text:
KAPU KIA 8
Nki i Kintinu kia Nzambi?
O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
Kintinu kia Nzambi adieyi kivanga?
E Kintinu nkia ntangwa kilungisa luzolo lwa Nzambi ova ntoto?
1. Nkia sambu kitomene zayakana tufimpa?
MAZUNDA ye mazunda ma wantu omu nza yawonso bazeye e sambu kia S’eto. I sambu kitomene zayakana kalonga yandi kibeni Yesu Kristu. E sambu kiaki kiamfunu kikilu. Obakula e ndomba tatu zantete za sambu kiaki dikutusadisa mu zaya mana kelonganga kieleka o Nkand’a Nzambi.
2. Nkia mambu matatu kalonga Yesu kw’alongoki andi vo bafwete lombanga muna sambu?
2 Yesu walonga alongoki andi mu samba vo: “I nsamba yiyi nusamba: E S’eto koko’zulu, yambula nkumbu aku yazitiswa. E Kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:9-13) Nkia nsasa zina e ndomba zazi zau zitatu?
3. Adieyi tufwete zaya mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
3 Twalongokele kala mayingi mu kuma kia nkumbu a Nzambi, Yave, luzolo lwandi, mana kevanganga ye mana kesinga vanga kwa wantu. Nkia Kintinu kayika o Yesu vava katuvovesa mu samba vo: “E Kintinu kiaku kiza”? Nki i Kintinu kia Nzambi? Aweyi kivelelesela e nkumbu a Nzambi? E ngiz’a Kintinu aweyi inina ngwizani yo vangama kwa luzolo lwa Nzambi?
NKI I KINTINU KIA NZAMBI?
4. Nki i Kintinu kia Nzambi? Nani i Ntinu?
4 Kintinu kia Nzambi i luyalu lwasikidiswa kwa Yave wa Nzambi ye wasola Ntinu mu yala kio. Nani i Ntinu a Kintinu kia Nzambi? Yesu Kristu. Yesu wa Ntinu osundidi ayadi awonso a wantu, oyikilwanga vo: “Ntinu a ntinu, yo Mfumu a mfumu.” (1 Timoteo 6:15) Una ye wisa kia vanga mana masundidi owete ke mu konso nyadi ko.
5. Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila? Nki kiyala?
5 Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila ye nki kiyala? Nanga olenda yuvula, akweyi kena o Yesu? Walongokele kala vo o Yesu wavondwa vana nti ampasi yo fulwa. I bosi wavutuka kun’ezulu. (Mavangu 2:33) Ozevo, e Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kiyadila. Ekiaki i kuma kiyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “Kintinu ki’ezulu.” (2 Timoteo 4:18) Kana una vo Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kina, kansi kiyala ova ntoto.—Tanga Lusengomono 11:15.
6, 7. Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana?
6 Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana? E kuma kadi kefwa diaka ko. Nswaswani ye ayadi a wantu, Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia Yesu vo: “Yandi amosi aka kefwa ko, okalanga muna ntemo ke uluakwa.” (1 Timoteo 6:16) Disongele vo mawete mawonso kevanga o Yesu mezinga yakwele mvu. Mambu mayingi mambote kevanga muna wete dia wantu.
7 Tala ungunza owu wa Nkand’a Nzambi mu kuma kia Yesu: “O mwand’a Yave ukunyitalela, o mwand’a ngangu yo mbakula, o mwand’a ndongesela yo nkuma, o mwand’a zayi yo vumi wa Yave; ewete diandi dikala muna vumi wa Yave: kefundisila muna mbon’a meso ko, ngatu zengela muna ngw’a matu: kansi muna unsongi i kefundisil’asukami, kezengela muna kosi muna diambu di’alembami a nza.” (Yesaya 11:2-4) E mvovo miami misonganga vo o Yesu okala se Ntinu ansongi ye nkwa nkenda kw’awana keyala ova nza. Nga kuzolele yalwa kwa nyadi a mpila yayi ko?
8. Nani oyala yo Yesu?
8 E ludi kiakaka mu kuma kia Kintinu kia Nzambi i kiaki: Yesu keyala yandi amosi ko. Vena ye akaka beyala yandi entwadi. Kasikil’owu, o Paulu wa ntumwa wavovesa Timoteo vo: “Ovo tuzindalala, tuyala yandi e kintinu.” (2 Timoteo 2:12) Elo, o Paulu, Timoteo ye Akristu akaka akwikizi ana basolwa kwa Nzambi, beyala ntwadi yo Yesu muna Kintinu ki’ezulu. Akwa bekala?
9. Akwa beyala entwadi yo Yesu? Nkia ntangwa kayantika kubasola o Nzambi?
9 Nze una usonganga Kapu kia 7 kia nkanda wau, o Yoane wa ntumwa wasongwa mona-meso kia ‘Mwan’ememe [Yesu Kristu] otelamene vana mongo a Zione [luyalu lwandi kun’ezulu], aya bena yandi, 144.000 bena ye nkumbu andi, ye nkumbu Es’andi isonamene vana tuse twau.’ Akinani awaya 144.000? O Yoane wavana e mvutu: ‘Awaya i yau belandang’o Mwan’ememe konso kuna kekwenda. Awaya basumbuka vana vena wantu, se ntomoni kuna kwa Nzambi, yo kuna kwa Mwan’ememe.’ (Lusengomono 14:1, 4) Elo, yau i alandi akwikizi a Yesu Kristu, basolwa mu yala yandi entwadi kun’ezulu. Vava befuluka betambula moyo w’ezulu, “beyal’ova nza” yo Yesu. (Lusengomono 5:10) Tuka muna lumbu ya antumwa o Nzambi wayantik’o sola, Akristu akwikizi mu lungisa lutangu lwa 144.000.
10. Ekuma yinina se nkubika azola vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto?
10 I nkubika azolwa kikilu vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto. Wau vo o Yesu wazinga nze muntu ova ntoto ozeye mpasi za wantu. Paulu wavova mu kuma kia Yesu vo: ‘Kadi ke tuna ye ngang’ambuta ko ona olembi fwila lutovoko lweto e nkenda, kansi ndioyo tuna yandi watontwa muna mawonso nze yeto, kansi kasumuka ko.’ (Ayibere 4:15; 5:8) Awana keyala yau entwadi babangikwa mpe yo zindalela e mpasi muna nitu. Vana ntandu, banwananga ye usumuki wau ye mpila zawonso za mayela. Elo, bazeye mpasi zawonso za wantu.
E KINTINU KIA NZAMBI ADIEYI KIVANGA?
11. Ekuma o Yesu kavovesela alongoki andi vo basambanga kimana luzolo lwa Nzambi lwavangama kuna zulu?
11 Vava Yesu kavova vo alongoki andi bafwete lombanga kimana Kintinu kia Nzambi kiza, wabavovesa mpe basambanga vo o luzolo lwa Nzambi “luavangam’ova nza nze koko’zulu.” O Nzambi kun’ezulu kena, ambasi zandi zakwikizi bevanganga luzolo lwandi ntangwa zawonso. Muna Kapu kia 3 kia nkanda wau, twalongokele vo mbasi ankolami wayambul’o vanga luzolo lwa Nzambi yo fila Adami yo Eva mu sumuka. Muna Kapu kia 10, tulongoka mayingi kelonganga Nkand’a Nzambi mu kuma kia mbasi ndioyo wambi, oyikilwanga vo Nkadi Ampemba wa Satana. O Satana ye mbasi zina zanlanda ziyikilwanga vo nkwiya, bayambulwa mu kala kun’ezulu mu fikolo. Ozevo, muna ntangwa yayina ke mbasi zawonso ko kun’ezulu bavanganga luzolo lwa Nzambi. E diambu diadi diasoba vava Kintinu kia Nzambi kiayantik’o yala. O Yesu Kristu wayadikwa se Ntinu, wanwana yo Satana.—Tanga Lusengomono 12:7-9.
12. Nkia mambu mamfunu meyikwanga muna Lusengomono 12:10?
12 Nkand’a Lusengomono usonganga mana mabwa: “Ngwidi nding’angolo kun’ezulu, oku vo, owau luizidi o luvuluzu, ye ngolo, ye Kintinu kia Nzambi eto, ye wisa kia Kuswa kiandi: e kuma kadi, o mfundi abunzi eto [Satana] ovetelo, on’okubafundilanga vana ndose a Nzambi yo fuku yo mwini.” (Lusengomono 12:10) Nga omwene mambu mole mamfunu meyikwanga muna sono kiaki kia Nkand’a Nzambi? Diantete, Kintinu kia Nzambi muna Yesu Kristu kiayantik’o yala. Diazole, o Satana wavaikiswa kun’ezulu yo vetwa ova nza.
13. Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu, nkia nluta diatwasa?
13 O mambu mole mama nkia nluta matwasa kun’ezulu? Owu tutanganga mu kuma kia mana mabwa kun’ezulu: “Dianu vo, kemb’ezulu, yo yeno nukalanga mo.” (Lusengomono 12:12) Elo, mbasi zakwikizi kun’ezulu bakemba, kadi o Satana ye nkwiya miandi bavaikiswa kun’ezulu. Yau awonso owau balenda sikila ye kwikizi kwa Yave wa Nzambi. Kuna ye luvuvamu lwakieleka ye ngwizani. O luzolo lwa Nzambi mu vangama luna kun’ezulu.
14. Adieyi dibwanga wau vo Satana wavetwa ova nza?
14 Aweyi tuvova mu kuma kia ntoto? O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Tâtu kwa nza yo kalunga, e kuma kadi, o Nkadi Ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.” (Lusengomono 12:12) Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu yo sala ye kolo kiandwelo kaka una yo makasi mayingi. Muna kuma kiaki, otwasanga mpasi zayingi yovo “tâtu” ova ntoto. Tulongoka mayingi muna “tâtu” yayi muna kapu kilanda. Wau vo Satana wavetwa ova nza, e Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
15. Alweyi i luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto?
15 Sungamena luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto luna walongoka muna Kapu kia 3, Nzambi wasonga luzolo lwandi muna mpatu a Edene vo e nza yakala se paradiso yo zingilwa kwa wantu ansongi balembi fwa. O Satana wafila Adami yo Eva mu sumuka. Ediadi diavunzanesa ekani dia Nzambi mu kuma kia ntoto, kansi o luzolo lwandi ke lwasoba ko. Yave ozolele vo ‘asongi bavwa nza, basikila vo yakwele mvu.’ (Nkunga 37:29) E Kintinu kia Nzambi kilungisa ekani diadi. Mu nkia mpila?
16, 17. O ungunza wa Daniele 2:44 adieyi ukutulonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
16 Muna unguza wa Daniele 2:44 tutanganga vo: “Muna lumbu y’atinu awana, o Nzambi ezulu otongeka kintinu, kina ke kibangalakeswa ko yakwele mvu, ngatu vingilwa untinu wandi kwa nkangu akaka; kansi kikosomona yo sukisa yintinu yayi yawonso, kitongama mpe yakwele mvu.” Adieyi tulongokele mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
17 Diantete, dikutulonganga vo Kintinu kia Nzambi kisikidiswa “muna lumbu y’atinu awana,” yovo ekolo yintinu yakaka yiyalanga. Diazole, dikutulonganga vo e Kintinu kiyala yakwele mvu. Ke kisundwa ko ngatu vingilwa kwa luyalu lwakaka. Dietatu, e Kintinu kia Nzambi vita kinwana ye yintinu ya nza yayi. Kintinu kia Nzambi kisunda e vita. Kiau kaka kiyala o wantu. O wantu bevwa luyalu lusundidi owete.
18. E vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu aweyi yiyikilwanga?
18 Tulongoka mayingi muna Nkand’a Nzambi mu kuma kia vita yansuka yinwanwa kwa Kintinu kia Nzambi ye ayadi a nza yayi. Muna bonga e nona, Nkand’a Nzambi ulonganga vo ekolo kifinamanga mbaninu a nza, mianda miambi bemwanganesa luvunu muna vunginika “ntinu mia nza yawonso.” Mu nkia kuma? Mu ‘kubalunganisa [atinu] muna vit’a lumbu kianene kia Nzambi wa Mpungu-ngolo.’ Ntinu mia nza belunganiswa muna vita ‘in’e nkumbu muna Kiyibere vo, Armangedo.’ (Lusengomono 16:14, 16) Etini yole yayi yisonganga vo e Armangedo i vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu.
19, 20. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza yamu wau?
19 E Kintinu kia Nzambi nkia diambu kivanga muna vita ya Armangedo? Yindula diaka luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto. O Yave wa Nzambi wakana vo e nza yakala yo wantu ansongi, alunga muna kunsadila. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga yamu wau? Diantete, tu’asumuki, tuyelanga yo fwa. Twalongokele muna Kapu kia 5 5 vo Yesu watufwila, kimana twavwa moyo a mvu ya mvu. Nanga osungamene mana masonama muna nsangu zambote za Yoane: “Kadi muna nzola kazolele nza o Nzambi i kavanin’o Mwan’andi amosi, kimana konso on’okwikilanga muna yandi ke vila ko, moyo a mvu ya mvu kevwa.”—Yoane 3:16.
20 E kuma kiakaka i kiaki, wantu ayingi bevanganga mambu mambi. Bevunanga yo ta-zumba. Ke bezolanga vanga luzolo lwa Nzambi ko. Ana bevangang’e mbi befwaswa muna vit’a Nzambi ya Armangedo. (Tanga Nkunga 37:10.) Kuma kiakaka diaka luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza i kiaki: Ayadi ke befilanga nkangu ko mu vanga luzolo lwa Nzambi. Ayadi ayingi ke bena ye wisa kia yala ko ye akwa nsoki. Muna kuma kiaki Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘O muntu okala ye wisa muna nkw’andi kamwesa mpasi.’—Kimpovi 8:9.
21. E Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
21 Vita ya Armangedo vava yifokaka Kintinu kia Nzambi kaka kiyala o wantu. Kintinu kiokio kivanga luzolo lwa Nzambi yo twasa nsambu zayingi kwa wantu. Kasikil’owu, o Satana ye nkwiya miandi bekangwa. (Lusengomono 20:1-3) Kimenga kia Yesu kitwasa nsambu kwa wantu ke beyela diaka ko ngatu fwa. Bezinga yakwele mvu muna luyalu lwa Kintinu. (Tanga Lusengomono 22:1-3.) O ntoto ukituka se paradiso. E Kintinu i mpanga kivanga luzolo lwa Nzambi ova nza yo velelesa nkumbu andi. Aweyi disongele ediadi? Disongele vo awonso bezinga muna Kintinu kia Nzambi bezitisa nkumbu Andi.
KINTINU KIA NZAMBI NKIA NTANGWA KIKWIZA?
22. Aweyi tuzayidi wo vo e Kintinu ke kiayiza mu ntangwa Yesu kakala ova ntoto ko ngatu mu ntangwa kafulwa?
22 Vava Yesu kalonga alongoki andi mu samba vo, “e Kintinu kiaku kiza” ke diasonganga ko vo e Kintinu mu ntangwa yayina kiadi kwiza. Nga vava kavutuk’o Yesu kun’ezulu kiadi kwiza? Ve, kadi o Petelo ye Paulu bavova vo vava Yesu kafulwa, ungunza wasonama muna Nkunga 110:1 walungana muna yandi: ‘O Yave ovovese mfumu ame vo, vwand’oku koko kwame kwalunene yavana nsia mbeni zaku se nsikinw’a tambi yaku.’ (Mavangu 2:32-35; Ayibere 10:12, 13) Ozevo, kolo kiavioka vo.
Muna luyalu lwa Kintinu, luzolo lwa Nzambi luvangama ova nza nze kun’ezulu
23. (a) E Kintinu kia Nzambi nkia ntangwa kiayantik’o yala? (b) Nkia mambu tulongoka muna kapu kilanda?
23 Kolo kwa kavingila? Muna mvu mia 1800 yaku lubantiku lwa mvu mia 1900, alongoki akwikizi a Nkand’a Nzambi babakula vo e kolo kiokio kifokoka muna mvu wa 1914. (Mu kuma kia mvu wau tala Nkundikilwa ina muna lukaya lwa 215-218.) Mambu mebwanga ova nza tuka mvu a 1914, mesonganga ziku vo umbakuzi wa alongoki a Nkand’a Nzambi wakieleka. E ndungana ungunza wa Nkand’a Nzambi isonganga vo Kristu wayadikwa se Ntinu muna mvu a 1914. Kintinu ki’ezulu kia Nzambi kiayantik’o yala. I kuma vo, mu “kolo kiandwelo” kia Satana tuzingilanga. (Lusengomono 12:12; Nkunga 110:2) Tulenda vova ye sikididi kiawonso vo, ke kolo ko e Kintinu kia Nzambi kilungisa luzolo lwa Nzambi ova nza. Nga ke nsangu zambote ko ezazi? Nga okwikilanga vo mambu mama melungana? E kapu kilanda kikusadisa mu zaya vo Nkand’a Nzambi olonganga mambu mama.
ZAYA DIAKA MAYINGI
LONGOKA NKAND’A NZAMBI
Ekuma Ofwete Longokela Bibila?
Bibila kisadisanga ulolo wa wantu mu nz’amvimba mu solola mvutu za yuvu yamfunu mu kuma kia zingu. Nga zolele kala mosi muna yau?


