text:
KAPU KIA NSAMBWADI
Vuvu Kiasikila kia Azolw’aku Afwa
Aweyi tuzayidi wo vo lufuluku kieleka lukala?
Adieyi disonganga vo Yave una yo luzolo lwa fula mafwa?
Nani ofuluka?
YINDULA vo mbeni otinanga una vo usundidi e ngolo yo nswalu. Ozeye wo vo ke lolokanga wantu ko kadi wavonda kala akundi aku. Nana ovanganga e ngolo za kuntina oyandi mu kufinama kaka kena. E vuvu kiaku kidimbukidi. I bosi, vana vau omwene nsadisi ona osundidi mbeni aku e ngolo ye ozolele kusadisa. Ekwe luvevoko dikuvana ediadi!
2 Dialudi, vena yo mbeni okulandanga. Olandanga yeto awonso. Nze una tulongokele muna kapu kivitidi, o Nkand’a Nzambi oyikilanga lufwa vo mbeni. Ka vena muntu ko olenda venga mbeni ndioyo. Ndonga mu yeto tumonanga una mbeni ndioyo kevondelanga azolwa eto. Kansi Yave osundidi lufwa e ngolo. I Nkûdi anzolwa osonganga vo olenda fwasa mbeni ndioyo. Osianga nsilu vo osukisa emvimba lufwa. Nkand’a Nzambi ulonganga vo: “O ntantu osukinin’o tumbulwa i fwa.” (1 Korinto 15:26) E nsangu zazi zambote.
3 Wau, yambula twabadika una tumonanga vava nzolw’eto kefwanga. Dikutusadisa mu zaya edi dikutuvana e kiese. Yave osianga nsilu vo amafwa bevutuka ozinga. (Yesaya 26:19) Bevutulwisw’o moyo. E kiaki i vuvu kia lufuluku.
VAVA NZOLW’ETO KEFWANGA?
4 Nga wafwilwa kala nzolw’aku? Diampasi dikalanga mu zizidila e ntantu ye kinsona. Diamfunu mu vava lufiaulwisu muna Nkand’a Nzambi. (2 Korinto 1:3, 4) O Nkand’a Nzambi ukutusadisa mu zaya una Yave ye Yesu bemonanga mu kuma kia lufwa. Yesu ona otoma tangininang’o S’andi, wamona ntantu mu kuma kia lufwa lwa nkundi andi. (Yoane 14:9) Yesu vava kakala muna Yerusaleme, wakingulanga Lazaro ye mpangi zandi zamakento, Maria ye Mareta bazingilanga muna mbanza Betania. Bakituka se akundi. O Nkand’a Nzambi uyikanga vo: “O Yesu ozolele Mareta, yo mbunzi andi, yo Lazaro.” (Yoane 11:5) Nze una tulongokele muna kapu kivitidi, Lazaro wafwa.
5 O Yesu aweyi kamona vava nkundi andi kafwa? Wakingula yitu ye akundi a Lazaro ekolo badilanga mu kuma kia lufwa lwandi. Vava kalwaka, Yesu wakendalala kikilu. “Ofululukidi muna ntima, o moyo andi utelamene.” I bosi, “Yesu odididi.” (Yoane 11:33, 35) Nga diadi disonganga vo Yesu kakala ye vuvu ko? Ve kikilu. Yesu wazaya wo vo diambu di’esivi divangama. (Yoane 11:3, 4) Kana una vo i wau, wamona mpasi ye ntantu zitwasanga lufwa.
6 Ntantu kamona Yesu zikutusadisanga mu zaya vo Yesu yo S’andi ke bezolanga lufwa ko. Kansi, Yave wa Nzambi ovwidi nkuma wa sunda mbeni ndioyo. Yambula twatala wisa kavana Nzambi kwa Yesu.
‘E LAZARO, VAIKA!’
7 E Lazaro wazikwa muna ziami, Yesu wavova vo bakatula etadi diakala vana ntandu a ziami. Mareta kazola ko, kadi lumbu yá yavioka tuka kafwila, evimbu dia Lazaro nsudi diatanga. (Yoane 11:39) Kuna kwa wantu ke vakala diaka vuvu ko.
8 Etadi diakatulwa, o Yesu waboka muna nding’angolo vo: “E Lazaro, nza vaika!” Adieyi diabwa? “Ona wafwa ovaikidi.” (Yoane 11:43, 44) Nga olenda badika e kiese bamona o wantu? Ampangi za Lazaro, akundi, yitu ye mfinangani bazaya wo vo wafwa kikilu. Kansi, wau bamonanene diaka yo nkundi au ona bazolanga. Diampasi diakala muna kwikila dio. Elo, ndonga babimbana yandi ye kiese. O lufwa lwasundwa kikilu!
9 Yesu kavova ko vo mu nkum’a yandi kibeni kavangila esivi diadi. Muna sambu kiandi una kabokele Lazaro ko, watoma dio kiesesa vo Yave i Nto a lufuluku. (Yoane 11:41, 42) O Yave ke nkumbu wau kaka ko kasadila nkum’andi muna fula mafwa. Lufuluku lwa Lazaro lumosi muna evwa dia masivi ma lufuluku masonama mu Nkand’a Nzambi.* O tanga yo longoka e nsangu zazi kiese kiayingi ditwasanga. Zitulongele vo Nzambi ke vambulanga wantu ko, kadi wafula ambuta, aleke, akento, akala, Aneyisaele y’esi zula yakaka. Ekwe kiese kina mu wá e nsangu zazi! Kasikil’owu, vava Yesu kafula e dumbelele, mase mandi, ‘batoma sivika kikilu.’ (Maku 5:42) Dialudi, Yave wabavana kuma kia toma yangalala kina kabalendi vilakana ko.
10 Dialudi vo, awana kafula Yesu bafwa diaka. Nga diadi disonganga vo ke diakala kwandi mfunu ko dia kubafula? Ve. E nsangu zazi za Nkand’a Nzambi ludi kiamfunu zisikidisanga yo kutuvana e vuvu.
ZAYA OMA MA LUFULUKU
11 Nkand’a Nzambi ulonganga vo afwa “ke bazeye diambu ko.” Lufuluku lwa Lazaro lusonganga e ludi kia diambu diadi. Vava kafuluka, nga wavova kwa wantu vo kun’ezulu katuka e? Nga wavumisa wantu muna kubazayisa mpasi za bilungi? Ve. Nkand’a Nzambi ke usonganga ko vo Lazaro diambu kavova. Muna lumbu yá kakala muna ziami, ‘kazaya diambu ko.’ (Kimpovi 9:5) O Lazaro wafwa kakala.—Yoane 11:11.
12 E nsangu zazi zikutulonganga mpe vo lufuluku lwa ludi, ke lusansu lwa luvunu ko. Yesu wafula Lazaro vana ndose a wantu ayingi. Kana nkutu mfumu za mabundu ana bamenganga Yesu ke bafidisa diambu diandi mpaka ko. Kansi edi bavova: “Aweyi tuvanga? Kadi muntu ndioyo [Yesu], sinsu yingi kevanganga.” (Yoane 11:47) Ndonga bazola mona Lazaro wafuluka. Muna kuma kiaki, wantu ayingi bakwikila muna Yesu. Lazaro i ziku kiabasonganga vo Yesu ntumwa a Nzambi. Muna kuma kiaki, mfumu za mabundu ma Ayuda akwa ntima mia mbadi bazola vonda Yesu yo Lazaro.—Yoane. 11:53; 12:9-11.
13 Nga dia uzowa dia kwikila vo lufuluku lukala kieleka? Ve, kadi Yesu wavova vo ‘awonso bena muna ziami’ befuluka. (Yoane. 5:28) O Yave i Mvangi a mioyo miawonso. Nga diampasi mu kwikila vo olenda vangulula wantu? Ve, kadi awana bena muna nyindu a Yave befuluka. Nga olenda sungamena azolwa eto afwa? Kana una vo ezulu diazala ye ulolo wa ntetembwa, Nzambi obokelanga konso ntetembwa muna nkumbu andi. (Yesaya 40:26) Ikuma vo, o Yave wa Nzambi osungamena azolwa eto afwa yo kubavutulwisa o moyo.
14 O Yave aweyi kebadikilanga lufuluku lwa mafwa? Nkand’a Nzambi ulonganga vo ovwidi luzolo lwa fula mafwa. Yobi wayuvula: ‘O muntu ovo ofwidi, ng’ozinga diaka?’ Yobi wavova vo ovingila muna ziami yavana Nzambi kekunsungamena. Wavova kwa Yave: ‘Obokela yatambulwila: Osi’etima mun’evangu dia moko maku.’—Yobi 14:13-15.
15 Se yindudi! O Yave una ye luzolo lwa vutulwisa mafwa e moyo. Nga ke lukasakeso ko mu zaya vo Yave una ye luzolo lualu? Kansi, adieyi tuvova mu kuma kia lufuluku lwa kusentu? Aki nani befulwa? Akweyi befulukila?
‘AWONSO BENA MUNA ZIAMI’
16 O lufuluku luyikwanga muna Nkand’a Nzambi mayingi lukutulonganga mu kuma kia lufuluku lukala kuna sentu. Wantu ana bafulwa bazinga diaka ye yitu yau. Diau adimosi mpe ye lufuluku lukala kuna sentu. Kansi lwalu lusunda owete. Nze una twalongokele muna Kapu kia 3, i kani dia Nzambi dia kitula nza yawonso se paradiso. Muna kuma kiaki, wantu ke befulukila mu nza yazala ye vita, umpumbulu ye mayela ko. Bevwa elau dia zinga yakwele mvu ova ntoto mu luvuvamu ye kiese.
17 Akinani befulwa? Yesu wavova vo: ‘Awonso bena muna ziami bewa nding’andi, [Yesu] bevaika.’ (Yoane 5:28, 29) Muna Lusengomono 20:13, tutanganga mpe: “O kalunga kuyekwele mafwa makala mo; o fwa ye Nsi-a-fwa iyekwele mafwa makala mo.” O fwa ye Nsi-a-fwa, diambu dimosi kwandi diyikanga, i sia vo ziami kia wantu awonso. (Tala Nkudika.) E ziami yawonso nkatu yisala. Awonso bazikwa mo befuluka. Paulu wa ntumwa wavova vo: ‘Vekala lufuluku lu’asongi y’ana balembi songa.’ (Mavangu 24:15) Aweyi disongele ediadi?
18 Awana beyikilwanga vo “asongi” i wantu akwikizi tutanganga muna Nkand’a Nzambi ana bazinganga una Yesu kayizidi ko ova nza. Nanga oyindwidi Noa, Abarayama, Sara, Mose, Rutu, Esete ye akaka mpe. Akaka muna akwikidi awaya beyikwanga muna kapu kia 11 kia Ayibere. E selo ya Yave bezinganga mu tandu kieto beyikilwanga mpe vo asongi. Osungamena e vuvu kia lufuluku, dikutusadisa mu lembi kala ye wonga wa lufwa.—Ayibere 2:15.
19 Adieyi tuvova mu kuma ki’awana ke bazaya Yave ko yo lembi kunsadila? Wantu awaya beyikilwanga vo “alembi songa” ke bevilakanwa ko. Yau mpe befulwa yo vewa elau dia longoka ludi mu kuma kia Nzambi yo kunsadila. Muna kolo kia zunda dia mvu afwa befulwa yo vewa elau dia yikama selo ya kwikizi ova ntoto mu sadila Yave. Ntangw’a kiese ikala. Ekolo kiaki kiyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo Lumbu kia Lufundisu.#
20 Nga diadi disongele vo awonso bafwa besinga fuluka? Ve. Muna Nkand’a Nzambi, wantu akaka afwa beyikilwanga vo kuna “Bilungi” (Geena) batubwa. (Luka 12:5) Geena uyikwanga muna nsekol’eto vo Bilungi, fuku dia titi diakala kuna mbazi a mbanza Yerusaleme. Fuku dia yokelwanga e titi ye mavimbu ma wantu afwa, ana babadikilwanga vo ke bafwana zikwa ko. Ikuma vo, o tubwa kuna Bilungi (Geena) disonganga vo fwa emvimba, ke fulu kia bangikila wantu ko. Kana una vo Yesu osinga fundisa awana ben’o moyo yo mafwa, Yave i mfundisi a nsuka. (Mavangu 10:42) Awana kebadikila vo yimpumbulu yalembi viluka ke kubafula ko.
MFULUKA Y’EZULU
21 Muna Nkand’a Nzambi tutanganga mpe lufuluku lwakaka, lufuluku lwa zingu ki’ezulu se vangu ya mianda. Muna Nkand’a Nzambi, Yesu Kristu kaka oyikwanga vo wafuluka e mfuluka yayi.
22 Vava Yesu kavondwa, Yave kayambula Mwan’andi ku nsi-a-fwa ko. (Nkunga 16:10; Mavangu 13:34, 35) Nzambi wafula Yesu, kansi ke mu nitu ko. Petelo wa ntumwa wavova vo Kristu ‘wavondelwa muna nitu, kansi wavaninw’o moyo muna mwanda.’ (1 Petelo 3:18) Esivi diampwena diavangama. Yesu wavutuka diak’o zinga se muntu a kimwanda. (1 Korinto 15:3-6) O Yesu i muntu antete wafuluka e mfuluka yayi ya nkembo. (Yoane 3:13) Kansi ke yandi i wansuka ko.
23 Wau kazaya wo vo ke kolo ko ovutuka kun’ezulu, Yesu wavovesa alandi andi akwikizi vo okwenda ‘kubakubikila fulu.’ (Yoane 14:2) Yesu wayikila awana bekwenda kun’ezulu nze “finkambi-kambi.” (Luka 12:32) Akwa bena muna finkambi-kambi fiafi fia Akristu akwikizi? Muna Lusengomono 14:1, Yoane wa ntumwa wavova vo: “Mbwene o Mwan’ememe [Yesu Kristu] otelamene vana mongo a Zione, aya bena yandi, elundu ye yazi yà yo mazundu maya, bena ye nkumbu andi, ye nkumbu Es’andi isonamene vana tuse twau.”
24 Antumwa za Yesu bena mpe muna buka kia 144.000 ma Akristu befulwa yo kwenda kun’ezulu. Nkia ntangwa bayantika ofuluka? Paulu wa ntumwa wasoneka vo lufuluku lwalu luyantika muna ngiz’a Yesu. (1 Korinto 15:23) Nze una osinga longoka muna Kapu kia 9, mu ntangwa yayina tuzingilanga. Ikuma vo, e nsâdisw’a 144.000 befwanga owau, vana vau befulukanga yo tomboka kun’ezulu. (1 Korinto 15:51-55) Kansi, e ndong’ayingi bena ye vuvu kia zingila muna Paradiso ova ntoto, lufuluku lwau lukala kuna sentu.
25 Dialudi, o Yave ofwasa lufwa yakwele mvu. (Yesaya 25:8) Nanga olenda yuvula, ‘Awana befulukanga yo kwenda kun’ezulu, nkia salu bekwenda sala?’ Bekala se atinu muna Kintinu ki’ezulu. Muna kapu kilanda tulongoka oma ma kintinu kiaki.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- O lufuluku luyikwanga muna Nkand’a Nzambi vuvu kiasikila luvananga.—Yoane 11:39-44.
- O Yave una yo luzolo lwa fula mafwa.—Yobi 14:13-15.
- Awonso bena muna ziami befuluka.—Yoane 5:28, 29.
* E nsangu zakaka za lufuluku zina muna 1 Ntinu 17:17-24; 2 Ntinu 4:32-37; 13:20, 21; Matai 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Mavangu 9:36-42 ye 20:7-12.
# Muna zaya mayingi ma Lumbu kia Lufundisu ye mpila befundisilwa wantu, tala Nkudika.
Yuvu ya Longokela
1-3. Nkia mbeni okutulandanga? Ozaya elongi dia Nkand’a Nzambi aweyi dikutuvanina luvevoko?
4. (a) E ntantu kamona Yesu mu kuma kia lufwa lwa nkundi andi adieyi zikutulonganga mu mpila ina o Yave kemwenanga lufwa? (b) O Yesu nkundi anani kakala?
5, 6. (a) O Yesu adieyi kavanga vava kalwaka vana vakala e yitu ye akundi a Lazaro badilanga? (b) E ntantu kamona Yesu aweyi zikutukumikinanga?
7, 8. Ekuma wantu ke bakadila diaka ye vuvu ko muna lufwa lwa Lazaro? Kansi, o Yesu adieyi kavanga?
9, 10. (a) O Yesu aweyi kakiesesela e Nto ya nkum’andi muna lufuluku lwa Lazaro? (b) O tanga e nsangu za Nkand’a Nzambi mu kuma kia lufuluku nkia nluta ditwasanga?
11. O lufuluku lwa Lazaro aweyi lusongelanga e ludi kiasonama muna Kimpovi 9:5?
12. Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Lazaro wafuluka kieleka?
13. Ekuma tufwete kwikidila vo Yave olenda fula mafwa?
14, 15. Nze una kavova Yobi, o Yave nkia luzolo kena lwau mu kuma kia mafwa?
16. Awana befulwa mu nkia mpila nza bezingila?
17. Nkia tezo lukala lufuluku?
18. Aki nani i “asongi” befulwa? E vuvu kiaki aweyi kilenda kutusadisila?
19. Aki nani beyikilwanga vo “alembi songa”? O Yave nki’elau kekubavana?
20. Bilungi (Geena) nki? Aki nani bekwenda ko?
21, 22. (a) Nkia lufuluku lwakaka luyikwanga muna Nkand’a Nzambi? (b) Nani i muntu antete wafuluka ona wavanw’o moyo a kimwanda?
23, 24. Akinani bena muna “finkambi-kambi” fia Yesu? Akwa bena?
25. Adieyi tulongoka mu kapu kilanda?


