text: 7 Ebuna Elisha tubaka nde, “Beno wa mambu yina Yehowa ke tuba. Yehowa ke tuba nde: ‘Mbasi na ntangu yai, na kielo* ya Samaria, ntalu ya seya* mosi ya fufu ya kitoko ta kuma shekele* mosi, mpi ntalu ya baseya zole ya orze ta kuma shekele mosi.’”+2 Ebuna soda yina ntotila vandaka kutudila ntima tubilaka muntu ya Nzambi ya kieleka nde: “Ata kana Yehowa fwete kangula bakielo ya zulu, keti diambu* yai lenda salama?”+ Yandi tubaka nde: “Nge ta mona yo na meso na nge,+ kansi nge ta dia yo ve.”+3 Kuvandaka ti bantu iya ya maladi ya lepre na munoko ya mbanza,+ ebuna bo tubaka bo na bo nde: “Sambu na nki beto me vanda awa tii kuna beto ta fwa?4 Kana beto tuba nde, ‘Beto kota na mbanza,’ sambu nzala kele na mbanza,+ beto ta fwa kuna. Mpi kana beto vanda awa, beto ta fwa kaka. Yo yina beto kwenda kukota na camp ya bantu ya Siria. Kana bo bikisa beto na luzingu, beto ta zinga, kansi kana bo fwa beto, beto ta fwa.”5 Ebuna bo telamaka na nkokila mpi bo kotaka na camp ya bantu ya Siria. Ntangu bo kumaka na bandilu ya camp ya bantu ya Siria, muntu mosi ve vandaka kuna.6 Yehowa salaka nde camp ya bantu ya Siria kuwa makelele ya bapusu-pusu ya bitumba mpi makelele ya bampunda, makelele ya basoda mingi.+ Yo yina bo tubaka bo na bo nde: “Ntotila ya Izraele me futa bantotila ya bantu ya Heti ti bantotila ya Ezipte sambu na kukwisa kunwanisa beto!”7 Bo telamaka na mbala mosi mpi bo tinaka na nkokila, ebuna bo bikaka batenta na bo, bampunda na bo ya bitumba, bampunda na bo ya fioti, mpi camp ya mvimba kaka mutindu yo vandaka, ebuna bo tinaka sambu na kugulusa luzingu* na bo.8 Ntangu bantu yina ya maladi ya lepre kumaka na bandilu ya camp, bo kotaka na tenta mosi mpi yantikaka kudia ti kunwa. Bo bakaka arza, wolo, ti bilele kuna, ebuna bo kwendaka mpi bumbaka yo. Na nima, bo vutukaka, bo kotaka na tenta ya nkaka mpi bakaka bima kuna, ebuna bo kwendaka mpi bumbaka yo.9 Nsuka-nsuka, bo tubaka nde: “Mambu ya beto ke sala kele mbote ve. Yai kele kilumbu ya nsangu ya mbote! Kana beto kele na keti-keti mpi kana beto kinga tii na suka, bo ta pesa beto ndola. Ntangu yai, beto kwenda kuzabisa mambu yai na nzo ya ntotila.”10 Yo yina bo kwendaka mpi bo bingaka bankengidi ya bakielo ya mbanza na ndinga ya ngolo mpi bo tubilaka bo nde: “Beto kotaka na camp ya bantu ya Siria, kansi muntu mosi ve vandaka kuna—beto me wa ve ndinga ata ya muntu mosi. Kuvandaka kaka ti bampunda ya bitumba mpi bampunda ya fioti ya bo me kanga, mpi batenta vandaka kaka mutindu yina.”11 Na mbala mosi bankengidi ya bakielo tubaka na ndinga ya ngolo, ebuna bo zabisaka yo na nzo ya ntotila.12 Na mbala mosi ntotila telamaka na mpimpa mpi tubilaka bansadi na yandi nde: “Bika mono songa beno mambu yina bantu ya Siria me sala beto. Bo me zaba nde beto kele na nzala,+ yo yina bo me bikisa camp mpi bo me bumbana na nseke, bo ke tuba nde, ‘Bo ta basika na mbanza, mpi beto ta kanga bo ya moyo mpi ta kota na mbanza.’”+13 Ebuna nsadi na yandi mosi tubaka nde: “Pardo, bika nde ndambu ya bantu kubaka bampunda tanu na kati ya bampunda ya me bikala na mbanza. Bo ta suka bonso kimvuka yonso ya bantu ya Izraele yina me bikala awa. Bo ta suka bonso kimvuka yonso ya bantu ya Izraele yina fwaka. Beto tinda bo mpi beto tala.”14 Yo yina bo bakaka bapusu-pusu zole ti bampunda, ebuna ntotila tindaka bo na camp ya bantu ya Siria mpi tubaka nde: “Beno kwenda mpi beno tala.”15 Bo landaka bo tii na Yordani, mpi nzila ya mvimba vandaka ya kufuluka ti bilele mpi bisadilu yina bantu ya Siria losaka ntangu bo vandaka kutina na boma. Binati-nsangu vutukaka mpi songaka ntotila mambu yina.16 Na nima bantu basikaka mpi bo bakaka bima na camp ya bantu ya Siria; mpidina seya mosi ya fufu ya kitoko kumaka shekele mosi, mpi ntalu ya baseya zole ya orze kumaka shekele mosi, kaka mutindu Yehowa tubaka.+17 Ntotila bakaka soda yina yandi vandaka kuyekamina mpi tulaka yandi mfumu ya kielo, kansi bantu niata-niataka yandi na kielo mpi yandi fwaka, kaka mutindu muntu ya Nzambi ya kieleka songaka ntotila ntangu ntotila kwisaka kisika yandi vandaka.18 Yo salamaka kaka mutindu muntu ya Nzambi ya kieleka tubilaka ntotila: “Baseya zole ya orze ta kuma shekele mosi, mpi seya mosi ya fufu ya kitoko ta kuma shekele mosi mbasi na ntangu yai na kielo ya Samaria.”+19 Kansi soda yina tubilaka muntu ya Nzambi ya kieleka nde: “Ata kana Yehowa fwete kangula bakielo ya zulu, keti diambu yai* lenda salama?” Ebuna Elisha tubaka nde: “Nge ta mona yo na meso na nge, kansi nge ta dia yo ve.”20 Mambu yina kuminaka yandi kibeni, sambu bantu niata-niataka yandi na kielo mpi yandi fwaka.


c: text/html

text:
Bantu me nata makambu na mutindu bo ke fwa makwela kukonda bikuma ya mbote (10-17)
‘“Mono ke mengaka kufwa makwela” Yehowa muntu me tuba’ (16)
2 “Ntangu yai, O beno banganga-nzambi, nsiku yai kele sambu na beno.+2 Kana beno buya kuwa mpi beno buya kutula dikebi na kupesa zina na mono nkembo,” Yehowa ya makesa muntu me tuba, “mono ta singa beno,+ mpi mono ta kumisa balusakumunu na beno balusingu.+ Ee, mono me kumisa balusakumunu na beno balusingu, sambu beno ke tudila yo ve dikebi.”3 “Beno tala! Mono ta bebisa* bankeni yina beno me kuna sambu na beno,+ mpi mono ta panza tufi na baluse na beno, tufi ya bankinsi na beno; mpi bo ta nata beno kisika yo kele.*4 Ebuna beno ta zaba nde mono me pesa beno nsiku yai sambu kuwakana na mono ti Levi kuvanda kaka,”+ Yehowa ya makesa muntu me tuba.5 “Kuwakana na mono ti yandi vandaka kuwakana ya luzingu mpi ya ngemba, yina mono pesaka yandi, kumosi ti boma.* Yandi vandaka kuwa mono boma, ee, yandi vandaka na boma sambu na zina na mono.6 Nsiku* ya kieleka vandaka na munoko na yandi,+ mpi ata diambu mosi ve ya kukonda lunungu wakanaka na munoko na yandi. Yandi tambulaka ti mono na ngemba mpi na kusungama,+ mpi yandi sadisaka bantu mingi na kuyambula kifu.7 Sambu bikobo ya nganga-nzambi fwete tanina nzayilu, mpi bantu fwete sosa nsiku* na munoko na yandi,+ sambu yandi kele kinati-nsangu ya Yehowa ya makesa.8 “Kansi beno me yambulaka nzila. Beno me budisaka bantu mingi sakuba na yina me tala nsiku.*+ Beno me bebisaka kuwakana ya Levi,”+ Yehowa ya makesa muntu me tuba.9 “Yo yina mono ta sala nde bantu yonso kuvweza beno mpi kumona beno mpamba, sambu beno zitisaka ve banzila na mono kansi beno monisaka kikalulu ya kupona-pona na ntangu beno ke sadila nsiku.”+10 “Keti beto yonso kele ve na tata mosi?+ Keti Nzambi mosi ve muntu gangaka beto? Yo yina, sambu na nki beto ke sadilana mambu kukonda kwikama,+ ebuna beto ke vweza kuwakana ya ba-nkaka na beto?11 Yuda me sala mambu kukonda kwikama, mpi diambu ya nzanzi me salama na Izraele ti na Yeruzalemi; sambu Yuda me vweza busantu* ya Yehowa,+ yina yandi ke zolaka, mpi yandi me kwela mwana ya nzambi mosi ya nzenza.+12 Yehowa ta katula na batenta ya Yakobi konso muntu yina ke salaka diambu yai, ata yandi kele nani,* mpi ata yandi ke pesa Yehowa ya makesa dikabu.”+13 “Kele ti diambu ya nkaka* ya beno ke sala, yina ke sala nde beno fulusa mesa-kimenga ya Yehowa ti mansanga, ti kudila, mpi ti mabokuta, yo yina yandi ke tulaka diaka ve dikebi na dikabu na beno mpi ke ndimaka ve konso kima ya ke katuka na maboko na beno.+14 Mpi beno ke tuba nde, ‘Sambu na nki kikuma?’ Yo kele sambu Yehowa me sala bonso mbangi na kati na nge mpi nkento na nge ya kileke, yina nge me sadila mambu kukonda kwikama, ata yandi kele nduku na nge mpi nkento na nge na kutadila kuwakana.*+15 Kansi kele ti muntu mosi yina salaka yo ve, sambu yandi vandaka ti ndambu ya mpeve yina bikalaka. Muntu yina vandaka kusosa inki? Mwana* ya Nzambi. Yo yina beno keba sambu na mpeve na beno, mpi kusadila ve nkento na nge ya kileke mambu kukonda kwikama.16 Sambu mono* ke mengaka kufwa makwela,”+ Yehowa Nzambi ya Izraele muntu me tuba, “mpi muntu yina ke salaka mambu ya mubulu,”* Yehowa ya makesa muntu me tuba. “Mpi beno keba sambu na mpeve na beno, mpi kusadila ve nkento na nge ya kileke mambu kukonda kwikama.+17 “Beno me lembisa Yehowa ti bangogo na beno.+ Kansi beno ke tuba nde, ‘Inki mutindu beto me lembisa yandi?’ Ntangu beno ke tuba nde, ‘Konso muntu yina ke sala mambu ya mbi kele muntu ya mbote na meso ya Yehowa, mpi yandi ke waka kiese na muntu yina,’+ to ntangu beno ke tuba nde, ‘Nzambi ya lunungu kele na wapi?’”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
25 “Kana bantu me swana, bo lenda kwenda na ntwala ya bazuzi, ebuna bazuzi+ ta sambisa bo mpi ta zenga nde muntu ya lunungu me sala mbi ve mpi muntu ya mbi me sala mbi.+2 Kana yo ke lomba nde bo bula muntu ya mbi,+ zuzi ta lomba bantu na kuladisa yandi na ntoto ebuna bo ta bula yandi na ntwala ya zuzi. Ntalu ya bafimbu fwete wakana ti diambu ya mbi yina yandi me sala.3 Yandi lenda bula yandi bafimbu tii na 40,+ kansi kuluta ntalu yina ve. Kana yandi landa kubula yandi bafimbu mingi kuluta ntalu yina, mpangi na nge ta baka nsoni na meso na nge.4 Nge fwete kanga ve munoko ya ngombe ntangu yo ke niata mbuma sambu na kukatula yo bampusu.+5 Kana bampangi ke zingaka kumosi ebuna mosi na kati na bo kufwa kukonda kubuta mwana, nkento ya muntu yina me fwa fwete kwela ve muntu ya dibuta ya nkaka. Semeki na yandi ya bakala fwete kwenda kukutana ti yandi, kukwela yandi, mpi kusala makwela ya kisemeki ti yandi.+6 Mwana ya ntete yina nkento yina ta buta ta baka zina ya bakala yina fwaka,+ mpidina bo ta fwanza ve zina na yandi na Izraele.+7 Kansi kana bakala yina ke zola ve kukwela mufwidi ya mpangi na yandi, mufwidi yina fwete kwenda na bankuluntu na kielo ya mbanza mpi kutuba nde, ‘Mpangi ya bakala na mono me buya kutanina zina ya mpangi na yandi na Izraele. Yandi me buya kusala makwela ya kisemeki ti mono.’8 Bankuluntu ya mbanza ya bakala yina fwete binga yandi mpi kusolula ti yandi. Kana yandi dindamana mpi kutuba nde, ‘Mono ke zola ve kukwela nkento yina,’9 mufwidi ya mpangi na yandi fwete pusana pene-pene na yandi na ntwala ya bankuluntu, kukatula bakala yina sandale na dikulu,+ kulosila yandi mate na luse, mpi kutuba nde, ‘Yai kele mambu yina bo fwete sala bakala yina ta tanina ve ndonga ya dibuta ya mpangi na yandi.’10 Na nima, zina ya dibuta na yandi* na Izraele ta vanda ‘Nzo ya muntu yina bo katulaka sandale.’11 “Kana babakala zole ke nwana, ebuna nkento ya bakala mosi kukota na bitumba yina sambu na kutanina bakala na yandi na maboko ya muntu yina ke bula yandi mpi yandi tandula diboko na yandi mpi kusimba bakala yina ya nkaka na kibakala na yandi,12 nge fwete zenga nkento yina diboko. Nge* fwete wa ve mawa.13 “Nge fwete vanda ve na saki na nge ti matadi ya kutesila kilo ya mitindu zole,+ ya nene mpi ya fioti.14 Nge fwete vanda ve na nzo na nge ti bima ya kutesila ya mitindu zole,*+ ya nene mpi ya fioti.15 Nge fwete vanda ntangu yonso ti kilo ya sikisiki ti ya masonga mpi kitesilu ya sikisiki ti ya masonga, mpidina nge ta zinga mingi na ntoto yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge.+16 Sambu konso muntu ya kukonda lunungu yina ke sala mambu ya mutindu yai kele nzanzi na meso ya Yehowa Nzambi na nge.+17 “Yibuka mambu yina Amaleki salaka nge na nzila ntangu beno vandaka kubasika na Ezipte,+18 mutindu yandi kutanaka ti nge na nzila mpi nwanisaka bantu yonso yina bikalaka na nima na nge ntangu nge lembaka nitu mpi manaka ngolo. Yandi waka ve Nzambi boma.19 Ntangu Yehowa Nzambi na nge ta pesa nge ngemba na mutindu yandi ta gulusa nge na maboko ya bambeni na nge yonso yina kele na nziunga na nge na insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge na kubaka bonso dikabu,+ nge fwete fwanza kimakulu zina ya Amaleki na zulu ya ntoto.+ Nge fwete vilana ve.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “zina ya bantu ya nzo na yandi.” Na kisina, “zina na yandi.”


