text:
KAPU 14
Bo Kele ya Kwikama na Luyalu ya Nzambi Kansi na Luyalu ya Nkaka Ve
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Sambu na kumonisa kwikama na Kimfumu, bansadi ya Nzambi ke kotaka ve na mambu ya nsi-ntoto
1, 2. (a) Inki munsiku ke twadisaka balongoki ya Yezu tii bubu yai? (b) Inki bambeni na beto sosaka kusala, mpi mambu sukaka nki mutindu?
YEZU telamaka na ntwala ya Pilate, zuzi ya kuluta nene ya dikanda ya Yuda, mpi yandi monisaka munsiku yina ke twadisaka balongoki na yandi ya kieleka tii bubu yai. Yandi tubaka nde: “Kimfumu na mono kele ve ya nsi-ntoto yai.” Yandi yikaka mpi nde: “Kana kimfumu na mono vandaka ya nsi-ntoto yai, bansadi na mono zolaka kunwana sambu bo pesa mono ve na maboko ya Bayuda. Kansi, kimfumu na mono me katuka awa ve.” (Yoa. 18:36) Pilate pesaka Bayuda nswa ya kufwa Yezu; kansi kununga yina vandaka ya ntangu fioti. Yezu futumukaka. Bamfumu ya Kintinu ya ngolo ya Roma zolaka kufwa balongoki ya Kristu, kansi bo kukaka ve. Bakristu mwangaka nsangu ya Kimfumu na nsi-ntoto ya mvimba, na ntangu yina.—Bakol. 1:23.
2 Ntangu Nzambi tulaka Kimfumu na yandi na 1914, bimvuka ya nkaka ya kuluta ngolo, ya basoda, sosaka kumanisa bansadi ya Nzambi. Kansi ata kimvuka mosi ve nungaka beto. Baluyalu mingi ti bimvuka ya politiki sosaka kupusa beto na kingolo-ngolo na kukota na bamvita na bo. Kansi, bo kukaka ve kufwa bumosi na beto. Bubu yai, bantu yina Kimfumu ta yala ke zingaka na nsi-ntoto ya mvimba. Ata mpidina, beto ke vandaka na bumosi sambu beto kele bampangi ya kieleka, mpi beto ke kotaka ve na mambu ya politiki ata fioti. Bumosi na beto ke monisa pwelele nde Kimfumu ya Nzambi ke yala mpi nde Ntotila Yezu Kristu ke landa na kutwadisa, kutomisa, mpi kutanina bansadi na yandi. Beto tadila ntangu yai mutindu yandi me salaka yo, mpi mutindu yandi ke kumisa lukwikilu na beto ngolo ntangu yandi ke sadisaka beto na kununga na batribinale, sambu beto “kele ve bantu ya nsi-ntoto.”—Yoa. 17:14.
Diambu Mosi ya Mfunu Mingi
3, 4. (a) Inki mambu salamaka ntangu Kimfumu butukaka? (b) Keti bansadi ya Nzambi bakisaka mbote nde bo fwete kota ve na mambu ya nsi-ntoto? Tendula.
3 Na nima ya kubutuka ya Kimfumu, bitumba salamaka na zulu mpi bo losaka Satana na ntoto. (Tanga Kusonga 12:7-10, 12.) Bitumba ya nkaka salamaka awa na ntoto, mpi yo mekaka kwikama ya bansadi ya Nzambi. Bo vandaka ti lukanu ya kulanda mbandu ya Yezu mpi ya kukota ve na mambu ya nsi-ntoto. Kansi, na luyantiku, bo vandaka kubakisa ve kibeni mambu yina bo fwete sala sambu na kukota ve na mambu ya nsi-ntoto.
4 Mu mbandu, Kitini 6 ya mukanda L’Aurore du Millénium, * yina basikaka na 1904, siamisaka Bakristu na kukota ve na mvita. Kansi yo yikaka mpi nde, kana bo me lomba Mukristu na kusala kisalu ya kisoda, yandi fwete sala yonso sambu bo pesa yandi ve kisalu yina ta lomba nde yandi nwana mvita. Kana kisalu ya mutindu yina kele ve, mpi bo me tinda yandi kaka na mvita, yandi fwete sala yonso sambu na kufwa ve muntu. Mpangi Herbert Senior, yina zingaka na Grande-Bretagne mpi bakaka mbotika na 1905, tubaka sambu na diambu yai nde: “Bampangi vandaka ve kubakisa mbote diambu yai, mpi bo zabaka ve pwelele kana Mukristu fwete sala kisalu ya kisoda to ve, ata yandi ta nwana ve mvita.”
5. Inki mutindu Nzozulu ya Nkengi ya Septembri 1, 1915 yantikaka kutomisa nzayilu na beto?
5 Kansi, Nzozulu ya Nkengi ya Septembri 1, 1915, yantikaka kutomisa nzayilu na beto na diambu yai. Na kutadila Bandongisila yina kele na mukanda Kulonguka Masonuku (Études des Écritures), Nzozulu ya Nkengi tubaka nde: “Beto ke kudiyula kana kusala kisalu ya kisoda kukonda kunwana mvita ke fwa minsiku na beto ya Bukristu.” Kansi, nki lenda salama kana bo me bula Mukristu mosi masasi sambu yandi me buya kulwata bilele mpi kusala kisalu ya kisoda? Disolo yina yikaka nde: “Yo kele mbote nde muntu kufwa sambu yandi kele ya kwikama na Mfumu ya Ngemba mpi ke buya kufwa bansiku na yandi, na kisika ya kufwa sambu yandi ke monisa nde yandi ke sadila bamfumu ya nsi-ntoto yai, ke pesa bo maboko, mpi ke sala mambu yina ke wakana ve ti malongi ya Ntotila na beto ya zulu; mpidina ve? Na mambu yai zole, beto fwete ndima kufwa sambu beto kele ya kwikama na Ntotila na beto ya Zulu.” Ata disolo yai tubaka mambu na pwelele yonso, yo sukisaka nde: “Beto ke pesa muntu ve ntuma ya kusala mutindu yai, yo kele kaka dibanza ya beto ke tadila.”
6. Mbandu ya Mpangi Herbert Senior me longa nge inki?
6 Bampangi ya nkaka bakisaka mbala mosi, mpi salaka mambu na mutindu ya mbote, ata yo lendaka kunatila bo bampasi. Mpangi Herbert Senior, yina beto tubilaka na luyantiku, tubaka nde: “Sambu na mono, kubasisa masasi na maswa [kisalu yina ke lomba ve kunwana mvita] mpi kukotisa yo na munduki sambu na kufwa bantu, vandaka kaka mutindu mosi.” (Luka 16:10) Bo tulaka Mpangi Senior na boloko sambu kansansa na yandi buyisaka yandi na kusala kisalu ya kisoda. Yandi ti bampangi ya nkaka 4 vandaka na kati ya bantu 16 yina buyaka mpi kusala kisalu ya kisoda; bantu ya mabundu ya nkaka mpi vandaka na kati na bo. Sambu bo lutisaka mwa ntangu mingi na boloko ya Richmond, na Grande-Bretagne, bantu yantikaka kubinga bo nde, bantu 16 ya Richmond. Na nima, bo bakaka Mpangi Herbert ti bampangi ya nkaka na kinsweki mpi tulaka bo na maswa; bo nataka bo na France, na kisika ya mvita. Kuna, bo zengilaka bo ndola ya lufwa. Bo nataka Mpangi Herbert ti bampangi mingi ya nkaka na ntwala ya kimvuka ya basoda yina bo me pesaka ntuma ya kufwa muntu yina me ndima nde yandi salaka mbi. Kansi bo fwaka bo ve. Na kisika ya kufwa bo, bo pesaka bo ndola ya bamvula kumi na boloko.
7. Bansadi ya Nzambi bakisaka nki na luyantiku ya Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba?
7 Ntangu Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba yantikaka, bansadi yonso ya Yehowa bakisaka pwelele nde bo fwete kota ve na mambu ya nsi-ntoto; bo bakisaka mpi mambu yina bo fwete sala sambu na kulanda mbandu ya Yezu. (Mat. 26:51-53; Yoa. 17:14-16; 1 Pie. 2:21) Mu mbandu, Nzozulu ya Nkengi ya Novembri 1, 1939 vandaka ti disolo mosi ya mfunu yina vandaka ti ntu-diambu: “Kukota ve na Mambu ya Nsi-Ntoto.” Yo tubaka nde: “Bantu yonso ya Yehowa fwete landa ntangu yai munsiku yina ke monisa nde beto lenda kota ve ata fioti na bamvita ya makanda.” Na kutadila disolo yina, Mpangi Simon Kraker, yina salaka na babiro ya ke twadisaka kisalu na ntoto ya mvimba, na mbanza Brooklyn, na New York, tubaka nde: “Mono bakisaka nde bansadi ya Nzambi fwete vanda na ngemba ti bantu yonso ata bampasi ya bamvita ke kwisa.” Madia yina ya kimpeve kwisaka na ntangu ya mbote mpi yo sadisaka bansadi ya Nzambi na kununga mpasi ya ngolo yina zolaka kumeka kwikama na bo na Kimfumu.
“Nzadi” ya Bambangika
8, 9. Inki mutindu mbikudulu ya ntumwa Yoane lunganaka?
8 Ntumwa Yoane tubaka na ntwala nde, ntangu Kimfumu ta butuka na 1914, dragoni, Satana Diabulu, ta luka nzadi mosi ya kifwani sambu na kusosa kufwa bantu yina ke pesa maboko na Kimfumu ya Nzambi. * (Tanga Kusonga 12:9, 15.) Inki mutindu mbikudulu ya Yoane lunganaka? Yantika 1920 tii bubu yai, bansadi ya Nzambi me kutanaka ti bambangika mingi. Mu mbandu, bo tulaka Mpangi Kraker na boloko sambu na kwikama na yandi na Kimfumu ya Nzambi, kaka mutindu bo kangaka mpi bampangi mingi ya nkaka yina zingaka na Amerika ya Nordi na nsungi ya Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba. Nkutu na nsungi ya mvita yina, Bambangi ya Yehowa bantu vandaka mingi na baboloko ya États-Unis kuluta bantu ya mabundu ya nkaka, yina bo kangaka mpi sambu kansansa na bo buyisaka bo na kunwana bamvita.
9 Lukanu ya Diabulu ti bantu na yandi vandaka ya kubebisa kwikama ya bantu ya Kimfumu, na bisika yonso yina bo vandaka. Na Afrika, na Eropa mpi na États-Unis, bo vandaka kufunda bo na batribinale. Bo tulaka bo na boloko, bo bulaka bo mpi bo fingaka bo sambu lukanu na bo vandaka ya kukota ve ata fioti na mambu ya nsi-ntoto. Na Allemagne, bansadi ya Nzambi kutanaka ti mbangika ya ngolo sambu bo buyaka kusambila Hitler to kukwenda na mvita. Bo tulaka Bambangi ya Yehowa kiteso ya 6 000 na boloko na bakan yina Hitler salaka; basoda yina kangaka bo fwaka bampangi ya nkaka kuluta 1600, bampangi ya Allemagne ti ya bansi ya nkaka. Ata mpidina, Diabulu kukaka ve kuniokula bansadi ya Nzambi kimakulu.—Mar. 8:34, 35.
“Ntoto” Ke Mina “Nzadi”
10. “Ntoto” ke tendula nki, mpi nki mutindu yo me sadisaka bansadi ya Nzambi?
10 Mbikudulu yina Ntumwa Yoane sonikaka monisaka nde “ntoto,” disongidila bantu yina kele ti mwa mabanza ya mbote na ngidika yai, ta sadisa bansadi ya Nzambi mpi ta mina “nzadi” yina ya bambangika. Inki mutindu kitini ya mbikudulu yai ke lunganaka? Yantika Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba tii bubu yai, “ntoto” me sadisaka mbala mingi bantu yina ke vandaka ya kwikama na Kimfumu ya Mesia. (Tanga Kusonga 12:16.) Mu mbandu, batribinale mingi ya nene ke bakaka badesizio yina ke tanika nswa ya Bambangi ya Yehowa ya kubuya kusala kisalu ya kisoda mpi ya kubuya kusala bankinsi sambu na lukumu ya insi. Beto tadila ntete mutindu Yehowa me sadisaka Bambangi na yandi na kununga na batribinale na mambu ya me tala kisalu ya kisoda.—Nk. 68:21.
11, 12. Inki mambu Mpangi Sicurella ti Mpangi Thlimmenos kutanaka ti yo, mpi yo sukaka nki mutindu?
11 États-Unis. Anthony Sicurella vandaka ti bampangi tanu, mpi bibuti na bo vandaka Bambangi ya Yehowa. Yandi bakaka mbotika ntangu yandi vandaka ti bamvula 15. Ntangu yandi lungisaka bamvula 21, yandi sonikisaka zina na biro ya leta mpi monisaka nde yandi lenda sala ve kisalu ya kisoda sambu yandi kele nsadi ya Nzambi. Bamvula zole na nima, na 1950, yandi lombaka nde bo sonika diaka zina na yandi na kati ya bantu yina kansansa na bo ke buyisa bo na kusala kisalu ya kisoda. Biro ya leta yina ke salaka kisalu ya kuzikisa mambu (FBI) ndimaka; kansi biro yina ke talaka mambu ya batribinale (ministère de la Justice) buyaka. Na nima ya kusamba mingi na tribinale mosi ya fioti, bo lombaka Tribinale ya Kuluta Nene ya États-Unis na kutadila diaka diambu ya mpangi Sicurella; bazuzi nungisaka yandi mpi buyaka desizio ya tribinale yina ya fioti. Desizio yai ke sadisaka mpi bantu ya nkaka ya États-Unis, yina kansansa na bo ke buyisaka bo na kusala kisalu ya kisoda.
12 Grèce. Na 1983, bo fundaka Mpangi Iakovos Thlimmenos mpi bo kangaka yandi na boloko sambu yandi buyaka kulwata bilele ya basoda. Na nima ya kubasika na boloko, yandi pesaka zina na kompani mosi sambu na kusala kisalu ya comptable; kansi bo buyaka yandi sambu bamfumu ya leta sonikaka na mikanda na yandi nde, yandi me salaka mambu ya mbi mpi me kotaka boloko. Yandi fundaka diambu yai na batribinale ya Grèce, kansi bazuzi bedisaka yandi. Yandi lombaka nde Tribinale ya Ke Nwaninaka Banswa ya Bantu na Eropa kutadila diaka desizio yina. Na mvu 2000, kimvuka ya bazuzi 17 ya biro ya nene ya Tribinale yina ya Eropa nungisaka yandi; bo ke sadilaka mpi desizio yai sambu na kusambisa mambu ya nkaka ya me tala kumenga bantu. Na ntwala ya kubaka desizio yai, leta ya Grèce sonikaka na mikanda ya bampangi kuluta 3 500 nde bo me salaka mbi mpi me kotaka boloko, sambu bo buyaka kusala kisalu ya kisoda. Na nima ya kubaka desizio ya Tribinale ya Eropa, insi ya Grèce basisaka nsiku mosi yina katulaka mambu ya mbi ya bo sonikaka na mikanda ya bampangi. Ntangu bo yidikaka Mukanda ya Minsiku ya Ngudi ya Grèce, bo vutulaka nsiku mosi, ya bo salaka ntama mingi ve, ya ke pesa bantu yonso nswa ya kusala kisalu ya nkaka na kisika ya kisalu ya kisoda.
13, 14. Mambu yina kuminaka Mpangi Stefanov mpi Mpangi Bayatyan ke longa beto nki?
