpi ya ntoto ya bangumba ya Seire yina vandaka kukota na ngolo na Yuda, ebuna bantu yina fwisanaka.+23 Bantu ya Amoni mpi bantu ya Moabi balukilaka bantu ya ntoto ya bangumba ya Seire+ sambu na kufwa bo mpi kumanisa bo; mpi ntangu bo manisaka kufwa bantu ya Seire, bo sadisaka na kufwisana.+24 Kansi ntangu bantu ya Yuda kumaka na nzo-zulu ya nkengi ya ntoto-makanga+ mpi bo talaka na ndambu ya kimvuka yina ya bantu, bo monaka bamvumbi na bo me lala kuna na ntoto;+ muntu mosi ve bikalaka na luzingu.25 Yo yina, Yehoshafati ti bantu na yandi kwisaka sambu na kubaka bima ya bantu yina, mpi na kati na yo bo monaka bima mingi, bilele mingi, mpi bima mingi ya ntalu, yina bo katulaka bo mpi bo bakaka yo sambu na bo mosi tii kuna bo vandaka diaka ve na mpila ya kunata yo.+ Bo salaka bilumbu tatu na kunata bima yina bo bakaka, sambu yo vandaka mingi.26 Na kilumbu ya iya bo vukanaka na Muwanda* ya Beraka, sambu kuna bo kumisaka* Yehowa. Yo yina bo pesaka kisika yina zina Muwanda ya Beraka*+—tii bubu yai.27 Ebuna bantu yonso ya Yuda ti ya Yeruzalemi, mpi Yehoshafati na ntwala na bo, vutukaka na Yeruzalemi na kiese, sambu Yehowa sadisaka bo na kununga bambeni na bo.+28 Bo kwisaka na Yeruzalemi ti bima ya kubudila miziki ya kele ti bansinga, bakidare,+ mpi bampungi,+ ebuna bo kwendaka na nzo ya Yehowa.+29 Mpi boma ya Nzambi simbaka bimfumu yonso ya bansi yina ntangu bo waka nde Yehowa nwanaka ti bambeni ya Izraele.+30 Ebuna kimfumu ya Yehoshafati vandaka na ngemba, mpi Nzambi na yandi landaka kupesa yandi ngemba na bandambu yonso.+31 Yehoshafati landaka kuyala Yuda. Yandi vandaka ti bamvula 35 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula 25 na Yeruzalemi. Zina ya mama na yandi Azuba, mwana ya Shili.+32 Yandi landaka kutambula na nzila ya tata na yandi Aza.+ Yandi yambulaka yo ve, mpi yandi salaka mambu ya mbote na meso ya Yehowa.+33 Kansi bo katulaka+ ve bisika ya kunanguka, mpi bantu yidikaka ntete ve ntima na bo sambu na Nzambi ya ba-nkaka na bo.+34 Sambu na mambu ya nkaka ya Yehoshafati salaka, katuka na luyantiku tii na nsuka, bo me sonikaka yo na masonama ya Yehu+ mwana ya Hanani,+ yina bo kotisaka na Mukanda ya Bantotila ya Izraele.35 Na nima, Yehoshafati ntotila ya Yuda salaka kuwakana ti Ahazia ntotila ya Izraele, yina vandaka kusala mambu ya mbi.+36 Yo yina, yandi wakanaka na kutunga bamaswa sambu na kukwenda na Tarsisi,+ mpi bo tungaka bamaswa na Esioni-gebere.+37 Kansi, Eliezere mwana ya Dodavahu ya Maresha tubilaka Yehoshafati mambu ya mbikudulu nde: “Sambu nge me sala kuwakana ti Ahazia, Yehowa ta fwa bisalu na nge.”+ Yo yina, bamaswa yina fwaka,+ mpi yo kukaka ve kukwenda na Tarsisi.


text:
Elisa Monaka Bapusu-Pusu ya Ke Pela Tiya—Keti Nge mpi Ke Monaka Yo?
Ntotila ya Siria vandaka kusosa Elisa, profete ya Nzambi, sambu na kufwa yandi mpi yandi tindaka bantu na kulanda Elisa tii na Dotani, mbanza yina vandaka ti bangumba na nziunga na yo. Na mpimpa, ntotila ya Siria tindaka bampunda, bapusu-pusu ya bitumba, mpi bibuka ya basoda na Dotani. Na suka-suka, basoda na yandi ziungaka mbanza.—2 Bant. 6:13, 14.
Ntangu nsadi ya Elisa telamaka na mpongi mpi basikaka na nganda, yandi monaka nde bantu kwisaka kukanga profete. Yandi bokaka nde: ‘Mfumu, imene na beto! Beto fwete sala inki?’ Elisa songaka yandi nde: ‘Kuwa boma ve! Bantu yina kele ti beto kele mingi kuluta bantu yina kele ti bo.’ Na nima, profete sambaka nde: ‘O Yehowa, pardo, kangula meso na yandi sambu yandi mona.’ Disolo yango ke tuba nde: ‘Na mbala mosi Yehowa kangulaka meso ya nsadi ya Elisa, mpi yandi monaka bangumba ya kufuluka ti bampunda mpi bapusu-pusu ya bitumba yina vandaka kupela tiya na nziunga ya Elisa.’ (2 Bant. 6:15-17) Inki beto lenda longuka na diambu yai mpi na mambu ya nkaka ya luzingu ya Elisa?
Elisa vandaka ntima-pima na ntwala ya basoda ya Siria yina ziungaka bo, sambu yandi vandaka kutudila Yehowa ntima mpi monaka mutindu Nzambi sadilaka ngolo na yandi sambu na kutanina yandi. Bubu yai, beto fwete vingila ve na kumona bimangu, kansi beto lenda bakisa nde Yehowa ke taninaka bansadi na yandi na kimvuka. Na mutindu mosi buna, bampunda mpi bapusu-pusu ya ke pela tiya kele na nziunga na beto. Kana beto ‘ke mona’ yo ti meso ya lukwikilu mpi ke tudila Nzambi ntima ntangu yonso, beto ta zinga na lutaninu mpi ta baka balusakumunu ya Yehowa. (Nk. 4:8) Bika beto tadila mambu yina beto lenda longuka na mambu ya nkaka ya luzingu ya Elisa.
ELISA ME KUMA NSADI YA ELIA
Kilumbu mosi, Elisa vandaka kubundula bilanga mpi profete Elia pusanaka pene-pene na yandi mpi losilaka Elisa lele na yandi ya kisalu. Elisa bakisaka ntendula ya diambu yina. Yandi salaka feti sambu na kukabwana ti bibuti na yandi, mpi na nima yandi yambulaka mbanza na bo sambu na kukwenda kukuma nsadi ya Elia. (1 Bant. 19:16, 19-21) Sambu Elisa ndimaka kudipesa ya mvimba sambu na kusadila Nzambi, Yehowa sadilaka yandi mpi nsuka-nsuka, yandi yingaka Elia na kisalu ya kiprofete.
Elisa salaka bonso nsadi ya Elia ziku bamvula sambanu. Na ntangu yango, Elisa ‘vandaka kulosila Elia masa na maboko.’ (2 Bant. 3:11) Na ntangu yina, bantu vandaka kudia na maboko, mpi vandaka ve kusadila bansomo, bambele to bisadilu ya nkaka ya kudila. Na nima ya kudia, nsadi vandaka kulosila mfumu na yandi masa sambu na kuyobisa maboko. Yo yina, bisalu ya nkaka yina Elisa vandaka kusala vandaka ya lukumu mingi ve. Ata mpidina, yandi vandaka kumona nde kuvanda nsadi ya Elia vandaka lukumu ya nene.
Bubu yai, Bakristu mingi ke salaka bisalu ya mutindu na mutindu na kisalu ya ntangu yonso. Lukwikilu mpi mpusa ya kupesa ngolo na bo na kusadila Yehowa ke pusaka bo na kusala kisalu ya ntangu yonso. Mikumba ya nkaka ke lombaka nde bo yambula banzo na bo mpi kukwenda kusala bisalu yina bantu mingi lenda mona ya lukumu mingi ve mu mbandu, kusala na Betele, kutunga Banzo ya Kimfumu, mpi bisalu ya nkaka. Ata Mukristu mosi ve fwete mona nde bisalu yina kele ya mpamba to ya kukonda mfunu, sambu Yehowa ke bakaka yo na mbalu mingi.—Baeb. 6:10.
ELISA KANGAMAKA NA MUKUMBA NA YANDI
Na ntwala nde Nzambi ‘kubaka Elia na kati ya mupepe mosi ya ngolo sambu na kutombula yandi na zulu,’ yandi zabisaka profete na kukatuka na Gilgale mpi kukwenda na Betele. Elia songaka Elisa na kubikala, kansi Elisa vutulaka nde: “Mono ta bika nge ve.” Ntangu bo vandaka kukwenda, Elia zabisaka Elisa mbala zole ya mvimba na kuvutuka, kansi yandi buyaka. (2 Bant. 2:1-6) Kaka mutindu Ruti kangamaka na Noemi, Elisa kangamaka na Elia. (Ruti 1:8, 16, 17) Sambu na nki? Yo ke monana nde, Elisa sepelaka na mukumba yina Nzambi pesaka yandi ya kuvanda nsadi ya Elia.
Elisa bikilaka beto mbandu ya mbote. Kana bo me pesa beto mukumba mosi na organizasio ya Nzambi, beto ta baka yo na mbalu mingi kana beto ke vila ve nde beto ke sadila Yehowa. Kele ve ata ti diambu mosi ya me luta yo na lukumu.—Nk. 65:4; 84:10.
‘LOMBA KIMA YINA NGE KE ZOLA NDE MONO SALA SAMBU NA NGE’
Ntangu babakala yai zole vandaka kutambula, Elia songaka Elisa nde: ‘Lomba kima yina nge ke zola nde mono sala sambu na nge.’ Kaka mutindu kima yina Salomo lombaka bamvula mingi na ntwala vandaka kutadila mambu ya kimpeve, Elisa salaka mutindu mosi. Yandi lombaka ‘na kubaka bandambu zole ya mpeve ya Elia.’ (1 Bant. 3:5, 9; 2 Bant. 2:9) Na Izraele, mwana-bakala ya ntete na dibuta vandaka na nswa ya kubaka bandambu zole ya difwa. (Kul. 21:15-17) Yo yina, na bangogo ya nkaka, Elisa lombaka na kukuma bonso mwana ya Elia ya kimpeve. Diaka, yo ke monana nde Elisa vandaka ti mfunu ya kikesa bonso ya Elia, yina vandaka ti ‘kimpala mingi sambu na Yehowa.’—1 Bant. 19:13, 14.