text: 25 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Mwana ya muntu, balula luse na nge na ndambu ya bantu ya Amoni+ mpi bikula mambu ya mbi sambu na bo.+3 Nge fwete tuba sambu na bantu ya Amoni nde, ‘Beno wa ndinga ya Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene. Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Sambu nge tubaka nde ‘Aa!’ sambu na kisika na mono ya santu ntangu bo vwezaka yo, sambu na insi ya Izraele ntangu yo bikalaka ya mpamba, mpi sambu na nzo ya Yuda ntangu bo nataka bo na insi ya nzenza,4 mono ke pesa nge na bantu ya Esti bonso kima na bo. Bo ta sala bacamp na bo* na kati na nge mpi ta tedimisa batenta na bo na kati na nge. Bo ta dia bambuma na nge mpi bo ta nwa miliki* na nge.5 Mono ta kumisa Raba+ nseke ya kudisa bashamo, mpi insi ya bantu ya Amoni kisika ya kupema sambu na bitwisi; ebuna beno ta zaba nde mono kele Yehowa.”’”6 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu nge bulaka maboko na nge,+ nge bulaka makulu na nge na ntoto, mpi nge* waka kiese sambu na insi ya Izraele ti kuvweza ya ngolo ya mutindu yai,+7 mono ta tandula diboko na mono sambu na kupesa nge ndola mpi kupesa nge na makanda bonso kima ya bo me botula. Mono ta katula nge na kati ya bantu mpi ta fwa nge na kati ya bansi.+ Mono ta manisa nge, ebuna nge ta zaba nde mono kele Yehowa.’8 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu Moabi+ mpi Seire+ me tuba nde, “Tala! Nzo ya Yuda kele bonso makanda yonso ya nkaka,”9 mono ke monisa pwelele lweka* ya Moabi na ndambu yina kele bambanza na yandi yina kele na ndilu, kitoko ya insi na yandi, Bete-yeshimoti, Baale-meoni, tii na Kiriatayimi.+10 Mono ta pesa yo kumosi ti bantu ya Amoni na bantu ya Esti+ bonso kima na bo, mpidina bantu ta yibuka ve bantu ya Amoni na kati ya makanda.+11 Mono ta pesa ndola na kati ya Moabi,+ ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa.’12 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Edomi me pesa nzo ya Yuda ndola sambu na kuvutula mbi mpi me nata kifu ya nene na mutindu yandi me vutudila bo mbi;+13 yo yina, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Mono ta tandula mpi diboko na mono sambu na kupesa Edomi ndola, mono ta katula muntu ti bitwisi na kati na yo, mpi mono ta sala nde yo bikala ya mpamba.+ Katuka na Temani tii na Dedani, bo ta bwa na mbele ya bitumba.+14 ‘Mono ta vutula mbi na Edomi na nzila ya bantu na mono Izraele.+ Bo ta nata makasi na mono mpi nganzi na mono na Edomi, mpidina bo ta mona mutindu mono ke vutulaka mbi,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”’15 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu na kimbeni na bo ya ke manaka ve, bantu ya Filistia sosaka na nku yonso* na kuvutula mbi mpi kunata lufwa.+16 Yo yina, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Tala! Mono ke tandula diboko na mono sambu na kunwanisa bantu ya Filistia,+ mpi mono ta katula bantu ya Kereti+ mpi ta fwa bantu yina ta bikala, bayina ke zingaka na lweka ya nzadi-mungwa.+17 Mono ta sala mambu ya nene sambu na kuvutudila bo mbi mpi kupesa bo bandola ya ngolo, ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa ntangu mono ta vutudila bo mbi.”’”


text:
Bansiku sambu na Balevi ti banganga-nzambi (10-31)
44 Yandi vutulaka mono na kielo ya nganda ya kisika ya santu yina ke tala na ndambu ya esti,+ mpi yo vandaka ya kukanga.+2 Ebuna Yehowa tubilaka mono nde: “Kielo yai ta bikala ya kukanga. Bo fwete kangula yo ve, mpi ata muntu mosi ve ta kotila na kielo yina; sambu Yehowa, Nzambi ya Izraele, kotilaka na kielo yina,+ yo fwete bikala ya kukanga.3 Kansi mfumu ta vanda na kati na yo sambu na kudia dimpa na ntwala ya Yehowa,+ sambu yandi kele mfumu. Yandi ta kotila na nzila ya kisika ya kukotila ya kielo, mpi yandi ta basikila na nzila na yo.”+4 Ebuna yandi nataka mono na ntwala ya tempelo na nzila ya kielo ya nordi. Ntangu mono talaka, mono monaka nde nkembo ya Yehowa fulukaka na tempelo ya Yehowa.+ Ebuna mono bwaka luse na ntoto.+5 Na nima, Yehowa tubilaka mono nde: “Mwana ya muntu, tula dikebi,* tala, mpi wa mbote-mbote mambu yonso ya mono ke songa nge na yina me tala bansiku ya kusonika mpi bansiku ya tempelo ya Yehowa. Tula dikebi mbote-mbote na nzila ya kukotila ya tempelo mpi na bisika yonso ya kubasikila ya kisika ya santu.+6 Nge fwete tubila nzo ya Izraele ya me kolamaka nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “O nzo ya Izraele, mambu na beno ya mbi me lutana mingi.7 Ntangu beno ke kotisa banzenza yina kele ve ya kuyotisa na ntima mpi na nsuni na kisika na mono ya santu, bo ke vweza tempelo na mono. Beno ke pesa dimpa na mono, mbisi ya mafuta-mafuta, mpi menga, kansi na ntangu yina mosi beno ke fwa kuwakana na mono sambu na mambu na beno yonso ya mbi.8 Beno me keba ve bima na mono ya santu.+ Kansi beno me tula bantu ya nkaka na kusala bisalu na kisika na mono ya santu.”’9 “‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Ata munzenza mosi ve ya ke zingaka na Izraele yina kele ve ya kuyotisa na ntima mpi na nsuni lenda kota na kisika na mono ya santu.”’10 “‘Kansi Balevi yina yambulaka mono+ mpi kwendaka ntama ntangu Izraele yambulaka mono sambu na kulanda biteki na bo ya nzanzi* ta buka mbuma ya kifu na bo.11 Bo ta kuma bansadi na kati ya kisika na mono ya santu sambu na kukengila bakielo ya tempelo+ mpi kusala na tempelo. Bo ta fwa dikabu ya mvimba ya kuyoka mpi kimenga sambu na bantu, mpi bo ta telama na ntwala ya bantu sambu na kusadila bo kisalu.12 Sambu bo sadilaka bo na meso ya biteki na bo ya nzanzi mpi kumaka kima ya ke budisa sakuba yina ke sala nde nzo ya Izraele kusala disumu,+ mono me nangula diboko na mono mpi ke dia ndefi sambu na kupesa bo ndola,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, ‘ebuna bo ta buka mbuma ya kifu na bo.13 Bo ta pusana ve pene-pene na mono sambu na kuvanda banganga-nzambi na mono to ta pusana ve pene-pene ya bima na mono ya santu to ya kuluta santu, mpi bo ta wa nsoni sambu na mambu ya nzanzi yina bo salaka.14 Kansi mono ta kumisa bo bantu ya ke lungisaka mikumba ya tempelo, sambu na kusala kisalu na yo mpi mambu yonso yina fwete salama na kati na yo.’+15 “‘Na yina me tala banganga-nzambi yina kele Balevi, bana ya Zadoki,+ bayina vandaka kulungisa mikumba ya kisika na mono ya santu ntangu bantu ya Izraele yambulaka mono,+ bo ta pusana pene-pene na mono sambu na kusadila mono kisalu, mpi bo ta telama na ntwala na mono sambu na kupesa mono bambisi ya mafuta-mafuta+ mpi menga,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.16 ‘Bo bantu ta kota na kisika na mono ya santu, bo ta pusana pene-pene ya mesa na mono sambu na kusadila mono kisalu,+ mpi bo ta lungisa mikumba na bo sambu na mono.+17 “‘Ntangu bo ke kwisa kukota na bakielo ya kibansala ya kati, bo fwete lwata bilele ya lino.+ Bo fwete lwata ve lene yo vanda ya inki mutindu ntangu bo ke sala kisalu na bakielo ya kibansala ya kati to na kati na yo.18 Bo fwete lwata batirbani ya lino na ba-ntu na bo mpi bakupe ya nda ya lino.+ Bo fwete lwata ve konso kima yina ta sala nde bo toka.19 Na ntwala nde bo basika na kibansala ya nganda—kibansala ya nganda kisika yina bantu kele—bo fwete katula bilele yina bo vandaka kusadila kisalu+ na kati mpi kutula yo na basuku ya santu ya kudila madia.*+ Na nima bo ta lwata bilele ya nkaka, mpidina bo ta lutisa ve busantu na* bantu na nzila ya bilele na bo.20 Bo fwete kulula ve nsuki na bo+ to kubika nde nsuki ya ntu na bo kukuma nda. Bo fwete zenga nsuki ya ntu na bo.21 Banganga-nzambi fwete nwa ve vinu ntangu bo ke kota na kibansala ya kati.+22 Bo fwete kwela ve mufwidi ya nkento to nkento yina makwela me fwaka;+ kansi bo lenda kwela mwense mosi na kati ya bana ya Izraele to nkento ya nganga-nzambi yina me fwaka.’+23 “‘Bo fwete longa bantu na mono luswaswanu na kati ya kima yina kele ya santu ti kima yina kele ya bantu yonso; mpi bo ta longa bo luswaswanu na kati ya kima yina kele mvindu ti yina kele bunkete.+24 Bo fwete vanda bazuzi na mambu ya bantu;+ bo fwete sambisa yo na kuwakana ti bankanu na mono.+ Bo fwete zitisa bansiku na mono ti bansiku na mono ya kusonika na yina me tala bankinsi na mono+ yonso mpi kusantisa bisabatu na mono.25 Bo fwete pusana ve pene-pene ya muntu ya kufwa, kana ve bo ta kuma mvindu. Kansi, bo lenda kudikumisa mvindu sambu na tata na bo, mama, mwana-bakala, mwana-nkento, mpangi-bakala, to mpangi-nkento yina me kwelaka ntete ve.+26 Mpi kana nganga-nzambi kumanisa na kudikumisa bunkete, bo fwete tangila yandi bilumbu nsambwadi.27 Kilumbu yina yandi ta kota na kisika ya santu, na kibansala ya kati, sambu na kusala kisalu na kisika ya santu, yandi fwete pesa dikabu na yandi sambu na disumu,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.28 “‘Dikabu na bo ta vanda yai: Mono kele dikabu na bo.+ Beno fwete pesa bo ve ata dikabu mosi na Izraele, sambu mono kele dikabu na bo.29 Bo bantu ta dia dikabu ya mbuma,+ dikabu sambu na disumu,+ mpi dikabu sambu na makambu, ebuna konso kima ya bo me tula na lweka sambu na lukanu ya santu na Izraele ta kuma ya bo.+30 Bambuma yonso ya ntete ya kuyela ya kuluta kitoko mpi makabu ya mitindu yonso yina beno ta pesa ta vanda ya banganga-nzambi.+ Mpi beno fwete pesa nganga-nzambi fufu ya ntete ya bambuma na beno ya ntete.+ Yo ta sala nde lusakumunu kubikala na bantu ya nzo na nge.+31 Banganga-nzambi fwete dia ve konso ndeke to mbisi yina bo me kuta ya kufwa to yina bo me zenga-zenga bitini-bitini.’+


text: 12 Bampangi, sambu na makabu ya kimpeve,+ mono ke zola nde beno bakisa mambu yai mbote.2 Beno me zaba nde ntangu beno vandaka bantu ya makanda,* bo vandaka kupusa beno mpi kukusa beno sambu beno sambila biteki yina ke tubaka ve,+ mpi beno vandaka kukwenda bisika yonso yina yo vandaka kunata beno.3 Mono ke zola beno zaba nde muntu mosi ve yina ke tubaka na ngolo ya mpeve ya Nzambi, ke tubaka nde: “Bo me singaka Yezu!” mpi muntu mosi ve lenda tuba nde: “Yezu kele Mfumu!” katula kaka na nzila ya mpeve santu.+4 Makabu kele ya mutindu na mutindu, kansi mpeve kele kaka mosi;+5 bisalu ya kusadisa bankaka kele ya mutindu na mutindu,+ kansi Mfumu kele kaka mosi;6 mpi bisalu kele ya mutindu na mutindu, kansi Nzambi mosi mpamba muntu ke salaka bisalu yina yonso na konso muntu.+7 Kansi mpeve ke monanaka na konso muntu sambu na lukanu mosi ya mfunu.+8 Muntu mosi lenda tuba ti mayele na nsadisa ya mpeve, muntu ya nkaka lenda tuba ti nzayilu na nsadisa ya mpeve yina mosi,9 muntu ya nkaka lenda vanda ti lukwikilu+ na nsadisa ya mpeve yina mosi, muntu ya nkaka kele ti makabu ya kubelula bantu+ na nsadisa ya mpeve yina mosi,10 muntu ya nkaka diaka lenda vanda ti ngolo ya kusala bidimbu ya nkumbwa,+ muntu ya nkaka kubikula, muntu ya nkaka mayele ya kuswasisa bangogo ya kupemama,+ muntu ya nkaka bandinga ya mutindu na mutindu,+ mpi muntu ya nkaka kutendula bandinga.+11 Kansi kaka mpeve yina mosi ke salaka bisalu yai yonso, mpi yo ke pesaka konso muntu mutindu yo me zola.12 Mutindu nitu kele mosi kansi yo kele ti bitini mingi, mpi bitini yonso ya nitu yina, ata yo kele mingi, yo kele nitu mosi,+ Kristu mpi kele mutindu yina.13 Sambu beto yonso bakaka mbotika na nitu mosi na nsadisa ya mpeve mosi, yo vanda Bayuda to Bagreki, bampika to bayina kele na kimpwanza, mpi beto yonso bakaka mpeve yina.14 Sambu, ya kieleka, nitu kele ve ti kitini mosi mpamba, kansi yo kele ti bitini mingi.+15 Kana dikulu kutuba nde, “Sambu mono kele ve diboko, mono kele ve kitini ya nitu,” yo ke sala ve nde yo vanda ve kitini ya nitu.16 Mpi kana dikutu kutuba nde, “Sambu mono kele ve disu, mono kele ve kitini ya nitu,” yo ke sala ve nde yo vanda ve kitini ya nitu.17 Kana nitu ya mvimba vandaka disu, dikutu zolaka kuvanda na wapi? Kana nitu ya mvimba vandaka dikutu, mbombo zolaka kuvanda na wapi?18 Kansi Nzambi me yidikaka konso kitini ya nitu mutindu yandi zolaka.19 Kana bitini yonso vandaka kima mosi, nitu zolaka kuvanda na wapi?20 Bitini kele mingi, kansi nitu mosi.21 Disu lenda tubila ve diboko nde, “Mono kele na mfunu na nge ve,” mpi ntu lenda tubila ve makulu nde, “Mono kele na mfunu na beno ve.”22 Kansi, bitini ya nitu yina ke monanaka bonso nde yo kele ngolo ve kele mfunu,23 mpi bitini ya nitu yina beto ke yindulaka nde yo kele na lukumu mingi ve beto ke pesaka yo lukumu mingi kuluta,+ mpi bitini ya nitu na beto yina kele kitoko mingi ve, beto ke zitisaka yo mingi kuluta,24 kansi bitini na beto ya kitoko ke vandaka na mfunu ya kima ve. Kansi Nzambi salaka nitu mutindu yina, mpi yandi me pesaka lukumu mingi kuluta na kitini yina me konda lukumu,25 sambu kukabwana kuvanda ve na nitu, kansi bitini na yo fwete kudibanza sambu na bitini ya nkaka.+26 Kana kitini mosi ke wa mpasi, bitini yonso ya nkaka ke waka mpasi ti yo;+ to kana kitini mosi me baka nkembo, bitini yonso ya nkaka ke waka kiese ti yo.+27 Beno kele nitu ya Kristu,+ mpi konso muntu na kati na beno kele kitini ya nitu na yandi.+28 Mpi Nzambi me tulaka bantu ya mutindu na mutindu na dibundu: ya ntete, bantumwa;+ ya zole, bambikudi;+ ya tatu, balongi;+ na nima bidimbu ya nkumbwa;+ ebuna makabu ya kubelula;+ bisalu ya kusadisa bankaka; mayele ya kutwadisa;+ bandinga ya mutindu na mutindu.+29 Keti bo yonso kele bantumwa? Keti bo yonso kele bambikudi? Keti bo yonso kele balongi? Keti bo yonso ke salaka bidimbu ya nkumbwa?30 Keti bo yonso kele ti makabu ya kubelula? Keti bo yonso ke tubaka na bandinga?+ Keti bo yonso kele bambaludi?+31 Beno landa kusosa ti kikesa* makabu ya kuluta nene.+ Kansi mono ke songa beno nzila yina me luta banzila yonso.+