13 Bulgarie. Na 1994, bo kotisaka Mpangi Ivailo Stefanov (bamvula 19) na kingolo-ngolo na kisalu ya kisoda. Kansi yandi buyaka kisalu ya kisoda to bisalu ya nkaka yina basoda vandaka kutwadisa ata yo lombaka ve kunwana mvita. Bo zengilaka yandi nkanu ya bangonda 18 na boloko; kansi yandi lombaka nde bo tadila diaka desizio yina sambu na kunwanina nswa na yandi ya kubuya kusala kisalu ya kisoda sambu na kansansa na yandi. Nsuka-nsuka, bo nataka mambu na yandi na Tribinale ya Ke Nwaninaka Banswa ya Bantu na Eropa. Na 2001, na ntwala nde tribinale yai ya Eropa kutadila diambu yai, guvernema ya Bulgarie wakana ti Mpangi Stefanov. Bo basisaka nsiku mosi (amnistie) ya ke pesa Mpangi Stefanov nswa ya kusala kisalu ya nkaka na kisika ya kisalu ya kisoda; bantu yonso ya Bulgarie yina buyaka kisalu ya kisoda bakaka mpi nswa yina. *
14 Arménie. Na 2001, Mpangi Vahan Bayatyan lungisaka bamvula yina insi na bo ke lombaka bantu yonso na kusala kisalu ya kisoda. * Yandi zabisaka batribinale ya insi nde kansansa na yandi ke buyisa yandi na kusala kisalu ya kisoda; kansi ata tribinale mosi ve nungisaka yandi. Na Septembri 2002, bo zengilaka yandi nkanu ya bamvula zole ti ndambu na boloko, kansi bo basisaka yandi na nima ya bangonda kumi ti ndambu. Na ntangu yina, yandi lombaka nde Tribinale ya Ke Nwaninaka Banswa ya Bantu na Eropa kutadila diaka desizio yina; bo ndimaka. Kansi, na Oktobri 27, 2009, tribinale yai mpi bedisaka yandi. Desizio yai salaka bampangi ya Arménie yina kutanaka mpi ti diambu yai mpasi kibeni. Kansi bazuzi ya nene ya tribinale yina ya Eropa bakaka lukanu ya kutadila diaka desizio yina. Na Yuli 7, 2011, tribinale nungisaka Mpangi Bayatyan. Yo vandaka mbala ya ntete tribinale yai ya Eropa kundima nde, muntu kele ti nswa ya kubuya kisalu ya kisoda sambu malongi ya dibundu na yandi ke buyisa kansansa na yandi kusala yo, kaka mutindu yandi ke vandaka ti nswa ya kuyindula, kusadila kansansa, mpi kusambila na kimpwanza yonso. Desizio yai taninaka ve kaka banswa ya Bambangi ya Yehowa, kansi yo taninaka mpi banswa ya bamilio ya bantu ya bansi yina kele na kati ya kimvuka mosi ya Eropa ya ke nwaninaka banswa ya bantu (Conseil de l’Europe). *
Bafeti mpi Bankinsi Sambu na Lukumu ya Insi
15. Sambu na nki bansadi ya Yehowa ke buyaka kusala bankinsi ya insi?
15 Bansadi ya Yehowa ke bikalaka ya kwikama na Kimfumu ya Mesia ntangu bo ke buyaka kusala kisalu ya kisoda mpi ntangu bo ke buyaka na luzitu yonso kusala bafeti ti bankinsi ya insi. Yantika Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba, mpeve ya zola ya insi (Nationalisme) me yalumukaka na nsi-ntoto. Bo ke lombaka bantu ya bansi mingi na kusala lusilu ya kulemfukila insi, kuyimba bankunga ya lukumu ya insi, to kupesa lusaku na drapo sambu na kumonisa kwikama na bansi na bo. Kansi beto ke kangamaka kaka na Yehowa. (Kub. 20:4, 5) Yo yina, beto ke kutanaka ti bambangika mingi. Ata mpidina, Yehowa me sadilaka diaka “ntoto” sambu na kumina bambangika ya nkaka. Bika beto tadila na bunkufi mutindu Yehowa me sadisaka beto, na nzila ya Kristu, na kununga.—Nk. 3:9.
16, 17. Inki diambu Lillian ti William Gobitas kutanaka ti yo, mpi yo ke longa nge nki?
16 États-Unis. Na 1940, bazuzi 8 na kati ya bazuzi 9 ya Tribinale ya Nene ya États-Unis bedisaka Bambangi ya Yehowa ntangu bo sambisaka mpangi Gobitis ti ekole ya mbanza Minersville. Lillian Gobitas (bamvula 12), * ti mpangi na yandi ya bakala William Gobitas (bamvula 10), buyaka kupesa lusaku na drapo to kusala lusilu ya kulemfukila insi sambu bo zolaka kuvanda ya kwikama na Yehowa. Yo yina, bo kulaka bo na nzo-nkanda. Tribinale ya Kuluta Nene tadilaka diambu yai mpi tubaka nde, desizio yina ekole bakaka ke siamisa “bumosi na insi ya mvimba” mpi yo ke wakana ti Mukanda ya Minsiku ya Ngudi ya États-Unis. Desizio yai basisaka mbangika ya ngolo. Bo kuluka bana na beto na banzo-nkanda, bo katulaka bampangi na bisalu, mpi bantu mingi ya nku pesaka Bambangi ya Yehowa mpasi kibeni. Mukanda mosi (L’éclat de notre pays) tubaka nde: “Mbangika yina Bambangi ya Yehowa kutanaka ti yo yantika 1941 tii na 1943 vandaka mpasi mingi kuluta bambangika yonso yina bantu kutanaka ti yo sambu na mambu ya lusambu na Amerika, na mvu-nkama ya 20.”
17 Kununga ya bambeni ya Nzambi vandaka ya ntangu fioti. Na 1943, Tribinale ya Kuluta Nene tadilaka diaka diambu ya nkaka yina vandaka kiteso mosi ti diambu ya Gobitis. Bo bingaka yo, lusambisu ya iniversite ya mbanza Virginie ya westi ti Barnette. Na mbala yai, Tribinale ya Kuluta Nene nungisaka Bambangi ya Yehowa. Yo vandaka mbala ya ntete yina Tribinale ya Kuluta Nene ya États-Unis sobaka desizio na yo na nima ya bamvula fioti mpamba. Na nima ya kubaka desizio yai, mbangika ya ngolo ya bansadi ya Yehowa na États-Unis kulumukaka. Desizio yai salaka nde bo yantika kuzitisa ngolo banswa ya bantu yonso ya États-Unis.
18, 19. Inki sadisaka Pablo Barros na kuvanda kikesa, mpi nki mutindu bansadi ya Yehowa ya nkaka lenda landa mbandu na yandi?
18 Argentine. Na 1976, bo kuluka Pablo (bamvula 7) ti Hugo Barros (bamvula 8) na nzo-nkanda sambu bo buyaka kupesa lusaku na drapo. Kilumbu ya nkaka na ntwala, nkento yina vandaka ntwadisi ya ekole yinaka Pablo mpi bulaka yandi na ntu. Na nima ya kubasika na nzo-nkanda, yandi bikalaka ti Pablo mpi Hugo kiteso ya ngunga mosi sambu na kundimisa bo na ngolo nde bo fwete sala bankinsi yina ya ekole. Pablo ke yibuka diambu yai ya mpasi mpi ke tuba nde: “Kana Yehowa sadisaka mono ve, mono zolaka kukuka ve kutanina kwikama na mono.”
19 Ntangu bo kwendaka na tribinale, zuzi ndimaka desizio yina ya ntwadisi ya ekole, ya kukatula Pablo ti Hugo na nzo-nkanda. Kansi bo lombaka nde Tribinale ya Nene ya Argentine kutadila diaka desizio yina. Na 1979, Tribinale ya Nene buyaka desizio ya tribinale ya ntete, mpi yo tubaka nde: “Ndola ya kukatula mwana na nzo-nkanda ke wakana ve ti nsiku ya leta, yina ke pesa muntu nswa ya kulonguka (Article 14), mpi mukumba ya leta ya kusadisa bana yonso na kukota nzo-nkanda (Article 5).” Bana ya Bambangi ya Yehowa kiteso ya 1 000 bakaka mambote ya desizio yina. Bo yambulaka kukula bo na banzo-nkanda, mpi bo vutulaka bana ya nkaka, bonso Pablo ti Hugo, na banzo-nkanda ya leta.
20, 21. Inki mutindu disolo ya Roel mpi Emily Embralinag ke kumisa lukwikilu na nge ngolo?
20 Philippines. Na 1990, bamfumu ya ba-ekole kulaka Roel Embralinag (bamvula 9), * ti mpangi na yandi ya nkento Emily (bamvula 10), mpi bana ya nkaka ya Bambangi ya Yehowa kiteso ya 66, sambu bo buyaka kupesa lusaku na drapo. Mpangi Leonardo, tata ya Roel ti Emily mekaka kusolula ti bamfumu ya ekole, kansi bo buyaka. Sambu diambu yina kumaka ngolo, Mpangi Leonardo lombaka nde Tribinale ya Nene kutadila diaka desizio yina. Kansi yandi vandaka ve ti mbongo mpi avoka ya kunwanina yandi. Dibuta ya mvimba sambaka ngolo sambu na kulomba lutwadisu ya Yehowa. Na ntangu yina yonso, bo vandaka kuvweza mpi kufinga bana na yandi. Mpangi Leonardo yindulaka nde yandi ta nunga ve sambu yandi me longukaka ve mambu ya bansiku.
21 Nsuka-nsuka, Felino Ganal, avoka mosi ya me salaka na biro mosi ya nene ya ba avoka ya Philippines, ndimaka kusamba sambu na bo. Na nsungi yina tribinale vandaka kusambisa diambu yina, Mpangi Ganal yambulaka kisalu na biro yina ya ba avoka mpi kumaka Mbangi ya Yehowa. Ntangu bo nataka diambu yina na Tribinale ya Nene, bazuzi yonso nungisaka Bambangi ya Yehowa, mpi bo pimisaka ba ekole na kukatula bana na banzo-nkanda. Mbala yai diaka, bantu yina mekaka kubebisa kwikama ya bansadi ya Nzambi, nungaka ve.
Kubuya Kukota na Mambu ya Nsi-Ntoto Ke Siamisaka Bumosi
22, 23. (a) Sambu na nki beto ke nungaka mambu mingi ya mfunu na batribinale? (b) Ngemba ya kimvuka ya bampangi na beto na ntoto ya mvimba ke monisa nki?
22 Sambu na nki bansadi ya Yehowa me nungaka mambu mingi na batribinale ya nene? Beto kele ve ti mfumu ya politiki mosi yina ke kotilaka beto. Kansi, na bansi mpi batribinale mingi, bazuzi ya masonga me taninaka beto na bambeni ya nku mpi bo me bakaka badesizio yina me kotaka na bansiku ya leta. Ntembe kele ve nde Kristu muntu me sadisaka beto na kununga na mambu yina yonso. (Tanga Kusonga 6:2.) Sambu na nki beto ke nataka mambu na beto na batribinale? Lukanu na beto ke vandaka ve ya kusoba bansiku ya leta. Kansi beto ke sosaka kusala yonso sambu muntu mosi ve kukanga beto nzila ya kulanda kusadila Ntotila na beto, Yezu Kristu.—Bis. 4:29.
23 Na nsi-ntoto yai bantu me kabwana sambu na mambu ya politiki mpi bo ke menga bantu ya nkaka, Yezu Kristu, Ntotila na beto, me sakumunaka bikesa ya beto ke salaka sambu na kukota ve na mambu ya nsi-ntoto. Satana me salaka yonso sambu na kukabula balongoki ya Yezu mpi kununga bo; kansi yandi me kukaka ve. Bubu yai, Kimfumu kele ti bantu mingi yina me buyaka “kunwana bitumba.” Mutindu beto kele na kimvuka ya bampangi na ntoto ya mvimba yina ke zinga na ngemba ke yitukisa; yo ke monisa pwelele nde Kimfumu ya Nzambi ke yala!—Yez. 2:4.
^ par. 4 Bo bingaka mpi kitini yai nde, La Nouvelle Création. Na nima, bo bingaka bitini yonso ya mukanda L’Aurore du Millénium nde Études des Écritures.
^ par. 8 Sambu na kuzaba mambu mingi ya mbikudulu yai, tala mukanda La Révélation : Le grand dénouement est proche !, kapu 27, balutiti 184-186.
^ par. 13 Desizio yai lombaka mpi guvernema ya Bulgarie na kupesa bantu yonso yina kansansa na bo ke buyisa bo kusala kisalu ya kisoda, kisalu ya nkaka yina basoda ke twadisaka ve.
^ par. 14 Sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala disolo yai, tala Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa ya Novembri 1, 2012, balutiti 29-31.
^ par. 14 Na nsungi ya bamvula 20, guvernema ya Arménie kangaka Bambangi ya Yehowa (ya baleke) kuluta 450 na boloko. Na Novembri 2013, bo basisaka bampangi yina bikalaka na boloko.
^ par. 16 Na mikanda ya tribinale, bo sonikaka zina na yandi kifu.
^ par. 20 Na mikanda ya tribinale, bo sonikaka zina na yandi kifu, bonso zina ya Ebralinag.


c: text/html

text: 12 Yo yina, yibuka Ngangi na nge ya Nene na bilumbu ya kileke na nge,+ na ntwala nde bilumbu ya mpasi kukwisa+ mpi bamvula kukwisa yina nge ta tuba nde: “Mono ke zola yo ve”;2 na ntwala nde ntangu, nsemo, ngonda, mpi bambwetete kukuma mpimpa,+ mpi matuti kuvutuka na nima ya* mvula ya ngolo;3 kilumbu yina bankengidi ya nzo ke tekita, babakala ya ngolo ke fumbama, bankento ke yambula kunika sambu bo me kuma fioti, mpi bana-bankento yina ke talaka na banela ke mona mpimpa+ na nganda;4 ntangu bakielo yina ke talaka na bala-bala me kangama, ntangu makelele ya kinikilu ke kulumuka, ntangu makelele ya ndeke ke tedimisa muntu na mpongi, mpi bana-bankento yonso ya ke yimbaka nkunga me lemba.+5 Diaka, muntu ke wa boma ya bisika ya kunanguka, mpi boma ya ngolo kele na bala-bala. Nti ya amande ke basisa bintuntu,+ mpasu ke kudibenda, mbuma yina ke pesaka nzala ya kudia ke pasuka, sambu muntu ke kwenda na nzo na yandi ya ntangu ya nda+ mpi bantu yina ke dila ke tambula na bala-bala;+6 na ntwala nde nsinga ya arza kukatuka, bolo ya wolo kupanzana, dibungu yina kele na nto ya masa kupasuka, mpi nsinga ya kubakila masa na dibulu kuzengana.7 Na nima mfututu ke vutuka na ntoto,+ kaka mutindu yo vandaka, ebuna ngolo ya luzingu* ke vutuka na Nzambi ya kieleka yina pesaka yo.+8 “Yo kele mpamba kibeni!” longi+ muntu me tuba. “Bima yonso kele mpamba!”+9 Longi kumaka kaka ve mayele kansi yandi landaka mpi kulonga bantu mambu yina yandi zabaka,+ mpi yandi yindululaka mpi sosaka mbote-mbote sambu na kuvukisa* bingana mingi.+10 Longi sosaka kuzwa bangogo ya kitoko+ mpi kusonika bangogo ya sikisiki ya kieleka.11 Bangogo ya bantu ya mayele kele bonso nsongi ya nti+ ya bo ke twadisilaka bangombe, mpi bangogo na bo ya bo me vukisa kele bonso minsonso ya bo me bula ngolo; ngungudi mosi muntu me pesa yo.12 Mwana na mono, sambu na mambu yonso ya nkaka katula mambu yai, keba: Kusonika mikanda mingi kele na nsuka ve, mpi kudipesa na yo ke lembisaka nsuni.+13 Na nima ya kuwa mambu yonso, nsuka ya mambu yo yai: Wa Nzambi ya kieleka+ boma mpi zitisa bansiku+ na yandi, sambu yai mambu yonso yina muntu fwete sala.+14 Sambu Nzambi ya kieleka ta sambisa mambu yonso, mpi mambu yonso ya me bumbanaka, sambu na kuzaba kana yo kele mbote to mbi.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LONGA BANA NA NGE
Nzambi Lenda Wa Mpasi na Ntima—Mutindu Beto Lenda Sepedisa Yandi
Keti nge me waka ntete ve mpasi mingi mpi kudila?— * Ntembe kele ve nde yo me kuminaka beto yonso. Kansi, na bantangu ya nkaka, beto lenda dila sambu beto kele na mawa. Muntu mosi lenda tuba mambu ya mbi mpi ya luvunu sambu na beto. Yo lenda pesa beto mpasi na ntima, mpidina ve?—Nzambi mpi lenda wa mpasi na ntima ntangu bantu ke tuba mambu ya luvunu sambu na yandi. Bika beto tadila ntete diambu yango mpi kumona mutindu beto lenda sepedisa Nzambi na kisika ya kupesa yandi mpasi.
Biblia ke tuba nde bantu ya nkaka yina vandaka kutuba nde bo ke zolaka Nzambi vandaka ‘kupesa yandi mpasi na ntima.’ Ya kieleka, ‘bo vandaka kupesa Nzambi mpasi’! Ntembe kele ve nde, ata muntu mosi ve lenda pesa nitu ya Yehowa mpasi. Yandi kele Nkwa-Ngolo Yonso. Yo yina, bika beto tadila kikuma yina Yehowa ke waka mpasi na ntima ntangu beto ke lemfukilaka yandi ve.
