c: text/html

text:
INTERVIEW DES AMIS DE PORTICI (ITALIE) A LA RADIO DIOCESAINE DE KIKWIT TOMISA - MASOLO YA BAMPANGI KATUKAKA NA PORTICI (ITALIE) NA RADIO DIOCESAINE YA KIKWIT TOMISA
Radio Tomisa, Kikwit août 2007
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Nkuluntu Don Giorgio. Yandi ikele nkuluntu ya paroisse ya Mbundu Yezu na bwala Portici (diosezi ya Naples - Italie). Beto ikele na tata mumpe Don Marco. Yandi ikele tata Nkuluntu ya paroisse ya Santu Vito. Bo ikele kubingaka bwala na yandi Ercolano (diosezi ya Naples - Italie). Ye kumosi na beto, beto ikele na ba masoeurs tatu. Bo ikele ba masoeurs ya ndonga ya ba Missionnaires Catechistes ya Mbundu Yezu. Beto ikele na maman Joséphine (Giuseppina) yina ya vandaka kukwisa na beto. Kansi na mposo zole yayi imene kuluta, bo imene katuka kupona yandi bonso Mère Générale ya ndonga yayi. Yo yina yandi mpi ikele na beto. Kumosi na yandi, beto ikele na kilandi na yandi Masoeur maman Marcelline (Marcella) ya ikele na beto. Ye bo ikele mpi na leke na bo masoeur Silvi (Silvia). Yandi ikele mwana ya bwala Brésil, kansi ikele mpangi na beto ya kukatukaka na Afrika; bayina ya bo kutekaka na Amerika. Yandi imene kuvutuka diaka na ntoto ya ba nkaka na yandi. Ye na kulanda, beto ikele na ba mingnaga na beto zole. Kele na yina beno kumonaka na lumingu yina ya ntumbama, ba yina ya kubakaka lusilu, ba yina ya kusalaka nsiamisa. Beto ikele na munganga ya nkento Stefanie (Stefania) ya ikele na beto. Beto ikele mpi na munganga yina ya bakala Jean-Luc (Gianluca) ya ikele na beto. Ye beto ikele mpi na ba jeunes ya paroisse na beto ya imene kundima na kukwisa; mingi-mingi ba jeunes ya ke kulonguka ti jeune mosi ya ke kusalaka kisalu. Beto ikele na leke ne beto Darius (Dario) ya ke kulonguka mambu yayi ya nsila ya ba nsinga, mambu yayi ya kisalu ya beno ikele kusala. Yandi ikele kulonguka yo na radio. Ye beto ikele mpi na yina ya nkento kele bonso nde fiancée na yandi. Yandi mpi kuzolaka ve kuvutuka na nima: zina na yandi Laurette to ve Laura, yandi ikele na beto. Ye beto ikele mpi na jeune ya nkaka, zina na yandi Salvatore, yandi ikele yina ya kubakaka nsiamisa kumosi na lumingu na maman munganga ya nkento Stefanie ya ikele na beto. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusala kisalu ya kitoko, bonso ya ba plombiers. Yandi kuzaba yo mbote-mbote kibeni. Ye na kusukisa, beto ikele na Tata, ke papa ya ikele na bana, zina na yandi Antoine (Antonio). Yandi vandaka kusala kisalu na nzila ya train ya bwala Naples. Awa yandi imene baka “pension” na yandi, yandi me zola mingi kukwisa kwaku na beto na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit. Kansi kukwisa yayi, dibanza imene kubasika mingi-mingi na kati ya paroisse. Tata Pisekopo na beto Edouard Mununu, Marie-Edouard, yandi ikele kubikaka ve bana na yandi. Ntangu yandi kuwaka nde ata mono me kotaka na dibundu, na ndonga ya nkaka to ya Institut Séculier Saint Jean-Baptiste ya kufondaka tata Monseigneur Tharcisse Tshibangu; yandi kubikaka mono ve. Yandi waka nde mono ikele, yo yina ya landaka mono. Mbala tatu yandi imene kukwisa. Yandi imene kulosa ndobo, yandi kutuba: “ah est-ce ke kukwisa yayi ya mono ikele kukwisa, beno lenda ve kukwisa na mono?” Alors tata Nkuluntu Georges, kubakaka lukanu kumosi ye mono, ye ba nduku, bon! kana bonso nde mpila ikele beto kukwenda na kwenda kutala Kikwit. Yo yina, mvula yayi ya mvimba 2007, mono imene vanda na kulonga bo français na kati ya paroisse na beto (cours ya français). Mono me kusolula mpi na bo makambu ya ikele kutadila Congo, Kikwit. Yonso yayi na bumbote yonso, beto imene kusukisa yo na ngonda ya juin ti na ngonda ya juillet. Awa beto nde bon, beto kwenda. Na août yo yayi beto imene kwisa. Kele kiese mingi ya ba mpangi yayi yonso ya imene kwisa na mono, kiese mingi mpi na kumona diaka tata Narcisse na ngwashi John kuna na kuyidikila beto ba nkunga ya kitoko-kitoko. Yo ikele kiese na kumona nde dibundu na beto, ata mpasi ikele, beno ikele kutambwisa radio na beto kitoko kibeni. Ya beto vandaka mazono na Bulungu, beto imene kuwa bima mingi. Beto me tambula na lusanga, beto imene kwenda na Imbongo, mbasi beto ikele kwenda na Isingu, na Makungika; yo ikele kiese mingi na kuwa radio na beto ikele kukwenda ti bifulu yina ya ntama-ntama. Alors tata Narcisse, ngwashi John kuna nge mpi yamba mbote na beto. Kiese mingi, kitoko mpamba.
Frère Narcisse: Ntangu yayi Monsieur l’Abbé, nge ta meka ntete fioti kupesa nswa na tata Curé, Père Georges, yandi kupesa beto mabanza na yandi tuka ya beno me kwisa.
Père Sébastien Sasa: Alors tata Nkuluntu Georges, a te la parola! (ndinga na nge!).
Don Giorgio: Carissimi amici, ascoltatori, buona sera a tutti TRAD = Père Sébastien Sasa: Ba mpangi batondama, bakristu, balandi ya Radio Tomisa, mbote na beno.
Don Giorgio: Un grazie di cuore a radio Tomisa. Père Sébastien Sasa: Matondo vraiment na ntima ya mvimba sambu na ba mpangi na beto ya Radio Tomisa.
Don Giorgio: E’ un piccolo e semplice ponte di comunicazione della diocesi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kibeni bonso nde ka “pont” vraiment ya kitoko ya ikele kuvukisa bakristu yonso ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un bel ponte attraverso il quale possiamo conoscere questo popolo. Père Sébastien Sasa: Yo yina, mutindu yayi, beto lenda zabana ye kuzaba mpi bakristu ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un grazie al Vescovo, a Padre Sebastiano che ci ha accompagnato in questo itinerario, in questo bel pellegrinaggio nella terra d’Africa. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni ye matondo na tata Pisekopo Edouard ti na tata Sébastien, na mpila ya bo imene nata beto na ntoto yayi ya Afrika. Pelerinage yayi ya beto imene kusala, ikele ya kiese. Matondo mingi sambu na yonso.
Don Giorgio: Stiamo vivendo con lo spirito davvero dei pellegrini in questo momento. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzinga ye kuzingila voyage yayi kibeni bonso bantu ya ikele kusala nzetelo, nzetelo ya kitoko na ngindu ya Nzambi ye beto ikele kuzingila yo na ntima ya mvimba.
Don Giorgio: Credo che non siamo coloro che tengono a portare qualcosa, a imporre qualcosa, ma siamo coloro che vengono a capire per confrontarsi. Père Sébastien Sasa: Kieleka mono ikele kubansa nde kukwisa na beto awa, yo ikele kukwisa yina ve ya kutuba nde, beto me nata kana inki, kana ba nki, kele ve. Beto me kwisa sambu na kumona, kuzinga na beno, ye kutala luzingu na beto na ya beno ke zinga ya kimukristu ti beno, luswasanu ikele keti ve; ikele na kima ya ke vukisaka beto na kimukristu na beto yayi go ve.
Don Giorgio: E allora il senso del nostro stare qui è toccare l’Africa, terra e argilla .... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto ikele kieleka kibeni kusimba Afrika yayi: ntoto, ntoto ya mbwaki yayi ya Afrika, beto simba yo kibeni na maboko, beto diata na ntoto yayi ya Afrika...
Don Giorgio: ... quello di confrontare il modello africano, il modo di vivere africano con il modello occidentale. Père Sébastien Sasa: ... yina ya kutala kibeni mutindu ya beno kwaku na Afrika ikele zingaka, na mutindu ya beto ikele zingaka na bwala na beto kuna na mputu.
Don Giorgio: Siamo qui in certo qual senso per convertirci. Père Sébastien Sasa: Mono fwete tuba nde, kukwisa na beto kwaku kele bonso nde beto ikele zola kubalula ntima na beto, kusoba mabanza na beto, kubalula ba ntima na beto. Mabanza na beto yo kuma mabanza yina ya kitoko-kitoko kibeni.
Don Giorgio: Eric Fromm, diceva: “avere o essere”. Père Sébastien Sasa: Musoniki ya nene Eric Fromm kuvanka kutuba: “kuvanda na bima to ve Kuvanda”.
Don Giorgio: Ecco, noi vogliamo scegliere la strada della ricchezza interpersonale. Père Sébastien Sasa: Na nzila yo yina, beto ikele sosa nde, kukwenda ya muntu ikele kwendaka na ntwala, yo vanda ve nde muntu ke tala kaka yandi mosi, kansi yandi ikele kukabisa bima yonso na bampangi ya nkaka.
Don Giorgio: ... e porre in crisi il modello occidentale che è fondato fondamentalemente sull’avere. Père Sébastien Sasa: ... Na kutala yina, beto ikele kumona kibeni nde kuzinga na beto na mputu, yo ikele ve nde nge tala muntu sambu yandi ikele muntu, kansi nge ikele kutala muntu sambu yandi ikele na bima mingi.
Don Giorgio: Scoprire che accogliere Gesù significa: vivere principalemente il mistero della incarnazione. Père Sébastien Sasa: kuyamba Yezu yo ikele zola kutuba nde: kuzingila luzingu yina kibeni bonso nde yandi mosi Yezu mwana Nzambi imene kukituka muntu. Kusoba yina, beto mpi fwete zingila yo na kati ya ba ntima na beto, na kati ya luzingu na beto ya konso kilumbu.
Don Giorgio: Ecco incarnazione in occidente significherà essenzialità come si vive di essenzialità in Africa. Père Sébastien Sasa: Kima ya beto ikele kubinga “incarnation”, Yezu imene kukuma muntu. Kukuma muntu ya Yezu imene kuma, fwete balula luzingu na beno kwaku to ya beto kuna. Mingi-mingi yo ke zola kutuba nde, kulanda ve kusosa kubaka bima mingi-mingi, to ve nge vanda na bima mingi, kwenda kaka kubaka yina kibeni ya nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila. Kusosa ve kufulusa bima mingi-mingi, ve. Sosa yina nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila, yo yina ya beto ikele kusosa.
Don Giorgio: Senghor del Senegal scriveva questi versi: Père Sébastien Sasa: Tata, mwana na beto ya Afrika, muntu ya mayele ya nene ya bwala Senegali Senghor kuvandaka kusonika mutindu yayi:
Don Giorgio: “Siamo il popolo della danza ... Père Sébastien Sasa: “Beto ikele kibuka ya bana yina ya ikele kina ... Giorgio: ... che a piedi nudi .... Père Sébastien Sasa: ... ye makulungulu Giorgio: ...batte la dura terra”. Père Sébastien Sasa: .... bo ikele kudiata ntoto yayi ya beto ya ngolo ya Afrika”.
Don Giorgio: E questo versetto ha ispirato il mio pellegrinaggio qui. Père Sébastien Sasa: Dibanza yayi ya tata Senghor imene kusala nde mono kubaka lukanu yayi ya kusala “pélerinage” yayi to ve nzetelo, ye mono kwisa kwaku na ntoto yayi ya Afrika.
Don Giorgio: Insistere nell’informare ... Père Sébastien Sasa: Kulanda kibeni yina na kusosa ye kupesa mazaya ... Giorgio: ... sui problemi fondamentali dell’Occidente quali il materialismo Père Sébastien Sasa: ... kutala kibeni dibanza yayi ya bana ya mputu ke kutalaka kaka mambu ya ke talaka moyo ve, kansi mingi-mingi, bo ikele kutala kaka mambu ya ikele kutadila nitu.
Don Giorgio: Ed evitare che sia un’esempio per l’Africa. Père Sébastien Sasa: Ye kusosa kutala nde bampangi yayi kwaku na Afrika bo kulanda ve mpila yina ya Mputu, ya beto ikele sala: kusosa kaka bima yayi ya ntoto, kansi mambu ya ikele kutadila moyo, bo ikele kubika yo na nima. Afrika kulanda mutindu yayi ve.
Don Giorgio: E unire l’evangelizzazione con la promozione umana. Père Sébastien Sasa: Beto fwete kusala inki mutindu? Kuvukisa kumwanga ndinga ya Nzambi ye kutomisa luzingu ya bantu, kutomisa bantu. Ye Radio na beto yayi ikele kieleka kibeni kutomisa.
Don Giorgio: C’è un vecchio modello di missione, basato sul dare e non promuovere la persona. Père Sébastien Sasa: Mutindu yina ya ntama ya kusala mission, bubu yayi beto ikele zola nde yo vanda diaka ve. Na ntangu ya ntama yo kuvanka inki mutindu? Bumbote nge kupesa .... na mission ke nki? Kupesa, kukaba, kukabila, kukabila bantu. Bubu yayi, beto ikele kuzola nde mission kuvanda diaka ve mutindi yina ya kutuba nde kifulu kaka ya kukabaka-kukabaka, ya kupesaka-kupesaka.
Don Giorgio: La vera missione nasce dal dono reciproco dell’amore di Dio. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele basika na lutondo yina ya Nzambi, ya muntu ya ikele kuyamba, ye yandi ke kabila mpi ba mpangi na yandi.
Don Giorgio: E la vera missione produce la pace nel cuore di tutti. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele kupesa ngemba kibeni na kati ya ntima ya muntu, na kati ya ntima ya bantu.
Don Giorgio: Come diceva Giovanni XXIII nella “Pacem in terris” Père Sébastien Sasa: Ke bonso mutindu ya Tata Santu Papa na beto Yowani ya makumi zole na tatu, to ve Jean XXIII kuvandaka kutuba na kati ya mukanda na yandi na kutuba nde “Ngemba na ntoto”.
Don Giorgio: La vera pace è fondata sull’amore. Père Sébastien Sasa Ngemba yina ya kieleka kibeni, me vandilaka na zulu ya lutondo. Bansibulu na yo ikele yayi:
Don Giorgio: sulla verità, Père Sébastien Sasa: Masonga ...
Don Giorgio: sulla Giustizia Père Sébastien Sasa: justice ....
Don Giorgio: ... e sulla libertà ... Père Sébastien Sasa: ... ye kuvanda muntu yina ya “liberté” ya ngolo, nge ke zingila luzingu na nge bo mpila ya Nzambi ke kupesa nge, nge zingila liberté na nge.
Don Giorgio: Questi sono i presupposti perché i popoli del mondo possano crescere nella fraternità. Père Sébastien Sasa: Yo yayi ikele bima lenda sadisa nde bibuka ya bantu ya ntoto ya mvimba bo lenda kusinga bonso ba mpangi.
Don Giorgio: E non certo tra i rumori delle armi Père Sébastien: et allors ba mazu ya minduki, yina ikele bima ya mpamba. Yo ata nata ve ata kima na kati na beto.
Don Giorgio: I rumori della violenza e dell’oppressione di Caino. Père Sébastien Sasa: Mazu yina ya kuniokola ba mpangi, ya kuniefa ba mpangi bonso mpila ya Kaino.