c: text/html

text: 8 12 Ebuna Yezu tubilaka bo diaka nde: “Mono kele nsemo ya nsi-ntoto.+ Muntu yina ke landa mono ta tambula ve na mpimpa ata fioti, kansi yandi ta vanda ti nsemo+ ya luzingu.”13 Bafarize tubilaka yandi nde: “Nge ke ta kimbangi sambu na nge mosi; kimbangi na nge kele ya kieleka ve.”14 Yezu vutudilaka bo nde: “Ata mono ke ta kimbangi sambu na mono mosi, kimbangi na mono kele ya kieleka, sambu mono me zaba kisika mono me katukaka mpi kisika mono ke kwenda.+ Kansi beno, beno me zaba ve kisika mono me katukaka mpi kisika mono ke kwenda.15 Beno ke sambisaka na kutadila bansiku ya bantu;*+ mono ke sambisaka ve ata muntu mosi.16 Kansi kana mono sambisa, kusambisa na mono kele ya kieleka, sambu mono kele ve mono mosi, kansi Tata yina tindaka mono kele ti mono.+17 Bo me sonikaka mpi na Nsiku na beno mosi nde: ‘Kimbangi ya bantu zole kele ya kieleka.’+18 Mono ke ta kimbangi sambu na mono mosi, mpi Tata yina tindaka mono ke ta kimbangi sambu na mono.”+19 Ebuna bo tubilaka yandi nde: “Tata na nge kele na wapi?” Yezu vutulaka nde: “Beno me zaba mono ve, beno me zaba mpi ve Tata na mono.+ Kana beno zabaka mono, beno zolaka kuzaba mpi Tata na mono.”+20 Yandi tubaka mambu yai ntangu yandi vandaka kulonga na tempelo na kisika ya bo ke bumbaka bima ya ntalu.+ Kansi, ata muntu mosi ve kangaka yandi, sambu ngunga na yandi lungaka ntete ve.+21 Ebuna yandi tubilaka bo diaka nde: “Mono ke kwenda, mpi beno ta sosa mono, kansi beno ta fwa na disumu na beno.+ Beno lenda kwisa ve kisika mono ke kwenda.”+22 Bayuda yantikaka kutuba nde: “Keti yandi ta kudifwa? Sambu yandi ke tuba nde, ‘Beno lenda kwisa ve kisika mono ke kwenda.’”23 Yandi tubilaka bo diaka nde: “Beno kele bantu ya nsi; mono kele muntu ya zulu.+ Beno kele bantu ya nsi-ntoto yai; mono kele muntu ya nsi-ntoto yai ve.24 Yo yina mono tubilaka beno nde: Beno ta fwa na masumu na beno. Sambu kana beno kwikila ve nde mono kele yandi, beno ta fwa na masumu na beno.”25 Ebuna bo yantikaka kutubila yandi nde: “Nge kele nani?” Yezu songaka bo nde: “Nkutu sambu na nki mono ke tuba na beno?26 Mono kele ti mambu mingi ya kutuba sambu na beno mpi ya kusambisa. Ya kieleka, Muntu yina tindaka mono ke tubaka kieleka, mpi mambu yina mono me waka na yandi mono ke tuba yo na nsi-ntoto.”+27 Bo bakisaka ve nde yandi vandaka kutubila bo sambu na Tata.28 Ebuna Yezu tubaka nde: “Ntangu beno ta nangula Mwana ya muntu,+ beno ta zaba nde mono kele yandi,+ mpi nde mono ke salaka ata kima mosi ve na mabanza na mono mosi;+ kansi mono ke tuba mambu yai mutindu Tata longaka mono.29 Mpi Muntu yina tindaka mono kele ti mono; yandi bikisaka mono ve mono mosi, sambu mono ke salaka ntangu yonso mambu yina ke pesaka yandi kiese.”+30 Ntangu yandi vandaka kutuba mambu yai, bantu mingi kwikilaka na yandi.31 Yezu tubilaka diaka Bayuda yina kwikilaka na yandi nde: “Kana beno bikala na ndinga na mono, beno kele kibeni balongoki na mono,32 mpi beno ta zaba kieleka,+ ebuna kieleka ta katula beno na kimpika.”+33 Bo vutudilaka yandi nde: “Beto kele bana ya Abrahami mpi beto me vandaka ntete ve bampika ya muntu mosi. Inki mutindu nge ke tuba nde, ‘Beno ta katuka na kimpika’?”34 Yezu vutudilaka bo nde: “Ya kieleka kibeni, mono ke tubila beno nde, konso muntu yina ke salaka masumu kele mpika ya masumu.+35 Diaka, mpika ke bikalaka ve na nzo kimakulu, kansi mwana ke bikalaka kimakulu.36 Yo yina, kana Mwana kukatula beno na kimpika, beno ta katuka kibeni na kimpika.37 Mono me zaba nde beno kele bana ya Abrahami. Kansi beno ke sosa kufwa mono, sambu ndinga na mono ke yela ve na kati na beno.38 Mono ke tuba mambu yina mono monaka ntangu mono vandaka ti Tata na mono,+ kansi beno, beno ke sala mambu yina beno me waka na tata na beno.”39 Bo vutudilaka yandi nde: “Tata na beto kele Abrahami.” Yezu tubilaka bo nde: “Kana beno vandaka bana ya Abrahami,+ beno zolaka kusala mambu yina Abrahami salaka.40 Kansi ntangu yai beno ke sosa kufwa mono, muntu yina me zabisa beno kieleka yina mono waka na Nzambi.+ Abrahami salaka ve mambu yai.41 Beno ke sala mambu yina tata na beno ke salaka.” Bo tubilaka yandi nde: “Beto kele ve bana ya pite;* beto kele ti Tata mosi, Nzambi.”42 Yezu tubilaka bo nde: “Kana Nzambi vandaka Tata na beno, beno zolaka kuzola mono,+ sambu mono katukaka na Nzambi mpi mono kele awa. Mono kwisaka ve na luzolo na mono mosi, kansi yandi muntu tindaka mono.+43 Sambu na nki beno ke bakisa ve mambu yina mono ke tuba? Sambu beno lenda wa ve ndinga na mono.44 Beno me katukaka na tata na beno Diabulu, mpi beno ke zola kulungisa banzala ya tata na beno.+ Yandi vandaka muntu ya ke fwaka bantu ntangu yandi yantikaka,*+ mpi yandi kangamaka ve ngolo na kieleka, sambu kieleka kele ve na yandi. Ntangu yandi ke tubaka luvunu, yandi ke tubaka na kulanda bangindu na yandi mosi, sambu yandi kele muntu ya luvunu mpi tata ya luvunu.+45 Kansi mono, mono ke tubila beno kieleka, beno ke kwikila mono ve.46 Nani na kati na beno lenda pesa nzikisa nde mono me sala disumu? Kana mono ke tuba kieleka, sambu na nki beno ke kwikila mono ve?47 Muntu yina me katuka na Nzambi ke waka mambu yina Nzambi ke tubaka.+ Yo yina beno, beno ke wa ve, sambu beno me katuka ve na Nzambi.”+48 Bayuda vutudilaka yandi nde: “Keti beto ke tuba ve mbote nde, ‘Nge kele muntu ya Samaria+ mpi nge kele ti demo’?”+49 Yezu vutulaka nde: “Mono kele ve ti demo, kansi mono ke pesa Tata na mono lukumu, mpi beno ke pesa mono ve lukumu.50 Kansi mono ke sosaka ve nkembo sambu na mono mosi;+ kele ti Muntu yina ke sosaka mpi ke sambisaka.51 Ya kieleka kibeni, mono ke tubila beno nde, kana muntu ke zitisa ndinga na mono, yandi ta mona ve lufwa ata fioti.”+52 Bayuda tubilaka yandi nde: “Ntangu yai beto me zaba nde nge kele ti demo. Abrahami me fwaka, bambikudi mpi me fwaka, kansi nge ke tuba nde, ‘Kana muntu ke zitisa ndinga na mono, yandi ta meka ve lufwa ata fioti.’53 Nge me luta ve tata na beto Abrahami, yina me fwaka, mpidina ve? Bambikudi mpi me fwaka. Nge ke yindula nde nge kele nani?”54 Yezu vutulaka nde: “Kana mono ke kudipesa nkembo, nkembo na mono kele mpamba. Tata na mono muntu ke pesaka mono nkembo,+ muntu yina beno ke tuba nde yandi kele Nzambi na beno.55 Beno me zaba yandi ve,+ kansi mono me zaba yandi.+ Mpi kana mono tubaka nde mono me zaba yandi ve, mono zolaka kuvanda muntu ya luvunu bonso beno. Kansi mono me zaba yandi mpi mono ke zitisaka ndinga na yandi.56 Tata na beno Abrahami vandaka na kiese mingi na kivuvu ya kumona kilumbu na mono; yandi monaka yo mpi waka kiese.”+57 Ebuna Bayuda tubilaka yandi nde: “Nge me lungisa ntete ve bamvula 50, kansi nge me monaka Abrahami?”58 Yezu tubilaka bo nde: “Ya kieleka kibeni, mono ke tubila beno nde, na ntwala nde Abrahami kubutuka, mono vandaka.”+59 Yo yina bo lokutaka matadi sambu na kulosila yandi, kansi Yezu bumbanaka mpi basikaka na tempelo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPU KIA 9
Nga mu “Lumbu Yambaninu” Tuzingilanga?
Nkia mambu mebwanga mu lumbu yeto mateka zayiswa muna Nkand’a Nzambi?
O Nkand’a Nzambi aweyi uvovanga ukala e fu ya wantu muna “lumbu yambaninu”?
Nkia mambu mambote wasakula Nkand’a Nzambi mu kuma kia “lumbu yambaninu”?
1. Mu nkia nkanda tulenda zayila mambu mevangama kuna sentu?
NGA wawá kala nsangu mu rádio yovo mu televizau yo kiyuvula: ‘Kana e nza yayi akweyi ilwaka?’ E mpila yibwilanga mambu ma mpasi ku kinsalukisa, o wantu ke bezayanga ko edi dilenda bwa o mbazi. (Yakobo 4:14) Kansi, Yave ozeye oma mebwa kuna sentu. (Yesaya 46:10) Se kolo, Nkand’a Nzambi ke uzayisanga kaka mambu mambi ko mebwanga mu lumbu yeto kansi uzayisanga mpe mambu mambote mebwa kuna sentu.
2, 3. Alongoki nkia kiuvu bayuvula kwa Yesu? Nkia mvutu kabavana?
2 Yesu Kristu wavova vo Kintinu kia Nzambi kimanisa mpasi yo kitula e nza yawonso se paradiso. (Luka 4:43) O wantu bazola zaya e ntangwa ikwiza Kintinu kiaki. Alongoki andi banyuvula: “Nki i sinsu mpe kia ngiz’aku, ye mbaninu a tandu?” (Matai 24:3) Yesu wabavovesa vo Yave wa Nzambi kaka ozeye lumbu kia mbaninu a nza yayi. (Matai 24:36) Kansi Yesu wazayisa mambu mebwa ova ntoto una e Kintinu kia Nzambi ke kitwese ko e ngemba ye luvuvamu kwa wantu. Mana kavova i mau mevangamanga owau!
3 Una ke tufimpidi ko e ziku kisonganga vo mu ‘mbaninu a tandu kiaki’ tuna, yambula twabadika e vita ke yamoneka kwa wantu ko, yanwana kun’ezulu. E vita yayi yatutwasila mpasi.
VITA KUN’EZULU
4, 5. (a) Nkia diambu diabwa kun’ezulu vava Yesu kayantik’o yala? (b) Nze una tutanganga muna Lusengomono 12:12, e vita yanwanwa kun’ezulu nkia mpasi yatwasa?
4 E kapu kivitidi kia nkanda wau kisonganga vo Yesu Kristu wayantik’o yala se Ntinu kun’ezulu muna mvu wa 1914. (Tanga Daniele 7:13, 14.) Vava kayantik’o yala, vana vau wavanga diambu. “Kukedi vita kun’ezulu,” ukavovele o Nkand’a Nzambi. “O Mikaele [nkumbu akaka ya Yesu] ye mbasi zandi bele nwana ye ngobodi [Nkadi Ampemba wa Satana]; e ngobodi inwene, ye mbasi zandi.” * Satana ye mbasi zandi zambi, nkwiya, ke basunda ko muna vita yayina, batubwa ova ntoto. Mbasi za Nzambi za kwikizi bayangalala wau vo Satana ye nkwiya miandi bayingwa kun’ezulu. Kansi wantu ova nza ke bemona kiese kiaki ko. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Tâtu kwa nza . . . e kuma kadi, o Nkadi Ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.”—Lusengomono 12:7, 9, 12.
5 Tala e mpasi yatwasa e vita yanwana kun’ezulu. Muna makasi mandi, Satana otwasa tâtu yovo mpasi ova nza. Nze una osinga mona, mu ntangwa mpasi zazi tuzingilanga. Kansi ke zikala yakwele mvu ko. “Kolo kiandwelo kaka” zikala. Satana mpe ozeye wo vo mpasi zazi za kolo kiandwelo kaka. O Nkand’a Nzambi oyikilanga e kolo kiaki vo “lumbu yambaninu.” (2 Timoteo 3:1) Diakiese mu zaya vo ke kolo ko Nzambi osukisa umpukumuni wa Nkadi Ampemba ova nza. Yambula twafimpa mambu mayikwa muna Nkand’a Nzambi mebwanga mu lumbu yayi. O mambu mama mesonganga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga. Mesonganga mpe vo Kintinu kia Nzambi ke kolo ko kitwasa nsambu zakwele mvu kw’awana bezolanga Yave. Yambula twafimpa ntete mambu mayá ma sinsu ina Yesu kavova vo imoneka mu ntangwa eyi tuzingilanga.
SINSU YA LUMBU YAMBANINU
6, 7. E mvovo mia Yesu mu kuma kia vita ye nzala aweyi milunganenanga o unu?
6 “Zula itelamena zula, kintinu ye kintinu.” (Matai 24:7) Mafunda ye mafunda ma wantu bavondwa mu vita muna tandu kiaviokele. Nsoneki mosi a tusansu wa mwisi Grã-Bretanha wasoneka vo: “E tandu kia 20 i tandu kia luta bungulwa menga muna lusansu, . . . ye vita zakondwa e nsuka.” Mwangi mosi a nsangu wa Instituto Worldwatch wavova vo: “E vita za nwana mu tandu kia 20 zisundidi e vita zawonso zanwana tuka muna tandu kiantete yamuna mvu wa 1899.” Tuka mvu wa 1914, vioka 100.000.000 za wantu bafwa muna vita zazi. Kana una vo tuzeye e ntantu mu kuma kia nzolw’eto wafwa muna vita, e ntantu ye mpasi zakondwa e tezo bemonanga mafunda ye mafunda ma wantu befwilwanga azolw’au mu vita ke zitezakananga ko.
7 “Mukala mvengele.” (Matai 24:7) Afimpi a mambu bevovanga vo muna mvu 30 miavioka o madia matoma wokela ova nza. Kansi, wau vo wantu ayingi ke bena ye nzimbu zafwana ko za sumbila madia yovo kala ye mpatu ina bakunina e mbongo, e nzala yikwamanananga. Muna nsi za usukami, wantu ayingi ke belendanga ko vwa kina bavuidi o mfunu muna konso lumbu. O usukami i tuku dia nzala befwang’o wantu. E Organização Mundial da Saúde (E Nkubika ya Mavimpi ma Nz’amvimba) isonganga vo e nzala zivondanga vioka yazi tanu ya mafunda ma yingyana-ngyana konso mvu.
8, 9. Adieyi disonganga vo ungunza wa Yesu mu kuma kia nzakama za ntoto ye vuku mu lungana una?
8 “Mukala nzakama zangolo za ntoto.” (Luka 21:11) Nkubika y’afimpi a nzakama za ntoto kuna Estados Unidos, (Geological Survey) yasonga vo tezo kia nzakama 19 zangolo za ntoto zifwasanga nzo ye ntoto muna konso mvu. Nkanda miayingi mia lusansu misonganga vo vioka mafuku mole ma wantu bafwidi kala muna nzakama za ntoto tuka muna mvu wa 1900. Nkubika yakaka ya songa vo: “Lunungunuku lwa ngangu za nza ke lufokolanga nzakama za ntoto ko.”
9 “Mukala . . . vuku.” (Luka 21:11) Kanele vo vena ye lunungunuku muna wuka, e yimbevo yampa ye yankulu ikwamananang’o tokanesa wantu. Mwangi mosi a nsangu wavova vo muna yimbevo 20 yitomene zayakana, e kimbevo kia ntulu, kia malária ye kimbevo kia kolera yisakidi omu mvu miami. Yimbevo yakaka yampasi kikilu muna sasuka. Muna mvu 30 miviokele yimbevo yampa mpe yabundumuka. Yakaka yampondi kikilu, ke yisasukanga ko
FU YA WANTU MU LUMBU YAMBANINU
10. Nkia mambu masonama muna 2 Timoteo 3:1-5 omonanga muna fu ya wantu o unu?
10 O Nkand’a Nzambi uzayisanga vo muna lumbu yambaninu e fu ya wantu soba yisoba. O Paulu wa ntumwa wasonga una bekala wantu muna lumbu yambaninu. Tutanganga vo: ‘Muna lumbu yambaninu mu kwiza ntangwa zampasi.’ (Tanga 2 Timoteo 3:1-5.) Muna mvovo miakaka o Paulu wavova vo:
Wantu bekal’akwa kuyizola
Minzola-nzimbu
Akolami ese yo ngudi
Minkondwa-ziku
Minkondwa-ungudi
Minkondwa-volo
Akwa lulendo
Azodi a nkembo ke mu Nzambi ko
Bena ye nsunsu a vumina Nzambi, kansi o vumi wau wakondwa nkuma
11. Adieyi tutanganga muna Nkunga 92:7 dibwila yimpumbulu?
11 Muna zunga kiaku nga muna yo wantu a mpila yayi? Ka lukatikisu ko vo bena. Muna zunga yawonso muna ye wantu bena ye fu yayi yambi. Ediadi disonganga vo ke kolo ko Nzambi diambu kevanga. Muna kuma kiaki, Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘Vava e yimpumbulu ikola nze titi, avangi a mambi besakumuka; i befwasakana yakwele mvu.’—Nkunga 92:7.
MAMBU MAMBOTE MEVANGAMA MUNA LUMBU YAMBANINU!
12, 13. ‘O zayi’ aweyi uwokelelanga mu lumbu ‘yambaninu’?
12 Nze una wasonama muna Nkand’a Nzambi e lumbu yambaninu yazala kikilu ye mpasi. Kansi omu nza yayi yampasi, vena mpe ye mambu mambote mevangamanga vana vena asambidi a Yave.
13 ‘O zayi usaka,’ ukavova Daniele muna Nkand’a Nzambi. Nkia ntangwa divangama? ‘Muna lumbu yambaninu.’ (Daniele 12:4) Tuka mvu wa 1914, Yave osadisanga awana bena ye luzolo lwa kunsadila mu vwa zayi wa Nkand’a Nzambi. Bezayanga ludi mu kuma kia nkumbu a Nzambi, ekani diandi, kimenga kia lukulu lwa Yesu, una bena amafwa ye lufuluku. Vana ntandu, asambidi a Yave besianga ngolo mu kala ye zingu kilenda kubatwasila nluta yo kembelela Nzambi. Bevwanga mpe zayi wafwana mu kuma kia Kintinu kia Nzambi ye mpila kisingikila mambu ova nza. Adieyi bevanganga muna zayi wau bevwanga? E kiuvu kiaki kikutufila mu fimpa ungunza wakaka ulungananga mu lumbu yayi yambaninu.
14. E nsangu zambote aweyi zisamunwinwanga mwawonso? Aki nani besamunanga zo?
14 O Yesu muna ungunza wandi wa ‘lumbu yambaninu’ wavova vo: “E nsangu zazi zambote za Kintinu zisamunwa muna nza yawonso, muna umbangi kwa zula yawonso.” (Tanga Matai 24:3, 14.) Muna nza yawonso e nsangu zambote za Kintinu zisamunwanga vioka 230 za nsi mu ndinga zayingi. Nki i Kintinu? Adieyi kivanga? Aweyi tulenda vwila nsambu za Kintinu kiaki? E zazi i nsangu zambote besamunanga Mbangi za Yave yo vema kw’awonso. Betukanga muna “zula yawonso, yo makanda, ye nsi, ye ndinga.” (Lusengomono 7:9) Mbangi za Yave ke belombanga nzimbu ko vava belonganga Nkand’a Nzambi kwa wantu ana bazolele zaya mana kelonganga Nkand’a Nzambi. Kieleka, e ndungana ungunza wau yesivi kikilu, kadi Yesu wavova vo Akristu ‘besaulwa kwa wantu awonso.’—Luka 21:17.
ADIEYI OVANGA ONGEYE?
15. (a) Nga okwikilanga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga? Ekuma? (b) E “mbaninu” adieyi itwasa kw’awana besianga Yave kitantu? Adieyi yitwasa kw’awana beyikamanga Kintinu kia Nzambi?
15 Wau vo ungunza wayingi wa Nkand’a Nzambi ulungananga o unu, nga kukwikidi ko vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga? Vava Yave kemona vo e nsangu zambote zisamwinu mun’owu wa luzolo lwandi, e “mbaninu” ikwiza. (Matai 24:14) “E mbaninu” i ntangwa in’o Yave kefwasa yimpumbulu yawonso ova ntoto. O Yave osadila Yesu ye mbasi zandi za nkuma mu fwasa awana bekunsianga e kitantu kuna lukanu. (2 Tesalonika 1:6-9) Satana ye nkwiya miandi ke bevukumuna diaka wantu ko. I bosi, Kintinu kia Nzambi kisambula awonso beyikamanga nsambila aludi.—Lusengomono 20:1-3; 21:3-5.
16. Nkia diambu dia ngangu ofwete vanga?
16 Wau vo mbaninu a nza ya Satana yifinamene, tufwete kiyuvula: ‘Adieyi mfwete vanga muna vuluka?’ Diangangu mu kwamanana longoka mayingi mu kuma kia Yave ye mana kevavanga kwa yeto. (Yoane 17:3) Longokanga Nkand’a Nzambi una ufwene. Kala ye fu kia lungananga kumosi y’akaka bevanganga luzolo lwa Yave. (Tanga Ayibere 10:24, 25.) Zaya Yave wa Nzambi muna tanganga e Diambu diandi, singika konso diambu divwilu o mfunu muna zingu kiaku muna vwa dienga dia Nzambi.—Yakobo 4:8.
17. O lufwasu lwa yimpumbulu nkia kuma lulwakila wantu ku kinsalukisa?
17 Yesu wavova vo wantu ayingi beveza e ziku kisonganga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga. O lufwasu lwa yimpumbulu ku kinsalukisa lukwizila. Lulwakila wantu ayingi nze mwivi. (Tanga 1 Tesalonika 5:2.) Yesu walukisa vo: “Nze i una wa lumbu ya Noa, i una ukal’e ngiz’a Mwan’a muntu. Okala vo kadi, wauna muna lumbu yayina, ina ivitidi e Kizalu, badianga yo nuanga, basompanga yo sompesanga, yamuna lumbu kiakota Noa muna nzaza, ke bazaya wo ko, yavana kiayiz’e Kizalu, kiabakùkulwisa yau awonso; i una ukal’e ngiz’a Mwan’a muntu.”—Matai 24:37-39.
18. Nkia lulukisu lwa Yesu tufwete lemvokela?
18 O Yesu wavovesa ana bawanga malongi mandi vo: ‘Se nutomi kulunga-lunga kweno, e ntima mieno ke miatokana kwayingi mu kuma kia dia, nua ye mambu ma zingu, ke nwasalukiswa kwa lumbu kiakina, nz’esokolo: kadi una kikwizila kw’awonso ben’ova nza. Kansi tu, nuyingila muna kolo yawonso, nwadodokelanga, nwavw’owu nusundila e mambu mawonso mekwiza vangama, nwatelamena vana ven’o Mwan’a muntu.’ (Luka 21:34-36) Diamfunu mu lemvokelanga mvovo mia Yesu. Ekuma? Ekuma kadi awana belungiswa kwa Nzambi yo “Mwan’a muntu,” Yesu Kristu bena ye vuvu kia vuluzwa muna mbaninu a nza ya Satana yo zinga yakwele mvu muna nz’ampa ifinamanga!—Yoane 3:16; 2 Petelo 3:13.
^ tini. 4 Muna zaya nsangu zakaka zisonganga vo Mikaele i nkumbu yakaka ya Yesu Kristu, tala Nkudika ina muna lukaya lwa, 218-219
ZAYA DIAKA MAYINGI
LONGOKA NKAND’A NZAMBI
Ekuma Ofwete Longokela Bibila?
Bibila kisadisanga ulolo wa wantu mu nz’amvimba mu solola mvutu za yuvu yamfunu mu kuma kia zingu. Nga zolele kala mosi muna yau?


