text:
Ngombe ya nkento ya mbwaki mpi masa ya kukumisa bunkete (1-22)
19 Yehowa tubilaka diaka Moize ti Aroni nde:2 Yai nsiku yina Yehowa me pesa, ‘Songa bantu ya Izraele nde bo bakila nge ngombe mosi ya nkento ya mbwaki yina kele ve ti kifu+ mpi yina bo me tulaka ntete ve vangu na zulu na yo.3 Beno fwete pesa yo na nganga-nzambi Eleazare, yandi ta nata yo na nganda ya camp, mpi bo ta fwa yo na meso na yandi.4 Na nima, nganga-nzambi Eleazare ta baka ndambu ya menga na yo na musapi na yandi mpi ta mwanga yo mbala nsambwadi na ndambu ya munoko ya tenta ya lukutakanu.+5 Ebuna bo ta yoka ngombe yina ya nkento na meso na yandi. Bo ta yoka+ mpusu na yo, musuni na yo, mpi menga na yo kumosi ti tufi na yo.6 Nganga-nzambi ta baka nti ya sedre, izope,+ mpi lele ya mbwaki mingi, ebuna yandi ta losa yo na tiya kisika bo ke yoka ngombe yina ya nkento.7 Na nima, nganga-nzambi ta yobisa bilele na yandi mpi yandi ta yobila* na masa, mpi na nima yandi lenda kota na camp; kansi nganga-nzambi ta vanda mvindu tii na nkokila.8 ‘Muntu yina ta yoka ngombe yina ya nkento ta yobisa bilele na yandi na masa mpi ta yobila* na masa, ebuna yandi ta vanda mvindu tii na nkokila.9 ‘Muntu mosi yina kele bunkete ta vukisa mfututu ya ngombe yina ya nkento+ ya bo yokaka mpi yandi ta tulula yo na nganda ya camp na kisika mosi ya bunkete, mpi kimvuka ya bantu ya Izraele fwete bumba yo sambu na kuyidika masa yina bo ta sadilaka sambu na kukumisa bunkete.+ Yo kele dikabu sambu na disumu.10 Muntu yina ta vukisa mfututu ya ngombe yina ya nkento ta yobisa bilele na yandi mpi ta vanda mvindu tii na nkokila.“‘Diambu yai ta vanda nsiku+ ya mvula na mvula sambu na bantu ya Izraele mpi munzenza yina ke zinga na kati na bo.11 Konso muntu yina ke simba muntu ya kufwa ta vanda mvindu bilumbu nsambwadi.+12 Muntu ya mutindu yina fwete kudikumisa bunkete na masa* na kilumbu ya tatu, mpi na kilumbu ya nsambwadi yandi ta vanda bunkete. Kansi, kana yandi kudikumisa ve bunkete na kilumbu ya tatu, na kilumbu ya nsambwadi yandi ta vanda ve bunkete.13 Konso muntu yina ke simba nitu ya konso muntu yina me fwa* mpi yina ke kudikumisa ve bunkete, yandi me kumisa nzo-tenta+ ya Yehowa mvindu, mpi bo fwete katula* muntu* yina na kati ya Izraele.+ Sambu bo mwangilaka yandi ve masa ya kukumisa bunkete,+ yandi kele kaka mvindu. Mvindu na yandi kele kaka na zulu na yandi.14 “‘Yai nsiku yina beno ta sadila kana muntu me fwa na kati ya tenta: Konso muntu yina ke kota na tenta yina mpi konso muntu yina vandaka na kati ya tenta yina ta vanda mvindu bilumbu nsambwadi.15 Konso dibungu ya kukanguka, yina bo me kanga ve mufiniku na zulu na yo kele mvindu.+16 Konso muntu yina kele na nseke mpi yina me simba muntu ya bo me fwa na mbele ya bitumba to mvumbi to mukwa ya muntu to maziamu, yandi ta vanda mvindu bilumbu nsambwadi.+17 Bo fwete bakila muntu yina ya mvindu ndambu ya mfututu ya dikabu sambu na disumu yina bo yokaka mpi kutula masa ya ke kulumuka na zulu na yo na kati ya dibungu.18 Ebuna muntu mosi ya bunkete+ ta baka izope,+ ta dindisa yo na masa yina, mpi ta mwanga yo na tenta, na mabungu yonso, na bantu yina vandaka muna, mpi na muntu yina simbaka mukwa to muntu ya bo fwaka to mvumbi to maziamu.19 Muntu ya bunkete ta mwangila yo muntu ya mvindu na kilumbu ya tatu mpi na kilumbu ya nsambwadi,+ mpi yandi ta kumisa yandi bunkete na disumu na yandi na kilumbu ya nsambwadi; ebuna yandi fwete yobisa bilele na yandi mpi kuyobila na masa, mpi yandi ta kuma bunkete na nkokila.20 “‘Kansi muntu yina kele mvindu mpi yina ta kudikumisa ve bunkete, bo fwete katula* muntu* yina na dibundu,+ sambu yandi me kumisa kisika ya santu ya Yehowa mvindu. Bo mwangilaka yandi ve masa ya kukumisa bunkete, yo yina yandi kele mvindu.21 “‘Diambu yai ta vanda nsiku ya mvula na mvula sambu na bo: Muntu yina ke mwanga masa ya kukumisa bunkete+ fwete yobisa bilele na yandi, mpi muntu yina ke simba masa ya kukumisa bunkete ta vanda mvindu tii na nkokila.22 Konso kima yina muntu ya kele mvindu ke simba ta vanda mvindu, mpi muntu* yina ke simba yo ta vanda mvindu tii na nkokila.’”+


c: text/html

text:
Mayele ya kieleka ke tuba na ndinga ya ngolo na bisika ya bantu yonso (20-33)
1 Bingana ya Salomo,+ mwana ya Davidi,+ ntotila ya Izraele:+2 Sambu na kulonguka* mayele+ mpi malongi;Sambu na kubakisa kutuba ya mayele;3 Sambu na kubaka malongi+ yina ke pesaka mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote,Lunungu,+ mayele ya kutadila mambu mbote,*+ mpi masonga;*4 Sambu na kupesa mayele+ na bantu yina me konda mayele;Sambu na kupesa leke ya bakala nzayilu mpi mayele ya kuyindula.+5 Muntu ya mayele ke waka mpi ke bakaka malongi mingi;+Muntu yina kele ti mayele ya kubakisa mambu ke bakaka lutwadisu ya mayele+6 Sambu na kubakisa kingana mpi diambu ya mpasi,Bangogo ya bantu ya mayele mpi bangiufula na bo ya mpasi.+7 Boma ya* Yehowa kele luyantiku ya nzayilu.+Bazoba mpamba bantu ke vwezaka mayele mpi malongi.+8 Mwana na mono, wa malongi ya tata na nge,+Mpi kuyambula ve malongi* ya mama na nge.+9 Yo kele mpu ya kitoko ya bintuntu na ntu na nge+Mpi mayaka ya kitoko na nkingu na nge.+10 Mwana na mono, kana bansumuki kumeka kubenda nge, kundima ve.+11 Kana bo tuba nde: “Kwisa ti beto.Beto bumbana sambu na kutiamuna menga.Beto ta bumbana sambu na kuvingila kukonda kikuma bantu yina me sala kima ve.12 Beto ta mina bo ya moyo, mutindu Maziamu* ke minaka bantu,Beto ta mina bo ya mvimba, bonso bantu yina ke kulumuka na dibulu.13 Beto botula bimvwama na bo yonso ya ntalu;Beto ta fulusa banzo na beto ti bima yina beto me botula.14 Nge fwete vukana ti beto,*Mpi beto yonso ta kabula bima yina beto me yiba kiteso mosi.”*15 Mwana na mono, kulanda bo ve.Kutula ve makulu na nge na nzila na bo,+16 Sambu makulu na bo ke kwendaka ntinu sambu na kusala mambu ya mbi;Bo ke kwendaka nswalu sambu na kutiamuna menga.+17 Yo kele kibeni mfunu ve na kuyalumuna bukondi ntangu ndeke ke tala.18 Yo yina bo ke bumbana sambu na kutiamuna menga;Bo ke bumbana sambu na kufwa bantu* ya nkaka.19 Yai banzila ya bantu yina ke sosaka luta na banzila ya luvunu,Yina ta fwa* bantu yina ke bakaka yo.+20 Mayele ya kieleka+ ke tuba na ndinga ya ngolo na bala-bala.+Yo ke landa kutombula ndinga na babala-bala ya nene.+21 Na kinkonko* ya babala-bala yina bantu ke tambulaka mingi yo ke tuba na ndinga ya ngolo.Na minoko ya bakielo ya mbanza, yo ke tuba nde:+22 “Tii nki ntangu beno bantu yina me konda mayele ta zola kukonda mayele?Tii nki ntangu beno bantu yina ke sekaka bantu ta wa kiese na kuseka bantu?Mpi tii nki ntangu beno bazoba ta menga nzayilu?+23 Beno wa* kana mono nganina beno.+Ebuna mono ta tiamuna mpeve na mono sambu na beno;Mono ta zabisa beno bangogo na mono.+24 Sambu mono bokaka, kansi beno landaka kubuya,Mono tandulaka diboko na mono, kansi muntu mosi ve vandaka kutula dikebi,+25 Beno landaka kumona mpamba bandongisila na mono yonsoMpi kubuya kunganina na mono,26 Mono mpi ta seka ntangu mpasi ta bwila beno;Mono ta vweza beno ntangu kima yina beno ke wila boma ta kwisa,+27 Ntangu kima yina beno ke wila boma ta kwisa bonso mupepe ya ngolo,Mpi mpasi na beno ta kwisa bonso mvula ya ngolo ya mupepe,Ntangu mambu ya mpasi ti mavwanga ta bwila beno.28 Na ntangu yina, bo ta landa kubinga mono, kansi mono ta ndima ve;Bo ta sosa mono na kikesa yonso, kansi bo ta mona mono ve,+29 Sambu bo mengaka nzayilu,+Mpi bo solaka ve na kuwa Yehowa boma.+30 Bo buyaka bandongisila na mono;Bo monaka mpamba kunganina yonso ya mono nganinaka bo.31 Yo yina bo ta baka malanda* ya banzila na bo,+Mpi bo ta fuluka ti bandongisila* na bo mosi.32 Sambu ntu-ngolo ya bantu yina me konda mayele ta fwa bo,Mpi kikalulu ya mafu-mafu ya bazoba ta fwa bo.33 Kansi muntu yina ke wilaka mono ta zinga na lutaninu+Mpi boma ya mpasi ta yangisa yandi ve.”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 11 Ntangu yai, bamfumu ya bantu vandaka kuzinga na Yeruzalemi;+ kansi bantu yina ya nkaka bulaka zeke+ sambu na kunata muntu mosi na kati ya bantu kumi na kuzinga na Yeruzalemi, mbanza ya santu, kansi bantu uvwa yina ya nkaka bikalaka na bambanza ya nkaka.2 Diaka, bantu sakumunaka babakala yonso yina kudipesaka na luzolo yonso sambu na kuzinga na Yeruzalemi.3 Yai bamfumu ya provense* yina zingaka na Yeruzalemi. (Bantu ya nkaka ya Izraele, banganga-nzambi, Balevi, bansadi ya tempelo,*+ ti bana ya bansadi ya Salomo,+ zingaka na bambanza ya nkaka ya Yuda, konso muntu na ntoto na yandi na mbanza na yandi.+4 Diaka, bantu ya nkaka ya Yuda ti ya Benyamini zingaka na Yeruzalemi.) Na bantu ya Yuda, kuvandaka ti Ataya mwana ya Uziya mwana ya Zekaria mwana ya Amaria mwana ya Shefatia mwana ya Mahalalele na bana ya Peresi,+5 ti Maaseya mwana ya Baruki mwana ya Koloze mwana ya Azaya mwana ya Adaya mwana ya Yoyaribi mwana ya Zekaria mwana ya muntu ya Shela.6 Bana yonso ya Peresi yina vandaka kuzinga na Yeruzalemi vandaka babakala 468 yina me fwana.7 Yai bantu ya Benyamini: Salu+ mwana ya Meshulami mwana ya Yoedi mwana ya Pedaya mwana ya Kolaya mwana ya Maaseya mwana ya Itiele mwana ya Yeshaya,8 mpi na nima na yandi Gabai ti Salai, 928;9 Yoele mwana ya Zikri vandaka nkengi na bo, mpi Yuda mwana ya Asenua vandaka kilandi ya mfumu ya mbanza.10 Na banganga-nzambi: Yedaya mwana ya Yoyaribi, Yakini,+11 Seraya mwana ya Hilkia mwana ya Meshulami mwana ya Zadoki mwana ya Merayoti mwana ya Ahitubi,+ ntwadisi mosi ya nzo* ya Nzambi ya kieleka,12 mpi bampangi na bo yina salaka kisalu ya nzo, 822; mpi Adaya mwana ya Yerohami mwana ya Pelalia mwana ya Amsi mwana ya Zekaria mwana ya Pashure+ mwana ya Malkiya,13 ti bampangi na yandi, bamfumu ya banzo ya batata, 242; mpi Amashesai mwana ya Azarele mwana ya Azai mwana ya Meshilemoti mwana ya Imere,14 ti bampangi na bo yina vandaka babakala ya ngolo mpi ya kikesa, 128; mpi nkengidi na bo vandaka Zabdiele, muntu ya dibuta mosi ya lukumu.15 Na Balevi: Shemaya+ mwana ya Ashubi mwana ya Azrikami mwana ya Ashabia mwana ya Buni,16 mpi Shabetai+ ti Yozabadi,+ bamfumu ya Balevi, yina vandaka kutwadisa bisalu na nganda ya nzo ya Nzambi ya kieleka;17 Matania,+ mwana ya Mika mwana ya Zabdi mwana ya Asafi,+ ntwadisi ya bankunga, yina vandaka kuyimbisa bankunga ya lukumu na ntangu ya kisambu,+ mpi Bakbukia, kilandi ya bampangi na yandi, mpi Abda mwana ya Shamua mwana ya Galale mwana ya Yedutuni.+18 Balevi yonso na mbanza ya santu vandaka 284.19 Bankengidi ya bakielo vandaka Akubu, Talmoni,+ ti bampangi na bo yina vandaka kukengila bakielo, 172.20 Bantu ya nkaka ya Izraele, banganga-nzambi, ti Balevi vandaka na bambanza yonso ya nkaka ya Yuda, konso muntu na kisika na yandi mosi yina yandi bakaka bonso dikabu.*21 Bansadi ya tempelo*+ vandaka kuzinga na Ofeli,+ mpi Siha ti Gishpa vandaka kutwadisa bansadi ya tempelo.*22 Nkengi ya Balevi na Yeruzalemi vandaka Uzi mwana ya Bani mwana ya Ashabia mwana ya Matania+ mwana ya Mika, na bana ya Asafi, miyimbi-bankunga; yandi vandaka kutwadisa kisalu ya nzo ya Nzambi ya kieleka.23 Sambu ntotila pesaka nsiku mosi sambu na bo,+ mpi kuvandaka ti ngidika mosi ya bo salaka sambu na miyimbi-bankunga sambu na kulungisa banzala na bo ya konso kilumbu.24 Petaya mwana ya Meshezabele na bana ya Zera mwana ya Yuda vandaka ndongisi ya ntotila* sambu na mambu yonso ya bantu.25 Na yina me tala babwala ti bilanga na yo, bantu ya nkaka ya Yuda zingaka na Kiriati-arba+ mpi babwala yina kele na nziunga na yo, na Diboni mpi babwala yina kele na nziunga na yo, na Yekabsele+ ti babwala na yo,26 na Yeshua, na Molada,+ na Bete-paleti,+27 na Azare-shuale,+ na Bere-sheba mpi na babwala yina kele na nziunga na yo,28 na Siklagi,+ na Mekona mpi na babwala yina kele na nziunga na yo,29 na Ene-rimoni,+ na Sora,+ ti na Yarmuti,30 na Zanoa,+ na Adulami ti babwala na yo, na Lakishi+ ti bilanga na yo, mpi na Azeka+ mpi babwala yina kele na nziunga na yo. Bo zingaka* katuka na Bere-sheba tii na Muwanda ya Inomi.+31 Bana ya Benyamini vandaka na Geba,+ Mikmashi, Aiya, Betele+ mpi babwala yina kele na nziunga na yo,32 Anatoti,+ Nobi,+ Anania,33 Asore, Rama,+ Gitayimi,34 Adidi, Seboyimi, Nebalati,35 Lodi, mpi Ono,+ muwanda ya bantu yina ke salaka bisalu ya maboko.36 Bo tindaka bimvuka ya nkaka ya Balevi ya Yuda na Benyamini.


