text:
APPENDICE
Nunga Kikalulu ya Kusakana ti Kinama ya Kuvukisila Nitu
Kusakana ti kinama ya kuvukisila nitu kele kikalulu mosi ya mbi na kimpeve yina kenataka muntu na kuyindula kaka mambote na yandi mosi, mpi yo kebebisaka mabanza. * Muntu yina kele ti kikalulu ya kusakana ti kinama na yandi ya kuvukisila nitu lenda kuma kumona bankaka bonso bima ya kuvukisila nitu: bisadilu sambu na kulungisa mpusa ya kuvukisa nitu. Kuvukisa nitu kesalamaka dyaka ve sambu na zola kansi yo kesalamaka kaka kukonda kuyindula sambu na kupesa kyese ya ntangu fyoti mpi kumanisa mpusa ya kuvukisa nitu. Kansi kulembama yai kezingaka ve mingi. Na kutuba ya kyeleka, na kisika ya kufwa bitini ya nitu na yina metala “pite, bamambu ya nsoni, [mpi] nzala ya kusala mambu ya nsoni,” kikalulu ya kusakana ti kinama ya kuvukisila nitu ketedimisaka yo.
Ntumwa Polo kusonikaka nde: “Banduku na mono ya mono ke zolaka, . . . beto fweti katula mambu yina yonso ke nataka mbi na nitu na beto ti na ntima na beto, beto fweti tula ngolo na kuvanda mpenza bantu ya Nzambi, beto fweti zitisa Nzambi.” (2 Korinto 7:1) Kana nge kenwana sambu na kuzitisa bangogo yai, kuvidisa ve kivuvu. Yehowa kevandaka ya kuyilama na kulolula mpi na kusadisa. (Nkunga 86:5; Luka 11:9-13) Ya kyeleka, ntima na nge yina kele na kubedisa nge mpi kikesa yina nge kesala sambu na kuyambula kikalulu yai
Kana kikalulu na nge ya kusakana ti kinama ya kuvukisila nitu kemana ve, solula dyambu yai ti kibuti na nge yina kele Mukristu to ti nduku mosi ya kuyela na kimpeve mpi ya ketudilaka nge dikebi. *
^ par. 1 Kikalulu ya kusakana ti kinama ya kuvukisila nitu kele kubweta binama ya kuvukisila nitu, mbala mingi yo kenataka na kyese ya mingi yina muntu kewaka na nima ya kuvukisa nitu.
^ par. 2 Sambu na kulangidila mutindu bo kesadilaka ordinatere ya dibuta, mabuta mingi mebakaka lukanu ya kutula yo na kisika ya bantu yonso. Dyaka, bankaka kesumbaka programe yina kelosaka mambu ya mbi. Kansi, kele ve ti programe yina beto lenda tudila ntima ya mvimba.
^ par. 1 Sambu na bangindu yina lenda sadisa nge na kununga kikalulu ya kusakana ti kinama ya kuvukisila nitu, tala disolo “Les jeunes s’interrogent . . . Comment vaincre cette habitude ?” yina kubasikaka na Réveillez-vous ! ya Novembri 2006, mpi balutiti 178-182 ya mukanda Les jeunes s’interrogent


c: text/html

text: 39 “Keti nge me zaba ntangu bankombo ya ngumba ke butaka?+Keti nge me talaka mutindu bakabuluku ke butaka bana na bo?+2 Keti nge ke tangaka bangonda yina bo ke vandaka ti bana na divumu?Keti nge me zaba ntangu yina bo ke butaka?3 Bo ke niekaka ntangu bo ke butaka bana na bo,Ebuna misongo na bo ke manaka.4 Bana na bo ke kumaka ngolo mpi ke yelaka na nseke;Bo ke kwendaka mpi ke vutukilaka bo ve.5 Nani bikisaka mpunda ya mfinda* yo kwenda,+Mpi nani kangulaka bansinga ya mpunda ya mfinda?6 Mono me kumisaka ntoto ya zelo na zelo nzo na yoMpi insi ya mungwa kisika na yo ya kuzinga.7 Yo ke vwezaka mavwanga ya mbanza;Yo ke waka ve makelele ya muntu yina ke sadisaka yo kisalu.8 Yo ke tambula-tambulaka na bangumba ya fioti, sambu na kusosa matiti,Mpi sambu na kusosa tu-banti yonso ya mubisu.9 Keti mpakasa ta zola kusadila nge?+Keti yo ta lala na nzo na nge ya kubumba bampunda?*10 Keti nge ta kanga mpakasa nsinga sambu yo bundula mikala na nge,To keti yo ta landa nge sambu na kubundula* muwanda?11 Keti nge ta tula ntima na ngolo na yo ya mingiMpi kubikila yo kisalu na nge ya ngolo?12 Keti nge ta tudila yo ntima sambu yo natila nge bima na nge ya nge ta katula na bilanga,*Mpi keti yo ta vukisa bima yina na kisika na nge ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu?13 Mapapu ya otrishi ya nkento ke bula-bulaka na kiese yonso,Kansi keti bo lenda fwanisa mapapu na yandi mpi mansala na yandi ti ya mubila?+14 Sambu yandi ke yambulaka maki na yandi na ntoto,Mpi yandi ke bikaka yo na mfututu sambu yo baka tiya.15 Yandi ke vilaka nde dikulu mosi lenda niata yoTo nde mbisi mosi ya mfinda lenda niata yo.16 Yandi ke sadilaka bana na yandi mambu na nku yonso, bonso nde bo kele ve bana na yandi;+Yandi ke waka ve boma nde kisalu na yandi ya ngolo lenda vanda ya mpamba.17 Sambu Nzambi me buyaka kupesa yandi* mayele,Mpi me pesaka yandi ve dikabu ya mayele ya kubakisa mambu.18 Kansi ntangu yandi ke telamaka mpi ke bulaka mapapu na yandi,Yandi ke sekaka mpunda ti muntu yina ke tambusaka yo.19 Keti nge muntu ke pesaka mpunda ngolo na yo?+Keti nge ke lwatisaka nkingu na yo mika ya nda yina ke nikanaka?20 Keti nge lenda sala nde yo pumbuka bonso mpasu?Kana yo sala nsia, yo ke pesaka boma.+21 Yo ke bula-bulaka makulu na ntoto na kati ya muwanda mpi ke vandaka na kiese ya ngolo;+Yo ke kwendaka ntinu na bitumba.*+22 Yo ke sekaka boma mpi ke waka ve boma ata ya kima mosi.+Yo ke vutukaka ve nima sambu na mbele ya bitumba.23 Lupaya ke salaka makelele ntangu yo ke tutanaka ti yo,Dikonga ya nene mpi ya fioti ke basisaka nsemo.24 Ntangu yo ke tekitaka na kiese, yo ke kwendaka na ntwala,*Yo lenda telama ve kana yo wa* makelele ya kibongo.25 Ntangu kibongo ke bulaka, yo ke tubaka nde, ‘Aa!’Yo ke waka nsudi ya bitumba na kintamaMpi ke waka milolo ya bamfumu mpi milolo ya bitumba.+26 Keti kumbi-kumbi ya matono-matono ke pumbukaka na mayele na nge ya kubakisa mambu,Mpi ke tandulaka mapapu na yo na ndambu ya sudi?27 To keti ngo-zulu ke landaka nsiku na nge yo yina yo ke pumbukaka+Yo ke tungaka buyamba na yo na zulu,+28 Yo ke lalaka na nsongi ya ditadi,Mpi ke zingaka na kisika na yo ya ngolo ya lutaninu na zulu ya ditadi?*29 Katuka kuna yo ke sosaka madia;+Meso na yo ke talaka ntama kibeni.30 Bana na yo ke nwaka menga;Mpi konso kisika yina bamvumbi kele, yo ke vandaka pana.”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keti Nge Ke Zolaka Yezu Kuluta Bima?
“Simoni mwana ya Yoane, keti nge ke zolaka mono kuluta yai?”—YOANE 21:15.
1, 2. Inki dilongi Piere bakaka na nima ya kuloba mpimpa ya mvimba?
BALONGOKI ya Yezu nsambwadi me loba mpimpa ya mvimba na Nzadi ya Galilea kansi bo me kanga ve ata mbisi mosi. Na suka, Yezu yina futumukaka, me telama na dibungu mpi ke tala bo. Yandi tubilaka bo nde: “‘Beno losa bukondi na diboko ya kitata ya maswa mpi beno ta kanga ndambu ya bambisi.’ Yo yina bo losaka yo, kansi bo kukaka diaka ve kubenda yo sambu bambisi vandaka mingi.”—Yoane 21:1-6.
2 Na nima, Yezu pesaka balongoki mampa mpi bambisi sambu bo dia. Ebuna yandi yulaka Simoni Piere nde: “Simoni mwana ya Yoane, keti nge ke zolaka mono kuluta yai?” Yezu zabaka mbote nde Piere vandaka kuzola mingi kuloba. Ziku Yezu zolaka kuzaba kana Piere vandaka kuzola mingi kisalu ya kuloba kuluta mambu yina yandi longaka bo. Piere vutulaka nde: “Mfumu, nge me zaba nde mono ke zolaka nge.” (Yoane 21:15) Banda kilumbu yina, Piere zitisaka mambu yina yandi tubaka. Sambu na kumonisa nde yandi vandaka kuzola Kristu, yandi kudipesaka mingi na kusamuna mpi bakaka mikumba ya nene na dibundu.
3. Bakristu fwete keba na nki mambu?
3 Mambu yina Yezu songaka Piere ke longa beto nki? Beto fwete bika ve nde zola na beto sambu na Kristu kukuma madidi. Yezu zabaka nde luzingu na nsi-ntoto ta kuma mpasi mpi beto ta kutana ti bampasi mingi. Na kingana ya muntu ya ke kuna, Yezu tubaka nde bantu ya nkaka ta ndima “ndinga ya Kimfumu” mpi bo ta yantika kulonga ti kikesa. Kansi na nima, ‘basusi ya ngidika yai ya bima mpi kiyeka ya kimvwama ya ke kusaka’ ta kanga bo nzila mpi bo ta vanda diaka ve ti kikesa. (Matayo 13:19-22; Marko 4:19) Kana beto ke kudiyangisa mingi sambu na luzingu, yo lenda kanga beto nzila ya kusadila Yehowa mbote-mbote. Yo yina, Yezu songaka balongoki na yandi nde: “Beno keba sambu bantima na beno kukuma ve ata fioti kizitu na kudia mbiki, na kulutisa ndilu na kunwa malafu, mpi na basusi ya luzingu.”—Luka 21:34.
4. Inki ta sadisa beto na kuzaba kana beto ke zolaka Kristu mingi? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
4 Bonso Piere, beto fwete tula kisalu ya kusamuna na kisika ya ntete sambu na kumonisa nde beto ke zolaka Kristu. Ngiufula yai lenda sadisa beto mingi, kudiyula nde: ‘Na luzingu na mono, inki mono ke zolaka mingi, kisalu ya Yehowa to mambu ya nkaka?’ Sambu na kupesa mvutu na ngiufula yai, beto tadila mambu tatu yina lenda kanga beto nzila ya kulanda kuzola Kristu: kisalu ya kinsuni, bansaka ya kulutisa ntangu mpi bima ya kinsuni.
TULA KISALU YA KINSUNI NA KISIKA NA YO
5. Inki mukumba Yehowa me pesaka bamfumu ya mabuta?
5 Piere vandaka kuloba ve kaka sambu na kulutisa ntangu, kansi yo vandaka kibeni kisalu yina vandaka kulungisa bampusa ya dibuta na yandi. Bubu yai mpi, Yehowa me pesaka bamfumu ya mabuta mukumba ya kulungisa bampusa ya mabuta na bo. (1 Timoteo 5:8) Bo fwete sala ngolo sambu na kulungisa yo. Kansi na bilumbu yai ya nsuka, bantu lenda kuma ti basusi mingi sambu na kisalu ya kinsuni.
6. Sambu na nki bantu ke kudiyangisaka sambu na kisalu ya kinsuni?
6 Bantu mingi ke sosa kisalu kansi yo ke monana ve. Yo yina, bantu ke salaka ngolo sambu na kuzwa kisalu, nkutu bankaka ke salaka bangunga mingi kuluta bangunga yina bo fwete sala ata bo ke futa bo mbote ve. Bakompani ya nkaka ke salaka bisalu mingi ti bantu fioti mpamba, bo ke zolaka ve kubaka bantu mingi. Yo yina, bantu ya kisalu ke lembaka mingi, nkutu bankaka ke belaka. Bantu mingi ke waka boma nde bo ta katula bo na kisalu, yo yina bo ke salaka mambu yonso yina mfumu ya kisalu ke lomba bo.
7, 8. (a) Nani beto fwete zitisa ntete? (b) Inki dilongi mpangi mosi na Thaïlande bakaka sambu na kisalu?