text:
Nduengoso kua mintu mia tangu mu nza yam vimba,
Yenge kieno mu nkumbu’a Mfumu Nzambi’ eto OMAKONGO!
Tata Nzambi bu kavanga nza yayi, wavana yo kua bana ba bantu pasi bayala yo.
I landila mavanga ma bana ba bantu, tuvidisanga luzolo lua Tata Nzambi
Tata Nzambi ni ka fidisanga Ntumua zandi mu makanda mamo mu kuiza tu luengisa ye ku tuvutula mu nzila luzolo luandi.
Kansi landila bikadulu bia bana ba ntoto, ni tuzomanga ntumua zozo, ku banuanisa, ku ba sakanana, ku bakanga ye ku bavonda mpe.
Mamonika mu Mbuta Mahomet, Mose, Budda, Mfumu Yisu, Kana mpe ku Kongo mu Yaya Vita Kimpa, Mfumu Kimbangu, ye Ntumua (ngunza) za mpila mu mpila zayiza mu nza.
Mu mamonsono momo tuvanganga, tu kuiza bambukilanga kaka moyo evo ku basanisina , Ntumua zazi bu zimeni fua. I mambote ma bana ba ntoto kaka bakuiza sosanga.
Idina, nkombo zozo tusadila mu zi ntuma zazi, mu bitandu biakele ku nima, katuzolole ko kua beno ba ntu mia tangua, zavutaka salama mu siècle 21. Se mu diodio tueti lomba kua ba Mayala babo munza yamvima, kua zi Nzonzi zazo za nza ya mvimba, wakala ndombe, mpembe, ntundu evo ba mbuaki mpe, beto babo bana ba Tata Nzambi, mu telama ye nuanina ntumu’a Tata Nzambi Nlongi’a Kongo Ne Muanda Nsemi yi bakenge mu laki kia 03/03/2017 mu mbanza Kinsasa mu nsi ya RDC.
, pansi ba ku yambula ye tatamana sala salu kiandi
Ingeta, ibobo ibobo..
Ne Luemba Mpuati
Mue Manianga –Mankuku


text:
Keti Butomfu ya Divumu Kele “Butomfu ya Zole” ya Nitu na Nge?
NGE kele ti ba-butomfu ikwa? Kana nge pesa mvutu nde “mosi,” nge me tuba masonga. Kansi, nge kele ti ba-butomfu ya nkaka na nitu na nge. Kimvuka mosi ya misisa yina bo ke bingaka ba neurone kele ti misisa mingi kibeni yo yina bantu ya nkaka ya siansi ke bingaka yo “butomfu ya zole.” Bo ke bingaka yo système nerveux entérique (butomfu ya divumu) mpi yo ke vandaka ve na ntu kansi na divumu.
Yo ke lombaka bikesa mpi kisalu mingi sambu nitu kukumisa madia proteine, vitamine, mpi bima ya nkaka. Yo yina, yo me fwana mutindu bo me salaka butomfu ya ntu sambu yo bikila butomfu ya divumu kisalu ya kututa madia.
Ata butomfu ya divumu kele ve ti bima mingi bonso butomfu, yo kele mpasi mingi na kubakisa. Na bantu, yo me salamaka na ba neurone kiteso ya bamilio na kati ya 200 mpi 600. Kimvuka yai ya ba neurone ke salaka ngidika ya kututa madia na nitu. Bantu ya siansi ke yindulaka nde kana kisalu yina ke salamaka na butomfu ya divumu vandaka kusalama na butomfu ya ntu, misisa na yo (nerfs) zolaka kuvanda nene kibeni. Na kutadila mukanda Butomfu ya Zole (Kingelesi), “yo kele mbote mpi yo me fwana na kubika nde [ngidika ya kututa madia] kusala kisalu na yo yo mosi.”
“KISIKA BIMA MINGI KE VUKANAKA”
Sambu na kututa madia na nitu, yo ke lombaka nde bima mingi kuvukana mbote-mbote na ntangu ya me fwana mpi yo tulama na bisika ya me fwana. Yo yina, profesere Gary Mawe, ke tuba nde ngidika ya kututa madia na nitu kele “kisika bima mingi ke vukanaka.” Kisalu yai ya ke lombaka mambu mingi kibeni ya kuvukisa bima mingi na nitu kele mpasi mpenza na kubakisa. Mu mbandu, na kati ya misopo, ke vandaka ti baselile ya sipesiali yina ke sadisaka na kuzaba bima yina kele na madia ya nge ke dia, to yo ke sadisaka na kuwa ntomo ya madia. Mambu yai ke sadisaka butomfu ya divumu na kubasisa bima (enzymes digestives) ya me fwana sambu yo kabisa madia na bitini yina nitu lenda baka. Diaka, butomfu ya divumu ke vandaka ti kisalu ya mfunu sambu na kuzikisa aside mpi bima ya nkaka yina kele na madia mpi sambu na kupona bima ya me fwana yina nitu fwete sadila sambu na kututa madia.
Musopo ya madia kele bonso izine yina butomfu ya divumu ke twadisaka. ‘Butomfu na nge ya zole’ ke nataka madia na nzila ya misopo, mpi ntangu madia ke lutaka na musopo ya madia, yo ke twadisaka misisa sambu yo fiotuka. Butomfu ya divumu ke sobaka ngolo ya misisa yai mpi mpila yo ke fiotukaka na mutindu ya me fwana sambu ngidika yai kusala mbote.
Butomfu ya divumu ke sadisaka na kutanina nitu. Madia ya beto ke diaka ke vandaka bantangu ya nkaka ti bamikrobe yina lenda pesa beto maladi. Yo ke yitukisa ve mutindu kiteso ya baselile 70 to 80 na kati ya nkama yina ke vandaka na menga ya mbwaki, disongidila kitini mosi ya mfunu ya ngidika yina ke nwanisaka bamikrobe na nitu na beto, ke vandaka na kati ya divumu! Kana nge me kotisa bima mingi ya mbi na nitu na nge, sambu na kutanina nitu, butomfu ya divumu ke fiotunaka misisa ya divumu ngolo kibeni sambu na kubasisa bandikila yina na nsadisa ya kuluka to ya pulu-pulu.
KUSOLULA YA MBOTE
Ata yo ke monana nde butomfu ya divumu ke salaka ve kumosi ti butomfu ya ntu, ba-butomfu zole yai ke solulaka mbala na mbala. Mu mbandu, butomfu ya divumu ke sadisaka na kutwadisa ba hormones yina ke zabisaka butomfu ya ntu ntangu yina beto fwete dia mpi kiteso ya madia yina beto fwete dia. Baselile ya butomfu ya divumu ke songaka butomfu ya ntu kana beto me fuluka mpi yo lenda sala nde beto wa nzala ya kuluka kana beto me dia mingi.
Ata na ntwala ya kutanga disolo yai, ziku nge vandaka kumona bonso nde misopo ti butomfu na nge ke solulaka. Mu mbandu, keti nge me monaka nde kana nge me dia bima ya nkaka yina kele ti mafuta mingi, yo ke salaka nde nge kudiwa mbote? Bantu ya ke salaka bansosa ke tubaka nde diambu yai ke salamaka ntangu butomfu ya divumu ke tindaka ‘bidimbu ya kiese’ na butomfu ya ntu, ebuna yo ke salaka nde mambu mingi kusalama yina ke salaka nde nge kudiwa mbote. Yo yina bantu ke vandaka ti kikalulu ya kudia bima yina bo ke bingaka nde madia ya mbote kana bo kele ti basusi. Bantu ya siansi ke sosa mutindu bo lenda pesa butomfu ya divumu nkisi mosi buna sambu yo sadisa na kusansa bantu yina ke niokwama na mabanza.
Mbandu ya nkaka ya ke monisa kusolula na kati ya butomfu ya ntu mpi musopo ya madia kele kima yina bo ke bingaka kuwa divumu kufuluka. Yo ke salamaka kana butomfu ya divumu me nata menga ya ntima kisika ya nkaka ntangu butomfu ya ntu me kutana ti diambu mosi ya mpasi to ya boma. Yo lenda pesa muntu mpi nzala ya kuluka, sambu kana muntu me kutana ti diambu ya mpasi to ya boma, butomfu ya ntu ke pusaka butomfu ya divumu na kusoba mutindu misopo ke fiotukaka. Bantu ya mayele ke tuba nde, kuwakana yai na kati ya butomfu ya ntu mpi misopo lenda vanda mpi na kisina ya diambu yina bo ke bingaka sixième sens.
Ata butomfu ya divumu lenda basisa mawi ya mutindu yina, yo lenda yindula ve na kisika na nge to kusadisa nge na kubaka balukanu. Na kutuba ya nkaka, butomfu ya divumu kele ve kibeni butomfu. Yo lenda sadisa nge ve na kusala nkunga, na kusadila mbongo na nge mbote, to na kusala badevware na nge. Ata mpidina, ngidika yai ya kitoko ke landa na kuyitukisa bantu ya siansi sambu yo kele mpasi na kubakisa, mpi ziku, bo me zabaka ntete ve mambu na yo mingi ya nkaka. Yo yina, mbala ya nima kana nge ke zola kudia, pema fioti mpi yindula bisalu yonso ya kuyidika bima, ya kutwadisa madia yina, mpi kusolula yina ta salama na kati ya misopo na nge!