Bantu zole ya ntete yina Yehowa gangaka na ntoto pesaka yandi mpasi mingi na ntima. Yandi tulaka bantu yina awa na ntoto na paladisu yina bo vandaka kubinga ‘kilanga ya Edeni.’ Bantu yina zole vandaka banani?—Adami, mpi na nima ya mwa ntangu, Eva. Bika beto tadila diambu yina bo salaka ya kupesaka Yehowa mpasi na ntima.
Na nima ya kutula bo na kilanga yina, Yehowa zabisaka bo na kutanina yo. Yandi songaka bo mpi nde bo lendaka kubuta bana mpi kuzinga kumosi na kilanga yina kukonda kufwa. Kansi na ntwala nde Adami mpi Eva kubuta, diambu mosi ya mbi kibeni salamaka. Keti nge ke zaba diambu yina?—Wanzio mosi pusaka Eva mpi Adami na kukolama na Yehowa. Beto tala mutindu yo salamaka.
Wanzio salaka nde nioka kumonana bonso nde yo ke tuba. Eva sepelaka na mambu yina yandi waka —nioka zabisaka yandi nde yandi ta kuma ‘bonso Nzambi.’ Yo yina, yandi salaka diambu yina nioka zabisaka yandi. Keti nge me zaba diambu yina yandi salaka?—
Eva diaka mbuma ya nti yina Yehowa zabisaka Adami nde bo fwete dia ve. Na ntwala nde Nzambi kuganga Eva, yandi zabisaka Adami nde: ‘Nge lenda dia mbuma ya konso nti ya kilanga mutindu nge me zola. Kansi nge fwete dia ve bambuma ya nti ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi. Kilumbu nge ta dia yo, kilumbu yo yina nge ta fwa.’
Eva zabaka nsiku yina. Kansi, yandi landaka kutala nti yina, mpi monaka nde ‘yo vandaka kima mosi ya kitoko sambu na meso. Yandi bakaka mbuma na yo mpi diaka.’ Na nima yandi pesaka Adami mbuma yina mpi ‘yandi diaka yo.’ Nge ke yindula nde sambu na nki Adami salaka mpidina?—Sambu yandi kumaka kuzola Eva mingi kuluta Yehowa. Yandi ponaka kusepedisa nkento na yandi na kisika ya kusepedisa Nzambi. Kulemfukila Yehowa kele mfunu mingi kuluta kulemfukila konso muntu ya nkaka!
Keti nge ke yibuka diaka nioka yina tubaka na Eva? Kaka mutindu muntu lenda sala nde kiteki kumonana bonso nde yo ke tuba, muntu mosi salaka nde nioka yina kumonana bonso nde yo ke tuba. Ndinga ya nani vandaka kubasika na kati ya nioka?—Yo vandaka ndinga ya “nioka ya ntama, yina bo ke bingaka Diabulu mpi Satana.”
Keti nge ke zaba mutindu nge lenda sepedisa Yehowa?—Nge lenda sala yo kana nge ke sala bikesa ntangu yonso na kulemfukila yandi. Satana ke tubaka nde yandi lenda pusa muntu yonso na kusala mambu yina yandi ke zola. Yo yina, Yehowa ke longisila beto nde: ‘Mwana na mono, vanda mayele, mpi sepedisa ntima na mono; mpidina konso muntu yina ta sosila mono, mono ta zaba kupesa yandi mvutu.’ Satana ke vwezaka to ke sosilaka Yehowa. Yandi ke tubaka nde yandi lenda pusa muntu yonso na kuyambula kusadila Yehowa. Yo yina, lemfukilaka Yehowa mpi sadilaka yandi sambu na kusepedisa yandi! Keti nge ta sala yonso sambu na kusala yo?—
Tanga na Biblia na Nge
^ par. 3 Kana nge ke tanga ti mwana-fioti, kidimbu yai:—ya kele na nima ya ngiufula, ke yibusa nde, beno fwete pema mpi kusiamisa mwana na kupesa dibanza na yandi.


text:
KAPU 13
Bansamuni ya Kimfumu Ke Nata Mambu na Batribinale
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Mutindu Yezu tubaka, bamfumu ya luyalu mpi ya mabundu ke sadilaka bansiku sambu na kubuyisa kisalu ya kusamuna
1, 2. (a) Inki bantwadisi ya mabundu salaka sambu na kisalu ya kusamuna, kansi nki bantumwa salaka? (b) Sambu na nki bantumwa buyaka kulemfuka na nsiku yina buyisaka kisalu ya kusamuna?
MAMBU yai salamaka ntangu fioti na nima ya Pantekoti ya mvu 33 T.B.: Dibundu ya Bukristu na Yeruzalemi salaka bamposo fioti mpamba. Satana monaka nde yo vandaka ntangu ya mbote ya kunwanisa dibundu ya Bukristu. Yandi sosaka kufwa yo na ntwala nde yo kuma ngolo. Kukonda kusukinina, Satana yidikaka mambu na mpila nde bantwadisi ya mabundu kubuyisa kisalu ya kusamuna Kimfumu. Kansi, bantumwa landaka na kusamuna na kikesa yonso, mpi babakala ti bankento mingi kumaka “kukwikila na Mfumu.”—Bis. 4:18, 33; 5:14.
2 Bambeni waka makasi mpi nwanisaka bo diaka; ntangu yai bo tulaka bantumwa yonso na boloko. Kansi na mpimpa, wanzio ya Yehowa kangulaka kielo ya boloko, mpi na suka-suka bantumwa basikaka mpi yantikaka kusamuna! Bo kangaka bo diaka mpi nataka bo na ntwala ya bamfumu; bo tubilaka bantumwa nde bo ke fwa nsiku yina bo pesaka bo ya kuyambula kusamuna. Bantumwa vutulaka na kikesa yonso nde: “Beto fwete lemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.” Bamfumu waka makasi kibeni, mpi bo sosaka “kufwa” bantumwa. Kansi, na ntangu yina ya mpasi, Gamaliele, longi ya Nsiku yina bantu mingi vandaka kuzitisa, kebisaka bamfumu nde: “Beno keba . . . Beno kudikotisa ve na mambu ya bantu yai, kansi beno bika bo.” Yo ke yitukisa na kumona nde bamfumu landaka ndongisila na yandi mpi bikisaka bantumwa. Bantu yai ya kwikama salaka inki? Bo waka boma ve mpi bo landaka “kukonda kulemba na kulonga mpi kuzabisa nsangu ya mbote ya me tala Kristu, Yezu.”—Bis. 5:17-21, 27-42; Bing. 21:1, 30.
3, 4. (a) Inki mayele Satana me sadilaka bamvula mingi me luta sambu na kunwanisa bansadi ya Nzambi? (b) Inki beto ta tadila na kapu yai mpi na bakapu zole yina ke landa?
3 Mambu yina salamaka na tribinale, na mvu 33 T.B., vandaka mbala ya ntete yina bamfumu telaminaka dibundu ya Bukristu; kansi yo vandaka ve ya nsuka. (Bis. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Na bilumbu na beto, Satana ke sadilaka bambeni ya lusambu ya kieleka na kupusa bamfumu ya luyalu na kubuyisa kisalu na beto ya kusamuna. Bambeni ke kusilaka bansadi ya Nzambi makambu mingi. Ya ntete, bo ke tubaka nde beto kele bantu ya mavwanga; ya zole, beto kele bantu ya ntu-ngolo; ya tatu, beto kele bantu ya ke tekaka mikanda. Na ntangu ya me fwana, bampangi na beto kwendaka na batribinale sambu na kumonisa nde mambu yai kele ya luvunu. Inki mbuma yo butaka? Inki mutindu badesizio yina batribinale me bakaka bamvula ya luta ke sadisaka nge bubu yai? Beto tadila badesizio ya nkaka yina batribinale me bakaka, mpi mutindu yo me sadisaka beto na ‘kunwanina mpi kusala ngolo na kuzwa nswa ya leta ya kusamuna nsangu ya mbote.’—Bafi. 1:7.
4 Na kapu yai, beto ta tubila mutindu beto me nwaninaka nswa na beto ya kusamuna na kimpwanza yonso. Bakapu zole ya ke landa ta tubila mutindu beto me sambaka na batribinale sambu na kukota ve na mambu ya nsi-ntoto mpi kuzitisa minsiku ya Kimfumu.
Keti Beto Kele Bantu ya Mavwanga, to Bantu ya Ke Nwaninaka Kimfumu ya Nzambi?
5. Sambu na nki bo kangaka bansamuni ya Kimfumu na nsuka ya mvu 1930, mpi nki ngidika bampangi yina vandaka kutwadisa organizasio bakaka?
5 Na nsuka ya 1930, bambanza mpi baprovense ya États-Unis pusaka Bambangi ya Yehowa na kubaka nswa na leta (to licence) sambu na kusala kisalu na bo ya kusamuna. Kansi bampangi na beto buyaka yo, sambu bamfumu lendaka katula nswa yina; kansi ata luyalu mosi ve kele ti kiyeka ya kukatula ntuma yina Yezu pesaka Bakristu ya kusamuna nsangu ya Kimfumu. (Mar. 13:10) Bo kangaka bansamuni mingi ya Kimfumu. Yo yina, bampangi yina vandaka kutwadisa organizasio bakaka dibanza ya kusamba na batribinale. Bo sosaka kumonisa nde mambu yina leta lombaka bo vandaka kufwa nsiku yina ke pesaka Bambangi ya Yehowa nswa ya kusambila na kimpwanza yonso. Na 1938, bo kwendaka kusamba na tribinale sambu na diambu mosi yina bantu lenda vila ve. Inki salamaka?
6, 7. Inki kuminaka dibuta ya Mpangi Cantwell?
6 Na Kizole, Aprili 26, 1938 na suka, Mpangi Newton Cantwell, yina vandaka ti bamvula 60, nkento na yandi Esther, ti bana na bo Henry, Russell, ti Jesse (bo yonso tanu vandaka bapasudi-nzila ya nene), kwendaka kusamuna na mbanza ya New Haven, na Connecticut, na États-Unis. Na kutuba ya mbote, bo zabaka na ntwala nde bo ta sala bilumbu mingi. Sambu na nki? Sambu bo me kangaka bo dezia mbala mingi, yo yina bo zabaka nde bo lenda kanga bo diaka. Kansi, dibanza yina manisaka ve nzala ya dibuta ya Mpangi Cantwell ya kusamuna nsangu ya Kimfumu. Bo kwendaka na New Haven na bakaminio zole. Mpangi Newton vandaka kupusa kaminio mosi yina vandaka ti mikanda mingi ya ke tendulaka Biblia mpi bafonografe; Henry (bamvula 22), vandaka kupusa kaminio yina vandaka ti ba oparlere. Kaka mutindu bo yindulaka, bapolisi tedimisaka bo na nima ya bangunga fioti.
7 Bo kangaka ntete Russell (bamvula 18); na nima, bo kangaka mpi Mpangi Newton ti Esther. Jesse (bamvula 16) vandaka kutala na ntama mutindu bapolisi ke nata bibuti na yandi ti mpangi na yandi ya bakala. Henry vandaka kusamuna na lweka ya nkaka ya mbanza, Jesse vandaka leke kibeni kansi yandi bikalaka yandi mosi. Ata mpidina, yandi bakaka fonografe na yandi mpi landaka kusamuna. Babakala zole ya dibundu ya katolika lombaka Jesse na kutudila bo diskure ya Mpangi Rutherford yina vandaka ti ntu-diambu “Bambeni.” Kansi ntangu bo widikilaka diskure yina, bo waka makasi mingi, ebuna bo zolaka kubula Jesse. Kansi Jesse katukaka pana na malembe yonso; na nima ya ntangu fioti, polisi mosi tedimisaka yandi. Yo yina, bo kangaka mpi Jesse. Polisi monaka ve kifu ya Mpangi-Nkento Cantwell, kansi bo kangaka Mpangi-Bakala Cantwell ti bana na yandi ya babakala. Ata mpidina, bo basisaka bo kaka kilumbu yina na nima ya kufuta amande.
8. Sambu na nki tribinale tubaka nde mpangi Jesse Cantwell vandaka muntu ya mavwanga?
8 Bangonda fioti na nima, na Septembri 1938, dibuta ya Mpangi Cantwell kwendaka kusamba na tribinale ya mbanza New Haven. Tribinale tubaka nde Mpangi Newton, Russell, ti Jesse salaka kifu mutindu bo lombaka makabu kukonda nswa ya leta. Yo yina, ata bo lombaka nde Tribinale ya Nene ya Connecticut kutadila diaka desizio yina, bazuzi bedisaka kaka Jesse; bo tubaka nde yandi vandaka kutula mavwanga na bwala. Sambu na nki? Sambu babakala zole ya Dibundu ya Katolika, yina widikilaka diskure, tubaka na tribinale nde diskure yina vandaka kufinga dibundu na bo mpi yo vandaka masota. Sambu na kumonisa nde bantu ya Katolika taka luvunu, bampangi yina vandaka kutwadisa organizasio kwendaka na Tribinale ya Kuluta Nene ya États-Unis, sambu na kulomba nde bo tadila diaka desizio yina.
9, 10. (a) Tribinale ya Nene ya Étas-Unis bakaka nki desizio sambu na diambu ya dibuta ya Mpangi Cantwell? (b) Inki mambote beto ke bakaka na desizio yai?
9 Yantika na Marsi 29, 1940, Charles Hughes, mfumu ya bazuzi mpi bazuzi nana ya nkaka widikilaka mambu yina Mpangi Hayden Covington, avoka ya Bambangi ya Yehowa, vandaka kutuba. * Ntangu avoka ya provense ya Connecticut pesaka dibanza na yandi sambu na kumonisa nde Bambangi ya Yehowa vandaka bantu ya mavwanga, zuzi mosi yulaka nde: “Keti yo kele ve kieleka nde bantu mingi sepelaka ve na nsangu yina Yezu vandaka kusamuna?” Avoka yina vutulaka nde: “Yo ke mpidina; nkutu kana mu yibuka mbote, Biblia ke tuba mpi mambu yina kuminaka Yezu sambu yandi vandaka kusamuna nsangu yina.” Yo kele mpidina kibeni! Kukonda kuzaba, avoka yina tulaka Bambangi ya Yehowa na ndambu ya Yezu, mpi bantu ya bwala yina na ndambu ya bantu yina zengilaka Yezu nkanu. Na Mayi 20, 1940, tribinale ya mvimba nungisaka Bambangi ya Yehowa.
10 Inki vandaka mfunu ya desizio yina tribinale bakaka? Yo taninaka mingi kibeni nswa ya kusambila na kimpwanza yonso; banda pana, ata provense, insi, to luyalu mosi ve lendaka kusadila nsiku sambu na kukatula kimpwanza ya lusambu. Diaka, tribinale monaka nde Jesse salaka ata kifu mosi ve “. . . ya kukatula ngemba mpi kutula mavwanga.” Yo yina, desizio yina monisaka pwelele nde Bambangi ya Yehowa kele ve bantu ya ke tulaka mavwanga. Yai kele kununga mosi ya mfunu kibeni ya bansadi ya Nzambi! Inki mambote beto ke bakaka na desizio yai? Mpangi mosi, yina kele Avoka, ke tuba nde: “Nswa na beto ya kusambila na kimpwanza yonso, kukonda kuwa boma nde bo ta kanga beto na mutindu ya mbi, ke sadisaka beto bubu yai na kuzabisa bamfinangani na beto nsangu ya kivuvu.”
Keti Beto Kele Bantu ya Ntu-Ngolo to Bansamuni ya Kieleka?
11. Inki kampanye bampangi na beto ya Canada salaka, mpi sambu na nki?
11 Na 1940, Bambangi ya Yehowa kutanaka ti mbangika mosi ya ngolo na Canada. Na 1946, bampangi na beto salaka kampanye mosi ya bilumbu 16, sambu na kumonisa nde leta vandaka kupesa ve bantu kimpwanza ya kusambila; bo kabulaka trakiti mosi ya vandaka na ntu-diambu, Kimbeni ya Ngolo ya Bantu ya Québec Sambu na Nzambi, Kristu, mpi Kimpwanza Ke Pesa Canada ya Mvimba Nsoni. Trakiti yai ya balutiti iya monisaka mbote-mbote nde bamfumu ya mabundu mpi ya bapolisi kele nku; yo monisaka mpi mambu yina bimvuka ya bantu ya nku salaka bampangi na beto na provense ya Québec. Trakiti yai tubaka nde: “Bo ke landa na kukanga Bambangi ya Yehowa kukonda kuzitisa nsiku. Bo me fundaka Bambangi ya Yehowa na mbanza Montréal ya Nene sambu na mambu kiteso ya 800.”