7 Beto ke zitisaka Yehowa mingi kuluta bantu yonso, ata bamfumu ya kisalu. (Luka 10:27) Kisalu ke sadisaka beto na kuzwa bima yina beto kele na yo mfunu mpi kupesa makabu sambu kisalu ya kusamuna kukwenda na ntwala. Kansi kana beto keba ve, kisalu lenda kanga beto nzila ya kusambila Nzambi mbote. Mbandu ya mpangi-bakala mosi na Thaïlande lenda sadisa beto. Yandi ke tuba nde: “Mono vandaka ti kisalu ya mbote ya kuyidika baordinatere, kansi yo vandaka kubaka mono ntangu mingi. Yo vandaka kubikila mono ve ntangu ya kusala mambu ya kimpeve. Mono bakisaka nde sambu na kutula Kimfumu na kisika ya ntete, mono fwete soba kisalu.” Inki yandi salaka?
8 Yandi ke tuba nde: “Na nima ya kuyidika mambu kiteso ya mvula mosi, mono kumaka kuteka bima ya sukadi ya madidi (crème glacée). Na luyantiku, mono vandaka kibeni na mbongo ve, yo lembisaka mono. Bantu yina mono vandaka kusala ti bo bisalu ya baordinatere vandaka kuseka mono mpi bo vandaka kuyula sambu na nki mono me yambula kisalu yina ya mbote, na biro ya kitoko mpi mono me kuma kuteka bima yina ya madidi. Mono sambaka Yehowa sambu na kununga mpasi yina mpi kulungisa lukanu na mono ya kudipesa mingi na mambu ya kimpeve. Ntangu fioti na nima, mambu yantikaka kubonga. Mono solulaka ti bantu sambu na kutomisa kisalu na mono mpi mono kumaka kusala yo mbote. Na nima, kana mono me sala crème, bantu kumaka kusumba yonso. Mono kumaka na mbongo mingi kuluta yina mono vandaka kuzwa na kisalu na mono ya ntete. Mono kumaka na kiese sambu mono vandaka kulemba diaka ve mutindu mono vandaka kulemba ntete. Kima ya kuluta mfunu kele nde bubu yai, kinduku na mono ti Yehowa me kumaka ngolo.”—Tanga Matayo 5:3, 6.
9. Inki lenda sadisa beto na kuvanda ti bukati-kati na kisalu na beto ya kinsuni?
9 Yehowa ke sepelaka mingi kana beto ke sala kisalu. Kisalu ke pesaka lufutu. (Bingana 12:14) Kansi beto fwete sala yonso sambu kisalu na beto kukuma ve mfunu kuluta kisalu ya Yehowa. Yezu tubaka nde: “Beno landa kusosa ntete Kimfumu ti lunungu na yandi, ebuna yandi ta yika beno bima yina yonso ya nkaka.” (Matayo 6:33) Inki ta sadisa beto na kuzaba kana beto kele ti bukati-kati na kisalu na beto ya kinsuni? Kudiyula nde: ‘Keti mono ke sepelaka mingi na kisalu na mono kansi mono ke monaka kisalu ya Yehowa bonso bisalu yonso, to nkutu kisalu ya mpasi? Kuyindulula ngiufula yai ta sadisa beto na kuzaba kibeni mambu yina beto ke zolaka.
10. Inki dilongi ya mfunu Yezu longaka?
10 Yezu me longaka beto mambu yina beto fwete tula na kisika ya ntete. Kilumbu mosi, Yezu kwendaka kutala Maria ti Marta. Na mbala mosi, Marta yantikaka kulambila yandi kansi Maria kwendaka na Yezu sambu na kuwidikila yandi. Marta bokutaka nde Maria ke sadisa yandi ve. Yezu tubilaka Marta nde: “Maria me [pona] kima ya mbote, mpi bo ta botula yandi yo ve.” (Luka 10:38-42) Na dibaku yai, Yezu longaka dilongi ya mfunu kibeni. Sambu banzala na beto kukatula beto ve dikebi na mambu ya mfunu mpi sambu na kumonisila Kristu zola, beto fwete pona “kima ya mbote,” disongidila ntangu yonso kinduku na beto ti Yehowa fwete baka kisika ya ntete.
MUTINDU BETO FWETE TADILA BANSAKA YA KULUTISA NTANGU
11. Inki mambu Biblia ke tuba na yina me tala kupema mpi bansaka ya kulutisa ntangu?
11 Beto ke salaka bisalu mingi, yo yina bantangu ya nkaka beto ke vandaka na mfunu ya kupema mpi kubaka mupepe. Biblia ke tuba nde: “Kima ya kuluta mbote sambu na muntu kele ve, katula kaka kudia, kunwa, mpi kuwa kiese sambu na kisalu na yandi ya ngolo.” (Longi 2:24) Yezu zabaka nde bantangu ya nkaka balongoki na yandi fwete pema. Mu mbandu, kilumbu mosi bantumwa longaka mingi, Yezu songaka bo nde: “Beno kwisa, beno mosi, na kisika ya kingenga mpi beno pema fioti.”—Marko 6:31, 32.
12. Sambu na nki beto fwete keba na bansaka ya kulutisa ntangu? Pesa mbandu.
12 Bansaka ya kulutisa ntangu ke sadisaka beto na kupema mpi kubaka mupepe. Kansi yo fwete baka ve kisika ya ntete na luzingu. Na mvu-nkama ya ntete, bantu mingi vandaka kutuba nde: “Beto dia mpi beto nwa, sambu mbasi beto ta fwa.” (1 Bakorinto 15:32) Bubu yai, bantu mingi ke tubaka mpi mpidina. Mu mbandu, leke mosi ya bakala na Westi ya Eropa yantikaka kukwenda na balukutakanu ya Bambangi ya Yehowa. Kansi yandi vandaka kuzola mingi bansaka, yo yina yandi vandaka kukwenda diaka ve na balukutakanu. Na nima, yandi bakisaka nde bansaka natilaka yandi bampasi mingi. Yandi yantikaka diaka kulonguka Biblia mpi kumaka kulonga nsangu ya mbote ti kikesa. Na nima ya kubaka mbotika yandi tubaka nde: “Mono ke waka mpasi mingi sambu mono lutisaka ntangu mingi na ntwala ya kubakisa nde kusadila Yehowa ke pesaka kiese mingi kuluta bansaka ya nsi-ntoto.”
13. (a) Pesa mbandu ya ke monisa kigonsa ya kulutisa ntangu mingi na bansaka. (b) Inki lenda sadisa beto na kuvanda ti bukati-kati na bansaka ya kulutisa ntangu?
13 Bansaka ya kulutisa ntangu ke sadisaka beto na kupema sambu na kubaka diaka ngolo. Bantangu ikwa beto fwete lutisa na bansaka? Tadila mbandu yai. Bantu mingi ke zolaka kudia bagato, mpi bima ya sukadi. Kansi beto me zaba nde kudia bima yai mingi lenda natila muntu maladi. Kana muntu ke zola nde nitu na yandi kuvanda ngolo, yandi fwete dia bima yina ke tungaka nitu. Mutindu mosi, kana beto ke lutisa ntangu mingi na bansaka, yo ta bebisa kinduku na beto ti Yehowa. Inki lenda sadisa beto na kuzaba kana beto kele ti bukati-kati na bansaka to ve? Beto lenda sonika bangunga yina beto lutisaka na mposo mosi na kisalu ya Yehowa mu mbandu, na balukutakanu, na kisalu ya kusamuna mpi na kulonguka Biblia. Na nima, beto lenda sonika mpi bangunga yina beto lutisaka na mposo yina na bansaka, mu mbandu balo, televizio to bansaka ya video. Kusala mutindu yai lenda sadisa beto na kuzaba kana beto fwete sala bansoba to ve.—Tanga Baefezo 5:15, 16.
14. Inki lenda sadisa beto na kupona nsaka ya mbote?
14 Yehowa me pesaka beto nswa ya kupona bansaka, bamfumu ya mabuta lenda pona bansaka sambu na bantu ya mabuta na bo. Bansiku ya Yehowa ke sadisaka beto na kubakisa mabanza ya Yehowa. Bansiku yai ke sadisaka beto na kubaka balukanu ya mbote. * Bansaka ya mbote kele “dikabu ya Nzambi.” (Longi 3:12, 13) Ya kieleka bantu yonso ke zolaka ve bansaka ya mutindu mosi. (Bagalatia 6:4, 5) Ata mpidina, beto fwete keba na konso nsaka ya beto ke pona. Yezu tubaka nde: “Kisika kima na nge ya ntalu kele, ntima na nge mpi ta vanda pana.” (Matayo 6:21) Sambu beto ke zolaka Ntotila Yezu, beto fwete yindula, kutuba mpi kusala mambu yina ke monisa nde Kimfumu ya Nzambi kele mfunu mingi kuluta bima yonso.—Bafilipi 1:9, 10.
YALA MPUSA YA KUVANDA TI BIMA MINGI
15, 16. (a) Inki mutindu bima ya kinsuni lenda kuma mutambu sambu na beto? (b) Inki ndongisila Yezu pesaka sambu na bima ya kinsuni?
15 Bubu yai, bantu mingi ke yindulaka nde bo fwete vanda ti bima yonso ya mpa ya ke basika, mu mbandu bilele, batelefone mpi baordinatere. Bo ke tulaka dikebi mingi na bima ya kinsuni disongidila, bo ke zolaka bima mpi mbongo mingi kuluta mambu yonso. Inki nge ke bakaka na mbalu mingi? Kudiyula nde: ‘Keti mono ke bakaka ntangu mingi na kuyindula bakamio to bima ya me katuka kubasika na kisika ya kuyidika balukutakanu? Keti bisalu na mono ya konso kilumbu ke kangaka mono nzila ya kusamba mpi kutanga Biblia?’ Kana beto keba ve, beto lenda kuma kuzola bima ya kinsuni kuluta Kristu. Beto fwete vila ve bangogo yai ya Yezu: “Beno keba na mitindu yonso ya lukasi.” (Luka 12:15) Sambu na nki Yezu tubaka mambu yai?
16 Yezu tubaka nde “muntu mosi ve lenda sala bonso mpika sambu na bamfumu zole.” Yandi yikaka nde: “Beno lenda sala ve bonso bampika sambu na Nzambi mpi sambu na Kimvwama.” Beto ta kuka ve ata fioti kudipesa mingi na kisalu ya Yehowa mpi na bisalu na beto ya kinsuni. Yezu tubaka nde beto ta “menga mosi mpi ta zola ya nkaka to [beto] ta kangama na mosi mpi ta vweza ya nkaka.” (Matayo 6:24) Sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka, beto fwete landa kuyala “banzala ya nitu na beto,” mu mbandu nzala ya kuvanda ti bima mingi.—Baefezo 2:3.
17. (a) Sambu na nki bantu mingi ke kukaka ve kuvanda ti bukati-kati na bima ya kinsuni? (b) Inki lenda sadisa beto na kuyala nzala ya bima ya kinsuni?
17 Bantu mingi ke zolaka kaka kulungisa banzala na bo mpi kusepela ntangu yonso, yo yina bo ke kukaka ve kuvanda ti bukati-kati na bima ya kinsuni. (Tanga 1 Bakorinto 2:14.) Sambu bo ke yindulaka diaka mbote ve, bo ke kukaka ve kubakisa mambu ya mbote ti ya mbi. (Baebreo 5:11-14) Bo ke kumaka ti nzala ya ngolo ya bima ya kinsuni, ntangu bo ke zwa bima yina bo vandaka kusosa, bo ke sosaka diaka ya nkaka. (Longi 5:10) Kutanga Ndinga ya Nzambi mbala na mbala ta sadisa beto na kuyala nzala ya kuvanda ti bima mingi. (1 Piere 2:2) Yezu vandaka kuyindula mingi mambu ya Yehowa, yo sadisaka yandi na kubwa ve na mitambu ya Diabulu. (Matayo 4:8-10) Kana beto ke zola kuyala nzala ya kuvanda ti bima mingi, beto fwete yindulaka mingi mambu ya Yehowa. Kana beto sala mpidina, beto ta monisa nde beto ke zolaka Yezu mingi kuluta bima ya kinsuni.
18. Inki lukanu nge me baka?
18 Ntangu Yezu yulaka Piere nde: “Keti nge ke zolaka mono kuluta yai?” yandi vandaka kulonga Piere nde kusadila Yehowa fwete baka kisika ya ntete na luzingu. Yo kele kiese na kuzaba nde zina ya Piere ke tendula “Ditadi.” Beto lenda fwanisa bikalulu ya mbote ya Piere ti ditadi. (Bisalu 4:5-20) Sambu beto ke vandaka na mfunu ya kuzola Kristu mingi, beto fwete sala bikesa ya kutula kisalu ya kinsuni, bansaka ya kulutisa ntangu mpi bima ya kinsuni na kisika na yo. Mpidina beto ta tuba bonso Piere nde: “Mfumu, nge me zaba nde mono ke zolaka nge.”
^ par. 14 Tala disolo “Keti Bansaka na Nge Ke vandaka ya Mbote?” na Nzozulu ya Nkengi ya Oktobri 1, 2011, balutiti 11-14, bapagrafe 6-15.


