text:
APPENDICE
Mutindu ya Kusadila Zina ya Nzambi mpi Ntendula na Yo
INKI mutindu bo mebalulaka Nkunga 83:18 (19) na Biblia na nge? Les Saintes Écritures — Traduction du monde nouveau kebalulaka yo mutindu yai: “Sambu bantu kuzaba nde nge, ya kele na zina Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka na zulu ya ntoto ya mvimba.” Bambalula mingi yankaka ya Biblia kebalulaka yo mutindu mosi. Kansi, bambalula mingi mekatulaka zina ya Yehowa, mpi bo meyingisaka yo na batitre bonso “Mfumu” to “Mfumu Nzambi.” Inki beto fwete sadila na verse yai? Titre to zina Yehowa?
Zina ya Nzambi na bisono ya Kiebreo
Verse yai ketubila zina mosi. Na Kiebreo ya kisina yina bo sadilaka sambu na kusonika mikanda mingi ya Biblia, na kisika yai beto kekuta zina mosi ya sikisiki. Bo kesonikaka yo mutindu yai יהוה (YHWH) na bisono ya Kiebreo. Na Monokutuba, bo kebalulaka zina yai mbala mingi nde “Yehowa.” Keti zina yai kemonanaka kaka na verse mosi mpamba ya Biblia? Ve. Yo kemonanaka bambala kiteso ya 7000 na masonama ya kisina ya Masonuku ya Kiebreo!
Keti zina ya Nzambi kele mpenza mfunu? Tadila kisambu ya mbandu yina Yezu Kristu kupesaka. Yo keyantika mutindu yai: “Tata na beto kele na zulu, zina na nge ya santu kuvanda ya lukumu.” (Matayo 6:9) Na nima, Yezu kusambaka Nzambi nde: “Tata, kumisa zina na nge!” Katuka na zulu Nzambi kupesaka mvutu nde: “Mono me kumisa yo, ebuna mono ta kumisa yo diaka.” (Yoane 12:28) Ya kyeleka, zina ya Nzambi kele mfunu mingi kibeni. Kana yo kele mpidina, sambu na nki bambaludi yankaka kukatulaka zina yai na bambalula na bo ya Biblia mpi bo yingisaka yo na batitre?
Yo kemonana nde yo kele sambu na bikuma zole ya nene. Ya ntete, bamingi ketubaka nde beto fwete sadila ve zina yina sambu bubu yai bantu mezaba ve mutindu bo vandaka kubinga yo na kisina. Bo vandaka kusonika Kiebreo ya ntama kukonda bavwayele. Yo yina, ata muntu mosi ve bubu yai lenda tuba ti sikisiki yonso mutindu bantu yina kuzingaka na ntangu ya ntama vandaka kubinga YHWH. Kansi, keti dyambu yai fwete buyisa beto na kusadila zina ya Nzambi? Na ntangu ya ntama, ziku bo vandaka kubinga zina ya Yezu, Yeshua to mbala yankaka Yehoshua, kansi ata muntu mosi ve mezaba mbote-mbote mutindu bo vandaka kubinga yo. Ata mpidina, bubu yai na inza ya mvimba, bantu kesadilaka mitindu ya kuswaswana ya zina ya Yezu, mpi bo kebingaka yo na mutindu yina bantu mingi kebingaka yo na ndinga na bo. Bo kebuyaka ve kusadila zina yina kaka sambu bo mezaba ve mutindu bantu vandaka kubinga yo na mvu-nkama ya ntete. Mutindu mosi, kana nge kwenda na bwala ya nzenza, nge tamona nde mutindu bo kebinga zina na nge na ndinga yankaka lenda swaswana mpenza. Yo yina, kukonda kuzaba mutindu bo vandaka kubinga zina ya Nzambi na ntangu ya ntama lenda pusa beto ve na kukonda kusadila yo.
Kikuma ya zole ya bantu kepesaka mbala mingi sambu na kukatula zina ya Nzambi na Biblia ketadila kikalulu mosi ya ntama ya Bayuda. Bamingi na kati na bo kekwikilaka nde bo lenda binga ve zina ya Nzambi ata fyoti. Yo ke pwelele nde lukwikilu yai mesimbama na mutindu mosi ya mbi ya kusadila nsiku ya Biblia yina ketuba nde: “Kusadila zina na mono [Yehowa, NW ], Nzambi na nge, mpamba-mpamba ve, sambu mono ta pesa ndola na konso muntu yina ke sakana na zina na mono.”— Kubasika 20:7.
Nsiku yai kebuyisa kusadila zina ya Nzambi na mutindu ya mbi. Kansi, keti yo kebuyisa kusadila zina na yandi na luzitu yonso? Ata fyoti ve. Bansoniki yonso ya Biblia ya Kiebreo (“Kuwakana ya Ntama”) kuvandaka babakala ya kwikama yina vandaka kuzitisa Nsiku yina Nzambi kupesaka bantu ya Izraele ya ntama. Ata mpidina, bo sadilaka zina ya Nzambi mbala mingi. Mu mbandu, bo kotisaka yo na bankunga mingi yina bibuka ya bansambidi vandaka kuyimba na ndinga ya ngolo. Nkutu, Yehowa Nzambi kulongisilaka bansambidi na yandi na kubinga zina na yandi, mpi bantu ya kwikama kulemfukaka. (Yoele 2:32, NW; Bisalu 2:20, 21, NW ) Yo yina, bubu yai Bakristu kebuyaka ve na kusadila zina ya Nzambi na mutindu ya luzitu, mutindu Yezu kusalaka yo.— Yoane 17:26.
Bambaludi ya Biblia kesalaka kifu ya nene mutindu bo keyingisaka zina ya Nzambi na batitre. Bo mesalaka nde Nzambi kumonana bonso nde yandi kele ntama kibeni mpi nde yandi kele ve muntu, kansi Biblia kesyamisa bantu na kusala “bangwisana ya ngolo ti Yehowa.” (Nkunga 25:14, NW ) Yindula fyoti nduku na nge mosi ya ngolo. Kinduku na beno tavanda ngolo nki mutindu kana nge mezabaka ntete ve zina ya nduku na nge? Mutindu mosi, ntangu bantu kezaba ve zina ya Nzambi, Yehowa, inki mutindu bo lenda kuma mpenza penepene ti Nzambi? Dyaka, ntangu bantu kesadilaka ve zina ya Nzambi, bo kezabaka mpi ve ntendula na yo ya kitoko. Zina ya Nzambi ketendula inki?
Nzambi yandi mosi kupesaka ntendula ya zina na yandi na nsadi na yandi ya kwikama Moize. Ntangu Moize kusosaka kuzaba zina ya Nzambi, Yehowa kuvutulaka nde: “Mono kele muntu yina ya mono kele.” (Kubasika 3:14) Mbalula ya Rotherham kebalula bangogo yai nde: “Mono Takuma konso mutindu yina mono mezola.” Yehowa lenda kuma konso mutindu yina sambu na kulungisa balukanu na yandi.
Yindula nde nge lendaka kukuma konso mutindu yina nge mezola. Inki nge zolaka kusala sambu na banduku na nge? Kana mosi na kati na bo kebela ngolo, nge lenda kuma doktere ya mefwana mpenza mpi kubelula yandi. Kana yankaka kele ti bampasi ya mbongo, nge lenda kuma muntu ya mbongo mingi mpi kumanisa mpasi na yandi. Kansi, dyambu ya kyeleka kele nde nge kele ti bandilu na mambu ya nge lenda sala. Beto yonso kele ti bandilu. Mutindu nge kelonguka Biblia, nge tayituka na kumona mutindu Yehowa kekumaka konso mutindu yina yandi mezola sambu na kulungisa balusilu na yandi. Mpi yandi kesepelaka na kusadila ngolo na yandi na mambote ya bantu yina kezolaka yandi. (2 Bansangu 16:9) Bantu yina mezaba ve zina ya Yehowa kebakisaka ve bikalulu yai ya kitoko ya kimuntu na yandi.
Ya kyeleka, zina ya Yehowa kele na kati ya Biblia. Kuzaba ntendula na yo mpi kusadila yo mbala na mbala na lusambu na beto tasadisa beto mpenza na kukwenda penepene ti Tata na beto ya zulu, Yehowa.*
* Sambu na bansangu mingi ya metala zina ya Nzambi, ntendula na yo, mpi bikuma yina beto fwete sadila yo na lusambu na beto, tala kamukanda Le nom divin qui demeure à jamais, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


c: text/html

text:
KITINI 9
Beno Sambila Yehowa na Dibuta
“Beno sambila muntu yina salaka zulu [mpi] ntoto.”—Kusonga 14:7
Mutindu beno me longuka na kamukanda yai, Biblia kele ti minsiku mingi yina ta sadisa nge ti dibuta na nge. Yehowa ke zola nde nge vanda na kiese. Yandi ke sila nde kana beno tula lusambu na yandi na kisika ya ntete, “yandi ta yika beno bima yina yonso ya nkaka.” (Matayo 6:33) Yandi ke zola mpenza nde nge vanda nduku na yandi. Sadila mabaku yonso sambu na kuyedisa kinduku na nge ti Nzambi. Yai kele dibaku mosi ya kuluta nene yina muntu lenda vanda ti yo.—Matayo 22:37, 38.
1 KUMISA NGOLO BANGWISANI NA NGE TI YEHOWA
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Yehowa . . . ke tuba nde: ‘mono ta vanda tata sambu na beno, mpi beno ta vanda bana ya babakala mpi bana ya bankento sambu na mono.’” (2 Bakorinto 6:18) Nzambi ke zola nde nge kuma nduku na yandi ya ngolo. Kisambu ta sadisa nge na kukuma nduku na yandi. Yehowa ke lomba nge na ‘kusamba ntangu yonso.’ (1 Batesalonika 5:17) Yandi ke na mpusa ya ngolo ya kuwa mabanza mpi mawi na nge ya kati. (Bafilipi 4:6) Kana nge ke samba ti dibuta na nge, bo ta mona nde Nzambi kele muntu ya kieleka sambu na nge.
Yo kele mbote na kusolula ti Nzambi, kansi nge fwete wila yandi mpi. Nge ta wila yandi kana nge ke longuka Ndinga na yandi mpi mikanda yina ke tendulaka Biblia. (Nkunga 1:1, 2) Yindulula mambu yina nge ke longuka. (Nkunga 77:12, 13) Kuwila Nzambi ke lombaka mpi nde beto kwenda na balukutakanu mbala na mbala.—Nkunga 122:1-4.
Kuzabisa bantu ya nkaka mambu ya me tala Yehowa kele mutindu ya nkaka ya kukumisa bangwisana na beto ngolo ti yandi. Kana beto ke sala mutindu yai, beto ta kwenda kibeni pene-pene na yandi.—Matayo 28:19, 20.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Konso kilumbu, baka ntangu ya kutanga Biblia mpi ya kusamba
Beno tula mambu ya kimpeve na kisika ya ntete na dibuta na beno na ntwala ya bansaka ya kulutisa ntangu
2 BENO SEPELA NA LUSAMBU NA BENO YA DIBUTA
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Beno kwenda pene-pene na Nzambi, mpi yandi ta kwisa pene-pene na beno.” (Yakobo 4:8) Beno tula manaka ya lusambu ya dibuta mpi beno zitisa yo mbala na mbala. (Kuyantika 18:19) Yo ke lombaka mpi kusala mambu mingi. Nzambi fwete baka kisika na luzingu na beno ya konso kilumbu. Bangwisana ya dibuta na nge ta kuma ngolo ti Nzambi kana nge ke tuba mambu na yandi “ntangu nge ta vanda na nzo na nge, ntangu nge ta tambula na nzila, ntangu nge ta lala mpi ntangu nge ta telama na mpongi.” (Kulonga 6:6, 7, NW) Baka lukanu bonso Yozue yina tubaka nde: “Mono ti fami na mono beto ta sadilaka [Yehowa].”—Yozue 24:15.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Sala manaka ya kulonguka yina ke wakana ti bampusa ya konso muntu na dibuta

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KUNKU 11
Nga Yave Okutuwanga?
Nzambi owanga sambu yeto. 1 Petelo 3:12
Yave “owanga sambu.” (Nkunga 65:2) Ozolele vo, twamokenanga yandi ye nsi a ntima mieto.
Samba kwa Yave, ke kwa muntu akaka ko.
Tulenda lomba mambu mayingi muna sambu. 1 Yoane 5:14
Lombanga vo luzolo lwa Nzambi lwavangama kun’ezulu ye va ntoto.
Lomba kwa Yave kimana kasadisa wavanganga edi diambote. Olenda lomba mpe madia, salu, nzo, mvwatu ye mavimpi.
Sambanga muna nkumbu a Yesu, ediadi disonga vo ozitisanga dina kavanga mu kuma kiaku.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Aweyi Olenda Finamena Nzambi?
Zaya kana vo Nzambi owanga sambu yawonso, aweyi tufwete sambila, adieyi diaka tulenda vanga muna finama Nzambi.


text:
LONGI DIA 18
Aweyi Tusadisilanga Ampangi Zeto Bebwilwanga e Sumbula?
Vava vebwanga e sumbula, Mbangi za Yave vana vau bekubamanga mu vana lusadisu lwa nzaki kwa mpangi zau bena mu mpasi. Ediadi disonganga zola kwakieleka tusonganga kwa muntu yo nkwandi. (Yoane 13:34, 35; 1 Yoane 3:17, 18) Aweyi tuvaninanga lusadisu?
Tukubanga nzimbu. Vava mvengele wakota muna Yuda, Akristu a tandu kiantete kuna Antiokia bafila lukau kwa mpangi zau za mwanda. (Mavangu 11:27-30) Diau adimosi mpe, vava tuwanga vo mpangi zeto mu nsi zakaka babwidilu e sumbula, tuvananga tukau muna nkutakani eto mu sadisa awana bevuanga lusadisu o mfunu muna ntangw’a mpasi.—2 Korinto 8:13-15.
Tuvananga lusadisu bavuidi o mfunu. Akuluntu ana bezingilanga muna zunga kibwididi e sumbula, betokanenanga wete dia mpangi zawonso za nkutakani yo vav’o zaya kana vo bena o moyo. Ampangi besadilanga muna buka kia lusadisu bekubikanga madia, maza ma nua, mvwatu, nzo za ngoto, ye nlongo muna sadisa ampangi zau. Mbangi za Yave zayingi bazeye e salu ya moko bekuyivananga kuna mvevo yo futa e tike muna nzimbu za yau kibeni mu kwenda vana lusadisu kwa mpangi muna tungulula e nzo zau ye Maseka ma Kintinu. E kintwadi kieto muna nkubik’a Yave ye mambu mayingi tulongokanga muna salanga entwadi ye mpangi zeto, mekutusadisanga mu vana lusadisu kwa mpangi zeto muna ntangw’ampasi mu nzaki zawonso. Kana una vo tuvananga lusadisu kwa ‘mpangi zeto za mwanda,’ tusadisanga mpe awana bena muna mabundu makaka.—Ngalatia 6:10.
Tufiaulwisanga wantu yo kubavana lusadisu lwa mwanda. Awana bebwilanga e sumbula lufiaulwisu kikilu bevuanga o mfunu. Vava kibwanga e sumbula, balenda fiaulwiswa kwa Yave “wa Nzambi a fiauzi wawonso.” (2 Korinto 1:3, 4) Tusonganga e nsilu mia Nkand’a Nzambi kw’awana bebwilwanga e sumbula ye kubasonga vo ke kolo ko Kintinu kia Nzambi kifokola mambu mawonso metwasanga e ntantu ye mpasi.—Lusengomono 21:4.
Aweyi Mbangi za Yave bevaninanga lusadisu lwa nzaki vava sumbula kibwanga?
Nkia lufiaulwisu lwa mwanda tulenda vana kw’awana bavulukidi muna sumbula?