text:
Kundima kele kuwakana na kati na nge mpi bantu ya nkaka mpi yo ke tendula mambu yina beno ke zola kusala kumosi. Beto lenda sadila yo na luzingu ya konso kilumbu, yo vanda ntangu beto ke yula nduku ya mpa ya kisalu kana yandi ke zolaka nde bo yamba yandi to beto ke songa muntu mosi yina beto kutanaka ti yandi na Grindr mambu yina beto ke sepelaka kusala na ntangu ya kuvukisa nitu.
Na yina me tala kuvukisa nitu, kundima ke sadisaka sambu konso muntu kubaka kima yina yandi ke zola kukonda nde bo sala yandi mbi. Kundima ke tadila mingi kusolula na masonga yonso, mpi yo ke salamaka na mitindu zole: kubaka mpi kupesa.
Kubaka ke tendula nde muntu ya nge ke zola kuvukisa ti yandi nitu me songa nge na pwelele mpi na kiese yonso nde yandi kele na lutaninu, ke kudiwa mbote, mpi ke sepela. Beno lenda sala yawu na mitindu mingi, mu mbandu kuyula bangiufula ("Keti mu lenda katula nge bilele...") mpi kupesa bangindu ("Mu ke zola kupesa nge beze, keti nge ta sepela?"). Kuyula muntu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti yandi mpi kuwa mvutu na yandi ya mbote ta sadisa beno na kuzabana mpi na kuzitisa bandilu ya konso muntu.
Kupesa ke tendula kusonga muntu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti yandi nde nge ke sepela mpi nge ke ndima mambu yonso yina ke na kusalama. Nge lenda ndima na munoko, mu mbandu kutuba nde "ee" to kusala mambu ya ke monisa nde nge me ndima mpi kuzabisa muntu ya nge ke vukisa nitu ti yandi nde nge ke lutisa ntangu ya mbote.
Yo kele mfunu na kuvila ve nde muntu lenda soba bangindu konso ntangu. Keti nge me songaka dezia muntu mosi diambu mosi na Grindr mpi na nima nge kudiwa mutindu ya nkaka ntangu nge me kutana ti yandi kimuntu-kimuntu? Nge lenda soba konso ntangu mabanza na nge sambu na mambu yina nge ke zola kusala. Sambu mbala ya nkaka nge ndimaka kusala diambu mosi ntangu beno kutanaka na Grindr, yo ke tendula ve nde nge fwete sala yo kaka ntangu beno me kutana. Nsuka-nsuka, nge ti bantu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti bo, fwete mona nde bo ke zitisa beno mpi beno ke sepela na mambu yonso yina beno ke sala kumosi.
Tala video yayi ya me katuka na Planned Parenthood sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala kundima. Lisiti yayi ya me katuka na zulunalu Teen Vogue kele ti bambandu ya ke monisa mutindu ya kusolula na yina me tala kundima. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)


text: 2 Kansi, ntangu kilumbu ya Nkinsi ya Pantekoti+ vandaka kuluta, bo vandaka bo yonso kisika mosi.2 Na mbala mosi makelele katukaka na zulu, bonso makelele ya mupepe yina ke bula ngolo, mpi yo fulukaka na nzo ya mvimba kisika bo vandaka.+3 Ebuna, baludimi bonso ya tiya monanaka na bo; yo kabwanaka, mpi mosi-mosi kwisaka kuvanda na zulu ya konso muntu na kati na bo,4 ebuna bo yonso fulukaka ti mpeve santu+ mpi bo yantikaka kutuba na bandinga mingi, mutindu mpeve vandaka kupesa bo nzila ya kutuba.+5 Na ntangu yina, Bayuda ya masonga yina katukaka na makanda yonso ya nsi-ntoto vandaka kuzinga na Yeruzalemi.+6 Yo yina, ntangu makelele yina wakanaka, kimvuka mosi ya bantu vukanaka mpi bo kumaka kisaka-saka, sambu konso muntu vandaka kuwa bo ke tuba na ndinga na yandi mosi.7 Ya kieleka, bo yitukaka ngolo mpi tubaka nde: “Beno tala, keti bantu yai yonso ya ke tuba kele ve bantu ya Galilea?+8 Ebuna, inki mutindu konso muntu na kati na beto ke wa ndinga na yandi yina yandi butukilaka?9 Bantu ya Partia, ya Media,+ mpi ya Elami;+ bantu ya Mezopotamia, ya Yudea, ya Kapadosia, ya Ponti, mpi ya provense ya Azia,+10 ya Frizia, ya Pamfilia, ya Ezipte, ya bantoto ya Libia yina kele pene-pene ya Sirene; banzenza yina katukaka na Roma, Bayuda mpi bantu yina kumaka bantu ya dibundu ya Bayuda;*+11 bantu ya Kreta; mpi ya Arabia—beto ke wa bo bo ke tuba na bandinga na beto mambu ya nene ya Nzambi.”12 Ee, bo yonso vandaka kuyituka mpi bo kumaka kisaka-saka, bo vandaka kutuba bo na bo nde: “Yo ke tendula inki?”13 Kansi, bantu ya nkaka vandaka kuseka bo mpi kutuba nde: “Bo me lawuka vinu ya sukadi.”*14 Kansi Piere ti bantumwa Kumi na Mosi+ telamaka mpi yandi tubilaka bo na ndinga ya ngolo nde: “Babakala ya Yudea mpi beno yonso bantu ya Yeruzalemi, beno zaba diambu yai mpi beno widikila mono na dikebi.15 Ya kieleka, bantu yai me lawuka ve malafu, mutindu beno ke yindula, sambu yo kele ngunga ya tatu.*16 Kansi, yai mambu yina bo tubaka na nzila ya mbikudi Yoele:17 ‘“Mpi na bilumbu ya nsuka,” Nzambi muntu ke tuba, “mono ta tiamuna ndambu ya mpeve na mono na zulu ya bantu ya mitindu yonso, ebuna bana na beno ya babakala mpi ya bankento ta bikula, batoko na beno ta mona bambona-meso mpi minunu na beno ta lala bandosi,+18 mpi ata na zulu ya bampika na mono ya babakala mpi na zulu ya bampika na mono ya bankento mono ta tiamuna ndambu ya mpeve na mono na bilumbu yina, ebuna bo ta bikula.+19 Mpi mono ta songa mambu ya kuyituka* na zulu mpi bidimbu na ntoto—menga, tiya, mpi matuti ya midinga.20 Ntangu ta kuma mpimpa mpi ngonda ta kuma menga na ntwala nde kilumbu ya Yehowa* ya nene mpi ya kuyituka kukwisa.21 Ebuna konso muntu yina ke binga zina ya Yehowa* ta guluka.”’+22 “Babakala ya Izraele, beno wa mambu yai: Yezu muntu ya Nazareti vandaka muntu yina Nzambi monisilaka beno pwelele na nzila ya bidimbu ya nkumbwa, mambu ya kuyituka, mpi bidimbu yina Nzambi salaka na nzila na yandi na kati na beno,+ mutindu beno mosi me zaba.23 Muntu yai ya bo pesaka na maboko ya bambeni na yandi, na kutadila luzolo* ya Nzambi mpi mambu yina yandi zabaka na ntwala,+ beno tulaka yandi na nti na maboko ya bantu yina ke fwaka nsiku mpi beno fwaka yandi.+24 Kansi Nzambi futumunaka yandi,+ yandi katulaka yandi na mpasi* ya lufwa, sambu mpila vandaka ve nde yo kanga yandi.+25 Sambu Davidi ke tuba sambu na yandi nde: ‘Mono ke tulaka Yehowa* ntangu yonso na ntwala na mono,* sambu yandi kele na diboko na mono ya kitata na mpila nde mono nikana ve ata fioti.26 Yo yina ntima na mono kumaka na kiese mpi ludimi na mono waka kiese mingi. Mpi mono* ta zinga na kivuvu;27 sambu nge ta bika mono* ve na Maziamu,* nge ta bika mpi ve nde muntu na nge ya kwikama kupola.+28 Nge me songaka mono banzila ya luzingu; nge ta fulusa mono ti kiese mingi na ntwala na nge.’*+29 “Babakala, bampangi, beno pesa mono nswa ya kutubila beno na masonga sambu na mfumu ya dibuta Davidi, nde yandi fwaka, bo zikaka yandi,+ mpi maziamu na yandi kele na kati na beto tii bubu yai.30 Sambu yandi vandaka mbikudi mpi yandi zabaka nde Nzambi pesaka yandi lusilu mpi diaka ndefi nde yandi ta vandisa mosi na kati ya bana na yandi* na kiti na yandi ya kimfumu,+31 yandi monaka na ntwala mpi tubilaka lufutumuku ya Kristu, nde bo yambulaka yandi ve na Maziamu* mpi nsuni na yandi polaka ve.+32 Nzambi futumunaka Yezu yai, mpi beto yonso kele bambangi ya diambu yai.+33 Yo yina, sambu bo tombulaka yandi na diboko ya kitata ya Nzambi+ mpi yandi bakaka mpeve santu yina Tata silaka,+ yandi me tiamuna kima yai ya beno ke mona mpi ke wa.34 Sambu Davidi tombukaka ve na zulu, kansi yandi mosi ke tuba nde, ‘Yehowa* tubilaka Mfumu na mono nde: “Vanda na diboko na mono ya kitata35 tii kuna mono ta tula bambeni na nge bonso kazune sambu na makulu na nge.”’+36 Yo yina, bika nzo ya mvimba ya Izraele kuzaba nde Nzambi me kumisaka yandi Mfumu+ mpi Kristu, Yezu yai ya beno fwaka na zulu ya nti.”+37 Ntangu bo waka mambu yai, bo waka mpasi na ntima, mpi bo tubilaka Piere ti bantumwa ya nkaka nde: “Babakala, bampangi, inki beto fwete sala?”38 Piere tubilaka bo nde: “Beno balula ntima,+ mpi konso muntu na kati na beno kubaka mbotika+ na zina ya Yezu Kristu sambu na ndolula ya masumu na beno,+ ebuna beno ta baka dikabu ya ofele ya mpeve santu.39 Sambu lusilu+ kele sambu na beno, sambu na bana na beno, mpi sambu na bantu yonso yina kele ntama, sambu na bantu yonso yina Yehowa* Nzambi na beto lenda binga na yandi.”+40 Ti bangogo mingi ya nkaka, yandi taka kimbangi mbote-mbote mpi yandi landaka kusiamisa bo nde: “Beno kudigulusa na ndonga yai ya bantu ya mbi.”+41 Bantu yina ndimaka ndinga na yandi na kiese yonso bakaka mbotika,+ mpi na kilumbu yina bantu* kiteso ya 3 000 yikamaka.+42 Mpi bo landaka kudipesa na malongi ya bantumwa, na kuvukana,* na kudia,+ mpi na bisambu.+43 Ya kieleka, boma yantikaka kusimba bantu* yonso, mpi bantumwa yantikaka kusala mambu mingi ya kuyituka mpi bidimbu.+44 Bantu yonso yina kumaka kukwikila vandaka kumosi, bo vandaka kutula bima yonso kisika mosi,45 bo vandaka kuteka bima na bo ti bantoto na bo,+ mpi bo vandaka kukabula mbongo yina bo vandaka kubaka na bantu yonso, na kiteso yina konso muntu vandaka ti mfunu na yo.+46 Mpi konso kilumbu bo vandaka kuvukana mbala na mbala na tempelo na lukanu mosi kaka, mpi bo vandaka kudia na banzo ya kuswaswana mpi kukabula madia na kiese mpi ti ntima ya masonga,47 bo vandaka kukumisa Nzambi mpi bantu yonso vandaka kundima bo. Na ntangu yina mosi Yehowa* landaka kuyikila bo konso kilumbu bantu yina vandaka kuguluka.+


text: 4 Mono tulaka diaka dikebi na mambu yonso ya mpasi yina ke salama awa na ntoto.* Mono monaka mansanga ya bantu yina bo ke monisa mpasi, kansi muntu ya kulembika bo+ vandaka ve. Bantu yina ke monisa bo mpasi kele ti kiyeka, mpi muntu ya kulembika bo vandaka ve.2 Mono sikisaka bantu yina me fwaka dezia na kisika ya kusikisa bantu yina kele na luzingu.+3 Mpi muntu yina me butuka ntete ve,+ yina me mona ve mambu ya mpasi yina ke salama awa na ntoto,*+ kele mbote kuluta bo zole.4 Mono monaka mutindu bikesa mingi* mpi kisalu ya me salama mbote ke katukaka na kutesana na kati ya bantu;+ diambu yai mpi kele mpamba mpi kulanda mupepe.5 Zoba ke kanga maboko na ntangu nsuni na yandi ke beba.*+6 Kupema mwa fioti* kele mbote kuluta kisalu ya ngolo* mpi kulanda mupepe.+7 Mono tulaka dikebi na mbandu ya nkaka ya kima ya mpamba awa na ntoto.*8 Kele ti muntu yina kele kaka yandi mosi, yandi kele ve na nduku; yandi kele ve ti mwana to mpangi, kansi nsuka kele ve na kisalu na yandi yonso ya ngolo. Meso na yandi ke fulukaka ve ata fioti bimvwama.+ Kansi, keti yandi ke kudiyulaka nde, ‘Sambu na nani mono ke sala ngolo mpi ke kudibuyisa* bima ya mbote’?+ Diambu yai mpi kele mpamba mpi yo kele kisalu ya mpasi.+9 Bantu zole me luta muntu mosi+ sambu bo kele ti matabisi ya mbote* sambu na kisalu na bo ya ngolo.10 Sambu kana muntu mosi kubwa, muntu ya nkaka lenda sadisa nduku na yandi na kutelama. Ebuna nki ta kumina muntu yina ke bwa kansi yandi kele ve ti muntu ya kusadisa yandi na kutelama?11 Diaka, kana bantu zole kulala kisika mosi, bo ta wa tiya, kansi nki mutindu muntu yina kele yandi mosi lenda wa tiya?12 Mpi muntu lenda bedisa muntu yina kele yandi mosi, kansi bantu zole lenda nwana ti yandi. Mpi nsinga ya bo me sala na bansinga tatu lenda zengana ve nswalu.*13 Mwana yina kele nsukami kansi mayele kele mbote kuluta ntotila yina kele mununu kansi zoba,+ yina kele diaka ve ti mayele ya kutula dikebi na ndongisila.+14 Sambu yandi* basikaka na boloko sambu na kukuma ntotila,+ ata yandi butukaka nsukami+ na kimfumu ya ntotila yina.15 Mono tadilaka bantu yonso ya kele na luzingu yina ke tambula awa na ntoto,* mpi mutindu mambu ke kwendila sambu na leke yina ke kwisa na nima mpi ke baka kisika ya ntotila.16 Ata nsuka kele ve sambu na bantu yonso yina ke pesaka yandi maboko, bantu yina ke kwisa na nima ta sepela ve ti yandi.+ Diambu yai mpi kele mpamba mpi kulanda mupepe.