text:
Beno Ta Kuma ‘Kimfumu ya Banganga-Nzambi’
‘Beno ta kuma sambu na mono kimfumu ya banganga-nzambi mpi dikanda mosi ya santu.’—KUB. 19:6.
1, 2. Mwana ya nkento vandaka ti mfunu ya nki lutaninu, mpi sambu na nki?
MBIKUDULU ya ntete yina kele na Biblia kele mfunu sambu na kulungana ya lukanu ya Yehowa. Na lusilu yina Nzambi ya kieleka salaka na Edeni, yandi tubaka nde: ‘Mono ta tula kimbeni na kati na nge [Satana] ti nkento mpi na kati ya mwana na nge ti mwana na yandi.’ Inki mambu kimbeni yai ta basisa? ‘Yandi [mwana ya nkento] ta niata ntu na nge [Satana] mpi nge ta tatika yandi na dikulu.’ (Kuy. 3:15) Kimbeni yina kele na kati ya Satana ti nkento ta vanda ngolo mingi; Satana ta sala bikesa ya ngolo sambu na kusosa kufwa mwana ya nkento.
2 Beto lenda yituka ve na bangogo yina muyimbi-bankunga sadilaka na kisambu yina yandi salaka sambu na bansadi ya Nzambi: “Tala, bambeni na nge me wa makasi, bantu yina ke mengaka nge ke tombukila nge. Bo ke kanina bantu na nge na kinsweki, bo ke sosa mpila ya kufwa bantu ya nge ke kebaka. Bo ke tuba nde: ‘Beno kwisa beto kufwa bantu ya Israele yonso.’” (Nk. 83:3-5) Yo lombaka nde Nzambi kutanina dikanda yina ta basisa mwana ya nkento sambu bo bebisa yo ve mpi bo fwa yo ve. Sambu na kulungisa mambu yango, Yehowa salaka bangwakana ya nkaka sambu lukanu na yandi kulungana.
KUWAKANA YINA KE TANINAKA MWANA
3, 4. (a) Inki ntangu mambu ya me tala kuwakana ya Nsiku yantikaka kusalama, mpi bantu ya Izraele ndimaka na kusala nki? (b) Inki vandaka mfunu ya kuwakana ya Nsiku?
3 Sambu bana ya Abrahami, ya Izaki, mpi ya Yakobi kumaka mingi, Yehowa vukisaka bo na dikanda mosi, dikanda ya Izraele. Na nzila ya Moize, Yehowa pesaka bo Nsiku sambu na kusala kuwakana mosi ti bo, dikanda ya Izraele ndimaka kusala kuwakana yina ti Nzambi. Biblia ke tuba nde: “[Moize] bakaka Mukanda ya Kuwakana, mukanda yina ya yandi sonikaka bansiku ya Mfumu Nzambi, yandi tangaka yo na ndinga ya ngolo na meso ya bantu. Bantu tubaka nde: ‘Beto ta sala mambu yonso ya Mfumu Nzambi me tuba, beto ta landa bansiku na yandi.’ Ebuna Moize bakaka menga [ya ngombe yina bo tambikaka] yina vandaka na babolo, yandi losa-losaka yo na bantu. Yandi tubaka nde: ‘Menga yai ke songa kuwakana ya Mfumu Nzambi me wakana na beno awa ya yandi me pesa beno bansiku yai yonso.’”—Kub. 24:3-8.
4 Mambu ya kuwakana ya Nsiku yantikaka kusalama na 1513 N.T.B., na Ngumba ya Sinai. Na nsadisa ya kuwakana yina, Nzambi solaka dikanda ya Izraele na kuvanda dikanda na yandi. Na ntangu yina, Yehowa kumaka ‘Zuzi, Muntu ya Ke Pesaka Nsiku, mpi Ntotila na bo.’ (Yez. 33:22) Disolo ya dikanda ya Izraele ke monisa mambu yina ke salamaka ntangu bantu ke ndimaka to ke buyaka kuzitisa minsiku ya lunungu ya Nzambi. Sambu na kutanina bantekolo ya Abrahami na kukuma ve mvindu, Nsiku buyisaka bo na kukwelana ti mimpani mpi kusambila banzambi ya nkaka.—Kub. 20:4-6; 34:12-16.
5. (a) Inki dibaku kuwakana ya Nsiku pesaka bantu ya Izraele? (b) Sambu na nki Nzambi yambulaka bo?
5 Kuwakana ya Nsiku vandaka mpi ti ngidika mosi ya kukumisa bantu ya nkaka banganga-nzambi, mambu yai vandaka kumonisa kaka mambu ya nene yina ta salama na bilumbu ke kwisa. (Baeb. 7:11; 10:1) Na nsadisa ya kuwakana yai, bantu ya Izraele vandaka ti dibaku mosi ya mbalu ya kukuma ‘kimfumu ya banganga-nzambi.’ Sambu na kubaka dibaku yai, yo lombaka nde bantu ya Izraele kulemfuka na bansiku ya Yehowa. (Tanga Kubasika 19:5, 6.) Kansi, dikanda ya Izraele kolamaka na bansiku yai. Ntangu Mesia, kitini ya ntete ya mwana ya Abrahami kwisaka, na kisika ya kundima yandi, bo buyaka yandi. Yo yina, Nzambi yambulaka bo.
6 Bantu ya Izraele bikalaka ve ya kwikama na Yehowa. Ata mpidina, yo ke tendula ve nde lukanu ya kuwakana ya Nsiku bebaka. Nsiku vandaka kutanina mwana ya nkento mpi kunata bantu na Mesia. Ntangu Kristu kwisaka mpi bantu zabaka yandi, lukanu ya Nsiku lunganaka. Biblia ke tuba nde: “Kristu kele nsuka ya Nsiku.” (Bar. 10:4) Kansi, banani ta baka diaka dibaku ya kukuma kimfumu ya banganga-nzambi? Yehowa Nzambi salaka diaka kuwakana ya nkaka sambu na kubasisa dikanda mosi ya mpa.
DIKANDA YA MPA ME BUTUKA
7. Inki mambu Yehowa tubaka na nzila ya Yeremia sambu na kuwakana ya mpa?
7 Bamvula mingi na ntwala nde mfunu ya kuwakana ya nsiku kumana, Yehowa tubaka na nzila ya profete Yeremia nde yandi ta sala “kuwakana ya mpa” ti bantu ya Izraele. (Tanga Yeremia 31:31-33.) Kuwakana yai ya mpa ta swaswana ti kuwakana ya Nsiku sambu na nsadisa na yo Nzambi ta lolula masumu ya bantu kukonda bimenga ya bambisi. Inki mutindu diambu yango ta salama?
8, 9. (a) Menga ya Yezu me pesaka nzila na nki mambu? (b) Inki dibaku bantu yina kele na kuwakana ya mpa kele ti yo? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.)
8 Bamvu-nkama na nima, Yezu yantikisaka Madia ya Nkokila ya Mfumu na Nisani 14 ya mvu 33 T.B. Yezu zabisaka bantumwa na yandi 11 ya kwikama nde: “Dikopa yai ke tendula kuwakana ya mpa na nsadisa ya menga na mono, yina ta tiamuka sambu na beno.” (Luka 22:20) Matayo sonikaka mambu yina Yezu tubaka sambu na vinu nde: “Yai ke tendula menga na mono yina kele ‘menga ya kuwakana,’ yina ta tiamuka sambu na kulolula masumu ya bantu mingi.”—Mat. 26:27, 28.
9 Kuwakana ya mpa salamaka na nsadisa ya menga ya Yezu. Menga yina sadisaka mpi sambu na kulolula masumu ya bantu mbala mosi mpi kimakulu. Yezu kele ve na kati ya kuwakana yai. Sambu yandi vandaka ve muntu ya masumu, yandi vandaka ve mpi na mfumu ya ndolula ya masumu. Kansi Nzambi lendaka kusadila menga ya Yezu ya mbalu yina tiamukaka sambu na mambote ya bana ya Adami. Yandi lendaka mpi kundima bantu ya nkaka yina me kudipesaka na yandi “bonso bana” na yandi mpi kutula bo mafuta na nzila ya mpeve santu. (Tanga Baroma 8:14-17.) Sambu bantu yai ta kuma kumonana ya kukonda masumu na meso ya Nzambi, bo ta vanda na mutindu mosi buna bonso Yezu, mwana ya Nzambi yina kele ya kukonda disumu. Bakristu yai ya Nzambi me tulaka mafuta ta kuma bantu yina “ta baka difwa ti Kristu.” Bo ta baka mpi dibaku ya nene yina dikanda ya Izraele ya kinsuni vandaka na yo ya kukuma ‘kimfumu ya banganga-nzambi.’ Sambu na bantu yina “ta baka difwa ti Kristu,” ntumwa Piere tubaka nde: “Beno kele ‘dikanda yina bo me solaka, banganga-nzambi yina ta sala bonso bantotila, dikanda mosi ya santu, bantu yina fwete vanda kima ya Nzambi mpenza, sambu beno zabisa bisika yonso bikalulu ya kuluta mbote’ ya muntu yina bingaka beno na kukatuka na mudidi sambu beno kota na nsemo na yandi ya kuyituka.” (1 Pie. 2:9) Ya kieleka, kuwakana ya mpa kele mfunu kibeni! Yo ke pesa balongoki ya Yezu dibaku ya kukuma kitini ya zole ya mwana ya Abrahami.
LUSILU YA KUWAKANA YA MPA ME YANTIKA KULUNGANA
10. Inki ntangu kuwakana ya mpa yantikaka kulungana, mpi sambu na nki yo yantikaka ve kulungana na ntwala ya ntangu yina?
10 Nki ntangu lusilu ya kuwakana ya mpa yantikaka kulungana? Yo yantikaka ve kaka ntangu Yezu tubilaka yo na mpimpa ya nsuka yina yandi lutisaka na ntoto. Sambu lusilu ya kuwakana yai kuyantika kulungana, yo lombaka ntete nde menga ya Yezu kutiamuka mpi yandi monisa mbalu na yo na Yehowa na zulu. Diaka, yo lombaka nde mpeve santu kutiamuka na zulu ya bantu yina “ta baka difwa ti Kristu.” Yo yina, lusilu ya kuwakana ya mpa yantikaka kulungana na Pantekoti ya mvu 33 T.B. ntangu Nzambi tulaka balongoki ya kwikama ya Yezu mafuta na nzila ya mpeve santu.
11. Inki mutindu kuwakana ya mpa me pesaka nzila sambu Bayuda mpi Bantu ya Makanda kukota na Izraele ya kimpeve, mpi bantu ikwa kele na kuwakana ya mpa?
11 Ntangu Nzambi tubaka na nzila ya Yeremia nde yandi ta sala kuwakana ya mpa ti Izraele, yandi monisaka nde kuwakana ya Nsiku vandaka diaka ve mfunu; ata mpidina, kuwakana yina ya Nsiku sukaka kaka ntangu lusilu ya kuwakana ya mpa yantikaka kulungana. (Baeb. 8:13) Ntangu mambu yina lunganaka, Nzambi kumaka kutadila Bayuda mpi Bantu ya Makanda yina monisaka lukwikilu kaka mutindu mosi, sambu “luyotisu na [bo] kele ya ntima na nzila ya mpeve, kansi ve na nzila ya nsiku ya kusonama.” (Bar. 2:29) Na kuwakana ya mpa yina yandi salaka ti Bayuda mpi Bantu ya Makanda, Nzambi tulaka bansiku na yandi ‘na mabanza na bo, mpi yandi sonikaka yo na bantima na bo.’ (Baeb. 8:10) Ntalu ya bantu yina kele na kuwakana ya mpa kele 144 000, mpi bo ke sala dikanda ya mpa, “Izraele ya Nzambi” to Izraele ya kimpeve.—Bag. 6:16; Kus. 14:1, 4.
12. Inki mambu ke sala luswaswanu na kati ya kuwakana ya Nsiku ti kuwakana ya mpa?
12 Inki mambu ke sala luswaswanu na kati ya kuwakana ya Nsiku ti kuwakana ya mpa? Yehowa salaka kuwakana ya Nsiku ti dikanda ya Izraele ya kinsuni, kansi kuwakana ya mpa yandi salaka yo ti Izraele ya kimpeve. Na kuwakana ya Nsiku, Moize muntu vandaka muwakanisi, kansi na kuwakana ya mpa Yezu kele muwakanisi. Kuwakana ya Nsiku salamaka na nsadisa ya menga ya mbisi, kansi kuwaka ya mpa salamaka na nsadisa ya menga ya Yezu. Moize vandaka kutwadisa mambu na kuwakana ya Nsiku, na kuwakana ya mpa, Yezu ke twadisaka mambu.—Baef. 1:22.
13, 14. (a) Na nki mutindu kuwakana ya mpa ke tadila kibeni Kimfumu? (b) Inki vandaka diaka mfunu sambu Izraele ya kimpeve kubaka dibaku ya kuyala ti Kristu na zulu?
13 Kuwakana ya mpa ke tadila kibeni Kimfumu, sambu yo me basisaka dikanda ya santu yina ta vanda bantotila mpi banganga-nzambi na Kimfumu ya zulu. Dikanda yina kele kitini ya zole ya mwana ya Abrahami. (Bag. 3:29) Yo yina, kuwakana ya mpa me kumisaka ngolo kuwakana ya Abrahami.
14 Yo lombaka nde bo baka ngidika ya nkaka ya me tala Kimfumu. Kuwakana ya mpa ta basisa Izraele ya kimpeve mpi ta sala nde bantu yina kele na kati kukuma bantu yina “ta baka difwa ti Kristu.” Kansi, kuwakana ya nkaka vandaka diaka mfunu sambu na kupesa bo dibaku ya kuyala ti Yezu na Kimfumu na yandi bonso bantotila mpi banganga-nzambi na zulu.
KUWAKANA YINA KE PESA BANTU YA NKAKA DIBAKU YA KUYALA TI KRISTU
15. Inki kuwakana Yezu salaka ti bantumwa na yandi ya kwikama?
15 Na nima ya kuyantikisa Madia ya Nkokila ya Mfumu, Yezu salaka kuwakana ti balongoki na yandi ya kwikama, kuwakana ya Kimfumu. (Tanga Luka 22:28-30.) Bangwakana ya nkaka, Yehowa yandi mosi salaka yo ti bantu, kansi kuwakana yai, Yezu muntu salaka yo ti balongoki na yandi yina bo me tulaka mafuta. Ntangu yandi tubaka nde, “kaka mutindu Tata na mono salaka kuwakana ti mono,” yo ke monana nde, Yezu vandaka kutubila kuwakana yina Yehowa salaka ti yandi sambu na kuvanda “nganga-nzambi kimakulu bonso Melkizedeki.”—Baeb. 5:5, 6.
16. Kuwakana ya Kimfumu me pesaka Bakristu yina bo me tulaka mafuta nki dibaku?
16 Sambu Bantumwa 11 ya kwikama ‘kangamaka ti Yezu na mimekamu na yandi,’ kuwakana ya Kimfumu ndimisaka bo nde bo ta vanda ti yandi na zulu sambu na kuyala bonso bantotila mpi banganga-nzambi. Kansi, balongoki 11 mpamba ve bantu ta baka dibaku yina. Yezu yina bakaka lukumu, monanaka na ntumwa Yoane na mbona-meso mpi zabisaka yandi nde: “Na muntu yina ta nunga, mono ta pesa yandi nswa ya kuvanda ti mono na kiti na mono ya kimfumu, kaka mutindu mono nungaka mpi me vandaka ti Tata na mono na kiti na yandi ya kimfumu.” (Kus. 3:21) Yo monisaka nde, Yezu salaka kuwakana ya Kimfumu ti Bakristu 144 000 yina bo me tulaka mafuta. (Kus. 5:9, 10; 7:4) Kuwakana yai ke pesa Bakristu yina bo me tulaka mafuta nswa ya kuyala ti Yezu na zulu. Yo kele bonso nkento mosi yina ke kwela ntotila ya ke yala, nkento yina mpi ta kuma ti kiyeka na Kimfumu yina ya ntotila. Nkutu, Masonuku ke bingaka Bakristu yina bo me tulaka mafuta “nkento yina ke kwela” Kristu, “mwense ya bunkete,” yina Kristu me silaka makwela.—Kus. 19:7, 8; 21:9; 2 Bak. 11:2.
VANDA TI LUKWIKILU YA NGOLO NA KIMFUMU YA NZAMBI
17 Na bangwakana yina beto me tubila na masolo yai zole, konso kuwakana ke tubila diambu mosi to mambu mingi ya me tala Kimfumu. (Tala lupangu “Mutindu Nzambi Ta Lungisa Lukanu na Yandi.”) Sambu bangwakana yai kele ti bangidika ya mfunu ya me tala Kimfumu, yo ke monisa nde Kimfumu ta nunga. Beto kele kibeni ti kikuma ya kundima nde Nzambi ta sadila Kimfumu ya Mesia, sambu na kulungisa lukanu na yandi ya luyantiku sambu na ntoto mpi sambu na bantu.—Kus. 11:15.
17, 18. (a) Tanga bangwakana 6 ya beto me longuka, yina ke tubila bangidika ya Kimfumu. (b) Sambu na nki beto fwete vanda ti kivuvu ya ngolo na Kimfumu?
18 Ya kieleka, mambu yina Kimfumu ta sala ta natila bantu balusakumunu ya kimakulu. Ti kivuvu yai ya ngolo, beto fwete samuna ti kikesa yonso nde Kimfumu ya Nzambi mpamba ta manisa bampasi ya bantu. Yo yina, bika nde beto zabisa ti kikesa yonso kieleka yai na bantu ya nkaka!—Mat. 24:14.


