text:
Nkenda ya 22: Joseph me kota na boloko
JOSEPH vandaka kaka na bamvula 17 ntangu bau nataka yandi na Egypte. Ntangu bau kumaka kuna, yandi tekamaka na Potifar, nsadi ya lukumu na nzo ya Faraon, ntotila ya Egypte.
Joseph vandaka kusadila mbote kibeni Potifar. Ntangu yandi kumaka na mvula ya kufwana, Potifar kumisaka yandi mfumu na nzo na yandi. Ebuna sambu na nki Joseph kele na kati ya boloko? Yau kele sambu na nkento ya Potifar.
Joseph vandaka bakala ya kitoko, mpi nkento ya Potifar sosaka nde yandi kuta bizumba ti yandi. Na kuzabaka nde yau vandaka mbi, Joseph buyaka. Nkento ya Potifar kumonaka mbi mingi kibeni. Ntangu bakala na yandi vutukaka na nzo, yandi kusaka nde: ‘Joseph mesosa na kulala ti mono!’ Potifar kwikilaka nkento na yandi. Yandi wilaka Joseph makasi mingi mpi yandi tulaka yandi na boloko.
Mfumu ya boloko kusukininaka ve na kumona nde Joseph vandaka muntu ya mbote. Yandi tulaka yandi kapita ya bantu yonso ya boloko. Kilumbu mosi, Faraon wilaka bakapita na yandi zole makasi, mosi vandaka kapita ya bansadi ya mesa, yankaka vandaka kapita ya bansadi ya kikuku. Mpi yandi tulaka bau na boloko. Mpimpa mosi, bantu yina zole kulalaka bandosi yina vandilaka bau mpasi na kutendula. Kilumbu yina kulandaka, Joseph tubilaka bau nde: ‘Beno tubila mono bandosi na beno.’ Bau tubilaka yandi yau mpi, na lusadisu ya Nzambi, Joseph kutendudilaka bau bandosi na bau.
Joseph tubaka mutindu yai na kapita ya bansadi ya mesa: ‘Na nima ya bilumbu tatu, Faraon tabasisa nge na boloko mpi nge tavutuka na kisalu.’ Joseph yikaka nde: ‘Ntangu nge tabasika, tubila Faraon mambu na mono, mpi sadisa mono sambu mono basika na kisika yai.’ Kansi na kapita ya bansadi ya kikuku, Joseph tubaka nde: ‘Na nima ya bilumbu tatu, Faraon tafwa nge.’
Mambu kusalamaka kaka mutindu Joseph kutendulaka yau. Na nima ya bilumbu tatu, Faraon fwaka kapita ya bansadi ya kikuku, kansi kapita ya bansadi ya mesa basikaka na boloko mpi yandi vutukaka na kisalu na yandi. Kapita ya bansadi ya mesa kuvilaka Joseph! Yandi tubaka ata kima mosi ve na Faraon mpi Joseph bikalaka kaka na boloko.
Kuyantika 39:1-23; 40:1-23.
Bangyufula
- Ntangu bo nataka Yozefi na Ezipte, yandi vandaka ti bamvula ikwa, mpi nki kusalamaka ntangu yandi kumaka kuna?
- Sambu na nki bo kotisaka Yozefi na boloko?
- Inki mukumba bo pesaka Yozefi na boloko?
- Na boloko, inki Yozefi kusalaka sambu na kapita ya bansadi ya mesa mpi kapita ya bansadi ya kikuku ya Farao?
- Inki kusalamaka ntangu bo basisaka kapita ya bansadi ya mesa na boloko?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 39:1-23.
Sambu Nzambi kupesaka ntete ve ata nsiku mosi ya kusonika yina vandaka kubuyisa bizumba na ntangu ya Yozefi, inki kupusaka yandi na kutina nkento ya Potifare? (Kuy. 2:24; 20:3; 39:9)
- Tanga Kuyantika 40:1-23.
Tubila na bunkufi ndosi ya kapita ya bansadi ya mesa mpi ntendula yina Yehowa kupesaka Yozefi. (Kuy. 40:9-13)
Kapita ya bansadi ya kikuku kulalaka nki ndosi, mpi yo vandaka kutendula inki? (Kuy. 40: 16-19)
Bubu yai nki mutindu kimvuka ya mpika ya kwikama mpi ya mayele kelandaka nkadilu ya Yozefi? (Kuy. 40:8; Nk. 36:10; Yoa. 17:17; Bis.17:2, 3)
Inki mutindu Kuyantika 40:20 kesadisa Bakristu na kubakisa mbote mutindu bo fwete tadila bankinsi ya lubutuku? (Lo. 7:1; Mar. 6:21-28)


c: text/html

text:
KITINI YA 1
Inki Mutindu Beto Ke Widikilaka Nzambi?
Nzambi ke tubilaka beto na nzila ya Biblia. 2 Timoteo 3:16
Nzambi ya kieleka twadisaka bantu sambu na kusonika mabanza na yandi na mukanda mosi ya santu. Mukanda yango kele Biblia. Yo kele ti bansangu ya mfunu yina Nzambi ke zola nde nge zaba.
Nzambi me zaba mambu yina kele mbote sambu na beto, mpi yandi kele Nto ya mayele yonso. Kana nge ke widikila yandi, nge ta kuma kibeni mayele.—Bingana 1:5.
Nzambi ke zola nde bantu yonso ya kele na ntoto kutanga Biblia. Yo kele bubu yai na bandinga mingi.
Kana nge ke zola kuwidikila Nzambi, nge fwete tanga Biblia mpi kubakisa yo.
Bantu ya bisika yonso ke na kuwidikila. Matayo 28:19
Bambangi ya Yehowa lenda sadisa nge na kubakisa Biblia.
Na ntoto ya mvimba, bo ke longaka kieleka ya me tala Nzambi.
Nge kele ve ti mfunu ya kufuta mbongo sambu na malongi yai. Nge lenda longuka mpi mambu ya me tala Nzambi na Nzo ya Kimfumu ya Bambangi ya Yehowa ya bwala na beno..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
PART 8
Lufwa lwa Yesu Nkia Nsasa Luna kwa Ngeye?
Yesu wafwa kimana twavwa moyo. Yoane 3:16
Vioka lumbu tatu vava Yesu kafwa, akento bayenda kingula ziami kiandi bawana kio kia nkatu. Yave wafula Yesu muna lufwa.
I bosi, Yesu wamoneka kwa ntumwa zandi.
Elo, Yave wafutumuna Yesu se vangwa kia mwanda kilembi fwa. Alongoki andi bamona vava katomboka kun’ezulu.
Nzambi wafula Yesu yo kunkitula se Ntinu a Kintinu kia Nzambi. Daniele 7:13, 14
Yesu wavana moyo andi se lukûlu lwa wantu. (Matai 20:28) Muna kuma kia lukûlu lwalu, Nzambi okutuvana moyo a mvu ya mvu.
Yave wakusa Yesu nze Ntinu kimana kayala nza yawonso kumosi ye 144.000 m’akwikidi ana befuluka tuka ova nza yo kwenda kun’ezulu. Yesu ye 144.000 i luyalu lwansongi kuna zulu, i Kintinu kia Nzambi.—Lusengomono 14:1-3.
Kintinu kia Nzambi kikitula e nza se paradiso. Kisukisa vita, nsoki, usukami ye nzala. Wantu bevwa zingu kiakiese.—Nkunga 145:16.


text:
ELONGI DIA 5
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
1. Ekuma Nzambi kasemena o ntoto?
Yave wavana o ntoto kwa wantu. O ntoto i fulu kieto. Muna kuma kiaki, yakala yo nkento antete, Adami yo Eva, ke basemwa ko mu lungil’ezulu, kadi Nzambi wasema ambasi mu zingila kun’ezulu. (Yobi 38:4, 7) Kansi, Nzambi wasia muntu antete muna paradiso eyi yayikilwa vo mpatu a Edene. (Etuku 2:15-17) Yave wasia o nsilu kwa muntu antete kumosi ye mbongo andi wa vwa moyo a mvu ya mvu ova ntoto.—Tanga Nkunga 37:29; 115:16.
Kuna lubantiku, mpatu a Edene kaka yakala se paradiso. Yakala yo nkento antete, badi zadisa ntoto yo wan’au. I bosi, badi lunga-lunga o ntoto wawonso yo kitula wo se paradiso. (Etuku 1:28) O ntoto ke ufwaswa ko. Uzingilwa kaka kwa wantu.—Tanga Nkunga 104:5.
2. Ekuma o ntoto ke wakitukila paradiso ko?
Adami yo Eva bakolamena Nzambi, muna kuma kiaki Yave wabavaikisa muna mpatu a Edene. E paradiso yavila, ke vakala muntu ko olenda yo vutulwisa. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E nza iyekwelo vana koko kwa kimpumbulu.”—Yobi 9:24.—Tanga Etuku 3:23, 24.
Nga Yave wavilakana ekani diandi mu kuma kia wantu? Ve! Yandi i Mpungu-ngolo. Ekani diandi ke dilendi funga ko. (Yesaya 45:18) Ovutulwisa e zingu kia wantu muna mpila ina kakana.—Tanga Nkunga 37:11, 34.
3. Paradiso aweyi ivutulwisilwa?
E paradiso ivutulwiswa ova ntoto vava Yesu keyala nze Ntinu a Kintinu kia Nzambi. Muna vita iyikilwanga vo Armangedo, Yesu ofila mbasi za Nzambi yo fwasa awonso bekolamenanga Nzambi. I bosi, Yesu osia Satana muna pelezo mu 1000 dia mvu. Nkangu a Nzambi bevuluzwa kadi Yesu okubafila yo kubatanina. Beyangalela zinga yakwele mvu muna Paradiso ova ntoto.—Tanga Lusengomono 20:1-3; 21:3, 4.
4. E mpasi nkia ntangwa zifokoka?
Nkia ntangwa Nzambi kefokola e mpasi ova ntoto? Yesu wayika “sinsu” kisonga vo e mbaninu ifinamene. O mambu mevangamanga ova nza mesianga e zingu kia wantu mu vonza, mesonganga vo mu lumbu ‘yambaninu a tandu’ kiaki tuzingilanga.—Tanga Matai 24:3, 7-14, 21, 22.
Muna kolo kia 1000 dia mvu, Yesu oyala e nza tuka kun’ezulu yo fokola e mpasi zawonso. (Yesaya 9:6, 7; 11:9) Vana ntandu a sala nze Ntinu, Yesu osala nze Ngang’ambuta yo katula masumu m’awana bezolanga Nzambi. Muna kuma kiaki, Nzambi osadila Yesu mu fokola mayela, kinunu ye lufwa.—Tanga Yesaya 25:8; 33:24.
5. Nani ozingila muna Paradiso?
Awana belemvokelanga Nzambi bezingila muna Paradiso. (1 Yoane 2:17) Yesu watuma alandi andi bavava wantu ansongi yo kubalonga una balenda vwila edienga dia Nzambi. O unu, Yave okubikanga mazunda ye mazunda ma wantu kimana bazingila muna Paradiso ova ntoto. (Sefaniya 2:3) Muna Maseka ma Kintinu ma Mbangi za Yave, wantu belongokanga una balenda kadila akala ye mase mambote, akento ye ngudi zambote. Mase yo wana belongokanga vamosi dina bafwete vanga mu vwa nluta mia nsangu zambote.—Tanga Mika 4:1-4.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
Nga kani dia Nzambi mu kuma kia paradiso va ntoto dilungana? Avo i wau, nkia ntangwa dilungana?


text:
KUNKU 1
Aweyi Tulenda Wila Nzambi?
Nzambi okutuvoveselanga muna Nkand’a Nzambi. 2 Timoteo 3:16
Nzambi aludi wavumunwina wantu mu soneka ekani diandi muna nkanda wavauka. O nkanda wau i Nkand’a Nzambi. Nzambi zolele vo wazaya nsangu zambote zina mu nkanda wau.
Nzambi ozeye edi diambote kwa yeto, kadi yandi i Nto a ngangu zawonso. Avo unwididi, lenda vwa ngangu zakieleka.—Ngana 1:5.
Nzambi zolele vo wantu awonso mu nza batanganga Nkand’a Nzambi. Wau mu ndinga zayingi se una.
Avo zolele wila Nzambi, fwete tanga yo bakula Nkand’a Nzambi.
Muna fulu yawonso wantu mu wá bena. Matai 28:19
Mbangi za Yave balenda kusadisa wabakula Nkand’a Nzambi.
Belonganga eludi mu kuma kia Nzambi mu nza yawonso.
Ku futa nzimbu ko mun’elongi diadi. Lenda longoka mpe mu kuma kia Nzambi muna Eseka dia Kintinu dia Mbangi za Yave dina muna zunga kiaku..


text:
Nkenda ya 115: Paladisu yampa na ntoto
TALA banti yai ya nene, bintuntu ya kitoko mpi bangumba ya nda. Mbisi mosi kedya na diboko ya mwana ya bakala. Bankosi melala na mawete yonso na matiti mpi na ntama fyoti, bampunda kedya matiti. Nani tazola ve kuzinga na ndambu ya ntoto ya kitoko bonso yai?
Nzambi kezola nde beto zinga mvula na mvula na ntoto na kati ya paladisu. Yandi kezola kukatula beto na bampasi yina bantu kekutana ti yo ntangu yai. Tala mambu Bible kesila na bantu yina tazinga na paladisu ya mpa: ‘Lufwa tavanda dyaka ve, ata bampasi. Mambu ya ntama taluta mvimba.’
Kubaluka ya mbote mutindu yai tasalama na lusadisu ya Yezu, yina tayantika ntangu yandi takatula bantu ya mbi na ntoto. Ntangu yandi vandaka na ntoto, Yezu belulaka bambefo, mpi futumunaka bafwa. Yau vandaka sambu na kusonga mambu yina yandi tasala na ntoto ya mvimba ntangu yandi tavanda Ntotila ya kimfumu ya Nzambi.
Yau tavanda mbote na kuzinga na paladisu ya mpa na ntoto, na luyalu ya zulu ya Yezu mpi na bayina tayala na yandi kisika mosi na kintotila na yandi! Bamfumu yai tasungimina na byese ya bantu yonso na ntoto. Beto tala ntangu yai nki beto fwete sala sambu Nzambi kupesa beto luzingu ya mvula na mvula na paladisu na yandi ya mpa.
Kusonga 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Bangyufula
- Biblia kemonisa nde beto tavanda ti luzingu ya nki mutindu na Paladisu ya ntoto?
- Inki lusilu Biblia kepesa sambu na bantu yina tazinga na Paladisu?
- Inki ntangu Yezu tasala na mpila nde nsoba yai ya kitoko kusalama?
- Ntangu Yezu kuvandaka na ntoto, inki mambu yandi salaka sambu na kumonisa mambu yina yandi tasala ntangu yandi tavanda Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi?
- Inki Yezu ti bantu yina tayala kisika mosi ti yandi na zulu tasala ntangu bo tatwadisa ntoto tuka na zulu?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kusonga 5:9, 10.
Sambu na nki beto lenda tula ntima nde bantu yina tayala ntoto na Luyalu ya Mvu-Funda tavanda bantotila mpi banganga-Nzambi ya kewilaka bantu mawa mpi ya kekuditulaka na kisika na bo? (Ef. 4:20-24; 1 Pie. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Tanga Kusonga 14:1-3.
Mutindu Biblia ketuba nde bo sonikaka zina ya Tata ti zina ya Mwana-Dimeme na bambunzu ya bantu 144 000 ketendula inki? (1 Kor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Kus. 3:12)


