c: text/html

text:
APPENDICE
Madya ya Nkokila ya Mfumu—Lusungiminu ya Kepesaka Nzambi Lukumu
BIBLIA kelomba Bakristu na kusala Lusungiminu ya lufwa ya Kristu. Bo kebingaka mpi nkinsi yai nde ‘Madia ya nkokila ya Mfumu.’ (1 Korinto 11:20) Inki kima kele mfunu mpenza sambu na yo? Inki ntangu mpi nki mutindu beto fwete sala yo?
Yezu Kristu kuyantikisaka nkinsi yai na mpimpa ya Paki ya Bayuda na mvu 33 ya T.B. Bo vandaka kuta nkinsi ya Paki kaka mbala mosi konso mvula, na kilumbu ya 14 ya ngonda Nisani ya Bayuda. Sambu na kuzaba dati yina, yo kemonana nde Bayuda vandaka kuvingila kilumbu mosi (équinoxe) na printemps yina mwini kezingaka bangunga 12 mpi mpimpa bangunga 12. Ngonda ya ntete ya mpa ya bo kemonaka na penepene ya équinoxe ya printemps kemonisaka luyantiku ya Nisani. Paki vandaka kubwa bilumbu 14 na nima, na nima ya kudinda ya ntangu.
Yezu kutaka nkinsi ya Paki ti bantumwa na yandi, yandi kulaka Yuda Muyekudi, mpi na nima yandi yantikisaka Madya ya Nkokila ya Mfumu. Madya yai kubakaka kisika ya Paki ya Bayuda, yo yina beto fwete sala yo kaka mbala mosi na mvula.
Evanzile ya Matayo ketuba nde: “Yesu bakaka mampa; yandi pesa Nzambi mersi, yandi zenga yo bitini-bitini, yandi pesa na balonguki na yandi, ebuna yandi tuba nde: ‘Beno baka mampa yai, beno dia yo; yo [ketendula, NW ] nitu na mono.’ Ebuna yandi bakaka dikopa ya vinu; yandi pesa mersi na Nzambi, ebuna yandi pesa bo nde: ‘Beno nwa yo, beno yonso, sambu yai [ketendula, NW] menga na mono yina ke songa kuwakana ya Nzambi me wakana ti bantu. Menga yai ke losana sambu na bantu mingi ya masumu, sambu Nzambi kulolula bo.’ ”—Matayo 26:26-28.
Bantu yankaka kekwikilaka nde Yezu kukitulaka mpenza mampa nitu na yandi ya kinsuni mpi vinu menga na yandi. Kansi, nitu ya Yezu ya kinsuni kuvandaka kaka ya mvimba ntangu yandi pesaka mampa yai. Keti balongoki ya Yezu kudyaka mpenza nitu na yandi ya kinsuni mpi kunwaka menga na yandi? Ve, sambu kusala mutindu yina zolaka kutendula kudya muntu mpi kufwa nsiku ya Nzambi. (Kuyantika 9:3, 4; Levi 17:10) Na kutadila Luka 22:20 (NW ), Yezu tubaka nde: “Dikopa yai ketendula kuwakana ya mpa na nsadisa ya menga na mono, yina tatyamuka sambu na beno.” Keti dikopa yina kukumaka mpenza “kuwakana ya mpa”? Yo lenda salama ve, sambu kuwakana kele lusilu, kansi yo kele ve kima mosi ya muntu lenda simba.
Yo yina, menga ti vinu kele kaka bidimbu. Dimpa kele kidimbu ya nitu ya kukuka ya Kristu. Yezu kusadilaka dimpa yina kubikalaka na madya ya Paki. Bo salaka dimpa yango kukonda levire. (Kubasika 12:8) Biblia kesadilaka levire bonso kidimbu ya masumu. Yo yina, mampa kemonisa nitu ya kukuka yina Yezu kutambikaka. Yo vandaka ya kukonda masumu.—Matayo 16:11, 12; 1 Korinto 5:6, 7; 1 Piere 2:22; 1 Yoane 2:1, 2.
Vinu ya mbwaki kemonisa menga ya Yezu. Menga yina kusalaka nde kuwakana ya mpa kuyantika kusala. Yezu kutubaka nde menga na yandi kutyamukaka sambu na ‘kulolula masumu.’ Na mutindu yina, bantu lenda kuma bunkete na meso ya Nzambi mpi kukota na kuwakana ya mpa ti Yehowa. (Baebreo 9:14; 10:16, 17) Kuwakana yai mepesaka Bakristu ya kwikama 144 000 dikabu ya kukwenda na zulu. Kuna bo tasala bonso bantotila mpi banganga-Nzambi sambu na kusakumuna bantu yonso.—Kuyantika 22:18; Yeremia 31:31-33; 1 Piere 2:9; Kusonga 5:9, 10; 14:1-3.
Nani fwete dya mpi kunwa bidimbu yai ya Lusungiminu? Na kutuba ya mbote, kaka bantu yina kele na kuwakana ya mpa, disongidila bantu yina kele ti kivuvu ya kukwenda na zulu, bantu fwete dya mampa mpi kunwa vinu. Mpeve santu ya Nzambi kendimisaka bantu ya mutindu yai nde bo meponaka bo sambu na kuvanda bantotila na zulu. (Roma 8:16) Bo kele mpi na kuwakana ya Kimfumu ti Yezu.—Luka 22:29.
Inki beto lenda tuba sambu na bantu yina kele ti kivuvu ya kuzinga kimakulu na Paladisu na ntoto? Bo kelemfukaka na ntuma ya Yezu mpi bo kekwendaka na Madya ya Nkokila ya Mfumu, yo yina bo kekwendaka ve sambu na kudya bidimbu kansi sambu na kutala na luzitu yonso. Mbala mosi na mvula na nima ya kudinda ya ntangu na Nisani 14, Bambangi ya Yehowa kesungiminaka Madya ya Nkokila ya Mfumu. Ata na inza ya mvimba kaka mafunda fyoti mpamba ya bantu ketubaka nde bo kele ti kivuvu ya kukwenda na zulu, lusungiminu yai kele mfunu sambu na Bakristu yonso. Yo kele dibaku yina bantu yonso lenda sadila sambu na kuyindula zola ya kuluta nene ya Yehowa Nzambi mpi ya Yezu Kristu.—Yoane 3:16.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPU KIA 18
Nga Mfwete Yekola Zingu Kiame kwa Nzambi yo Vubwa?
