text: 43 Na nima yandi nataka mono na kielo yina ke tala na ndambu ya esti.+2 Kuna mono monaka nkembo ya Nzambi ya Izraele me katuka na ndambu ya esti ke kwisa,+ mpi ndinga na yandi vandaka kuwakana bonso makelele ya masa ya ke kulumuka ngolo;+ ebuna nkembo na yandi pesaka nsemo na ntoto.+3 Mambu yina mono monaka vandaka bonso mbona-meso yina mono monaka ntangu mono* kwisaka kubebisa mbanza, mpi yo vandaka kumonika bonso mambu yina mono monaka pene-pene ya nzadi Kebare;+ mpi mono fukamaka luse na ntoto.4 Ebuna nkembo ya Yehowa kotaka na tempelo* na nzila ya kielo yina ke tala na ndambu ya esti.+5 Na nima mpeve mosi tombulaka mono mpi nataka mono na kibansala ya kati, mpi mono monaka nde tempelo me fuluka ti nkembo ya Yehowa.+6 Ebuna mono waka muntu mosi ke tuba na mono tuka na tempelo, ebuna muntu yina kwisaka mpi telamaka pene-pene na mono.+7 Yandi tubilaka mono nde:“Mwana ya muntu, yai kele kisika ya kiti na mono ya kimfumu+ mpi kisika ya bitambi ya makulu na mono,+ kisika yina mono ta zinga kimakulu na kati ya bantu ya Izraele.+ Nzo ya Izraele ta kumisa diaka ve zina na mono ya santu mvindu,+ bo ti bantotila na bo, na nzila ya kindumba na bo ya kimpeve mpi ya bamvumbi ya bantotila na bo ntangu bo ta fwa.8 Na ntangu bo tulaka munoko ya nzo na bo pene-pene ya munoko ya nzo na mono mpi dikunzi ya kielo na bo pene-pene ya dikunzi ya kielo na mono, mpi kibaka mosi mpamba vandaka kukabula mono ti bo,+ bo kumisaka zina na mono ya santu mvindu na mambu ya nzanzi yina bo salaka, yo yina mono manisaka bo na makasi na mono.+9 Ntangu yai, bika bo katula kindumba na bo ya kimpeve mpi bamvumbi ya bantotila na bo ntama ti mono, mpi mono ta zinga kimakulu na kati na bo.+10 “Kansi nge, mwana ya muntu, tendudila nzo ya Izraele+ mutindu tempelo ta vanda, mpidina bo ta wa nsoni sambu na bifu na bo,+ mpi bo fwete longuka pula* na yo.11 Kana bo wa nsoni sambu na mambu yonso yina bo me sala, nge fwete zabisa bo pula ya tempelo, mutindu bo ta yidika yo, bisika na yo ya kubasikila, mpi bakielo na yo.+ Songa bo bapula na yo yonso ti bansiku na yo ya kusonika, bapula na yo ti bansiku na yo, mpi sonika yo na meso na bo, na mpila nde bo landa pula na yo yonso mpi bo zitisa bansiku na yo ya kusonika.+12 Yai kele nsiku ya tempelo. Teritware ya mvimba na nziunga ya nsongi ya ngumba kele ya kuluta santu.+ Tala! Yai kele nsiku ya tempelo.13 “Yai kele nda mpi nene ya mesa-kimenga na kutadila kitesilu ya maboko+ (na konso diboko, bo yikaka nene ya kipala-pala ya diboko mosi).* Nsi na yo kele diboko mosi mpi nene na yo diboko mosi. Mesa-kimenga yina kele ti ndilu mosi ya me ziunga ndilu yina, nene na yo kele ampan* mosi. Yai kele nsi ya mesa-kimenga.14 Katuka na nsi tii na dibaya ya nziunga yina me landa ya me basika na lweka, yo kele maboko zole, mpi nene na yo kele diboko mosi. Katuka na dibaya ya fioti ya nziunga yina me landa ya me basika na lweka tii na dibaya ya nene ya nziunga yina me landa ya me basika na lweka, yo kele maboko iya, mpi nene na yo kele diboko mosi.15 Kisika yina tiya ya mesa-kimenga ke pelaka, nda na yo katuka na ntoto tii na zulu kele maboko iya, mpi bibongo iya+ me basika katuka kisika tiya ya mesa-kimenga ke pelaka.16 Bandambu yonso ya kisika tiya ya mesa-kimenga ke pelaka kele kiteso mosi, nda maboko 12 mpi nene maboko 12.+17 Bandambu yonso iya ya dibaya ya nziunga yina me basika na lweka kele nda maboko 14 mpi nene maboko 14; mpi ndilu ya nziunga kele kati-kati ya diboko, mpi nsi na yo kele diboko mosi na bandambu yonso.“Mpi bima na yo ya kumatila ke tala na ndambu ya esti.”18 Ebuna yandi tubilaka mono nde, “Mwana ya muntu, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Yai kele bansiku ya kulanda ntangu bo ta tunga mesa-kimenga, sambu na kupesa makabu ya mvimba ya kuyoka mpi kumwanga menga na zulu na yo.’+19 “‘Nge fwete pesa mwana-ngombe ya bakala ya kimvuka ya bangombe bonso dikabu sambu na disumu+ na banganga-nzambi yina kele Balevi na kati ya bana ya Zadoki,+ bayina ke pusanaka pene-pene na mono sambu na kusadila mono,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.20 ‘Nge fwete baka ndambu ya menga na yo mpi kutula yo na bibongo yonso iya ya mesa-kimenga, na binkonko yonso iya ya dibaya ya nziunga ya me basika na lweka, mpi na ndilu yina kele na bandambu yonso, sambu na kukatula yo masumu yo kuma bunkete mpi kufika masumu sambu na yo.+21 Na nima, baka mwana-ngombe yina ya bakala, dikabu sambu na disumu, sambu na kuyoka yo na kisika ya bo me ponaka na tempelo, na nganda ya kisika ya santu.+22 Na kilumbu ya zole, nge ta pesa nkombo ya bakala ya kukonda kifu bonso dikabu sambu na disumu; ebuna bo ta kumisa mesa-kimenga bunkete* mutindu bo kumisaka yo bunkete ti mwana-ngombe ya bakala.’23 “‘Ntangu nge ta manisa kukatula yo masumu sambu na kukumisa yo bunkete, nge ta pesa mwana-ngombe ya bakala ya kukonda kifu ya kimvuka ya bangombe mpi dimeme ya bakala ya kukonda kifu ya kimvuka ya mameme.24 Nge fwete pesa yo na Yehowa, mpi banganga-nzambi fwete tiamuna mungwa na zulu na yo+ mpi kupesa yo bonso dikabu ya mvimba ya kuyoka na Yehowa.25 Bilumbu nsambwadi nge ta pesa nkombo ya bakala bonso dikabu ya disumu ya konso kilumbu,+ mpi mwana-ngombe ya bakala ya kimvuka ya bangombe ti dimeme ya bakala ya kimvuka ya mameme; nge ta pesa bambisi ya kukonda mvindu.*26 Bilumbu nsambwadi bo fwete fika masumu sambu na mesa-kimenga, mpi bo fwete kumisa yo bunkete mpi kutula yo sambu na kisalu.27 Ntangu bilumbu yina ta kuma na nsuka, na kilumbu ya nana+ mpi na nima, banganga-nzambi ta pesa na zulu ya mesa-kimenga makabu na nge* ya mvimba ya kuyoka mpi bimenga ya kinduku; ebuna mono ta zola nge,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”


c: text/html

text:
KAPU 21
Kimfumu ya Nzambi Ke Fwa Bambeni na Yo Yonso
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Mambu yina ta nata na bitumba ya Armagedoni
1, 2. (a) Inki ke ndimisa beto nde Ntotila na beto ke yalaka banda 1914? (b) Inki beto ta tadila na kapu yai?
KUTADILA diaka mambu yina Kimfumu ya Nzambi me salaka na kati-kati ya bambeni na yo me kumisa lukwikilu na beto ngolo. (Nk. 110:2) Ntotila na beto me salaka kimvuka mosi ya bansamuni ya luzolo ya mbote. Yandi me kumisaka bansadi na yandi bunkete mpi me tomisaka bo na kimpeve mpi na bikalulu. Ata bambeni ya Kimfumu ke salaka yonso sambu na kukabula beto, beto kele bubu yai na bumosi na ntoto ya mvimba. Mambu yai Kimfumu ke salaka ti mambu ya nkaka ya beto me longuka ke monisa pwelele nde banda na 1914, Ntotila na beto ke yalaka na kati-kati ya bambeni ya Kimfumu.
2 Nkutu ntama mingi ve Kimfumu ta sala mambu mingi ya kuyituka. Yo ‘ta kwisa’ kufwa to ‘ta sukisa’ bambeni na yo. (Mat. 6:10; Dan. 2:44) Kansi na ntwala nde ntangu yai kulunga, mambu ya nkaka ya mfunu ta salama. Inki mambu? Bambikudulu mingi ya Biblia ke tubila yo. Bika beto tadila bambikudulu ya nkaka na kati ya bambikudulu yina sambu na kuzaba mambu yina ke vingila beto na bilumbu ke kwisa.
Mambu Yina Ta Salama na Ntwala ya “Lufwa ya Mbala Mosi”
3. Inki kele diambu ya ntete ya beto ke vingila?
3 Kutuba nde ngemba. Ntangu ntumwa Polo sonikilaka Bakristu ya Tesalonika, yandi tubilaka diambu ya ntete ya beto ke vingila. (Tanga 1 Batesalonika 5:2, 3.) Na mukanda na yandi, Polo tubilaka “kilumbu ya Yehowa” yina ta yantika ntangu bo ta nwanisa “Babilonia ya Nene.” (Kus. 17:5) Kansi na ntwala nde kilumbu ya Yehowa kuyantika, makanda ta tuba nde “Ngemba mpi lutaninu!” Bangogo yai lenda tendula nde bo ta tuba yo mbala mosi to bambala mingi. Keti bantwadisi ya mabundu mpi ta tuba yo? Sambu bo kele na kati ya nsi-ntoto, ziku bo ta vukana ti bantu ya makanda sambu na kutuba nde, “Ngemba kele!” (Yer. 6:14; 23:16, 17; Kus. 17:1, 2) Ntangu bantu ta yantika kutuba, ngemba mpi lutaninu, yo ta monisa nde kilumbu ya Yehowa ke zola kuyantika. Bambeni ya Kimfumu ya Nzambi “ta tina ve ata fioti.”
4. Nki mambote beto ta baka kana beto bakisa mbikudulu ya Polo ya me tala ngemba mpi lutaninu?
4 Kubakisa mbikudulu yai ke natila beto nki mambote? Polo ke tuba nde: “Beno kele ve na mudidi bonso miyibi, sambu mwini kubasikila beno na kintulumukina mutindu yo ke basikilaka miyibi.” (1 Bate. 5:3, 4) Beto meswaswana ti bantu ya nkaka sambu beto ke bakisaka mutindu mambu ya ke salama bubu yai ta suka. Inki mutindu mbikudulu yai ya ke tubila ngemba mpi lutaninu ta lungana kibeni? Beto fwete vingila mpi kutala mutindu mambu ta salama. Yo yina, “beto bikala ya kusikama mpi beto tanina mabanza na beto.”—1 Bate. 5:6; Sof. 3:8.
Luyantiku ya Mpasi ya Nene
5. Inki ta vanda luyantiku ya “mpasi ya nene”?
5 Kunwanisa mabundu. Yibuka mambu yai ya Polo sonikaka: “Na ntangu bo ta tuba nde: ‘Ngemba mpi lutaninu!’ ebuna na mbala mosi lufwa ta kwisila bo.” Kaka mutindu beto ke waka makelele ya nzasi mbala mosi na nima ya kumona nsemo na yo, mutindu mosi mpi, ntangu bantu ta tuba “Ngemba mpi lutaninu!” lufwa ta kwisila bo “na mbala mosi.” Inki ta fwa? Ntete-ntete, “Babilonia ya Nene,” kintinu ya nsi-ntoto ya mvimba ya mabundu ya luvunu, yina Biblia ke bingaka mpi nde ‘nkento ya ndumba.’ (Kus. 17:5, 6, 15) Lufwa ya mabundu ya Kikristu mpi ya bimvuka yonso ya mabundu ya luvunu kele luyantiku ya “mpasi ya nene.” (Mat. 24:21; 2 Bate. 2:8) Bantu mingi ta mona yo kima mosi ya kuyituka. Sambu na nki? Sambu banda ntama, nkento yina ya ndumba ke kudimonaka nde yandi kele “ntotila-nkento” yina “ta wa ve mawa ata fioti.” Kansi yandi ta bakisa na kintulumukina nde yandi vandaka kudikusa.—Kus. 18:7, 8.
6. Nani to nki ta nwanisa “Babilonia ya Nene”?
6 Nani to nki ta nwanisa “Babilonia ya Nene”? “Mbisi mosi ya mfinda” yina kele ti “bibongo kumi.” Mukanda ya Kusonga ke sadisa beto na kubakisa nde mbisi yina ya mfinda ke monisa Nations unies (ONU). Bibongo kumi ke monisa bamfumu yonso ya politiki, yina ke sadisa ‘mbisi ya mfinda ya mbwaki ya ngolo.’ (Kus. 17:3, 5, 11, 12) Kunwana yina ta vanda ya nki mutindu? Bansi ya Nations unies ta botula bimvwama ya nkento ya ndumba, ta fwa yo, mpi “ta yoka yandi ya mvimba na tiya.”—Kusonga 17:16. *
7. Inki mutindu mambu yina Yezu tubaka na Matayo 24:21, 22 lunganaka na mvu-nkama ya ntete ya ntangu na beto, mpi inki mutindu yo ta lungana na makwisa?