Don Giorgio: o i disegni neocolonialisti Père Sébastien Sasa: keti ve mabanza to ve mutindu yina ya ba kolonisatori kuvandaka kusala ye ikele kufula diaka bubu na mutindu ya nkaka.
Don Giorgio: di altri nazioni sul Congo. Père Sébastien Sasa: kuniokula ya ba bwala ya nkaka ikele kuniokula Congo (RDC).
Don Giorgio: il Congo mi sembra un ammalato Père Sébastien Sasa: Congo yayi, sambu na mono, yo ikele bonso nde muntu yayi ya mbefo, ya ikele na maladi.
Don Giorgio: e tante persone sono al suo capezzale. Père Sébastien Sasa: ye bantu mingi ikele na lweka ye na nziunga na yandi.
Don Giorgio: Non per guarirlo, Père Sébastien Sasa: kele ve nde bo ikele kuzola kubelula yandi. Muntu yayi ikele kubela, Congo yayi kubeluka.
Don Giorgio: ma per approfittare di esso. Père Sébastien Sasa: kansi sambu na ku “profiter”, na mpila yandi imene bela, nde bo kudia, bo kuyiba, bo kusala mambu mingi.
Don Giorgio: alziamo il capo per risorgere con Cristo. Père Sébastien Sasa: beto nangula ntu na beto na ntwala, mpila mpi ya beto ikele kutubaka “kuntwala”, ye mpi, beto kufutumuka ye Kristu.
Don Giorgio: Shalom a tutti. Ngemba, shalom na beto yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi beno imene katuka kulanda yina ya Tata Curé ya imene katuka kuna na mputu. Ntangu yayi beto ata lutisa Mère Générale, yina ya ikele mpi na kima ya fioti ya kutuba.
Père Sébastien Sasa: ndinga beto ikele kulutisa yo na Mama Nkuluntu, Mama Josefina ya ikele Mère Générale ya ba Soeurs, mpila ya mono tubaka, Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu. Bo me katuka kupona yandi mposo zole to ve mposo tatu me luta, yo yina yandi mpi me tuba nde mu kwendeti na Afrika yango yayi mu kwe tala.
Frère Narcisse: Beto ikele zodila yandi na zina ya Radio Tomisa, ti ba landi yonso, ti ba kristu yonso, beto ikele kupesa yandi lukumu na mpila bo me pona yandi Générale ya ndonga yayi.
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi Mama Nkuluntu, ndinga na nge. A te Giuseppina.
Suor Giuseppina: Buona sera a tutti. Père Sébastien Sasa: Mbote na beno yonso, nkokila ya mbote.
Suor Giuseppina: Sono suor Giuseppina Père Sébastien Sasa: Mono ikele masoeur Josefina
Suor Giuseppina: della congregazione delle Suore Missionarie Catechiste del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: ya ndonga ya ba Masoeurs Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu.
Suor Giuseppina: La nostra congregazione è stata fondata da un Medico, Padre Eustachio Montemurro. Père Sébastien Sasa: Ndonga na beto kugangamaka na tata munganga, mumpe Estache Montemurro.
Suor Giuseppina: Questi giorni, visitando i villaggi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, na kutalaka ba bwala na munziunga ya Kikwit,
Suor Giuseppina: ho rivisto l’origine della nostra congregazione. Père Sébastien Sasa: mono imene kumona diaka nki mutindu ndonga na beto kubandaka.
Suor Giuseppina: Il nostro fondatore, un medico che girava nei villaggi agricoli dell’Italia del Sud. Père Sébastien Sasa: Tata yayi ya kugangaka ndonga na beto, yandi vandaka munganga. Yandi vandaka kwenda kutambula na kati na ba bwala sambu na kusansa ba mbefo, mingi-mingi na bwala yina ya Italie ya ngele, na nsi ya Italie.
Suor Giuseppina: Visitando gli ammalati, vide che le persone avevano bisogno non solo di medicine, ma sopratutto di Dio. Père Sébastien Sasa: Na kutalaka ba mbefo, na kutambulaka na ba bwala, yandi monaka nde bambefo, bantu, bo vandaka ve kaka na nfunu nde ya nkisi, kansi bo vandaka mpi ntete-ntete na nzala ya Nzambi.
Suor Giuseppina: Per questo, fondò la Congregazione. Père Sébastien Sasa: Yo yina, yandi bakaka lukanu ya kuganga ndonga yayi ya beto na beto.
Suor Giuseppina: Per avere persone che lo aiutassero a portare l’amore di Dio nelle persone più sofferenti. Père Sébastien Sasa: Kuganga ya yandi kugangaka ndonga yayi, kuvandaka mingi kibeni na mpila nde yandi kuzwa ba mpangi ya ba nkento ya ya ta nata kibeni lutondo yina ya Nzambi na bantu yina yonso ikele na mpasi, na bantu yina yonso ikele na maladi.
Suor Giuseppina: Perciò oggi la nostra missione principale … Père Sébastien Sasa: Yo yina bubu yayi, “mission” na beto ya ntete-ntete...
Suor Giuseppina: ... è portare il messaggio che Dio ci ama Père Sébastien Sasa: ... kunata ndinga yayi nde ya kieleka yina nde Nzambi ke tonda beto mingi
Suor Giuseppina: Che ama ognuno di noi così come siamo. Père Sébastien Sasa: Ye Nzambi ikele kuzolaka mosi mosi na kati na beto mpila ya beto kele.
Suor Giuseppina: Il nostro desiderio è venire in Africa e poter vivere insieme a questo popolo che già ha la fede molto forte. Père Sébastien Sasa: Ye ngindu na beto kele ya kukwisa kwaku kibeni na ntoto yayi ya Afrika, kuzinga na beno. Ye beto ke mono, mono ikele kumona nde Afrika yayi, bantu ikele kuzinga lukwikilu na bo ya kieleka, lukwikilu ya ngolo, ya kieleka kibeni. Yo yina beto ikele zola kukwisa kwaku na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit.
Suor Giuseppina: perché così insieme possiamo camminare nell’amore di Dio e annunciarLo a quelli che soffrono. Père Sébastien Sasa: Yo yina beto ata tambula beto yonso kumosi na kati ya lutondo yayi ya Nzambi, ye kutala mpi inki mutindu kupesa ndinga ya Nzambi na ba yina yonso ya ikele na mpasi, ba yina yonso ikele na maladi to bimbefo.
Suor Giuseppina: A tutti, un forte abbraccio. Père Sébastien Sasa: Na beno yonso, na kiese kibeni, mono ikele kuyamba beno.
Suor Giuseppina: E che l’amore misericordioso di Gesù possa regnare in tutti voi. Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Ye lutondo yina ya mawa ya Yezu, yo kuka kuyala na kati ya ba ntima na beno. Matondo mingi.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba masoeurs kilandi ya masoeur Jozefina.
Père Sébastien Sasa: Bampangi batondama, beto ikele na maman Marcelline. Yandi ikele mosi mpi ya ndonga ya maman nkuluntu yayi ya imene katuka kutuba, ye beno imene kuwa. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusalaka na kati ya kibuka ya ba mamans ti ba papa yina yonso ya ba minunu. Bo ikele na nzo ya nene sambu na bo. Yandi mosi ata tubila beto mwa ndinga ya yandi ikele na yo.
Suor Marcellina: Buongiorno! Sono Suor Marcella, Missionaria Catechista del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: Mbote! Mono ikele masoeur Marcella. Mono ikele soeur Missionnaire Cathéchiste ya Mbundu Yezu.
Suor Marcella: Opero in una casa di riposo dell’Istituto con settanta anziani. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kusalaka na nzo ya ndonga na beto, nzo ya mvunda ya ba minunu. Mono ikele na ba minunu makumi nsambwadi.
Suor Marcella: ove cerchiamo di farli stare felicemente. Père Sébastien Sasa: Na kifulu yayi, beto ikele kusosa na mpila yonso, na mawete, na mpila nde bo kuka mpi kumanisa luzingu na bo na ngemba, na kitoko yonso ye na kiese.
Suor Marcella: Abbiamo l’aiuto del cappellano che insieme a noi, anima un poco la parte religiosa. Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nganga-Nzambi mosi ya ikele “aumônier” na beto. Kumosi ye yandi, beto ikele kutala inki mutindu kusadisa ba mpangi na mambu ya imene kutadila moyo.
Suor Marcella: Con l’aiuto di giovani, i gruppi di ispirazione cristiana, rendiamo piacevole la loro permanenza tra noi. Père Sébastien Sasa: Kumosi mpi na ba jeunes, bilenge, baleke ya ba groupes ya imene kubasika na ba nsimbulu ya kimukristu (mumbandu bilenge ya mwinda na beto) ikele kwisaka kuna, kumosi ye beto, beto ikele kusosaka ku “animer” luzingu na bo na mpila nde bozinga kitoko, na ngemba yonso na kifulu yina, na nzo yina ya ba minunu ya beto imene salaka.
Suor Marcella: Ci auguriamo che anche qui in Congo sorga una di queste case per gli anziani. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzodila na beno mpi nde kwaku na Congo, ka kifulu mpi kumonika ya muntindu yayi sambu na ba minunu bo vandaka-vandaka ve kaka mpidiyina ntantu-ntantu, kansi beno kuyunsa na kupesa bo mpi kiese.
Suor Marcella: Perché gli anziani in Italia ormai... sono isolati, poiché i figli lavorano tutti. Sono soli in casa per cui la loro scelta o non scelta è la casa di riposo, dove restano un po’ più tranquilli. Père Sébastien Sasa: na Italie, mingi-mingi na mputu mpi, kununa yo ikele diaka ve bonso na ntangu ya ntama. Kununa bubu me kilo mingi. Yo yina bana ya ikele kukuka ve kubaka ba minunu na nzo, bo ikele kunata bo na bifulu yina ya beto imene yidikaka sambu na bo. Yo ikele mpasi mingi na kumona nde na kati ya ba familiya, bantu yina imene kuma ba minunu, bo ikele kuzola bo diaka ve na ba nzo, bo ikele kunata bo na ba nzo yina ya bo ikele kubingaka ba “maison de repos” go ve nzo ya nvunda.
Suor Marcella: grazie e auguri a tutti. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi ye Nzambi kuvanda na beno yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba minganga. Ve beto baka ntete masoeur, ok.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na masoeur maman Silvie. Yandi imene katuka na Brésil, kansi yandi imene kota na ndonga ya ba mama yayi. Yandi ikele mwana na beto yina ya ba nkaka na beto, bayina ya bo tekaka bonso ba mpika na Amerika. Bubu yayi, yandi imene kwisa kuvutuka na ntoto na beto ya Afrika. Beto wa mwa ndinga yandi ikele na yo.
Suor Silvia: Buona notte a tutti! Père Sébastien Sasa: Nkokila ya mbote na beno yonso!
Suor Silvia: Per me, è una grande gioia stare qui in questa terra. Père Sébastien Sasa: Sambu na mono, yo ikele kiese mingi na kukwisa ye na kutula makulu na mono na ntoto yayi ya ba nkaka na mono ya Afrika.
Suor Silvia: Perché è l’inizio, possiamo dire, della cultura anche brasiliana. Père Sébastien Sasa: Mono kubansa nde luzingu na beto, nzingidi ya bantu ya Brésil yo kukatukaka kibeni kwaku na beto na Afrika.
Suor Silvia: Per me è anche importante vivere il carisma della mia Congregazione come è stato detto già dalla mia Madre Generale: diffondere l’amore misericordioso di Gesù. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono mpi mono kukotaka na ndonga yayi na mpila nde, bonso Mama Nkuluntu imene kutuba: mono mpi kupanza lutondo yina ya kieleka ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il messaggio che voglio dare ad ognuno di voi oggi … Père Sébastien Sasa: Ndinga to ve dibanza ya mono ikele kuzola kupesa beno bubu yayi ...
Suor Silvia: Il messaggio proprio del mio fondatore.... Père Sébastien Sasa: Ndinga kibeni ya mono ke zola kupesa, ikele ndinga kibeni yayi ya tata ya kugangaka ndonga na beto Eustache.
Suor Silvia: Che ognuno di voi... Père Sébastien Sasa: Nde mosi-mosi na kati na beno...
Suor Silvia: sia testimone nel mondo dell’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: yandi kukuma na kati ntoto yayi ya beto, temoin ya lutondo ya Kristu
Suor Silvia: dell’amore che porta l’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: lutondo yina, yo yela kibeni na kati na beno, lutondo yina ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il mio grande desiderio è che un giorno, io possa venire qui ... Père Sébastien Sasa: Dibanza ya nene ya mono ikele na yo ikele yayi, ntima tiya-tiya: nde mono kukwisa kwaku na Afrika, mono kwisa kuvanda diaka na ba mpangi na mono, na ba ngwashi, na ba nkaka na mono.
Suor Silvia: Conto sulla vostra preghiera Père Sébastien Sasa: Mono ikele kutula kivuvu na bisambu na beno. Beno sambila beto.
Suor Silvia: Grazie per tutto. Père Sébastien Sasa: Matondo sambu na yayi yonso.