text:
KAPU YA KUMI NA TANU
Mutindu ya Mbote ya Kusambila Nzambi
1. Nani muntu fwete songa beto mutindu ya mbote ya kusambila Nzambi?
MABUNDU mingi ke tubaka nde bo ke longaka kieleka na yina me tala Nzambi. Kansi yo kele ve mutindu yina, sambu mabundu yina ke longaka mambu ya nkaka kibeni na yina me tala Nzambi mpi mutindu beto fwete sambila yandi. Inki mutindu beto lenda zaba mutindu ya mbote ya kusambila Nzambi? Kaka Yehowa muntu lenda songa beto mutindu beto fwete sambila yandi.
2. Inki mutindu nge lenda longuka mutindu ya mbote ya kusambila Nzambi?
2 Yehowa me pesaka beto Biblia sambu beto longuka mutindu ya mbote ya kusambila yandi. Yo yina longuka Biblia, ebuna Yehowa ta sadisa nge na kubaka mambote ya malongi na yandi sambu yandi ke kudiyangisaka mingi sambu na nge.—Yezaya 48:17.
3. Nzambi ke zola nde beto sala nki?
3 Bantu mingi ke tubaka nde Nzambi ke ndimaka mabundu yonso, kansi Yezu longaka beto ve mutindu yina. Yandi tubaka nde: “Bantu yonso ve yina ke tubilaka mono nde, ‘Mfumu, Mfumu,’ ta kota na Kimfumu ya zulu, kansi muntu yina ke salaka luzolo ya Tata na mono.” Yo yina, yo kele mfunu nde beto longuka luzolo ya Nzambi mpi na nima beto sala yo. Yo kele mfunu mingi sambu Yezu fwanisaka bantu yina ke lemfukilaka ve Nzambi ti bantu yina ke fwaka bantu, disongidila “bantu ya ke fwaka bansiku.”—Matayo 7:21-23.
4. Inki Yezu tubaka na yina me tala kusala luzolo ya Nzambi?
4 Yezu tubaka nde kana beto ke zola kusala luzolo ya Nzambi, beto ta kutana ti bampasi. Yandi tubaka nde: “Beno kota na kielo ya fioti, sambu kielo ya nene mpi nzila ya nene ke nataka na lufwa, mpi bantu mingi ke kotaka kuna; kansi, kielo ya fioti mpi nzila yina kele nkaka ke nataka na luzingu, mpi bantu fioti ke monaka yo.” (Matayo 7:13, 14) Nzila yina kele nkaka, to dibundu ya mbote ke nataka na luzingu ya mvula na mvula. Nzila ya nene, to dibundu ya luvunu ke nataka na lufwa. Kansi Yehowa ke zola ve nde ata muntu mosi kufwa. Yandi ke pesa konso muntu dibaku ya kulonguka mambu ya me tala yandi.—2 Piere 3:9.
MUTINDU YA MBOTE YA KUSAMBILA NZAMBI
5. Inki mutindu nge lenda zaba bantu yina ke sambilaka Nzambi na mutindu ya mbote?
5 Yezu tubaka nde beto lenda zaba bantu yina ke sambilaka Nzambi na mutindu ya mbote. Sambu na kuzaba bo, beto fwete tadila mambu yina bo ke kwikilaka mpi yina bo ke salaka. Yandi tubaka nde: “Beno ta zaba bo na bambuma na bo.” Yandi tubaka diaka nde: “Konso nti ya mbote ke butaka mbuma ya mbote.” (Matayo 7:16, 17) Yo ke tendula ve nde bantu yina kele na dibundu ya kieleka kele bantu ya kukuka. Kansi ntangu yonso, bansadi ya Nzambi ke salaka bikesa sambu na kusala mambu ya mbote. Ntangu yai, beto tadila mambu yina ta sadisa beto na kuzaba bantu yina ke sambilaka Nzambi na mutindu ya mbote.
6, 7. (a) Sambu na nki malongi ya dibundu ya kieleka ke katukaka na Biblia? (b) Mbandu ya Yezu ke longa beto nki?
6 Malongi na bo ke katukaka na Biblia. Biblia ke tuba nde: “Masonuku yonso kele ya kupemama na Nzambi mpi yo kele mfunu sambu na kulonga, sambu na kunganina, sambu na kusungika mambu, sambu na kupesa ndola na lunungu, sambu muntu ya Nzambi kuvanda ya kukuka kibeni, mpi ya kufwana kibeni sambu na konso kisalu ya mbote.” (2 Timoteo 3:16, 17) Ntumwa Polo sonikilaka Bakristu ya Tesalonika nde: “Ntangu beno ndimaka ndinga ya Nzambi, yina beno waka na beto, beno ndimaka yo ve bonso ndinga ya bantu, kansi mutindu yo kele kibeni, bonso ndinga ya Nzambi.” (1 Batesalonika 2:13) Malongi ya dibundu ya kieleka ke katukaka kaka na Biblia, Ndinga ya Nzambi. Yo ke katukaka ve na bangindu mpi na bikalulu ya bantu to na mambu ya nkaka.
7 Mambu yonso yina Yezu vandaka kulonga vandaka kukatuka na Ndinga ya Nzambi. (Tanga Yoane 17:17.) Mbala mingi yandi vandaka kuvutukila mambu yina kele na Masonuku. (Matayo 4:4, 7, 10) Bansadi ya kieleka ya Nzambi ke landaka mbandu ya Yezu mpi malongi na bo yonso ke katukaka na Biblia.
8. Inki Yezu longaka na yina me tala kusambila Yehowa?
8 Bo ke sambilaka kaka Yehowa. Nkunga 83:18 ke tuba nde: “Nge, yina zina na nge kele Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Zulu na ntoto ya mvimba.” Yezu vandaka kuzola nde bantu kuzaba mbote-mbote Nzambi ya kieleka, yo yina yandi longaka bo zina na yandi. (Tanga Yoane 17:6.) Yezu tubaka nde: “Nge fwete sambila Yehowa Nzambi na nge, mpi yandi mpamba nge fwete sadila kisalu ya santu.” (Matayo 4:10) Yo yina, sambu beto kele bansadi ya Nzambi, beto ke landaka mbandu ya Yezu. Beto ke sambilaka kaka Yehowa, beto ke sadilaka zina na yandi, mpi beto ke longaka bantu ya nkaka zina yango mpi mambu yina yandi ta sala sambu na beto.
9, 10. Inki mutindu bantu ya dibundu ya kieleka ke monisaka nde bo ke zolanaka?
9 Bo ke monisaka zola ya masonga. Yezu longaka balongoki na yandi nde bo fwete zolana. (Tanga Yoane 13:35.) Zola yina ke tadila ve kisika beto me katuka, bikalulu na beto, to kana beto kele bamvwama to bansukami. Zola yina beto ke monisaka beto na beto ke salaka nde beto zinga na bumosi sambu beto kele bampangi. (Bakolosai 3:14) Yo yina beto ke kwendaka ve na bitumba mpi ke fwaka ve bantu. Biblia ke tuba nde: “Bana ya Nzambi mpi bana ya Diabulu ke monanaka na diambu yai: Konso muntu yina ke salaka ve mambu ya lunungu mpi muntu yina ke zolaka ve mpangi na yandi me katukaka ve na Nzambi.” Yo ke tuba diaka nde: “Beto fwete zolana; kansi ve bonso Kaini, yina katukaka na muntu ya mbi mpi fwaka mpangi na yandi.”—1 Yoane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Beto ke sadilaka ntangu, ngolo, mpi bima na beto sambu na kusadisana mpi kupesana kikesa. (Baebreo 10:24, 25) Beto ke “[salaka] mambu ya mbote na bantu yonso.”—Bagalatia 6:10.
11. Sambu na nki bantu ya dibundu ya kieleka ke ndimaka nde Yezu kele nzila ya kukwenda na Nzambi?
11 Bo ke lemfukilaka Yezu sambu yandi kele nzila ya kukwenda na Nzambi. Biblia ke tuba nde: “Luguluku kele ve na muntu ya nkaka, sambu kele ve ti zina ya nkaka na ntoto yina bo me pesaka na kati ya bantu, yina beto fwete guluka na nzila na yo.” (Bisalu 4:12) Na Kapu ya tanu ya mukanda yai, beto longukaka nde Yehowa tindaka Yezu sambu na kupesa luzingu na yandi bonso nkudulu sambu na bantu ya bulemfu. (Matayo 20:28) Yehowa me ponaka Yezu na kuvanda Ntotila sambu na kuyala ntoto ya mvimba. Yo yina Biblia ke zabisa beto nde, kana beto ke zola kubaka luzingu ya mvula na mvula, beto fwete lemfukila Yezu.—Tanga Yoane 3:36.
12. Sambu na nki bantu ya dibundu ya kieleka ke kotaka ve na mambu ya politiki?
12 Bo ke kotaka ve na mambu ya politiki. Yezu kotaka ve na mambu ya politiki. Ntangu bo vandaka kusambisa yandi, yandi songaka Pilate, mfumu ya Roma nde: “Kimfumu na mono kele ve ya nsi-ntoto yai.” (Tanga Yoane 18:36.) Na kulanda mbandu ya Yezu, beto ke bikalaka ya kwikama na Kimfumu ya Nzambi yina kele na zulu, yo yina na bisika yonso ya beto ke zingaka, beto ke kotaka ve na mambu ya politiki. Ata mpidina, Biblia ke zabisa beto na kulemfukila “bamfumu ya nene,” disongidila bamfumu ya luyalu. (Baroma 13:1) Beto ke lemfukaka na bansiku ya insi yina beto ke zinga. Kansi, kana nsiku mosi ke fwa bansiku ya Nzambi, beto ke landaka mbandu ya bantumwa yina tubaka nde: “Beto fwete lemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.”—Bisalu 5:29; Marko 12:17.
13. Bantu ya dibundu ya kieleka ke longaka nki na yina me tala Kimfumu ya Nzambi?
13 Bo ke ndimaka nde Kimfumu ya Nzambi mpamba ta manisa bampasi ya nsi-ntoto. Yezu tubaka nde bo ta longa “nsangu . . . ya mbote ya Kimfumu” na nsi-ntoto ya mvimba. (Tanga Matayo 24:14.) Ata luyalu mosi ve lenda sala mambu yina Kimfumu ya Nzambi ta sadila beto. (Nkunga 146:3) Yezu longaka beto na kusamba sambu na Kimfumu ya Nzambi ntangu yandi tubaka nde: “Kimfumu na nge kukwisa. Luzolo na nge kusalama na ntoto, bonso na zulu.” (Matayo 6:10) Biblia ke zabisa beto nde Kimfumu ya Nzambi ta fwa baluyalu yonso ya bantu mpi “yo mpamba ta bikala kimakulu.”—Daniele 2:44.
14. Sambu na nge, banani ke sambilaka Nzambi na mutindu ya mbote?
14 Na nima ya kulonguka mambu yai, kudiyula nde: ‘Banani ke longaka mambu yina ke katukaka na Biblia? Banani ke zabisaka bantu ya nkaka zina ya Nzambi? Banani ke zolanaka na masonga yonso mpi ke ndimaka nde Nzambi tindaka Yezu sambu na kugulusa beto? Banani ke kotaka ve na mambu ya politiki? Banani ke longaka nde Kimfumu ya Nzambi mpamba ta manisa bampasi na beto?’ Yo kele kaka Bambangi ya Yehowa.—Yezaya 43:10-12.
NGE TA SALA NKI?
15. Inki beto fwete sala sambu Nzambi kundima mutindu na beto ya kusambila yandi?
15 Yo me fwana kaka ve na kundima nde Nzambi kele. Bademo mpi ke ndimaka nde Nzambi kele, kansi bo ke lemfukilaka yandi ve. (Yakobo 2:19) Kana beto ke zola nde Nzambi kundima lusambu na beto, beto fwete ndima kaka ve nde yandi kele, kansi beto fwete sala mpi mambu yina yandi ke tuba.
16. Sambu na nki beto fwete basika na dibundu ya luvunu?
16 Sambu Nzambi kundima mutindu na beto ya kusambila yandi, beto fwete basika na dibundu ya luvunu. Mbikudi Yezaya sonikaka nde: “Beno basika na kati na yandi, beno vanda bunkete.” (Yezaya 52:11; 2 Bakorinto 6:17) Yo yina, beto fwete buya konso kima yina kele na kuwakana ti dibundu ya luvunu.
17, 18. “Babilone ya Nene” kele nki, mpi sambu na nki beto fwete basika na kati na yo kukonda kusukinina?
17 Dibundu ya luvunu kele nki? Yo kele konso dibundu yina ke longaka bantu na kusambila Nzambi na mutindu yina ke wakana ve ti Ndinga na yandi. Biblia ke bingaka mabundu yonso ya luvunu “Babilone ya Nene.” (Kusonga 17:5) Sambu na nki? Na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa, malongi mingi ya mabundu ya luvunu yantikaka na mbanza Babilone. Malongi yina ya luvunu panzanaka na ntoto ya mvimba. Mu mbandu, bantu yina vandaka kuzinga na Babilone vandaka kusambila butatu. Bubu yai mpi, mabundu mingi ke longaka nde Nzambi kele Butatu, kansi Biblia ke longaka pwelele nde Yehowa kele Nzambi mosi kaka ya kieleka, mpi nde Yezu kele Mwana na yandi. (Yoane 17:3) Bantu yina vandaka kuzinga na Babilone vandaka kukwikila mpi nde kana muntu me fwa, kima mosi ke basikaka na nitu na yandi mpi ke landaka kuzinga mpi nde kima yango lenda niokwama na bilungi ya tiya. Mambu yai kele luvunu.—Tala Noti 14, 17, mpi 18.
18 Nzambi tubaka na ntwala nde kubika fioti, yandi ta fwa mabundu yonso ya luvunu. (Kusonga 18:8) Keti nge ke bakisa sambu na nki nge fwete basika kukonda kusukinina na dibundu ya luvunu? Yehowa Nzambi ke zola nde nge sala yo na ntwala nde yandi fwa mabundu ya luvunu.—Kusonga 18:4.
19. Kana nge me baka lukanu ya kusadila Yehowa, inki mutindu yandi ta sadisa nge?
19 Kana nge me baka lukanu ya kubasika na dibundu ya luvunu sambu na kusadila Yehowa, banduku na nge ya nkaka to bantu ya nkaka ya dibuta na nge lenda bakisa ve lukanu yina nge me baka mpi nkutu bo lenda niokula nge. Kansi, Yehowa ta yambula nge ve. Nge ta kota na dibuta ya nene ya ntoto ya mvimba ya me salama na bamilio ya bantu yina ke zolanaka na masonga yonso, mpi nge ta vanda ti kivuvu ya kuzinga kimakulu na nsi-ntoto ya mpa ya Nzambi. (Marko 10:28-30) Mbala ya nkaka, banduku na nge ya nkaka mpi bantu ya nkaka ya dibuta na nge yina buyaka lukanu na nge ya kusadila Yehowa, ta baka na nima lukanu ya kulonguka Biblia.
20. Sambu na nki yo kele mfunu na kusambila Nzambi na mutindu ya mbote?
20 Kubika fioti, Nzambi ta katula mambu yonso ya mbi mpi Kimfumu na yandi ta yala ntoto ya mvimba. (2 Piere 3:9, 13) Yo ta vanda nsungi mosi ya kitoko kibeni! Bantu yonso ta sambila Yehowa na mutindu yina yandi ke zolaka. Yo yina, yo kele mfunu nde nge baka ntangu yai lukanu ya kusambila Nzambi na mutindu ya mbote.