text:
Keti Beto Fwete Samba Yezu?
NTAMA mingi ve, muntu mosi salaka bansosa na batoko kuluta 800 ya mabundu mingi sambu na kuzaba kana Yezu ke pesaka mvutu na bisambu. Batoko 60 na kati ya nkama ndimaka to sonikaka nde Yezu ke pesaka mvutu na bisambu. Kansi toko mosi fwanzaka zina ya Yezu mpi sonikaka “Nzambi.”
Nge ke yindula nki? Keti beto fwete samba Yezu to Nzambi? * Sambu na kubaka mvutu, bika beto tadila ntete mutindu Yezu longaka balongoki na yandi na kusamba.
YEZU LONGAKA BETO NA KUSAMBA NANI?
Yezu longaka beto mpi monisaka muntu ya beto fwete samba.
MALONGI NA YANDI: Ntangu longoki mosi songaka Yezu nde: “Mfumu, longa beto mutindu ya kusamba,” Yezu tubaka nde: “Konso ntangu ya beno ke samba, beno tuba nde: ‘Tata.’” (Luka 11:1, 2) Diaka, na Disolo ya Yezu na Zulu ya Ngumba, yandi siamisaka bawi na yandi na kusamba. Yandi tubaka nde: “Samba Tata na nge.” Yezu songaka bo nde: “Tata na beno ke zabaka mambu yina beno kele na yo mfunu na ntwala nkutu nde beno lomba yandi yo.” (Matayo 6:6, 8) Na mpimpa na yandi ya nsuka na ntoto, Yezu songaka balongoki na yandi nde: “Kana beno lomba kima mosi na Tata, yandi ta pesa beno yo na zina na mono.” (Yoane 16:23) Yo ke pwelele nde Yezu longaka beto na kusamba Yehowa Nzambi, Tata na yandi mpi Tata na beto.
MBANDU NA YANDI: Yezu vandaka kusamba na kuwakana ti mambu yina yandi longaka bantu ya nkaka. Yandi sambaka nde: “Tata, Mfumu ya zulu ti ya ntoto, mono ke kumisa nge na ntwala ya bantu.” (Luka 10:21) Kilumbu ya nkaka, “Yezu tombulaka meso na yandi na zulu mpi tubaka nde: ‘Tata, mono ke tonda nge na mutindu nge me wila mono.’” (Yoane 11:41) Mpi ntangu yandi vandaka pene-pene na kufwa, Yezu sambaka nde: “Tata, mono ke pesa mpeve na mono na maboko na nge.” (Luka 23:46) Yezu pesaka mbandu ya mbote yina bantu yonso fwete landa na mutindu yandi vandaka kusamba Tata na yandi ya zulu, “Mfumu ya zulu ti ya ntoto.” (Matayo 11:25; 26:41, 42; 1 Yoane 2:6) Keti balongoki ya Yezu ya mvu-nkama ya ntete sadilaka bantuma yai?
BAKRISTU YA MVU-NKAMA YA NTETE VANDAKA KUSAMBA NANI?
Bamposo fioti na nima ntangu Yezu tombukaka na zulu, bambeni yantikaka kuniokula balongoki na yandi. (Bisalu 4:18) Bo sambaka sambu na kulomba lusadisu, kansi bo sambaka nani? Biblia ke tuba nde: “Na bumosi kibeni bo tombulaka bandinga na bo na Nzambi,” mpi sambaka sambu yandi sadisa bo “na nzila ya zina ya nsadi na [yandi] ya santu Yezu.” (Bisalu 4:24, 30) Yo ke pwelele nde balongoki landaka lutwadisu yina Yezu pesaka bo sambu na kisambu. Bo vandaka kusamba Nzambi, kansi Yezu ve.
Bamvula mingi na nima, ntumwa Polo monisaka mutindu yandi ti banduku na yandi vandaka kusamba. Ntangu Polo sonikilaka bampangi na yandi Bakristu, yandi tubaka nde: “Beto ke pesaka matondo ntangu yonso na Nzambi Tata ya Mfumu na beto Yezu Kristu ntangu beto ke sambaka sambu na beno.” (Bakolosai 1:3) Polo sonikilaka mpi bampangi na yandi Bakristu na ‘kupesa ntangu yonso matondo na Nzambi mpi Tata na beto sambu na mambu yonso, na zina ya Mfumu na beto Yezu Kristu.’ (Baefezo 5:20) Bangogo yai ke monisa nde Polo siamisaka bantu ya nkaka na kusamba “Nzambi mpi Tata na [yandi] sambu na mambu yonso” mpi na zina ya Yezu.
Bonso Bakristu ya mvu-nkama ya ntete, beto lenda monisa zola sambu na Yezu ntangu beto ke landa bandongisila na yandi ya me tala kisambu. (Yoane 14:15) Kana beto samba Tata na beto ya zulu mpamba, bangogo ya Nkunga 116:1, 2 ta sadisa beto na kutudila Yehowa ntima mpi beto ta tuba bonso Davidi nde: “Mono ke zolaka Mfumu Nzambi sambu yandi ke wilaka mono . . . Yandi ke ndimaka konso ntangu kana mono binga yandi.” *
^ par. 3 Masonuku ke tuba nde Nzambi kele ve kiteso mosi ti Yezu. Sambu na kuzaba mambu mingi, tala kapu ya 4 ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza? yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.
^ par. 11 Sambu Nzambi kuwa bisambu na beto, beto fwete sala ngolo na kuzinga na kuwakana ti mambu yina yandi ke lombaka. Sambu na kuzaba mambu mingi, tala kapu ya 17 ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
Nga Yesu i Nzambi a Mpungu-ngolo?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
Atantu a Yesu bamfunda vo wiyisidi ukifwananese yo Nzambi. (Yoane 5:18; 10:30-33) Kansi, Yesu kasidi wo vova ko vo wafwanana yo Nzambi a Mpungu-ngolo.
Edi kavova: “O Se unsundidi.”—Yoane 14:28.
Alandi antete a Yesu ke bambadikilanga ko vo wafwanana yo Nzambi a Mpungu-ngolo.
Kasikil’owu, Paulu wa ntumwa wasoneka vo vava Yesu kafuluka, Nzambi ‘wankundidika kikilu.’ Dialudi, Paulu kakwikilanga ko vo Yesu i Nzambi a Mpungu-ngolo. Avo ke wau ko, Nzambi aweyi kadi kunkundidikila kikilu?—Filipi 2:9.


text:
Keti Bambangi ya Yehowa Ke Yindulaka nde Bo Mpamba Ta Guluka?
Ve. Bantu mingi yina vandaka ve Bambangi ya Yehowa, bayina zingaka na bamvu-nkama ya me luta ta vanda ti dibaku ya kuguluka. Biblia ke tuba nde na nsi-ntoto ya mpa yina Nzambi me silaka, “
bantu ya lunungu ti bantu ya kukonda lunungu ta futumuka.” (Bisalu 24:15) Diaka, bubu yai bantu mingi yina me yantikaka ntete ve kusadila Nzambi, lenda sadila yandi mpi kuguluka. Yo vanda mpidina to ve, beto kele ve ti mukumba ya kutuba kana nani ta guluka to ve. Yo kele mukumba ya Yezu.—Yoane 5:22, 27.


text: 1 Mono Polo, ntumwa ya Kristu Yezu na luzolo ya Nzambi na kutadila lusilu ya luzingu yina kele na nzila ya Kristu Yezu,+2 mono ke sonikila Timoteo, mwana yina mono ke zolaka mingi:+Ntima ya mbote ya nene, mawa, mpi ngemba ya Nzambi, Tata na beto mpi ya Kristu Yezu Mfumu na beto kuvanda ti nge.3 Mono ke pesa Nzambi matondo, yina mono ke sadilaka kisalu ya santu ti kansansa ya bunkete, mutindu ba-nkaka na mono salaka; mono ke yibukaka nge ntangu yonso na ntangu mono ke bondilaka mpimpa ti mwini.4 Kana mono ke yibuka mansanga na nge, mono kele ti nzala ya ngolo ya kumona nge, sambu mono fuluka na kiese.5 Sambu mono ke yibuka lukwikilu na nge ya kukonda luvunu,+ lukwikilu yina vandaka ntete na nkaka na nge ya nkento Loisi mpi na mama na nge Enise; kansi mono ke tula ntima nde yo kele mpi na nge.6 Yo yina mono ke yibusa nge na kupedisa bonso tiya dikabu ya Nzambi yina nge bakaka ntangu mono tulaka nge maboko.+7 Sambu Nzambi pesaka beto ve mpeve ya kukonda kikesa,+ kansi yandi pesaka beto mpeve ya ngolo,+ ya zola, mpi ya mabanza ya mbote.8 Yo yina, kuwa ve nsoni sambu na kimbangi ya Mfumu na beto+ to sambu na mono, muntu ya boloko sambu na yandi, kansi ndima kumona mpasi+ sambu na nsangu ya mbote mpi tula ntima na ngolo ya Nzambi.+9 Yandi gulusaka beto mpi yandi bingaka beto na kuvanda bantu ya santu,+ sambu na bisalu na beto ve, kansi sambu na lukanu na yandi mosi mpi ntima ya mbote na yandi ya nene.+ Yandi monisilaka beto yo na kuwakana ti Kristu Yezu tuka ntama,10 kansi ntangu yai yandi me monisaka yo pwelele na nzila ya kumonana ya Ngulusi na beto, Kristu Yezu,+ yina me katulaka lufwa+ mpi me songaka beto na nzila ya nsangu ya mbote+ mutindu beto lenda baka luzingu+ mpi nitu yina ke polaka ve;+11 bo solaka mono na kuvanda nsamuni, ntumwa, mpi longi na yo.+12 Yo yina mono ke mona mpi mpasi,+ kansi mono ke wa nsoni ve.+ Sambu mono me zaba Muntu yina mono me kwikilaka na yandi, mpi mono ke tula ntima nde yandi lenda tanina mambu yina mono me bumbaka na yandi tii na kilumbu yina.+13 Landa kusimba mbandu ya mambu ya mbote*+ yina nge waka na mono ti lukwikilu mpi zola yina ke katukaka na bumosi ti Kristu Yezu.14 Bumba kimvwama yai ya mbote ya bo me pesaka nge na nzila ya mpeve santu, yina ke zinga na kati na beto.+15 Nge me zaba nde bantu yonso ya provense ya Azia+ me tina mono, tanga mpi Fizele ti Ermogene.16 Mfumu kuwila nzo ya Onezifore+ mawa, sambu yandi pesaka mono kikesa mbala mingi, mpi yandi waka ve nsoni ya miniololo na mono.17 Kansi, ntangu yandi vandaka na Roma, yandi sosaka mono ngolo mpi yandi monaka mono.18 Mfumu kupesa yandi nzila sambu Yehowa* kuwila yandi mawa na kilumbu yina. Mpi nge me zaba mbote bisalu yonso yina yandi salaka na Efezo.


text:
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA ZULU | INKI BIBLIA KE TUBAKA SAMBU NA LUZINGU MPI LUFWA?
Ngiufula Mosi ya Mpasi
BANTU ke vandaka ti bangindu mingi ya kuswaswana sambu na luzingu mpi lufwa. Bantu ya nkaka ke yindulaka nde bo ta landa kuzinga na nima ya lufwa, ziku na mutindu ya nkaka to na kisika ya nkaka. Bankaka ke yindulaka nde bo ta vutuka na luzingu mpi ta zinga diaka. Kansi bankaka diaka ke yindulaka nde lufwa kele nsuka ya mambu yonso.
Ziku nge ke tadilaka diambu yai na mutindu na nge mosi, na kutadila mpila ya nge me yelaka to mambu yina bo me longaka nge. Sambu bantu ke vandaka ti bangindu ya me swaswana mingi kibeni sambu na mambu yina ke salamaka na lufwa, keti kele ti muntu to kisika yina beto lenda zwa bamvutu ya mbote mpi ya kieleka na ngiufula yai ya mpasi?
Na nsungi ya bamvu-nkama mingi, bamfumu ya mabundu me longaka dilongi ya ke tubaka nde moyo ke fwaka ve. Bantu ya mabundu yonso ya nene—Bakristu, ba Hindu, Bayuda, Bamizilma, mpi bantu ya mabundu ya nkaka—ke kwikilaka nde bantu kele ti moyo yina ke fwaka ve; bo ke tubaka nde kana muntu me fwa, moyo ke fwaka ve mpi yo ke landaka kuzinga na nsi ya bampeve. Kansi, bantu ya Buda ke kwikilaka nde na nzila ya kubutuka mbala mingi, ngolo yina ke vandaka na kati ya muntu lenda kuma na Nirvana, disongidila kuvanda na kiese mingi kibeni.
Sambu na malongi yai, bantu mingi na ntoto ya mvimba me kumaka kukwikila nde lufwa ke kangudilaka bantu nzila sambu bo kwenda kuzinga na kisika ya nkaka. Yo yina, sambu na bantu mingi, lufwa kele kitini ya mfunu ya luzingu, mpi bo ke yindulaka nde lufwa kele na kati ya luzolo ya Nzambi. Kansi, nki Biblia ke tubaka sambu na diambu yango? Nge lenda tanga disolo ya ke landa. Ziku mvutu ya nge ta baka ta yitukisa nge.