text:
Bambangi ya Yehowa
Bambangi ya Yehowa ya ntangu na beto kuyantikaka na 1870. Na luyantiku, bo vandaka kubinga bo nde Balongoki ya Biblia. Kansi na 1931, bo bakaka zina ya Masonuku ya Bambangi ya Yehowa. Na luyantiku bo vandaka fyoti, kansi organizasio meyelaka mpi yo mekumaka ti bamilio ya Bambangi, yina kekudipesa na kusala kisalu ya kusamuna na bansi kuluta 240.
Ntu-mbanza ya inza ya mvimba ya Bambangi ya Yehowa kele na New York, kisika kezingaka Nto-kimvuka, kimvuka ya nene ya bankuluntu yina kele na eksiperiansi yina kekengilaka dibundu ya inza ya mvimba. Kele mpi ti bafiliale kuluta nkama mosi na kati ya inza. Na bisika yango, bantu ya luzolo ya mbote kepesaka maboko na kunyema mpi kutinda mikanda yina ketendulaka Biblia. Lutwadisu mpi kepesamaka sambu na kubongisa kisalu ya kusamuna.


text:
Kapu Divwa
Bukyedika ti Tsukulu yi nza Yima Fikama?
WUNLANDAKANANGA zitsangu zimbi zimvyokanga mu Televisão ayi wummona phila mamvyokila kiteso? Bivuka bimmonika ayi matingu, mamvanganga batu bawombo kukikinina ti twidi mu kuzingila mu bilumbu bitsuka. Mawu makyedika? Vadi phila yinkaka yi kuzabila mankwiza kuntwala? Ngete. Tuzebi ti vasi ko mutu wuzebi mambu mankwiza kuntwala, vayi Yave kalenda kutuzabikisa mawu. Nandi wutukamba mu Kibibila mambu mankwiza kuntwala matedi luzingu lwitu ayi ntoto.
2, 3. Mbi minlandikini mi Yesu baba tomba kuzaba ayi mvutu mbi Yesu kabavana?
2 Bo Kibibila kintubila matedi tsukulu yi nza, kisintubila ko ntoto vayi, tsukulu batu badi mavanga mambi banzingilanga va ntoto. Yesu wulongisa batu matedi Kintinu ki Nzambi kyala yala ntoto. (Luka 4:43) Minlandikini mi Yesu baba tomba kuzaba thangu Kintinu beni kyala kwiza, diawu bayuvudila Yesu: “Wutukambi thangu mbi mambu beni mela vangimina ayi dimbu mbi kiela monisa phutukulu aku ayi tsukulu yi nza?” (Matai 24:3) Yesu kasa bakamba ko kilumbu, vayi wubakamba mambu mala bazabikisa bilumbu bitsuka. Bidimbu beni Yesu kabakamba bidi mu kumonika mu thangu’itu.
3 Mu kapu ayiyi, twanlonguka bivisa bimmonisa ti twidi mu kuzingila mu bilumbu bitsuka bi nza ayiyi. Vayi, twanlonguka theti matedi mvita wumonika ku diyilu mwingi tuzaba kibila mambu mambi mama vyokila kiteso va ntoto.
MVITA WUMONIKA KU DIYILU
4, 5. (a) Mambu mbi mamonika ku diyilu bo Yesu katona kuyala? (b) Dedi buntubila Nzaikusu 12:12 mambu mbi mammonikanga va ntoto tona Satana bankulumuna?
4 Tumalonguk mu kapu 8, ti Yesu wutona kuyala ku diyilu mu mvu 1914. (Danieli 7:13, 14) Buku yi Nzaikusu yitukamba mambu mamonika: “Buna [mvita wumonika ku] diyilu: Misiela ayi zimbasi ziandi zinuanisa dalago. Dalago kinuana va kimosi ayi zimbasi ziandi.” * Satana ayi ziphevi zimbi basa nunga ko, diawu baba kulumunina va ntoto. Yindula mayangi zimbasi zikwikama bamona! Vayi mbi tulenda tuba matedi batu va ntoto? Kibibila kituba ti va ntoto malema mawombo mela monika. Mu kibila mbi? Kibila nkadi’ampemba Satana nganzi yiwombo kadi, “bo kazebi ti thangu [yikhufi] yisiedi yandi.”
5 Nkadi’ampemba wuntwadisanga malema mawombo mu batu. Nandi nganzi yiwombo kadi, kibila thangu [yikhufi] yisiedi yandi mwingi Nzambi kambunga. Twamfyongunina mambu mbi Yesu katuba mala monika mu bilumbu bitsuka.
BILUMBU BITSUKA
6, 7. Bwidi matuba Yesu matedi mimvita ayi nzala mammonikinanga mu thangu’itu?
6 Mvita. Yesu wutuba: “Bila tsi yimosi yela nuanisa tsi yinkaka ayi batu ba kimfumu kimosi bela nuanisa batu ba kimfumu kinkaka.” (Matai 24:7) Mimvita mimmonikanga tona tukota mu bilumbu bitsuka, mima luta fwa batu ke na mimvita mivyoka kumbusa. Di Instituto Worldwatch Dingumba di mintombi dimmonisa ti, tona mu mvu 1914, bama fwa mu mimvita, balenda vyoka 100 di bivevi na bivevi bi batu. Thalu yi batu bama fwila mu mimvita mu 100 di mimvu mima vyoka kutona mu mvu 1900 ti 2000, yilutidi khumbu tatu kunangama na thalu yi batu bafwila mu mimvita kutona mu mvu wu 1 ti mu mvu 1900. Yindula ziphasi ayi kyunda batu bawombo bamona mu kibila ki mimvita beni!
7 Nzala. Yesu wutuba: “Nzala yela ba yiwombo.” (Matai 24:7) Tummona ti mu thangu‘itu bidya byeka biwombo, vayi batu bawombo bamfwilanga mu nzala. Mu kibila mbi? Kibila basiko zimbongo zifwana mwingi basumbila bidya voti ntoto wu kuvatila mbongo. Bivevi na bivevi bi batu banzingilanga ku mbusa dolar yimweka mu kilumbu. Dingumba dintalanga matedi buvinya mu nza voti (O.M.S) bantubanga ti mafunda na mafunda ma bana balezi bamfwilanga mu nzala mu kukhambu ku bidya.
8, 9. Mbi bimmonisa ti mbikudulu yi Yesu mu matedi zindikuni zi ntoto ayi bimbevo yidi mu kusalama?
8 Zindikuni zinneni zi ntoto. Yesu wubikula: “Kuela ba zindikuni zinneni zi ntoto mu bibuangu bioso.” (Luka 21:11) Mu kadika mvu zindikuni zinneni zi ntoto ziwombo zimmonikanga mu nza yimvimba. Tona mu mvu 1900 ti bubu, va mavyoka bivevi biodi di bivevi bi batu bamafwila mu zindikuni zi ntoto. Tuzebi ti bamvanganga bisengu banlubulanga batu mu bibwangu bimmonikanga zindikuni zi ntoto, vayi bawombo bamfwanga.
9 Bimbevo. Yesu wutuba ti kwela ba “minsongo miwombo.” Minsongo miwombo mima monika mintambakananga mu thinu, mikhidi vonda batu. (Luka 21:11) Tuzebi ti mimbuki bama longuka zimbukulu ziwombo zi bimbevo, angi bimbevo bikhembu mbukulu kubwelama na kubwelama. Bantalanga matedi buvinya bu batu, bantuba ti mu kadi mvu mafunda na mafunda ma batu bamfwilanga mu mbela yi ntima, malária ayi cólera. Mimbuki babakula 30 ma bimbevo bimona, binkaka bidi mbukulu angi binkaka bisi ko.
ZIKHADULU ZI BATU MU BILUMBU BITSUKA
10 Mu 2 Timoteo 3:1-5, Kibibila kintuba ti: ‘bilumbu bi tsuka yela ba thangu yi ziphasi.’ Mvwala Polo wusonika zikhadulu batu bala monisa mu bilumbu bi tsuka. Nandi wutuba ti batu bala . . .
ba buimi
ba bakundi ba zimbongo
ba matingu kuidi zimbuta ziawu
zaba ko kuba banlongo
ba batu ba khambulu luzolo
zaba ko kukiyala
ba batu batsita ayi zimbeni zi mamboti
luta zola khini viokila Nzambi
monika banga bazebi kinzika Nzambi vayi bela tunukanga mambu momo mammonisanga zingolo zi mambu ma Nzambi
11. Dedi buntubila Minkunga 92:7, mambu mbi mala monikina batu bamvanganga mambi?
11 Buawu bobo batu bankalanga yaku va nsengi badidi? Mu nza yimvimba, bawombo bammonisanga mavanga beni. Vayi Nzambi dyambu kambelama kuvanga mu bawu. Nandi wukanikisa: “Batu bambimbi [bankonzuka banga bititi], ayi batu boso bamvanganga mambimbi bammonanga mamboti, bela bungu mu zithangu zioso.”
TSANGU ZIMBOTI MU BILUMBU BITSUKA
12, 13. Mambu mbi mamboti Yave katubila mala monika mu bilumbu bitsuka?
12 Kibibila kituba ti mu bilumbu bitsuka, nza yala wala ziphasi ayi malema. Angi Kibibila kitubila mvandi mambu mamboti mala monika mu bilumbu bitsuka.
13 Phisulu yi mambu ma Kibibila. Mbikudi Danieli wusonika matedi bilumbu bitsuka. Nandi wutuba: ‘Nzayilu yi mambu ma Kibibila yala ba yiwombo.’ Nzambi wala vana dikabu dyandi ndwenga mwingi kuvisikisa buboti mambu ma Kibibila. (Danieli 12:4) Yave wumavanganga tona mu mvu 1914. Nandi wutusudikisa mambu mawombo banga, nkinza wu dizina dyandi, lukanu kadi va ntoto, kyedika kitedi mu khudulu, mambu mammonikanga ti tufwidi ayi matedi luvulubukusu. Tunlongukanga ti Kintinu ki Nzambi kiawu kyala manisa mambi moso tummona. Tunlongukanga mvandi bwidi tulenda zingila mu mayangi ayi kukwangidika Nzambi. Vayi bwidi bisadi bi Nzambi bansadilanga kyedika beni? Mbikudulu yinkaka yimvutula kwivu akyokyo.
14. Zitsangu zimboti mbi zitedi Kintinu zidi mu kusamunu mu nza yimvimba ayi banani bansamuna ziawu?
14 Kisalu ki kusamuna mu nza yimvimba. Bo kaba tubila matedi bilumbu bitsuka, Yesu wutuba: “Nsamu wawu wumboti wu kimfumu wela longo va nza yimvimba.” (Matai 24:3, 14) Zitsangu zimboti zi Kintinu zidi mu kusamunu mu kuvyoka 230 di zi tsi ayi kuvyoka 700 di zimbembo. Bukyedika mu nza yimvimba Zimbamgi zi Yave bafumina mu zi ‘tsi ayi mimvila myoso’ badi mu kusadisa batu kuvisikisa mbi byo Kintinu ki Nzambi ayi mamboti mbi kiawu kyala twadila batu boso. (Nzaikusu 7:9) Zimbamgi zi Yave, badindanga ko zimbongo mu lusadusu bamvananga batu. Kheti bawombo baba lendanga ayi baba vwezanga, vasi ko dyambu dilenda vanga bawu babika kisalu beni dedi bo nafeka Yesu kabikudila.
MBI FWETI VANGA?
15. (a) Ngyewu, wunkikinina ti mu bilumbu bi tsuka tunzingila? Mu kibila mbi? (b) Mambu mbi mala monokono kwidi bo bakhambu tumamananga Yave ayi ba kuntumukinanga?
15 Ngyewu, wunkikinina ti mu bilumbu bi tsuka tunzingila? Zimbikudulu ziwombo zi Kibibila zitedi bilumbu bi tsuka zidi mu kusunduka. Yave wambelama kumanisa kisalu ki kusamuna zitsangu zimona, ayi wala twala tsukulu yi nza ayiyi. (Matai 24:14) Tsukulu muna mbi? Yinsundula thangu Nzambi kala bunga batu bamvanganga mambi va ntoto mu mvita wu Alimangedoni. Yave wala sadila mwan’andi Yesu ayi zimbasi zyandi, mwingi kutulula batu ba khambu tumamananga Nzambi ayi mwan’andi. (2 Tesalonika 1:6-9) Bosi Satana ayi ziphevi zimbi, balasa bwe vunanga ko batu. Angi baboso bantumamananga Nzambi ayi bankikininanga thwadusulu yi Kintinu kyandi, bala mona tsundukulu yi zikhanu zyoso zi Nzambi.
16. Kuzaba ti tsukulu yima fikama, mbi wufweti vanga?
16 Nza ayiyi yidi mu lutumu lu Satana, yambelama kusuka. Diawu nkinza beni tukiyuvusa: ‘Mbi minu yifweti vanga?’ Yave wuntomba ngyewu wunzaba mu kulonguka matedi nandi mu Kibibila. Yave wuntomba ngye wubika natina ndongukulu’aku yi Kibibila mu kusakana. (Yoane 17:3) Zimbangi zi Yave bankutakananga mu kadika lumingu mwingi kusadisa batu bavisa mambu matedi Kibibila. Vanganga mangolo ma kulandakananga zikhutukunu beni. (Tanga Ebeleo 10:24, 25.) Ngye kulonguka mambu ma wufweti balula mavanga, bika kuba boma mu kuvanga luzolo lu Nzambi. Bo wumvangila mawu buawu kikundi kyaku na Yave kimbwedila kukinda.
17. Kibila mbi tsukulu yala tuludila bawombo mu nzimbukulu?
17 Mvwala Polo wutuba ti thululu yi batu badi mavanga mambi yela kwizila mu nzimbukulu banga bunkwizilanga mwivi va bwilu. (1 Tesalonika 5:2) Yesu wubikula ti batu bawombo bala levula bidimbu byala monisa ti mu bilumbu bitsuka tunzingila. Nandi wutuba ti dedi bo bubela batu mu bilumbu bi Nowa, buawu mvandi bwala bela ndizulu yi mwana mutu [voti bo tsukulu] yala kwiza. Dedi bubela batu ava khuka yi minlangu yiza, baba dya ayi baba nwa, bakwelana ayi bakwedisa ti Noa kakota mu nzaza. Vayi basa zaba ko dyambu dikubakwizila ti khuka yi nlangu yiyiza ayi yimana vitumuna baboso.—Matai 24:37-39.
18. Bwidi Yesu katulubudila?
18 Yesu wutu lubula ayi wutuba: “Lukikeba beno veka mu diambu di mintima mieno mibika ba phulu yi dia ayi yi nua; ayi mu diambu di mayindu ma luzingu lualu mwingi lumbu kina kibika lukuizila mu kinzimbukila”. Nandi wubwe tuba mvandi ti kiawu kiala “kuizila banga dikondi dibuididi batu boso bamvuandanga va ntoto.” Bosi wubwela tuba: “Luzibula meso ayi lusambila mu zithangu zyoso mu diambu luba monikina batu bafuana mu tina mambu moso mama mafweti kuiza ayi mu diambu lubaka bu telimina va ntwala Muana Mutu.” (Luka 21:34-36.) Kibila mbi dididi dyambu dimfunu kulandakana ndubulu yi Yesu? Kibila nza yi Satana yambelama kubungwa. Baboso bantumamananga Yave ayi Yesu, bawu to bala zinga mvu ka mvu mu nza yimona.


text: 5 “Kansi nge, mwana ya muntu, baka mbele mosi ya bitumba ya makasi sambu nge sadila yo bonso lutebu ya muntu yina ke zengaka nsuki. Zenga nsuki na nge ti mandefo na nge, na nima baka bakilo sambu na kutesa mpi kukabisa nsuki yina ndambu-ndambu.2 Nge ta yoka ndambu mosi na kati ya bandambu na yo tatu na tiya na kati ya mbanza ntangu bilumbu ya kuziunga ta mana.+ Ebuna nge ta baka ndambu mosi ya nkaka na kati ya bandambu tatu mpi ta bula yo mbele ya bitumba na nziunga ya mbanza,*+ mpi ndambu ya nsuka na kati ya bandambu tatu nge ta panza yo na mupepe, ebuna mono ta basisa mbele ya bitumba sambu na kulanda yo.+3 “Nge fwete baka mpi mwa ndambu na yo mpi kudimba yo na bansongi* ya lele na nge.4 Baka diaka ndambu na yo ya nkaka, losa yo na tiya mpi yo zika. Tiya ta basika na tiya yina, mpi yo ta panzana na nzo ya mvimba ya Izraele.+5 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Yai Yeruzalemi. Mono me tula yandi na kati-kati ya makanda, ti bansi na nziunga na yandi.6 Kansi yandi me kolama na bankanu na mono ti na bansiku na mono mpi yandi ke sala mambu ya mbi kuluta makanda ti bansi yina kele na nziunga na yandi.+ Sambu bo me buyaka bankanu na mono, mpi bo zitisaka ve bansiku na mono.’7 “Yo yina, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu beno salaka mavwanga mingi kuluta makanda yina kele na nziunga na beno mpi beno zitisaka ve bansiku na mono ti bankanu na mono, kansi beno landaka bankanu ya makanda yina kele na nziunga na beno,+8 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ke tuba nde: “O mbanza,+ mono ke nwanisa nge, mpi mono ta pesa nge ndola na meso ya makanda.+9 Mono ta sala na kati na nge mambu yina mono me salaka ntete ve, mpi mambu ya mutindu yina mono ta salaka yo diaka ve, sambu na mambu na nge yonso ya mbi.+10 “‘“Yo yina, batata yina kele na kati na nge ta dia bana na bo,+ mpi bana ta dia batata na bo, ebuna mono ta zenga makambu na kati na nge mpi ta panza bantu yonso yina ta bikala na kati na nge na konso ndambu.”’*+11 “‘Yo yina, ya kieleka mutindu mono kele na luzingu,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, ‘sambu yo vandaka kisika na mono ya santu yina nge kumisaka mvindu ti biteki na nge yonso ya nzanzi mpi ti mambu na nge yonso ya mbi,+ mono mpi ta buya* nge; disu na mono ta wa ve mawa, mpi mono ta monisa ve ntima ya mawa.+12 Ndambu mosi na kati ya bandambu na nge tatu ta fwa na kipupa* to ta fwa na nzala na kati na nge. Ndambu ya nkaka na kati ya bandambu tatu ta fwa na nziunga na nge na mbele ya bitumba.+ Mpi ndambu ya nsuka na kati ya bandambu tatu, mono ta panza bo na konso ndambu,* mpi mono ta basisa mbele ya bitumba sambu na kukula bo.+13 Ebuna makasi na mono ta kuma na nsuka, mpi nganzi ya mono ke wila bo ta lembama, mpi mono ta wa kiese.+ Ebuna bo ta zaba nde mono, Yehowa, muntu me tuba sambu mono ke lombaka kibeni nde bo kangama kaka na mono,+ ntangu mono ta manisa kumonisila bo makasi na mono.14 “‘Mono ta kumisa nge kisika mosi ya kubeba mpi kima mosi ya nsoni na kati ya makanda yina kele na nziunga mpi na meso ya konso muntu yina ke luta.+15 Nge ta kuma kima ya nsoni mpi ya kuvweza,+ mbandu ya ke pesa lukebisu mpi kima ya ke pesa boma na makanda yina kele na nziunga na nge, ntangu mono ta zenga makambu na nge na makasi, na nganzi, mpi ti bandola ya ngolo. Mono, Yehowa, muntu me tuba.16 “‘Mono ta tindila bo batolo-tolo ya nzala ya ke nataka na lufwa sambu na kufwa bo. Batolo-tolo yina mono ta tinda ta fwa beno.+ Mono ta sala nde nzala kukumina beno ngolo na ntangu mono ta zenga kima ya ke pesaka beno madia.*+17 Mono ta tindila beno nzala mpi bambisi ya makasi ya mfinda,+ ebuna yo ta bika beno kukonda bana. Kipupa ti lufwa ta fuluka na kati na nge, mpi mono ta nata mbele ya bitumba sambu na kunwanisa nge.+ Mono, Yehowa, muntu me tuba.’”