1. Adieyi olenda yindula wau vo olongokele nkanda wau?
TUKA wayantika longokela nkanda wau, mayingi kala ozeye mu kuma kia ludi kia Nkand’a Nzambi. Walongokele e ludi mu kuma kia nsilu a Nzambi wa moyo a mvu ya mvu, una bena amafwa ye vuvu kia lufuluku. (Kimpovi 9:5; Luka 23:43; Yoane 5:28, 29; Lusengomono 21:3, 4) Nanga okwendanga muna tukutakanu twa Mbangi za Yave yo kwikila vo mu nsambil’aludi kikilu bena. (Yoane 13:35) Olenda yantika siamisa e ngwizani aku yo Yave yo baka e nzengo za kunsadila. Nanga olenda yindula: ‘Adieyi mfwete vanga mu sadila Nzambi?’
2. Ekuma yakala dimosi wa mwisi Ntiopia kazola vubilwa?
2 Ediadi i diau kayindula yakala dimosi wa mwisi Ntiopia ona wazinga muna lumbu ya Yesu. Ke vavioka kolo ko vava Yesu kafuluka, Filipo wa nlongoki a Yesu wasila umbangi kwa yakala diadi. Filipo wansasila vo Yesu i Masia. Mana Ntiopia kalongoka masimba o ntim’andi yo kumfila mu vova vana vau vo: “Tala! O maza i mama; adieyi dinsimbidi muna vubwa?”—Mavangu 8:26-36.
3. (a) Nkia nkanikinu kavana o Yesu kwa alandi andi? (b) Aweyi o muntu kafwete vubilwa?
3 Nkand’a Nzambi ulonganga vo avo ozolele sadila Yave, ofwete vubwa. Yesu wavovesa alandi andi vo: ‘Nwenda, nwakitula wantu a zula yawonso se alongoki, nwabavuba.’ (Matai 28:19) Yesu yandi kibeni wasonga mbandu ambote vava kavubwa. Kazazilwa kaka maza vana ntu ko, kansi wadimunwa muna maza yandi awonso. (Matai 3:16) O unu, vava Nkristu kevubwanga, kafwete dimunwa muna maza yandi awonso.
4. O luvubu lwaku adieyi lusonga kwa akaka?
4 Vava ovubwa, osonga kwa akaka vo ozolele kala kieleka ye ngwizani ambote yo Nzambi yo kunsadila. (Nkunga 40:7, 8) Muna kuma kiaki, diambote wakiyuvula: ‘Adieyi mfwente vanga muna vubwa?’
ZAYI YO LUKWIKILU
5. (a) Adieyi ofwete vanga vitila wavubwa? (b) Ekuma tukutakanu twa Kikristu twinina o mfunu?
5 Vitila wavubwa, ofwete zaya Yave yo Yesu. Wayantika vua o zayi wau muna longoka Nkand’a Nzambi. (Tanga Yoane 17:3.) Kansi ke diau kaka ko divavuanga. Nkand’a Nzambi uvovanga vo ofwete ‘zadiswa yo zayi wasikila’ wa luzolo lwa Yave. (Kolosai 1:9) O tukutakanu twa Mbangi za Yave tukusadisa mu siamisa e ngwizani aku yo Yave. Ekiaki i kimosi muna kuma ofwete kwendelanga muna tukutakanu twatu ntangwa zawonso.—Ayibere 10:24, 25.
6. Nkia tezo kia zayi wa Nkand’a Nzambi ofwete kala wau vitila wavubwa?
6 Dialudi vo, Yave kevavanga ko vo wazaya mawonso mena muna Nkand’a Nzambi vitila wavubwa. Kavava ko vo Ntiopia kazaya mawonso vitila kavubwa. (Mavangu 8:30, 31) Tukwamanana longoka oma ma Nzambi yakwele mvu. (Kimpovi 3:11) Kansi muna vubwa, ofwete zaya yo tambulwila malongi mantete ma Nkand’a Nzambi.—Ayibere 5:12.
7. Aweyi e longi dia Nkand’a Nzambi dikusadisilanga?
7 Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Kondwa kwa lukwikilu ke dilendakana ko mu yangidika Nzambi.” (Ayibere 11:6) Muna kuma kiaki, ofwete kala yo lukwikilu vitila wavubwa. Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga vo wantu akaka muna mbanza ankulu ya Korinto, vava bawa nsangu zasamunanga alandi a Yesu, ‘bakwikila yo vubwa.’ (Mavangu 18:8) Diau adimosi mpe, e longi dia Nkand’a Nzambi dikusadisanga mu kala yo lukwikilu muna nsilu mia Nzambi ye muna nkum’a kimenga kia Yesu kilenda kutuvuluza muna sumu yo lufwa.—Yosua 23:14; Mavangu 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
SAMUNANGA E LUDI KIA NKAND’A NZAMBI KWA AKAKA
8. Adieyi dilenda kufila mu zayisa kwa akaka mana olongokanga?
8 Ekolo olongokanga mayingi muna Nkand’a Nzambi yo mona una mekusadisilanga muna zingu kiaku, o lukwikilu lwaku lukumamanga. Okala ye luzolo lwa zayisa mana olongokanga kwa akaka. (Yeremiya 20:9; 2 Korinto 4:13) Kansi, kwa nani ofwete zayisa mana olongokanga?
9, 10. (a) Kwa nani olenda yantika zayisa mana olongokanga? (b) Adieyi ofwete vanga avo zolele yantika sila umbangi kumosi ye nkutakani?