text:
Mbi Kintinu ki Nzambi?
Wummwena ti . . .
kyuma kidi mu ǹtim’aku?
ntubulu kwandi?
kintinu ki diyilu?
MBI KIBIBILA KINTUBA
“Nzambi azulu una tonginika kimfumu kina lembwa bungwa.”— Danieli 2:44, Masonukwa Manlongo.
“Tuveno mwana wabakala; luyalu luna kala va mavembu mandi.”
MANSUNDULA MU NGYEWU
Kubaka ndandu mu luyalu lu songa.
—Yesaya 48:17, 18.
Luzingu lu lunga ayi mayangi mu nza yi mona.
—Nzaikusu 21:3, 4.
BUKYEDIKA KWANDI TI TULENDA TELA MANA MO MANTUBA KIBIBILA?
Ngete, twidi na bibila byodi:
Yesu wu monisa kifwani mala vanga Kintinu ki Nzambi. Wu longisa minlandikini myandi ba dindanga mu lusambulu ndizulu kintinu ki Nzambi mu dyambu luzolo lwandi lu vangama va ǹtoto. (Matai 6:9, 10) Yesu wu monisa bwidi ǹsambu beni wela salimina.
Bo Yesu ka ba va ǹtoto, wu belusa bimbevo, wu dikila ba ba nzala, ayi wu vulubukisa bafwa! (Matai 15:29-38; Yoane 11:38-44) Mweni ǹtinu wu kintinu ki Nzambi, Yesu wu monisa kifwani kimbote mala vanga kintinu beni mu bantu baǹtediminanga kyawu.
—Nzaikusu 11:15.
Mambu tummonanga mu nza mamvisikisa ti Kintinu kidi mu kwiza. Yesu wu tuba bosi kintinu ki diyilu kintwala malembe va ǹtoto, nteti vala ba mimvita miwombo, nzala ayi nyikunini ziǹtoto.
—Matai 24:3, 7.
Twidi ku mamona mu ntangu ayiyi. Dyawu tu lenda ba lufyatu ti Kintinu ki Nzambi kyala manisa mambu moso mambi.
YINDULA DYAMBU ADIDI
Bwidi bwala bela luzingu mu luyalu lu kintinu ki Nzambi?
Kibibila kimvutula kyuvu akyokyo mu MINKUNGA 37:29 ayi YESAYA 65:21-23..


text:
NTU A DIAMBU WA FUKWA | EKUMA OFWETE KADILA NKWA ZIKU?
O Kala Nkwa Ziku Nga Diamfunu?
Hitoshi, salu kia tanga nzimbu kasalanga mu kompani dimosi kuna Japão. Ekolo kavanganga o mbalu yo mfumu andi, o mfumu wamvovesa vo kavuna mu kuma kia nzimbu zakota yo vaika muna kompani. Hitoshi, wanzayisa vo kalendi wo vanga ko mu kuma kia ntona zandi. Muna kuma kiaki, mfumu andi wavaikisa nkele muna kumvumisa, i bosi wankatula mu salu.
Muna ngonde zalanda, Hitoshi wakendalala kikilu kadi kalendanga baka salu ko. Ekolo kavavanga salu kiankaka, Hitoshi wamokena yo mfidi a kompani dimosi yo vova vo kalendi sala salu ko kinkumfila muna vuna. O mfidi wamvovesa vo: “E ngindu zaku ke zambote ko.” E yitu ye akundi andi bankasakesa kakwamanana kala nkwa ziku, kansi kuna kwalanda wayantika katikisa kana vo diamfunu kikilu mu kala nkwa ziku. Hitoshi wakiyuvulanga, “nga diamfunu kikilu yakala nkwa ziku mu kuma kia lukwikilu lwame?”
E nona kia Hitoshi kisonganga vo ke wantu awonso ko beyangalelanga ndiona osonganga e ziku. Akaka bebadikilanga e fu kia songa ziku nze nkaku, musungula muna mambu ma kinkita. Nkento mosi kuna África do Sul wavova vo: “Isalanga kumosi yo wantu ayingi bena vo ke akwa ziku ko, ezak’e ntangwa diampasi dikalanga mu lembi vuna.”
O vuna i mpila isundidi ina wantu besongelanga o kondwa kwa ziku. Mun’owu wa lufimpu lwa universidade imosi (Massachusetts Amherst), Robert S. Feldman owukanga yimbevo ya ntu wavova vo: Vana vena 100 wantu, 60 muna yau vuna bevunanga kana nkutu nkumbu mosi muna konso miniti 10 bemokenanga. “Kieleka, ke twabanzanga ko vo vena ye ulolo wa wantu mu nza bevunanga.” Kana una vo wantu ke bezolanga vunwa ko, ayingi bena ye fu kiaki.
Ekuma e fu kia vuna, yiya ye mpila zakaka za songela kondwa kwa ziku ziwokelanga? O lembi kala nkwa ziku nkia mfwilu dilenda twasa? Aweyi tulenda vengela ntambu wau?


text:
TANGININA LUKWIKILU LWANDI | KANOKE
“Nzambi Kayangidika”
KANOKE mvu miayingi kazinga. Diampasi kwa yeto mu bakula e diambu diadi. Kansi diambote mu zaya vo Kanoke wazinga tezo kia mvu 365. O unu, ke vena muntu ko olenda zinga e mvu miami miawonso. Kanoke ka nuna kwayingi ko. Kuna nz’ankulu, wantu mvu miayingi bazinganga ke mu lumbu yeto ko. Adami wa muntu antete, mvu 600 kakala miau vava Kanoke kawutuka. Kuna kwalanda, Adami wazinga diaka mvu 300. Akaka muna mbongo ya Adami mvu miayingi bazinga lutila nkutu Adami yo Kanoke. Kanoke vava kakala ye mvu 365 e nitu andi ya kumama yakala, mvu miayingi diaka kadi zinga. Kansi, ke dia lendakana ko.
Kanoke mu vonza kiampwena kakala. Yindula Kanoke otinanga, ka lendele zizidila ko o nkangu una kasamunwina e nsangu zambote za Nzambi. O nkangu ufungidi makasi. Ke bazolele Kanoke ko. Bavezele e nsangu zandi yo tianguna Nzambi ona wantuma. O nkangu ke ulendi nwana yo Nzambi a Kanoke ko, kansi balenda vonda Kanoke. Nanga Kanoke wakiyuvula kana se kamonana diaka y’esi nzo andi. Nga wayindula nkaz’andi yo wan’andi a makento yovo mwan’andi Metuselake yo ntekolo andi Lameke? (Etuku 5:21- 23, 25) Nga e yayi i mfoko a mawonso e?
O lusansu lwa Kanoke i lusansu lwa sivi muna Nkand’a Nzambi. Tini yankufi kaka izingulanga lusansu lwandi. (Etuku 5:21-24; Ayibere 11:5; Yuda 14, 15) Kana una vo i wau, e tini yayi yiyikanga mawonso tuvuidi o mfunu muna bakula vo Kanoke lukwikilu lwanene kakala lwau. Nga esi nzo olunga-lunganga? Nga wamweswa kala e mpasi wau wasiandamena e diambu dina wazaya vo dia nsongi muna vanga? Avo e mvutu zaku elo, mayingi olenda longoka muna lukwikilu lwa Kanoke.
“KANOKE WAKWAMANANA KANGALA YO NZAMBI ALUDI”
Vava Kanoke kawutuka, o wantu mambu mambi bavanganga ova nza. I mbandu ya nsambwadi muna mbongo ya Adami. Kieleka, muna tandu kiakina o wantu lukufi bakala yo vimpi walunga una Adami yo Eva bavidisa. I dianu bazingilanga mvu miayingi. Kansi o mavangu mau ke makala mambote ko, ke bakala mpe ye ngwizani ambote ko yo Nzambi. Umpumbulu wasaka ova nza. Wayantikila muna mbandu yanzole ya Adami, vava Kaini kavonda Abele wa nleke andi. Mosi muna mbongo ya Kaini wakisananga kwayingi wau kakala kimpumbulu ye nlandi a kunda lutila nkutu Kaini. Muna mbandu yantatu e mbi yasaka. Wantu bavovelanga e nkumbu a Yave muna nsambila, kansi mavangu mau mambi makala. Batiangunanga e nkumbu avauka ya Nzambi yo lembi yo zitisa.—Etuku 4:8, 23-26.
E mpila nsambila yayi yambi yasayana muna lumbu ya Kanoke. Vava Kanoke kakituka se mbuta, diavava vo kasola e nzila kelanda. Nga Kanoke oyangalelwa kwa nkangu? Nga olanda e nzila za Yave wa Nzambi aludi, ona wasema e zulu yo ntoto? Nanga Kanoke mayingi kalongoka muna mbandu ya Abele, ona wafwa mu kuma kia sambila Yave muna mpila ina ketondanga. I diau mpe Kanoke kavanga. Muna Etuku 5:22 tutanganga vo: ‘Kanoke okwamanene kangala ye Nzambi aludi.’ E mvovo miami misonganga vo Kanoke wavuminanga Nzambi muna nza ina wantu ke bazolanga Nzambi ko. Kanoke i muntu antete oyikwanga muna Nkand’a Nzambi wakangala yo Nzambi.
E sono kiaki kivovanga mpe vo Kanoke wakwamanana kangala yo Yave vava kawuta Metuselake. Tubakwikdi vo Kanoke wakituka se vava kalungisa tezo kia mvu 65. E nkumbu a nkaz’andi ke iyikwanga ko muna Nkand’a Nzambi, o lutangu lwa ‘wan’andi amakala ye amakento’ ke luyikwanga mpe ko. Avo se okangalanga yo Nzambi ekolo kesansanga wan’andi, dia ludi vo o wan’andi muna nzil’a Nzambi besansukila. Kanoke wazaya wo vo Yave wavavanga vo kalaminina nkaz’andi. (Etuku 2:24) Kanoke wavanga wawonso muna longa wan’andi e nzila za Yave wa Nzambi. Nkia nluta diatwasa?
Nkand’a Nzambi ke uyikanga mambu mayingi ko. Ke uvovanga diambu ko mu kuma kia lukwikilu lwa Metuselake wa mwan’a Kanoke, ona wazinga mvu miayingi lutila wantu awonso beyikwanga muna Nkand’a Nzambi. Wafwa vava Kizalu Kianene kiayiza ova nza. Metuselake wawuta mwan’a yakala, nkumbu andi Lameke. Lameke mvu miayingi kazinga lutila nkutu Kanoke wa nkak’andi, tezo kia mvu 100. Lameke nkwa lukwikilu kakala. Yave wansola kasoneka ungunza mu kuma kia Noa ye wa mwan’a yakala wa Lameke. Ungunza wau walungana kunim’a Kizalu. Noa watoma zolanga Kanoke wa nkaka’andi, kadi wakangalanga yo Nzambi. Noa kamonana yo Kanoke ko. Kansi Kanoke mbandu ambote kasisa. Noa walongoka mambu mama kwa Lameke wa se diandi, yovo kwa nkak’andi Metuselake, kwa Yaredi wa se dia Kanoke, ona wafwa vava Noa kakala ye mvu 366.—Etuku 5:25-29; 6:9; 9:1.
Se yindula e nswaswani vana vena Kanoke yo Adami. Kanele vo Adami muntu a lunga kakala, wasumukina Yave ye wasisila wan’andi ukolami ye mpasi. Vo i Kanoke, kana una vo muntu wa lembi lunga, wakangala yo Nzambi ye wasisila mbongo andi e vua dia lukwikilu. Adami wafwa vava Kanoke kakala ye mvu 308. Nga e kanda dia Adami badila o lufwa lwa nkulu au wa nkwa loko? Ke tuzeye ko. Edi tuzeye vo, Kanoke ‘wakwamanana kangala yo Nzambi aludi.’—Etuku 5:24.
Avo u se yovo ngudi, mayingi olenda longoka muna lukwikilu lwa Kanoke. E diambu disundidi o mfunu kwa ngeye, i lunga-lunga e nsatu za esi nzo aku. (1 Timoteo 5:8) Kulendi wo vangila mu mvovo mia nkatu ko, kansi muna mavangu. Avo ozolele kangala yo Nzambi nze una Kanoke kavanga, yo yambula vo e nkanikinu mia nsongi mia Nzambi miafila e zingu kiaku, ongeye mpe olenda sisila wan’aku e vua diantalu, i sia vo mbandu ambote ina betanginina.
KANOKE “WASAKULA MU KUMA KIAU”
Wau vo Kanoke nkwa lukwikilu kakala, nanga kinsona kamonanga muna nza yakondwa lukwikilu. Nga Yave wa Nzambi wasungamena Kanoke? Ingeta. Lumbu kimosi Yave wamokena yo Kanoke wa selo kiandi kia kwikizi. Nzambi wazayia Kanoke e nsangu kimana kenda zo zayisa kwa wantu. Nzambi wakitula Kanoke se ngunza, yandi i ngunza yantete oyikwanga muna Nkand’a Nzambi. Tuzeye wo kadi, Yuda wa nleke a Yesu, wasolwa kwa Nzambi mu soneka e nsangu za Kanoke wa ngunza vioka tandu yayingi. *
Nkia ungunza Kanoke kasakula? Wasakula vo: “Tala, o Yave wizidi ye yazi ya aveledi andi kafundisa awonso, katumba mindembi vumina Nzambi awonso muna mavangu mau mawonso mambi, mana bavangila kuna bi wawonso, ye muna mambu mawonso mansoni mana asumuki awaya mindembi vumina Nzambi bavova mu kuma kiandi.” (Yuda 14, 15) Nanga omwene vo Kanoke ovovele mambu mavangama kala, vika sia vo Nzambi ovangidi kala mana mayikilu muna ungunza. I wau wasonamenanga ungunza muna lumbu yayina. E ngindu za sina i zazi: Kanoke wa ngunza ovovele ye ziku kiawonso e diambu disinga vangama kuna sentu vika sia vo divangamene kala.—Yesaya 46:10.
Aweyi Kanoke kamona vava kasamunanga e nsangu zazi kwa nkangu awonso? E nsangu zandi za lulukisu ye za nkuma. Wavutukila o mvovo “mindembi vumina Nzambi” muna tumba mavangu mambi ma nkangu. O ungunza wandi walukisanga wantu awonso vo e nza ina batunga tuka o muntu kakolama muna Edene yazala yo nsoki ye umpumbulu. E nza yoyo ifwaswa vava Yave kekwiza ye “yazi ya aveledi” andi, i sia vo, ulolo wa mbasi za nkuma. Kanoke kamona wonga ko mu samuna e nsangu zazi za lulukisu, yandi mosi kwandi kaka wasamunanga e nsangu zazi. Nanga Lameke wasivikanga o vumi yo unkabu wa nkak’andi Kanoke. Avo i wau, ekuma kasivikila?
O lukwikilu lwa Kanoke lulenda mpe kutufila mu kukiyuvula kana vo tumwenanga e nza yayi wauna o Nzambi kemwenanga yo. E nsangu za lufwasu zina Kanoke kasamunanga kuna unkabu wawonso, zisamunwanga mpe omu lumbu yeto. Kanoke walukisa nkangu, muna lumbu ya Noa Yave watwasa Kizalu kianene kiafwasa e nza yayina ya mindembi vumina Nzambi. O lufwasu lwaluna i kîni kia lufwasu lwampwena luvingilanga e nza yayi. (Matai 24:38, 39; 2 Petelo 2:4-6) Yave wa Nzambi osadila mbasi zandi za nkuma mu fwasa e nza yayi ilembi vuminanga Nzambi. Konso muntu mu yeto kafwete lemvokela e mvovo mia Kanoke yo zayisa mio kwa wantu ankaka. Esi nzo eto ye akundi eto bafwete kala kuna sambu dieto. Tulenda mona vo yeto mosi kaka tusamunanga e nsangu zazi. Kansi tuzaya wo vo Yave ka yambula Kanoke ko; kalendi mpe yambula selo yandi ya kwikizi ko omu lumbu yeto!
‘WAKATULWA KIMANA KALEMBI MONA LUFWA’
E zingu kia Kanoke aweyi kiafokokela? O lufwa lwandi lwa mpimpita lutila nkutu zingu kiandi. Muna nkand’a Etuku tutanganga vo: ‘Kanoke wakwamanana kangala yo Nzambi aludi. I bosi kàkala diaka ko, kadi o Nzambi wambonga.’ (Etuku 5:24) Aweyi o Nzambi kabongela Kanoke? Paulu wa ntumwa wayiza sasila vo: “Muna lukwikilu, Kanoke i kakatulwilwa kimana kalembi mona lufwa, kasolokele ko e kuma kadi Nzambi wankatula; kadi una kakatwilu ko, watambula kimbangi vo Nzambi kayangidika.” (Ayibere 11:5) Ayeyi i nsas’a mvovo mia Paulu “kakatulwilwa kimana kalembi mona lufwa”? Muna nsekola zankaka za Nkand’a Nzambi mwasonama vo Nzambi wabonga Kanoke yo kunata kuna zulu. Ke dilendi vangama ko. Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yesu Kristu i muntu antete wafutumunwa yo kwenda kuna zulu.—Yoane 3:13.
Ozevo, aweyi Kanoke “kakatulwilwa” kimana kalembi “mona lufwa”? Kuna ngemba zawonso Yave wakatula o moyo wa Kanoke ye wafwa. Kansi, Kanoke wateka tambula “kimbangi vo Nzambi kayangidika.” Aweyi diavangamena? Vitila kafwa, Kanoke wasongwa mona-meso kwa Nzambi, nanga wasongwa una ukala e paradiso ova ntoto. Kuna mfoko a mona-meso kiaki kiasonga e dienga dia Yave, Kanoke wafwa. Vava Paulu wa ntumwa kasoneka mu kuma kia Kanoke ye selo yankaka ya kwikizi akala ye akento, Paulu wavova vo: “Yau awonso muna lukwikilu bafwila.” (Ayibere 11:13) Nanga mbeni za Kanoke bavava e vimbu diandi, kansi ke “diamoneka ko,” kadi Yave wavidisa dio kimana o nkangu balembi dio sakanena yovo sadila dio muna nungununa e nsambila ya luvunu. *
Wau tuzeye e ngindu za Nkand’a Nzambi, yambula twateza yindula una wafokokela e zingu kia Kanoke. Yindula e diambu edi, kansi sungamena vo ke wau kikilu ko diavangamena. Kanoke otikunanga, e nitu andi iyoyele. Mbeni zandi zinlende kuna nima, bafungidi makasi mu kuma kia nsangu zandi za lufwasu. Kanoke omwene fulu kia swamina yo vundila, kansi ozeye wo vo ke vuluka ko vana moko ma mbeni zandi. Kanoke omwene lufwa lwandi muna meso. Wau kevundanga, osambidi kwa Nzambi andi. O ntim’andi uvuvamene. Nzambi oyantikidi kunsonga e mona-meso.
Se yindula o mambu kesongwanga, Kanoke omwene nza yaswaswana ye ina kazaya. Nza yambote-mbote nga mpatu a Edene, kansi ke muna akerubi ko beyingilanga yo kimana wantu balembi mo kota. Omwene mo wantu ayingi, akala ye akento, bena yo vimpi wambote yo nkuma. Bezinganga mu luvuvamu. Ke muna lumengo ko yo lubangamu luna Kanoke kenwananga lwau. Kanoke omwene lutaninu lwa Yave, zola kwandi ye dienga diandi. Okwikidi vo e fulu kiaki i kiau kalakukilanga o moyo; i kiau kazolele zingila. Wau kamwene luvuvamu lwa ntima, Kanoke okangidi meso mandi, olele wosola kia tulu, kasikamene diaka ko.
Yamu unu kiaki Kanoke waleka tulu twa lufwa, kansi dia kiese mu zaya vo Kanoke una muna nyindu a Yave wa Nzambi. Yesu wasia nsilu vo vena ye lumbu kina awonso bena muna nyindu a Nzambi bewá nding’a Kristu yo vaika muna ziami, betemona meso mau yo mona e nz’ampa yambote yo luvuvamu.—Yoane 5:28, 29.
Nga ozolele kota muna nz’ampa? Se yindula e kiese kia monana yo Kanoke! Yindula mambu makiese tulongoka kwa Kanoke! Osinga kutuzayisa kana vo lusansu lwa zingu kiandi twatoma lo zingula yovo ve. Kansi vena ye diambu diamfunu tufwete longoka muna mbandu a Kanoke. Vava Paulu kavovela Kanoke, wakudikila vo: “Kondwa kwa lukwikilu ke dilendakana ko mu yangidika Nzambi.” (Ayibere 11:6) Ekwe longi diamfunu kwa yeto awonso twatanginina unkabu yo lukwikilu lwa Kanoke!
^ tini. 14 Akwa ngangu za fimpa Nkand’a Nzambi bevovanga vo Yuda wayika e mvovo miasonama muna nkanda wa luvunu wayikilwanga vo Nkand’a Kanoke. Nkanda wau wazala ye mbanzikisa za wantu, ke uzayakene tuku ko, kansi wayikilwanga vo Kanoke. Muna nkand’a wau mwasonama mambu ma luvunu mu kuma kia ungunza wa Kanoke, nanga mambu mama muna nkanda wankulu matuka kansi ke tuna wau diaka ko. Dilenda kala vo Yuda nkanda wau wankulu kasadila yovo kwa Yesu kalongokela lusansu lwa Kanoke, kadi Yesu vava kakala kuna zulu wamonanga Kanoke ova ntoto ekolo kazinganga.
^ tini. 20 Diau adimosi mpe o Nzambi kavanga muna vimbu dia Mose ye dia Yesu, kazola ko vo wantu basakanena mo.—Nsiku 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuda 9.