text:
Inki Biblia Ke Longa Beto?
Bo me basisa mukanda yai ya kulongukila Biblia sambu na kusadisa nge na kulonguka mambu yina Biblia ke tubaka na mambu ya kuswaswana mu mbandu, sambu na nki beto ke mona mpasi, inki ke kuminaka beto kana beto me fwa, inki mutindu beto lenda vanda ti dibuta ya kiese mpi mambu mingi ya nkaka.
Inki Kele Lukanu ya Nzambi Sambu na Beto?
Nge lenda kudiyula nde sambu na nki bampasi kele mingi bubu yai. Biblia ke longa nde kubika fioti Nzambi ta sala mambu mpi yandi ta katula mambu yina ke yangisa bantu mu mbandu bampasi, maladi, mpi lufwa.
KAPU YA 1
Nzambi Kele Nani?
Keti nge ke yindula nde Nzambi ke kudiyangisaka sambu na nge? Longuka bikalulu ya Nzambi mpi mutindu nge lenda kuma nduku na yandi.
KAPU YA 2
Biblia—Mukanda Mosi ya Me Katuka na Nzambi
Inki mutindu Biblia lenda sadisa nge na kukanga ntima na mambu ya mpasi ya nge ke kutana ti yo? Sambu na nki nge lenda tudila bambikudulu na yo ntima?
KAPU YA 3
Inki Kele Lukanu ya Nzambi Sambu na Bantu?
Ntangu ntoto ya mvimba ta kuma paladisu, luzingu ta vanda nki mutindu na nsi-ntoto ya mpa?
KAPU YA 4
Yezu Kristu Kele Nani?
Sosa kuzaba sambu na nki Yezu kele Mesia ya lusilu, na wapi yandi katukaka, mpi sambu na nki yandi kele mwana mosi kaka ya kubutuka ya Yehowa.
KAPU YA 5
Nkudulu—Dikabu ya Kuluta Nene ya Nzambi Me Pesaka
Nkudulu kele nki? Inki mambote yo ke pesaka beto?
KAPU YA 6
Kana Muntu Me Fwa Yandi Ke Kwendaka na Wapi?
Sosa kuzaba mambu yina Biblia ke tuba sambu na kisika yina bafwa kele mpi sambu na nki bantu ke fwaka.
KAPU YA 7
Bafwa Ta Futumuka!
Keti nge me fwilaka muntu mosi yina nge vandaka kuzola? Keti nge lenda mona yandi diaka? Sosa kuzaba mambu yina Biblia ke longa sambu na lufutumuku.
KAPU YA 8
Kimfumu ya Nzambi Kele Nki?
Bantu mingi me zaba Kisambu ya Mfumu. Bangogo “Kimfumu na nge kukwisa” ke tendula nki?
KAPU YA 9
Keti Nsuka ya Nsi-Ntoto Me Kuma Pene-Pene?
Beto tadila mutindu bikalulu mpi mambu yina bantu ya kele na nziunga na beto ke sala ke ndimisa nde beto ke zinga ntangu yai na nsungi yina kele na ntwala ya nsuka ya nsi-ntoto, mutindu Biblia tubaka yo na ntwala.
KAPU YA 10
Kieleka na Yina Me Tala Bawanzio
Biblia ke tubilaka bawanzio mpi bademo. Keti bigangwa yai ya kimpeve kele bigangwa ya kieleka? Keti bo lenda sadisa beto to kusala beto mbi?
KAPU YA 11
Sambu na Nki Bampasi Kele Mingi?
Bantu mingi ke tubaka nde beto fwete pesa Nzambi foti sambu na bampasi yonso ya nsi-ntoto. Inki nge ke yindula? Sosa kuzaba mambu yina Nzambi ke tuba na yina me tala bikuma ya bampasi.
KAPU YA 12
Inki Mutindu Nge Lenda Kuma Nduku ya Nzambi?
Nge lenda zinga na mutindu yina ke pesaka Yehowa kiese. Nkutu, nge lenda kuma nduku na yandi.
KAPU YA 13
Zitisa Luzingu
Inki mutindu Nzambi ke tadilaka kubasisa divumu, kuvutula menga, mpi luzingu ya bambisi?
KAPU YA 14
Dibuta na Beno Lenda Vanda na Kiese
Zola yina Yezu monisaka kele mbandu yina babakala, bankento, bibuti, mpi bana lenda landa. Mbandu na yandi ke longa beto nki?
KAPU YA 15
Mutindu ya Mbote ya Kusambila Nzambi
Beto tadila mambu sambanu sambu na kuzaba bantu yina kele na dibundu ya kieleka.
KAPU YA 16
Pona na Kusambila Nzambi
Inki bampasi nge lenda kutana ti yo ntangu nge ke zabisa bantu ya nkaka balukwikilu na nge? Inki mutindu nge lenda sala yo kukonda kuvweza bo?
KAPU YA 17
Kisambu Kele Dikabu
Keti Nzambi ke waka ntangu nge ke samba? Sambu na kuzwa mvutu, nge fwete bakisa mambu yina Biblia ke longaka na yina me tala kisambu.
KAPU YA 18
Keti Mono Fwete Kudipesa na Nzambi mpi Kubaka Mbotika?
Inki mambu muntu fwete sala sambu na kubaka mbotika ya Bukristu? Sosa kuzaba ntendula ya mbotika mpi mutindu yo fwete salama.
KAPU YA 19
Bikala Pene-Pene na Yehowa
Inki mutindu beto lenda monisa zola mpi ntonda na Nzambi sambu na mambu yonso yina yandi me sadilaka beto?
Banoti ya Kele na Nsuka
Bantendula ya bangogo mpi bansa yina bo me sadila na mukanda Inki Biblia Ke Longa Beto?


text: 1 Mono Polo, ntumwa ya Kristu Yezu na luzolo ya Nzambi na kutadila lusilu ya luzingu yina kele na nzila ya Kristu Yezu,+2 mono ke sonikila Timoteo, mwana yina mono ke zolaka mingi:+Ntima ya mbote ya nene, mawa, mpi ngemba ya Nzambi, Tata na beto mpi ya Kristu Yezu Mfumu na beto kuvanda ti nge.3 Mono ke pesa Nzambi matondo, yina mono ke sadilaka kisalu ya santu ti kansansa ya bunkete, mutindu ba-nkaka na mono salaka; mono ke yibukaka nge ntangu yonso na ntangu mono ke bondilaka mpimpa ti mwini.4 Kana mono ke yibuka mansanga na nge, mono kele ti nzala ya ngolo ya kumona nge, sambu mono fuluka na kiese.5 Sambu mono ke yibuka lukwikilu na nge ya kukonda luvunu,+ lukwikilu yina vandaka ntete na nkaka na nge ya nkento Loisi mpi na mama na nge Enise; kansi mono ke tula ntima nde yo kele mpi na nge.6 Yo yina mono ke yibusa nge na kupedisa bonso tiya dikabu ya Nzambi yina nge bakaka ntangu mono tulaka nge maboko.+7 Sambu Nzambi pesaka beto ve mpeve ya kukonda kikesa,+ kansi yandi pesaka beto mpeve ya ngolo,+ ya zola, mpi ya mabanza ya mbote.8 Yo yina, kuwa ve nsoni sambu na kimbangi ya Mfumu na beto+ to sambu na mono, muntu ya boloko sambu na yandi, kansi ndima kumona mpasi+ sambu na nsangu ya mbote mpi tula ntima na ngolo ya Nzambi.+9 Yandi gulusaka beto mpi yandi bingaka beto na kuvanda bantu ya santu,+ sambu na bisalu na beto ve, kansi sambu na lukanu na yandi mosi mpi ntima ya mbote na yandi ya nene.+ Yandi monisilaka beto yo na kuwakana ti Kristu Yezu tuka ntama,10 kansi ntangu yai yandi me monisaka yo pwelele na nzila ya kumonana ya Ngulusi na beto, Kristu Yezu,+ yina me katulaka lufwa+ mpi me songaka beto na nzila ya nsangu ya mbote+ mutindu beto lenda baka luzingu+ mpi nitu yina ke polaka ve;+11 bo solaka mono na kuvanda nsamuni, ntumwa, mpi longi na yo.+12 Yo yina mono ke mona mpi mpasi,+ kansi mono ke wa nsoni ve.+ Sambu mono me zaba Muntu yina mono me kwikilaka na yandi, mpi mono ke tula ntima nde yandi lenda tanina mambu yina mono me bumbaka na yandi tii na kilumbu yina.+13 Landa kusimba mbandu ya mambu ya mbote*+ yina nge waka na mono ti lukwikilu mpi zola yina ke katukaka na bumosi ti Kristu Yezu.14 Bumba kimvwama yai ya mbote ya bo me pesaka nge na nzila ya mpeve santu, yina ke zinga na kati na beto.+15 Nge me zaba nde bantu yonso ya provense ya Azia+ me tina mono, tanga mpi Fizele ti Ermogene.16 Mfumu kuwila nzo ya Onezifore+ mawa, sambu yandi pesaka mono kikesa mbala mingi, mpi yandi waka ve nsoni ya miniololo na mono.17 Kansi, ntangu yandi vandaka na Roma, yandi sosaka mono ngolo mpi yandi monaka mono.18 Mfumu kupesa yandi nzila sambu Yehowa* kuwila yandi mawa na kilumbu yina. Mpi nge me zaba mbote bisalu yonso yina yandi salaka na Efezo.


text:
Minsiku ya me tala kulokuta bima yina ke bikalaka na bilanga (19-22)
24 “Kana bakala mosi me kwela nkento, kansi nkento yango ke sepedisa yandi ve sambu yandi me mona diambu mosi ya nsoni na nkento yina, bakala yina fwete sonikila yandi mukanda ya kufwa makwela,+ kupesa yandi yo, mpi kukula nkento yina na nzo na yandi.+2 Kana nkento yina me basika na nzo ya bakala yina, yandi lenda kwenda mpi kukuma nkento ya muntu ya nkaka.+3 Kana bakala yina ya zole kumenga* nkento yina mpi kusonikila yandi mukanda ya kufwa makwela, kupesa yandi yo, mpi kukula yandi na nzo na yandi, to kana bakala ya zole yina kwelaka yandi me fwa,4 bakala na yandi ya ntete yina kulaka yandi ta vanda ve ti nswa ya kukwela yandi diaka sambu nkento yina me kuma mvindu, sambu yo kele kima ya nzanzi na meso ya Yehowa. Nge fwete kotisa ve disumu na kati ya insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge bonso dikabu.5 Kana bakala mosi me katuka kukwela, yandi fwete sala ve kisalu ya kisoda mpi bo fwete pesa yandi ve bisalu ya nkaka. Yandi fwete vanda mutindu yina mvula mosi, kubikala na nzo mpi kusepedisa nkento na yandi.+6 Ata muntu mosi ve fwete kanga kima ya kunikila bambuma na maboko to ditadi na yo ya zulu bonso kidimbu sambu na mfuka,*+ sambu kusala mutindu yina kele kubaka kima yina muntu ke zingilaka* bonso kidimbu.7 Kana bo mona muntu ya me kanga na ngolo muntu* mosi na kati ya bampangi na yandi bantu ya Izraele, ebuna yandi me niokula yandi mpi me teka yandi,+ muntu yina me kanga mpangi na yandi fwete fwa.+ Nge fwete katula kima ya mbi na kati na beno.+8 Kana maladi ya lepre* me basika na kintulumukina, beno fwete sala ngolo kibeni na kusala mambu na kuwakana ti mambu yonso yina banganga-nzambi yina kele Balevi ta longa beno.+ Beno fwete sala ngolo na kusala kaka mutindu mono songaka bo.9 Yibuka mambu yina Yehowa Nzambi na nge salaka Miriami na nzila, ntangu beno vandaka kubasika na Ezipte.+10 “Kana nge defisa konso kima yina na nkweno na nge,+ nge fwete kota ve na nzo na yandi sambu na kukanga yandi kima yina yandi ke pesa bonso kidimbu.11 Nge fwete telama na nganda, ebuna muntu yina bakaka mfuka fwete natila nge na nganda kima yina yandi ke pesa bonso kidimbu.12 Kana muntu yina kele nsukami, nge fwete lala ve kana kima yina yandi pesaka bonso kidimbu kele kaka na maboko na nge.+13 Nge fwete sala yonso kibeni na kuvutudila yandi kima yina yandi pesaka bonso kidimbu kaka na ntangu ntangu ke dinda, ebuna yandi ta lala ti lele na yandi,+ mpi yandi ta sakumuna nge; ebuna nge ta vanda muntu ya lunungu na meso ya Yehowa Nzambi na nge.14 “Nge fwete kusa ve muntu ya kisalu ya ke bakaka lufutu yina kele na mpasi mpi kele nsukami, yo vanda mpangi na nge to munzenza yina kele na insi na nge, na kati ya bambanza* na nge.+15 Nge fwete pesa yandi lufutu na yandi kaka kilumbu yina,+ na ntwala nde ntangu kudinda, sambu yandi kele na mpasi mpi luzingu* na yandi kele na lufutu na yandi. Kana ve, yandi ta boka na Yehowa sambu na nge, ebuna nge ta sala disumu.+16 “Bo fwete fwa ve batata sambu na mambu yina bana na bo ke sala, mpi bo fwete fwa ve bana sambu na mambu yina batata na bo ke sala.+ Muntu fwete fwa kaka sambu na masumu na yandi mosi.+17 “Nge fwete sambisa ve mambu ya munzenza to ya mwana ya me konda tata* na mutindu ya mbi,+ mpi nge fwete kanga ve lele ya mufwidi ya nkento bonso kidimbu sambu na mfuka.*+18 Yibuka nde nge kumaka mpika na Ezipte, mpi Yehowa Nzambi na nge sumbaka nge diaka kuna.+ Yo yina mono ke songa nge na kusala diambu yai.19 “Ntangu nge ke katula bima na kilanga na nge ebuna nge me vila kita mosi ya bambuma na kilanga, kuvutuka ve sambu na kubaka yo. Yo fwete bikala sambu na munzenza, mwana ya me konda tata, mpi mufwidi ya nkento,+ mpidina Yehowa Nzambi na nge ta sakumuna nge na mambu yonso yina nge ke sala.+20 “Kana nge ke bula nti na nge ya olive, nge fwete vutukila ve kusala yo na balutangu na yo. Bambuma yina me bikala fwete bikala sambu na munzenza, mwana ya me konda tata, mpi mufwidi ya nkento.+21 “Kana nge ke katula bambuma ya vinu na kilanga na nge ya vinu, nge fwete vutuka ve sambu na kukatula bambuma yina me bikala. Yo fwete bikala sambu na munzenza, mwana ya me konda tata, mpi mufwidi ya nkento.22 Yibuka nde nge kumaka mpika na insi ya Ezipte. Yo yina mono ke songa nge na kusala diambu yai.
^ Ngogo ya Kiebreo ya bo me balula na “lepre” ke tendula mambu mingi mpi yo lenda tendula mpi maladi ya mpusu ya mitindu mingi ya ke sambukilaka. Yo lenda tendula mpi maladi ya nkaka yina ke vandaka na bilele mpi na banzo.


text:
Bumpika
Mpika kele muntu ya kukonda nswa ya muntu pe ya bansiku. Bantu ya nkaka ke zonza yandi bonso kima ya bau me sumba to me kanga.
Bampika ya bakongo[soba | edit source]
Bampika ya bakongo me kwendama na Karibe (Ayiti, Brazilia, Jamaika, Kuba pe Repubilika ya Dominika) pe na USA (bizunga ya Florida pe Georgia).
Kibuka ya nene ya bampika vandaka bakongo. Na mbandu, bampika ya Kuba vandaka:
- 400 000 babantu (nkutu bakongo pe bambundu)
- 275 000 bayoruba
- 240 000 baigbo, baibibio pe baidjo
- 200 000 baewe pe bafon
- 185 000 bantu ya nkaka
Bampika me nata ngindu ya bawu na kontina ya mpa. Bankumbu ya lukwikilu to kisambu ya bakongo kele kipalo to kimbisa na Kuba, kimbanda na Brazilia pe kumina na Jamaika.