9 Oyangalela zayisa mana olongokanga kwa yitu yaku, akundi, mfinangani ye akwaku a salu yovo a sikola. Ediadi diambote kikilu kansi, ofwete wo vangilanga kuna ngemba yo zola. Kuna kulanda, okala wafwana mu samuna e nsangu zambote kumosi ye nkutakani. Vava omona vo wafwana mu vanga wo, zayisa kwa Mbangi a Yave olongokanga yandi o Nkand’a Nzambi vo ozolele yantika samuna e nsangu zambote kumosi ye nkutakani. Avo nteleki ndioyo omwene vo wakubama wina ye osadilanga nkanikinu mia Nkand’a Nzambi, yeno awole numokena ye akuluntu wole a nkutakani.
10 Nkia diambu numokena ye akuluntu? Akuluntu bevava zaya kana vo obakulanga yo kwikila malongi mantete ma Nkand’a Nzambi yo sadila mo muna zingu kiaku kia lumbu ke lumbu. Bevava zaya mpe kana vo ozolele kikilu kituka Mbangi a Yave. Sungamena dio vo akuluntu betokanenanga e wete dia wantu awonso muna nkutakani kumosi yo ngeye. Ozevo kumoni wonga ko wa mokena yau. (Mavangu 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Kuna mfoko a moko, akuluntu bekuzayisa kana vo olenda yantika samuna e nsangu zambote ye nkutakani.
11. Ekuma dinina o mfunu mu vanga nsobani vitila wayantika sila umbangi kumosi ye nkutakani?
11 Akuluntu balenda kuzayisa e nsobani ofwete vanga vitila wayantika samuna e nsangu zambote kumosi ye nkutakani. Ekuma ofwete vangila e nsobani? Kadi vava tusamunanga oma ma Nzambi kwa akaka, Yave tusunzulanga. Muna kuma kiaki, tufwete zingila mu mpila ivananga nkembo kwa yandi.—1 Korinto 6:9, 10; Ngalatia 5:19-21.
LUVILUKU LWA NTIMA YO VUTUKA KWA NZAMBI
12. Ekuma wantu awonso bafwete vilukila e ntima?
12 Vena ye diambu diakaka olenda vanga vitila wavubwa. Petelo wa ntumwa wavova vo: “Nuvilukw’e ntima, nuvutuka kwa Nzambi, o masumu meno mavunzunwa.” (Mavangu 3:19) O vilukw’e ntima aweyi disongele? Disongele vo kendalala yovo yambula konso diambu diambi tuvanganga. Kasikil’owu, avo mu mavangu ma zumba okuyivananga, ofwete mo yambula. Kana nkutu vo ovanganga oma mambote muna zingu kiaku, ofwete viluka o ntima kadi yeto awonso tu asumuki, tufwete lombanga ndoloki kwa Nzambi.—Roma 3:23; 5:12.
13. O ‘vutuka kwa Nzambi’ aweyi disongele?
13 Nga luviluku lwa ntima i diau kaka ofwete vanga? Ve. Petelo wavova mpe vo ofwete ‘vutuka kwa Nzambi.’ Ediadi disongele vo ofwete yambula mavangu mawonso mambi yo vanga oma mansongi. Muna bonga e nona, yindula vo ku fulu okwendanga mu nkumbu antete. I bosi, obakwidi vo e nzila olandanga ke yau ko. Adieyi ovanga? Kalukatikisu ko vo oningama fioti yo vutuka manima yo landa e nzila yambote. Diau adimosi mpe, ekolo olongokanga Nkand’a Nzambi obakula vo vena ye fu yovo mambu ofwete soba muna zingu kiaku. Kala ye luzolo lwa ‘viluka’ yo singika konso diambu divavua. I bosi, yantika vanga mana mansongi.
UKIYEKOLA KWA NZAMBI
14. Aweyi olenda kukiyekolwela kwa Nzambi?
14 E diambu diakaka diamfunu ofwete vanga vitila wavubwa, i kukiyekola kwa Yave. Vava okukiyekola kwa Yave, osamba yo sia nsilu wa sambila kaka yandi yo kitula luzolo lwandi se diambu disundidi o mfunu muna zingu kiaku.—Nsiku 6:15.
15, 16. Nki kifilanga muntu mu kukiyekola kwa Nzambi?
15 O sia o nsilu wa sadila kaka Yave dina nze ngeye osidi nsilu wa viokesa e zingu kiaku kiawonso yo muntu ndiona ozolanga. Yindula vo toko ye ndumba babandidi kimakangu. Ekolo toko ketoma zaya ndumba, otoma kunzola yo vava kazala yandi. Kana una vo o baka nzengo zazi ke diambu diakete ko, e toko otambulwila e mbebe yayi kadi zola ketoma kunzolanga.
16 Ekolo olongokanga oma ma Yave, otoma kunzola yo vanga mawonso muna kunsadila. Ediadi dikufila mu samba kwa yandi yo sia nsilu wa kunsadila. Nkand’a Nzambi uvovanga vo konso muntu ozolele landa Yesu, kafwete ‘kuyivanina nkalu.’ (Maku 8:34) Ediadi aweyi disongele? Disongele vo sia luzolo lwa Yave va fulu kiantete muna zingu kiaku. Mana Yave kazolele masundidi o mfunu ke mu zolela ye makani maku ko.—Tanga 1 Petelo 4:2.
KUMONI WONGA WA BWA KO
17. Ekuma akaka bekadilanga yo lukatikisu mu kukiyekola kwa Yave?
17 Akaka bekatikisanga kukiyekola kwa Yave, kadi wonga bemonanga wa sia vo ke belenda lungisa nsilu wa kwamanana sadila Nzambi ko. Ke bazolele kendeleka Yave ko. Nanga beyindulanga vo, avo ke bakiyekwele ko o Yave kekubatumba ko muna mambu bevanganga.
18. Adieyi dilenda kusadisa mu sunda o wonga wa kendeleka Yave?
18 O zola kwaku muna Yave kukusadisa mu sunda o wonga wa kunkendeleka. Mu kuma kia zola kwaku muna yandi, ovanga mawonso mu tatidila o nsilu wasia kwa Nzambi. (Kimpovi 5:4; Kolosai 1:10) Ke dikala diampasi ko mu vanga luzolo lwa Yave. Yoane wa ntumwa wasoneka vo: “I yau yiyi e nsas’a nzola muna Nzambi, twalunda nkanikinu miandi; e nkanikinu miandi ke miampasi ko.”—1 Yoane 5:3.