Sébastien SASA NGANOMO BABISAYONE
Doctorant en Missiologie
Université Pontificale Urbanienne
ROME

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 47 Ebuna yandi vutulaka mono na munoko ya tempelo,+ mpi kuna mono monaka masa ke basika na nsi ya munoko ya tempelo mpi ke kulumuka na ndambu ya esti,+ sambu ntwala ya tempelo vandaka kutala na ndambu ya esti. Masa vandaka kukulumuka katuka na nsi ya ndambu ya diboko ya kitata ya tempelo, na sudi ya mesa-kimenga.2 Na nima yandi nataka mono na nganda na nzila ya kielo ya nordi+ mpi basisaka mono na nganda mpi na nziunga ya kielo ya nganda yina ke tala na ndambu ya esti,+ ebuna mono monaka masa ke kulumuka malembe-malembe katuka na ndambu ya diboko ya kitata.3 Ntangu muntu yina basikaka na ndambu ya esti ti nsinga ya kutesila na diboko na yandi,+ yandi tesaka maboko* 1 000 mpi songaka mono na kusabuka masa; masa sukaka mono na bitambi ya makulu.4 Ebuna yandi tesaka 1 000 ya nkaka mpi songaka mono na kusabuka masa, mpi yo sukaka mono na mabolongo.Yandi tesaka 1 000 ya nkaka mpi songaka mono na kusabuka, mpi masa sukaka mono na luketo.5 Ntangu yandi tesaka 1 000 ya nkaka, yo kumaka masa mingi yina mono lendaka ve kusabuka na makulu, sambu masa vandaka mudindu mingi kibeni na mpila nde yo lombaka nde muntu kukasa, masa mingi yina muntu lendaka ve kusabuka na makulu.6 Yandi yulaka mono nde: “Mwana ya muntu, keti nge me mona diambu yai?”Ebuna yandi songaka mono na kutambula mpi na kuvutuka na lweka ya masa.7 Ntangu mono vutukaka, mono monaka nde banti mingi kibeni vandaka na bandambu yonso zole ya lweka ya masa.+8 Ebuna yandi tubilaka mono nde: “Masa yai ke kulumuka na ndambu ya ntoto ya esti mpi ke landa kukulumuka tii na Araba*+ mpi ke bwa na nzadi-mungwa. Ntangu yo ta bwa na nzadi-mungwa,+ masa yina kele kuna ta beluka.9 Bimvuka ya bigangwa* ya ke zingaka ta kuka kuzinga konso kisika yina bamasa* ke kulumuka. Bambisi ta vanda mingi, sambu masa yai ta kulumuka kuna. Masa ya nzadi-mungwa ta beluka, mpi bima yonso ta zinga konso kisika yina masa yina ke kwenda.10 “Balobi-mbisi ta telama pene-pene na yo katuka na Ene-gedi+ tii na Ene-eglayimi, kisika yina ta vanda kisika ya kuyumisa babukondi. Bambisi mingi ya mutindu na mutindu ta vanda kuna, bonso bambisi ya Nzadi-Mungwa ya Nene.*+11 “Yo ta vanda ti bisika ya masa-masa ti bisika ya poto-poto, mpi bisika yai ta beluka ve. Bo ta yambula yo na mungwa.+12 “Banti ya mitindu yonso ya ke pesaka madia ta yela na balweka yonso zole ya masa. Matiti na yo ta yumaka ve; bambuma na yo mpi ta kondaka ve kubasika. Konso ngonda, yo ta butaka bambuma ya mpa, sambu masa na yo ke katukaka na kisika ya santu.+ Mbuma na yo ta vanda sambu na kudia mpi matiti na yo sambu na kubelula.”+13 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Yai kele teritware yina beno ta pesa bonso dikabu ya ntoto ya makanda 12 ya Izraele, mpi Yozefi ta vanda ti bitini zole.+14 Beno ta baka yo bonso dikabu mpi ta baka bitini kiteso mosi.* Mono diaka ndefi na kupesa insi yai na ba-nkaka na beno,+ mpi ntangu yai bo me pesa yo* na beno bonso dikabu.15 “Yai kele ndilu ya insi na ndambu ya nordi: Yo me katuka na Nzadi-Mungwa ya Nene, me luta na nzila ya Etloni,+ mpi me kwenda tii na Sedadi,+16 Amati, Berota,+ ti Sibrayimi,+ yina kele na kati-kati ya teritware ya Damasi ti teritware ya Amati, tii na Azare-atikoni, yina kele pene-pene ya ndilu ya Orani.+17 Yo yina ndilu ta katuka na nzadi-mungwa tii na Azare-enoni,+ na ndilu ya Damasi na nordi, mpi ndilu ya Amati.+ Yai kele ndilu ya nordi.18 “Ndambu ya esti kele na kati-kati ya Orani ti Damasi mpi na Yordani na kati-kati ya Gileadi+ ti insi ya Izraele. Beno fwete tesa kitamina yina ke yantika na ndilu yina tii na nzadi-mungwa ya esti.* Yai kele ndilu ya esti.19 “Ndilu ya sudi* ta yantika na Tamare tii na bamasa ya Meribati-kadeshi,+ tii na Muwanda* mpi tii na Nzadi-Mungwa ya Nene.+ Yai kele ndilu ya sudi.*20 “Na ndambu ya westi kele Nzadi-Mungwa ya Nene, katuka na ndilu tombuka tii na kisika yina ke talana ti Lebo-amati.*+ Yai kele ndilu ya westi.”21 “Beno fwete kabisa insi yai beno na beno, na kati ya makanda 12 ya Izraele.22 Beno fwete kabisa yo sambu yo vanda dikabu na kati na beno mpi na banzenza yina ke zingaka ti beno, bayina me butaka bana ntangu bo vandaka kuzinga na kati na beno; mpi bo ta vanda na meso na beno bonso bantu yina me butukaka kibeni bantu ya Izraele. Bo ta baka dikabu na kati ya makanda ya Izraele kumosi ti beno.23 Beno fwete pesa munzenza dikabu na teritware ya dikanda yina yandi ke zingaka,” Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.


text:
Kusambisa Ve na Kutadila Mambu Yina Ke Monana
“Beno bika kusambisa na kutadila mambu yina ke monana na meso, kansi beno sambisa ti lusambisu ya lunungu.”—YOANE 7:24.
1. Inki mambu Yezaya tubaka sambu na Yezu mpi sambu na nki yo ke pesa beto kikesa?
MAMBU yina Yezaya tubaka sambu na Yezu Kristu ke pesa beto kikesa mpi kivuvu. Yandi tubaka nde Yezu ta “sambisa ve na kutadila mambu yina ke monana na meso na yandi, yandi ta nganina mpi ve na kutadila mambu yina makutu na yandi ke wa” mpi “ta sambisa nsukami na mutindu ya mbote.” (Yezaya 11:3, 4) Sambu na nki bangogo yai ke pesa beto kikesa? Sambu beto ke zinga na nsi-ntoto yina bantu ke vandaka ti bangindu mingi ya mbi sambu na bantu ya nkaka mpi bo ke sambisaka bantu ya nkaka na kutadila mambu yina bo ke mona. Beto kele kibeni ti mfunu ya zuzi ya kukuka, Yezu, yina ta sambisa beto ve ata fioti na kutadila mambu yina ke monana!
2. Inki mambu Yezu lombaka beto na kusala mpi nki beto ta tubila na disolo yai?
2 Konso kilumbu, beto ke yindulaka mambu sambu na bantu ya nkaka. Ata mpidina, beto kele ve ya kukuka bonso Yezu, yo yina beto kele mpi ve ti bangindu ya kukuka. Mbala mingi beto ke tulaka dikebi na mambu yina beto ke mona. Kansi Yezu tubaka nde: “Beno bika kusambisa na kutadila mambu yina ke monana na meso, kansi beno sambisa ti lusambisu ya lunungu.” (Yoane 7:24) Yo yina Yezu ke zola nde beto landa mbandu na yandi ya kusambisa ve bantu ya nkaka na kutadila mutindu bo kele. Disolo yai ta tubila mambu tatu yina lenda soba bangindu na beto: mpusu ya nitu to insi, mbongo mpi mvula yina muntu kele ti yo. Na konso diambu, beto ta longuka mutindu ya kulemfukila Yezu mpi kusambisa ve bantu ya nkaka na kutadila mutindu bo kele.
KUSAMBISA VE NA KUTADILA MPUSU YA NITU TO INSI
3, 4. (a) Sambu na nki Piere sobaka mutindu na yandi ya kutadila Bantu ya Makanda? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.) (b) Inki kieleka ya mpa Yehowa longaka Piere?
3 Yindula mutindu ntumwa Piere kudiwaka ntangu bo songaka yandi na kukwenda na Sezarea, na nzo ya Korneye yina vandaka ve Muyuda! (Bisalu 10:17-29) Banda kileki, Piere zabaka nde Bantu ya Makanda vandaka mvindu. Kansi mambu ya nkaka yina salamaka na nima sobaka mabanza na yandi. Mu mbandu, mbona-meso yina Nzambi monisaka yandi. (Bisalu 10:9-16) Na mbona-meso yina, Piere monaka kima mosi bonso lele ya kufuluka ti bambisi ya mvindu ke katuka na zulu mpi ke kulumuka. Ebuna ndinga mosi tubilaka yandi mbala tatu nde: “Piere, telama, fwa yo mpi dia!” Kansi Piere buyaka mbala tatu. Konso mbala na nima ya kubuya, ndinga vandaka kusonga Piere nde: “Bika kubinga bima yina Nzambi me kumisaka bunkete nde bima ya mvindu.” Na nima ya mbona-meso, Piere bakisaka ve dilongi yina ndinga yina zolaka kulonga yandi. Ntangu fioti na nima, bantu yina Korneye tindaka kumaka. Mpeve santu twadisaka Piere na nzo ya Korneye, yo yina yandi kwendaka ti bantu yina Korneye tindaka.
4 Kana Piere tulaka dikebi na “mambu yina ke monana na meso,” yandi zolaka ve kukwenda na nzo ya Korneye. Bayuda vandaka ve kukwenda na banzo ya Bantu ya Makanda. Kansi sambu na nki Piere kwendaka na nzo ya Korneye? Ata yandi vandaka ti bangindu ya mbi sambu na Bantu ya Makanda, mbona-meso yina yandi monaka mpi lutwadisu ya mpeve santu sobaka mabanza na yandi. Na nima ya kuwidikila Korneye, Piere tubaka nde: “Ya kieleka, ntangu yai mono me bakisa kibeni nde Nzambi ke pona-ponaka ve, kansi na konso dikanda yandi ke ndimaka muntu yina ke tinaka yandi boma mpi ke salaka mambu ya mbote.” (Bisalu 10:34, 35) Piere sepelaka mingi ti kieleka yai ya mpa, na nima yo sadisaka Bakristu yonso. Inki mutindu?
5. (a) Inki Yehowa ke zolaka nde Bakristu yonso kubakisa? (b) Ata beto me zabaka kieleka, nki bangindu beto lenda vanda ti yo bantangu ya nkaka?
5 Yehowa sadilaka Piere sambu na kusadisa Bakristu yonso na kubakisa nde yandi ke pona-ponaka ve. Na meso ya Yehowa mpusu ya nitu, insi, dikanda, to ndinga kele mfunu ve. Kana beto ke wa Nzambi boma mpi ke sala mambu ya mbote, yandi ta ndima beto. (Bagalatia 3:26-28; Kusonga 7:9, 10) Ziku nge ke zabaka yo dezia. Kansi nki nge ta sala kana nge yelaka na insi to na dibuta yina bantu mingi vandaka kubakila bantu ya nkaka bangindu ya mbi? Ata nge lenda yindula nde nge ke pona-ponaka ve, keti nge lenda vanda mpi ti mwa bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka? Ata Piere sadisaka bantu na kubakisa nde Nzambi ke pona-ponaka ve, yandi vandaka kaka ti bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka. (Bagalatia 2:11-14) Yo yina, nki mutindu beto lenda lemfukila Yezu mpi kusambisa ve bantu ya nkaka na kutadila mutindu bo kele?
6. (a) Inki lenda sadisa beto na kuvanda ve ti bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka? (b) Mambu ya mpangi mosi yina vandaka ti mikumba sonikaka, monisaka nki sambu na yandi?
6 Sambu na kuzaba kana beto ke vandaka ti bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka, beto fwete kuditadila mbote-mbote. Beto fwete fwanisa bikalulu na beto ti mambu yina beto ke longuka na Ndinga ya Nzambi. (Nkunga 119:105) Sambu beto mosi lenda mona ve kana beto kele ti mwa bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka, beto lenda yula nduku mosi na kusonga beto kana yandi ke monaka nde beto kele ti mwa bangindu ya mutindu yina. (Bagalatia 2:11, 14) Beto lenda vanda ti bangindu yai kukonda kubakisa. Diambu yai kuminaka mpangi mosi yina vandaka ti mikumba na dibundu. Yandi sonikaka disolo ya luzingu ya mpangi bakala mosi ti nkento na yandi yina salaka mingi na kisalu ya ntangu yonso. Bakala kele muntu ya dikanda mosi yina bantu mingi vandaka kumona mpamba. Mpangi yina vandaka ti mikumba sonikaka mambu mingi ya mbote sambu na mpangi bakala yina, kansi yandi yikaka nde: “Ata yandi vandaka na dikanda yina, bikalulu mpi mutindu na yandi ya kuzinga sadisaka bantu ya nkaka na kubakisa nde kuvanda na dikanda yina ke tendula ve kuvanda mvindu, kukonda mfunu, to kuvanda ti bikalulu ya bantu mingi ya dikanda yina.” Mambu yai ke longa beto nki? Ata beto kele ti mikumba na dibundu ya Yehowa, beto fwete kuditadila mbote mpi kundima lusadisu ya bampangi sambu na kuzaba kana beto kele kaka ti mwa bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka. Inki mambu ya nkaka beto fwete sala?
7. Inki mutindu beto lenda monisa nde ‘beto me kangula kibeni ntima na beto’?
7 Kana ‘beto me kangula kibeni ntima na beto,’ beto ta zola bantu ya nkaka na kisika ya kuvanda ti bangindu ya mbi sambu na bo. (2 Bakorinto 6:11-13) Keti nge ke zolaka kukangama kaka ti bantu ya mpusu ya nitu, insi, to ndinga na nge? Kana mpidina, sosa mpi kukangama ti bantu ya nkaka. Nge lenda samuna ti bampangi ya kuswaswana. To nge lenda binga bo na nzo na nge sambu na kudia to kulutisa ntangu. (Bisalu 16:14, 15) Mpidina, ntima na nge ta fuluka ti zola mpi nge ta vanda diaka ve ti bangindu ya mbi sambu na bantu ya nkaka. Bika beto tubila mutindu ya nkaka yina beto lenda “sambisa na kutadila mambu yina ke monana na meso.”
KUSAMBISA VE NA KUTADILA KIMVWAMA TO KINSUKAMI
8. Inki dilongi beto lenda baka na Levi 19:15 na yina me tala mutindu na beto ya kutadila bamvwama to bansukami?
8 Kimvwama to kinsukami ya bantu lenda soba mutindu na beto ya kutadila bo. Levi 19:15 ke tuba nde: “[Nge] fwete sala ve mambu kukonda lunungu ntangu [nge] ke sambisa. Nge fwete monisa ve kupona-pona sambu na nsukami to zola ya mingi sambu na mvwama. Nge fwete sambisa nkweno na nge ti lunungu.” Inki mutindu kimvwama to kinsukami ya muntu lenda soba mutindu na beto ya kutadila yandi?
9. Inki mambu Salomo sonikaka mpi yo ke longa beto nki?
9 Na nsadisa ya mpeve santu Salomo sonikaka nde: “Bantu yonso ke mengaka nsukami, ata nkweno na yandi, kansi mvwama ke vandaka ti banduku mingi.” (Bingana 14:20) Kingana yai ke longa beto nki? Kana beto keba ve, beto lenda ta kinduku kaka ti bampangi yina kele bamvwama kansi ve bayina kele bansukami. Sambu na nki kusambisa bantu na kutadila bima yina bo kele na yo kele kigonsa?
10. Na nki mambu Yakobo kebisaka Bakristu ya mvu-nkama ya ntete?
10 Kana beto ke sambisa bampangi na kutadila kimvwama to kinsukami na bo, nkabwana lenda kota na dibundu. Mambu yai salamaka na mabundu ya nkaka na mvu-nkama ya ntete, yo yina Yakobo kebisaka bampangi ya mabundu yina. (Tanga Yakobo 2:1-4.) Beto fwete sala ve mambu yina ta kabula bampangi. Inki lenda sadisa beto na kusambisa ve bantu na kutadila bima yina bo kele na yo?
11. Keti kinduku ya muntu ti Yehowa me simbama na bima ya kinsuni? Tendula.
11 Beto fwete tadila bampangi mutindu Yehowa ke tadilaka bo. Yehowa ke bakaka ve muntu na mbalu sambu yandi kele mvwama to nsukami. Kinduku na beto ti Yehowa ke tadila ve ata fioti mbongo to bima na beto ya kinsuni. Ya kieleka, Yezu tubaka nde “yo ta vanda mpasi sambu mvwama kukota na Kimfumu ya zulu” kansi yandi tubaka ve nde bamvwama ta kota ve na Kimfumu ya zulu. (Matayo 19:23) Yezu tubaka diaka nde: “Kiese na beno bansukami, sambu Kimfumu ya Nzambi kele ya beno.” (Luka 6:20) Kansi yo ke tendula ve nde bansukami yonso ta widikila Yezu mpi ta baka balusakumunu kuluta bantu ya nkaka. Bansukami mingi landaka ve Yezu. Kima ya mfunu kele nde, beto fwete yindula ve nde kinduku ya muntu ti Yehowa kele sambu na bima ya kinsuni yina yandi kele na yo.
12. Inki Biblia ke longaka bamvwama mpi bansukami?
12 Bansadi ya Yehowa ya nkaka kele bamvwama mpi bankaka kele bansukami. Kansi bo yonso ke zolaka Yehowa mpi ke sadilaka yandi na ntima ya mvimba. Biblia ke tubilaka bantu yina kele bamvwama “na kutula ve kivuvu na bo na bimvwama ya ke zingaka mingi ve, kansi na Nzambi.” (Tanga 1 Timoteo 6:17-19.) Diaka Ndinga ya Nzambi ke kebisa bansadi yonso ya Yehowa, yo vanda bamvwama to bansukami nde zola ya mbongo kele kigonsa. (1 Timoteo 6:9, 10) Kana beto ke tadila bampangi na beto mutindu Yehowa ke tadilaka bo, beto ta sambisa bo ve na kutadila bima yina bo kele na yo to yina bo kele na yo ve. Keti beto fwete sambisa bantu na kutadila bamvula na bo? Keti yo kele mutindu ya mbote ya kusambisa bantu ya nkaka?