7 Kukumisa bilumbu nkufi. Ntotila na beto zabisaka mambu yina ta salama na nsungi yai ya mpasi ya nene. Yezu tubaka nde: “Sambu na bantu yina bo me solaka, bo ta kumisa bilumbu yina nkufi.” (Tanga Matayo 24:21, 22.) Mambu yai ya Yezu lunganaka na mutindu mosi ya fioti na mvu 66 ya ntangu na beto, ntangu Yehowa ‘kumisaka nkufi’ ntangu yina basoda ya Roma kwendaka kunwanisa Yeruzalemi. (Mar. 13:20) Diambu yai sadisaka Bakristu na kubasika na Yeruzalemi mpi na Yudea sambu na kuguluka. Inki ta salama na nsi-ntoto ya mvimba na nsungi ya mpasi ya nene? Na nzila ya Ntotila na beto, Yehowa ta kumisa nkufi ntangu yina Nations Unies ta nwanisa mabundu; mpidina, dibundu ya kieleka ta fwa ve kumosi ti mabundu ya luvunu. Yo yina, ntangu mabundu yonso ya luvunu ta fwa, dibundu mosi kaka ya kieleka ta bikala. (Nk. 96:5) Beto tadila ntangu yai mambu yina ta salama ntangu kitini yai ya nsungi ya mpasi ya nene ta luta.
Mambu Yina Ta Nata na Armagedoni
8, 9. Ziku Yezu vandaka kutubila inki bidimbu ya zulu, yina bantu me monaka ntete ve, mpi bantu ta sala nki ntangu bo ta mona yo?
8 Mbikudulu ya Yezu ya ke tubila bilumbu ya nsuka ke monisa nde mambu mingi ya nene ta salama na ntwala nde Armagedoni kuyantika. Mambu zole ya beto ta yantika kutadila kele na Baevanzile ya Matayo, Marko, na Luka.—Tanga Matayo 24:29-31; Mar. 13:23-27; Luka 21:25-28.
9 Bidimbu ya zulu yina bantu me monaka ntete ve. Yezu tubaka nde: “Ntangu ta kuma mudidi, ngonda ta pesa ve nsemo na yo, bambwetete ta katuka na zulu mpi ta kwisa kubwa.” Ya kieleka, bantu ta sosa diaka ve lutwadisu na bamfumu ya mabundu. Keti Yezu vandaka kumonisa mpi nde bidimbu ya bantu me monaka ntete ve ta monana na zulu? Ziku. (Yez. 13:9-11; Yoe. 2:1, 30, 31) Bantu ta sala nki ntangu bo ta mona mambu yina? ‘Bo ta mona mpasi mingi sambu bo ta zaba ve kima ya kusala.’ (Luka 21:25; Sof. 1:17) Ee, bambeni ya Kimfumu ya Nzambi—banda na ‘bantotila tii na bampika’—‘ta bwa ngambu sambu na boma ya mingi mpi sambu na mambu yina ta kwisa;’ bo ta sosa mpi kisika ya lutaninu. Kansi bo ta zwa ve ata kisika mosi ya lutaninu ya me fwana sambu na kutina makasi ya Ntotila.—Luka 21:26; 23:30; Kus. 6:15-17.
10. Inki Yezu ta sala na ntangu ya kusambisa, mpi bantu ya Kimfumu ya Nzambi mpi bambeni na yo ta sala nki ?
10 Ntangu ya kusambisa. Ntangu yina, bambeni yonso ya Kimfumu ya Nzambi ta mona pwelele kima mosi yina ta yika bo mpasi. Yezu ke tuba nde: “Bo ta mona Mwana ya muntu ke kwisa na kati ya matuti ti ngolo ya nene mpi nkembo.” (Mar. 13:26) Mambu yai ya ngolo mpi ya kuyituka ta monisa nde Yezu me kwisa kusambisa bantu. Na kitini ya nkaka ya mbikudulu ya mutindu mosi ya ke tadila bilumbu ya nsuka, Yezu zabisaka mambu mingi ya nkaka ya ke tadila kusambisa na ntangu yai ya siki-siki. Mambu yango kele na kingana ya mameme ti bankombo. (Tanga Matayo 25:31-33, 46.) Bantu ya kwikama yina ke pesaka maboko na Kimfumu ya Nzambi ta vanda “mameme” mpi bo ‘ta tedimisa ba-ntu na bo’ sambu bo ta bakisa nde ‘luguluku na bo me finama.’ (Luka 21:28) Kansi, bambeni ya Kimfumu ta vanda “bankombo” mpi bo “ta kudibula na mawa,” sambu bo ta bakisa nde “lufwa ya mvula na mvula” ke vingila bo.—Mat. 24:30; Kus. 1:7.
11. Inki beto fwete vila ve ntangu beto ke tadila mambu yina ke kwisa?
11 Ntangu Yezu ta manisa kusambisa “makanda yonso,” mambu mingi ya nkaka ya nene ta salama na ntwala nde bitumba ya Armagedoni kuyantika. (Mat. 25:32) Beto ta tadila mambu zole na kati ya mambu yina: Mvita ya Gogi, mpi kisalu ya kuvukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta. Ntangu beto ke tadila mambu yai, beto vila ve nde Ndinga ya Nzambi ke tuba ve ntangu ya siki-siki yina yo ta salama. Kansi yo ke monana nde mambu yango ta landana na mutindu mosi buna.
12. Inki ta vanda bitumba ya nsuka yina satana ta nwanisa Kimfumu?
12 Bitumba ya ngolo. Gogi ya Magogi ta pusa bamfumu ya politiki ya nsi-ntoto na kunwanisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina me bikalaka, ti bampangi na bo mameme ya nkaka. (Tanga Ezekiele 38:2, 11.) Mutindu yai ya kunwanisa luyalu ya Kimfumu ta vanda bitumba ya nsuka yina satana ta nwanisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina me bikalaka, banda bo kulaka yandi na zulu. (Kus. 12:7-9, 17) Satana ke sosaka kufwa kimvwama ya kimpeve ya Bakristu yina bo me tulaka mafuta, mingi-mingi banda ntangu Yezu yantikaka kuvukisa bo na dibundu ya Bukristu ya bunkete; ata mpidina, yandi ke kukaka ve ata fioti. (Mat. 13:30) Kansi, na ntangu yina mabundu yonso ya luvunu ta vanda diaka ve mpi yo ta monana bonso nde bantu ya Nzambi ke zinga na kisika yina “bibaka ya nda kele ve na babwala ti bakielo ya bibende sambu na kutanina yo,” Satana ta mona nde yo kele dibaku mosi ya mbote sambu na kufwa bo. Yandi ta pusa bantu na yandi ya mbi na kunwanisa ngolo bantu yina ke pesaka maboko na Kimfumu.
13. Inki mutindu Yehowa ta nwanina bansadi na yandi?
13 Profete Ezekiele ke tuba mutindu mambu ta salama. Mbikudulu ke tuba sambu na Gogi nde: ‘Nge ta katuka na ntoto na nge kuna na ndambu ya Norde. Nge ta kwisa kunata ndonga ya basoda ya ngolo yina ta katuka ndambu na ndambu, bo yonso na zulu ya bampunda. Nge ta kwisa kunwanisa bantu na mono.’ (Ezek. 38:15, 16) Yehowa ta sala nki sambu na bitumba yai ya Satana, ya ke monana ngolo kibeni? Yandi ke tuba nde, “mono ta wa makasi mingi” mpi “mono ta binga mbele ya kunwanina.” (Ezek. 38:18, 21, NW; tanga Zakaria 2:8.) Yehowa ta nwanina bansadi na yandi ya ntoto. Bitumba yai ya kele mvita ya Armagedoni.
14, 15. Inki diambu ya nkaka ta salama na nima ya luyantiku ya bitumba ya ngolo ya satana?
14 Na ntwala ya kutadila mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa sambu na kuzaba kikuma yina Yehowa ta nwanina bantu na yandi na mvita ya Armagedoni, bika beto tadila ntete mwa fioti kima ya nkaka ya mfunu mingi. Yo ta salama na kati-kati ya nsungi yina Satana ta yantika bitumba ya ngolo tii ntangu Yehowa ta nwanina bantu na yandi na Armagedoni. Mutindu beto monaka yo na paragrafe 11, kima yango kele kisalu ya kuvukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina ya nsuka ya ta bikala.
15 Kisalu ya kuvukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta. Matayo ti Marko sonikaka mambu yina Yezu tubaka sambu na “bantu yina yandi me solaka,” disongidila Bakristu yina bo me tulaka mafuta na mpeve, mpi monisaka nde yo kele na kati ya mambu ya kulandana yina ta salama na ntwala nde Armagedoni kuyantika. (Tala paragrafe 7.) Yezu bikulaka sambu na yandi mosi ntangu yandi ta kuma Ntotila nde: “Na nima yandi ta tinda bawanzio mpi ta vukisa bantu yina yandi me solaka katuka na mipepe iya, katuka na nsuka ya ntoto tii na nsuka ya zulu.” (Mar. 13:27; Mat. 24:31) Inki kisalu ya kuvukisa Yezu ke tubila awa? Yandi ke tubila ve kisalu ya kutula kidimbu ya nsuka na Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina me bikalaka, kisalu yina ta salama na ntwala nde mpasi ya nene kuyantika. (Kus. 7:1-3) Kansi, Yezu ke tubila kima mosi ya ta salama na nsungi ya mpasi ya nene yina ke kwisa. Yo yina, yo ke monana nde ntangu mosi buna na nima, lere Satana ta yantika kunwanisa bantu ya Nzambi, bo ta vukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina bikalaka na ntoto, sambu na kunata bo na zulu.
16. Bakristu yina bo me tulaka mafuta ta sala nki na Armagedoni, na nima ya lufutumuku na bo?
16 Inki mutindu kisalu yai ya kuvukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bayina bikalaka, ke tadila kima yina ta salama na nima, disongidila Armagedoni? Ntangu yina ya kuvukisa ke monisa nde Bakristu yonso yina bo me tulaka mafuta ta vanda na zulu na ntwala nde Armagedoni, mvita ya Nzambi, kuyantika. Kuna na zulu, Kristu Yezu ti bantu 144 000 yina ta yala ti yandi, ta baka kiyeka ya kusadila “nti ya kibende” sambu na kufwa bambeni yonso ya Kimfumu ya Nzambi. (Kus. 2:26, 27) Na nima, Bakristu yina bo me tulaka mafuta, yina me futumukaka, ta vukana ti bawanzio ya ngolo sambu na kulanda Kristu, Ntotila ya Ke Nwanaka, ntangu yandi ta yantika kunwanisa “basoda” mingi ya bambeni yina me yilama sambu na kufwa bantu ya Yehowa. (Ezek. 38:15) Ntangu bitumba yai ya ngolo ta yantika, yo ta vanda mvita ya Armagedoni!—Kus. 16:16.
Kitini ya Nsuka ya Mpasi ya Nene
17. Inki ta kumina “bankombo” na Armagedoni?
17 Ntangu ya Kupesa Ndola. Mvita ya Armagedoni ta vanda kitini ya nsuka ya mpasi ya nene. Na ntangu yina, Yezu ta sala diaka kima ya nkaka. Katula mukumba na yandi ya kusambisa “makanda yonso,” yandi ta kuma mpi Muntu ya Ke Pesaka Ndola sambu na bantu yonso yina yandi sambisaka mpi monaka nde bo kele “bankombo.” (Mat. 25:32, 33) Ntotila na beto ta sadila “mbele mosi ya kunwanina ya makasi mpi ya nda . . . sambu yandi fwa makanda.” Ya kieleka, bantu yonso ya me fwanana ti bankombo—banda na “bantotila” tii na “bampika”—“ta kwenda na lufwa ya mvula na mvula.”—Kus. 19:15, 18; Mat. 25:46.
18. (a) Inki mutindu mambu ta soba sambu na “mameme”? (b) Inki mutindu Yezu ta manisa bitumba na yandi?
18 Mambu ta soba kibeni sambu na bantu yina Yezu ta mona nde bo kele “mameme”! Na kisika ya kufwa ntangu kimvuka ya nene ya “bankombo” ya basoda ya Satana ta nwanisa bo, “kibuka ya nene” ya “mameme” yina ke monana bonso nde bo me kondaka lutaninu ta guluka na bitumba yina mpi ta “katuka na mpasi ya nene.” (Kus. 7:9, 14) Na nima, ntangu Yezu ta manisa kufwa bantu yonso yina kele bambeni ya Kimfumu ya Nzambi, yandi ta kanga Satana ti bademo na yandi mpi ta losa bo na dibulu ya nda. Kuna, bo ta kuma bonso bafwa, disongidila bo ta sala diaka ata kima ve na nsungi ya bamvula 1 000.—Tanga Kusonga 6:2; 20:1-3.
Mutindu Beto Fwete Yilama
19, 20. Inki mutindu beto lenda sadila dilongi yina kele na Yezaya 26:20 mpi 30:21?