text:
Sambu na Nki Yo Kele Mfunu na Kuzitisa Bandilu na Beto?
“Mayele ke vandaka ti bantu ya kudikulumusa.”—BINGANA 11:2.
BANKUNGA: 38, 69
1, 2. Sambu na nki Nzambi buyaka Saule? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
NTANGU Yehowa ponaka Saule na kuvanda ntotila, Saule vandaka muntu ya kudikulumusa. (1 Samuele 9:1, 2, 21; 10:20-24) Kansi ntangu yandi kumaka ntotila, yandi kumaka lulendo. Kilumbu mosi basoda mingi ya Filistia kwisaka kunwanisa bantu ya Izraele. Profete Samuele zabisaka Saule nde yandi ta kwisa kutambikila Yehowa kimenga. Samuele sukininaka, ebuna bantu ya Izraele waka boma mpi bantu mingi tinaka. Saule kumaka ntima zulu-zulu, yandi vingilaka ve Samuele mpi tambikaka kimenga. Saule vandaka ve ti nswa ya kutambika kimenga mpi yo pesaka ve Yehowa kiese.—1 Samuele 13:5-9.
2 Ntangu Samuele kumaka, yandi nganinaka Saule sambu yandi lemfukilaka ve Yehowa. Kansi Saule ndimaka ve nde yandi me sala mbi. Yandi pesaka bikuma, nkutu yandi pesaka bantu ya nkaka foti. (1 Samuele 13:10-14) Banda ntangu yina, Saule kumaka kusala mambu mingi na lulendo. Yo yina, Yehowa katulaka yandi kiyeka ya ntotila. (1 Samuele 15:22, 23) Na luyantiku, Saule vandaka ntotila ya mbote, kansi na nima yandi kumaka mbi kibeni.—1 Samuele 31:1-6.
3. (a) Bantu mingi ke yindulaka nki na yina me tala bandilu na bo? (b) Disolo yai ta pesa mvutu na nki bangiufula?
3 Bubu yai, bantu mingi ke yindulaka nde kana bo kudikulumusa, bo ta vanda ve ti luzingu ya mbote to kisalu ya mbote. Bo ke kudikumisaka sambu bantu kumona nde bo me luta bantu ya nkaka. Mu mbandu, muntu mosi ya politiki ya me zabanaka mingi tubaka nde: “Luzingu na mono lenda vanda ve ti bandilu, mpi yo ta vandaka ve ti bandilu.” Kansi sambu na nki Mukristu fwete zitisa bandilu na yandi? Kuzitisa bandilu ke tendula nki mpi yo ke tendula ve nki? Disolo yai ta pesa mvutu na bangiufula yai. Disolo yina ke landa ta monisa mutindu beto lenda landa kaka kuzitisa bandilu na beto ntangu yonso.
KUZITISA BANDILU KELE MFUNU
4. Kusala mambu na lulendo ke tendula nki?
4 Biblia ke monisa luswaswanu ya nene na kati ya lulendo ti kudikulumusa. (Tanga Bingana 11:2.) Davidi bondilaka Yehowa nde: “Kupesa ve nzila nde nsadi na nge kusala mambu ya lulendo.” (Nkunga 19:13) Kusala mambu na lulendo ke tendula nki? Yo ke tendula kusala kima mosi yina beto kele ve ti nswa, mbala ya nkaka, sambu beto kele lulendo to ntima zulu-zulu. Bantangu ya nkaka beto yonso ke salaka mambu na lulendo sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka. Kansi mbandu ya ntotila Saule ke monisa nde kana beto me kuma lulendo, Yehowa ta sepela ve ti beto ata fioti. Nkunga 119:21 ke tuba nde Yehowa “ke nganinaka bantu ya lulendo.” Sambu na nki yandi ke salaka mutindu yina?
5. Sambu na nki kusala mambu na lulendo kele mbi kibeni?
5 Ntete-ntete, kana beto me sala mambu na lulendo, yo ke monisa nde beto ke zitisa ve Yehowa, Nzambi mpi Mfumu na beto. Ya zole, ntangu beto ke sala mambu yina beto kele ve ti nswa, yo lenda basisa kuswana mpi mavwanga ti bantu ya nkaka. (Bingana 13:10) Ya tatu, ntangu bantu ya nkaka ta bakisa nde beto me sala kima mosi na lulendo, bo ta kuma kumona nde beto kele ve mayele. (Luka 14:8, 9) Mambu yai ke monisa pwelele kikuma yina Yehowa ke zolaka nde beto zitisa bandilu na beto.
KUZITISA BANDILU KE TENDULA NKI?
6, 7. Inki mutindu kuzaba bandilu kele ti kuwakana ti kudikulumusa?
6 Kuzitisa bandilu kele ti kuwakana ya ngolo ti kudikulumusa. Mukristu ya kudikulumusa ke vandaka ve lulendo kansi yandi ke monaka nde bantu ya nkaka me luta yandi. (Bafilipi 2:3) Muntu ya kudikulumusa ke zabaka ntangu yonso bandilu na yandi. Yandi ke bakisaka nde yandi kele ve ti nswa ya kusala mambu yonso mpi ke ndimaka bifu na yandi na kudikulumusa yonso. Yandi ke widikilaka bangindu ya bantu ya nkaka mpi ke ndimaka nde bantu ya nkaka kulonga yandi. Ya kieleka, muntu ya kudikulumusa ke pesaka Yehowa kiese.
7 Biblia ke monisa nde muntu ya kudikulumusa ke zabaka bandilu na yandi. Yandi ke ndimaka nde yandi ta kuka ve kusala mambu yonso mpi ke zabaka nde yandi kele ve ti nswa ya kusala mambu ya nkaka. Yo ke sadisaka yandi na kuzitisa bantu ya nkaka mpi kusadila bo mambu na mawete yonso.
8. Inki mabanza beto fwete buya sambu beto landa kuzitisa bandilu na beto?
8 Beto lenda kuma lulendo kukonda kuzaba. Inki mutindu yo lenda salama? Mu mbandu, kana beto ke kudimona mfunu kuluta bantu ya nkaka sambu beto to bantu yina beto me zabana ti bo kele ti mikumba na dibundu. (Baroma 12:16) To kana beto me yantika kubenda dikebi ya bantu na kimuntu na beto. (1 Timoteo 2:9, 10) Diaka, kana beto me kuma kusonga bantu mambu yina bo fwete sala mpi yina bo fwete sala ve.—1 Bakorinto 4:6.
9. Inki me kumisaka bantu ya nkaka lulendo? Pesa mbandu.
9 Beto lenda kuma lulendo kana beto ke yala ve banzala na beto ya mbi. Bantu mingi me kumaka lulendo sambu bo ke zolaka lukumu, ke lulaka bantu ya nkaka to ke yalaka ve makasi na bo. Mambu yai kuminaka bantu ya nkaka yina Biblia ke tubilaka, mu mbandu Absalomi, Uziya mpi Nabukodonozore. Yehowa monisaka bo pwelele nde bo fwete vanda bantu ya kudikulumusa.—2 Samuele 15:1-6; 18:9-17; 2 Bansangu 26:16-21; Daniele 5:18-21.
10. Sambu na nki beto fwete yindudila ve bantu ya nkaka mambu ya mbi? Pesa mbandu.
10 Kansi mambu ya nkaka lenda sala nde muntu kuzitisa ve bandilu na yandi. Tadila mbandu ya Abimeleki mpi Piere. (Kuyantika 20:2-7; Matayo 26:31-35) Keti bo vandaka bantu ya lulendo? Keti yo lenda vanda nde bo zabaka ve mambu yonso to bo salaka mambu kukonda kuyindula? Sambu beto lenda zaba ve mambu ya kele na ntima ya muntu, beto fwete yindudila ve bantu ya nkaka mambu ya mbi.—Tanga Yakobo 4:12.
KISIKA NA NGE NA DIBUNDU YA NZAMBI
11. Inki beto fwete bakisa?
11 Muntu ya kudikulumusa ke zabaka bandilu na yandi na dibundu ya Nzambi. Yehowa kele Nzambi ya ndonga. Yandi me pesaka konso Mukristu kisalu na dibundu. Beto yonso kele mfunu. Yehowa me pesaka konso muntu ngolo, mayele mpi makuki ya kuswaswana ti ya bantu ya nkaka mpi yandi me pesaka beto nswa ya kupona mutindu beto ta sadila yo. Kana beto ke zaba bandilu na beto, beto ta sadila makuki na beto na mutindu yina Yehowa ke zola. (Baroma 12:4-8) Beto ke bakisaka nde Yehowa ke lombaka beto na kusadila makuki na beto sambu na kupesa yandi lukumu mpi kusadisa bantu ya nkaka.—Tanga 1 Piere 4:10.
12, 13. Inki beto fwete vila ve kana mukumba na beto na kisalu ya Yehowa me soba?
12 Bantangu ya nkaka mukumba na beto na kisalu ya Yehowa lenda soba. Mu mbandu, yindula bansoba mingi yina kuminaka Yezu na luzingu na yandi. Ntete, yandi vandaka kuzinga kaka ti Tata na yandi. (Bingana 8:22) Na nima, yandi sadisaka Yehowa na kuganga bawanzio, zulu ti ntoto mpi bantu. (Bakolosai 1:16) Diaka, Nzambi tindaka yandi na ntoto. Yandi butukaka, yelaka mpi kumaka mbuta. (Bafilipi 2:7) Na nima ya lufwa, Yezu vutukaka na zulu mpi na 1914 yandi kumaka Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi. (Baebreo 2:9) Na bilumbu ke kwisa, Yezu ta yala bamvula funda. Na nima, yandi ta vutula Kimfumu na Yehowa sambu “Nzambi kuvanda bima yonso sambu na bantu yonso.”—1 Bakorinto 15:28.
13 Luzingu na beto mpi lenda soba na mambu mingi. Balukanu na beto mosi lenda sala nde mikumba na beto kusoba. Mu mbandu, kana beto kele bampumpa beto lenda kwela. Na nima ya kukwela, beto lenda buta. Na nima, beto lenda baka lukanu ya kuyidika luzingu na beto sambu na kusala kisalu ya ntangu yonso. Diaka, mambu ya nkaka ya luzingu na beto lenda sala nde mikumba na beto kusoba. Mu mbandu, kana beto kele ti ngolo ya kusala mingi to beto kele diaka ve ti ngolo ya kusala mingi. Yo vanda beto kele baleke to bambuta, yo vanda nitu na beto kele ngolo to ve, Yehowa ke zabaka kisalu yina konso muntu lenda sala na kutadila ngolo na yandi. Yandi ke lombaka beto ve na kusala mambu yina beto ta kuka ve kusala. Yandi ke sepelaka na mambu yonso yina beto ke salaka sambu na yandi.—Baebreo 6:10.
14. Inki mutindu kudikulumusa ke sadisaka beto na kuvanda na kiese ntangu yonso?
14 Yezu vandaka kusepela na konso mukumba yina Yehowa vandaka kupesa yandi, beto mpi lenda sala mutindu mosi. (Bingana 8:30, 31) Muntu ya kudikulumusa ke sepelaka ti konso mukumba yina yandi kele na yo na dibundu. Yandi ke lulaka ve mikumba ya bampangi ya nkaka. Kansi, yandi ke sepelaka na mambu yina yandi ke salaka na dibundu ya Nzambi. Yandi ke monaka nde Yehowa muntu me pesa yandi yo. Muntu ya kudikulumusa ke zitisaka bantu ya nkaka mpi ke sadisaka bo na kiese yonso. Yandi ke bakisaka mpi nde Yehowa muntu me pesa bampangi ya nkaka mikumba yina bo kele ti yo.—Baroma 12:10.
MUTINDU YA MBOTE YA KUZITISA BANDILU NA BETO
15. Mbandu ya Gideoni ke longa beto nki?
15 Gideoni kele mbandu ya mbote na yina me tala kuzitisa bandilu. Ntangu Yehowa pesaka yandi mukumba ya kugulusa dikanda ya Izraele na maboko ya bantu ya Madiani, yandi tubaka nde: “Dibuta na mono kele ya kuluta fioti na Manase, mpi mono kele muntu ya kukonda mfunu na nzo ya tata na mono.” (Bazuzi 6:15) Kansi Gideoni tudilaka Yehowa ntima mpi ndimaka mukumba yina. Gideoni sosaka kubakisa mbote-mbote mambu yina Yehowa vandaka kulomba yandi mpi yandi sambaka sambu Yehowa kusadisa yandi. (Bazuzi 6:36-40) Gideoni vandaka bakala ya ngolo, ya kikesa mpi ya mayele kibeni. (Bazuzi 6:11, 27) Na nima, ntangu bantu lombaka yandi na kuyala bo, yandi buyaka. Na nima ya kusala mambu yina Yehowa songaka yandi, Gideoni vutukaka na nzo na yandi.—Bazuzi 8:22, 23, 29.
16, 17. Inki mutindu muntu yina ke zabaka bandilu na yandi ke yelaka na kimpeve?
16 Kana muntu me ndima mukumba mosi ya mpa to ke zola kusala mingi na dibundu, yo ke tendula ve nde yandi ke zabaka ve bandilu na yandi. Biblia ke tuba nde yo kele mbote nde nsadi ya Yehowa kudipesa mingi na kusadila bampangi na yandi mpi kuyela na kimpeve. (1 Timoteo 4:13-15) Ata mpidina, keti yo ke tendula nde sambu na kuyela na kimpeve beto fwete baka mukumba ya mpa? Ve. Beto yonso lenda landa na kutomisa bikalulu na beto mpi makuki yina Yehowa me pesaka beto sambu na kusadila yandi mbote kuluta mpi kusadisa bantu ya nkaka.
17 Na ntwala ya kundima mukumba, mpangi yina ke zabaka bandilu na yandi ke sosaka ntete kuzaba mambu yina mukumba yango ta lomba yandi. Yandi ke sambaka sambu na yo mpi ke tadilaka mbote-mbote kana yandi ta kuka kusala kisalu yina. Keti yandi ta vanda ti ntangu mpi ngolo ya kusala mambu ya nkaka ya mfunu? Kana yo kele mpidina ve, keti bantu ya nkaka lenda sala bisalu ya nkaka yina yandi vandaka kusala ntete? Na nima ya kutadila mambu yai, mpangi yina ke zabaka bandilu na yandi lenda mona nde yandi ta kuka ve kulungisa mbote-mbote mukumba yina bo ke zola kupesa yandi. Kana beto ke zabaka bandilu na beto, beto fwete ndima ve bisalu yonso yina bo ke pesa beto.
18. (a) Muntu yina ke zabaka bandilu na yandi ke salaka nki ntangu bo ke pesa yandi mukumba? (b) Inki mutindu Baroma 12:3 ke sadisa beto na kuvanda bantu yina ke zabaka bandilu na bo?
18 Yehowa ke zola nde beto tambula ti yandi na kudikulumusa yonso. (Mika 6:8) Yo yina, kana bo me pesa beto mukumba, beto fwete sosa lutwadisu ya Yehowa mpi kulomba yandi na kusadisa beto mutindu Gideoni salaka. Beto fwete yindula mingi mambu yina Yehowa ke songa beto na nzila ya Biblia mpi ya dibundu na yandi. Beto vila ve nde mambu yonso yina beto ke salaka na kisalu ya Yehowa kele ve sambu beto kele ti makuki mingi, kansi sambu Yehowa ke kudikulumusaka mpi ke zolaka kusadisa beto. (Nkunga 18:35) Muntu ya kudikulumusa ke yindulaka “ve nde yandi kele mfunu kuluta mutindu yandi kele.”—Baroma 12:3.
19. Sambu na nki beto fwete zitisa bandilu na beto?
19 Muntu yina ke zabaka bandilu na yandi ke bakisaka nde Yehowa mpamba me fwana na kubaka nkembo yonso sambu yandi kele Ngangi mpi Muntu ya Kuluta Zulu. (Kusonga 4:11) Kana beto ke zaba bandilu na beto, beto ta sepela ti konso kisalu yina beto lenda sadila Yehowa. Beto ta zitisa mawi ti bangindu ya bampangi mpi beto ta zinga na bumosi. Muntu yina ke zabaka bandilu na yandi ke yindulaka mbote-mbote na ntwala ya kusala mambu, yo ke sadisaka yandi na kusala ve bifu mingi. Yehowa ke zolaka mingi bantu yina ke zabaka bandilu na bo. Yo yina, bansadi ya Nzambi fwete zitisa bandilu na bo. Na disolo ya ke landa, beto ta longuka mutindu beto lenda landa kuzitisa bandilu na beto ntangu yonso.


text:
DILONGI YA 19
Nani Kele Mpika ya Kwikama mpi ya Mayele?
Ntangu fioti na ntwala ya kufwa, Yezu solulaka na kingenga ti balongoki na yandi iya—Piere, Yakobo, Yoane, mpi Andre. Ntangu Yezu vandaka kutubila kidimbu ya kukala na yandi na bilumbu ya nsuka, yandi yulaka ngiufula yai ya mfunu: “Nani kele kibeni mpika ya kwikama mpi ya mayele yina mfumu na yandi me tulaka na zulu ya bansadi na yandi, sambu na kupesa bo madia na bo na ntangu ya me fwana?” (Matayo 24:3, 45; Marko 13:3, 4) Yezu vandaka kubwisa balongoki ntima nde sambu yandi kele “mfumu” na bo, yandi ta pona bantu yina ta pesaka balongoki na yandi madia ya kimpeve mingi na bilumbu ya nsuka. Banani kele mpika yina?
Yo kele kimvuka ya fioti ya balongoki ya Yezu ya bo me tulaka mafuta. “Mpika” yina kele Nto-Kimvuka ya Bambangi ya Yehowa. Yandi ke pesaka madia ya kimpeve na bansadi ya nkaka ya Yehowa na ntangu ya me fwana. Beto ke tulaka ntima nde mpika yai ta landa kupesa beto ‘madia ya beto kele na yo mfunu na ntangu ya me fwana.’
Yo ke twadisaka dibundu ya Nzambi. (1 Timoteo 3:15) Yezu pesaka mpika mukumba ya nene ya kutwadisa kisalu ya kitini ya organizasio ya Yehowa yina kele na ntoto—kukeba bima na yo ya kinsuni, kutwadisa kisalu ya kusamuna, mpi kulonga beto na nzila ya mabundu na beto. Yo yina, sambu na kupesa beto madia ya beto kele na yo mfunu mpi na ntangu yina beto kele na yo mfunu, “mpika ya kwikama mpi ya mayele” ke kabulaka madia ya kimpeve na nzila ya mikanda yina beto ke sadilaka na kisalu ya kusamuna mpi na nzila ya manaka ya balukutakanu ya dibundu mpi ya nene.
Mpika kele ya kwikama na bakieleka ya Biblia mpi na kisalu na yandi ya kusamuna nsangu ya mbote, mpi mpika kele mayele na mutindu yandi ke taninaka na mayele yonso mambote ya Kristu awa na ntoto. (Bisalu 10:42) Yehowa ke sakumuna kikesa ya mpika yina na mutindu yandi ke sala nde bansadi kukuma mingi mpi yandi ke pesa madia mingi ya kimpeve.
Yezu ponaka nani sambu na kudisa balongoki na yandi na kimpeve?
Na nki mutindu mpika kele ya kwikama mpi ya mayele?