KUSAMBISA VE NA KUTADILA BAMVULA YA MUNTU
13. Inki Biblia ke longa beto na yina me tala kuzitisa bambuta?
13 Mbala mingi Biblia ke tubaka nde beto fwete zitisa bambuta. Levi 19:32 ke tuba nde: “Nge fwete telama na ntwala ya nsuki ya mpembe, nge fwete pesa mununu lukumu, mpi nge fwete wa Nzambi na nge boma.” Bingana 16:31 ke yika nde: “Nsuki ya mpembe kele mpu ya kimfumu ya kitoko kana yo kele na nzila ya lunungu.” Polo songaka Timoteo na kunganina ve bambuta-bantu kansi na kusadila bo mambu bonso batata. (1 Timoteo 5:1, 2) Ata Timoteo vandaka ti mikumba, yandi vandaka kuwila bampangi ya bambuta mawa mpi kuzitisa bo.
14. Inki ntangu beto lenda sungika mbuta-muntu?
14 Inki beto ta sala kana mbuta mosi me sala disumu na luzolo yonso to ke pusa bantu na kusala diambu mosi yina ke sepedisa ve Yehowa? Yehowa ke pesaka ndola na muntu yina me sala disumu na luzolo yonso, ata yandi kele mbuta mpi bantu ke zitisaka yandi. Tala munsiku yai ya kele na Yezaya 65:20: “Bo ta singa nsumuki, ata yandi kele ti bamvula nkama.” Munsiku yai kele mpi na mbona meso ya Ezekiele. (Ezekiele 9:5-7) Kima ya kuluta mfunu kele nde, beto ke zitisaka Yehowa, Mbuta ya Bilumbu. (Daniele 7:9, 10, 13, 14) Kana beto ke zitisa yandi, yandi ta pesa beto kikesa yina beto kele na yo mfunu sambu na kusungika muntu yina kele na mfunu ya lusadisu, ata yandi kele mbuta.—Bagalatia 6:1.
15. Mbandu ya Polo mpi ya Yezu ke longa beto nki na yina me tala kuzitisa baleke?
15 Inki beto ta sala kana mpangi yango kele leke? Keti yo ke tendula nde beto fwete zitisa yandi ve? Mpidina ve. Polo sonikilaka Timoteo nde: “Kubika ve nde muntu kuvweza kileke na nge, kansi kuma mbandu sambu na bantu ya kwikama na kutuba, na bikalulu, na zola, na lukwikilu, mpi na bikalulu ya bunkete.” (1 Timoteo 4:12) Ntangu Polo sonikaka mambu yai, ziku Timoteo vandaka ti bamvula 30, ata mpidina Polo pesaka yandi mikumba ya nene kibeni. Diambu yai ke longa beto nki? Beto fwete sambisa ve baleke na kutadila bamvula na bo. Yindula mambu yonso yina Yezu salaka ntangu yandi vandaka kaka ti bamvula 33!
16, 17. (a) Inki ke sadisaka bankuluntu na kuzaba nde mpangi mosi me fwana na kukuma nsadi ya kisalu to nkuluntu? (b) Inki mutindu bangindu na beto mosi to ya bisika yina beto ke zingaka lenda wakana ve ti mambu yina Biblia ke tubaka?
16 Na bisika ya nkaka, bantu ke zitisaka ve baleke. Yo yina, bankuluntu ya nkaka ke ndimaka ve nde baleke kukuma bansadi ya kisalu to bankuluntu, ata bo me fwana na kubaka mikumba. Kansi Biblia ke tubaka ve bamvula yina muntu fwete vanda na yo sambu na kukuma nsadi ya kisalu to nkuluntu. (1 Timoteo 3:1-10, 12, 13; Tito 1:5-9) Kana nkuluntu mosi ke zitisa ve mambu yai sambu yandi ke landa bangindu ya kisika yina yandi ke zingaka, pana yandi ke zitisa ve Ndinga ya Nzambi. Bankuluntu fwete sambisa ve baleke na kutadila bangindu na bo mosi to ya bisika yina bo ke zingaka, kansi bo fwete sala yo na kutadila minsiku ya Biblia.—2 Timoteo 3:16, 17.
17 Kana bankuluntu ke zitisa ve mambu yina Biblia ke tubaka na yina me tala kupona bansadi ya kisalu to bankuluntu, bo lenda lembisa bampangi yina me fwana na kubaka mikumba. Na insi mosi, nsadi mosi ya kisalu vandaka kulungisa mbote mikumba ya nene mpi bankuluntu ndimaka nde yandi me fwana na kukuma nkuluntu. Kansi, bankuluntu ya nkaka ya bambuta tubaka nde yandi kele leke, yo yina bo buyaka nde yandi kuma nkuluntu. Diambu ya mawa kele nde, mpangi yina kumaka ve nkuluntu sambu bankuluntu tadilaka bamvula na yandi. Yo ke monana nde mabanza ya mutindu yai kele na bansi mingi. Diambu ya mfunu kele nde beto fwete tula ntima na Biblia, kansi ve na bansiku na beto mosi to ya bisika yina beto ke zingaka. Mpidina, beto ta lemfukila Yezu mpi ta sambisa ve bantu na kutadila mutindu bo kele.
SAMBISA NA MUTINDU YA MBOTE
18, 19. Inki ta sadisa beto na kutadila bampangi na beto mutindu Yehowa ke tadilaka bo?
18 Beto kele bantu ya kukonda kukuka, kansi beto lenda tadila bantu ya nkaka ti bangindu ya mbote mutindu Yehowa ke tadilaka bo. (Bisalu 10:34, 35) Yo yina beto fwete tulaka dikebi ntangu yonso na malongi ya Ndinga ya Nzambi. Kana beto ke sadila yo, yo ta monisa nde beto ke lemfuka na nsiku ya Yezu ya kuyambula “kusambisa na kutadila mambu yina ke monana na meso.”—Yoane 7:24.
19 Kubika fioti Ntotila na beto Yezu Kristu ta sambisa bantu yonso. Yandi ta sambisa na kutadila minsiku ya lunungu ya Nzambi, kansi ve na mambu yina yandi ke mona to ke wa. (Yezaya 11:3, 4) Ya kieleka, beto ke vingila na kiese yonso ntangu yina!


text:
Bana iya yina Yakobi butaka ti Lea: Rubeni, Simeoni, Levi, mpi Yuda (30-35)
29 Na nima, Yakobi vutukilaka nzietelo na yandi mpi kwendaka na insi ya bantu ya Esti.2 Yandi monaka dibulu mosi ya masa na nseke mpi bimvuka tatu ya mameme vandaka me lala pene-pene na yo, sambu bo vandaka kunwisa bimvuka ya mameme masa na dibulu yina. Ditadi mosi ya nene vandaka na munoko ya dibulu yina.3 Ntangu bimvuka yonso ya bitwisi vandaka kuvukana pana, bo vandaka kukatula ditadi na munoko ya dibulu, mpi bo vandaka kunwisa bitwisi, na nima bo vandaka kuvutula ditadi na kisika na yo na munoko ya dibulu yina.4 Ebuna Yakobi tubilaka bo nde: “Bampangi na mono, beno me katuka na wapi?” bo tubaka nde: “Beto me katuka na Arani.”+5 Yandi tubilaka bo nde: “Keti beno me zaba Labani+ mutekolo ya Nahore?”+ bo tubaka nde: “Beto me zaba yandi.”6 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Keti yandi kele mbote?” Bo vutulaka nde: “Yandi kele mbote. Tala mwana na yandi ya nkento Rashele+ ke kwisa ti mameme!”7 Ebuna yandi tubaka nde: “Beto kele ntete na kati-kati ya kilumbu. Yo kele ve ntangu ya kuvukisa bitwisi. Beno nwisa mameme, na nima beno kwenda kudisa yo.”8 Bo tubaka nde: “Beto kele ve na nswa ya kusala mutindu yina tii kuna bimvuka yonso ta vukana, ebuna bo ta katula ditadi na munoko ya dibulu. Na ntangu yina, beto ta nwisa mameme masa.”9 Ntangu yandi vandaka kaka kusolula ti bo, Rashele kwisaka ti mameme ya tata na yandi, sambu yandi vandaka ngungudi.10 Ntangu Yakobi monaka Rashele mwana ya Labani mpangi ya mama na yandi, mpi mameme ya Labani, Yakobi pusanaka na mbala mosi mpi katulaka ditadi na munoko ya dibulu mpi nwisaka mameme ya Labani mpangi ya mama na yandi masa.11 Ebuna Yakobi pesaka Rashele beze, tombulaka ndinga, mpi yantikaka kudila.12 Na nima, Yakobi yantikaka kusonga Rashele nde yandi kele mpangi ya tata na yandi mpi nde yandi kele mwana ya Rebeka. Ebuna Rashele kwendaka ntinu mpi songaka tata na yandi.13 Ntangu Labani+ waka nsangu ya Yakobi mwana ya mpangi na yandi ya nkento, yandi bakaka ntinu sambu na kukutana ti yandi. Yandi yambaka yandi, pesaka yandi beze, mpi nataka yandi na nzo na yandi. Mpi yandi yantikaka kutela Labani mambu yina yonso.14 Labani tubilaka yandi nde: “Nge kele kibeni mpangi na mono ya menga.”* Yo yina yandi bikalaka ti yandi ngonda ya mvimba.15 Ebuna Labani tubilaka Yakobi nde: “Keti nge fwete sadila mono ya mpamba kaka sambu nge kele mpangi na mono?+ Songa mono, inki mono fwete futa nge?”+16 Labani vandaka ti bana-bankento zole. Zina ya mbuta Lea, mpi zina ya leke Rashele.+17 Meso ya Lea vandaka kusema ve, kansi Rashele kumaka nkento ya kitoko mingi.18 Yakobi vandaka kuzola Rashele, yo yina yandi tubaka nde: “Mono me ndima kusadila nge bamvula nsambwadi sambu na mwana na nge ya leke Rashele.”+19 Ebuna Labani tubaka nde: “Yo kele mbote nde mono pesa nge yandi na kisika ya kupesa yandi na bakala ya nkaka. Landa kuzinga ti mono.”20 Ebuna Yakobi salaka bamvula nsambwadi sambu na Rashele,+ kansi na meso na yandi yo vandaka bonso mwa bilumbu fioti sambu na zola na yandi sambu na Rashele.21 Ebuna Yakobi tubilaka Labani nde: “Pesa mono nkento na mono sambu bilumbu na mono me lunga, mpi bika mono vukisa nitu ti yandi.”22 Na nima Labani vukisaka bantu yonso ya kisika yina mpi salaka nkinsi.23 Kansi na mpimpa yina, yandi bakaka mwana na yandi ya nkento Lea mpi nataka yandi na Yakobi sambu yandi vukisa nitu ti yandi.24 Labani pesaka mpi nsadi na yandi ya nkento Zilpa na mwana na yandi Lea, bonso nsadi.+25 Na suka Yakobi monaka nde yo vandaka Lea! Yo yina, yandi tubilaka Labani nde: “Inki nge me sala mono? Keti mono sadilaka nge ve sambu na Rashele? Sambu na nki nge me kusa mono?”+26 Labani tubaka nde: “Yo kele ve kikalulu na beto na kupesa leke na ntwala ya mwana ya ntete.27 Lutisa mposo ya mvimba ti nkento yai. Na nima mono ta pesa nge mpi nkento yai ya nkaka na nima ya kusadila mono diaka bamvula nsambwadi.”+28 Yakobi salaka mutindu yina mpi yandi lutisaka mposo ti nkento yina, na nima Labani pesaka yandi Rashele, mwana na yandi ya nkento, sambu yandi kuma nkento na yandi.29 Diaka, Labani pesaka nsadi na yandi ya nkento Bila+ na mwana na yandi Rashele bonso nsadi na yandi.+30 Ebuna Yakobi vukisaka mpi nitu ti Rashele, mpi yandi zolaka Rashele mingi kuluta Lea, ebuna yandi sadilaka Labani bamvula nsambwadi ya nkaka.+31 Ntangu Yehowa monaka nde Yakobi vandaka kuzola ve* Lea, yandi sadisaka yandi na kubaka divumu,*+ kansi Rashele vandaka mukobo.+32 Lea bakaka divumu, butaka mwana-bakala, mpi pesaka yandi zina Rubeni,*+ sambu yandi tubaka nde: “Yo kele sambu Yehowa me tala mpasi na mono,+ sambu ntangu yai bakala na mono ta yantika kuzola mono.”33 Yandi bakaka diaka divumu, butaka mwana-bakala, mpi tubaka nde: “Yo kele sambu Yehowa me wa, sambu bo vandaka kuzola mono ve, yo yina yandi me pesa mono mwana yai mpi.” Ebuna yandi pesaka yandi zina Simeoni.*+34 Yandi bakaka diaka divumu, butaka mwana-bakala, mpi tubaka nde: “Ntangu yai bakala na mono ta vukana ti mono, sambu mono me butila yandi bana-babakala tatu.” Yo yina, yandi pesaka yandi zina Levi.*+35 Yandi bakaka diaka divumu ya nkaka, mpi butaka mwana-bakala, mpi tubaka nde: “Ntangu yai mono ta kumisa Yehowa.” Yo yina yandi pesaka yandi zina Yuda.*+ Na nima, yandi yambulaka kubuta.


text:
DILONGI YA 4
Yezu Kristu Kele Nani?
1. Luzingu ya Yezu kuyantikaka nki mutindu?
Na kuswaswana ti bantu yonso yankaka, Yezu zingaka na zulu bonso kigangwa ya kimpeve na ntwala ya kubutuka na ntoto. (Yoane 8:23) Yezu vandaka kigangwa ya ntete ya Nzambi mpi yandi sadisaka Nzambi na kuganga bima yonso yankaka. Yandi kele kigangwa mosi kaka yina Yehowa kugangaka na maboko na yandi mosi, mpi yo yina Biblia kebingaka yandi ‘Mwana mosi kaka ya kubutuka’ ya Nzambi. (Yoane 1:14) Yezu kusalaka bonso Kinati-Ndinga ya Nzambi, yo yina Biblia kebingaka yandi mpi “Ndinga.”
2. Sambu na nki Yezu kukwisaka na ntoto?
Nzambi kutindaka Mwana na yandi na ntoto na kutulaka luzingu na yandi na divumu ya mwense mosi ya Muyuda na zina ya Maria. Yo yina Yezu vandaka ve ti tata ya kinsuni. (Luka 1:30-35) Yezu kwisaka na ntoto (1) sambu na kulonga kyeleka ya metala Nzambi, (2) sambu na kupesa mbandu na yina metala kusala luzolo ya Nzambi ata ntangu beto ke na mpasi, mpi (3) sambu na kupesa luzingu na yandi ya kukuka bonso nkudulu.
3. Sambu na nki beto kele na mfunu ya nkudulu?
Nkudulu kele ntalu yina bo kefutaka sambu na kugulusa muntu mosi na kigonsa ya lufwa. (Kubasika 21:29, 30) Lufwa mpi kimununu vandaka ve na lukanu ya Nzambi sambu na bantu. Inki mutindu beto mezaba yo? Nzambi songaka Adami, muntu ya ntete nde kana yandi sala dyambu yina Biblia kebingaka ‘disumu,’ yandi tafwa. Yo yina, kana Adami kusalaka ve disumu, yandi zolaka kufwa ve. (Kuyantika 2:16, 17; 5:5) Na kutadila Biblia, lufwa “me kotaka” na ntoto ya mvimba na nzila ya Adami. Yo yina, Adami mebikilaka bana na yandi yonso disumu mpi ndola na yo lufwa. Beto kele na mfunu ya nkudulu sambu yo katula beto na ndola ya lufwa yina beto mebakaka na Adami.