12. (a) Bambeni na beto salaka nki ntangu kampanye ya kukabula trakiti yantikaka? (b) Bo fundaka bampangi nde bo salaka nki? (Tala mpi noti na nsi ya lutiti.)
12 Ntangu Premier ministre ya Québec, Maurice Duplessis, yina vandaka nduku ya Villeneuve (kardinale ya Dibundu ya Katolika) tangaka trakiti yina, yandi tubaka nde yandi fwete nwanisa Bambangi ya Yehowa “kukonda mawa.” Ntangu fioti na nima, mambu 800 yina bo fundilaka bampangi kumaka mingi, disongidila 1600. Mpangi-nkento mosi ya mupasudi-nzila tubaka nde: “Bapolisi kangaka beto mbala mingi; yo yina beto vandaka kutanga diaka ve bambala ikwa bo kangaka beto.” Ntangu bo vandaka kukanga bampangi yina ke kabula trakiti yango, bapolisi vandaka kutuba nde, bo ke kabula “mikanda yina ke pusa bantu na kukolama na leta.” *
13. Banani vandaka bantu ya ntete yina bo fundaka na tribinale nde bo kele bantu ya ke pusaka bantu ya nkaka na kukolama?
13 Na 1947, Mpangi Aimé Boucher ti bana na yandi zole ya bankento, Gisèle (bamvula 18) mpi Lucille (bamvula 11), vandaka bantu ya ntete yina tribinale sambisaka mpi tubaka nde bo ke pusa bantu na kukolama. Ya kieleka bo vandaka kukabula batrakiti, Kimbeni ya Ngolo ya Bantu ya Québec, pene-pene ya ferme na bo, na bangumba ya ndambu ya sudi ya Mbanza Québec; kansi yo vandaka mpasi na kumonisa nde bo vandaka kutula mavwanga. Mpangi Boucher vandaka muntu mosi ya kudikulumusa mpi ya mawete, yina vandaka kutala kamwa ferme na yandi; yandi vandaka kukwenda bantangu ya nkaka na mbanza na zulu mpunda yina vandaka ti shario na nima. Ata mpidina, dibuta na yandi kutanaka ti mambu ya nkaka ya mpasi yina bo tubilaka na trakiti yina. Zuzi yina vandaka kumenga Bambangi ya Yehowa ndimaka ve banzikisa ya pwelele yina vandaka kumonisa nde dibuta ya Mpangi Boucher salaka mbi ve. Kansi, yandi ndimaka ngindu ya bantu yina kufundaka nde trakiti yina ke pusa bantu na kusala mbi mpi nde dibuta ya Mpangi Boucher fwete baka ndola. Dibanza ya zuzi yai vandaka nde: Kuzabisa kieleka kele kufwa nsiku! Bo tubaka nde Mpangi Aimé ti Gisèle vandaka bantu ya luvunu mpi ya ke pusaka bantu na kukolama; nkutu mwana na bo Lucille salaka bilumbu zole na boloko. Bampangi lombaka nde Tribinale ya Kuluta Nene ya Canada kutadila diaka desizio yina; tribinale yai ndimaka.
14. Inki bampangi ya Québec salaka na ntangu ya mbangika?
14 Ata mpidina, bampangi na beto ya kikesa na Québec landaka na kusamuna nsangu ya Kimfumu ata bantu vandaka kusadila bo mambu ya nku; mbala mingi yo vandaka kubuta mbuma ya mbote kibeni. Ntangu kampanye ya trakiti yina yantikaka na 1946, Bambangi ya Yehowa na Québec vandaka 300; kansi bamvula iya na nima, bo kumaka 1 000! *
15, 16. (a) Inki mutindu Tribinale ya Nene ya Canada sambisaka diambu ya dibuta ya Mpangi Boucher? (b) Kununga yai vandaka ti nki bupusi na bampangi na beto mpi na bantu ya nkaka?
15 Na Yuni 1950, bazuzi yonso uvwa ya Tribinale ya Kuluta Nene ya Canada sambisaka diambu ya Mpangi Aimé Boucher. Bangonda sambanu na nima, na Desembri 18, 1950, tribinale nungisaka beto. Sambu na nki? Mpangi Glen How, yina vandaka avoka ya Bambangi ya Yehowa, tendulaka nde Tribinale ndimaka dibanza ya ba-avoka yina vandaka kunwanina beto; bo tubaka nde, “kupusa bantu na kukolama” ke tendula kupusa bantu na kusala mubulu to kunwanisa luyalu. Kansi trakiti yina “vandaka kupusa ve bantu na kusala mambu ya mutindu yina; yo vandaka kuwakana ti nsiku yina ke pesa nswa ya kutuba na kimpwanza yonso.” Mpangi How yikaka nde: “Mono monaka na meso na mono mosi mutindu Yehowa nungisaka beto.” *
16 Ya kieleka, desizio ya Tribinale ya Kuluta Nene nungisaka Kimfumu ya Nzambi na mutindu ya kuyituka. Yo nungisaka Bambangi ya Yehowa na mambu 122 ya nkaka, yina bantu fundaka bo na Québec nde, bo kele bantu ya luvunu mpi ke pusaka bantu na kukolama. Diaka, desizio yina tribinale bakaka tendulaka nde, ntangu yai bantu ya Canada mpi ya babwala yina kele na nsi ya kiyeka ya Angleterre (Commonwealth) kele na kimpwanza ya kutuba kana bo me ndima to ve mambu ya guvernema ke sala. Desizio yina salaka nde Mabundu mpi Leta ya Québec kukatula diaka ve kimpwanza ya Bambangi ya Yehowa. *
Keti Beto Kele Bantu ya Ke Tekaka Mikanda to Bansamuni ya Kikesa ya Kimfumu ya Nzambi?
17. Inki mutindu baluyalu ya nkaka ke sosaka kukanga kisalu na beto ya kusamuna?
17 Bubu yai, bansadi ya Yehowa ke landaka mbandu ya Bakristu ya ntete; bo ‘ke tekaka ve ndinga ya Nzambi.’ (Tanga 2 Bakorinto 2:17.) Ata mpidina, baluyalu ya nkaka ke sadilaka bansiku ya mumbongo sambu na kusambisa kisalu na beto ya kusamuna. Beto tadila ntangu yai badesizio yina batribinale zole bakaka sambu na kuzaba kana Bambangi ya Yehowa kele bantu ya ke tekaka mikanda to bansamuni.
18, 19. Inki mutindu bamfumu ya luyalu ya Danemark buyisaka kisalu ya kusamuna?
18 Danemark. Na Oktobri 1, 1932, bo basisaka nsiku mosi ya ke buyisa bantu na kuteka mikanda kukonda nswa ya leta. Kansi bampangi na beto lombaka ve ata nswa mosi. Na kilumbu yina landaka, bansamuni tanu kwendaka kusamuna kilumbu ya mvimba na Roskilde, mbanza mosi yina kele na bakilometre kuluta 30 na westi ya Copenhague, ntu-mbanza ya Danemark. Na nkokila, nsamuni mosi na kati na bo, Mpangi August Lehmann, vandaka kumonana ve. Bo kangaka yandi mpi bo tubaka nde yandi ke teka mikanda kukonda nswa.
19 Na Desembri 19, 1932, Mpangi August Lehmann kwendaka kusamba na tribinale. Yandi tubaka nde yandi kwendaka kutala bantu sambu na kupesa bo mikanda yina ke tendulaka Biblia kansi yandi vandaka kuteka ve mikanda. Tribinale ndimaka mambu yina. Yo tubaka nde: “Muntu yai bo me funda . . . ke lungisaka bampusa na yandi yandi mosi; yandi bakaka ve ata benefisi mpi yandi kele ve ti lukanu ya kubaka yo; nkutu yandi ke sadilaka mbongo na yandi mosi sambu na kusala kisalu yina.” Tribinale kotilaka Bambangi ya Yehowa mpi bakaka desizio yai: ‘Kisalu ya Mpangi Lehmann kele ve mumbongo.’ Ata mpidina, lukanu ya bambeni ya bansadi ya Nzambi vandaka ya kubuyisa kisalu ya kusamuna na insi ya mvimba. (Nk. 94:20) Avoka ya leta lombaka Tribinale ya Nene ya insi na kutadila diaka desizio yina. Bampangi salaka inki?
20. Inki mutindu Tribinale ya Nene ya Danemark sambisaka diambu yina, mpi bampangi na beto salaka nki?
20 Mposo mosi na ntwala nde bo kwenda kusamba na tribinale yina, bampangi ya Danemark ya mvimba samunaka mingi kibeni. Na Kizole, Oktobri 3, 1933, Tribinale ya Nene zabisaka desizio yina bo bakaka. Bo ndimaka desizio ya tribinale ya ntete; bo tubaka nde Mpangi August Lehmann fwaka ve nsiku. Desizio yai monisaka nde Bambangi ya Yehowa lenda landa na kusamuna na kimpwanza yonso. Sambu na kumonisa ntonda na bo na Yehowa mutindu yandi sadisaka bo na kununga, bampangi ya babakala ti ya bankento lutisaka ntangu mingi diaka na kisalu ya kusamuna. Yantika ntangu tribinale bakaka desizio yina, bampangi na beto ya Danemark ke landaka na kusamuna mpi luyalu ke buyisa ve kisalu na bo.
21, 22. Inki desizio Tribinale ya Nene ya Étas-Unis bakaka sambu na diambu ya Mpangi Murdock?
21 États-Unis. Na Lumingu, Februari 25, 1940, bo kangaka mupasudi-nzila mosi, Mpangi Robert Murdock, mpi bampangi ya nkaka nsambwadi ntangu bo vandaka kusamuna na mbanza Jeannette, yina kele pene-pene ya mbanza Pittsburgh, na provense ya Pennsylvanie. Bo kangaka yandi sambu yandi buyaka kulomba nswa na leta na ntwala ya kukabula mikanda. Ntangu Tribinale ya Kuluta Nene ya États-Unis tadilaka diaka desizio yina, bazuzi ndimaka na kusambisa diaka diambu yina.
22 Na Mayi 3, 1943, Tribinale ya Kuluta Nene nungisaka Bambangi ya Yehowa. Bazuzi buyaka nsiku yina ya kulomba ntete nswa na leta, sambu yo vandaka “kukatula bantu nswa yina Mukanda ya Minsiku ya Ngudi (Constitution) ya Insi vandaka kupesa bo.” Bo tubaka nde, bantu fwete sadila ve nsiku yina mbanza pesaka sambu yo vandaka “kufiotuna kimpwanza ya kutuba, mpi yo vandaka kufwa nsiku ya kusambila na kimpwanza yonso.” Ntangu bantu vandaka kupesa bangindu na bo na tribinale, Zuzi William Douglas tubaka nde kisalu ya Bambangi ya Yehowa “kele kaka ve ya kusamuna, to ya kukabula mikanda ya Nzambi. Yo ke tadila mambu yina yonso zole.” Yandi yikaka nde: “Kisalu yai kele kiteso mosi . . . ti kusambila na banzo-nzambi mpi kulonga na ntwala.”
23. Inki mutindu mambu yina bampangi nungaka na batribinale na 1943 ke sadisaka beto tii bubu yai?
23 Desizio yina ya Tribinale ya Kuluta Nene salaka nde bansadi ya Nzambi kununga na mutindu mosi ya nene na mambu ya nsiku. Yo monisaka kibeni nde beto kele bansamuni mpi Bakristu ya kieleka, kansi ve bantu ya ke tekaka bima sambu na kubaka benefisi. Na kilumbu yina ya mfunu, na 1943, Bambangi ya Yehowa nungaka mambu 12 na kati ya 13 yina bo nataka na Tribinale ya Kuluta Nene (mambu ya Mpangi Murdock kele mpi na kati). Na bilumbu ya me katuka kuluta, badesizio yai ya Tribinale ya Kuluta Nene sadisaka bazuzi na kuzenga mambu mingi ya nkaka, ntangu bambeni na beto sosaka diaka kubuyisa beto na kusamuna nsangu ya Kimfumu na bantu yonso mpi nzo na nzo.
“Beto Fwete Lemfukila Nzambi Bonso Mfumu na Kisika ya Kulemfukila Bantu”
24. Inki beto ke salaka ntangu baluyalu ke buyisaka kisalu na beto ya kusamuna?
24 Sambu beto kele bansadi ya Yehowa, beto ke sepelaka mingi ntangu baluyalu ke pesaka beto nswa ya kusamuna nsangu ya Kimfumu na kimpwanza yonso. Kansi, ntangu baluyalu ke buyisaka kisalu na beto ya kusamuna, beto ke sobaka mitindu na beto ya kusamuna, mpi beto ke landaka kusala kisalu na beto kana mpila kele. Bonso bantumwa, “beto fwete lemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.” (Bis. 5:29; Mat. 28:19, 20) Kansi, beto ke kwendaka na batribinale sambu na kulomba nde bo tadila diaka badesizio yina ke buyisa kisalu na beto. Beto tadila bambandu yai zole.
25, 26. Inki mambu salaka nde bampangi ya Nicaragua kukwenda na Tribinale ya Nene, mpi nki mbuma yo butaka?
25 Nicaragua. Na Novembri 19, 1952, Mpangi Donovan Munsterman yina vandaka misionere, mpi vandaka kusala na filiale, kwendaka na Biro ya Ke Talaka Mambu ya Banzenza na ntu-mbanza Managua. Bo zabisaka yandi na kukwenda kusamba na ntwala ya kapitene Arnoldo García, yina vandaka mfumu ya biro yina. Kapitene zabisaka Mpangi Donovan nde bo “buyisaka Bambangi ya Yehowa yonso ya Nicaragua na kulanda kulonga balukwikilu na bo mpi kupesa maboko na bisalu ya dibundu na bo.” Ntangu yandi yufulaka sambu na nki, Kapitene García zabisaka yandi nde ministre ya luyalu me pesaka ntete ve Bambangi ya Yehowa nswa ya kusala kisalu yina, mpi bo fundaka bo nde bo kele ba koministe. Banani fundaka beto? Bamfumu ya Dibundu ya Katolika ya Roma.
26 Mpangi Munsterman lombaka mbala mosi nde bo tadila diaka desizio yina na Ministre ya ke talaka mambu ya mabundu mpi na Prezida ya Insi, Anastasio Somoza García; kansi bo pesaka yandi mvutu ve. Yo yina, bampangi sobaka mitindu na bo ya kusala mambu. Bo kangaka Nzo ya Kimfumu, bo kumaka kuvukana na bimvuka ya fioti, mpi bo yambulaka kuta kimbangi na babalabala; kansi bo vandaka kaka kusamuna nsangu ya Kimfumu. Kaka na ntangu yina, bampangi lombaka bantu na kutula maboko na mukanda mosi yina vandaka kulomba Tribinale ya Nene ya Nicaragua na kukatula nsiku yina vandaka kubuyisa kisalu na bo. Bazulunalu tubilaka mingi mukanda yina mpi mutindu bo buyisaka kisalu na beto; Tribinale ya Nene ndimaka kusambisa diambu yina. Inki mbuma yo butaka? Na Yuni 19, 1953, bazuzi yonso ya Tribinale ya Nene zabisaka desizio yina bo bakaka; bo nungisaka Bambangi ya Yehowa. Tribinale tubaka nde nsiku yina buyisaka kisalu ya Bambangi vandaka kufwa banswa yina Mukanda ya Minsiku ya Ngudi ya insi ke pesa na yina me tala kutuba, kansansa, mpi kulonga balukwikilu na kimpwanza yonso. Yo tubaka diaka nde luyalu ya Nicaragua fwete vutukila diaka bangwisana ya mbote ti Bambangi ya Yehowa.
27. Sambu na nki bantu ya Nicaragua yitukaka desizio ya tribinale, mpi yo sadisaka bampangi na kubakisa nki?
27 Bantu ya Nicaragua yitukaka mutindu Tribinale ya Nene kotilaka Bambangi. Na bamvula yina lutaka, bamfumu ya mabundu vandaka na kiyeka mingi; yo yina tribinale vandaka kubuya kubendana ti bo. Diaka, kiyeka yina ya mingi vandaka kusala nde tribinale kukuka ve kubuya badesizio na bo. Bampangi na beto bakisaka nde, kana bo nungaka, yo vandaka sambu Ntotila na bo taninaka bo mpi sambu bo yambulaka ve kusamuna.—Bis. 1:8.