text:
APPENDICE
Bangogo “Moyo” mpi “Mpeve” Ketendula Mpenza Inki?
NTANGU nge kewaka bangogo “moyo” mpi “mpeve,” inki kekwisilaka nge na mabanza? Bantu mingi kekwikilaka nde bangogo yai ketendula kima mosi ya kemonanaka ve mpi ya kefwaka ve yina kevandaka na kati na beto. Bo keyindulaka nde na lufwa kitini yai ya kemonanaka ve ya kevandaka na kati ya muntu kebasikaka na nitu mpi kelandaka kuzinga. Sambu lukwikilu yai mepanzanaka mingi, bantu mingi keyitukaka ntangu bo kelongukaka nde Biblia kelongaka ve ata fyoti dyambu ya mutindu yai. Ebuna, na kutadila Ndinga ya Nzambi, moyo kele inki, mpi mpeve kele inki?
“MOYO” MUTINDU BIBLIA KESADILAKA YO
Ntete, beto tadila moyo. Ziku nge keyibuka nde na luyantiku bo sonikaka mikanda mingi ya Biblia na Kiebreo mpi na Kigreki. Ntangu bo vandaka kusonika na yina metala moyo, bansoniki ya Biblia vandaka kusadila ngogo ya Kiebreo ne′phesh to ngogo ya Kigreki psy·khe′. Beto kekutaka bangogo yai zole bambala kuluta 800 na kati ya Masonuku, mpi na konso kisika Traduction du monde nouveau kebalulaka yo kaka nde “moyo.” Kana nge tadila mutindu bo kesadilaka ngogo “moyo” to “myoyo” na Biblia, nge tamona pwelele nde bo kesadilaka ngogo yai sambu na (1) bantu, (2) bambisi, to (3) luzingu yina muntu to mbisi kele ti yo. Bika beto tadila ndambu ya baverse yina kemonisa bantendula tatu yai ya kuswaswana.
Bantu. “[Na bilumbu ya, NW] Noa…bantu mingi ve kotaka na maswa, kaka bantu [“myoyo,” NW] nana mpamba, ebuna masa gulusaka bo.” (1 Piere 3:20) Awa yo ke pwelele nde ngogo “myoyo” ketendula bantu—Noa, nkento na yandi, bana na yandi ya babakala tatu, mpi bankento na bo. Kubasika 16:16 kemonisa bantuma yina bo pesaka bana ya Izraele na yina metala mutindu ya kulokuta mana. Bo zabisaka bo nde: “Konso muntu fweti lokuta yo na kiteso yina me fwana na [myoyo, NW] yonso yina kele na nzo na yandi.” Yo yina kiteso ya mana ya bo vandaka kulokuta vandaka kutadila ntalu ya bantu yina vandaka na konso dibuta. Beto kekuta bambandu yankaka ya kemonisa mutindu Biblia kesadilaka ngogo “moyo” to “myoyo” sambu na kutendula muntu mosi to bantu na Kuyantika 46:18 (NW); Yozue 11:11 (NW); Bisalu 27:37 (NW); mpi Roma 13:1, NW.
Bambisi. Na disolo ya Biblia yina ketubila lugangu, beto ketanga nde: “[Nzambi] tubaka mpi nde: ‘Masa kufuluka na [myoyo mingi ya kezinga, NW], bandeke mpi kupumbuka na zulu.’ Nzambi tubaka nde: ‘[Bika ntoto kubasisa myoyo na kulandaka ndonga na yo, NW], bambisi ya bwala ti ya mfinda, bambisi ya nene ti ya fioti, bo yonso konso mbisi na dikanda na yandi’ ebuna yo bwaka mpidina.” (Kuyantika 1:20, 24) Baverse yai kesadila kaka ngogo mosi, “moyo,” sambu na kubinga bambisi ya masa, bambisi ya bwala, ti bambisi ya mfinda. Biblia kebinga mpi bandeke ti bambisi yankaka myoyo na Kuyantika 9:10 (NW); Levi 11:46 (NW); mpi Kutanga 31:28, NW
Luzingu yina muntu kele na yo. Bantangu yankaka ngogo “moyo” ketendulaka luzingu ya muntu. Yehowa kuzabisaka Moize nde: “Bantu yonso yina vandaka kuzomba moyo na nge mefwa.” (Kubasika 4:19, NW) Bambeni ya Moize vandaka kuzomba inki? Bo vandaka kusosa kukatula luzingu ya Moize. Bamvula mingi na ntwala, ntangu Rashele vandaka kubuta mwana na yandi Benyamini, “moyo na yandi vandaka kubasika (sambu yandi fwaka).” (Kuyantika 35:16-19, NW) Na ntangu yina, Rashele kuvidisaka luzingu na yandi. Tadila dyaka bangogo yai ya Yezu: “Mono kele ngungudi mosi ya mbote ya mameme. Ngungudi ya mbote ya mameme ke pesaka moyo na yandi sambu na mameme na yandi.” (Yoane 10:11) Yezu kupesaka moyo to luzingu na yandi sambu na bantu. Na baverse yai ya Biblia, yo ke pwelele nde bo kesadila ngogo “moyo” sambu na kutubila luzingu ya muntu. Nge takuta bambandu yankaka ya kemonisa mutindu Biblia kesadilaka ngogo “moyo” sambu na kutendula luzingu ya muntu na 1 Bantotila 17:17-23; Matayo 10:39; Yoane 15:13; mpi Bisalu 20:10.
Kulonguka Ndinga ya Nzambi na mudindu tamonisa nge nde ata kisika mosi ve na Biblia ya mvimba bo kesadilaka bangogo “kefwaka ve” to “mvula na mvula” sambu na kutubila “moyo.” Kansi, Masonuku ketubaka nde moyo kefwaka. (Ezekiele 18:4, 20) Yo yina, Biblia kebingaka muntu yina mefwa nde “moyo ya kufwa.”—Levi 21:11, NW.
KUZABA “MPEVE”
Bika beto tadila sesepi yai mutindu Biblia kesadilaka ngogo “mpeve.” Bantu yankaka keyindulaka nde “mpeve” kele kaka ngogo yankaka ya bo kesadilaka sambu na “moyo.” Kansi, yo kele ve mutindu yina. Biblia kemonisa pwelele nde “mpeve” ti “moyo” ketubilaka bima zole ya kuswaswana. Inki mutindu yo meswaswana?
Bansoniki ya Biblia vandaka kusadila ngogo ya Kiebreo ru′ach to ngogo ya Kigreki pneu′ma ntangu bo vandaka kusonika sambu na “mpeve.” Masonuku kemonisa ntendula ya bangogo yai. Mu mbandu, Nkunga 104:29 (NW) ketuba nde: “Kana nge [Yehowa] katula mpeve [ru′ach] na bo, bo kefwa, mpi bo kevutuka dyaka na putulu.” Mpi Yakobo 2:26 (NW) kemonisa nde “nitu kukonda mpeve [pneu′ma] kele ya kufwa.” Na baverse yai, bo kesadila “mpeve” sambu na kumonisa kima yina kepesaka luzingu na nitu. Kukonda mpeve, nitu kele ya kufwa. Yo yina, na Biblia bo kebalulaka ve ngogo ru′ach kaka bonso “mpeve,” kansi mpi bonso “ngolo,” to ngolo ya luzingu. Mu mbandu, na yina metala Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa, Nzambi tubaka nde: “Mono ketinda mvula ya ngolo na zulu ya ntoto sambu na kufwa nsuni yonso yina ngolo [ru′ach] ya luzingu ke na kusala na kati na yo.” (Kuyantika 6:17, NW; 7:15, 22) Yo yina, “mpeve” kemonisa ngolo mosi ya kemonanaka ve (nsemo ya luzingu) yina kepesaka luzingu na bigangwa yonso ya kezingaka.
Moyo mpi mpeve kele ve kima mosi. Nitu kevandaka na mfunu ya mpeve mutindu radio kevandaka ti mfunu ya kura—sambu na kusala. Sambu na kumonisa dyaka dyambu yai, yindula fyoti radio yina bo kenataka na maboko. Kana nge tula bapile na radio yina mpi nge kangula yo, kura yina kele na kati ya bapile tasala nde radio kukuma na luzingu to kuyantika kutuba. Kansi, kana bapile kele ve, radio kevandaka ya kufwa. Radio yina kesalaka na kura mpi kevandaka kiteso mosi kana bo metula yo ve na kura. Mutindu mosi, mpeve kele ngolo yina kepesaka luzingu na nitu na beto. Dyaka, bonso kura, mpeve kevandaka ve ti mawi mpi yo lenda yindula ve. Yo kele ngolo mosi ya kukonda mawi. Kansi kukonda mpeve yina, to ngolo ya luzingu, nitu na beto “kefwa, mpi [beto] kevutuka dyaka na putulu,” mutindu muyimbi-bankunga kutubaka yo.
Longi 12:7 (NW) ketuba mutindu yai ntangu yo ketubila lufwa ya muntu: “Putulu [ya nitu na yandi] kevutuka na ntoto kaka mutindu yo vandaka ntete mpi mpeve yo mosi kevutuka na Nzambi ya kyeleka yina kupesaka yo.” Ntangu mpeve, to ngolo ya luzingu, kebasikaka na nitu, nitu kefwaka mpi kevutukaka kisika yo katukaka—na ntoto. Mutindu mosi, ngolo ya luzingu kevutukaka kisika yo katukaka, disongidila na Nzambi. (Yobi 34:14, 15; Nkunga 36:10) Yo ketendula ve nde ngolo ya luzingu kekwendaka na zulu. Kansi, yo ketendula nde sambu na muntu yina mefwa, kivuvu ya kuzinga dyaka na bilumbu kekwisa kele na maboko ya Yehowa Nzambi. Na kikongo yankaka, luzingu na yandi kele na maboko ya Nzambi. Kaka na ngolo ya Nzambi bo lenda pesa dyaka mpeve, to ngolo ya luzingu, sambu muntu kuzinga dyaka.
Yo kepesa mpenza kikesa na kuzaba nde yai kele mpenza mambu yina Nzambi tasala sambu na bantu yonso yina kele na “maziamu”! (Yoane 5:28, 29) Na ntangu ya lufutumuku, Yehowa tasala nitu ya mpa sambu na muntu yina kelala na lufwa mpi kuvutula yo na luzingu na kutulaka mpeve, to ngolo ya luzingu, na kati na yo. Yo tavanda mpenza kilumbu mosi ya kyese!
Kana nge kezola kuzaba mambu mingi na yina metala bangogo “moyo” mpi “mpeve” mutindu Biblia kesadilaka yo, nge tazwa bansangu ya mfunu na kamukanda Inki Kekuminaka Beto Kana Beto Mefwa? mpi na balutiti 27-32, 135-40 ya mukanda Comment raisonner à partir des Écritures, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


text:
Nga Nukwikilanga vo Yeno Kaka i Dibundu dia Ludi?
Konso muntu ona ozolanga sambila kafwete toma zaya kana vo Nzambi yo Yesu beyangalelanga dibundu diandi. Avo ke wau ko, ekuma kafwete kwamanena muna dibundu diadi?
Yesu ka tondanga ko e ngindu za sia vo vena ye mabundu mayingi yovo nzila zayingi zinatanga ku luvuluzu.
Wavova vo: “O mwelo wambatakani, e nzila mpe yamfinangani, ina ya moyo, ke bengi ko ana besolola yo.” (Matai 7: Mbangi za Yave bekwikilanga vo basolola e nzila yayi. Avo ke wau ko, nga bavava kala dibundu diakaka.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Azeyi i Nsangu Zambote mu Kuma kia Nsambila?
Nga vekala ye ntangwa wantu awonso besambila Nzambi mosi kaka aludi?


text:
APPENDICE
Keti Beto Fwete Ta Bankinsi?
BIBLIA kele ve na kisina ya bankinsi ya lusambu mpi ya kinsuni yina bantu mingi ketaka bubu yai na bisika mingi na inza. Inki kele kisina ya bankinsi ya mutindu yai? Kana nge kele ti mwaye ya kusala bansosa na biblioteke mosi, yo tasepedisa nge mingi na kutanga mambu yina mikanda ya bantu mingi kendimaka ketubaka na yina metala bankinsi yina bantu ketaka na kisika ya nge kezingaka. Beto tadila mwa bambandu.
Pake ya Lufutumuku. Ansiklopedi mosi (The Encyclopædia Britannica) ketuba nde: “Ata kima mosi ve na kati ya Kuwakana ya Mpa kemonisa nde Bakristu vandaka kuta nkinsi ya Pake ya Lufutumuku.” Inki mutindu nkinsi ya Pake ya Lufutumuku kuyantikaka? Yo katukaka na lusambu ya mimpani. Ata bo ketubaka nde bo kesalaka nkinsi yai sambu na kubambuka lufutumuku ya Yezu, mambu yina bantu kesalaka na nsungi ya nkinsi ya Pake ya Lufutumuku kele ve ya Bukristu. Mu mbandu, sambu na yina metala “Lapin ya Pake ya Lufutumuku” ya mepanzanaka mingi, ansiklopedi mosi (The Catholic Encyclopedia) ketuba nde: “Lapin kele kidimbu ya mimpani mpi yo kevandaka ntangu yonso kidimbu ya lubutu.”
Bankinsi ya Mvula ya Mpa. Dati mpi mambu yina bantu kesalaka na bankinsi ya Mvula ya Mpa keswaswanaka na konso insi. Sambu na yina metala kisina ya nkinsi yai, ansiklopedi mosi (The World Book Encyclopedia) ketuba nde: “Na mvu 46 ya T.B., Mfumu ya Roma Jules César kubakaka lukanu nde Yanuari 1 tavanda Kilumbu ya Mvula ya Mpa. Bantu ya Roma kupesaka kilumbu yai na Janus, nzambi ya byelo mpi ya baluyantiku. Zina ya ngonda ya Yanuari kukatukaka na Janus, yina vandaka ti baluse zole—mosi vandaka kutala na ntwala mpi yankaka na nima.” Yo yina, bankinsi ya Mvula ya Mpa mekatukaka na kinkulu ya mimpani.
Halloween. Ansiklopedi mosi (The Encyclopedia Americana) ketuba nde: “Beto lenda wakanisa mambu yina kesalamaka na Halloween ti mambu yina vandaka kusalama na nkinsi ya Druide [zina ya kimvuka mosi ya banganga-Nzambi na dibundu ya ba Celte] ya bo vandaka kuta na ntwala ya ntangu ya Bukristu. Ba Celte vandaka kuta bankinsi sambu na banzambi zole ya nene—nzambi mosi ya ntangu mpi nzambi mosi ya bafwa…, yina bo vandaka kusadila nkinsi na Novembri 1, luyantiku ya Mvula ya Mpa sambu na ba Celte. Malembemalembe, bo kotisaka nkinsi ya bafwa na bikalulu ya Bakristu.”
Bankinsi Yankaka. Mpila ya kutubila bankinsi yonso ya bantu ketaka na inza ya mvimba kele ve. Kansi, Yehowa kendimaka ve bankinsi yina kekumisaka bantu to bimvuka ya bantu. (Yeremia 17:5-7; Bisalu 10:25, 26) Kuvila mpi ve nde kisina ya bankinsi ya mabundu kesadisaka na kuzaba kana yo kesepedisaka Nzambi to ve. (Yezaya 52:11; Kusonga 18:4) Minsiku ya Biblia yina beto tubilaka na Kapu ya 16 ya mukanda yai tasadisa nge na kuzaba mutindu Nzambi ketadilaka kuvukana na bankinsi yina kele ve ya lusambu.


text:
Ngola
Ngola kele yinsi mosi ya Afelika ya Sudi. Bayinsi ya pene-pene kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia na Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Lwanda kele mbânza-kimfumu ya Ngola.
Kinkulu[soba | edit source]
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo ná Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sudi.
Ngola vwandaka koloni ya Portugal.
Bizûnga[soba | edit source]
- Bengo
- Bengela
- Biye
- Kabinda
- Kuando Kubango
- Kuanza Node
- Kuanza Sudi
- Kunene
- Wambu
- Wila
- Luanda
- Lunda Node
- Lunda Sudi
- Malanzi
- Musiku
- Namibe
- Wizi
- Nzâdi
Bântu[soba | edit source]
Kimputulukesi kele ndînga ya kisalu. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda na kikwanyama.