text: 13 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:2 “Santisa* sambu na mono konso mwana ya ntete ya bakala* na kati ya bantu ya Izraele. Mwana ya ntete ya bakala yina ta butuka, yo vanda ya muntu to ya mbisi, kele ya mono.”+3 Ebuna Moize tubilaka bantu nde: “Beno yibuka kilumbu yai ya beno me basika na Ezipte,+ na nzo ya kimpika, sambu Yehowa me basisa beno awa+ ti diboko ya ngolo. Yo yina beno lenda dia ve ata kima mosi ya bo me tula levire.4 Beno ke basika na kilumbu yai, na ngonda ya Abibi.*+5 Ntangu Yehowa ta nata nge na insi ya bantu ya Kanana, ya bantu ya Heti, ya bantu ya Amore, ya bantu ya Hivi, mpi ya bantu ya Yebusi,+ yina yandi zengaka kieleka na ntwala ya ba-nkaka na nge na kupesa nge,+ insi yina miliki* ti bwiki+ kele mingi, nge fwete salaka diambu yai na ngonda yai.6 Nge fwete dia mampa ya kukonda levire+ bilumbu nsambwadi, mpi na kilumbu ya nsambwadi nge ta sala nkinsi sambu na Yehowa.7 Nge fwete dia mampa ya kukonda levire bilumbu yina nsambwadi;+ mpi bo fwete mona nge ve ata ti kima mosi ya bo me tula levire+ mpi bo fwete mona nge ve ti pate ya ngani na teritware* na nge yonso.8 Ebuna nge fwete songa mwana na nge na kilumbu yina nde, ‘Yo kele sambu na mambu yina Yehowa sadilaka mono ntangu mono basikaka na Ezipte.’+9 Yai ta vanda kidimbu na diboko na nge mpi ngibusa na mbunzu na nge,*+ na mpila nde nsiku ya Yehowa kuvanda na munoko na nge, sambu Yehowa basisaka nge na Ezipte ti diboko ya ngolo.10 Nge fwete landa kuzitisa nsiku yai na ntangu na yo mvula na mvula.+11 “Ntangu Yehowa ta nata nge na insi ya bantu ya Kanana, yina yandi zengaka kieleka na kupesa nge ti ba-nkaka na nge,+12 nge fwete pesa Yehowa konso mwana ya ntete ya bakala,* mpi konso mwana-bakala ya ntete ya bitwisi yina nge ta baka. Bana ya babakala kele ya Yehowa.+13 Nge fwete futa dimeme sambu na kusumba diaka konso mwana ya ntete ya mpunda, mpi kana nge sumba yo diaka ve, nge fwete buka yo nkingu. Nge fwete sumba diaka+ konso mwana na nge ya ntete ya bakala.14 “Kana mwana na nge ya bakala kuyula nge na nima nde, ‘Diambu yai ke tendula inki?’ nge fwete tubila yandi nde, ‘Yehowa basisaka beto na Ezipte, na nzo ya kimpika, ti diboko ya ngolo.+15 Ntangu Farao buyaka na ntu-ngolo yonso na kubika beto beto kwenda,+ Yehowa fwaka konso mwana ya ntete na insi ya Ezipte, yantika na mwana ya ntete ya muntu tii na mwana ya ntete ya mbisi.+ Yo yina mono ke pesa Yehowa kimenga ya bana yonso ya ntete ya babakala,* mpi mono ke sumba diaka konso mwana na mono ya ntete ya bakala.’16 Diambu yai fwete vanda bonso kidimbu na diboko na nge mpi bonso lele ya bo ke kangisaka na ntu na mbunzu na nge,*+ sambu Yehowa basisaka beto na Ezipte ti diboko ya ngolo.”17 Ebuna ntangu Farao bikaka bantu bo kwenda, Nzambi twadisaka bo ve na nzila ya insi ya bantu ya Filistia, ata yo vandaka pene-pene. Sambu Nzambi tubaka nde: “Bantu lenda soba mabanza na bo ntangu bo ta kutana ti bitumba mpi ta vutuka na Ezipte.”18 Yo yina Nzambi salaka nde bantu kwenda kuyungana na nzila ya ntoto-makanga ya Nzadi-Mungwa ya Mbwaki.+ Kansi bantu ya Izraele basikaka na insi ya Ezipte na ndonga, bonso bimvuka ya basoda.19 Moize nataka mpi mikwa ya Yozefi, sambu Yozefi songaka bana ya Izraele na kuzenga kieleka nde: “Nzambi ta konda ve na kutudila beno dikebi, ebuna beno fwete katula mikwa na mono awa mpi kunata yo.”+20 Bo katukaka na Sukoti mpi salaka camp na Etame, pene-pene ya ntoto-makanga.21 Ebuna na mwini Yehowa vandaka kukwenda na ntwala na bo na dikunzi ya dituti sambu na kutwadisa bo na nzila,+ mpi na mpimpa na dikunzi ya tiya sambu na kupesa bo nsemo, mpidina bo lendaka kusala nzietelo na mwini mpi na mpimpa.+22 Na mwini dikunzi ya dituti vandaka kukatuka ve na ntwala ya bantu, na mpimpa+ dikunzi ya tiya vandaka kukatuka mpi ve.


text: 21 Na nima Davidi kumaka na Nobi,+ na nganga-nzambi Ahimeleki. Ahimeleki yantikaka kutekita ntangu yandi kutanaka ti Davidi, mpi yandi tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge kele nge mosi mpi muntu mosi ve kele ti nge?”+2 Davidi vutudilaka nganga-nzambi Ahimeleki nde: “Ntotila songaka mono na kusala kima mosi, kansi yandi tubaka nde, ‘Muntu ya nkaka fwete zaba ve kisalu yina mono ke tinda nge mpi bantuma yina mono me pesa nge.’ Mono wakanaka na bantu na mono sambu beto kutana na kisika mosi buna.3 Ebuna kana nge kele ti mampa tanu, pesa mono yo, to konso kima yina nge kele na yo.”4 Kansi nganga-nzambi vutudilaka Davidi nde: “Mono kele ve ti mampa ya mpamba, kansi mono kele ti mampa ya santu+—mono ta pesa nge yo kaka kana baleke yina ya babakala vandaka ve ti bankento.”*+5 Davidi vutudilaka nganga-nzambi nde: “Ya kieleka, bankento me pusana ve pene-pene ti beto bonso na bambala ya me luta ntangu mono vandaka kukwenda na bitumba.+ Kana nitu ya baleke ya babakala bikalaka ya santu ata ntangu kisalu vandaka ve ya mfunu, bubu yai yo fwete vanda kibeni santu kuluta!”6 Ebuna nganga-nzambi pesaka yandi mampa ya santu,+ sambu mampa ya nkaka vandaka ve katula kaka mampa ya kumonisa, yina bo katulaka na ntwala ya Yehowa sambu na kuyingisa yo na mampa ya mpa na kilumbu yina bo katulaka yo.7 Nsadi ya Saule mosi vandaka pana na kilumbu yina, bo kangaka yandi na ntwala ya Yehowa. Zina na yandi Doegi,+ muntu ya Edomi,+ mfumu ya bangungudi ya Saule.8 Ebuna Davidi tubilaka Ahimeleki nde: “Keti nge kele ti dikonga to mbele ya bitumba? Mono bakaka ve mbele na mono ya bitumba to binwaninu na mono, sambu kisalu ya ntotila vandaka ya ntinu-ntinu.”9 Ebuna nganga-nzambi tubaka nde: “Mbele ya bitumba ya Goliati,+ muntu ya Filistia, yina nge fwaka na Muwanda* ya Ela,+ kele awa, bo me kanga yo na lele na nima ya efodi.+ Kana nge ke zola kubaka yo, baka yo, sambu mbele ya nkaka kele ve awa kaka yo.” Ebuna Davidi tubaka nde: “Ya nkaka ya me fwanana ti yo kele ve. Pesa mono yo.”10 Na kilumbu yina Davidi telamaka mpi landaka kutina+ Saule, mpi nsuka-nsuka yandi kumaka na Akishi, ntotila ya Gati.+11 Bansadi ya Akishi tubilaka yandi nde: “Keti yai Davidi ve, ntotila ya insi yina? Keti yandi ve muntu yina bo vandaka kuyimbila ntangu bo vandaka kukina nde,‘Saule me fwa mafunda ya bambeni,Mpi Davidi me fwa makumi ya mafunda ya bambeni’?”+12 Davidi vandaka kuyindula mambu yina na ntima, ebuna yandi waka Akishi ntotila ya Gati boma ya mingi.+13 Yo yina yandi kusaka nde yandi kele muntu ya kilawu+ na ntwala na bo mpi yandi salaka mambu bonso muntu ya kilawu ntangu yandi vandaka na kati na bo.* Yandi vandaka kusonika-sonika bidimbu na mabaya ya bakielo mpi vandaka kubika nde mate kukulumuka-kulumuka na mandefo na yandi.14 Nsuka-nsuka Akishi tubilaka bansadi na yandi nde: “Beno ke mona nde muntu yai kele muntu ya kilawu! Sambu na nki beno me natila mono yandi?15 Keti mono me konda bantu ya kilawu sambu muntu yai kusala mambu bonso muntu ya kilawu na ntwala na mono? Keti muntu yai fwete kota na nzo na mono?”


text:
16 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Nge fwete kwela ve nkento, mpi nge fwete buta ve bana ya babakala ti ya bankento na kisika yai.3 Sambu yai mambu yina Yehowa ke tuba sambu na bana ya babakala ti ya bankento yina ke butuka awa, sambu na bamama na bo yina ke buta bo, mpi sambu na batata na bo yina ke buta bo na insi yai:4 ‘Bo ta fwa na maladi yina ke fwaka bantu,+ kansi muntu mosi ve ta dila bo mpi ta zika bo; bo ta kuma bonso nsasa na zulu ya ntoto.+ Bo ta fwa na mbele ya bitumba mpi na nzala;+ bamvumbi na bo ta vanda madia sambu na bandeke ya zulu mpi sambu na bambisi ya ntoto.’5 Sambu Yehowa ke tuba nde,‘Kukota ve na nzo yina bo ke sala nkinsi ya mafwa,Mpi kukwenda ve sambu na kudila to kuwila bo mawa.’+‘Sambu mono me katula ngemba na mono na bantu yai,’ Yehowa muntu me tuba,‘Mono me katula mpi zola ya kwikama mpi mawa na mono.+6 Bantu ya mfunu mpi bantu ya kukonda mfunu ta fwa na insi yai.Bo ta zika bo ve,Muntu mosi ve ta dila bo,Mpi muntu mosi ve ta kudizenga to ta kulula nsuki sambu na bo.*7 Muntu mosi ve ta pesa madia na bantu yina kele na mafwa,Sambu na kupesa bo kikesa na mafwa na bo;Mpi muntu mosi ve ta pesa bo dikopa ya kulembikaSambu bo nwa yo sambu na lufwa ya tata to ya mama na bo.8 Mpi kukota ve na nzo yina bo ke sala nkinsiSambu na kuvanda ti bo sambu na kudia mpi kunwa.’9 “Sambu Yehowa ya makesa, Nzambi ya Izraele, ke tuba nde, ‘Awa na kisika yai, na bilumbu na beno mpi na meso na beno, mono ta sukisa makelele ya kuyangalala mpi ya kiese, ndinga ya bakala yina ke kwela mpi ndinga ya nkento yina ke kwela.’+10 “Ntangu nge ta zabisa bantu yina mambu yai yonso, bo ta yula nge nde, ‘Sambu na nki Yehowa me tuba na kupesa beto mpasi yai yonso ya ngolo? Inki kifu mpi nki disumu beto me sala na ntwala ya Yehowa Nzambi na beto?’+11 Nge fwete vutudila bo nde, ‘“Sambu ba-nkaka na beno yambulaka mono,”+ Yehowa muntu me tuba, “mpi bo vandaka kaka kulanda banzambi ya nkaka, kusadila bo, mpi kufukimina bo.+ Kansi bo yambulaka mono, mpi bo zitisaka ve nsiku na mono.+12 Beno me sala mambu ya mbi kuluta ba-nkaka na beno,+ mpi konso muntu ke landa ntima na yandi ya mbi na ntu-ngolo yonso na kisika ya kulemfukila mono.+13 Yo yina mono ta losa beno na nganda ya insi yai mpi ta nata beno na insi yina beno ti ba-nkaka na beno me zabaka ve,+ mpi kuna beno ta sadila kibeni banzambi ya nkaka mpimpa ti mwini,+ sambu mono ta monisila beno ve ntima ya mbote.”’14 “‘Kansi, bilumbu ke kwisa,’ Yehowa muntu me tuba, ‘ntangu bo ta tuba diaka ve nde: “Ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, yandi muntu yina basisaka bantu ya Izraele na insi ya Ezipte!”+15 kansi bo ta tuba nde: “Ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, yandi muntu yina basisaka bantu ya Izraele na insi ya nordi mpi na bansi yonso yina yandi panzaka bo!” mpi mono ta vutula bo na insi na bo, yina mono pesaka ba-nkaka na bo.’+16 ‘Tala mono ke tinda bantu sambu bo sosa balobi-mbisi mingi,’ Yehowa muntu me tuba,‘Mpi bo ta loba bo.Na nima mono ta tinda bantu sambu bo sosa bantu mingi ya ke zombaka,Ebuna bo ta zomba bo na konso ngumba ya nene mpi na konso ngumba ya fiotiMpi na bampwasa ya matadi ya nene.17 Sambu meso na mono ke mona mambu yonso ya bo ke sala.*Yo kele ve ya kubumbana na ntwala na mono,Mpi kifu na bo kele ve ya kubumbana na meso na mono.18 Ya ntete, mono ta pesa bo lufutu ya mvimba sambu na kifu na bo mpi disumu na bo,+Sambu bo me kumisa insi na mono mvindu ti bifwanisu ya kukonda luzingu* ya biteki na bo ya nzanziMpi bo me fulusa dikabu na mono ti bima na bo ya nzanzi.’”+19 O Yehowa, ngolo na mono mpi kisika na mono ya ngolo ya lutaninu,Kisika na mono ya kutina na kilumbu ya mpasi,+Makanda ta kwisa na nge katuka na nsuka ya ntoto,Mpi bo ta tuba nde: “Ba-nkaka na beto bakaka luvunu ya nene bonso dikabu,Kima ya mpamba mpi bima ya kukonda mfunu yina kele ve na mambote.”+20 Keti muntu lenda kudisadila banzambiNtangu bo kele ve kibeni banzambi?+21 “Yo yina mono ta sala nde bo zaba,Na ntangu yina mono ta sala nde bo zaba ngolo na mono mpi kikesa na mono,Mpi bo ta zaba kibeni nde zina na mono kele Yehowa.”
Banoti na nsi ya lutiti
^ Mutindu mimpani vandaka kudila bafwa; ziku bo vandaka kusala yo na Izraele yina kolamaka.