28, 29. Na kati-kati ya bamvula 1980, nki mambu ya kuyituka salamaka na Zaïre?
28 Zaïre. Na Zaïre, bubu yai République Démocratique du Congo, Bambangi ya Yehowa vandaka kiteso ya 35 000 na kati-kati ya bamvula 1980. Sambu kisalu ya Kimfumu vandaka kuyela mingi, bo yantikaka kutunga babiro ya mpa ya filiale. Na Desembri 1985, bo salaka lukutakanu mosi ya bansi mingi na ntu-mbanza, Kinshasa; bawi 32 000 yina fulusaka stade ya mbanza katukaka na bisika mingi ya nsi-ntoto. Kansi na nima, luzingu ya bansadi ya Yehowa yantikaka kusoba. Inki salamaka?
29 Mpangi Marcel Filteau, misionere mosi ya katukaka na mbanza Québec, na Canada vandaka na Zaïre na ntangu yina; yandi monaka mpi mutindu luyalu ya Duplessis bangikaka Bambangi ya Yehowa na Canada. Yandi tubaka nde: “Na Marsi 12, 1986, bo pesaka bampangi yina vandaka kutwadisa kisalu mukanda yina vandaka kutuba nde, leta me zaba ve Association Les Témoins de Jéhovah ya Zaïre mpi me buyisa kisalu na bo.” Mfumu ya insi, Mobutu Sese Seko, muntu tulaka diboko na mukanda yina.
30. Inki desizio ya mfunu yo lombaka nde komite ya filiale kubaka, mpi bo bakaka lukanu ya kusala nki?
30 Na kilumbu yina landaka, radio ya insi tubaka nde: “Beto ta wa diaka ve ata fioti zina ya Bambangi ya Yehowa na Zaïre.” Na mbala mosi mbangika yantikaka. Bo fwaka Banzo ya Kimfumu, bo yibaka bima ya bampangi na beto, bo kangaka bo, bo tulaka bo na boloko, mpi bo bulaka bo. Nkutu bo kangaka ata bana-fioti yina vandaka Bambangi. Na Oktobri 12, 1988, leta kangaka bima ya organizasio na beto, mpi kimvuka mosi ya basoda (garde civile), kumaka kuvanda na lupangu ya filiale. Bampangi yina vandaka kutwadisa kisalu sonikilaka Prezida Mobutu sambu na kulomba nde yandi tadila diaka desizio yina; kansi yandi pesaka bo ve mvutu. Na ntangu yina, yo lombaka nde komite ya filiale kubaka desizio mosi ya mfunu: “Keti beto fwete lomba Tribinale ya Nene na kutadila diaka desizio ya Prezida to beto fwete vingila?” Mpangi Timothy Holmes, yina vandaka misionere mpi kordinatere ya komite ya filiale ya nsi na ntangu yina, ke tuba nde: “Beto sosaka lutwadisu mpi mayele ya Yehowa.” Na nima ya kusamba mingi, komite monaka nde ntangu ya kunwanina banswa lungaka ntete ve. Kansi, bo landaka kutanina kimvuka ya bampangi mpi kusosa mitindu ya kulanda na kusala kisalu ya kusamuna.
“Ntangu beto vandaka kusamba diambu yina, beto monaka mutindu Yehowa lenda soba mambu”
31, 32. Inki desizio ya kuyituka Tribinale ya Nene ya Zaïre bakaka, mpi bampangi kudiwaka nki mutindu?
31 Bamvula mingi na nima, mbangika vandaka diaka ngolo mingi ve, mpi bo kumaka kuzitisa mingi banswa ya bantu na Zaïre. Komite ya filiale monaka nde yo vandaka ntangu ya mbote ya kukwenda diaka na Tribinale ya Nene ya Zaïre sambu na kulomba nde bo pesa beto diaka nswa ya kusala kisalu na beto. Yo yitukisaka beto na kumona nde Tribinale ya Nene ndimaka na kutadila diaka diambu yina. Ebuna, na Yanuari 8, 1993, bamvula kiteso ya nsambwadi na nima ya ntangu yina prezida basisaka nsiku yina buyisaka kisalu na beto, Tribinale zengaka nde mambu ya guvernema salaka sambu na Bambangi vandaka kuwakana ve ti nsiku; yo yina bo katulaka nsiku yina vandaka kubuyisa kisalu na beto. Yindula fioti diambu yai! Bazuzi tulaka luzingu na bo na kigonsa mutindu bo tubaka nde desizio ya prezida ya insi vandaka kufwa nsiku! Mpangi Holmes ke tuba nde: “Ntangu beto vandaka kusamba diambu yina, beto monaka mutindu Yehowa lenda soba mambu.” (Dan. 2:21) Kununga yai kumisaka lukwikilu ya bampangi na beto ngolo. Bo monaka nde Ntotila, Yezu, twadisaka bantu na yandi sambu na kuzaba ntangu mpi mutindu ya kusala mambu.
32 Ntangu bo katulaka nsiku yina vandaka kubuyisa kisalu na beto, bo pesaka biro ya filiale nswa ya kubinga bamisionere, kutunga babiro ya filiale ya mpa, mpi kukotisa mikanda yina ke tendulaka Biblia. * Bansadi ya Nzambi na ntoto ya mvimba ke waka kiese kibeni na kumona mutindu Yehowa ke taninaka kimpeve ya bantu na yandi!—Yez. 52:10.
“Yehowa Kele Nsadisi na Mono”
33. Mambu ya batribinale ya beto me tadila na bunkufi na kapu yai ke longa beto nki?
33 Kusamba na batribinale ya beto me katuka kutadila ke ndimisa nde Yezu ke lungisaka lusilu na yandi yai: “Mono ta pesa beno bangogo mpi mayele yina bambeni na beno yonso ta kuka ve kutelamina to kutudila ntembe.” (Tanga Luka 21:12-15.) Ntembe kele ve nde bantangu ya nkaka Yehowa me basisaka bantu ya me fwanana ti Gamaliele na bilumbu na beto sambu na kutanina bansadi na yandi; to yandi me pusaka bazuzi mpi ba-avoka ya kikesa na kunwanina lunungu. Ya kieleka, Yehowa me bebisaka binwaninu ya bambeni na beto. (Tanga Yezaya 54:17.) Mbangika lenda fwa ve kisalu ya Nzambi.
34. Sambu na nki kununga na beto na batribinale ke yitukisa kibeni, mpi yo ke monisa nki? (Tala mpi lupangu, “ Mambu ya Nene ya Beto Me Nungaka na Batribinale Me Sadisaka Beto na Kusamuna Kimfumu.”)
34 Sambu na nki kununga na beto na batribinale ke yitukisaka kibeni? Beto tadila diambu yai: Bambangi ya Yehowa kele ve bantu ya lukumu to ya kele ti kiyeka ya mingi. Beto ke salaka ve vote, ke pesaka ve maboko na bakampanie ya politiki, to kuleba bantu ya politiki. Diaka, mbala mingi bo vandaka kumona bampangi na beto yina vandaka kusamba na batribinale ya nene bonso “bantu ya me longukaka ve mpi ya mpamba-mpamba.” (Bis. 4:13) Bantu vandaka kuyindula nde batribinale vandaka ve ti ngolo ya kusadisa beto mpi kubedisa bambeni na beto, disongidila bamfumu ya nene ya mabundu ti ya politiki. Kansi, mbala mingi batribinale me nungisaka beto! Kununga na beto na batribinale ke monisa nde beto ke tambulaka “kumosi ti Kristu, ee, bonso bantu yina Nzambi me tindaka mpi beto ke salaka yo na meso na yandi.” (2 Bak. 2:17) Yo yina beto ke tubaka bonso ntumwa Polo nde: “Yehowa kele nsadisi na mono; mono ta wa boma ve.”—Baeb. 13:6.
^ par. 9 Diambu yai bo sambisaka Cantwell ti provense ya Connecticut, vandaka ya ntete na kati ya mambu 43 yina Hayden Covington sambaka na Tribinale ya Kuluta Nene ya États-Unis, sambu na kunwanina bampangi. Yandi fwaka na 1978. Nkento na yandi Dorothy, kele mufwidi ya bamvula 90 mpi kele kaka mupasudi-nzila ya kwikama.
^ par. 12 Mambu ya bo fundilaka bo katukaka na nsiku mosi ya 1606. Yo vandaka kupesa bazuzi nswa ya kupesa muntu ndola kana bo me mona nde mambu ya yandi tubaka ke basisa mavwanga—ata yo vandaka ya kieleka.
^ par. 14 Na 1950, baministre ya ntangu yonso vandaka 164 na Québec; bampangi 63 na kati na bo katukaka na Nzo-Nkanda ya Gileadi. Bo ndimaka kisalu yai na luzolo yonso ata bo kutanaka ti mbangika ya ngolo.
^ par. 15 Mpangi Glen How vandaka avoka mosi ya kikesa yina sambaka na mayele yonso mambu mingi ya Bambangi ya Yehowa na batribinale ya Canada mpi ya bansi ya nkaka, yantika 1943 tii 2003.
^ par. 16 Sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala diambu yai, tala disolo, “La bataille n’est pas la vôtre, mais celle de Dieu,” na Réveillez-vous ! ya Aprili 22, 2000, balutiti 18-24.
^ par. 32 Nsuka-nsuka, garde civile basikaka na banzo ya filiale; kansi bo me tungaka babiro ya mpa ya filiale na kisika ya nkaka.


text: 4 Na nima yandi salaka mesa-kimenga ya kwivre,+ yo vandaka maboko 20 na nda, maboko 20 na nene, mpi maboko 10 katuka na ntoto tii na zulu.2 Yandi salaka Nzadi-Mungwa* na kibende yina bo lambaka na tiya.+ Yo vandaka bonso dilonga, maboko 10 katuka ndambu mosi tii na ndambu ya nkaka, nda maboko 5 katuka na ntoto tii na zulu, mpi yo bakaka nsinga ya kutesila ya nda maboko 30 sambu na kuziunga yo.+3 Mpi kuvandaka ti bima ya kitoko bonso bankalu na nsi na yo,+ yo ziungaka Nzadi-Mungwa ya mvimba, kumi na kitamina ya diboko mosi na nziunga ya Nzadi-Mungwa. Bankalu vandaka na bandonga zole mpi bo salaka yo nzila mosi ti Nzadi-Mungwa yina na kibende yina bo lambaka na tiya.4 Yo vandaka na zulu ya bangombe 12;+ 3 vandaka kutala na nordi, 3 na westi, 3 na sudi, mpi 3 na esti; Nzadi-Mungwa vandaka na zulu na yo, mpi banima na yo vandaka kutala na kati-kati.5 Nene ya kibende na yo vandaka nene ya diboko;* bo salaka lweka na yo bonso lweka ya dikopa, bonso kintuntu ya lisi. Kisika ya kutula masa vandaka kukota ba-bati* 3 000 ya masa.6 Yandi salaka mpi malonga kumi ya nene sambu na kuyobila; yandi tulaka malonga tanu na diboko ya kitata mpi tanu na diboko ya kimama.+ Na kati na yo, bo vandaka kuyobisa bima yina bo vandaka kusadila sambu na makabu ya kuyoka.+ Kansi Nzadi-Mungwa vandaka sambu banganga-nzambi kuyobila.+7 Na nima yandi salaka bima ya kutudila minda ya wolo kumi,+ mutindu bo songaka yandi,+ mpi yandi tulaka yo na tempelo, tanu na diboko ya kitata mpi tanu na diboko ya kimama.+8 Yandi salaka mpi bamesa kumi mpi tulaka yo na tempelo, tanu na diboko ya kitata mpi tanu na diboko ya kimama;+ mpi yandi salaka babolo ya wolo 100.9 Na nima yandi salaka kibansala+ ya banganga-nzambi,+ kibansala* ya nene,+ mpi bakielo sambu na kibansala, mpi yandi pakulaka bakielo na yo kwivre.10 Yandi tulaka Nzadi-Mungwa na diboko ya kitata, na ndambu ya sudi-esti.+11 Hirami salaka mpi mabungu ya kutudila putulu ya tiya, bapawu, mpi babolo.+Hirami manisaka kisalu yina yandi salaka sambu na ntotila Salomo na nzo ya Nzambi ya kieleka:+12 makunzi+ zole mpi bima yina vandaka bonso babolo yina vandaka na bansongi ya makunzi zole; miyungulu+ zole ya kufika bima zole yina vandaka bonso babolo yina vandaka na bansongi ya makunzi;13 bagrenade+ 400 sambu na miyungulu zole, bandonga zole ya bagrenade sambu na konso muyungulu, sambu na kufika bima zole ya kuvandaka bonso babolo yina vandaka na bansongi ya makunzi;+14 bapusu-pusu kumi* mpi malonga ya nene kumi yina vandaka na zulu ya bapusu-pusu;+15 Nzadi-Mungwa mpi bangombe 12 yina vandaka na nsi na yo;+16 mpi mabungu ya kutudila putulu ya tiya, bapawu, bansomo,+ mpi bisadilu na yo yonso yina Irami-abivi+ salaka na kwivre ya bo me yidika mbote-mbote sambu na ntotila Salomo sambu na nzo ya Yehowa.17 Ntotila lambaka yo na tiya na ntoto ya tuma na distrike ya Yordani, na kati-kati ya Sukoti+ ti Sereda.18 Salomo salaka bisadilu yai yonso mingi kibeni; bo sosaka ve kuzaba kilo ya kwivre yina.+19 Salomo salaka bisadilu+ yonso sambu na nzo ya Nzambi ya kieleka: mesa-kimenga ya wolo;+ bamesa+ yina vandaka ti dimpa ya kumonisa na zulu na yo;+20 bima ya kutudila minda mpi minda na yo ya wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka,+ sambu yo pela na ntwala ya suku ya kati kibeni na kutadila mambu yina nsiku vandaka kulomba;21 mpi bintuntu, minda, ti bapense ya fioti, na wolo, wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka;22 bima ya kufwila tiya, babolo, makopa, mpi bima ya kunatila tiya, na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka; mpi kisika ya kukotila na nzo, bakielo na yo ya kati sambu na Kisika ya Kuluta Santu,+ mpi bakielo ya nzo ya tempelo na wolo.+


text: 6 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:2 Kana muntu* mosi me sala disumu mpi me sala mambu kukonda kwikama na ntwala ya Yehowa+ mpi me kusa nkweno na yandi na yina me tala kima mosi ya bo pesaka yandi,+ to kima mosi ya bo bumbisaka na yandi, to yandi me yiba, to me kusa nkweno na yandi,3 to yandi me mona kima mosi yina vilaka mpi yandi me kusa sambu na yo, mpi kana yandi me dia ndefi ya luvunu sambu na konso disumu ya mutindu yai yina yandi lenda sala,+ yandi fwete sala mambu yai:4 Kana yandi me sala disumu mpi me sala mbi, yandi fwete vutula kima yina yandi yibaka, kima yina yandi botulaka, kima yina yandi bakaka na luvunu, kima yina bo pesaka yandi, to kima yina vilaka yina yandi monaka,5 to konso kima yina yandi zengaka kieleka ya luvunu sambu na yo, mpi yandi fwete futa yo yonso,+ mpi yandi ta yika ndambu mosi na kati ya bandambu tanu ya ntalu na yo. Yandi ta pesa yo na munkwa na yo na kilumbu yina bo ta monisa nde yandi me nata makambu.6 Mpi yandi ta nata na nganga-nzambi dikabu na yandi sambu na makambu na Yehowa dimeme ya bakala ya kukonda kifu ya me katuka na kimvuka ya mameme na kutadila ntalu yina bo me zengaka, sambu na dikabu sambu na makambu.+7 Nganga-nzambi ta fika masumu na yandi na ntwala ya Yehowa, mpi bo ta lolula yandi sambu na konso kima yina yandi salaka mpi yina natilaka yandi makambu.”+8 Yehowa landaka kutubila Moize nde:9 Songa Aroni ti bana na yandi nde, ‘Yai nsiku ya dikabu ya kuyoka:+ Dikabu ya kuyoka ta bikala na kisika tiya ke pelaka na zulu ya mesa-kimenga mpimpa ya mvimba tii na suka, mpi tiya ta landa kupela na zulu ya mesa-kimenga.10 Nganga-nzambi ta lwata lele na yandi ya kisalu ya lino,+ mpi yandi ta lwata bakupe*+ ya lino. Ebuna yandi ta katula putulu ya tiya*+ ya dikabu ya kuyoka yina tiya yokaka na zulu ya mesa-kimenga mpi yandi ta tula yo na lweka ya mesa-kimenga.11 Na nima, yandi ta katula bilele+ na yandi mpi ta lwata bilele ya nkaka, ebuna yandi ta nata putulu yina ya tiya na kisika ya bunkete na nganda ya camp.+12 Tiya ta landa kupela na zulu ya mesa-kimenga. Yo fwete fwa ve. Nganga-nzambi fwete yoka bankuni+ na zulu na yo konso suka, kuyidika dikabu ya kuyoka na zulu na yo, mpi yandi ta yoka mafuta ya bimenga ya kinduku na zulu na yo sambu yo basisa midinga.