19 Inki mutindu beto lenda yilama sambu na mambu ya nene yina ke kwisa? Nzozulu ya Nkengi tubaka mwa bamvula me luta nde: “Bantu yina ke lemfukaka mpamba ta guluka.” Sambu na nki? Mvutu kele na lukebisu yina Yehowa pesaka Bayuda yina vandaka na kimpika na Babilonia. Yehowa tubaka na ntwala nde Babilonia ta bwa; kansi yo lombaka nde bansadi ya Nzambi kusala nki sambu na kuyilama na diambu yai? Yehowa tubaka nde: ‘Beno bantu na mono, beno kota na banzo na beno, beno kanga bakielo. Beno bumbana fioti tii kuna makasi ta mana.’ (Yez. 26:20) Tala bangogo ya kele na verse yai: “kota,” “kanga,” “bumbana”—yonso kele kaka bantuma. Yo lombaka nde Bayuda yina waka bantuma yai kubikala na banzo na bo, ntama ti basoda yina ke nwana na babala-bala. Yo yina, sambu na kuguluka, yo lombaka nde bo lemfukila bantuma ya Yehowa. *
20 Yo ke longa beto nki? Bonso bansadi yai ya ntama ya Nzambi, beto fwete lemfukila bantuma ya Yehowa sambu na kuguluka. (Yez. 30:21) Beto ke bakaka bantuma yina na nzila ya dibundu. Yo yina, beto fwete yedisa kikalulu ya kulemfuka na ntima ya mvimba na bantuma yina beto ke bakaka. (1 Yoa. 5:3) Kana beto ke sala mpidina bubu yai, beto ta lemfuka kukonda mpasi mpi na luzolo yonso na bilumbu ke kwisa; mpidina, Yehowa, Tata na beto, mpi Yezu, Ntotila na beto, ta tanina beto. (Sof. 2:3) Lutaninu yina ya Nzambi ta sadisa beto na kumona beto mosi mutindu Kimfumu ya Nzambi ta fwa kimakulu bambeni na yo. Yo ta vanda kima mosi ya beto ta vilaka ve ata fioti!
^ par. 6 Yo lenda vanda mbi ve na kutuba nde, lufwa ya “Babilonia ya Nene” ke tendula ntete lufwa ya bimvuka ya mabundu, kansi ve lufwa ya bantu yonso ya ke sambaka na mabundu yina. Yo yina, bantu mingi ya vandaka kudipesa ngolo na Babilonia ta fwa ve na ntangu yina, mpi ziku bo ta sosaka ve kumonisa na meso ya bantu nde bo kele bantu ya mabundu, mutindu Zakaria 13:4-6 ke monisa yo.
^ par. 19 Sambu na kuzaba mambu mingi, tala mukanda, La prophétie d’Isaïe — Lumière pour tous les humains I, balutiti 282-283.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 49 Ebuna Yakobi bingaka bana na yandi mpi tubaka nde: “Beno vukana sambu mono songa beno mambu yina ta kumina beno na kitini ya nsuka ya bilumbu.2 Beno vukana mpi beno wa, beno bana ya Yakobi, ee, beno wa tata na beno Izraele.3 “Rubeni,+ nge kele mwana na mono ya ntete,+ ngolo na mono mpi luyantiku ya ngolo na mono ya kubuta, muntu yina me luta na nkembo mpi muntu yina me luta na ngolo.4 Ti kukonda kudiyala bonso masa yina ke nikana ngolo, nge ta luta ve bampangi na nge, sambu nge mataka na mbeto ya tata na nge.+ Na ntangu yina nge kumisaka mbeto na mono mvindu.* Yandi mataka kibeni na zulu na yo!5 “Simeoni ti Levi kele bampangi.+ Bisadilu ya mubulu kele binwaninu na bo ya kufwila bantu.+6 O moyo* na mono, kukota ve na kimvuka na bo. O lukumu* na mono, kuvukana ve na kimvuka na bo, sambu na makasi na bo bo fwaka bantu,+ mpi sambu na kiese bo zengaka misisa ya nima ya makulu ya bangombe.7 Bika bo singa makasi na bo, sambu yo kele nku, mpi nganzi na bo, sambu yo kele ngolo.+ Bika mono panza bo na Yakobi, mpi bika mono panza bo na Izraele.+8 “Kansi nge Yuda,+ bampangi na nge ta kumisa nge.+ Diboko na nge ta vanda na nkingu ya bambeni na nge.+ Bana ya tata na nge ta fukama na ntwala na nge.+9 Yuda kele mwana-ntambu.+ Mwana na mono, nge ta dia kibeni mbisi mpi nge ta telama. Yandi me kondama mpi me kuditandula bonso ntambu, mpi bonso ntambu, nani ke meka kutedimisa yandi?10 Muhangu ta katuka ve na Yuda,+ mpi nti ya kimfumu ta katuka ve na makulu na yandi, tii kuna Shilo* ta kwisa,+ mpi bantu ta lemfukila yandi.+11 Yandi me kanga mpunda na yandi na nti ya vinu mpi yandi me kanga mwana-mpunda na yandi ya bakala na nti ya vinu ya kuluta kitoko, yandi ta yobisa bilele na yandi na vinu mpi mvwela na yandi na menga ya bambuma ya vinu.12 Meso na yandi kele ndombe mpi mbwaki sambu na vinu, mpi meno na yandi kele mpembe sambu na miliki.*13 “Zebuloni+ ta zingaka na lweka ya nzadi-mungwa, na lweka ya masa kisika bo ke kangaka+ bamaswa, mpi ndilu na yandi ya kele ntama ta vanda na ndambu ya Sidoni.+14 “Isakare+ kele mpunda ya kele ti mikwa ya ngolo, yina me lala na kati-kati ya basaki zole ya bakiti ya mpunda.15 Yandi ta mona nde kisika na yandi ya kupema kele mbote mpi nde insi kele kitoko. Yandi ta kulumusa dipeka na yandi sambu na kunata kizitu mpi bo ta sadisa yandi kisalu ya ngolo.16 “Dani+ ta sambisa bantu na yandi, bonso dikanda mosi ya Izraele.+17 Bika Dani kuvanda nioka na lweka ya nzila, nioka ya bibongo na lweka ya nzila, yina ke tatika bisingini ya bampunda na mpila nde muntu yina ke tambusa yo kubwa kinima-nima.+18 Mono ta vingila luguluku na nge, O Yehowa.19 “Kansi Gadi,+ kimvuka ya miyibi ta nwanisa yandi, ata mpidina yandi ta nwanisa bo na bisingini na bo.+20 “Mampa* ya Asere+ ta vanda mingi,* mpi yandi ta pesa ntotila madia ya me fwana.+21 “Naftali+ kele mbambi ya nda. Yandi ke tuba bangogo ya kitoko.+22 “Yozefi+ kele lutangu ya nti ya ke butaka bambuma, nti ya ke butaka bambuma pene-pene ya nto ya masa, yina balutangu na yo ke lutaka na zulu ya kibaka.23 Kansi bantu ya ke sadilaka munduki ya tolo-tolo landaka kunwanisa yandi mpi kulosa yandi batolo-tolo mpi bo bumbilaka yandi kimbeni.+24 Ata mpidina, munduki na yandi ya tolo-tolo bikalaka na kisika na yo,+ mpi maboko na yandi vandaka kaka ngolo mpi yo vandaka kunikana kukonda mpasi.+ Yo katukaka na maboko ya muntu ya ngolo ya Yakobi, yo katukaka na ngungudi, ditadi ya Izraele.25 Yandi* me katuka na Nzambi ya tata na nge, yandi ta sadisa nge, mpi yandi kele ti Nkwa-Ngolo Yonso, mpi yandi ta sakumuna nge ti balusakumunu ya me katuka na zulu, ti balusakumunu ya masa ya kele na nsi,+ ti balusakumunu ya mabele mpi ya divumu.26 Balusakumunu ya tata na nge ta luta balusakumunu ya bangumba ya kukonda nsuka, yo ta luta bima ya kitoko ya bangumba ya fioti yina ke zingaka mingi.+ Yo ta landa kuvanda na ntu ya Yozefi, na mukwa ya ntu ya muntu yina bo kabisaka ti bampangi na yandi.+27 “Benyamini+ ta landa kupasula bonso kibulu.+ Na suka yandi ta dia mbisi, mpi na nkokila yandi ta kabisa bima ya yandi me botula.”+28 Bantu yai yonso kele makanda 12 ya Izraele, mpi yai mambu yina tata na bo tubilaka bo ntangu yandi vandaka kusakumuna bo. Yandi pesaka konso muntu lusakumunu ya me fwana na yandi.+29 Na nima, yandi pesaka bo bantuma yai: “Bo ke vukisa mono ti bantu na mono.*+ Beno zika mono ti batata na mono na dibulu yina kele na kilanga ya Efroni muntu ya Heti,+30 na dibulu yina kele na kilanga ya Makpela na ntwala ya Mamre na insi ya Kanana, kilanga yina Abrahami sumbaka na Efroni muntu ya Heti sambu yo vanda maziamu.31 Bo zikaka Abrahami ti nkento na yandi Sara+ kuna. Bo zikaka Izaki+ ti nkento na yandi Rebeka kuna, mpi mono zikaka Lea kuna.32 Kilanga mpi dibulu yina kele na kati na yo, bo sumbaka yo na bantu ya Heti.”+33 Mpidina Yakobi manisaka kupesa bana na yandi bantuma yina. Na nima yandi vutulaka makulu na yandi na mbeto mpi basisaka mpema na yandi ya nsuka, ebuna bo vukisaka yandi ti bantu na yandi.*+


text:
32 Ebuna babakala yai tatu yambulaka kusosa kupesa Yobi mvutu, sambu yandi vandaka kundima kibeni lunungu na yandi mosi.*+2 Kansi Elihu mwana ya Barakele muntu ya Buze+ ya dibuta ya Rami waka makasi mingi. Yandi wilaka Yobi makasi sambu yandi vandaka kusosa kudimonisa muntu ya mbote* na kisika ya Nzambi.+3 Yandi wilaka mpi banduku tatu ya Yobi makasi mingi sambu bo kukaka ve kuzwa mvutu ya kupesa, kansi bo tubaka nde Nzambi kele muntu ya mbi.+4 Elihu vandaka kuvingila sambu na kupesa Yobi mvutu, sambu bo vandaka bambuta na yandi.+5 Ntangu Elihu monaka nde babakala yina tatu vandaka ve ata ti mvutu ya kupesa, makasi na yandi kumaka ngolo kibeni.6 Yo yina Elihu mwana ya Barakele muntu ya Buze yantikaka kutuba nde:“Mono kele leke*Mpi beno kele bambuta.+Yo yina na luzitu yonso mono buyaka kutuba,+Mpi mono zolaka ve kusonga beno mambu yina mono me zaba.7 Mono yindulaka nde, ‘Bika kimbuta* kutuba,Mpi bika bamvula ya mingi kuzabisa mayele.’8 Kansi yo kele mpeve na kati ya bantu,Mpema ya Nkwa-Ngolo Yonso, yina ke pesaka bo mayele ya kubakisa mambu.+9 Kimbuta yo mosi* ke kumisaka ve muntu mayele,Bambuta kaka mpi ve bantu ke bakisaka mambu ya mbote.+10 Yo yina mono ke tuba nde, ‘Beno wa mono,Ebuna mono ta songa beno mpi mambu yina mono me zaba.’11 Tala! Mono vandaka kuvingila mambu ya beno vandaka kutuba;Mono landaka kuwa bangindu na beno,+Ntangu beno vandaka kusosa mambu ya kutuba.+12 Mono tudilaka beno dikebi mbote-mbote,Kansi ata muntu mosi ve na kati na beno lendaka kumonisa nde Yobi kele na kifu*To kupesa mvutu na bangindu na yandi.13 Yo yina beno tuba ve nde, ‘Beto me mona mayele;Yo kele Nzambi muntu me bedisa yandi, kansi muntu ve.’14 Mambu yina yandi vandaka kutuba, yandi vandaka kutuba yo ve na mono,Yo yina mono ta vutudila yandi ve mvutu ti bangindu na beno.15 Bo ke wa boma, bo kele diaka ve ti bamvutu ya kupesa;Bo kele ve ti kima ya nkaka ya kutuba.16 Mono me vingila, kansi bo ke tuba diaka ve;Bo me telama kaka pana, mvutu ya nkaka kele ve.17 Yo yina mono mpi ta pesa mvutu;Mono mpi ta tuba mambu ya mono me zaba,18 Mono kele ti mambu mingi ya kutuba;Mpeve yina kele na kati na mono ke pusa mono na kutuba.19 Kati na mono kele bonso vinu yina kele ve ti dibulu ya mupepe;Bonso mabungu ya mpa ya vinu ya mpusu ya mbisi ya ke zola kupasuka.+20 Beno bika mono, mono tuba sambu mono lembama!Mono ta kangula munoko na mono mpi ta pesa mvutu.21 Mono ta monisa ve kikalulu ya kupona-pona ata na muntu mosi;+Mono ta leba mpi ve ata* muntu mosi,22 Sambu mono me zaba ve mutindu bo ke lebaka;Kana mono zabaka, Muntu yina salaka mono zolaka kufwa mono nswalu.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “sambu yandi vandaka muntu ya lunungu na meso na yandi mosi.”