c: text/html

text:
Mbânza Kôngo
Mbânza Kôngo vwanda mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Ntotila. Yawu ke tulama na zulu ya môngo km 300 na sudi ya nzâdi Kôngo. Ntângu yayi Mbânza Kôngo kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Nzâdi ya Ngola na mbânza ya tatu na bunene ya Ngola ya node. Basansala kele dikânda ya kisina ya Mbânza Kôngo.
Ntama tuka Mbânza Kôngo tî Wizi (Uíge) kele km 314 mpe tî Luanda (mbânza-kimfumu ya Ngola) km 481.
Yinti ya nene mîngi ke mena na kati ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya yawu kele Yinti ya Mênga. Kana muntu kuvwanda na kivudi ya yinti yayi, yawu kubasisa mênga.
Kuna Mbânza Kôngo, San Salvador, tungama yinzo Nzâmbi ya ntete ya Dibundu ya santu Katolika.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batemu ba Yehova—Betu Banani?
Tutukidi mumakanda ye zindinga nkama ye nkama, kanzi tuna kumosi mu mambu tulandanga. Kima kia ntete, tuhana lukumu kwa Yehova, Nzambi’a Bibidiya, iyandi n’Hangi wa bima bioso. Tusala ngolu m’ulanda mbandu’a Yezu Kristu ye ntwena ye kiese kiukala Bakristu. Konzu mutu ha kati kia betu kabaka tangu’andi m’ulonga batu bahika Bibidiya ye Imfumu kia Nzambi. Mudiambu tutanga imbangi mpi tohoyilanga mambu ma Yehova Nzambi ye Imfumu kiandi, ihau tuzayakeneni boso Batemu ba Yehova.
Zikisa Internet wetu. Tanga Bibidiya mu Internet. Tanga keti banani ntwena ye nki tukwikilanga.


text:
Mutindu Nge Lenda Tanina Mabanza ya Mbote
‘Kana muntu fwete zinga bamvula mingi, bika yandi vanda na kiese na bamvula yina yonso.’—LO. 11:8.
1. Inki balusakumunu Yehowa ke pesaka ya lenda sala nde beto vanda na kiese?
YEHOWA ke zolaka nde beto vanda na kiese mpi yandi ke pesaka beto balusakumunu mingi yina fwete pesa beto kiese. Nkutu, yandi me pesaka beto luzingu. Yo yina, beto lenda sadila luzingu na beto sambu na kukumisa yandi, sambu yandi me bendaka beto na lusambu ya kieleka. (Nk. 144:15; Yoa. 6:44) Yehowa ke monisaka nde yandi ke zolaka beto mpi ke sadisaka beto na kukanga ntima na kisalu na yandi. (Yer. 31:3; 2 Bak. 4:16) Beto ke zinga na paladisu ya kimpeve, kisika beto ke bakaka madia mingi ya kimpeve mpi beto kele na kati ya kimvuka ya bampangi yina ke zolanaka. Katula yo, beto kele ti kivuvu ya kitoko sambu na bilumbu ke kwisa.
2. Inki diambu bansadi ya nkaka ya Nzambi ke nwana ti yo?
2 Ata beto kele ti bikuma ya kuvanda na kiese, bansadi ya nkaka ya Nzambi ke nwana ti mabanza ya mbi yina bo ke vandaka ti yo sambu na bo mosi. Bo lenda yindula nde yo vanda bo mosi to kisalu yina bo ke sadilaka Yehowa, kele na mbalu mingi ve na meso na yandi. Sambu na bampangi yina kele kaka ti mabanza ya mbi, ngindu ya kuzinga na kiese “bamvula mingi” lenda monana bonso ndosi. Sambu na bo, luzingu kele bonso bilumbu ya mudidi kibeni.—Lo. 11:8.
3. Inki lenda sala nde muntu kukuma ti mabanza ya mbi?
3 Sambu na bampangi ya mutindu yina, yo lenda vanda nde kulemba nitu, maladi to kinunu me salaka nde bo kuma ti mabanza ya mbi. (Nk. 71:9; Bing. 13:12; Lo. 7:7) Diaka, Bakristu yonso fwete ndima nde ntima kele luvunu mpi yo lenda bedisa beto ata Nzambi ke sepelaka na beto. (Yer. 17:9; 1 Yoa. 3:20) Diabulu ke kusilaka bansadi ya Nzambi mambu. Mpi bantu yina kele ti mabanza ya Satana lenda sosa kubebisa beto na dibanza yina Elifazi, muntu ya kukonda kwikama monisaka—beto kele mfunu ve na meso ya Nzambi. Mabanza yina vandaka luvunu na bilumbu ya Yobi mpi yo kele mutindu mosi bubu yai.—Yobi 4:18, 19.
4. Inki beto ta tadila na disolo yai?
4 Yehowa ke monisa pwelele na Masonuku nde yandi ta vanda ti bantu yina ke tambula na ‘muwanda ya mudidi ya ngolo.’ (Nk. 23:4) Mutindu mosi yina yandi ke vandaka ti beto kele na nzila ya Ndinga na yandi. Biblia kele na ‘ngolo yina me katukaka na Nzambi sambu na kubwisa bima yina me kangamaka ngolo,’ mu mbandu mabanza ya mbi. (2 Bak. 10:4, 5) Bika beto tadila ntangu yai mutindu beto lenda sadila Biblia sambu na kukuma ti mabanza ya mbote mpi kutanina yo. Yo lenda sadisa nge mpi kupesa nge mabaku ya kusadisa bankaka.
SADILA BIBLIA SAMBU NA KUKUMA TI MABANZA YA MBOTE
5. Inki mutindu beto lenda kudimeka sambu na kukuma ti mabanza ya mbote?
5 Ntumwa Polo tubilaka mambu yina lenda sadisa beto na kukuma ti mabanza ya mbote. Yandi siamisaka bampangi ya dibundu ya Korinto nde: “Beno landa na kudimeka sambu na kuzaba kana beno kele na lukwikilu.” (2 Bak. 13:5) “Lukwikilu” ke tadila mambu yonso yina Bakristu ke kwikilaka ya kele na Biblia. Kana bangogo mpi bisalu na beto ke wakana ti balukwikilu yina, beto ta nunga kumeka yina mpi ta monisa nde beto kele “na lukwikilu.” Beto fwete fwanisa mpi luzingu na beto ti malongi yonso ya Bukristu. Beto fwete pona ve malongi yina beto fwete landa.—Yak. 2:10, 11.
6. Sambu na nki beto fwete kudimeka sambu na kuzaba ‘kana beto kele na lukwikilu’? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.)
6 Nge lenda vanda ti baketi-keti sambu na kudimeka, mingi-mingi kana nge ke yindula nde nge ta nunga ve. Kansi, mutindu Yehowa ke tadilaka beto kele mfunu mingi kuluta mutindu beto ke kuditadilaka, mpi mabanza na yandi me luta ya beto. (Yez. 55:8, 9) Yandi ke fimpaka bansambidi na yandi sambu na kumona bikalulu na bo ya mbote mpi kusadisa bo, kansi ve sambu na kubedisa bo. Kana nge ke sadila Ndinga ya Nzambi sambu na kudimeka sambu na kuzaba “kana [nge] kele na lukwikilu,” nge ta yantika kuditadila mutindu Nzambi ke tadilaka nge. Yo lenda sadisa nge na kukatula dibanza yina ke monisa nde nge kele mfunu ve na meso ya Nzambi mpi kuyingisa yo ti kivuvu yai ya me katuka na Biblia: Nge kele na mbalu mingi na meso ya Yehowa. Yo lenda vanda bonso kukangula rido sambu nsemo kukota na kati ya nzo yina kele mudidi.
7. Inki mambote beto lenda baka na bambandu ya bansadi ya kwikama yina Biblia ke tubila?
7 Mutindu ya mbote yina beto lenda kudimeka kele ya kuyindulula na mbandu ya bansadi ya kwikama yina Biblia ke tubila. Fwanisa mambu yina bo kutanaka na yo ti yina nge ke kutana ti yo, mpi yindula mutindu nge lendaka kusala kana nge vandaka na kisika na bo. Beto tadila bambandu tatu yina ke monisa mutindu nge lenda sadila Biblia sambu na kuzaba kana nge kele “na lukwikilu,” mpi ke kuditadila ti mabanza ya mbote.
MUFWIDI YA NSUKAMI
8, 9. (a) Tubila luzingu ya mufwidi ya nsukami. (b) Ziku, inki mambu mufwidi vandaka kuyindula?
8 Na tempelo na Yeruzalemi, Yezu monaka mufwidi mosi ya nsukami. Mbandu ya nkento yina lenda sadisa beto na kutanina mabanza ya mbote ata beto kele ti makuki mingi ve. (Tanga Luka 21:1-4.) Beto tadila ntete luzingu ya mufwidi yina. Yandi vandaka na mpasi sambu na lufwa ya bakala na yandi, mpi bamfumu ya mabundu vandaka ‘kudia banzo ya mifwidi ya bankento’ na kisika ya kusadisa bo. (Luka 20:47) Yandi vandaka kibeni nsukami na mpila nde yandi pesaka makabu ya mbongo yina fwananaka ti lufutu yina nsadi-bilanga vandaka kubaka na nima ya kusala na nsungi ya mwa minuta.
9 Meka kumona na mabanza mutindu mufwidi ke kudiwa ntangu yandi ke kota na kibansala ya tempelo ti mwa mbongo na yandi ya bibende zole. Keti yandi ke yindula mutindu mbongo na yandi kele fioti na kutadila yina yandi lendaka kupesa kana bakala na yandi vandaka na luzingu? Keti yandi ke wa nsoni ntangu yandi ke mona mutindu bantu yina kele na ntwala na yandi ke tula makabu mingi, mpi yandi ke kudiyula kana dikabu na yandi kele kibeni na mbalu? Ata yandi yindulaka mutindu yina, yandi salaka mambu yina yandi lendaka kusala sambu na lusambu ya kieleka.
10 Yezu monisaka nde mufwidi mpi dikabu na yandi vandaka na mbalu mingi na meso ya Yehowa. Yandi tubaka nde mufwidi ‘tulaka mingi kuluta bamvwama yonso.’ Bo vukisaka dikabu na yandi ti makabu ya bantu ya nkaka, kansi Yezu sikisaka yandi. Bantu yina vandaka ti mukumba ya kutala mbongo lendaka ve ata fioti kubakisa nde bibende yina zole ya fioti mpi muntu yina pesaka yo vandaka na mbalu mingi na meso ya Yehowa. Nkutu, diambu ya mfunu kele mutindu Nzambi vandaka kutadila diambu yina kansi ve mutindu bantu ya nkaka vandaka kuyindula to ata nkutu mutindu mufwidi vandaka kuditadila. Keti nge lenda sadila disolo yai sambu na kudimeka sambu na kuzaba kana nge kele na lukwikilu?
11. Inki dilongi nge lenda baka na disolo ya mufwidi?
11 Makuki yina nge kele ti yo lenda vanda ti bupusi na dikabu yina nge lenda pesa Yehowa. Kinunu mpi maladi lenda kanga bampangi ya kaka nzila ya kusala mingi na kisalu ya kusamuna nsangu ya mbote. Keti bo fwete yindula nde kisalu na bo kele ve na mbalu? Ata nge kele leke to ti mavimpi ya mbote, nge lenda yindula nde bikesa na nge kele fioti kibeni na kutadila bangunga mingi yina bansadi ya nkaka ya Nzambi ke lutisaka konso mvula na kusambila yandi. Ata mpidina, disolo ya mufwidi ya nsukami ke pesa beto dilongi nde Yehowa ke monaka mpi ke bakaka na mbalu mambu yonso yina beto ke salaka sambu na yandi, mingi-mingi ntangu beto ke sala yo na bansungi ya mpasi. Yindula mambu yina nge salaka sambu na lusambu ya Yehowa na bamvula yina me luta. Keti nge salaka bibansa ya mingi sambu na kusala ata ngunga mosi na kisalu na yandi? Kana mpidina, nge lenda ndima nde yandi bakaka na mbalu kisalu yina nge salaka na ngunga yina mosi. Bonso mufwidi yina ya nsukami, kana nge ke sala mambu yonso yina nge lenda sala na kisalu ya Yehowa, nge kele ti bikuma ya mbote ya kundima nde nge kele “na lukwikilu.”
‘BAKA LUZINGU NA MONO’
12-14. (a) Inki mutindu Eliya kumaka ti mabanza ya mbi? (b) Sambu na nki Eliya kudiwaka mutindu yina?
12 Profete Eliya vandaka ya kwikama na Yehowa mpi yandi vandaka ti lukwikilu ya ngolo. Kansi kilumbu mosi, yandi kudiyangisaka mingi kibeni mpi lombaka Yehowa na kufwa yandi. Yandi tubaka nde: ‘Yo me lunga! Ntangu yai, O Yehowa, baka luzingu na mono.’ (1 Bant. 19:4) Bampangi yina me kutanaka ntete ve ti diambu ya mutindu yai, lenda tuba nde kisambu ya Eliya vandaka disolo mosi ya buzoba. (Yobi 6:3) Kansi, Eliya kudiyangisaka mingi kibeni. Simba nde, na kisika ya kupesa Eliya ndola na mutindu yandi lombaka lufwa, Yehowa sadisaka yandi.
13 Sambu na nki Eliya kudiwa mutindu yina? Ntangu fioti na ntwala, yandi salaka kimangu mosi na Izraele yina monisaka nde Yehowa kele Nzambi ya kieleka mpi yo salaka nde bantu ya Izraele kufwa baprofete ya Baale 450. (1 Bant. 18:37-40) Mbala ya nkaka Eliya kwikilaka nde, ntangu yai bansadi ya Nzambi ta vutukila lusambu ya kieleka, kansi yo salamaka ve mpidina. Yezabele, Ntotila-nkento ya mbi tindilaka Eliya nsangu nde yandi ta fwa yandi. Sambu yandi waka boma, Eliya tinaka na sudi na simu ya Yuda sambu na kukwenda na ntoto ya zelo na zelo.—1 Bant. 19:2-4.
14 Sambu yandi vandaka yandi mosi, Eliya yantikaka kuyindula nde kisalu na yandi ya kiprofete vandaka na mbalu ve. Yandi zabisaka Yehowa nde: ‘Mono kele ve mbote kuluta ba-nkaka na mono.’ Yandi kudimonaka mfunu ve kaka bonso mfututu mpi mikwa ya ba-nkaka na yandi yina me fwaka. Nkutu, na mabanza na yandi, Eliya monaka nde yandi nungaka ve mpi vandaka ve na mbalu na meso ya Yehowa to ya konso muntu yina.
15. Inki mutindu Nzambi monisaka Eliya nde yandi vandaka kaka na mbalu na meso na yandi?
15 Nkwa-Ngolo Yonso vandaka kutadila Eliya mutindu ya nkaka. Eliya vandaka kaka na mbalu na meso ya Nzambi mpi Yehowa salaka mambu yina ndimisaka Elia nde yo vandaka mpidina. Nzambi tindaka wanzio mosi sambu na kusiamisa Eliya. Yehowa pesaka yandi mpi madia ti masa yina sadisaka yandi na nzietelo na yandi ya bilumbu 40 na sudi ya ngumba ya Orebi. Diaka, Nzambi sungikaka dibanza ya mbi yina Eliya vandaka ti yo nde ata muntu mosi ve ya Izraele bikalaka ya kwikama na Yehowa. Diambu ya mfunu kele nde, Nzambi pesaka Eliya mukumba ya mpa mpi yandi ndimaka yo. Yehowa sadisaka yandi mpi Eliya vutukilaka kisalu na yandi ya kiprofete ti kikesa ya mingi.—1 Bant. 19:5-8, 15-19.
16. Tanga mwa mitindu yina Nzambi me sadisaka nge.
16 Disolo ya Eliya lenda sadisa nge na kuditadila kana nge kele na lukwikilu mpi yo lenda pusa nge na kukuma ti mabanza ya mbote. Ya ntete, yindula mutindu Yehowa me sadisaka nge. Mbala ya nkaka, nsadi mosi ya Nzambi mu mbandu nkuluntu to mpangi-Mukristu mosi ya kuyela me sadisaka nge na diambu mosi buna ntangu nge vandaka na mfunu ya lusadisu. (Bag. 6:2) Keti nge ke bakaka madia ya kimpeve na nzila ya Biblia, mikanda na beto ya Bukristu mpi na balukutakanu ya dibundu? Na mbala ya nima yina nge ta baka mambote na mosi ya banzila yai, kuvila ve Nto ya kieleka ya lusadisu yina mpi samba Nzambi sambu na kupesa yandi mersi.—Nk. 121:1, 2.
17. Inki diambu Yehowa ke bakaka na mbalu na bansadi na yandi?
17 Ya zole, kuvila ve nde mabanza ya mbi lenda kusa nge. Diambu ya mfunu kele mutindu Nzambi ke tadilaka beto. (Tanga Baroma 14:4.) Yehowa ke bakaka kwikama mpi kudipesa na beto na mbalu, mpi yandi ke tadilaka beto ve na kutadila mambu yina beto ke salaka. Mpi yo lenda vanda nde, kaka bonso Eliya, nge me salaka mambu mingi sambu na Yehowa kansi nge mosi ke zabaka yo ve. Mbala ya nkaka, mbandu na nge ya mbote me sadisaka bampangi ya nkaka ya dibundu to bantu ya nkaka na teritware me ndimaka kieleka sambu na bikesa na nge.
18. Mikumba yina Yehowa ke pesaka nge ke monisa inki?
18 Ya nsuka, tadila mikumba yonso yina Yehowa me pesaka nge bonso nzikisa ya ke monisa nde yandi kele ti nge. (Yer. 20:11) Bonso Eliya, nge lenda lemba nitu sambu kisalu na nge ke monana bonso nde yo ke buta ve mbuma to sambu nge ke lungisa ve balukanu na nge ya nkaka ya kimpeve. Ata mpidina, nge kele ti dibaku ya nene yina konso muntu na kati na beto lenda vanda ti yo—kulonga nsangu ya mbote mpi kunata zina ya Nzambi. Bikala ya kwikama. Mpidina, bangogo yai ya kingana ya Yezu lenda tubama mpi sambu na nge: ‘Kwisa kusepela ti mfumu na nge.’—Mat. 25:23.
‘KISAMBU YA MUNTU YINA KELE NA MPASI’
19. Inki diambu nsoniki ya Nkunga 102 kutanaka ti yo?
19 Nsoniki ya Nkunga 102 vidisaka kivuvu. Yandi vandaka ‘kumona mpasi,’ kuniokwama na nitu, na mabanza mpi yandi vandaka ve ti ngolo ya kukanga ntima na bampasi na yandi. (Nk. 102:1) Bangogo na yandi ke monisa nde yandi vandaka kuniokwama mingi mpi yandi kumaka kudiwa bonso nde yandi kele yandi mosi mpi kondaka muntu ya kusadisa yandi. (Nk. 102:4, 5, 7, 12) Yandi yindulaka nde Yehowa vandaka na mfunu ya kutula yandi na lweka.—Nk. 102:11.
20. Inki mutindu kisambu lenda sadisa muntu yina ke nwana sambu na kununga mabanza ya mbi?
20 Kansi, muyimbi-bankunga landaka kukumisa Yehowa. (Tanga Nkunga 102:20-22.) Mutindu Nkunga 102 ke monisa yo, ata bantu yina kele na lukwikilu lenda kutana ti bampasi mpi kukuka ve kutula dikebi na diambu ya nkaka. Muyimbi-bankunga kudiwaka ‘bonso ndeke yina kele yo mosi na ludi,’ bonso nde bampasi na yandi kumaka banduku na yandi. (Nk. 102:8) Kana nge ke kudiwa mpidina, kangudila Yehowa ntima na nge mutindu muyimbi-bankunga salaka. Bisambu ya muntu yina kele na mpasi, lenda sadisa nge na kununga mabanza ya mbi. Yehowa ke sila nde, ‘yandi ta tula dikebi na kisambu ya bantu yina kele maboko mpamba, yandi ta vweza ve kisambu na bo.’ (Nk. 102:18) Tula ntima na lusilu yina.
21. Inki mutindu muntu yina ke nwana ti mabanza ya mbi lenda kuma ti mabanza ya mbote?
21 Nkunga 102 ke monisa mpi mutindu nge lenda kuma ti mabanza ya mbote. Muyimbi-bankunga kumaka ti mabanza ya mbote ntangu yandi tulaka dikebi na yandi na bangwisana na yandi ti Yehowa. (Nk. 102:13, 28) Yandi bakaka kikesa na mutindu yandi zabaka nde Yehowa ta vanda ntangu yonso ti bansadi na yandi sambu na kusadisa bo na bampasi na bo. Yo yina, kana bantangu ya nkaka bangindu ya mbi ke kanga nge nzila na kudipesa mingi na kisalu ya Nzambi, samba sambu na yo. Samba Nzambi kaka ve sambu na kuzwa ndembikilu na bampasi na nge kansi mpi ‘sambu bo zabisa zina ya Yehowa.’—Nk. 102:21, 22.
22. Inki mutindu konso muntu na kati na beto lenda sepedisa Yehowa?
22 Ya kieleka, beto lenda sadila Biblia sambu na kudimeka sambu na kuzaba kana beto kele na lukwikilu mpi kele na mbalu na meso ya Yehowa. Na kutuba masonga, beto kele ve ti makuki ya kukatula mabanza yonso ya mbi to mambu yina ke lembisaka nitu na nsi-ntoto yai. Ata mpidina, konso muntu na kati na beto lenda sepedisa Yehowa mpi kubaka luguluku kana beto ke kanga ntima na kwikama yonso na kisalu ya Yehowa.—Mat. 24:13.