text: 5 Ntangu yai ya Nzambi me ndima beto bonso bantu ya lunungu sambu na lukwikilu,+ beto vanda na ngemba ti yandi na nzila ya Mfumu na beto Yezu Kristu,+2 na nzila na yandi mpi beto me bakaka nswa ya kupusana pene-pene ya Nzambi, na nsadisa ya lukwikilu, sambu beto baka ntima ya mbote yai ya nene ya beto kele na yo ntangu yai;+ mpi bika beto vanda na kiese* sambu na kivuvu ya kubaka nkembo ya Nzambi.3 Sambu na yina kaka ve, kansi bika beto vanda na kiese* ntangu beto ke kutana ti bampasi,+ sambu beto me zaba nde mpasi ke butaka kukanga-ntima;+4 ebuna kukanga-ntima ke butaka kundimama na Nzambi;+ mpi kundimama na Nzambi ke butaka kivuvu,+5 mpi kivuvu ke pesaka ve nsoni;+ sambu Nzambi me fulusaka zola na yandi na bantima na beto na nzila ya mpeve santu yina yandi pesaka beto.+6 Ya kieleka, ntangu beto vandaka ntete ngolo ve,+ Kristu fwaka sambu na bantu yina ke vwezaka Nzambi, na ntangu ya bo me tulaka.7 Yo kele mpasi nde muntu kundima kufwa sambu na muntu mosi ya lunungu; ata mbala ya nkaka muntu lenda ndima kufwa sambu na muntu mosi ya mbote.8 Kansi Nzambi ke monisa zola na yandi sambu na beto na mutindu yai: Ntangu beto vandaka ntete bansumuki, Kristu fwaka sambu na beto.+9 Yo yina, beto lenda ndima kibeni nde sambu ntangu yai Nzambi me ndimaka beto bonso bantu ya lunungu na nsadisa ya menga ya Kristu,+ beto ta guluka na makasi ya Nzambi na nzila na yandi.+10 Kana ntangu beto vandaka bambeni, beto wakanaka diaka ti Nzambi na nzila ya lufwa ya Mwana na yandi,+ beto lenda ndima kibeni nde beto ta guluka na nzila ya luzingu na yandi, ntangu yai ya beto me wakana diaka ti Nzambi.11 Sambu na yina kaka ve, kansi beto kele mpi na kiese na Nzambi na nzila ya Mfumu na beto Yezu Kristu, yina beto me wakana diaka ntangu yai ti Nzambi+ na nzila na yandi.12 Yo yina, mutindu disumu kotaka na nsi-ntoto na nzila ya muntu mosi mpi lufwa na nzila ya disumu,+ mutindu mosi mpi lufwa me mwanganaka na bantu yonso sambu bo yonso salaka disumu+—.13 Sambu disumu vandaka na nsi-ntoto na ntwala nde Nsiku kubasika, kansi bo ke fundaka ve muntu nde yandi me sala disumu kana nsiku kele ve.+14 Ata mpidina, lufwa yalaka bonso ntotila katuka na Adami tii na Moize, ata bantu yina salaka ve disumu kiteso mosi ti yina Adami salaka, yina me fwanana ti muntu yina zolaka kukwisa na nima.+15 Kansi dikabu kele ve bonso kifu. Sambu, kana na kifu ya muntu mosi bantu mingi fwaka, beto lenda ndima kibeni nde ntima ya mbote ya nene ya Nzambi mpi dikabu na yandi ya ofele yina yandi pesaka na nzila ya ntima ya mbote ya nene ya muntu mosi,+ Yezu Kristu, natilaka bantu mingi mambote!+16 Diaka, dikabu ya ofele kele ve kiteso mosi ti mutindu mambu salamaka na nzila ya muntu mosi yina salaka disumu.+ Lusambisu yina kwisaka na nima ya kifu mosi vandaka ndola,+ kansi dikabu yina kwisaka na nima ya bifu mingi salaka nde Nzambi kundima bantu mingi bonso bantu ya lunungu.+17 Sambu kana na kifu ya muntu mosi lufwa me yalaka bonso ntotila na nzila ya muntu yina,+ beto lenda ndima kibeni nde bantu yina ta baka ntima ya mbote ya nene mpi dikabu ya ofele ya lunungu+ na kiteso ya mingi ta zinga mpi ta yala bonso bantotila+ na nzila ya muntu mosi, Yezu Kristu!+18 Yo yina, mutindu bantu ya mitindu yonso bakaka ndola na nzila ya kifu mosi,+ mutindu mosi mpi na nzila ya diambu mosi ya lunungu Nzambi ke ndima bantu ya mitindu yonso+ bonso bantu ya lunungu sambu bo baka luzingu.+19 Mutindu bantu mingi kumaka bansumuki na nzila ya kukonda bulemfu ya muntu mosi,+ mutindu mosi mpi bantu mingi ta kuma bantu ya lunungu na nzila ya bulemfu ya muntu mosi.+20 Nzambi pesaka Nsiku sambu masumu kukuma mingi.+ Kansi kisika masumu kumaka mingi, ntima ya mbote ya nene kumaka mingi kuluta.21 Sambu na nki lukanu? Sambu mutindu disumu yalaka bonso ntotila kumosi ti lufwa,+ mutindu mosi mpi ntima ya mbote ya nene kuyala bonso ntotila na nzila ya lunungu sambu na kunata luzingu ya mvula na mvula na nzila ya Mfumu na beto Yezu Kristu.+


text:
Zi nsangu zyaku zimboti zi fumini kwidi Nzambi!
Zi nsangu mbi zimboti zi fumini kwidi Nzambi? Mu kibila mbi tu matelanga mana? Mwa buku ayi yi mvana minvutu mi kibibila.
Bwidi mwa buku ayiyi, yi lenda ku kusadisila
Mwa buku ayiyi yi lenda ku kusadisa wu yangalala mu kulonguka mambu ma Nzambi mu kibibila. tala bwidi wu lenda sadila kibibila kyaku mo wu bakula nsundu yi matanga.
Mbote zi nsangu mbi’e?
Longuka zi nsangu zi fumini kwidi Nzambi, Kibila mbi zididi ǹswalu, ayi mbi tu fweti vanga.
Nani Nzambi’e?
Nzambi widi dizina ayi wu tu vwilanga ǹkinz’e?
Zi nsangu a zizi, bu kyedika ti zi fumini kwidi Nzambi’e?
Bwidi tu fweni ku kikinina ti Kibibila ki Nzambi’e?
Yesu Klisto nan’e?
Longuka Kibila mbi Yesu ka fwila, mbi Nkudulu ayi mbi Yesu kadi mu kuvanga.
Lukanu mbi Nzambi kadi va Ǹtoto’e?
kibibila ki tu sudikisa kibila mbi Nzambi ka vangila ńtoto, Ntangu mbi zimpasi zyala manina, ayi mbi ńtoto na bantu banzingilanga muawu bantelimina mu bilumbu binkwiza ku ńtwala.
Dyana mbi twidi mu bafwa’e?
Bwidi ba mbelanga bantu bafwa’e? Twela be mona bantu bafwa tu be zolang’e?
Mbi Kintinu ki Nzambi’e?
Nani ńtinu wu kintinu ki Nzambi, ayi mbi kintinu beni kyela vang’e?
Kibila mbi Yave ka ḿbikilanga mambi ayi zimpasi’e?
Bwidi bu yizila mambi, ayi Mu kibila mbi Nzambi ka ḿbikilanga zimpasi’e? Zimpasi zyoso zyela man’e?
Bwidi dikanda dyaku di lenda bela mayangi’e?
Yave, Nzambi yi mayangi, wuntomba makanda monso ma ba mayangi. Bakula malongi ma luzingu mu kibibila matedi banuni, bakazi, matata ayi bana.
Bwidi ngyewu lenda zabila kinganga ki kyedik’e?
Vadi kinganga ki mweka to ki bu kyedik’e? Tala zi mpila zi tanu Yesu ka tubila zi lendi ku tu sadisa kubakula Mimbongimini mi kyedik.
Bwidi minswa mi kibibila milenda ku tusadisil’e?
Yesu wu sudikisa kibila tuntombilanga ntwadusulu ayi minswa myodi mbi mi kibibila mi lutidi ǹkinza.
Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
Bakula ti Nzambi wunkuwanga zi nsambudulu zyosu, bwidi tu fweti sambidilanga ayi bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi.
Bwidi bwela sundukila bingang’e?
Vadi ntangu bantu ka bonso bala ba kintwadi mu kusambidila Nzambi yi mweka to yi kyedik’e?
Kibila mbi Nzambi kadidi ǹkangu wu lulame?
Kibibila ki tu kamba mu mbi ayi bwuidi baklisto bakyedika badidi balulama.
Mu kibila mbi ngyewu wu lenda bika ko longuka matedi Yave?
Bwidi luzabu lwaku mu dyambu di Nzambi lu lenda sadisila bankak’e? Kintwadi mbi ngyewu lenda ba na Nzambi’e?


text: 7 Na mvula ya ntete ya Belshasare+ ntotila ya Babilone, Daniele lalaka ndosi mpi yandi monaka bambona-meso ya ntu na yandi ntangu yandi vandaka kulala na mbeto na yandi.+ Na nima yandi sonikaka ndosi yina;+ yandi sonikaka disolo ya mvimba ya mambu yina.2 Daniele tubaka nde:“Mono vandaka kutala na bambona-meso na mono na mpimpa, mpi mono monaka mipepe iya ya zulu ke nangula nzadi-mungwa ya nene.+3 Ebuna bambisi iya ya nene+ basikaka na nzadi-mungwa, konso mbisi swaswanaka ti bambisi ya nkaka.4 “Mbisi ya ntete vandaka bonso ntambu,+ mpi yo vandaka ti mapapu ya ngo-zulu.+ Mono vandaka kutala tii kuna bo tumunaka mapapu na yo, ebuna bo nangulaka yo na ntoto mpi bo tedimisaka yo na makulu zole bonso muntu, mpi bo pesaka yo ntima ya muntu.5 “Mpi mono monaka mbisi ya nkaka, ya zole; yo vandaka bonso urse.+ Yo telamaka na ndambu mosi, mpi bampanzi tatu vandaka na munoko na yo, na meno na yo; mpi bo songaka yo nde, ‘Telama, dia misuni mingi.’+6 “Na nima, mono landaka kutala, mpi mono monaka mbisi ya nkaka, yo vandaka bonso nkoyi,+ kansi yo vandaka ti mapapu iya na mukongo na yo bonso mapapu ya ndeke. Mbisi yina vandaka ti ba-ntu iya,+ mpi bo pesaka yo kiyeka ya kuyala.7 “Na nima, mono landaka kutala na bambona-meso ya mpimpa, ebuna mono monaka mbisi ya iya, yo vandaka kupesa boma mpi kutitisa, yo vandaka ngolo mingi kibeni, mpi yo vandaka ti meno ya nene ya bibende. Yo vandaka kudia ti kubuka, mpi yo vandaka kuniata-niata na makulu na yo bima yina vandaka kubikala.+ Yo vandaka ya kuswaswana ti bambisi yonso ya nkaka yina vandaka na ntwala na yo, mpi yo vandaka ti bibongo kumi.8 Ntangu mono vandaka kutala bibongo yina, tala! kibongo ya nkaka, ya fioti,+ basikaka na kati na yo, mpi bo tumunaka bibongo tatu na kati ya bibongo ya ntete na ntwala na yo. Mpi kibongo yina vandaka ti meso bonso meso ya muntu, mpi yo vandaka ti munoko yina vandaka kutuba na lulendo yonso.*+9 “Mono landaka kutala tii kuna bo tulaka bakiti ya kimfumu mpi Mbuta ya Bilumbu+ vandaka.+ Bilele na yandi vandaka mpembe bonso mvula ya mpembe,*+ mpi nsuki ya ntu na yandi vandaka bonso lene ya bunkete. Kiti na yandi ya kimfumu vandaka baludimi ya tiya; makulu na yo vandaka tiya ya ngolo.+10 Nzadi ya tiya vandaka kukulumuka mpi kubasika na ntwala na yandi.+ Funda mosi mbala funda vandaka kusadila yandi, mpi mafunda kumi mbala mafunda kumi vandaka kutelama na ntwala na yandi.+ Tribinale+ kangukaka, mpi bo kangulaka mikanda.11 “Mono landaka kutala na ntangu yina sambu na makelele ya bangogo ya lulendo* yina kibongo yina vandaka kutuba;+ mono talaka tii kuna bo fwaka mbisi yina, bo bebisaka nitu na yo, mpi bo pesaka yo sambu bo yoka yo na tiya.12 Kansi sambu na bambisi yina ya nkaka,+ bo katulaka luyalu na yo, mpi bo kumisaka luzingu na yo nda sambu na ntangu mosi mpi nsungi mosi.13 “Mono landaka kutala na bambona-meso ya mpimpa, ebuna mono monaka muntu mosi bonso mwana ya muntu+ ke kwisa na matuti ya zulu; bo pesaka yandi nswa ya kukota kisika Mbuta ya Bilumbu+ vandaka, mpi bo nataka yandi pene-pene ya Muntu yina.14 Ebuna bo pesaka yandi luyalu,+ lukumu,+ mpi kimfumu, sambu bantu, makanda mpi bandinga, bo yonso kusadila yandi.+ Luyalu na yandi kele luyalu ya mvula na mvula yina ta luta ve, mpi bo ta fwa ve kimfumu na yandi.+15 “Kansi mono Daniele, mpeve na mono kumaka kisaka-saka na kati na mono sambu bambona-meso ya ntu na mono pesaka mono boma mingi.+16 Mono kwendaka pene-pene ya muntu mosi na kati ya bantu yina telamaka pana sambu na kuyula yandi ntendula ya kieleka ya mambu yai. Yandi pesaka mono mvutu mpi zabisaka mono ntendula ya mambu yai.17 “‘Bambisi iya yina+ ya nene kele bantotila iya yina ta basika na ntoto.+18 Kansi basantu ya Muntu Yina Me Luta Yonso+ ta baka kimfumu,+ mpi bo ta baka kimfumu+ kimakulu, ee, mvula na mvula.’19 “Ebuna mono zolaka kuzaba mambu mingi sambu na mbisi ya iya, yina swaswanaka ti bambisi yonso ya nkaka; yo vandaka kupesa boma mingi kibeni, yo vandaka ti meno ya bibende mpi manzungulu ya kwivre, mpi yo vandaka kudia ti kubuka, mpi kuniata-niata na makulu na yo bima yina vandaka kubikala;+20 mpi sambu na bibongo kumi+ yina vandaka na ntu na yo, mpi kibongo ya nkaka yina basikaka mpi yina bibongo tatu bwaka+ na ntwala na yo, kibongo yina vandaka ti meso mpi munoko ya vandaka kutuba na lulendo yonso* mpi ya vandaka kumonana nene kuluta bibongo ya nkaka.21 “Mono landaka kutala ntangu kibongo yina nwanisaka basantu, mpi yo vandaka kununga bo,+22 tii kuna Mbuta ya Bilumbu+ kwisaka mpi bo zengaka nkanu ya kunungisa basantu ya Muntu Yina Me Luta Yonso,+ ebuna ntangu ya bo me tulaka lungaka sambu basantu kubaka kimfumu.+23 “Yandi tubaka nde: ‘Sambu na mbisi ya iya, kele ti kimfumu ya iya yina ta basika na ntoto. Yo ta swaswana ti bimfumu yonso ya nkaka, yo ta dia ntoto ya mvimba, yo ta niata-niata yo, mpi yo ta buka yo.+24 Sambu na bibongo kumi, bantotila kumi ta basika na kimfumu yina; mpi ntotila ya nkaka diaka ta basika na nima na bo, yandi ta swaswana ti bantotila ya ntete, mpi yandi ta pesa bantotila tatu nsoni.+25 Yandi ta tuba mambu ya mbi sambu na Muntu ya Kuluta Zulu,+ mpi yandi ta niokula ntangu yonso basantu ya Muntu Yina Me Luta Yonso. Yandi ta vanda ti lukanu ya kusoba bantangu mpi nsiku, mpi bo ta pesa bo na maboko na yandi sambu na ntangu mosi, bantangu, mpi ndambu ya ntangu.*+26 Kansi Tribinale kangukaka, mpi bo katulaka luyalu na yandi, sambu na kufwa yandi mpi kubebisa yandi kimakulu.+27 “‘Bo pesaka kimfumu, luyalu, mpi bunene ya bimfumu yina kele na nsi ya zulu yonso na bantu yina kele basantu ya Muntu Yina Me Luta Yonso.+ Kimfumu na bo kele kimfumu ya mvula na mvula,+ mpi baluyalu yonso ta sadila bo mpi ta lemfukila bo.’28 “Yai nsuka ya mambu. Kansi mono Daniele, mabanza na mono yangisaka mono mingi kibeni, yo yina mono kumaka bonso muntu yina me konda masa ti menga;* kansi mono bumbaka mambu yina na ntima na mono.”