+13 Tiya fwete landa kupela ntangu yonso na zulu ya mesa-kimenga. Yo fwete fwa ve.14 “‘Yai nsiku ya dikabu ya mbuma:+ Beno bana ya Aroni, beno fwete pesa yo na ntwala ya Yehowa na ntwala ya mesa-kimenga.15 Muntu mosi na kati na bo ta baka ndambu ya fufu ya dikabu ya mbuma na diboko mpi ndambu ya mafuta na yo mpi ndumbu yonso ya mpembe yina kele na zulu ya dikabu ya mbuma, mpi yandi ta yoka yo na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga bonso kima ya nsudi ya kitoko* sambu na dikabu ya kifwani* sambu na Yehowa.+16 Aroni mpi bana na yandi ta dia bitini na yo yina ta bikala.+ Bo ta dia yo bonso mampa ya kukonda levire na kisika mosi ya santu. Bo ta dia yo na kibansala ya tenta ya lukutakanu.+17 Bo fwete yoka yo ve ti konso kima yina kele ti levire.+ Mono me pesa yo sambu yo vanda dikabu na bo na makabu na mono yina bo me yoka na tiya.+ Yo kele kima ya kuluta santu,+ bonso dikabu sambu na disumu mpi bonso dikabu sambu na makambu.18 Konso bakala na kati ya bana ya Aroni ta dia yo.+ Yo kele dikabu na bo ya kimakulu na bandonga na beno yonso ya bantu ya me katuka na makabu ya Yehowa yina bo me yoka na tiya.+ Konso kima yina ta simba yo* ta kuma santu.’”19 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:20 “Yai dikabu yina Aroni mpi bana na yandi ta pesa Yehowa na kilumbu yina bo ta tula yandi mafuta:+ ndambu mosi na kati ya bandambu kumi ya efa*+ ya fufu ya kitoko bonso dikabu ya mbuma+ ya bo fwete pesa mbala na mbala, kati-kati na yo na suka mpi kati-kati na yo na nkokila.21 Bo ta sala yo ti mafuta na kikalungu.+ Nge ta nata yo ya kuvukisa mbote ti mafuta mpi nge ta pesa yo bitini-bitini bonso kima ya bo me yoka ya dikabu ya mbuma, bonso kima ya nsudi ya kitoko* sambu na Yehowa.22 Nganga-nzambi ya bo me tulaka mafuta yina ta yinga yandi na kati ya bana na yandi+ muntu ta sala yo. Yo kele nsiku ya mvula na mvula: Bonso dikabu ya mvimba, yandi ta yoka yo sambu yo basisa midinga sambu na Yehowa.23 Konso dikabu ya mbuma ya nganga-nzambi fwete vanda dikabu ya mvimba. Bo fwete dia yo ve.”24 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:25 “Songa Aroni mpi bana na yandi nde, ‘Yai nsiku ya dikabu sambu na disumu:+ Na kisika yina bo ke fwaka+ dikabu ya kuyoka, beno ta fwa mpi dikabu sambu na disumu na ntwala ya Yehowa. Yo kele kima ya kuluta santu.26 Nganga-nzambi yina ke pesa yo sambu na disumu ta dia yo.+ Yandi ta dia yo na kisika mosi ya santu, na kibansala ya tenta ya lukutakanu.+27 “‘Konso kima yina ta simba nsuni na yo ta kuma ya santu, mpi ntangu muntu mosi ta mwanga ndambu ya menga na yo na lele na yandi, nge fwete yobisa kima yina yandi mwangaka menga na kisika mosi ya santu.28 Bo fwete pasula nzungu ya ntoto yina bo lambilaka yo. Kansi kana bo lambaka yo na nzungu ya kwivre, bo fwete nika yo mpi kuyobisa yo ti masa.29 “‘Konso bakala na kati ya banganga-nzambi ta dia yo.+ Yo kele kima ya kuluta santu.+30 Kansi, bo fwete dia ve ata dikabu mosi sambu na disumu kana bo me nata ndambu ya menga na yo na tenta ya lukutakanu sambu na kufika masumu na kisika ya santu.+ Bo fwete yoka yo na tiya tii yo zika.


text:
5 Sambu beto me zaba nde kana nzo na beto ya ntoto, tenta yai, kufwa,+ Nzambi ta pesa beto nzo mosi, nzo yina bo me salaka ve na maboko;+ yo ta zinga mvula na mvula na zulu.2 Sambu na kati ya nzo yai beto ke dila na ntima, mpi beto kele ti nzala ya ngolo ya kulwata nzo na beto ya zulu,+3 sambu ntangu beto ta lwata yo, bo ta mona beto ve kinkonga.4 Ya kieleka, beto bantu yina kele na tenta yai, beto ke dila na ntima, beto ke kudiyangisa mingi, sambu beto ke zola ve kukatula nzo yai, kansi beto ke zola kulwata nzo yina ya nkaka,+ sambu luzingu kumina nitu yina ke fwaka.+5 Nzambi+ muntu yidikaka beto sambu na diambu yai; yandi pesaka beto mpeve bonso kidimbu ya mambu yina ta kwisa.*+6 Yo yina, beto kele na kikesa mingi ntangu yonso mpi beto me zaba nde ntangu beto ke zinga na kati ya nitu, beto kele ntama ti Mfumu,+7 sambu beto ke tambulaka na lukwikilu, kansi ve na mambu yina ke monanaka.8 Beto kele ti kikesa mingi mpi beto ke zola nde beto vanda ntama ti nitu mpi beto kwenda kuzinga ti Mfumu.+9 Yo yina, yo vanda beto ke zinga ti yandi to beto kele ntama ti yandi, lukanu na beto kele nde yandi ndima beto.10 Sambu beto yonso fwete monika na ntwala ya kisika ya kusambisa ya Kristu, sambu bo futa konso muntu na kutadila mambu yina yandi salaka ntangu yandi vandaka na nitu, yo vanda ya mbote to ya mbi.+11 Yo yina, sambu beto me zaba nde beto fwete vanda ti boma ya Mfumu, beto ke landa kundimisa bantu, kansi Nzambi me zaba beto mbote. Mono ke tula ntima nde kansansa na beno mpi me zaba beto mbote.12 Beto ke zola ve kudikumisa diaka sambu na beno, kansi beto ke tuba mambu yai yonso sambu na kusiamisa beno na kudikumisa sambu na beto, sambu beno kuka kupesa mvutu na bantu yina ke kudikumisa sambu na mambu yina ke monanaka na meso+ kansi ve sambu na mambu yina kele na ntima.13 Sambu kana beto vandaka bantu ya kilawu,+ yo vandaka sambu na Nzambi; kana beto kele ti mabanza ya mbote, yo kele sambu na beno.14 Sambu zola yina Kristu kele na yo ke yalaka beto, sambu beto me sukisaka nde, muntu mosi fwaka sambu na bantu yonso;+ na mutindu yina bantu yonso me fwaka.15 Mpi yandi fwaka sambu na bantu yonso sambu bantu yina ke zinga kuzinga diaka ve sambu na bo mosi,+ kansi sambu na muntu yina fwaka sambu na bo mpi yina Nzambi futumunaka.16 Yo yina, katuka ntangu yai beto me zaba ve ata muntu mosi na kutadila mabanza ya kinsuni.+ Ata beto zabaka ntete Kristu na kinsuni, ya kieleka beto ke zaba yandi diaka ve mutindu yina.+17 Yo yina, kana muntu kele na bumosi ti Kristu, yandi kele lugangu ya mpa;+ bima ya ntama me lutaka; bima ya mpa me salama.18 Kansi bima yonso ke katukaka na Nzambi; yandi wakanisaka beto ti yandi mosi na nzila ya Kristu+ mpi yandi pesaka beto kisalu ya kuwakanisa diaka bantu ti yandi,+19 disongidila, Nzambi vandaka kuwakanisa nsi-ntoto ti yandi mosi na nzila ya Kristu,+ yandi vandaka kutangila bo ve bifu na bo,+ mpi yandi pesaka beto nsangu ya kuwakanisa diaka bantu ti yandi.+20 Yo yina, beto kele mimonisi*+ na kisika ya Kristu,+ bonso nde Nzambi vandaka kubondila bantu na nzila na beto. Sambu beto kele bantu yina ke sala na kisika ya Kristu, beto ke bondila bantu nde: “Beno wakana diaka ti Nzambi.”21 Muntu yina zabaka disumu ve,+ yandi kumisaka yandi disumu sambu na beto, sambu beto kuma lunungu ya Nzambi+ na nzila na yandi.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “mbongo ya muntu me simbisa; kipiku ya mambu yina ta kwisa.”
^ To “ba-ambasadere,” disongidila, bantu yina mfumu ke tindaka na bwala ya nzenza sambu na kumonisa yandi.
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text: 14 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde:2 “Songa bantu ya Izraele nde bo fwete vutuka mpi kutula camp na ntwala ya Pihahiroti, na kati-kati ya Migdole mpi ya nzadi-mungwa, yo talana ti Baale-sefoni.+ Beno fwete sala camp ya ke talana ti yo pene-pene ya nzadi-mungwa.3 Ebuna Farao ta tuba sambu na bantu ya Izraele nde, ‘Bo ke yungana-yungana na insi yai, bo me kuma kisaka-saka. Bo me kangama na ntoto-makanga.’4 Mono ta bika nde ntima ya Farao kukuma ngolo,+ mpi yandi ta landa bo, ebuna mono ta kudipesa nkembo na nzila ya Farao mpi ya basoda na yandi yonso;+ mpi bantu ya Ezipte ta zaba kibeni nde mono kele Yehowa.”+ Yo yina mambu ya bo salaka.5 Na nima bo pesaka ntotila ya Ezipte nsangu nde bantu ya Izraele me tina. Na mbala mosi, Farao ti bansadi na yandi sobaka mabanza na bo sambu na bantu yina,+ mpi bo tubaka nde: “Sambu na nki beto me sala diambu yai mpi me yambula Izraele sambu na kuvanda diaka ve bampika na beto?”6 Ebuna yandi yidikaka bapusu-pusu na yandi ya bitumba, mpi yandi kwendaka ti bantu na yandi.+7 Yandi bakaka bapusu-pusu 600 ya mbote kibeni mpi bapusu-pusu yonso ya nkaka ya Ezipte, konso pusu-pusu vandaka ti basoda na zulu na yo.8 Ebuna Yehowa bikaka nde ntima ya Farao, ntotila ya Ezipte, kukuma ngolo, mpi yandi landaka bantu ya Izraele ntangu bo vandaka kubasika ti kivuvu yonso.*+9 Bantu ya Ezipte landaka bo,+ mpi bapusu-pusu yonso ya Farao yina bampunda vandaka kunata, basoda na yandi yina ke tambusaka bampunda, mpi basoda na yandi vandaka kufinama ti bo na ntangu bo vandaka na camp yina bo salaka pene-pene ya nzadi-mungwa, pene-pene ya Pihahiroti, na ntwala ya Baale-sefoni.10 Ntangu Farao kumaka pene-pene, bantu ya Izraele talaka mpi monaka bantu ya Ezipte ke landa bo. Bantu ya Izraele waka boma ya ngolo mpi bo yantikaka kudidila Yehowa.+11 Bo tubilaka Moize nde: “Keti yo kele sambu maziamu kele ve na Ezipte yo yina nge me nata beto awa sambu beto fwa na ntoto-makanga?+ Sambu na nki nge me sala beto diambu ya mutindu yai? Sambu na nki nge basisaka beto na Ezipte?12 Keti yo kele ve kibeni diambu ya beto songaka nge na Ezipte ntangu beto tubaka nde, ‘Bika beto, na mpila nde beto sadila bantu ya Ezipte’? Sambu yo me luta mbote nde beto sadila bantu ya Ezipte na kisika ya kufwa na ntoto-makanga.”+13 Ebuna Moize tubilaka bantu nde: “Beno wa boma ve.+ Beno telama ngolo mpi beno tala mutindu Yehowa ta gulusa beno bubu yai.+ Sambu bantu ya Ezipte yina beno ke mona bubu yai, beno ta monaka bo diaka ve.+14 Yehowa yandi mosi ta nwanina beno,+ mpi beno ta vanda pima.”15 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Sambu na nki nge ke landa kudidila mono? Songa bantu ya Izraele bo katula camp.16 Kansi nge, nangula nti na nge mpi tandula diboko na nge na zulu ya nzadi-mungwa mpi kabula yo, sambu bantu ya Izraele kuluta na kati-kati ya nzadi-mungwa na ntoto ya kuyuma.17 Kansi mono, mono ke bika nde bantima ya bantu ya Ezipte kukuma ngolo, na mpila nde bo ta landa bo; mpidina mono ta kudipesa nkembo na nzila ya Farao, ya basoda na yandi yonso, ya bapusu-pusu na yandi ya bitumba, mpi ya basoda na yandi yina ke tambusaka bampunda.+18 Ebuna bantu ya Ezipte ta zaba kibeni nde mono kele Yehowa ntangu mono ta kudipesa nkembo na nzila ya Farao, ya bapusu-pusu na yandi ya bitumba, mpi ya basoda na yandi yina ke tambusaka bampunda.”+19 Ebuna wanzio ya Nzambi ya kieleka+ yina vandaka kukwenda na ntwala ya camp ya Izraele katukaka na ntwala mpi vutukaka na nima na bo, mpi dikunzi ya dituti yina vandaka na ntwala na bo katukaka na ntwala mpi kwendaka na nima mpi telamaka na nima na bo.+20 Ebuna yo kwisaka na kati-kati ya camp ya bantu ya Ezipte mpi camp ya Izraele.+ Na ndambu mosi, yo vandaka dituti ya ndombe. Na ndambu ya nkaka yo vandaka kupesa nsemo na mpimpa.+ Yo yina camp mosi pusanaka ve pene-pene na camp ya nkaka mpimpa ya mvimba.21 Ntangu yai Moize tandulaka diboko na yandi na zulu ya nzadi-mungwa;+ ebuna Yehowa sadilaka mupepe mosi ya ngolo ya esti yina bulaka mpimpa ya mvimba mpi vutulaka nzadi-mungwa na nima, mpidina nsi ya nzadi-mungwa kumaka ntoto ya kuyuma+ mpi masa kabwanaka na bandambu zole.+22 Bantu ya Izraele lutaka na kati-kati ya nzadi-mungwa na ntoto ya kuyuma,+ masa salaka kibaka na diboko na bo ya kitata mpi na diboko na bo ya kimama.+23 Bantu ya Ezipte landaka bo, mpi bampunda yonso ya Farao, bapusu-pusu na yandi ya bitumba, mpi basoda na yandi yina ke tambusaka bampunda, yantikaka kukota na kati-kati ya nzadi-mungwa+ sambu na kulanda bo.24 Na nsungi ya kukengila ya suka-suka,* Yehowa talaka camp ya bantu ya Ezipte tuka dikunzi ya tiya mpi ya dituti,+ ebuna yandi kumisaka camp ya bantu ya Ezipte kisaka-saka.25 Yandi vandaka kukatula makulu ya bapusu-pusu na bo yo yina bo vandaka kutambusa yo na mpasi, ebuna bantu ya Ezipte vandaka kutuba nde: “Beto tina mpi beto pusana ve pene-pene na Izraele, sambu Yehowa ke nwanisa bantu ya Ezipte+ sambu na kunwanina bo.”26 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Tandula diboko na nge na zulu ya nzadi-mungwa sambu masa kuvutukila bantu ya Ezipte, bapusu-pusu na bo ya bitumba, mpi basoda na bo yina ke tambusaka bampunda.”27 Na mbala mosi Moize tandulaka diboko na yandi na zulu ya nzadi-mungwa, mpi ntangu ntongo vandaka kutana, nzadi-mungwa vutukaka mutindu yo ke vandaka. Ntangu bantu ya Ezipte vandaka kutina yo, Yehowa losaka bo na kati-kati ya nzadi-mungwa.+28 Masa yina vutukaka fikaka bapusu-pusu ya bitumba, basoda yina ke tambusaka bampunda, mpi basoda yonso ya Farao yina kotaka na nzadi-mungwa sambu na kulanda bantu ya Izraele.+ Bo bikaka ve nde ata muntu mosi na kati na bo kuguluka.+29 Kansi bantu ya Izraele tambulaka na ntoto ya kuyuma na kati-kati ya nsi ya nzadi-mungwa,+ mpi masa salaka kibaka na diboko na bo ya kitata mpi na diboko na bo ya kimama.+30 Mpidina na kilumbu yina Yehowa gulusaka Izraele na maboko ya bantu ya Ezipte,+ mpi Izraele monaka bantu ya Ezipte me fwa-fwa na lweka ya nzadi-mungwa.31 Izraele monaka mpi ngolo* ya nene yina Yehowa sadilaka sambu na kunwanisa bantu ya Ezipte, ebuna bantu yantikaka kuwa Yehowa boma mpi kukwikila na Yehowa mpi na Moize+ nsadi na yandi.