text: 32 “O zulu, widikila, mpi mono ta tuba,Bika nde ntoto kuwa bangogo ya munoko na mono.2 Malongi na mono ta noka bonso mvula;Mambu ya mono ke tuba ta kulumuka bonso maluluBonso mvula ya fioti na zulu ya matitiMpi bonso mvula ya ngolo na zulu ya matiti.3 Sambu mono ta zabisa zina ya Yehowa.+Beno tubila bunene ya Nzambi na beto!+4 Ditadi, kisalu na yandi kele ya kukuka,+Sambu banzila na yandi yonso kele lunungu.+Nzambi ya kwikama+ yina ke kondaka ve lunungu+ ata fioti;Yandi kele muntu ya lunungu mpi ya mbote.+5 Bo bantu me salaka mambu ya mbi.+Bo kele ve bana na yandi, kifu kele ya bo mosi.+Bo kele ndonga ya bantu ya mbi mpi ya me bebaka!+6 O beno bazoba mpi bantu ya kukonda mayele,+Keti yai mutindu beno fwete sadila Yehowa mambu?+Keti yandi kele ve Tata na nge yina pesaka nge luzingu,+Muntu yina gangaka nge mpi kumisaka nge ngolo?7 Yibuka bilumbu ya ntama;Yindula bamvula ya bandonga ya bantu yina me lutaka.Yula tata na nge, mpi yandi lenda tela nge;+Bankuluntu na nge, mpi bo ta zabisa nge.8 Ntangu Muntu ya Kuluta Zulu pesaka makanda dikabu na bo,+Ntangu yandi kabulaka+ bana ya Adami,*Yandi tulaka ndilu ya bantu+Na kutadila ntalu ya bana ya Izraele.+9 Sambu bantu ya Yehowa kele kitini na yandi;+Yakobi kele dikabu na yandi.+10 Yandi monaka yandi na insi mosi ya ntoto-makanga,+Na ntoto ya zelo na zelo ya mpamba, mpi ya ke tula makelele.+Yandi ziungaka yandi sambu na kutanina yandi, yandi kebaka yandi,+Mpi taninaka yandi bonso ka-dimbuma ya ndombe ya disu na yandi.+11 Kaka mutindu ngo-zulu ke nikisaka buyamba na yandi,Ke pumbukaka na zulu ya bana na yandi,Ke tandulaka mapapu na yandi, ke bakaka bo,Mpi ke nataka bo na zulu ya mapapu na yandi,+12 Yehowa mpamba muntu vandaka kutwadisa yandi;*+Ata nzambi mosi ve ya munzenza vandaka ti yandi.+13 Yandi lutisaka yandi na zulu ya bisika ya kunanguka ya ntoto,+Na mpila nde yandi diaka bima ya bilanga.+Yandi pesaka yandi bwiki yina katukaka na ditadi sambu yandi dia,Mpi mafuta yina katukaka na ditadi ya sileksi,14 Manteka ya bangombe mpi mabele ya mamemeKumosi ti mameme ya kuluta kitoko,*Mameme ya babakala ya Bashani, mpi bankombo ya babakala,Kumosi ti ble ya kuluta kitoko;*+Mpi nge nwaka vinu ya me katuka na masa* ya bambuma ya vinu.15 Ntangu Yeshuruni* kumaka mafuta-mafuta, yandi bula-bulaka makulu ti kukolama yonso.Nge me kuma mafuta-mafuta, nge me kuma nene mingi, nge me vimba kibeni.+Ebuna yandi yambulaka Nzambi, yina salaka yandi,+Mpi vwezaka Ditadi ya luguluku na yandi.16 Bo pusaka yandi na kuwa makasi sambu na banzambi ya banzenza;+Bo vandaka kupesa yandi makasi ti mambu ya nzanzi.+17 Bo vandaka kupesa bimenga na bademo, kansi na Nzambi ve,+Na banzambi yina bo zabaka ve,Banzambi ya mpa yina katukaka kubasika,Na banzambi yina ba-nkaka na beno zabaka ve.18 Nge vilaka Ditadi+ yina butaka nge,Mpi nge yibukaka ve Nzambi yina butaka nge.+19 Ntangu Yehowa monaka mutindu yina, yandi buyaka bo+Sambu bana na yandi ya babakala ti ya bankento pesaka yandi makasi.20 Yo yina yandi tubaka nde, ‘Mono ta bumbila bo luse na mono,+Mono ta tala kana nki mambu ta kumina bo.Sambu bo kele ndonga ya bantu ya me bebaka,+Bana yina kele na kwikama ve.+21 Bo me pusa mono na kuwa makasi* sambu na kima yina kele nzambi ve;+Bo me pesa mono makasi ti biteki na bo ya kukonda mfunu.+Yo yina mono ta pusa bo na kuwa kimpala sambu na bima yina kele bantu ve;+Mono ta sadila dikanda mosi ya zoba sambu na kupesa bo makasi.+22 Makasi na mono me pedisa tiya+Yina ta pela tii na bisika ya mudindu ya Maziamu,*+Ebuna yo ta yoka ntoto ti bima na yoMpi ta yoka bafondasio ya bangumba.23 Mono ta kumisa bampasi na bo mingi;Mono ta manisa batolo-tolo na mono na zulu na bo.24 Bo ta lemba ngolo na nzala+Mpi fievre ya ngolo ta simba bo mpi lufwa mosi ya mbi kibeni.+Mono ta tindila bo meno ya bambisi,+Mpi meno ya bambisi ya mfututu yina ke tambulaka divumu na ntoto.25 Na nganda, mbele ya bitumba ta bika bo kukonda bana;+Na kati, boma ya ngolo+ ta vandaSambu na leke ya bakala mpi mwense,Mwana-fioti mpi muntu ya nsuki-mpembe.+26 Mono zolaka kutuba nde: “Mono ta panza bo;Mono ta sala nde bantu kuyibuka bo diaka ve,”27 Kana yo vandaka ve sambu mono ke wa boma ya mambu yina mbeni ta sala,+Sambu bambeni lendaka kubakisa yo mbi.+Bo lenda tuba nde: “Ngolo na beto nungisaka beto,+Yehowa ve muntu salaka mambu yai yonso.”28 Sambu bo kele dikanda mosi ya ke bakisaka ve,*Mpi bo kele ve na mayele ya kubakisa mambu.+29 A kana bo vandaka mayele!+ Bo zolaka kuyindulula mambu yai.+Bo zolaka kuyindula mambu yina ta kumina bo na nsuka.+30 Nki mutindu muntu mosi lenda landa bantu 1 000,Mpi bantu zole kutinisa bantu 10 000?+Yo lendaka kusalama ve kana Ditadi na bo tekaka bo ve,+Mpi kana Yehowa yambulaka bo ve na maboko ya bambeni na bo.31 Sambu ditadi na bo kele ve bonso Ditadi na beto,+Nkutu bambeni na beto me bakisaka diambu yai.+32 Sambu vinu na bo me katukaka na bilanga ya vinu ya SodomeMpi na bilanga ya vinu ya Gomore.+Bambuma na bo ya vinu kele bambuma ya vinu ya ndikila,Bisuka na bo kele ndudi.+33 Vinu na bo kele meno ya banioka,Ndikila ya bakobra, yina ke fwaka.34 Keti yo kele ve ya kubumba kisika ya mono kele,Ya kukanga ti kidimbu na nzo na mono ya kubumbila bima?+35 Mono muntu ke vutulaka mbi, mpi ke pesaka ndola,+Na ntangu na yo, ntangu makulu na bo ta sietumuka,+Sambu, kilumbu ya mpasi na bo me kuma pene-pene,Mpi mambu yina ke vingila bo ta kwisa nswalu.’36 Sambu Yehowa ta sambisa bantu na yandi,+Mpi yandi ta wila bansadi na yandi+ mawaNtangu yandi ta mona nde ngolo na bo me manaMpi kaka bantu ya me konda lusadisu mpi bantu ya me lemba me bikala.37 Ebuna yandi ta tuba nde, ‘Banzambi na bo+ kele na wapi,Ditadi yina bo vandaka kusosa kisika ya kutinina,38 Yina vandaka kudia mafuta ya bimenga na bo,*Mpi kunwa vinu ya makabu na bo ya malafu?+Bika nde bo telama mpi bo sadisa beno.Bika nde bo kuma kisika na beno ya kutinina.39 Ntangu yai, zaba nde mono—mono kele yandi,+Mpi banzambi ya nkaka kele ve katula kaka mono.+Mono ke fwaka bantu, mpi mono ke pesaka luzingu.+Mono ke lwadisaka,+ mpi mono ke belulaka,+Mpi ata muntu mosi ve lenda gulusa nge na diboko na mono.+40 Sambu mono ke nangula diboko na mono na zulu,Mpi mono ke zenga kieleka nde: “Ya kieleka, mutindu mono kele na luzingu kimakulu,”+41 Kana mono tula mbele na mono ya bitumba ya ke sema makasi,Mpi mono yidika diboko na mono sambu na lusambisu,+Mono ta vutula mbi na bambeni na mono+Mpi ta pesa ndola na bantu yina ke mengaka mono.42 Mono ta sala nde batolo-tolo na mono kulawuka menga,Mpi mbele na mono ya bitumba ta dia musuni,Ti menga ya muntu ya bo me fwa mpi ya bantu ya bo me kanga,Ti ba-ntu ya bantwadisi ya mbeni.’43 Beno makanda, beno vanda na kiese, ti bantu na yandi,+Sambu yandi ta vutula mbi ya menga ya bansadi na yandi,+Yandi ta vutula mbi na bambeni na yandi+Mpi yandi ta fika masumu ya insi ya bantu na yandi.”*44 Na mutindu yina, Moize kwisaka mpi tubaka na ndinga ya ngolo mambu yonso ya nkunga yai na makutu ya bantu,+ yandi ti Oshea*+ mwana ya Nuni.45 Ntangu Moize manisaka kutuba mambu yai yonso na Izraele ya mvimba,46 yandi tubilaka bo nde: “Beno tula na ntima mambu yonso ya mono me tuba sambu na kukebisa beno bubu yai,+ sambu beno songa bana na beno na kusala yonso sambu na kusala mambu yonso ya Nsiku yai.+47 Sambu yo kele ve mambu ya mpamba sambu na beno, kansi yo ke tendula luzingu na beno,+ ebuna na nzila ya mambu yai, beno ta zinga mingi na insi yina beno ke sabuka Yordani sambu na kubaka.”48 Kaka na kilumbu yina, Yehowa tubilaka Moize nde:49 “Tombuka na ngumba yai Abarimi,+ Ngumba ya Nebo,+ yina kele na insi ya Moabi, yina ke talana ti Yeriko, mpi tala insi ya Kanana, yina mono ke pesa bantu ya Izraele sambu yo vanda ya bo.+50 Ebuna nge ta fwa na ngumba yina nge ke zola kutombuka, mpi bo ta vukisa nge ti bantu na nge,* kaka mutindu Aroni mpangi na nge fwaka na Ngumba ya Ore+ mpi bo vukisaka yandi ti bantu na yandi,51 sambu beno zole beno kondaka kwikama na meso na mono na kati ya bantu ya Izraele na masa ya Meriba+ ya Kadeshi na ntoto-makanga ya Zini, sambu beno santisaka mono ve na ntwala ya bantu ya Izraele.+52 Nge ta mona insi yina na kintama, kansi nge ta kota ve na insi yina mono ke pesa bantu ya Izraele.”+


text: 12 Ntangu yai, Yehowa tubilaka Moize ti Aroni na insi ya Ezipte nde:2 “Ngonda yai ta vanda luyantiku ya bangonda sambu na beno. Yo ta vanda ngonda ya ntete na bangonda ya mvula sambu na beno.+3 Beno tubila kimvuka ya mvimba ya bantu ya Izraele nde: ‘Na kilumbu ya kumi ya ngonda yai, konso muntu na kati na bo fwete baka dimeme+ mosi sambu na nzo ya tata na yandi, konso nzo dimeme mosi.4 Kansi kana bantu ya nzo yina kele fioti kibeni sambu na dimeme yina, bo* ti dibuta yina kele pene-pene ti bo fwete kabula yo na nzo na bo na kiteso ya ntalu ya bantu.* Na ntangu beno ke tanga ntalu ya bantu, beno fwete zaba kiteso ya dimeme yina konso muntu ta dia.5 Dimeme na beno fwete vanda ya kukonda kifu,+ ya bakala, mpi yina me lungisa mvula mosi. Beno lenda pona yo na kati ya bana-mameme ya babakala to na kati ya bankombo.6 Beno fwete keba yo tii na kilumbu ya 14 ya ngonda yai,+ ebuna dibundu ya mvimba ya bantu ya Izraele fwete fwa yo na nkokila.*+7 Bo fwete baka ndambu ya menga mpi kumwanga yo na makunzi yonso zole ya kielo mpi na dibaya ya zulu ya kielo ya banzo yina bo ta dia yo.+8 “‘Bo fwete dia musuni na yo na mpimpa yina.+ Bo fwete yoka yo na tiya mpi kudia yo ti mampa ya kukonda levire+ mpi matiti ya ndudi.+9 Beno dia ve ata ndambu na yo ya mubisu to ya kutokisa, to ya kulamba na masa, kansi beno yoka yo na tiya, ntu kumosi ti makulu mpi ti bima ya kati.10 Beno fwete bumba ve ata kitini na yo tii na suka, kansi konso kitini yina ta bikala tii na suka beno fwete yoka yo na tiya tii yo zika.+11 Ebuna beno fwete dia yo mutindu yai, ti mikaba na beno ya kukanga,* basandale na makulu na beno, mpi ti banti na beno na maboko; mpi beno fwete dia yo ntinu-ntinu. Yo kele Paki ya Yehowa.12 Mono ta luta na insi ya Ezipte na mpimpa yai mpi ta fwa konso mwana ya ntete na insi ya Ezipte, yantika na muntu tii na mbisi;+ mpi mono ta sambisa banzambi yonso ya Ezipte mpi ta pesa bo ndola.+ Mono kele Yehowa.13 Menga ta vanda kidimbu na beno na zulu ya banzo yina beno kele; mono ta mona menga yina mpi ta luta na zulu na beno, ebuna mpasi ta bwila beno ve sambu na kufwa beno ntangu mono ta bula insi ya Ezipte.