text:
KIKHUKU KI 1
Nzambi Wulenda Kusadisa Wuba Mayangi va Dikwela
‘Va ntonono, Mvang’itu wuvanga dibakala ayi nkyeto.’
Yave * Nzambi, nandi wukwedisa dikwela dinteti. Kibibila kiǹtuba ti nandi wuvanga nkyeto wunteti ayi ‘wunnata kwidi dibakala’. Adami wuyangalala ayi wutuba: ‘Nketi nandi mvesi wu mimvesi myami ayi ǹsuni’ami.’ (Ngenesi 2:22, 23, NW) Ti bubu Yave wunkidi tomba bakwela bazingila mu mayangi.
Bo wukwela, ḿba waba yindulanda ti mamoso maǹkwiza ba mamboti na mamboti. Angi nketi dibakala ayi nkyeto banzolasananga beni, balenda bakasana mambu. (1 Kolinto 7:28) Mu mwa buku ayiyi, mwidi malongi ma Kibibila maǹkwiza kusadisa kubwela mayangi va dikwela dyaku ayi va dikanda. —Minkunga 19:8-11.
1 KIKININA KIYEKU YAVE KA KUVANA
MBI KIBIBILA KIǸTUBA: Dibakala nandi mfumu yi dikanda.—Efeso 5:23.
Ti ngyewu ǹnuni, zaba ti Yave wuǹtomba wubekanga mboti nkyeto’aku. (1 Petelo 3:7) Nandi kavangila nkyeto mwingi kaba ǹsadisi’aku, diawu kaǹtombila wuǹkyebanga mu lukinzu ayi mu luzolo. (Ngenesi 2:18) Luzolo mu nkyeto’aku lufweti ba luwombo mwingi wubaka butudila zinsatu zyandi va nteti.—Efeso 5:25-29.
Ti ngyewu ǹkazi, zaba ti Yave wuǹtomba wuba lukinzu lu lutididi mu ǹnuni’aku ayi wuǹsadisa katumamana kiyeku kyandi katambula. (1 Kolinto 11:3; Efeso 5:33) Bwela myoko makani ma kabeki ayi landakana mawu mu ǹtima woso. (Kolosai 3:18) Ngye kuvanga mawu, wala monikina kitoko va meso ma ǹnuni’aku ayi ma Yave. —1 Petelo 3:1-6.
MBI WULENDA VANGA:
Yuvula ǹnuni’aku voti ǹkazi’aku, bwidi wulenda bela ǹnuni voti ǹkazi wu kyedika. Lingama ayi yuwa mboti mvutu’andi ayi vanga bosu bumvimba, mwingi kusadila mawu
Ba mvibudulu. Ntangu yiǹtombulu, mwingi beno babwadi muzingila mamoso mu malonguka mu dyambu kukwangidika wuǹkaka
2 MONISA ǸKINZA MU ǸTIMA WOSO
MBI KIBIBILA KIǸTUBA: Fweti ba wukubama mu zinsatu zi ǹnuni voti zi ǹkazi’aku. (Filipi 2:3, 4) Kyeba mu lukinzu ǹnuni voti nkazi’aku, ayi tebukanga moyo ti Yave wuǹtomba bisadi byandi baba bantu ‘banlembami kwidi baboso.’ (2 Timoteo 2:24) ‘Mambu maǹkaka manlwekanga banga mbeli, angi ludimi lu bantu bandwenga luḿbukanga.’ (Zingana 12:18, NW) Mpevi yi Yave yala kusadisa kukoluka mu malembi ayi mu luzolo.— Ngalatia 5:22, 23; Kolosai 4:6.
MBI WULENDA VANGA:
Ava mu dedikisa dyosokwa dyambu diḿfunu na ǹnuni voti ǹkazi’aku, dinda Nzambi mu lusambulu kakusadisa kubwisa mayindu
Ava wutona koluka, yindula mboti ma wuǹtomba koluka ayi bwidi wuǹkolukila mawu
3 BANU MAYINDU MAMWEKA
MBI KIBIBILA KIǸTUBA: Ngye kukwela, weka ǹsuni wumweka na ǹnuni voti na ǹkazi’aku. (Matai 19:5) Angi bo lwidi bantu bavyakana, vadi na mambu mulenda bela mayindu mavyakana. Diawu mufweti longuka bundisa mayindu ayi mabanza. (Filipi 2:2) Lubundunu lu mayindu ǹkinza beni lwidi mwingi kubaka makani mamboti. Kibibila kiǹtuba: ‘Tomba ndwengoso zimboti, ngyewu wala baka lusalusu.’ (Zingana 20:18, NW) Bika miǹswa mi Kibibila mi kudyatisa bo muḿbaka makani maǹkinza va kimweka.—Zingana 8:32, 33.
MBI WULENDA VANGA:
Kamba ǹnuni voti ǹkazi’aku mabanza ove mayindu maku
Zabikisa ǹnuni voti ǹkazi’aku ava wukikina kuvanga dyosokwa dyambu
^ Lut. 4 Kibibila kiǹtuba ti Yave dizina di Nzambi.


text:
EYINGIDILU (DIA LONGOKA) Setemba 2017
Eyingidilu diadi dina ye malongi melongokwa tuka kina kia 23 Okutoba yakuna 26 Novemba 2017.
Kalanga ye Volo
Aweyi e mbandu ya wantu beyikwanga muna Nkand’a Nzambi ilenda kutusadisila mu yima yo songanga fu kiaki? Ekuma Akristu bafwete kadila ye volo?
Tanginina Walakazi wa Yave
Lumbu kimosi, Yave wayisunzula kwa Mose yo kunzayisa nkumbu andi ye fu yandi. Kimosi muna fu yantete kayika i walakazi wandi. Nki i walakazi? Ekuma ofwete zayila e nsas’a fu kiaki?
“E Diambu dia Nzambi Disikila Yakwele Mvu”
Nkand’a Nzambi i nkanda ulutidi kayaneswa yamu wau kana nkutu vava e ndinga zisobwanga, vava vesobwanga luyalu ye vava usiwanga nkaku kimana walembi sekolwa.
‘E Diambu dia Nzambi Divuidi Nkuma’
Ayingi bavanga nsobani zampwena vava balongoka Diambu dia Nzambi. Adieyi tufwete vanga avo tuzolele vo Diambu dia Nzambi diasoba zingu kieto?
‘Kala yo Unkabu . . . Yantika o Sala’
Ekuma tufwete kadila ye unkabu? Aweyi tulenda yimina fu kiaki?


text:
Keti nge ke yibukaka bantangu ya mbote yina nge vandaka kulutisa ti bansadi ya Yehowa—lukutakanu mosi ya dibundu yina pesaka nge kikesa, lukutakanu mosi ya nene yina pesaka nge kiese, diambu mosi ya mbote na kisalu ya kusamuna, to disolo mosi ya kitoko ti mpangi-Mukristu mosi? Nge me vilaka ve Yehowa; yandi mpi me vilaka nge ve. Yandi ke yibukaka ti kiese yonso kisalu na nge ya kwikama. Mpi yandi kele ti nzala ya ngolo ya kusadisa nge na kuvutuka na yandi.
Yehowa ke tuba nde: “Mono ta sosa mameme na mono mono mosi, mpi mono ta keba bo. Mono ta keba mameme na mono bonso ngungudi yina me mona mameme na yandi yina panzanaka mpi ke disa bo. Mono ta gulusa bo na bisika yonso yina bo panzanaka.”—Ezekiele 34:11, 12.


text:
ELONGI DIA 10
Nki i Nsambila ya esi nzo?
Tuka kuna nz’ankulu, Yave wavavanga vo esi nzo bavaulanga e ntangwa ya kala vamosi muna kumika e kimwanda kiau yo siamisa e ngwizani au muna nzo. (Nsiku 6:6, 7) Ekiaki i kuma Mbangi za Yave bevaulwilanga e ntangwa konso lumingu mu kalanga ye nsambila ya esi nzo. Belongokanga yo badika mambu mena e betela ye nsatu zau za mwanda. Kana nkutu vo u mpumpa, olenda baka e nluta mu vaulanga e ntangwa ya kala y’elongi dia Nkand’a Nzambi.
I ntangwa ya finama Yave. “Nufinama Nzambi, oyandi mpe okunufinama.” ( Yakobo 4:8) Tutoma zayanga Yave vava tulongokanga o mavangu ye kiwuntu kiandi muna Nkand’a Nzambi. Imosi muna mpila yambote tulenda yantikila e nsambila ya esi nzo, i vaula e ntangwa mu tanga o Nkand’a Nzambi kumosi mu nding’angolo. Tulenda sadila e programa ya ntangilu a kapu ya Nkand’a Nzambi ifimpwanga konso lumingu muna lukutakanu Zingu ye Salu Kieto kia Kikristu. Konso muntu muna nzo olenda vewa e sono ketanga, i bosi awonso balenda vova e diambu diampa balongokele muna Sono batangidi.
I ntangwa ya finama muntu yo nkwandi muna nzo. Akala ye akento, mase yo wana besiamisanga e ngwizani au vava belongokanga kumosi o Nkand’a Nzambi. Ifwete kala se ntangwa ya kiese yo luvuvamu ina konso muntu muna nzo kelongoka diambu diamfunu muna lumingu lwaluna. Mun’owu wa mvu mia wan’au, mase balenda sola e ntu a diambu wamfunu una bevovela, anga balenda sadila malongi mevaikiswanga mun’Eyingidilu ye Despertai! yovo muna nzil’eto ya internete jw.org/kwy. Nulenda vovela mambu bewanananga mau o wan’eno kuna sikola ye una balenda mo sundila. Nga nulenda tala programa mosi muna televizau JW Broadcasting (tv.jw.org) yo vovela mana nulongokele? Nulenda mpe yimbila e nkunga miyimbilwa muna tukutakanu yo dia kuna mfoko a nsambila ya esi nzo.
E ntangwa nuvaulanga konso lumingu muna sambila Yave kumosi, isadisa konso muntu muna nzo mu yangalela longoka e Diambu dia Nzambi. O Yave osambula kikilu e ngolo nuvanga mu diambu diadi.—Nkunga 1:1-3.
Ekuma tuvaulwilanga e ntangwa mu kala ye nsambila ya esi nzo?
Amase aweyi balenda kitulwila e ntangwa yayi se ntangwa kiese kwa esi nzo awonso?


text:
Yesu
Yesu (katuka -5 tî 33) vwandaka mulongi na ngunza ya bayuda.
Yesu kele muntu ya mfunu na lukwikilu mîngi. Na kimâni, kisilamu ye kibaha yandi kele ngunza mosi. Na kiyesu yandi kele Yesu Klisto: masiya na nzâmbi na nitu ya muntu.
Nkûmbu[soba | edit source]
Nkûmbu ya Yesu vwandaka Yeshua (ישוע) na kiarame. Yawu vwandaka mpila ya nkufi ya kihebru Yehoshua (יהושע). Na kihelada (yina vwandaka ndînga ya masono ya Ngwisani ya Yimpa), nkûmbu ya Yesu vwandaka Iesous (Inσouς), mpe na kilatini Iesus.
Yesu na Bansângu ya Mbote[soba | edit source]
Mbutukilu[soba | edit source]
Na bansângu ya Mbote ni Mariya vwandaka mâma ya Yesu. Nsângu ya Mbote ya Make ke na kutuba ve nkûmbu ya tâta ya yandi. Bansângu ya Mbote ya Matayi, Luke na Za ke na zabisa ti Yosefi kele tâta ya Yesu. Kasi Bansângu ya Mbote ya Matayi na Luke ke na kutuba ti Mariya vwandaka mwénsé, mpe yandi me kuma na kivumu na lulêndo ya Mpêve ya Lôngo.
Yesu butukaka na Betelemi, bwala ya fyoti na kizûnga ya Yudea, ntângu Erode vwandaka ntinu.