text:
Masona ma Tata Ernesto NZAKUNDOMBA
Muntu muna nitu ani muna ye maza ye menga, mu kotanga yimbevo ya mpila mu mpila. Vena ye yimbevo ya fioti vena mpe ye yi mbevo ya nene ya mpasi. E yimbevo muna nitu a muntu muna kota ka mpasi ko, bosi katuka mputa yi zayakananga lumbu ye mpila yi yantikilanga, e yi mbevo ya nkaka mu mpasi yo lunza muna nitu ku songanga vo ki yantikidi.
Yimbevo yina ya mpila mu mpila, vena ye yimbevo ya va ntandu a nkanda, ya mu nsuni evo mu kati kwa nitu, ya mu vumu «ndia» ya mu mianzi ya mu ma fulu ya ku ntu ye ya mu meno ye mu meso.
Yoyo yimbevo ya wonsono, yakala evo yina ye nti, mianzi ye makaya mu manisa yo. Mi nti miomio mi bakwanga, tutwa ye sanganessa mi yikwangwa vo se nlongo. E nlongo yi makaya, ma bula ma nti yovo mianzi mia nti mi lenda sadisa mu kulula yovo katula kimbevo mu nitu a muntu evo mu nitu a bulu. Nti mia wonso mi wukilwangwa yi nlongo. Vena ye nlongo muna vanga mio mia twa muna sadisa, sumbwa mi fwete sumbwa kwa mbal’o vwidi mio. Ka mi bakidilwangwa ko, ovo bakidila mio ka mi lendi tuila ye sadisila mpila mosi ye mia muntu wa sumba mio ko. Va fulu kiaki a mbuta a tel’e ngana vo: kia fwa nzimbu kia tayika. Yi sia vo kia sumbwa mu nzimbu kia ngolo, sadisa ki fwete sadisa wau vo kia vawukayovo kia velela.
Mu tandu kia zi mbuta, o nsadisi ka zingidingi mu nti ye makaya ko. Wa kelenge ye salu yani mu nfinda ye nzanza, vo mbevo wizi sosi lusadisu, ka fwete kwenda kuna vata dia nganga mpasi vo ka wukwa. avo se o bakidi e nlongo lenda kwenda vutuki kuna vata diani. Ka kwa kelenge nzo za lundila mbevo ko, ngatu vo e nlongo mia kala mia kubama mia vingil’e mbevo zi kwiza sos’e lusadisu. O mbevo vava ka lwakanga, vo songele mpasi kena zau kwa nganga, bosi ka yindulanga mpil’a nlongo mi singa kwend’a vavwa muna nzanza ye mfinda. O mbevo ka fwete vingila ye vena va monek’e makaya ye mianzi mia nti mi vwilu e mfunu, mia vangwa kina mi mana bosi yani nganga ntete ka nwa nana ka gyela ko bosi ka vana mio kwa mbevo.
O nganga wa teka nwanga ntete mu katul’e wonga ye lukatikisu kwa mbevo ye ena ezidi yani. E dia zole mu songa vo miomio nlongo ka ndikila ko. Yi sia vo mia sadisila kansi ka mia vondela wantu ko mu song’e mbandu yani mosi ntete o nwini mio. Va fulu kiokio yi va telwang’e ngana vo : ta ntangu tuka vana nzo aku. Di vovele vo konso mena tumina yantikila muna ngeye beni, wa song’e mbandu.
Vena ye nlongo mia nkaka, on’o zeye mio lenda songa kwani e nkumbu anti yovo makaya fwete bonga ye mpila ma fwete vangilwa yi mene Iwele vanga eno mosi kondwa vana konso lekwa, o mbevo mpe vava ka baka mio, o yelokele yani ka futi konso kwa nzimbu ngatu vo nsusu. Ma wuku mena ma mpila mu mpila vena ye mena ma lombanga nlongo mia yingi ye mu ntangu ya nda beni mu kuma kia vonga ye bala kwa ki mbevo.
Nkayi yovo wazi vo ku luyantiku wuna wulenda sadiswa mu tezo kia ntangu a fioti avo se ki yantikidi vanga mputa za nene ye zeng’e nlembo di kalanga dia mpasi mu kwiza toma manisa. Ntangu a nda ki dianga bosi nlongo mia yingi mi fwete vangwa mu lenda manisa ntete tuku dia ki mbevo muna kati bosi se ki kwiza manisini va ntandu a nkanda muna mi nlembo ye zi mputa.
E yimbevo ya nkand’a nitu ya toma zayakana mu nsi eto yi yayi:
I. Makwanza;
2. Nsalandengi – Kintutu;
3. Mboba;
4. Wazi wa mbunduna;
5. Basa – basa ;
6. Tiya twa Nzambi;
7. Manguele ;
8. Ma bwo – bwo.
Mpasi za ntulu evo za mafulu yi zazi:
1. Nswengi;
2. Nkovola;
3. Kinsangala;
4. Kinkomanitu.
O mu vumu mu kalanga mpasi ezi:
I. Ndunzi;
2. Mfikila;
3. Nlutu a vumu;
4. Makulu;
5. Nsangika ;
6. Nkukulu «mpiki»;
7. Munkanda.
Kuna ntu ku kotanga mpasi ezi:
1. Lukika;
2. Tota ntu «bwanga ntu»;
3. Nzieta ;
4. Lauka «lau»;
5. Niangi;
6. Nzazi «ntu ziuka va kati».
Yimbevo yoyo ya wonsono ya sadisilwanga mu nlongo mia mu mfuta ye mu mfinda zeto, lusadisu ka lwa kelenge ntalu za nda ko. Mu lusadisu luvewanga ka mu lukanu lwa kinkita ko, kansi mu makani ye luzolo lwa kul’e moyo wun’e mpasi. Ngindu za nganga ka za kelenge mu tomesa zingu kia yani nganga ko. Ngindu za nganga za toma kala mu toma tombola vuvu kia zimbevo muna nlongo miani kwa nkangu wu zeye mpil’a lusadisu lwani muna zunga ye tombola tunda dia vata ye kanda diau.
Kieleka kia toma zitiswa ye sadilwa kwa zi nganga za mwuki kadi vo mene wa mpasi za mbevo bosi o nganga ka vova keti vo ozeye sadis’e kimbevo kiokio. Vo ka zeye kio sadisa ko, ka lendi vuna ngatu nkutu teza mu lutisa ntangu a mbevo mpamba ko. Nganga za toma zayana za kele. Ndioyo nganga se ka fwete yuvula keti vo a yele kala kuna kwa na ngandi «nganga wa nkaka ka zeye» ovo kinu enda ko ko yovo ka a nzeye ko, yani se ka fwete ku a songel’e vata ye nkumbu a nganga lenda sadis’e mbevo ndioyo mu nzaki o zeye nlongo mia kimbevo kiokio. O ndioyo e nganga ka lendi lomba konso kuta ngatu tondo ko kadi e nlongo ka venge mio yani ko. Ka vena nsasa ka 1enda bakila kuta ngatu konso kwa mpil’a matondo ko.
Nsadilu zozo zi tomene sobana mu ntangu yayi yina vo e ki nganga se ki nkita, salu kia zingila kansi ka kia sadisila wantu ko. Nganga ka zi salanga salu kia nkaka ko, nanga yi vingila ye sadisa ena mu mpasi za ma yela.
Nganga za tunga tumbu twa nene mu lekes’e mbevo, asadisi a mbevo afutanga nzimbu za yingi. Dia tutu mu ntangu eto mu mona nganga yi lenda vova vo e kiokio ki mbevo ki sadisanga kio ko, lwendi kwa nangandi, wau vo se ki nkita.
Ndonga yi sianga nlongo ye nkisi va fulu ki mosi, kansi e nlongo ka nkisi ko.
Muna Lusadisu lwa nzila: www.luvila.com