Inki mvutu Elia pesaka na diambu yina nsadi na yandi lombaka? Profete tubaka nde: ‘Nge me lomba kima mosi ya mpasi. Kansi nge ta baka yo kana nge mona mono ntangu Nzambi ta katula mono na lweka na nge; kana ve, nge ta baka yo ve.’ (2 Bant. 2:10) Yo ke monana nde, mvutu ya Elia vandaka ti bantendula zole. Ya ntete, kaka Nzambi lendaka kubaka lukanu kana Elisa ta baka diambu yina yandi lombaka to ve. Ya zole, kana Elisa ke zola kubaka yo, yandi fwete kangama na lukanu na yandi ya kubikala ti Elia, ata yandi kutana ti mambu ya nki mutindu.
DIAMBU YINA ELISA MONAKA
Nzambi salaka inki sambu na diambu yina Elisa lombaka ya kubaka bandambu zole ya mpeve ya Elia? Disolo ke tuba nde: ‘Ntangu bo vandaka kukwenda ti kusolula na nzila, na kintulumukina pusu-pusu mosi yina vandaka kupela tiya mpi bampunda yina vandaka kupela tiya kabulaka bo zole; ebuna Elia tombukaka na zulu na kati ya mupepe ya ngolo. Na ntangu yina yonso Elisa vandaka kumona yo.’ * Yo vandaka mvutu ya Yehowa na diambu yina Elisa lombaka. Elisa monaka mutindu Nzambi bakaka Elia, yandi bakaka bandambu zole ya mpeve ya Elia, mpi bakaka difwa ya kimpeve ya Elia.—2 Bant. 2:11-14.
Elisa bakaka lele ya kisalu yina katukaka na Elia mpi kubwaka, ebuna yandi lwataka yo. Ntangu yai, lele yina monisaka nde Elisa kumaka profete ya Nzambi. Nzikisa ya nkaka yina monisaka nde Elisa kumaka profete monanaka na nima, ntangu yandi salaka kimangu na kukabulaka Nzadi Yordani.
Ntembe kele ve nde, diambu yina Elisa monaka ntangu Nzambi bakaka Elia na kati ya mupepe ya ngolo bikalaka na mabanza na yandi. Sambu, ata muntu mosi ve ke monaka pusu-pusu ya ke pela tiya mpi bampunda ya ke pela tiya konso kilumbu, yo monisaka nde Yehowa ndimaka diambu yina Elisa lombaka. Ntangu Nzambi ke pesaka mvutu na bisambu na beto, beto ke monaka ve mbona-meso ya pusu-pusu ya bitumba ya ke pela tiya mpi bampunda ya ke pela tiya. Kansi, beto lenda bakisa nde Nzambi ke sadila ngolo na yandi sambu na kulungisa luzolo na yandi. Mpi ntangu beto ke mona mutindu Yehowa ke sakumuna kitini ya organizasio na yandi ya kele awa na ntoto, yo kele bonso nde beto ‘ke mona’, mutindu pusu-pusu na yandi ya zulu ke tambula.—Ezek. 10:9-13.
Elisa monaka mambu mingi yina ndimisaka yandi nde Yehowa kele ti ngolo ya mingi. Nkutu, mpeve santu ya Nzambi sadisaka Elisa na kusala bimangu 16, disongidila fokula mbala zole kuluta yina Elia salaka. * Mbala ya zole yina Elisa monaka bampunda mpi bapusu-pusu ya bitumba ya ke pela tiya kele na Dotani, mutindu beto me tubila yo na luyantiku ya disolo yai.
ELISA TUDILAKA YEHOWA NTIMA
Ata bambeni ziungaka yandi na Dotani, Elisa bikalaka ntima-pima. Sambu na nki? Sambu yandi yedisaka lukwikilu ya ngolo na Yehowa. Beto mpi kele na mfunu ya lukwikilu ya mutindu yina. Yo yina, bika nde beto sambaka Nzambi sambu na kulomba mpeve santu na yandi na mpila nde beto monisa lukwikilu mpi bitini ya nkaka ya mbuma ya mpeve.—Luka 11:13; Bag. 5:22, 23.
Diambu yina salamaka na Dotani pesaka yandi kikuma ya nkaka ya kutula ntima na Yehowa mpi bawanzio na yandi yina ke taninaka beto. Profete Elisa bakisaka nde Nzambi tindaka bawanzio na kuziunga mbanza mpi bambeni na yandi. Nzambi fwaka meso ya bambeni, mpidina yandi gulusaka Elisa mpi nsadi na yandi na mutindu ya kuyituka. (2 Bant. 6:17-23) Na ntangu yina ya mpasi, mutindu mosi mpi na bantangu ya nkaka, Elisa monisaka lukwikilu na Yehowa mpi tudilaka yandi ntima ya mvimba.
Bonso Elisa, bika nde beto tudila Yehowa Nzambi ntima. (Bing. 3:5, 6) Kana beto ke sala mpidina, ‘Nzambi yandi mosi ta wila beto mawa mpi ta sakumuna beto.’ (Nk. 67:2) Ya kieleka, bapusu-pusu ya ke pela tiya mpi bampunda me ziunga beto ve na mutindu ya kieleka. Kansi, na ‘mpasi ya nene’ yina ke kwisa, Yehowa ta tanina dibuta ya bampangi na ntoto ya mvimba. (Mat. 24:21; Kus. 7:9, 14) Na ntwala nde yo salama, beto yibuka ntangu yonso nde Nzambi “kele kisika ya beto ke tininaka.”—Nk. 62:9.


text: 2 Kansi nge, landa kutuba mambu yina ke wakana ti malongi ya mbote.*+2 Bambuta-bantu fwete lutisa ve ndilu na bikalulu na bo, bo fwete vanda bantu ya bo lenda zitisa, bo fwete vanda ti mabanza ya mbote, bo fwete vanda na lukwikilu ya ngolo, na zola ya mingi mpi kukanga-ntima kibeni.3 Mutindu mosi, bankento yina kele bambuta fwete vanda ti bikalulu ya bantu yina ke waka Nzambi boma, bo fwete vanda ve bantu ya ke kusilaka bantu makambu mpi bampika ya vinu, kansi bo fwete vanda balongi ya mambu ya mbote,4 sambu bo longisila baleke ya bankento* na kuzola babakala na bo, na kuzola bana na bo,5 na kuvanda ti mabanza ya mbote, na kuvanda bunkete, na kuvanda bantu ya ke salaka bisalu na nzo,* bantu ya mbote, yina ke lemfukaka na babakala na bo,+ sambu bantu kuvweza ve ndinga ya Nzambi.6 Mutindu mosi, landa kusiamisa baleke ya babakala na kuvanda ti mabanza ya mbote.+7 Vanda mbandu na bisalu ya mbote na mambu yonso. Longa mambu ya bunkete* na luzitu yonso,+8 mpi sadila kutuba ya mbote yina bo lenda vweza ve,+ sambu bambeni kuwa nsoni, sambu bo ta vanda ve ti kima ya mbi ya kutuba sambu na beto.+9 Bampika fwete lemfukila bamfumu na bo na mambu yonso,+ mpi bo sosa kupesa bo kiese; bo fwete tudila bo ve ntembe,10 bo lenda yiba bo ve,+ kansi bo fwete monisa nde bo lenda tudila bo ntima na mambu yonso, sambu na mitindu yonso, bo tomisa malongi ya Ngulusi na beto Nzambi.+11 Sambu ntima ya mbote ya nene ya Nzambi me monanaka, mpi yo me natilaka bantu ya mitindu yonso luguluku.+12 Yo ke longaka beto na kubuya kuvweza Nzambi mpi banzala ya nsi-ntoto+ mpi na kuzinga ti mabanza ya mbote, lunungu, mpi kukangama na Nzambi na kati ya ngidika ya bima ya ntangu yai,*+13 ntangu beto ke vingila kivuvu ya kiese+ mpi kumonana ya nkembo ya Nzambi ya nene mpi ya Ngulusi na beto, Yezu Kristu,14 yina kudipesaka sambu na beto+ sambu na kukatula*+ beto na mitindu yonso ya kufwa nsiku mpi kuyobisa sambu na yandi mosi bantu yina kele bantu na yandi mosi kibeni, yina kele kikesa sambu na bisalu ya mbote.+15 Landa na kutubila mambu yai, na kusiamisa,* mpi na kunganina ti kiyeka yonso.+ Kubika ve nde ata muntu mosi kuvweza nge.