19. Ekuma kufwete mwena wonga ko mu kukiyekola kwa Yave?
19 Muna kukiyekola kwa Yave, ke divavanga ko vo wakala walunga. Kekutulombanga ko vo twavanga mana ke tulendi ko. (Nkunga 103:14) Okusadisa kimana wavanga oma mambote. (Yesaya 41:10) Bunda Yave e vuvu yo ntim’aku wawonso, “oyandi osingika nzila zaku.”—Ngana 3:5, 6.
SONGA KUKIYEKOLA KWAKU MUNA VUBWA
20. Avo ukiyekwele kwa Yave nkia diambu diaka ofwete vanga?
20 Adieyi obenze, nga wakubama wina mu kukiyekola kwa Yave? Avo ukiyekwele kwa Yave, okala wakubama mu vanga e diambu dilende i sia vo, vubwa.
21, 22. Aweyi olenda songela lukwikilu lwaku “kw’awonso?”
21 Mokena yo mfidi a buka kia akuluntu a nkutakani aku yo kunzayisa vo wakiyekwele kala kwa Yave ye ozolele vubwa. I bosi yandi ovanga e nkubika ye akuluntu akaka kimana bafimpulula yaku maka malongi ma Nkand’a Nzambi. Avo bamwene vo wafwana wina, bekuzayiza vo olenda kubama mu vubwa muna lukutakanu lwa zunga yovo lwa mvivu lulanda lwa Mbangi za Yave. Muna lukutakanu lwa zunga, vekala ye longi disonga e nsas’a luvubu. O mpovi ona ofila e longi diadi, olomba kwa awana bevubwa mu vana e mvutu za yuvu yole. Muna vana e mvutu za yuvu yayi osonga lukwikilu lwaku “kw’awonso.”—Roma 10:10.
22 I bosi, ovubwa. Odiumiswa muna maza. O luvubu lwaku lusonga kwa wantu awonso vo wakiyekwele kwa Yave, owau okitukidi Mbangi a Yave.
AYEYI I NSAS’A LUVUBU LUAKU?
23. Ovubilwa “muna nkumbu a Se yo Mwana yo mwand’avelela,” aweyi disongele?
23 Yesu wavova vo alongoki andi bafwete vubilwa ‘muna nkumbu a Se yo Mwana yo mwand’avelela.’ (Tanga Matai 28:19.) Aweyi disongele? Disongele vo ofwete zaya e wisa kia Yave ye fulu kia Yesu muna kani dia Nzambi ye una Nzambi kesadilanga o mwand’andi avelela mu lungisa luzolo lwandi.—Nkunga 83:18; Matai 28:18; Ngalatia 5:22, 23; 2 Petelo 1:21.
24, 25. (a) O luvubu adieyi lusonganga? (b) Nkia diambu tubadika muna kapu kiansuka?
24 O luvubu diambu diamfunu lusonganga. Vava o muntu kedimunwanga muna maza, disonganga vo ofwidi yovo oyambwidi e mpila zingu kiandi kiankulu. Vava kevayikanga muna maza, disonganga vo oyantikidi zingu kiampa mu vanga luzolo lwa Nzambi. Tuka kolo kiokio osadila kaka Yave. Kafwete sungamena vo, kakiyekwele kwa muntu ko ngatu kwa nkubika yovo salu. Kansi, kwa Yave kayekwele zingu kiandi.
25 O kukiyekola kwaku kukusadisa mu siamisa e ngwizani aku yo Nzambi. (Nkunga 25:14) Kansi ediadi ke disongele ko vo muntu ovuluzwa wau vo ovubilu. Paulu wa ntumwa wasoneka vo: “Nusiamanana sala kuna vumi ye zakamu muna diambu dia luvuluzu lweno.” (Filipi 2:12) O luvubu i lubantiku kaka. Kansi, aweyi olenda toma finamena Yave? E kapu kiansuka kivana mvutu za kiuvu kiaki.


text:
KAPU YA KUMI NA SAMBANU
Pona na Kusambila Nzambi
1, 2. Inki ngiufula nge fwete kudiyula, mpi sambu na nki yo kele mfunu?
NA KULONGUKA na nge ya Biblia, nge me bakisa nde bantu mingi yina ke tubaka nde bo ke sambilaka Nzambi, ke longaka to ke salaka kibeni mambu yina Nzambi ke mengaka. (2 Bakorinto 6:17) Yo yina Yehowa ke zabisa beto na kubasika na dibundu ya luvunu, disongidila “Babilone ya Nene.” (Kusonga 18:2, 4) Nge ta sala nki? Konso muntu fwete sala nsola mpi kudiyula nde: ‘Keti mono ke zola kusambila Nzambi na mutindu yina yandi ke zolaka to na mutindu yina mono ke sambilaka banda ntama?’
2 Kana nge me basikaka dezia na dibundu ya luvunu, yo kele diambu ya mbote. Kansi, yo lenda vanda ti mambu mpi bikalulu ya nkaka ya dibundu ya luvunu yina nge ke salaka tii bubu yai. Beto tadila mwa mambu mpi bikalulu yango, mpidina beto ta bakisa sambu na nki yo kele mfunu nde beto tadila mambu yango mutindu Yehowa ke tadilaka yo.
BIFWANISU MPI KUSAMBILA BA-NKAKA
3. (a) Sambu na nki bantu ya nkaka lenda kuka ve kusambila Nzambi kukonda kusadila bifwanisu to biteki? (b) Inki Biblia ke tuba na yina me tala kusadila bifwanisu to biteki sambu na kusambila Nzambi?