text:
KAPU KIA 1
Nani i Nzambi?
1, 2. Nkumbu miayingi o wantu nkia yuvu beyuvulanga?
E YINGIANA-NGIANA yuvu yayingi beyuvulanga. Olenda teza kubasasila e diambu, kansi nkumbu miayingi beyuvulanga: ‘Ekuma?’ Kana nkutu ovene mvutu zambote, balenda yuvula diaka, ‘Kansi Ekuma?’
2 Kiakala aleke yovo ambuta, yeto awonso tuyuvulanga yuvu. Tulenda yuvula mu vava zaya kina tudia, vuata yovo sumba. Tulenda yuvula mpe yuvu yamfunu mu kuma kia zingu kieto owau ye kia kusentu. Kansi, avo ke tusolwele mvutu zasikila ko za yuvu yayi, nanga tulenda yambula vava e mvutu.
3. Ekuma wantu ayingi beyindulwilanga vo ke balendi solola mvutu za yuvu yau yamfunu ko?
3 Nga Nkand’a Nzambi ulenda vana mvutu za yuvu yeto yamfunu? Akaka balenda vova vo elo, kansi beyindulanga vo Nkand’a Nzambi wampasi mu bakula. Balenda yindula mpe vo mfumu za mabundu kaka ye alongi balenda vana e mvutu za yuvu yayi. Akaka nsoni bemonanga mu tambulwila vo ke bazeye mvutu ko. Adieyi oyindulanga?
4, 5. Nkia yuvu yamfunu olenda kukiyuvula? Ekuma ofwete kwamanana vavila e mvutu?
4 Nanga ngeye mpe ozolele zaya e mvutu za yuvu ya mfunu nze yayi: ‘Ekuma nginina ovava? Akweyi ikwenda vava ifwa? O Nzambi aweyi kena?’ Yesu wa Nlongi ona watoma zayakana wavova vo: “Nukwamanana lomba, ozevo nuvewa; nukwamanana vava, ozevo nusolola; nukwamanana dodela, ozevo nuziulwilwa.” (Matai 7:7) Kuyambudi vava mvutu za yuvu yaku ko yavana osolola e mvutu zasikididi.
5 Avo ‘okwamanene vava,’ osolola e mvutu muna Nkand’a Nzambi. (Ngana 2:1-5) E mvutu zazi ke zina mpasi ko mu bakula. Mana olongoka mekusadisa mu vua zingu kiakiese owau ye vuvu kiasikila kia kusentu. Yambula twafimpa kiuvu kimosi kitokanesanga wantu ayingi.
NGA NZAMBI OKUTUVUANG’O MFUNU YOVO NKWA NSOKI?
6. Ekuma wantu akaka bebanzilanga vo Nzambi ke kubavuanga mfunu ko?
6 Wantu ayingi bebanzanga vo Nzambi ke kutuvuanga mfunu ko. Bevovanga vo kele vo Nzambi katuvuang’o mfunu, e nza ke yadi kala wau ko.’ Tumonanga vita, kitantu ye usukami mu nza yawonso. Wantu beyelanga, bemonanga mpasi yo fwa. Akaka beyuvulanga, ‘avo Nzambi okutuvuanga o mfunu, ekuma kalembi fokolwela e mpasi zazi zawonso?’
7. (a) Alongi a mabundu aweyi befidilang’o wantu mu banza vo Nzambi nkwa nsoki? (b) Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Nzambi ke nkwa kuma ko muna mambu mambi mebwanga?
7 Ezak’e ntangwa, alongi a mabundu befilanga nkangu mu yindula vo Nzambi nkwa nsoki. Vava vebwanga sumbula, bevovanga vo i luzolo lwa Nzambi. Muna mvovo miami, Nzambi betumbanga. Kansi, Nkand’a Nzambi ulonganga vo ke Nzambi ko i tuku dia mambu mambi mevangamanga. E sono kia Yakobo 1:13 kisonganga vo Nzambi ketontanga wantu ko muna mambu mambi. Tutanganga vo: “Ke vakadi muntu ko otontwa kavova vo: “Nzambi untontele.” Kadi Nzambi kalendi tontwa mu mambu mambi ko, ngatu yandi kibeni katonta muntu.” Kana una vo i wau, Nzambi ke kakidilanga mambu mambi ko mevangamanga, ke yandi mpe ko otwasanga mo. (Tanga Yobi 34:10-12.) Yambula twabadika nona kimosi.
8, 9. Ekuma ke dinina diansongi ko dia tumba Nzambi mu kuma kia mpasi zeto? Yika e nona.
8 Yindula nleke ozinganga kumosi yo mase mandi. O se otoma kunzolanga yo kunlonga una kalenda bakila nzengo zambote. I bosi, o nleke okolamene o se diandi yo vaika muna nzo. Ukivene mu mavangu mambi yo kuyikotesa mu mpasi. Nga olenda tumba o se mu kuma kia dina divangamene wau kalembi sima mwana mu vaika mu nzo? Ve. (Luka 15:11-13) Nze se diadi, Nzambi kesimanga wantu ko vava besolanga kunkolamene yo vanga oma mambi. Muna kuma kiaki, vava mambu mambi mebwanga, tufwete sungamenanga vo ke Nzambi ko otwasanga mo. Ke diansongi ko dia tumba Nzambi.
9 Nzambi ovuidi kuma yayingi mu yambula vo mambu mambi mavangamanga. Muna Kapu kia 11 olongoka dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia diambu diadi. Kansi, kala ye ziku vo Nzambi okutuzolanga, kalendi tumbwa ko mu kuma kia mpasi zeto. Yandi kaka olenda fokola e mpasi zawonso.—Yesaya 33:2.
10. Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Nzambi ofokola o bi wawonso bevanganga wantu ambi?
10 Nzambi wavauka. (Yesaya 6:3) Mawonso kevanganga mavelela, mansongi ye mambote. Muna kuma kiaki, tulenda kumbunda e vuvu kiawonso. Kansi katulendi bunda vuvu kia mpila yayi ko kwa wantu, kadi ezak’e ntangwa bevanganga mambu mambi. Kana nkutu muntu ansongi una ye wisa, kena yo nkuma ko wa fokola mambu mawonso mambi bevangang’o wantu. Ke vena muntu ko osundidi Nzambi o nkuma. Nzambi olenda ye ofokola bi wawonso bevanganga wantu. Ofokola mpasi zawonso yakwele mvu.—Tanga Nkunga 37:9-11.
AWEYI NZAMBI KEMONANGA MU KUMA KIA MPASI ZA WANTU?
11. Aweyi Nzambi kemonanga mu kuma kia mpasi zaku?
11 Aweyi Nzambi kemonanga mu kuma kia mambu mebwanga ova nza ye mu zingu kiaku? O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi “ozolele ndungidi.” (Nkunga 37:28) Muna kuma kiaki, omonanga oma mambote ye mambi mevangamanga ova ntoto. Okendalalanga vava wantu bemonanga e mpasi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo Nzambi ‘wamona mpasi za ntima’ vava mbi yawokela kuna nz’ankulu. (Etuku 6:5, 6) Nzambi kasoba ko. (Malaki 3:6) Nkand’a Nzambi usonganga vo, Nzambi okuvuanga kieleka o mfunu.—Tanga 1 Petelo 5:7.
12, 13. (a) Ekuma tusongelanga o zola yo tokanena wete dia akaka? Aweyi tumonanga mu kuma kia mambu mampasi mevangamanga ova nza? (b) Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Nzambi ofokola mpasi zawonso yo kondwa unsongi?
12 Nkand’a Nzambi uvovanga vo Nzambi watuvangila muna fwaniswa kiandi. (Etuku 1:26) Ediadi disongele vo Nzambi watuvanga ye fu nze yandi. Muna kuma kiaki, avo okendalalanga mu kuma kia mpasi za minkondwa kuma, zaya dio vo Nzambi olutidi kendalala mu kuma kia mpasi zazi. Aweyi tuzayidi wo?
13 Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:8) Mawonso kevanganga o Nzambi, ovangilanga mo kuna zola. Muna kuma kiaki, tuzolanga akaka kadi Nzambi osonganga zola. Badika ediadi: Kele vo wakala yo nkuma wa fokola e mpasi zawonso yo kondwa unsongi ova nza, nga wadi wo vanga? Dialudi vo wadi wo vanga, kadi ozolanga o wantu! Adieyi tuvova mu kuma kia Nzambi? Wau vo una ye nkuma ye okutuzolanga, ofokola mpasi zawonso yo kondwa unsongi. Kala ye ziku vo nsilu miawonso mia Nzambi miyikilu kuna lubantiku lwa nkanda wau milungana. Kansi, muna kala ye vuvu muna nsilu miami, ofwete zaya mayingi mu kuma kia Nzambi.
NZAMBI OZOLELE VO WANZAYA
14. E nkumbu a Nzambi nani? Aweyi tuzayidi wo vo tufwete yo sadila?
14 Avo ozolele vo muntu kakala nkundi aku, nkia diambu diantete okunzayisa? Nkumbu aku. Nga Nzambi una ye nkumbu? Mabundu mayingi belonganga vo nkumbu andi “Nzambi” yovo “Mfumu,” kansi ezazi ke nkumbu ko. Mama mazina nze, “ntinu” yovo “mfidi.” Nzambi okutuzayisanga vo nkumbu andi Yave. Muna Nkunga 83:18 tutanganga vo: “Bazaya wo vo nge kaka wina nkumbu a Yave, u Mpungu omu nza yawonso.” Asoneki a Nkand’a Nzambi nkumbu miayingi basadila e nkumbu a Nzambi. Yave ozolele vo wazaya e nkumbu andi yo sadila yo. Okuzayisanga e nkumbu andi kimana wakala nkundi andi.
15. E Nkumbu Yave nkia nsasa ina?
15 E nkumbu a Nzambi, Yave, yazala ye nsasa. E nkumbu yayi, isonganga vo Nzambi olungisanga konso nsilu kesianga ye makani mandi. Ke vena diambu ko dilenda vunzanesa kani diandi. Yave kaka olenda yikilwa e nkumbu yayi. *
16, 17. Ayeyi i nsas’a zina (a) “Nzambi a Mpungu”? (b) “Ntinu a mvu ya mvu”? (c) “Nsemi”?
16 Nze una tutangidi kala, e sono kia Nkunga 83:18 kivovanga mu kuma kia Yave vo: ‘Nge kaka u Mpungu.’ Muna Lusengomono 15:3 tutanganga mpe vo: “Manene ye masivi o mavangu maku, e Yave wa Nzambi a Mpungu. E nzila zaku zansongi ye ludi, e Ntinu a mvu ya mvu.” E zina, “Nzambi a Mpungu” nkia nsasa dina? Dina ye nsas’a vo Yave osundidi o nkuma ke mu konso vangwa ko omu nsema. E zina, “Ntinu a mvu ya mvu” dina ye nsas’a vo yandi kaka ozinganga yakwele mvu. O Nkunga 90:2 usasilanga vo yandi i Nzambi yamu mvu ya mvu. Nga ediadi ke diasivi ko?
17 O Yave yandi kaka i Nsemi. Muna Lusengomono 4:11 tutanganga vo: “E Yave wa Nzambi eto, ngeye ofwene tambula nkembo yo zitu ye ngolo, e kuma kadi ngeye wasema lekwa yawonso, muna luzolo lwaku inina yo semwa.” Elo, Yave i Nsemi a lekwa yawonso, tuka vangwa ya mwanda kuna zulu, ntetembwa, bundu ye mbizi za maza zisiensianga muna kalunga ye muna nkoko.
NGA OLENDA KALA NKUNDI A YAVE?
18. Ekuma wantu akaka beyindulwilanga vo ke balendi kala akundi a Nzambi ko? Nkand’a Nzambi adieyi uvovanga?
18 Vava wantu akaka belongokanga e fu ya Yave, wonga bemonanga yo yindula vo, ‘wau vo Nzambi osundidi otundalala, wamfunu kikilu ye kwandá kena, nga wafwana kumvua o mfunu?’ Kansi, nga i wau kikilu Nzambi kazolele vo twayindulanga? Ve. Yave ozolele kutufinama. Nkand’a Nzambi uvovanga vo Nzambi “kavavukidi konso muntu omu yeto ko.” (Mavangu 17:27) Nzambi ozolele vo wamfinama. Osianga nsilu vo yandi mpe ‘okufinama.’—Yakobo 4:8.
19. (a) Aweyi olenda kadila nkundi a Nzambi? (b) Nkia fu ya Nzambi otoma yangalelanga?
19 Aweyi olenda kadila nkundi a Nzambi? Yesu wavova vo: “Muna vua moyo a mvu ya mvu, divavanga vo batoma kuzaya, ngeye Nzambi mosi kaka aludi yo Yesu Kristu ona watuma.” (Yoane 17:3) Kwamanana longoka, ediadi dikusadisa mu zaya Yave yo Yesu yo vua moyo a mvu ya mvu. Kasikil’owu, twalongokele kala vo “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:16) Kansi ovuidi mpe fu yakaka yamfunu. Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga vo Yave nkwa, “nkenda ye nsambu, nkwa ntim’evundu, mwingi muna walakazi ye ziku.” (Luvaiku 34:6) Yave ‘wambote, ye nloloki.’ (Nkunga 86:5) Nzambi kwa luzindalalu ye kwikizi. (2 Petelo 3:9; Lusengomono 15:4) Ekolo olongoka oma ma Yave muna Nkand’a Nzambi, ozaya mayingi mu kuma kia fu yandi.
20-22. (a) Wau vo katulendi mona Nzambi ko, aweyi tulenda kumfinamena? (b) Adieyi ofwete vanga avo akaka bavovese vo wayambula longoka Nkand’a Nzambi?
20 Aweyi olenda finamena Nzambi wau vo kulendi kumona ko? (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Ekolo otanganga oma ma Yave muna Nkand’a Nzambi, okunzaya nze Muntu. (Nkunga 27:4; Roma 1:20) Vava olongoka mayingi mu kuma kia Yave, otoma kunzola yo kumfinama.
21 Obakula vo Yave Se dieto. (Matai 6:9) Watuvana moyo, ozolele vo twakala ye zingu kiambote. Ediadi i diau kevanganga o se dianzodi kwa wan’andi. (Nkunga 36:9) Elo, Nkand’a Nzambi ulonganga vo olenda kituka nkundi a Yave. (Yakobo 2:23) Yindula diadi. Yave wa Nsemi a lekwa yawonso ozolele vo wakala nkundi andi!
22 Wantu akaka balenda kuvovesa vo wayambula longoka Nkand’a Nzambi. Nanga betokananga vo olenda soba e dibundu. Kansi, kuyambula ko vo muntu kasima mu vanga kikundi yo Yave. Yandi i Nkundi osundidi olenda kala yandi.
23, 24. (a) Ekuma ofwete kwamanana yuvulwila e yuvu? (b) Nkia diambu tubadika muna kapu kilanda?
23 Ekolo olongokanga Nkand’a Nzambi, vekala ye mambu makaka mana kubakula ko. Kukadi ye nsoni ko za yuvula yovo lomba lusadisu. Yesu wavova vo tufwete kala alembami nze yingiana-ngiana. (Matai 18:2-4) Tuzeye wo vo yingiana-ngiana yuvu yayingi beyuvulanga. Nzambi ozolele vo wasolola e mvutu za yuvu yaku. Muna kuma kiaki, longokanga o Nkand’a Nzambi ye sungididi kiawonso mu kala ye ziku vo mana olongokanga, maludi.—Tanga Mavangu 17:11.
24 E mpila yambote tulenda zayila oma ma Yave, i longoka Nkand’a Nzambi. Muna kapu kilanda tuzaya ekuma o Nkand’a Nzambi waswaswanena ye nkanda miakaka.
^ tini. 15 Avo muna Nkand’aku a Nzambi ke muna ye nkumbu Yave ko yovo ozolele zaya mayingi mu kuma kia nsas’a nkumbu yayi ye una ivovelwanga, vanga luzolo lwa tala e Mvovo Misasilu 1.