text:
Nkenda ya 94: Yandi ke zolaka bana ya fyoti
AWA beno kemona Yezu mesimba mwana ya bakala na maboko na yandi. Yezu kezolaka bana ya fyoti. Bantu yai ketala yandi kele bantumwa na yandi. Inki yandi ketubila bau? Beto tala ntete mambu yina kulutaka.
Yezu na bantumwa na yandi katukaka na bwala mosi. Na nzila, bantumwa yantikaka na kutubana. Yau yina, na nima ya nzyetelo Yezu yufulaka bau nde: ‘Sambu na nki beno vandaka kutubana na nzila?’ Yandi zabaka mbote mambu yina bau vandaka kutubana na nzila kansi yandi sosaka na kuzaba kana bau tatubila yandi yau.
Bantumwa vandaka pima, sambu na nzila bau tubanaka sambu na kuzaba nani na kati na bau vandaka ya kuluta mfunu. Kuvandaka na bantumwa yankaka yina zolaka kuvanda ya kuluta mfunu na kati na bau. Kansi, yau kele mbi na kuvanda na bangindu ya mutindu yina. Inki Yezu salaka?
Yandi bingaka mwana ya bakala ya fyoti mpi tulaka yandi na ntwala na bau. Na nima, yandi tubaka na balongoki na yandi nde: ‘Beno zaba mbote nde: kana beno kituka ve bonso bana ya fyoti, beno lenda ve kukota na Kimfumu ya Nzambi. Yina takudikumisa bonso mwana yai ya fyoti, yandi yina tavanda ya kuluta nene na Kimfumu.’ Sambu na nki Yezu tubaka mutindu yina?
Yau kele sambu bana ya fyoti kekudiyangisaka ve na kuzaba kana bau luta bankaka. Na yau, bantumwa fwete baka mbandu na bau na kisika ya kutubana sambu na kuzaba nani vandaka ya kuluta mfunu.
Mbala mingi, Yezu monisaka mutindu yandi vandaka kuzola bana ya fyoti. Na nima ya mwa bangonda, bantu natilaka yandi bana ya fyoti. Bantumwa zolaka kukula bau, kansi Yezu tubilaka bau nde: ‘Beno bika bana ya fyoti kukwisa na mono, sambu Kimfumu ya Nzambi kele na bantu yina kefwanana na bau.’ Na yau, Yezu bakaka bana ya fyoti na maboko na yandi mpi sambulaka bau. Keti yau kepesa kikesa ve na kuzaba nde Yezu kezolaka bana ya fyoti?
Matayo 18:1-4; 19:13-15; Marko 9:33-37; 10:13-16.
Bangyufula
- Sambu na nki bantumwa vandaka kutubana na nzila ntangu bo katukaka na nzyetelo na bo ya nda?
- Sambu na nki Yezu kubingaka mwana-bakala ya fyoti mpi yandi tulaka yandi na katikati ya bantumwa?
- Na nki mutindu yo lombaka nde bantumwa kulonguka na kuvanda bonso bana ya fyoti?
- Mwa bangonda na nima, inki mutindu Yezu kumonisaka nde yandi kezolaka bana ya fyoti?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Matayo 18:1-4.
Sambu na nki Yezu vandaka kusadila bingana na kulonga na yandi? (Mat. 13:34, 36; Mar. 4:33, 34)
- Tanga Matayo 19:13-15.
Inki bikalulu ya bana ya fyoti beto fwete landa kana beto kezola kubaka balusakumunu ya Kimfumu? (Nk. 25:9; 138:6; 1 Kor. 14:20)
- Tanga Marko 9:33-37.
Yezu kulongaka balongoki na yandi nki na yina metala kusosa kubaka bisika ya lukumu? (Mar. 9:35; Mat. 20:25, 26; Gal. 6:3; Filp. 2:5-8)
- Tanga Marko 10:13-16.
Na nki mutindu bantu vandaka kumona ve mpasi na kusolula ti Yezu, mpi nki dilongi Bakristu yina kele bankuluntu lenda baka na mbandu na yandi? (Mar. 6:30-34; Filp. 2:1-4; 1 Tim. 4:12)
Longuka Mambu Mingi
YEZU KELE NZILA, KIELEKA, MPI LUZINGU
Malongi ya Me Tala Kufwa Makwela mpi Kuzola Bana
Mutindu Yezu vandaka kutadila bana ya fioti me swaswana kibeni ti mutindu balongoki na yandi vandaka kutadila bo. Sambu na nki?


text:
KAPU KIA 13
Zitisanga Lukau lwa Moyo
1. Nani watuvana o moyo?
YAVE “i Nzambi amoyo.” (Yeremiya 10:10) Yandi watuvanga yo kutuvana o moyo. Nkand’a Nzambi uvovanga: “Ngeye wasema lekwa yawonso, muna luzolo lwaku inina yo semwa.” (Lusengomono 4:11) Yave ozolele vo twakala o moyo. O moyo i lukau lwamfunu lwatuka kwa yandi.—Tanga Nkunga 36:9.
2. Aweyi tulenda kadila ye zingu kiakiese?
2 Muna kwamanana zinga, Yave okutuvananga ina tuvuidi o mfunu nze madia yo maza. (Mavangu 17:28) Kansi edi disundidi o mfunu, ozolele vo twayangalela e zingu. (Mavangu 14:15-17) Muna kala ye zingu kiakiese, tufwete lemvokelanga nsiku mia Nzambi.—Yesaya 48:17, 18.
AWEYI NZAMBI KEBADIKILANGA O MOYO?
3. Adieyi Yave kavanga vava Kaini kavonda Abele?
3 Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo moyo eto ye mioyo mia wantu akaka mfunu mina kwa Yave. Kasikil’owu, vava Kaini wa mwana Adami yo Eva kafungila Abele wa mbunzi andi makasi, Yave wanlukisa vo kakulula makasi mandi. Kansi, Kaini waveza lulukisu lwalu yo wokesa makasi mandi. Ediadi diamfila mu ‘telamena Abele wa mbunzi andi yo kumvonda.’ (Etuku 4:3-8) Yave watumba Kaini wau kavonda mbunzi andi. (Etuku 4:9-11) Dianu vo, o lunda makasi ye kimpala diavonza kikilu kadi dilenda kutufila mu vangu diansoki yovo vonda. O muntu a mpila yayi ke vua moyo a mvu a mvu ko. (Tanga 1 Yoane 3:15.) Muna yangidika Yave tufwete sianga ngolo za zola wantu awonso.—1 Yoane 3:11, 12.
4. O nsiku kavana Nzambi kwa Aneyisaele adieyi ukutulonganga mu kuma kia lukau lwa moyo?
4 Vava vavioka mvu miayingi, Yave wasonga vo obadikilanga o moyo se lukau lwamfunu vava kavana Nkanikinu Kumi kwa Mose. Umosi muna nkanikinu miami uvovanga vo: “Kuvondi ko.” (Nsiku 5:17) Avo muntu ovondele nkwandi kuna lukanu, yandi mpe wavondwanga.
5. Aweyi o Nzambi kebadikilanga vangu dia katula vumu?
5 Aweyi o Nzambi kebadikilanga e vangu dia katula vumu? Kana nkutu moyo a mwana una muna vumu, wamfunu vana meso ma Yave. Muna Nsiku kavana o Yave kwa Aneyisaele wavova vo avo muntu owende nkento una ye vumu yo sulula e vumu kiandi, o muntu ndioyo kafwete vondwa. (Tanga Luvaiku 21:22, 23; Nkunga 127:3.) Ediadi ditulongele vo o katula e vumu diambi kikilu.—Tala e Mvovo Misasilu 28.
6, 7. Aweyi tulenda songela kwa Yave vo tubadikilanga o moyo se lukau lwantalu?
6 Aweyi tulenda songela kwa Yave vo tubadikilanga moyo eto ye mioyo mia akaka vo miamfunu? Muna lembi vanga konso diambu dilenda sia moyo eto ngatu mioyo mia akaka mu vonza. Muna kuma kiaki, ka tufwete nuanga fomo ko ngatu diamba, kadi dilenda sia e zingu kieto mu vonza yo kutuvonda.
7 Nzambi watuvana moyo ye nitu, tufwete yo sadila mun’owu wa luzolo lwandi. Muna kuma kiaki, tufwete toma lunga-lunganga e nitu eto. Avo ke tuvangidi wo ko, tulenda kituka twafunzuka vana meso ma Nzambi. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korinto 7:1) Katulendi sambila Yave ko ona watuvana moyo, avo ke tubadikidi wo ko se lukau lwantalu. Kana una vo dilenda kala diampasi mu yambula e fu yambi, Yave okutusadisa avo tuvangidi ngolo, kadi tubadikilanga moyo se lukau lwantalu.
8. Adieyi tufwete vanga kimana twalembi sia moyo eto ye mioyo mia akaka mu vonza?
8 Tulongokele vo moyo lukau lwantalu. Yave una ye vuvu vo tuvanga mawonso mu lembi sia moyo eto yovo mioyo mia akaka mu vonza. Tuvanganga wo muna mpila tunatinanga makalu meto ye mota yovo mvelo. Tuvenganga nsaka za vonza yovo za nsoki. (Nkunga 11:5) Tuvanganga mpe mawonso tulenda muna toma lunga-lunga e nzo zeto. Yave wakanikina Aneyisaele vo: ‘Avo se tunga e nzo, tunga mpe nkakidilwa kuna nludi aku, walembi twasa o nkanu a menga muna nzo aku, ovo muntu osotokele ko.’—Nsiku 22:8.
9. Aweyi tufwete kadilanga ye bulu?
9 Kana nkutu e mpila tukadilanga ye bulu, mfunu ina kwa Yave. Oyambulanga vo twavonda e bulu muna dia yo sumba e mvuatu. Oyambulanga mpe vo twavonda e bulu avo moyo eto kisianga mu vonza. (Etuku 3:21; 9:3; Luvaiku 21:28) Kansi, ke tufwete bangika bulu ko yovo kumvonda kondwa kuma kiasikila.—Ngana 12:10.
ZITISANGA LUKAU LWAVAUKA LWA MOYO
10. Aweyi tuzayidi wo vo menga moyo mesunzulanga?
10 Kuna kwa Yave o menga mavauka, kadi moyo mesunzulanga. Vava Kaini kavonda Abele, Yave wamvovesa vo: “E nding’a menga ma mbunzi aku ikunkazila muna ntoto.” (Etuku 4:10) O menga ma Abele moyo andi masunzulanga, Yave watumba Kaini wau kavonda Abele. Vava kiavioka Kizalu muna lumbu ya Noa, Yave wasonga diaka vo menga moyo mesunzulanga. Yave wavana o nswa kwa Noa ye esi nzo andi wa dia o nsuni a bulu. Wavova vo: “E ma yawonso ikiyanga ina yo moyo, i madia meno, una wina mbundu ankunzu, inuvene yo yawonso.” Kansi, vena ye lekwa kina Yave kabakanikina vo ke badie ko: “O nsuni yo moyo andi una vo menga mandi ke nudie ko.”—Etuku 1:29; 9:3, 4.
11. Nkia nkanikinu kavana o Nzambi kwa zula kia Isaele mu kuma kia menga?
11 Vava vavioka mvu 800 tuka Yave kakanikina Noa vo kadie menga ko, Yave wakanikina diaka nkangu andi vo: “Konso muntu a wan’a Isaele yovo nzenz’onangina yau, on’obakidi muna nkonda konso bulu yovo nuni andia; opongola menga kafukila mo o ntoto.” I bosi wavova vo: ‘Ke nudie menga ko.’ (Fuka 17:13, 14) E ngindu za Yave ke zasoba ko, ozolanga vo nkangu andi babadikila menga vo mavauka. Balenda dia o nsuni, kansi ke menga ko. Avo bavondele e bulu mu dia, bafwete pongola menga mandi vana ntoto.
12. Aweyi Akristu bebadikilanga o menga?
12 Vava Yesu kafwa, ke vavioka mvu miayingi ko antumwa ye akuluntu muna nkutakani kuna Yerusaleme, bakutakana mu vava zaya kana nkia mambu mena muna Nsiku wavewa kwa Aneyisaele makinu o mfunu kwa Akristu. (Mavangu 15:28, 29; 21:25.) Yave wabasadisa mu bakula vo menga makinu o mfunu kwa yandi, oyau mpe bafwete kwamanana badikila menga vo mavauka. Akristu a tandu kiantete, ke badianga menga ko yovo nua ngatu dia nsuni a bulu ke kiazengwa laka ko. Kadi o vanga wo diambi kikilu diakala, diafwanana yo muntu osambidi teke yovo tá zumba. Tuka kolo kiakina, Akristu akieleka bemenganga o dia yovo nua menga. Adieyi tuvova mu lumbu yeto? Yamu wau, Yave ozolanga vo twabadikila o menga vo mavauka.
13. Ekuma Akristu ke betambulwilanga siwa menga ko?
13 Nga ediadi disongele vo Akristu ke bafwete tonda siwa menga ko? Elo. Yave okutukanikinanga twalembi dia yovo nua menga. Avo dotolo uvovese vo wayambula nua malavu mankolwa, nga olenda sadila e ntumbu mu kotesa mo mu nitu aku? Dialudi vo kuvanga wo ko. Diau dimosi mpe o nkanikinu wa lembi dia yovo nua menga, usonganga vo katufwete tambulwila siwa menga ko.—Tala e Mvovo Misasilu 29.
14, 15. Ekuma Akristu bafwete zitisila moyo yo lemvokela Yave?
14 Adieyi tuvova avo dotolo utuvovese vo fwa tufwa avo ke tutambulwidi siwa menga ko? Konso muntu kafwete baka nzengo kana vo olemvokela nsiku a Nzambi mu kuma kia menga yovo ve. Akristu betoma zitisanga o moyo una vo i lukau lwa Nzambi. Tutambulwilanga nlongo miakaka milenda kutusadisa mu kwamanana zinga kansi ke siwa menga ko.
15 Tuvanganga mawonso tulenda muna lunga-lunga o vimpi, kansi wau vo moyo wantalu kuna kwa Nzambi, ke tutambulwilanga siwa menga ko. Diambote mu lemvokela Yave ke mu kunkolamena ko mu vava vuluza o moyo eto. Yesu wavova vo: “Konso ona ozolele vuluza moyo andi vidisa kevidisa wo, kansi konso ona ovidisa moyo andi muna kuma kiame, osolola wo.” (Matai 16:25) Tuzolele lemvokela Yave kadi zola tukunzolanga. Yandi ozeye edi diambote kwa yeto. Tubadikilanga mpe moyo vo wantalu ye wavauka kuna kwa Yave.—Ayibere 11:6.
16. Ekuma selo ya Nzambi bekunlemvokelanga?
16 Selo yakwikizi ya Nzambi bena ye kani dia lemvokela nsiku a Nzambi mu kuma kia menga. Ke bedianga yovo nua menga ko ngatu tambulwila siwa menga. * Kansi, betambulwila baka nlongo miakaka muna vuluza mioyo miau. Bena ye ziku vo o Mvangi a moyo yo menga otomene zaya edi diambote kwa yau. Nga okwikilanga vo Nzambi ozeye edi diambote kwa ngeye?
MPILA MOSI KAKA YA SADILA MENGA KATONDANGA O YAVE
17. Kuna Isaele, nkia mpila mosi kaka o Yave katondanga ya sadila o menga?
17 Muna Nsiku kavana o Nzambi kwa Mose, Yave wavovesa Aneyisaele vo: “O moyo muna menga i wina: yanuvanina mo van’eziku mabakanisina mioyo mieno [yovo lomba luloloko]: kadi i menga mebakanisin’o moyo.” (Fuka 17:11) Vava Aneyisaele basumukanga, diavavanga vo balomba ndoloki kwa Yave muna vana tukau twa bulu yo lomba kwa nganga kasia menga van’eziku diakala muna saba ye muna tempelo. Eyayi i mpila mosi kaka katondanga o Yave vo Aneyisaele basadila o menga.
18. E kimenga kia Yesu nkia nluta kiatutwasila?
18 Vava Yesu kayiza ova ntoto, wavingisa moyo andi vana fulu kia nsiku wa vana e bulu se kimenga muna loloka masumu meto. (Matai 20:28; Ayibere 10:1) O moyo a Yesu wantalu kikilu, kadi vava Yesu kafulwa kwa Yave yo vutuka kuna zulu, Yave wavana e lau kwa wantu awonso dia zinga yakwele mvu.—Yoane 3:16; Ayibere 9:11, 12; 1 Petelo 1:18, 19.
19. Adieyi tufwete vanga kimana twakala ‘twavelela muna menga ma wantu awonso’?
19 Tuvutulanga matondo kwa Yave muna lukau lwa moyo katuvana. Tuzolele zayisa kwa wantu vo avo bakwikidi muna Yesu balenda zinga yakwele mvu. Wau vo tuzolanga o wantu, tuvanganga mawonso tulenda muna kubalonga una balenda vuila o moyo. (Yezekele 3:17-21) Tuvovanga nze Paulu wa ntumwa vo: “Mpelele muna menga ma wantu awonso, kadi kisidi kala yo lukatikisa ko lwa kunusamunwina lukanu lwawonso lwa Nzambi.” (Mavangu 20:26, 27) Kieleka, tusonganga vo tuzitisanga moyo yo menga vava tuzayisanga kwa akaka oma ma Yave ye una moyo winina wantalu kwa yandi.
^ tini. 16 Muna zaya mayingi mu kuma kia siwa menga, tala o nkanda, “Nusikila Muna Zola kwa Nzambi” lukaya lwa 77-79, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
NZOZULU YA NKENGI No. 5 2016 | Na Wapi Nge Lenda Baka Lusadisu?
Beto yonso ke vandaka na mfunu ya lusadisu yina Nzambi ke pesaka, mingi-mingi na bantangu ya mpasi. Masolo ya ke landana na Nzozulu ya Nkengi yai ke tubila mutindu Nzambi ke sadisaka beto ntangu beto ke kutanaka ti bampasi.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Beto Yonso Kele na Mfunu ya Lusadisu
Na wapi nge lenda baka lusadisu kana nge me fwila muntu, ke bela ngolo, makwela me fwa to bo me katula nge na kisalu?
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Inki Mutindu Nzambi Ke Pesaka Bantu Lusadisu?
Banzila iya ya ke sadisa bantu yina ke mona mpasi
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Lusadisu na Ntangu ya Mpasi
Inki mutindu bantu me bakaka lusadisu ya kieleka ntangu bo ke vandaka mpenza na mfunu na yo?
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO
“Bitumba Kele ya Yehowa”
Inki sadisaka Davidi na kubedisa Goliati? Disolo ya Davidi lenda longa beto nki?
Davidi Nwanaka Ti Goliati—Keti Yo Salamaka Kibeni?
Bantu ya nkaka ke ndimaka ve nde disolo yai kele ya kieleka. Keti bo lenda pesa banzikisa?
BIBLIA KE SOBAKA LUZINGU YA BANTU
Mono Vandaka Muntu ya Makasi mpi ya Nku
Inki sadisaka muntu mosi ya Mexique yina vandaka kunwana na bala-bala na kusoba bikalulu na yandi?
Kimfumu ya Nzambi kele nki?
Mvutu lenda yitukisa nge.