text:
KAPU 4
Yehowa Me Pesa Zina na Yandi Lukukmu
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Bansadi ya Nzambi ke pesaka lukumu ya me fwana na zina ya Nzambi
1, 2. Inki mutindu Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ke pesaka zina ya Nzambi lukumu?
NA KIZOLE na suka, na Desembri 2, 1947, kimvuka mosi ya fioti ya bampangi yina bo me tulaka mafuta ya Betele ya Brooklyn, yantikaka kisalu mosi ya nene. Ata kisalu yina vandaka mpasi, bo landaka kusala yo bamvula 12 ya mvimba. Nsuka-nsuka, na Lumingu, Marsi 13, 1960, bo manisaka kubalula mbalula ya Biblia ya mpa. Bangonda tatu na nima, na Yuni 18, 1960, na lukutakanu ya distrike yina bo salaka na Manchester, na Angleterre, na ntwala ya bawi yina vandaka na kiese, Mpangi Nathan Knorr basisaka kitini ya nsuka ya Bibila — Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ya mvimba. Mutubi monisaka mbote mawi ya bantu yonso yina vandaka na lukutakanu yina ntangu yandi tubaka nde: ‘Yai kele kilumbu ya kiese sambu na Bambangi ya Yehowa ya ntoto ya mvimba!’ Mbalula yina vandaka ti kima mosi yina vandaka kupesa kiese: yo sadilaka zina ya Nzambi mbala mingi.
2 Bo me katulaka zina ya Nzambi na bambalula mingi ya Biblia. Kansi, bansadi ya Yehowa yina bo me tulaka mafuta nwanisaka mayele ya mbi ya Satana ya kusosa kukatula zina ya Nzambi na mabanza ya bantu. Bangogo ya luyantiku ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa yina bo basisaka kilumbu yina ke tuba nde: “Kima mosi ya kuluta mfunu ya mbalula yai kele kuvutula zina ya Nzambi na bisika na yo.” Ya kieleka, Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ke sadila zina ya Nzambi, Yehowa, mbala kuluta 7 000. Mbalula yai me pesaka zina ya Tata na beto ya zulu, Yehowa, lukumu mingi kibeni!
3. (a) Inki mambu bampangi na beto bakisaka na yina me tala ntendula ya zina ya Nzambi? (b) Inki mutindu beto fwete bakisa Kubasika 3:13, 14? (Tala lupangu “ Zina ya Nzambi Ke Tendula Inki?”)
3 Na bamvula me luta, Balongoki ya Biblia vandaka kuyindula nde zina ya Nzambi ke ntendula “Mono kele muntu yina ya mono kele.” (Kub. 3:14) Kansi, Nzozulu ya Nkengi ya Yanuari 1, 1926, tubaka nde: “Zina ya Yehowa ke tendula . . . Muntu yina vandaka ve ti luyantiku mpi nsuka.” Kansi, ntangu bambaludi ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa yantikaka kisalu na bo, Yehowa sadisaka bo na kubakisa nde zina na yandi ke tendula kaka ve nde yandi kele muntu yina kele ve ti luyantiku mpi nsuka, kansi yandi kele Nzambi yina kele ti lukanu ya nene mpi ke salaka yonso sambu na kulungisa yo. Bo bakisaka nde zina Yehowa ke tendula kibeni nde “Yandi Ke Kumisaka.” Ya kieleka, yandi salaka nde luyalanganu mpi bigangwa ya mayele kuvanda, mpi yandi ke landa na kusala nde luzolo mpi lukanu na yandi kulungana. Sambu na nki yo kele mfunu mingi nde beto kumisa zina ya Nzambi, mpi inki mutindu beto lenda sala yo?
Kusantisa Zina ya Nzambi
4, 5. (a) Beto ke lombaka inki ntangu beto ke sambaka nde: “Bika nde zina na nge kusantisama”? (b) Inki mutindu mpi inki ntangu Nzambi ta santisa zina na yandi?
4 Yehowa ke zolaka nde beto santisa zina na yandi. Nkutu, kusantisa zina na yandi kele lukanu na yandi ya ntete, mpi yo ke monana na diambu ya ntete yina Yezu lombaka na kisambu ya mbandu: “Bika nde zina na nge kusantisama.” (Mat. 6:9) Inki beto ke lombaka ntangu beto ke salaka kisambu yina?
5 Mutindu beto longukaka yo na Kapu 1 ya mukanda yai, bangogo “Bika nde zina na nge kusantisama” kele mosi na kati ya mambu tatu yina Yezu lombaka na kisambu ya mbandu, yina ke wakana ti lukanu ya Yehowa. Mambu zole ya nkaka yo yai: “Bika nde Kimfumu na nge kukwisa. Bika nde luzolo na nge kusalama.” (Mat. 6:10) Yo yina, kaka mutindu beto ke lombaka nde Yehowa kusala na mpila nde Kimfumu na yandi kukwisa mpi nde luzolo na yandi kusalama, beto ke lombaka mpi nde yandi santisa zina na yandi. Na kikongo ya nkaka, beto ke lombaka nde Yehowa kukatula nsoni yonso yina bo me pesaka zina na yandi yantika ntangu muntu kolamaka na Edeni. Inki mvutu Yehowa ta pesa na kisambu yai? Yandi ke tuba nde: “Mono ta songa bantu lukumu ya zina na mono ya nene, lukumu yina ya beno bebisaka.” (Ezek. 36:23; 38:23) Ntangu Yehowa ta katula mambi na Armagedoni, yandi ta santisa zina na yandi na meso ya bigangwa na yandi yonso.
6. Inki nge lenda sala sambu na kusantisa zina ya Nzambi?
6 Na luzingu ya bantu, Yehowa me pesaka mpi bansadi na yandi nzila ya kusantisa zina na yandi. Ya kieleka, beto lenda kumisa ve zina ya Nzambi santu kuluta, sambu yo kele dezia ya santu na mutindu ya kukuka. Ebuna, inki mutindu beto lenda santisa yo? Yezaya ke tuba nde: “Yehowa ya makesa—yandi kele Muntu yina beno fwete mona nde yandi kele santu.” Mpi Yehowa yandi mosi tubaka sambu na bansadi na yandi nde: ‘Bo ta santisa zina na mono . . . , mpi bo ta telama sambu na boma ya Nzambi ya Izraele.’ (Yez. 8:13, NW; 29:23, NW) Yo yina, beto ke santisaka zina ya Nzambi ntangu beto ke monaka nde yo kele na kingenga ya bazina ya nkaka mpi na zulu ya bazina yina, ntangu beto ke zitisaka kima yina yo ke monisa, mpi ke sadisaka bantu ya nkaka na kumona nde zina yina kele ya santu. Beto ke monisaka boma mpi luzitu sambu na zina ya Nzambi ntangu beto ke ndimaka nde Yehowa kele Mfumu na beto mpi ntangu beto ke lemfukilaka yandi na ntima ya mvimba.—Bing. 3:1; Kus. 4:11.
Ya Kuyilama na Kubaka mpi Kukumisa Zina ya Nzambi
7, 8. (a) Sambu na nki yo bakaka ntangu mingi na ntwala nde bansadi ya Nzambi kubaka zina na yandi? (b) Beto ta tadila inki ntangu yai?
7 Bansadi ya Nzambi ya ntangu na beto ke sadilaka zina ya Nzambi na mikanda na bo yantika 1870. Mu mbandu, zina ya Yehowa kele na Nzozulu ya Nkengi ya Sioni (Kingelesi) ya Augusti 1879 mpi na mukanda ya bankunga ya kele na ntu-diambu Bankunga ya Nkento ya Makwela (Kingelesi) yina bo basikaka mvula yina. Kansi, na ntwala Yehowa kupesa nzila nde bansadi na yandi kuyantika kudibinga na zina na yandi ya santu na meso ya bantu, yandi salaka yonso nde bo lungisa ntete mambu yina mukumba yina ya nene vandaka kulomba. Inki mutindu Yehowa yidikaka balongoki yina ya ntete ya Biblia na kubaka zina na yandi?
8 Na nsuka ya 1800 mpi na luyantiku ya 1900, Yehowa sadisaka bansadi na yandi na kubakisa mbote bakieleka ya mfunu ya zina na yandi. Beto tadila bakieleka tatu.
9, 10. (a) Sambu na nki na luyantiku masolo ya Nzozulu ya Nkengi vandaka kutubila Yezu mingi? (b) Inki bo sobaka yantika 1919, mpi inki mbuma yo butaka? (Tala mpi lupangu “ Mutindu Nzozulu ya Nkengi Pesaka Zina ya Nzambi Lukumu.”)
9 Ya ntete, bansadi ya Yehowa kumaka ti dibanza ya mbote sambu na mfunu ya zina ya Nzambi. Sambu na Balongoki ya Biblia ya ntete, ngidika ya nkudulu vandaka dilongi mosi ya mfunu ya Biblia. Yo yina, Nzozulu ya Nkengi vandaka kutubila Yezu mingi. Mu mbandu, na mvula ya ntete yina bo basisaka zulunalu yai, yo sadilaka zina ya Yezu mbala kumi kuluta zina ya Yehowa. Nzozulu ya Nkengi ya Marsi 15, 1976, tubilaka Balongoki ya Biblia ya ntete, mpi yo tubaka nde sambu na bo Yezu “vandaka mfunu mingi kibeni.” Kansi, na nima, Yehowa sadisaka bo na kubakisa nde Biblia ke pesaka mfunu mingi na zina ya Nzambi. Inki bupusi diambu yina vandaka ti yo na Balongoki ya Biblia? Disolo yina ke tuba diaka nde, yantika na 1919, “bo kumaka kumonisa ntonda mingi sambu na Yehowa, Tata ya Mesia yina kele na zulu.” Nkutu, yantika 1920 tii na 1929, Nzozulu ya Nkengi sadilaka zina ya Nzambi mbala kuluta 6 500!
10 Bampangi na beto monisaka zola na bo sambu na zina ya Yehowa ntangu bo tudilaka zina yina dikebi ya me fwana. Na mbandu ya Moize, bo yantikaka ‘kupesa zina ya Yehowa lukumu.’ (Kul. 32:3; Nk. 34:4) Ebuna, mutindu yandi silaka yo na Masonuku, Yehowa monaka zola na bo sambu na zina na yandi mpi yandi ndimaka bo.—Nk. 119:132; Baeb. 6:10.
11, 12. (a) Inki mutindu mikanda na beto sobaka ntangu fioti na nima ya 1919? (b) Yehowa bendaka dikebi ya bansadi na yandi na nki, mpi sambu na nki?
11 Ya zole, Bakristu ya kieleka bakisaka mbote kisalu yina Nzambi pesaka bo. Ntangu fioti na nima ya 1919, bampangi ya bo me tulaka mafuta yina vandaka kutwadisa bansadi ya Nzambi tadilaka mbikudulu ya Yezaya. Na nima, lukanu ya mikanda na beto sobaka. Sambu na nki nsoba yina vandaka ‘madia na ntangu ya me fwana?’—Mat. 24:45.
12 Na ntwala ya 1919, Nzozulu ya Nkengi tadilaka ve ata mbala mosi bangogo yai ya Yezaya na bunda: “Nge kele temwe na mono, mono solaka nge na kuvanda muntu na mono.” (Tanga Yezaya 43:10-12.) Kansi ntangu fioti na nima ya 1919, mikanda na beto yantikaka kutula dikebi na verse yai ya Biblia mpi siamisaka Bakristu yonso yina bo me tulaka mafuta na kusala kisalu yina Yehowa pesaka bo: kuta kimbangi sambu na yandi. Nkutu, yantika 1925 tii na 1931, bo tadilaka Yezaya kapu 43 mbala 57 na banimero ya Nzozulu ya Nkengi, mpi yo vandaka kumonisa nde bangogo yina ya Yezaya ke tubilaka Bakristu ya kieleka. Ntembe kele ve nde, na nsungi yina, Yehowa bendaka dikebi ya bansadi na yandi na kisalu yina bo fwete sala. Sambu na nki? Sambu bo “meka ntete bantu yai sambu na kuzaba kana bo me fwana.” (1 Tim. 3:10) Na ntwala nde bo baka zina ya Nzambi, yo lombaka nde Balongoki ya Biblia kumonisa na bisalu na bo nde bo kele kibeni bambangi na yandi.—Luka 24:47, 48.
13. Inki mutindu Ndinga ya Nzambi ke monisaka diambu ya kuluta mfunu?
13 Ya tatu, bansadi ya Yehowa bakisaka mfunu ya kusantisa zina ya Nzambi. Na nsungi ya bamvula 1920, bo bakisaka nde kusantisa zina ya Nzambi kele diambu mosi ya kuluta mfunu. Inki mutindu Ndinga ya Nzambi ke monisa kieleka yai ya mfunu? Beto tadila bambandu zole. Inki vandaka kikuma ya ntete yina pusaka Nzambi na kubasisa bantu ya Izraele na Ezipte? Yehowa tubaka nde: “Mpidina [zina] na mono ta mwangana na nsi-ntoto ya mvimba.” (Kub. 9:16) Mpi sambu na nki Yehowa wilaka bantu ya Izraele mawa ntangu bo lemfukilaka yandi ve? Yehowa tubaka diaka nde: ‘Mono wilaka bo ve makasi ya ngolo sambu na zina na mono, sambu lukumu na mono kubeba ve na meso ya bantu.’ (Ezek. 20:8-10) Inki mambu Balongoki ya Biblia longukaka na masolo yai ya Biblia mpi ya nkaka?
14. (a) mBansadi ya Nzambi bakisaka inki na 1928 to 1929? (b) Inki mbuma mambu yina Balongoki ya Biblia bakisaka butaka na kisalu na bo ya kusamuna? (Tala mpi lupangu “ Kikuma ya Mbote ya Ke Pusaka Beto na Kusamuna.”)
14 Na 1928 to 1929, bansadi ya Nzambi bakisaka mambu yina Yezaya tubaka kiteso ya bamvula 2 700 me luta. Yandi tubaka sambu na Yehowa nde: “Mutindu yo yai nge Mfumu Nzambi vandaka kunata bantu na nge, na mpila nde zina na nge kubaka lukumu.” (Yez. 63:14) Balongoki ya Biblia bakisaka nde diambu ya kuluta mfunu vandaka ve luguluku na bo, kansi kusantisa zina ya Nzambi. (Yez. 37:20; Ezek. 38:23) Na 1929, mukanda Mbikudulu (Kingelesi) monisaka na bunkufi kieleka yina na bangogo yai: “Zina ya Yehowa kele diambu ya kuluta mfunu sambu na bigangwa yonso.” Mutindu yai ya mpa ya kubakisa mambu pusaka diaka bansadi ya Nzambi na kuta kimbangi sambu na Yehowa mpi kukatula nsoni yina bo pesaka zina na yandi.
15. (a) Bampangi na beto bakisaka inki na 1938 to 1939? (b) Mpi inki ntangu lungaka?
15 Na 1938 to na 1939, bampangi na beto bakisaka mbote-mbote mfunu ya zina ya Nzambi, kisalu yina Nzambi pesaka bo, mpi diambu ya mfunu yina bo zolaka kuyidika. Ntangu lungaka sambu Yehowa kupesa bansadi na yandi lukumu ya kubaka zina na yandi na meso ya bantu. Beto tala mwa mambu yina salamaka na bilumbu yina me luta sambu na kubakisa mutindu yo salamaka.
Yehowa Me Baka “Bantu Sambu na Kunata Zina na Yandi”
16. (a) Inki kele mutindu mosi ya nene yina Yehowa ke pesaka lukumu na zina na yandi? (b) Na ntangu ya ntama, banani vandaka ntete bantu sambu na zina ya Nzambi?
16 Mutindu mosi ya nene yina Yehowa ke pesaka lukumu na zina na yandi kele kuvanda ti bantu na ntoto yina kele ti zina na yandi. Yantika 1513 na ntwala ya ntangu na beto, dikanda ya Izraele vandaka bantu ya Yehowa awa na ntoto. (Yez. 43:12) Kansi, bo zitisaka ve kuwakana yina bo salaka ti Nzambi, ebuna na mvu 33 ya ntangu na beto, bo vidisaka bangwisana na bo ti yandi. Ntangu fioti na nima, Yehowa “tulaka dikebi na yandi na mbala ya ntete na makanda sambu na kupona bantu na kati na bo sambu na kunata zina na yandi.” (Bis. 15:14) Bo yantikaka kubinga bantu yai ya mpa ya yandi solaka nde “Izraele ya Nzambi,” disongidila kimvuka ya balongoki ya Kristu yina bo me tulaka mafuta ya me katuka na makanda ya kuswaswana.—Bag. 6:16.
17. Inki mayele ya mbi Satana sadilaka na mvu-nkama ya ntete?
17 Pene-pene ya mvu 44 ya ntangu na beto, “bo bingaka balongoki [ya Kristu] nde Bakristu na lutwadisu ya Nzambi.” (Bis. 11:26) Na luyantiku, zina yina vandaka kidimbu, sambu bo vandaka kusadila yo kaka sambu na kutubila Bakristu ya kieleka. (1 Pie. 4:16) Kansi, mutindu kingana ya Yezu ya ble ti matiti ya mbi ke monisa yo, Satana salaka na mpila nde bo kuma kusadila zina yina sambu na kubinga Bakristu yonso ya luvunu. Yo yina, na nsungi ya bamvula mingi, yo vandaka mpasi na kuzaba banani kele Bakristu ya kieleka mpi banani kele Bakristu ya luvunu. Kansi, mambu yantikaka kusoba na “nsungi ya kukatula bambuma,” yina yantikaka na 1914. Sambu na nki? Sambu bawanzio yantikaka kukabula Bakristu ya luvunu ti ya kieleka.—Mat. 13:30, 39-41.
18. Inki sadisaka bampangi na beto na kubakisa nde yo vandaka mfunu nde bo baka zina ya mpa?
18 Na nima ya kusola mpika ya kwikama mpi ya mayele na 1919, Yehowa sadisaka bansadi na yandi na kubakisa kisalu yina yandi pesaka bo. Kukonda kusukinina, bo monaka nde kisalu ya kusamuna nzo na nzo swaswanisaka bo ti Bakristu ya luvunu. Bo bakisaka nswalu nde zina “Balongoki ya Biblia” vandaka kuswaswanisa bo ve kibeni. Lukanu na bo ya ntete na luzingu vandaka kaka ve ya kulonguka Biblia, kansi ya kuta kimbangi sambu na Nzambi mpi ya kupesa zina na yandi lukumu. Ebuna, inki zina vandaka mbote sambu na kisalu yina bo vandaka kusala? Bo bakaka mvutu na 1931.
19, 20. (a) Inki lukanu ya kiese bo bakaka na lukutakanu ya distrike ya 1931? (b) Inki bampangi na beto salaka ntangu bo bakaka zina yina ya mpa?
19 Na Yuli 1931, Balongoki ya Biblia kiteso ya 15 000 kwisaka na lukutakanu ya distrike na Columbus, na Ohio, na États-Unis. Ntangu bo tangaka manaka ya lukutakanu yina, bisono zole ya nene (J mpi W) yina bo sonikaka na zulu ya manaka bendaka dikebi na bo. Bo vandaka kudiyula nde: ‘Bisono yina ke tendula nki?’ Ebuna na lumingu Yuli 26, Mpangi Joseph Rutherford tangaka lukanu mosi yina vandaka ti bangogo yai: “Beto ke zola nde bo zaba beto mpi bo bingaka beto na zina ya Bambangi ya Yehowa.” Na ntangu yina, bantu yonso yina vandaka na lukutakanu yina bakisaka nde bisono yina vandaka kutendula Bambangi ya Yehowa (Jehovah’s Witnesses na Kingelesi), zina ya me katuka na Yezaya 43:10.
20 Na nsuka ya lukanu yina, bawi tulaka milolo mpi bulaka maboko ngolo kibeni. Na nzila ya radio, bantu waka makelele ya milolo ti ya maboko yina na bitini ya nkaka ya ntoto! Mpangi Ernest ti Naomi Barber ya ke zingaka na Australie ke yibuka nde: “Ntangu bo bulaka maboko na Amerika, bampangi ya Melbourne telamaka mpi landaka na kubula maboko. Beto ta vila yo ve ata fioti!” *
Bo Ke Kumisa Zina ya Nzambi na Ntoto ya Mvimba
21. Inki mutindu zina ya mpa pesaka kikesa na kisalu ya kusamuna?
21 Zina ya Bambangi ya Yehowa ya me katuka na Masonuku pesaka diaka bansadi ya Nzambi kikesa ya kusamuna. Mpangi Grimes Edward ti nkento na yandi Jessie kele bapasudi-nzila na États-Unis; bo vandaka na lukutakanu ya distrike ya 1931 na Columbus, mpi bo ke tuba nde: “Ntangu beto katukaka na nzo, bo vandaka kubinga beto Balongoki ya Biblia, kansi ntangu beto kwisaka kuvutuka, bo kumaka kubinga beto Bambangi ya Yehowa. Beto vandaka na kiese sambu beto bakaka zina yina sadisaka beto na kupesa zina ya Nzambi na beto lukumu.” Na nima ya lukutakanu yina, Bambangi ya nkaka sadilaka metode ya mpa sambu na kupesa zina ya Nzambi lukumu. Na luyantiku ya disolo, bo vandaka kupesa bantu yina bo vandaka kusolula ti bo karti yina vandaka ti nsangu yai: “Mbangi mosi ya YEHOWA ke samuna Kimfumu ya YEHOWA Nzambi na beto.” Ya kieleka, bansadi ya Nzambi vandaka na kiese mutindu bo bakaka zina ya Yehowa, mpi bo vandaka ya kuyilama na kukwenda bisika yonso sambu na kusamuna yo.—Yez. 12:4.
“We left home as Bible Students, but we returned as Jehovah’s Witnesses”
22. Inki ke monisa nde bansadi ya Yehowa kele ti zina ya kuswaswana?
22 Bamvula mingi me luta yantika Yehowa nataka bampangi yina bo me tulaka mafuta na kubaka zina yina vandaka kuswaswanisa bo. Na bamvula yina landaka, keti Satana nungaka na kubumba zina ya bansadi ya Nzambi? Keti yandi nungaka na kusala nde beto vanda ve ya kuswaswana ti bantu ya mabundu ya nkaka? Ata fioti ve! Yo ke monanaka pwelele kibeni bubu yai nde beto kele bambangi ya Nzambi. (Tanga Mishe 4:5; Malashi 3:18.) Nkutu, kuwakana ya ngolo kele na kati na beto ti zina ya Nzambi, na mpila nde kana muntu ke sadila yo bubu yai bo ke tubaka mbala mosi nde yandi kele Mbangi ya Yehowa. Na kisika nde mabundu ya luvunu, yina kele bonso tubangumba, kubumba lusambu ya kieleka ya Yehowa, yo kele ya kutelama “ngolo na zulu ya nsongi ya bangumba ya nene.” (Yez. 2:2, NW) Ya kieleka bubu yai, lusambu ya Yehowa mpi zina na yandi ya santu ke baka lukumu mingi kibeni.
23. Na kutadila Nkunga 121:5, inki kieleka ya mfunu sambu na Yehowa ke pesa beto kikesa mingi?
23 Yo ke pesa beto kikesa kibeni na kuzaba nde Yehowa ke taninaka beto ntangu Satana ke nwanisaka beto bubu yai mpi nde yandi ta sala yo na bilumbu ke kwisa! (Nk. 121:5) Yo yina, beto ke vutukila bangogo ya muyimbi-bankunga yina sonikaka nde: “Kiese na bantu yina ya [Yehowa] kele Nzambi na bo, kiese na bantu yina ya yandi me solaka sambu na yandi mosi!”—Nk. 33:12.
^ par. 20 Tala Kapu 7, balutiti 72-74, sambu na kuzaba mutindu bo sadilaka radio.


text:
DILONGI YA 10
Inki Mutindu Nge Lenda Zaba Dibundu ya Kyeleka?
1. Keti dibundu ya kyeleka kevandaka kaka mosi?
Yezu kulongaka balongoki na yandi dibundu mosi kaka, dibundu ya kyeleka. Yo kele bonso nzila yina kenataka na luzingu ya mvula na mvula. Yezu tubaka nde: ‘Bantu fioti ke monaka yo.’ (Matayo 7:14) Nzambi kendimaka kaka dibundu yina mesimbama na Ndinga na yandi ya kyeleka. Bansambidi yonso ya kyeleka kevandaka ti lukwikilu mosi.
2. Yezu kutubaka nki na yina metala Bakristu ya luvunu?
Yezu kukebisaka nde baprofete ya luvunu tabebisa dibundu ya Bukristu. Bo kemonanaka bonso nde bo kele bansambidi ya kyeleka. Bantu ya mabundu na bo ketubaka nde bo kele Bakristu. Kansi nge lenda zaba bantu ya mutindu yai na mambu yina bo kesalaka mpenza. Inki mutindu? Bansambidi ya kyeleka mpamba kebasisaka Bakristu ya kyeleka yina kezabanaka na bikalulu mpi mambu na bo ya mbote.
3. Inki mutindu nge lenda zaba bansambidi ya kyeleka?
Tadila mambu yai tanu:
Bansambidi ya kyeleka kezitisaka Biblia mpi kendimaka nde yo kele Ndinga ya Nzambi. Bo kesalaka bikesa sambu na kuzinga na kuwakana ti minsiku na yo. Yo yina, dibundu ya kyeleka kevandaka ya kuswaswana ti dibundu yina malongi na yo kekatukaka na bangindu ya bantu. (Matayo 15:7-9) Bansambidi ya kyeleka kesalaka mambu yina bo kelongaka bankaka.
—Tanga Yoane 17:17; 2 Timoteo 3:16, 17.
Balongoki ya kyeleka ya Yezu kekumisaka zina ya Nzambi, Yehowa. Yezu kukumisaka zina ya Nzambi na kuzabisaka yo na bantu. Yandi sadisaka bantu na kuzaba Nzambi mpi longaka bo na kusamba nde zina ya Nzambi kusantisama. (Matayo 6:9) Na kisika nge kezingaka, nki dibundu kezabisaka bantu zina ya Nzambi?
—Tanga Yoane 17:26; Baroma 10:13, 14.
Bakristu ya kyeleka kesamunaka Kimfumu ya Nzambi. Nzambi tindaka Yezu sambu na kusamuna nsangu ya mbote ya Kimfumu. Bantu ketulaka kivuvu kaka na Kimfumu ya Nzambi. Yezu landaka na kusamuna Kimfumu yango tii yandi fwaka. (Luka 4:43; 8:1; 23:42, 43) Yandi tubaka nde balongoki na yandi tasamuna Kimfumu yango. Kana muntu mosi kwisa kuzabisa nge mambu ya Kimfumu ya Nzambi, yo fwete vanda nde yandi kesambilaka na nki dibundu?
—Tanga Matayo 24:14.
Balongoki ya Yezu kele ve bantu ya nsi-ntoto yai ya mbi. Nge lenda zaba bo na mutindu bo kekotaka ve na mavwanga ya politiki to ya kebasikaka na kati ya bimvuka ya bantu. (Yoane 17:16; 18:36) Dyaka, bo kelandaka ve bikalulu mpi nkadilu ya mbi ya nsi-ntoto.
—Tanga Yakobo 4:4.
Bakristu ya kyeleka kevandaka ti zola ya ngolo na kati na bo. Ndinga ya Nzambi kelongaka bo na kuzitisa bantu ya makanda yonso. Ata bantangu yankaka mabundu ya luvunu kesyamisaka bamvita na kati ya bansi, bansambidi ya kyeleka kebuyaka kusala mpidina. (Mishe 4:1-3) Kansi, Bakristu kesadilaka ntangu mpi bima na bo na luzolo yonso sambu na kusadisa mpi kusyamisa bankaka.
—Tanga Yoane 13:34, 35; 1 Yoane 4:20.
4. Keti nge lenda zaba dibundu ya kyeleka?
Inki dibundu kelongaka mambu yina kekatukaka na Ndinga ya Nzambi, kekumisaka zina ya Nzambi, mpi kesamunaka nde Kimfumu ya Nzambi kele kaka kivuvu mosi sambu na bantu? Inki dibundu kemonisaka zola mpi kebuyaka mvita? Inki nge keyindula?