text:
Nge mekanisa bilumbu kena kuiza yau kevuanda yinki mutindu?
Yinza yayi . . .
yau kevuanda kaka mutindu yayi?
yau ketatamana kubeba?
yau kebonga?
BIBLIA METUBA MUTINDU YAYI
“Nzambi . . . kepangusa mansanga nionso na meso ya bau, lufua kevuanda diaka ve, na kunionga, na bidilu, na bampasi kevuanda diaka ve. Mambu ya ntete meluta.”
YAU KELE MBOTE SAMU NA NGE
Nge kevuanda na kisalu mosi ya mbote mpe ya kusepedisa.
Maladi mpe bampasi ya mutindu nionso kevuanda diaka ve.
Nge kevuanda na luzingu ya kiese mpe yina mekondua nsuka, nge na dibuta na nge mpe bankundi na nge.
BETO FUETI NDIMINA MPENZA YINA BIBLIA KETUBAKA?
Ee, ata samu na mambu zole kaka:
Nzambi kele na lulendo ya kukokisa nsilulu yango. Na Biblia, Yehova Nzambi kaka mebokidulua “Mpungu-tulendo,” samu ngolo na yandi kele na nsuka ve. (Nzaikusu 15:3) Na yau, yandi kele na ngolo ya kukokisa mpenza nsilulu yina yandi pesaka ya kubongisa yinza na beto. Mutindu kaka Biblia metuba, “na Nzambi nionso lenda salama.”
—Matai 19:26.
Nzambi kele na nsatu ya kukokisa nsilulu na yandi. Na kifuani, Yehova kele na “nsatu ya ngolo” ya kuvutula na luzingu bantu yina mekufuaka.
—Yobi 14: 14, 15.
Biblia kena kumonisa diaka ti Yesu Muana ya Nzambi, vukisaka bantu ya maladi. Samu na yinki yandi vuandaka sala yau? Samu yandi vuandaka zola kusala yau. (Malako 1:
Na yau, beto fueti tula kivuvu ti Yehova na Yesu kezolaka kusadisa beto samu beto baka luzingu ya kiese na bilumbu kena kuiza!
YINDULA NTETE
Yinki mutindu Nzambi kebongisila yinza ya beto?
Biblia kena kupesa mvutu na kiuvu yayi na MATAI 6:


text:
Nkengidi mpe Vumbuka !
Ba lenda benda bazulunale ya beto na Internet na bandinga kuluta 200, ata na bandinga ya mababa. La Tour de Garde [Nkengedi] kena kubangula beto mambu yina kena kuluta na ntoto ya mvimba na kulunganaya bambikudulu ya Biblia. Yawu kena kukindisa bayina ke tangaka yawu na manima ya nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi mpe ke nakutindaka bawu na kuvwanda na kiminu na Yesu Kristo. Réveillez-vous ! [Vumbuka!] kelakisa beto wapi mutindu beto lenda yidika mambu ya ntangu ya beto. Yawu kepesa beto mambu ya mfunu na kukuikila ti Mvangi kelungisa lukanu ya yandi ya kunata yinza ya malumalu ya kizunu mpe ya sikisiki.Sola ndinga yina nge zola na molonga yina, mpe niema na kisika ba mesonika “Sosa” samu na kutala mutindu ya bazulunalu yina kele na ndinga yango.


text:
Kunku kia 4: Tuka Ntinu Antete a Isaele Yamuna Kinkole Kuna Babele
O Saulu okedi se ntinu antete a Isaele. Kansi, Yave wambembola yo sola Davidi se ntinu vana fulu kiandi. Tuzaya mayingi mu kuma kia Davidi. Ekolo kakala nleke wanwana yo Ngoleyate. Kuna kwalanda watina Saulu wa Ntinu ndiona wamwenanga kimpala. I bosi, Abingaile wasima Davidi kalembi vanga edi dia uzowa.
Tulongoka mayingi ma Solomo wa mwan’a Davidi, ona wavingil’e kunda kia Davidi wa ntinu a Isaele. E ntinu ntatu miantete mia Isaele konso ntinu mvu 40 kayala. Vava Solomo kafwa Isaele yakayaniswa mu yintinu yole, kintinu kia node ye kia sude.
E kintinu kia makanda 10 kia node mvu 257 kiazinga yamu lufwasu lwandi kwa Asuri. I bosi, vioka mvu 133, e kintinu kia node kia makanda mole kiafwaswa mpe. Muna kolo kiaki, Aneyisaele banatwa mu kinkole kuna Babele. Ozevo, Kunku KIEYA lusansu lwa mvu 510 kiyikanga. Mambu mayingi mesivi mabwa muna kolo kiaki nze una tusinga mona.


text:
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA ZULU
Keti Muntu Lenda Zaba Mambu Yina Ke Kwisa na Ntwala?
Beto yonso ke yindulaka bilumbu yina ke kwisa. Beto ke kudiyulaka mutindu luzingu na beto mpi ya bantu yina beto ke zolaka ta vanda na bilumbu yina ke kwisa. Mu mbandu, beto ke yulaka nde: ‘Keti bana na mono ta zinga na nsi-ntoto mosi ya mbote? Keti kisumbula mosi ya nene ta fwa ntoto? Keti mono lenda soba mambu ntangu yai sambu luzingu na mono kuvanda mbote na bilumbu yina ke kwisa?’ Beto yonso ke zolaka kuzaba bamvutu na bangiufula yai sambu beto ke butukaka ti mpusa ya ngolo ya kuvanda ti kivuvu, ya lutwadisu, ya kutula ntima, mpi ya kuvanda na ngemba. Kana nge kele ti kivuvu sambu na bilumbu yina ke kwisa, nge ta yilama na kimuntu mpi na mabanza na nge.
Luzingu na nge ta vanda nki mutindu na bilumbu yina ke kwisa? Keti muntu mosi lenda zaba yo? Mambu ya nkaka yina bantu ya mayele ke tubaka na ntwala sambu na bilumbu yina ke kwisa ke lunganaka kansi mingi mpi ke lunganaka ve. Kansi, bo ke tubaka nde Nzambi lenda tuba na ntwala mambu yina ta salama na bilumbu yina ke kwisa na siki-siki yonso. Ndinga na yandi ke tuba nde: “Katuka luyantiku mono ke tubaka mambu yina fweti kubwa, mono ke zabisaka mpi ntama na ntwala mambu yina me bwa ntete ve.” (Yezaya 46:10) Inki mutindu mambu ya Nzambi ke lunganaka?
MAMBU YA NZAMBI KE LUNGANAKA NA SIKI-SIKI YONSO
Sambu na nki beto fwete tula dikebi na bambikudulu ya ntama ya Nzambi yina lunganaka na siki-siki yonso? Ya kieleka, yo ke yitukisaka nge kana nge ke mona mbala na mbala mambu yina muntu ya météo ke tuba ke lungana na siki-siki yonso. Ntembe kele ve nde nge ta tula dikebi na mambu yina yandi ta tuba sambu na kilumbu yina ke landa. Mutindu mosi, kana nge me zaba nde Nzambi me tubaka na ntwala mambu yina me lunganaka na siki-siki yonso, ntembe kele ve nde nge ta tula dikebi na mambu yina yandi ke tuba sambu na bilumbu yina ke kwisa.
LUFWA YA MBANZA MOSI YA NENE:
Mu mbandu, yo ta yitukisa kibeni kana bo tuba na siki-siki yonso bamvu-nkama mingi na ntwala nde mbanza mosi ya nene mpi ya ngolo ta fwa ntama mingi ve. Na nzila ya kinati-ndinga na yandi, Nzambi tubaka na ntwala lufwa ya Ninive. (Sofonia 2:13-15) Bantu ya ke longukaka mambu ya ntama sonikaka nki? Na mvu-nkama ya nsambwadi na N.T.B., Nzambi bikulaka nde bantu ya Babilone mpi bantu ya Medi ta nwanisa mpi ta botula Ninive. Yo ke pwelele nde mambu yina lunganaka kiteso ya bamvula 15 na nima. Diaka, Nzambi tendulaka na ntwala nde yandi ta kumisa Ninive bwala ya “zelo na zelo, bantu ta vanda diaka ve.” Keti mambu yai ya Nzambi tubaka na ntwala lunganaka? Ee. Ata mbanza mpi babwala na yo ya nziunga vandaka kiteso ya bakilometre-kare 518, bambeni taninaka yo ve mpi salaka ve mambu mutindu bo vandaka kuyindula, kansi bo fwaka yo. Ata muntu mosi ve ya ke tadilaka mambu ya politiki lendaka kutuba na ntwala mambu yai mpi yo lungana na siki-siki yonso.
YANDI TA YOKA MIKWA YA BANTU:
Nani lenda tuba na kikesa yonso—bamvula 300 na ntwala—zina ya muntu mpi ya ba-nkaka ya muntu yina ta yoka mikwa ya bantu na zulu ya mesa-kimenga, mpi zina ya mbanza yina meso-kimenga ta vanda? Sambu mambu yai ya kuyituka ya yandi tubaka na ntwala lunganaka, ntembe kele ve nde muntu ya tubaka yo zabanaka mingi. Kinati-ndinga ya Nzambi tubaka na ntwala nde: “Mwana mosi ta butuka na fami ya Davidi, zina na yandi Yoziasi . . . yandi ta yoka nkutu mikwa ya bantu” na zulu ya mesa-kimenga na mbanza Betele. (1 Bantotila 13:1, 2) Kiteso ya bamvu-nkama tatu na nima, ntotila Yoziasi—zina yina me zabanaka mingi ve na Biblia—butukaka na dikanda ya Davidi. Kaka mutindu Biblia tubaka na ntwala, Yoziasi ‘songaka bantu na kukwenda kubaka mikwa ya bantu yina mpi kuyoka yo na zulu ya mesa-kimenga’ yina vandaka na Betele. (2 Bantotila 23:14-16) Inki muntu lenda tuba mambu yai na siki-siki yonso kana ngolo yina me luta ngolo ya bantu kutwadisa yandi ve?
NSUKA YA KINTINU MOSI:
Kutuba na siki-siki yonso zina ya muntu mosi—bamvula mingi na ntwala nde yandi butuka—yina ta yidika mambu sambu na kubwisa ngolo ya nsi-ntoto, nkutu kumonisa metode ya kuyituka yina yandi ta sadila ke yitukisaka. Nzambi tubaka nde muntu mosi na zina ya Sirusi ta nwanisa mbanza mosi. Sirusi zolaka kukatula Bayuda na kimpika mpi kupesa maboko na kisalu ya kutunga diaka tempelo na bo ya santu. Diaka, Nzambi tubaka na ntwala nde Sirusi ta sadila metode mosi sambu na kuyumisa masa mpi monisaka nde bo ta yambula bakielo ya kukangula sambu yo pesa bambeni nzila ya kubotula mbanza. (Yezaya 44:27–45:2) Keti mambu ya fioti-fioti ya mbikudulu ya Nzambi lunganaka na siki-siki yonso? Bantu ya ke longukaka mambu ya ntama ke ndimaka nde mambu yai ya Sirusi salamaka. Basoda ya Sirusi sadilaka mayele ya kuyituka mutindu bo lutisaka nzadi ya Babilone na nzila ya nkaka, mpi yo yumaka. Kima ya nkaka kele nde basoda kotaka na mbanza na bakielo yina bo bikaka ya kukangula. Na nima, Sirusi katulaka Bayuda na kimpika mpi tubaka nde bo lenda tunga diaka tempelo na bo na Yeruzalemi. Yo vandaka diambu ya kuyituka sambu Sirusi vandaka ve kusambila Nzambi ya Bayuda. (Esdrasi 1:1-3) Nzambi mpamba lenda bikula mambu ya fioti-fioti ya mutindu yai na siki-siki yonso.
Beto me tubila bambandu tatu yina ke monisa mutindu mambu yina Nzambi tubaka na ntwala lunganaka. Mambu ya mutindu yai ke salamaka mbala mingi. Yozue, ntwadisi ya Bayuda tubaka diambu yina bawi na yandi zabaka mbote nde: “Beno me zaba mbote-mbote na ntima na beno yonso nde Mfumu Nzambi, Nzambi na beno, me sala mambu yonso ya yandi tubaka; ata kima mosi bikalaka ve, yandi me lungisa mambu yonso mpenza.” (Yozue 23:1, 2, 14) Bantu yina Yozue twadisaka lendaka kubuya ve mutindu balusilu mpi bambikudulu ya Nzambi lunganaka na siki-siki yonso. Kansi nki mutindu Nzambi ke lungisaka yo? Banzila ya Nzambi me swaswana kibeni ti ya bantu. Yo ke mfunu nde nge zaba mambu yai sambu Nzambi me sila nde ntama mingi ve yandi ta sala mambu ya kuyituka yina ta vanda ti bupusi na luzingu na nge.
BAMBIKUDULU YA NZAMBI ME SWASWANA TI MAMBU YINA BANTU KE TUBAKA NA NTWALA
Mbala mingi mambu yina bantu ke tubaka na ntwala ke katukaka na mambu yai: bansosa ya siansi, kulonguka mambu mpi bikalulu yina bo me zaba, to nkutu na mayele yina me luta ya bantu. Na nima ya kutuba na ntwala mambu ya ta salama na bilumbu yina ke kwisa, bantu ke vingilaka na kumona mambu yina ta salama.—Bingana 27:1.
Nzambi me swaswana ti bantu sambu yandi ke zabaka mambu yonso. Yandi ke bakisaka mbote-mbote kimuntu mpi bangindu ya bantu; yo yina, kana yandi ke zola kusala yo, Nzambi lenda mona na ntwala nki mutindu bantu mpi makanda yonso ta sala mambu. Kansi, Nzambi lenda sala mambu mingi kuluta yai. Nkutu, yandi lenda twadisa mpi kusoba mambu ti bikalulu ya bantu sambu na kulungisa lukanu na yandi. Yandi ke tuba nde: “Ndinga na mono ya ke basika na munoko na mono . . . ta vutuka ve na mono kana yo buta ve mbuma, . . . yo ta nunga kibeni.” (Yezaya 55:11, NW) Na bantangu ya nkaka, bambikudulu ya Nzambi ke zabisaka beto mambu yina yandi ta sala na bilumbu yina ke kwisa. Yandi ke ndimisa beto nde mambu yina yandi me tuba ta lungana na siki-siki yonso.
LUZINGU NA NGE NA BILUMBU YINA KE KWISA
Keti kele ti mbikudulu ya kutudila ntima yina ke tadila luzingu na nge mpi ya bantu yina nge ke zolaka sambu na bilumbu yina ke kwisa? Kana nge zaba na ntwala nde mvula ya ngolo ya mupepe ta noka, nge lenda baka bangidika yina ta gulusa luzingu. Mbandu yai me fwanana na mbikudulu ya Biblia. Nzambi me tubaka na ntwala nde bansoba ya nene ta salama ntama mingi ve na ntoto ya mvimba. (Tala lupangu “ Mambu Yina Nzambi Me Tubaka Sambu na Bilumbu Yina Ke Kwisa.”) Mambu yina Nzambi ke tuba nde yo ta salama na bilumbu yina ke kwisa me swaswana mpenza ti yina bantu mingi ya mayele ke tubaka na ntwala.
Beto lenda yindula mutindu yai: disolo ya nsi-ntoto yai me salama na kimvuka ya mambu yina kele ti kuwakana na kati na yo. Bo me sonikaka yo dezia, mpi nge lenda tanga na ntwala nsuka na yo. Nzambi ke tuba nde: “Katuka luyantiku mono ke tubaka mambu yina fweti kubwa, . . . Mono ke tubaka nde: ‘Bangindu na mono ta beba ve, mono ta sala luzolo na mono yonso.’” (Yezaya 46:10) Nge mpi bantu ya dibuta na nge lenda vanda ti luzingu ya kitoko na bilumbu yina ke kwisa. Yula Bambangi ya Yehowa mambu yina Biblia ke tuba sambu na bilumbu yina ke kwisa. Bambangi ya Yehowa kele ve banganga-nkisi, bo ke solulaka ve ti bampeve ya mbi to bo ke vandaka ve ti kiyeka mosi buna ya kutuba mambu ya ta salama na bilumbu yina ke kwisa. Kansi, bo ke longukaka Biblia mpi bo lenda zabisa nge mambu ya mbote yina Nzambi ta sala na bilumbu yina ke kwisa.