text: 7 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Kansi nge, mwana ya muntu, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ke tuba na insi ya Izraele nde: ‘Nsuka! Nsuka me kwisa na binkonko yonso iya ya insi.3 Ntangu yai nsuka me kwisila nge, ebuna mono ta wila nge makasi, mpi mono ta sambisa nge na kutadila banzila na nge mpi mono ta sambisa nge sambu na mambu na nge yonso ya nzanzi.4 Disu na mono ta wila nge ve mawa; mono ta monisa mpi ve ntima ya mawa,+ sambu mono ta sala nde nge buka mbuma ya banzila na nge, mpi nge ta mona mpasi sambu na mambu ya mbi ya nge ke salaka.+ Ebuna beno ta zaba nde mono kele Yehowa.’+5 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Tala! Mpasi, mpasi mosi ya me swaswana ti bampasi ya nkaka, ke kwisa.+6 Nsuka ke kwisa; nsuka ta kwisa; yo ta telama* sambu na kunwanisa nge. Tala! Yo ke kwisa.7 Ntangu na nge me lunga,* nge muntu ya ke zingaka na insi yai. Ntangu ke kwisa, kilumbu me kuma pene-pene.+ Mambu me kuma kisaka-saka na zulu ya bangumba, kansi milolo ya kiese kele ve.8 “‘Kubika fioti kibeni, mono ta monisila nge nganzi na mono+ mpi mono ta wila nge makasi kibeni,+ mpi mono ta sambisa nge na kutadila banzila na nge mpi mono ta sambisa nge sambu na mambu na nge yonso ya nzanzi.9 Disu na mono ta wa ve mawa; mono ta monisa mpi ve ntima ya mawa.+ Mono ta sala nde nge buka mbuma ya banzila na nge, mpi nge ta mona mpasi sambu na mambu ya mbi ya nge ke salaka. Ebuna beno ta zaba nde mono, Yehowa, muntu ke bula beno.+10 “‘Tala kilumbu! Tala yo ke kwisa!+ Ntangu na nge me lunga;* nti me basisa bintuntu mpi lulendo me basisa matiti.11 Nku me kuma mingi mpi yo me kuma nti ya mambu ya mbi.+ Ata kima mosi ve ta guluka, yo vanda bo, kimvwama na bo, bimvuka na bo ya bantu, to lukumu na bo.12 Ntangu ta lunga, kilumbu ta kwisa. Bika nde muntu ya ke sumba kusepela ve, mpi bika nde muntu ya ke teka kuwa ve mawa, sambu Nzambi me wila kimvuka na bo yonso ya bantu makasi.*+13 Sambu muntu yina ke teka ta vutukila ve kima yina yandi tekaka, ata bo bika yandi na luzingu, sambu mbona-meso kele sambu na bantu yonso. Ata muntu mosi ve ta vutuka, mpi ata muntu mosi ve ta tanina luzingu na yandi sambu na kifu na yandi.*14 “‘Bo me bula mpungi,+ mpi konso muntu me yilama, kansi ata muntu mosi ve ke kwenda na bitumba, sambu mono me wila bantu yonso makasi.+15 Mbele ya bitumba kele na nganda,+ kipupa mpi nzala kele na kati. Konso muntu yina kele na nseke ta fwa na mbele ya bitumba, mpi nzala ti kipupa ta fwa bantu yina kele na kati ya mbanza.+16 Bantu na bo yina ta guluka, bayina ta nunga na kutina, bo ta kwenda na bangumba, mpi bonso bapizio ya miwanda, konso muntu ta dila sambu na kifu na yandi.+17 Maboko na bo yonso ta kuma pete-pete mpi ta lela, mpi mabolongo na bo yonso ta nokisa masa mingi.*+18 Bo me lwata basaki,+ mpi matekita me simba* bo. Konso muntu ta wa nsoni, mpi konso ntu ta kuma ti dibandi.*+19 “‘Bo ta losa arza na bo na babala-bala, mpi wolo na bo ta kuma kima ya mbi kibeni na meso na bo. Ata arza na bo to wolo na bo ta kuka ve kugulusa bo na kilumbu ya makasi ya Yehowa.+ Bo* ta fuluka ve, bo ta fulusa mpi ve mavumu na bo, sambu yo* me kuma kima ya ke budisa sakuba yina ke nata bo na kusala kifu.20 Bo tulaka lulendo na kitoko ya bima na bo ya ke kumisaka nitu kitoko, mpi bo sadilaka yo* sambu na kusala bifwanisu na bo ya mbi, biteki na bo ya nzanzi.+ Yo yina mono ta kumisa yo kima mosi ya mbi kibeni sambu na bo.21 Mono ta pesa yo* na maboko ya banzenza sambu bo yiba yo mpi na bantu ya mbi ya ntoto sambu bo botula yo, ebuna bo ta vweza yo.22 “‘Mono ta katula luse na mono na ndambu na bo,+ mpi bo ta vweza kisika na mono ya kubumbana,* ebuna miyibi ta kotila yo mpi ta vweza yo.+23 “‘Sala muniololo,*+ sambu insi me fuluka ti lusambisu+ ya kele ti batashe ya menga mpi mbanza me fuluka ti nku.+24 Mono ta kwisa kunata makanda ya kuluta mbi,+ ebuna bo ta baka banzo na bo,+ mpi mono ta sukisa lulendo ya bantu ya ngolo, mpi bo ta vweza bisika na bo ya santu.+25 Ntangu mpasi na bo ta kwisa, bo ta sosa ngemba kansi yo ta vanda ve.+26 Mpasi ta kwisa na zulu ya mpasi mpi nsangu mosi na nima ya nsangu ya nkaka, ebuna bantu ta sosa mbona-meso na mbikudi mosi,+ kansi nsiku* ta vila na nganga-nzambi mpi ndongisila ta vila na bankuluntu.+27 Ntotila ta vanda na mawa,+ mfumu ta konda kivuvu,* mpi maboko ya bantu ya insi ta tekita na boma. Mono ta sadila bo mambu na kutadila banzila na bo, mpi mono ta sambisa bo mutindu bo sambisaka. Ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa.’”+


text: 40 Yehowa landaka kupesa Yobi mvutu nde:2 “Keti muntu ya ke sosa-sosaka bifu fwete nwanisa Nkwa-Ngolo Yonso?+Bika nde muntu yina ke zola kunganina Nzambi kupesa mvutu.”+3 Yobi vutudilaka Yehowa nde:4 “Tala! Mono me fwana ve.+Inki mvutu mono lenda pesa nge?Mono me tula diboko na munoko na mono.+5 Mono tubaka mbala mosi, kansi mono ta pesa diaka mvutu ve;Mbala zole, kansi mono ta tuba diaka ve.”6 Ebuna Yehowa pesaka Yobi mvutu na kati ya mupepe ya ngolo+ nde:7 “Pardo, yilama bonso bakala;Mono ta yula nge bangiufula, ebuna nge ta zabisa mono.+8 Keti nge ta tudila lunungu na mono ntembe?*Keti nge ta bedisa mono sambu nge, nge nunga?+9 Keti nge kele ti diboko ya ngolo bonso ya Nzambi ya kieleka,+To keti ndinga na nge lenda ngana bonso ya yandi?+10 Pardo, kudikumisa kitoko ti nkembo mpi kimfumu;Lwata lukumu mpi bunene.11 Basisa makasi na nge ya ngolo;Tala konso muntu yina kele lulendo, mpi kulumusa yandi.12 Tala konso muntu yina kele lulendo, mpi kulumusa yandi,Mpi niata-niata bantu ya mbi kisika bo kele.13 Bumba bo yonso na mfututu;Kangisa bo* na kisika ya kubumbana,14 Ebuna mono ta ndima na ntwala na nge*Nde diboko na nge ya kitata lenda gulusa nge.15 Ntangu yai, tala Behemoti,* mbisi yina mono salaka mutindu mono salaka nge.Yo ke diaka matiti bonso ngombe.16 Tala ngolo yina kele na luke- to na yoMpi ngolo yina kele na misuni ya divumu na yo!17 Yo ke kumisaka mukila na yo ngolo bonso nti ya sedre;Misisa ya bambendi na yo kele ya kutunga kumosi.18 Mikwa na yo kele ya kwivre;Makulu na yo kele ya kibende.19 Yo kele na kisika ya ntete na kati* ya bisalu ya Nzambi;Kaka Muntu yina salaka yo lenda pusana pene-pene na yo ti mbele na yandi ya bitumba.20 Sambu bangumba ke basi- saka madia sambu na yo,Kisika bambisi yonso ya mfinda ke sakanaka.21 Yo ke lalaka na nsi ya banti ya lotusi,Na kisika ya lutaninu ya balukengi ya kiziba ya masa.22 Banti ya lotusi ke pesaka yo madidi,Mpi banti ya pepliye ya muwanda ke ziungaka yo.23 Kana nzadi ke nikana-nikana, yo ke waka boma ve.Yo ke tulaka ntima, ata Yordani+ ke bula munoko na yo.24 Keti muntu lenda kanga yo na ntangu yo ke tala,To kutobula mbombo na yo ti ndobo?*


text:
Ngola
Ngola to Repubilika ya Ngola kele yinsi mosi na Afrika ya Sude. Bayinsi na pene-pene ya yau kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia mpe Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Mbânza-kimfumu ya yau kele Lwanda.
Kinkulu[soba | edit source]
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo mpe Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sude.
Ngola vwandaka koloni ya Mputuki tî kuna 1974.
Bizûnga[soba | edit source]
- Bengo
- Bengela
- Biye
- Kabinda
- Kuando Kubango
- Kuanza Node
- Kuanza Sudi
- Kunene
- Wambu
- Wila
- Luanda
- Lunda Node
- Lunda Sudi
- Malanzi
- Musiku
- Namibe
- Wizi
- Nzâdi
Bântu[soba | edit source]
Kimputuki kele ndînga ya kisalu ya lêta. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda mpe kikwanyama.
.


text:
1/ KINSHASA : Pape Francois me vutula na bilumbu ke kwisa nzietelo zolaka nata yandi na RDC mpe na Soudan du sud, sambu mavimpi na yandi kele mbote ve.
2/BUNIA : Nkakalakani me koa mingi na mavimpi ya nzutu na territoire ya Djugu sambu na kukondwa lukengelo em kotisaka binuani ya CODECO na kizunga Ituri
3/BANDUNDU: Na kizunga Kwilu ba mbuta ya luyalu ke tala mavimpi ya nzutu me pesa bilumbu sambwadi sambu bakwa ba pahramacie na ba centre ya santé ba bongama sambu bau ta kanga ina me fwana ve;
/sites/default/files/2022-06/10062022-p-k-journalkikongo-00_0.mp3


text:
Kitoko-ya-bankento ya kuvandaka kubuya babakala nyonso
A-mais-bela-menina que recusava todos os pretendentes
Conto Kikongo
Kikwit, province de BandunduRDC
Contador
Ngala Mbunatana Justin
Kuvandaka tata mosi zina na yandi Lukengo Obaday, ti nkento na yandi Mbila-Mbila Fila. Bantu yayi bo zole bo butaka bana nana (8). Bakento kuvandaka bo nionso tanu (5). Bana ya babakala kuvandaka tatu (3). Nakati ya bana yina ya babakala tatu, mosi kati na bo yandi kuvandaka zoba to ve kizobalala. Ibuna na bana yina ya ba nkento bo tanu, mosi na kati na bo kuvandaka ya kuluta bampangi na yandi na kitoko mingi. Ibuna zina na yandi kuvandaka kitoko ya bankento.
Mwana nkento yayi, kitoko ya bankento kulutaka bana ya bankento nionso ya muzuinga ya babwala yina pana. Ibuna bangunza nyonso ya muzwinga ya babwala yina kuvandaka kuzola yandi mingi.
Kilumbu mosi, ngunza mosi ya buala na bo, kuvandaka kutula mitambu pe kufwa bambisi ya mfinda mingi. Tangu ya ngunza yayi me kuzwa mbongo na nima ya kuteka bambisi ya mfinda, yandi kusonga bampangi na yandi nde:
Mono ke zola kubala mwana nkento yina ya bo ke bingaka nde kitoko ya bankento.
Bo songa yandi nde:
Kuenda na nzo ya tata na yandi nge pesa dilaka.
Yandi mpe kwendaka kupesa dilaka.
Kilumbu ya bo wakanaka kulungaka, ngunza yina kusumba malafu ti bima yonso ya bo ke pesaka na dibala. Yandi kubinga bantu mingi ti kikanda na yandi. Bo kwenda tii na nzo ya tata Obaday Lukengo. Kuna, tata lukengo kubingaka nkento na yandi Fila Mbila – Mbila nde baka bibuluku pesa bantu yayi. Mama Fila kubaka bibuluku (bitini ya banti ya bo ke vandilaka kuna na nzo na bo), yandi kupesa bo, mpi bo kuvandaka.
Na nima, tata Lukengo ke yula bo nde:
Beno ke luta, to beno mekana awa na nzo na mono?
Bo vutulaka nde:
Beto ke luta ve kansi, beto mekwisa kusosa saka-saka kuaku na nzo na nge; kisongidila nde, beto mekwisa kubala mwana na nge kitoko ya bankento.
Tata yina kubingaka mwana na yandi yina, kitoko ya bankento kwisaka. Tata na yandi nde:
Bantu ya nge ke mona awa na nzo na beto, bo mekwisa kubala nge.
Kitoko ya bankento kubuya dibala yina, ke tuba nde:
Na kitoko na mono yayi, mono lenda kubala bakala ya mutindu yayi ve.
Na kutuba ya mbote, ngunza yina kuvutukaka ti nsoni, mpe mawa.
Na nima ya bilumbu kutaka bangonda uvua (9), ngunza ya nkaka vandaka kuteka mpe kuteta malafu ya ngasi. Na nima ya bisalu na yandi, yandi kuzwa mpe lukanu ya kwenda kubala mwana nkento kaka yandi yina kitoko ya bankento, mwana ya tata Lukengo. Yandi telemaka mpe kwendaka kupesa dilaka na nzo ya tata Lukengo. Kilumbu yina kulungaka ya kubaka bima yonso ya bo ke pesaka na dibala mpe kubingaka bantu mingi bo kwendaka na nzo ya tata Lukengo. Bo kuma, tata yayi kusonga nkento na yandi na kupesa bo bibuluku (bakiti ya kuvandila). Mama yina kupesaka bo bakiti. Na nima tata Obaday kuyulaka bo nde:
Beno ke luta to beno ke kwenda wapi?
Bo nde:
Beto mekwisa kwaku na nzo na nge sambu na kubala mwana na nge kitoko ya bankento.
Tata yina mpi kubingaka mwana na yandi mpe kuyula yandi nde:
Nge memona bima yayi?
Mwana nde:
Yinga tata
Tata nde:
Yo ke songindila nki?
Mwana nde:
Yo kele bima ya dibala.
Tata kusonga yandi nde:
Ngunza yayi mekwisa kubala nge. Keti nge mendima yandi na dibala?
Kitoko ya bankento kubuyaka dibala yina diaka. Ibuna bo vutukaka na nsoni
Na nima ya bangonda ya nkaka, ngunza ya tatu kwisa diaka kuyula dibala diaka. Yo vandaka mpi kiteso mosi, nkento kubuyaka. Ngunza ya iya kwisaka diaka. Kaka kiteso mosi, yandi buyaka yandi. Ngunza ya tanu kwisaka diaka yandi kubuyaka yandi diaka. Tii ya sambamu, ya nsabuadi, ya nana, ya uvwa, ya kumi, yandi kubuyaka bangunza yayi yonso.
Beno kuwa makambu kuisaka na nima ya dikambu yayi? Ngunza ya kumi na mosi zina na yandi kagudi-gudi. Kagudi-gudi kisongidila nde inki? Kisongidila nde ntu mpamba. (ndoki). Kagudi-gudi kwendaka kudefa mabobo, kudefa makulu, mpe kudefa divumu. Na nima, yandi kwendaka kudefa bilele pantalo, sumisi, kazaka, cravat, sapatu, montre ti lineti mpe basoseti. Tangu yandi medefa bima yonso melunga, yandi kwendaka kupesa dilaka na nzo ya tata Lukengo Obaday ti mama Fila, sambu na kubala kitoko ya bankento.
Kilumbu ya bo wakanaka kulungaka, yandi kwendaka ti bima yonso ya dibala. Tangu ya yandi mekuma kuna na nzo ya tata yayiObaday, bo pesaka bo bakiti ya kuvanda. Na nima tata yayi yulaka bo nde:
Beno mekwisila nki awa na nzo na mono?
Bo nde:
Beto mekwisa kubala mwana na nge kitoko ya bankento.
Tata yayi kubingaka mwana na yandi ya ngo yina kwisa awa. Mwana kwisaka. Tata kuyula yandi nde:
Nge mona bantu yayi?
Yandi ndimaka nde:
Yinga tata.
Tata nde:
Bo mekwisa kubala nge, keti nge mendima to ve?
Mwana vutulaka na tata na yandi nde:
Mono mendima yandi.
Yo yina batata ti bangwasi kunuaka malafu yina.
Kilumbu ya bakala fuete kwenda ti nkento na yandi na buala na bo kulungaka, mwana ya tata yayi, yina ya zoba ke nokaka mate na munoko ya bakala kwisaka pana. Mpe ke songa yaya na yandi yina ya nkento nde:
Mono mpe ke kwenda ti beno
Mpangi n’andi ya nkento kubuyaka ngolo. Tii na nima, kagudi- gudi yantika kukwenda ti nkento na yandi, mpangi ya nkento na yandi yina ya zoba ya bakala kubanda kulanda bo na nima malembe-malembe, kana pinduka ya nzila yandi mpe na nima tii na nsuka bo mekuma ntama mpenza ti buala ya bo katukaka bo talaka na nima, bo ke mona leki yina ya zoba. Bo vukanaka mpe bo kwendaka. Tangu ya bo ke kwenda, na konso bwala ya bo ke kuma muntu mosi, mosi fuetele kulomba bima ya kagudi-gudi defaka. Kaka mpidina na konso nki bwala yandi ke vutula bima ya nkani ya yandi kudefaka. Tii na nima, bima yonso ya yandi kudefaka kumanaka na kuvutula. Tii bo kwendaka na nseke ya nene na dikaka mosi, yandi kagudi-gudi kunangula.
Na nima ya kunangula dilaka, bo kotaka pana na nsi ya dikaka, na nima yandi kukangaka yo diaka. Tangu yina, dikaka yina kuvandaka kielo ya nzo ya ba ndoki. Ibuna ntangu ya bo mekuna na buala ya babakala na yandi, bandoki nionso kuvandaka na kiese ya kuluta nene. Beno ke zaba sambu n’anki? Sambu bo me kuzua madia ya mbote mpenza. Na nima, bagudi-gudi yonso kuwakanaka bo kuendaka kutula fundu ya kudia nkento yayi. Leki ya nkento yayi, yina ya bakala, yina zala, kuvandaka kulanda masolo na bo yonso. Bo lalaka, tangu kutana, na suka, bagudi-gidi yonso kwendaka na mfinda. Kuna sambu na kubuka bankuni, ba ya nkaka kubaka masa, ba ya nkaka kunata maioko ya kulambila luku ya kudila madia na bo yina. Na nzo, leke yina ya zoba kubingaka yaya na yandi kitoko ya bankento mpe kusonga yandi nde:
Nge ke zaba nde babakala na nge bo me wakana bo nionso sambu na kufwa nge mpe kudia nge? Ibuna mono ke songa nde beto ke tina awa.
Mpangi n’andi yina ya nkento nde:
Beto ke sala nki mutindu?
Yandi nde:
Nge landa mono.
Yandi pasulaka lunguba, mpe yandi kubakaka kimpusu ya lunguba. Yandi kusongaka mpangi na yandi nde mata na mukongo na mono. Yandi mpi kumataka na mukongo na yandi. Yandi kuyimba ka kunga mosi:
Lo kubula ka mudondu e tshelele (bis)
Tat’e murice e tshielele, mama e morine tshielele
Tshie-tshie-tshielele
Ti bo pumbukaka ti bo kwendaka na zulu na nzila bo ke mona bagudi-gudi ke kuisa kuvutuka na bwala na bo. Kisika ya bo katukaka. Bo kuenda, bo kwenda tii bo kuma na bwala na bo kifulu ya tata na bo ti mama na bo. Tangu bantu ya bwala me mona bo, bantu ya bwala kubandaka kuyula bo:
Ebue, beno me kuenda mazono, beno me kuisa kuvutuka diaka?
Bo nde:
Beno bika, makambu ya beto me mona yo kele ya ngituka.
Tii bo kutela bo yonso ya bo kumonaka kuna.
Ebuna makambu kumanaka!
Masolo yayi yo ke longa beto nde: muntu yonso kele ti mfunu awa na zulu ya ntoto yayi. Ya vanda leke ku vanda mbuta.