text:
DILONGI YA 14
Inki Banzo-Nkanda Bo Me Yidikaka Sambu na Bapasudi-Nzila?
Banda ntama, kulonguka malongi ya teokrasi ke vandaka diambu ya mfunu sambu na Bambangi ya Yehowa. Bampangi yina ke pesaka ntangu na bo yonso na kusamuna Kimfumu ke kotaka banzo-nkanda ya sipesiali sambu yo sadisa bo na ‘kulungisa mbote-mbote kisalu na bo.’—2 Timoteo 4:5.
Nzo-Nkanda ya Kisalu ya Kimupasudi-Nzila. Kana mupasudi-nzila ya ntangu yonso me lungisa mvula mosi na kisalu yina, yandi lenda kota nzo-nkanda ya bapasudi-nzila yina ke salaka bilumbu sambanu; bo ke salaka nzo-nkanda yina na Nzo ya Kimfumu ya pene-pene. Lukanu na yo kele ya kusadisa mupasudi-nzila na kukwenda pene-pene ya Yehowa, na kusala mbote-mbote bitini yonso ya kisalu ya kusamuna, mpi na kulanda kusala kisalu na yandi na kwikama.
Nzo-Nkanda Sambu na Bansamuni ya Kimfumu. Lukanu ya nzo-nkanda yai ya bangonda zole kele ya kupesa formasio na bapasudi-nzila ya kele ti eksperiansi mpi yina kele ti luzolo ya kuyambula babwala na bo sambu na kukwenda kusamuna bisika yina mpusa kele mingi. Bo ke tubaka nde: “Mono yandi yai, tinda mono,” na mbandu ya Yezu Kristu, Nsamuni ya kuluta nene yina me salaka na ntoto. (Yezaya 6:8; Yoane 7:29) Kukwenda kisika yina kele ntama ti bwala na yandi lenda lomba nde yandi kumisa luzingu na yandi kukonda mindondo. Mutindu ya kuzinga, mwini, madidi, mpi madia lenda swaswana kibeni ti yina yandi me yikanaka ti yo. Yo lenda lomba nkutu nde yandi longuka ndinga ya mpa. Nzo-nkanda yai ke sadisaka bampumpa ya babakala ti ya bankento mpi bankwelani, yina kele ti bamvula na kati ya 23 tii 65, na kuyedisa bikalulu ya kimpeve yina bo kele na yo mfunu sambu na kisalu na bo mpi mayele yina ta sadisa bo sambu Yehowa mpi organizasio na yandi kusadila bo mingi.
Gileadi, Nzo-Nkanda ya Biblia ya La Société Watchtower. Na Kiebreo, ngogo “Gileadi” ke tendula “Kimvuka ya Ke Sadisa na Kuta Kimbangi.” Banda bo me salaka Gileadi na mvu 1943, bo me tindaka bana ya nzo-nkanda kuluta 8 000 bonso bamisionere sambu na kuta kimbangi mbote-mbote “tii na nsuka ya ntoto.” (Bisalu 13:47) Ntangu bana ya nzo-nkanda ya ntete kumaka na Pérou, dibundu mosi ve vandaka na insi yina. Bubu yai mabundu kele kuluta 1 000. Ntangu bamisionere yantikaka kusamuna na Japon, Bambangi ya Yehowa vandaka na nsi ya kumi. Bubu yai Bambangi kele kuluta 200 000. Kulonguka Ndinga ya Nzambi na mudindu kele na kati ya malongi yina bo ke longukaka na nsungi ya bangonda tanu na Gileadi. Bo ke bingisaka bapasudi-nzila ya nene, bamisionere yina ke salaka na kisalu ya bilanga, bampangi yina ke salaka na babiro ya filiale, mpi bankengi ya nziunga na nzo-nkanda yai sambu na kubaka formasio ya ngolo; lukanu na yo kele ya kulanda kukumisa ngolo kisalu na beto ya ke salama na ntoto ya mvimba.
Inki kele lukanu ya Nzo-Nkanda ya Kisalu ya Kimupasudi-Nzila?
Banani ke kotaka Nzo-Nkanda Sambu na Bansamuni ya Kimfumu?


text:
DILONGI YA 21
Betele kele inki?
Betele kele zina yina me katuka na Kiebreo; yo ke tendula “Nzo ya Nzambi.” (Kuyantika 28:17, 19, noti na nsi ya lutiti) Zina yina me fwana sambu na bisika yina Bambangi ya Yehowa me tungaka na ntoto ya mvimba; kisika bo ke twadisaka mpi ke yidikaka kisalu ya kusamuna. Nto-Kimvuka ke salaka na babiro ya nene na mbanza New York, na États-Unis, mpi katuka kuna yo ke twadisaka kisalu ya babiro ya filiale ya bansi mingi. Na kimvuka, bo ke bingaka bampangi yina ke salaka na bisika yai dibuta ya Betele. Bonso dibuta, bo ke zingaka mpi ke salaka kumosi, bo ke diaka kumosi, mpi bo ke longukaka Biblia kumosi na bumosi.—Nkunga 133:1.
Kisika ya kuswaswana yina bantu ya dibuta ke monisaka mpeve ya kuditambika. Betele yonso kele ti Bakristu ya babakala mpi ya bankento yina me kudipesaka na kisalu ya ntangu yonso sambu na kusala luzolo ya Nzambi mpi kunata mambote ya Kimfumu na ntwala. (Matayo 6:33) Muntu mosi ve na kati na bo ke bakaka salere to lufutu, kansi bo ke pesaka bo yonso banzo mpi madia mpi mwa mbongo sambu na kulungisa bampusa na bo. Konso muntu na Betele kele ti kisalu, yo vanda na biro, na kikuku, to na nzo ya madia. Bankaka ke salaka na kisika ya kuniema mikanda to ya kukangisa yo, bankaka ke tulaka bunkete na basuku, ke yobisaka bilele, ke bongisaka bima yina me beba, to ke salaka bisalu ya nkaka.
Kisika yina bo ke salaka sambu na kupesa maboko na kisalu ya kusamuna. Lukanu ya ntete-ntete ya konso Betele kele ya kusadisa bantu mingi kibeni na kubaka kieleka ya Biblia. Kamukanda yai kele mbandu mosi. Bo sonikaka yo na lutwadisu ya Nto-Kimvuka, bo tindaka yo na nzila ya Internet na bimvuka mingi ya bambaludi na ntoto ya mvimba, bo niemaka yo na bamasini ya kuniema yina ke niemaka mikanda mingi na mbala mosi (bamashini yango kele na ba Betele mingi), mpi bo tindaka yo na mabundu kuluta 110 000. Na konso kitini ya kisalu yai, mabuta ya Betele ke pesaka lusadisu ya me fwana na kisalu yina fwete salama kukonda kusukinina kuluta bisalu yonso—kisalu ya kusamuna nsangu ya mbote.—Marko 13:10.
Banani ke salaka na Betele, mpi nki bangidika bo me bakaka sambu na bo?
Inki kisalu ya fwete salama kukonda kusukinina mabuta yonso ya Betele ke pesaka maboko?


text:
Nga Yesu Muntu Ambote Kaka Kakala?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
Yesu kakala muntu ambote kaka ko. Kadi, i muntu otomene zayana muna lusansu lwawonso lwa wantu. Tala dina bavova mu kuma kia Yesu asoneki ye azingudi a tusansu ana batomene zayakana:
“Ka lukatikisu ko, Yesu wa Nazarete . . . i muntu wavanga mambu masundidi muna lusansu lwawonso.”—H.G. Wells, nsoneki a lusansu, Grã-Bretanha.
“[Yesu] i muntu otomene zayakana wazinga kala ova ntoto, mavangu mandi mekwamanananga fila zingu kia wantu ayingi.”—Kenneth Scott Latourette, nsoneki a lusansu, Ámerica.
Nkand’a Nzambi usonganga ekuma Yesu katomene zayakana vana vena wantu awonso bazinga kala ova ntoto.
Vava Yesu kayuvula alongoki andi dina bayindulanga mu kuma kiandi, mosi muna yau wavutula vo: “Ngeye u Kristu, wa Mwan’a Nzambi amoyo.”—Matai 16:16.


text:
Bangindu ya Ngika A
A6-A Lupangu: Bambikudi mpi Bantotila ya Yuda ti ya Izraele (Kitini 1)
A6-B Lupangu: Bambikudi mpi Bantotila ya Yuda ti ya Izraele (Kitini 2)
A7-C Kisalu ya Nene ya Kulonga Yina Yezu Salaka na Galilea (Kitini 1)
A7-D Mambu ya Nene ya Luzingu ya Yezu na Ntoto—Kisalu ya Nene ya Kulonga Yina Yezu Salaka na Galilea (Kitini 2)
A7-E Mambu ya Nene ya Luzingu ya Yezu na Ntoto—Kisalu ya Nene ya Kulonga Yina Yezu Salaka na Galilea (Kitini 3)
A7-H Mbala ya Nsuka Yina Yezu Samunaka na Yeruzalemi (Kitini 2)


text:
KIKHUKU KI 9
Bwongimina Yave na Dikanda Dyaku
‘Bwongimina muntu wuvanga diyilu ayi ǹtoto.’—Nzaikusu (Tsongolo) 14:7, NW
Ngyewu malonguka mu mwa buku ayiyi, ti mu Kibibila mwidi miǹswa milenda kusadisa na dikanda dyaku. Bukyedika, Yave wuǹtomba ngye wuzingila mu mayangi. Nandi wukanikisa ti ngye kutula mbwongimini’andi va nteti, nandi wela ‘kulubwedila bima byoso biǹkaka.’ (Matai 6:33) Nandi wuǹtomba beni ngye wuba ǹkundi’andi. Diawu vanga mangolo mwingi wuba kikundi na Yave kibila luawu lwaku lu lutidi wulenda baka.—Matai 22:37, 38.
1 KINDISA KIKUNDI KYAKU NA YAVE
MBI KIBIBILA KIǸTUBA: ‘‘Minu yela ba Tat’inu, beno lwela ba bana bama’, Yave katuba.’ (2 Kolinto 6:18) Nzambi wuǹtomba ngye wuba ǹkundi’andi wufikama. Lusambulu, lulenda kusadisa kufikama kwidi nandi. Yave wukudinda ‘wusambilanga ntangu zyoso.’ (1 Tesalonika 5:17, NW) Nandi tidi kuzaba mambu makutatisa ayi mabanza ma nsi ǹtim’aku. (Filipi 4:6) Bo wuǹsambila na dikanda dyaku, bawu balenda visa ti Nzambi wumoyo kwidi ngyewu.
Ngyewu mvaku fweti kuwanga Nzambi. Bo wuǹtanga Kibibila ayi bilongulu biǹkaka bi Kibibila, buawu wulenda kuwila Nzambi. (Minkunga 1:1, 2) Botula ntangu mwingi kuyindula ma wuǹlonguka. (Minkunga 77:11, 12) Kukuwa Nzambi kuǹtombila mvandi kukwendanga mu zinkutukunu zi baklisto.—Minkunga 122:1-4.
Kulonga baǹkaka matedi Yave mpila yiǹkaka yiḿfunu yi kukindisila kikundi kyaku na Nzambi. Ngye kumavanganga, kikundi kyaku mu Nzambi kyala bwela ba kikinda.—Matai 28:19, 20.
MBI WULENDA VANGA:
Botula ntangu kadika kilumbu mwingi kutanga Kibibila ayi kusambila
Va dikanda, tulanga nteti mambu ma kimpevi va ǹtwala bosi mambu maǹkaka ma kuvuvusila
2 LANDUKILA MBOTI MBWONGIMINI VA DIKANDA
MBI KIBIBILA KIǸTUBA: ‘Fikamanu Nzambi, nandi mvandi wala kulufikama.’ (Yakobi 4:8, NW) Botula ntangu mwingi kubwongimina Yave va dikanda ayi landakana ma wukubika. (Ngenesi 18:19) Angi, tala dyambu diǹkaka fweti vanga: Tula Nzambi va nteti mu makani moso wuḿbaka lumbu ka lumbu. Ngye kutubilanga matedi nandi bo bevwanda ku nzo’aku, bo wuǹdyata mu nzila, va kulala ayi vakukotuka, wulenda nunga kukindisa kikundi ki dikanda dyaku na Nzambi. (Deutelonomi 6:6, 7) Ba wukindama banga Yosua, wutuba: ‘Minu ayi badi va nzo’ami Yave tusola tuǹsadila.’—Yosua 24:15, Tradução do Novo Mundo com Referências.
MBI WULENDA VANGA:
Vanga ntwadusulu yimboti yi malongi ma dedikini na zinsatu zi kadika muntu va dikanda ayi vanganganu nkumbu ziǹkaka zimbonosono