3 Banda bamvula mingi, bantu ya nkaka ke sadilaka bifwanisu to biteki na banzo na bo sambu na kusambila Nzambi. Kana nge ke sadilaka yo, nge lenda mona nde nge ta kuka ve kusambila Nzambi kukonda bima yai. Kansi yibuka nde Yehowa ke longa beto mutindu beto fwete sambila yandi. Mpi Biblia ke zabisa beto pwelele nde Yehowa ke zolaka ve nde beto sadila bifwanisu to biteki na lusambu na beto.—Tanga Kubasika 20:4, 5; Nkunga 115:4-8; Yezaya 42:8; 1 Yoane 5:21.
4. (a) Sambu na nki beto fwete sambila ve ba-nkaka na beto? (b) Sambu na nki Yehowa zabisaka bantu na yandi na kusosa ve kusolula ti bafwa?
4 Bantu ya nkaka ke lutisaka ntangu mingi mpi ke salaka bikesa ya ngolo sambu na kusepedisa ba-nkaka na bo yina me fwaka. Nkutu, bo ke sambilaka bo. Kansi, beto longukaka nde bantu yina me fwaka lenda sadisa beto ve mpi bo lenda sala beto mbi ve. Bo ke zingaka ve kisika mosi buna. Yo kele kibeni kigonsa na kusosa kusolula ti bo, sambu bansangu yonso yina ke monanaka bonso nde yo me katuka na mpangi na beto yina me fwaka, ke katukaka mpenza na bademo. Yo yina, Yehowa pesaka bantu ya Izraele nsiku ya kusosa ve kusolula ti bafwa to kudikotisa na konso kima yina kele na kuwakana ti bisalu ya bademo.—Kulonga 18:10-12; tala Noti 26 mpi 31
5. Inki lenda sadisa nge na kuyambula kusadila biteki to bifwanisu sambu na kusambila Nzambi mpi na kuyambula kusambila ba-nkaka na nge?
5 Inki lenda sadisa nge na kuyambula kusadila biteki to bifwanisu sambu na kusambila Nzambi mpi na kuyambula kusambila ba-nkaka na nge? Nge fwete tanga Biblia mpi kuyindula mbote-mbote mutindu Yehowa ke tadilaka mambu yai. Yandi ke monaka nde yo kele “nzanzi.” (Kulonga 27:15) Samba Yehowa konso kilumbu sambu yandi sadisa nge na kutadila mambu mutindu yandi ke tadilaka yo mpi na kusambila yandi mutindu yandi ke zolaka. (Yezaya 55:9) Nge lenda tula ntima nde Yehowa ta pesa nge ngolo yina nge kele na yo mfunu, sambu na kukatula na luzingu na nge konso kima yina kele na kuwakana ti lusambu ya luvunu.
KETI BETO FWETE SALA NKINSI YA LUBUTUKU YA YEZU?
6. Sambu na nki bo ponaka kilumbu ya Desembri 25 sambu na kusalaka nkinsi ya lubutuku ya Yezu?
6 Na nsi-ntoto ya mvimba, Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu kele na kati ya bankinsi yina me zabanaka mingi, mpi bantu mingi ke yindulaka nde yo kele kibeni nkinsi ya lubutuku na yandi. Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu kele kibeni na kuwakana ti lusambu ya luvunu. Mukanda mosi ke tendula nde bantu ya Roma yina vandaka ve Bakristu vandaka kusala nkinsi ya lubutuku ya ntangu na kilumbu ya Desembri 25. Bantwadisi ya mabundu vandaka kuzola nde bantu mingi yina vandaka ve Bakristu kukuma Bakristu, yo yina ata Yezu butukaka ve na kilumbu ya Desembri 25, bo bakaka lukanu ya kusalaka nkinsi ya lubutuku na yandi na kilumbu yina. (Luka 2:8-12) Balongoki ya Yezu vandaka ve kusala Nkinsi ya Lubutuku na yandi. Mukanda mosi (Sacred Origins of Profound Things) ke tendula nde bamvula 200 na nima ya lubutuku ya Yezu, “ata muntu mosi ve zabaka kibeni kilumbu yina yandi butukaka mpi bantu fioti mpamba vandaka kutudila yo dikebi.” Bantu yantikaka kusala Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu bamvula mingi na nima ya ntangu yina yandi zingaka awa na ntoto.
7. Sambu na nki Bakristu ya kieleka ke salaka ve Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu?
7 Bantu mingi me zaba nde Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu mpi mambu na yo bonso kusala feti mpi kupesana bakado, me katukaka na bantu yina vandaka ve Bakristu. Mu mbandu na ntangu mosi buna, bo buyisaka Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu na Angleterre mpi na bansi ya nkaka ya Amerika sambu yo me katukaka na bantu yina vandaka ve Bakristu. Konso muntu yina vandaka kusala nkinsi yina, bo vandaka kupesa yandi ndola. Kansi nsuka-nsuka, bantu vutukilaka kusala Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu. Sambu na nki Bakristu ya kieleka ke salaka ve Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu? Sambu bo ke zolaka kupesa Nzambi kiese na mambu yonso yina bo ke salaka.
KETI BETO FWETE SALA NKINSI YA LUBUTUKU NA BETO?
8, 9. Sambu na nki Bakristu ya ntete vandaka ve kusala nkinsi ya kilumbu ya lubutuku?
8 Nkinsi ya nkaka yina me zabanaka kele nkinsi ya kilumbu ya lubutuku mpi bantu mingi ke salaka yo. Keti Bakristu fwete sala nkinsi ya lubutuku na bo? Biblia ke tubilaka kaka bankinsi ya lubutuku ya bantu yina vandaka ve kusambila Yehowa. (Kuyantika 40:20; Marko 6:21) Bantu vandaka kusala bankinsi ya kilumbu ya lubutuku sambu na kupesa banzambi ya luvunu lukumu. Yo yina mukanda mosi (The World Book Encyclopedia) tubaka nde, Bakristu ya ntete “vandaka kubakisa nde kusala nkinsi ya kilumbu ya lubutuku ya muntu vandaka kikalulu ya bantu yina vandaka ve Bakristu.”