+14 “‘Beno fwete yibuka kilumbu yai, mpi beno fwete sala nkinsi kilumbu yina sambu na Yehowa na bandonga na beno yonso ya bantu. Beno fwete sala yo bonso nsiku ya mvula na mvula.15 Beno fwete dia mampa ya kukonda levire+ bilumbu nsambwadi. Ya kieleka, na kilumbu ya ntete beno fwete katula pate ya ngani na banzo na beno, sambu konso muntu yina ta dia kima ya bo me tula levire, yantika kilumbu ya ntete tii na kilumbu ya nsambwadi, bo fwete katula* muntu* yina na Izraele.16 Na kilumbu ya ntete, beno ta sala lukutakanu mosi ya santu, mpi na kilumbu ya nsambwadi lukutakanu ya nkaka ya santu. Beno fwete sala ve ata kisalu mosi na bilumbu yai.+ Kaka kima yina konso muntu* kele ti mfunu ya kudia, yo yina mpamba bo lenda lambila beno.17 “‘Beno fwete landa kusala Nkinsi ya Mampa ya Kukonda Levire,+ sambu na kilumbu yina kibeni, mono ta katula bimvuka na beno mingi ya bantu* na insi ya Ezipte. Mpi beno fwete yibuka kilumbu yai na bandonga na beno yonso ya bantu bonso nsiku ya mvula na mvula.18 Na ngonda ya ntete, na kilumbu ya 14 ya ngonda, na nkokila, beno fwete dia mampa ya kukonda levire tii na kilumbu ya 21 ya ngonda, na nkokila.+19 Bilumbu nsambwadi bo fwete mona ve pate ya ngani na banzo na beno, sambu kana muntu kudia kima yina bo me tula levire, yo vanda yandi kele munzenza to munkwa-nsi,+ bo fwete katula* muntu* yina na kati ya kimvuka ya bantu ya Izraele.+20 Beno fwete dia ve ata kima mosi yina bo me tula levire. Na banzo na beno yonso beno fwete dia mampa ya kukonda levire.’”21 Moize bingaka bankuluntu yonso ya Izraele+ kukonda kusukinina mpi tubilaka bo nde: “Beno kwenda mpi beno pona bana-bambisi* sambu na mabuta na beno yonso, mpi beno fwa bambisi ya kimenga ya Paki.22 Ebuna beno fwete dindisa dibuki ya matiti ya izope na menga yina kele na dilonga mpi kubula menga yina na kitini ya zulu ya kielo mpi na makunzi zole ya kielo; ata muntu mosi ve na kati na beno fwete basika na munoko ya nzo na yandi tii na suka.23 Ebuna ntangu Yehowa ta luta sambu na kupesa mpasi na bantu ya Ezipte mpi ta mona menga na kitini ya zulu ya kielo mpi na zulu ya makunzi yonso zole ya kielo, Yehowa ta luta kibeni na zulu ya munoko ya nzo, mpi yandi ta pesa ve nzila nde mpasi ya lufwa kukota na banzo na beno.+24 “Beno fwete zitisa diambu yai bonso nsiku ya mvula na mvula sambu na beno mpi bana na beno.+25 Ntangu beno ta kota na insi yina Yehowa ta pesa beno kaka mutindu yandi tubaka, beno fwete landa kusala diambu yai.+26 Ebuna ntangu bana na beno ta yula beno nde, ‘Diambu yai ke tendula nki sambu na beno?’+27 beno fwete tuba nde, ‘Yo kele kimenga ya Paki sambu na Yehowa, yina lutaka na zulu ya banzo ya bantu ya Izraele na Ezipte ntangu yandi pesaka mpasi na bantu ya Ezipte, kansi yandi gulusaka banzo na beto.’”Ebuna bantu bwaka na ntoto mpi fukamaka.28 Yo yina bantu ya Izraele kwendaka mpi bo salaka kaka mutindu Yehowa songaka Moize ti Aroni.+ Bo salaka kaka mutindu yina.29 Ebuna na midi ya mpimpa, Yehowa fwaka konso mwana ya ntete na insi ya Ezipte,+ yantika na mwana ya ntete ya Farao yina vandaka na kiti na yandi ya kimfumu tii na mwana ya ntete ya mpika yina vandaka na boloko,* mpi konso mwana ya ntete ya bambisi.+30 Farao telamaka na mpimpa yina ti bansadi na yandi yonso mpi bantu yonso ya nkaka ya Ezipte, ebuna bidilu vandaka ya ngolo na kati ya bantu ya Ezipte, sambu na konso nzo yo vandaka ti muntu yina fwaka.+31 Na mbala mosi yandi bingaka Moize ti Aroni+ na mpimpa mpi tubaka nde: “Beno telama, beno basika na kati ya bantu na mono, beno ti bantu ya nkaka ya Izraele. Beno kwenda mpi beno sadila Yehowa, kaka mutindu beno tubaka.+32 Beno baka mpi mameme na beno ti bangombe na beno mpi beno kwenda, kaka mutindu beno tubaka.+ Kansi beno fwete sakumuna mono mpi.”33 Ebuna bantu ya Ezipte yantikaka kupusa bantu ya Izraele na kubasika nswalu+ na insi yina, “sambu,” mutindu bo vandaka kutuba, “beto yonso kele bonso bamvumbi!”+34 Yo yina bantu nataka pate na bo ya fufu yina bo vandaka me tula ntete ve levire, bima* na bo ya kubudila pate vandaka ya kukanga na bilele mpi bo tulaka yo na mapeka.35 Bantu ya Izraele salaka mambu yina Moize songaka bo mpi bo lombaka bantu ya Ezipte bima ya arza, ya wolo, mpi bilele.+36 Yehowa salaka nde bantu ya Ezipte kundima bantu ya Izraele, yo yina bantu ya Ezipte pesaka bo bima yina bo lombaka; mpi bo botulaka bima ya bantu ya Ezipte.+37 Ebuna bantu ya Izraele katukaka na Ramesesi+ mpi kwendaka na Sukoti,+ babakala kiteso ya 600 000 yina vandaka kutambula na makulu, kukonda kutanga bana.+38 Kimvuka mosi ya nene ya bantu ya mutindu na mutindu*+ mpi tombukaka ti bo, mpi mameme ti bangombe, bitwisi mingi kibeni.39 Bo yantikaka kuyoka poto-poto yina bo katukaka na yo na Ezipte mpi kusala mampa ya kukonda levire yina vandaka bonso dimbuma. Yo vandaka ya kukonda levire sambu bo kulaka bo na kintulumukina kibeni na Ezipte yo yina bo yidikaka ve ata kima mosi ya kudia.+40 Ntangu yina bantu ya Izraele zingaka, bayina zingaka na Ezipte,+ vandaka bamvula 430.+41 Na nsuka ya bamvula 430, na kilumbu yina kibeni, bimvuka mingi ya bantu* yonso ya Yehowa basikaka na insi ya Ezipte.42 Yo kele mpimpa yina bo ta taka nkinsi ya ke monisa mutindu Yehowa basisaka bo na insi ya Ezipte. Bantu yonso ya Izraele fwete zitisa mpimpa yai sambu na Yehowa na bandonga na bo yonso ya bantu.+43 Ebuna Yehowa tubilaka Moize ti Aroni nde, “Yai kele nsiku sambu na Paki: Munzenza mosi ve lenda dia yo.+44 Kansi kana muntu kele ti mpika ya bakala yina yandi sumbaka na mbongo, nge fwete yotisa yandi.+ Ebuna yandi lenda dia yo.45 Muntu yina me kwisaka kuzinga na kati na beno mpi muntu ya kisalu yina ke bakaka lufutu lenda dia yo ve.46 Beno fwete dia yo na kati ya nzo mosi. Beno fwete nata ve ata kitini ya musuni na nganda ya nzo, mpi beno fwete buka ve ata mukwa+ na yo mosi.47 Kimvuka yonso ya bantu ya Izraele fwete sala nkinsi yina.48 Kana munzenza mosi ke zinga ti nge mpi yandi ke zola kusala nkinsi ya Paki sambu na Yehowa, bo fwete yotisa babakala yonso ya nzo na yandi. Na nima yandi lenda pusana sambu na kusala nkinsi yina, mpi yandi ta kuma bonso munkwa-nsi. Kansi ata bakala mosi ve ya kukonda kuyotisa lenda dia yo.+49 Beno fwete sadila kaka nsiku mosi sambu na munkwa-nsi mpi sambu na munzenza yina ke zinga na kati na beno.”+50 Ebuna bantu yonso ya Izraele salaka kaka mutindu Yehowa songaka Moize ti Aroni. Bo salaka kaka mutindu yina.51 Na kilumbu yina kibeni, Yehowa basisaka bantu ya Izraele ti bimvuka na bo mingi ya bantu* na insi ya Ezipte.


text:
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO | TIMOTEO
“Mwana na Mono ya Mono Ke Zolaka Mingi mpi ya Kwikama na Mfumu”
TIMOTEO yambulaka bwala na bo. Yandi yantikaka kusala nzietelo mpi tulaka meso na yandi na kisika bo vandaka kukwenda. Banduku na yandi vandaka na ntwala ntangu bo vandaka kuluta na bilanga yina Timoteo zabaka mbote. Malembe-malembe, Listre, mbanza yina vandaka na zulu ya ngumba mosi ya fioti na muwanda yantikaka kubikala ntama. Timoteo mwetaka ntangu yandi vandaka kuyindula mama na yandi ti nkaka na yandi ya nkento. Mama ya Timoteo mpi nkaka na yandi vandaka na kiese mingi, kansi bo vandaka kubumba mansanga na bo ntangu bo vandaka kutala mutindu Timoteo ke kwenda. Keti yo lombaka nde Timoteo kubaluka sambu na kupesa bo mbote ya nsuka?
Ntumwa Polo vandaka kutala Timoteo mbala na mbala mpi kumweta sambu na kupesa yandi kikesa. Yandi zabaka nde Timoteo fwete sala ngolo sambu na kununga kikalulu na yandi ya kuwa nsoni, kansi yandi vandaka na kiese ya kumona kikesa ya leke yai. Timoteo vandaka leke, ziku yandi vandaka pene-pene ya kulungisa bamvula 20 to vandaka me lungisa yo dezia. Yandi vandaka kuzola mpi kuzitisa Polo mingi. Ntangu yai, Timoteo vandaka kukwenda ti Polo, muntu ya kwikama mpi ya kikesa, na nzietelo mosi ya nda ntama ti bwala na bo. Yo lombaka nde bo sala nzietelo na makulu ti na maswa mpi kukutana ti bigonsa mingi na nzila. Timoteo vandaka kuzaba mpenza ve kana yandi ta vutuka diaka na bwala na bo.
Inki pusaka leke yai na kupona luzingu ya mutindu yai? Inki mambote muntu lenda baka kana yandi ke sala bibansa ya mutindu yai? Inki mutindu lukwikilu ya Timoteo lenda vanda ti bupusi na lukwikilu na beto?
“YANTIKA BUMWANA”
Beto vutuka fioti bamvula zole to tatu na nima mpi beto sala bonso nde Listre vandaka bwala ya ba Timoteo, sambu yo ke monana mutindu yina. Listre vandaka mbanza mosi ya fioti mpi ya pima. Yo vandaka na muwanda mosi ya vandaka ti masa mingi. Ziku bantu ya Listre vandaka kubakisa Kigreki, kansi bo vandaka kutuba kaka ndinga na bo ya Likaonia. Kilumbu mosi, mavwanga kotaka na mbanza yai. Bamisionere zole disongidila ntumwa Polo ti nduku na yandi Barnabasi katukaka na Ikoniumi, mbanza mosi ya pene-pene, mpi kwisaka na Listre. Ntangu bo vandaka kulonga, Polo monaka kikata mosi ke monisa lukwikilu ya kieleka. Yo yina, Polo salaka kimangu mpi belulaka muntu yango!
Yo ke monana nde bantu mingi na Listre vandaka kukwikila na bankenda ya bwala na bo yina vandaka kumonisa nde na ntangu ya ntama, banzambi vandaka kulwata banitu ya bantu mpi kukwisa na ntoto. Yo yina, bantu tubaka nde Polo vandaka Ermesi mpi Barnabasi Zeusi. Bakristu yai zole ya kudikulumusa kangaka bantu nzila sambu bantu yango kupesa bo ve bimenga.
Kansi, bantu fioti mpamba na Listre vandaka kumona ve bantu yai bonso banzambi. Sambu na bo, yo vandaka diambu mosi ya kieleka mpi ya kuyituka. Mu mbandu, Enise, Muyuda yina vandaka nkento ya Mugreki * mosi ya mumpani, ti mama na yandi Loisi widikilaka Polo ti Barnabasi na dikebi mpi na kiese yonso. Konso Muyuda ya kwikama vandaka ti mpusa ya kuwa nsangu yai: Mesia kwisaka mpi lungisaka bambikudulu mingi ya bo sonikaka na Masonuku sambu na yandi!
Yindula mutindu viziti ya Polo sadisaka Timoteo. Bo longaka Timoteo na kuzola masonama ya santu ya Masonuku ya Kiebreo “yantika bumwana.” (2 Timoteo 3:15) Bonso mama na yandi ti nkaka na yandi ya nkento, yandi bakisaka nde Polo ti Barnabasi tubaka mambu ya kieleka sambu na Mesia. Yindula kikata yina Polo belulaka. Yo fwete vanda nde banda bumwana, Timoteo vandaka kumona kikata yai mbala mingi na babala-bala ya Listre. Ntangu yai, Timoteo monaka kikata yango me yantika kutambula! Yo ke yitukisa ve na kumona mutindu Enise, Loisi mpi Timoteo kumaka Bakristu. Bubu yai, ba-nkaka ti bibuti lenda baka dilongi na mbandu ya Loisi ti ya Enise. Keti beno lenda vanda bambandu ya mbote sambu na baleke?
“NA NZILA YA BAMPASI MINGI”
Yo fwete vanda nde bantu yina kumaka Bakristu na Listre vandaka na kiese ya kuzaba kivuvu yina balongoki ya Kristu vandaka na yo. Bo bakisaka mpi nde sambu na kuvanda longoki, yo lombaka kusala bibansa. Bayuda yina katukaka na Ikoniumi ti na Antioshe kwisaka na Listre, ebuna bo pusaka bantu na kutelamina Polo ti Barnabasi. Ntangu fioti na nima, bantu ya mubulu landaka Polo mpi taka yandi matadi. Bo bulaka yandi mingi, yo yina yandi bwaka na ntoto. Bo bendaka yandi na nganda ya mbanza mpi yambulaka yandi. Bo vandaka kuyindula nde Polo me fwa.