Nani lendaka kufuta nkudulu sambu na kukatula beto na lufwa? Ntangu beto kefwaka, beto kefutaka kaka ndola ya masumu na beto mosi. Ata muntu mosi ve ya kukonda kukuka lenda futa ndola ya masumu ya bantu yankaka.
4. Sambu na nki Yezu kufwaka?
Na kuswaswana ti beto, Yezu vandaka muntu ya kukuka. Yo yina, yandi fwaka ve sambu na masumu na yandi—yandi salaka ata disumu mosi ve. Kansi yandi fwaka sambu na masumu ya bantu yankaka. Nzambi monisaka zola na yandi ya kuluta nene sambu na bantu ntangu yandi tindaka Mwana na yandi na kufwa sambu na beto. Yezu mpi kumonisaka zola sambu na beto mutindu yandi lemfukilaka Tata na yandi mpi kupesaka luzingu na yandi sambu na masumu na beto.
5. Inki Yezu kesala ntangu yai?
Ntangu Yezu vandaka na ntoto, yandi belulaka bambefo, futumunaka bafwa, mpi kugulusaka bantu yina vandaka na mpasi. Mpidina yandi monisaka mambu yina yandi tasala na makwisa sambu na bantu yonso ya bulemfu. (Matayo 15:30, 31; Yoane 5:28) Na nima ya lufwa ya Yezu, Nzambi futumunaka yandi na nitu ya kimpeve. (1 Piere 3:18) Na nima, Yezu kuvingilaka na diboko ya kitata ya Nzambi tii ntangu Yehowa pesaka yandi kiyeka ya kuyala bonso Ntotila na ntoto ya mvimba. (Baebreo 10:12, 13) Ntangu yai Yezu ke na kuyala bonso Ntotila na zulu, mpi balongoki na yandi ke na kulonga nsangu yai ya mbote na nsi-ntoto ya mvimba.
Kubika fyoti, Yezu tasadila kiyeka na yandi bonso Ntotila sambu na kumanisa bampasi yonso mpi kufwa bantu yina kele na kisina na yo. Bantu yonso yina kemonisa lukwikilu na Yezu na kulemfukilaka yandi tazinga na paladisu ya ntoto.


text: 46 Yo yina, Izraele bakaka bima na yandi yonso* mpi kwendaka. Ntangu yandi kumaka na Bere-sheba,+ yandi pesaka Nzambi ya tata na yandi Izaki+ bimenga.2 Ebuna Nzambi tubilaka Izraele na mbona-meso na mpimpa nde: “Yakobi, Yakobi!” mpi yandi tubaka nde: “Mono yandi yai!”3 Yandi tubaka nde: “Mono kele Nzambi ya kieleka, Nzambi ya tata na nge.+ Kuwa boma ve na kukwenda na Ezipte, sambu kuna mono ta kumisa nge dikanda ya nene.+4 Mono mosi ta kulumuka ti nge na Ezipte, mono mosi mpi ta katula nge kuna mpi ta kwisa kuvutula nge,+ mpi Yozefi ta tula diboko na yandi na meso na nge.”*+5 Na nima, Yakobi katukaka na Bere-sheba, mpi bana ya Izraele nataka tata na bo Yakobi, bana na bo, mpi bankento na bo na bapusu-pusu yina Farao tindaka sambu na kunata yandi.6 Bo nataka bitwisi na bo ti bima na bo yina bo bakaka na insi ya Kanana. Ebuna bo kumaka na Ezipte, Yakobi ti bana na yandi yonso kumosi ti yandi.7 Yandi kwendaka na Ezipte kumosi ti bana na yandi ya babakala mpi bantekolo na yandi ya babakala, bana na yandi ya bankento mpi bantekolo na yandi ya bankento—bana na yandi yonso.8 Yai bazina ya bana ya Izraele yina kotaka na Ezipte,+ Yakobi ti bana na yandi: mwana ya ntete ya Yakobi vandaka Rubeni.+9 Bana ya Rubeni bo yai: Anoki, Palu, Esroni, mpi Karmi.+10 Bana ya Simeoni+ bo yai: Yemuele, Yamini, Ohadi, Yakini, Sohare, mpi Shaule+ mwana ya nkento mosi ya Kanana11 Bana ya Levi+ bo yai: Gershoni, Kohati, mpi Merari.+12 Bana ya Yuda+ bo yai: Ere, Onani, Shela,+ Peresi,+ mpi Zera.+ Kansi, Ere ti Onani fwaka na insi ya Kanana.+Bana ya Peresi bo yai: Esroni mpi Amule.+13 Bana ya Isakare bo yai: Tola, Puva, Yobe, mpi Shimroni.+14 Bana ya Zebuloni+ bo yai: Seredi, Eloni, mpi Yaleele.+15 Bayai bana ya Lea, yina yandi butilaka Yakobi na Padani-arami, kumosi ti mwana na yandi ya nkento Dina.+ Bana na yandi yonso ya babakala mpi ya bankento* vandaka 33.16 Bana ya Gadi+ bo yai: Sifioni, Agi, Shuni, Esboni, Eri, Arodi, mpi Areli.+17 Bana ya Asere+ bo yai: Yimna, Yishva, Yishvi, ti Beria, mpi mpangi na bo ya nkento vandaka Sera.Bana ya Beria bo yai: Hebere mpi Malkiele.+18 Bayai bana ya Zilpa,+ yina Labani pesaka mwana na yandi Lea. Yandi butilaka Yakobi bana yina: bantu* 16 na kimvuka.19 Bana ya Rashele, nkento ya Yakobi, bo yai: Yozefi+ mpi Benyamini.+20 Yozefi butaka Manase +mpi Efrayimi+ na insi ya Ezipte, bana yina Asenati+ mwana ya Potifera nganga-nzambi ya Oni* butilaka yandi.21 Bana ya Benyamini+ bo yai: Bela, Bekere, Ashbele, Gera,+ Namani, Ehi, Roshi, Mupimi, Upimi,+ mpi Ardi.+22 Bayai bana ya Rashele yina Yakobi butaka: bantu* 14 na kimvuka.23 Mwana* ya Dani+ vandaka Ushimi.+24 Bana ya Naftali+ bo yai: Yaseele, Guni, Yesere, mpi Shilemi.+25 Bayai bana ya Bila, yina Labani pesaka mwana na yandi Rashele. Yandi butilaka Yakobi bana yina: bantu* nsambwadi na kimvuka.26 Bana* yonso ya Yakobi yina kotaka na Ezipte ti yandi, katula bankento ya bana na yandi, vandaka 66.+27 Bana-babakala ya Yozefi yina yandi butaka na Ezipte vandaka zole.* Bantu* yonso ya nzo ya Yakobi yina kotaka na Ezipte vandaka 70.+28 Yakobi tindaka Yuda+ na ntwala sambu na kuzabisa Yozefi nde yandi vandaka kukwisa na Goshene. Ntangu bo kotaka na insi ya Goshene,+29 Yozefi lombaka bantu na kuyidika pusu-pusu na yandi ebuna yandi tombukaka sambu na kukutana ti tata na yandi Izraele na Goshene. Ntangu yandi kudimonisaka na yandi, yandi yambaka yandi* na mbala mosi mpi dilaka mwa ntangu.*30 Ebuna Izraele tubilaka Yozefi nde: “Ntangu yai mono lenda fwa; mono me mona luse na nge mpi mono me zaba nde nge kele kaka na luzingu.”31 Ebuna Yozefi tubilaka bampangi na yandi mpi bantu ya nzo ya tata na yandi nde: “Bika mono tombuka sambu na kupesa Farao+ nsangu, mpi kusonga yandi nde, ‘Bampangi na mono mpi bantu ya nzo ya tata na mono yina vandaka na insi ya Kanana me kwisa awa na mono.+32 Bo kele bangungudi,+ bo ke sansaka bitwisi,+ mpi bo me nata mameme na bo, bangombe na bo, mpi bima na bo yonso.’+33 Ntangu Farao ta binga beno mpi ta yula beno nde, ‘Inki kisalu beno ke salaka?’34 Beno fwete tuba nde, ‘Bansadi na nge ke sansaka bitwisi yantika kileke na beto tii bubu, beto ti ba-nkaka na beto,’+ sambu beno zinga na insi ya Goshene,+ sambu konso nkengidi ya mameme kele nzanzi na meso ya bantu ya Ezipte.”+


text:
18 Ntangu Davidi manisaka kusolula ti Saule, Yonatani+ ti Davidi kumaka banduku ya ngolo,* mpi Yonatani kumaka kuzola Davidi bonso yandi mosi.*+2 Katuka kilumbu yina, Saule bakaka Davidi na kisalu na yandi, mpi yandi pesaka ve Davidi nzila ya kuvutuka na nzo ya tata na yandi.+3 Ebuna Yonatani ti Davidi salaka kuwakana,+ sambu Yonatani vandaka kuzola Davidi bonso yandi mosi.*+4 Yonatani katulaka kazaka ya kukonda maboko yina yandi lwataka mpi pesaka yo Davidi, kumosi ti lele na yandi, mbele na yandi ya bitumba, munduki na yandi ya tolo-tolo, mpi mukaba na yandi.5 Davidi yantikaka kukwenda na bitumba mpi yandi vandaka kununga*+ konso kisika yina Saule vandaka kutinda yandi. Yo yina Saule tulaka yandi mfumu ya bantu ya bitumba,+ ebuna bantu yonso mpi bansadi ya Saule waka kiese na diambu yai.6 Ntangu Davidi ti basoda ya nkaka vandaka kuvutuka na nima ya kufwa bantu ya Filistia, bankento vandaka kubasika na bambanza yonso ya Izraele sambu na kukutana ti ntotila Saule, ti nkunga+ mpi makinu, ti bangoma ya fioti,+ na kiese mpi ti bakidare ya fioti.7 Bankento yina vandaka kuyangalala vandaka kuyimba nde:“Saule me fwa mafunda ya bambeni,Mpi Davidi me fwa makumi ya mafunda ya bambeni.”+8 Saule waka makasi mingi,+ mpi nkunga yina pesaka yandi ve kiese, sambu yandi tubaka nde: “Bo me pesa Davidi makumi ya mafunda, kansi bo me pesa mono mafunda. Yo me bikala kaka bo pesa yandi kimfumu!”+9 Katuka kilumbu yina, Saule vandaka kutala Davidi ntangu yonso na disu ya mbi.10 Kilumbu yina landaka, mpeve ya mbi yina katukaka na Nzambi kotilaka Saule,+ ebuna yandi yantikaka kusala mambu na mutindu ya kuyituka* na kati ya nzo, mpi Davidi vandaka kubula miziki ti kidare+ mutindu yandi vandaka kusala ntete. Saule vandaka ti dikonga na diboko na yandi,+11 ebuna Saule losaka dikonga+ mpi kuditubilaka nde: ‘Mono ta kangisa Davidi na kibaka!’ Kansi Davidi tinaka yandi mbala zole.12 Ebuna Saule vandaka kuwa Davidi boma sambu Yehowa vandaka ti yandi,+ kansi yandi vandaka diaka ve ti Saule.+13 Yo yina Saule katulaka Davidi na ntwala na yandi mpi tulaka yandi mfumu ya bantu funda, mpi Davidi vandaka kutwadisa basoda na bitumba.*+14 Davidi vandaka kaka kununga na*+ mambu yonso ya yandi vandaka kusala, mpi Yehowa vandaka ti yandi.+15 Ntangu Saule monaka nde Davidi vandaka kununga mingi, Saule kumaka kuwa yandi boma.16 Kansi Izraele ya mvimba mpi Yuda vandaka kuzola Davidi, sambu yandi vandaka kutwadisa bo na bitumba na bo.17 Na nima Saule tubilaka Davidi nde: “Mwana na mono ya nkento ya mbuta Merabi+ yandi yai. Mono ta pesa nge yandi sambu yandi kuma nkento na nge.+ Kansi, nge fwete landa kumonisa kikesa sambu na mono mpi kunwana bitumba ya Yehowa.”+ Sambu Saule kuditubilaka nde: ‘Bika nde diboko na mono kufwa yandi ve. Bika nde maboko ya bantu ya Filistia kufwa yandi.’+18 Ebuna Davidi tubilaka Saule nde: “Mono kele nani, mpi bampangi na mono, ti dibuta ya tata na mono kele banani na Izraele, sambu mono kuma bokilo ya ntotila?”+19 Kansi, ntangu bo zolaka kupesa Merabi, mwana ya Saule, na Davidi, bo pesaka yandi dezia na Adriele+ muntu ya Mehola sambu yandi kwela yandi.20 Kansi Mikale,+ mwana ya Saule, vandaka kuzola Davidi, ebuna bo zabisaka Saule diambu yina, mpi yo pesaka yandi kiese.21 Yo yina Saule tubaka nde: “Mono ta pesa yandi Mikale sambu yandi vanda bonso mutambu sambu na yandi, sambu diboko ya bantu ya Filistia kufwa yandi.”+ Ebuna Saule tubilaka Davidi na mbala ya zole nde: “Nge ta sala kuwakana ya makwela ti mono* bubu yai.”22 Na nima, Saule songaka bansadi na yandi nde: “Beno solula ti Davidi na kinsweki mpi beno tuba nde, ‘Tala! Ntotila ke wa kiese sambu na nge mpi bansadi na yandi yonso ke zola nge mingi. Yo yina sala kuwakana ya makwela ti ntotila.’”23 Ntangu bansadi ya Saule songaka Davidi mambu yina, Davidi tubaka nde: “Keti beno ke mona nde kusala kuwakana ya makwela ti ntotila kele diambu ya fioti, na ntangu mono kele nsukami mpi muntu ya mpamba?”+24 Ebuna bansadi ya Saule songaka Saule nde: “Yai mambu ya Davidi me tuba.”25 Yo yina Saule tubaka nde: “Beno ta tubila Davidi nde, ‘Ntotila ke zola ve mbongo ya makwela,+ kansi yandi ke zola bampusu ya kibakala 100+ ya bantu ya Filistia, sambu na kuvutula mbi na bambeni ya ntotila.’” Sambu Saule vandaka kukana nde Davidi kufwa na maboko ya bantu ya Filistia.26 Bansadi na yandi kwisaka kuzabisa Davidi mambu yina, ebuna yo pesaka Davidi kiese na kusala kuwakana ya makwela ti ntotila.+ Na ntwala ya ntangu yina bo pesaka yandi,27 Davidi kwendaka ti bantu na yandi mpi bo fwaka babakala ya Filistia 200, ebuna Davidi natilaka ntotila bampusu yonso ya kibakala na bo, sambu yandi sala kuwakana ya makwela ti ntotila. Yo yina, Saule pesaka yandi mwana na yandi Mikale sambu na kukuma nkento na yandi.+28 Saule bakisaka nde Yehowa vandaka ti David,+ mpi nde mwana na yandi Mikale vandaka kuzola Davidi.+29 Mambu yina salaka nde Saule kukuma kuwa diaka Davidi boma mingi, mpi Saule kumaka mbeni ya Davidi luzingu na yandi ya mvimba.+30 Bamfumu ya bantu ya Filistia vandaka kukwisa na bitumba, kansi ntangu yonso ya bo vandaka kukwisa, Davidi vandaka kununga mingi* kuluta bansadi yonso ya Saule;+ mpi zina na yandi vandaka na lukumu mingi kibeni.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “moyo ya Yonatani kangamaka ti moyo ya Davidi.”