text:
ELONGI DIA 14
Ekuma Nzambi Kasolela Nkangu?
1. Ekuma Nzambi kasolela Isaele se nkangu andi?
Nzambi wasola mbongo a Abarayama se nkangu andi yo kubavana nsiku. Wayikila zula kiaki vo “Isaele” yo kubavana kiyekwa kia tanina e nsambil’aludi ye diambu diandi. (Nkunga 147:19, 20) Muna mpila yayi, e zula yawonso yadi sambulwa mu kuma kia Isaele.—Tanga Etuku 22:18.
Nzambi wasola Aneyisaele kimana bakala se mbangi zandi. Lusansu lwau lusonganga e nsambu balenda vwa o wantu muna lemvokela nsiku mia Nzambi. (Nsiku 4:6) Muna lusadisu lwa Aneyisaele, esi zula yakaka badi zaya Nzambi aludi.—Tanga Yesaya 43:10, 12.
2. Ekuma Nzambi kasolela nkutakani y’Akristu?
Kuna kwalanda, Aneyisaele bavidisa edienga dia Nzambi. Yave wavingisa nkutakani y’Akristu vana fulu kia zula kiaki. (Matai 21:43; 23:37, 38) O unu, Akristu akieleka yau bena se mbangi za Yave vana fulu kia Aneyisaele.—Tanga Mavangu 15:14, 17.
Yesu wakubika alandi andi kimana basamuna nsangu zambote yo kitula wantu a zula yawonso s’alongoki. (Matai 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Owau, e salu kiaki kilweke ku mfoko, ekolo kifinamanga e mbaninu a tandu kiaki. Wau i nkumbu antete muna lusansu lwa wantu, Yave kalungalakese mazunda ye mazunda ma wantu a zula yawonso muna nsambil’aludi. (Lusengomono 7:9, 10) Akristu akieleka besalanga entwadi mu kasakesa yo sadisa muntu yo nkw’andi. Mu nza yawonso, nkubika mosi belandanga ya malongi ma Nkand’a Nzambi muna tukutakanu twau.—Tanga Ayibere 10:24, 25.
3. E nkubik’a Mbangi za Yave aweyi yayantikila mu lumbu yeto?
Muna mvu mia 1870, buka kiakete ki’alongoki a Nkand’a Nzambi bayantila sengomona ludi kia Nkand’a Nzambi kiaswekwanga se tuka kolo. Bazaya wo vo Yesu wasikidisa e nkutakani y’Akristu muna samuna nsangu zambote. Muna kuma kiaki, bayantika salu kia samuna nsangu zambote za Kintinu mu nza yawonso. Muna mvu wa 1931, bayantika kiyikila muna nkumbu a Mbangi za Yave.—Tanga Mavangu 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. E salu kia Mbangi za Yave aweyi kifidilwanga?
Muna tandu kiantete, e nkutakani z’Akristu mu nsi zayingi balandanga luludiku lwa buka kia selo yambuta kiazayanga vo Yesu i Ntu a nkutakani. (Mavangu 16:4, 5) Diau adimosi mpe o unu, Mbangi za Yave mu nza yawonso belandanga luludiku lwa Buka kia Selo Yambuta bena vo Akuluntu azikuka. Ampangi awaya befilanga e salu kisalwanga muna mavula ma Mbangi za Yave mesekolanga, nieteka yo kayanesa nkanda misasilanga Nkand’a Nzambi mu vioka 600 za ndinga. Muna mpila yayi, e Buka kia Selo Yambuta bevananga malongi ye luludiku lwa Nkand’a Nzambi kwa vioka 100.000 ma nkutakani mu nza yawonso. Muna konso nkutakani, muna ye mpangi z’akala zazikuka besalanga nze akuluntu yovo akengi. Ampangi awaya belunga-lunganga ekambi dia Nzambi kuna zola kwawonso.—Tanga 1 Petelo 5:2, 3.
Mbangi za Yave bekuyivananga muna salu kia samuna nsangu zambote yo kitula wantu s’alongoki. Nze una wavanganga antumwa, tusilanga umbangi mu mu nzo ye nzo. (Mavangu 20:20) Tulongokanga mpe Nkand’a Nzambi y’awana bezolanga e ludi. Kansi, Mbangi za Yave ke nkutakani kaka ko. Tuna nze wan’angudi bena ye Se dimosi dianzodi. Yeto awonso tusalaziananga nze mpangi z’akala ye z’akento. (2 Tesalonika 1:3) Wau vo Nkangu a Yave wasikidiswa mu yangidika Nzambi yo sadisa muntu yo nkw’andi, bena se nkangu usundidi e kiese ova nza.—Tanga Nkunga 33:12; Mavangu 20:35.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Sikila Muna Zola kwa Nzambi
Aweyi tulenda songela zola ye luyangalalu muna mawonso kevanganga o Nzambi mu kuma kieto?
AKI NANI BEVANGANGA LUZOLO LWA YAVE O UNU?
Mbangi za Yave Nkia Mpila Wantu Bena?
Mbangi za Yave akwa ozeye? Nkia mambu ozeye mu kuma kieto?


text:
Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa (Kubasika ya 2015)
Tala bitini ya mfunu ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa, Biblia yina kele sikisiki mpi mpasi ve na kutanga.
Mambu ya Luyantiku ya Ndinga ya Nzambi
Baka bamvutu ya bangiufula 20 ya mfunu na Biblia.
NGIUFULA 1
Who Is God?
NGIUFULA 3
Banani Sonikaka Biblia?
NGIUFULA 5
Inki Kele Nsangu ya Biblia?
NGIUFULA 9
Sambu na Nki Bantu Ke Monaka Mpasi?
NGIUFULA 11
Inki Ke Kuminaka Muntu Kana Yandi Me Fwa?
NGIUFULA 13
Inki Biblia Ke Tubaka Sambu na Kisalu?
NGIUFULA 14
Inki Mutindu Nge Lenda Sadila Bima na Nge?
NGIUFULA 15
Inki Mutindu Nge Lenda Vanda na Kiese?
NGIUFULA 16
Inki Mutindu Nge Lenda Nunga Basusi?
NGIUFULA 17
Inki Mutindu Biblia Lenda Sadisa Dibuta na Nge?
NGIUFULA 19
Inki Mambu Kele na Mikanda ya Biblia?
Bangogo ya Luyantiku ya Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa
Mukanda ya Komite ya Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa.
Tanga Biblia na Internet
Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa kele mbalula ya Biblia yina kele sikisiki mpi mpasi ve na kutanga.
Tansi ya Mikanda ya Biblia
Tablo yai kele ti mikanda yonso ya Biblia mpi bansangu ya mfunu bonso nsoniki, kisika bo sonikaka yo, mpi ntangu yina bo sonikaka yo.
Index ya Bangogo ya Biblia
Bangogo mpi bansa mingi ya Biblia mpi bisika yina nge lenda mona yo.
Bantendula ya bangogo ya Biblia
Lisiti ya bangogo mpi bansa ya mfunu yinabo me sadilaka na Biblia mpi bantendula na yo.
Bangindu ya Ngika A ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa
Na kitini yai, tala sambu na nki nge lenda tula ntima na Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa.
Bangindu ya Ngika B ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa
Na kitni yai, tala bakarti, batablo, mpi bifwanisu yina lenda sadisa nge na kubakisa mbote Biblia.
B14-A


text: 45 Yai mambu Yehowa ke tuba na muntu yina yandi me tulaka mafuta, na Sirusi,+Yina mono me simba+ diboko na yandi ya kitata,Sambu na kubedisa makanda na ntwala na yandi,+Sambu na kubotula binwaninu* ya bantotila,Sambu na kukangula na ntwala na yandi bakielo ya bikangilu zole,Mpidina bo ta kanga ve bakielo ya nene:2 “Mono ta kwenda na ntwala na nge,+Mpi mono ta kumisa bangumba ya fioti lelensi.Mono ta buka bakielo ya kwivre bitini-bitini,Mpi mono ta zenga-zenga+ banti ya kibende.3 Mono ta pesa nge bimvwama yina kele na mpimpaMpi bimvwama yina kele ya kubumbana na bisika ya kubumbana,+Sambu nge zaba nde mono kele Yehowa,Nzambi ya Izraele, yina ke binga nge na zina na nge.+4 Sambu na nsadi na mono Yakobi mpi Izraele muntu ya mono me solaka,Mono ke binga nge na zina na nge.Mono ke pesa nge zina mosi ya lukumu, ata nge zabaka mono ve.5 Mono kele Yehowa, mpi ya nkaka kele ve.Katula mono+ Nzambi ya nkaka kele ve.Mono ta kumisa nge ngolo,* ata nge zabaka mono ve,6 Sambu bantu kuzabaKatuka na kubasika ya nta- ngu tii na kudinda na yo*Nde katula mono,+ ya nkaka kele ve.Mono kele Yehowa, mpi ya nkaka kele ve.+7 Mono me sala nsemo+ mpi me ganga mpimpa,+Mono me sala ngemba+ mpi me ganga mpasi;+Mono, Yehowa, mono ke sala mambu yai yonso.8 Zulu, beno nokisa mvula tuka na zulu;+Matuti kunokisa lunungu.Ntoto kukanguka mpi kubuta luguluku,Mpi yo sala nde lunungu kubasika na ntangu yina mosi.+Mono, Yehowa, mono me sala yo.”9 Mawa na muntu yina ke tula ntembe* ti Muntu yina salaka yandi,Sambu yandi kele kaka kipesi ya dibungu ya ntotoNa kati ya bipesi ya nkaka ya dibungu ya kele ya kupasuka na ntoto!Keti ntoto ya tuma lenda tubila Muwumbi* nde: “Inki nge ke sala?”+To keti kima ya nge ke sala lenda tuba nde: “Yandi kele ve ti maboko”?*10 Mawa na muntu yina ke tuba na tata nde: “Inki nge me butaka?”Mpi na nkento nde: “Inki nge ke buta?”*11 Yehowa, Santu ya Izraele,+ Muntu yina salaka nge, me tuba nde:“Keti beno fwete yula mono bangiufula sambu na mambu ya ke kwisaMpi kupesa mono nsiku sambu na bana na mono+ ti bisalu ya maboko na mono?12 Mono salaka ntoto+ mpi gangaka muntu na zulu na yo.+Mono tandulaka zulu ti maboko+ na mono mosi,Mpi mono ke pesaka bantuma na bambwetete ti na bima yonso+ yina kele kuna.”13 “Mono me tedimisa muntu mosi na lunungu,+Mpi mono ta kumisa banzila na yandi yonso ya kusungama.Yandi muntu ta tunga mbanza na mono+Mpi ta pesa kimpwanza+ na bantu na mono ya kimpika kukonda kufuta kima to avoka,”+ Yehowa ya makesa muntu me tuba.14 Yehowa me tuba nde:“Luta ya Ezipte* mpi bima ya kuteka* ya Etiopia ti ya bantu ya Sabea, bantu ya nda,Ta kwisa na nge mpi ta kuma ya nge.Bo ta tambula na nima na nge na miniololo.Bo ta kwisa mpi ta fukimina nge.+Bo ta tubila nge na kisambu nde, ‘Ya kieleka Nzambi kele ti nge,+Mpi ya nkaka kele ve; Nzambi ya nkaka kele ve.’”15 Ya kieleka nge kele Nzambi yina ke kudibumbaka,O Nzambi ya Izraele, Ngulusi.+16 Bo ta pesa bo yonso nsoni mpi ta kulumusa bo;Bantu ya ke salaka biteki, bo yonso ta wa nsoni.+17 Kansi Yehowa ta gulusa Izraele ti luguluku+ ya kimakulu.Nge ta waka ve nsoni kibeni mvula na mvula.+18 Sambu Yehowa,Ngangi ya zulu,+ Nzambi ya kieleka,Muntu yina yidikaka ntoto, Muntu yina salaka yo, yina tulaka yo ngolo,+Yina gangaka yo ve kaka sambu na mpamba,* kansi yina salaka yo sambu bantu kuzinga,+ me tuba nde:“Mono kele Yehowa, mpi ya nkaka kele ve.19 Mono tubaka ve na kisika+ mosi ya kubumbana, na insi mosi ya mpimpa;Mono tubilaka ve bana* ya Yakobi nde,‘Beno sosa mono kaka sambu na mpamba.’Mono kele Yehowa, yina ke tubaka mambu yina kele ya lunungu mpi ke zabisaka mambu ya mbote.+20 Beno vukana kumosi mpi beno kwisa.Beno pusana kumosi, beno bantu ya me tinaka makanda.+Bantu yina ke nataka bitekiMpi ke sambaka nzambi yina lenda gulusa bo ve,+ bo me zaba kima ve.21 Beno pesa nsangu na beno, beno nata dikambu na beno.Bika nde bo pesana mabanza na bumosi.Nani tubilaka mambu yai na ntwala tuka ntamaMpi zabisaka yo tuka bantangu ya me luta?Keti yo kele ve mono, Yehowa?Katula mono, Nzambi ya nkaka kele ve;Katula mono,+ Nzambi ya lunungu mpi Ngulusi+ kele ve.22 Ntoto ya mvimba, beno kwisa na mono mpi beno guluka,+Sambu mono kele Nzambi, ya nkaka kele ve.+23 Mono me zenga kieleka na zina na mono mosi;Ndinga me basika na munoko na mono na lunungu,Mpi yo ta vutuka ve:+Konso dibolongo ta fukimina mono,Konso ludimi ta zenga kieleka na kubikala ya kwikama+24 Mpi ta tuba nde, ‘Lunungu ya kieleka mpi ngolo kele kibeni na Yehowa.Bantu yonso yina ke wila yandi makasi ya ngolo ta kwisa na ntwala na yandi na nsoni.25 Na Yehowa, bana* yonso ya Izraele ta vanda bantu ya mbote,+Mpi bo ta kudikumisa na yandi.’”


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Marsi 2017
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
Mbandu ya bangogo ya kukotila na masolo ya Nzozulu ya Nkengi mpi sambu na kulonga kieleka ya me tala Kimfumu ya Nzambi. Sadila bangindu yai sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Mono Kele ti Nge Sambu na Kugulusa Nge”
Ntangu Yehowa Nzambi ponaka Yeremia na kuvanda profete, Yeremia monaka nde yandi ta kuka ve mukumba yina. Inki Yehowa silaka yandi?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Bo Yambulaka Kusala Luzolo ya Nzambi
Bantu ya Izraele yindulaka nde bimenga yina bo vandaka kupesa mbala na mbala lendaka kusala nde Yehowa kukanga meso na bikalulu na bo ya mbi. Yeremia tubilaka na kikesa yonso masumu mpi luvunu na bo.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Mutindu ya Kusadila Kamukanda Banani Ke Sala Luzolo ya Yehowa Bubu Yai?
Longuka kamukanda yai ti balongoki ya Biblia sambu bo zaba Bambangi ya Yehowa, bisalu na beto, mpi mambu yina organizasio na beto ke salaka.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Bantu Lenda Nunga Kaka Kana Yehowa Ke Twadisa Bo
Na Izraele, bantu yina landaka lutwadisu ya Yehowa vandaka kuzinga mbote, na ngemba, mpi na kiese.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Mutindu ya Kusadila Kamukanda Widikila Nzambi
Sadila bifwanisu mpi baverse sambu na kulonga malongi ya mfunu ya Biblia na bantu yina ke kukaka ve kutanga.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Izraele Me Vila Yehowa
Yehowa lombaka Yeremia na kusala nzietelo ya bakilometre 500 sambu na kukwenda na Nzadi Efrate mpi kubumba mukaba ya lino; mambu yina vandaka kumonisa nki?
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Sadisa Dibuta na Nge na Kuyibuka Yehowa
Kana dibuta ke sala Lusambu ya Dibuta ya mbote mpi mbala na mbala, yo ta sadisa bo na kuyibuka Yehowa. Inki mutindu nge lenda nunga bampasi yina ke kangaka mabuta nzila ya kusala lusambu ya dibuta?


text:
Vutuka kwa Yave
Yave ovavanga mameme mavila, okulombanga wavutuka kwa yandi.
Nkanda wa Buka kia Selo Yambuta
Nkanda wau kwa Buka kia Selo Yambuta utukidi mu dodokela selo ya Nzambi ana bayivambula ye kambi.
KUNKU KIA 1
‘Vava Ivava Dina Diavila’
Nga Nzambi obadikilanga meme diavila vo diavila emvimba?
KUNKU KIA 2
Ntelekw’a Moyo—‘Tuniemenenwanga Muna Mpila Zawonso’
Avo okendalalanga mu kuma kia sia vo kuvanganga diaka ko mana wavanganga muna salu kia Yave, vena ye diambu dilenda kusadisa mu vwa nkuma.
KUNKU KIA 3
Lukendalalu—Avo ‘Diambu Tubakanene yo Muntu’
nkanikinu tatu mia Nkand’a Nzambi milenda kusadisa mu zizidila ntantu za kendelekwa kwa nkwaku a nkristu.
KUNKU KIA 4
Kuyitumba—“Umpelelesa Mun’esumu Diame”
Aweyi olenda tambulwila luvevoko lutukanga muna ntona zavelela?
KUNKU KIA 5
Nuvutuka kwa ‘Mvungudi yo Nkengi a Mioyo Mieno’
Avo nzolele vutuka kwa Yave aveyi iyantikila? Aweyi ampangi muna nkutakani bekuntambulwila?
Mvovo Miansuka
Nga osungamenanga e ntangwa wakalanga kumosi yo nkangu a Yave?


text:
Mvovo Miansuka
Nga osungamenanga e kiese wamonanga vava wakalanga ye nkangu a Yave, lukasakeso watambulanga muna tukutakanu muna nkutakani, muna tukutakanu twampwena, mambu mambote wawanana mau muna salu kia umbangi ye moko yambote wakalanga yau ye mpangi zaku za Akristu? Kwavilakana Yave ko, yandi mpe kavilakana ko. Kuna zola kwawonso Yave osungamenanga e salu kiaku kia kwikizi. Ozolele kusadisa wavutuka kwa yandi.
Yave wavova vo: “Mono kwame ntomba mameme mame, yo kubayandala. Una keyandal’ekambi diandi o mvungudi, e lumbu kina kekalanga yo mameme mamwanganini, i una nyandala mameme mame; ikubakôla muna fulu yawonso ina bamwanganini.”—Yezekele 34:11, 12.


text:
Mutindu Nge Lenda Baka Mambote ya Kamukanda Yai
Kamukanda yai tasadisa nge na kusepela kulonguka Ndinga ya Nzambi, Biblia. Baverse yina kele na nsuka ya konso paragrafe kesonga nge kisika nge lenda tanga na Biblia na nge bamvutu ya bangyufula yina kele ya kusonika na bisono ya ndombe.
Ntangu nge ketanga baverse ya Biblia, tadila mutindu yo kepesa mvutu na bangyufula yai. Konso Mbangi ya Yehowa tavanda na kyese ya kusadisa nge na kuzaba ntendula ya Masonuku.—Tanga Luka 24:32, 45.
Noti: Mikanda yonso yina bo metubila na kamukanda yai, Bambangi ya Yehowa bantu mebasisaka yo.
Longuka Mambu Mingi
MANAKA YA KULONGUKA BIBLIA
Inki Mutindu Kulonguka ya Biblia Ke Salamaka?
Na ntoto ya mvimba, Bambangi ya Yehowa me zabanaka na mutindu bo ke lomba bantu na kulonguka Biblia ti bo ya ofele. Tala mutindu yo ke salamaka.