Balongoki ya Listre kwendaka kisika bo yambulaka Polo mpi bo ziungaka yandi. Yo fwete vanda nde bo vandaka na kiese ntangu bo monaka Polo me nikana, me telama, mpi me vutuka na Listre na kikesa yonso! Na kilumbu yina landaka, yandi ti Barnabasi katukaka na mbanza yina mpi kwendaka na Derbe sambu na kulanda kusala kisalu na bo ya kusamuna. Kuna, bo kumisaka bantu balongoki. Na nima, bo vutukaka na Listre na kikesa yonso ata yo vandaka kigonsa. Sambu na nki? Biblia ke zabisa beto nde: “Bo vandaka kupesa balongoki kikesa, bo vandaka kusiamisa bo na kubikala na lukwikilu.” Yindula mutindu Timoteo vandaka kuyituka ntangu yandi waka Polo ti Barnabasi ke longa Bakristu nde bo fwete niokwama sambu na kubaka dikabu na bilumbu ya ke kwisa. Bo tubaka nde: “Beto fwete kota na Kimfumu ya Nzambi na nzila ya bampasi mingi.”
Timoteo monaka mutindu mambu yai lunganaka na luzingu ya Polo. Yandi monaka mutindu Polo vandaka kukanga ntima na bampasi sambu na kuzabisa bantu nsangu ya mbote. Timoteo zabaka nde kana yandi landa mbandu ya Polo, bantu ya Listre ta menga yandi, mpi nde tata na yandi lenda menga yandi. Kansi, yandi bikaka ve nde mambu ya mutindu yai kukanga yandi nzila ya kusadila Nzambi. Bubu yai, baleke mingi kele bonso Timoteo. Bo ke sosaka na mayele yonso banduku yina ke vandaka ti lukwikilu ya ngolo, banduku yina lenda pesa bo kikesa mpi ngolo. Bo ke bikaka ve nde mbangika kukanga bo nzila ya kusadila Nzambi ya kieleka!
‘BAMPANGI VANDAKA KUTUBA MAMBU YA MBOTE SAMBU NA YANDI’
Mutindu beto tubilaka yo na zulu, ziku Polo kwisaka diaka na mbanza yina bamvula zole to tatu na nima. Yindula mutindu dibuta ya ba Timoteo vandaka na kiese ntangu Polo kwisaka ti Silasi na mbala yai. Ntembe kele ve nde Polo mpi vandaka na kiese. Yandi monaka mbuma yina basikaka na bankeni ya kieleka ya yandi kunaka na Listre. Loisi ti mwana na yandi ya nkento, Enise, kumaka Bakristu yina vandaka ti ‘lukwikilu ya kukonda luvunu,’ lukwikilu yina Polo vandaka kusepela ti yo mingi. (2 Timoteo 1:5) Ebuna Timoteo?
Bo zabisaka Polo nde Timoteo vandaka kuyela mbote na kimpeve banda yandi kwendaka kutala bo na mbala ya ntete. Bampangi ya Listre ti ya Ikoniumi “vandaka kutuba mambu ya mbote” sambu na Timoteo. Ikoniumi vandaka na kitamina ya bakilometre 32 na nordi-esti. (Bisalu 16:2) Inki yandi salaka sambu bantu kutuba mambu ya mbote sambu na yandi?
“Masonama ya santu” yina mama ya Timoteo mpi nkaka na yandi ya nkento longaka yandi “yantika bumwana” vandaka mpi ti bandongisila ya mbote mpi ya mfunu sambu na baleke. (2 Timoteo 3:15) Mu mbandu, ndongisila mosi yo yai: “Yo yina, yibuka Ngangi na nge ya Nene na bilumbu ya kileke na nge.” (Longi 12:1) Timoteo bakisaka bangogo yai mbote-mbote ntangu yandi kumaka Mukristu. Yandi monaka nde mutindu ya kuluta mbote ya kuyibuka Ngangi na yandi ya Nene vandaka ya kuzabisa bantu nsangu ya mbote ya me tala Kristu, Mwana ya Nzambi. Malembe-malembe, Timoteo nungaka kikalulu na yandi ya kuwa nsoni yina vandaka kukanga yandi nzila ya kusala mambu mpi yandi kumaka kuzabisa nsangu ya mbote ya me tala Yezu Kristu na kikesa yonso.
Bampangi yina vandaka kutwadisa mabundu monaka mutindu Timoteo vandaka kuyela na kimpeve. Ntembe kele ve nde bo vandaka kusepela na mutindu leke yai vandaka kupesa bantu ya nziunga na yandi kikesa. Kansi, kima ya kuluta mfunu kele nde Yehowa monaka Timoteo. Nzambi sadilaka mpeve na yandi sambu bantu kubikula mambu sambu na Timoteo. Ziku, bambikudulu yango vandaka kutubila kisalu yina yandi fwete sala na mabundu mingi. Na ntangu Polo kwendaka kutala bo, yandi monaka nde Timoteo lenda sadisa yandi na banzietelo ya kimisionere. Bampangi ya Listre ndimaka nde Polo kukwenda ti Timoteo. Bo tulaka leke yai maboko, kidimbu yina vandaka kumonisa nde bo me pesa yandi mukumba mosi ya nene ya kusadila Yehowa Nzambi.
Yo lenda vanda nde Timoteo waka boma sambu na mukumba mpi sambu na kisalu ya nene ya bo pesaka yandi. Kansi, yandi yilamaka sambu na kusala nzietelo. * Inki tata ya Timoteo, yina vandaka ve Mukristu, salaka ntangu yandi waka nde mwana na yandi ke yantika kusala banzietelo sambu na kusala kisalu ya kimisionere? Ziku, yandi vandaka kuyindula mambu ya nkaka sambu na mwana na yandi. Ebuna mama ya Timoteo ti nkaka na yandi ya nkento? Keti bo vandaka na kiese, mpi ke bumba basusi na bo sambu na leke yai? Bantu yonso lenda vanda ti mawi ya mutindu yai.
Diambu ya kieleka kele nde Timoteo kwendaka ti bo. Bonso beto me mona yo na luyantiku ya disolo yai, Timoteo yantikaka kusala banzietelo ti ntumwa Polo kilumbu yina na suka. Ntangu yandi vandaka kukwenda, Listre vandaka kubikala ntama. Konso ntangu yina yandi vandaka kuniata matadi ya fioti-fioti mpi matiti ti basandale na yandi, yo vandaka kukatula yandi na bwala na bo mpi kunata yandi kisika yina yandi zabaka ve. Na nima ya kutambula mingi kilumbu ya mvimba, babakala yai tatu kumaka na Ikoniumi. Ebuna Timoteo yantikaka kutala mutindu Polo ti Silasi vandaka kupesa bantuma ya mpa yina katukaka na nto-kimvuka ya vandaka na Yeruzalemi mpi mutindu bo vandaka kutunga lukwikilu ya Bakristu na Ikoniumi. (Bisalu 16:4, 5) Kansi, yai vandaka kaka luyantiku.
Na nima ya kutala mabundu ya Galatia, bamisionere yai bikisaka banzila ya nene ya kuyidika mbote ya bantu ya Roma mpi tambulaka na banseke ya nene ya Frizia sambu na kukwenda na ndambu ya nordi, mpi diaka na ndambu ya westi. Bo landaka lutwadisu ya mpeve santu ya Nzambi. Bo kwendaka na Troasi, bo kotaka na maswa, mpi kwendaka na Masedonia. (Bisalu 16:6-12) Na ntangu yina, Polo monaka nde yandi lenda sadila Timoteo. Yo yina, Polo bikisaka Timoteo ti Silasi na Berea. (Bisalu 17:14) Nkutu, yandi tindaka leke yai yandi mosi na Tesalonika. Kuna, Timoteo landaka mbandu na bo mpi tungaka lukwikilu ya Bakristu ya kwikama.
Na nima, Polo sonikaka sambu na Timoteo nde: “Mono kele ve ti muntu ya nkaka yina kele ti nkadilu bonso ya yandi; yandi ke kudibanzaka na masonga yonso sambu na mambu na beno.” (Bafilipi 2:20) Lukumu yina bo vandaka kupesa Timoteo vandaka ve ya mpamba. Timoteo bakaka lukumu yai sambu yandi vandaka kusala kisalu ngolo mpi yandi vandaka kusala bisalu yina bantu vandaka kumona mpamba. Diaka, yandi vandaka ya kwikama mpi vandaka kukanga ntima na mambu ya mpasi. Yai kele mbandu ya mbote kibeni sambu na baleke bubu yai! Kuvila ve nde nge lenda sala mpi mambu sambu bantu kutuba mambu ya mbote sambu na nge. Leke, kana nge ke tula Yehowa Nzambi na kisika ya ntete na luzingu na nge mpi ke sadila bantu ya nkaka mambu na ntima ya mbote mpi na luzitu, nge kele ti dibaku ya mbote ya lenda sala nde bantu ya nkaka kutuba mambu ya mbote sambu na nge.
‘SALA NGOLO KIBENI NA KUKWISA NA MONO’
Na nsungi ya bamvula kiteso ya 14, Timoteo salaka kisalu ntangu mingi ti nduku na yandi ntumwa Polo. Na nsungi yai, yandi kutanaka ti mambu mingi ya mpasi mpi mambu mingi ya mbote. (2 Bakorinto 11:24-27) Nkutu, bo tulaka Timoteo na boloko sambu na lukwikilu na yandi. (Baebreo 13:23) Bonso Polo, yandi vandaka ti zola ya ngolo sambu na bampangi ya babakala ti ya bankento mpi vandaka kudibanza sambu na bo. Yo yina, Polo sonikilaka yandi nde: “Mono ke yibuka mansanga na nge.” (2 Timoteo 1:4) Bonso Polo, yo ke monana nde Timoteo vandaka ‘kudila ti bantu yina ke dila’ mpi vandaka kuditula na kisika na bo sambu yandi pesa bo kikesa mbote-mbote. (Baroma 12:15) Bika konso muntu na kati na beto kulanda mbandu na yandi!
Yo ke yitukisa ve na kumona nde Timoteo kumaka nkengi mosi ya mbote. Polo pesaka yandi mukumba ya kukwenda kutala mabundu sambu na kupesa bampangi ngolo ti kikesa, mpi ya kutula babakala ya me fwana bankuluntu mpi bansadi ya kisalu na mabundu.
Polo vandaka kuzola Timoteo mingi, yo yina yandi vandaka kupesa yandi bandongisila mingi ya mbote mutindu tata ke pesaka mwana na yandi. Yandi longisilaka Timoteo na kuyedisa bikalulu na yandi ya kimpeve mpi na kulanda kuyela, disongidila na kukwenda na ntwala. (1 Timoteo 4:15, 16) Yandi siamisaka Timoteo na kubika ve nde kileke na yandi, ziku kikalulu na yandi ya kuwa nsoni, kukanga yandi nzila ya kukotila mambu ya mbote. (1 Timoteo 1:3; 4:6, 7, 11, 12) Nkutu, Polo songaka yandi mambu yina yandi fwete sala sambu na kunwana ti maladi yina vandaka kuyangisa yandi mbala na mbala, ziku maladi ya estoma.
Polo zabaka nde luzingu na yandi me kuma na nsuka. Yo kele pwelele nde bantu vandaka kuvingila yandi sambu na kufwa yandi. Yo yina, yandi tindilaka Timoteo mukanda na yandi ya kupemama ya nsuka. Mukanda yango kele ti bangogo yai ya ke simba ntima: “Sala ngolo kibeni na kukwisa nswalu awa na mono.” (2 Timoteo 4:9) Polo zolaka Timoteo mingi; yandi bingaka Timoteo nde “mwana na mono ya mono ke zolaka mingi.” (1 Bakorinto 4:17) Yo ke yitukisa ve na kumona nde ntangu luzingu na yandi kumaka na nsuka, yandi zolaka nde nduku na yandi kuvanda pene-pene na yandi! Konso muntu na kati na beto lenda kudiyula nde: ‘Ntangu bantu ke kutanaka ti bampasi, keti bo ke sosaka mono sambu mono pesa bo kikesa?’
Keti Timoteo kwendaka kukutana ti Polo na ntwala nde bo fwa Polo? Beto ke zaba ve. Kansi, beto me zaba nde yandi salaka ngolo kibeni sambu na kupesa Polo ti bampangi mingi kikesa. Yandi salaka mambu ya vandaka kuwakana ti ntendula ya zina na yandi Timoteo, disongidila “Muntu Yina Ke Pesaka Nzambi Lukumu.” Yandi me bikaka mbandu mosi ya mbote ya lukwikilu yina baleke to bambuta fwete landa.
^ par. 9 Tala disolo “Keti Nge Zabaka Yo?” na Nzozulu ya Nkengi yai.
^ par. 20 Ntangu Polo lombaka nde bo yotisa Timoteo, Timoteo ndimaka. Timoteo salaka yo ve sambu yo vandaka nsiku sambu na Bakristu, kansi sambu Polo zolaka ve nde Bayuda yina bo zolaka kulonga kuvanda ti bikuma ya kubuya nsangu sambu na leke yai ya tata na yandi vandaka muntu ya makanda.


text:
Keti Beno Me Sobaka Kimuntu na Beno?
“Beno soba kimuntu na beno mpi beno kumisa mabanza na beno ya mpa.”—BAR. 12:2.
1, 2. Mutindu yina beto ke yelaka mpi kisika yina beto ke zingaka ke vandaka ti inki bupusi na zulu na beto?
MUTINDU yina beto me yelaka mpi kisika yina beto ke zingaka ke vandaka ti bupusi na zulu na beto yonso, disongidila bupusi ya banduku na beto, ya binkulu na beto, mpi ya mambu ya luzingu na beto. Yo yina, beto ke zolaka madia mosi buna, ke lwataka mutindu mosi buna mpi ke vandaka ti nkadilu ya mutindu mosi buna.