text:
KAPU YA KUMI NA TATU
Zitisa Luzingu
1. Nani pesaka beto luzingu?
YEHOWA “kele Nzambi ya moyo.” (Yeremia 10:10) Yandi kele Ngangi na beto mpi yandi me pesaka beto luzingu. Biblia ke tuba nde: “Nge muntu gangaka bima yonso, mpi yo kwisaka na luzingu mpi yo gangamaka sambu na luzolo na nge.” (Kusonga 4:11) Ya kieleka, Yehowa ke zola nde beto vanda na luzingu. Luzingu kele dikabu ya mfunu yina me katuka na yandi.—Tanga Nkunga 36:9.
2. Inki beto fwete sala sambu beto vanda na luzingu ya mbote?
2 Yehowa ke pesaka beto bima yina beto kele na yo mfunu sambu beto landa kuzinga, mu mbandu madia mpi masa. (Bisalu 17:28) Kansi, yandi ke zolaka mpi nde beto sepela ti luzingu. (Bisalu 14:15-17) Sambu beto vanda na luzingu ya mbote, beto fwete lemfuka na bansiku ya Nzambi.—Yezaya 48:17, 18.
INKI MUTINDU NZAMBI KE TADILAKA LUZINGU?
3. Yehowa salaka nki ntangu Kaini fwaka Abele?
3 Biblia ke longa beto nde luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka kele mfunu na meso ya Yehowa. Mu mbandu, ntangu Kaini—mwana ya Adami ti Eva—wilaka leke na yandi Abele makasi mingi, Yehowa kebisaka Kaini nde yandi fwete yala makasi na yandi. Kansi Kaini wilaka ve Yehowa; yandi waka makasi mingi mpi yandi “bulaka mpangi na yandi Abele mpi fwaka yandi.” (Kuyantika 4:3-8) Yehowa pesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka Abele. (Kuyantika 4:9-11) Makasi mpi kimbeni kele mbi kibeni sambu yo lenda sala nde beto kuma mubulu to nku. Muntu yina kele ti bikalulu yina lenda baka ve luzingu ya mvula na mvula. (Tanga 1 Yoane 3:15.) Sambu na kusepedisa Yehowa, beto fwete longuka na kuzola bantu yonso.—1 Yoane 3:11, 12.
4. Nsiku mosi yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele ke longa beto nki na yina me tala dikabu ya luzingu?
4 Bamvula mingi na nima, Yehowa monisaka nde luzingu kele mfunu ntangu yandi pesaka Moize Bansiku Kumi. Nsiku mosi vandaka kutuba nde: “Nge fwete fwa ve muntu.” (Kulonga 5:17) Yo yina kana muntu mosi kufwa muntu ya nkaka na luzolo, bo vandaka kufwa yandi mpi.
5. Inki mutindu Nzambi ke tadilaka kubasisa divumu?
5 Inki mutindu Nzambi ke tadilaka kubasisa divumu? Ata luzingu ya mwana yina me butuka ntete ve ke vandaka mfunu na meso ya Yehowa. Na Nsiku yina Yehowa pesaka bantu ya Izraele, yandi tubaka nde kana muntu me tuta nkento yina kele ti divumu ebuna mwana na yandi kufwa, bo fwete fwa muntu yina mpi. (Tanga Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3.) Yo ke longa beto nde kubasisa divumu kele mbi.—Tala Noti 28.
6, 7. Inki mutindu beto ke monisaka na Yehowa nde beto ke zabaka nde luzingu kele mfunu?
6 Inki mutindu beto lenda monisa na Yehowa nde beto ke monaka nde luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka kele mfunu? Kana beto ke sala ve konso kima yina lenda tula luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa. Yo yina beto ta nwa ve makaya, diamba, to bima yina ke lawusaka sambu yo ke bebisaka nitu na beto mpi yo lenda fwa beto.
7 Nzambi me pesaka beto luzingu mpi nitu, mpi beto fwete sadila yo mutindu yandi ke zolaka. Yo yina beto fwete tudila nitu na beto dikebi. Kana beto sala yo ve, beto ta kuma mvindu na meso ya Nzambi. (Baroma 6:19; 12:1; 2 Bakorinto 7:1) Kana beto ke mona ve nde luzingu kele mfunu, yo ta vanda mpasi sambu beto sambila Yehowa yina pesaka beto luzingu. Yo lenda vanda mpasi mingi na kuyambula bikalulu ya mbi, kansi kana beto sala bikesa, Yehowa ta sadisa beto sambu beto ke zabaka nde luzingu kele mfunu.
8. Inki beto fwete sala sambu beto tula ve luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa?
8 Beto me longuka nde luzingu kele dikabu mosi ya mfunu. Yehowa ke tula ntima nde beto ta sala yonso sambu beto tula ve luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa. Beto lenda sala yo kana beto ke tula dikebi ntangu beto ke tambusa kamio, moto, velo to bima ya nkaka. Beto ke buyaka mpi bansaka ya kigonsa mpi ya mubulu. (Nkunga 11:5) Diaka, beto ke salaka yonso sambu nzo na beto kuvanda ve kigonsa sambu na bantu. Yehowa pesaka bantu ya Izraele nsiku yai: “Kana nge tunga nzo ya mpa, nge fwete tunga mpi kamwa-lupangu sambu na ludi na nge, mpidina nge ta nata ve mfuka ya menga na nzo na nge sambu muntu lenda katuka na ludi mpi kubwa.”—Kulonga 22:8.
9. Inki mutindu beto fwete sadila bambisi mambu?
9 Mutindu beto ke sadilaka bambisi mambu kele mpi mfunu na meso ya Yehowa. Yandi me pesaka beto nzila ya kufwa bambisi sambu na kudia yo mpi kusadisa beto na kuzwa bilele to kana yo ke tula luzingu na beto na kigonsa. (Kuyantika 3:21; 9:3; Kubasika 21:28) Kansi beto fwete niokula ve bambisi; beto fwete fwa yo mpi ve kaka sambu na kusakana.—Bingana 12:10.
ZITISA LUZINGU SAMBU YO KELE SANTU
10. Inki mutindu beto me zaba nde menga ke tendula luzingu?
10 Menga kele santu na meso ya Yehowa, sambu yo ke tendula luzingu. Ntangu Kaini fwaka Abele, Yehowa songaka yandi nde: “Menga ya mpangi na nge ke didila mono na ndinga ya ngolo tuka na ntoto.” (Kuyantika 4:10) Menga ya Abele vandaka kumonisa luzingu na yandi yo yina Yehowa pesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka Abele. Na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa, Yehowa monisaka diaka nde menga vandaka kutendula luzingu. Yehowa pesaka Noa ti dibuta na yandi nswa ya kudia musuni ya mbisi. Yandi tubilaka bo nde: “Beno lenda dia konso mbisi ya ke tambulaka yina kele na luzingu. Kaka mutindu mono pesaka beno matiti ya mubisu, mono ke pesa beno yo yonso.” Kansi Yehowa buyisaka bo na kudia kima mosi: “Kaka musuni ti luzingu na yo—menga na yo—beno fwete dia yo ve.”—Kuyantika 1:29; 9:3, 4.
11. Inki nsiku Nzambi pesaka dikanda ya Izraele sambu na menga?
11 Bamvula kiteso ya 800 na nima ya kubuyisa Noa na kudia menga, Yehowa pesaka diaka bantu na yandi nsiku yai: “Kana muntu mosi na kati ya bantu ya Izraele to munzenza mosi yina ke zinga na kati na beno ke zomba mpi me kanga mbisi ya mfinda to ndeke yina bo lenda dia, yandi fwete tiamuna menga na yo mpi kufika yo mfututu.” Na nima yandi tubaka nde: “Beno fwete dia ve menga.” (Levi 17:13, 14) Ntangu yonso, Yehowa ke zolaka nde bansadi na yandi kuzaba nde menga kele santu. Bo lenda dia musuni kansi menga ve. Kana bo me fwa mbisi sambu na kudia, bo fwete tiamuna menga na yo na ntoto.
12. Inki mutindu Bakristu ke tadilaka menga?
12 Mwa bamvula na nima ya lufwa ya Yezu, bantumwa mpi bankuluntu ya dibundu ya Bukristu na Yeruzalemi vukanaka, sambu na kuzaba nki bansiku ya kele na kati ya Nsiku yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele, Bakristu fwete landa kuzitisa. (Tanga Bisalu 15:28, 29; 21:25.) Yehowa sadisaka bo na kubakisa nde menga vandaka kaka mfunu na meso na yandi mpi nde bo fwete landa kuzaba nde yo kele santu. Bakristu ya ntete vandaka kunwa ve mpi kudia ve menga to musuni ya mbisi yina bo me zenga ve mungungu. Bo vandaka kusala yo ve sambu yo vandaka mutindu mosi ti kusambila biteki to kusala pite. Banda ntangu yina, Bakristu ya kieleka ke buyaka kudia menga to kunwa yo. Inki beto lenda tuba sambu na beto? Yehowa ke zola kaka nde beto zaba nde menga kele santu.
13. Sambu na nki Bakristu ke buyaka nde bo vutula bo menga?
13 Keti yo ke tendula nde Bakristu fwete buya mpi nde bo vutula bo menga? Ee. Yehowa me pesaka beto nsiku nde beto fwete dia ve to kunwa ve menga. Kana munganga me zabisa nge nde kunwa ve malafu, keti nge ta kotisa yo na nitu na nge na nzila ya ntunga? Ata fioti ve! Mutindu mosi, nsiku ya kudia ve menga to ya kunwa yo ve ke tendula nde beto fwete ndima mpi ve nde bo vutula beto menga.—Tala Noti 29.
14, 15. Sambu na nki yo kele mfunu nde Mukristu kumonisa luzitu sambu na luzingu mpi kulemfukila Yehowa?
14 Inki beto ta sala kana munganga me zabisa beto nde beto ta fwa kana bo me vutula beto ve menga? Konso muntu fwete baka lukanu kana yandi ta lemfuka to ve na nsiku ya Nzambi ya me tala menga. Beto Bakristu, beto ke monisaka luzitu ya mingi sambu na dikabu ya luzingu yina Nzambi me pesaka beto, yo yina beto ke sosaka lusansu ya mutindu ya nkaka sambu na kulanda kuzinga kansi beto ke ndimaka ve nde bo vutula beto menga.
15 Beto ke salaka bikesa sambu na kuvanda ti mavimpi ya mbote, kansi sambu luzingu kele mfunu na meso ya Nzambi beto ta ndima ve nde bo vutula beto menga. Yo kele mfunu mingi na kulemfukila Yehowa na kisika ya kubuya kulemfukila yandi sambu beto landa kuzinga. Yezu tubaka nde: “Konso muntu yina ke zola kugulusa luzingu na yandi ta vidisa yo, kansi konso muntu yina ke vidisa luzingu na yandi sambu na mono ta gulusa yo.” (Matayo 16:25) Beto ke zolaka kulemfukila Yehowa sambu beto ke zolaka yandi. Yandi me zaba mambu yina kele mbote sambu na beto mpi beto ke monaka nde luzingu kele mfunu mpi santu mutindu Yehowa ke monaka yo.—Baebreo 11:6.
16. Sambu na nki bansadi ya Nzambi ke lemfukilaka yandi?
16 Bansadi ya kwikama ya Nzambi me bakaka lukanu ya kulemfuka na nsiku na yandi ya me tala menga. Bo ta dia ve to ta nwa ve menga, mpi bo ta ndima ve nde bo vutula bo menga kana bo me bela. * Kansi bo ta ndima lusansu ya mutindu ya nkaka sambu na kugulusa luzingu na bo. Bo ke tulaka ntima nde Ngangi ya luzingu mpi ya menga me zaba mambu yina kele mbote sambu na bo. Keti nge ke ndima nde yandi me zaba mambu yina kele mbote sambu na nge?
MUTINDU MOSI KAKA YINA YEHOWA PESAKA NZILA YA KUSADILA MENGA
17. Na Izraele, inki vandaka mutindu mosi kaka yina Yehowa pesaka nzila ya kusadila menga?
17 Na Nsiku yina Yehowa pesaka Moize, yandi songaka bantu ya Izraele nde: “Luzingu ya kigangwa yina ke zingaka kele na menga, mpi mono mosi me pesa yo na mesa-kimenga sambu na beno sambu na kufika [to kulolula] masumu na beno, sambu menga kele kima yina ke fikaka masumu.” (Levi 17:11) Ntangu bantu ya Izraele vandaka kusala masumu, bo vandaka kulomba Yehowa ndolula ntangu bo vandaka kutambika bambisi mpi kulomba nganga-nzambi na kutiamuna ndambu ya menga na mesa-kimenga na tempelo. Yai kele mutindu mosi kaka yina Yehowa pesaka bantu ya Izraele nzila ya kusadila menga.
18. Kimenga ya Yezu me pesaka beto nki dibaku?
18 Ntangu Yezu kwisaka na ntoto, yandi pesaka luzingu to menga na yandi sambu Nzambi kulolula masumu na beto; na mutindu yina menga na yandi yingaka nsiku ya kupesa bimenga ya bambisi. (Matayo 20:28; Baebreo 10:1) Luzingu ya Yezu vandaka mfunu kibeni yo yina ntangu Yehowa futumunaka yandi sambu na kuzinga na zulu, Yehowa pesaka bantu yonso dibaku ya kuzinga mvula na mvula.—Yoane 3:16; Baebreo 9:11, 12; 1 Piere 1:18, 19.
19. Inki beto fwete sala sambu beto vanda “bunkete na menga ya bantu yonso”?
19 Beto ke tonda Yehowa sambu na luzingu, dikabu ya kitoko yina yandi me pesaka beto! Mpi beto fwete zabisa bantu nde kana bo kwikila na Yezu, bo lenda zinga mvula na mvula. Beto ke zolaka bantu mpi beto ta sala yonso sambu beto longa bo mutindu bo lenda baka luzingu. (Ezekiele 3:17-21) Na nima beto lenda tuba bonso ntumwa Polo nde: “Mono kele bunkete na menga ya bantu yonso, sambu mono buyaka ve na kuzabisa beno mambu yonso yina Nzambi me kanaka.” (Bisalu 20:26, 27) Ya kieleka, kana beto zabisa bantu ya nkaka mambu ya Yehowa mpi nde luzingu kele mfunu na meso na yandi, beto ta monisa nde beto ke zitisa luzingu mpi menga.
^ par. 16 Sambu na kuzaba mambu mingi na yina me tala kuvutula menga, tala balutiti 77-79 ya mukanda “Beno Bikala na Zola ya Nzambi,” yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.


text:
DISOLO YA LUZINGU
Dikabu ya Me Kuma Tii na Bandonga ya Bantu Nsambwadi
Bantu ke tubaka nde mono kele mpenza bonso papa na mono. Mutindu na mono ya kuvanda, ya kutelema, ya kusekisa bantu mpi meso na mono me fwanana ti ya yandi. Diaka, yandi me pesaka beto mpi dikabu mosi ya mbalu, dikabu yina bandonga ya bantu ya dibuta na beto nsambwadi me sadilaka. Bika mono tendudila beno.
Nkaka na mono Thomas (1) * Williams butukaka na Yanuari 20, 1815 na Horncastle na Angleterre. Mama na yandi fwaka ntangu yandi vandaka ti bamvula zole. Papa na yandi John Williams muntu sansaka yandi ti bampangi na yandi tatu. John longaka Thomas kisalu ya kisharpantie, kansi Thomas zolaka kusala kisalu ya nkaka.