text:
Kukumisa bakala yina ke basika masa to nkento yina ke basika menga bunkete (1-33)
15 Yehowa landaka kutubila Moize ti Aroni nde:2 Beno tubila bantu ya Izraele mpi beno songa bo nde, ‘Kana masa ke basika bakala mosi na kibakala* na yandi, masa yina ya ke basika ke kumisa yandi mvindu.+3 Yandi kele mvindu sambu na masa yina ke basika yandi, yo vanda masa yina ke landa kubasika na kibakala na yandi to yo me kangama, yandi kele kaka mvindu.4 Konso mbeto yina muntu yina ke basika masa ke lala ta vanda mvindu, mpi konso kima yina yandi ke vandila ta vanda mvindu.5 Muntu yina ke simba mbeto na yandi fwete yobisa bilele na yandi, mpi yandi fwete yobila masa mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.+6 Konso muntu yina ke vandila kima yina muntu yina ke basika masa vandilaka fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.7 Konso muntu yina ke simba nsuni ya muntu yina ke basika masa fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.8 Kana muntu yina ke basika masa kulosila muntu mosi ya kele bunkete mate, muntu yina fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.9 Konso kima ya kuvandila na mukongo ya mbisi yina muntu yina ke basika masa me vandila ta vanda mvindu.10 Konso muntu yina ke simba konso kima yina vandaka na nsi na yandi ta vanda mvindu tii na nkokila, mpi konso muntu yina ta nata bima yina ta yobisa bilele na yandi, ta yobila masa, mpi ta vanda mvindu tii na nkokila.11 Kana muntu yina ke basika masa+ me yobisa ve maboko na yandi na masa ebuna yandi simba muntu ya nkaka, muntu yina fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.12 Dibungu yina muntu yina ke basika masa ke simba, bo fwete pasula yo, mpi konso dilonga ya bo me sala na nti, bo fwete yobisa yo ti masa.+13 “‘Kana masa yina ke basika me kangama ebuna muntu yina me kuma bunkete, yandi ta tanga bilumbu nsambwadi sambu na kudikumisa bunkete, mpi yandi fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila na masa yina ke kulumuka, ebuna yandi ta kuma bunkete.+14 Na kilumbu ya nana, yandi fwete baka mayembe zole to bana-bapizio+ zole mpi kukwisa na ntwala ya Yehowa na munoko ya tenta ya lukutakanu mpi kupesa yo na nganga-nzambi.15 Nganga-nzambi ta pesa yo, mosi sambu na dikabu sambu na disumu mpi ya nkaka bonso dikabu ya kuyoka, mpi nganga-nzambi ta fika masumu na yandi na ntwala ya Yehowa sambu na masa yina ke basika yandi.16 “‘Kansi, kana masa ya babakala ke basika bakala mosi, yandi fwete yobila masa nitu ya mvimba ebuna kuvanda mvindu tii na nkokila.+17 Yandi fwete yobisa na masa konso lele mpi konso mpusu yina kele ti masa yina ya babakala, mpi yo ta vanda mvindu tii na nkokila.18 “‘Kana bakala mosi me lala ti nkento mpi me losa masa ya babakala, bo fwete yobila masa mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.+19 “‘Kana menga ke basika nkento mosi, yandi ta landa kuvanda na mvindu na yandi ya kumona menga bilumbu nsambwadi.+ Konso muntu yina ke simba yandi ta vanda mvindu tii na nkokila.+20 Konso kima yina yandi ke ladila na nsungi ya mvindu na yandi ya kumona menga ta vanda mvindu, mpi konso kima yina yandi ke vandila ta vanda mvindu.+21 Konso muntu yina ke simba mbeto na yandi fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.22 Konso muntu yina ke simba kima yina yandi vandilaka fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.23 Kana yandi vandaka na mbeto to na kima ya nkaka, muntu yina ta simba yo, yo ta kumisa yandi mvindu tii na nkokila.+24 Mpi kana bakala mosi kulala ti yandi mpi mvindu+ na yandi ya kumona menga kusimba bakala yina, bakala yina ta vanda mvindu bilumbu nsambwadi, mpi konso mbeto yina bakala yina ke lala ta vanda mvindu.25 “‘Kana menga ya ke basika nkento mosi ke landa kubasika bilumbu mingi,+ kansi yo kele ve nsungi ya yandi ke monaka menga+ mbala na mbala, to kana menga kubasika yandi bilumbu mingi kuluta nsungi na yandi ya kumona menga, yandi ta vanda mvindu bilumbu yonso yina menga ke basika yandi, mutindu yandi ke vandaka mvindu na bilumbu ya mvindu na yandi ya kumona menga.26 Konso mbeto yina yandi ke lala na bilumbu yina menga ke basika yandi ta kuma mvindu bonso mbeto yina yandi ke ladilaka na ntangu na yandi ya kumona menga,+ mpi konso kima yina yandi ke vandila ta kuma mvindu bonso mvindu ya me katuka na mvindu na yandi ya kumona menga.27 Konso muntu yina ke simba yo ta vanda mvindu, mpi yandi fwete yobisa bilele na yandi, kuyobila masa, mpi kuvanda mvindu tii na nkokila.+28 “‘Kansi, kana yandi me kuma bunkete sambu na menga yina vandaka kubasika yandi, yandi ta tanga bilumbu nsambwadi, na nima yandi ta kuma bunkete.+29 Na kilumbu ya nana, yandi fwete baka mayembe zole to bana-bapizio+ zole, mpi yandi ta nata yo na nganga-nzambi na munoko ya tenta ya lukutakanu.+30 Nganga-nzambi ta pesa mosi bonso dikabu sambu na disumu mpi ya nkaka bonso dikabu ya kuyoka, mpi nganga-nzambi ta fika masumu na yandi na ntwala ya Yehowa sambu na kima ya mvindu+ yina ke basika yandi.31 “‘Beno fwete sadisa bantu ya Izraele na kuvanda ya kukabwana ti mvindu na bo, sambu bo fwa ve na mvindu na bo na ntangu bo me kumisa nzo-tenta na mono yina kele na kati-kati na bo mvindu.+32 “‘Yai nsiku ya me tala bakala yina masa ke basika yandi, bakala yina kele mvindu sambu na masa ya babakala+ yina ke basika yandi,33 nkento na nsungi ya mvindu na yandi ya kumona menga,+ konso bakala to nkento yina kele ti kima ya ke basika na yandi,+ mpi bakala yina ke lala ti nkento yina kele mvindu.’”


text: 8 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Kota na kisika ya Farao mpi tubila yandi nde, ‘Yehowa me tuba nde: “Bika bantu na mono bo kwenda sambu bo sadila mono.+2 Kana nge ke buya kaka kubika bo sambu bo kwenda, mono ta pesa insi na nge ya mvimba ndola ya makototo.+3 Nzadi ya Nile ta fuluka ti makototo, ebuna yo ta tombuka mpi ta kota na nzo na nge, na suku na nge, na zulu ya mbeto na nge, na banzo ya bansadi na nge mpi na bantu na nge, na kati ya bafulu na nge, mpi na kati ya bima*+ na nge ya kubudila pate.4 Makototo ta kotila nge, bantu na nge, mpi bansadi na nge yonso.”’”5 Na nima, Yehowa tubilaka Moize nde: “Tubila Aroni nde, ‘Tandula diboko na nge ti nti na nge na zulu ya banzadi, ya tu-bamasa ya Nile, mpi ya biziba, mpi sala na mpila nde makototo kutombuka na insi ya Ezipte.’”6 Ebuna Aroni tandulaka diboko na yandi na zulu ya bamasa ya Ezipte, mpi makototo yantikaka kutombuka mpi kufika insi ya Ezipte.7 Kansi, banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi salaka mpi mutindu mosi na nzila ya mazi na bo, bo salaka mpi nde makototo kutombuka na insi ya Ezipte.+8 Na nima, Farao bingaka Moize ti Aroni mpi tubaka nde: “Beno bondila Yehowa sambu yandi katula makototo na ntwala na mono mpi ya bantu na mono,+ sambu mono ke zola kubika bantu bo kwenda sambu bo pesa kimenga na Yehowa.”9 Ebuna Moize tubilaka Farao nde: “Nge lenda songa mono ntangu yina mono fwete bondila sambu makototo kukatuka na ntwala na nge, ya bansadi na nge, ya bantu na nge, mpi ya banzo na nge. Yo ta bikala kaka na Nzadi ya Nile.”10 Ebuna yandi tubaka nde: “Mbasi.” Yo yina Moize tubaka nde: “Yo ta salama kaka mutindu nge me tuba sambu nge zaba nde muntu ya nkaka kele ve yina kele bonso Yehowa Nzambi na beto.+11 Makototo ta bikisa nge, banzo na nge, bansadi na nge, mpi bantu na nge. Yo ta bikala kaka na Nile.”+12 Yo yina Moize ti Aroni katukaka na ntwala ya Farao mpi basikaka, ebuna Moize bondilaka Yehowa sambu na makototo yina Yandi natilaka Farao.+13 Ebuna Yehowa salaka mutindu Moize lombaka, mpi makototo yantikaka kufwa na banzo, na bibansala, mpi na bilanga.14 Bo vandaka kuvukisa yo na bita yina bo lendaka ve kutanga, ebuna insi yantikaka kubasisa nsudi ya mbi.15 Ntangu Farao monaka nde mpasi me lembama, yandi kumisaka ntima+ na yandi ngolo mpi yandi buyaka kuwila bo, kaka mutindu Yehowa tubaka.16 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Tubila Aroni nde, ‘Tandula nti na nge mpi bula mfututu ya ntoto, mpi yo fwete kuma bambembele na insi ya mvimba ya Ezipte.’”17 Bo salaka mutindu yina. Aroni tandulaka diboko na yandi ti nti na yandi mpi bulaka mfututu ya ntoto, ebuna bambembele kwisaka na zulu ya bantu ti bambisi. Mfututu yonso ya ntoto kumaka bambembele na insi ya mvimba ya Ezipte.+18 Banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi mekaka kusala mutindu mosi mpi kubasisa bambembele na nzila ya mazi na bo,+ kansi bo kukaka ve. Ebuna bambembele kwisaka na zulu ya bantu ti bambisi.19 Yo yina banganga-nkisi ya ke sadilaka mazi tubilaka Farao nde: “Yo kele musapi ya Nzambi!”+ Kansi ntima ya Farao landaka kukuma ngolo, mpi yandi wilaka bo ve, kaka mutindu Yehowa tubaka.20 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Telama na suka-suka kibeni mpi kwenda na ntwala ya Farao. Tala! Yandi ke kwisa na masa! Nge fwete tubila yandi nde, ‘Yehowa me tuba nde: “Bika bantu na mono bo kwenda sambu bo sadila mono.21 Kansi kana nge bika ve bantu na mono bo kwenda, mono ta tindila nge, bansadi na nge, mpi bantu na nge, biningi-ningi,* mpi yo ta kota na kati ya banzo na nge; ebuna banzo ya Ezipte ta fuluka ti biningi-ningi, nkutu yo ta fika kitini ya ntoto yina bo* kele.22 Na kilumbu yina, mono ta tula insi ya Goshene na kingenga kisika bantu na mono ke zingaka. Ata kiningi-ningi mosi ve ta vanda kuna,+ mpi sambu na yo nge ta zaba nde mono Yehowa, mono kele awa na insi yai.+23 Ebuna mono ta sala luswaswanu na kati ya bantu na mono mpi bantu na nge. Mbasi, kidimbu yai ta salama.”’”24 Yehowa salaka mutindu yina mpi biningi-ningi mingi yantikaka kukota na nzo ya Farao, na banzo ya bansadi na yandi, mpi na insi ya mvimba ya Ezipte.+ Biningi-ningi+ yina bebisaka insi.25 Nsuka-nsuka, Farao bingaka Moize ti Aroni mpi tubaka nde: “Beno kwenda, beno pesa kimenga na Nzambi na beno na insi yai.”26 Kansi Moize tubaka nde: “Yo kele mbote ve na kusala mutindu yina, sambu bima yina beto ta pesa kimenga na Yehowa Nzambi na beto ta vanda bima ya nzanzi na meso ya bantu ya Ezipte.+ Kana beto pesa kimenga yina kele kima ya nzanzi na meso ya bantu ya Ezipte, keti bo ta losila beto ve matadi?27 Beto ta sala nzietelo ya bilumbu tatu na ntoto-makanga, mpi kuna beto ta pesa kimenga na Yehowa Nzambi na beto, kaka mutindu yandi tubilaka beto.”+28 Ntangu yai Farao tubaka nde: “Mono ta bika beno beno kwenda sambu na kupesa kimenga na Yehowa Nzambi na beno na ntoto-makanga. Kansi, beno fwete kwenda ntama ve. Beno bondila sambu na mono.”+29 Ebuna Moize tubaka nde: “Ntangu yai mono ke katuka na ntwala na nge, ebuna mono ta bondila Yehowa, mpi mbasi biningi-ningi ta bikisa Farao, bansadi na yandi, mpi bantu na yandi. Kansi Farao fwete yambula kusakana* ti beto na mutindu yandi ke buya kubika bantu bo kwenda sambu na kupesa kimenga na Yehowa.”+30 Ebuna Moize katukaka na ntwala ya Farao, basikaka, mpi bondilaka Yehowa.+31 Yo yina Yehowa salaka mutindu Moize tubaka, mpi biningi-ningi bikisaka Farao, bansadi na yandi, mpi bantu na yandi. Ata mosi ve bikalaka.32 Kansi, Farao kumisaka diaka ntima na yandi ngolo mpi yandi bikaka ve bantu bo kwenda.