2 Kansi, kele ti mambu yina kele mfunu mingi kuluta bansola na beto ya madia to ya kulwata. Mu mbandu, ntangu beto ke yela bo ke longaka beto mambu ya mbote yina beto fwete ndima mpi mambu ya mbi yina beto fwete buya. Konso muntu ke vandaka ti mabanza ya kuswaswana na mutindu yandi ke tadilaka mambu yina. Nkutu, kansansa na beto ke vandaka mpi na bupusi na bansola na beto. Biblia ke tuba nde mbala mingi “bantu ya makanda yina kele ve ti nsiku ke salaka mambu yina nsiku ke lombaka.” (Bar. 2:14) Keti yo ke tendula nde, na mambu yina nsiku ya Nzambi kele ve ya pwelele, beto lenda landa binkulu ya dibuta na beto to mambu yina bantu ya nziunga na beto ke salaka?
3. Inki bikuma zole ke pusa Bakristu na kulanda kaka ve banzila mpi minsiku yina bantu mingi ke sadilaka?
3 Kele ti bikuma zole ya mfunu yina Bakristu ke salaka ve mpidina. Ya ntete, Biblia ke yibusa beto nde: “Nzila ya nge ke yindula nde yo kele nzila ya mbote, yo lenda nata nge na lufwa.” (Bing. 16:25) Sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka, beto kele ve ti makuki ya kuzaba mambu yina kele mbote sambu na beto na mpila nde beto twadisa mbote-mbote bitambi na beto. (Bing. 28:26; Yer. 10:23) Ya zole, Biblia ke monisa nde Satana, “nzambi ya ngidika yai” ke twadisa mpi ke yala nkadilu ti minsiku ya nsi-ntoto yai. (2 Bak. 4:4; 1 Yoa. 5:19) Yo yina, sambu na kubaka balusakumunu ya Yehowa mpi kundimama na yandi, beto fwete lemfukila ndongisila yina kele na Baroma 12:2.—Tanga.
4. Inki beto ta tadila na disolo yai?
4 Baroma 12:2, ke tubila mambu mingi ya mfunu ya ke benda dikebi na beto. (1) Sambu na nki beto fwete ‘soba kimuntu na beto’? (2) Inki beto fwete soba? mpi (3) Inki mutindu beto lenda soba kimuntu na beto? Bika beto tadila bangiufula yai.
SAMBU NA NKI BETO FWETE SOBA KIMUNTU NA BETO?
5. Bangogo ya Polo yina kele na Baroma 12:2 vandaka kutadila mpenza banani?
5 Mambu yina ntumwa Polo sonikaka na mukanda ya Baroma, vandaka kutadila ve mimpani to bantu yonso ya mbanza yina, kansi yo vandaka kutadila Bakristu yina bo me tulaka mafuta, bonso yandi. (Bar. 1:7) Yandi longisilaka bo na kusoba kimuntu na bo mpi ‘kuyambula kulanda ngidika yai ya bima.’ Sambu na Bakristu ya Roma na ntangu yina, pene-pene ya mvu 56 T.B., ‘ngidika ya bima’ vandaka kutadila minsiku, binkulu, nkadilu, mpi kulwata ya bantu ya Roma. Ngogo ‘kuyambula’ yina Polo sadilaka ke monisa nde Bakristu ya nkaka vandaka kaka kulanda ngidika yina ya bima. Mambu yina vandaka ti inki bupusi na zulu na bo?
6, 7. Na bilumbu ya Polo, inki mutindu luzingu mpi lusambu ya Roma vandaka diambu ya mpasi sambu na Bakristu?
6 Bubu yai, banzenza yina ke kwendaka kutala mbanza Roma ke monaka mingi-mingi batempelo ya ntama, maziamu, bamonima, banzo ya bansaka mpi bima ya nkaka. Bima ya nkaka na kati na yo tungamaka tuka na mvu-nkama ya ntete. Bima yina ya ntama ke sadisa beto na kulonguka mwa fioti luzingu mpi lusambu ya bantu ya Roma na ntangu ya ntama. Kele mpi ti mikanda ya ke tubilaka masolo ya bansaka ya mubulu, bampunda yina vandaka kusala bansaka ya kubaka ntinu, bateyatre mpi miziki yina vandaka kutubila mambu ya nsoni. Roma vandaka mpi mbanza ya mbote sambu na kusala mumbongo, mpidina bantu vandaka ti mabaku mingi ya kukuma ti kimvwama.—Bar. 6:21; 1 Pie. 4:3, 4.
7 Ata Baroma vandaka ti batempelo mingi mpi kusambila banzambi ya mitindu na mitindu, bo vandaka ve ti bangwisana ya mbote ti banzambi yina. Sambu na bo, lusambu vandaka mingi-mingi sambu na kusala bankinsi ya lubutuku, ya makwela, mpi ya mafwa—yina vandaka mambu ya luzingu na bo ya konso kilumbu. Nge lenda yindula mutindu mambu yina yonso vandaka mpasi kibeni sambu na Bakristu yina vandaka na Roma. Sambu mingi na kati na bo vandaka kusala mambu yina, yo ke pwelele nde bo vandaka na mfunu ya kusoba kimuntu na bo sambu na kukuma Bakristu ya kieleka, mpi nsoba yina sukaka kaka ve na kilumbu ya mbotika.
8. Inki mutindu nsi-ntoto ya bubu yai kele kisika ya kigonsa sambu na Bakristu?
8 Bonso na Roma ya ntama, nsi-ntoto ya bubu yai kele mpi kisika ya kigonsa sambu na Bakristu yina me kudipesaka. Sambu na nki? Sambu mpeve ya nsi-ntoto ke monana na mitindu mingi. (Tanga Baefezo 2:2, 3; 1 Yoane 2:16.) Sambu beto ke zinga na nsi-ntoto yai ya ke siamisa bampusa, bangindu, minsiku mpi bikalulu na yo, beto kele na kigonsa ya kukuma kundima mambu yina. Yo yina, yo kele mfunu mingi na kuwidikila ndongisila ya kupemama ya ‘kuyambula kulanda ngidika yai ya bima’ mpi ‘kusoba kimuntu na beto.’ Inki beto fwete sala?
INKI BETO FWETE SOBA?
9. Na ntwala ya kulungisa malombo sambu na kubaka mbotika, inki bansoba bantu mingi me salaka?
9 Kana muntu ke longuka Biblia mpi ke sadila mambu yina yandi ke longuka, yandi ke yantikaka kuyela na kimpeve. Yo yina, yandi ke salaka bansoba na luzingu na yandi na kuwakana ti mambu yina yandi ke longuka. Yandi ke yambulaka binkulu ya lusambu ya luvunu mpi bikalulu ya mbi ya luzingu na yandi ya ntama mpi na nima ke lwataka kimuntu ya mpa sambu na kulanda mbandu ya Kristu. (Baef. 4:22-24) Beto ke sepelaka mingi na kumona konso mvula, mafunda ya bantu yina ke yela na kimpeve mpi ke lungisa malombo sambu na kubaka mbotika, kidimbu ya kudipesa na bo na Yehowa Nzambi. Ya kieleka, diambu yai ke sepedisaka ntima ya Yehowa. (Bing. 27:11) Kansi, beto fwete tadila ngiufula yai: Keti yo kele kaka bansoba yina muntu fwete sala?
10. Inki mutindu kusoba me swaswana ti kutomisa?
10 Na kutuba masonga, kusala bansoba ke lombaka mambu mingi kuluta kuyela to kutomisa. Mu mbandu, bo lenda sonika na zulu ya kima mosi to kusala piblisite nde “ya kutomisama,” kansi kima yina me soba ve. Mbala ya nkaka bo me yika kaka kima mosi ya mpa mpi me tula yo na mulangi to na karto ya mpa. Diksionere mosi (Vine’s Expository Dictionary) ke tuba nde bangogo “beno soba kimuntu na beno,” yina bo me tubila na Baroma 12:2 ke tendula kukumisa mabanza na beto ya mpa to kusoba yo na ngolo ya mpeve santu. Yo yina, nsoba yina Mukristu fwete sala ke suka kaka ve na kuyambula bikalulu ya mbi, bangogo ya mbi mpi nkadilu ya mansoni. Bantu ya nkaka yina kele ve ti nzayilu ya Biblia ke salaka mpi bikesa sambu na kuyambula mambu ya mbi. Yo yina, nsoba yina Bakristu fwete sala ke tadila inki?
11. Polo monisaka nde kusoba ke salamaka inki mutindu?
11 Polo sonikaka nde: “Beno soba kimuntu na beno mpi beno kumisa mabanza na beno ya mpa.” “Mabanza” ke tadila makuki na beto ya kuyindula. Na Biblia, mabanza lenda tadila bangindu, nkadilu mpi makuki ya kuyindula. Na luyantiku ya mukanda na yandi na Baroma, Polo tubilaka bantu yina vandaka kumonisa “mabanza yina [Nzambi] ke ndimaka ve.” Bo vandaka kusala mambu ya “kukonda lunungu, ya mbi, ya lukasi, mpi masumu, bo . . . fulukaka ti kulula, ti kikalulu ya kufwa bantu, kuswana, kukusa” mpi mambu ya nkaka ya mbi. (Bar. 1:28-31) Beto lenda bakisa kikuma yina Polo longisilaka Bakristu yina vandaka kuzinga na kisika ya mutindu yina mpi ya kukumaka na nima bansadi ya Nzambi na ‘kusoba kimuntu na bo’ mpi ‘kukumisa mabanza na bo ya mpa.’
‘Beno katula na kati na beno makasi, nganzi, makelele, ti mafingu.’—Baef. 4:31
12. Inki kele mabanza ya bantu mingi bubu yai, mpi inki mutindu nkadilu yai lenda vanda kigonsa sambu na Bakristu?
12 Diambu ya mawa, bantu yina beto ke zinga ti bo me fwanana ti yina Polo tubilaka. Bo ke yindulaka nde kuzitisa bansiku kele mambu ya ntama mpi ata muntu mosi ve fwete pusa bankaka na kulemfukila minsiku. Balongi mpi bibuti mingi ke bikaka nde bana na bo kusala mambu yonso yina bo me zola mpi bo ke tubaka nde konso muntu kele ti nswa ya kuyindula mambu yina yandi me zola. Sambu na bo, muntu kele ve ti makuki ya kuzaba mambu yina kele mbote mpi yina kele ya mbi. Ata bantu yina ke tubaka nde bo ke sambilaka ke monaka nde, bo kele ti kimpwanza ya kusala mambu yina bo ke yindula nde yo kele mbote, bo ke monaka ve nde bo fwete lemfukila Nzambi mpi bantuma na yandi. (Nk. 14:1) Nkadilu ya mutindu yina lenda vanda kigonsa sambu na Bakristu ya kieleka. Bantu yina ke tula ve dikebi lenda kuma ti mabanza ya mutindu mosi sambu na organizasio ya Nzambi. Bo lenda yambula kuzitisa bangidika ya dibundu mpi nkutu kubokuta sambu na mambu yonso yina ke sepedisa bo ve. To bo lenda yantika kutula ntembe na bandongisila ya Biblia ya me tala bansaka, kusadila Internet mpi banzo-nkanda ya nda.
13. Sambu na nki beto fwete kuditadila na masonga yonso?
13 Yo yina, sambu beto landa ve mabanza ya bantu ya nsi-ntoto yai, beto fwete tadila na masonga yonso kimuntu na beto ya kati, nkadilu na beto, mawi na beto, mpi balukanu na beto. Bantu ya nkaka lenda mona ve mambu yina kele na kati ya ntima na beto. Bo lenda zabisa beto nde beto ke sala mambu ya mbote. Kansi, beto mosi lenda zaba kana beto ke bikaka nde mambu yina beto ke longukaka na Biblia kusoba beto mpi kulanda kusala yo to ve.—Tanga Yakobo 1:23-25.
MUTINDU BETO LENDA SOBA KIMUNTU NA BETO
14. Inki lenda sadisa beto na kusala bansoba yina me fwana?
14 Sambu na kusala nsoba, beto fwete soba kimuntu na beto ya kati, yo yina beto kele na mfunu ya kima mosi yina ta kota tii na kati ya ntima na beto. Inki lenda sadisa beto na kusala yo? Ntangu beto ke longuka mambu yina Yehowa ke lomba beto na kuwakana ti lukanu yina mutindu Biblia ke monisa yo, mutindu yina beto ta sala mambu yina beto ke tanga ta monisa mambu yina kele kibeni na ntima na beto mpi ta sadisa beto na kuzaba bansoba yina beto fwete sala sambu na kusala ‘luzolo ya Nzambi yina kele ya kukuka.’—Bar. 12:2; Baeb. 4:12.
15. Inki nsoba ke salamaka ntangu Yehowa ke wumbaka beto?
15 Yezaya 64:8, (NW) ke tuba nde: “Mpi ntangu yai, Yehowa, nge kele Tata na beto. Beto kele ntoto ya tuma, mpi nge kele Muwumbi na beto, mpi beto yonso kele kisalu ya maboko na nge.” Bangogo ya kifwani yina profete Yezaya me sadila ke longa beto diambu mosi ya mfunu. Inki mutindu Yehowa, yina kele Muwumbi, ke wumbaka beto, ntoto ya tuma? Ntangu Yehowa ke wumbaka beto, yandi ke sobaka ve kimuntu na beto ya nganda, ziku sambu beto kuma kitoko mingi. Yehowa ke bongisaka beto na kimpeve. Kana beto bika nde yandi wumba beto, yandi ta sadisa beto na kusoba kimuntu na beto ya kati—kima yina kele mfunu sambu na kutelamina bupusi ya nsi-ntoto. Inki mutindu kisalu ya kuwumba ke salamaka?
16, 17. (a) Tendula mambu yina muwumbi ke salaka na ntoto ya tuma sambu na kusala nzungu ya kitoko. (b) Inki mutindu Ndinga ya Nzambi ke sadisaka beto na kusoba kimuntu na beto mpi kukuma mfunu na meso ya Nzambi?