text:
Kele ti bikuma mingi ya lenda sala nde nge sadila bima ya nkaka na kisika ya kusadila bima ya kuvukisila nitu, balube, to bametode ya ke kangaka nzila na kubaka divumu. Mbala ya nkaka nge kele ve ti mpila ya kuzwa bima yayi, ziku nge ke zingaka ti dibuta na beno to nge ke zingaka na kisika yina kuvanda ti bima ya kuvukisila nitu ta sala nde bantu kuzaba nge, to nge kele muntu ya bo me kumisaka nkento mpi nge ke kuka ve kuzwa bametode ya kusadila sambu nge baka ve divumu yina ke wakana ti nitu na nge mpi mitindu ya kuvukisa nitu yina nge kesalaka.
Ata mambu na nge kele nki mutindu, yo ke vandaka ntangu yonso mbote na kusadila bima yonso sambu na lukanu yina bo me salaka yo—lupetu ya mbote sambu na kibakala kele lupetu yina bo me salaka sambu yo vanda lupetu sambu na kibakala, mpi bametode ya mbote ya kusadila sambu na kubaka ve divumu kele bakondome mpi ba digues dentaires (bima ya bo ke sadilaka sambu na kutanina meno) ya kieleka. Ata mpidina, kele ti bisadilu ya nkaka yina lenda vanda mbote kana nge sadila yo na mutindu ya me fwana.
Bima ya Kusadila na Kisika ya Bima ya Kuvukisila Nitu
Kele ti mitindu mingi kibeni ya kuzwa bima ya kuvukisila nitu na inzo. Yo vanda nge ke sosa kima yina kele bonso dikata, lupetu ya dikata, to bima ya kusadila sambu na kubula muntu ya nge ke vukisa ti yandi nitu yina kele na nsi, yo kele mfunu na kuzaba mitindu ya kufiotuna bigonsa ntangu nge ke sadila bima yai sambu na balukanu ya nkaka kansi ve yina bo sadilaka yo.
Kana nge ke sadila bisadilu ya inzo bonso dikata, nge fwete lwatisa yo kondome sambu yo pesa nge ve kimbefo. Maboko ya brosse mpi bambuma bonso mankondo kele na kati ya bima yina bantu ke sadilaka mingi mpi yina ke monanaka. Bambuma ke vandaka ve butesi na nitu na yo, yo yina yo lenda sala banzila na kondome ebuna yo natila nge bamikrobe. Konso kima yina nge ke sadila bonso dikata ya nge ke kotisa na kisika ya kunenina, nsuka na yo fwete vanda nene kuluta luyantiku na yo sambu yo kangama ve na nitu na nge.
Sambu na bima yina nge ke sadila bonso bima ya ke nikisa, mu mbandu nti ya brosse ya meno ya kura to telefone, yawu kele mfunu na kuzaba kana yawu ke lutisaka ve masa. Sadila kondoma konso ntangu ya nge ke sadila bima yayi mpi sadila yawu kaka sambu na kutedimisa bisika yina kele na nganda ya nitu na nge.
Nge lenda sala lupetu ya dikata na nsadisa ya bima yina nge kele na yo dezia. Nge lenda katula mubenda ya zulu ya kondome sambu na kusadila yo bonso lupetu ya dikata. Nge fwete lwata balupetu ya dikata kaka na bansungi ya nkufi mpi yo fwete salama na bima yina kele pete-pete na mpila nde nge lenda katula yo kukonda mpasi ata ntangu dikata me telama ngolo. Kana nge me yantika kuwa mpasi to nge me mona nde yo me pasuka, katula yo mbala mosi. Kana nge ke kuka ve kukatula yo, sosa nswalu lusadisu ya minganga.
Nge lenda sadila bima bonso oreiller mpi shoseti ntangu nge ke sakana ti kinama ya kuvukisila nitu, nge lenda sadila pense ya bilele bonso pense ya mabele, mpi kusadila mikaba, nsomo ya meno zole, lutu ya dibaya sambu na kukanga to kubula muntu ya nge ke vukisa ti yandi nitu. Sambu na bima yayi yonso ya nge lenda sadila na kisika ya bima ya kuvukisila nitu, zaba bigonsa na yo mpi baka bangidika sambu na kufiotuna yo.
Diambu ya kuluta mfunu ya beto lenda tuba sambu na bima ya kusadila na kisika ya bima ya kuvukisila nitu kele yayi: kukotisa ve na nitu na nge kima yina kele bonso mbele to ya kele ti kura; lwatisa bima yayi kondome; mpi kusadila ve bima yina lenda pasuka na kati ya nitu na nge.
Bima ya Kusadila na Kisika ya Lube
Lube kele na kati ya bima ya mfunu yina ke kumisaka kuvukisa nitu kitoko mpi yo ke fiotunaka bigonsa ya kubaka kimbefo yina ke sambukilaka na kuvukisa nitu. Kana nge lenda zwa ve lube, kele ti bima mingi ya nge lenda sadila na kisika na yo. Nge lenda sadila mate mpi bima mingi ya beto ke sadilaka konso kilumbu na kisika ya lube—Refinery29 kele ti lisiti ya bima ya kusadila na kisika ya lube awa.
Kana nge ke sadila kondome sambu na kubuya kubaka kimbefo yina ke sambukilaka na kuvukisa nitu to kubuya kubaka divumu, bima ya nge ke sadila na kisika ya lube fwete vanda ve ti mafuta. Mafuta lenda pasula kondome mpi kubebisa yo.
Sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala lube mpi bima ya kusadila na kisika ya lube, tala Kisika ya Kiese ya Kuvukisa Nitu & Lutwadisu ya Mavimpi Sambu na Lube awa.
Bima ya Kusadila na Kisika ya Bametode ya Kubuya Kubaka Divumu
Kuzwa bima ya kusadila na kisika ya bametode ya kubuya kubaka divumu, mu mbandu kondome to digues dentaires, ke vandaka mpasi. Kele kaka ti bametode fioti ya nge lenda sadila sambu na kubuya kubaka divumu yina nge lenda sadila ntangu nge kele ve ti kondome to digue dentaire.
Nge fwete sadila ve bima bonso basashe bonso kondome ntangu nge ke vukisa nitu mpi ke kotisa dikata na nitu ya kinkento to na kisika ya kunenina. Mfunu ya kondome ke vandaka ya kusadisa sambu dikata kutambula mbote na kati. Kumeka kusala kima mosi ya kele bonso kondome na nsadisa ya bima yayi kele ve mutindu ya mbote ya kusala mambu sambu na kuditanina na kimbefo ya ke sambukilaka na kuvukisa nitu to sambu na kubuya kubaka divumu.
Kansi, nge lenda sala kondome, latex/latex ya me konda ba gan, to sashe to lele yina lenda pasuka ve sambu na kusala digue dentaire sambu na kufika kisika ya kunenina to nitu ya kinkento ntangu nge ke vukisa nitu na munoko. Kuvila ve nde kusadila sashe lenda sala nde nge pema ve mbote.
Bonso sambu na bima yonso ya ke yingaka bima ya nkaka yina beto me tubila, bo me salaka ve bima yayi sambu bantu kusadila yawu bonso kondome mpi beto lenda tudila yawu ve ntima sambu na kuditanina na kimbefo yina ke sambukilaka na kuvukisa nitu to na kubuya kubaka divumu.
Kana nge kele ti bangiufula na yina me tala bima ya kuvukisila nitu, lube, to bametode ya kubuya kubaka divumu to kimbefo, nge lenda solula ti balongi ya Planned Parenthood awa.


text:
Kinsasa
Kinsasa (zina ya ntama vwandaka Léopoldville) kele mbanza ya kimfumu na mbanza luta nene ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yau kele mpe kizunga. Yau kele mbanza ya zole na bunene na kati ya bansi ya kifalanse, na nima ya Paris.
Ndambu ya nene ya Kinsasa kele nseke na mfinda. Komina ya Maluku na lunene yau ke yalumuka na zulu ya 79% ya yinsi ya Kinsasa. Nkati ya mbanza, Gombe, kele na banzo-zulu mingi, yina luta meta 50 na nda, na mbandu Building Gécamines, Building Sozacom, Immeuble CICC, na Building RTNC.
Bantu[soba | edit source]
Bantu ya kisina ya ndambu ya Kinsasa vwandaka bateke na bahumbu.
Ndinga luta mfunu ya Kinsasa kele Lingala, kansi bankwa Kinsasa ke tuba mpe bandinga ya nkaka: Kifalanse, Kikongo, Kiswahili na Tshiluba. Na bandambu ya nkaka (na mbandu: Ngaba, Masina, Bumbu, Kimbanseke na bakabu ya Ndjili) bantu ke tuba kikongo.
Bandambu[soba | edit source]
Kinsasa kele na bakomina 24.


text:
Repubilika ya Kôngo Demokratiki
Repubilika ya Kôngo Demokratiki to Kôngo Demokratiki to Kôngo-Kinsasa kele yinsi na Afelika ya Kati. Bayinsi ya pène-pène na yawu kele Repubilika ya Kôngo, Repubilika ya Afelika ya Kati, Sudan, Uganda, Rwanda, Burundi, Zambia mpe Ngola. Kôngo-Kinsasa kele yinsi ya zole na bunene na Afrika (na nima ya Djazairia) mpe yinsi ya iya na bantu (na nima ya Nizeria, Itiopia mpe Misiri).
KinkuluEdit
Tuka 2000 NK tî 500 BK bitembo ya babantu katuka londe sompaka na ndâmbu ya Kôngo ya ntângu yayi. Bantu ya kisina, bambekele, fwanaka sompa na dikabu ngele ya yinsi. Babantu yina kotisaka kisalu ya bilanga pe kisalu ya kibende tuka Afrika-Mputu.
Pène-pène na mvula 400 kimvuka mosi bandaka kukulisa na simu ya nzadi Lualaba. Nkûmbu ya kimvuka yayi vwandaka Upemba. Yawu kumaka Luba ya Ntotila na nima (pène-pène na 1585). Kimvuka ya mfunu ya nkaka vwandaka Kôngo ya Ntotila, yina butukaka pène-pène na mvula 1400 mpe zingaka tî 1885 na nsiku.
Luyalu ya Belezi (1908 – 1960)Edit
Kôngo vwandaka koloni ya Belezi banda 1908 tî kuna 1960.
Vita ya yinsi (1960-1965)Edit
Zaire (1971 – 1997)Edit
Na nima ya mvula tânu ya vita mpe ya ngemba ve, Joseph-Désiré Mobutu, lieutenant général ya banwani, basisaka Kasa Vubu katuka kîti ya luyalu na ngolo na 1965. Mobutu nataka ngemba na yinsi, kasi luyalu na yandi vwezaka bansua ya muntu mpe salaka lukwikilu ya muntu samu na Mobutu kibeni.
Na bamvula kumi ya 1970 Mobutu salaka politiki ya kuzairisa (kifalanse: zaïrianisation). Na mvula 1971 yandi pesaka Kôngo zina ya yimpa, Zaire, yina kele mpila ya kupola ya mpovo ya kikôngo, Nzâdi.
Transition (1996 – bubu)Edit
Na mvula 2005 Repubilika ya Kôngo Demokratiki me kuzwa misiku ya yinsi ya yimpa. Banda misiku yayi nzila me zibulama samu na kumanisa transition na nswalu nyonso na kubimisa musiku ya maponama ke kwiza. Kimvuka ya kimpwanza ya kupona (Commission electorale independante) salaka maponama samu na ntwadisi ya yinsi mpe luyalu ya yinsi na 30.7.2006. Joseph Kabila nungaka Jean-Pierre Bemba mpe bakandida ya nkaka na maponama ya ntwadisi ya yinsi.
Félix Tshisekedi kumaka ntwadisi ya yinsi na mvula 2019.
BêsiEdit
Kibuka ya bantu ya nene kele:
- baluba 18 %
- bakôngo 16,1 %
- bankundu 13,5 %
- banyarwanda ná banyamulenge 10,3 %
- bazande 6,1%
- babangi ná bangala 5,8%
- bantu ya nkaka 30,2%
BandîngaEdit
Tala mpe Bandînga ya Repubilika ya Kôngo Demokratiki.
Ndînga ya kisalu ya Kôngo-Kinsasa yawu kele kifalanse. Bandînga ya bwala kele kikôngo, kiluba, kiswahili na lingala. Yinsi ke tembikisa bandînga yina nyonso na kuloza ata mosi ve. Bandînga ya nkaka ya yinsi yawu kele samu na lukumu ya yinsi ya Kongo yina luyalu ke kwiza kakila.
LukwikiluEdit
- bana ya Yesu ya katolika 70%
- bana ya Yesu ya misioni 20%
- bana ya Kimbangu 10%
- basilamu 10%
- lukwikilu ya bambuta 10%
Malongi ya ntotoEdit
Nzadi Kôngo ná bana-nzadi ya yandi ke sabuka yinsi ya mvimpa. Nzadi Kôngo ke kabula Kôngo-Balazavile na Kôngo-Kinsasa. Nzadi Ubangi kele ndilu na Yinsi ya Afelika ya Kati. Uganda kele na simu ya Mazanga Mobutu na Rwitanzige. Rwanda kele na simu ya Kivu. Burundi na Tanzania kele na simu ya Tanganyika. Dizanga Mweru ye nzadi Luapula salama bonso ndilu na Zambia. Kwango na Kasâyi ke lânda ndilu ya Ngola.
BizûngaEdit
Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi kele na bizûnga makûmi zôle na tânu, na mbânza Kinsasa.
PolitikiEdit
Politiki ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi
Minsiku ya letaEdit
Bantwadisi ya nsiEdit
President ya nsi Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi
- 1960 - 1965 Joseph Kasa Vubu
- 1965 - 1997 Mobutu Sese Seko
- 1997 - 2001 Laurent Kabila
- 2001 - 2019 Joseph Kabila
- 2019 - Félix Tshisekedi
Bantumwa ya nteteEdit
- 1960 - 1960 Patrice Lumumba
- 1961 - 1961 Joseph Ileo
- 1961 - 1964 Cyrille Adoula
- 1964 - 1965 Moise Tshombe
- 1965 - 1965 Evariste Kimba
- 1965 - 1966 Léonard Mulamba
- 1966 - 1977 ?
- 1977 - 1979 Mpinga Kasenga
- 1979 - 1980 Bo-Boliko Lokonga Mihambo
- 1980 - 1981 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1981 - 1982 Joseph Untube N'singa Udjuu
- 1982 - 1986 Kengo Wa Dondo
- 1987 - 1988 Mabi Mulumba
- 1988 - 1988 Sambwa Pida Nbagui
- 1988 - 1990 Kengo wa Dondo
- 1990 - 1991 Lunda Bululu
- 1991 - 1991 Mulumba Lukoji
- 1991 - 1991 Étienne Tshisekedi
- 1991 - 1991 Bernardin Mungul Diaka
- 1991 - 1992 Jean Nguza Karl-I-Bond
- 1992 - 1993 Étienne Tshisekedi
- 1993 - 1994 Faustin Birindwa
- 1994 - 1997 Kengo Wa Dondo
- 1997 - 1997 Étienne Tshisekedi
- 1997 - 1997 Likulia Bolongo
- 2007 - ??? Antoine GIZENGA


text:
KYUKA KIDI MU DYAMBU DI NZAMBI | MATAI 25
‘Tatamana Kuba Wukotuka’
25:1-12
Kheti kifwani kitedi zindumba zindwenga ayi zi bivulu Yesu wutubila kiawu kwidi minlandikini myandi misolo, vayi dilongi didi mu kifwani beni ditedi Baklisto baboso. (w15 15/3 12-16) “Diawu luzibula meso bila lusa zaba ko kilumbu ayi thangu.” (Matai 25:13) Ngye wulenda sudikisa kifwani ki Yesu?
Dibakala di dikwela (lutangu 1)—Yesu
Zindumba zikubama, zindwenga (lutangu 2)—Baklisto basolo badi bakubama mwingi kuvanga biyeku biawu mu lukwikumunu ayi bo banlezama dedi mwinda ti ku tsuka (Filipi 2:15)
Mbembu yitenduka: ‘Tala dibakala di dikwela dima kwiza’ (lutangu 6)—Kivisa ki ndizulu yi Yesu
Zindumba zi bivulu (lutangu 8)—Baklisto Basolo bo bayenda kwe dengana Dibakala di Dikwela vayi basa ba ko bakotuka mu kiphevi ayi basa tatamana ko kuba bakwikama
Zindumba zindwenga ba manga kukaba mafuta mawu (lutangu 9)—Mu thangu yitsuka bo baklisto boso bala baka mfutu’awu, yala sa bwe ba ko thangu mwingi baklisto bakwikama basadisa bo bala bika kukwikama
‘Dibakala di Dikwela diyiza’ (lutangu 10) —Yesu wala kwiza mwingi kutwala lufundusu va nduka tsukulu yi ziphasi zinneni
Zindumba zindwenga zikota ku nyengo na dibakala di dikwela ayi mwelo wuzibama (lutangu 10) —Yesu wunkupika Baklisto basolo bakwikama mwingi kukwenda ku diyilu, vayi bo bakhambu ba bakwikama bazimbisa nsendu’awu wu kukwenda ku diyilu