Mambu ya mabundu kumaka diaka ngolo na Angleterre. Pastere mosi na zina ya John Wesley katukaka na Dibundu ya Angleterre mpi salaka dibundu ya Bametodiste. Kimvuka yai vandaka kusiamisa bantu na kulonguka Biblia mpi na kulonga nsangu ya Nzambi. Malongi ya Wesley mwanganaka nswalu mpi dibuta ya Williams kotaka na dibundu yango. Thomas kumaka pastere ya dibundu ya Wesley mpi yandi ndimaka na luzolo yonso kisalu ya kimisionere na Pacifique Sud. Na Yuli 1840, yandi ti nkento na yandi Mary, (2) kwendaka na kisanga ya Lakeba, * na Fidji. Bo ke bingaka bantu ya ke zingaka na kisanga yai nde bantu ya ke diaka bantu, mpi kisanga yango ke vandaka ti ba volkan.
LUZINGU TI BANTU YINA KE DIAKA BANTU YA NKAKA
Thomas ti Mary niokwamaka mingi na bamvula ya ntete ya bo lutisaka na Fidji. Bo vandaka kusala kisalu ya maboko bangunga mingi na nsi ya ntangu ya ngolo sambu bamasini vandaka ve. Bo vandaka mpi ti boma ya ngolo sambu makanda ya bwala yai vandaka kunwana bitumba bo na bo. Makanda yango vandaka kukanga mifwidi ya bankento na mungungu sambu na kufwa bo. Bo vandaka kufwa bana ya fioti mpi kudia misuni ya bantu. Mbala mingi, bantu ya bwala yango vandaka kubuya malongi na bo. Mary ti mwana na yandi ya ntete John belaka ngolo mpi zolaka kufwa. Na mvu 1843, Thomas sonikaka nde: “Mambu lutilaka mono. . . . Mono vandaka diaka ve ti kivuvu.” Kansi, Thomas ti Mary kangaka ntima na bampasi sambu bo vandaka kutula ntima na Yehowa Nzambi.
Na ntangu yina, Thomas sadilaka mayele na yandi ya kisharpantie sambu na kutunga nzo ya ntete na Fidji na mutindu ya bantu ya Eropa. Nzo yango vandaka kukotisa mupepe na nsi mpi yandi tungaka yo ti bima ya nkaka ya mpa yina bendaka dikebi ya bantu ya Fidji. Na ntwala nde nzo yango kumana, Mary butaka Thomas Whitton (3) Williams, mwana na yandi ya zole. Whitton vandaka nkaka na mono.
Na 1843, Thomas Williams pesaka maboko sambu na kubalula Evanzile ya Yoane na ndinga ya bantu ya Fidji. Kansi, yandi monaka kisalu yango mpasi. * Yandi vandaka ti makuki ya kuzaba mambu ya fioti-fioti ya luzingu ya bantu ya Fidji. Yandi sonikaka mambu yango na mukanda na yandi ya kele na ntu-diambu, Fidji mpi bantu ya Fidji (1858). Mukanda yai ke tubila disolo ya luzingu ya bantu ya Fidji na mvu-nkama 19.
Na nima ya kusala kisalu bamvula 13 na Fidji, Thomas belaka, mpi yandi ti dibuta na yandi kwendaka na Australie. Na nima ya kuvanda ntwadisi ya dibundu bamvula mingi, Thomas fwaka na Ballarat, na Victoria, na 1891.
“WOLO” NA NDAMBU YA WESTI
Na mvu 1883, Thomas Whitton Williams ti nkento na yandi Phoebe, (4) kwendaka ti bana na bo na Perth, na Australie ya Westi. Mwana na bo ya zole Arthur Bakewell (5) Williams, nkaka na mono vandaka ti bamvula uvwa na ntangu yina.
Ntangu Arthur lungisaka bamvula 22, yandi kwendaka kusosa kimvwama na Kalgoorlie, mine mosi ya wolo ya bantu vandaka kukwenda mingi, na kitamina ya bakilometre kiteso ya 600 na esti ya Perth. Kuna, yandi tangaka mikanda ya Balongoki ya Biblia, mutindu bo vandaka kubinga Bambangi ya Yehowa na ntangu yina. Yandi lombaka nde bo yantika kutindila yandi Nzozulu ya Nkengi ya Sioni. Sambu yandi sepelaka na mambu yina yandi tangaka, Arthur yantikaka kuzabisa bantu ya nkaka mambu ya mpa yina yandi sengumunaka mpi yandi kumaka kusala balukutakanu sambu na kulonguka Biblia. Banda ntangu yina, kisalu ya Bambangi ya Yehowa yantikaka kumwangana na Australie ya Westi.
Diaka, Arthur longaka dibuta na bo mambu yina yandi vandaka kulonguka. Thomas Whitton pesaka maboko na kisalu yina Arthur, mwana na yandi vandaka kusala ti Balongoki ya Biblia. Kansi, ntangu fioti na nima, papa na yandi fwaka. Mama na yandi Phoebe ti bampangi na yandi, Violet ti Mary kumaka mpi Balongoki ya Biblia. Violet vandaka kusamuna ntangu yonso. Arthur tubaka nde yandi vandaka “mupasudi-nzila ya mbote, ya kikesa, mpi ya ngolo na Australie ya Westi.” Ziku, Arthur vandaka ve ti kikalulu ya kupona-pona, kansi kikesa ya Violet vandaka ti bupusi ya ngolo na bantekolo ya nkaka ya Williams.
Na nima, Arthur kwelaka mpi bo kwendaka na Donnybrook, mbanza yina vandaka ti banti ya bambuma mingi na sudi-westi ya Australie ya Westi. Kuna, bo pesaka yandi zina ya “Mbuta-muntu ya Diboma ya 1914!” sambu yandi vandaka kulonga na kikesa yonso bambikudulu ya Biblia ya ke tadila 1914. * Kuvweza yai sukaka ntangu Mvita ya Ntete ya Ntoto ya Mvimba yantikaka. Arthur vandaka kusamuna mbala na mbala na bakiliya ya vandaka kukwisa na magazini na yandi. Yandi tulaka mikanda ya ke tendulaka Biblia na fenetre ya magazini na yandi. Na fenetre yango, yandi tulaka mpi kima mosi ya kusonika nde muntu yina ta pesa yandi banzikisa ya ke monisa nde dilongi ya Butatu kele ya kieleka, yandi ta baka badolare 96. Arthur buyaka mpenza dilongi yina sambu yo ke vandaka ve na Biblia. Ata muntu mosi ve kukaka kubaka mbongo yango.
Na Donnybrook, nzo ya Williams kumaka kisika mosi ya mfunu sambu na kulonguka Biblia na kimvuka mpi sambu na kusala balukutakanu ya dibundu. Na nima, Arthur tungaka Nzo ya Kimfumu to kisika ya balukutakanu na mbanza. Yo vandaka mosi ya Banzo ya Kimfumu ya ntete na Australie ya Westi. Ntangu Arthur vandaka ti bamvula 70 ti ndambu, yandi vandaka kulwata kazaka ti kravate mpi vandaka kumata na zulu ya mpunda na yandi na zina ya Doll sambu na kukwenda kusamuna na distrike ya mvimba ya Donnybrook.
Bana ya Arthur bakaka mpenza bikalulu ya papa na bo yina vandaka muntu ya pima, ya luzitu mpi ya kikesa. Mwana na yandi ya nkento, Florence (6) kumaka misionere na Inde. Bana na yandi ya babakala, Arthur Lindsay (7) mpi Thomas vandaka bankuluntu na dibundu mpi sadilaka Nzambi bamvula mingi.
POME LADY WILLIAMS
Bantu zabaka nkaka Arthur Lindsay Williams mpi zolaka yandi sambu na kikalulu na yandi ya mawete. Ntangu yonso, yandi vandaka kusolula ti bantu mbote mpi kuzitisa bo. Yandi vandaka kununga ngolo na nsaka ya kuzenga banti ti disoka. Na bamvula 12, yandi nungaka mbala 18 na distrike na bo.
Kansi, Arthur vandaka ve na kiese ntangu Ronald (8) (nkaka na mono), mwana na yandi ya bamvula zole bakaka disoka mpi tulaka nti ya pome ya fioti yina vandaka na lweka ya nzo na bo mputa. Mama ya Ronald kangaka mputa ya nti yango bansinga mpi nsuka-nsuka, yo butaka bapome ya ntomo kibeni. Bo pesaka pome yango zina ya Lady Williams. Na nima, bo sadilaka pome yai ya mpa sambu na kusala pome ya bo ke bingaka Cripps Pink. Na ntoto ya mvimba, bantu ke zolaka pome yai mingi kibeni.
Na nima, nkaka Ronald, kumaka kusala kisalu ya kutunga. Bamvula mingi, yandi ti nkaka ya nkento kudipesaka na luzolo yonso na kisalu ya kutunga yina Bambangi vandaka kusala na Australie mpi na îles Salomon. Bubu yai, nkaka ya bakala ke zola kulungisa bamvula 80, kansi yandi kele nkuluntu na dibundu mpi ke pesaka maboko na kutunga mpi kuyidika Banzo ya Kimfumu na Australie ya Westi.
MONO KE BAKAKA DIKABU NA MONO NA MBALU
Sambu dibuta na beto ke bakaka dikabu yango na mbalu, bibuti na mono Geoffrey (9) mpi Janice (10) Williams salaka ngolo sambu na kulonga mono (12) ti mpangi na mono ya nkento, Katharine (11) na kubaka minsiku ya Bukristu na mbalu. Ntangu mono lungisaka bamvula 13, mono salaka bangwisana ti Yehowa. Ntangu mono kwendaka na lukutakanu ya nene ya Bukristu, mono waka John E. Barr, mpangi mosi ya vandaka kusala na Nto-Kimvuka ya Bambangi ya Yehowa, ke zabisa batoko nde: “Beno bebisa ve kima ya mbalu yina beno kele na yo, disongidila dibaku ya kuzaba mpi ya kuzola Yehowa.” Na mpimpa yina, mono bakaka lukanu ya kudipesa na Yehowa. Bamvula zole na nima, mono yantikaka kisalu ya kimupasudi-nzila.
Bubu yai, mono ke sepelaka na kusala kisalu ya ntangu yonso ti nkento na mono, Chloe, na Tom Price, mbanza mosi ya kele ti mine na nordi-westi ya Australie ya Westi. Beto ke salaka kisalu ya kinsuni ntangu fioti sambu na kulungisa bampusa na beto. Bibuti na mono mpi mpangi na mono ya nkento, Katharine ti bakala na yandi, Andrew ke salaka kisalu ya kimupasudi-nzila na Port Hedland na kitamina ya bakilometre kiteso 420 na nordi. Mono ti papa kele mpi bankuluntu na dibundu.
Bandonga ya bantu nsambwadi me luta tuka nkaka na mono Thomas Williams bakaka lukanu ya kusadila Yehowa Nzambi. Dibuta na beto me bikisilaka mono dikabu ya kimpeve, disongidila lukwikilu mpi kisalu ya ntangu yonso. Kimvwama ya kimpeve yai kele mpenza lusakumunu sambu na mono.
^ par. 5 Banimero yai ke wakana ti bafoto ya kele na lutiti 12 mpi 13.
^ par. 6 Bo vandaka kubinga yo ntete Kisanga ya Lakemba. Yo kele na esti ya Lau Group na Fidji.
^ par. 10 John Hunt, misionere mosi balulaka mikanda mingi ya Kuwakana ya Mpa na ndinga ya Fidji, yina basikaka na 1847. Mbalula yai kele mfunu mingi sambu yo kele ti zina ya Nzambi “Jiova,” na mukanda ya Marko 12:36, Luka 20:42 mpi Bisalu 2:34.
^ par. 16 Tala appendice ya kele ti ntu-diambu “1914


text:
Mutindu ya Kununga Mambu Yina Bankwelani Mingi Kebokutilaka
Mutindu ya Kununga Mambu Yina Bankwelani Mingi Kebokutilaka
Biblia ketubaka ve nde makwela kele pete. Ntumwa Polo kupemamaka na Nzambi sambu na kusonika nde bankwelani takutana ti “bampasi ya konso kilumbu.” (1 Korinto 7:28, Today’s English Version) Kansi, bankwelani lenda fyotuna bampasi yina bo kekutanaka ti yo, mpi kutomisa kyese na makwela na bo. Tadila mabokuta sambanu yina babakala mpi bankento mingi kebokutilaka, mpi tala mutindu kusadila minsiku ya Biblia lenda pesa lusadisu.
1
KUBOKUTA:
“Mono ti nkwelani na mono kevandaka dyaka ve na bangwisana ya mbote.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
‘Beno sola mambu ya kuluta mfunu.’—FILIPI 1:10.
Makwela na beno kele dyambu mosi ya kuluta mfunu na luzingu na beno. Yo mefwana mpenza na kubaka kisika ya ntete na luzingu na beno. Yo yina, zikisa kana manaka na nge mpi kele kikuma ya mabokuta yai. Kubika ve nde, mambu ya mfunu ya luzingu ya konso kilumbu kusala nde nge ti nkwelani na nge kuvanda dyaka ve na bangwisana ya mbote. Ya kyeleka, kisalu ya kinsuni mpi mambu yankaka yina nge lenda soba ve, lenda bebisa bangwisana na beno sambu na mwa ntangu. Kansi, nge lenda mpi fwete tula ndilu na konso kima yina nge lenda yala—mu mbandu ntangu yina nge kelutisaka na bansaka to na banduku.
Kansi, bankwelani yankaka lenda kuma kusala bangunga ya ngika na nima ya kisalu to na bansaka sambu bo lutisa ve ntangu kumosi ti nkwelani na bo. Bankwelani ya mutindu yina kevandaka ve na “bangwisana ya mbote.” Bo ketinaka makambu. Kana nge to nkwelani na nge kezinga luzingu ya mutindu yai, beno fwete sosa kuzaba kisina ya mpasi yina mpi kuyidika yo. Kana beno kelutisa ntangu kumosi ti nkwelani na nge, yo lenda sadisa beno zole na kuvanda na bangwisana ya mbote mpi ‘kukuma muntu mosi.’—Kuyantika 2:24.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: Andre * mpi Tanji, bankwelani mosi ya Australie, mekwelanaka bamvula kumi meluta. Andre ketuba nde: “Mu longukaka nde, kulutisa ntangu mingi na kisalu mpi na bafeti lenda vanda kigonsa sambu na makwela. Yo yina, mono mpi nkento na mono kebakaka ntangu ya kusolula mpi ya kukabula mawi na beto.”
Dave mpi Jane, yina kezingaka na États-Unis mpi ya mekwelanaka banda bamvula 22, kelutisaka minuta 30 konso nkokila sambu na kutubila mambu yina bo kutanaka ti yo na ntangu. Jane ketuba nde: “Yo kevandaka ntangu mosi ya mfunu yina beto kebikaka ve nde ata kima mosi kuvalangasa yo.”
2
KUBOKUTA:
“Mono kebakaka dyaka ve mambu yina mono kezolaka na makwela yai.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
“Mbote konso muntu kusosa ve mambote na yandi mosi, kansi yandi kusosa mambote ya muntu ya nkaka.”—1 KORINTO 10:24.
Nkwelani yina ketulaka dikebi mingi na mambu yina yandi fwete baka na makwela, tavanda ve ata fyoti na kyese ata yandi kukwela mbala ikwa. Makwela kevandaka mbote ntangu konso nkwelani ketula dikebi na mambu yina yandi lenda pesa kuluta, kutula dikebi na mambu yina yandi fwete baka. Yezu kutubilaka kikuma yango na bangogo yai: “Kiese ke vandaka mingi na kupesa, kansi na kubaka kiese ke vandaka fioti.”—Bisalu 20:35.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: Maria mpi Martin, yina kezingaka na Mexique, mekwelanaka banda bamvula 39. Kansi makwela na bo kevandaka ve kaka ya kyese. Bo keyibuka dyambu mosi ya mpasi yina kukuminaka bo na ntangu mosi buna. Maria ketuba nde: “Kilumbu mosi ntangu beto vandaka kuswana, mono tubilaka Martin kima mosi ya kukonda luzitu. Yandi waka makasi mingi mpenza. Mu mekaka kutendudila yandi nde mono zolaka ve kutuba mpidina, mu tubaka yo na nsi ya makasi. Kansi, Martin zolaka ve kuwa.” Martin ketuba nde: “Na ntangu ya kuswana yina, mu yantikaka kuyindula nde beto lendaka dyaka ve kuzinga kumosi, mpi nde mono fwete yambula kusala bikesa sambu nde makwela kuvanda mbote.”