text:
Mvovo Misasilu
1 YAVE
E nkumbu a Nzambi Yave, ina ye nsasa vo “On’okadisanga.” Yave i Nzambi wa mpungu-ngolo ona wavanga lekwa yawonso. Una yo nkuma wa vanga konso dina kazolele.
Muna Kiyibere, e nkumbu a Nzambi mu sono yá yasonekenwanga. Muna Kikongo, e sono yayi yasekolwa vo YAVE. Muna sono yantete ya Nkand’a Nzambi muna Kiyibere, e nkumbu a Nzambi mu tezo kia 7.000 ma fulu yasonama. O wantu mu nza yawonso mu mpila zaswaswana bevovelanga e nkumbu a Yave mun’owu wa nding’au.
2 NKAND’A NZAMBI ‘WAVUMUNWINWA KWA NZAMBI’
Nkand’a Nzambi kwa Nzambi watuka, kansi wasadila wantu kimana basoneka wo. Ediadi dilenda tezaneswa yo nkaka ovovese ntekolo andi vo kansonekena nkanda. O nkanda ke wa ntekolo ko, kansi wa nkaka, kadi ngindu zandi zina mo. Nzambi wasadila mwand’andi avelela mu sadisa asoneki a Nkand’a Nzambi basoneka ngindu zandi. Mwand’a Nzambi wabafilanga mu mpila zayingi. Ezak’e ntangwa wabasonganga e mona-meso yovo kubalotesa ndozi, i bosi basonekanga.
3 NKANIKINU
I malongi ma Nkand’a Nzambi mesasilanga e ludi kiasina. Kasikil’owu, o nkanikinu, “e yikundi yambi fu yambote ifwasanga,” ukutulonganga vo tusambukilanga e fu yambote yovo yambi y’awana tuvanganga yau kikundi. (1 Korinto 15:33) O nkanikinu, “o muntu, konso kina kekuna i kiau mpe kekutika,” ukutulonganga vo ka tulendi venga mfwilu mia mavangu meto ko.—Ngalatia 6:7.
4 UNGUNZA
I nsangu zatukanga kwa Nzambi. O ungunza, ulenda zayisa luzolo lwa Nzambi, malongi ma nkal’ambote, nkanikinu yovo mfundisa. Ulenda mpe zayisa mambu mevangama kuna sentu. Ungunza wayingi wa Nkand’a Nzambi walungana kala.
5 UNGUNZA MU KUMA KIA MASIA
Yesu walungisa unguza wayingi wayikanga oma ma Masia. Tala e babu kina yo ntu a diambu, “ Ungunza mu Kuma kia Masia.”
▸ Kapu kia 2, tini kia 17, mvovo vana yanda.
6 KANI DIA YAVE MU KUMA KIA NTOTO
Yave wasema o ntoto kimana wakituka se paradiso izingilwa kwa wantu ana bekunzolanga. E kani diandi ke diasoba ko. Ke kolo ko, Nzambi ofokola umpumbulu yo vana o moyo a mvu ya mvu kwa nkangu andi.
7 SATANA WA NKADI AMPEMBA
Satana i mbasi ona wayantika kolamena Nzambi. Oyikilwanga vo Satana, nkumbu ina ye nsasa vo “Ntantu,” kadi watelamena Yave. Oyikilwanga mpe vo “Nkadi ampemba,” i sia vo, “Nkumbi.” Wavewa e nkumbu yayi kadi luvunu kavova mu kuma kia Nzambi yo vukumuna wantu.
8 AMBASI
Yave wasema ambasi mvu miayingi vitila kasema ntoto. Basemwa kimana bazingila kuna zulu. Vena ye mafunda ye mafunda ma mbasi. (Daniele 7:10) Bena ye nkumbu ye kadilu kiaswaswana. Kuna lembama kwawonso, e mbasi zakwikizi ke bezolanga ko vo basambilwa kwa wantu. Bavuidi kiyekwa ye salu yaswaswana. Akaka besadilanga vana kunda kia Yave, akaka besamunanga e nsangu zandi, tanina yo fila selo yandi ova ntoto, lungisa e mfundisa za Yave yo yikama e salu kia umbangi. (Nkunga 34:7; Lusengomono 14:6; 22:8, 9) Kuna sentu, beyikama Yesu muna vita ya Armangedo.—Lusengomono 16:14, 16; 19:14, 15.
9 SUMU
E sumu i konso diambu tuyindulanga yovo vanga ke dina ngwizani ko yo luzolo lwa Yave. Wau vo e sumu difwasanga e ngwizani eto yo Nzambi, Yave watuvana nsiku ye nkanikinu milenda kutusadisa mu lembi sumuka kuna lukanu. Kuna lubantiku, lekwa yawonso kasema o Yave yalunga yakala. Kansi, vava Adami yo Eva basola kolamena Yave, basumuka ye ke bakala diaka balunga ko. Banuna yo fwa. Wau vo twasambukila e sumu dia Adami, oyeto mpe tununanga yo fwa.
10 ARMANGEDO
I vit’a Nzambi muna fwasa e nza ya Satana yo fokola o bi wawonso.
11 KINTINU KIA NZAMBI
Kintinu kia Nzambi i luyalu kasikidisa o Yave kuna zulu. Yesu Kristu oyalanga se Ntinu. Kuna sentu, Yave osadila Kintinu mu fokola e mpasi zawonso. E Kintinu kia Nzambi kiyala e nza yawonso.
12 YESU KRISTU
Nzambi wasema Yesu una kasemene ko lekwa yawonso. Yave wafila Yesu ova ntoto kimana kafwa muna wete dia wantu awonso. Vava Yesu kavondwa, Yave wamfula. Owau, Yesu oyalanga kuna zulu nze Ntinu a Kintinu kia Nzambi.
13 UNGUNZA WA TUMINGU 70
Ungunza wa Nkand’a Nzambi wasakula e ntangwa ina Masia kadi moneka. Ungunza wau wadi lungana kuna mfoko a kolo kiyikilwanga vo 69 dia tumingu twayantika muna mvu wa 455 Vitila Tandu Kieto, yo fokoka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto.
Aweyi tuzayidi wo vo e kolo kiaki kiafokoka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto? E tumingu 69 twayantika muna mvu wa 455 Vitila Tantu Kieto vava Nekemiya kalwaka muna Yerusaleme yo yantika tungulula e mbanza. (Daniele 9:25; Nekemiya 2:1, 5-8) Vava tuwanga o mvovo “lumingu,” tusungamenanga lutangu 7. O tumingu tuyikwanga muna ungunza wau ke tumingu twa lumbu nsambwadi ko, kansi tumingu twa mvu nsambwadi nze una usonganga ungunza uyikanga vo “konso lumbu mvu mvu.” (Ntalu 14:34; Yezekele 4:6) Ediadi disongele vo konso lumingu mvu nsambwadi, e tumingu 69, mvu 483 (69 x 7). Avo tutangidi mvu 483 tuka muna mvu wa 455 Vitila Tandu Kieto, tulwaka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto. Wau i mvu una Yesu kavubwa yo kituka se Masia.—Luka 3:1, 2, 21, 22.
O ungunza wau lumingu lwakaka diaka uyikanga, i sia vo, mvu nsambwadi miakaka. Muna kolo kiaki, i sia vo, muna mvu wa 33 wa Tandu Kieto, Masia wadi vondwa. Tuka muna mvu wa 36 wa Tandu Kieto, e nsangu zambote za Kintinu kia Nzambi ke zisamunwanga kaka kwa Ayuda ko, kansi kwa wantu a zula yawonso.—Daniele 9:24-27.
14 LONGI DIALUVUNU DIA NZAMBI MU NTATU
Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yave wa Nzambi i Mvangi, ona wasema Yesu una lekwa yawonso ke yasemeno ko. (Kolosai 1:15, 16) Ke Yesu ko i Nzambi wa Mpungu-ngolo. Yesu kasidi vova nkutu ko vo wafwanana yo Nzambi. Kansi wavova vo: “O Se unsundidi.” (Yoane 14:28; 1 Korinto 15:28) Kansi, mabundu makaka melonganga e longi dia nzambi mu Ntatu, i sia vo, Nzambi i wantu tatu muna muntu mosi: Se, Mwana yo mwand’avelela. O mvovo “nzambi mu Ntantu” ke una mu Nkand’a Nzambi ko. E longi diadi dialuvunu.
O mwand’avelela ke muntu ko, kansi i ngolo za Nzambi, nkum’andi ulembi moneka una kesadilanga mu vanga luzolo lwandi. Kasikil’owu, Akristu a tandu kiantete ‘bazadiswa yo mwand’avelela.’ Yave wavova vo: “Ibungula mwand’ame muna nitu za mpila zawonso.”—Mavangu 2:1-4, 17.
15 KULUZU
Vava Akristu akieleka besambilanga Nzambi, ke besadilanga kuluzu ko. Ekuma?
Tuka kolo, e kuluzu disadilwanga muna mambundu maluvunu. Kuna nz’ankulu, e kuluzu diasadilwanga muna nsambil’a nsema ye muna nkinzi mia esi zula mianungununanga mavangu ma zumba. Muna mvu 300 mialandila lufwa lwa Yesu, Akristu ke basadilanga kuluzu ko muna nsambil’au. Vioka mvu miayingi, Constantino wa mfumu a Roma wakitula e kuluzu se sinsu kia Kikristu. E sinsu kiaki kiasadilwanga ye kani dia sayanesa e nsambila ya Kikristu. Kansi Yesu Kristu kakomwa va kuluzu ko. O nkanda Nova Enciclopédia Católica uvovanga vo: “E kuluzu disadilwanga kiakala muna zula ya Kikristu ye muna zula ina vo ke ya Kikristu ko.”
Yesu kakomwa va kuluzu ko.O mvovo wa Kingerekia wasekolwa vo “kuluzulu,” una ye nsasa vo “baya” yovo “nti wadongelekwa.” E nsekola ya The Companion Bible isonganga vo: Muna [Luwawanu Lwampa] lwa ndinga Kingerekia ke vena fulu kiyikanga nti miole miabindakana ko. Yesu va nti kakomwa.
Yave ke zolanga ko vo twasadila teke yovo sinsu muna nsambil’eto.—Luvaiku 20:4, 5; 1 Korinto 10:14.
16 LUYINDULU
Yesu wavovesa alandi andi bayindulanga lufwa lwandi. Bevanganga wo konso mvu kina kia 14 kia ngonde a Nisani, lumbu kina betele ye kina Aneyisaele bakembelelanga e nkinzi a Nduta. E mbolo ye vinyu ina isunzulanga e nitu yo menga ma Yesu, iviokeswanga kwa wantu awonso muna nkinzi a Luyindulu. Awana beyala kumosi yo Yesu kuna zulu, bedianga e mbolo yo nua vinyu. Awana bena ye vuvu kia zingila ova ntoto yakwele mvu, bekalanga mpe muna Luyindulu, kansi ke bedianga mbolo ko ngatu nua vinyu.
17 MOYO
Muna Nsekola ya Nz’ampa, o mvovo “moyo” usadilwanga mu yika (1) muntu, (2) bulu, (3) zingu kia muntu yovo kia bulu. Tala yaka nona:
Muntu. ‘Muna lumbu ya Noa . . . wantu andwelo kaka bavuluzwa i sia vo, nana dia wantu.’ (1 Petelo 3:20, sinsu vana yand’a lukaya) E mioyo yovo wantu nana awaya i Noa yo nkaz’andi, wan’au tatu amakala ye akazi au.
Bulu. “O Nzambi kavova vo, mbul’o maza matetaninwa ma ikwendanga, ina yo moyo, ye nuni zitimuk’ovansi muna ngambwil’ezulu. . . . Nzambi kavova vo, mbul’o ntoto watukwa ma kiamoyo muna wandi kanda, mbizi, ye ma kiyatatanga, ye bulu kia ntoto, muna wandi kanda: i una wekala.”—Etuku 1:20, 24.
Zingu kia muntu yovo kia bulu. Yave wavovesa Mose: “Wantu awonso ana bavav’o moyo aku bafwa.” (Luvaiku 4:19) Vava Yesu kakala ova ntoto, wavova vo: “Mono i mvungudi ambote; o mvungudi ambote oyekola moyo andi muna wete dia mameme.”—Yoane 10:11.
Vana ntandu, vava muntu kevanganga diambu, ye “kiwuntu kiaku kiawonso” disonganga vo ovanganga dio kuna mvevo wawonso yo vanga mawonso kalenda mun’owu wa tezo kiandi. (Matai 22:37, sinsu vana yand’a lukaya; Nsiku 6:5) O mvovo “moyo” yovo “fulumwinu” ulenda mpe sadilwa mu yika luzolo yovo tima dikalanga muna vangwa kiamoyo. E vimbu dia muntu wafwa dilenda yikilwa vo moyo wafwa.—Ntalu 6:6; Ngana 23:2; Yesaya 56:11; Kangai 2:13.
18 MWANDA
O mvovo wa Kiyibere ye Kingerekia wasekolwa vo “mwanda” muna Nsekola ya Nkand’a Nzambi, ulenda yika lekwa yaswaswana. Kansi, lekwa ilembi moneka kwa wantu uyikanga, nze vento yovo fulumwinu kia wantu ye bulu. O mvovo wau ulenda sadilwa mpe mu yika vangwa ya mwanda yo mwand’avelela una vo i ngolo za Nzambi. O Nkand’a Nzambi ke ulonganga ko vo vena ye lekwa muna nitu a muntu kikwamanananga zinga avo muntu ofwidi.—Luvaiku 35:21; Nkunga 104:29; Matai 12:43; Luka 11:13.
19 NGEENA
Ngeena i nkumbu a yenga diakala lukufi ye mbanz’a Yerusaleme kuna kwayokelwanga e titi. Ke vena ye ziku ko kisonganga vo muna lumbu ya Yesu, e bulu yovo wantu bayokwanga kimoyo kuna yenga diadi. Muna kuma kiaki, Ngeena ke fulu kilembi moneka ko kuna wantu afwa bebangikilwanga yo yokwa yakwele mvu. Vava Yesu kavovela awana bena kuna Ngeena, lufwasu lwakwele mvu kayika, i sia vo, kondwa vuvu kia lufuluku.—Matai 5:22; 10:28.
20 SAMBU KIA MFUMU
I sambu kavanga o Yesu vava kalonga alongoki andi una bafwete sambila. Kiyikilwanga mpe vo Sambu kia S’eto. Kasikil’owu, Yesu watulonga twasambanga vo:
“Yambula nkumbu aku yazitiswa”
Tusambanga kwa Yave kimana kavelelesa e nkumbu andi muna luvunu lwawonso. Ediadi disongele vo awonso kuna zulu ye ova ntoto besinga zitisa e nkumbu a Nzambi.
“E Kintinu kiaku kiza”
Tusambanga kimana luyalu lwa Nzambi lwafwasa e nza yambi ya Satana, lwayala e nza yawonso yo kitula ntoto se paradiso.
“O luzolo lwaku lwavangama ova ntoto”
Tusambanga kimana e kani dia Nzambi mu kuma kia ntoto dialungana, kimana awana besonganga lemvo bazinga yakwele mvu muna Paradiso yo kituka wantu alunga nze una Yave kakana vava kasema o wantu.
21 LUKÛLU
Yave wakubika lukûlu muna vevola wantu muna sumu yo lufwa. O lukûlu i ntalu yavavuanga muna sumba moyo alunga kavidisa Adami wa muntu antete yo vutulwisa ngwizani ambote vana vena wantu yo Yave. Nzambi watuma Yesu ova ntoto kimana kafwa mu kuma kia asumuki awonso. Mu kuma kia lufwa lwa Yesu, wantu awonso bena ye lau dia zinga yakwele mvu yo kituka alunga.
22 EKUMA O MVU WA 1914 WININA WAMFUNU?
O ungunza una muna Daniele kapu kia 4 usonganga vo Nzambi wadi sikidisa Kintinu kiandi muna mvu wa 1914.
Ungunza: Yave walotesa Nebukandesa wa Ntinu e ndozi mu kuma kia nti ampwena wazengwa. Muna ndozi, e kasu kia tadi ye nsongo yazingwa muna sinza kia nti kimana walembi savuka diaka yavana vevioka “kolo nsambwadi.” Vava kivioka e kolo kiaki, o nti usavuka diaka.—Daniele 4:1, 10-16.
O ungunza wau nkia nsasa wina kwa yeto?: O nti, luyalu lwa Nzambi usunzulanga. Mu mvu miayingi, Yave wasadila atinu bazingilanga muna Yerusaleme mu yala zula kiawonso kia Isaele. (1 Tusansu 29:23) Kansi atinu awaya bayambula songa e kwikizi, o luyalu lwau lwafokoka. Yerusaleme yafwaswa muna mvu wa 607 Vitila Tandu Kieto. Lwalu i lubantiku lwa “kolo nsambwadi.” (2 Ntinu 25:1, 8-10; Yezekele 21:25-27) Vava Yesu kavova vo “Yerusaleme idiatakeswa kwa zula, yavana e tandu ya zula ilungana,” “kolo nsambwadi” kayika. (Luka 21:24) Muna kuma kiaki, e “kolo nsambwadi” ke yafokoka ko vava Yesu kakala ova ntoto. Yave wasia o nsilu wa tumbika Ntinu kuna mfoko a “kolo nsambwadi.” O Yesu wa Ntinu a luyalu lwalu, otwasa nsambu zayingi kwa nkangu a Nzambi ova ntoto yakwele mvu.—Luka 1:30-33.
Mvu kwa yazingila e “kolo nsambwadi”: E “kolo nsambwadi” mvu 2.520 yazingila. Avo tutangidi mvu 2.520 tuka muna mvu wa 607 Vitila Tandu Kieto, tulwaka muna mvu wa 1914. I mvu una Yave kakitula Yesu wa Masia se Ntinu a Kintinu kia Nzambi kuna zulu.
Akweyi kutukidi o lutangu lwa 2.520? Nkand’a Nzambi uvovanga vo e kolo tatu ye ndambu a kolo, betela ina ye 1.260 ma lumbu. (Lusengomono 12:6, 14) Muna kuma kiaki, e “kolo nsambwadi” i bundakesa lutangu lwa 1.260 nkumbu miole, i sia vo, 2.520 ma lumbu. Muna kuma kia ungunza usonganga vo “konso lumbu mvu mvu,” e lumbu 2.520 isunzulanga 2.520 ma mvu.—Ntalu 14:34; Yezekele 4:6.
23 MIKAELE WA MBASI AMBUTA
O mvovo “mbasi ambuta” usongele vo “mfumu a mbasi.” Nkand’a Nzambi mbasi ambuta mosi kaka uyikanga, e nkumbu andi Mikaele.—Daniele 12:1; Yuda 9.
Mikaele i Mfumu a mbasi za Nzambi zakwikizi. E sono kia Lusengomono 12:7 kivovanga vo: “Mikaele ye mbasi zandi banwene ye ngobodi, o ngobodi ye mbasi zandi banwene.” O nkand’a Lusengomono uvovanga vo Yesu i Mfumu a makesa ma Nzambi, Mikaele i nkumbu yankaka ya Yesu.—Lusengomono 19:14-16.
24 LUMBU YAMBANINU
E mvovo miami miyikanga e kolo kivangama mambu mayingi ova ntoto una Kintinu kia Nzambi ke kiafwasidi nza ya Satana ko. Diau adimosi mpe ye mvovo, “mbaninu a tandu” ye “ngiz’a Mwan’a muntu,” misadilwanga muna ungunza wa Nkand’a Nzambi mu yika kolo kiau kimosi. (Matai 24:3, 27, 37) E “lumbu yambaninu” yayantika vava Kintinu kia Nzambi kiayantika yala kuna zulu muna mvu wa 1914 ye ifokoka vava nza ya Satana ifwaswa muna Armangedo.—2 Timoteo 3:1; 2 Petelo 3:3.
25 LUFULUKU
Vava Nzambi kevutulwisanga moyo a muntu wafwa, diyikilwanga vo lufuluku. Wantu vua beyikwanga muna Nkand’a Nzambi bafuluka. Eleya, Elesa, Yesu, Petelo yo Paulu bafula amafwa. O masivi mama mu nkum’a Nzambi mavangamena. Yave osianga o nsilu wa fula “ansongi ye awana balembi songa” kimana bazingila ova ntoto. (Mavangu 24:15) Nkand’a Nzambi uyikanga mpe lufuluku lw’awana bekwenda zingila kuna zulu. O lufuluku lwalu luvangamanga vava awana kasola o Nzambi yovo akuswa befulwanga mu kwenda zingila kumosi yo Yesu kuna zulu.—Yoane 5:28, 29; 11:25; Filipe 3:11; Lusengomono 20:5, 6.
26 MAVANGU MA NKUYA
Mavangu ma nkuya yovo mpandu i vava mokena ye nkuya. O muntu olenda mokena ye nkuya yandi kibeni yovo muna nzil’a wantu akaka nze nganga za nkisi. Awana bekuyisianga mu mavangu ma mpandu, bekwikilanga muna longi dia luvunu dia sia vo amafwa bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka yo kituka vangwa yankuma. E nkuya bevukumunanga mpe wantu kimana bakolamena Nzambi. Besadilanga nganga za nkisi, awana betanga ngombo, atadi a matuti, avandi a nkisi, ye makaka mpe. Nkanda miayingi, zulunalu, horóscopo, filme, nkunga, nsaka ye kalati, ikitulanga mavangu ma mpandu yovo ma nkuya nze mambote. Vena mpe ye fu yayingi mu kuma kia luziku, nze vana tukau kwa mvumbi, dia yo nua yo kina muna lumbu kia luziku, luyindulu lwa lumbu kiafwa o muntu, vanga sanzalala yovo zalala kuna lufwa yo mokena ye nkuya. Nkumbu miayingi, wantu benuanga lekwa yankolwa vava bezolanga sadila o nkuma wa nkuya.—Ngalatia 5:20; Lusengomono 21:8.
27 KIMFUMU KIA YAVE
Yave i Nzambi wa Mpungu-ngolo, yandi wavanga nsema wawonso. (Lusengomono 15:3) Kiaki i kuma kenena mfumu a lekwa yawonso ye una ye wisa kia yala nsema wawonso. (Nkunga 24:1; Yesaya 40:21-23; Lusengomono 4:11) Wasia e nsiku miyalanga e lekwa yawonso kasema. Yave una mpe ye wisa kia sola wantu akaka mu kala ayadi. Tuyikamanga kimfumu kia Nzambi vava tukunsonganga o zola yo kunlemvokela.—1 Tusansu 29:11.
28 KATULA VUMU
O katula e vumu i diambu divangilwanga kuna lukanu mu vonda nsedia muna vumu. Ke sumbula ko ngatu mwana osulukidi mu kuma kia diambu divangamene muna nitu. Tuka muna ntangwa keyimitanga o nkento, o nsedia ke mpasi yikwa kaka ko kina muna nitu a ngudi. Kansi muntu waswaswana yo ngudi.
29 VUTULWA MENGA
I mpila ina madotolo besadilanga menga yovo ngengele yá zikatulwanga muna menga ma nitu a muntu yovo menga malundwa yo sia mo muna muntu akaka. E ngengele yá zikatulwanga muna menga, ziyikilwanga muna kimputu vo plasma, glóbulos vermelhos, glóbulos brancos ye plaquetas.
30 LONGI
Muna Nkand’a Nzambi, o mvovo “longi” ke usadilwanga kaka ko mu vana e tumbu. O vewa e longi disongele vo ludikwa yovo singikwa. Yave ke sadilanga wisa kiandi mu mpila yambi ko ngatu kota nsoki kwa wantu kelonganga. (Ngana 4:1, 2) Yave ovanang’e mbandu ambote kwa mase. Wau vo longi kevananga o Yave diambote kikilu, difilanga muntu mu yangalela dio. (Ngana 12:1) Yave ozolanga nkangu andi yo kubalonga. Okubavananga luludiku mu singika ngindu zabendomoka yo kubasadisa mu yindula yo vanga mambu mekunyangidikanga. Kuna kwa mase, e longi dilenda kala mpe sadisa o wan’au babakula e kuma bafwete lemvokelanga. E longi, i sadisa mpe o wana bazola Yave, bazola o Nkand’a Nzambi yo bakula e nkanikinu mina mo.
31 NKUYA
Vangwa ilembi moneka, mianda miambi misundidi wantu o nkuma. E nkuya i mbasi zambi. Bakituka mbasi zambi vava bayikitula se mbeni za Nzambi yo kunkolamena. (Etuku 6:2; Yuda 6) Bayikama Satana ona watelamena Yave.—Nsiku 32:17; Luka 8:30; Mavangu 16:16; Yakobo 2:19.