text:
Pesa Lukumu na Muntu Yina me Fwana na Kubaka Yo
“Lusakumunu, lukumu, nkembo, mpi ngolo kuvanda mvula na mvula na Muntu yina me vanda na kiti ya kimfumu mpi na Mwana-Dimeme.”—KUSONGA 5:13.
BANKUNGA: 9, 108
1. Inki ke pusaka beto na kupesa bantu ya nkaka lukumu, mpi nki beto ta longuka na disolo yai?
BETO ke pesaka bantu lukumu ntangu beto ke tudilaka bo dikebi ya mingi mpi ke zitisaka bo. Mbala mingi, beto ke pesaka lukumu na bantu yina me salaka mambu ya mbote to bayina kele ti kiyeka. Na disolo yai, beto ta mona banani me fwana na kubaka lukumu mpi sambu na nki.
2, 3. (a) Sambu na nki Yehowa me fwana kibeni na kubaka lukumu? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.) (b) Mwana-Dimeme yina Kusonga 5:13 ke tubila kele nani, mpi sambu na nki beto fwete pesa yandi lukumu?
2 Kusonga 5:13 ke tuba nde “Muntu yina me vanda na kiti ya kimfumu” mpi “Mwana-Dimeme” me fwana na kubaka lukumu. “Muntu yina me vanda na kiti ya kimfumu” kele Yehowa. Bigangwa ya zulu ke monisa kikuma yina beto fwete pesa Yehowa lukumu, bo ke tuba nde, “Muntu yina ke zingaka mvula na mvula” me fwana na kubaka lukumu. Bo ke tuba mpi nde: “Yehowa Nzambi na beto, nge me fwana na kubaka nkembo, lukumu, mpi ngolo, sambu nge muntu gangaka bima yonso, mpi yo kwisaka na luzingu mpi yo gangamaka sambu na luzolo na nge.”—Kusonga 4:9, 11.
3 “Mwana-Dimeme” ya Biblia ke tubila na kusonga 5:13 kele Yezu Kristu. Sambu, ntangu Yezu vandaka na ntoto bantu vandaka kubinga yandi “Mwana-Dimeme ya Nzambi yina ke katula disumu ya nsi-ntoto.” (Yoane 1:29) Keti kele ti ntotila ya nkaka yina lenda ndima kutambika luzingu na yandi sambu na bantu? Yo yina, yo me fwana na kupesa Yezu lukumu. Yandi me fwana na kubaka lukumu sambu “yandi kele Ntotila ya bantu yina ke yala bonso bantotila mpi Mfumu ya bantu yina ke yala bonso bamfumu.” (1 Timoteo 6:14-16) Mbala ya nkaka nge ke kudiwaka bonso bigangwa mingi ya zulu yina ke yimbaka nde: “Mwana-Dimeme yina bo fwaka me fwana na kubaka kiyeka, bimvwama, mayele, ngolo, lukumu, nkembo, mpi lusakumunu.”—Kusonga 5:12.
4. Sambu na nki beto fwete pesa Yehowa ti Kristu lukumu?
4 Yoane 5:22, 23 ke tuba nde Yehowa me kumisaka Kristu zuzi ya bantu yonso. Yai kele mpi kikuma ya nene ya kupesa Yezu lukumu. Kana beto ke sala mpidina beto ta pesa mpi Yehowa lukumu. Kana beto ke pesa Yezu mpi Tata na yandi lukumu, beto lenda baka luzingu ya mvula na mvula.—Tanga Nkunga 2:11, 12.
5. Sambu na nki yo me fwana mpi nde beto pesa bantu yonso lukumu mpi luzitu?
5 Nzambi gangaka bantu na ‘kifwani na yandi.’ (Kuyantika 1:27) Yo ke tendula nde bantu yonso lenda kuma ti bikalulu ya Nzambi, mu mbandu, zola, ntima-mbote mpi mawa. Nzambi gangaka mpi bantu ti kansansa, yina ke sadisaka bo na kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi, ya masonga ti ya luvunu, ya me fwana ti ya me fwana ve. (Baroma 2:14, 15) Bantu mingi ke zolaka mambu ya bunkete mpi ya mbote, bo ke zolaka mpi kuzinga na ngemba ti bantu ya nkaka. Yo fwete yitukisa ve, sambu Yehowa kele Nzambi ya ndonga mpi ya ngemba. Ya kieleka, Yehowa gangaka bantu yonso ti makuki ya kufulula yandi. Yo yina, yo me fwana mpi nde beto pesa bantu yonso lukumu mpi luzitu.—Nkunga 8:5.
PESA LUKUMU NA MUTINDU YA MBOTE
6, 7. Inki luswaswanu kele na kati ya Bambangi ya Yehowa ti bantu ya nkaka na yina me tala kupesa bantu lukumu?
6 Ya kieleka, beto fwete pesa bantu lukumu; kansi bantangu ya nkaka, yo ke vandaka mpasi na kuzaba nki mutindu beto fwete pesa muntu lukumu mpi na nki kiteso. Nsi-ntoto ya Satana me sobaka mutindu ya bantu mingi ya kutadila mambu. Bantu mingi me kumisaka bantu ya nkaka banzambi na bo. Na kisika ya kupesa bantu lukumu mpi luzitu mutindu Yehowa ke zolaka, bo ke pesaka bantu ya nkaka lukumu na kiteso ya kuluta ndilu mpi ke monaka bo bonso banzambi. Bo ke landaka mutindu ya kulwata, bikalulu, mpi mutindu ya kuzinga ya bantu ya politiki, ya bamfumu ya mabundu, ya bantu ya ke salaka bansaka, ya bantu ya me zabanaka mingi, mpi ya bantu ya lukumu.
7 Bakristu ya kieleka ke zabaka nde yo kele mbi na kupesa bantu lukumu na kiteso ya kuluta ndilu. Yezu mpamba muntu beto fwete landa sambu yandi me bikilaka beto mbandu ya kukuka. (1 Piere 2:21) Biblia ke tuba nde “bantu yonso me salaka disumu mpi bo lenda monisa ve nkembo ya Nzambi.” (Baroma 3:23) Ata muntu mosi ve me fwana nde beto sambila yandi. Ntangu beto ke kumisa bantu na kiteso ya kuluta ndilu, yo ke pesaka Yehowa mpasi.
8, 9. (a) Inki mutindu Bambangi ya Yehowa ke tadilaka bamfumu ya luyalu? (b) Inki ntangu beto lenda meka ve ata fioti kulemfukila bamfumu ya luyalu?
8 Beto fwete pesa bantu ya nkaka lukumu mpi kuzitisa bo sambu na kiyeka yina bo kele na yo. Mu mbandu, yindula mambu ya mbote yina bamfumu ya luyalu ke salaka sambu na beto. Bo ke taninaka beto mpi ke sadisaka beto na mambu ya nkaka. Bisalu na bo ke natilaka beto mambote mingi. Ntumwa Polo ke lomba beto na kutadila bo bonso “bamfumu ya nene.” Yandi ke lomba beto mpi na kuzitisa bansiku na bo ntangu yandi ke tuba nde: “Beno pesa bantu yonso kima yina beno fwete pesa bo: na muntu yina ke lomba mpaku, mpaku,” “na muntu yina ke lomba lukumu, lukumu.”—Baroma 13:1, 7.
9 Bambangi ya Yehowa ke salaka bikesa sambu na kuzitisa bamfumu ya luyalu. Ya kieleke konso insi kele ti mambu na yo, yo yina bansiku ya bamfumu ya luyalu ya insi mosi lenda swaswana ti ya insi ya nkaka. Ata mpidina, beto ke lemfukilaka bamfumu ya luyalu ntangu bo ke sala mambu na kutadila kiyeka yina bo kele na yo. Kansi, kana bo lomba beto na kusala mambu yina ke wakana ve ti minsiku ya Yehowa, beto ta meka ve ata fioti. Kana bo lomba beto kima mosi ya mutindu yai, beto fwete lemfukila Yehowa mpi kupesa yandi lukumu na kisika ya kulemfukila bantu.—Tanga 1 Piere 2:13-17.
10. Inki bambandu ya mbote bansadi ya Yehowa ya ntangu ya ntama me bikilaka beto?
10 Beto lenda longuka mambu mingi na bansadi ya Yehowa ya ntangu ya ntama yina vandaka kuzitisa bamfumu ya luyalu, mu mbandu Yozefi ti Maria. Bamfumu ya Roma zolaka kuzaba ntalu ya bantu yonso na nsi ya luyalu na bo. Yozefi ti Maria kwendaka na Betelemi sambu na kusonikisa bazina ata Maria vandaka pene-pene ya kubuta. (Luka 2:1-5) Ntumwa Polo vandaka mpi kuzitisa bamfumu ya luyalu. Ntangu bo fundaka yandi nde yandi me sala mbi, yandi sambaka na luzitu yonso na ntwala ya ntotila Erode Agripa mpi ya Festusi, guvernere ya Yudea.—Bisalu 25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) Sambu na nki beto fwete tadila ve bantwadisi ya mabundu bonso bamfumu? (b) Inki salamaka ntangu mpangi mosi zitisaka mfumu mosi ya luyalu?
11 Inki beto ta tuba sambu na bamfumu ya mabundu? Keti beto fwete tadila bo bonso bamfumu? Beto fwete zitisa bo mutindu beto ke zitisaka bantu yonso. Kansi beto fwete pesa bo ve lukumu, ata bo ke lomba beto na kusala yo. Sambu na nki? Sambu bo ke longaka malongi ya luvunu ya me tala Nzambi mpi Ndinga na yandi Biblia. Yezu monisaka mbi ya bamfumu ya mabundu mpi tubaka nde bo kele bantu ya luvunu mpi bantwadisi ya mbi. (Matayo 23:23, 24) Kansi, yo kele mbi ve na kuzitisa bamfumu ya luyalu mpi kupesa bo lukumu ya me fwana. Ee, bo ke sadisaka beto mingi sambu beto ke zitisaka bo mpi ke pesaka bo lukumu.
12 Beto tubila fioti Heinrich Gleissner, muntu mosi yina vandaka ti kiyeka na luyalu ya insi Autriche. Basoda ya Allemagne kangaka yandi na Mvita ya Zole ya Nsi-Ntoto ya Mvimba. Bo kotisaka yandi na train sambu na kunata yandi na kisika yina bo vandaka kupesa bantu bisalu ya mpasi. Na kati ya train, yandi monaka Leopold Engleitner, Mbangi ya Yehowa mosi ya kikesa ya Autriche. Mpangi Engleitner zabisaka Gleissner na luzitu yonso malongi ya Biblia, Gleissner widikilaka na dikebi yonso. Ntangu mvita manaka, Gleissner, yina vandaka ti kiyeka, sadisaka mingi Bambangi ya Yehowa ya Autriche. Ziku nge me zaba mambote ya nkaka ya bampangi me bakaka sambu bo zitisaka bamfumu ya luyalu.
PESA BANTU LUKUMU
13. Beto fwete pesa lukumu mpi kuzitisa mingi-mingi banani, mpi sambu na nki?
13 Beto fwete pesa bampangi na beto lukumu mpi kuzitisa bo; mingi-mingi, bayina ke twadisa beto, mu mbandu bankuluntu, bankengi ya nziunga, bampangi ya Komite ya Filiale, mpi bampangi ya Nto-Kimvuka. (Tanga 1 Timoteo 5:17.) Bampangi yai yonso ke kudibanzaka mingi sambu na bansadi ya Nzambi mpi ke lungisaka bampusa na beto. Biblia ke bingaka bo “makabu” ya bantu. (Baefezo 4:8) Yo yina, beto fwete pesa bo lukumu mpi kuzitisa bo kukonda kutala bansi na bo, banzo-nkanda ya bo me salaka, bisalu ya kinsuni yina bo ke salaka, mpi mbongo yina bo kele na yo. Bakristu ya mvu-nkama ya ntete me bikilaka beto mbandu ya mbote. Bo vandaka kuzitisa bampangi yina vandaka kutwadisa bo; bubu yai beto mpi ke salaka mutindu mosi. Ntangu beto ke vandaka ti bampangi yai, beto ke tadilaka bo ve bonso bawanzio to bantu yina me luta bantu ya nkaka. Kansi beto ke zitisaka bo mpi ke pesaka bo lukumu sambu na kisalu na bo ya ngolo mpi kudikulumusa na bo.—Tanga 2 Bakorinto 1:24; Kusonga 19:10.
14, 15. Inki luswaswanu kele na kati ya bankuluntu ti bantwadisi ya mabundu?
14 Bankulutu ya mutindu yai kele bantu ya kudikulumusa. Bo ke zolaka ve nde bampangi kutadila bo bonso bantu ya lukumu. Bo kele kibeni ya kuswaswana ti bamfumu ya mabundu ya bilumbu na beto mpi ya ntangu ya Yezu. Yezu tubilaka bo nde: “Bo ke zolaka kisika ya lukumu mingi na bankinsi, bakiti ya ntete na basinagoga, bambote na bazandu.”—Matayo 23:6, 7.
15 Bankulutu ke lemfukaka na mambu yai ya Yezu tubaka: “Beno bika ve nde bantu kubinga beno Rabi, sambu beno kele kaka na Longi mosi, mpi beno yonso beno kele bampangi. Diaka, beno binga ve ata muntu mosi nde tata na beno awa na ntoto, sambu beno kele kaka na Tata mosi, Muntu yina kele na zulu. Beno bika mpi ve nde bantu kubinga beno bantwadisi, sambu beno kele kaka na Ntwadisi mosi, Kristu. Kansi muntu ya kuluta nene na kati na beno fwete vanda nsadi na beno. Konso muntu yina ke kudinangula, bo ta kulumusa yandi, kansi konso muntu yina ke kudikulumusa, bo ta nangula yandi.” (Matayo 23:8-12) Kana bankuluntu yonso ke kudikulumusa mpi ke lemfuka na ntuma yai ya Yezu, bampangi ta zola bo mingi, ta zitisa bo mpi ta pesa bo lukumu.
16. Sambu na nki beto fwete sala bikesa na kuzaba mutindu ya kupesa bantu lukumu?
16 Kuzaba kibeni mutindu ya mbote ya kupesa bantu lukumu ke bakaka ntangu. Luzingu ya Bakristu ya nkaka ya mvu-nkama ya ntete ke ndimisa kieleka yai. (Bisalu 10:22-26; 3 Yoane 9, 10) Kansi yo kele mfunu nde beto sala bikesa sambu na kuzaba mutindu ya kupesa bantu lukumu. Kana beto ke pesa bantu lukumu na mutindu yina Yehowa ke zolaka, beto ta baka mambote mingi.
MAMBOTE YINA BETO TA BAKA KANA BETO KE PESA BANTU LUKUMU
17. Inki mambote beto ta baka kana beto ke pesa bantu yina kele ti kiyeka lukumu?
17 Kana beto ke pesa bantu yina kele ti kiyeka lukumu mpi ke zitisa bo, bo lenda sadisa beto na kulanda kulonga nsangu ya mbote. Nkutu bo lenda kuma kusepela ti kisalu na beto ya kusamuna. Mambu ya mutindu yai me salamaka na Allemagne. Brigitte, mupasudi-nzila mosi kwendaka na nzo-nkanda na kilumbu yina bo vandaka kupesa mwana na yandi ya nkento diplome. Balongi tubaka nde bo me sepela mingi na bamvula yonso yina mwana na yandi me lutisa ti bo. Bo bakisaka nde bana ya Bambangi ya Yehowa ke vandaka ti bikalulu ya mbote na banzo-nkanda. Mpangi Brigitte songaka bo nde, “Beto ke longaka bana na beto minsiku ya Nzambi, mu mbandu kuzitisa balongi mpi kupesa bo lukumu.” Longi mosi tubaka nde kana bana yonso vandaka bonso bana ya Bambangi ya Yehowa, kisalu ya kulonga zolaka kukuma pete. Bo vandaka kusepela mingi ti bana ya Bambangi ya Yehowa yo yina, bamposo mingi na nima, longi mosi kwendaka na lukutakanu ya nene.
18, 19. Inki beto fwete vila ve ntangu beto ke pesa bankuluntu lukumu?
18 Minsiku ya Ndinga ya Nzambi lenda sadisa beto na kubakisa mutindu ya kupesa bankuluntu lukumu. (Tanga Baebreo 13:7, 17.) Beto fwete sikisa bo sambu na kisalu ya ngolo yina bo ke salaka. Kana beto ke zitisa mambu yina bankuluntu ke tuba, bo ta kuma kusala kisalu na bo na kiese. Biblia ke tuba nde beto fwete landa mbandu ya lukwikilu na bo. Yo ke tendula ve nde beto fwete landa mambu yonso yina nkuluntu ke sala, mu mbandu, mutindu na yandi ya kulwata, ya kutuba mpi ya kulonga. Kana beto ke landa mambu yonso ya yandi ke sala, pana beto ke landa muntu na kisika ya kulanda Kristu. Beto fwete vila ve nde bankuluntu kele bantu ya kukonda kukuka bonso beto.
19 Kana beto ke pesa bankuluntu lukumu, ke zitisa bo, mpi ke tadila bo ve bonso bantu ya lukumu, beto ta sadisa bo mingi. Na nki mutindu? Yo ta sadisa bo na kuvanda bantu ya kudikulumusa mpi na kudimona ve nde bo me luta bantu ya nkaka to nde ntangu yonso bo ke salaka kaka mambu ya mbote.
20. Inki mambote beto ke bakaka kana beto ke pesa bantu lukumu?
20 Ntangu beto ke pesaka bantu lukumu, yo ke sadisaka beto na kutula ve dikebi kaka na mambu ya luzingu na beto mosi kansi na kulanda kuvanda bantu ya kudikulumusa ata bantu ke zitisa beto mingi. Yo ke taninaka beto mpi, mu mbandu ntangu mpangi mosi ya beto ke zitisaka mingi me sala mambu yina me sepedisa beto ve. Yo ke sadisaka beto mpi na kubikala ya kukangama na dibundu ya Yehowa. Dibundu ya Yehowa ke pesaka ve ata muntu mosi, yo vanda Mbangi ya Yehowa to ve, lukumu na kiteso ya kuluta ndilu.
21. Inki mambote ya mingi beto ta baka kana beto ke pesa bantu lukumu?
21 Mambote ya mingi yina beto ta baka kana beto ke pesa bantu lukumu kele nde beto ta sepedisa Nzambi. Beto ta kuma kusala mambu yina Nzambi ke zolaka mpi beto ta bikala ya kukangama na yandi. Ebuna, Yehowa ta pesa mvutu na Satana, yina tubaka nde muntu mosi ve lenda bikala ya kwikama na Yehowa. (Bingana 27:11) Bantu mingi ke zabaka ve mutindu ya mbote ya kupesa bantu lukumu. Beto kele na kiese mutindu beto me zabaka kupesa bantu lukumu na mutindu yina Yehowa ke zolaka!