text:
Repubilika ya Kôngo
Repubilika ya Kôngo to Kôngo-Balazavile kele yinsi na Afrika ya Kati. Bayinsi na pene-pene na yawu kele: Ngabu, Repubilika ya Afelika ya Kati, Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi mpe Kabinda (kizûnga ya Ngola).
Contents
Kinkulu[soba | edit source]
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka babôngô. Na manima babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene: Kongo ya Ntotila, Luangu mpe yinsi ya ntotila ya bateke.
Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya Mputu vwandaka na nsuka ya bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na maswa na yinwa ya Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na bumpika na bakoloni ya bawu na Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.
Na 1875 Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná mukoko ya Teke, yina pesilaka Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.
Politiki[soba | edit source]
Repubilika ya Kongo vuandaka na kupona ya badepute ya kimvuka ya leta na 24.7.2007.
Bantwadisi ya yinsi[soba | edit source]
- Fulbert Yulu (1960-1963)
- Alphonse Masamba-Deba (1963-1968)
- Marien Nguabi (1968-1977)
- Joachim Yhombi-Opango (1977-1979)
- Deni Sasu-Ngeso (1979-1991)
- Andre Milongo (1991-1992)
- Pascal Lisuba (1992-1997)
- Deni Sasu-Ngeso (1997-)
Bântu[soba | edit source]
70% ya bântu ke vwanda na ndâmbu ya sudi ya yinsi: simu ya mubu, simu ya Nzâdi Kôngo, na pene-pene ya nzila ya lukalu (CFCO).
Bandînga[soba | edit source]
Tala bandînga ya Repubilika ya Kôngo.
Lukwikilu[soba | edit source]
Malongi ya yinsi[soba | edit source]
Bambanza[soba | edit source]
- Balazavile
- Ndindi (Pointe-Noire)
- Lubomo (Dolisie)
- Nkayi (Jacob)
Bizûnga[soba | edit source]
Repubilika ya Kôngo kele na bizûnga kûmi na zôle.
Culture[soba | edit source]
Muziki[soba | edit source]
Suku (kifalanse: soukous) kele mutîndu ya muziki yina Kôngo me pesila yinza.
Bimvuka ná bântu ya muziki ya lukumu ya Kôngo kele Bantous de la Capital ná Jahwise.