text:
10 Mutindu banzinzi ya kufwa ke salaka nde mafuta ya nsudi ya kitoko kubasisa nsudi ya mbi mpi yo pola, mutindu mosi mpi buzoba ya fioti ke bebisaka mayele mpi nkembo.+2 Ntima ya muntu ya mayele ke nataka yandi na nzila ya mbote,* kansi ntima ya zoba ke nataka yandi na nzila ya mbi.*+3 Na konso nzila yina zoba ke tambulaka, yandi ke kondaka mabanza ya mbote,*+ mpi yandi ke salaka nde bantu yonso kuzaba nde yandi kele zoba.+4 Kana mfumu kuwila nge makasi, kukatuka ve na kisika na nge,+ sambu kuvanda pima ke lembikaka masumu ya nene.+5 Kele ti diambu mosi ya mpasi yina mono me monaka awa na ntoto,* kifu yina bantu ya kele ti kiyeka+ ke salaka:6 Bo ke tula bazoba na bisika mingi ya lukumu, kansi bantu ya me fwana* ke bikala na bisika ya mfunu ve.7 Mono me monaka bansadi na zulu ya bampunda kansi bamfumu ke tambula na makulu bonso bansadi.+8 Muntu yina ke timuna dibulu lenda bwa na kati na yo;+ mpi muntu yina ke tobula kibaka ya matadi nioka lenda tatika yandi.9 Muntu yina ke timuna matadi lenda lwala na matadi yina, mpi muntu yina ke pasula bankuni lenda vanda na kigonsa sambu na yo.*10 Kana kisadilu mosi ya kibende kele na makasi ve mpi muntu kutula yo ve makasi, yo ta lomba nde yandi sadila ngolo mingi. Kansi mayele ke sadisaka na kununga.11 Kana nioka kutatika na ntwala nde bo kinisa yo, mfunu ya muntu yina me zaba kukinisa yo* kele ve.12 Mambu ya ke basikaka na munoko ya muntu ya mayele ke salaka nde yandi ndimama,+ kansi munoko ya zoba ke fwaka yandi.+13 Mambu ya ntete ya ke basika na munoko na yandi kele buzoba,+ mpi mambu na yandi ya nsuka kele kilawu ya mbi kibeni.14 Kansi zoba ke tubaka mingi.+Muntu ke zabaka ve mambu yina ta salama; nani lenda songa yandi mambu yina ta salama na nima na yandi?+15 Kisalu ya ngolo ya zoba ke lembisaka yandi, sambu yandi ke zabaka nkutu ve nzila yina lenda nata yandi na mbanza.16 Mawa kibeni na insi kana ntotila na yo kele mwana ya fioti+ mpi kana bamfumu ke yantika kusala nkinsi na suka!17 Kiese mingi na insi kana ntotila na yo kele mwana ya bantu ya lukumu mpi kana bamfumu ke dia na ntangu yina me fwana sambu na kubaka ngolo, kansi ve sambu na kulawuka malafu!+18 Sambu na bumolo ya kuluta ndilu, maleka ya ludi ke bwaka, mpi sambu na maboko ya bumolo, nzo ke nokisaka mvula.+19 Bo ke salaka mampa* sambu na kuseka, mpi vinu ke pesaka kiese na luzingu;+ kansi mbongo ke lungisaka banzala yonso.+20 Kusinga ve ntotila+ ata na mabanza na nge,* mpi kusinga ve mvwama na suku na nge ya kulala; sambu ndeke* lenda nata mambu ya nge ke tuba,* to kigangwa yina kele ti mapapu lenda vutukila mambu yina nge tubaka.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “ke vandaka na diboko na yandi ya kitata.”
^ Na kisina, “ke vandaka na diboko na yandi ya kimama.”


text:
34 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Mwana ya muntu, bikula mambu ya mbi sambu na bangungudi ya Izraele. Bikula, mpi tubila bangungudi yina nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Mawa na bangungudi ya Izraele,+ bayina ke dia bo mosi! Keti bangungudi fwete disa ve bitwisi?+3 Beno ke dia mafuta, beno ke lwata lene, mpi beno ke fwa mbisi ya kuluta mafuta,+ kansi beno ke disa ve bitwisi.+4 Beno me pesa ve bayina me lemba kikesa, beno me belula ve yina ke bela, beno me kanga ve babande na yina me lwala, beno me vutula ve yina ke yungana-yungana, mpi beno me sosa ve yina me vila;+ kansi, beno me yala bo ti makasi mpi nku.+5 Yo yina bo panzanaka sambu ngungudi vandaka ve;+ bo panzanaka mpi kumaka madia sambu na bambisi yonso ya mfinda.6 Mameme na mono vandaka kuyungana-yungana na bangumba yonso ya nene mpi na bangumba yonso ya fioti ya nda; mameme na mono panzanaka na ntoto ya mvimba, ata muntu mosi ve sosaka bo to salaka ngolo sambu na kumona bo.7 “‘“Yo yina, beno bangungudi, beno wa ndinga ya Yehowa:8 ‘“Ya kieleka mutindu mono kele na luzingu,” Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, “sambu mameme na mono me kuma bambisi ya kudia, madia sambu na bambisi yonso ya mfinda, sambu ata ngungudi mosi ve vandaka, mpi bangungudi na mono sosaka ve mameme na mono; kansi, bo landaka kudia bo mosi mpi bo disaka ve mameme na mono,”’9 beno bangungudi, beno wa ndinga ya Yehowa.10 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Mono ke kwisa kunwanisa bangungudi, mpi mono ta lomba bo na kuvutula munoko sambu na mameme na mono,* ebuna mono ta kula bo sambu bo disa* diaka ve mameme na mono,+ mpi bangungudi yina ta dia diaka ve bo mosi. Mono ta gulusa mameme na mono na munoko na bo, ebuna bo ta vanda diaka ve madia sambu na bo.’”11 “‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Mono yandi yai, mono ta sosa mameme na mono mono mosi, mpi mono ta keba bo.+12 Mono ta keba mameme na mono bonso ngungudi yina me mona mameme na yandi yina panzanaka mpi ke disa bo.+ Mono ta gulusa bo na bisika yonso yina bo panzanaka na kilumbu ya matuti mpi ya mpimpa ya ngolo.+13 Mono ta basisa bo na kati ya bantu mpi ta vukisa bo kisika mosi na bansi mpi ta nata bo na insi na bo ebuna mono ta disa bo na bangumba ya Izraele,+ pene-pene ya bamasa ti ya bisika yonso ya insi yina bantu ke zingaka.14 Mono ta disa bo na nseke ya mbote, ebuna insi yina bo ta dia matiti ta vanda na bangumba ya kunanguka ya Izraele.+ Bo ta lala kuna na insi ya mbote ya kudia matiti,+ mpi bo ta dia na banseke ya kuluta mbote na zulu ya bangumba ya Izraele.”15 “‘“Mono ta disa mameme na mono mono mosi,+ mpi mono mosi ta sala nde bo lala,”+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.16 “Mono ta sosa+ yina me vila, mono ta vutula yina ke yungana-yungana, mono ta kanga babande na yina me lwala, mpi mono ta pesa yina me lemba kikesa; kansi mono ta fwa yina kele mafuta-mafuta mpi yina kele ngolo. Mono ta sambisa yo mpi ta pesa yo ndola ya me fwana.”17 “‘Sambu na beno, mameme na mono, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Mono ke zola kusambisa mameme, mameme ya babakala ti bankombo ya babakala.+18 Keti kudia matiti ya kuluta mbote me fwana ve sambu na beno? Keti beno fwete niata mpi na makulu na beno matiti na beno yina me bikala? Mpi na nima ya kunwa masa ya kuluta bunkete, keti beno fwete niata yo na makulu na beno sambu na kukumisa yo mvindu?19 Keti ntangu yai mameme na mono fwete dia matiti yina makulu na beno me niata mpi kunwa masa yina makulu na beno me kumisa mvindu?”20 “‘Yo yina Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me songa bo nde: “Mono yandi yai, mpi mono ta sambisa dimeme ya mafuta-mafuta mpi dimeme ya kukonda,21 sambu beno landaka kupusa ti bampanzi na beno mpi dipeka na beno, mpi beno landaka kupusa ti bibongo na beno bayina yonso vandaka ya kubela tii kuna beno panzaka bo.22 Ebuna mono ta gulusa mameme na mono, mpi bo ta vanda diaka ve kima ya kukanga;+ mono ta sambisa mameme.23 Mono ta basisila bo ngungudi mosi,+ nsadi na mono Davidi,+ mpi yandi ta disa bo. Yandi mosi ta disa bo mpi ta kuma ngungudi na bo.+24 Mono, Yehowa, mono ta kuma Nzambi na bo,+ mpi nsadi na mono Davidi ta kuma mfumu na kati na bo.+ Mono mosi, Yehowa, muntu me tuba.25 “‘“Mono ta sala ti bo kuwakana mosi ya ngemba,+ mpi mono ta katula bambisi ya mfinda ya makasi na insi yina,+ na mpila nde bo zinga na lutaninu na ntoto-makanga mpi bo lala na bamfinda.+26 Mono ta sala nde bo mpi kisika yina kele na nziunga ya ngumba na mono ya fioti kukuma lusakumunu,+ mpi mono ta sala nde mvula kunoka na ntangu yina me fwana. Balusakumunu ta kulumuka bonso mvula.+27 Banti ya mfinda ta buta mbuma na yo, ntoto ta pesa bima na yo,+ mpi bo ta zinga na lutaninu na insi yina. Ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa ntangu mono ta buka banti na bo ya vangu+ mpi ta gulusa bo na maboko ya bantu yina kumisaka bo bampika.28 Bo ta kuma diaka ve kima yina makanda ta kanga, bambisi ya mfinda ya ntoto ta dia bo diaka ve, mpi bo ta zinga na lutaninu, ata muntu mosi ve ta pesa bo boma.+29 “‘“Mono ta tudila bo kilanga ya lukumu,* bo ta fwa diaka ve nzala na insi yina,+ mpi makanda ta pesa bo diaka ve nsoni.+30 ‘Ebuna bo ta zaba nde mono, Yehowa Nzambi na bo, mono kele ti bo mpi nde bo, nzo ya Izraele, bo kele bantu na mono,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”’31 “‘Kansi beno, mameme na mono,+ mameme yina mono ke kebaka, beno kele kaka bantu, mpi mono kele Nzambi na beno,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “Mono ta lomba mameme na mono na maboko na bo.”