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Oktobri 2016
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
Bangindu sambu na kukabula Réveillez-vous !, emvitasio ya balukutakanu ya dibundu, mpi kieleka ya Biblia ya me tala mambu yina ke salamaka kana beto me fwa. Yidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Tula Ntima na Nge ya Mvimba na Yehowa”
Bingana 3 ke ndimisa beto nde Yehowa Nzambi ta sakumuna beto kana beto ke tudila yandi ntima. Nki mutindu nge lenda zaba kana nge ke tulaka ntima na nge ya mvimba na Yehowa to ve?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Kubika Ve nde Ntima na Nge Kubaluka”
Bingana 7 ke tendula mutindu bo ke nata leke mosi ya bakala na kusala disumu ntangu ntima na yandi me pesa mukongo na minsiku ya Yehowa. Nki dilongi beto lenda baka na mambu na yandi yina ya mbi?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Mayele Kele Mbote Kuluta Wolo
Bingana 16 ke tuba nde yo kele mbote na kubaka nzayilu na kisika ya kubaka wolo. Sambu na nki mayele ya me katuka na Nzambi kele mfunu mingi?
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Mutindu ya Kupesa Bakomantere ya Mbote
Bakomantere ya mbote ke nataka mambote na muntu yina me pesa mpi na dibundu. Inki kele ndambu ya mambu ya mfunu ya komantere ya mbote?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Landa Kuvanda na Ngemba ti Bantu ya Nkaka
Ngemba yina kele na kati ya bansadi ya Yehowa me kwisaka ve na kintulumukina. Beto lenda sadila Ndinga ya Nzambi sambu na kuyala mawi ya ngolo mpi kulanda ngemba.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Longa Mwana-Bakala na Nzila Yina Yandi Fwete Kwenda”
Sambu na nki disipline kele mfunu sambu na kupesa bana formasio ya mbote? Bingana 22 kele ti bandongisila ya mbote sambu na bibuti.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Keti Nge Ke Sadila Mbote Bakarti ya Viziti ya JW.ORG?
Sadila bakarti yai na konso dibaku sambu na kubenda dikebi ya bantu na Ndinga ya Nzambi mpi na site na beto.


text:
DILONGO 10
Mbi Mbwongimini va Dikanda?
Tona mu ntangu yi nkulu, Yave wutomba makanda monso ba vyokisa ntangu va kimweka, mwingi ba kindasana mu kimpevi. (Deutelonomi 6:6, 7) Dyawu makanda ma Zimbangi zi Yave baḿbikilanga ntangu mu kadika lumingu mu kubwongimina Nzambi, baǹsolulanga mu mayangi mambu ma kimpevi ba vwidi ǹkinza mu luzingu. Nketi ngye veka wuǹkalanga, wulenda vanga ndongulu’aku yi Kibibila mwingi wufikama Yave. Wulenda sola dyambu di Kibibila di lutidi ḿfunu mu ngyewu mwingi wu longuka.
Yawu, ntangu yi kufikamina Yave. ‘Lufikama Nzambi, yandi si kalufikama.’ (Yakobi 4:8) Tuzabidi mboti Yave bo tuǹlongukanga matedi zinkandulu ayi mavanga mandi mu zi nsyelo zi Kibibila. Mpila yi nkembu mpasi yi kutonina vanga mbwongimini va dikanda, yidi mu kutanga Kibibila mu mbembu yinangama, wulenda landakana ndyatusulu yi kadi lumingu yi kikola ki kisalu ki Nzambi. Kadi muntu va dikanda wulenda tanga mwa lutangu lu vyakana lu Kibibila, bosi kalenda tuba ndandu ka beki mu matanga beni.
Yawu, ntangu yi kufikama muntu ka muntu va dikanda. Banuni ayi bakazi ove matata ayi bana baḿbwelanga kukifikama bo banlonguka Kibibila va kimweka. Yi fweti ba ntangu yi mayangi ayi yi ndembama — ntangu yiḿfunu kadika lumingu. Matata balenda sola mambu ma lutidi ǹkinza mu ndyonzukulu yi bana bawu, ove balenda sadila zilevista A Sentinela ayi Despertai! voti nkond’itu mayo jw.org. Balenda longuka bwidi bu kindimina mu zimpukumunu ziwombo bana baǹdengananga mu kikola. Balenda kubika miǹkunga mi zinkutukunu ziǹkwiza ayi kudya va nsuka yi mbwongimini va dikanda.
Mbwongimini beni yi Yave yiḿvangiminanga va dikanda mu kadi lumingu, yala sadisa babonso ba yangalala mu longuka dyambu di Nzambi ayi nandi wala sakumuna mangolo mawu.
Kibila mbi tuḿbikilanga ntangu mwingi kuvanga mbwongimini va dikanda?
Mu ntangu beni, bwidi matata balenda vangila babonso ba yangalala?


text:
KAPU KIA 19
Toma Finama Yave
1, 2. Akweyi tulenda sololwela lutaninu o unu?
YINDULA vo ekolo okangalanga e tembwa kia ngolo kiyantikidi. E zulu dilombokele. E nsemo ye miandazi miyantikidi. Vana vau e mvula yiyantikidi noka. Ovavidi e fulu kia swekamena. Ekwe luvevoko omona vava osolola e fulu kia swekamena!
2 O unu e nza tuzingilanga mu vonza kiaki ina. E mpasi ova nza mu wokela kaka zina. Nanga olenda kukiyuvula, ‘Akweyi ndenda sololwela lutaninu?’ Ntozi a nkunga wasoneka vo: “Muna Yave mvova vo, etininu diame, e fika kiame; Nzambi ame, ona mbundidi e vuvu.” (Nkunga 91:2) Kieleka, Yave olenda kutuvevola muna mpasi tumonanga owau yo kutuvana vuvu kiasikila kia kusentu.
3. Aweyi tulenda kitulwila Yave se tininu dieto?
3 Aweyi o Yave kekututaninanga? Yave okutusadisanga mu zizidila konso mpasi tuwanananga zau. Osundidi o nkuma konso muntu olenda kutuvanga e mbi. Kana nkutu vo tubwidilu diambu diampasi owau, tuna ye ziku vo Yave okatula e mfwilu mia mpasi zazi kuna sentu. Nkand’a Nzambi ukutukasakesanga vo: ‘Nusikila muna zola kwa Nzambi.’ (Yuda 21) Muna tambula lusadisu lwa Yave muna ntangw’a mpasi, tufwete toma finama Yave. Kansi aweyi tulenda wo vangila?
VUTULANGA MATONDO MUNA ZOLA KWA NZAMBI
4, 5. Aweyi o Yave kekutusongelanga o zola?
4 Muna toma finama Yave, tufwete bakula yamu nkia tezo kekutuzolelanga. Yindula mawonso kevanganga o Yave mu kuma kieto. Watuvana ntoto una vo fulu kiambote, wazala ye nti miambote ye bulu. Watuvana mpe madia mambote ye maza mavelela tunuanga. Muna Nkand’a Nzambi, Yave okutulonganga e nkumbu andi ye fu yandi yambote. Vana ntandu, watusonga o zola kwandi muna fila Yesu wa Mwan’andi anzolwa ova ntoto kavana o moyo andi mu kuma kieto. (Yoane 3:16) Mu kuma kia kimenga kia lukûlu, tuna ye vuvu kiasikila kia kusentu.
5 Yave wakubika Kintinu kia Masia, i sia vo, luyalu lwa zulu olu lufokola e mpasi zawonso ke kolo ko. E Kintinu kikitula ntoto se paradiso, muna bezingila wantu awonso mu luvuvamu ye kiese yakwele mvu. (Nkunga 37:29) E mpila yakaka Yave kekutusongelanga o zola, i kutulonga mpila yambote tulenda zingila owau. Okutulombanga mpe vo twasambanga kwa yandi ye okalanga wakubama mu wá e sambu yeto. Yave otoma songanga o zola kwandi kwa konso muntu mu yeto.
6. Aweyi olenda songela vo ovutulanga matondo muna zola kwa Yave?
6 Aweyi olenda songela vo ovutulanga matondo muna zola kwa Yave? Songa kwa Yave vo oyangalelanga mawonso kevanganga mu kuma kiaku. Diankenda kikilu vo wantu ayingi o unu ke bena ye fu kia vutula matondo ko. I diau mpe diavangama vava Yesu kakala ova ntoto. Lumbu kimosi, Yesu wawuka akwa wazi kumi, kansi mosi kaka wavutula matondo. (Luka 17:12-17) Tuzolele kala nze muntu ona wavutula matondo kwa Yesu. Lumbu yawonso tufwete vutulanga matondo kwa Yave.
7. Yamu nkia tezo tufwete zolela Yave?
7 Tufwete mpe songanga zola kweto muna Yave. Yesu wavovesa alongoki andi vo bafwete zola Yave ye nsi a ntim’au yawonso, muna kiwuntu kiau kiawonso ye muna nyindu au wawonso. (Tanga Matai 22:37.) Ediadi aweyi disongele?
8, 9. Aweyi tulenda songela kwa Yave vo zola tunkuzolanga?
8 Nga ovova kwa nkatu vo Yave tuzolanga diafwana kwandi? Ve. Avo tuzolanga Yave ye nsi a ntim’eto yawonso, kiwuntu ye nyindu, tusonga o zola kweto muna yandi muna mavangu. (Matai 7:16-20) Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo avo tuzolanga Nzambi, tulemvokela nkanikinu miandi. Nga ediadi diampasi? Ve, kadi ‘nkanikinu mia Yave ke miampasi ko.’—Tanga 1 Yoane 5:3.
9 Vava tulemvokelanga Yave, tukalanga ye zingu kiakiese. (Yesaya 48:17, 18) Kansi nki kikutusadisa mu toma finama Yave? Yambula twazaya.
KWAMANANA FINAMA YAVE
10. Ekuma ofwete kwamanana longokela oma ma Yave?
10 Aweyi olenda kitukila nkundi a Yave? Muna longokanga Nkand’a Nzambi, otoma zaya Yave yo vanga yandi kikundi. E kikundi kiaki kina nze tiya tuna ozolele vo twakwamanana lema. O tiya muna kwamanana lema, ofwete kudikila e nkuni. Diau adimosi mpe muna siamisa kikundi kiaku yo Yave, ofwete kwamanana longoka oma ma Yave.—Ngana 2:1-5.
11. Adieyi malongi ma Nkand’a Nzambi mevanga kwa ngeye?
11 Ekolo okwamanana longoka o Nkand’a Nzambi, obakula mambu mayingi mesimba o ntim’aku. Badika una alongoki wole a Yesu bamona vava kabasasila ungunza wa Nkand’a Nzambi. Bavova vo: “Nga ntima mieto ke mizinininge ko wau kamokenenge yeto muna nzila yo toma kutusasila e Sono e?”—Luka 24:32.
12, 13. (a) Adieyi dilenda vangama muna zola kwento muna Nzambi? (b) Aweyi tulenda kwamanena siamisina o zola kweto muna Yave?
12 Nze una ntima mia alongoki a Yesu miazinina vava babakula e sono, nanga ongeye mpe i wau wamona vava wayantika bakula o Nkand’a Nzambi. Ediadi diasadisa mu zaya Yave yo kunzola. Kuzolele ko vo o zola kwaku kwavola.—Matai 24:12.
13 Wau vo okitukidi nkundi a Nzambi, ofwete sia e ngolo za kwamanana siamisa kikundi kiaku yo yandi. Ofwete kwamanana longoka oma ma Nzambi yo Yesu yo badika mana olongokanga ye una olenda mo sadila muna zingu kiaku. (Yoane 17:3) Vava otanganga yovo longoka Nkand’a Nzambi, ukiyuvula: ‘Ediadi adieyi dindongele mu kuma kia Yave wa Nzambi? Ekuma mfwete kunzolela ye nsi a ntima ye kiwuntu kiame kiawonso?’—1 Timoteo 4:15.
14. Aweyi e sambu kilenda siamisina o zola kweto muna Yave?
14 Avo nkundi una yandi, omokenanga yandi lumbu yawonso, ediadi dikumikanga kikundi kieno. Diau dimosi mpe vava tumokenanga yo Yave lumbu yawonso muna sambu, tusiamisanga o zola kweto yo yandi. (Tanga 1 Tesalonika 5:17.) E sambu i lukau lwamfunu katuvana o Se dieto dia zulu. Lumbu yawonso tufwete mokenanga yandi muna sambu ye nsi a ntim’eto yawonso. (Nkunga 62:8) Katufwete vutukilanga mvovo ko muna sambu yeto, kansi tufwete zayanga e nsasa ya mana tuvova. Kieleka avo tukwamanene longoka Nkand’a Nzambi yo samba ye nsi a ntima yawonso, tusiamisa o zola kweto muna Yave.
ZAYISANGA OMA MA YAVE KWA AKAKA
15, 16. Aweyi obadikilanga e salu kia umbangi?
15 Avo tuzolele toma finama Yave, tufwete mpe zayisanga kwa akaka mana tukwikilanga. O zayisa kwa akaka oma ma Yave lau diampwena kikilu. (Luka 1:74) Yesu wavana e mbebe yayi kwa Akristu awonso akieleka. Konso muntu mu yeto kafwete samunanga e nsangu zambote za Kintinu kia Nzambi. Nga ovanganga wo?—Matai 24:14; 28:19, 20.
16 Paulu wa ntumwa wabadikilanga e salu kia samuna e nsangu zambote vo kiamfunu kikilu. Wayikila kio vo “lusalu.” (2 Korinto 4:7) O samuna oma ma Yave ye makani mandi kwa akaka i salu kisundidi o mfunu olenda sala. Eyayi i mpila yambote olenda sadila Yave, oyandi oyangalelanga mana ovanganga mu kuma kiandi. (Ayibere 6:10) O samuna nsangu zambote dilenda mpe kutwasila nluta kumosi ye awana bekuwanga, kadi okubasadisa kumosi yo ngeye kibeni mu finama Yave yo vua moyo a mvu ya mvu kuna sentu. (Tanga 1 Korinto 15:58.) Nga vena ye salu kiakaka kilenda kutwasila kiese kiayingi avo ke salu kiaki ko?
17. Ekuma salu kia umbangi kifwete sadilwa mu nzaki?
17 E salu kia umbangi kifwete salwa mu nzaki. Tufwete “Samuna e diambu” ye tufwete wo vanga mu nzaki. (2 Timoteo 4:2) O wantu bafwete wá oma ma Kintinu kia Nzambi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E lumbu kianene kia Yave kifinamene, kifinamene yo zabuzioka.” E lumbu kiaki “ke kivekama ko.” (Sefaniya 1:14; Kabakuke 2:3) Elo, ke kolo ko Yave ofwasa e nza yambi ya Satana. Una ke diavangamene ko ediadi, o wantu bafwete lukiswa kimana basola sadila Yave.
18. Ekuma tufwete sambidila Yave kumosi ye Akristu akieleka?
18 Yave ozolele vo twansambila kumosi ye Akristu akieleka. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Yambula twayindulaziananga kimana twasikamesa o zola ye mavangu mambote kwa muntu yo nkw’andi, ke tuyambula kutakana ko, nze i fu kia ankaka, kansi tukasakesanga muntu yo nkw’andi, yo siamanana wo vanga, musungula wau tumwene vo e lumbu mu finama kaka kina.” (Ayibere 10:24, 25) Tufwete sianga e ngolo twakalanga muna tukutakanu twawonso. O tukutakanu tukutuvananga e lau dia kasakesa yo kumika muntu yo nkwandi.
19. Nki kilenda kutusadisa mu zola mpangi zeto zamakala ye zamakento?
19 Vava okwenda muna lukutakanu, owana mo akundi ana bekusadisa mu sambila Yave. Owanana ye mpangi za makala ye zamakento ana bevanganga mawonso mu sambila Yave nze ngeye. Oyau wantu alembi lunga nze ngeye, bevanganga mpe mpilakanu. Muna kuma kiaki, avo bavangidi diambu diambi, kala wakubama mu kubaloloka. (Tanga Kolosai 3:13.) Ntangwa zawonso, sianga e sungididi muna fu yambote ya mpangi zaku z’Akristu, o vanga wo dikusadisa mu kubazola yo toma finama Yave.
MOYO WAKIELEKA
20, 21. Nki i “moyo wina vo moyo kikilu”?
20 Yave ozolele vo akundi andi awonso bakala ye zingu kiambote. Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo e zingu kieto kuna sentu kiaswaswana kikilu kikala ye zingu kia unu.
21 Kuna sentu tuzinga yakwele mvu ke mu mvu 70 kaka ko ngatu 80. Tuyangalela “moyo a mvu ya mvu” yo vimpi walunga, luvuvamu yo kala ye kiese muna paradiso. Nkand’a Nzambi oyikilanga dio vo “moyo kikilu.” Yave osianga o nsilu wa kutuvana moyo wina vo moyo kikilu, kansi tufwete vanga mawonso tulenda mu ‘simbinina’ wo.—1 Timoteo 6:12, 19.
22. (a) Aweyi tulenda ‘simbinin’o moyo wina vo moyo kikilu’? (b) Ekuma ke tulendi vuila moyo a mvu ya mvu mu ngolo za yeto kibeni ko?
22 Aweyi tulenda ‘simbinin’o moyo wina vo moyo kikilu’? Tufwete ‘vanganga o wete, yo kala mvuama muna mavangu mambote.’ (1 Timoteo 6:18) Ediadi disongele vo tufwete sadilanga mana tulongokanga muna Nkand’a Nzambi. Kansi, o moyo a mvu ya mvu ka tulendi wo vuila mu ngolo za yeto kibeni ko. Una se lukau lwatuka kwa Yave luna kevana kwa selo yandi yakwikizi muna ‘nsambu zandi.’ (Roma 5:15) O Se dieto dia zulu ozolele kieleka vana lukau lwalu kwa selo yandi yakwikizi.
23. Ekuma ofwete bakila nzengo zambote owau?
23 Ukiyuvula: ‘Nga isambilanga Nzambi mu mpila ikunyangidikanga?’ Avo vena ye diambu ofwete singika, singika dio owau. Avo tuvangidi mawonso tulenda mu lemvokela Yave yo kumbunda e vuvu, Yave okala se tininu dieto. Otanina e selo yandi ya kwikizi mu lumbu yayi yambaninu ya nza yambi ya Satana. I bosi Yave ovanga mawonso kimana twazinga muna Paradiso yakwele mvu nze una kasia o nsilu. Muna kuma kiaki, olenda vua moyo wina vo moyo kikilu avo obakidi e nzengo zambote owau.