text:
Aprili 25–
May 1
YOBI 33-37
Nkunga 50 mpi Kisambu
Bangogo ya Luyantiku (Min. 3 to na nsi)
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Nduku ya Kieleka Ke Pesaka Bandongisila ya Mbote”: (Min. 10)
Yob 33:1-5—Elihu monisaka luzitu sambu na Yobi (w95-F 2/15 29 § 3-5)
Yob 33:6, 7—Elihu vandaka muntu ya kudikulumusa mpi ya mawete (w95-F 2/15 29 § 3-5)
Yob 33:24, 25—Elihu pesaka Yobi kikesa ata ntangu yandi vandaka kupesa yandi bandongisila (w11-F 4/1 23 § 3; w09 4/1 10 § 8)
-
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve: (Min. 8)
Yob 33:24, 25—Inki “nkudulu” Elihu tubilaka? (w11-F 4/1 23 § 3-5)
Yob 34:36—Na nki kiteso Yobi mekamaka, mpi nki dilongi beto ke baka? (w94-F 11/15 17 § 10)
Lutangu ya Biblia ya mposo yai ke longa mono nki sambu na Yehowa?
Inki bangindu ya mfunu ya lutangu ya Biblia ya mposo yai mono lenda sadila na kisalu ya kusamuna?
-
Lutangu ya Biblia: Yob 33:1-25 (Min. 4 to na nsi)
KUDIPESA NA KISALU YA BILANGA
Na Mbala ya Ntete ya Beno Me Kutana: Sadila mbandu ya kukotila na masolo sambu na kukabula baemvitasio ya lukutakanu ya distrike ya 2016. (Min. 2 to na nsi)
Mvutukilu ya Mpa: fg dilongi 12 § 4-5—Sadisa nsonga mosi: nsamuni me vutukila muntu yina ndimaka emvitasio ya lukutakanu. Yandi me tula fondasio sambu na mvutukilu ya mpa. (Min. 4 to na nsi)
Kulonguka ya Biblia: jl dilongi 11—Siamisa longoki ya Biblia na kukwisa na lukutakanu ya distrike. (Min. 6 to na nsi)
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Nkunga 124
“Bangibusa ya Lukutakanu ya Distrike”: (Min. 8) Diskure. Songa video Bangibusa ya Lukutakanu ya Distrike (Kota na > DOCUMENT > MULTIMEDIA.) Siamisa bawi na kudibongisa sambu na kulanda lukutakanu bilumbu yonso tatu. Tubila bangidika yina dibundu me baka sambu na kampanye ya kukabula baemvitasio ya lukutakanu ya distrike.
Bampusa ya dibundu (Min. 7)
Kulonguka ya Biblia ya Dibundu: ia kapu 14 § 1-13 (Min. 30)
Mvutukilu mpi Mambu ya Beto Ta Longuka na Mposo Ke Kwisa (Min. 3)
Nkunga 21 mpi Kisambu


text:
Beno Vanda ya Kuyilama!
Beno Vanda ya Kuyilama!
“Beno yilama, sambu Mwana-muntu ta kwisa na ntangu yina ya beno ta zaba ve nde yandi ke kwisa.”—MAT. 24:44.
1, 2. (a) Biblia kubikulaka nki mambu yina beto lenda fwanisa ti mutindu tigres mosi kunwanisaka muntu? (b) Inki mutindu kunwana yina kekwisa ketadila nge?
BAMVULA mingi meluta, muntu mosi yina meyikanaka na kusakana ti bambisi vandaka kusepedisa bantu mingi yina kwisaka kutala mutindu yandi vandaka kusakana na ngemba yonso ti bambisi ya mfinda yina yandi melongaka na kuvanda ve kigonsa, ya bo kebingaka tigres du Bengale. Yandi tubaka nde: “Ntangu mbisi ketudila nge ntima, nge takudiwa bonso nde bo mepesa nge dikabu mosi ya kuluta kitoko na nsi-ntoto ya mvimba.” Kansi na Oktobri 3 ya mvu 2003, kutula ntima yina kusukaka. Sambu na kikuma yina mezabana ve, mosi na kati ya bambisi na yandi yina, tigres ya mpembe yina vandaka na bakilo 172 kunwanisaka yandi. Mbisi yai kunwanisaka muntu yina na kintulumukina, mpi yandi zabaka ve nde dyambu ya mutindu yina zolaka kusalama.
2 Dyambu ya kebenda dikebi kele nde, Biblia kubikulaka nde “mbisi” mosi ya makasi tanwanisa beto, mpi yo kelomba nde beto vanda ya kuyilama. (Tanga Kusonga 17:15-18.) Mbisi yai kenwanisa banani? Nsoba mosi ya kuyituka tasalama, mpi nsi-ntoto ya Satana takabwana yo mosi. Mbisi ya mfinda ya langi ya mbwaki kemonisa Nations unies, mpi “bibongo kumi” kemonisa bangolo yonso ya politiki. Bo tabalukila nkento ya ndumba, disongidila Babilone ya Nene, kintinu ya nsi-ntoto ya mvimba ya mabundu ya luvunu, mpi bo tafwa yandi na nku yonso. Dyambu yai tasalama nki ntangu? Beto mezaba ve ntangu mpi kilumbu yina yo tasalama. (Mat. 24:36) Beto mezaba nde, yo tasalama na ntangu yina beto keyindula ve, mpi ntangu mebikala fyoti na ntwala nde kunwana yai kuyantika. (Mat. 24:44; 1 Kor. 7:29) Yo yina, yo kele mfunu mingi nde beto landa kuvanda ya kuyilama na kimpeve sambu ntangu kunwana yai tasalama mpi Kristu takwisa bonso Muzengi-Nkanu, yandi tavanda Ngulunsi na beto! (Luka 21:28) Sambu na kuvanda ya kuyilama mutindu yai, beto lenda longuka na mbandu ya bansadi ya Nzambi ya kwikama yina kuvandaka ya kuyilama mpi kumonaka na meso na bo mosi kulungana ya balusilu ya Nzambi. Keti beto tasadila bambandu yai ya kyeleka?
Vanda ya Kuyilama Bonso Noa
3. Inki mambu kupesaka Noa mpasi sambu na kusadila Nzambi na kwikama yonso?
3 Ata mambu ya mpasi vandaka kusalama mingi na ntoto na bilumbu na yandi, Noa kumonisaka nde yandi vandaka ya kuyilama sambu na kumona kulungana ya balusilu ya Nzambi. Yindula bampasi yina Noa kukutanaka ti yo ntangu bawanzyo ya bankolami kubakaka nitu ya kimuntu mpi kusalaka makwela ti bankento ya kitoko! Makwela yai ya mbi kubasisaka bana yina meluta bantu na nene ti na nda, “bantu ya ngolo mpenza” yina vandaka kusadila ngolo na bo sambu na kunyokula bankaka. (Kuy. 6:4) Yindula mubulu yina vandaka kubasika ntangu bantu yai ya nda-nda vandaka kunata mavwanga na bisika yonso yina bo vandaka kukwenda. Nsukansuka, mambi kukumaka mingi na nsi-ntoto ya mvimba mpi mabanza ti bikalulu ya bantu kubebaka mpenza. Na nima Yehowa, Nkwa Kimfumu kubakaka lukanu yina kumonisaka nde nsi-ntoto yina ya mbi kukumaka na nsuka na yo.—Tanga Kuyantika 6:3, 5, 11, 12. *
4, 5. Na nki mitindu mambu yina kesalama na bilumbu na beto mefwanana ti ya bilumbu ya Noa?
4 Yezu kubikulaka nde mambu ya bilumbu na beto tafwanana ti ya bilumbu ya Noa. (Mat. 24:37) Mu mbandu, beto mpi kemona mambu yina bampeve ya mbi kesala. (Kus. 12:7-9, 12) Bampeve yai ya mbi kubakaka nitu ya kimuntu na bilumbu ya Noa. Ata bo kelwataka ve bubu yai nitu ya kimuntu, bo kesalaka bikesa sambu na kuvanda na bupusi na luzingu ya bantu yonso baleke mpi bambuta. Kukonda kuzaba yo, bampeve yai ya mbi ya kezolaka mambu yina metala kuvukisa nitu, kesepelaka na bisalu ya mbi mpi ya mansoni yina bantu kesalaka na nsi-ntoto.—Ef. 6:11, 12.
5 Ndinga ya Nzambi kebingaka Satana nde: “muntu [yina] ke fwaka bantu” mpi yo ketubaka nde yandi “ke na kiyeka ya lufwa.” (Yoa. 8:44; Baeb. 2:14) Kiyeka na yandi kevandaka na ndilu, sambu yandi kevandaka ve na ngolo ya kufwa muntu yonso yina yandi mosi mezola. Ata mpidina, mpeve yai ya mbi kesyamisaka bantu na kuta luvunu mpi kusala mambu yina lenda mpukumuna bo. Yandi kekunaka na ntima mpi na mabanza ya bantu ngindu ya kufwa bantu yankaka. Mu mbandu, na kati ya bana 142 yina kebutuka na États-Unis, bo tafwa mwana mosi. Sambu mubulu kekuma bisika mingi, keti nge keyindula nde Yehowa tatudila yo ve dikebi bubu yai kuluta mutindu yandi salaka yo na bilumbu ya Noa? Keti yandi tasala kima ve?
6, 7. Inki mutindu Noa mpi dibuta na yandi kumonisaka lukwikilu mpi boma na Nzambi?
6 Na nima, Nzambi kusongaka Noa lukanu na yandi ya kunokisa Mvula ya Ngolo na nsi-ntoto, sambu na kufwa bima yonso. (Kuy. 6:13, 17) Yehowa kupesaka Noa ntuma ya kusala masuwa mosi ya mefwanana ti kesi mosi ya nene. Noa mpi dibuta na yandi kuyantikaka kisalu. Inki kusadisaka bo na kulemfuka mpi na kuvanda ya kuyilama ntangu lusambisu ya Nzambi kukwisaka?
7 Lukwikilu ya mudindu mpi boma ya Nzambi kupusaka Noa mpi dibuta na yandi na kusala mutindu Nzambi kuzabisaka bo. (Kuy. 6:22; Baeb. 11:7) Sambu yandi vandaka mfumu ya dibuta, Noa kukangulaka meso na kimpeve mpi kubuyaka kulanda bupusi ya bantu ya nsi-ntoto yina ya ntama. (Kuy. 6:9) Yandi zabaka nde dibuta na yandi fwete keba na kufulula bikalulu ya mubulu mpi ya bantu ya mbi yina vandaka na nzyunga na bo. Yo vandaka mfunu nde bo kudikotisa ve na mambu ya konso kilumbu. Nzambi kupesaka bo kisalu, mpi yo vandaka mfunu nde dibuta ya mvimba kudipesa mpenza na kisalu yina.—Tanga Kuyantika 6:14, 18.
Noa mpi Dibuta na Yandi Vandaka ya Kuyilama
8. Inki kemonisa nde bantu ya dibuta ya Noa kudipesaka na Nzambi?
8 Disolo ya Biblia kebenda dikebi mingi na Noa sambu yandi vandaka mfumu ya dibuta, kansi nkento na yandi mpi bana na yandi ti bankento na bo vandaka mpi bansambidi ya Yehowa. Mbikudi Ezekiele kundimisaka dyambu yai. Yandi tubaka nde kana Noa kuzingaka na bilumbu ya Ezekiele, bana na yandi zolaka kuguluka ve sambu na lunungu ya tata na bo. Bo vandaka bambuta sambu na kupona kulemfuka to kubuya kulemfuka. Yo yina, bo mosi kupesaka banzikisa nde bo vandaka kuzola Nzambi mpi banzila na yandi. (Ezek. 14:19, 20) Dibuta ya Noa kundimaka bantuma na yandi, bo vandaka ti lukwikilu bonso ya yandi, mpi bo bikaka ve nde bupusi ya bantu yankaka kukanga bo nzila ya kusala kisalu yina Nzambi pesaka bo.
9. Inki bambandu ya bilumbu na beto yina beto lenda tubila ya mefwanana ti lukwikilu ya Noa?
9 Yo kepesaka kikesa mpenza na kumona bubu yai na kati ya kimvuka ya Bakristu ya nsi-ntoto ya mvimba, bamfumu ya mabuta yina kesala yonso sambu na kulanda mbandu ya Noa! Bo mezaba nde yo mefwana kaka ve na kupesa mabuta na bo madya, bilele, lutaninu, mpi malongi. Bo fwete lungisa mpi bampusa na bo ya kimpeve. Na kusalaka mpidina, bo kele ya kuyilama sambu na mambu yina Yehowa tasala ntama mingi ve.
10, 11. (a) Ntangu bo vandaka na kati ya masuwa, yo fwete vanda nde Noa mpi dibuta na yandi kudiwaka nki mutindu? (b) Beto fwete kudiyula nki ngyufula?
10 Yo lenda vanda nde Noa, nkento na yandi, bana na yandi, mpi bankento ya bana na yandi kutungaka masuwa bamvula kiteso ya 50. Ntangu bo vandaka kutunga masuwa, yo fwete vanda nde, bo vandaka kukota mpi kubasika na masuwa yango mbala na mbala. Bo pakulaka yo gudro sambu masa kukota ve, bo kotisaka madya, mpi bambisi. Yindula dyambu yina kusalamaka. Nsukansuka kilumbu yina ya nene mekuma. Yo kele kilumbu ya 17 ya ngonda ya zole ya mvu 2370 N.T.B., mpi bo mekota na kati ya masuwa. Yehowa mekanga kyelo, mpi mvula meyantika. Yo kele ve kaka mvula mosi ya ngolo mpenza. Banzadi ya nene to nzadi mungwa ya zulu mekanguka, mpi mvula ya ngolo kebula na zulu ya masuwa. (Kuy. 7:11, 16) Bantu yina kuvandaka na nganda ya masuwa ke na kufwa, kansi bayina kuvandaka na kati ya masuwa ke na kuguluka. Ziku, dibuta ya Noa kudiwaka nki mutindu? Ee, bo fulukaka na ntonda ya ngolo sambu na Nzambi. Kansi, ntembe kele ve nde bo yindulaka mutindu yai: ‘Beto kele na kyese mpenza sambu beto tambulaka ti Nzambi ya kyeleka mpi kuvandaka ya kuyilama!’ (Kuy. 6:9) Keti nge lenda kudimona mutindu nge meguluka na Armagedoni, mpi ntima na nge mefuluka ti ntonda ya kiteso mosi?
11 Ata kima mosi ve lenda kanga Nkwa-Ngolo Yonso nzila ya kulungisa lusilu na yandi ya kutula nsuka na ngidika ya bima ya Satana. Kudiyula nde: ‘Keti mono ketula ntima ya mvimba nde ata lusilu mosi ve ya Yehowa takonda kulungana ata na mambu ya fyoti-fyoti, mpi nde yo yonso talungana na ntangu yina yandi metulaka?’ Kana yo kele mpidina, vanda ya kuyilama na kuyindulaka “kilumbu” ya Yehowa yina kekwisa nswalu mpenza.—2 Pie. 3:12.
Moize Kukangulaka Meso
12. Inki lendaka kukatula dikebi ya Moize na mambu ya kimpeve?
12 Bika beto tadila mbandu yankaka. Na mabanza ya kimuntu, yo monanaka nde Moize kuvandaka na kisika mosi ya kuluta mbote na insi ya Ezipte. Bonso mwana ya lundi ya mwana ya Farao ya nkento, yo fwete vanda nde yandi vandaka na kisika mosi ya lukumu mpenza mpi yandi vandaka kusepela ti madya ya kitoko kibeni, bilele ya kuluta mbote, mpi bima ya kitoko yina vandaka na nzyunga na yandi. Yandi salaka banzo-nkanda ya mbote mpenza. (Tanga Bisalu 7:20-22.) Yo kemonana nde, yandi lendaka kubaka difwa ya nene mpenza.
13. Inki mutindu Moize landaka kutula dikebi na balusilu ya Nzambi?
13 Yo kemonana nde, malongi yina Moize kubakaka na bibuti na yandi na kileke, kusadisaka yandi na kubakisa nde lusambu ya biteki ya Ezipte kuvandaka na mbalu ve. (Kub. 32:8) Banzo-nkanda ya Ezipte mpi bima ya kitoko ya kinsuni yina vandaka na nzo ya ntotila, kupusaka ve Moize na kuyambula lusambu ya kyeleka. Yo fwete vanda nde, yandi yindululaka mingi na balusilu yina Nzambi kupesaka bankaka na yandi, mpi yandi vandaka ti mpusa ya ngolo ya kuvanda ya kuyilama sambu na kusala luzolo ya Nzambi. Nkutu, Moize kuzabisaka bana ya Izraele nde: “Mfumu Nzambi . . . Nzambi ya Abrahami, ya Izaki ti ya Yakobi, yandi muntu me tinda mono na beno.”—Tanga Kubasika 3:15-17.
14. Inki mutindu lukwikilu mpi kikesa ya Moize kumekamaka?
14 Yehowa vandaka Nzambi ya kyeleka sambu na Moize, na kuswaswana ti biteki yonso yina vandaka kumonisa banzambi ya kukonda luzingu ya Ezipte. Yandi twadisaka luzingu na yandi bonso nde yandi vandaka kumona “na meso na yandi Nzambi yina ke monikaka ve.” Moize vandaka kukwikila nde Nzambi tapesa bantu na yandi kimpwanza, kansi yandi zabaka ve ntangu yina yo talungana. (Baeb. 11:24, 25, 27) Mpusa na yandi ya ngolo ya kumona Baebreo na kimpwanza, kumonanaka mutindu yandi nwaninaka mpika mosi ya Izraele yina bo vandaka kunyokula. (Kub. 2:11, 12) Kansi, yo vandaka ve ntangu ya Yehowa, yo yina Moize kutinaka mpi kukwendaka kuzinga bonso nzenza na ntoto mosi ya ntama. Ntembe kele ve nde, yo vandaka mpasi mingi sambu na kuyambula bima ya kitoko ya Ezipte yina vandaka na nzyunga na yandi, mpi kukwenda kuzinga na ntoto ya zelo na zelo. Ata mpidina, Moize vandaka ya kuyilama na kukangulaka meso na bantuma yonso yina Yehowa kupesaka yandi. Yo yina, na nima ya kulutisa bamvula 40 na Madiani, Nzambi lendaka kusadila yandi sambu na kulembika bampangi na yandi. Na lutwadisu ya Nzambi, Moize kuvutukaka na Ezipte na bulemfu yonso. Ntangu kulungaka sambu nde Moize kulungisa mukumba yina kukatukaka na Nzambi mpi kusala kisalu ya Nzambi mutindu yandi kezodilaka. (Kub. 3:2, 7, 8, 10) Ntangu yandi vutukaka na Ezipte, Moize “muntu mosi ya kukanga ntima, kuluta bantu yonso ya nsi-ntoto,” vandaka na mfunu ya lukwikilu mpi kikesa sambu na kukwenda na ntwala ya Farao. (Kut. 12:3) Yandi salaka mpidina, mbala mosi kaka ve, kansi mbala na mbala mutindu bandola vandaka kulandana, mpi kukonda kuzaba kana yandi zolaka kukwenda dyaka mbala ikwa na ntwala ya Farao kubanda na ndola mosi tii na bandola yina kulandaka na nima.
15. Ata bampasi zolaka kuvutula yandi nima, inki kupusaka Moize na kukangula meso sambu na kusadila mabaku ya kukumisa Tata na yandi ya zulu?
15 Na bamvu 40 yina kulandaka, banda mvu 1513 N.T.B. tii na mvu 1473 N.T.B., Moize kulembaka nitu. Ata mpidina yandi sosaka mabaku ya kukumisa Yehowa mpi ya kusyamisa na ntima ya mvimba bampangi na yandi bana ya Izraele na kusala mpidina. (Kul. 31:1-8) Sambu na nki? Sambu yandi zolaka zina mpi Kimfumu ya Yehowa kuluta zina na yandi mosi. (Kub. 32:10-13; Kut. 14:11-16) Ata beto mekutana ti mambu yina melembisa beto nitu to ya lenda vutula beto nima, beto mpi fwete landa kupesa maboko na Kimfumu ya Nzambi, na kutulaka ntima nde mutindu na yandi ya kusala mambu kele mayele, kwikama, mpi mbote kuluta mitindu yonso yankaka. (Yez. 55:8-11; Yer. 10:23) Keti yo kele mutindu yina nge kekudiwaka?
Kangula Meso!
16, 17. Sambu na nki Marko 13:35-37 kele na ntendula ya mfunu sambu na nge?
16 “Beno keba, beno kangula meso, sambu beno zaba ve kana nki ntangu yo ta bwa.” (Mar. 13:33) Yezu kupesaka lukebisu yai ntangu yandi tubilaka kidimbu yina tamonisa nsuka ya ngidika ya bima yai ya mbi. Na kutadila mambu yina kele na mukanda ya Marko, tala bangogo yai ya kesukisa mbikudulu ya nene yina Yezu kubikulaka: “Beno kangula meso, sambu beno kuzaba ve nki ntangu mfumu ya nzo ta kwisa kuvutuka: kana na nkokila, kana na midi ya mpimpa, kana na nsusu ya ntete, kana na suka. Mbaimbai yandi ta kwisa kukuta beno me lala, kana yandi kwisa na kintulumukina. Mambu yai ya mono ke tuba na beno, mono ke tuba yo mpi na bantu yonso: Beno kangula meso!”—Mar. 13:35-37.
17 Ndongisila ya Yezu, kepusa na kuyindula. Yandi tubilaka mitindu iya ya kukengila na mpimpa. Kukengila ya nsuka zolaka kuvanda ntangu mosi ya mpasi sambu na kuvanda meso ya kukangula, sambu yo keyantikaka na ntangu ya tatu ya suka tii na ntangu suka ketanaka. Bantu yina kenwanaka bamvita, kemonaka nde yo kevandaka ntangu ya mbote ya kunwanisa bambeni, sambu yo kepesaka dibaku ya mbote ya kukanga bambeni ntangu “bo me lala.” Mutindu mosi bubu yai, ntangu nsi-ntoto kelala ngolo na kimpeve, beto fwete nwana ngolo sambu na kukangula meso. Keti beto kendima ve nde beto fwete “kangula meso” mpi ‘kukeba’ na yina metala nsuka yina Yezu kutubaka mpi luguluku na beto?
18. Sambu beto kele Bambangi ya Yehowa, beto kele ti nki dibaku ya kuluta mbote?
18 Muntu yina vandaka kusakana ti bambisi, ya beto tubilaka na luyantiku kugulukaka ntangu tigres ya mpembe kunwanisaka yandi. Kansi mbikudulu ya Biblia kemonisa mbotembote nde, yo vanda lusambu ya luvunu mpi bitini yankaka ya ngidika yai ya mbi, taguluka ve na lufwa yina mefinama. (Kus. 18:4-8) Bika nde bansambidi yonso ya Nzambi, baleke mpi bambuta, kumona bunene ya kusala mambu yonso yina bo lenda sala sambu na kuvanda ya kuyilama na kilumbu ya Yehowa mutindu Noa ti dibuta na yandi kusalaka. Beto kezinga na nsi-ntoto mosi yina bantu kepesaka ve Nzambi luzitu, nsi-ntoto yina balongi ya malongi ya luvunu mpi bayina ketubaka nde beto lenda zaba Nzambi ve ti bayina kendimaka ve nde Nzambi kele, kevwenzaka Ngangi na bangogo na bo. Kansi beto lenda bika ve nde, mabanza na bo kupukumuna beto. Bika beto sadila bambandu yai ya beto metadila mpi kukangula meso sambu na kusosa mabaku ya kunwanina mpi ya kukumisa Yehowa bonso ‘Nzambi yina meluta banzambi yonso,’ Ee ‘Nzambi ya nene ti ya ngolo, yina bantu fweti tina boma.’—Kul. 10:17.
[Noti na Nsi ya Lutiti]
^ par. 3 Sambu na kuzaba “bamvula nkama mosi makumi zole” yina Biblia ketubilaka na mukanda ya Kuyantika 6:3, tala Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa ya Desembri 15, 2010, lutiti 30.
Keti Nge Keyibuka?
• Sambu na nki yo vandaka mfunu nde, Noa kutula bampusa ya kimpeve ya dibuta na yandi na kisika ya ntete?
• Inki mutindu bilumbu na beto mefwanana mpenza ti bilumbu ya Noa?
• Ata yandi lembaka nitu, sambu na nki Moize landaka kutula dikebi na balusilu ya Yehowa?
• Inki kele bambikudulu ya Biblia yina kepusa nge na kukangula meso na kimpeve?
[Bangyufula ya Disolo ya Kulonguka]
[Kifwanisu ya lutiti 25]
Noa ti dibuta na yandi kudipesaka na kisalu ya Yehowa
[Kifwanisu ya lutiti 26]
Balusilu ya kyeleka ya Nzambi kusadisaka Moize na kukangula meso