text:
5 Ebuna Moize bingaka Izraele ya mvimba mpi tubilaka bo nde: “O Izraele, wa bansiku ti bankanu yina mono ke zabisa beno bubu yai, beno fwete longuka yo mpi kuzitisa yo mbote-mbote.2 Yehowa Nzambi na beto salaka kuwakana ti beto na Orebi.+3 Yehowa salaka ve kuwakana yai ti ba-nkaka na beto, kansi yandi salaka yo ti beto, beto yonso ya kele na luzingu awa bubu yai.4 Yehowa tubilaka beno meso na meso na ngumba, na kati ya tiya.+5 Na ntangu yina,+ mono vandaka ya kutelama na kati-kati ya Yehowa ti beno sambu na kuzabisa beno ndinga ya Yehowa, mpamba ve beno waka boma ya tiya mpi beno tombukaka ve na ngumba.+ Yandi tubaka nde:6 ‘Mono kele Yehowa Nzambi na nge, yina basisaka nge na insi ya Ezipte, na nzo ya kimpika.+7 Nge fwete vanda ve ata fioti ti banzambi ya nkaka katula mono.*+8 ‘Nge fwete kudisadila ve kiteki+ to kima mosi* ya me fwanana ti konso kima yina kele na zulu to na ntoto to na masa yina kele na nsi ya ntoto.9 Nge fwete fukimina yo ve to kubika nde bo nata nge na kusadila yo,+ sambu mono Yehowa Nzambi na nge, mono kele Nzambi yina ke lombaka nde bo kangama kaka na yandi,+ yina sambu na kifu ya batata ke pesaka ndola na bana, na ndonga ya tatu ya bantu, mpi na ndonga ya iya ya bantu yina ke mengaka mono,+10 kansi yina ke monisaka zola ya kwikama* na mafunda ya bandonga ya bantu yina ke zolaka mono mpi ke zitisaka bansiku na mono.11 “‘Nge fwete sadila ve zina ya Yehowa Nzambi na nge na mutindu ya mbi,+ sambu Yehowa ta pesa ndola na konso muntu yina ke sadila zina na yandi na mutindu ya mbi.+12 “‘Zitisa kilumbu ya Kisabatu sambu yo landa kuvanda ya santu, kaka mutindu Yehowa Nzambi na nge songaka nge.+13 Nge ta sala kisalu ya ngolo mpi kisalu na nge yonso na bilumbu sambanu,+14 kansi kilumbu ya nsambwadi kele kisabatu sambu na Yehowa Nzambi na nge.+ Nge fwete sala ve ata kisalu mosi,+ yo vanda nge, mwana na nge ya bakala, mwana na nge ya nkento, mpika na nge ya bakala, mpika na nge ya nkento, ngombe na nge ya bakala, mpunda na nge to konso mbisi na nge ya bwala, to munzenza yina kele na bambanza*+ na nge, na mpila nde mpika na nge ya bakala mpi mpika na nge ya nkento kupema bonso nge.+15 Yibuka nde nge kumaka mpika na insi ya Ezipte mpi nde Yehowa Nzambi na nge basisaka nge kuna ti diboko ya ngolo mpi ya kutandula.+ Yo yina Yehowa Nzambi na nge songaka nge na kuzitisa kilumbu ya Kisabatu.16 “‘Kumisa tata na nge ti mama na nge,+ kaka mutindu Yehowa Nzambi na nge songaka nge, sambu nge zinga mingi mpi nge toma* na insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge.+17 “‘Nge fwete fwa ve muntu.+18 “‘Nge fwete sala mpi ve bizumba.+19 “‘Nge fwete yiba mpi ve.+20 “‘Nge fwete tuba ve mambu ya luvunu ntangu nge ke ta kimbangi sambu na nkweno na nge.+21 “‘Nge fwete yuma ve ntima sambu na nkento ya nkweno na nge.+ Nge fwete yuma mpi ve ntima na bwimi yonso sambu na nzo ya nkweno na nge, kilanga na yandi, mpika na yandi ya bakala, mpika na yandi ya nkento, ngombe na yandi, mpunda na yandi, to sambu na konso kima ya nkweno na nge.’+22 “Yehowa pesaka bantuma* yai na dibundu na beno ya mvimba na ngumba, na kati ya tiya, ya dituti, mpi ya mpimpa ya ngolo,+ na ndinga ya ngolo, mpi yandi yikaka ve kima ya nkaka na zulu; ebuna yandi sonikaka yo na zulu ya matadi zole mpi pesaka mono yo.+23 “Kansi, ntangu beno waka ndinga na kati ya mpimpa, na ntangu ngumba vandaka kupela tiya,+ bamfumu yonso ya makanda na beno mpi bankuluntu pusanaka pene-pene na mono.24 Ebuna beno tubaka nde, ‘Ntangu yai, Yehowa Nzambi na beto me songa beto nkembo na yandi ti bunene na yandi, mpi beto me wa ndinga na yandi na kati ya tiya.+ Bubu yai beto me mona nde Nzambi lenda solula ti muntu mpi muntu yango lenda bikala na luzingu.+25 Sambu na nki beto fwete fwa? Mpamba ve tiya yai ya ngolo lenda yoka beto. Kana beto landa kuwa ndinga ya Yehowa Nzambi na beto, ntembe kele ve nde beto ta fwa.26 Sambu, nani na kati ya bantu yonso* me waka ndinga ya Nzambi ya moyo ke tuba na kati ya tiya mutindu beto waka yo kansi yandi landa na kuzinga?27 Nge mosi fwete kwenda pene-pene sambu na kuwa mambu yonso yina Yehowa Nzambi na beto ta tuba, mpi nge muntu ta songa beto mambu yonso yina Yehowa Nzambi na beto ke tubila nge, ebuna beto ta wa mpi ta sala yo.’+28 “Ebuna Yehowa waka mambu yina beno zabisaka mono, mpi Yehowa tubilaka mono nde, ‘Mono me wa mambu yina bantu yai me tubila nge. Mambu yonso yina bo me tuba kele mbote.+29 A kana ntangu yonso ntima kupusa bo na kuwa mono boma+ mpi na kuzitisa bantuma na mono yonso;+ mambu ta kwendila mbote kimakulu+ sambu na bo mpi bana na bo!30 Kwenda songa bo nde: “Beno vutuka na batenta na beno.”31 Kansi nge, nge fwete bikala awa ti mono, mpi mono ta songa nge bantuma, bansiku, ti bankanu yonso yina nge fwete longa bo mpi yina bo fwete zitisa na ntoto yina mono ke pesa bo sambu bo baka.’32 Ntangu yai, beno fwete sala ngolo na kusala kaka mutindu Yehowa Nzambi na beno me songa beno.+ Beno fwete baluka ve na diboko ya kitata to na diboko ya kimama.+33 Beno fwete tambula na banzila yonso yina Yehowa Nzambi na beno me songa beno,+ sambu beno zinga, beno toma mpi beno kumisa bilumbu na beno nda na insi yina beno ta baka.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “sambu na kutelamina mono.” Na kisina, “sambu na kunwanisa luse na mono.”


text:
Mutindu Nge Lenda Baka Mambote ya Kamukanda Yai
Kamukanda yai tasadisa nge na kusepela kulonguka Ndinga ya Nzambi, Biblia. Baverse yina kele na nsuka ya konso paragrafe kesonga nge kisika nge lenda tanga na Biblia na nge bamvutu ya bangyufula yina kele ya kusonika na bisono ya ndombe.
Ntangu nge ketanga baverse ya Biblia, tadila mutindu yo kepesa mvutu na bangyufula yai. Konso Mbangi ya Yehowa tavanda na kyese ya kusadisa nge na kuzaba ntendula ya Masonuku.—Tanga Luka 24:32, 45.
Noti: Mikanda yonso yina bo metubila na kamukanda yai, Bambangi ya Yehowa bantu mebasisaka yo.


text:
Ngabu
Repubilika ya Ngabu kele leta na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo, Kamerun mpe Ginea ya Ekwatelo. Libreville kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Ngabu.
Bantu[soba | edit source]
Bangabu yonso fyoti kele babantu. Bavili (muntu kele kanda mosi ya bakongo) ke vuanda na kizunga ya Nyanga, na sudi ya Ngabu.
Bizunga[soba | edit source]
- Estuaire (Libreville)
- Haut-Ogowe (Masuku)
- Moyen-Ogowe (Lambarene)
- Ngunye (Mwila)
- Nyanga (Tshibanga)
- Ogowe-Ivindo (Makoku)
- Ogowe-Lolo (Kulamutu)
- Ogowe ya Kalunga (Port-Gentil)
- Woleu-Ntem (Oyem)


text:
DILONGI YA 3
Keti nsangu ya mbote mekatukaka mpenza na Nzambi?
1. Nani kele Munkwa ya Biblia?
Nsangu ya mbote yina ketuba nde bantu tazinga mvula na mvula na ntoto kele ya kusonika na Biblia. (Nkunga 37:29) Biblia mesalamaka na mikanda ya fyoti 66. Nzambi sadilaka bantu ya kwikama kiteso ya 40 sambu na kusonika yo. Moize sonikaka mikanda tanu ya ntete, yo meluta bamvula kiteso ya 3 500. Ntumwa Yoane muntu sonikaka mukanda ya nsuka, yo meluta bamvula kiteso ya 1 900. Bansoniki ya Biblia sonikaka bangindu ya nani? Nzambi vandaka kuzabisa bansoniki ya Biblia mambu na nzila ya mpeve santu na yandi. (2 Samuele 23:2) Bo sonikaka mabanza ya Nzambi, kansi ya bo mosi ve. Yo yina, Yehowa muntu kele Munkwa ya Biblia.—Tanga 2 Timoteo 3:16; 2 Piere 1:20, 21.
2. Inki kendimisa beto nde Biblia ketubaka mambu ya kyeleka?
Beto mezaba nde Biblia mekatukaka na Nzambi sambu yo ketubilaka na sikisiki mambu yina tasalama na makwisa. Ata muntu mosi ve lenda sala mpidina. (Yozue 23:14) Kaka Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso muntu lenda mona na ntwala makwisa ya bantu na sikisiki yonso.—Tanga Yezaya 42:9; 46:10.
Mukanda yina mekatuka na Nzambi fwete vanda ya kuswaswana, mpi yo kele mpenza mutindu yina. Bo mekabulaka bamiliare ya ba-Biblia na bandinga mingi kibeni. Ata yo kele mukanda mosi ya ntama, Biblia kele na kuwakana ti siansi ya kyeleka. Dyaka, mambu yina bansoniki 40 ya Biblia sonikaka vandaka ve ya kuswaswana. * Mambu yina Biblia ketubaka sambu na zola lenda katuka kaka na Nzambi ya kyeleka—Nzambi ya zola. Yo kele mpi ti kiyeka ya kusoba luzingu ya bantu sambu yo kuma ya mbote. Banzikisa yai kendimisaka bamilio ya bantu nde Biblia kele Ndinga ya Nzambi.—Tanga 1 Batesalonika 2:13.
3. Biblia kelongaka nki?
Biblia kezabisaka nsangu ya mbote yina ketuba nde Nzambi kevandaka ti lukanu mosi ya zola sambu na bantu. Masonuku ketendula mutindu bantu kuvidisaka dibaku yina bo vandaka ti yo ya kuzinga na paladisu ya ntoto, na luyantiku ya disolo ya luzingu ya bantu, mpi mutindu nsukansuka ntoto takituka paladisu.—Tanga Kusonga 21:4, 5.
Ndinga ya Nzambi kele mpi ti bansiku, minsiku, mpi bandongisila. Dyaka, Biblia kevandaka ti bambandu ya kemonisa mutindu Nzambi vandaka kusadila bantu mambu; bambandu yango lenda longa beto mpi kimuntu ya Nzambi. Yo yina, Biblia lenda sadisa nge na kuzaba Nzambi. Yo ketendulaka mutindu nge lenda kuma nduku na yandi.—Tanga Nkunga 19:8, 12; Yakobo 2:23; 4:8.
4. Inki mutindu nge lenda bakisa Biblia?
Kamukanda yai tasadisa nge na kubakisa Biblia sambu yo kesadila metode yina Yezu vandaka kusadila. Yandi vandaka kutubila mukapu mosi mosi ya Biblia mpi yandi vandaka kupesa bo “ntendula ya Masonuku.”—Tanga Luka 24:27, 45.
Kele ve ata ti kima mosi ya kepesaka kyese mingi kuluta nsangu ya mbote yina mekatuka na Nzambi. Ata mpidina, bantu yankaka kesepelaka ve ti yo, mpi bankaka nkutu kewilaka yo makasi. Kulemba nitu ve. Sambu na kuvanda ti kivuvu ya kubaka luzingu ya mvula na mvula, nge fwete vanda ti nzayilu ya Nzambi.—Tanga Yoane 17:3.
^ par. 3 Tala kamukanda Un livre pour tous.


text:
Matadi
Matadi kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Kôngo ya Kati na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Bântu[soba | edit source]
Matadi kele na bântu mîngi. 92% ya bankwa Matadi kele bêsi ya Kôngo-Kinsasa. 8% kele bêsi ya bayinsi ya nkaka.
Bamboma kele bântu ya kisina ya Matadi. Makânda ya nkaka ya Matadi kele bayombe, manianga, bandibu, bantandu na bankaka. Bântu nyonso ke tubaka Kikôngo, ndînga ya yinsi yina butamaka na Matadi.
Bandâmbu[soba | edit source]
Matadi ke natanaka bakomina tatu: Matadi, Mvuzi na Nzanza.
Kinkita[soba | edit source]
Matadi kele na dibûngu na simu ya nzâdi Kôngo mpe nzila ya lukalu tî Kinsasa.