text: 7 Zina ya mbote* kele mbote kuluta mafuta ya mbote,+ mpi kilumbu ya lufwa kele mbote kuluta kilumbu ya kubutuka.2 Kukwenda na nzo yina kele na mafwa kele mbote kuluta kukwenda na nzo yina bo ke sala nkinsi,+ sambu yina kele nsuka ya konso muntu, mpi bantu yina kele na luzingu fwete tula yo na ntima.3 Kudiyangisa kele mbote kuluta kuseka,+ sambu mawa ya luse ke kumisaka ntima mbote.+4 Ntima ya bantu ya mayele ke vandaka na nzo ya mafwa, kansi ntima ya bazoba ke vandaka na nzo ya kiese.*+5 Kuwa kunganina ya muntu ya mayele+ kele mbote kuluta kuwa nkunga ya bazoba.6 Sambu mutindu bansende ke salaka makelele ntangu yo ke pela na nsi ya nzungu, kuseka ya zoba mpi kele mutindu yina;+ diambu yai mpi kele mpamba.7 Kansi mpasi lenda kumisa muntu ya mayele muntu ya kilawu, mpi kundima avoka ke bebisaka ntima.+8 Nsuka ya diambu ke vandaka mbote kuluta luyantiku na yo. Kukanga ntima kele mbote kuluta kuvanda lulendo.+9 Kuwa ve makasi+ nswalu,* sambu kuwa makasi ke vandaka na ntulu ya bazoba.*+10 Kutuba ve nde, “Sambu na nki bilumbu ya ntama vandaka mbote kuluta bilumbu yai?” sambu yo kele ve mayele ke pusa nge na kuyula ngiufula yai.+11 Mayele ti dikabu kele diambu ya mbote, mpi yo kele mfunu sambu na bantu yina ke monaka nsemo ya mwini.*12 Sambu mayele ke taninaka+ kaka mutindu mbongo ke taninaka,+ kansi nzayilu me luta na diambu yai: Mayele ke taninaka luzingu ya muntu+ yina kele na yo.13 Tadila kisalu ya Nzambi ya kieleka, sambu nani lenda tandula kima yina yandi me kumisaka nioka-nioka?+14 Na kilumbu ya mbote, monisa bumbote yai,+ kansi na kilumbu ya mpasi, yindula nde Nzambi salaka kilumbu ya mbote mpi kilumbu ya mpasi,+ yo yina bantu lenda zaba* ve konso kima yina ta kumina bo na bilumbu ke kwisa.+15 Na luzingu na mono+ ya mpamba mono me monaka mambu yonso—yantika na muntu ya lunungu+ yina ke fwa na lunungu na yandi tii na muntu ya mbi yina ke zinga mingi ata yandi kele muntu ya mbi.+16 Kuvanda ve muntu ya lunungu kuluta ndilu,+ mpi kudimonisa ve muntu ya mayele kuluta ndilu.+ Sambu na nki nge fwete kudifwa?+17 Kuvanda ve muntu ya mbi kuluta ndilu, mpi kuvanda ve zoba.+ Sambu na nki nge fwete fwa na ntwala?+18 Yo kele mbote na kubakisa lukebisu mosi kukonda kubuya lukebisu ya nkaka;+ sambu muntu yina ke waka Nzambi boma ta tula dikebi na balukebisu yonso zole.19 Mayele ke kumisaka muntu ya mayele ngolo kuluta bantu kumi ya ngolo na mbanza.+20 Sambu kele ve ti muntu ya lunungu na ntoto yina ke salaka kaka mambu ya mbote mpi ke salaka ve masumu+ ata fioti.21 Diaka kutula ve na ntima mambu yonso yina bantu ke tubaka;+ kana ve nge ta wa nsadi na nge ke singa nge;22 sambu nge me zaba mbote na ntima na nge nde mbala mingi nge mosi mpi me singaka bantu ya nkaka.+23 Mono sadilaka mayele sambu na kumeka mambu yai yonso, mpi mono tubaka nde: “Mono ta kuma mayele.” Kansi yo lutilaka mono.24 Mambu yina me salamaka kele mpasi na kubakisa mpi yo kele mudindu kibeni. Nani lenda bakisa yo?+25 Mono nataka ntima na mono sambu na kuzaba, kutala mbote-mbote, mpi kusosa mayele mpi kikuma yina mambu ke salamaka, mpi sambu na kubakisa mbi ya kukonda mayele mpi buzoba ya kilawu.+26 Mono monaka diambu yai: Nkento yina kele bonso bukondi ya muntu ya ke zombaka, yina ntima na yandi kele bonso babukondi, mpi yina maboko na yandi kele bonso miniololo ya boloko, kele ndudi kuluta lufwa. Muntu yina ke pesaka Nzambi ya kieleka kiese ta tina nkento yina,+ kansi yandi ke kangaka nsumuki.+27 “Yai mambu ya mono monaka,” longi+ muntu me tuba. “Mono tadilaka diambu mosi-mosi sambu na kusukisa,28 kansi mono monaka ve bima yina mono* landaka kusosa. Mono monaka bakala mosi* na kati ya bantu funda, kansi mono monaka ve ata nkento mosi na kati na bo.29 Mono monaka kaka diambu yai: Nzambi ya kieleka me salaka bantu bantu ya mbote,+ kansi bo me sosaka balukanu mingi.”+


text: 34 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Sala matadi zole bonso yina ya ntete,+ ebuna mono ta sonika na zulu ya matadi yina mambu yina vandaka na matadi ya ntete,+ yina nge panzaka.+2 Vanda ya kuyilama na suka sambu nge ta tombuka na Ngumba ya Sinai mpi ta telama na ntwala na mono kuna na nsongi ya ngumba.+3 Kansi muntu mosi ve lenda tombuka ti nge, mpi bo fwete mona ve muntu ya nkaka na konso kisika yina na ngumba. Ata mameme to bangombe fwete dia ve matiti na ntwala ya ngumba yina.”+4 Yo yina Moize zengaka matadi zole bonso yina ya ntete, telamaka na suka-suka, mpi tombukaka na Ngumba ya Sinai, kaka mutindu Yehowa songaka yandi, mpi yandi bakaka matadi yina zole na maboko na yandi.5 Ebuna Yehowa kulumukaka+ na kati ya dituti, telamaka pene-pene na yandi, mpi zabisaka zina ya Yehowa.+6 Yehowa vandaka kuluta na ntwala na yandi mpi kutuba nde: “Yehowa, Yehowa, Nzambi yina ke wilaka bantu mawa+ mpi ke fwilaka bo nkenda,*+ yandi ke waka makasi+ nswalu ve mpi kele ya kufuluka na zola ya kwikama*+ mpi kieleka,*+7 yandi ke monisilaka mafunda ya bantu zola ya kwikama,+ yandi ke lolulaka kifu, mambu ya mbi, mpi disumu,+ kansi yandi ta pesa kibeni ndola+ na muntu yina me sala mbi, mpi sambu na kifu ya batata yandi ke pesaka ndola na bana, na bantekolo, na ndonga ya tatu ya bantu, mpi na ndonga ya iya ya bantu.”+8 Moize fukamaka nswalu mpi bwaka luse na ntoto.9 Ebuna yandi tubaka nde: “O Yehowa, kana ntangu yai nge me ndima mono, pardo Yehowa, kwenda ti beto mpi vanda na kati na beto,+ ata beto kele bantu ya ntu-ngolo,*+ mpi lolula kifu na beto ti disumu na beto,+ mpi baka beto bonso kima na nge mosi.”10 Yandi vutulaka nde: “Tala, mono ke sala kuwakana: Na meso ya bantu na nge yonso, mono ta sala mambu ya kuyituka yina me salamaka* ntete ve na ntoto ya mvimba to na kati ya makanda yonso,+ mpi bantu yonso yina nge ke zinga na kati na bo ta mona kisalu ya Yehowa, sambu kima ya mono ke sala ti nge kele kima ya ke pesa boma.+11 “Tula dikebi na mambu yina mono ke songa nge bubu yai.+ Tala, mono ke kula bantu ya Amore, bantu ya Kanana, bantu ya Heti, bantu ya Perizi, bantu ya Hivi, mpi bantu ya Yebusi+ na ntwala na nge.12 Keba, kusala ve kuwakana ti bantu ya insi yina nge ke kwenda,+ kana ve yo ta vanda mutambu na kati na beno.+13 Kansi beno fwete bwisa bamesa-kimenga na bo, beno fwete buka makunzi na bo ya santu, mpi beno fwete zenga+ banti na bo ya santu.*14 Nge fwete fukimina ve nzambi ya nkaka,+ sambu Yehowa me zabanaka nde yandi ke* lombaka nde bo kangama kaka na yandi.* Ya kieleka, yandi kele Nzambi yina ke lombaka nde bo kangama kaka na yandi.+15 Keba, kusala ve kuwakana ti bantu ya insi yina, sambu ntangu bo ta sala kindumba ti banzambi na bo mpi ta pesa bimenga na banzambi na bo,+ muntu mosi ta binga nge mpi nge ta dia kimenga+ na yandi.16 Ebuna nge ta baka kibeni bana na bo ya nkaka ya bankento sambu na bana na nge ya babakala,+ ebuna bana na bo ya bankento ta sala kindumba ti banzambi na bo mpi ta nata bana na nge ya babakala na kusala kindumba ti banzambi na bo.+17 “Nge fwete sala ve banzambi ya bibende ya bo me lamba na tiya.+18 “Nge fwete sala Nkinsi ya Mampa ya Kukonda Levire. Nge ta dia mampa ya kukonda levire,+ kaka mutindu mono songaka nge; sala yo bilumbu nsambwadi na ntangu na yo na ngonda ya Abibi,*+ sambu nge basikaka na Ezipte na ngonda ya Abibi.19 “Konso mwana ya ntete ya bakala* kele ya mono,+ bitwisi na nge yonso mpi, yo vanda mwana-bakala ya ntete ya ngombe to ya dimeme.+20 Nge fwete futa dimeme sambu na kusumba diaka mwana ya ntete ya mpunda. Kansi kana nge sumba yo diaka ve, nge fwete buka yo nkingu. Nge fwete sumba diaka konso mwana na nge ya ntete ya bakala.+ Ata muntu mosi ve lenda kwisa na ntwala na mono maboko-mpamba.21 “Nge ta sala kisalu bilumbu sambanu, kansi na kilumbu ya nsambwadi nge ta pema.*+ Ata na ntangu ya kubundula mpi na nsungi ya kukatula bima na bilanga, nge ta pema.22 “Nge ta sala Nkinsi na nge ya Bamposo ti bambuma ya ntete ya kuyela ya nsungi ya kukatula ble na bilanga, mpi Nkinsi ya Kuvukisa Bambuma* na luyantiku ya mvula.+23 “Bantu* na nge yonso fwete kwisa na ntwala ya Mfumu ya kieleka, Yehowa, Nzambi ya Izraele,+ mbala tatu na mvula.24 Sambu mono ta kula makanda na ntwala na nge,+ mpi mono ta kumisa teritware na nge nene, mpi ata muntu mosi ve ta yuma ntima sambu na insi na nge na ntangu nge ta tombuka sambu na kumona luse ya Yehowa Nzambi na nge mbala tatu na mvula.25 “Nge fwete pesa ve menga ya kimenga na mono kumosi ti konso kima ya bo me tula levire.