9 Bantu yina vandaka kuzinga na Roma mpi na Grese ya ntama vandaka kukwikila nde mpeve mosi ke vandaka na lubutuku ya muntu mpi mpeve yango ke landaka kutanina yandi luzingu na yandi ya mvimba. Mukanda mosi (The Lore of Birthdays) ke tendula nde: “Mpeve yai ke vandaka ti bangwisana ti nzambi ya kilumbu yina muntu yango butukaka.”
10. Sambu na nki bubu yai Bakristu fwete sala ve nkinsi ya lubutuku?
10 Keti nge ke yindula nde, Yehowa ke ndimaka bankinsi yina ke vandaka na kuwakana ti dibundu ya luvunu? (Yezaya 65:11, 12) Ata fioti ve. Yo yina beto ke salaka ve nkinsi ya lubutuku na beto to konso nkinsi yina ke vandaka na kuwakana ti dibundu ya luvunu.
KETI YO KELE KIBENI MFUNU NA KUBUYA BANKINSI YINA?
11. (a) Sambu na nki bantu ya nkaka ke salaka bankinsi? (b) Inki fwete vanda kima ya kuluta mfunu sambu na nge?
11 Bantu ya nkaka me zaba nde Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu mpi bankinsi ya nkaka me katukaka na bantu yina vandaka ve Bakristu, kansi bo ke landaka kusala yo. Bo ke yindulaka nde bankinsi yina ke vandaka kaka dibaku ya mbote sambu na kulutisa ntangu ti bantu ya mabuta na bo. Keti nge mpi ke yindulaka mutindu yina? Yo kele mbi ve na kulutisa ntangu ti dibuta na nge. Yehowa muntu salaka dibuta, mpi yandi ke zola nde beto vanda ti bangwisana ya mbote ti bantu ya dibuta na beto. (Baefezo 3:14, 15) Kansi, beto fwete tula dikebi mingi na kuvanda na bangwisana ya mbote ti Yehowa na kisika ya kusala bankinsi ya dibundu ya luvunu sambu na kusepedisa bantu ya dibuta na beto. Yo yina ntumwa Polo tubaka nde: “Beno landa kuzikisa mambu yina Mfumu ke ndimaka.”—Baefezo 5:10.
12. Inki ke salaka nde Yehowa kundima ve nkinsi mosi buna?
12 Bantu mingi ke yindulaka nde kisika yina nkinsi mosi me katukaka kele ve mfunu, kansi Yehowa ke tadilaka ve mambu mutindu yina. Yandi ke ndimaka ve bankinsi yina me katukaka na lusambu ya luvunu to yina ke kumisaka bantu to bidimbu ya insi. Mu mbandu, bantu ya Ezipte vandaka kusala bankinsi mingi sambu na banzambi na bo ya luvunu. Ntangu bantu ya Izraele basikaka na Ezipte, bo kumaka kusala nkinsi mosi na kati ya bankinsi yina bantu ya Ezipte vandaka kusala mpi bo bingaka yo “nkinsi . . . sambu na Yehowa.” Kansi Yehowa pesaka bo ndola sambu bo salaka nkinsi yina. (Kubasika 32:2-10) Mutindu mbikudi Yezaya tubaka, beto fwete “simba ve ata kima mosi ya mvindu!”—Tanga Yezaya 52:11.
VANDA MAWETE NA BANGWISANA NA NGE TI BANTU YA NKAKA
13. Kana nge me baka lukanu ya kuyambula kusala bankinsi yina Nzambi ke mengaka, inki bangiufula nge lenda kudiyula?
13 Kana nge me baka lukanu ya kuyambula kusala bankinsi yina Nzambi ke mengaka, nge lenda kudiyula bangiufula mingi. Mu mbandu: Inki mono ta sala kana banduku na mono ya kisalu kuyula mono sambu na nki mono ke vukanaka ve ti bo na Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu? Inki mono ta sala kana bo me pesa mono dikabu na Nkinsi ya Lubutuku ya Yezu? Inki mono ta sala kana nkwelani na mono kulomba mono na kusala nkinsi mosi buna? Inki mutindu mono lenda sadisa bana na mono sambu bo wa ve mawa mutindu bo ke salaka ve nkinsi mosi buna to nkinsi ya lubutuku na bo?
14, 15. Inki nge lenda sala kana bo me zodila nge nkinsi ya mbote to bo me pesa nge dikabu?
14 Nge fwete vanda mayele ntangu nge ke baka lukanu na mambu yina nge ta tuba mpi ta sala na konso diambu. Mu mbandu kana muntu me zodila nge nkinsi ya mbote, yo ta vanda mbote ve kana nge buya kupesa yandi mvutu. Nge lenda tuba kaka nde: “Matondo.” Kansi kana yandi ke zola kuzaba mambu mingi, nge lenda tendudila yandi sambu na nki nge ke salaka ve nkinsi mosi buna. Ntangu yonso, vanda mawete, mayele mpi luzitu. Biblia ke tuba nde: “Mambu ya beno ke tuba kuvanda ntangu yonso ya mbote mpi ya bo me kumisa ntomo ti mungwa, ebuna beno ta zaba mutindu beno fwete pesa konso muntu mvutu.” (Bakolosai 4:6) Ziku nge lenda tendudila yandi nde nge ke waka kiese na kulutisa ntangu ti bantu ya nkaka mpi kupesana makabu, kansi nge ke salaka yo ve kana yo kele na kuwakana ti bankinsi yina Nzambi ke mengaka.
15 Inki nge ta sala kana bo me pesa nge dikabu? Biblia ke pesa beto ve lisiti ya mambu yina beto fwete sala mpi yina beto fwete sala ve, kansi yo ke tuba nde beto fwete landa kuvanda ti kansansa ya mbote. (1 Timoteo 1:18, 19) Ziku muntu yina ke pesa nge dikabu me zaba ve nde nge ke salaka ve nkinsi yina. To yandi lenda tuba nde: “Mono me zaba nde nge ke salaka ve nkinsi yai, kansi mono ke zola kaka kupesa nge dikabu yai.” Na bambandu yonso zole, nge lenda baka lukanu ya kundima dikabu yina to ve. Kansi yo vanda nge me baka lukanu ya kundima to ya kubuya yo, nge fwete landa kuvanda ti kansansa ya mbote. Beto fwete buya kusala konso kima yina ta bebisa bangwisana na beto ti Yehowa.