16 Sambu na kusala banzungu ya kitoko kibeni, muwumbi ke sadilaka ntoto ya tuma ya kuluta mbote. Kansi, kele ti mambu zole yina yandi fwete sala. Ya ntete, yandi fwete yobisa ntoto ya tuma sambu na kukatula mvindu yonso. Na nima, yandi fwete vukisa yo ti masa ya kufwana sambu yo vanda mbote ntangu yandi ke wumba yo.
17 Simba nde muwumbi ke sadilaka masa sambu kukatula bamvindu yina kele na ntoto ya tuma mpi yo vanda pete-pete sambu na kusala nzungu, ata ya mbalu mingi. Keti beto me mona mambu yina Ndinga ya Nzambi lenda sala na luzingu na beto? Yo lenda sadisa beto na kukatula mabanza ya ntama yina beto vandaka ti yo na ntwala ya kuzaba Nzambi mpi kusoba beto sambu beto kuma na mfunu na meso na yandi. (Baef. 5:26) Yindula mbala ikwa bo ke siamisaka beto na kutanga Biblia konso kilumbu mpi kukwenda mbala na mbala na balukutakanu ya Bukristu, kisika yina beto ke longukaka Ndinga ya Nzambi. Sambu na nki bo ke siamisaka beto na kusala mambu yai? Sambu ntangu beto ke salaka mpidina, beto ke bikaka nde Yehowa kuwumba beto.—Nk. 1:2; Bis. 17:11; Baeb. 10:24, 25.
18. (a) Sambu na nki kuyindulula kele mfunu kana beto ke zola nde Ndinga ya Nzambi kuvanda ti bupusi na zulu na beto mpi kusoba beto? (b) Inki bangiufula lenda sadisa beto na kusala yo?
18 Sambu Ndinga ya Nzambi kusoba beto, beto fwete suka kaka ve na kutanga Biblia mbala na mbala mpi kulonguka yo. Bantu mingi ke tangaka Biblia mbala na mbala mpidina bo me yikanaka ti mambu yina yo ke tubaka. Ziku nge me kutanaka ti bantu ya mutindu yina na kisalu ya kusamuna. Bankaka nkutu lenda vutukila baverse yina bo me kangaka na ntu. * Ata mpidina, mbala ya nkaka yo me sobaka mpenza ve mabanza mpi luzingu na bo. Sambu na nki? Sambu Ndinga ya Nzambi kuvanda ti bupusi na zulu ya muntu mpi kusoba kimuntu na yandi, yandi fwete bika nde yo kota na kati ya ntima na yandi. (Bag. 6:6) Yo yina, beto fwete baka ntangu ya kuyindulula mambu yina beto ke longuka. Beto fwete kudiyula nde: ‘Keti mono ke ndimaka mpenza nde yo kele kaka ve malongi ya dibundu? Keti mono ke monaka kibeni nde yo kele malongi ya kieleka? Keti mono ke sadilaka mambu yina mono ke longuka na luzingu na mono mpi ke monaka yo ve kaka bonso mambu yina mono fwete longa bankaka? Keti mono ke monaka mpenza nde Yehowa ke tubila mono?’ Kuyindulula bangiufula yai lenda sadisa beto na kukumisa bangwisana na beto ti Yehowa ngolo. Zola na beto sambu na yandi ta yela. Mpi kana mambu yina beto ke longuka me simba ntima na beto, beto ta sala bansoba ya mbote.—Bing. 4:23; Luka 6:45.
19, 20. Inki ndongisila ya Biblia lenda natila beto balusakumunu?
19 Kutanga Ndinga ya Nzambi mbala na mbala mpi kuyindulula yo ta sadisa beto na kulanda kusala mambu yina beto me salaka dezia na kiteso mosi buna: ‘Kukatula kimuntu ya ntama ti bisalu na yo, mpi kulwata kimuntu ya mpa, yina ke kumaka ya mpa na nzila ya nzayilu ya sikisiki.’ (Bakol. 3:9, 10) Ya kieleka, kana beto ke bakisa mambu yina Biblia ke longaka mpi ke sadila yo, yo ta pusa beto na kulwata kimuntu ya mpa ya Bukristu yina ta tanina beto na mitambu ya Satana.
20 Ntumwa Piere ke yibusa beto nde: ‘Bonso bana ya bulemfu, beno bika ve nde banzala yina beno vandaka na yo ntete kuwumba beno. Kansi, beno kuma basantu na bikalulu na beno yonso.’ (1 Pie. 1:14, 15) Beto sala yonso yina beto lenda sala sambu na kukatula mabanza mpi nkadilu na beto ya ntama mpi kusoba kimuntu na beto mpidina beto ta baka balusakumunu, mutindu disolo yina ke landa ta monisa yo.
^ par. 18 Tala mbandu yina kele na Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa ya Februari 1, 1994, lutiti 9, paragrafe 7.


text: 34 Yoziasi+ vandaka ti bamvula nana ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula 31 na Yeruzalemi.+2 Yandi salaka mambu ya mbote na meso ya Yehowa mpi yandi tambulaka na banzila ya nkaka na yandi Davidi; yandi kwendaka ve na diboko ya kitata to na diboko ya kimama.3 Na mvula ya 8 ya luyalu na yandi, ntangu yandi vandaka ntete mwana-fioti, yandi yantikaka kusosa Nzambi ya nkaka na yandi Davidi;+ mpi na mvula ya 12, yandi yantikaka kukatula bisika ya kunanguka,+ banti ya santu,* biteki,+ mpi biteki ya bibende* sambu na kutula bunkete na Yuda mpi na Yeruzalemi.+4 Diaka, bo fwaka bamesa-kimenga ya Babaale na meso na yandi, mpi yandi zengaka bamesa-kimenga ya ndumbu yina vandaka na zulu na yo. Yandi zengaka mpi bitini-bitini banti ya santu,* biteki, mpi biteki ya bibende* mpi yandi kumisaka yo mfututu, ebuna yandi mwangaka yo na zulu ya maziamu ya bantu yina vandaka kutambikila yo.+5 Yandi yokaka mikwa ya banganga-nzambi na bamesa-kimenga na bo.+ Na mutindu yina, yandi tulaka bunkete na Yuda mpi na Yeruzalemi.6 Na bambanza ya Manase, ya Efrayimi,+ ya Simeoni, tii na bambanza ya Naftali, na bisika ya kubeba yina vandaka na nziunga na yo,7 yandi fwaka bamesa-kimenga mpi yandi bukaka banti ya santu ti biteki,+ yandi kumisaka yo mfututu; mpi yandi zengaka bamesa-kimenga ya ndumbu na insi ya mvimba ya Izraele,+ ebuna yandi vutukaka na Yeruzalemi.8 Na mvula ya 18 ya luyalu na yandi, ntangu yandi manisaka kutula bunkete na insi mpi na tempelo,* yandi tindaka Shafani+ mwana ya Asalia, Maaseya mfumu ya mbanza, mpi Yoa mwana ya Yoahazi muntu ya ke sonikaka mambu sambu na kuyidika nzo ya Yehowa Nzambi na yandi.+9 Bo kwendaka na nganga-nzambi ya nene Hilkia mpi bo pesaka yandi mbongo yina bantu nataka na nzo ya Nzambi, yina Balevi yina vandaka bankengidi ya bakielo bakaka na bantu ya Manase, ya Efrayimi, mpi na bantu yonso ya nkaka ya Izraele,+ ti na bantu ya Yuda, ya Benyamini, mpi ya Yeruzalemi.10 Na nima, bo pesaka yo na bantu yina bo tulaka sambu na kutwadisa kisalu ya nzo ya Yehowa. Ebuna bantu yina vandaka kusala kisalu na nzo ya Yehowa sadilaka yo sambu na kuyidika nzo yina.11 Bo pesaka yo na bantu yina ke salaka bisalu ya maboko ti na bantu yina ke tungaka, sambu bo sumba matadi ya bo me zenga mpi mabaya sambu na bima ya kukangila mpi sambu na kutunga ti banti banzo yina bantotila ya Yuda bikaka nde yo beba.+12 Bantu yina salaka kisalu na kwikama yonso.+ Bo tulaka Balevi yai, Yahati ti Obadia, na kati ya bana ya Merari,+ mpi Zekaria ti Meshulami, na kati ya bana ya Kohati,+ sambu bo vanda bankengi na bo. Mpi Balevi, bayina yonso zabaka kubula miziki mbote,+13 vandaka kutala bantu yina ke salaka bisalu ya ngolo* mpi bo vandaka bankengi ya bantu yonso yina vandaka kusala bisalu ya mutindu na mutindu; mpi Balevi ya nkaka vandaka basekretere, bakapita, mpi bankengidi ya bakielo.+14 Ntangu bo vandaka kubasisa mbongo yina bantu vandaka kunata na nzo ya Yehowa,+ nganga-nzambi Hilkia monaka mukanda ya Nsiku ya Yehowa+ yina yandi pesaka na nzila* ya Moize.+15 Yo yina, Hilkia tubilaka sekretere Shafani nde: “Mono me mona mukanda ya Nsiku na nzo ya Yehowa.” Ebuna Hilkia pesaka mukanda yina na Shafani.16 Na nima Shafani natilaka ntotila mukanda yina mpi songaka yandi nde: “Bansadi na nge ke sala bisalu yonso yina nge pesaka bo.17 Bo me baka mbongo yina bo monaka na nzo ya Yehowa, mpi bo me pesa yo na bantu yina nge tulaka mpi na bantu yina ke sala kisalu.”18 Sekretere Shafani songaka mpi ntotila nde: “Nganga-nzambi Hilkia me pesa mono mukanda mosi.”+ Ebuna Shafani yantikaka kutanga yo na ntwala ya ntotila.+19 Ntangu ntotila waka bangogo ya Nsiku, yandi pasulaka bilele na yandi.+20 Ebuna ntotila songaka Hilkia, Ahikami+ mwana ya Shafani, Abdoni mwana ya Mika, sekretere Shafani, mpi Asaya nsadi ya ntotila nde:21 “Beno kwenda, beno yula Yehowa sambu na mono mpi sambu na bantu yina me bikala na Izraele mpi na Yuda na yina me tala mambu ya kele na mukanda yina ya bo me mona; sambu Yehowa ta wila beto makasi ya ngolo sambu ba-nkaka na beto salaka ve mambu yina Yehowa tubaka mpi bo zitisaka ve mambu yonso yina bo me sonikaka na mukanda yai.”+22 Yo yina Hilkia, ti bantu yina ntotila tindaka, kwendaka na mbikudi ya nkento Hulda.+ Yandi vandaka nkento ya Shalumi mwana ya Tikva mwana ya Arhasi, muntu yina ke talaka kisika ya kubumba bilele, mpi yandi vandaka kuzinga na Ndambu ya Mpa ya Yeruzalemi; ebuna bo solulaka ti yandi kuna.+23 Yandi tubilaka bo nde: “Yehowa Nzambi ya Izraele ke tuba nde, ‘Beno songa muntu yina me tinda beno na mono nde:24 “Yehowa me tuba nde, ‘Mono ta natila kisika yai mpi bantu na yo mpasi,+ disongidila balusingu yonso ya bo me sonikaka na mukanda+ yina bo tangaka na ntwala ya ntotila ya Yuda.25 Sambu bo me yambula mono+ mpi bo ke yoka bimenga sambu na banzambi ya nkaka sambu na kupesa mono makasi+ na bisalu yonso ya maboko na bo, mono ta wila kisika yai makasi mpi yo ta mana ve.’”+26 Kansi sambu na ntotila ya Yuda yina tindaka beno na kuyula Yehowa, beno fwete tubila yandi nde, “Yehowa Nzambi ya Izraele me tuba nde: ‘Sambu na mambu yina nge me wa,+27 sambu ntima na nge vandaka bulemfu* mpi nge kudikulumusaka na ntwala ya Nzambi ntangu nge waka mambu yina mono tubaka sambu na kisika yai ti bantu na yo mpi nge kudikulumusaka na ntwala na mono, nge pasulaka bilele na nge mpi nge dilaka na ntwala na mono, mono mpi me wa nge,+ Yehowa muntu me tuba.28 Yo yina mono ta vukisa nge ti ba-nkaka na nge,* mpi bo ta zika nge na maziamu na nge na ngemba, mpi meso na nge ta mona ve bampasi yonso yina mono ta nata na kisika yai mpi na bantu na yo.’”’”+Ebuna bo kwisaka kuzabisa ntotila mambu yina.29 Yo yina ntotila tindaka ndinga mpi bingaka bankuluntu yonso ya Yuda ti ya Yeruzalemi.+30 Na nima ntotila kwendaka na nzo ya Yehowa ti babakala yonso ya Yuda, bantu ya Yeruzalemi, banganga-nzambi, Balevi—bantu yonso, bantu ya mfunu mpi bantu ya kukonda mfunu. Yandi tangaka na makutu na bo mambu yonso ya mukanda ya kuwakana yina bo monaka na nzo ya Yehowa.+31 Ntotila telamaka na kisika na yandi mpi yandi salaka kuwakana*+ na ntwala ya Yehowa nde yandi ta landa Yehowa mpi ta zitisa bantuma na yandi, bangibusa na yandi, mpi bansiku na yandi na ntima na yandi ya mvimba mpi na moyo*+ na yandi ya mvimba mpi yandi ta zitisa bangogo ya kuwakana yina bo sonikaka na mukanda yai.+32 Diaka, yandi lombaka bantu yonso yina vandaka na Yeruzalemi mpi na Benyamini na kundima yo. Ebuna bantu ya Yeruzalemi landaka kuwakana ya Nzambi, Nzambi ya ba-nkaka na bo.+33 Na nima, Yoziasi katulaka bima yonso ya nzanzi* na bantoto yonso yina vandaka ya bantu ya Izraele,+ mpi yandi salaka nde bantu yonso ya Izraele kusadila Yehowa Nzambi na bo. Na luzingu* na yandi ya mvimba bo yambulaka ve kulanda Yehowa Nzambi ya ba-nkaka na bo.