text:
KAPU YA KUMI NA IYA
Mambu Yina Nge Lenda Sala Sambu na Kuvanda ti Luzingu ya Dibuta ya Kyese
Yo kelombaka nki sambu na kuvanda bakala ya mbote?
Inki mutindu nkento lenda lungisa mukumba na yandi na mutindu ya mbote?
Yo kelombaka nki sambu na kuvanda kibuti ya mbote?
Inki mambu bana lenda sala sambu luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese?
YEHOWA NZAMBI kezolaka nde dibuta na nge kuvanda na kyese. Ndinga na yandi, Biblia, kepesaka lutwadisu sambu na konso muntu ya dibuta, mpi yo ketendulaka mukumba yina Nzambi kezolaka nde konso muntu kulungisa. Kana konso muntu ya dibuta kelungisa mukumba na yandi na kuwakana ti bandongisila ya Nzambi, mambu ketambulaka mbote kibeni. Yezu kutubaka nde: “Kiese na bantu yina ke waka nsangu ya Nzambi ti ke landaka yo!”—Luka 11:28.
2 Sambu dibuta kuvanda na kyese, beto fwete ndima nde yo mekatukaka na Yehowa, muntu yina Yezu kubingaka nde “Tata na beto.” (Matayo 6:9) Tata na beto ya zulu muntu kesalaka nde mabuta yonso yina kele awa na ntoto kuvanda mpi yandi mezaba mpenza mambu yina kesalaka nde mabuta kuvanda na kyese. (Efezo 3:14, 15) Inki Biblia kelongaka na yina metala mukumba ya konso muntu na kati ya dibuta?
DIBUTA MEKATUKAKA NA NZAMBI
3 Yehowa kugangaka bantu ya ntete, Adami mpi Eva, mpi yandi vukisaka bo bonso nkento ti bakala. Yandi tulaka bo na paladisu ya kitoko na ntoto, masamba ya Edeni, mpi yandi songaka bo na kubuta bana. Yehowa kutubaka nde: “Beno buta bana mingi, mpidina bana na beno ta zingaka na bisika yonso na nsi-ntoto.” (Kuyantika 1:26-28; 2:18, 21-24) Yo kele ve kaka disolo ya luvunu, sambu Yezu kumonisaka nde mambu yina mukanda ya Kuyantika ketuba na yina metala luyantiku ya luzingu ya dibuta kele ya masonga. (Matayo 19:4, 5) Ata beto kekutana ti mambu mingi ya mpasi, mpi ata bubu yai luzingu kele ve mutindu Nzambi kukanaka nde yo vanda, bika beto tala sambu na nki beto ketuba nde mabuta lenda vanda na kyese.
4 Kana konso muntu na dibuta kelanda mbandu ya Nzambi mpi kemonisa zola, yandi lenda sala na mpila nde luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese. (Efezo 5:1, 2) Kansi, inki mutindu beto lenda landa mbandu ya Nzambi, sambu beto lenda nkutu kumona yandi ve? Beto lenda zaba mutindu Yehowa kesalaka mambu sambu yandi tindaka Mwana na yandi ya ntete na ntoto. (Yoane 1:14, 18) Ntangu yandi vandaka na ntoto, Mwana yai, Yezu Kristu, kulandaka mbandu ya Tata na yandi ya zulu mbote-mbote mpenza na mpila nde kumona mpi kuwidikila Yezu vandaka kaka bonso kuvanda ti Yehowa mpi kuwidikila Yandi. (Yoane 14:9) Yo yina, kana beto longuka zola yina Yezu kumonisaka mpi kana beto landa mbandu na yandi, konso muntu na kati na beto lenda pesa lusadisu sambu luzingu ya dibuta kuvanda ya kyese kibeni.
MBANDU SAMBU NA BABAKALA
5 Biblia ketuba nde babakala fwete sadila bankento na bo mambu mutindu Yezu kesadilaka balongoki na yandi. Tadila lutwadisu yai ya Biblia: “Beno babakala, beno zola bankento na beno mutindu Kristo zolaka dibundu ntangu yandi fwaka sambu na yo…Mutindu mosi, babakala mpi fweti zola bankento na bo, mutindu bo ke zolaka nitu na bo mosi. Bakala yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi. Sambu ata muntu mosi ve ke yinaka nitu na yandi mosi. Kansi bantu yonso ke pesaka nitu na bo madia, bo ke kebaka yo mutindu Kristo ke salaka sambu na dibundu.”—Beto bantu metengimisa bisono; Efezo 5:23, 25-29.
6 Zola ya Yezu sambu na dibundu ya balongoki na yandi kepesa babakala mbandu ya kukuka. Yezu “vandaka kuzola bo tii na kilumbu ya nsuka,” yandi tambikaka luzingu na yandi sambu na bo, ata bo vandaka bantu ya kukonda kukuka. (Yoane 13:1; 15:13) Mutindu mosi, bo kelongisila babakala nde: “Beno [landa na kuzola, NW ] bankento na beno, beno wila bo makasi ve.” (Kolosai 3:19) Inki tasadisa bakala na kusadila bandongisila ya mutindu yai, mingimingi kana bantangu yankaka nkento na yandi kesala ve mambu na mayele? Yandi fwete yibuka bifu na yandi mosi mpi mambu yina yandi fwete sala sambu Nzambi kulolula yandi. Yandi fwete sala inki? Yandi fwete lolula bantu yina kesala yandi mbi, ti nkento na yandi mpi. Ya kyeleka, nkento mpi fwete sala mutindu mosi. (Matayo 6:12, 14, 15) Keti nge mebakisa sambu na nki bantu yankaka kutubaka nde makwela ya mbote kele kimvuka ya bantu zole yina kelolulaka na luzolo yonso?
7 Babakala mpi fwete vila ve nde konso ntangu Yezu vandaka kumonisa dikebi ya ngolo sambu na balongoki na yandi. Yandi vandaka kutadila bandilu na bo mpi bampusa na bo ya kinsuni. Mu mbandu ntangu bo lembaka, yandi tubaka nde: “Beto kwendeno kuvanda kisika mosi beto na beto, sambu beno kwenda kupema fioti.” (Marko 6:30-32) Yo kelomba mpi kutudila bankento dikebi ya ngolo. Biblia ketubaka nde bo kele “ngolo mingi ve,” yo yina yo kesongaka babakala na ‘kuzitisa bo.’ Sambu na inki? Sambu babakala ti bankento tabaka “makabu ya moyo.” (1 Piere 3:7) Babakala fwete yibuka nde kima ya kesalaka nde muntu kuvanda mfunu na meso ya Nzambi kele kwikama, kansi yo kele ve sambu yandi kele bakala to nkento.—Nkunga 101:6.
8 Biblia ketubaka nde bakala “yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi.” Yo ke mpidina sambu mutindu Yezu kutubaka, bakala ti nkento na yandi “kele diaka bantu zole ve kansi kaka muntu mosi mpamba.” (Beto bantu metengimisa bisono; Matayo 19:6.) Bo fwete vukisa nitu kaka bo zole mpamba. (Bingana 5:15-21; Baebreo 13:4) Bo lenda sala mutindu yai kana konso muntu kemonisa dikebi ya kukonda bwimi sambu na bampusa ya nkwelani na yandi. (1 Korinto 7:3-5) Ngibusa yai kele mfunu mingi mpenza: “Ata muntu mosi ve ke yinaka nitu na yandi mosi. Kansi bantu yonso ke pesaka nitu na bo madia, bo ke kebaka yo.” (Beto bantu metengimisa bisono.) Babakala fwete zola bankento na bo mutindu bo kekudizolaka, bo fwete vila ve nde bo tafuta rapore na mfumu na bo, Yezu Kristu.—Efezo 5:29; 1 Korinto 11:3.
9 Ntumwa Polo kutubilaka ‘zola ya mudindu yina Kristu Yezu kevandaka na yo.’ (Filipi 1:8, NW ) Zola ya mudindu ya Yezu kuvandaka kikalulu mosi yina vandaka kupesa kikesa, yo bendaka nkutu bankento yina kukumaka balongoki na yandi. (Yoane 20:1, 11-13, 16) Mpi bankento kezolaka mpenza nde babakala na bo kumonisila bo zola ya mudindu.
MBANDU SAMBU NA BANKENTO
10 Dibuta kele kimvuka, mpi sambu yo tambula mbote, yo fwete vanda ti mfumu. Ata Yezu kele ti Muntu yina yandi kelemfukilaka bonso Mfumu. “Nzambi kele mfumu ya Kristo,” kaka mutindu “bakala kele mfumu ya nkento.” (1 Korinto 11:3) Bulemfu ya Yezu na kimfumu ya Nzambi kele mbandu ya mbote, sambu konso muntu na kati na beto kele ti mfumu yina yandi fwete lemfukila.
11 Babakala ya kukonda kukuka kesalaka bifu mpi mbala mingi bo kevandaka ve bamfumu ya dibuta ya mbote. Ebuna nkento fwete sala inki? Yandi fwete mona ve mpamba mambu yina bakala na yandi kesala to kusosa kubotula kimfumu na yandi. Nkento fwete yibuka nde na meso ya Nzambi, kikalulu ya pima mpi ya kukonda lulendo kele mfunu mingi. (1 Piere 3:4) Kana yandi kemonisa kikalulu ya mutindu yai, yandi tamona nde yo kele mpasi ve na kumonisa bulemfu yina Nzambi kendimaka, ata na ntwala ya mambu ya mpasi. Dyaka, Biblia ketuba nde: “Nkento fweti zitisa bakala na yandi.” (Efezo 5:33) Inki yandi lenda sala kana bakala kendima ve Kristu bonso Mfumu na yandi? Biblia kesyamisa bankento nde: “Beno fweti lemfuka na babakala na beno, sambu kana babakala na beno ya nkaka ke ndimaka ve nsangu ya Nzambi, bo ta baka lukwikilu sambu na bikalulu na beno ya mbote. Mfunu ta vanda diaka ve beno na kutubila bo diaka ata kima mosi, sambu bo ta mona nde bikalulu na beno kele ya kinzambi ti ya luzitu.”—Beto bantu metengimisa bisono; 1 Piere 3:1, 2.
12 Ata bakala na yandi kele Mukristu to ve, nkento kekondaka ve luzitu na bakala na yandi kana yandi pesa na mayele yonso dibanza yina meswaswana ti yina ya bakala na yandi. Dibanza na yandi lenda vanda ya mbote, mpi dibuta ya mvimba lenda baka mambote kana bakala kuwila yandi. Ata Abrahami kundimaka ve ntangu nkento na yandi, Sara, kumonisaka mambu ya bo fwete sala sambu na kuyidika dyambu mosi ya mpasi yina vandaka na dibuta na bo, Nzambi kuzabisaka yandi nde: “Sala konso mambu ya Sara ke songa nge.” (Kuyantika 21:9-12) Ya kyeleka, kana bakala mebaka desizio ya nsuka yina kefwa ve nsiku ya Nzambi, nkento na yandi fwete ndima desizio yina.—Bisalu 5:29; Efezo 5:24.
13 Nkento lenda sala mambu mingi sambu na dibuta na ntangu yandi kelungisa mukumba na yandi. Mu mbandu, Biblia kesonga bankento yina mekwelaka nde: “Bo kuzola babakala na bo ti bana na bo, bo kudiyala, bo kuvanda na ntima ya mpembe, bo kusala bisalu ya mbote na banzo na bo, bo kuvanda bankento ya mbote yina ke lemfukaka na babakala na bo.” (Tito 2:4, 5) Dibuta na yandi ya mvimba tazola mpi tazitisa nkento mpi mama yina kesala mutindu yai. (Bingana 31:10, 28) Kansi, sambu makwela kele kimvuka ya bantu ya kukonda kukuka, mambu ya kuluta mpasi lenda nata na kukabwana to na kufwa makwela. Biblia kepesaka nzila nde bantu kukabwana kana mambu yankaka kusalama. Ata mpidina, kukabwana kele ve dyambu mosi ya nsaka, sambu Biblia kelongisila nde: “Nkento ya makwela lenda bikisa bakala na yandi ve…. Bakala mpi lenda fwa dibala na yandi ti nkento na yandi ve.” (1 Korinto 7:10, 11) Masonuku kepesa nzila na kufwa makwela kaka kana nkwelani mosi mesala pite.—Matayo 19:9.
MBANDU YA KUKUKA SAMBU NA BIBUTI
14 Yezu kubikilaka bibuti mbandu ya kukuka na mutindu yandi vandaka kuzinga ti bana. Ntangu bantu yankaka kumekaka kubuyisa nde bo nata bana ya fyoti na Yezu, yandi tubaka nde: “Beno bikisa bana bo kwisa awa na mono. Beno kanga bo nzila ve.” Biblia ketuba nde ntangu yandi “[bakaka] bana na maboko na yandi imene, yandi tulaka bo maboko, ebuna yandi sakumunaka bo mosi-mosi.” (Marko 10:13-16) Sambu Yezu kulutisaka ntangu ti bana ya fyoti, keti yo kelomba ve nde nge sala mutindu mosi sambu na bana na nge ya babakala ti ya bankento? Bo kele ve ti mfunu kaka ya mwa ndambu fyoti ya ntangu na nge, kansi ya ntangu mingi. Nge fwete baka ntangu ya kulonga bo, sambu Yehowa kelomba bibuti na kusala mutindu yina.—Kulonga 6:4-9.
15 Mutindu inza yai kekuma mbi kuluta, bana kele ti mfunu ya bibuti yina fwete tanina bo na bantu yina kesosa kusala bo mbi, mu mbandu bantu yina kekusaka bana sambu na kusala ti bo mansoni. Tadila mutindu Yezu kutaninaka balongoki na yandi, yina yandi vandaka kubinga na zola yonso nde “bana na mono.” Ntangu bo kangaka yandi mpi ntangu fyoti na ntwala nde bo fwa yandi, Yezu kuyidikaka mambu na mpila nde balongoki na yandi kuzwa mpila ya kutina. (Yoane 13:33; 18:7-9) Bonso kibuti, nge fwete kangula meso na mambu yina Dyabulu kemekaka kusala sambu na kubebisa bana na nge ya fyoti. Nge fwete kebisa bo na ntwala.* (1 Piere 5:8) Yandi menwanisaka ntete ve lutaninu na bo ya kinsuni, ya kimpeve mpi ya bikalulu na mutindu yandi kesalaka yo bubu yai.
16 Na mpimpa yina kuyitaka lufwa ya Yezu, balongoki na yandi kuswanaka sambu na kuzaba nani kuvandaka muntu ya kuluta nene na kati na bo. Na kisika ya kuwila bo makasi, na zola yonso Yezu landaka na kulonga bo na bangogo mpi na mbandu. (Luka 22:24-27; Yoane 13:3-8) Kana nge kele kibuti, keti nge kemona mutindu nge lenda landa mbandu ya Yezu na mutindu nge kesungikaka bana na nge? Ya kyeleka, bo kele ti mfunu ya disipline, kansi yo fwete vanda “na kiteso yina mefwana” (NW ) mpi nge fwete pesa yo ve na makasi. Nge fwete tuba ve kukonda kuyindula mpi mambu yina “kelwadisaka bantu ya nkaka bonso mbele.” (Yeremia 30:11; Bingana 12:18) Nge fwete pesa disipline na mpila nde na nima mwana na nge kumona nde yo vandaka mpenza mfunu.—Efezo 6:4; Baebreo 12:9-11.
MBANDU SAMBU NA BANA
17 Keti bana lenda longuka na Yezu? Ee! Na mbandu na yandi, Yezu kumonisaka mutindu bana fwete lemfukila bibuti na bo. Yandi tubaka nde: “Mono ke tubaka kaka mambu yina ya Tata longaka mono.” Yandi yikaka nde: “Ntangu yonso mono ke salaka mambu yina ke pesaka yandi kiese.” (Yoane 8:28, 29) Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, mpi Biblia kesonga bana na kulemfukila bibuti na bo. (Efezo 6:1-3) Ata Yezu vandaka mwana ya kukuka, yandi lemfukilaka bibuti na yandi, Yozefi mpi Maria, yina vandaka bantu ya kukonda kukuka. Yo salaka mpenza nde konso muntu na kati ya dibuta ya Yezu kuvanda na kyese!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 N a nki mambu bana lenda fwanana na Yezu mpi kupesa bibuti na bo kyese? Ya kyeleka, bantangu yankaka baleke lenda mona nde yo kele mpasi na kulemfukila bibuti na bo, kansi Nzambi muntu kezolaka nde bana kusala mutindu yina. (Bingana 1:8; 6:20) Konso ntangu Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, ata na ntangu ya mpasi. Kilumbu mosi, na ntangu luzolo ya Nzambi kulombaka nde Yezu kusala dyambu mosi ya kuluta mpasi, yandi tubaka nde: “Katula mono na mpasi [dyambu mosi ya Nzambi kulombaka yandi] yai.” Ata mpidina, Yezu kusalaka dyambu yina Nzambi kulombaka, sambu yandi bakisaka nde Tata na yandi kuzabaka dyambu yina vandaka ya kuluta mbote. (Luka 22:42) Kana bana kulonguka na kuvanda bulemfu, bo tapesa mpenza kyese na bibuti na bo mpi na Tata na bo ya zulu.#—Bingana 23:22-25.
19 Dyabulu kumekaka Yezu, mpi beto lenda ndima nde yandi tameka mpi baleke na kusala mambu ya mbi. (Matayo 4:1-10) Satana Dyabulu kesadilaka bupusi ya banduku, yina lenda vanda mpasi na kununga. Yo yina, yo kele mpenza mfunu nde bana kusala ve kinduku ti bantu yina kesalaka mambu ya mbi! (1 Korinto 15:33) Dina, mwana ya Yakobi ya nkento, kusalaka kinduku ti bantu yina vandaka ve kusambila Yehowa, mpi yo nataka mambu mingi ya mpasi. (Kuyantika 34:1, 2) Yindula mpasi yina dibuta tamona kana muntu mosi na kati na yo mebwa na mansoni!—Bingana 17:21, 25.
NSAPI YA KYESE YA DIBUTA
20 Dibuta tanunga kukonda mpasi mambu yina bo kekutana ti yo kana bo kesadila bandongisila ya Biblia. Ya kyeleka, kusadila bandongisila ya mutindu yai kele nsapi ya kyese ya dibuta. Yo yina, bakala, zola nkento na nge, mpi sadila yandi mambu mutindu Yezu kesadilaka dibundu. Nkento, lemfuka na kimfumu ya bakala na nge, mpi landa mbandu ya nkento ya kufwana yina Biblia ketubila na Bingana 31:10-31. Kibuti, longa bana na nge. (Bingana 22:6) Tata, ‘zaba kuyala nzo na nge mosi.’ (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Mpi mwana, lemfukila bibuti na nge. (Kolosai 3:20) Ata muntu mosi ve na kati ya dibuta kele muntu ya kukuka, sambu bo yonso kesalaka bifu. Yo yina, beno kudikulumusa, mpi beno vanda ti kikalulu ya kulomba bankaka ndolula.
21 Ya kyeleka, Biblia kele ti bandongisila mpi malongi mingi ya mfunu na yina metala luzingu ya dibuta. Dyaka, yo kelongaka beto mambu ya metala inza ya mpa ya Nzambi mpi paladisu ya ntoto yina tafuluka ti bantu ya kyese yina tasambilaka Yehowa. (Kusonga 21:3, 4) Yo kele bivuvu ya kitoko kibeni sambu na bilumbu kekwisa! Ata sesepi yai, beto lenda vanda na luzingu ya dibuta ya kyese kana beto kesadila malongi ya Nzambi yina kele na Ndinga na yandi, Biblia.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Babakala fwete zola bankento na bo bonso nitu na bo mosi.—Efezo 5:25-29.
- Bankento fwete zola dibuta na bo mpi kuzitisa babakala na bo.—Tito 2:4, 5.
- Bibuti fwete zola, kulonga, mpi kutanina bana na bo.—Kulonga 6:4-9.
- Bana fwete lemfukila bibuti na bo.
* Nge lenda zwa lusadisu na mutindu ya kutanina bana na kapu ya 32 ya mukanda Longuka na Longi ya Nene, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
# Mwana tabuya kulemfuka kaka kana kibuti melomba yandi na kufwa nsiku ya Nzambi.—Bisalu 5:29.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Inki kele nsapi sambu na kuvanda ti luzingu ya dibuta ya kyese?
2. Inki beto fwete ndima sambu dibuta kuvanda na kyese?
3. Inki mutindu Biblia ketendulaka luyantiku ya dibuta, mpi nki mutindu beto mezaba nde mambu ya yo ketuba kele ya masonga?
4. (a) Inki kima konso muntu na kati ya dibuta lenda sala sambu dibuta kuvanda na kyese? (b) Sambu na nki kulonguka luzingu ya Yezu kele mfunu mingi sambu dibuta kuvanda na kyese?
5, 6. (a) Inki mpila mutindu Yezu kesadilaka dibundu mambu kepesa mbandu na babakala? (b) Inki bankwelani fwete sala sambu Nzambi kulolula masumu na bo?
7. Yezu vandaka kutadila nki mambu, mpi nki mbandu yandi bikilaka babakala?
8. (a) Inki mutindu bakala “yina ke zolaka nkento na yandi, yandi ke kudizolaka yandi mosi”? (b) Kuvanda “muntu mosi mpamba” ketendula nki sambu na bakala mpi nkento na yandi?
9. Inki kikalulu ya Yezu Filipi 1:8 ketubila, mpi sambu na nki babakala fwete monisila bankento na bo kikalulu yai?
10. Inki mutindu Yezu kepesa mbandu sambu na bankento?
11. Inki kikalulu nkento fwete vanda na yo na ntwala ya bakala na yandi, mpi kikalulu na yandi lenda sala inki?
12. Sambu na nki yo kele mbi ve nde nkento kupesa mabanza na yandi na luzitu yonso?
13. (a) Tito 2:4, 5 kesyamisa bankento yina mekwelaka na kusala inki? (b) Biblia ketuba nki na yina metala kukabwana mpi kufwa makwela?
14. Inki mutindu Yezu vandaka kuzinga ti bana, mpi bana kele ti mfunu ya nki na bibuti na bo?
15. Bibuti lenda sala nki sambu na kutanina bana na bo?
16. Inki bibuti lenda longuka na mutindu Yezu kuyidikaka bifu ya balongoki na yandi?
17. Na nki mambu Yezu kubikilaka bana mbandu ya kukuka?
18. Sambu na nki konso ntangu Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ya zulu, mpi nani kevandaka na kyese kana bana kelemfukila bibuti na bo bubu yai?
19. (a) Inki mutindu Satana kemekaka bana? (b) Bikalulu ya mbi ya bana lenda sala bibuti inki?
20. Sambu na kuvanda na luzingu ya kyese na dibuta, konso muntu fwete sala inki?
21. Inki bivuvu ya kitoko kele sambu na bilumbu kekwisa, mpi nki mutindu beto lenda vanda na luzingu ya dibuta ya kyese sesepi yai?