+ Kimenga ya nkinsi ya Paki fwete lala ve mpimpa ya mvimba tii na suka.+26 “Nge fwete nata bambuma ya ntete ya kuyela ya kuluta kitoko ya ntoto na nge na nzo ya Yehowa Nzambi na nge.+“Nge fwete tokisa ve mwana-nkombo na mabele ya mama na yo.”+27 Yehowa tubilaka diaka Moize nde: “Nge fwete sonika bangogo yai,+ sambu mono ke sala kuwakana ti nge mpi ti Izraele+ na kuwakana ti bangogo yai.”28 Moize bikalaka kuna ti Yehowa bilumbu 40 mpi bampimpa 40. Yandi diaka ve dimpa mpi nwaka ve masa.+ Yandi* sonikaka bangogo ya kuwakana, Bansiku Kumi,*+ na zulu ya matadi yina.29 Ebuna Moize kulumukaka na Ngumba ya Sinai, mpi matadi zole ya Kimbangi vandaka na diboko+ na yandi. Ntangu yandi kulumukaka na ngumba, Moize zabaka ve nde mpusu ya luse na yandi vandaka kusema sambu yandi solulaka ti Nzambi.30 Ntangu Aroni mpi bantu yonso ya Izraele monaka Moize, bo monaka nde mpusu ya luse na yandi vandaka kusema ebuna bo waka boma na kukwenda pene-pene na yandi.+31 Kansi Moize bingaka bo, ebuna Aroni mpi bamfumu yonso ya bantu ya Izraele kwisaka na yandi mpi Moize solulaka ti bo.32 Na nima, bantu yonso ya Izraele kwisaka pene-pene na yandi, mpi yandi pesaka bo bantuma yonso yina Yehowa pesaka yandi na Ngumba ya Sinai.+33 Ntangu Moize vandaka kumanisa kusolula ti bo, yandi vandaka kutula lele na luse na yandi.+34 Kansi ntangu Moize vandaka kukota na ntwala ya Yehowa sambu na kusolula ti yandi, yandi vandaka kukatula lele yina kaka kana yandi me basika.+ Na nima, yandi vandaka kubasika mpi kusonga bantu ya Izraele bantuma yina yandi bakaka.+35 Ebuna bantu ya Izraele monaka nde mpusu ya luse ya Moize vandaka kusema; na nima, Moize tulaka diaka lele na luse na yandi tii kuna yandi kotaka sambu na kusolula ti Nzambi.*+


text:
Ntima-Nda—Kanga Ntima ti Kikuma
SAMBU luzingu me kuma mpasi na “bilumbu ya nsuka,” beto fwete landa kuvanda ntima-nda. (2 Timoteo 3:1-5) Bantu mingi ke vandaka ve ntima-nda. Bo ke sosaka mambote na bo mosi, ke zolaka kuswana mpi ke kudiyalaka ve. Yo yina beto fwete kudiyula nde: ‘Keti mono ke vandaka ve ntima-nda bonso bantu yina ke zingaka pene-pene ti mono? Kuvanda kibeni ntima-nda ke tendula nki? Inki mono lenda sala sambu mono kuma ntima-nda?’
NTIMA-NDA KE TENDULA NKI?
Ngogo “ntima-nda” yina bo me sadila na Biblia ke tendula nki? Yo ke tendula kaka ve kunwana ti bampasi. Muntu ya ntima-nda ke kangaka ntima ti lukanu, disongidila, yandi ke vandaka ti kivuvu nde mambu ta bonga. Yandi ke tulaka ve dikebi kaka na yandi mosi, kansi yandi ke tulaka mpi dikebi na bantu ya nkaka, ata bayina me pesaka yandi makasi to me salaka yandi mbi. Yandi ke landaka kutula ntima nde bo ta kuma diaka banduku. Yo ke yitukisa ve sambu Biblia ke tuba nde zola ke vandaka ntima-nda. * (1 Bakorinto 13:4) Ntima-nda kele mpi kikalulu ya “mbuma ya mpeve.” (Bagalatia 5:22, 23) Yo yina, nki beto fwete sala sambu na kuvanda mpenza bantu ya ntima-nda?
MUTINDU YA KUVANDA NTIMA-NDA
Sambu na kuvanda ntima-nda beto fwete samba sambu na kulomba mpeve santu ya Yehowa, yina yandi ke pesaka na bantu yina ke tudilaka yandi ntima. (Luka 11:13) Mpeve yango kele ngolo mingi kuluta, kansi beto fwete sala mambu na kuwakana ti bisambu na beto. (Nkunga 86:10, 11) Yo ke tendula nde beto fwete sala ngolo na kumonisa ntima-nda konso kilumbu mpi kukumisa yo kikalulu na beto. Kansi bantangu ya nkaka beto lenda kuka ve. Inki lenda sadisa beto?
Beto fwete longuka mpi kulanda mbandu ya Yezu ya kukuka. Ntangu ntumwa Polo tubilaka bikalulu ya “kimuntu ya mpa,” yina mosi na yo kele mpi ntima-nda, yandi siamisaka beto nde: “Bika ngemba ya Kristu kuyala bantima na beno.” (Bakolosai 3:10, 12, 15) Sambu na kusala yo, beto fwete landa mbandu ya Yezu mpi kutula ntima ya mvimba nde Nzambi ta yidika mambu na ntangu ya me fwana. Mpidina, beto ta landa kuvanda ntima-nda ata diambu mosi buna kukumina beto.—Yoane 14:27; 16:33.
Beto yonso ke sepelaka nde nsi-ntoto ya mpa kukwisa. Kansi, beto ke longukaka kuvanda ntima-nda ntangu beto ke yindulaka mutindu Yehowa me monisilaka beto ntima-nda. Biblia ke ndimisa beto nde: “Yehowa ke sukinina ve na kulungisa lusilu na yandi, mutindu bantu ya nkaka ke yindulaka, kansi yandi ke monisila beno ntima ya nda, sambu yandi ke zola ve nde ata muntu mosi kufwa, kansi yandi ke zola nde bantu yonso kubalula ntima.” (2 Piere 3:9) Yo yina, kana beto ke yindula ntima-nda ya Yehowa, beto mpi ta monisila bampangi ya nkaka ntima-nda. (Baroma 2:4) Na nki mambu beto fwete monisa ntima-nda?
MAMBU YINA BETO FWETE MONISA NTIMA-NDA
Konso kilumbu, beto ke kutanaka ti mambu mingi yina ke lombaka nde beto monisa ntima-nda. Mu mbandu, yo ke lombaka kuvanda ntima-nda sambu na kuzenga ve bantu ya nkaka ndinga kana bo ke tuba na ntangu yina beto mpi kele ti ngindu ya mfunu ya kutuba. (Yakobo 1:19) Yo ke lombaka mpi kuvanda ntima-nda kana muntu me pesa beto makasi. Na kisika ya kusala mambu na swalu yonso, beto fwete yindula mutindu Yehowa mpi Yezu ke salaka mambu ntangu beto ke salaka bifu. Bo ke tulaka ve dikebi na bifu ya fioti-fioti yina beto ke salaka. Kansi, bo ke monaka mambu ya mbote yina beto ke salaka mpi ti ntima-nda yonso, bo ke bikilaka beto ntangu ya kusoba.—1 Timoteo 1:16; 1 Piere 3:12.
Beto fwete monisa mpi ntima-nda kana muntu me songa beto nde beto tubaka to salaka diambu mosi ya mbi. Mbala ya nkaka beto ke yantikaka ntete na kuwa makasi to kusosa kudinungisa. Kansi Biblia ke songa beto mutindu ya mbote ya kusala mambu. Yo ke tuba nde: “Kukanga ntima kele mbote kuluta kuvanda lulendo. Kuwa ve makasi nswalu, sambu kuwa makasi kele kidimbu ya zoba.” (Longi 7:8, 9, noti na nsi ya lutiti) Yo yina, ata bo me tuba mambu ya luvunu sambu na beto, beto fwete vanda ntima-nda mpi kuyindula mbote-mbote na ntwala ya kusala mambu. Yezu salaka mutindu yina ntangu bantu kusilaka yandi makambu.—Matayo 11:19.
Bibuti fwete vanda ntima-nda, mingi-mingi ntangu bo ke sadisa bana na bo na kutomisa bikalulu na bo mpi na kubuya banzala ya mbi. Beto baka mbandu ya Mattias, yina kele na Betele ya Scandinavie. Ntangu Mattias vandaka toko, banduku na yandi ya nzo-nkanda vandaka kuseka yandi sambu na balukwikilu na yandi. Bibuti na yandi zabaka ve mambu yina salamaka. Kansi na nima, bo monaka nde lukwikilu ya Mattias yantikaka kulemba. Gillis, papa ya Mattias ke tuba nde yo lombaka nde yandi ti nkento na yandi kumonisa ntima-nda na diambu yai. Mattias vandaka kuyula bangiufula bonso: “Nzambi kele nani? Keti Biblia kele kibeni Ndinga ya Nzambi? Inki ke ndimisa beto kibeni nde Nzambi muntu ke zola nde beto zitisa mambu yina beto ke zitisaka?” Yandi yulaka mpi papa na yandi nde: “Sambu na nki bo fwete sambisa mono kana mono ke zola diaka ve mpi ke kwikila diaka ve na mambu yina beno ke kwikilaka?”
Gillis ke tuba nde: “Bantangu ya nkaka, mwana na beto vandaka kuyula bangiufula na makasi, makasi na yandi vandaka ve sambu na beto kansi sambu na kieleka, yandi vandaka kuyindula nde kieleka ke kumisa luzingu na yandi mpasi.” Inki mutindu Gillis sadisaka mwana na yandi? Gillis ke tuba nde, “Mono vandaka kubaka ntangu mingi ya kusolula ti yandi.” Mbala mingi Gillis vandaka kuwidikila Mattias mpi kuyula yandi bangiufula sambu na kubakisa mawi mpi mabanza na yandi. Bantangu ya nkaka Gillis vandaka kutendudila mwana na yandi diambu mosi mpi kubikila yandi ntangu mingi ya kuyindula na ntwala ya kusolula ti yandi diambu yango. Gillis ke tuba nde bantangu ya nkaka yandi vandaka mpi na mfunu ya mwa bilumbu sambu na kuyindula mambu yina mwana na yandi tubaka. Sambu bo vandaka kusolula mbala na mbala, Mattias yantikaka kubakisa ntendula ya nkudulu, yandi bakisaka nde Yehowa ke zolaka beto mpi nde Yehowa kele ti nswa ya kuyala beto. Papa na yandi ke tuba nde: “Yo bakaka ntangu mpi bantangu ya nkaka yo vandaka ve pete, kansi malembe-malembe, yandi yantikaka diaka kuzola Yehowa. Mono ti nkento na mono ke vandaka na kiese kibeni sambu bikesa yina beto salaka sambu na kumonisa ntima-nda sadisaka Mattias ntangu yandi vandaka leke mpi beto simbaka ntima na yandi.”