text: 29 Yai mambu ya kuwakana yina Yehowa songaka Moize na kusala ti bantu ya Izraele na insi ya Moabi, katula kuwakana yina yandi salaka ti bo na Orebi.+2 Ebuna Moize bingaka bantu yonso ya Izraele mpi zabisaka bo nde: “Beno monaka mambu yonso yina Yehowa salaka na meso na beno na insi ya Ezipte, na Farao, na bansadi na yandi yonso mpi na insi na yandi ya mvimba,+3 balusambisu* ya nene yina meso na nge monaka, bidimbu yina ya nene ti bimangu.+4 Kansi tii bubu yai,+ Yehowa me pesaka beno ve ntima sambu na kubakisa, meso sambu na kumona, mpi makutu sambu na kuwa.5 ‘Ntangu mono vandaka kutwadisa beno na ntoto-makanga+ bamvula 40, bilele na beno bebaka ve na nitu na beno mpi basandale na nge bebaka ve na makulu na nge.+6 Beno diaka ve dimpa, mpi beno nwaka ve vinu to konso kima yina ke lawusaka, sambu beno zaba nde mono kele Yehowa Nzambi na beno.’7 Nsuka-nsuka beno kwisaka na kisika yai, ebuna Sihoni ntotila ya Eshboni+ mpi Ogi ntotila ya Bashani+ kwisaka sambu na kunwanisa beto, kansi beto bedisaka bo.+8 Na nima, beto bakaka insi na bo mpi pesaka yo bonso dikabu na bana ya Rubeni, na bana ya Gadi, mpi na ndambu ya dikanda ya bana ya Manase.+9 Yo yina, beno zitisa mambu ya kuwakana yai mpi beno lemfukila yo, mpidina mambu yonso yina beno ke sala ta kwendila mbote.+10 “Bubu yai beno yonso me telama na ntwala ya Yehowa Nzambi na beno, bamfumu ya makanda na beno, bankuluntu na beno, bakapita na beno, babakala yonso ya Izraele,11 bana na beno, bankento na beno,+ munzenza+ na nge yina kele na kati ya camp na nge, yantika na muntu yina ke lokutaka bankuni na nge tii na muntu yina ke bakaka masa na nge.12 Nge kele awa sambu na kukota na kuwakana ya Yehowa Nzambi na nge mpi na ndefi na yandi, yina Yehowa Nzambi na nge ke sala ti nge bubu yai+13 sambu yandi tula beno bubu yai na kuvanda bantu na yandi+ mpi yandi vanda Nzambi na nge,+ kaka mutindu yandi silaka nge mpi kaka mutindu yandi diaka ndefi na ba-nkaka na nge Abrahami,+ Izaki,+ mpi Yakobi.+14 “Ntangu yai, mono ke sala kuwakana yai mpi ndefi yai ti beno mpamba ve,15 kansi mono ke sala yo mpi ti bantu yina me telama awa ti beto bubu yai na ntwala ya Yehowa Nzambi na beto mpi ti bantu yina kele ve ti beto awa bubu yai.16 (Sambu beno me zaba mbote mutindu beto vandaka kuzinga na insi ya Ezipte mpi mutindu beto lutaka na kati-kati ya makanda ya mitindu na mitindu na nzietelo na beto.+17 Beno vandaka kumona bima na bo ya nzanzi mpi biteki na bo ya nzanzi*+ ya bo me salaka na mabaya, na matadi, na arza, mpi na wolo, yina vandaka na kati na bo.)18 Beno keba na mpila nde na kati na beno bubu yai kuvanda ve ti bakala, nkento, dibuta, to dikanda mosi, yina ntima na yandi ke yambula Yehowa Nzambi na beto sambu na kukwenda kusadila banzambi ya makanda yina,+ na mpila nde na kati na beno kuvanda ve ti musisa mosi ya ke buta mbuma ya ndikila mpi nti ya bululu.+19 “Kansi kana muntu mosi kuwa mambu ya ndefi yai, ebuna yandi tula lulendo na ntima na yandi mpi kutuba nde, ‘Mono ta vanda na ngemba, ata mono landa kutambula na banzila ya ntima na mono mosi,’ na mutindu yina yandi ke bebisa bima yonso na nzila na yandi,20 Yehowa ta zola ve kulolula yandi.+ Kansi, Yehowa ta wila muntu yina makasi ya ngolo, ebuna kusinga yonso ya bo me sonikaka na mukanda yai ta kwisila yandi kibeni,+ mpi Yehowa ta fwanza kibeni zina na yandi na zulu ya ntoto.21 Ebuna Yehowa ta katula yandi na kati ya makanda yonso ya Izraele sambu na mpasi na kuwakana ti lusilu yonso ya kuwakana yina bo me sonikaka na mukanda yai ya Nsiku.22 “Ntangu ndonga ya bantu yina ke kwisa ya bana na nge mpi munzenza yina me katuka na insi ya ntama ta mona bampasi ya insi yina, bamaladi yina Yehowa me natila yo—23 sufre, mungwa, ti tiya, na mpila nde bo ta kuna ve ata kima na insi na yo ya mvimba mpi yo ta basisa ve mbuma, ata matiti ta basika mpi ve, bonso ntangu bo bwisaka Sodome ti Gomore,+ Adma ti Seboyimi,+ yina Yehowa bwisaka na makasi na yandi mpi na nganzi na yandi—24 bo ti makanda yonso ta tuba nde, ‘Sambu na nki Yehowa salaka mambu yai na insi yai?+ Inki nataka makasi yai ya nene mpi ya ngolo?’25 Ebuna bo ta tuba nde, ‘Yo vandaka sambu bo yambulaka kuwakana ya Yehowa,+ Nzambi ya ba-nkaka na bo, yina yandi salaka ti bo ntangu yandi basisaka bo na insi ya Ezipte.+26 Kansi bo kwendaka mpi sadilaka banzambi ya nkaka mpi fukiminaka bo, banzambi yina bo zabaka ve mpi yina yandi pesaka bo ve nswa ya kusambila.*+27 Ebuna makasi ya ngolo ya Yehowa kwisilaka insi yina, yo natilaka yo lusingu yonso ya bo me sonikaka na mukanda yai.+28 Yo yina, na makasi na yandi ya mingi+ mpi na nganzi na yandi, Yehowa tumunaka bo na ntoto na bo mpi nataka bo na insi ya nkaka, kisika bo kele bubu yai.’+29 “Mambu ya kubumbana kele ya Yehowa Nzambi na beto,+ kansi mambu yina bo me monisaka kele ya beto ti bana na beto kimakulu, na mpila nde beto zitisa mambu yonso ya Nsiku yai.+


text: 15 Beto bantu yina kele ngolo, beto fwete nata kulemba ya bantu yina kele ngolo ve,+ mpi beto kudisepedisa ve beto mosi.+2 Konso muntu na kati na beto kupesa mpangi na yandi kiese sambu na mambote na yandi mpi sambu na kupesa yandi kikesa.+3 Sambu ata Kristu kudisepedisaka ve+ kansi mutindu bo me sonikaka nde: “Mafingu ya bantu yina ke finga nge me bwila mono.”+4 Sambu mambu yonso ya bo sonikaka ntama, bo sonikaka yo sambu na kulonga beto,+ sambu na nzila ya kukanga-ntima+ mpi ya kulembika yina ke katukaka na Masonuku beto vanda ti kivuvu.+5 Ebuna Nzambi yina ke sadisaka na kukanga-ntima mpi ke lembikaka kupesa beno yonso mabanza ya mutindu mosi ti yina Kristu Yezu vandaka na yo,6 sambu na bumosi+ mpi na ndinga* mosi beno pesa nkembo na Nzambi mpi Tata ya Mfumu na beto Yezu Kristu.7 Yo yina, beno yambana,*+ kaka mutindu Kristu mpi yambaka beno,+ sambu na nkembo ya Nzambi.8 Sambu mono ke tubila beno nde Kristu kumaka kibeni nsadi ya bantu yina bo me yotisaka+ sambu na kumonisa bukieleka ya Nzambi mpi kundimisa nde balusilu yina Nzambi pesaka ba-nkaka na bo kele ya kieleka,+9 mpi sambu makanda kupesa Nzambi nkembo sambu na mawa na yandi.+ Kaka mutindu bo me sonikaka nde: “Yo yina mono ta ndima nge pwelele na kati ya makanda, mpi mono ta yimba bankunga sambu na kukumisa zina na nge.”+10 Diaka yandi ke tuba nde: “Beno makanda, beno vanda na kiese, ti bantu na yandi.”+11 Mpi diaka nde: “Beno makanda yonso, beno pesa Yehowa* lukumu, mpi bika bantu yonso kupesa yandi lukumu.”+12 Diaka Yezaya ke tuba nde: “Musisa ya Yese+ ta kwisa, muntu yina ta basika sambu na kuyala makanda;+ makanda ta tula kivuvu na bo na yandi.”+13 Nzambi yina ke pesaka kivuvu kupesa beno kiese mingi mpi ngemba mingi sambu beno ke tudilaka yandi ntima, sambu kivuvu na beno kukuma mingi* na nsadisa ya ngolo ya mpeve santu.+14 Bampangi na mono, ntangu yai mono ke ndima kibeni nde beno mpi beno me fuluka ti bumbote, beno me fuluka ti nzayilu yonso, mpi nde beno lenda kebisana.*15 Kansi, mono me sonikila beno na masonga yonso na mambu ya nkaka, sambu na kupesa beno ngibusa ya nkaka, sambu na ntima ya mbote ya nene yina Nzambi me pesaka mono16 sambu mono vanda nsadi ya Kristu Yezu na makanda.+ Mono ke sala kisalu ya santu ya nsangu ya mbote ya Nzambi,+ sambu Nzambi kundima dikabu ya makanda yai mpi kusantisa yo ti mpeve santu.17 Yo yina, mono kele ti kikuma ya kuyangalala na Kristu Yezu sambu na mambu ya Nzambi.18 Sambu mono ta meka ve kutubila konso kima yina katula kaka mambu yina Kristu me salaka na nzila na mono sambu makanda kulemfuka, na nzila ya mambu ya mono ke tuba mpi ke sala,19 ti ngolo ya bidimbu mpi ya mambu ya kuyituka,+ mpi ti ngolo ya mpeve ya Nzambi, sambu na bisika yonso katuka na Yeruzalemi tii na Ilirikume, mono me samuna mbote-mbote nsangu ya mbote ya Kristu.+20 Na mutindu yai, mono bakaka lukanu ya kuzabisa ve nsangu ya mbote bisika yina bo me zabisaka zina ya Kristu, sambu mono tunga ve na zulu ya fondasio yina muntu ya nkaka tulaka;21 kansi mutindu bo me sonikaka nde: “Bantu yina waka ve nsangu na yandi ta mona, mpi bantu yina me waka ve ta bakisa.”+22 Yo yina mpi bo kangaka mono mbala mingi nzila ya kukwisa na beno.23 Kansi ntangu yai mono kele diaka ve ti teritware yina mono me samuna ntete ve na babwala yai, mpi katuka bamvula mingi mono kele ti nzala ya ngolo ya kukwisa kuna na beno.24 Yo yina, ntangu mono ta kwenda na Espania, mono ke tula ntima nde mono ta mona beno mpi beno ta fidisa mono na mwa kitamina na nima ya kulutisa mwa ntangu ti beno.25 Kansi ntangu yai mono ke zola kukwenda na Yeruzalemi sambu na kusadila basantu.+26 Sambu bayina kele na Masedonia mpi na Akaya vandaka na kiese ya kupesa makabu na bantu ya santu yina kele bansukami na Yeruzalemi.+27 Ya kieleka, bo vandaka na kiese ya kusala mutindu yina, mpi na kutuba ya mbote, bo vandaka na mfuka ya bantu ya santu ya Yeruzalemi; sambu basantu yina kabulaka bima na bo ya kimpeve ti makanda, makanda mpi fwete sadila bo ti bima na bo ya kinsuni.+28 Yo yina, ntangu mono ta manisa kusala diambu yai mpi kupesa bo makabu yai, mono ta lutila kuna na beno ntangu mono ta kwenda na Espania.29 Diaka, mono me zaba nde ntangu mono ta kwisa kuna na beno, mono ta kwisa ti balusakumunu mingi ya Kristu.30 Kansi bampangi, mono ke siamisa beno na nzila ya Mfumu na beto Yezu Kristu mpi na nzila ya zola yina ke katukaka na mpeve, nde beno tula ngolo na kusamba Nzambi sambu na mono, mutindu mono mpi ke sala,+31 sambu mono guluka+ na maboko ya bantu ya Yudea yina ke kwikilaka ve mpi sambu basantu+ kundima kisalu yina mono ta sadila bo na Yeruzalemi,32 sambu kana Nzambi me zola, mono ta kwisa kuna na beno na kiese mpi mono baka kikesa kumosi ti beno.33 Nzambi yina ke pesaka ngemba kuvanda ti beno yonso.+ Amen.