text:
Ndinga ya mbikudulu me kuma kieleka kibeni (16-21)
1 Mono Simoni Piere, mpika mpi ntumwa ya Yezu Kristu, mono ke sonikila bantu yina me bakaka lukwikilu yina kele mfunu bonso ya beto* na nzila ya lunungu ya Nzambi na beto mpi ya Ngulusi Yezu Kristu:2 Nzayilu ya sikisiki+ ya Nzambi mpi ya Mfumu na beto Yezu kupesa beno ntima ya mbote ya nene mingi mpi ngemba mingi,3 sambu ngolo na yandi ya kinzambi me pesaka beto* bima yonso yina ke sadisaka beto na kuzinga ti kukangama na Nzambi na nsadisa ya nzayilu ya sikisiki ya Muntu yina bingaka beto+ na nkembo na yandi mpi na bikalulu na yandi ya mbote.4 Yandi me pesaka beto* balusilu ya mfunu mpi ya nene kibeni+ na nzila ya mambu yai, sambu na nzila na yo beno kuma bampeve bonso Nzambi,+ sambu beno me tinaka mambu ya mbi ya nsi-ntoto yina ke katukaka na banzala ya mbi.5 Yo yina, beno sala ngolo kibeni+ sambu beno yika na lukwikilu na beno bikalulu ya mbote,+ na bikalulu na beno ya mbote nzayilu,+6 na nzayilu na beno kudiyala, na kudiyala+ na beno kukanga-ntima, na kukanga-ntima na beno kukangama na Nzambi,+7 na kukangama na beno na Nzambi zola ya kimpangi, na zola na beno ya kimpangi zola.+8 Sambu kana mambu yai kele na kati na beno mpi ke landa kukuma mingi, yo ta sadisa beno na kuvanda ve bamolo to bantu yina ke butaka ve mbuma+ na yina me tala nzayilu ya sikisiki ya Mfumu na beto Yezu Kristu.9 Sambu muntu yina me konda mambu yai kele kifwa-meso, yandi ke kanga meso na nsemo,*+ mpi yandi me vila nde bo me katulaka masumu na yandi+ ya ntama.10 Yo yina bampangi, beno sala ngolo kibeni sambu na kuzikisa beno mosi nde kubinga yina bo me bingaka beno+ mpi kusola yina bo me solaka beno kele ya kieleka, sambu kana beno ke landa kusala mambu yai, beno ta bwa ve ata fioti.+11 Ya kieleka, na mutindu yai bo ta kangudila beno nene nzila ya kukota na Kimfumu ya mvula na mvula+ ya Mfumu mpi Ngulusi na beto Yezu Kristu.+12 Yo yina mono ke zola kuyibusa beno mambu yai ntangu yonso, ata beno me zaba yo mpi beno me kangamaka ngolo na kieleka yina kele na kati na beno.13 Kansi, mono ke mona nde yo kele mbote, ntangu yonso ya mono kele na nzo-tenta* yai,+ na kupesa beno bangibusa,+14 sambu mono me zaba nde kubika fioti bo ta katula nzo-tenta na mono, mutindu Mfumu na beto Yezu Kristu mpi tendudilaka mono.+15 Mono ta sala ntangu yonso ngolo kibeni sambu ntangu mono ta kwenda, beno kuka kuyibuka* mambu yai beno mosi.16 Ya kieleka, ntangu beto zabisaka beno mambu ya ke tadila ngolo mpi kukala ya Mfumu na beto Yezu Kristu, beto salaka yo ve na kulanda masolo ya luvunu yina bantu me gangaka na mayele yonso, kansi beto monaka bunene na yandi na meso na beto mosi.+17 Sambu yandi bakaka na Nzambi, Tata na beto lukumu mpi nkembo ntangu bo tubilaka yandi mambu yai* na nkembo ya nene: “Yai Mwana na mono, ya mono ke zolaka mingi, yina mono mosi me ndima.”+18 Ya kieleka, beto waka mambu yai katuka na zulu ntangu beto vandaka ti yandi na ngumba ya santu.19 Yo yina, beto kele ti ndinga ya mbikudulu yina me kuma kieleka kibeni, mpi beno ke sala mbote mutindu beno ke tudila yo dikebi bonso mwinda+ yina ke pela na kisika ya mpimpa (tii kuna ntongo ta tana mpi mbwetete ya suka+ ta basika) na bantima na beno.20 Sambu beno me zaba ntete mambu yai, nde ata mbikudulu mosi ve ya Masonama ya Santu ke katukaka na ntendula ya muntu.21 Sambu mbikudulu me kwisaka ve ata mbala mosi na luzolo ya muntu,+ kansi bantu tubaka mambu yina me katuka na Nzambi mutindu mpeve santu vandaka kutwadisa* bo.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “lukwikilu yina bo ke bakaka kiteso mosi ti ya beto.”


text: 5 Kunganina ve mbuta-muntu+ ti bangogo ya ngolo. Kansi, bondila yandi bonso tata, baleke ya babakala bonso bampangi ya babakala,2 bankento yina kele bambuta bonso bamama, baleke ya bankento bonso bampangi ya bankento ti mabanza ya bunkete kibeni.3 Tula dikebi na* mifwidi ya bankento yina kele kibeni mifwidi.*+4 Kansi kana mufwidi ya nkento kele ti bana to bantekolo, mbote bo sadila ntete kikalulu ya kukangama na Nzambi na nzo na bo mosi+ mpi bo pesa bibuti ti ba-nkaka na bo bima yina me fwana na bo,+ sambu yo kele mambu yina Nzambi ke ndimaka.+5 Nkento yina kele kibeni mufwidi mpi yina me bikalaka maboko mpamba, yandi me tulaka ntima na Nzambi+ mpi yandi ke kwaminaka na kubondila mpi na bisambu mpimpa ti mwini.+6 Kansi mufwidi yina ke kudipesa na biese ya nitu kele ya kufwa ata yandi kele na luzingu.7 Yo yina, landa kupesa bo malongi* yai, sambu bo vanda bantu yina bo lenda funda ve ata na kima mosi.8 Ya kieleka, kana muntu ke lungisa ve banzala ya bantu na yandi, mpi mingi-mingi ya bantu ya nzo na yandi, yandi me buya lukwikilu mpi yandi kele mbi kuluta muntu yina kele ve ti lukwikilu.+9 Mufwidi ya nkento yina bo fwete tula zina na yandi na lisiti fwete vanda ve ti bamvula na nsi ya 60, kana yandi vandaka nkento ya bakala mosi mpamba,10 yina me zabanaka sambu na bisalu ya mbote,+ kana yandi sansaka bana,+ kana yandi vandaka kuyamba banzenza,+ kana yandi vandaka kuyobisa makulu ya basantu,+ kana yandi vandaka kusadisa bantu yina vandaka na mpasi,+ kana yandi vandaka kudipesa na konso kisalu ya mbote.11 Kansi, kutula ve bazina ya mifwidi ya baleke na lisiti, sambu ntangu banzala na bo ya kuvukisa nitu ke kwisaka kutelama na kati na bo mpi Kristu, bo ke zolaka kukwela.12 Bo ta baka ndola sambu bo me yambula lukwikilu yina bo monisaka ntete.*13 Kaka na ntangu yina, bo ke longukaka na kukonda mambu ya kusala, bo ke kwendaka nzo na nzo; ee, bo ke kondaka kaka ve mambu ya kusala, kansi bo ke tongaka mpi bo ke kudikotisaka na mambu ya bantu ya nkaka+ mpi bo ke tubilaka mambu yina bo fwete tubila ve.14 Yo yina, mono ke zola nde mifwidi ya baleke kukwela,+ kubuta bana,+ kutwadisa banzo na bo, mpi bo pesa ve mbeni dibaku ya kutuba mambu ya mbi.15 Ya kieleka, bankaka me bikaka nzila ya mbote sambu na kulanda Satana.16 Kana nkento mosi ya ke kwikilaka kele ti bantu ya dibuta na yandi yina kele mifwidi, mbote yandi sadisa bo, sambu dibundu kuvanda ve ti kizitu. Ebuna dibundu lenda sadisa mifwidi yina kele kibeni mifwidi.*+17 Bankuluntu yina ke twadisaka na mutindu ya mbote,+ bo me fwana na kubaka lukumu mingi kibeni,+ mingi-mingi bayina ke salaka ngolo na kutuba mpi na kulonga.+18 Sambu masonama ya santu ke tuba nde, “Nge fwete kanga ve munoko ya ngombe ntangu yo ke niata mbuma sambu na kukatula yo bampusu,”+ mpi nde, “Muntu ya kisalu me fwana na kubaka lufutu na yandi.”+19 Kundima ve kana bo me funda mbuta-muntu,* katula kaka na kimbangi ya bambangi zole to tatu.+20 Bantu yina kele ti kikalulu ya kusala masumu,+ nganina+ bo na meso ya bantu yonso, sambu yo vanda lukebisu sambu na bantu ya nkaka.*21 Mono ke songa nge kibeni na ntwala ya Nzambi mpi ya Kristu Yezu mpi ya bawanzio yina bo me solaka na kuzitisa bansiku yai kukonda bangindu ya mbi to kupona-pona.+22 Kutula ve muntu maboko ntinu-ntinu;*+ kuvukana mpi ve na masumu ya bankaka; vanda kaka ti bikalulu ya bunkete.23 Kunwa diaka ve masa,* kansi nwa ndambu ya vinu sambu na divumu na nge mpi sambu nge ke belaka mbala na mbala.24 Masumu ya bantu ya nkaka ke zabanaka na bantu yonso, mpi yo ke nataka mbala mosi na lusambisu, kansi ya bankaka ke monikaka na nima.+25 Mutindu mosi mpi, bisalu ya mbote ke zabanaka na bantu yonso+ mpi bisalu ya mbote yina ke zabanaka ve na bantu yonso, bo lenda bumba yo ve.+