text:
KAPU KIA KUMI YE YA
Aweyi Olenda Kitulwila Zingu kia Nzo se Kiakiese?
Adieyi divavwanga mu kala yakala diambote?
Adieyi divavwanga mu kala nkento ambote?
Adieyi divavwanga mu kala se yovo ngudi ambote?
O wana aweyi balenda sadisila mu kitula zingu kia nzo se kiakiese?
YAVE ozolele vo e zingu kia nzo aku kiakala kiakiese. Nkand’a Nzambi uvananga tuludiku kwa konso muntu muna nzo. Uyikanga mpe mbebe ina kasikidisa Nzambi kwa konso muntu muna nzo. Vava yitu yawonso belungisanga mbebe zau zasonama muna Nkand’a Nzambi, betambulanga nluta miambote. Yesu wavova vo: ‘Akwa nsambu, ana bewa mambu ma Nzambi, yo lunda mo.’—Luka 11:28.
2 Muna kala ye zingu kia nzo kiakiese tufwete zaya Yave w’etuku dia zingu kia nzo. O Yesu wanyikila vo: “E S’eto.” (Matai 6:9) Otomene zaya edi dikitulanga zingu kia nzo se kiakiese. (Efeso 3:14, 15) O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia mbebe ya konso muntu muna nzo?
NZAMBI I TUKU DIA ZINGU KIA NZO
3 Yave wasema wantu antete Adami yo Eva. I bosi wabayikakesa se nkento yo yakala. Wabasia muna mpatu ambote y’Edene yakala ova ntoto. Yave wabavovesa vo: “Nuwutana, nuwokela, nulungila nza.” (Etuku 1:26-28; 2:18, 21-24) O lwalu ke lusansu lwa luvunu ko, kadi Yesu wasonga vo mana tutanganga muna Etuku mu kuma kia lubantiku lwa wantu makieleka. (Matai 19:4, 5) Kana una vo tunwananga ye mpasi zayingi za zingu o unu, ediadi ke diau ko i kani dia Nzambi. Yambula twabadika e mpila tulenda vwila zingu kiakiese muna nzo.
4 Muna kitula e zingu kia nzo se kiakiese konso muntu muna nzo kafwete tanginina mpila Nzambi kesongelanga o zola. (Efeso 5:1, 2) Wau vo Nzambi katulendi kumona ko, aweyi tulenda kuntanginina? Tulenda zaya mavangu ma Yave kadi wafila Mwan’andi antete ova ntoto. (Yoane 1:14, 18) O Yesu Kristu vava kakala ova ntoto, watangininanga o S’andi ezulu. Muna kuma kiaki, ona wamona yo wá Yesu diakala nze Yave kamona yo wá. (Yoane 14:9) Ikuma vo, muna longoka mpila Yesu kasongelanga o zola yo landa mbandu andi, konso muntu mu yeto olenda sadisa muna kitula e zingu kia nzo se kiakiese.
MBANDU BAFWETE LANDA AKALA
5 Nkand’a Nzambi uvovanga vo akala bafwete kadilanga ye akazi au nze una Yesu kakadilanga ye alongoki andi. Badika elongi diadi dia Nkand’a Nzambi: ‘Akala, nuzolang’akazi eno, waun’o Kristu kazolela dibundu, yo kuyekwela mu diau…Wauna mpe, akala bafwete zol’akazi au, nze to ya yau kibeni. Ndion’ozolele owandi nkento, wiyizolele: kadi ke vakedi nkutu muntu wasaula yandi nitu ko; tongonona kaka ketongononanga yo, yo wonzakana, nze Kristu mpe dibundu.’—Efeso 5:23, 25-29.
6 O Yesu muna zolanga e nkutakani y’alandi andi wasisa mbandu ambote kw’akala. Kana una vo asumuki bakala, o Yesu wavana moyo andi se kimenga mu kuma kiau ye ‘wabazola yakuna nsuka.’ (Yoane 13:1; 15:13) Diau adimosi mpe, akala bewondelelwanga vo: ‘Nukwamanana zol’akazi eno, ke nubafungila makasi ma ndudi ko.’ (Kolosai 3:19) Avo nkento ovangidi edi dialembi songa, adieyi dilenda sadisa yakala mu sadila elongi diadi? Kafwete sungamena vo yandi mpe vilwa kevanganga. Kafwete zaya mpe mana kafwete vanga muna lolokwa kwa Nzambi. Adieyi kafwete vanga diaka? Kafwete loloka awana bevanganga o vilwa, kumosi mpe yo nkaz’andi. Diau adimosi mpe kafwete vanga o nkento. (Matai 6:12, 14, 15) Ekiaki i kuma akaka bevovelanga vo e longo kintwadi kia aloloki wole ambote.
7 Akala bafwete zayanga mpe vo Yesu wazitisanga alongoki andi. Wazayanga e tezo ye nsatu zau za nitu. Muna bong’e nona, vava bayoya wabavovesa vo: “Nwiza kweno vana beko, muna makanga, nwavunda fiakete.” (Maku 6:30-32) Akento mpe bafwete zitiswanga. Muna Nkand’a Nzambi beyikilwanga vo “basakalele e ngolo,” ikuma vo akala bekasakeswanga mu ‘kubazitisa.’ Ekuma? Ekuma kadi akala y’akento kumosi bevwila e “nsambu za moyo.” (1 Petelo 3:7) Akala bafwete sungamenanga vo lukwikilu lukitulanga muntu se wamfunu vana ndose a Nzambi, ke mu kala nkento yovo yakala ko.—Nkunga 101:6.
8 O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ndion’ozolele owandi nkento, wiyizolele.” Ediadi dialudi ekuma kadi Yesu wavova vo: “Ke bekala diaka nwole ko, se nitu mosi kaka.” (Matai 19:6) Muna kuma kiaki ke vakadi mosi ko muna yau ofwete sisa nkaz’andi mu kwenda tá zumba. (Ngana 5:15-21; Ayibere 13:4) Balenda dio vanga kele vo bevwanga e nsatu za muntu yo nkw’andi o mfunu. (1 Korinto 7:3-5) O lulukisu lwamfunu i lwalu: ‘Ke vakadi nkutu muntu osaula yandi nitu ko.’ Akala bafwete zolanga akazi au nze una bezolelanga e nitu za yau kibeni. Bafwete sungamenanga vo fundiswa befundiswa kwa Yesu Kristu wa ntu au.—Efeso 5:29; 1 Korinto 11:3.
9 Paulu wa ntumwa wayika “walakazi wa Kristu Yesu.” (Filipi 1:8) Walakazi wa Yesu wasiamisa yo yangidika akento ana bakituka se alongoki andi. (Yoane 20:1, 11-13, 16) Akento mpe bevavanga vo akazi au basongang’o walakazi.
MBANDU BAFWETE LANDA AKENTO
10 E nzo ina nze nkubika, ntu ivavanga muna kala yasikila. Yesu nkutu ovwidi Ona kesakalelanga se Ntu. “O ntu a Kristu, i Nzambi,” diau adimosi mpe “o ntu a nkento, i’yakala.” (1 Korinto 11:3) Wau vo yeto awonso tuvwidi ntu una tufwete lemvokela, o lusakalalu lwa Yesu kwa Nzambi i mbandu ambote tufwete landa.
11 Wau vo akala wantu alembi lunga vilwa bevanganga, ezak’e ntangwa ke betoma lungisanga mbebe zau ko muna nzo. Muna diadi, akento adieyi bafwete vanga? Ke bafwete vezanga akala au ko yovo vav’o kala se ntu muna nzo. O nkento kafwete sungamenanga vo ntim’anleka yo lembama usundidi o mfunu vana ndose a Nzambi. (1 Petelo 3:4) Muna songanga e fu yayi, dikunsadisa mu kala yo lusakalalu kana nkutu mu ntangw’ampasi. Vana ntandu, o Nkand’a Nzambi uvovanga vo “nkento, kavumina nkaz’andi.” (Efeso 5:33) Kansi adieyi tuvova kele vo o yakala ke Nkristu ko? Nkand’a Nzambi uwondelelanga akento vo: “nusakalel’akazi eno; kimana, ovo vena y’ana balembele lemvokel’e diambu, babakilwa muna nkal’akazi au, ke mu diambu ko; wau bemonanga nkal’eno aziku yo vumi.”—1 Petelo 3:1, 2.
12 O yakala kakala nkwikidi yovo mundembi kwikila, o nkento kafwete kalanga yo luzitu kele vo ozolele songa ngindu zaswaswana y’ezi za nkaz’andi. E ngindu zandi avo zambote, zitwasa nsendo kw’awonso muna nzo kele vo o yakala unwididi. Abarayama vava kalembi tonda e ngindu za Sara wa nkaz’andi, muna diambu diabwa muna nzo, o Nzambi wamvovesa vo: ‘wila nding’andi.’ (Etuku 21:9-12) Kansi, avo nzengo kabakidi o yakala ngwizani zina ye nsiku mia Nzambi, o nkento kafwete kunlemvokela.—Mavangu. 5:29; Efeso 5:24.
13 Mayingi mevavwanga kwa nkento muna lungisa e mbebe andi muna nzo. Kasikil’owu, Nkand’a Nzambi usonganga vo akento asompa “bazol’akazi au, bazola wan’au, bakal’akwa lulungalalu, avelela, minkubika-nzo, akwa fu yambote, basakalelang’akazi au.” (Tito 2:4, 5) Nkento olungisanga mambu mama mawonso ozitiswa yo zolwa kwa esi nzo andi. (Ngana 31:10, 28) Wau vo longo kintwadi kia wantu alembi lunga, valenda bwa mambu malenda vonda yovo vambanisa longo. Nkand’a Nzambi uvananga nswa wa vambana kwa longo mu maka mambu. Kansi o luvambanu ke diambu diakete ko, kadi o Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘O nkento kavambani ko yo nkaz’andi;…o yakala mpe kayambul’o nkaz’andi ko.’ (1 Korinto 7:10, 11) Zumba i vangu kaka dilenda vonda longo.—Matai 19:9.
MBANDU AMBOTE KWA MASE
14 Yesu wasisa mbandu ambote kwa mase muna mpila kakadilanga ye yingyana-ngyana. Vava wantu akaka basimanga yingyana-ngyana bayambula finama Yesu, wabavovesa vo: “Nuyambula yingyanangyana iza kwa mono.” I bosi e Sono kiaki kikudikilanga vo: “Ubawonzakene muna moko mandi, ubasambwidi, ubayambikidi o moko.” (Maku 10:13-16) Wau vo Yesu wavaulanga e ntangwa mu kala ye yingyana-ngyana, o mase nga ke diau adimosi ko bafwete vanganga kwa wan’au? O wana ntangwa yayingi bevavanga mu kala ye mase mau vamosi. Ofwete vaulanga e ntangwa mu kubalonga mana Yave kakanikina kwa mase.—Nsiku 6:4-9.
15 Wau vo o bi uwokelanga mu nza yayi, o wana taninwa bavwidi o mfunu kwa mase, kadi vena ye wantu ayingi bekubabangikanga nze awana bezolanga tá zumba ye yingyana-ngyana. Tala mpila Yesu kataninanga alongoki andi ana kayikila vo: “wan’ame.” Vava bakangwa yo siwa muna pelezo, Yesu wavanga mawonso mu tanina alongoki andi. (Yoane 13:33; 18:7-9) Amase, nufwete lungalalanga kadi Nkadi Ampemba ovavanga mwesa wan’eno e mpasi. Nufwete kubalukisanga.* (1 Petelo 5:8) O unu o wana mu vonza kiampwena bena.
16 Muna fuku wa vitila lufwa lwa Yesu, alongoki andi batantananga kana nani i mbuta vana bena. Vana fulu kia kubafungila makasi, Yesu ye zola kwawonso wakwamanana kubalonga muna mvovo ye kubasonga mbandu ambote. (Luka 22:24-27; Yoane 13:3-8) Avo u se, nga omwene mpila olenda tanginina mbandu a Yesu muna singika wan’aku? Dialudi, tumbwa bafwete tumbwanga, kansi kifwete vaninwa “muna unsongi” ke mu makasi ko. Ke diambote ko dia vovanga e mpova ‘zilwekanga nze nsosolo.’ (Yeremiya 30:11; Ngana 12:18) E tumbu kifwete vaninwanga una ufwene kimana o wan’aku bamona vo kiamfunu kikilu.—Efeso 6:4; Ayib. 12:9-11.
MBANDU AMBOTE KWA WANA
17 O wana nga balenda longoka diambu muna Yesu? Elo. Yesu wasonga mpila wana bafwete lemvokelanga mase mau. Wavova vo: “Wauna yalongwa kaka kwa Se, i nsamuna, lumbu yawonso mvangang’oma mekunyangidikanga.” (Yoane 8:28, 29) Yesu walemvokelang’o S’andi ezulu, o Nkand’a Nzambi uvovesanga mpe wana balemvokela mase mau. (Efeso 6:1-3) O Yesu kana una vo muntu alunga kakala, walemvokelanga mase mandi, Maria yo Yosefe bakala vo asumuki. Ediadi diatwasanga kiese kwa esi nzo yawonso ya Yesu.—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Nga wana balenda tanginina Yesu yo yangidika mase mau? Dialudi, ezak’e ntangwa aleke balenda mona vo diampasi muna lemvokela mase mau. Kansi Nzambi ovavanga vo wana balemvokela mase mau. (Ngana 1:8; 6:20) Yesu ntangwa zawonso walemvokelanga o S’andi ezulu, kana nkutu mu ntangw’ampasi. Nkumbu mosi, vava Nzambi kalomba vo Yesu kalungisa [nkanikinu] mosi wampasi, Wavova vo: “Unkatwila yayi e mbungwa.” Kansi Yesu wavanga dina kalomba o Nzambi, kadi wazaya wo vo o S’andi ozeye dina disundidi owete mu kuma kiandi. (Luka 22:42) Vava wana bekalanga alemvoka, beyangidikanga kikilu Nzambi yo mase mau.—Ngana 23:22-25.#
19 Wau vo Nkadi Ampemba watonta Yesu, tufwete kala ye ziku vo otonta mpe aleke. (Matai 4:1-10) Nkadi Ampemba wa Satana osadilanga ntonta z’akundi zilenda kala se zampasi mu zizidila. Muna kuma kiaki, diamfunu aleke bayambulanga kala e kikundi ye yimpumbulu. (1 Korinto 15:33) O Dina mwan’ankento a Yakobo muna kala kikundi y’awana ke basambilanga Yave ko, diantwasila mpasi zayingi. (Etuku 34:1, 2) Yindula ntantu dilenda twasa kele vo mwana mosi muna nzo okitukidi kimpumbulu!—Ngana 17:21, 25.
NSABI MUNA VWA E ZINGU KIA NZO KIAKIESE
20 O sadila malongi ma Nkand’a Nzambi disadisa mu sunda mpasi muna nzo. Dialudi, o sadila malongi mama i nsabi muna vwa zingu kia nzo kiakiese. Ikuma vo, akala luzolanga akazi eno yo kadila yau nze una Yesu kakadilanga ye nkutakani andi. Akento, lusakalela e wisa kia akazi eno yo landa mbandu ya nkento angangu oyikwanga muna Ngana 31:10-31. Amase nulonganga wan’eno. (Ngana 22:6) Amase, ‘nutoma filanga nzo zeno.’ (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8; Kolosai 3:20) Wana nulemvokelanga mase meno. Ka vena mosi ko muna nzo okondelo esumu, awonso bevanganga e mbi. Muna kuma kiaki, nukala yo ulembami, nulolokanga muntu yo nkw’andi.
21 O Nkand’a Nzambi uvwidi ulolo wa malongi mamfunu mu kuma kia zingu kia nzo. Ukutulonganga mpe oma ma nz’ampa ya Nzambi ikituka se paradiso yo zala ye asambidi a Yave akwa kiese. (Lusengomono 21:3, 4) Ekwe zingu kiambote kina kuntwala! Kana nkutu unu tulenda vwa zingu kia nzo kiakiese muna sadilanga malongi ma Nkand’a Nzambi.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Akala bafwete zolanga akazi au nze nitu za yau kibeni.—Efeso 5:25-29.
- Akento bafwete zolanga wan’au yo zitisanga akazi au.—Tito 2:4, 5.
- Amase bafwete zolanga, longa yo tanina wan’au.—Nsiku 6:4-9.
- Wana bafwete lemvokelanga mase mau.—Efeso 6:1-3.
* O lusadisu lwambote muna tanina wana luna muna kapu kia 32 kia nkanda Aprenda do Grande Instrutor, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.
# Mwana olenda kolamena o s’andi kele vo untumini kavanga diambu dikululanga nsiku mia Nzambi.—Mavangu. 5:29.
Yuvu ya Longokela
1. Adieyi divavwanga muna kala ye zingu kia nzo kiakiese?
2. Muna kala ye zingu kia nzo kiakiese nani tufwete zaya?
3. O Nkand’a Nzambi aweyi kevovanga mu kuma kia lubantiku lwa wantu? Aweyi tuzayidi wo vo mana mevovanga o Nkand’a Nzambi makieleka?
4. (a) Aweyi konso muntu muna nzo kalenda sadisila mu kitula e zingu kia nzo se kiakiese? (b) Ekuma olongoka e zingu kia Yesu dinina diamfunu mu kala ye zingu kia nzo kiakiese?
5, 6. (a) O Yesu aweyi kasisila mbandu ambote kw’akala muna mpila yina kafidilanga nkutakani? (b) Adieyi difwete vangwa muna lolokwa o masumu?
7. O Yesu adieyi kazayanga mu kuma kia alongoki andi? Nkia mbandu kasisa kw’akala?
8. (a) Ekuma tulenda vovela vo o yakala ‘on’ozolanga nkento andi, wiyizolele’? (b) O yakala yo nkaz’andi bekituka se “to kimosi,” aweyi disongele ediadi?
9. Nkia fu kasonga Yesu kiasonama muna Filipi 1:8? Akala ekuma bafwete songelanga e fu kiaki kuna kw’akazi au?
10. Yesu aweyi kasongela mbandu kuna kw’akento?
11. O nkento nkia fu kafwete songanga kuna kwa nkaz’andi? E fu kia nkento adieyi kilenda vanga kwa nkaz’andi?
12. Ekuma ke dinina diambi ko kwa nkento mu songa e ngindu zandi yo vumi wawonso?
13. (a) Muna Tito 2:4, 5 akala nkia diambu bewondelelwanga bafwete vanga? (b) O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia luvambanu yo vonda longo?
14. O Yesu aweyi kakadilanga ye yingyana-ngyana? O wana adieyi bavwidi mfunu kwa mase?
15. Amase adieyi bafwete vanga muna tanina wan’au?
16. Amase adieyi balenda longoka muna mpila Yesu kasingikila usumuki w’alongoki andi?
17. O Yesu aweyi kasongela mbandu ambote kwa wana?
18. Ekuma Yesu kalemvokelanga S’andi ezulu ntangwa zawonso? Nani oyangalalanga vava wana belemvokelanga mase mau o unu?
19. (a) Satana aweyi ketontelanga aleke? (b) O mwana kimpumbulu adieyi kalenda twasa kwa mase mandi?
20. Konso muntu muna nzo adieyi kafwete vanga muna kitula e zingu kia nzo se kiakiese?
21. Nkia zingu kiambote kina kuntwala? Aweyi tulenda vwila zingu kia nzo kiakiese o unu?