Martin kuvandaka na mfunu nde Maria kuzitisa yandi. Maria vandaka kuzola nde Martin kubakisa yandi. Ata muntu mosi ve na kati na bo zole vandaka kuzwa kima yina yandi vandaka kuzola.
Inki mutindu bo yidikaka dyambu yango? Martin ketuba nde: “Mu bakaka ntangu ya kulembika makasi na mono, mpi beto zole bakaka lukanu ya kusadila bandongisila ya mayele ya Biblia ya kelombaka kumonisa luzitu mpi bumbote. Na nima ya bamvula mingi, beto longukaka nde ata mambu lenda basika mbala ikwa, beto lenda nunga yo kana beto samba Nzambi sambu na kulomba yandi lusadisu mpi kusadila bandongisila ya kele na Biblia.”—Yezaya 48:17, 18; Efezo 4:31, 32.
3
KUBOKUTA:
“Nkwelani na mono kelungisaka ve mikumba na yandi.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
“Konso muntu na kati na beto ta samba na meso ya Nzambi sambu na mambu na yandi mosi.”—ROMA 14:12.
Ntembe kele ve nde, makwela tavanda ve mbote kana nkwelani mosi mpamba kesala ngolo sambu nde yo nunga. Kansi mambu tavanda dyaka mbi mpenza, kana bankwelani yonso zole kelungisa ve mikumba na bo, mpi konso nkwelani kepesa foti na nkwelani yankaka.
Kana nge ketula dikebi mingi na mambu yina nkwelani na nge fwete sala, nge tavanda ve na kyese ata fyoti. Yo tavanda mpidina, mingimingi kana nge kesadila bifu ya nkwelani na nge sambu na kubuya kulungisa mikumba na nge. Kansi, kana nge kesala bikesa sambu na kuvanda bakala to nkento mosi ya mbote, ntembe kele ve nde makwela na nge tatoma. (1 Piere 3:1-3) Dyambu ya kuluta mfunu kele nde, beno tamonisa na Nzambi nde beno kepesaka lukumu na ngidika na yandi ya makwela, mpi nde mambu yina beno kesalaka tapesa yandi kyese mingi.—1 Piere 2:19.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: Kim mpi bakala na yandi, kezingaka na Corée mpi mekwelanaka banda bamvula 38. Kim ketuba nde: “Bantangu yankaka bakala na mono kewilaka mono makasi mpi keyambulaka kusolula ti mono, nkutu mu kezabaka ve kikuma. Yo pusaka mono na kuyindula nde yandi kezola mono dyaka ve. Bantangu yankaka, mu kumaka kuyindula nde: ‘Sambu na nki yandi kezola nde mono bakisa yandi ntangu yandi kezola ve kubakisa mono?’”
Kim lendaka kutula dikebi mingi na mambu ya kukonda lunungu yina vandaka kusalama mpi na mambu yina bakala na yandi vandaka kusala ve. Kansi, yandi ponaka kusala mutindu yankaka. Kim ketuba nde: “Na kisika ya kuvanda kaka ti makasi, mu longukaka nde mono fwete vanda muntu ya ntete na yina metala kutula ngemba. Nsukansuka, beto zole kulembika makasi mpi kusolulaka mambu na ngemba yonso.”—Yakobo 3:18.
4
KUBOKUTA:
“Nkento na mono kevandaka ve bulemfu.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
“Kristo kele mfumu ya konso [bakala, NW].”—1 KORINTO 11:3.
Bakala yina kemonaka nde nkento na yandi kelemfukilaka yandi ve, fwete kuditadila ntete kana yandi kelemfukaka na luzolo yonso na Mfumu na yandi, Yezu Kristu. Bakala lenda monisa bulemfu na yandi na kulandaka mbandu ya Yezu.
Ntumwa Polo kusonikaka nde: “Beno babakala, beno zola bankento na beno mutindu Kristo zolaka dibundu ntangu yandi fwaka sambu na yo.” (Efezo 5:25) Yezu ‘kuyalaka ve na kingolo-ngolo’ balongoki na yandi. (Marko 10:42-44) Yandi pesaka balongoki na yandi lutwadisu ya pwelele mpi kusungikaka bo na ntangu yo vandaka mfunu. Kansi, yandi vandaka ve muntu ya makambu ngolo. Yandi vandaka muntu ya mbote sambu na bo mpi yandi vandaka kubakisa bandilu na bo. (Matayo 11:29, 30; Marko 6:30, 31; 14:37, 38) Yandi vandaka kutula ntangu yonso mambote na bo na kisika ya ntete.—Matayo 20:25-28.
Bakala fwete kudiyula nde: ‘Keti mutindu yina mono ketadilaka kiyeka na mono mpi bankento kemonisaka nde mono kelandaka binkulu ya bwala na mono, kuluta kulanda bandongisila mpi bambandu ya Biblia?’ Mu mbandu, inki nge keyindula kana nkento mosi kendima ve dibanza ya bakala na yandi, kansi kemonisa na luzitu yonso dibanza na yandi? Biblia ketubilaka, Sara nkento ya Abrahami, bonso nkento mosi ya bulemfu. (1 Piere 3:1, 6) Kansi, yandi pesaka dibanza na yandi ntangu yo vandaka mfunu, mu mbandu ntangu Abrahami vandaka kumona ve bigonsa yina zolaka kukwisila dibuta na yandi.—Kuyantika 16:5; 21:9-12.
Yo kemonana pwelele nde, Abrahami kubangisaka ve Sara sambu yandi wa boma na kutuba. Yandi vandaka ve bakala mosi ya makambu ngolo. Mutindu mosi, bakala yina kelanda bandongisila ya Biblia kendimisaka ve na ngolo nkento na yandi, na kulemfukila yandi na mambu yonso ya yandi kezolaka. Nkento na yandi tazitisa yandi kana yandi kesadila kiyeka na yandi na mutindu mosi ya mbote.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: James, yina kezingaka na Angleterre, mpi ya mekwelaka banda bamvula nana, kutubaka nde: “Mono melongukaka nde mu lenda baka ve lukanu mosi ya mfunu kukonda kuyula nkento na mono. Mu kesosaka ve kuyindula kaka bampusa na mono mosi. Kansi, lukanu na mono kevandaka ya kutula bampusa na yandi na kisika ya ntete.”
George kezingaka na États-Unis mpi mekwelaka banda bamvula 59. Yandi tubaka nde: “Mono kesalaka kikesa sambu na kubaka ve nkento na mono bonso muntu yina mekonda mfunu, kansi mu kebakaka yandi bonso nduku mosi ya mayele mpi ya kele ti makuki ya mbote mpenza.”—Bingana 31:10.
5
KUBOKUTA:
“Bakala na mono kebakaka ve ntwala.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
“Nzo ke vandaka mbote kana nkento ke na mayele, kansi nkento ya buzoba ke fwaka yo [na maboko na yandi mosi, NW].”—BINGANA 14:1.
Kana bakala na nge kekuka ve kubaka balukanu to kutwadisa mambu, nge kele ti mambu tatu ya nge lenda sala. (1) Nge lenda tubila bifu na yandi konso ntangu to (2) nge lenda baka mukumba na yandi bonso mfumu ya dibuta to (3) nge lenda sikisa yandi na masonga yonso sambu na bikesa yina yandi kesalaka. Kana nge pona mitindu zole ya ntete, nge tafwa nzo na nge na maboko na nge mosi. Kansi, kana nge pona mutindu ya tatu yo tasadisa nge na kutunga, to kukumisa ngolo makwela na nge.
Babakala mingi kebakaka luzitu na mbalu mingi kuluta zola. Yo yina, kana nge kesala mambu yina bakala na nge kemona nde nge kezitisaka yandi—kumonisa yandi nde bikesa yina yandi kesalaka sambu na kuyala dibuta kele mbote mpi kesepedisaka nge—ntembe kele ve nde, yandi tatomisa mukumba na yandi. Ya kyeleka, bantangu yankaka nge tawakana ve ti bakala na nge na dyambu mosi buna. Beno zole fwete solula mambu yango. (Bingana 18:13) Kansi, bangogo ya nge kepona na kutuba mpi mungungu ya ndinga yina nge ketubila, lenda fwa to kutunga makwela na nge. (Bingana 21:9; 27:15) Tuba na luzitu yonso, mpi ntembe kele ve nde nge talungisa dyambu yina nge kezolaka—bakala mosi ya kewaka ve boma na kutwadisa mambu.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: Michele, yina kezingaka na États-Unis mpi ya mekwelaka banda bamvula 30, ketuba nde: “Sambu mama na mono kusansaka mono ti bampangi na mono ya bankento kukonda lusadisu ya tata na beto, yandi vandaka nkento mosi ya ngolo, mpi ya kesalaka mambu yandi mosi. Mu mekaka kufulula bikalulu yai. Yo yina, yo vandaka kulomba nde mu sala bikesa ya ngolo sambu na kumonisa bulemfu ya kyeleka. Mu mbandu mu longukaka nde, mu fwete yula bakala na mono dibanza na yandi na ntwala ya kubaka balukanu na mono.”
Rachel, yina kezingaka na Australie mpi ya mekwelanaka ti Mark banda bamvula 21, kulandaka mpi bupusi ya nzo na bo. Yandi keyibuka nde: “Mama na mono vandaka kulemfukila ve tata na mono. Bo vandaka kuswana ntangu yonso mpi kukonda kupesana luzitu. Na bamvula ya luyantiku ya makwela na mono, mu fululaka mama na mono. Kansi na nima ya bamvula mingi, mu longukaka mfunu ya kusadila bandongisila ya Biblia na yina metala kumonisa luzitu. Bubu yai, mono ti Mark kele na makwela ya kyese mpenza.”
6
KUBOKUTA:
“Mono lenda kanga dyaka ve ntima na bikalulu ya mbi ya nkwelani na mono.”
MUNSIKU YA BIBLIA:
“Kana muntu mosi na kati na beno ke na mambu na muntu ya nkaka, mbote yandi kukanga ntima, yandi kulolula yandi.”—KOLOSAI 3:13.
Ntangu beno yantikaka kinduku ya makwela, ntembe kele ve nde nge vandaka kutula dikebi mingi na bikalulu ya mbote ya nduku na nge ya makwela, yina kukangaka nge nzila na kumona bifu na yandi. Keti nge lenda sala mpi mutindu mosi bubu yai? Ntembe kele ve nde, nkwelani na nge kesala mambu yina kepesa nge bikuma ya mbote ya kubokuta. Kansi, kudiyula nde, ‘Mono ketulaka dikebi mingi na nki bikalulu ya nkwelani na mono—ya mbote to ya mbi?’
Yezu kusadilaka kingana mosi ya ngolo mpenza ya kemonisa mfunu ya kulolula bifu yina beto kemonaka na bankaka. Yandi yulaka nde, “Sambu na nki nge ke talaka mwa-dititi yina kele na disu ya mpangi na nge, kansi nge ke monaka ve nti ya nene yina kele na disu na nge?” (Matayo 7:3) Mwa-dititi lenda vanda kima mosi ya fyoti. Kansi, nti lenda vanda dibaya ya nene ya bo kesadilaka sambu na kusimba ludi ya nzo. Dibanza ya Yezu kuvandaka nki? “Katula ntete nti ya nene yina kele na disu na nge, ebuna nge ta zaba kumona mbote sambu na kukatula mwa-dititi yina kele na disu ya mpangi na nge.”—Matayo 7:5.
Yezu kuyantikaka kingana na yandi ti lukebisu mosi ya kepusa na kuyindula. Yandi ketuba nde: “Beno sambisa ve bantu ya nkaka, mpidina Nzambi ta sambisa beno ve. Sambu, mutindu beno ke sambisaka bantu ya nkaka, Nzambi mpi ta sambisa beno mutindu yina.” (Matayo 7:1, 2) Kana nge kezola nde Nzambi kulolula bifu na nge, disongidila nti yina kele na disu na nge—yo tavanda mbote nde nge lolula mpi bifu ya nkwelani na nge.—Matayo 6:14, 15.
Mutindu bankwelani yankaka kusadilaka ndongisila yai: Jenny, yina kezingaka na Angleterre mpi ya mekwelanaka ti Simon banda bamvula uvwa ntangu yai, ketuba nde: “Mono kemonaka nde kikuma ya ngolo yina kepusaka mono na kuwila bakala na mono makasi, kele kikalulu na yandi ya kuyidika ve mambu na ntwala, yandi keyidikaka yo kaka na minuta ya nsuka. Mono kezabaka ve kikuma yina mu kewaka makasi, sambu na ntangu beto vandaka na kinduku ya makwela, mono vandaka kusepela mutindu yandi vandaka kusala mambu kukonda kuyidika. Kansi bubu yai, mu mebakisaka nde mono mpi kesalaka bifu, mu mbandu mu kezolaka kulandila mambu yonso. Mono mpi Simon melongukaka na kulolulana bifu na beto ya fyoti-fyoti.”
Curt, ya mekwelanaka ti Michele yina beto tubila na luyantiku ketuba nde: “Kana nge ketula dikebi mingi na bifu ya nkwelani na nge, nge tayantika kumona nde bifu yango kekuma kaka nene mpenza. Mono kezolaka kutula dikebi mingi na bikalulu yina kupusaka mono na kuzola Michele ntangu beto yantikaka kinduku ya makwela.”
Kinsweki Sambu na Kununga
Mwa bambandu yai kemonisa nde bampasi takonda ve na makwela, kansi bankwelani lenda nunga yo. Inki kele kinsweki sambu na kununga? Yedisa zola sambu na Nzambi mpi vanda ti luzolo ya kusadila bandongisila yina kele na Ndinga na yandi, Biblia.
Alex mpi Itohan, yina kezingaka na Nigéria mpi ya mekwelanaka banda bamvula kuluta 20, melongukaka kinsweki yina. Alex ketuba nde: “Mono mebakisaka nde bankwelani lenda yidika bampasi mingi ya kebasikaka na makwela, kana bo kesadila minsiku ya Biblia.” Nkento na yandi ketuba nde: “Beto melongukaka mfunu ya kusamba mbala na mbala mpi kusadila bandongisila ya Biblia ya kuzolana na masonga yonso mpi ya kumonisa ntima-nda. Ntangu yai beto kele na bampasi mingi ve, mutindu beto vandaka na yo ntete ntangu beto kwelanaka.”
Keti nge tazola kulonguka mambu mingi na mutindu yina bandongisila ya kyeleka yina kele na Ndinga ya Nzambi lenda sadisa dibuta na nge? Kana yo kele mpidina, lomba Bambangi ya Yehowa na kusolula ti nge kapu 14 ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza? *
[Banoti na nsi ya lutiti]
^ par. 10 Beto mesoba bazina yankaka.
^ par. 63 Yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
[Kifwanisu ya lutiti 4]
Keti beto kelutisaka ntangu kumosi?
[Kifwanisu ya lutiti 5]
Keti mono kesalaka bikesa sambu na kupesa mambu mingi kuluta yina mono kebakaka?
[Kifwanisu ya lutiti 6]
Keti mono kevandaka muntu ya ntete na kumanisa mavwanga?
[Kifwanisu ya lutiti 7]
Keti mono keyulaka dibanza ya nkento na mono na ntwala ya kubaka lukanu?
[Kifwanisu ya lutiti 9]
Keti mono ketulaka dikebi mingi na bikalulu ya mbote ya nkwelani na mono?