text:
Kana Muntu ya Nge Ke zolaka Me Kuma Pene-Pene na Kufwa
DOREEN waka mpasi mingi ntangu bo tubaka nde bakala na yandi, Wesley, yina vandaka kaka ti bamvula 54, vandaka ti kansere ya ngolo ya butomfu. * Badoktere tubaka nde yandi me bikala kaka ti bangonda fioti. Yandi ke tuba nde: “Mu ndimaka ve mambu yina mu waka. Mu kumaka kisaka-saka kibeni bamposo mingi. Yo vandaka bonso nde yo me kumina muntu ya nkaka, kansi beto ve. Mu vandaka ve ya kuyilama.”
Yo kele mawa sambu bantu mingi mpi ke kudiwaka bonso Doreen. Konso muntu lenda bela maladi yina lenda nata yandi na lufwa na konso ntangu yina. Bantu mingi ke ndimaka kisalu ya kukeba muntu ya bo ke zolaka yina me kuma pene-pene na kufwa. Kansi, kukeba mbefo ke vandaka diambu ya mpasi kibeni. Inki mambu bantu ya dibuta lenda sala sambu na kupesa kikesa mpi kukeba mpangi na bo yina me kuma pene-pene na kufwa? Inki mutindu bantu yina ke keba bambefo lenda nwana ti mawi ya mutindu na mutindu yina bo lenda kutana ti yo ntangu bo ke keba mbefo? Ntangu lufwa me finama, inki mambu beno lenda kutana ti yo? Kansi, beto tadila ntete sambu na nki kukeba mbefo yina me kuma pene-pene na kufwa kele mpasi mingi bubu.
DIAMBU YA MPASI YA BILUMBU NA BETO
Siansi ya kimunganga me sobaka mutindu bantu ke fwaka. Mvu-nkama mosi to bamvu-nkama mingi me luta, ata na bansi yina me tomaka, bantu vandaka kuzinga ve bamvula mingi. Bantu vandaka kufwa nswalu na bisumbula to na maladi ya ke katukaka na mikrobe. Bantu vandaka ve ti mbongo ya kukwenda na lupitalu, mpi bantu ya mabuta mingi vandaka kukeba bampangi na bo ya ke bela bo mosi mpi bantu yango vandaka kufwa na nzo.
Bubu yai, kuyela ya mambu ya kimunganga me sadisaka minganga na kunwanisa maladi ngolo kibeni sambu muntu kuzinga mingi. Bubu yai, maladi yina vandaka kufwa bantu nswalu na ntangu ya ntama, muntu lenda zinga ti yo bamvula mingi. Kansi, kukumisa luzingu nda kele ve lusansu. Mbala mingi bambefo ke vandaka ti maladi ya ngolo yina ke salaka nde bo kuka ve kudikeba. Kukeba bantu yai me kumaka mpasi mingi.
Yo yina, mbala mingi bantu me kumaka kufwa na lupitalu kansi na nzo ve. Bubu yai, bantu mingi ke zabaka ve mutindu muntu ke fwaka, mpi bantu fioti mpamba me monaka dezia ntangu muntu ke fwa. Ebuna, boma ya mambu yina bo me zaba ve lenda lembisa bikesa yina muntu ke sala sambu na kukeba mpangi na yandi yina ke bela. Inki lenda sadisa?
BENO YIDIKA MAMBU NA NTWALA
Mutindu mbandu ya Doreen me monisa yo, bantu mingi ke waka mpasi kana munganga me songa bo nde muntu mosi ya bo ke zolaka kele ti maladi ya ngolo. Ntangu nge kele ti basusi ya ngolo, boma, mpi mawa, nki lenda sadisa nge na kuyilama sambu na mambu yina kele na ntwala? Nsadi mosi ya kwikama ya Nzambi sambaka nde: “Longa beto mutindu ya kutanga bilumbu na beto sambu beto baka ntima ya mayele.” (Nkunga 90:12) Ee, samba Yehowa Nzambi na masonga yonso sambu yandi songa nge mutindu ya ‘kutanga bilumbu na nge’ na mayele sambu nge sadila mbote-mbote bilumbu ya me bikala yina nge ta lutisa ti muntu yina ya nge ke zolaka.
Yo ke lombaka kuyidika mambu mbote na ntwala. Kana muntu yina beno ke zolaka ke kuka kutuba mpi ke ndima kuzabisa beno mambu, yo lenda vanda mbote na kuyula yandi nani fwete bakila yandi badesizio kana yandi ke kuka diaka ve kusala yo. Beno fwete solula ti yandi na masonga yonso sambu na kuzaba kana yandi ta zola nde bo sadisa yandi na kupema kana yandi ke pema diaka ve, kana yandi ta zola nde beno nata yandi na lupitalu, to kana yandi ta zola nde bo pesa yandi lusansu mosi buna. Kana beno sala mutindu yina, yo lenda fiotuna mavwanga mpi mawi ya kubaka makambu yina bantu ya dibuta lenda vanda ti yo sambu yo ke lomba nde bo bakila mbefo yina ke kuka ve kutuba mpi kusala ata kima mosi badesizio. Kusolula mbote-mbote na ntwala ta sadisa bantu ya dibuta na kutula dikebi na bo kaka na kukeba mbefo ntangu yandi ke bela. Biblia ke tuba nde: “Mambu ya muntu ke zola kusala ke nungaka ve kana kusolula kele ve.”—Bingana 15:22.
MUTINDU YA KUPESA LUSADISU
Kisalu ya ntete-ntete ya muntu yina ke keba mbefo kele ya kupesa yandi kikesa. Muntu yina ke zola kufwa ke vandaka na mfunu nde bo ndimisa yandi nde bo ke zolaka yandi mpi nde yandi kele ve yandi mosi. Inki mutindu beto lenda sala yo? Tangila yandi to yimbila yandi nkunga; pona mikanda mpi bankunga yina ke pesa kikesa mpi yina ke sepedisa yandi. Bantu mingi ke bakaka kikesa kana muntu mosi ya dibuta me simba bo na diboko mpi ke tubila bo na mawete.
Mbala mingi, yo ke vandaka mfunu na kusonga yandi zina ya konso muntu yina me kwisa kutala yandi. Rapore mosi ke tuba nde: “Bantu ke tubaka nde kuwa kele kiwilu ya nsuka yina ke fwaka na kati ya biwilu na beto tanu. [Bambefo] lenda landa kuwa mbote ata yo ke monana nde bo me lala. Yo yina beno tuba ve na ntwala na yandi kima yina beno lenda tuba ve kana yandi me lala ve.”
Kana mpila kele, beno samba kumosi. Biblia ke tuba nde kilumbu mosi, ntumwa Polo ti banduku na yandi kutanaka ti mambu ya mpasi mingi mpi bo vandaka kuzaba ve kana bo ta guluka. Inki lusadisu bo sosaka? Polo songaka banduku na yandi nde: “Beno mpi beno lenda sadisa beto kana beno ke bondila sambu na beto.” (2 Bakorinto 1:8-11) Kana muntu ke kutana ti bampasi mpi maladi ya ngolo, kisambu ya masonga ke sadisaka mingi.
BENO NDIMA MAMBU YINA LENDA SALAMA
Kuzaba nde muntu yina beto ke zolaka ke zola kufwa ke vandaka mpasi kibeni. Yo ke yitukisa ve sambu Nzambi salaka ve muntu sambu yandi fwa. Mutindu Nzambi me salaka beto, beto ke ndimaka ve nde lufwa kele kitini ya luzingu na beto. (Baroma 5:12) Yo yina Ndinga ya Nzambi ke bingaka lufwa nde, “mbeni.” (1 Bakorinto 15:26) Yo yina kubuya kundima nde muntu yina beto ke zolaka lenda fwa kele ka yo mbi ve.
Ata mpidina, kundima mambu yina lenda salama lenda sadisa bantu ya dibuta na kufiotuna boma na bo mpi na kuyidika mambu mbote-mbote kana mpila kele. Mambu ya nkaka yina lenda salama kele na lisiti ya kele na lupangu “ Bamposo ya Nsuka ya Luzingu.” Ya kieleka, mambu yai yonso ve ke kuminaka bambefo yonso, mpi yo ke salamaka ve mutindu mosi. Kansi, bambefo mingi ke kutanaka ti mambu ya nkaka na kati ya mambu yai.
Na nima ya lufwa ya mpangi na bo, yo lenda vanda mbote na kusolula ti nduku mosi ya ngolo yina ndimaka nde yandi ta sadisa beno. Bantu yina kebaka mbefo mpi dibuta ya mvimba lenda vanda ti mfunu nde bo ndimisa bo nde mpasi ya mpangi na bo me mana mpi nde yandi ke niokwama diaka ve. Ngangi ya bantu ke ndimisa beto na zola yonso nde “bafwa ke zabaka kima ve.”—Longi 9:5.
MUNTU YA KULUTA NENE YA KE KEBAKA
Yo kele mfunu na kutudila Nzambi ntima, kaka ve ntangu muntu mosi ya dibuta ke zola kufwa kansi mpi na ntangu ya mpasi yina ke vandaka na nima ya lufwa ya muntu yango. Yandi lenda sadisa nge na nzila ya mambu ya mbote yina bantu ya nkaka ta tubila nge mpi yina bo ta sadila nge. Doreen ke tuba nde: “Mu longukaka na kubuya ve lusadisu ya bantu. Ya kieleka, ntalu ya bantu yina sadisaka beto yitukisaka beto. Mono ti bakala na mono, beto zabaka mbote nde Yehowa muntu vandaka kutubila beto nde, ‘Mu kele ti beno sambu na kusadisa beno na kunwana ti diambu yai.’ Mu ta vila yo ve ata fioti.”
Ya kieleka, Yehowa Nzambi kele muntu ya kuluta nene yina ke kebaka. Sambu yandi muntu salaka beto, yandi ke bakisaka bampasi na beto. Yandi kele ti ngolo mpi luzolo ya kupesa beto lusadisu mpi kikesa ya me fwana sambu beto nwana ti bampasi. Kima ya kuluta mbote kele nde, yandi ke sila nde ntama mingi ve yandi ta katula lufwa kimakulu mpi ta futumuna bamiliare ya bantu yina kele na mabanza na yandi. (Yoane 5:28, 29; Kusonga 21:3, 4) Ebuna, beto yonso lenda vutukila mambu yai ya ntumwa Polo tubaka: “Lufwa, wapi kununga na nge? Lufwa, wapi ntunga na nge?”—1 Bakorinto 15:55.
^ par. 2 Beto me soba bazina.


text:
TELAMA! No. 1 2017 | Batoko Ke Niokwama na Mabanza—Sambu na Nki? Inki Lenda Sadisa?
Na kutadila barapore, ntalu ya batoko yina ke niokwama na mabanza ke mata mingi kibeni.
Inki mutindu kumanisa diambu yai?
Nimero yai ya Telama! ke tubila mwa bangindu ya ke tadila batoko yina ke niokwama na mabanza mpi bibuti na bo, sambu yo sadisa bo na kupesa bana na bo kikesa mpi lusadisu.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Batoko Ke Niokwama na Mabanza—Sambu na Nki? Inki Lenda Sadisa?
Zaba bidmbu mpi mambu yina lenda basisa yo. Tala mambu yina bibuti mpi bantu ya nkaka lenda sala sambu na kusadisa bo.
Maseka Kele Dikabu Yina Nge Lenda Kaba
Kuseka ya masonga—yo vanda ya banduku to ya bantu yina nge me zaba ve ata fioti—ke sambukilaka mpi yo ke basisaka mawi ya mbote.
DIBANZA YA BIBLIA
Kubasisa divumu
Konso mvula bankento ke basisaka bamilio ya mavumu na luzolo yonso. Keti kubasisa divumu kele desizio ya muntu yandi mosi to diambu ya me tala bikalulu ya mbote?
“Beto Waka Kiese na Kumona Zola ya Mutindu Yina”
Na kilumbu ya Mposo Saturday, Aprili 25, 2015, ntoto nikanaka ngolo kibeni na Népal. Na nima, Bambangi ya Yehowa monisaka nde Bakristu ya kieleka ke monisaka zola mpi ke sadisaka.
LUSADISU SAMBU NA MABUTA
Mutindu ya Kumonisa Ntonda
Kana bakala ti nkento ke sala ngolo sambu na kumona mpi kundima bikalulu ya mbote ya nkwelani na yandi, mbala mingi bangwisana na bo ke kumaka mbote. Inki lenda saidsa nge na kuyedisa kikalulu ya kumonisa ntonda?
KETI YO KUDIBASIKILAKA
Bima Yina Ke Taninaka Furmi ya Arza ya Sahara na Mwini
Niama yai kele na kati ya banima yina ke kukaka miwini kuluta baniama ya nkaka. Inki ke sadisaka yo na kuzinga na bisika ya mwini ya ngolo kibeni?
Tanga mpi
Keti Bambangi ya Yehowa Ke Sadisaka Bantu na Ntangu ya Bisumbula?
Tala mutindu beto ke sadisaka bampangi na beto mpi bantu ya nkaka na ntangu ya bisumbula.