Ntangu Gillis ti nkento na yandi vandaka kumonisa ntima-nda sambu na kusadisa mwana na bo, bo tulaka ntima nde Yehowa ta sadisa bo. Gillis ke tuba nde: “Mbala mingi mono vandaka kusonga Mattias nde beto ke zolaka yandi mingi yo yina beto vandaka kusamba mingi sambu Yehowa kusadisa yandi na kubakisa mambu.” Bibuti ya Mattias kele kibeni na kiese sambu bo monisaka ntima-nda mpi bo yambulaka ve!
Beto mpi fwete vanda ntima-nda ntangu beto ke sadisa muntu mosi ya dibuta to nduku yina ke belaka. Beto tubila Ellen, * yina ke zingaka mpi na Scandinavie.
Bamvula kiteso ya nana me luta, maladi ya ngolo ya ntu me bebisaka butomfu ya bakala ya Ellen. Maladi yai ke salaka nde yandi wa diaka ve kiese to mawa. Diambu yai ke yangisaka mingi Ellen. Yandi ke tuba nde: “Yo ke lombaka kuvanda ntima-nda mpi kusamba mingi.” Yandi ke yika nde: “Bafilipi 4:13 ke pesaka mono kikesa, yo ke tuba nde: ‘Sambu na mambu yonso, mono kele ti ngolo na nzila ya muntu yina ke pesaka mono ngolo.’” Na ngolo mpi lusadisu ya Yehowa, Ellen ke nungaka diambu yai ti ntima-nda yonso.—Nkunga 62:5, 6.
LANDA MBANDU YA NTIMA-NDA YA YEHOWA
Ya kieleka, Yehowa kele mbandu ya mbote ya ntima-nda. (2 Piere 3:15) Biblia kele ti bambandu yina ke monisa mutindu Yehowa ke monisaka ntima-nda. (Nehemia 9:30; Yezaya 30:18) Keti nge ke yibuka mambu yina Yehowa salaka ntangu Abrahami yulaka yandi bangiufula mingi na yina me tala lukanu na yandi ya kufwa Sodome? Yehowa buyisaka ve Abrahami. Ti ntima-nda yonso yandi widikilaka bangiufula yonso yina Abrahami yulaka mpi mambu yina vandaka kuyangisa yandi. Na nima, Yehowa monisaka nde yandi tulaka dikebi na kuwa mambu yina Abrahami tubaka mpi silaka yandi nde yandi ta fwa ve Sodome ata bantu ya mbote kele kaka kumi na mbanza yina. (Kuyantika 18:22-33) Yehowa ke widikilaka beto ntangu yonso ti ntima-nda yonso mpi yandi ke salaka ve ata fioti mambu ya mbi!
Ntima-nda kele kibeni kikalulu mosi ya mfunu ya kimuntu ya mpa yina Bakristu yonso fwete lwata. Kana beto ke sala bikesa ya kumonisa ntima-nda, beto ta kumisa Tata na beto ya zola, Yehowa, yina ke monisaka ntima-nda mpi beto ta vanda na kati ya “bantu yina ta baka balusilu na nzila ya lukwikilu mpi ntima ya nda.”—Baebreo 6:10-12.
^ par. 4 Beto tubilaka kikalulu ya zola na disolo ya ntete na masolo nana ya mbuma ya mpeve santu ya Nzambi.
^ par. 15 Beto me soba zina.


text:
Luzingu mpi Lufwa
Luzingu
Sambu na Nki Beto Kele na Luzingu?
Keti nge me kudiyulaka dezia, ‘Sambu na nki beto ke zingaka?’ Tala mvutu ya Biblia ke pesaka na ngiufula yai.
Moyo Kele Nki?
Keti yo kele kima mosi ya ke vandaka na kati na nge? Keti yo ke landaka kuzinga kana nge me fwa?
Lufwa
Mono Ke Zola Kufwa—Keti Biblia Lenda Sadisa Mono Ntangu Bangindu ya Kudifwa Ke Kwisila Mono?
Inki bandongisila Biblia ke pesaka muntu yina ke zola kudifwa?
Zulu mpi Bilungi
Keti Bambisi Ke Kwendaka na Zulu?
Ata kisika mosi ve Biblia ke tubaka nde bambwa to bambisi yina bantu ke tambulaka ti yo ta kwenda kuzinga na paladisu na zulu. Yo kele sambu na bikuma ya mbote.
Kivuvu Sambu na Bafwa
Lufutumuku Kele Nki?
Nge ta yituka na kuzaba bantu yina ta futumuka na bilumbu ke kwisa.


text: 33 Yakobi talaka mpi monaka Ezau ke kwisa, mpi yandi vandaka ti bantu 400.+ Ebuna yandi kabulaka bana na Lea, na Rashele, mpi na bansadi zole ya bankento.+2 Yandi tulaka bansadi ya bankento ti bana na bo na ntwala,+ Lea ti bana na yandi na nima na bo,+ mpi Rashele+ ti Yozefi na nima na bo.3 Ebuna yandi mosi lutaka na ntwala na bo mpi fukamaka luse na ntoto mbala nsambwadi ntangu yandi pusanaka pene-pene ya mpangi na yandi.4 Kansi Ezau bakaka ntinu sambu na kukutana ti yandi, yambaka yandi, mpi pesaka yandi beze, ebuna bo yantikaka kudila.5 Ntangu yandi talaka mpi monaka bankento ti bana, yandi tubaka nde: “Bantu yai ya kele ti nge kele banani?” yandi tubaka nde: “Bana yina Nzambi me pesaka nsadi na nge.”+6 Ebuna bansadi ya bankento lutaka na ntwala ti bana na bo mpi fukamaka,7 Lea mpi lutaka na ntwala ti bana na yandi, mpi bo fukamaka. Na nima Yozefi lutaka na ntwala ti Rashele, mpi bo fukamaka.+8 Ezau tubaka nde: “Kibuka yai yonso ya bantu ya ke sala nzietelo yina mono me kutana ti yo ke tendula inki?”+ Yandi vutulaka nde: “Sambu mfumu na mono kundima mono.”+9 Ebuna Ezau tubaka nde: “Mpangi na mono, mono kele ti bima mingi kibeni.+ Vanda ti bima na nge.”10 Kansi Yakobi tubaka nde: “Ve, mono ke bondila nge. Kana nge me ndima mono, nge fwete baka dikabu ya me katuka na maboko na mono, mpamba ve mono nataka yo sambu mono mona luse na nge. Mpi mono me mona luse na nge bonso nde mono me mona luse ya Nzambi, na mutindu nge me yamba mono na kiese.+11 Mono ke bondila nge, baka dikabu yina kele lusakumunu na mono, ya mono natilaka nge,+ sambu Nzambi me ndima mono mpi mono kele ti bima yonso ya mono kele na yo mfunu.”+ Ebuna yandi landaka kubondila yandi, yo yina yandi bakaka yo.12 Na nima Ezau tubaka nde: “Beto simba nzila mpi beto kwenda, mpi bika mono kwenda na ntwala na nge.”13 Kansi Yakobi tubilaka yandi nde: “Mfumu na mono me zaba nde bana kele ngolo ve+ mpi mono fwete keba mameme ti bangombe yina ke nwisa bana na yo. Kana bo nata yo ntinu-ntinu na kilumbu mosi, bitwisi yonso ta fwa.14 Pardo, bika nde mfumu na mono kukwenda na ntwala ya nsadi na yandi, kansi mono ta landa kusala nzietelo malembe-malembe na mutindu bitwisi na mono mpi bana ke tambula, tii kuna mono ta kuma na Seire+ kisika mfumu na mono kele.”15 Ebuna Ezau tubaka nde: “Pardo, bika nde mono bikila nge bantu na mono ya nkaka.” Mpi yandi tubaka nde: “Sambu na nki kusala buna? Bika kaka nde mfumu na mono kundima mono.”16 Yo yina na kilumbu yina Ezau simbaka nzila mpi vutukaka na Seire.17 Ebuna Yakobi kwendaka na Sukoti,+ mpi yandi kuditungilaka nzo mpi salaka bisika ya lutaninu sambu na bitwisi na yandi. Yo yina yandi pesaka kisika yina zina Sukoti.*18 Na nima ya kukatuka na Padani-arami,+ Yakobi kumaka mbote na mbanza Shekemi,+ na insi ya Kanana,+ mpi yandi salaka camp na yandi pene-pene ya mbanza yina.19 Ebuna yandi sumbaka kitini ya ntoto, kisika yandi tedimisaka tenta na yandi, na bana ya Amore, tata ya Shekemi, na mbongo 100 ya bibende.+20 Yandi tungaka mesa-kimenga kuna mpi pesaka yo zina Nzambi, Nzambi ya Izraele.+


text:
12 Nsuka-nsuka Samuele tubilaka Izraele ya mvimba nde: “Mono me sala* mambu yonso ya beno lombaka mono, mpi mono me tula ntotila sambu na kuyala beno.+2 Ntangu yai, ntotila yina ke twadisa* beno yandi yai!+ Kansi mono, mono me kuma mununu ti nsuki ya mpembe, mpi bana na mono kele awa ti beno,+ mpi mono me twadisaka beno katuka kileke na mono tii bubu yai.+3 Mono yandi yai. Beno ta kimbangi sambu na kubedisa mono na ntwala ya Yehowa mpi na ntwala ya muntu yina yandi me tulaka mafuta:+ Ngombe ya nani to mpunda ya nani mono me bakaka?+ To nani mono me kusaka to mono me bedisaka? Na maboko ya nani mono me ndimaka avoka* sambu na kuzenga mambu mutindu ya nkaka?+ Kana mono salaka yo, mono ta vutudila beno yo.”+4 Ebuna bo tubaka nde: “Nge me kusaka beto ve, nge me bedisaka beto ve, mpi nge me ndimaka ve ata kima mosi na maboko ya muntu.”5 Yo yina yandi tubilaka bo nde: “Yehowa kele mbangi na ntwala na beno, mpi muntu yina yandi me tulaka mafuta kele mbangi bubu yai nde beno me mona ve ata kima mosi ya kufundila mono.”* Ebuna bo tubaka nde: “Yandi kele mbangi.”6 Yo yina Samuele tubilaka bo nde: “Yehowa, yina sadilaka Moize ti Aroni mpi yina basisaka ba-nkaka na beno na insi ya Ezipte,+ kele mbangi.7 Ntangu yai beno bikala ya kutelama, ebuna mono ta sambisa beno na ntwala ya Yehowa sambu na mambu yonso ya lunungu yina Yehowa me salaka sambu na beno mpi sambu na ba-nkaka na beno.8 Ntangu Yakobi kumaka na Ezipte+ mpi ba-nkaka na beno yantikaka kubinga Yehowa sambu na kulomba lusadisu,+ Yehowa tindaka Moize+ ti Aroni sambu na kubasisa ba-nkaka na beno na Ezipte mpi kunata bo sambu na kuzinga na kisika yai.