text:
Tula Ntima na Yehowa Sambu Nsuka Mefinama
Tula Ntima na Yehowa Sambu Nsuka Mefinama
“Beno tula ntima na Mfumu Nzambi tii kuna.”—YEZ. 26:4.
1. Inki luswaswanu kele na kati ya bansadi ya Nzambi ti bantu ya nsi-ntoto?
BETO kezinga na nsi-ntoto yina bamilio ya bantu kezabaka dyaka ve kana bo fwete tula ntima na nani to na inki, ziku sambu bantu yankaka mepesaka bo mpasi to makasi mbala mingi. Yo kele ve mpidina sambu na bansadi ya Yehowa! Sambu mayele ya Nzambi ketwadisaka bo, bo kezabaka mbote-mbote nde bo fwete tula ve ntima “na bantu” ya lukumu. (Nk. 146:3) Kansi, bo kebikaka luzingu mpi makwisa na bo na maboko ya Yehowa, mpi kezabaka nde yandi kezolaka bo mpi kelungisaka ntangu yonso Ndinga na yandi.—Roma 3:4; 8:38, 39.
2. Inki mutindu Yozue kumonaka bukyeleka ya kutula ntima na Nzambi?
2 Na ntangu ya ntama, Yozue kumonaka bukyeleka ya kutula ntima na Nzambi. Na nsuka ya luzingu na yandi, yandi tubaka na bampangi na yandi bantu ya Izraele nde: “Beno me zaba mbote-mbote na ntima na beno yonso nde Mfumu Nzambi, Nzambi na beno, me sala mambu yonso ya yandi tubaka; ata kima mosi bikalaka ve, yandi me lungisa mambu yonso mpenza.”—Yoz. 23:14.
3. Zina ya Nzambi kemonisaka nki na yina metala yandi?
3 Yehowa kelungisaka balusilu na yandi kaka ve sambu yandi kezolaka bansadi na yandi, kansi mingimingi sambu na mambote ya zina na yandi mosi. (Kub. 3:14; 1 Sam. 12:22) Na kutadila bangogo ya luyantiku ya mbalula na yandi ya Biblia (The Emphasized Bible), Joseph Rotherham kutubaka sambu na zina ya Nzambi nde: “[Yo] mekuma lusilu mosi ya mbote mpenza; makuki yina Nzambi kele na yo ya kukuma yonso yina yo kelomba sambu na konso kima, konso mpasi, to konso mpusa yina lenda basika . . . [Yo kele] lusilu, . . . mbonameso, mpi kima mosi ya bantu fwete yindulaka, kipiku. Nzambi tavanda kaka ya kwikama na zina na yandi; mpi Yandi tawila yo ve nsoni ata fyoti.”
4. (a) Yezaya 26:4 kelongisila beto na kusala inki? (b) Inki beto tatadila na disolo yai?
4 Kudiyula nde: ‘Keti mono mezaba Yehowa mbote-mbote mpenza sambu na kutudila yandi ntima ya mvimba? Keti mono kevingilaka makwisa ti kivuvu, na kuzabaka nde Yehowa keyala mambu yonso?’ Yezaya 26:4 ketuba nde: ‘Beno tula ntima na Mfumu Nzambi tii kuna sambu yandi kele Ditadi na beto ya mvula na mvula, beto fweti tinina kaka na yandi.’ Na kutuba ya kyeleka, Nzambi kegulusaka dyaka ve bantu bubu yai na mutindu ya kuyituka, mpila yandi vandaka kusala yo na ntangu ya ntama. Ata mpidina, sambu yandi kele ‘Ditadi na beto ya mvula na mvula,’ beto lenda tudila yandi ntima “tii kuna.” Inki mutindu Nzambi na beto yina beto ketudilaka ntima kesadisaka bansambidi na yandi ya kwikama bubu yai? Bika beto tadila mitindu tatu yai: Yandi kepesaka beto ngolo ntangu beto kesosaka lusadisu na yandi sambu na kunwana ti mpukumuna, yandi kesadisaka beto ntangu bantu ketulaka ve dikebi na nsangu na beto to kemengaka beto, mpi yandi kepesaka beto ngolo ntangu beto kevandaka na bampasi mingi. Ntangu beto ketadila mambu yai, yindula mutindu nge lenda kumisa ngolo kutula ntima na nge na Yehowa.
Tula Ntima na Nzambi Ntangu Mpukumuna ya Kusala Mbi Kekwisila Nge
5. Na yina metala kutula ntima na beto na Nzambi, kumekama ya ngolo lenda katuka na wapi?
5 Yo kevandaka mpasi ve na kutudila Yehowa ntima na balusilu na yandi ya metala Paladisu to lufutumuku—mambu yina beto kevingilaka na kivuvu. Kansi yo lenda vanda mpasi na kutula ntima na Yehowa na yina metala bikalulu ya mbote, na kundimaka na ntima ya mvimba nde kulemfukila banzila mpi minsiku na yandi kele mbote mpi yo tanatila beto kyese ya mingi. Ntotila Salomo kusonikaka ndongisila yai: “Tula ntima na nge yonso na Mfumu Nzambi; kutula ntima ve na mambu ya nge mosi ke yindulaka nde nge zaba. Yindula Mfumu Nzambi na mambu yonso ya nge ke salaka, yandi ta songa nge nzila ya mbote.” (Bing. 3:5, 6) Tala ngogo “mambu” na beto. Ya kyeleka, mambu na beto yonso ya luzingu—kaka ve yina ketadila kivuvu na beto ya Bukristu—fwete monisa nde beto ketulaka ntima na Nzambi. Inki mutindu beto lenda monisa kutula ntima yina ntangu mpukumuna mebasika?
6. Inki mutindu beto lenda kumisa ngolo lukanu na beto ya kubuya bangindu ya mbi?
6 Kubuya mambu ya mbi keyantikaka na mabanza. (Tanga Roma 8:5; Efezo 2:3.) Yo yina, inki mutindu nge lenda kumisa ngolo lukanu na nge ya kubuya bangindu ya mbi? Tadila mitindu tanu yai: 1. Sosa lusadisu ya Nzambi na nsadisa ya kisambu. (Mat. 6:9, 13) 2. Yindulula bambandu yina kele na Biblia ya bantu yina kuwidikilaka ve Yehowa mpi ya bayina kuwidikilaka yandi. Na nima tala mutindu mambu kusalamaka sambu na bo. * (1 Kor. 10:8-11) 3. Yindula mpasi ya mabanza mpi ya mawi yina disumu lenda natila nge mpi bantu yina nge kezolaka. 4. Yindula mpila Nzambi fwete wa ntangu nsadi na yandi mesala disumu ya nene. (Tanga Nkunga 78:40, 41.) 5. Yindula kyese yina Yehowa kewaka ntangu yandi kemonaka nsambidi na yandi ya kwikama kebuya mambu ya mbi mpi kesala mambu ya mbote, yo vanda na kingenga to na meso ya bantu yonso. (Nk. 15:1, 2; Bing. 27:11) Nge mpi lenda monisa nde nge ketudilaka Yehowa ntima.
Tula Ntima na Nzambi Ntangu Bantu Ketula Ve Dikebi na Nsangu na Nge Mpi Kemenga Nge
7. Yeremia kukutanaka ti nki mimekamu, mpi nki mutindu yandi vandaka kudiwa bantangu yankaka?
7 Bampangi na beto mingi kesamunaka na bateritware yina kukanga ntima kevandaka mpasi mpenza. Profete Yeremia kusamunaka na kisika ya mutindu yina—kimfumu ya Yuda, ntangu yo kumaka na mavwanga na bilumbu ya nsuka ya lufwa na yo. Konso kilumbu, Yeremia vandaka kukutana ti mimekamu sambu na lukwikilu na yandi sambu yandi vandaka kusamuna nsangu ya lusambisu ya Nzambi na bulemfu yonso. Na ntangu mosi buna, ata kalaki na yandi ya kwikama, Baruki, kubokutaka sambu yandi lembaka nitu. (Yer. 45:2, 3) Keti Yeremia kulembaka nitu? Ya kyeleka, na dibaku mosi, yandi lembaka nitu. Yandi tubaka nde: “Nzambi kusinga kilumbu ya mono butukaka . . . Sambu na nki mono butukaka? Kaka sambu na kumona mpasi ti mawa ti kufwa lufwa mosi ya nsoni?”—Yer. 20:14, 15, 18.
8, 9. Na kuwakana ti Yeremia 17:7, 8 mpi Nkunga 1:1-3, beto fwete fula na kusala nki sambu na kubuta bambuma ya mbote?
8 Kansi, Yeremia kuyambulaka ve kusamuna. Yandi fulaka na kutula ntima na Yehowa. Nsukansuka, profete yai ya kwikama kumonaka kulungana ya bangogo ya Yehowa yai ya kele na Yeremia 17:7, 8: “Kansi muntu yina me tulaka mono ntima ti kundima mono, mono ta sala yandi mambote. Yandi kele bonso nti ya bo me kunaka penepene na nzadi, misisa na yo ke kota tii na nsi ya masa. Ntangu ke simbaka yo ve, matiti na yo ke vandaka kaka ya mubisu; yo ke monaka mpasi ve ata na ntangu ya musibu, yo ke butaka bambuma konso ntangu.”
9 Bonso nti ya kitoko “ya bo me kunaka penepene na nzadi” to yina bo kelosilaka masa konso ntangu, Yeremia “vandaka kubuta bambuma konso ntangu.” Yandi buyaka kuvanda na nsi ya bupusi ya bantu ya mbi yina vandaka kuseka yandi. Kansi, yandi kangamaka na nto ya “masa” yina kepesaka luzingu mpi yandi vandaka kusadila mambu yonso yina Yehowa kusongaka yandi. (Tanga Nkunga 1:1-3; Yer. 20:9) Yeremia kele mbandu ya mbote sambu na beto, mingimingi sambu na bampangi na beto yina kesadilaka Nzambi na bateritware ya mpasi! Kana nge kekutana ti mambu yai, landa na kutula ntima na Yehowa yina tapesa nge ngolo ya kukanga ntima sambu nge ‘kekumisaka zina’ na yandi na meso ya bantu yonso.—Baeb. 13:15.
10. Inki balusakumunu beto kele na yo, mpi nki ngyufula beto fwete kudiyula?
10 Yehowa mepesaka beto bima mingi, sambu na kusadisa beto na kununga bampasi ya luzingu yina beto kekutana ti yo na bilumbu yai ya nsuka. Na kati ya bima yankaka yina yandi mepesaka beto, beto lenda tanga Ndinga na yandi na mvimba na yo, yina bo mebalulaka na sikisiki yonso na bandinga mingi. Yandi kepesaka beto madya mingi ya kimpeve na ntangu ya mefwana na nsadisa ya kimvuka ya mpika ya kwikama mpi ya mayele. Dyaka, Yehowa mepesaka beto bampangi yina lenda sadisa beto ya kele na kati ya kimvuka ya bampangi-Bakristu, yina beto kekutanaka ti bo na balukutakanu ya dibundu mpi ya nene. Keti nge kesadilaka mbote bangidika yai? Bantu yonso yina kesalaka yo “tatula milolo ya kyese sambu na nkadilu ya mbote ya ntima.” Kansi, bantu yina kelemfukilaka ve Nzambi “tatula milolo ya kudila sambu na mpasi ya ntima . . . tadila sambu na kubwa ya mabanza.”—Yez. 65:13, 14.
Tula Ntima na Nzambi Ntangu Nge Kekutana ti Bampasi
11, 12. Na yina metala bampasi ya nsi-ntoto, inki kele nzila ya mayele?
11 Mutindu Biblia kubikulaka yo, bantu ke na kunyokwama na mambu mingi ya kepesa mawa. (Mat. 24:6-8; Kus. 12:12) Ntangu masa kefulukaka, kima yina bantu mingi kesalaka kevandaka ya kubaka ntinu sambu na kukwenda kumata na bisika yina kele na zulu, to na ludi ya nzo—konso kisika yina kele na zulu sambu na kuditanina. Kiteso mosi, mutindu mambu ya nsi-ntoto kelanda na kubeba, bamilio ya bantu kesosa lutaninu na bisika yina kemonana bonso nde yo kele na zulu mu mbandu na kimvwama, na politiki, to na mabundu, mpi na siansi ti teknolozi. Kansi, ata kima mosi ve na kati ya bima yai kepesaka lutaninu ya kyeleka. (Yer. 17:5, 6) Ata mpidina, bansadi ya Yehowa kele na lutaninu ya mbote—na ‘Ditadi ya mvula na mvula.’ (Yez. 26:4) Muyimbi-bankunga kutubaka nde: ‘Yehowa kaka muntu kele ditadi na mono, kisika ya ngolo ya mono ke tininaka; yandi muntu ke gulusaka mono.’ (Tanga Nkunga 62:7-10.) Inki mutindu beto kekumisaka Ditadi yai lutaninu na beto?
12 Beto kemonisaka nde beto kekangamaka ngolo na Yehowa ntangu beto ketulaka dikebi na Ndinga na yandi, yina keswaswanaka mbala mingi ti mayele ya bantu. (Nk. 73:23, 24) Mu mbandu, bantu yina ketwadisamaka na mayele ya bantu lenda tuba nde: ‘Luzingu kevandaka kaka mosi; sadila yo mbote ntangu nge kezinga.’ ‘Sala kisalu mosi ya mbote.’ ‘Zwa mbongo mingi.’ ‘Sumba kima yai, sumba kima yina.’ ‘Sala banzyetelo; Sepela ti byese ya nsi-ntoto.’ Kansi mayele ya Nzambi kewakana ti ndongisila yai: “[Bika] bayina ke sadilaka mambu ya nsi-ntoto bo kuvanda bonso bantu ke sadilaka yo mpenza ve. Sambu nsi-ntoto, mutindu yo kele ntangu yai, yo ta zinga diaka mingi ve.” (1 Kor. 7:31) Mutindu mosi, Yezu kusyamisaka beto na kutula ntangu yonso bima yonso ya kele na ntoto ya ketadila Kimfumu na kisika ya ntete na luzingu na beto, mpidina beto tabumba “kimvwama na zulu,” kisika yina yo tavanda na lutaninu ya kyeleka mpenza.—Mat. 6:19, 20.
13. Na kutadila dibanza yina kele na 1 Yoane 2:15-17, inki bangyufula beto fwete kudiyula?
13 Keti mutindu nge ketadilaka “nsi-ntoto” mpi ‘bima yina kele na nsi-ntoto,’ kemonisaka nde nge ketulaka ntima na Nzambi? (1 Yoa. 2:15-17) Keti nge kemonaka nde bimvwama ya kimpeve mpi mikumba yina beto kele na yo ya kuyedisa kisalu ya kusamuna, kesepedisaka nge mpi kele mfunu mingi kuluta bima yina nsi-ntoto kepesaka? (Filp. 3:8) Keti nge kesalaka ngolo sambu na kutanina ‘disu ya petepete’? (Mat. 6:22) Ya kyeleka, Nzambi kezolaka ve nde nge konda kutula dikebi na mikumba na nge to nge konda kulungisa yo, mingimingi kana nge kele ti dibuta yina nge fwete tanina. (1 Tim. 5:8) Kansi, yandi kevingilaka nde bansadi na yandi kutula ntima na bo ya mvimba na yandi, kansi ve na nsi-ntoto yai ya Satana ya kezola kufwa.—Baeb. 13:5.
14-16. Inki mutindu bantu yankaka mebakaka mambote na kutaninaka ‘disu ya petepete,’ mpi na kutulaka bima yonso ya kele na ntoto ya ketadila Kimfumu na kisika ya ntete?
14 Beto tadila mbandu ya Richard mpi Ruth, yina kele na bana tatu. Richard ketuba nde: “Ntima na mono vandaka kusonga mono nde mono lendaka kusala mingi sambu na Yehowa. Mono vandaka ti luzingu mosi ya kitoko, kansi na kutuba ya kifwani, mu vandaka kudiwa bonso nde mu vandaka kupesa Nzambi kaka mwa bima yina kebikalaka na nima ya kulungisa bampusa na mono yonso. Na nima ya kusamba sambu na dyambu yina mpi kutesa mambu yonso, Ruth ti mono kundimaka nde mono talomba na mfumu na mono ya kisalu na kufyotuna manaka na mono sambu mu salaka kaka bilumbu iya na mposo—ata nkutu insi kuvandaka na nsungi ya mpasi ya mbongo. Mfumu na mono kundimaka, mpi mu yantikaka kusadila manaka yina ya mpa na ngonda yina kulandaka.” Inki mutindu Richard kekudiwa ntangu yai?
15 Yandi ketuba nde: “Mu kumaka kubaka mbongo fyoti kuluta yina mu vandaka kubaka ntete, kansi bubu yai mu kele na bilumbu 50 ya ngika na konso mvula sambu na kulutisa ntangu kumosi ti dibuta na mono mpi kulonga bana. Mu fokulaka mbala zole ntangu yina mono vandaka kulutisa na kisalu ya kusamuna, ntalu ya balongoki na mono ya Biblia kufokulamaka na mbala tatu, mpi mono mebakaka mikumba na dibundu. Dyaka, sambu mono mekuma ti ntangu mingi sambu na kubikala ti bana na nzo, Ruth kesalaka kisalu ya kimupasudi-nzila nsadisi mbala na mbala. Mono kele na lukanu ya kulanda kusadila manaka yai, ntangu yonso yina mono tavanda ti makuki ya kusadila yo.”
16 Roy ti Petina, yina kele ntangu yai ti mwana na bo ya nkento na nzo, kunungaka na kufyotuna ntangu yina bo vandaka kulutisa na kisalu na bo ya kinsuni sambu na kusala kisalu ya ntangu yonso. Roy ketuba nde: “Mu mekuma kusala bilumbu tatu na mposo, mpi Petina kesala bilumbu zole. Dyaka, beto katukaka na nzo ya nene mpi kukwendaka kuzinga na nzo ya fyoti yina kele mpasi ve sambu na kutanina. Beto salaka kisalu ya kimupasudi-nzila na ntwala nde mwana na beto ya nkento ti ya bakala kubutuka, mpi beto mevidisaka ve ata fyoti mpusa ya kusala kisalu yina. Yo yina, ntangu bana na beto kuyelaka, beto vutukilaka kisalu ya ntangu yonso. Ata mbongo ikwa lenda fwanana ve ata fyoti ti balusakumunu yina beto mebakaka.”
‘Bika Ngemba ya Nzambi Kukeba Ntima na Beno’
17. Sambu luzingu kesobaka, nki mutindu Masonuku mepesaka nge kikesa?
17 Ata muntu mosi ve na kati na beto mezaba mambu yina tasalama mbasi, sambu ntangu ti mambu ya kukonda kukana kebwilaka bantu yonso. (Lo. 9:11) Kansi, kukonda kuzaba mambu yina tasalama mbasi fwete katula beto ve ngemba ya mabanza bubu yai, mutindu yo kesalamaka bantangu yankaka na bantu yina kekondaka lutaninu sambu bo kevandaka ve na bangwisana ya mbote ti Nzambi. (Mat. 6:34) Ntumwa Polo kusonikaka nde: “Beno kumona mpasi ve na ntima sambu na konso mambu yina; kansi konso ntangu ya beno ke samba Nzambi, beno lomba yandi konso mambu yina ya beno ke na yo mfunu; ntangu beno ke lomba yandi yo, beno pesa yandi mersi. Ebuna ngemba ya Nzambi, ngemba yina me luta mambu yonso ya bantu ke yindulaka, yo ta keba ntima na beno ti mabanza na beno.”—Filp. 4:6, 7.
18, 19. Na nki mitindu Nzambi kepesaka beto kikesa? Pesa mbandu.
18 Bampangi mingi ya babakala mpi ya bankento yina mekutanaka ti bampasi, mebakaka pima mpi ngemba ya ntima yina kekatukaka na Yehowa. Mpangi mosi ya nkento kutubaka nde: “Munganga mosi vandaka kubangisa mono na kundima nde bo vutula mono menga. Sambu na kupesa mono mbote yandi vandaka kuyantika ti bangogo yai: ‘Yai buzoba ya nki mutindu na kubuya menga?’ Na ntangu yina mpi na bantangu yankaka, mono vandaka kusamba Yehowa na nsi ya ntima, mpi ngemba na yandi vandaka kukwisila mono. Mono kudiwaka nde mu kumaka ngolo bonso ditadi. Ata mu lembaka nitu sambu menga na mono kukulumukaka, mono vandaka na kikesa ya kupesa ntendula ya pwelele ya kekatuka na Masonuku ya ketadila lukanu na mono ya kubuya menga.”
19 Bantangu yankaka, Nzambi lenda pesa beto lusadisu na nzila ya mpangi-Mukristu ya kepesa kikesa to na nsadisa ya madya ya kimpeve ya mekwisa na ntangu ya mefwana. Ntembe kele ve nde, nge mewaka mpangi-bakala to mpangi-nkento mosi ketuba nde: “Disolo yai kele mpenza yina mono vandaka na yo mfunu. Bo sonikaka yo mpenza sambu na mono!” Ya kyeleka, yo vanda beto kekutana ti bampasi ya nki mutindu to kele na mfunu ya konso kima yina, Yehowa tamonisila beto zola na yandi kana beto ketudila yandi ntima. Nkutu, beto kele “mameme” na yandi, mpi yandi metulaka zina na yandi na zulu na beto.—Nk. 100:3; Yoa. 10:16; Bis. 15:14, 17.
20. Sambu na nki bansadi ya Yehowa tavanda mbote mpi tazinga na ngemba ntangu nsi-ntoto ya Satana tafwa?
20 Na “kilumbu [yina] mfumu Nzambi ta songa makasi na yandi” ya kekwisa nswalu, bima yonso yina nsi-ntoto ya Satana ketudilaka ntima tafwa. Wolo, arza, mpi bima yankaka ya mbalu tapesa ve lutaninu na kiteso mosi buna. (Sof. 1:18; Bing. 11:4) Kisika mosi ya kutina tavanda na ‘Ditadi na beto ya mvula na mvula.’ (Yez. 26:4) Yo yina bika beto monisa ntangu yai nde beto ketudilaka Yehowa ntima ya mvimba, na kutambulaka na bulemfu yonso na banzila na yandi ya lunungu, na kulongaka nsangu na yandi ya Kimfumu ata ntangu bantu ketula ve dikebi na nsangu na beto to kemenga beto, mpi na kubikilaka yandi basusi na beto yonso. Kana beto kesala mpidina, beto ‘tavanda mbote, tazinga na ngemba mpi tavanda na boma ve.’—Bing. 1:33.
[Noti na Nsi ya Lutiti]
^ par. 6 Tala balutiti 102-106 ya mukanda ‘Beno Zinga Kaka na Zola ya Nzambi.’
Keti Nge Lenda Tendula?
Inki mutindu beto lenda tula ntima na Nzambi
• Ntangu mpukumuna ya kusala mbi mebasika?
• Ntangu bantu ketula ve dikebi na nsangu na beto to kemenga beto?
• Ntangu beto kekutana ti bampasi?
[Bangyufula ya Disolo ya Kulonguka]
[Kifwanisu ya lutiti 15]
Kukangama na minsiku ya Nzambi kenataka na kyese
[Kifwanisu ya lutiti 17]
‘Yehowa kele Ditadi ya mvula na mvula’