text:
NGIUFULA 11
Inki Ke Kuminaka Muntu Kana Yandi Me Fwa?
“Mpema na yandi ke basikaka, yandi ke vutukaka na ntoto; kaka na kilumbu yina mabanza na yandi ke vilaka.”
“Bantu yina kele na luzingu ke zabaka nde bo ta fwa, kansi bafwa ke zabaka kima ve . . . Konso kima yina diboko na nge ke zola kusala, sala yo na ngolo na nge yonso, sambu kisalu, lukanu, nzayilu, mpi mayele kele ve na Maziamu, kisika yina nge ke kwenda.”
““[Yezu] yikaka nde: ‘Lazare nduku na beto ke lala, kansi mono ke kwenda kuna sambu na kutedimisa yandi.’ Yezu vandaka kutubila lufwa ya Lazare. Kansi bo yindulaka nde yandi vandaka kutubila kupema na mpongi. Ebuna Yezu tubilaka bo pwelele nde: ‘Lazare me fwa.’”


text:
Tanginina Unkabu yo Umbakuzi wa Yesu
“Ndiona, wau ke numwene ko, nunzolele; ndiona, kanele vo ke nukumona ko wau, kansi wau nukwikila.”—1 PETELO 1:8.
1, 2. (a) Adieyi tufwete vanga muna vwa moyo a mvu ya mvu? (b) Adieyi dilenda kutusadisa mu kwamanana sia sungididi muna nkangalu eto?
VAVA tukitukanga Akristu, dina nze yeto tuyantikidi nkangalu. Avo tusikidi ye kwikizi muna Nzambi, tulwaka kuna tukanamene ye tulenda vwa moyo a mvu ya mvu. Yesu wavova vo: “Ndion’ozindalala yakuna mbaninu, i yun’ovuluzwa.” (Matai 24:13) Elo, muna fokola nkangalu eto, tufwete sikila ye kwikizi muna Nzambi yakuna “mbaninu,” kiakala mbaninu a zingu kieto yovo ya nza yayi yambi. Kansi, tufwete kuyikeba kimana twalembi vukumunwa kwa nza yayi. (1 Yoane 2:15-17) Adieyi dilenda kutusadisa mu kwamanana sia sungididi muna nkangalu eto?
2 Yesu watusisila mbandu ambote. Avo tulongokele dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia zingu kia Yesu, tulenda toma zaya kiwuntu kiandi. Ediadi dikutufila mu kunzola yo kwikila muna yandi. (Tanga 1 Petelo 1:8, 9.) Petelo wa ntumwa wavova vo Yesu watusisila e mbandu kimana twalanda muna ntambi zandi. (1 Petelo 2:21) Avo tutanginini mbandu a Yesu, tulenda zindalala yakuna mbaninu. * Muna longi diaviokele, twalongokele una tulenda tanginina lulembamu yo walakazi wa Yesu. Mu longi diadi, tuzaya una tulenda tanginina unkabu yo umbakuzi wandi.
YESU NKWA UNKABU
3. Nki i unkabu? Aweyi tulenda vuila unkabu?
3 Unkabu i fu kilenda kutuvana nkuma yo kutusadisa mu zizidila e mpasi. Unkabu ulenda mpe kutusadisa mu tatidila vanga edi diambote. Ulenda kutusadisa mu kala yo ntim’avuvama yo sikila ye kwikizi muna Nzambi vava tuwanananga ye mpasi. Ngwizani ina vana vena unkabu, wonga, vuvu yo zola. Mu nkia mpila? Avo tuna yo wonga wa kendeleka Nzambi, ke tumona wonga wa wantu ko. (1 Samuele 11:7; Ngana 29:25) O bund’e vuvu muna Yave dikutusadisanga mu sia sungididi muna zingu kia kusentu, ke mu mpasi zeto ko. (Nkunga 27:14) O zola kukutufilanga mu songa unkabu kana nkutu vava tubangikwanga. (Yoane 15:13) Tuvuanga unkabu vava tubundang’e vuvu muna Nzambi yo tanginina Mwan’andi.—Nkunga 28:7.
4. Aweyi Yesu kasongela unkabu muna tempelo? (Tala fwaniswa kuna lubantiku lwa longi.)
4 Vava Yesu kakala ye kimbuta kia mvu 12, wasonga unkabu vava kakala ‘muna tempelo, wavwanda vana vakala alongi.’ (Tanga Luka 2:41-47.) Alongi awaya batoma zaya o Nsiku a Mose, kansi bazaya mpe lusansu lwa Kiyuda. Lusansu lwalu lwakitulanga dio se diampasi mu lemvokela o Nsiku. Kansi, Yesu kayambula ko vo o zayi bakala wau wankakidila mu vovana yau. Kamona wonga ko. Wakwamanana ‘kubayuvula yuvu.’ Kansi, e yuvu kabayuvulanga o Yesu ke ya wan’akete ko. Tulenda yindula Yesu vava kayuvulaga yuvu yampasi eyi yafila alongi awaya mu kunsia sungididi yo badika mana bawanga. Avo alongi bavava kumbaka muna ntambu muna kunyuvulanga yuvu ilenda vaikisa ntantani, ke banlenda ko. Awonso ana bawanga Yesu, kumosi ye alongi basivika kikilu mu kuma kia “zayi wandi ye mvutu zandi.” Elo, Yesu watanina e ludi kina muna Diambu dia Nzambi kuna unkabu wawonso.
5. Aweyi Yesu kasongela unkabu vava kasamunang’e nsangu zambote?
5 Ekolo kasamunang’e nsangu zambote, Yesu wasonganga unkabu mu mpila zayingi. Kasikil’owu, wavovesa nkangu vo afidi a nsambila vuna babavunanga muna malongi mau. (Matai 23:13-36) Vana ntandu, Yesu kayambula ko vo e nza yamvukumuna. (Yoane 16:33) Wakwamanana sila umbangi kana una vo wasiwanga kitantu. (Yoane 5:15-18; 7:14) Nkumbu miole, wavelelesa tempelo vava kavaikisa ana bayivisanga e nsambil’aludi.—Matai 21:12, 13; Yoane 2:14-17.
6. Aweyi Yesu kasongela unkabu muna lumbu kiansuka kia zingu kiandi ova ntoto?
6 Yambula twabadika una Yesu kasongela unkabu muna lumbu kiansuka kia zingu kiandi ova ntoto. Yesu wazaya dina diadi vangama vava kadi yekolwa kwa Yuda. Kana una vo i wau, muna lambu dia Nduta, Yesu wavovesa Yuda vo: “Owu ovanga nda vangi-vangi.” (Yoane 13:21-27) I bosi, muna mpatu a Ngetesemane, Yesu kuna unkabu wawonso wayisunzula kwa makesa ana bayiza kunkanga. Kana una vo zingu kiandi mu vonza kiakala, watanina alongoki andi muna vovesa makesa vo: “Nuyambul’awana benda kwau.” (Yoane 18:1-8) Kuna kwalanda, vava Yesu kafundiswanga kuna mbazi a nkanu a Kiyuda, kuna unkabu wawonso wabavovesa vo yandi i Kristu, wa Mwan’a Nzambi. Yesu kamona wonga ko kana una vo ngang’ambuta wavavanga e kuma kia kumvonda. (Maku 14:60-65) Yesu wasikila ye kwikizi muna Nzambi yo fwa vana nti ampasi. Vava kafulumuna e mfulumuna ansuka, wavova vo: “Divwidi (yovo dilunganene).”—Yoane 19:28-30.
TANGININA UNKABU WA YESU
7. Aleke, aweyi numonanga wau vo nu Mbangi za Yave? Aweyi nulenda songela vo nu akwa unkabu?
7 Aweyi tulenda tanginina unkabu wa Yesu? Kuna sikola. Aleke, nusonganga vo nu akwa unkabu vava nukuyisunzulanga kw’akweno kuna sikola yovo kwa wantu ankaka vo nu Mbangi za Yave. Muna mpila yayi, nusonganga vo nuyangalelanga yikilwa muna nkumbu a Yave, kana nkutu vo akaka balenda kunuseva. (Tanga Nkunga 86:12.) Akaka balenda vava vo ngeye mpe wakwikila muna longi dia lunungunuku. Kansi, ofwete bund’e vuvu vo dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia nsema dialudi. Olenda sadila finkanda A Origem da Vida—Cinco Perguntas Que Merecem Resposta, muna vana e mvutu kw’awana bevavanga zaya ‘e kuma kia vuvu kina omo ngeye.’ (1 Petelo 3:15) Muna mpila yayi, okala ye kiese mu zaya vo ludi kia Nkand’a Nzambi otaninanga kuna unkabu wawonso.
8. Ekuma tusamunwinanga e nsangu zambote kuna unkabu?
8 Muna salu kia umbangi. Wau vo tu Akristu akieleka, tufwete kwamanana ‘vovela kuna unkabu muna wisa kitukanga kwa Yave.’ (Mavangu 14:3) Ekuma tulenda sila umbangi kuna unkabu? E kuma kiantete, tuzeye wo vo e nsangu tusamunanga mu Nkand’a Nzambi zitukanga. Ekiaki i ludi. (Yoane 17:17) Kiazole, “tu akw’andi a Nzambi a salu,” okutuvananga mwand’andi avelela mu kutusadisa. (1 Korinto 3:9; Mavangu 4:31) Kiatatu, tuzolanga Yave yo wantu. Ediadi dikutufilanga mu vanga mawonso tulenda mu samun’e nsangu zambote kw’akaka. (Matai 22:37-39) Wau vo tu akwa unkabu, ke tuyambula samuna nsangu zambote ko. Tukwamanana long’e ludi kw’awana “bavondw’o meso” yovo bevunuanga kwa mfumu za mabundu. (2 Korinto 4:4) Vana ntandu, tukwamanana samun’e nsangu zambote kana nkutu vo akaka ke bazolele wá ko e nsangu tukubasamunuinanga yovo kutubangika.—1 Tesalonika 2:1, 2.
9. Aweyi tulenda songela unkabu vava tukalanga mu mpasi?
9 Vava tukalanga mu mpasi. Avo tubundidi e vuvu muna Nzambi, okutuvana lukwikilu yo unkabu tuvwidi o mfunu muna zizidila e mpasi. Vava tufwilwanga azolw’eto, tukendalalanga. Kansi ke tudimbulanga vuvu ko. Tukalanga ye vuvu vo “Nzambi a fiauzi wawonso” okutuvana o nkuma. (2 Korinto 1:3, 4; 1 Tesalonika 4:13) Vava tubakamanga kimbevo, tulenda mona mpasi zayingi. Kansi, tuvenganga mpila zawonso za mawuku ke zitondakananga ko kwa Nzambi. (Mavangu 15:28, 29) Vava tukalanga ye ntantu, ‘e ntima mieto milenda kutuyelesa,’ kansi ke tuyoyanga ko. Tubundang’e vuvu muna Yave, ona ‘ofinamanga ana babudik’e ntima.’ *—1 Yoane 3:19, 20; Nkunga 34:18.
YESU NKWA UMBAKUZI
10. Nki i umbakuzi? Aweyi Nkristu kesongelanga vo nkwa umbakuzi muna mvovo ye mavangu mandi?
10 O umbakuzi i zaya swaswanesa wete yo bi yo sola vanga edi diambote. (Ayibere 5:14) O Nkristu una vo nkwa umbakuzi obakanga nzengo zina zikumika e ngwizani andi yo Nzambi. Okuyikebanga mu lembi lueka akaka muna mvovo miandi. Kansi, oyangidikanga Yave kadi osadilanga e mvovo mina misadisanga akaka. (Ngana 11:12, 13) “Nkwa ntim’evunda.” (Ngana 14:29) ‘Osingikanga ngyend’andi,’ i sia vo, nzengo zambote kebakanga muna zingu kiandi. (Ngana 15:21) Aweyi tulenda vwila umbakuzi? Tufwete longokanga Diambu dia Nzambi yo sadila mana tulongokanga. (Ngana 2:1-5, 10, 11) Tulenda mpe longoka yo tanginina e mpila ina Yesu kasongelanga umbakuzi.
11. Aweyi Yesu kasongela umbakuzi muna mvovo miandi?
11 Yesu wasonganga umbakuzi muna mawonso kavovanga yo vanga. Muna mvovo. Vava kasamunanga e nsangu zambote, Yesu wasadilanga mvovo mia ngemba mina miasivikisanga wantu. (Matai 7:28; Luka 4:22) Nkumbu miayingi katanganga yovo yika Diambu dia Nzambi. Wazayanga e sono kafwete tanga muna konso diambu. (Matai 4:4, 7, 10; 12:1-5; Luka 4:16-21) Vana ntandu, awana bawanga Yesu vava kasasilanga e sono bakasakeswanga muna mvovo miandi. Vava kafuluka, Yesu wamokena ye alongoki andi wole ekolo bayendanga kuna Emau. Wabasasila e sono ina yavovelanga oma ma zingu kiandi. Kuna kwalanda alongoki bavova vo: “Nga mioyo mieto ke mizinininge ko, una kakutumokesenge muna nzila, yo kututendwel’e sono?”—Luka 24:27, 32.
12, 13. Nkia nona kisonganga vo Yesu nkwa ntim’evunda yo walakazi?
12 Muna ngindu ye fu yandi. Umbakuzi wasadisa Yesu mu kala yo “ntim’evunda.” (Ngana 16:32) Kayambulanga ko vo makasi manyala, nlembami kakala. (Matai 11:29) Yesu wakadilanga ye alongoki andi kuna luzindalalu kana una vo bavanganga vilwa. (Maku 14:34-38; Luka 22:24-27) Wasonganga e volo kana nkutu vava kamweswanga e mpasi.—1 Petelo 2:23.
13 Umbakuzi wasadisanga Yesu mu kala yo walakazi. Wabakulanga e kuma kiasikidisilwa Nsiku a Mose. Wasonganga wo muna mpila kakadilanga yo wantu. Kasikil’owu, yindula dina kavanga kwa nkento ona ‘wavaikanga menga.’ (Tanga Maku 5:25-34.) O nkento ndioyo waviokela vana vakala ndonga, waviakana mvwatu a Yesu yo sasuka vana vau. Mun’owu wa Nsiku, wafunzuka kakala, kafwana viakana konso muntu ko. (Fuka 15:25-27) Kansi, Yesu kantumba ko. Ekuma? Kadi wabakula vo o song’e fu nze ‘nkenda ye kwikizi’ disundidi o mfunu ke mu lemvokela Nsiku ko. (Matai 23:23) Yesu wamvovesa kuna ngemba zawonso vo: “E mwana, lukwikilu luaku luvulwizi; wenda yo luvuvamu, wakala mvimpi muna nsongo aku.” Ekw’e mbandu ambote isonganga una umbakuzi wafidila Yesu mu songa walakazi!
14. Nkia salu kasola o Yesu? Adieyi kavanga mu sia salu kiaki va fulu kiantete?
14 Muna mpil’a zingu kiandi. Yesu wasonganga umbakuzi muna mpila kazingilanga. Wasola e salu kia samun’e nsangu zambote se mpil’a zingu kiandi. (Luka 4:43) Yesu wabak’e nzengo zansadisa mu sia salu kiaki vana fulu kiantete yo lungisa kiyekwa kiandi. Kasikil’owu, wavevola zingu kiandi kimana kasadila ntangwa ye ngolo zandi muna salu kia umbangi. (Luka 9:58) Wazayanga o mfunu wa longa akaka kimana bakwamanana samun’e nsangu zambote ku nim’a lufwa lwandi. (Luka 10:1-12; Yoane 14:12) Wasia o nsilu kwa alongoki andi vo okubasadisa muna salu kiaki “yakuna nsuk’a tandu.”—Matai 28:19, 20.
TANGININA UMBAKUZI WA YESU
15. Aweyi tulenda songela umbakuzi muna mvovo mieto?
15 Aweyi tulenda tanginina umbakuzi wa Yesu? Muna mvovo mieto. Vava tumokenanga ye mpangi zeto, tufwete sadilanga mvovo mikubakasakesa vana fulu kia kubakendeleka. (Efeso 4:29) Vava tuzayisanga akaka oma ma Kintinu kia Nzambi, e mpov’eto ifwete ‘siw’o mungwa,’ i sia vo, tufwete vovelanga kuna ndekwa. (Kolosai 4:6) Tufwete sianga ngolo za bakula dina wantu bavuidi o mfunu ye dina beyangalelanga. Ediadi dikutusadisa mu sola e mvovo mia ngemba. Avo tusadidi e mvovo mia ngemba, o wantu balenda kutuwá. E nsangu tusamunanga zilenda simba ntima miau. Vana ntandu, vava tusasilanga mana tukwikilanga, tufwete tanganga Nkand’a Nzambi avo dilendakana, kadi e Diambu dia Nzambi i nto a malongi meto. Tuzeye wo vo e nsangu za Nkand’a Nzambi zisundidi o nkuma ke mu konso diambu ko tulenda vova.—Ayibere 4:12.
16, 17. (a) Aweyi tulenda songela vo ke tufunganga makasi mu nzaki ko ye tu akwa walakazi? (b) Adieyi dilenda kutusadisa mu sia salu kia samun’e nsangu zambote vana fulu kiantete?
16 Muna ngindu ye fu yeto. Umbakuzi ukutusadisanga mu kala yo ntim’avuvama yo ‘lembi funga makasi mu nzaki’ vava wantu bekutuvanganga e mbi. (Yakobo 1:19) Avo akaka bavangidi diambu dilenda kutufungisa makasi, tufwete vavanga bakula e kuma bavangidi diambu diadi yovo bavovele dio. Muna mpila yayi, ke dikala diampasi ko mu kubaloloka yo lembi kubafungila makasi. (Ngana 19:11) Umbakuzi ukutusadisanga mpe mu kala yo walakazi. Ke tuvavanga ko vo mpangi zeto bakala wantu alunga. Tusungamenanga vo balenda kala ye diambu dikubatokanesanga dina ke tuzeye ko. Tufwete kala ye fu kia wá e ngindu zau. Avo dilendakana, tufwete kubayambulwila, i sia vo, lembi siandama muna zolela yeto.—Filipi 4:5.
17 Muna mpil’a zingu kieto. Tuzeye wo vo o samun’e nsangu zambote i lau disundidi konso lau tulenda kala diau. Muna kuma kiaki, tufwete bakanga e nzengo zikutusadisa mu sia e sungididi muna salu kia samun’e nsangu zambote. Twabak’e nzengo za sia Yave vana fulu kiantete muna zingu kieto. Twavevola zingu kieto kimana twasadila ntangwa ye ngolo zeto muna salu kia samun’e nsangu zambote yavana mbaninu ikwiza.—Matai 6:33; 24:14.
18. Adieyi tufwete vanga muna kwamanana muna nkangalu a moyo a mvu ya mvu? Nkia kani una diau?
18 Diakiese dikalanga mu longoka yaka fu yambote ya Yesu. Yindula e nluta tulenda vwa avo tulongokele fu yandi yawonso yo kuntanginina. Muna kuma kiaki, yambula twakala ye kani dia kwamanana tanginina Yesu. Avo tuvanga wo, tukwamanana muna nkangalu a moyo a mvu ya mvu yo kala ye ngwizani ambote yo Yave.
^ tini. 2 E mvovo mina muna sono kia 1 Petelo 1:8, 9 miasonekwa mu kuma kia Akristu ana bena ye vuvu kia kwenda kuna zulu. Kansi, e mvovo mia Petelo milenda mpe sadilwa kwa Akristu bena ye vuvu kia zingila ova ntoto yakwele mvu.
^ tini. 9 Muna zaya nona ya wantu basonga unkabu muna ntangw’a mpasi, tala muna Eyingidilu dia 1 Desemba, 2000, lukaya lwa 24-28; Despertai! dia 22 Abidi, 2003, lukaya lwa 18-21; ye dia 22 Yanuali, 1995, lukaya lwa 11-15.
Vava Yesu kafundiswanga kuna mbazi a nkanu a Kiyuda, kuna unkabu wawonso wabavovesa vo yandi i Kristu, wa Mwan’a Nzambi