+9 Kansi bo vilaka Yehowa Nzambi na bo, mpi yandi tekaka bo+ na maboko ya Sisera+ mfumu ya basoda ya Asore, na maboko ya bantu ya Filistia,+ mpi na maboko ya ntotila ya Moabi,+ ebuna bantu yina nwanisaka bo.10 Bo bingaka Yehowa sambu na kulomba lusadisu+ mpi bo tubaka nde, ‘Beto me sala masumu,+ sambu beto me yambula Yehowa sambu na kusadila Babaale+ mpi biteki ya Ashtoreti;+ ntangu yai gulusa beto na maboko ya bambeni na beto, sambu beto sadila nge.’11 Ebuna Yehowa tindaka Yerubaale,+ Bedani, Yefte,+ mpi Samuele,+ ebuna yandi gulusaka beno na maboko ya bambeni yina vandaka na nziunga na beno, sambu beno zinga na lutaninu.+12 Ntangu beno monaka Nahashi+ ntotila ya bantu ya Amoni me kwisa kunwanisa beno, beno landaka kutubila mono nde, ‘Ve, lukanu na beto kele kaka ya kuvanda ti ntotila yina ta yala beto!’+ ata Yehowa Nzambi na beno kele Ntotila na beno.+13 Ntangu yai ntotila yina beno me sola yandi yai, ntotila yina beno lombaka. Tala! Yehowa me tudila beno ntotila.+14 Kana beno wa Yehowa boma,+ beno sadila yandi,+ mpi beno lemfuka na ndinga na yandi,+ mpi kana beno kolama ve na nsiku ya Yehowa, mpi kana beno ti ntotila yina ke yala beno, beno landa Yehowa Nzambi na beno, yo kele mbote.15 Kansi kana beno lemfuka ve na ndinga ya Yehowa mpi beno kolama na nsiku ya Yehowa, Yehowa ta pesa beno ti batata na beno ndola.+16 Ebuna ntangu yai, beno bikala ya kutelama mpi beno tala diambu yai ya nene yina Yehowa ke sala na meso na beno.17 Keti bubu kele ve nsungi ya kukatula bambuma ya ble? Mono ta binga Yehowa sambu yandi tinda banzasi mpi mvula; ebuna beno ta zaba mpi beno ta bakisa diambu ya mbi yina beno me sala na meso ya Yehowa na mutindu beno me kudilombila ntotila.”+18 Ebuna Samuele bingaka Yehowa, mpi Yehowa tindaka banzasi mpi mvula na kilumbu yina, yo yina bantu yonso waka Yehowa ti Samuele boma mingi.19 Mpi bantu yonso tubilaka Samuele nde: “Samba Yehowa Nzambi na nge sambu na bansadi na nge,+ sambu beto ke zola ve kufwa, sambu beto me yika mbi na zulu ya masumu na beto na mutindu beto me lomba ntotila.”20 Ebuna Samuele tubilaka bantu nde: “Beno wa boma ve. Beno me sala kibeni mambu yai yonso ya mbi. Kansi beno yambula ve kulanda Yehowa,+ mpi beno sadila Yehowa na ntima na beno ya mvimba.+21 Beno baluka ve sambu na kulanda bima ya mpamba,*+ yina kele na mfunu ve+ mpi yina lenda gulusa ve, sambu yo kele mpamba.*22 Sambu na zina na yandi ya nene,+ Yehowa ta yambula ve bantu na yandi,+ sambu Yehowa me bakaka lukanu ya kukumisa beno bantu na yandi.+23 Kansi mono, ngindu lenda kwisila mono ve ata fioti na kusala disumu na ntwala ya Yehowa mpi na kuyambula kusamba sambu na beno, mpi mono ta landa kulonga beno na nzila ya mbote mpi ya lunungu.24 Kansi beno wa Yehowa boma,+ mpi beno sadila yandi na kwikama* yonso mpi na ntima na beno ya mvimba, sambu beno yibuka mambu ya nene yina yandi me sala sambu na beno.+25 Kansi kana beno landa na kusala mambu ya mbi, bo ta fwa beno,+ beno ti ntotila na beno.”+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “me wa ndinga na beno na yina me tala.”


text: 2 Kansi, na nima ya mwa bilumbu yandi kotaka diaka na Kapernaumi, mpi nsangu panzanaka nde yandi kele na nzo.+2 Bantu mingi kibeni vukanaka na mpila nde kisika vandaka diaka ve, ata pene-pene ya kielo, ebuna yandi yantikaka kuzabisa bo ndinga.+3 Bo kwisaka kunatila yandi kikata mosi yina bantu iya vandaka kunata.+4 Kansi bo kukaka ve kunata yandi tii na kisika yina Yezu vandaka sambu bantu vandaka mingi, yo yina bo katulaka ludi na zulu ya kisika yina Yezu vandaka; bo tobulaka kisika yina, ebuna bo kulumusaka mbeto yina kikata ladilaka.5 Ntangu Yezu monaka lukwikilu na bo,+ yandi tubilaka kikata yina nde: “Mwana, masumu na nge me lolulama.”+6 Ebuna bansekudi ya nkaka vandaka pana, ya kuvanda mpi vandaka kuyindula na bantima na bo nde:+7 “Sambu na nki muntu yai ke tuba mutindu yai? Yandi ke vweza. Nani lenda lolula masumu, katula kaka Nzambi?”+8 Kansi, Yezu bakisaka mbala mosi na mpeve na yandi nde bo vandaka kuyindula mutindu yina na kati na bo, yo yina yandi tubilaka bo nde: “Sambu na nki beno ke yindula mambu yai na bantima na beno?+9 Inki kele pete mingi, kutubila kikata nde, ‘Masumu na nge me lolulama,’ to kutuba nde, ‘Telama, baka mbeto na nge, mpi tambula’?10 Kansi, sambu beno zaba nde Mwana ya muntu+ kele ti kiyeka ya kulolula masumu na ntoto+—” yandi tubilaka kikata yina nde:11 “Mono ke tubila nge nde, Telama, baka mbeto na nge, mpi kwenda na nzo na nge.”12 Yandi telamaka, ebuna na mbala mosi yandi bakaka mbeto na yandi mpi yandi basikaka na meso na bo yonso. Ebuna bo yonso yitukaka mingi kibeni, mpi bo pesaka Nzambi nkembo nde: “Beto me monaka ntete ve diambu ya mutindu yai.”+13 Diaka yandi basikaka mpi kwendaka na lweka ya nzadi-mungwa, ebuna kimvuka yonso ya bantu landaka kukwisa na yandi, mpi yandi yantikaka kulonga bo.14 Ntangu Yezu vandaka kuluta, yandi monaka Levi mwana ya Alfeo me vanda na biro ya bo ke futaka mpaku, mpi yandi tubilaka yandi nde: “Landa mono.” Ebuna yandi telamaka mpi landaka yandi.+15 Na nima, Yezu vandaka kudia* na nzo ya Levi, ebuna bakalaki mingi ya mpaku ti bansumuki mingi vandaka kudia* ti yandi mpi balongoki na yandi, sambu bantu mingi na kati na bo vandaka kulanda yandi.+16 Kansi ntangu bansekudi ya Bafarize monaka nde yandi vandaka kudia ti bansumuki mpi bakalaki ya mpaku, bo yantikaka kutubila balongoki na yandi nde: “Keti yandi ke dia ti bakalaki ya mpaku mpi bansumuki?”17 Ntangu Yezu waka mambu yina, yandi tubilaka bo nde: “Bantu yina kele nitu ngolo ke vandaka na mfunu ya munganga ve, kansi bayina kele na maladi bantu ke vandaka na mfunu na yandi. Mono kwisaka ve sambu na kubinga bantu ya lunungu, kansi bansumuki.”+18 Balongoki ya Yoane mpi Bafarize vandaka ti kikalulu ya kubuya madia. Yo yina bo kwisaka mpi tubilaka yandi nde: “Sambu na nki balongoki ya Yoane mpi balongoki ya Bafarize kele ti kikalulu ya kubuya madia, kansi balongoki na nge kele ve ti kikalulu ya kubuya madia?”+19 Yo yina Yezu tubilaka bo nde: “Ntangu bakala yina ke kwela kele+ ti bo, keti banduku na yandi kele ti kikuma ya kubuya madia? Ntangu yonso yina bakala yina ke kwela kele ti bo, bo lenda buya ve madia.20 Kansi bilumbu ta kwisa ntangu bo ta katula bakala yina ke kwela na kati na bo,+ ebuna bo ta buya madia na kilumbu yina.21 Muntu mosi ve ke tungaka kitende ya lele ya mpa na zulu ya lele ya ntama. Kana yandi sala mpidina, kitende ya mpa ta benda lele ya ntama, ebuna yo ta pasuka diaka nene.+22 Diaka, ata muntu mosi ve ke tulaka vinu ya mpa na mabungu* ya ntama. Kana yandi sala mpidina, vinu yina ta pasula mabungu,* ebuna vinu ta tiamuka mpi mabungu* ta beba. Kansi, bo ke tulaka vinu ya mpa na mabungu* ya mpa.”23 Ebuna, ntangu yandi vandaka kuluta na bilanga ya ble na Kisabatu, balongoki na yandi yantikaka kubuka ba-ntu ya ble ntangu bo vandaka kuluta.+24 Yo yina, Bafarize tubilaka yandi nde: “Tala! Sambu na nki bo ke sala mambu yina nsiku ke pesa ve nswa na Kisabatu?”25 Kansi yandi tubilaka bo nde: “Keti beno me tangaka ntete ve mambu yina Davidi salaka ntangu yandi vandaka ve ti madia, mpi yandi ti bantu yina vandaka ti yandi waka nzala?+26 Keti beno me tangaka ve na disolo ya me tala Abiatare+ mfumu ya banganga-nzambi, mutindu Davidi kotaka na nzo ya Nzambi mpi diaka mampa yina bo pesaka na Nzambi,* mampa yina ata muntu mosi ve vandaka ti nswa ya kudia katula kaka banganga-nzambi,+ ebuna yandi pesaka mpi mampa ya nkaka na bantu yina vandaka ti yandi?”27 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Nzambi salaka Kisabatu sambu na muntu,+ kansi yandi salaka ve muntu sambu na Kisabatu.28 Yo yina Mwana ya muntu kele Mfumu ata ya Kisabatu.”+