text: 35 Na nima Moize vukisaka kimvuka ya mvimba ya bantu ya Izraele mpi tubilaka bo nde: “Yehowa me pesa ntuma na kusala mambu yai:+2 Beno lenda sala kisalu bilumbu sambanu, kansi kilumbu ya nsambwadi ta kuma kima mosi ya santu sambu na beno, kisabatu ya kupema kibeni sambu na Yehowa.+ Konso muntu yina ta sala kisalu na kilumbu yina, bo ta fwa yandi.+3 Na kilumbu ya Kisabatu, beno fwete pedisa ve tiya na bisika yonso yina beno ke zingaka.”4 Ebuna Moize tubilaka kimvuka ya mvimba ya bantu ya Izraele nde: “Yehowa me tuba nde,5 ‘Beno baka makabu sambu na Yehowa na kati na beno.+ Bika nde konso muntu yina ntima na yandi me zola+ kunata dikabu sambu na Yehowa: wolo, arza, kwivre,6 nsinga ya ble, lene ya mbwaki-ble, lele ya mbwaki mingi, lino ya kitoko, mika ya nkombo,+7 bampusu ya mameme ya babakala ya bo me pakula mukubu ya mbwaki, bampusu ya mbisi ya bo ke bingaka foke, mabaya ya akasia,8 mafuta sambu na minda, balsami sambu na mafuta ya bo ke tulaka muntu mpi sambu na ndumbu ya nsudi ya kitoko,+9 matadi ya oniksi, mpi matadi ya nkaka ya kutula na efodi+ mpi na lele ya ntulu.+10 “‘Bika nde bantu yonso yina me zaba kisalu mbote*+ na kati na beno kukwisa mpi kusala bima yonso yina Yehowa me tuba,11 disongidila, nzo-tenta ti tenta na yo mpi lele sambu na kufika yo, bikangilu na yo mpi makunzi na yo, banti na yo, makunzi na yo ya nene mpi mabulu na yo;12 Sanduku+ ti banti+ na yo, mufiniku+ mpi rido+ ya ke kabulaka;13 mesa+ mpi banti na yo mpi bisadilu na yo yonso mpi mampa ya kumonisa;+14 kima ya kutudila minda+ sambu na nsemo mpi bisadilu na yo mpi minda na yo mpi mafuta sambu na nsemo;+15 mesa-kimenga ya ndumbu+ mpi banti na yo; mafuta ya bo ke tulaka muntu mpi ndumbu ya nsudi ya kitoko;+ rido sambu na munoko ya nzo-tenta;16 mesa-kimenga ya dikabu ya kuyoka+ mpi wayi na yo ya kwivre, banti na yo mpi bisadilu na yo yonso; dilonga ya nene mpi kima ya kutula yo;+17 barido ya ke lela ya kibansala,+ makunzi na yo mpi mabulu na yo; rido ya munoko ya kibansala;18 bapike ya tenta ya nzo-tenta mpi bapike ya tenta ya kibansala mpi bansinga na yo;+19 bilele+ ya kutunga mbote sambu na kusala na kisika ya santu, bilele ya santu sambu na nganga-nzambi Aroni,+ mpi bilele ya bana na yandi sambu bo vanda banganga-nzambi.’”20 Yo yina kimvuka ya mvimba ya bantu ya Izraele katukaka na ntwala ya Moize mpi basikaka.21 Ebuna konso muntu yina ntima na yandi vandaka kupusa yandi+ mpi konso muntu yina mpeve na yandi vandaka kupusa yandi, kwisaka mpi nataka makabu na yandi sambu na Yehowa sambu bo sadila yo sambu na tenta ya lukutakanu, sambu na bisalu na yo yonso, mpi sambu na bilele ya santu.22 Bo landaka kukwisa, babakala ti bankento, konso muntu yina ntima na yandi zolaka, mpi bo vandaka kunata bilunga ya bo ke lwataka na bilele, bima-makutu, mitaku, mpi babiju ya nkaka, mpi bima ya wolo ya mitindu yonso. Bo yonso pesaka makabu na bo* ya wolo na Yehowa.+23 Bantu yonso yina vandaka ti nsinga ya ble, lene ya mbwaki-ble, lele ya mbwaki mingi, lino ya kitoko, mika ya nkombo, bampusu ya dimeme ya bakala ya bo me pakula mukubu ya mbwaki, mpi bampusu ya mbisi ya bo ke bingaka foke, nataka yo.24 Bantu yonso yina pesaka arza mpi kwivre nataka makabu ya Yehowa, mpi bantu yonso yina vandaka ti mabaya ya akasia sambu na konso kisalu ya nzo-tenta nataka yo.25 Bankento yonso yina zabaka kisalu mbote+ tungaka na maboko na bo, mpi bo nataka bima yina bo tungaka: nsinga ya ble, lene ya mbwaki-ble, lele ya mbwaki mingi, mpi lino ya kitoko.26 Bankento yonso yina zabaka kisalu mbote yina ntima na bo vandaka kupusa bo tungaka mika ya nkombo.27 Ebuna bamfumu nataka matadi ya oniksi ti matadi ya nkaka ya kutula na efodi mpi na lele ya ntulu,+28 balsami mpi mafuta sambu na nsemo, sambu na mafuta ya bo ke tulaka muntu+ mpi sambu na ndumbu ya nsudi ya kitoko.+29 Babakala ti bankento yonso yina bantima na bo pusaka bo nataka mwa kima sambu na kisalu yina Yehowa tubaka na nzila ya Moize nde beto fwete sala; bantu ya Izraele nataka yo bonso dikabu ya luzolo ya mbote na Yehowa.+30 Ebuna Moize tubilaka bantu ya Izraele nde: “Tala, Yehowa me pona Besalele mwana ya Uri mwana ya Hure ya dikanda ya Yuda.+31 Yandi me fulusa yandi ti mpeve ya Nzambi, me pesa yandi mayele, mayele ya kubakisa mambu, mpi nzayilu ya bisalu ya maboko ya mutindu na mutindu32 sambu na kusala bapula, sambu na kusala bima ti wolo, ti arza, mpi ti kwivre,33 sambu na kuzenga mpi kuyidika matadi, mpi sambu na kusala bima ya kitoko ya mabaya ya mutindu na mutindu.34 Yandi me tula na ntima na yandi mpi ya Oholiabi+ mwana ya Ahisamaki ya dikanda ya Dani mayele ya kulonga bantu ya nkaka.35 Yandi me pesa bo mayele mingi ya kusala kisalu mbote*+ sambu na kusala kisalu yonso ya muntu ya ke salaka kisalu ya maboko, ya muntu ya ke tulaka bifwanisu na bilele, mpi ya muntu ya ke sadilaka nsinga ya ble, lene ya mbwaki-ble, lele ya mbwaki mingi, mpi lino ya kitoko sambu na kutunga bilele, mpi ya muntu ya ke tungaka bilele. Babakala yai ta sala bisalu ya mitindu yonso mpi ta yidika bapula ya mitindu yonso.


text:
Kenge
Kenge kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kwango na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
Kenge 1 ikele buala kimfumu ya kizunga ya kwango , dizina ya kenge katuka ya (Royaume ou Empire Muni kengi) buala me monana na kati ya kenge 1 na kenge 2 na tango belge kumaka ya na kizunga ina ya kutaka mfumu mini kengi, yau ina pesaka dizina ya kenge buala kimfunu ya territoire ya kenge ya vandaka ba bula ya bau ke binga bubu kenge 2 na loboko ya nkento ya nzadi wamba, na tangu yina ya vandaka na province ya congo centrale yina vukisaka distrct ya kwango ya bubu na province ya bas congo ya bubu, tangoa kwngo kumaka province, buala kimfumu kumaka na kenge 1 ya bubu... F.B.F.R


text:
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
“Kele ve ti Nzila Mosi ya Mpasi Mingi to ya Nda Mingi”
NA MARSI 26, 1937, na mbanza Sydney, na Australie, babakala zole vandaka kutambula malembe-malembe na kamio mosi ya mvindu. Bo vandaka ya kulemba sambu na mvula yina yitaka, bo salaka nzietelo mosi ya bakilometre kuluta 19 300, sambu na kukwenda na babwala ya ntama ya Australie. Arthur Willis mpi Bill Newlands kwendaka ve na babwala yina sambu na kuzikisa yo to sambu na kusepedisa nitu. Bo vandaka bapasudi-nzila ya kikesa. Bo vandaka ti lukanu ya kulonga nsangu ya mbote ya Kimfumu na babwala ya Australie.
Tii na bamvu 1920, Balongoki ya Biblia * fioti yina vandaka na Australie, samunaka na babwala ya lweka ya nzadi mpi na bambanza. Na bisanga yina, bantu vandaka kibeni mingi ve, bo ke zingaka na nziunga mosi ya nene ya zelo na zelo, nene na yo me fwanana ti kati-kati ya Eropa. Bampangi vandaka kubakisa mbote-mbote nde balongoki ya Yehowa fwete ta kimbangi “tii na kisika ya kuluta ntama ya ntoto,” tii na babwala ya kati ya Australie. (Bisalu 1:8) Kansi nki mutindu bo ta sala kisalu yai ya nene? Bo vandaka ti lukwikilu nde Yehowa ta sakumuna bikesa na bo, yo yina bo bakaka lukanu ya kusala bikesa mingi.
BAPASUDI-NZILA KANGULAKA NZILA
Na 1929, dibundu ya Queensland, mpi ya westi ya Australie salaka bakamio ya fioti sambu yo sadisa bo na kusamuna mbote na babwala yina. Bapasudi-nzila ya kikesa yina vandaka ti ngolo ya kusala banzietelo na banzila ya mpasi vandaka kusadila yo, bo mosi mpi vandaka kuyidika yo kana yo me beba. Bo vandaka kukwenda kulonga na babwala yina bansamuni me samunaka ntete ve.
Bapasudi-nzila yina vandaka ve ti ngolo ya kunata bakamio yina, vandaka kutambula na bavelo, yina vandaka ti kisika ya mbote ya kutula bima na nima. Mu mbandu, na 1932, Bennett Brickell, yina vandaka ti bamvula 23 kwendaka kusamuna bangonda tanu, na Rockhampton, mbanza mosi ya ntama na nordi ya Queensland. Yandi vandaka kutambula na velo ti bima mingi na nima: bilele, madia mpi mikanda. Bapine ya velo na yandi bebaka, kansi yandi pusaka yo na ntoto mpi tulaka ntima nde Yehowa ta sadisa yandi. Yandi landaka kupusa yo na ntoto tii na bakilometre 320, yandi vandaka kutambula na banzila yina bantu ya nkaka fwaka sambu na mpusa ya masa. Na bamvula 30 yina landaka, mpangi Brickell salaka banzietelo mingi na Australie, na velo, na moto mpi na kamio. Yandi muntu yantikaka ntete kulonga ba-Aborigene (bantu ya dikanda mosi ya nene na Australie) mpi yandi kangulaka mabundu ya mpa, yandi zabanaka mingi mpi bantu vandaka kuzitisa yandi mingi.
YANDI NUNGAKA BAMPASI
Australie kele na kati ya bansi yina bantu ke vandaka mingi ve, mingi-mingi na babwala ya kati. Ata mpidina, bansadi ya Yehowa vandaka ti lukanu ya kulonga bantu ya babwala yina.
Stuart Keltie ti William Torrington vandaka ti lukanu ya kulonga na babwala yina. Na 1933, bo kwendaka na ntoto ya zelo na zelo ya Simpson, kisika mosi ya nene mpi ya bangumba, sambu na kusamuna na babwala ya kati ya Australie. Kamio na bo ya fioti bebaka mpi bo losaka yo. Mpangi Keltie vandaka ti dikulu mosi ya dibaya sambu dikulu na yandi vandaka ya kubukana, yandi kumaka kusala banzietelo na yandi ya kisalu ya kusamuna na zulu ya shamo. Kisalu na bo butaka mbuma. Bo kutanaka ti Charles Bernhardt, mfumu ya hotele mosi, na kisika mosi yina train ke telamaka. Yandi longukaka kieleka mpi tekaka hotele na yandi. Yandi salaka kisalu ya kimupasudi-nzila bamvula 15 na babwala ya ntama ya Australie.
Bapasudi-nzila ya ntete vandaka na mfunu ya kikesa mpi ngolo sambu na kununga bampasi yina bo vandaka kutanaka ti yo. Na dibaku mosi mpangi Arthur Willis ti Bill Newlands, yina beto tubilaka na luyantiku, salaka nzietelo mosi ya bakilometre 32 kansi bo niokwamaka mingi, bo salaka bamposo zole na nzila. Sambu bamvula ya ngolo vandaka kunoka, masa fulukaka na nzila mpi zelo kumaka poto-poto. Bo vandaka kutoka mingi ntangu bo vandaka kupusa kamio na bo na bangumba ya zelo-zelo. Bisika ya nkaka vandaka bangumba ya matadi mpi bisika ya nkaka vandaka ya kufuluka ti masa mpi poto-poto. Kamio na bo vandaka kubeba mingi. Kana kamio me beba, bo vandaka kutambula na makulu to na bavelo bilumbu mingi sambu na kukuma na bwala yina kele pene-pene. Bo vandaka kuvingila mwa bamposo tii ntangu bo ta zwa piese yina bebaka sambu bo yidika yo. Ata bo vandaka kukutana ti bampasi ya mutindu yai, bo vandaka kaka kutadila kisalu na bo na mutindu ya mbote. Mpangi Arthur Willis, vutukilaka ngindu mosi yina vandaka na zulunalu na beto yina bo vandaka kubinga L’Âge d’Or, yandi tubaka nde: “Kele ve ti nzila mosi ya mpasi mingi to ya nda mingi sambu na Bambangi na yandi.”
Bamvula mingi me luta, mpangi Charles Harris yina vandaka mupasudi-nzila tubaka nde bampasi yina yandi kutanaka ti yo na Australie kumisaka yandi pene-pene ya Yehowa. Yandi yikaka nde: “Yo kele mbote na kuzinga ti bima fioti. Kana Yezu ndimaka kulala bilumbu ya nkaka na nganda, beto fwete ndima mpi kusala bibansa ya mutindu yai kana kisalu na beto ke lomba beto na kusala yo.” Ya kieleka, bapasudi-nzila mingi ke salaka mutindu yina. Bikesa na bo me salaka nde ata bantu yina ke zingaka na bisika ya ntama kuwa nsangu ya mbote. Yo me sadisaka mpi bantu mingi na kubaka lukanu ya kupesa maboko na Kimfumu ya Nzambi.
^ par. 4 Na 1931, Balongoki ya Biblia bakaka zina ya Bambangi ya Yehowa.—Yez. 43:10.