text:
KYUKA KIDI MU DYAMBU DI NZAMBI | YEHEZEKELI 42-45
Phutukulu yi Mbwongimini yi Kyedika!
Kimona meso ki Yehezekeli kitedi tempelo, kimonisa basi Yuda baba va kivika ti mbwongimini yi kyedika yala vutuka. Mvandi ki batebula moyo matedi zithumu zisonga zi Yave zitedi mbwongimini yi kyedika.
Zinganga zi Nzambi bala longa dikabu zithumu zisonga zi Yave
44:23
Tubila bifwani bimmonisa bwidi Kisadi ki Kwikama voti Nnanga wu Kwikama katulongisilanga kubakula diswasana didi na byuma bi masumu ayi byuma bi khambulu bi masumu. (kr 110-117)
Dikabu di Nzambi bakubama mwingi kusadisa batu Yave kasola mwingi kutwama ntwala
45:16
Mu phila mbi tulenda monisina ti tunsadisanga bakhulutu ba kimvuka?


text:
KYUKA KIDI MU DYAMBU DI NZAMBI | MALAKO 3-4
Kubelusa mu Kilumbu ki Kisabala
3:1-5
Kibila mbi Yesu kabela beni kyunda mu kibila ki mavanga mambi zimfumu zi binganga baba? Bila bawu bavanga kilumbu ki Kisabala kiba beni phasi bo babwela minsinku minkaka. Dedi, bakandimina kuvonda phuluka mu kilumbu ki kisabala. Baba kikininanga to kubuka mutu boti moyo’andi widi va kingela. Mawu mansundula ti batu abobo bakeluka mimvesi voti baba mona phasi mu kyoso kwa kinama ki nyitu balendi bukwa ko. Mammonisa ti zimfumu zi binganga baba sa vwa ko nkinza dibakala wuba koko kusyoka.


text:
ZINGILA MU BUKLISTO
Bwidi wulenda sadila buka Nsadisi wu mintwami Ntwala?
Tempelo yi kimona meso ki Yehezekli yinsundula ti dikabu di Yave bala kukivana mwingi kunkabila mu khambu kukwiku. Diawu, bwidi kadika mutu bubu kalenda kukivanina mu kuzitisa Yave mu kisalu ki kusamuna?—Ebeleo 13:15, 16.
Phila yilutidi yi kuvangila mawu yidi mu kusala buka nsadisi wu mintwami ntwala. Mvu 2018 widi zingonda ziwombo zidi sabala ntanu. Mawu mala sadisa zikhomba bansalanga kadika kilumbu ayi bansamunanga to mu kisabala ayi kilumingu. Baveka balenda sola ti bala sala buka minsadisi mi mintwami ntwala mwingi bavana 30 di thangu voti 50 mu ngonda Yintatu, Yinna ayi mu ngonda nkhulutu wu kizunga kala kwiza mu kimvuka.
Mbi tulenda vanga boti twisi ko bu kusadila buka nsadisi wu mintwami ntwala? Kheti twisinsala ko buka nsadisi wu mintwami ntwala, tulenda kwitu vanga mangolo mwingi tusamuna mu phila tunnungina. Bila luzolo lwitu mu Yave lwala ku tuvanga kunsadila mu phila yilutidi mu mvu 2018!—Hosea 14:2.
TALANU VIDEO YINTUBA MU LUSALUSU LU YAVE, YILENDA VANGA MAMBU MAWOMBO, BOSI VANA MIMVUTU MI BYUVU ABIBI:
Mbi bivanga Sabina kabwela mangolo mandi mu kisalu ki Yave?
Bwidi kifwani ki Sabina ki kukindisila?
Mu mvu 2018, ngonda mbi ngye wulenda sala buka nsadisi wu mintwami ntwala?


text: 23 Yo yina ntotila tindaka ndinga mpi bo bingaka bankuluntu yonso ya Yuda ti ya Yeruzalemi.+2 Na nima ntotila kwendaka na nzo ya Yehowa ti babakala yonso ya Yuda, bantu yonso ya Yeruzalemi, banganga-nzambi, mpi bambikudi—bantu yonso, yantika na bantu ya kukonda mfunu tii na bantu ya mfunu. Yandi tangaka na makutu na bo mambu yonso ya mukanda+ ya kuwakana+ yina bo monaka na nzo ya Yehowa.+3 Ntotila telamaka pene-pene ya dikunzi mpi yandi salaka kuwakana* na ntwala ya Yehowa,+ nde yandi ta landa Yehowa mpi ta zitisa bantuma na yandi, bangibusa na yandi, mpi bansiku na yandi na ntima na yandi ya mvimba mpi na moyo* na yandi ya mvimba mpi yandi ta zitisa bangogo ya kuwakana yai ya bo sonikaka na mukanda yai. Bantu yonso ndimaka kuwakana yina.+4 Na nima, ntotila songaka nganga-nzambi ya nene Hilkia,+ banganga-nzambi ya nkaka, mpi bankengidi ya bakielo na kubasisa na tempelo ya Yehowa bisadilu yonso yina bantu salaka sambu na Baale, sambu na nti ya santu,*+ mpi sambu na makesa yonso ya zulu. Ebuna yandi yokaka yo tiya na nganda ya Yeruzalemi na tu-bangumba ya Kidroni, mpi yandi nataka mfututu na yo na Betele.+5 Yo yina, yandi katulaka na kisalu banganga-nzambi ya nzambi ya nzenza, yina bantotila ya Yuda tulaka sambu na kupesa midinga ya kimenga na bisika ya kunanguka na bambanza ya Yuda mpi na bisika yina kele na nziunga ya Yeruzalemi; yandi katulaka mpi bantu yina vandaka kupesa midinga ya kimenga na Baale, na ntangu, na ngonda, na bimvuka ya bambwetete ya zodiake, mpi na makesa yonso ya zulu.+6 Yandi basisaka nti ya santu*+ na nzo ya Yehowa mpi nataka yo na bandilu ya Yeruzalemi, na Muwanda ya Kidroni; yandi yokaka yo+ na Muwanda ya Kidroni mpi yandi tutaka yo tii kuna yo kumaka mfututu na nima yandi panzaka mfututu na yo na maziamu ya bantu ya mpamba.+7 Yandi bwisaka mpi banzo ya babakala yina vandaka bandumba ya tempelo,+ yina vandaka na nzo ya Yehowa mpi kisika bankento vandaka kutunga tu-batempelo ya bo me sala bonso batenta sambu na nti ya santu.*8 Na nima yandi basisaka banganga-nzambi yonso na bambanza ya Yuda, mpi yandi bebisaka bisika ya kunanguka yina banganga-nzambi vandaka kupesa midinga ya kimenga katuka na Geba+ tii na Bere-sheba.+ Yandi bwisaka mpi bisika ya kunanguka ya bakielo yina vandaka na munoko ya kielo ya Yozue mfumu ya mbanza, yina vandaka na diboko ya kimama kana muntu ke kota na kielo ya mbanza.9 Banganga-nzambi ya bisika ya kunanguka vandaka kusala ve na mesa-kimenga ya Yehowa na Yeruzalemi,+ kansi bo vandaka kudia mampa ya kukonda levire kumosi ti bampangi na bo.10 Yandi bebisaka mpi Tofeti,+ yina kele na Muwanda ya Bana ya Inomi,*+ sambu muntu mosi ve kuyoka* mwana na yandi ya bakala to ya nkento na tiya sambu na Moleki.+11 Mpi yandi buyaka nde bampunda yina bantotila ya Yuda tambikaka na ntangu, yo kota na nzo ya Yehowa pene-pene ya suku* ya Natani-meleki, kapita ya nzo ya ntotila, suku yina vandaka na baveranda; ebuna yandi yokaka bapusu-pusu ya ntangu+ na tiya.12 Ntotila bwisaka mpi bamesa-kimenga yina bantotila ya Yuda tulaka na ludi ya suku ya zulu+ ya Ahazi, mpi bamesa-kimenga yina Manase tulaka na bibansala zole ya nzo ya Yehowa.+ Yandi panzaka yo mpi losaka mfututu na yo na Muwanda ya Kidroni.13 Mpi ntotila bebisaka bisika ya kunanguka na ntwala ya Yeruzalemi yina vandaka na sudi* ya Ngumba ya Kubebisa,* yina Salomo ntotila ya Izraele tungaka sambu na Ashtoreti nzambi-nkento ya nzanzi ya bantu ya Sidoni; mpi sambu na Kemoshi nzambi ya nzanzi ya Moabi; mpi sambu na Milkomi+ nzambi ya nzanzi ya bantu ya Amoni.+14 Yandi zengaka makunzi ya santu bitini-bitini mpi bukaka banti ya santu,*+ ebuna bisika yina yo vandaka yandi fulusaka yo ti mikwa ya bantu.15 Yandi bwisaka mpi mesa-kimenga yina vandaka na Betele, kisika ya kunanguka yina Yeroboami mwana ya Nebati salaka mpi yina pusaka Izraele na kusala masumu.+ Na nima ya kubwisa mesa-kimenga yina mpi kisika ya kunanguka, yandi yokaka kisika ya kunanguka tiya, tutaka yo tii kuna yo kumaka mfututu, mpi yandi yokaka nti ya santu* tiya.+16 Ntangu Yoziasi balukaka mpi monaka maziamu na zulu ya ngumba, yandi lombaka nde bo katula mikwa na maziamu mpi bo yoka yo na mesa-kimenga, sambu yo vanda diaka ve kisika ya kusambila, na kuwakana ti ndinga ya Yehowa yina muntu ya Nzambi ya kieleka zabisaka, yina tubaka nde mambu yai ta salama.+17 Ebuna yandi tubaka nde: “Ditadi ya maziamu yina mono ke mona kuna kele inki?” Bantu ya mbanza yina songaka yandi nde: “Yo kele maziamu ya muntu ya Nzambi ya kieleka yina katukaka na Yuda+ mpi yina tubilaka mambu yai ya nge me sala mesa-kimenga yai ya kele na Betele.”18 Ebuna yandi tubaka nde: “Beno bika yandi, yandi pema. Muntu mosi ve kuyangisa mikwa na yandi.” Yo yina bo yangisaka ve mikwa na yandi mpi mikwa ya mbikudi yina katukaka na Samaria.+19 Yoziasi katulaka mpi banzo yonso ya lusambu na bisika ya kunanguka yina vandaka na bambanza ya Samaria,+ yina bantotila ya Izraele tungaka sambu na kupesa Nzambi makasi, mpi yandi salaka yo mutindu yandi salaka na Betele.+20 Yandi tambikaka na bamesa-kimenga yina banganga-nzambi yonso ya bisika ya kunanguka yina vandaka pana, mpi yandi yokaka mikwa ya bantu na zulu na bo.+ Na nima yandi vutukaka na Yeruzalemi.21 Ntangu yai ntotila songaka bantu yonso nde: “Beno sala Paki+ sambu na Yehowa Nzambi na beno mutindu bo me sonikaka na mukanda yai ya kuwakana.”+22 Bo salaka ve Paki ya mutindu yai tuka bilumbu yina bazuzi vandaka kusambisa Izraele, to na bilumbu yonso ya bantotila ya Izraele mpi ya bantotila ya Yuda.+23 Kansi na mvula ya 18 ya ntotila Yoziasi, bo salaka Paki yai sambu na Yehowa na Yeruzalemi.24 Yoziasi katulaka mpi bantu yina ke solulaka ti bampeve ya bafwa, bantu yina ke zabisaka bantu mambu yina ta kumina bo,+ biteki ya terafimi,*+ biteki ya nzanzi,* mpi bima yonso ya nzanzi yina basikaka na insi ya Yuda mpi na Yeruzalemi, sambu na kulungisa bangogo ya Nsiku+ yina bo sonikaka na mukanda yina nganga-nzambi Hilkia monaka na nzo ya Yehowa.+25 Kuvandaka ve ata ti ntotila mosi bonso yandi na ntwala na yandi, yina vutukaka na Yehowa na ntima na yandi ya mvimba mpi na moyo*+ na yandi ya mvimba mpi na ngolo na yandi yonso, na kuwakana ti Nsiku yonso ya Moize; muntu mosi ve bonso yandi basikaka mpi na nima na yandi.26 Ata mpidina, Yehowa yambulaka ve makasi na yandi ya ngolo yina yandi wilaka Yuda sambu na mambu yonso ya mbi yina Manase salaka sambu na kupesa Yandi makasi.+27 Yehowa tubaka nde: “Mono ta katula mpi Yuda na meso na mono,+ kaka mutindu mono katulaka Izraele;+ mono ta buya mbanza yai ya mono solaka, Yeruzalemi, mpi nzo yina mono tubaka sambu na yo nde, ‘Zina na mono ta landa kuvanda kuna.’”+28 Sambu na mambu ya nkaka ya Yoziasi salaka, yonso yina yandi salaka, keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Yuda?29 Na bilumbu na yandi, Farao Neko ntotila ya Ezipte kwisaka kukutana ti ntotila ya Asiria pene-pene ya Nzadi ya Efrate, ebuna ntotila Yoziasi basikaka sambu na kunwanisa yandi; kansi ntangu Neko monaka yandi, yandi fwaka yandi na Megido.+30 Ebuna bansadi na yandi tulaka mvumbi na yandi na pusu-pusu na Megido, bo nataka yandi na Yeruzalemi, mpi bo zikaka yandi na maziamu na yandi. Ebuna bantu ya insi yina bakaka Yehoahazi mwana ya Yoziasi, bo tulaka yandi mafuta mpi bo kumisaka yandi ntotila na kisika ya tata na yandi.+31 Yehoahazi+ vandaka ti bamvula 23 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bangonda tatu na Yeruzalemi. Zina ya mama na yandi Amutale+ mwana ya Yeremia muntu ya Libna.32 Yandi yantikaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa, na kuwakana ti mambu yonso yina ba-nkaka na yandi salaka.+33 Farao Neko+ tulaka yandi na boloko na Ribla+ na insi ya Amati, sambu na kukanga yandi nzila ya kuyala na Yeruzalemi, ebuna yandi futisaka insi yina kibawu ya batalanta* 100 ya arza ti talanta mosi ya wolo.+34 Diaka, Farao Neko kumisaka Eliakimi mwana ya Yoziasi ntotila na kisika ya tata na yandi Yoziasi mpi pesaka yandi zina ya nkaka, Yehoyakimi; kansi yandi bakaka Yehoahazi mpi nataka yandi na Ezipte,+ mpi nsuka-nsuka yandi fwaka kuna.+35 Yehoyakimi pesaka Farao arza ti wolo, kansi yandi futisaka insi mpaku sambu na kupesa arza yina Farao lombaka. Yandi futisaka konso muntu ya insi ntalu ya arza ti ya wolo yina yandi tulaka sambu na kupesa yo na Farao Neko.36 Yehoyakimi+ vandaka ti bamvula 25 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula 11 na Yeruzalemi.+ Zina ya mama na yandi Zebida mwana ya Pedaya muntu ya Ruma.37 Yandi landaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa,+ na kulanda mambu yonso yina ba-nkaka na yandi salaka.+