text:
Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi to Kôngo Demokratiki to Kôngo-Kinsasa kele yinsi na Afelika ya Kati. Bayinsi ya pène-pène na yawu kele Repubilika ya Kôngo, Repubilika ya Afelika ya Kati, Sudan, Uganda, Rwanda, Burundi, Zambia ná Ngola. Kôngo-Kinsasa kele yinsi ya tatu na bunene ya Afelika.
KinkuluEdit
Tuka 2000 NK tî 500 BK bitembo ya babantu katuka londe sompaka na ndâmbu ya Kôngo ya ntângu yayi. Bantu ya kisina, bambekele, fwanaka sompa na dikabu ngele ya yinsi. Babantu yina kotisaka kisalu ya bilanga pe kisalu ya kibende tuka Afrika-Mputu.
Pène-pène na mvula 400 kimvuka mosi bandaka kukulisa na simu ya nzadi Lualaba. Nkûmbu ya kimvuka yayi vwandaka Upemba. Yawu kumaka Luba ya Ntotila na nima (pène-pène na 1585). Kimvuka ya mfunu ya nkaka vwandaka Kôngo ya Ntotila, yina butukaka pène-pène na mvula 1400 mpe zingaka tî 1885 na nsiku.
Luyalu ya Belezi (1908 – 1960)Edit
Kôngo vwandaka koloni ya Belezi banda 1908 tî kuna 1960.
Vita ya yinsi (1960-1965)Edit
Zaire (1971 – 1997)Edit
Na nima ya mvula tânu ya vita mpe ya ngemba ve, Joseph-Désiré Mobutu, lieutenant général ya banwani, basisaka Kasa Vubu katuka kîti ya luyalu na ngolo na 1965. Mobutu nataka ngemba na yinsi, kasi luyalu na yandi vwezaka bansua ya muntu mpe salaka lukwikilu ya muntu samu na Mobutu kibeni.
Na bamvula kumi ya 1970 Mobutu salaka politiki ya kuzairisa (kifalanse: zaïrianisation). Na mvula 1971 yandi pesaka Kôngo zina ya yimpa, Zaire, yina kele mpila ya kupola ya mpovo ya kikôngo, Nzadi.
Transition (1996 – bubu)Edit
Na mvula 2005 Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi me kuzwa misiku ya yinsi ya yimpa. Banda misiku yayi nzila me zibulama samu na kumanisa transition na nswalu nyonso na kubimisa nsiku ya maponama ke kwiza. Kimvuka ya kimpwanza ya kupona (Commission electorale independante) salaka maponama samu na ntwadisi ya yinsi ná luyalu ya yinsi na 30.7.2006. Joseph Kabila nungaka Jean-Pierre Bemba ná bakandida ya nkaka na maponama ya ntwadisi ya nsi.
BêsiEdit
Kibuka ya bantu ya nene kele:
- baluba 18 %
- bakôngo 16,1 %
- bankundu 13,5 %
- banyarwanda ná banyamulenge 10,3 %
- bazande 6,1%
- babangi ná bangala 5,8%
- bantu ya nkaka 30,2%
BandîngaEdit
Ndînga ya kisalu ya Kôngo-Kinsasa yawu kele kifalanse. Bandînga ya bwala kele kikôngo, kiluba, kiswahili na lingala. Yinsi ke tembikisa bandînga yina nyonso na kuloza ata mosi ve. Bandînga ya nkaka ya yinsi yawu kele samu na lukumu ya yinsi ya Kongo yina luyalu ke kwiza kakila.
LukwikiluEdit
- bana ya Yesu ya katolika 70%
- bana ya Yesu ya misioni 20%
- bana ya Kimbangu 10%
- basilamu 10%
- lukwikilu ya bambuta 10%
Malongi ya ntotoEdit
Nzadi Kôngo ná bana-nzadi ya yandi ke sabuka yinsi ya mvimpa. Nzadi Kôngo ke kabula Kôngo-Balazavile na Kôngo-Kinsasa. Nzadi Ubangi kele ndilu na Yinsi ya Afelika ya Kati. Uganda kele na simu ya Mazanga Mobutu na Rwitanzige. Rwanda kele na simu ya Kivu. Burundi na Tanzania kele na simu ya Tanganyika. Dizanga Mweru ye nzadi Luapula salama bonso ndilu na Zambia. Kwango na Kasâyi ke lânda ndilu ya Ngola.
BizûngaEdit
PolitikiEdit
Politiki ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi
Minsiku ya letaEdit
Bantwadisi ya nsiEdit
- 1960 - 1965 Joseph Kasa Vubu
- 1965 - 1997 Mobutu Sese Seko
- 1997 - 2001 Laurent Kabila
- 2001 - Joseph Kabila
Bantumwa ya nteteEdit
- 1960 - 1960 Patrice Lumumba
- 1961 - 1961 Joseph Ileo
- 1961 - 1964 Cyrille Adoula
- 1964 - 1965 Moise Tshombe
- 1965 - 1965 Evariste Kimba
- 1965 - 1966 Léonard Mulamba
- 1966 - 1977 ?
- 1977 - 1979 Mpinga Kasenga
- 1979 - 1980 Bo-Boliko Lokonga Mihambo
- 1980 - 1981 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1981 - 1982 Joseph Untube N'singa Udjuu
- 1982 - 1986 Kengo Wa Dondo
- 1987 - 1988 Mabi Mulumba
- 1988 - 1988 Sambwa Pida Nbagui
- 1988 - 1990 Kengo wa Dondo
- 1990 - 1991 Lunda Bululu
- 1991 - 1991 Mulumba Lukoji
- 1991 - 1991 Étienne Tshisekedi
- 1991 - 1991 Bernardin Mungul Diaka
- 1991 - 1992 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1992 - 1993 Étienne Tshisekedi
- 1993 - 1994 Faustin Birindwa
- 1994 - 1997 Kengo Wa Dondo
- 1997 - 1997 Étienne Tshisekedi
- 1997 - 1997 Likulia Bolongo
- 2007 - ??? Antoine GIZENGA


text:
Joseph Kabila
Joseph Kabila Kabange kele ntwadisi ya yinsi ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Yandi butamaka na Mpiki na kizûnga Kivu ya Sudi 4.6.1971. Mâma na yandi, Sifa Mahanya, vwandaka nkênto ya ntete ya tâta ya yandi, Laurent Kabila, muntu kele ya baluba. Joseph kele na dipasa ya nkênto, Jeanette, na lêki ya bakala, Dieudonné.
Yandi longukaka na lukolo ya Falanse ya Daressalam na Tanzania. Mvu 1992 yandi fulaka kulonguka na Univelesite ya Makerere na Kampala na Uganda.
Nkênto ya yandi kele Olive Lembe di-Sita, muntu kele ya bayombe.


text:
Mu ke zola kutanga disolo yai na %%
Ee
Ve
Mikanda mpi Tumikanda Sambu na Kulonguka Biblia
Longuka disolo mosi-mosi ya Biblia na nsadisa ya mikanda mpi tumikanda ya nge lenda baka na Internet.
Na Wapi Nge Lenda Bamvutu na Bangiufula ya Nene ya Luzingu?
Emvitasio ya Lukutakanu ya Distrike 2014
Mukanda ya Bansosa Sambu na Bambangi ya Yehowa—Kubasika ya 2014
Manaka ya Lukutakanu ya Distrike 2014
Nge Lenda Vanda Nduku ya Nzambi!
Landa Mbandu ya Lukwikilu na Bo
Keti Kilumbu Kele Bampasi Ta Mana
Inki Kele Kinsweki Sambu na Kuvanda na Kiese na Dibuta?
Nani Ke Yalaka Kibeni Nsi-Ntoto?
INki Mutindu Nge Ke Tadilaka Makwisa?
Inki Mutindu Nge Ke Monaka Biblia?
Malongi na Mono ya Biblia
Bansoba ya nkaka ya bo me tula na mikanda yina kele na Internet, bo me tula yo ntete ve na mikanda yina bo me niema.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
Bakôngo
Bakôngo kele bântu mosi ya babantu ya Afelika ya Kati. Bawu ke zingaka na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Repubilika ya Kongo, Ngabu na Ngola. Bawu ke tubaka bandînga mîngi ya baluvila, kasi bântu mîngi zaba kutuba mpe kituba Kôngo.
Bântu[soba | edit source]
Bakôngo ke minga zingaka na Ngola ya Londe (na bizunga ya Kabinda, Nzadi, Wizi, Benguela, Kwanza ya Node, Malanje na Lunda ya Node), Kongo-Kinsasa (na bizunga ya Kongo ya Kati, Kinsasa, Kwango na Kwilu) na Kongo-Braza (na bizunga ya Kuilu, Niari, Lekumu, Buenza, Pool ná Brazzaville). Yinsi ya bakôngo ke luta km² 250 000, yina kele nene mpila mosi na luyalumunu ya Ngabu.
Ntalu ya bântu[soba | edit source]
- Repubilika ya Kôngo: 1 600 000 to 52% ya bântu
- Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi: 7 400 000 to 12% ya bântu
- Kabinda: 300 000 to 99% ya bântu
- Ngola: 2 000 000 to 13% ya bântu
- Liberia: 70 000 to 2,5% ya bântu
- bakongo ya Karibe (Brezil, Ayiti, Kuba, ...)
- Na kimvuka: ~ 11 000 000
Bambanza ya nene ya bakôngo kele: Brazzaville, Ndindi, Lubomo, Matadi, Mboma, Muanda, Mbanza Ngungu, Mbanza Kongo, Soyo, Nzeto na Wizi.
Baluvila ya bakongo[soba | edit source]
Bakongo ke kabukaka na baluvila mingi.
Baluvila ya Ngabu kele balumbu, bapunu, basira na bavili.
Baluvila ya Repubilika ya Kongo kele babembe, badondo, bakamba, bakunyi, balari, balumbu, basundi = bakongo ya Boko, bavili to baluangu na bayombe.
Baluvila ya Kabinda kele bakakongo, bavili, bawoyo na bayombe.
Baluvila ya Repubilika envia mas dinero no kerer trabajo nosotro ya Kongo ya Dimokalasi kele basundi = bamanianga, bamboma, bandibu, bantandu = bampangu, basolongo, bawoyo na bayombe.
Baluvila ya Ngola kele bambata, bankanu, bapombo, basansala, basolongo, basoso, basuku, bayaka na bazombo.
Bantu zaba ve baluvila ya bakongo ya Liberia, samu na bau kele bana ya bampika, yina vutukaka tuka Amerika.
Kinkulu[soba | edit source]
Bakongo kuendaka na nsi ya bubu na bau na bamvula nkama ya 12 tuka nsi ya londe-lunene. Na bamvula nkama ya 13 bau salaka nsi ya ntotila ya nene ya ntete, yina vuandaka Kongo ya Ntotila. Nimi ya Lukeni vuandaka ntotila ya ntete ya Kongo. Yandi nungaka nsi na ngele ya nzadi Kongo. Kuna yandi tungaka Mbanza Kongo, mbanza ya kimfumu ya ntete.
Ngindu ya bambuta[soba | edit source]
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na kati ya baluvila.
Kilumbu ya tatu kele ya santu. Kuna bau ke sala ve.


text:
Lusansu lwa 46: Yaka ya Yeriko
NKI kibwisanga e yaka yayi ya Yeriko? Ina nze bomba ibwididi mo. Kansi, muna lumbu yayina o wantu ke bakala ye bomba ko; ngatu nkele. Esivi diakaka kavanga Yave. Yambula twazaya una diavangamena.
O Yave wavova kwa Yosua: ‘Ongeye yo makesa maku nuzieta evata lumbu sambanu. Lunata nkele ekangu. Anganga nsambwadi bavit’o ntu yo sika e mpungi zau.
‘Muna lumbu kiansambwadi nuziet’evata nzieta nsambwadi. Nusika mpungi, o nkangu wawonso wakaza; ozevo e yaka kibabama va ntoto.’
O Yosua yo nkangu bavanga una kavova o Yave. Ekolo bazietanga, yau awonso babutamene. Ke vena muntu ko wavovanga. Mazu ma mpungi kaka ye nsindu mia malu miawakananga. Atantu a nkangu a Nzambi muna Yeriko bamwene o wonga. Nga omwene o nsinga wambwaki wakangwa muna zianela? E zianela yayina nga ya nani? Ya Rakabi. Wavanga mana kavoveswa kwa alangi wole. Yitu yandi yawonso yakala muna nzo yo talanga mawonso mavangamanga.
I bosi, muna lumbu kiansambwadi vava bazieta evata nzieta nsambwadi, anganga una basikidi mpungi, makesa bakazidi eyaka yibwidi. O Yosua ovovele vo: ‘Nuvonda wantu awonso yo yoka lekwa yawonso muna mbanza. Kansi, nusisa kaka e palata yo wolo ye nsongo, y’etadi, nunata yo mun’elundilu dia saba kia Yave.’
O Yosua ovovese alangi wole vo: ‘Nukota muna nzo a Rakabi, nwamvaikisa ku mbazi ye yitu yandi.’ O Rakabi ye yitu yandi bavuluzwa nze una bankanikina alangi.
Yosua 6:1-25.
Yuvu
- O Yave adieyi kavovesa makesa ye anganga mu vanga mu lumbu sambanu?
- Adieyi bavanga muna lumbu kiansambwadi?
- Nze una omwene muna fwaniswa adieyi dibwilanga e yaka ya Yeriko?
- Ekuma mwinina nsinga wambwaki wakangwa muna zianela?
- Aweyi kavova Yosua bafwete vanga makesa kwa wantu ye kwa mbanza? E palata, wolo y’etadi aweyi yifwete siwa?
- Alangi wole nkia diambu bavoveswa mu vanga?
Yuvu yakaka
- Tanga Yosua 6:1-25.
E nzieta mbanz’a Yeriko kwa Aneyisaele muna lumbu kiansambwadi aweyi yifwananene ye salu kia umbangi kisalanga Mbangi za Yave mu lumbu yayi yambaninu? (Yos.6:15, 16; Yes. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
O ungunza wa sonama muna Yosua 6:26 aweyi walunganena vioka 500 za mvu? Ediadi aweyi dikutulonganga mu kuma kia diambu kevovanga o Yave? (1 Nti. 16:34; Yes. 55:11)