text:
BIBLIA KE SOBAKA LUZINGU YA BANTU
Mono Vandaka Muntu ya Makasi mpi ya Nku
MVULA YINA YANDI BUTUKAKA: 1974
INSI: MEXIQUE
LUZINGU NA YANDI YA NTAMA: YANDI VANDAKA TOKO MOSI YA NKU MPI VANDAKA KUNWANA NA BALA-BALA
MUTINDU MONO VANDAKA:
Mono butukaka na Ciudad Mante, mbanza mosi ya kitoko na Tamaulipas, na insi Mexique. Bantu ya mbanza yina ke kabaka mpi bo kele mawete. Kansi yo kele mawa na kumona nde sambu na mubulu yina ke salamaka kuna, mbanza yai kumaka kisika mosi ya kigonsa.
Beto butukaka bana-babakala iya mpi mono kele mwana ya zole. Bibuti na mono pesaka mono mbotika na Dibundu ya Katolika mpi na nima mono kumaka kuyimba na korale ya parwase. Mono vandaka na nzala ya kusepedisa Nzambi sambu mono vandaka kuwa boma nde yandi ta sambisa mono mpi ta yoka mono na bilungi ya tiya kimakulu.
Ntangu mono vandaka ti bamvula tanu, papa yambulaka beto. Yo pesaka mono mawa mingi mpi mono kumaka kuwa bonso nde kima mosi ke konda. Beto vandaka kuzola yandi mingi, kansi mono bakisaka ve sambu na nki yandi yambulaka beto. Yo lombaka nde mama kusala bangunga mingi na kisalu sambu na kudisa beto iya.
Yo yina mono kumaka kutina nzo-nkanda sambu na kulutisa ntangu ti bana yina vandaka bambuta na mono. Bo longaka mono kufinga, kunwa makaya, kuyiba mpi kubula bantu makofi. Sambu mono zolaka kumonina bantu ya nkaka, mono longukaka kusala bokse, kunwana mpi kusadila minduki. Mono kumaka toko mosi ya nku. Mbala mingi mono vandaka kunwana ti minduki mpi nitu na mono vandaka kufuluka ti menga mpi bo vandaka kuyambula mono bonso mvumbi na bala-bala. Yo vandaka kupesa mama mpasi kibeni ntangu yandi vandaka kumona mono mutindu yina. Yandi vandaka kubaka mono mpi kunata mono nswalu na lupitalu!
Ntangu mono vandaka ti bamvula 16, Jorge nduku na mono ya kileke kwisaka kutala beto na nzo. Yandi songaka beto nde yandi kele Mbangi ya Yehowa mpi nde yandi ke zola kuzabisa beto nsangu mosi ya mfunu. Yandi sadilaka Biblia sambu na kuzabisa beto mambu yina yandi ke kwikilaka. Mono me tangaka ntete ve Biblia mpi mono vandaka na kiese ya kuzaba zina ya Nzambi mpi balukanu na yandi. Jorge lombaka beto na kulonguka Biblia ti yandi mpi beto ndimaka.
MUTINDU BIBLIA SOBAKA LUZINGU NA MONO:
Mono vandaka na kiese ya kuzaba kieleka ya me tala bilungi ya tiya, yo kele ve dilongi ya Biblia. (Nkunga 146:4; Longi 9:5) Ntangu mono zabaka yo, mono vandaka diaka ve kuwa Nzambi boma na mutindu ya mbi. Kansi, mono kumaka kumona yandi bonso Tata ya zola yina ke zolaka mambote ya bana na yandi.
Ntangu mono vandaka kulonguka Biblia, mono bakisaka nde mono fwete soba kimuntu na mono. Yo lombaka nde mono yedisa kikalulu ya kudikulumusa mpi mono yambula mambu ya nku. Ndongisila yina kele na 1 Bakorinto 15:33 sadisaka mono mingi. Yo ke tuba nde: “Banduku ya mbi ke bebisaka bikalulu ya mbote.” Mono bakisaka mpi nde kana mono ke zola kusoba kimuntu na mono, mono fwete vukana diaka ve ti bantu yina ke vandaka ti bupusi ya mbi na zulu na mono. Yo yina, mono yambulaka banduku na mono ya ntama mpi mono bakaka banduku na dibundu, disongidila bantu yina ke yidikaka makambu na bo ti makofi ve mpi na mubulu ve kansi na nzila ya bansiku ya Biblia.
Verse ya nkaka yina sadisaka mono kele Baroma 12:17-19. Yo ke tuba nde: “Beno vutula mbi sambu na mbi ata na muntu mosi ve. . . . Kana mpila kele, beno sala yonso sambu na kuzinga na ngemba ti bantu yonso. . . . Beno vutula ve mbi sambu na mbi, . . . sambu bo me sonikaka nde: ‘Yehowa ke tuba nde, “Mono muntu ke vutulaka mbi; mono muntu ta pesa ndola.”’” Mono ndimaka nde Yehowa ta manisa mambu ya kukonda lunungu na mutindu na yandi mpi na ntangu yina yandi me zola. Malembe-malembe, mono yambulaka mambu ya nku.
Mono ta vilaka ve mambu yina salamaka kilumbu mosi na nkokila ntangu mono vandaka kuvutuka na nzo. Kimvuka ya batoko yina vandaka kunwanisa beto ntama nwanisaka mono mpi mfumu na bo bulaka mono na mukongo mpi tubaka nde “Nge mpi vutula!” Na ntangu yina mono salaka kisambu mosi ya nkufi mpi mono lombaka Yehowa na kusadisa mono na kukanga ntima na mambu yina. Ata mono waka nzala ya ngolo ya kuvutula mbi sambu na mbi, mono tinaka. Kilumbu yina landaka, mono kutanaka ti mfumu ya kimvuka yina. Mono waka makasi ya ngolo mpi mono sambaka diaka Yehowa sambu yandi sadisa mono na kudiyala. Mono yitukaka sambu toko yina kwisaka na ntwala na mono mpi songaka mono nde: “Lolula mono sambu na mambu yina salamaka mazono na mpimpa. Na kutuba masonga, mono ke zola kukuma bonso nge. Mono ke zola kulonguka Biblia.” Mono waka kiese kibeni mutindu mono kukaka kuyala makasi na mono! Sambu na yo, beto yantikaka kulonguka Biblia.
Diambu ya mpasi kele nde na ntangu yina, bantu ya nkaka ya dibuta na beto yambulaka kulonguka Biblia. Kansi, mono bakaka lukanu ya ngolo sambu na kulanda kulonguka mpi kubika ve nde ata muntu mosi to kima mosi kuvutula mono nima. Mono zabaka nde kana mono ke vukana mbala na mbala ti bansadi ya Nzambi, bamputa na mono ya mabanza ta beluka mpi bo ta kuma dibuta na mono. Mono landaka kuyela na kimpeve, mpi na 1991 mono bakaka mbotika mpi kumaka Mbangi ya Yehowa.
MAMBOTE YA MONO ME BAKAKA:
Mono vandaka muntu ya makasi, kumonina bantu ya nkaka mpi nku. Kansi Ndinga ya Nzambi me sobaka kibeni luzingu na mono. Ntangu yai, mono ke longaka nsangu ya ngemba ya Biblia na bantu yina ke zola kuwa. Bamvula 23 me lunga banda mono ke salaka kisalu ya kusamuna ntangu yonso.
Mono salaka na biro ya filiale ya Bambangi ya Yehowa na Mexique sambu na mwa ntangu. Kuna, mono kutanaka ti Claudia, mpangi-nkento mosi ya kikesa kibeni mpi beto kwelanaka na 1999. Mono ke pesaka Yehowa matondo sambu yandi me sakumunaka mono mpi me pesaka mono nkento yai ya kwikama!
Beto vandaka na dibundu ya Ndinga ya Bidimbu ya Mexique mpi beto vandaka kusadisa bababa na kuzaba Yehowa. Na nima, bo tindaka beto na Bélize sambu na kulonga bantu ya insi yina Biblia. Ata luzingu na beto awa kele mpenza ya kukonda mindondo, beto kele na bima yonso ya beto kele na yo mfunu sambu na kuvanda na kiese. Beto ta yambula yo ve ata nki mutindu.
Na nima, mama vutukilaka kulonguka Biblia mpi bakaka mbotika. Diaka, mbuta na mono, nkento na yandi mpi bana na bo me kumaka Bambangi ya Yehowa. Banduku na mono ya nkaka ya ntama yina mono longaka nsangu ya Kimfumu me kumaka mpi kusadila Yehowa.
Diambu ya mawa kele nde bantu ya nkaka ya dibuta na beto me fwaka sambu bo sobaka ve kikalulu na bo ya nku. Kana mono landaka kaka nzila yina, ntembe kele ve nde mono zolaka kufwa bonso bo. Mono ke pesaka Yehowa mersi mutindu yandi me bendaka mono na yandi mpi na bansadi na yandi yina longaka mono na kusadila bansiku ya Biblia na mawete ti kukanga ntima yonso.