text:
Nkenda ya 2: Kilanga ya kitoko
TALA ntangu yai ntoto! Inki kitoko yina! Tala matiti, bintuntu, banti na bambisi yonso. Ndjoku na ntambu kele na wapi?
Inki mutindu kilanga yai ya kitoko kubasikaka? Beto tala ntete nki mpila Nzambi yidikaka ntoto.
Nzambi basisaka ntete matiti na banti. Nzambi salaka ntete banti ya fyoti-fyoti ya mutindu na mutindu, na banti ya nene; yonso yina vandaka kukumisa ntoto kitoko kansi yau kepesa beto bambuma ya kitoko kibeni.
Na nima Nzambi salaka bambisi ya masa, na bandeke. Yandi salaka mpi bambisi bonso mbwa, nyau, mpunda, na yankaka ya mutindu na mutindu. Inki bambisi kemonanaka mingi na bisika yina beno kele? Keti beto kele ve na kyese na mpila Nzambi mesalaka bima yai yonso sambu na beto?
Na nsuka, Nzambi kuyidikaka kisika mosi mbote-mbote awa na ntoto. Yandi bingaka yau kilanga ya Eden. Yau vandaka kilanga mosi ya kukuka kibeni. Bima yonso ya vandaka na kati kuvandaka kitoko. Nzambi zolaka nde ntoto yonso kukuma bonso kilanga yai ya kitoko.
Kansi tala dyaka kifwanisu ya kilanga yai. Nzambi monaka nde kima mosi kukondaka na kati ya kilanga. Beno zaba kima yina?
Kuyantika 1:11-25; 2:8, 9.
Bangyufula
- Inki mutindu Nzambi kuyidikaka ntoto na mpila nde yo vanda kisika na beto ya kuzingila?
- Tubila mitindu ya kuswaswana ya bambisi yina Nzambi kusalaka. (Tala kifwanisu.)
- Sambu na nki kilanga ya Edeni kuswaswanaka mpenza ti bisika yankaka?
- Nzambi zolaka nde ntoto ya mvimba kukuma nki mutindu?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 1:11-25.
Inki Nzambi kugangaka na kilumbu ya tatu ya lugangu? (Kuy. 112)
Inki kusalamaka na kilumbu ya iya ya lugangu? (Kuy. 1:16)
Bambisi ya nki mitindu Nzambi kusalaka na kilumbu ya tanu ti ya sambanu? (Kuy. 1:20, 21, 25)
- Tanga Kuyantika 2:8, 9.
Inki banti zole ya sipesiale Nzambi kutulaka na kati-kati ya kilanga ya Edeni, mpi yo vandaka kumonisa inki?


text:
Keti Beto Lenda Sepedisa Mpenza Nzambi?
Keti nge me tangaka dezia masolo ya Biblia yina bo ke sikisa bantu mpi nge kuditubila nde: ‘Mono kele ve bonso bo!’ Nge lenda yindula nde: ‘Mono kele ve muntu ya lunungu, mono ke salaka bifu, mpi mono ke salaka ve ntangu yonso mambu ya mbote.’
Biblia ke tubaka nde Yobi vandaka muntu ya kukonda kifu mpi ya mbote. (Yobi 1:1) Yo ke bingaka Loti ‘muntu ya lunungu.’ (2 Piere 2:8) Diaka, yo ke tubaka nde Davidi ‘vandaka kusala kaka mambu yina ke pesaka Nzambi kiese.’ (1 Bantotila 14:8) Beto tadila mbote-mbote luzingu ya bantu yai ya Biblia ke tubilaka. Ebuna, beto ta mona nde (1) bo salaka bifu, (2) beto lenda longuka mambu mingi na mbandu na bo mpi nde (3) bantu ya kukonda kukuka lenda sepedisa Nzambi.
BO SALAKA BIFU
Yobi kutanaka ti bampasi mingi ya yandi monaka nde yo vandaka mbote ve. Yandi kumaka ti bangindu ya mbi mpi tubaka nde Nzambi ke kudibanza ve sambu na yandi, ata yandi ke tanina lukwikilu na yandi to ve. (Yobi 9:20-22) Yobi vandaka kundima kibeni lunungu na yandi mosi mpi sambu na bantu ya nkaka yo monanaka bonso nde yandi vandaka kudimona muntu ya lunungu kuluta Nzambi.
Loti vandaka ti keti-keti na kubaka desizio mosi ya pete mpi ya pwelele. Yandi vandaka kudiyangisa mingi sambu na mansoni yina bantu ya Sodome ti Gomore vandaka kusala. Nkutu, mambu yango vandaka “kupesa moyo na yandi ya lunungu mpasi.” (2 Piere 2:8) Nzambi bakaka lukanu ya kufwa bambanza yai ya mbi mpi pesaka Loti ti dibuta na yandi dibaku ya kuguluka. Nge lenda yindula nde Loti basikaka nswalu na mbanza yina. Kansi na ntangu yina ya mpasi, yandi vandaka kusukinina. Yo lombaka nde bawanzio yina Nzambi tindaka sambu na kugulusa yandi ti dibuta na yandi kusimba bo na maboko mpi kubasisa bo na mbanza.
Davidi kudiyalaka ve na dibaku mosi buna mpi yandi vukisaka nitu ti nkento ya nkani. Sambu na kubumba disumu na yandi, Davidi salaka komplo sambu bo fwa bakala ya nkento yango. (2 Samuele, kapu 11) Biblia ke tuba nde mambu yina Davidi salaka, yo “pesaka Mfumu Nzambi kiese ve.”
Yobi, Loti mpi Davidi salaka bifu; mpi bifu na bo yankaka vandaka ya nene. Kansi, mutindu beto ta mona yo, bo vandaka ti mpusa ya kusadila Nzambi na ntima ya mvimba mpi na bulemfu yonso. Na luzolo yonso, bo vandaka kulomba ndolula mpi kusoba bikalulu na bo. Yo yina, Nzambi ndimaka bo mpi mbala mingi Biblia ke bingaka bo bantu ya kwikama.
INKI DILONGI BETO LENDA BAKA?
Sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka, beto lenda sala bifu. (Baroma 3:23) Kansi, kana beto me sala yo, beto fwete lomba ndolula mpi kusala mambu ya beto lenda sala sambu na kusungika yo.
Inki mutindu Yobi, Loti mpi Davidi sungikaka bifu na bo? Yobi vandaka muntu ya kwikama. Ntangu Nzambi solulaka ti yandi, Yobi sungikaka bangindu na yandi ya mbi mpi yandi lombaka ndolula. (Yobi 42:6) Mutindu Loti tadilaka mambu ya nsoni yina bantu ya Sodome ti Gomore vandaka kusala wakanaka mpenza ti bansiku ya Nzambi. Diambu ya mpasi vandaka nde yandi sukininaka na kubasika na mbanza yina. Nsuka-nsuka, yandi basikaka na mbanza yina mpi ndola yina kuminaka yandi ve. Na bulemfu yonso, yandi talaka nkutu ve bima yina bikalaka na nima. Ata Davidi salaka kifu ya nene na mutindu yandi fwaka nsiku ya Nzambi, yandi monisaka mambu yina vandaka kibeni na ntima na yandi, disongidila yandi balulaka ntima na masonga yonso mpi lombaka Nzambi na kuwila yandi mawa.
Nzambi tadilaka bantu yai na bukati-kati kaka mutindu yo ke lombaka nde yandi tadila bantu ya kukonda kukuka. Nzambi me “zaba na nki yandi salaka beto, yandi zaba mbote nde beto kele kaka putulu.” (Nkunga 103:14) Yo yina, kana Nzambi ke zabaka nde beto lenda sala bifu, nki yandi ke lombaka beto na kusala?
Nzambi me “zaba na nki yandi salaka beto, yandi zaba mbote nde beto kele kaka putulu.”
INKI MUTINDU BANTU YA KUKONDA KUKUKA LENDA SEPEDISA NZAMBI?
Ndongisila yina Davidi pesaka mwana na yandi Salomo ke monisa beto mutindu beto fwete sepedisa Nzambi. Yandi tubaka nde: “Nge mwana na mono, longuka na kuzaba mbote-mbote Nzambi ya mono tata na nge ke sambaka; sadila yandi na ntima mosi.” (1 Bansangu 28:9) Ntima mosi ke tendula nki? Yo kele ntima yina ke zolaka Nzambi, ntima ya ke zolaka kuzaba luzolo na yandi mpi kusala yo. Yo kele ve ntima ya kukuka, kansi yo kele ntima yina ke vandaka ti mpusa ya ngolo ya kusadila Nzambi na bulemfu yonso mpi yina ke zolaka nde bo sungika yo. Zola ya Nzambi mpi mpusa ya kulemfukila yandi salaka nde Yobi kuvanda muntu ya kukonda kifu, Loti ‘muntu ya lunungu’ mpi Davidi muntu ya ‘vandaka kusala kaka mambu yina ke pesaka Nzambi kiese.’ Ata bo salaka bifu, bo sepedisaka Nzambi.
Ntima mosi kele ntima yina ke zolaka kusala luzolo ya Nzambi mpi yina ke vandaka ti mpusa ya ngolo ya kusadila yandi na bulemfu yonso
Yo yina, kana bangindu ya mbi me kwisila beto na mabanza, kana beto me wa mpasi na ntima sambu na kima mosi ya beto me tuba, to kana beto me sala diambu mosi, ebuna beto me mona na nima nde yo kele mbi, bambandu ya bantu ya beto me tubila lenda pesa beto kikesa. Nzambi ke zaba nde beto lenda sala ve mambu na mutindu ya kukuka bubu yai. Kansi, yandi ke lombaka beto na kuzola yandi mpi na kusala ngolo sambu na kulemfukila yandi. Kana beto ke sadila Nzambi na ntima mosi, beto lenda vanda ti kivuvu nde beto ta sepedisa yandi.


text:
E wunu kinanga lumbu kya lumingo. Lumbu kya kembelelo a Nzambi a Mpungu, Nzambi a Tulendo. Yi dina tu tudidi e kunga mya kikongo, mu diambu dya banzila e nganga Nzambi HORTÊNCIO ROSSETTO, yani wafwuidi kuna nsi ya Ndamba, kyakala lumbu kya makumole, mu ya ngonde, muna nkonkila. Yani wayenda zikwa kuna nsi ya Kamabatela, kuna Zunga kya Kwanza kya Ntandu (Kwanza Norte).
Nganga Nzambi Hortêncio Rosseto
Nganga Nzambi HORTÊNCIO ROSSETTO wawutuka kuna nsi ya Itália, kuna mputu, vakala muna mvula ya funda ye mosi ye nkama luvwa ya maku matatu ye tanu. Yani wayiza munsi ya N'gola, kuna Ndamba wa lwaka muna nvula funda di mosi ye ye nkama vwa ye maku masambanu ye nsambwadi. Wasala a salu kya nganga Nzambi kuna Ndamba nvula maku maya ya tanu. Yani wa kala n'longi wa Nzambi wa nene, watoma sadisa e nkangu.
Yi dina, kya fulu kya nsamu kya Kongo, muna nkumbu kya Mwana Ndamba, kinanga ya kyadi. Muna lubanzu lwa Nganga Nzambi, tu tudidi e kunga mya Nzambi dya Bundu dya Tata Longo, Simoni Kimbangu, kinanga ya zina dya Kimbanguiste.
Matondo ye Ngemba kwa Nzambi.
Nkutu wa Nkunga mya Nzambi mua zina "Diambu". Dibundu dya Kimbanguista.
Nsamu wa wangamene kwa mpangi NDOMBASI KUMPESA NGOMBO


text:
Sambu na Nki Bambangi ya Yehowa Ke Bingaka Ve Kisika na Bo ya Balukutakanu Nde Nzo-Nzambi?
Na Biblia, ngogo ya Kigreki yina bo ke balulaka bantangu ya nkaka nde “nzo-nzambi” ke tendula kimvuka ya bantu yina ke sambilaka Nzambi, kansi yo ke tendula ve nzo yina bo ke vukanaka.
Mu mbandu: Ntangu ntumwa Polo tindilaka bankwelani yai Akilasi ti Prisila mbote, yandi tubaka diaka nde: “Beno pesa nzo-nzambi yina ke vukanaka na nzo na bo mbote.” (Baroma 16:5, Contemporary English Version) Polo zolaka ve kutuba nde bo pesa nzo yina bo vandaka kusadila balukutakanu mbote. Kansi, yandi tindaka mbote na yandi na bantu disongidila na dibundu yina vandaka kuvukana na nzo yina. *
Yo yina, beto ke bingaka kisika yina beto ke sambilaka nde “Nzo ya Kimfumu” na kisika ya kubinga yo nzo-nzambi.
Sambu na nki beno ke bingaka kisika yina beno ke vukanaka “Nzo ya Kimfumu ya Bambangi ya Yehowa”?
Yo me fwana nde beto binga yo mutindu yai sambu:
Nzo kele kisika yina bantu ke vukanaka.
Beto ke vukanaka sambu na kusambila Yehowa, Nzambi yina Biblia ke tubilaka, mpi sambu na kutuba mambu na yandi.
—Nkunga 83:18; Yezaya 43:12.
Beto ke vukanaka mpi sambu na kulonguka mambu ya me tala Kimfumu ya Nzambi yina Yezu vandaka kutubila mbala na mbala.
—Matayo 6:9, 10; 24:14; Luka 4:43.
Beto ke lomba nge na kukwenda kutala Nzo ya Kimfumu yina kele pene-pene ti kisika yina nge ke zingaka mpi kumona nge mosi mutindu Bambangi ya Yehowa ke salaka balukutakanu na bo.
^ par. 3 Mukanda ya 1 Bakorinto 16:19; ya Bakolosai 4:15; mpi ya Filemoni 2 ke sadila mpi bangogo ya kiteso mosi.
Longuka Mambu Mingi
BALUKUTAKANU
Inki Mambu Ke Salamaka na Nzo ya Kimfumu?
Kota na kati mpi tala nge mosi mutindu yo kele.