text:
Kuvukisa Mabundu
—Keti Yo Kele Dibanza ya Nzambi?
Bo yulaka batangi ya zulunalu mosi (The Sydney Morning Herald) nde: “Keti mabundu ke kabulaka to ke vukisaka bantu?” Bantu mingi—kiteso ya 89 na kati ya nkama—ndimaka nde mabundu ke kabulaka bantu.
BANTU yina ke pesaka maboko na organizasio ya ke vukisaka mabundu ke yindulaka mambu mutindu ya nkaka. Eboo Patel, muntu yina yantikisaka organizasio yai (Interfaith Youth Core) yulaka nde: “Inki dibundu ke monisaka ve mawa . . . , ke kudibanzaka ve sambu na kutanina masa, mupepe, bambisi, banti mpi buna na buna . . . , ke monisaka ve kikalulu ya kukaba?”
Ya kieleka, Babudiste, bantu ya Katolika, ya Misioni, Bahindu, Bamizuluma, mpi bantu ya mabundu ya nkaka ke vukanaka sambu na kunwanisa kinsukami, ke salaka bakampanye sambu na kunwanina banswa ya bantu, ke buyisaka kuzika bamine na ntoto mpi ke tulaka dikebi na mambu ya me tala masa, mupepe, banti mpi buna na buna. Mabundu mingi ke vukanaka sambu na kusala bangwisana ya mbote mpi kupesana kikesa. Bo ke salaka balukutakanu na bo na nzila ya bankinsi, miziki, bisambu mpi buna na buna.
Keti kuvukisa mabundu kele mutindu ya kumanisa kukonda kuwakana na kati na yo? Keti kuvukisa mabundu kele dibanza ya Nzambi sambu na kubongisa mambu na nsi-ntoto?
KETI YO KE LOMBA KUSALA YONSO KAKA SAMBU NA KUSOSA BUMOSI?
Organizasio mosi ya kuluta nene ya ke vukisaka mabundu ke tuba nde bisalu na yo ke salamaka na bansi 76 mpi bantu ya mabundu ya kuswaswana kuluta 200 kele na kati. Lukanu na yo kele ya “kusiamisa kuwakana ya ngolo na kati ya mabundu.” Kubaka lukanu yai kele mpasi ve, kansi kusadila yo kele mpasi. Mu mbandu, bankwa ya organizasio yai ke tubaka nde bo sonikaka mukanda na bo na dikebi yonso sambu yo wakana ti balukwikilu ya bantu ya babwala yina tulaka maboko na zulu na yo mpi yo pesa bo ve makasi. Sambu na nki? Sambu bo vandaka kuwakana ve na mambu ya me tala Nzambi na bansiku na bo. Yo yina, bo buyaka kutubila mambu ya Nzambi.
Sambu bo kotisaka ve Nzambi na mambu na bo, lukwikilu na bo vandaka ve na mfunu. Organizasio yai ya ke kuvukisaka mabundu me swaswana ve ti ba organizasio yina ke sadisaka bantu. Yo yina, organizasio ya ke vukisaka mabundu ke monisa yo mosi nde yo ke tubilaka ve mambu ya Nzambi kansi yo “ke siamisaka kaka kuwakana.”
KETI MABUNDU FWETE SIAMISA KAKA BIKALULU YA MBOTE?
Dalai Lama, muntu mosi ya me zabanaka mingi yina ke pesaka maboko na organizasio ya ke vukisaka mabundu ke tuba nde: “Mabundu yonso ya nene ke longaka kaka nsangu mosi: zola, mawa mpi ndolula.” Yandi yikaka nde: “Kima ya mfunu kele nde bo fwete monisa bikalulu yai na luzingu na bo ya konso kilumbu.”
Ya kieleka bikalulu yai, zola, mawa mpi ndolula kele mfunu mingi. Na munsiku yina bo ke bingaka Munsiku ya Wolo, Yezu tubaka nde: “Yo yina, mambu yonso yina beno ke zola nde bantu kusadila beno, beno mpi fwete sadila bo yo.” (Matayo 7:12) Keti lukwikilu ya kieleka fwete siamisa kaka mambu ya mbote?
Ntumwa Polo tubaka mambu yai sambu na bantu mingi yina vandaka kutuba nde bo ke sadilaka Nzambi na bilumbu na yandi: “Sambu mono ke ta kimbangi nde bo kele ti kikesa sambu na Nzambi; kansi ve na kuwakana ti nzayilu ya sikisiki.” Sambu na nki Polo tubaka mutindu yai? Polo ke tuba nde: “Bo me zaba ve lunungu ya Nzambi,” sambu bo “ke sosa kutula lunungu na bo mosi.” (Baroma 10:2, 3) Sambu bo vandaka ve ti nzayilu ya siki-siki na mambu yina Nzambi ke zolaka nde bo sala, kikesa—mpi lukwikilu—na bo vandaka ya mpamba.—Matayo 7:21-23.
DIBANZA YA BIBLIA NA YINA ME TALA KUVUKISA MABUNDU
Yezu tubaka nde: “Kiese na bantu yina ke tulaka ngemba.” (Matayo 5:9) Yezu sadilaka mambu yina yandi longaka mutindu yandi buyisaka mubulu mpi longaka nsangu ya ngemba na bantu ya mabundu mingi. (Matayo 26:52) Bantu yina ndimaka malongi na yandi kumaka ti zola yina lenda mana ve. (Bakolosai 3:14) Keti lukanu ya Yezu vandaka kaka ya kuwakanisa bantu ya bisika mingi sambu nde bo zinga na ngemba? Keti yandi vukanaka ti bo na lusambu?
Bantwadisi ya mabundu ya Bafarize mpi ya Basaduse telaminaka Yezu na nku yonso—nkutu bo sosaka kufwa yandi. Inki mutindu yandi sadilaka bo mambu? Yezu pesaka balongoki na yandi ntuma nde: “Beno bika bo. Bo kele bantwadisi yina kele meso ya kufwa.” (Matayo 15:14) Yezu ndimaka ve kuvukana ti bantu ya mutindu yai na mambu ya kimpeve.
Mwa bamvula na nima, bo kangulaka dibundu ya Bukristu na Grese, na Korinto—mbanza yina zabanaka sambu na mabundu na yo ya mutindu na mutindu. Inki mutindu Bakristu vandaka kutadila mabundu yina? Ntumwa Polo sonikaka nde: “Beno vukana ve ti bantu yina ke kwikilaka ve.” Sambu na nki? Polo yindulaka ti bo nde: “Nki kuwakana kele na kati ya Kristu mpi Beliale? To nki kima muntu ya kwikama kele ti yo na kimvuka ti muntu yina ke kwikilaka ve?” Na nima, yandi pesaka ndongisila yai: “Yo yina beno basika na kati na bo, beno kabwana ti bo.”—2 Bakorinto 6:14, 15, 17.
Yo ke pwelele nde Biblia ke buyisaka kikalulu ya kuvukisa mabundu. Nge lenda kudiyula nde: ‘Inki mutindu beto lenda kuma na bumosi ya kieleka?’
KUTULA BUMOSI YA KIELEKA
Station spatiale internationale kele apareyi mosi ya kitoko yina ke vandaka na zulu mpi ke balukaka na nziunga ya ntoto; bantu ya bansi kiteso ya 15 vukanaka sambu na kusala yo. Keti apareyi yai zolaka kusalama kana bansi yai yonso wakanaka ve sambu na kusadila pula mosi?
Organizasio ya ke vukisaka mabundu bubu yai fwete sadila mpi pula mosi. Ata yo ke siamisaka kuwakana mpi luzitu, bo ke wakanaka ve na kusadila pula yina bo yidikaka sambu na kuwakanisa mabundu. Yo ke pwelele nde, balukwikilu mpi malongi na bo ke kabulaka bo.
Biblia kele ti minsiku ya Nzambi, yina kele bonso pula. Beto lenda tunga luzingu na beto na mambu yina Biblia ke tuba. Bantu yina ke sadilaka yo me nungaka mambu ya ke kabulaka bantu, mu mbandu kubakila bankaka bangindu ya mbi sambu na mpusu ya nitu to sambu na dibundu na bo. Bo me longukaka mutindu ya kusala na ngemba mpi na bumosi. Nzambi tubaka yo na ntwala nde: “Mono tabalula ndinga ya bantu sambu yo kuma ndinga ya kukonda mvindu, na mpila nde bo yonso kusambila na zina ya Yehowa, [sambu] bo sadila yandi dipeka na dipeka.” Bumosi ke katukaka na “ndinga ya kukonda mvindu,” disongidila minsiku ya Nzambi ya ke wakana ti lusambu na yandi.—Sofonia 3:9, NW; Yezaya 2:2-4.
Bambangi ya Yehowa ke binga nge na kiese yonso na Nzo ya Kimfumu yina kele pene-pene na kisika ya nge ke vandaka sambu na kumona nge mosi ngemba mpi bumosi ya kuyituka yina ke vandaka na kati na bo.—Nkunga 133:1.


text:
Linɔ́ngi ya [Mosɛnzɛli Nzo ya Nkengidi] ye Lamuká!
Ba lenda bimisa zizulunalo zeto mu Internet mu zindinga luta 200, diaka mu ndinga za mababa. Linongi ya Mosenzeli [Nzo ya Nkengedi] yeti bangula beto mambu momo meti luta mu nza yamvimba mulungisa zimbikudulu za Bibila. Meti kindisa bobo batanganga mo mu nzila ya nsangu ya mbote ya Kimfumu kia Nzambi ye yeti kubasadisa bakala minu mu Yesu Klisto. Lamuka! yeti monisa beto mpila tufueti tomisina mambu ma ntangu’eto. Yeti vovila mambu ma mfunu ye ma manene mukwikila vo Nsemi wuna fuanisa nsilulu’andi ya tula nza ya mpa ya yenge ye ya kondua wonga. Sola ndinga yi uzolele mu fulu kina, mpe niema vana basonekene “Sosa” mu mona nkia mutindu a zizulunalo zena mu ndinga yina.


text:
Bambangi ya Yehova: Banani beto kele?
Beto kele bantu ya babuala, bandiatulu mpe bandinga mutindu na mutindu, kansi beto kele na mikanu mosi. Beto zola ntetente kukumisa Yehova, Mvangi mpe Nzambi ya Biblia. Beto kesala ngolo na kulanda kifuani ya Yesu mpe beto kele na kiese babokila beto baklisto. Mosimosi na beto kepesaka mbala na mbala ntangu ya kusadisa babantu na kuzaba mbotembote Biblia mpe Kimfumu ya Nzambi. Na mutindu beto kepesaka kimbangi to kuzonzila Yehova mpe Kimfumu na yandi, beto meluata nkumbu ya Bambangi ya Yehova.
Fiongonina site ya beto. Tanga Biblia na Internet. Bakula nani beto kele mpe yinki beto kekwikilaka.


text:
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Kisambu ya fioti ya Kibaha[soba | edit source]
- Munu ikele mbangi, e Nzambi ya munu, na larambi nde: nge gangaka munu, samu na kuzaba nge na kupesa nge lukumu, sesepi yayi, munu ke ndima bufioti ya munu ye bunene ya nge, bunsukami ya munu ye bumvuama na nge. Na ntuala ya nge, Nzambi ya nkaka ikele ve, ya ke gulusaka na bigonsa, yina ya ke zingaka na ngolo ya yandi mosi messi.