NA BANGWISANA NA NGE TI BANTU YA DIBUTA NA NGE
16. Inki nge lenda sala kana bantu ya dibuta na nge ke zola kusala nkinsi mosi buna?
16 Inki nge lenda sala kana bantu ya dibuta na nge ke zola kusala nkinsi mosi buna? Kusosa ve kubuyisa bo. Yibuka nde bo kele ti nswa ya kusala mambu yina bo me zola. Vanda mawete mpi zitisa bansola na bo kaka mutindu nge ke zola nde bo zitisa bansola na nge. (Tanga Matayo 7:12.) Kansi, inki nge ta sala kana bantu ya dibuta na nge ke zola nde nge lutisa ntangu ti bo na nkinsi mosi buna? Na ntwala ya kubaka lukanu ya mambu yina nge ta sala, samba Yehowa sambu na kusadisa nge na kubaka lukanu ya mbote. Yindula diambu yina mpi sala bansosa sambu na yo. Yibuka nde, nge fwete pesa Yehowa kiese ntangu yonso.
17. Inki nge lenda sala sambu na kusadisa bana na nge na kumona ve nde bo me konda kima mosi ntangu bantu ya nkaka ke sala bankinsi?
17 Inki nge lenda sala sambu na kusadisa bana na nge ntangu bo ke mona bantu ya nkaka ke sala bankinsi? Nge lenda sadila bo mbala na mbala kima mosi ya bo ke zolaka mingi. Nge lenda vanda ti kikalulu ya kupesaka bo makabu. Mpi dikabu ya kuluta mfunu yina nge lenda pesa bana na nge kele kulutisa ntangu ti bo mpi kuzola bo.
SALA MAMBU YINA DIBUNDU YA KIELEKA KE LOMBAKA
18. Sambu na nki beto fwete kwenda na balukutakanu ya Bukristu?
18 Sambu na kupesa Yehowa kiese, beto fwete basika na dibundu ya luvunu mpi kuyambula kusala bankinsi ti mambu yina kele na kuwakana ti yo. Kansi, beto fwete sala mpi mambu yina dibundu ya kieleka ke lombaka. Inki mambu? Kukwenda mbala na mbala na balukutakanu ya Bukristu. (Tanga Baebreo 10:24, 25.) Balukutakanu kele na kati ya mambu ya mfunu ya dibundu ya kieleka. (Nkunga 22:22; 122:1) Ntangu beto ke vukanaka na balukutakanu, beto ke pesanaka kikesa.—Baroma 1:12.
19. Sambu na nki yo kele mfunu na kuzabisa bantu ya nkaka kieleka ya Biblia yina nge me longukaka?
19 Diambu ya nkaka yina dibundu ya kieleka ke lombaka kele kuzabisa bantu ya nkaka mambu yina nge me longuka na Biblia. Bantu mingi ke kudiyangisa sambu na mambu ya mbi yina ke salama na ntoto. (Ezekiele 9:4) Ziku nge me zaba bantu ya nkaka yina ke kudiyangisa mutindu yina. Zabisa bo kivuvu na nge ya kitoko ya me tala bilumbu ke kwisa. Kana nge ke kwenda na balukutakanu ya Bukristu mpi ke zabisa bantu ya nkaka kieleka ya Biblia, nge ta mona nde nge ta wa diaka ve mpusa ya dibundu ya luvunu mpi mutindu na yo ya kusala mambu. Nge lenda ndima nde nge ta vanda na kiese mpi nde Yehowa ta sakumuna kibeni bikesa ya nge ke sala sambu na kusambila yandi na mutindu ya mbote.—Malaki 3:10.


text:
Kapu Kumi Yinna
Dikanda Dyaku Dilenda ba Mayangi
YAVE NZAMBI, nandi wukwedisa dikwela di theti. Kibibila kintuba ti Nandi bo kavanga nkyeto wu theti, wunnata kwidi dibakala. Adami wuyangalala ayi wutuba: ‘Kheti nandi mvesi wu mimvesi myami ayi nsuni’ami.’ (Ngenesi 2:22, 23) Mawu mammonisa ti Yave wukhidi tomba bakwela bazingila mu mayangi.
1, 2. Bwidi Yave kantombila makanda ba zingila?
2 Angi makanda thangu ayiyi bazingilanga ko mu mayangi. Vayi mu Kibibila mwidi minswa milenda sadisa kadika mutu va dikanda.
MBI YAVE KANTOMBA MU BANUNI?
3, 4. (a) Bwidi nnuni kafweti kyebilanga nkazi’andi? (b) Kibila mbi bakwela bafweti kukilemvukilanga?
3 Kibibila kintuba ti nnuni fweti kyebanga nkazi’andi mu luzolo ayi mu lukinzu. Tanga Efeso 5:25-29. Nnuni wukyedika kabulanga ko nkazi’andi vayi wukunkyebanga mu luzolo.
4 Mbi nnuni kafweti vanga ti nkyeto be vanga dyambu dimbi? Kibibila kintuba: “Beno babakala luzolanga baketo beno; lubika kuba vangilanga mambu ma ndudi.” (Kolosai 3:19) Mufweti zaba ti beno mvinu munzimbakananga khumbu zinkaka. Ngye kutomba nlemvu wu Nzambi mu masumu maku, muna ngye mvaku fweti lemvukilanga nkazi’aku bo kazimbikini. (Matai 6:12, 14, 15) Dikwela di batu ba kifwilanga nlemvu, dintwalanga beni mayangi.