text:
Malongi 12
Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
1. Nzambi wunkuwanga zi nsambudulu zyosu’e?
Nzambi wu ǹtumisanga mintindu myoso mi bantu ba nfikama mu ǹzila yi lusambu. (Minkunga 65:2) Nandi ka kikininanga ko zi nsambudulu zyoso. Buka lusambulu lu dibakala wuntovulanga ǹkyetu’andi mwa mpasi Nzambi ka kikinina lusambulu lwandi. (1 Petelo 3:7) Ntangu bana ba Isaeli ba tatamana mu kuvanga mambi Nzambi kasa be kuwanga ko zi nsambudulu zyawu. Angi Nzambi wunkikininanga zi nsambudulu zi bantu bamfungulanga masumu mawu mangolo. Dyawu lusambudulu lwaku lu luneni lu kufikimina kwidi Nzambi.
2. Bwidi tu fweti sambidilang’e?
Lusambulu ḿvandi mpila tu ǹzitisilanga Nzambi. Dyawu tu fweti sambilanga to Yave Ḿvang’yitu. (Matai 4:10; 6:9) Bo tu keli batu ba masumu, tu fweti sambilanga mu dizina di Yesu kibila nandi wu fwila mu masumu mitu. (Yoane 14:6) Yave ka zolanga ko bo tunsambila vutukilanga mo mawu mambu makangama va ǹtu voti masonama. Nandi kantombanga tunsambidila mu ǹtima wonso.
Ḿvang’itu wunkuwanga ayi lusambulu luvangimini ku tsi ǹtima. (1 Samueli 1:12, 13) Nandi wu tu tumisanga mu ntangu zyoso tunsambidila, va ntonono ayi mbanosunu kilumbu, va kudya voti mu ntangu tundengananga mambu.
3. Kibila mbi baklisto bankutakanang’e?
Kufikama Nzambi mu bilumbu bitu mpasi bene, kibila va ǹseng’itu va tu kala bantu bawombo ba tulanga ko minu kyawu kwidi Nzambi, bamvwezanga lukanu lwandi lu kutwala ndembama va ǹtoto. (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Petelo 3:3, 13) Dyawu tuntombilanga ki kundi ki kyedika ki bakomba mu dyambu tu kindasananga befu na befu.
Ku ba bakundi ba ǹzolanga Nzambi, dyawu di tu sadisanga kufikama kwidi Nzambi. Buawu zinkutukunu zi Zimbangi zi Yave zi kala mpwasi yineni yi kukindasana mu minu ayi kubombasananga.
4. Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
Wu lenda fikimina kwidi Nzambi, mu kuyindula bumbote, ma wu ǹlongukanga mu kibibila, mavanga mambote ma Nzambi, mpila ka kudyatisilanga ayi zinkanu zyandi. Kuyindula mambu beni va kymweka ayi lusambulu, lu lenda bwela mu ngyewu lufyatu lu kyedika mu luzolo ayi luzabu lu Nzambi.
Mo wu fikama kwidi Nzambi ngyewu fweti ba mana ayi lufyatu kwidi nandi to. Buka ǹti ba kuna fweti kulembanga ǹlangu ntangu ka ntangu, buawu fweti kutebukilanga ḿvandi moyo mu kutala mu mbi ove kwidi nani wuntulanga mana maku.
5. Kibila mbi diyindu di kufikama Nzambi didi dimbote bene kwidi ngyewu?
Yave wu ǹkipanga babonso ba kunzolanga ayi wu ba sadisanga mu mambu monso ma lenda bwisa kiminu kyawu mu luzingu lu ka lumana. (Minkunga 91:1, 2, 7-10) Nandi wu tu lubulanga ǹzingulu zi mbi zi ḿvanganga bantu manga zingila mu buvinya ayi manyenze. Angi wu tu monisinanga mpila yimbote yi kunatina luzingu.
Learn More
Dinda ndongukulu yi bobo yi kibibila
Kibila mbi tu fweni longukila kibibil’e?
Kibibila kinsadisanga mafunda na mafunda yi bantu mu ńza yimvimba ba bakula mimvutu mi byuvu bi lutidi ńkinza mu luzingu. Tidi ku ba wu mweka mu bawu?


text:
KITINI 1
Tula Ntima na Nzambi Sambu na Kuvanda ti Makwela ya Kiese
“Muntu yina gangaka bo banda na luyantiku salaka bo bakala mpi nkento.”—Matayo 19:4
Yehowa * Nzambi muntu salaka makwela ya ntete. Biblia ke zabisa beto nde yandi gangaka nkento ya ntete mpi ‘nataka yandi na muntu.’ Adami waka kiese mingi mpi tubaka nde: “Yai kele mukwa ya mikwa na mono mpi nsuni ya nsuni na mono.” (Kuyantika 2:22, 23, NW) Yehowa ke zolaka nde bankwelani kuvanda ntangu yonso na kiese.
Ntangu nge me kwela, nge lenda yindula nde mambu yonso ta vanda mbote mpenza. Na kutuba ya mbote, ata bakala ti nkento yina ke zolanaka mingi ke kutanaka ti bampasi. (1 Bakorinto 7:28) Kamukanda yai kele ti minsiku ya Biblia mpi kana nge sadila yo, yo lenda sadisa nge na kuvanda ti makwela mpi dibuta ya kiese.—Nkunga 19:9-12.
1 NDIMA MUKUMBA YINA YEHOWA ME PESAKA NGE
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: Bakala kele mfumu ya dibuta.—Baefezo 5:23.
Yehowa ke zolaka nde bakala kulungisa bampusa ya nkento na yandi na zola yonso. (1 Piere 3:7) Yandi gangaka nkento sambu na kusadisa bakala mpi yandi ke zola nde bakala kusadila nkento na yandi mambu ti lukumu mpi zola. (Kuyantika 2:18) Bakala fwete zola nkento na yandi mingi mpi kuvanda ti luzolo ya kutula bampusa ya nkento na yandi na ntwala ya bampusa na yandi.—Baefezo 5:25-29.
Yehowa ke zolaka mpi nde nkento kuvanda ti luzitu ya mudindu na bakala na yandi mpi yandi sadisa bakala na kulungisa mikumba na yandi. (1 Bakorinto 11:3; Baefezo 5:33) Pesa maboko na badesizio ya bakala na nge mpi sala kumosi ti yandi na ntima ya mvimba. (Bakolosai 3:18) Kana nge sala mutindu yai, nge ta sepedisa Yehowa mpi bakala na nge.—1 Piere 3:1-6.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Yula nkwelani na nge mutindu nge lenda vanda bakala to nkento ya mbote. Widikila yandi na dikebi yonso mpi sala yina nge lenda sala sambu na kutomisa mambu
Vanda ntima-nda. Yo ta baka ntangu sambu beno zole kuzaba mutindu ya kupesana kiese
2 KUDIBANZA MPENZA SAMBU NA MAWI YA NKWELANI NA NGE
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: Nge fwete sosa mambote ya nkwelani na nge. (Bafilipi 2:3, 4) Baka yandi na mbalu mpi kuvila ve nde Yehowa ke lombaka bansadi na yandi na ‘kuvanda mawete na bantu yonso.’ (2 Timoteo 2:24) Biblia ke tubuka nde: ‘Bituba-tuba ya bantu ke lwadisaka bantu ya nkaka bonso mbele, kansi mambu ya bantu ya mayele ke belulaka.’ Yo yina, pona bangogo na nge na dikebi yonso. (Bingana 12:18) Mpeve ya Yehowa ta sadisa nge na kutuba na mawete mpi na zola.—Bagalatia 5:22, 23; Bakolosai 4:6.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Lomba lusadisu sambu Nzambi kubwisa nge ntima, mpi tanina mabanza ya mbote na ntwala ya kusolula mambu ya mfunu ti nkwelani na nge
Yindula mbote-mbote mambu ya nge ta tuba mpi mutindu nge ta tuba yo
3 BENO SALA MAMBU NA KIMVUKA
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: Kana nge me kwela, beno me kuma “nsuni mosi” ti nkwelani na nge. (Matayo 19:5) Kansi beno kele kaka bantu zole mpi mabanza na beno lenda swaswana. Yo yina, beno fwete sosa kuvanda na bumosi na mabanza mpi na mawi. (Bafilipi 2:2) Bumosi kele mfunu ntangu beno ke baka badesizio. Biblia ke tuba nde: “Sosa bandongisila ya mbote, ebuna mambu na nge ta bonga.” (Bingana 20:18) Bika nde minsiku ya Biblia kutwadisa beno ntangu beno ke baka badesizio ya mfunu.—Bingana 8:32, 33.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Kuzabisa ve nkwelani na nge kaka mambu mpi bangindu na nge, kansi monisa yandi mpi mawi na nge
Solula ti nkwelani na nge na ntwala ya kusala mambu
^ par. 4 Yehowa kele Zina ya Nzambi mutindu Biblia ke monisa yo.
Longuka Mambu Mingi
NZOZULU YA NKENGI
Babakala
—Beno Kumisa Banzo na Beno Kisika Mosi ya Ngemba
Dibuta lenda vanda na ngemba na mambu ya mbongo kansi kukonda ngemba na mambu ya nkaka.


text: 5 Yai mukanda ya ke tubila luzingu ya Adami. Na kilumbu yina Nzambi gangaka Adami, yandi salaka Adami na kifwani ya Nzambi.+2 Yandi gangaka+ bo bakala ti nkento. Na kilumbu yina yandi gangaka+ bo, yandi sakumunaka bo mpi pesaka bo zina Muntu.*3 Adami zingaka bamvula 130 mpi na nima yandi butaka mwana mosi ya bakala yina me fwanana ti yandi, na kifwani na yandi, mpi yandi pesaka yandi zina Seti.+4 Na nima ya kubuta Seti, Adami zingaka bamvula 800. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.5 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Adami vandaka bamvula 930, mpi na nima yandi fwaka.+6 Seti zingaka bamvula 912 mpi na nima yandi butaka Enosi.+7 Na nima ya kubuta Enosi, Seti zingaka bamvula 807. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.8 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Seti vandaka bamvula 912, mpi na nima yandi fwaka.9 Enosi zingaka bamvula 90 mpi na nima yandi butaka Kenani.10 Na nima ya kubuta Kenani, Enosi zingaka bamvula 815. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.11 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Enosi vandaka bamvula 905, mpi na nima yandi fwaka.12 Kenani zingaka bamvula 70 mpi na nima yandi butaka Mahalalele.+13 Na nima ya kubuta Mahalalele, Kenani zingaka bamvula 840. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.14 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Kenani vandaka bamvula 910, mpi na nima yandi fwaka.15 Mahalalele zingaka bamvula 65 mpi na nima yandi butaka Yaredi.+16 Na nima ya kubuta Yaredi, Mahalalele zingaka bamvula 830. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.17 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Mahalalele vandaka bamvula 895, mpi na nima yandi fwaka.18 Yaredi zingaka bamvula 162 mpi na nima yandi butaka Enoki.+19 Na nima ya kubuta Enoki, Yaredi zingaka bamvula 800. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.20 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Yaredi vandaka bamvula 962, mpi na nima yandi fwaka.21 Enoki zingaka bamvula 65 mpi na nima yandi butaka Metusela.+22 Na nima ya kubuta Metusela, Enoki landaka kutambula ti Nzambi ya kieleka* bamvula 300. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.23 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Enoki vandaka bamvula 365.24 Enoki landaka kutambula ti Nzambi ya kieleka.+ Na nima yandi vandaka diaka ve, sambu Nzambi bakaka yandi.+25 Metusela zingaka bamvula 187 mpi na nima yandi butaka Lameki.+26 Na nima ya kubuta Lameki, Metusela zingaka bamvula 782. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.27 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Metusela vandaka bamvula 969, mpi na nima yandi fwaka.28 Lameki zingaka bamvula 182 mpi na nima yandi butaka mwana mosi ya bakala.29 Yandi pesaka yandi zina Noa,*+ mpi yandi tubaka nde: “Mwana yai ta lembika beto na kisalu na beto ya ngolo mpi na kisalu ya mpasi ya maboko na beto sambu na ntoto yai ya Yehowa me singaka.”+30 Na nima ya kubuta Noa, Lameki zingaka bamvula 595. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.31 Ebuna bilumbu yonso ya luzingu ya Lameki vandaka bamvula 777, mpi na nima yandi fwaka.32 Na nima ya kulungisa bamvula 500, Noa butaka Semi,+ Kami,+ mpi Yafeti.+