text:
Nani Kele Mbeni ya Kristu?
Ntama mingi ve, filme mosi ya ke pesa boma basikaka ti ntu-diambu Mbeni ya Kristu.
Kimvuka mosi ya miziki pesaka miziki na yo ya nkaka zina nde Mbeni ya Kristu ya me zabanaka mingi.
Friedrich Nietzsche, muntu ya filozofi mosi ya mvu-nkama ya 19 pesaka mikanda na yandi zina nde Mbeni ya Kristu.
Mbala mingi na ntangu ya ntama, bantotila mpi bantinu vandaka kubinga bambeni na bo nde bambeni ya Kristu.
Martin Luther, ntwadisi ya Réforme ya Allemagne bingaka bapape ya dibundu ya Katolika ya Roma nde bambeni ya Kristu.
SAMBU bantu ke sadilaka bangogo “mbeni ya Kristu” sambu na kutubila mambu ya mitindu yonso, disongidila banda na bantotila tii na bafilme, yo ke pusa beto na kudiyula nde: Nani kele mbeni ya Kristu? Keti bangogo yai ke tadila beto bubu yai? Ntembe kele ve nde kisika ya mbote ya kuzaba ntendula ya bangogo mbeni ya Kristu kele na Biblia sambu zina yai kele mbala tanu na kati.
MBENI YA KRISTU ME ZABANA
Na Biblia, ntumwa Yoane kele nsoniki mosi mpamba ya ke sadila bangogo “mbeni ya Kristu.” Inki mutindu yandi tendulaka bangogo yai? Tala mambu yai ya kele na mukanda na yandi ya ntete: “Bana ya fioti, yai kele ngunga ya nsuka, mpi kaka mutindu beno me waka nde mbeni ya Kristu ke kwisa, banda ntangu yai bambeni ya Kristu mingi me basikaka; yo yina beto me zaba nde yo kele ngunga ya nsuka. Bo vandaka na kati na beto kansi bo bikisaka beto sambu bo vandaka ve bantu na beto . . . Nani kele muntu ya luvunu, keti yo kele ve muntu yina ke buyaka nde Yezu kele Kristu? Yandi yina mbeni ya Kristu, muntu yina ke buyaka Tata mpi Mwana.”
Ntumwa Yoane bakisaka nde mbeni ya Kristu kele bantu yonso ya ke longaka mambu ya luvunu sambu na Yezu Kristu mpi mambu ya ke wakanaka ve ti malongi na yandi
Baverse yai ke longa beto nki? Yoane sadilaka bangogo “bambeni ya Kristu mingi” sambu na kumonisa nde mbeni ya Kristu kele ve muntu mosi kansi kimvuka ya bantu. Bantu to bimvuka ya bantu ya bo ke binga mbeni ya Kristu kele bayina ke longaka mambu ya luvunu, ya ke buyaka nde Yezu kele ve Kristu to Mesia mpi ya ke longaka ve kieleka na yina me tala bangwisana ya Nzambi ti Yezu Kristu, Mwana na yandi. Bambeni ya Kristu ke kudibingaka Kristu to mimonisi na yandi, kansi sambu “bo bikisaka beto,” bo me yambulaka malongi ya kieleka ya Biblia. Nkutu, kimvuka ya bantu yai vandaka ntangu Yoane sonikaka mukanda na yandi na “ngunga ya nsuka,” ziku na ntwala nde bantumwa yonso kufwa.
Inki mambu Yoane sonikaka diaka sambu na mbeni ya Kristu? Ntangu Yoane tubilaka baprofete ya luvunu, yandi kebisaka nde: “Konso ngogo ya kupemama yina ke ndimaka nde Yezu Kristu kwisaka na nitu ya kinsuni, me katuka na Nzambi. Kansi, konso ngogo ya kupemama yina ke ndimaka ve Yezu, me katuka ve na Nzambi. Diaka, yo kele ngogo ya kupemama ya mbeni ya Kristu, yina beno waka nde yo ke kwisa, mpi ntangu yai yo me kumaka dezia na nsi-ntoto.” (1 Yoane 4:2, 3) Na nima, na mukanda na yandi ya zole, Yoane yikaka nde: “Bantu mingi ya luvunu me basika na nsi-ntoto, bantu yina ke ndimaka ve nde Yezu Kristu kwisaka na nitu ya kinsuni. Yandi kele muntu ya luvunu mpi mbeni ya Kristu.” (2 Yoane 7) Yo me monana pwelele nde Yoane bakisaka nde mbeni ya Kristu kele bantu yonso ya ke longaka mambu ya luvunu sambu na Yezu Kristu mpi mambu ya ke wakanaka ve ti malongi na yandi.
“BAPROFETE YA LUVUNU” MPI “MUNTU YA KE FWAKA NSIKU”
Bamvula mingi na ntwala nde Yoane kutubila balongi ya luvunu, Yezu Kristu kebisaka dezia balongoki na yandi nde: “Beno keba na baprofete ya luvunu yina ke kwisaka na beno na bilele ya mameme, kansi na kati bo kele bibulu yina kele na nzala ya ngolo.” (Matayo 7:15) Mutindu mosi, ntumwa Polo kebisaka Bakristu ya Tesalonika nde: “Bika nde ata muntu mosi ve kukusa beno na mutindu mosi buna, sambu kilumbu yina [kilumbu ya Yehowa] ta kwisa ve kana apostazi me kwisa ntete ve mpi kana muntu ya ke fwaka nsiku, mwana ya lufwa, me monana ntete ve.”
Na mvu-nkama ya ntete, baprofete ya luvunu mpi ba aposta vandaka dezia kusala kisalu na bo. Bo vandaka kusala ngolo sambu na kubebisa dibundu ya Bukristu. Bantu yonso ya ke longaka mambu ya luvunu sambu na Yezu Kristu mpi ya ke wakana ve ti malongi na yandi kele “mbeni ya Kristu” yina Yoane tubilaka. Polo monisaka mutindu Yehowa ke tadilaka bo. Yandi bingaka bo nde “mwana ya lufwa.”
KEBA NA BISALU YA BAMBENI YA KRISTU BUBU YAI
Inki beto ke tuba sambu na bilumbu na beto? Bantu mpi bimvuka ya bantu ya bo ke binga mbeni ya Kristu ke landa na kutelamina Kristu mpi malongi na yandi. Na luzolo yonso, bo ke longa mambu ya luvunu mpi ke vwalangasa mabanza ya bantu sambu bo kuka ve kusala luswaswanu na kati ya Tata, Yehowa Nzambi mpi Mwana na yandi Yezu Kristu. Beto kele ti bikuma ya mbote ya kukangula meso na malongi ya luvunu ya mutindu yai. Beto tadila bambandu zole.
Na nsungi ya bamvu-nkama mingi, mabundu me longaka bantu dilongi ya Butatu, dilongi ya ke tubaka nde Tata ti Mwana kele muntu mosi. Ya kieleka, mbeni ya Kristu me vwalangasaka mabanza ya bantu sambu bo kuka ve kuswaswanisa Yehowa Nzambi ti Yezu Kristu. Biblia ke siamisaka bantu ya ntima ya masonga na kulanda mbandu ya Yezu Kristu mpi na kukwenda pene-pene na Nzambi, kansi, dilongi yai ke kangaka bo nzila ya kusala yo.
Diaka, mabundu ke vwalangasaka mabanza ya bantu ntangu bo ke siamisaka bo na kusadila ba Biblia yina bo me katulaka zina ya Nzambi, Yehowa. Ata zina yai kele kiteso ya 7 000 na masonama ya kisina ya Biblia, bo me katulaka yo. Inki malanda yo me nataka? Yo me kangaka bantu mingi nzila ya kuzaba Nzambi ya kieleka.
Kansi, kuzaba zina ya Nzambi, Yehowa me sadisaka bantu mingi ya ntima ya masonga na kukwenda pene-pene na Nzambi. Disolo ya Richard, muntu mosi ya solulaka ti Bambangi ya Yehowa zole ke monisa yo. Yandi ke tuba nde: “Bo songaka mono na Biblia zina ya Yehowa, Nzambi ya kieleka. Ntangu mono zabaka nde Nzambi ke vandaka ti zina, mono waka kiese sambu mono vandaka kuzaba yo ve. Kuzaba zina ya Nzambi me sadisaka mono na kusala bangwisana ya ngolo ti yandi.” Banda ntangu yina, Richard sobaka luzingu na yandi sambu na kuzitisa bansiku ya Biblia mpi kusepedisa Yehowa.
Bamvula mingi me luta, mbeni ya Kristu me kotisaka bantu mingi na mpimpa ya kimpeve. Kansi, kana beto ke longuka Biblia, Ndinga ya Nzambi, beto ta zaba mbote-mbote mbeni ya Kristu mpi beto ta kusama ve na malongi na yandi ya luvunu.


text: 24 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka na mvula ya uvwa, na ngonda ya kumi, na kilumbu ya kumi ya ngonda, nde:2 “Mwana ya muntu, sonika dati* yai, kilumbu ya bubu yai. Ntotila ya Babilone me yantika kunwanisa Yeruzalemi bubu yai kibeni.+3 Ta kingana* sambu na nzo ya ke kolamaka, mpi tuba sambu na bo nde:“‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde:“Tula nzungu ya kulambila* na tiya; tula yo na tiya mpi tula masa na kati na yo.+4 Tula bitini ya misuni na kati,+ bitini yonso ya mbote,Mbendi ti dipeka; fulusa yo ti mikwa ya kuluta mbote.5 Baka dimeme ya kuluta mbote na kati ya mameme,+ mpi tula bitini ya banti na bandambu yonso na nsi ya nzungu.Tokisa bitini ya misuni, mpi lamba mikwa yina na kati na yo.”’6 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde:‘Mawa na mbanza yina ke fwaka bantu,+ nzungu ya kulambila yina me bwaka matadi, yina bo me katulaka ve matadi na yo!Basisa musuni mosi-mosi;+ kubula ve zeke sambu na yo.7 Sambu menga na yo kele na kati na yo;+ yandi tiamunaka yo na zulu ya ditadi ya kukonda kufika.Yandi tiamunaka yo ve na ntoto, sambu na kufika yo mfututu.+8 Sambu na kutedimisa nganzi ya kuvutula mbi,Mono me tula menga na yandi na zulu ya ditadi ya ke sema, ya kukonda kufikaSambu bo fika yo ve.’+9 “Yo yina Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde:‘Mawa na mbanza yina ke fwaka bantu!+Mono ta tula bankuni tii na zulu.10 Tula bitini ya nti mpi pedisa tiya,Tokisa musuni mbote-mbote, tiamuna supu, mpi bika nde mikwa kuzika.11 Tula nzungu ya mpamba na zulu ya makala sambu yo kuma tiyaMpidina kwivre na yo ta kuma mbwaki sambu na tiya.Mvindu na yo ta kuma masa-masa na kati na yo,+ mpi matadi na yo yina yo bwaka ta pia tiya.12 Yo ke yangisaka mpi ke lembisaka,Sambu matadi ya ngolo yina yo bwaka ta katuka ve.+Losa yo na tiya ti matadi na yo!’13 “‘Nge kumaka mvindu sambu na mambu na nge ya nsoni.+ Mono mekaka kukumisa nge bunkete, kansi mvindu na nge katukaka ve mpi nge kumaka ve bunkete. Nge ta kuma ve bunkete tii kuna makasi ya mono ke wila nge ta lembama.+14 Mono mosi, Yehowa, muntu me tuba. Yo ta salama kibeni. Mono ta sala mambu kukonda kuvutuka nima, kukonda kuwa ntantu, mpi kukonda kuwa mawa.+ Bo ta sambisa nge na kutadila banzila na nge ti mambu ya nge me salaka,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”15 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:16 “Mwana ya muntu, na mbala mosi mono ke zola kukatula nge muntu ya nge ke zolaka.+ Nge fwete wa ve mawa;* nge fwete dila mpi ve to kubasisa mansanga.17 Nguna na nsi-nsi, mpi kusala ve mambu yina bo ke salaka sambu na bafwa.+ Kangisa tirbani na nge,+ mpi lwata basandale na nge.+ Nge fwete fika ve munoko*+ na nge, mpi kudia ve dimpa yina bantu ya nkaka*+ me natila nge.”18 Ebuna na suka, mono tubilaka bantu, mpi na nkokila nkento na mono fwaka. Yo yina na suka mono salaka kaka mutindu bo songaka mono.19 Bantu vandaka kutubila mono nde: “Keti nge ta songa beto ve kana mambu yai ya nge ke sala ke tadila beto na nki?”20 Mono vutudilaka bo nde: “Ndinga ya Yehowa me kwisila mono nde,21 ‘Songa nzo ya Izraele nde: “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde, ‘Mono ke zola kuvweza kisika na mono ya santu,+ kisika lulendo na beno ya nene ke katukaka, kima yina beno ke zolaka mingi mpi nzala ya ntima na beno.* Bana na beno ya babakala ti ya bankento yina beno bikaka, bo ta bwa na mbele ya bitumba.+22 Ebuna beno ta sala mutindu mono me sala. Beno ta fika ve munoko* na beno, mpi beno ta dia ve dimpa yina bantu ya nkaka me natila beno.+23 Batirbani na beno ta vanda na ba-ntu na beno mpi basandale na beno na makulu na beno. Beno ta wa ve mawa mpi ta dila ve. Kansi, beno ta pola sambu na bifu na beno,+ mpi beno ta nguna-nguna beno na beno.24 Ezekiele me kuma kidimbu sambu na beno.+ Beno ta sala mutindu yandi me sala. Ntangu yo ta salama, beno ta zaba nde mono kele Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene.’”’”25 “Kansi nge, mwana ya muntu, na kilumbu yina mono ta katula bo kisika na bo ya ngolo—kima ya kitoko ya ke pesaka bo kiese, kima yina bo ke zolaka mingi mpi nzala ya ntima* na bo—kumosi ti bana na bo ya babakala ti ya bankento,+26 muntu mosi yina ta tina ta natila nge nsangu na yo.+27 Na kilumbu yina, nge ta kangula munoko na nge, nge ta tuba na muntu yina tinaka, mpi nge ta vanda diaka ve pima.+ Nge ta kuma kidimbu sambu na bo, ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa.”