text: 5 Keba makulu na nge konso ntangu ya nge ke kwenda na nzo ya Nzambi ya kieleka;+ yo kele mbote na kupusana pene-pene sambu na kuwa+ na kisika ya kupesa kimenga mutindu bazoba ke salaka,+ sambu bo ke zabaka ve nde mambu ya bo ke sala kele mbi.2 Kunwanina ve na kutuba, kubika mpi ve nde ntima na nge kutuba kukonda kuyindula na ntwala ya Nzambi ya kieleka,+ sambu Nzambi ya kieleka kele na zulu, kansi nge kele na ntoto. Yo yina mambu ya nge ke tuba fwete vanda ve mingi.+3 Sambu bangindu mingi*+ kibeni ke salaka nde muntu kulala bandosi, mpi bangogo mingi kibeni ke salaka nde zoba kutuba bituba-tuba.+4 Kana nge sala lusilu na Nzambi, kusukinina ve na kulungisa yo,+ sambu yandi ke sepelaka ve na bazoba.+ Lusilu ya nge ke sala, lungisa yo.+5 Yo me luta mbote na kusala ve lusilu, na kisika ya kusala lusilu mpi kulungisa yo ve.+6 Kubika ve nde munoko na nge kunata nge* na kusala disumu,+ mpi kutuba ve na ntwala ya wanzio* nde yo vandaka kifu.+ Sambu na nki kupesa Nzambi ya kieleka makasi na mambu ya nge ke tuba ebuna yandi fwa kisalu ya maboko na nge?+7 Sambu, kaka mutindu bangindu mingi ke nataka muntu na kulala bandosi,+ mutindu mosi mpi bangogo mingi ke nataka na mambu ya mpamba. Kansi wa Nzambi ya kieleka+ boma.8 Kana nge mona na distrike na nge bo ke monisa nsukami mpasi mpi bo ke zitisa ve lunungu mpi mambu ya mbote, kuyituka ve.+ Sambu muntu mosi yina kele ti kiyeka mingi kuluta mfumu yina ya nene ke tala yandi, mpi kele diaka ti bantu ya nkaka yina kele ti kiyeka mingi kuluta bo.9 Diaka, bima yina ntoto ke basisaka, bo ke kabulaka na kati na bo yonso; ata ntotila, bo ke pesaka yandi bima ya bilanga.+10 Muntu yina ke zolaka arza ta fulukaka ve arza ata fioti, mpi muntu yina ke zolaka kimvwama ta fulukaka ve lufutu.+ Diambu yai mpi kele mpamba.+11 Ntangu bima ya mbote ke kumaka mingi, bantu ya ke diaka yo ke kumaka mpi mingi.+ Mpi nki mambote munkwa na yo kele ti yo, katula kaka kutala yo na meso na yandi?+12 Mpongi ya nsadi ke vandaka ntomo, ata yandi ke dia fioti to mingi, kansi bima mingi yina mvwama kele na yo ke pesaka yandi ve nzila ya kulala.13 Mono monaka diambu mosi ya mpasi awa na ntoto:* bimvwama yina munkwa na yo kutikaka sambu na mpasi na yandi mosi.14 Bimvwama yina vilaka sambu na diambu mosi ya mbi ya me salama,* mpi ntangu yandi butaka mwana, yandi bikalaka ve ata ti kima.+15 Kaka mutindu muntu ke basikaka na divumu ya mama na yandi, yandi ta vutuka mpi kinkonga, kaka mutindu yandi kwisaka.+ Mpi yandi lenda nata ve ata kima mosi sambu na kisalu na yandi yonso ya ngolo.+16 Yai mpi kele diambu ya mpasi kibeni: Kaka mutindu yandi kwisaka, mutindu yo yina mpi yandi ta kwenda; ebuna nki mambote muntu yina ke landa kusala ngolo sambu na mupepe ta baka?+17 Mpi konso kilumbu yandi ke diaka na mudidi, ti kiseku mingi, maladi, mpi makasi.+18 Yai mambu ya mono me monaka nde yo kele mbote mpi me fwana: nde muntu kudia, kunwa, mpi kuwa kiese sambu na kisalu yonso ya ngolo yina yandi ke sala ngolo+ awa na ntoto* na bilumbu fioti ya luzingu yina Nzambi ya kieleka me pesaka yandi, sambu yo yina matabisi* na yandi.+19 Diaka, kana Nzambi ya kieleka me pesa muntu kimvwama, bima ya kinsuni,+ mpi makuki ya kusepela na yo, yandi fwete baka matabisi* na yandi mpi kuwa kiese sambu na kisalu na yandi ya ngolo. Yo kele dikabu ya Nzambi.+20 Sambu yandi ta yindula* mpenza ve bilumbu ya luzingu na yandi yina ke luta, mpamba ve Nzambi ya kieleka ke sala nde yandi vanda ti kisalu mingi na kiese ya ntima na yandi.+


text:
19 Ebuna, Pilate bakaka Yezu mpi bulaka yandi fimbu.+2 Mpi basoda tungaka mpu ya kimfumu ya bansende, bo lwatisaka yandi yo na ntu, mpi bo lwatisaka yandi mvwela mosi ya mbwaki-ble,+3 bo vandaka kukwisa kisika yandi vandaka mpi kutuba nde: “Mbote, Ntotila ya Bayuda!” Bo vandaka mpi kubula yandi bambata na luse.+4 Pilate basikaka diaka na nganda mpi tubilaka bo nde: “Tala! Mono me natila beno yandi na nganda sambu beno zaba nde mono me mona ve ata diambu mosi ya mbi na yandi.”+5 Yo yina Yezu basikaka na nganda, yandi me lwata mpu ya kimfumu ya bansende mpi mvwela ya mbwaki-ble. Ebuna Pilate tubilaka bo nde: “Beno tala! Muntu!”6 Kansi, ntangu bamfumu ya banganga-nzambi mpi bapolisi monaka yandi, bo tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Na zulu ya nti! Na zulu ya nti!”*+ Pilate tubilaka bo nde: “Beno baka yandi beno mosi mpi beno fwa yandi,* sambu mono me mona ve ata diambu mosi ya mbi na yandi.”+7 Bayuda vutudilaka yandi nde: “Beto kele na nsiku mosi, mpi na kutadila nsiku yina yandi fwete fwa,+ sambu yandi me kudikumisa mwana ya Nzambi.”+8 Ntangu Pilate waka mambu yina bo vandaka kutuba, yandi waka diaka boma mingi,9 ebuna yandi kotaka diaka na nzo ya guvernere mpi yulaka Yezu nde: “Nge kele muntu ya wapi?” Kansi Yezu pesaka yandi ve mvutu.+10 Yo yina Pilate tubilaka yandi nde: “Keti nge ke buya kutubila mono? Keti nge me zaba ve nde mono kele ti kiyeka ya kubikisa nge mpi mono kele ti kiyeka ya kufwa nge?”*11 Yezu vutudilaka yandi nde: “Nge zolaka kuvanda ve ti kiyeka ata fioti na zulu na mono kana bo pesaka nge yo ve na zulu. Yo yina muntu yina pesaka mono na maboko na nge me sala disumu ya nene kuluta.”12 Sambu na kikuma yai, Pilate vandaka kusosa mpila ya kubikisa yandi, kansi Bayuda vandaka kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Kana nge bikisa muntu yai, nge kele ve nduku ya Kaisali. Konso muntu yina ke kudikumisaka ntotila kele mbeni ya* Kaisali.”+13 Ntangu Pilate waka mambu yai, yandi nataka Yezu na nganda, mpi yandi vandaka na kisika ya kusambisa ya bo ke bingaka Kibansala ya Matadi, kansi na Kiebreo, Gabata. 14 Ntangu yai, yo vandaka kilumbu ya Kuyilama sambu na Paki;+ yo vandaka pene-pene ya ngunga ya sambanu.* Mpi yandi tubilaka Bayuda nde: “Beno tala! Ntotila na beno!”15 Kansi, bo tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Katula yandi! Katula yandi! Na zulu ya nti!” Pilate tubilaka bo nde: “Keti mono fwete fwa ntotila na beno?” Bamfumu ya banganga-nzambi vutulaka nde: “Beto kele ve ti ntotila ya nkaka katula Kaisali.”16 Ebuna yandi pesaka Yezu na maboko na bo sambu bo fwa yandi na zulu ya nti.+Yo yina bo bakaka Yezu.17 Yandi nataka nti na yandi ya mpasi,* yandi kwendaka na kisika ya bo ke bingaka Kisika ya Mukwa ya Ntu,+ yina bo ke bingaka Golgota na Kiebreo.+18 Kuna bo tulaka yandi na zulu ya nti+ ti bantu zole ya nkaka na lweka na yandi, muntu mosi na konso ndambu, kansi Yezu na kati-kati.+19 Pilate sonikaka mpi bisono ebuna yandi tulaka yo na zulu ya nti ya mpasi.* Bo sonikaka nde: “Yezu muntu ya Nazareti, Ntotila ya Bayuda.”+20 Bayuda mingi tangaka bisono yai, sambu kisika yina bo tulaka Yezu na zulu ya nti vandaka pene-pene ya mbanza, mpi bo sonikaka yo na Kiebreo, na Kilatini, mpi na Kigreki.21 Kansi, bamfumu ya banganga-nzambi ya Bayuda tubilaka Pilate nde: “Kusonika ve nde, ‘Ntotila ya Bayuda,’ kansi yandi tubaka nde, ‘Mono kele Ntotila ya Bayuda.’”22 Pilate vutulaka nde: “Yina mono me sonika, mono me sonika.”23 Ntangu basoda tulaka Yezu na zulu ya nti, bo bakaka bilele na yandi ya zulu mpi kabulaka yo na bitini iya, kitini mosi sambu na konso soda, bo bakaka mpi lele ya kati. Kansi, lele yina ya kati vandaka ve ya kutunga, yo vandaka kaka lele mosi katuka na zulu tii na nsi.24 Yo yina bo tubaka bo na bo nde: “Beto pasula yo ve, kansi beto budila yo zeke sambu na kuzaba kana yo ta vanda ya nani.”+ Yo salamaka sambu masonama ya santu kulungana: “Bo kabulaka bilele na mono bo na bo, mpi bo ke budila bilele na mono zeke.”+ Basoda salaka kibeni mambu yai.25 Kansi mama na yandi,+ mpangi-nkento ya mama na yandi, Maria nkento ya Klopasi, mpi Maria ya Magdala telamaka pana,+ pene-pene ya nti ya mpasi ya Yezu.26 Ebuna, ntangu Yezu monaka mama na yandi mpi longoki yina yandi vandaka kuzola+ me telama pana, yandi tubilaka mama na yandi nde: “Nkento, tala! Mwana na nge!”27 Na nima, yandi tubilaka longoki yina nde: “Tala! Mama na nge!” Ebuna yantika ntangu yina, longoki yina bakaka yandi na nzo na yandi.28 Na nima ya mambu yai, ntangu Yezu zabaka nde ntangu yai mambu yonso me lungana, sambu na kulungisa masonama ya santu, yandi tubaka nde: “Mono ke wa nzala ya masa.”+29 Dibungu mosi ya kufuluka ti vinu ya ngani vandaka pana. Ebuna bo tulaka kinuka* mosi ya kufuluka ti vinu ya ngani na lutangu ya mwa-nti ya izope mpi bo tombulaka yo tii na munoko na yandi.+30 Ntangu yandi bakaka vinu yina ya ngani, Yezu tubaka nde: “Yo me lungana!”+ ebuna yandi niekisaka ntu na nsi, yandi fwaka.*+31 Sambu yo vandaka kilumbu ya Kuyilama,*+ na mpila nde bamvumbi kubikala ve na zulu ya banti ya mpasi+ na Kisabatu, (sambu kilumbu ya Kisabatu yina vandaka kilumbu mosi ya nene),+ Bayuda lombaka Pilate nde bo buka makulu na bo mpi bo katula bamvumbi yina.32 Yo yina basoda kwisaka mpi bo bukaka makulu ya muntu ya ntete mpi ya muntu ya nkaka yina bo tulaka na zulu ya nti na lweka na yandi.33 Kansi ntangu bo kumaka na Yezu, bo monaka nde yandi fwaka dezia, yo yina bo bukaka ve makulu na yandi.34 Kansi soda mosi tobulaka yandi mpanzi ti dikonga,+ mpi na mbala mosi menga ti masa basikaka.35 Mpi muntu yina monaka yo taka kimbangi yai, mpi kimbangi na yandi kele ya kieleka, mpi yandi me zaba nde mambu ya yandi ke tuba kele ya kieleka, sambu beno mpi beno kwikila.+36 Ya kieleka, mambu yai salamaka sambu masonama ya santu kulungana: “Bo ta buka* ve ata mukwa na yandi mosi.”+37 Diaka, masonama ya nkaka ya santu ke tuba nde: “Bo ta tala muntu yina bo tobulaka.”+38 Na nima ya mambu yai, Yozefi ya Arimatea, yina vandaka longoki ya Yezu kansi na kinsweki sambu yandi vandaka kuwa Bayuda boma,+ lombaka Pilate kana yandi lenda katula mvumbi ya Yezu, mpi Pilate pesaka yandi nswa. Yo yina yandi kwisaka mpi katulaka mvumbi na yandi.+39 Nikodemo,+ muntu yina kwisaka na yandi na mpimpa na mbala ya ntete, kwisaka mpi, yandi nataka mire ya bo me vukisa ti aloesi, kilo na yo vandaka kiteso ya bakilo* 30.+40 Ebuna, bo bakaka mvumbi ya Yezu mpi bo ziungaka yo na bilele ya lino ti bima ya nsudi ya kitoko,+ na kulanda mutindu Bayuda vandaka kuyidika bamvumbi sambu na kuzika yo.41 Kilanga mosi vandaka kisika yina bo fwaka yandi,* mpi maziamu*+ mosi ya mpa vandaka na kati ya kilanga yina; bo me zikaka ntete ve ata muntu mosi na kati.42 Sambu yo vandaka kilumbu ya Kuyilama*+ ya Bayuda mpi maziamu vandaka pene-pene, bo tulaka Yezu kuna.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “Fwa yandi na zulu ya nti! Fwa yandi na zulu ya nti!”


text:
Nsangu ya mbote yina Polo longaka katukaka na Nzambi (10-12)
Polo me balula ntima mpi me yantika kisalu (13-24)
1 Mono Polo, bo solaka mono na kuvanda ntumwa, na bantu ve, na nzila ya muntu mpi ve, kansi na nzila ya Yezu Kristu+ mpi na nzila ya Nzambi, Tata na beto,+ yina tedimisaka yandi na bafwa.2 Mono ti bampangi yonso yina kele ti mono, beto ke sonikila mabundu ya Galatia:3 Ntima ya mbote ya nene mpi ngemba ya Nzambi Tata na beto mpi ya Mfumu Yezu Kristu kuvanda na beno.4 Yandi kudipesaka sambu na masumu na beto+ sambu yandi gulusa beto na ngidika ya bima ya mbi*+ ya ntangu yai na kutadila luzolo ya Nzambi, Tata na beto.+5 Nkembo kuvanda na yandi mvula na mvula. Amen.6 Mono ke yituka mutindu beno ke yambula nswalu* Muntu yina bingaka beno ti ntima ya mbote ya nene ya Kristu mpi beno ke landa nsangu ya mbote ya mutindu ya nkaka.+7 Na kutuba ya mbote, nsangu ya nkaka ya mbote kele ve; kansi kele ti bantu ya nkaka yina ke kotisa mavwanga na kati na beno+ mpi ke zola kubebisa nsangu ya mbote ya Kristu.8 Kansi, ata beto to wanzio mosi ya zulu kukwisa kuzabisa beno bonso nsangu ya mbote mambu yina me swaswana ti nsangu ya mbote yina beto zabisaka beno, bo fwete singa yandi.9 Mutindu beto tubaka ntete, mono ke tuba yo diaka ntangu yai nde, Muntu yina ke zabisa beno bonso nsangu ya mbote mambu yina me swaswana ti nsangu yina beno ndimaka, bo fwete singa yandi.10 Keti ntangu yai mono ke sosa kundimisa bantu to Nzambi? To keti mono ke sosa kupesa bantu kiese? Kana mono vandaka kaka kupesa bantu kiese, mono zolaka ve kuvanda mpika ya Kristu.11 Bampangi, mono ke zola beno zaba nde nsangu ya mbote ya mono zabisaka beno me katukaka ve na bantu;+12 sambu mono bakaka yo ve na muntu, bo longaka mono yo mpi ve, kansi Yezu Kristu muntu songaka mono yo.13 Ya kieleka, beno waka nsangu ya bikalulu yina mono vandaka na yo ntete na dibundu ya Bayuda,+ nde mono vandaka kumonisa dibundu ya Nzambi mpasi mpi kufwa yo na kiteso mosi ya nene;*+14 mpi mono vandaka kuyela mingi na dibundu ya Bayuda kuluta bantu mingi ya dikanda na mono yina vandaka mvula mosi ti mono, sambu mono vandaka kikesa mingi sambu na bansiku ya batata na mono.+15 Kansi ntangu Nzambi, yina salaka nde mono butuka mpi yina bingaka mono na nzila ya ntima ya mbote na yandi ya nene,+ monaka mbote16 na kusonga mono Mwana na yandi, sambu mono zabisa nsangu na yandi ya mbote na makanda,+ mono kwendaka ve na mbala mosi kulomba dibanza ya muntu;*17 mono tombukaka mpi ve na Yeruzalemi na bantu yina vandaka bantumwa na ntwala na mono, kansi mono kwendaka na Arabia, mpi na nima mono vutukaka na Damasi.+18 Ebuna bamvula tatu na nima, mono tombukaka na Yeruzalemi+ sambu mono kwenda kutala Sefasi,*+ mpi mono vandaka ti yandi bilumbu 15.19 Kansi mono monaka ve bantumwa ya nkaka, katula kaka Yakobo+ mpangi ya Mfumu.20 Sambu na mambu yina mono ke sonikila beno, mono ke ndimisa beno na ntwala ya Nzambi nde mono ke kusa ve.21 Na nima, mono kwendaka na baprovense ya Siria mpi ya Silisia.+22 Kansi mabundu ya Bukristu ya Yudea zabaka mono ve.23 Bo vandaka kuwa kaka bantu ya nkaka ke tuba nde: “Muntu yina vandaka ntete kumonisa beto mpasi+ ke zabisa ntangu yai nsangu ya mbote ya lukwikilu yina yandi vandaka kusosa ntete kufwa.”+24 Yo yina bo yantikaka kupesa Nzambi nkembo sambu na mono.