text: 11 Kansi, ntoto ya mvimba vandaka kutuba kaka ndinga mosi mpi kusadila bangogo ya mutindu mosi.2 Ntangu bo vandaka kukwenda na ndambu ya esti, bo monaka muwanda mosi na insi ya Shinare,+ mpi bo yantikaka kuzinga kuna.3 Ebuna bo tubaka bo na bo nde: “Ntangu yai, beto bula babriki mpi beto yoka yo na tiya.” Yo yina bo sadilaka babriki na kisika ya matadi, mpi gudro na kisika ya poto-poto.4 Ebuna bo tubaka nde: “Ntangu yai, beto kuditungila mbanza mosi mpi nzo-zulu yina nsongi na yo ta kuma tii na zulu, mpi beto sala zina ya lukumu sambu na beto mosi, sambu beto panzana ve na ntoto+ ya mvimba.”5 Na nima Yehowa kulumukaka sambu na kutala mbanza mpi nzo-zulu yina bana ya bantu tungaka.6 Ebuna Yehowa tubaka nde: “Bantu yai kele na bumosi mpi bo ke tuba ndinga mosi,+ kansi tala mambu ya bo me yantika kusala. Ntangu yai, konso kima yina bo lenda yindula na kusala, bo ta kuka kusala yo.7 Ntangu yai, beto+ kulumuka kuna mpi beto vwalangasa ndinga na bo sambu muntu mosi kubakisa ve ndinga ya muntu ya nkaka.”8 Yo yina, Yehowa katulaka bo kisika yina mpi panzaka bo na ntoto+ ya mvimba, ebuna malembe-malembe bo yambulaka kutunga mbanza yina.9 Yo yina, bo pesaka yo zina Babele,*+ sambu kuna Yehowa vwalangasaka ndinga ya ntoto ya mvimba, mpi katuka kuna Yehowa panzaka bo na nsi-ntoto ya mvimba.10 Yai disolo ya Semi.+Semi vandaka ti bamvula 100 ntangu yandi butaka Arpakshadi+ bamvula zole na nima ya Mvula ya Ngolo.11 Na nima ya kubuta Arpakshadi, Semi zingaka diaka bamvula 500. Mpi yandi butaka bana ya babakala mpi ya bankento.+12 Arpakshadi zingaka bamvula 35 mpi na nima yandi butaka Shela.+13 Na nima ya kubuta Shela, Arpakshadi zingaka diaka bamvula 403. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.14 Shela zingaka bamvula 30 mpi na nima yandi butaka Ebere.+15 Na nima ya kubuta Ebere, Shela zingaka diaka bamvula 403. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.16 Ebere zingaka bamvula 34 mpi na nima yandi butaka Pelegi.+17 Na nima ya kubuta Pelegi, Ebere zingaka diaka bamvula 430. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.18 Pelegi zingaka bamvula 30 mpi na nima yandi butaka Reu.+19 Na nima ya kubuta Reu, Pelegi zingaka diaka bamvula 209. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.20 Reu zingaka bamvula 32 mpi na nima yandi butaka Serugi.21 Na nima ya kubuta Serugi, Reu zingaka diaka bamvula 207. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.22 Serugi zingaka bamvula 30 mpi na nima yandi butaka Nahore.23 Na nima ya kubuta Nahore, Serugi zingaka diaka bamvula 200. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.24 Nahore zingaka bamvula 29 mpi na nima yandi butaka Tera.+25 Na nima ya kubuta Tera, Nahore zingaka diaka bamvula 119. Mpi yandi butaka bana ya babakala ti ya bankento.26 Tera zingaka bamvula 70, na nima yandi butaka Abrami,+ Nahore,+ mpi Arani.27 Yai disolo ya Tera.Tera butaka Abrami, Nahore, mpi Arani; ebuna Arani butaka Loti.+28 Ntangu tata na yandi Tera vandaka kaka na luzingu, Arani fwaka na insi yina yandi butukaka, na Ure+ ya bantu ya Kaldea.+29 Abrami mpi Nahore kwelaka bankento. Zina ya nkento ya Abrami Sarai,+ mpi zina ya nkento ya Nahore Milka,+ mwana ya Arani, tata ya Milka mpi ya Yiska.30 Kansi Sarai vandaka mukobo;+ yandi vandaka ve na mwana.31 Na nima Tera bakaka Abrami mwana na yandi mpi mutekolo na yandi Loti,+ mwana ya Arani, mpi Sarai bokilo na yandi, nkento ya mwana na yandi Abrami, ebuna bo katukaka ti yandi na Ure ya bantu ya Kaldea mpi bo kwendaka na insi ya Kanana.+ Na nima bo kumaka na Arani+ mpi bo yantikaka kuzinga kuna.32 Bilumbu ya luzingu ya Tera vandaka bamvula 205. Na nima Tera fwaka na Arani.


text: 1 Ndinga ya Yehowa yina kwisilaka Sefania* mwana ya Kushi mwana ya Gedalia mwana ya Amaria mwana ya Ezekiasi na bilumbu ya Yoziasi+ mwana ya Amone+ ntotila ya Yuda:2 “Mono ta fwa kimakulu bima yonso na ntoto,” Yehowa muntu me tuba.+3 “Mono ta fwa muntu mpi mbisi.Mono ta fwa bandeke ya zulu mpi bambisi ya nzadi-mungwa,+Mpi bima ya ke budisaka sakuba*+ kumosi ti bantu ya mbi;Mpi mono ta katula bantu na ntoto,” Yehowa muntu me tuba.4 “Mono ta tandula diboko na mono sambu na kupesa Yuda ndolaMpi sambu na kupesa bantu yonso ya Yeruzalemi ndola,Mpi mono ta katula na kisika yai konso kima* ya Baale yina ta bikala,+Zina ya banganga-nzambi ya nzambi ya nzenza kumosi ti banganga-nzambi,+5 Mpi bantu yina ke fukiminaka makesa ya zulu na baludi ya banzo,+Mpi bayina ke fukama mpi ke sila na kuvanda kwikama na Yehowa+Ntangu bo ke sila na kuvanda kwikama na Malkami;+6 Mpi bayina ke yambula kulanda Yehowa+Mpi ke sosa ve Yehowa to ke yula yandi ve.”+7 Beno vanda pima na ntwala ya Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene, sambu kilumbu ya Yehowa me finama.+Yehowa me yidika kimenga; yandi me santisa bantu yina yandi bingaka.8 “Na kilumbu ya kimenga ya Yehowa, mono ta sambisa bamfumu,Bana ya ntotila,+ mpi bantu yonso yina ke lwataka bilele ya banzenza.9 Mono ta sambisa konso muntu yina ke mata na estrade* na kilumbu yina,Bantu yina ke fulusa nzo ya mfumu na bo ti mubulu mpi luvunu.10 Na kilumbu yina,” Yehowa muntu me tuba,“Bidilu ta wakana katuka na Kielo ya Bambisi ya Masa,+Kudila katuka na ndambu ya mpa ya mbanza,+Mpi makelele ya ngolo katuka na bangumba ya fioti.11 Beno dila, beno bantu ya Makteshe,*Sambu bantu yonso ya mu- mbongo,* bo me fwa bo;*Bo me fwa bantu yonso yina ke tesaka arza.12 Na ntangu yina mono ta sosa Yeruzalemi mbote-mbote ti minda,Mpi mono ta sambisa bantu yina ke yindulaka nde bo me lungaka,* bayina ke tubaka na ntima na bo nde,‘Yehowa ta sala ve diambu ya mbote, mpi yandi ta sala ve diambu ya mbi.’+13 Bo ta yiba kimvwama na bo mpi banzo na bo ta bikala mpamba.+Bo ta tunga banzo, kansi bo ta zinga muna ve;Mpi bo ta kuna bilanga ya vinu, kansi bo ta nwa ve vinu na yo.+14 Kilumbu ya nene ya Yehowa kele pene-pene!+Yo kele pene-pene mpi yo ke finama nswalu kibeni!*+Makelele ya kilumbu ya Yehowa kele bululu.+Na kilumbu yina soda ta boka.+15 Kilumbu yina kele kilumbu ya makasi,Kilumbu ya mawa+ mpi ya mpasi,+Kilumbu ya mupepe ya ngolo mpi ya lufwa,Kilumbu ya mpimpa mpi ya mudidi,+Kilumbu ya matuti mpi ya mudidi ya ngolo,+16 Kilumbu ya makelele ya kibongo mpi kilumbu ya milolo ya bitumba,+Sambu na bambanza ya ngolo mpi sambu na banzo-zulu ya nda ya kele na kinkonko ya kibaka.+17 Mono ta pesa bantu mpasi,Mpi bo ta tambula bonso bifwa-meso,+Sambu bo me sala masumu na ntwala ya Yehowa.+Bo ta tiamuna menga na bo bonso mfututu,Mpi nsuni* na bo bonso tufi.+18 Yo vanda arza na bo to wolo na bo, yo ta kuka ve kugulusa bo na kilumbu ya makasi ya Yehowa;+Sambu ntoto ya mvimba ta zika na kikesa na yandi ya ngolo,+Sambu yandi ta manisa bantu yonso ya ke zingaka na ntoto, ee na mutindu ya mbi kibeni.”+


text:
Makwela
Mambu ya Ke Sadisaka na Kununga
Tula Ntima na Nzambi Sambu na Kuvanda ti Makwela ya Kiese
Kusadila bangiufula zole ya pete lenda sadisa nge na kutomisa makwela na nge.
Inki Mutindu Makwela Lenda Vanda na Kiese?
Bandongisila ya Biblia ya ke tadila kusala makwela ya kiese ke nungaka sambu yo me katukaka na Muyantikisi ya makwela, Yehowa Nzambi.
Mayele ya Ke Nataka Kiese na Dibuta
Inki babakala, bankento, bibuti, mpi bana lenda sala sambu na kuvanda na kiese na dibuta?
Mabuta ya Ke Vandaka na Kiese—Kusala Kumosi
Keti nkwelani na nge ke vandaka kaka bonso muntu yina ke zingaka shambre mosi ti nge?
Mutindu ya Kumonisa Ntonda
Kana bakala ti nkento ke sala ngolo sambu na kumona mpi kundima bikalulu ya mbote ya nkwelani na yandi, mbala mingi bangwisana na bo ke kumaka mbote. Inki lenda saidsa nge na kuyedisa kikalulu ya kumonisa ntonda?
Vanda ya Kwikama na Nkwelani na Nge
Keti kuvanda kwikama na makwela ke tendula kaka kubuya bizumba?
Mambu Yina Nge Lenda Sala Sambu Makwela ya Zole Kununga
Makwela ya zole lenda nata bampasi yina vandaka ve ata fioti na makwela ya ntete. Inki mutindu bankwelani lenda nunga?
Babakala
—Beno Kumisa Banzo na Beno Kisika Mosi ya Ngemba
Dibuta lenda vanda na ngemba na mambu ya mbongo kansi kukonda ngemba na mambu ya nkaka.
Nzila ya Ke Nataka na Kiese—Zola
Kana nge ke zola bantu mpi bantu ke zola nge, yo ke sadisaka mingi sambu na kuvanda na kiese.
Bampasi mpi Mutindu ya Kumanisa Yo
Mutindu ya Kutanina Ngemba ti Bampangi na Nge ya Dibuta
Nge lenda kumisa bibuti na nge kukonda kubebisa makwela na nge.
Successful Families—Kulolula
Inki lenda sadisa nge na kulolula nkwelani na nge?
Kana Bana Yonso Me Katuka na Nzo
Bankwelani ya nkaka ke kutanaka ti bampasi ya ngolo kana bana na bo yonso me yela mpi me katuka na nzo. Inki lenda sadisa bibuti na kuyikana ti luzingu yai ya mpa?
Ntangu Bampasi Me Bwa
Baka lusadisu ya nge kele ti yo mfunu.
Kukabwana mpi Kufwa Makwela
Bampasi Yina Ke Kuminaka Bana Kana Bibuti na Bo Me Fwa Makwela
Ata bantu ya nkaka ke yindulaka nde kufwa makwela ta vanda mbote kibeni sambu na bana, bansosa ke monisaka nde yo lenda natila bana bampasi mingi.
Keti Luzingu Kele na Mfunu Ntangu Nkwelani Mosi Me Sala Bizumba?
Bankwelani mingi yina me sala kima ve me bakaka kikesa na Biblia.
Mutindu ya Kukwenda na Ntwala na Nima ya Kufwa ya Makwela
Bantu mingi yina me fwaka makwela ke monaka nde luzingu na bo ke kumaka mpasi mingi kuluta mutindu bo vandaka kuyindula yo. Bandongisila ya Biblia lenda sadisa nge na kununga.
Inki Mutindu Bambangi ya Yehowa Ke Tadilaka Kufwa Makwela?
Keti Bambangi ya Yehowa ke sadisaka bankwelani na kuyidika bampasi ya makwela? Keti bankuluntu ya dibundu fwete ndima nde Mbangi mosi kufwa makwela?


text: 10 “Na ntangu yina, Yehowa tubilaka mono nde, ‘Sala matadi zole bonso yina ya ntete,+ mpi kwisa kutombuka na mono na ngumba; diaka nge fwete sala sanduku* mosi ya mabaya.2 Ebuna mono ta sonika na zulu ya matadi yina mambu yina vandaka na matadi ya ntete, yina nge panzaka, mpi nge fwete tula yo na kati ya sanduku yina.’3 Yo yina mono salaka sanduku na mabaya ya akasia mpi mono salaka matadi zole bonso yina ya ntete mpi mono tombukaka na ngumba ti matadi yina zole na diboko na mono.+4 Ebuna yandi sonikaka na zulu ya matadi mambu yina yandi sonikaka na mbala ya ntete,+ Bansiku Kumi,*+ yina Yehowa tubilaka beno na ngumba na kati ya tiya+ na kilumbu ya lukutakanu;*+ ebuna Yehowa pesaka mono yo.5 Na nima mono balukaka, katukaka na ngumba+ mpi kulumukaka, ebuna mono tulaka matadi yina na kati ya sanduku yina mono salaka, kisika yo kele kaka, kaka mutindu Yehowa songaka mono.6 Ebuna bantu ya Izraele katukaka na Beeroti Bene-yakani mpi kwendaka na Mosera. Aroni fwaka kuna mpi bo zikaka yandi,+ ebuna mwana na yandi Eleazare yantikaka kusala kisalu ya kinganga-nzambi na kisika na yandi.+7 Bo katukaka pana mpi kwendaka na Gudgoda, na nima bo katukaka na Gudgoda mpi kwendaka na Yotbata,+ insi yina bamasa* kele mingi.8 Na ntangu yina, Yehowa tulaka dikanda ya Levi+ na kingenga sambu na kunata sanduku ya kuwakana ya Yehowa,+ sambu na kutelama na ntwala ya Yehowa sambu na kusadila yandi kisalu, mpi sambu na kusakumuna bantu na zina na yandi,+ mutindu bo ke salaka yo tii bubu yai.9 Yo yina Levi kele ve ti kimvwama to dikabu ti bampangi na yandi. Yehowa kele dikabu na yandi, kaka mutindu Yehowa Nzambi na nge tubilaka yandi.+10 Mono bikalaka na ngumba mutindu mono salaka yo na mbala ya ntete, bilumbu 40 mpi bampimpa 40,+ ebuna Yehowa wilaka mono na mbala yina mpi.+ Yehowa zolaka ve kufwa nge.11 Ebuna Yehowa tubilaka mono nde, ‘Kwenda na ntwala ya bantu, mpi beno yilama sambu na kukwenda, na mpila nde bo kota mpi bo baka insi yina mono diaka ndefi na ba-nkaka na bo na kupesa bo.’+12 “Ntangu yai, O Izraele, nki Yehowa Nzambi na nge ke lomba nge?+ Kaka diambu yai: kuwa Yehowa Nzambi na nge boma,+ kutambula na banzila na yandi yonso,+ kuzola yandi, kusadila Yehowa Nzambi na nge na ntima na nge ya mvimba mpi na moyo*+ na nge ya mvimba,13 mpi kuzitisa bantuma ti bansiku ya Yehowa yina mono ke pesa nge bubu yai sambu na mambote na nge mosi.+14 Tala! Zulu, ata zulu ya kuluta zulu,* mpi ntoto ti bima yonso yina kele na kati na yo+ kele ya Yehowa Nzambi na nge.15 Kansi Yehowa pusanaka pene-pene mpi monisaka zola na yandi kaka na ba-nkaka na beno, mpi yandi me sola beno, bana na bo,+ na kati ya bantu yonso, mutindu beno kele bubu yai.16 Yo yina, beno fwete kumisa bantima na beno bunkete*+ mpi kuyambula kuvanda ntu-ngolo+ mutindu yai.*17 Sambu Yehowa Nzambi na beno kele Nzambi ya banzambi+ mpi Mfumu ya bamfumu, Nzambi ya nene, ya ngolo, mpi ya ke pesaka boma, yina ke sadilaka ve ata muntu mosi mambu ti kupona-pona+ mpi ke ndimaka ve avoka.18 Yandi ke zengaka mambu na lunungu sambu na mwana ya me konda tata* mpi mufwidi ya nkento,+ mpi ke zolaka munzenza,+ na mutindu yandi ke pesaka yandi madia mpi bilele.19 Beno mpi, beno fwete zola munzenza, sambu beno kumaka banzenza na insi ya Ezipte.+20 “Nge fwete wa Yehowa Nzambi na nge boma, nge fwete sadila yandi,+ nge fwete kangama na yandi, mpi nge fwete zenga kieleka na zina na yandi.21 Yandi kele Muntu yina nge fwete kumisa.+ Yandi kele Nzambi na nge, yina me sadilaka nge mambu yai yonso ya nene mpi ya ke pesaka boma, mambu yina meso na nge mosi me mona.+22 Ntangu ba-nkaka na nge kulumukaka na Ezipte bo vandaka bantu* 70,+ kansi ntangu yai Yehowa Nzambi na nge me kumisa nge bantu mingi bonso bambwetete ya zulu.+