text:
KAPU YA NANA
Kimfumu ya Nzambi Kele Inki?
Biblia kezabisaka beto nki na yina metala Kimfumu ya Nzambi?
Kimfumu ya Nzambi tasala inki?
Inki ntangu Kimfumu tasala nde luzolo ya Nzambi kusalama na ntoto?
BANTU mingi na ntoto ya mvimba meyikanaka ti kisambu yina bo kebingaka nde Tata na Beto, to Kisambu ya Mfumu. Bazina yai yonso zole ketubilaka kisambu mosi ya mezabanaka mingi yina Yezu Kristu yandi mosi kupesaka bonso mbandu. Yo kele ti bangindu ya mfunu, mpi kutadila mambu tatu ya ntete ya yo ketubila tasadisa nge na kuzaba mambu mingi yina Biblia kelongaka mpenza.
2 Na luyantiku ya kisambu yai ya mbandu, Yezu kusongaka bawi na yandi nde: “Tala mutindu beno fweti samba Nzambi: ‘Tata na beto kele na zulu, zina na nge [kuvanda santu, NW ], Kimfumu na nge kwisa, luzolo na nge kusalama awa na ntoto bonso na zulu.’” (Matayo 6:9-13) Inki kele ntendula ya mambu tatu yai?
3 Beto melonguka dezia mambu mingi na yina metala zina ya Nzambi, Yehowa. Mpi na kiteso mosi buna beto tadilaka luzolo ya Nzambi, disongidila mambu ya yandi mesalaka mpi yina yandi tasala sambu na bantu. Kansi, Yezu vandaka kutubila nki ntangu yandi songaka beto na kusamba nde: “Kimfumu na nge kwisa”? Kimfumu ya Nzambi kele inki? Inki mutindu kukwisa na yo tasantisa zina ya Nzambi, to takumisa yo santu? Mpi nki kuwakana kele na kati ya kukwisa ya Kimfumu mpi kusalama ya luzolo ya Nzambi?
KIMFUMU YA NZAMBI KELE INKI?
4 Kimfumu ya Nzambi kele luyalu mosi yina Yehowa Nzambi metulaka mpi yina kele ti Ntotila mosi yina Nzambi meponaka. Nani kele Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi? Yezu Kristu. Yezu, na kiyeka na yandi ya Ntotila meluta bamfumu yonso ya bantu mpi Biblia kebingaka yandi nde “Mfumu ya bamfumu yonso.” (1 Timoteo 6:15) Yandi kele ti ngolo ya kusala mambu mingi ya mbote kuluta bantu yonso yina keyala bonso bamfumu, ata ya kuluta mbote na kati na bo.
5 Kimfumu ya Nzambi tayala katuka na wapi? Ebuna, Yezu kele na wapi? Kukonda ntembe nge keyibuka nde beto longukaka nde bo fwaka yandi na zulu ya nti ya mpasi, mpi na nima yandi futumukaka. Bilumbu fyoti na nima, yandi tombukaka na zulu. (Bisalu 2:33) Yai kele kisika Kimfumu ya Nzambi kele, disongidila na zulu. Yo yina Biblia kebingaka yo nde ‘Kimfumu ya zulu.’ (2 Timoteo 4:18) Ata Kimfumu ya Nzambi kele na zulu, yo tayala ntoto.—Kusonga 11:15.
6 Inki kesala nde Yezu kuvanda Ntotila mosi ya kuluta mbote? Ntetentete, sambu yandi tafwa ve. Ntangu Biblia kefwanisa Yezu ti bantotila ya bantu, yo ketuba nde: “Bantu yonso ke fwaka, kansi yandi lenda fwa ve; ata muntu mosi ve lenda pusana penepene na mwini yina ya yandi ke zingilaka.” (1 Timoteo 6:16) Yo ketendula nde mambu yonso ya mbote yina Yezu kesalaka tazinga kimakulu. Mpi yandi ta sala mambu ya nene mpi ya mbote.
7 Tadila mbikudulu yai ya Biblia ya ketubila Yezu: “Ntotila yango ta fulukaka na Mpeve ya Mfumu Nzambi: Mpeve ya Nzambi ta pesaka yandi mayele ti ngangu, yandi ta pesaka yandi mpila ya kuzaba bantu na yandi. Ntotila yango ta zabaka luzolo ya Mfumu Nzambi, yandi ta zitisaka yandi; yandi ta monaka kiese na kulemfukila Mfumu Nzambi. Yandi ta zengaka ve makambu mutindu ya yandi ke mona na meso to sambu na bituba-tuba ya yandi ke wa; kansi yandi ta sambisaka bansukami na masonga, yandi ta nwaninaka bantu ya mawa.” (Yezaya 11:2-4) Bangogo yai kemonisa nde Yezu tavanda Ntotila mosi ya lunungu mpi yina kewilaka bantu mawa. Keti nge tazola kuvanda ti mfumu ya mutindu yai?
8 Kyeleka yankaka ya metala Kimfumu ya Nzambi kele nde: Yezu tayala ve yandi mosi. Bantu yankaka tayala kumosi ti yandi. Mu mbandu, ntumwa Polo kuzabisaka Timoteo nde: “Kana beto ke kangaka ntima, beto mpi ta yalaka ti yandi.” (2 Timoteo 2:12) Ya kyeleka, Polo, Timoteo, mpi bantu yankaka ya kwikama yina Nzambi meponaka tayala kumosi ti Yezu na Kimfumu ya zulu. Bantu ikwa tavanda ti dibaku yina?
9 Mutindu Kapu ya 7 ya mukanda yai kumonisaka yo, na mbona-meso yina bo pesaka ntumwa Yoane, yandi monaka “Mwana-dimeme [Yezu Kristu] me telama na ngumba ya Sioni [na kiyeka na yandi ya kimfumu na zulu]. Bantu mile nkama mosi makumi iya na iya (144 000) vandaka ti yandi. Na ilungi na bo bo me sonika zina ya Mwana-dimeme yina ti zina ya Tata na yandi.” Bantu 144 000 yina kele banani? Yoane yandi mosi ketela beto nde: “Bo vandaka kulanda Mwana-dimeme na bisika yonso ya yandi vandaka kwenda; yandi katulaka bo na kati ya bantu sambu na kupesa bo bonso makabu ya ntete na Nzambi ti na yandi mosi Mwana-dimeme.” (Kusonga 14:1, 4) Ya kyeleka, bo kele balongoki ya kwikama ya Yezu Kristu yina yandi meponaka sambu na kuyala ti yandi na zulu. Na nima ya kufutumuka na bafwa sambu na kuzinga na zulu, ‘bo tayalaka ntoto’ ti Yezu. (Kusonga 5:10) Banda na bilumbu ya bantumwa, Nzambi keponaka Bakristu ya kwikama sambu na kulungisa ntalu ya bantu 144 000.
10 Kusala na mpila nde Yezu ti bantu 144 000 kuyala bantu kele ngidika mosi ya zola. Kikuma mosi kele nde Yezu mezaba disongidila ya kuvanda muntu mpi ya kumona mpasi. Polo kutubaka nde Yezu “ke monaka mpasi kana beto ke bwa na masumu. Sambu Satana vandaka kumeka mfumu na beto ya banganga-Nzambi na mambu yonso bonso yandi ke mekaka beto mpi, kansi yandi salaka masumu ve.” (Baebreo 4:15; 5:8) Bantu yina tayala ti yandi mpi kumonaka mpasi mpi kukangaka ntima ntangu bo vandaka na ntoto. Dyaka, bo nwanaka ti kukonda kukuka mpi maladi ya mitindu yonso. Ya kyeleka, bo tabakisa bampasi yina bantu kekutanaka ti yo!
KIMFUMU YA NZAMBI TASALA INKI?
11 Ntangu Yezu tubaka nde balongoki na yandi fwete samba sambu Kimfumu ya Nzambi kukwisa, yandi tubaka mpi nde bo fwete samba sambu luzolo ya Nzambi kusalama “awa na ntoto bonso na zulu.” Nzambi kele na zulu, mpi banda ntama bawanzyo ya kwikama kesalaka ntangu yonso luzolo na yandi. Kansi, na Kapu ya 3 ya mukanda yai, beto longukaka nde wanzyo mosi ya mbi kuyambulaka na kusala luzolo ya Nzambi mpi yandi pusaka Adami ti Eva na kusala disumu. Na Kapu ya 10, beto talonguka mambu mingi yina Biblia kelongaka na yina metala wanzyo yina ya mbi, ya bo kebingaka Satana Dyabulu. Nzambi kupesaka nzila nde Satana ti bawanzyo yina kuponaka na kulanda yandi, yina bo kebingaka bademo, kubikala na zulu sambu na mwa ntangu. Na ntangu yina, bigangwa yonso ve yina kuvandaka na zulu vandaka kusala luzolo ya Nzambi. Dyambu yai zolaka kusoba ntangu Kimfumu ya Nzambi zolaka kuyantika na kuyala. Yezu Kristu, Ntotila yina bo katukaka kutula na kiti ya kimfumu, zolaka kunwana mvita ti Satana.—Kusonga 12:7-9.
12 Bangogo yai ya kelanda ya kele mbikudulu kemonisa mambu yina zolaka kusalama: “Mono waka ndinga mosi ya ngolo na kati ya zulu ke tuba nde: ‘Ntangu yai Nzambi na beto me gulusa beto! Ntangu yai Nzambi me songa ngolo na yandi bonso mfumu ya nene! Ntangu yai Mesia na yandi me songa kiyeka na yandi! Sambu mpimpa ti mwini muntu yina ke vandaka na meso ya Nzambi na beto sambu na kufunda bampangi na beto [Satana], bo me kula yandi na zulu.’” (Kusonga 12:10) Keti nge memona mambu zole ya mfunu yina verse yai ya Biblia ketendula? Ya ntete, Kimfumu ya Nzambi yina Yezu Kristu keyala meyantika na kuyala. Ya zole, bo melosa Satana na ntoto.
13 Mambu yai zole menataka inki? Sambu na yina metala mambu yina kusalamaka na zulu, beto ketanga nde: “Yo yina nge zulu ti beno bantu ke zingaka kuna, beno vanda na kiese!” (Kusonga 12:12) Ee, bawanzyo ya kwikama yina kele na zulu kele na kyese sambu, mutindu Satana ti bademo na yandi kele dyaka ve na zulu, bantu yonso yina kele na zulu kele ya kwikama na Yehowa Nzambi. Ngemba mpi kuwakana yina lenda suka ve kele kuna. Luzolo ya Nzambi ke na kusalama na zulu.
14 Kansi, inki beto lenda tuba sambu na ntoto? Biblia ketuba nde: “Mawa mingi na ntoto ti na nzadi-mungwa! Sambu Satana me kwisa kukulumuka kuna na beno; yandi me dasuka, sambu yandi me zaba nde ntangu mingi ve me bika na yandi.” (Kusonga 12:12) Satana kele na makasi sambu bo melosaka yandi na ntoto mpi sambu yandi mebikala kaka ti ntangu fyoti. Makasi yina kepusa yandi na kubasisa bampasi, to “mawa,” na ntoto. Na kapu yina melanda beto talonguka mambu mingi ya metala “mawa” yina. Kansi, beto lenda kudiyula nde, Inki mutindu Kimfumu tasala nde luzolo ya Nzambi kusalama na ntoto?
15 Kuvila ve nki kele luzolo ya Nzambi sambu na ntoto. Nge longukaka yo na Kapu ya 3. Na Edeni, Nzambi kumonisaka nde luzolo na yandi kele nde ntoto kuvanda paladisu ya kufuluka ti bantu ya lunungu mpi yina kefwaka ve. Satana kupusaka Adami ti Eva na kusala disumu, mpi yo salaka nde luzolo ya Nzambi sambu na ntoto kulungana ve na ntangu mosi buna kansi luzolo yango kusobaka ve. Tii bubu yai lukanu ya Yehowa kele nde “bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto…yo ta vanda ya bo tii kuna.” (Nkunga 37:29) Kimfumu ya Nzambi talungisa mambu yai. Na nki mutindu?
16 Tadila mbikudulu yina kele na Daniele 2:44. Beto ketanga nde: “Na bilumbu ya bantotila yina, Nzambi ya zulu tatula kimfumu mosi yina bo tabedisa ve. Mpi kimfumu yango taluta ve na maboko ya bantu yankaka. Yo tafwa mpi tasukisa bimfumu yai yonso, mpi yo tayala mvula na mvula.” (NW) Dyambu yai kesonga beto nki na yina metala Kimfumu ya Nzambi?
17 Ya ntete, yo kesonga beto nde bo zolaka kutula Kimfumu ya Nzambi “na bilumbu ya bantotila yina,” to na ntangu bimfumu yankaka kele kaka na kuyala. Ya zole, yo kesonga beto nde Kimfumu tazinga kimakulu. Bo tanunga yo ve mpi bo tayingisa yo ve na luyalu yankaka. Ya tatu, beto kemona nde Kimfumu ya Nzambi tanwana mvita ti bimfumu ya inza yai. Kansi, Kimfumu ya Nzambi tanunga. Nsukansuka, yo tavanda luyalu mosi kaka yina tayalaka bantu. Na ntangu yina, bantu tavanda na nsi ya luyalu ya kuluta mbote yina meyalaka bo ntete ve.
18 Biblia kele ti mambu mingi ya kutuba na yina metala mvita ya nsuka yina tasalama na kati ya Kimfumu ya Nzambi ti baluyalu ya inza yai. Mu mbandu, yo kelongaka nde mutindu nsuka kefinama, bampeve ya mbi tapanza luvunu sambu na kukusa “bantotila ya ntoto ya mvimba.” Sambu na nki kikuma? “Sambu na kuvukisa bo [bantotila] kumosi sambu na bitumba ya kilumbu ya nene ya Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso.” Bo tavukisa bantotila ya ntoto kumosi na “kisika yina bo kebingaka na Kiebreo Harmagedoni.” (Kusonga 16:14, 16, NW) Sambu na mambu ya baverse zole yina ketuba, bo kebingaka kukonda kuwakana ya nsuka na kati ya baluyalu ya bantu ti Kimfumu ya Nzambi nde mvita ya Har-Magedoni, to Armagedoni.
19 Kimfumu ya Nzambi tasala nki na nsadisa ya Armagedoni? Yindula dyaka nki kele luzolo ya Nzambi sambu na ntoto. Lukanu ya Yehowa Nzambi kuvandaka nde ntoto kufuluka ti bantu ya lunungu mpi ya kukuka yina zolaka kusadila yandi na Paladisu. Inki kesalaka nde lukanu yina kusalama ve bubu yai? Ya ntete, beto kele bantu ya masumu, beto kebelaka mpi kefwaka. Kansi, na Kapu ya 5 beto longukaka nde Yezu kufwaka sambu na beto na mpila nde beto lenda zinga mvula na mvula. Ziku nge keyibuka bangogo yai ya kele na Evanzile ya Yoane: “Nzambi me lutaka kuzola bantu yonso; yo yina yandi pesaka bo mwana mosi yina kele na yandi, sambu konso muntu yina me ndima yandi na ntima na yandi, yandi kufwa ve, kansi yandi kuvanda na moyo ya mvula na mvula.”—Yoane 3:16.
20 Dyambu yankaka kele nde bantu mingi kesalaka mambu ya mbi. Bo ketaka luvunu, keyibaka, mpi kesalaka mansoni. Bo kezolaka ve kusala luzolo ya Nzambi. Nzambi tafwa bantu yina kesalaka mambu ya mbi na mvita na yandi ya Armagedoni. (Nkunga 37:10) Kansi kikuma yankaka ya kesala nde luzolo ya Nzambi kusalama ve na ntoto kele nde baluyalu kesyamisaka ve bantu na kusala yo. Baluyalu mingi kevandaka ngolo ve, nku, to ya kubeba. Biblia ketubaka pwelele nde: “Bantu ya nkaka kele bamfumu ebuna bankaka ke mona mpasi na maboko na bo.”—Longi 8:9.
21 Na nima ya Armagedoni, bantu tavanda na nsi ya luyalu kaka mosi, Kimfumu ya Nzambi. Kimfumu yina tasala luzolo ya Nzambi mpi tanatila bantu balusakumunu ya kitoko. Mu mbandu, yo takatula Satana ti bademo na yandi. (Kusonga 20:1-3) Bo tasadila ngolo ya kimenga ya Yezu na mpila nde bantu ya kwikama kubela mpi kufwa dyaka ve. Dyaka, na nsi ya luyalu ya Kimfumu bantu tavanda ya kukuka sambu na kuzinga mvula na mvula. (Kusonga 22:1-3) Ntoto takituka paladisu. Ebuna, Kimfumu tasala nde luzolo ya Nzambi kusalama na ntoto mpi tasantisa zina ya Nzambi. Yo ketendula inki? Yo ketendula nde nsukansuka na nsi ya Kimfumu ya Nzambi bantu yonso yina tavanda na luzingu tapesa zina ya Yehowa lukumu.
INKI NTANGU KIMFUMU YA NZAMBI YANTIKAKA KUSALA?
22 Ntangu Yezu kuzabisaka balongoki na yandi na kusamba nde, “Kimfumu na nge kwisa,” yo vandaka pwelele nde Kimfumu zolaka ve kukwisa na ntangu yina. Keti yo kwisaka ntangu Yezu tombukaka na zulu? Ve, sambu Piere ti Polo kutubaka nde na nima ya lufutumuku ya Yezu, mbikudulu yina kele na Nkunga 110:1 kulunganaka na yandi: “Mfumu Nzambi tubilaka ntotila na mono nde: ‘Kwisa kuvanda awa na diboko na mono ya [kitata] tii kuna mono ta tula bambeni na nge na nsi ya makulu na nge.’” (Bisalu 2:32-35; Baebreo 10:12, 13) Yo lombaka nde nsungi mosi ya kuvingila kuluta.
23 Sambu na bantangu ikwa? Na mvu-nkama ya 19, balongoki ya kyeleka ya Biblia kubakisaka nde nsungi ya kuvingila zolaka kusuka na mvu 1914. (Sambu na yina metala dati yai, tala Appendice.) Mambu ya inza yina kuyantikaka na mvu 1914 kendimisaka nde balongoki yai ya Biblia kutubaka kyeleka. Kulungana ya bambikudulu ya Biblia kemonisa nde na mvu 1914, Kristu kumaka Ntotila mpi Kimfumu ya zulu ya Nzambi yantikaka kuyala. Yo yina, beto kezinga na “nsungi fyoti ya ntangu” (NW) yina mebikala na Satana. (Kusonga 12:12; Nkunga 110:2) Beto lenda tuba dyaka ti kivuvu yonso nde ntama mingi ve Kimfumu ya Nzambi tasala nde luzolo ya Nzambi kusalama na ntoto. Keti nge kemona nde yo kele nsangu ya kitoko? Keti nge kendima nde yo kele ya kyeleka? Kapu yina kelanda tasadisa nge na kubakisa nde Biblia kelongaka mpenza mambu yai.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Kimfumu ya Nzambi kele luyalu ya zulu yina Yezu Kristu kele Ntotila, mpi Nzambi mebakaka bantu 144 000 sambu na kuyala ti yandi.—Kusonga 14:1, 4.
- Kimfumu yantikaka kuyala na mvu 1914, mpi banda ntangu yina bo melosaka Satana na ntoto.—Kusonga 12:9.
- Ntama mingi ve Kimfumu ya Nzambi tafwa baluyalu ya bantu, mpi ntoto takituka paladisu.—Kusonga 16:14, 16.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Inki kisambu ya mezabanaka mingi beto tatadila ntangu yai?
2. Tanga mambu tatu na kati ya mambu yina Yezu kulongaka balongoki na yandi na kulomba na kisambu.
3. Beto kele ti mfunu ya kuzaba nki na yina metala Kimfumu ya Nzambi?
4. Kimfumu ya Nzambi kele inki, mpi nani kele Ntotila na yo?
5. Kimfumu ya Nzambi tayala katuka na wapi, mpi yo tayala inki?
6, 7. Inki kesala nde Yezu kuvanda Ntotila ya kuluta mbote?
8. Banani tayala ti Yezu?
9. Bantu ikwa tayala ti Yezu, mpi nki ntangu Nzambi yantikaka na kupona bo?
10. Sambu na nki mutindu Yezu ti bantu 144 000 tayala bantu kele ngidika ya zola?
11. Sambu na nki Yezu kutubaka nde balongoki na yandi fwete samba sambu luzolo ya Nzambi kusalama na zulu?
12. Inki mambu zole ya mfunu Kusonga 12:10 ketendula?
13. Inki kusalamaka ntangu bo losaka Satana na ntoto?
14. Inki mesalamaka sambu bo melosaka Satana na ntoto?
15. Luzolo ya Nzambi sambu na ntoto kele inki?
16, 17. Daniele 2:44 kesonga beto nki na yina metala Kimfumu ya Nzambi?
18. Inki kele zina ya mvita ya nsuka na kati ya Kimfumu ya Nzambi ti baluyalu ya inza yai?
19, 20. Inki kesalaka nde luzolo ya Nzambi kusalama ve na ntoto bubu yai?
21. Inki mutindu Kimfumu tasala nde luzolo ya Nzambi kusalama na ntoto?
22. Inki mutindu beto mezaba nde Kimfumu ya Nzambi kukwisaka ve ntangu Yezu kuvandaka na ntoto to mbala mosi na nima ya lufutumuku na yandi?
23. Inki ntangu Kimfumu ya Nzambi yantikaka kuyala? (b) Inki beto tatubila na kapu yina kelanda?


text:
Ngola
Ngola kele yinsi mosi ya Afelika ya Sudi. Bayinsi ya pene-pene kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia na Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Lwanda kele mbânza-kimfumu ya Ngola.
Kinkulu[soba | edit source]
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo ná Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sudi.
Ngola vwandaka koloni ya Portugal.
Bizûnga[soba | edit source]
- Bengo
- Bengela
- Biye
- Kabinda
- Kuando Kubango
- Kuanza Node
- Kuanza Sudi
- Kunene
- Wambu
- Wila
- Luanda
- Lunda Node
- Lunda Sudi
- Malanzi
- Musiku
- Namibe
- Wizi
- Nzâdi
Bântu[soba | edit source]
Kimputulukesi kele ndînga ya kisalu. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda na kikwanyama.