text:
Lukwikilu mpi Lusambu
Dibundu
Keti Mabundu Yonso Kele Mutindu Mosi? Keti Yo Yonso Ke Nataka na Nzambi?
Mambu zole ya Biblia ke tubaka ke pesa mvutu.
Keti Yo Kele Mfunu na Kuvanda ti Dibundu?
Keti yo me fwana kaka nde muntu kusambila Nzambi na nzo na yandi?
Sambu na Nki Mabundu ya Bukristu Kele Mingi Mutindu Yai?
Keti yo yina mambu Yezu, mukwa ya dibundu ya Bukristu zolaka?
Inki Mutindu Mono Lenda Zaba Dibundu ya Kieleka?
Biblia ke tubila mambu uvwa ya dibundu ya ke sadisa na kuzaba dibundu ya kieleka.
Mbeni ya Kristu Kele Nani?
Keti yandi ke kwisa, to yandi kele dezia?
Kisambu
Mutindu ya Kusamba—Keti Kisambu ya Kusala Kele Kaka Tata na Beto?
Keti kisambu Tata na Beto kele kisambu mosi mpamba yina Nzambi ke ndimaka?
Keti Mono Fwete Samba Basantu?
Longuka mambu yina Biblia ke tubaka sambu na muntu yina beto fwete samba.
Luguluku
Keti Nge Fwete Suka Kaka na Kukwikila na Yezu Sambu na Kugulaka?
Biblia ke tubaka nde bantu ya nkaka yina ke kwikilaka na Yezu ta guluka ve. Sambu na nki?
Luguluku Kele Inki?
Inki mambu muntu fwete sala sambu na kuguluka? Muntu ta guluka na nki?
Yezu Ke Gulusaka—Inki Mutindu?
Sambu na nki Yezu fwete bondila sambu na beto? Keti kukwikila na Yezu mpamba me fwana sambu na kuguluka?
Inki Mutindu Kimenga ya Yezu Kele “Nkudulu Sambu na Bantu Mingi”?
Inki mutindu nkudulu ke katulaka bantu na disumu?
Mbotika Kele Nki?
Inki mutindu mpi nki ntangu muntu fwete baka mbotika? Keti mbotika ke katulaka masumu? Inki ke salaka nde mbotika ya kieleka kuvanda ve mutindu mosi ti mbotika yina bo ke pesaka babebe?
Keti Biblia Ke Longaka nde ‘Kana Muntu Me Guluka Mbala Mosi, Imene Yandi Me Guluka Kimakulu’?
Yezu pesaka mbandu mosi ya ke pesa mvutu na ngiufula yina.
Kubutuka Mbala Zole Ke Tendula Nki?
Keti nge fwete butuka mbala zole sambu na kuvanda Mukristu?
Disumu mpi Kulolula
Disumu Kele Nki?
Keti masumu ya nkaka ke vandaka mbi kuluta ya nkaka?
Kulolula Ke Tendula Inki?
Biblia ke tubila mambu tanu yina lenda sadisa nge na kulolula muntu.
Keti Nzambi Ta Lolula Mono?
Tala mambu yina Biblia ke tuba yina beto fwete sala sambu Nzambi kulolula masumu na beto.
Inki Kele Disumu Yina Bo Lenda Lolula Ve?
Inki mutindu nge lenda zaba kana nge me salaka disumu yina bo lenda lolula ve?
Inki Biblia Ke Tubaka Sambu na Malafu? Keti Kunwa Malafu Kele Disumu?
Biblia ke tubilaka mambu mingi ya mbote sambu na vinu mpi bamalafu ya nkaka.
Keti Kunwa Makaya Kele Disumu?
Mutindu Biblia ke tubilaka ve kunwa makaya, inki mutindu beto lenda pesa mvutu na ngiufula yai?
Keti Nsaka ya Mbongo Kele Disumu?
Biblia ke tubilaka ve nsaka ya mbongo na bunda, ebuna nki mutindu beto lenda zaba dibanza ya Nzambi?
Balukwikilu ya Mabundu
Inki Biblia Ke Tubaka Sambu na Dime?
Nge lenda yituka na kuzaba nde mambu yina Biblia ke tubaka sambu na dime kele ve kiteso mosi ti yina bantu mingi ke yindulaka.
Keti Bakristu Fwete Zitisa Kisabatu?
Kana ve, ebuna smabu na nki Biblia ke bingaka Kisabatu kuwakana ya kukonda nsuka?
Inki Biblia Ke Tubaka na Yina Me Tala Kukaba?
Kukaba ya nki mutindu ke pesaka Nzambi kiese?


text:
CDC ke tuba nde bapede mpi bantu yina kele bonso babakala to bankento na mbala mosi yina ke vukisaka nitu ti bantu mingi fwete sala ekzame ya kimbefo yina ke sambukilaka na kuvukisa nitu mpi ya VIH konso ntangu na nima ya bangonda tatu to sambanu. Na kutadila ntalu ya bantu yina nge ke vukisaka nitu ti bo, mpi mutindu ya kuvukisa nitu yina nge ke salaka, nge lenda kudibongisa sambu na kusala baekzame konso ntangu na nima ya bangonda tatu.
Sambu na kusala baekzame ya kukuka kibeni, nge fwete sala ekzame ya bitini yonso ya nitu na nge yina nge ke sadilaka sambu na kuvukisa nitu. Kana nge ke vukisaka nitu na munoko, lomba bo sala ekzame ya mate na nge. Kana nge kele muntu ya bo ke lalaka (nge ke vandaka na nsi) to bo ke lalaka nge na kisika ya kunenina, lomba bo sala nge mpi ekzame ya kisika ya kunenina. Mbala mingi, bo ke sadilaka masuba sambu na kusala ekzame ya kinama na nge ya kibakala to ya kinkento.
Sambu na kuzaba mambu mingi, tala video yayi ya munuta mosi ya me katuka na Nene Kuluta SIDA. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)


text:
1/KINSHASA: CArdinal Ambongo tadisaka na ntula ya ba mwangisi nsangu maniongo na yandi na kumona ti mpangi ya nket ya mfumu ya insi me teka ntoto ya eclesia catholico na bantu me zabana ve;
LUBUMBASHI : ba milongisi ya kele na kizunga Haut lomami na kati ya mabwala me kuma katuka ba sabala na mbanza Kamina sambu na kulomba lufutu na bau ya ba ngonda tatu na banque ina fwana kufuta bau
3/BUKAVU: Divula CICR me tadia rapport na yau mpe ntalu ya bantu bau me sadisa na ntangu ya mvita , mingi bayina ke lwaka ba mputa na mvita katuka luyandiku ya mvula beto kele na sud kivu mpe nor kivu/sites/default/files/2022-07/20072022-p-a-d-k-journalkikongosoir-00.mp3


text:
Beto me waka ntete ve nde muntu me baka kimbefo VIH sambu yandi pesaka muntu beze, lekitaka ti ludimi kisika ya kunenina ya muntu ya nkaka, to bo simbanaka mpi sakanaka ti binama ya kuvukisila nitu. Kulekita, kuvanda muntu yina bo ke lala, to yina ke lala muntu ya nkaka, mpi kana beno ke sadila kondome ke vandaka ve ti kigonsa ya nene ya kubaka kimbefo yayi (mpi sambu nge baka kimbefo yayi, kondome fwete pasuka to kukatuka). Kuvanda muntu yina ke lala to yina kele na zulu kukonda kusadila kondome ke vandaka ti mwa bigonsa ya kubaka VIH mpi kuvanda muntu yina bo ke lala to kele na nsi kukonda kusadila kondome ke vandaka ti bigonsa mingi kibeni.
Mambu yayi ke tadila kaka VIH, kansi yawu ke tadila ve kimbefo ya nkaka ya ke sambukilaka na kuvukisa nitu mu mbandu, sifilisi, blennorragie, chlamydia, to hepatite.


text:
/sites/default/files/2022-07/21072022-p-a-d-journalkikongomatin-00.mp31/BUKAVU : Kukondwa nguizani ke zingila na RDC , insi ya Belgique ke pesa maboko mpe ke ndima kusosa nguizani mpelukengelo ke sala na angola mpe na Nairobi me tuba mbuta ya luyalu ya insi ya belgique ke tala mambu ya nguizani na ba insi ya nzenza;
2/MBUJI MAYI: Raoute National numero 1 ke bongisama na mbanza Mbuji mayi ti na kananga sambu na ntombosono ya bizunga;
3/BANDUNDU: Cité ya Gungu na kizunga Kwango me kuzua diaka mwinda ya SNEl ya kondwaka na cité ina katuka ba mvula mingi.


text:
Thonono Kikhuku ki 2
Kibila mbi Yave kabungila nza mu khuka yi nlangu? Bo Adami ayi Eva basumuka—mvita wutedi kuvanga mamboti ayi mambi wukota mu batu. Adami, Eva, ayi mwan’awu Kaini, basola kuvanga mambi. Mwa ndambu yi batu, buka Abeli ayi Nowa, basola kuvanga mamboti. Vayi nza yiwala batu bambi mu mbandu yi Nowa, buawu Yave kabakila makani ma kubunga nza beni. Mu malongi amama, sadisa nlonguki’aku kazaba ti Yave wummonanga khonzo befu tunsola, ayi nandi kalendi bika ko mambi manunga mamboti.
IN THIS SECTION
Adami ayi Eva Babayisa Nsiku Nzambi
Bwidi nti mweka wubela wuvyakana na minti minkaka mu lumbu lu Edeni? Kibila mbi Eva kadila dikundi di nti beni?
Nganzi Yilenda Vanga Mutu Kavonda
Nzambi wukikinina khayilu wu Abeli vayi wumanga khayilu wu Kaini. Thangu Kaini kabata Abeli, wudasuka beni ayi wuvanga dyambu dimbi.
Nzaza yi Nowa
Thangu zimbasi ziba ku yilu bayiza kwela bakyetu va ntoto, babuta bana baba bazangama ayi buphunya. Buphunya buyiza ba vantoto woso. Vayi Nowa wuba diswasana—nandi wuzola ayi wutumamana Nzambi.
Nana di Batu Bavuka mu Khuka yi Nlangu Yinnene
Mvula beni yinokina 40 di bilumbu mwinya yi bwilu. Bosi Nzaza yi sikama va mbata mongo. Vayi bo nlangu wuwadila ngolo ntoto woso, diawu Nowa ayi dikanda dyandi bamanga fika basikila mu nzaza. Bosi, bawu babasikamu nzaza.


text:
Mboma
Mboma evo Boma I mbânza ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yawu vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo dia Belezi tuka 1886 nate ye 1929.
Ina Mboma dibungu dia nzadi Kôngo mpe nzila kua lukalu luaTshela. Yawu yena natisaka ya yinti, mankondo, kawukawu, muamba ye bîma biadiba.
Kinkulu[soba | edit source]
Mboma i zandu ya bakulu mingi. Ntete bawu sonikaka ye mâmbu ye yawu na bamvula nkama ya 17.
Na kisina Mboma vwandaka mbânza ya bamboma. Ntinu ya bamboma, Mani Mboma, wa fidisa mbôngo kua Kôngo dia ntotila, kasi mpila ya nkaka yandi vwandanga ntinu ya kimpwanza. Laszló Magyar mono wa tela nsangu yayi, ntângu yandi wa vwanda mu Mboma ya mvula mu 1848.
1886 Mboma wa kitula mbânza ya kimfumu kia zôle za Kôngo dia Belezi ku manima kia Vivi, yina bwala bia fyoti fya pène-pène pia Matadi.
Buabu Mboma I mbânza ya tuvila tîngi.
Bêsi[soba | edit source]
- Komine kia Kabondo: 61.456
- Komine kia Kalamu: 90.376
- Komine kia Nzadi: 21.690
- nsi ya Mwanda: 187.982


text:
- KINSHASA: Na bansangu ya suka yayi, ya kele mingi mvumbi ya mbuta Patrice Emery Lumumba ya ba ke tambwisa na bizunga.
- GOMA: Mpe na Kivu ya zulu, beto ta tubila luzayisu ya Ocha, mingi na yayi me tadila mpasi ya nkangu ya Rutchuru ke na kumona na kutala mvita ya ke na kuluta kuna.
- MBANDAKA: Na kizunga ya Equateur, ya kele kimvuka na zina ya APEE ya ke na kulomba kubasika na buloko ya bana makumi zole na sambanu.
- BUNIA: Na kizunga ya Ituri, mingi na mbanza Bunia, bwala kimfumu, mpe na babwala ya munziunga, minkiti ke na kuteka bima mingi ya me beba. Na bazandu, banzo ya bima ke tekamaka. Diambu ya ke na kumonana mingi na babwala bonso Gety.
- KIKWIT : Beto tubila mangwele yayi ya kintuntu ya ke na kupesama na Vanga, na kizunga ya Kwilu, tuka kilumbu ya kumi na nsambwadi ya ngonda yayi, na kiteso ya bana mafunda makumi sambanu ; kubanda bangonda sambanu ya kubutuka ti na bangonda makumi tanu na uvua.
- KINSHASA PROCES KAMERHE : Nsangu yankaka na suka yayi, kele mingi yayi ya nzo ya masonga ya Kinshasa-Gombe ya me zabisa ti mbuta Vital Kamerhe zabaka kima mosi ve na mambu ya ba fundaka yandi na kudia mbote na dinaka ya bilumbu nkama mosi ya mfumu ya nsi bongisaka.
/sites/default/files/2022-06/2406022-p-k-journalkikongomatin-00.mp3