5. Kibila mbi nnuni kafweti kinzikilanga nkazi’andi?
5 Yave wuntomba nnuni kakinzikanga nkazi’andi. Nnuni wukyedika, wunkyebanga nkazi mu matedi zitsatu zinsuni ayi zi kiphevi. Mawu, masi ko mambu ma kusakana, kibila dibakala na kukhambu masadila, Yave kalendi tambudila ko minsambu myandi. (1 Petelo 3:7) Twididi luvalu va meso ma Nzambi kibila wutuzolanga ayi kamonisanga ko diswasana mu dibakala voti mu nkyeto.
6. Mbi binsundula mu bakwela kuba nyitu yimweka?
6 Yesu wutuba ti dibakala ayi nkyeto bo bakwedidi, “basiedi diaka batu buadi ko vayi beka mutu wumosi.” (Matai 19:6) Ayi bawu bafweti ba bakwikama va dikwela. (Zingana 5:15-21; Ebeleo 13:4) Mu mbundunu yi nyitu bakwela bankwiza belanga nyitu yimweka, diawu kadika mutu kafweti tudila va ntwala zitsatu zi wunkaka. (1 Kolinto 7:3-5) Babakala bafweti tebuka moyo ti “kuisi ko mutu weta lenda nyitu’andi. Vayi wukuyidikilanga, wukuyikebanga banga Klisto keta kebila [Kimvuka].” Kiawu kibila dibakala kafweti zodila ayi kyebila nkazi’andi. Nkyeto wuntyanga beni bo nnuni’andi kakunkyebila mu luzolo.
MBI YAVE KANTOMBA MU BAKAZI?
7. Kibila mbi va dikanda va fweti bela mfumu?
7 Kadika dikanda difweti ba mfumu mwingi kutwadisa baboso basadila va kimweka. Kibibila kintuba mu 1 Kolinto 11:3: “Thidi luzaba ti Klisto niandi Mfumu yi kadika bakala, bosi bakala niandi mfumu yi nketo ayi Nzambi niandi Mfumu yi Klisto.”
8. Bwidi nkyeto kalenda monisina lukinzu lulutidi mu nnuni’andi?
8 Vasi ko mutu wukhambu zimbakananga. Angi bo nkyeto kambwela myoko makani nnuni’andi kabeki mu kukhambu kukwiku, malenda sadisa batu boso va dikanda. (1 Petelo 3:1-6) Kibibila kintuba: “Kadika nketo ka kinzika bakala diandi.” (Ephesians 5:33) Efeso 5:33) Bo ti nnuni kasi ko Mbangi yi Yave? Bobuawu Nandi fweti ba lukinzu luwombo mu nnuni’andi. Kibila Kibibila kintuba: “Beno baketo: Bika luba bulemvu kuidi babakala beno muingi enati babakala bankaka mu bawu bawilukilanga mambu ma Nzambi ko, balenda balula mintima miawu mu kambu longo mambu ma Nzambi bu beti mona khadulu yi baketo bawu bila bela mona ti nzingulu yeno yidi yivedila ayi yidi yilukinzu.” (1 Petelo 3:1, 2) Zikhadulu zimboti zinkyeto zilenda vanga nnuni kavitika kyedika ayi ka kinzika kiminu kyandi.
9. (a) Bwidi nkyeto kalenda monisina zikhadulu zimboti mu mambu kakhambu kikinina va dikwela? (b) Dilongi mbi didi mu buku yi Tito 2:4, 5 mu matedi bakyeto?
9 Bwidi nkyeto kalenda monisina zikhadulu zimboti mu mambu kakhambu kikinina va dikwela? Boti dyambu kamweni dilenda sadisa dikanda nandi kalenda tuba diyindu dyandi mu khambu ku lunangu. Dedi, Sala voti Salai wumonisa diyindu dyandi mu lukinzu mu dyambu kakhambu kikinina dituba nnuni’andi. Yave wukamba Abalahami: ‘wilukila Salai.’ (Ngenesi 21:9-12) Dibakala wumvanganga luzolo lu Nzambi mu bukyedika, makani mandi mambanga ngwizani na Kibibila. Diawu nkyeto kafweti bwedila myoko mu makani beni. (Mavanga 5:29; Efeso 5:24) Nkazi wukyedika wunkyebanga mboti dikanda. (Tanga Tito 2:4, 5.) Nnuni’aku ayi bana baku balenda bwela lukinzu mu ngyewu bo bammona phila wumvangilanga mangolo mu kubasadisa.
10. Mbi Kibibila kintuba matedi luvasanu ayi luvambanu va dikwela?
10 Khumbu zinkaka bakwela bo mambu mamonikini, bafika banga mayindu ma kuvasuka voti kuvambana. Vayi Kibibila kintuba “nketo dikuela kalendi vambana ayi bakala diandi ko . . . bobuawu bakala kalendi botula nketo’andi ko.” (1 Kolinto 7:10, 11) Valenda monika mambu malenda twadisa luvasanu va dikwela vayi masi ko mawu Kibibila kankwika. Mbi tulenda tuba mu matedi luvambanu? Kibibila mvandi kikwikanga ko luvambanu. Vayi ti mutu wukwela vengi kitsuza na mutu wunkaka kunganda, buna mawu to malenda twadisa luvambanu va dikwela.
NSWA MBI MATATA BADI?
11 Beno matata, vyokisanganu thangu na bana binu. Ayi mufweti longa bana binu mambu ma Yave, kuvyoka mambu mankaka.
12. Mbi matata bafweti vanga mwingi kukyeba bana bawu?
12 Batu ba maluta matingu mu nza Satana kantwadisanga. Bawombo bantombanga kuvanga mambu makhambu fwana mu bana balezi, banga kubundana nyitu na bana balezi. Matata mawombo bammonanga tsoni kulongisa bana bawu binama bi nyitu dedi nyitu yi mwana nkyeto voti nyitu yi mwana dibakala ayi baba monisinanga ko mintambu midi mu matedi bundani nyitu. Diawu matata bafweti tula va khonzo tsoni mwingi balwengisa bana bawu bazaba kutina batu bantyanga kubundananga nyitu na bana balezi. Beno matata, mufweti kyeba bana binu. *
13. Bwidi matata balenda longila bana bawu?
13 Matata nswa badi mu kulonga bana kuba mayindu mamboti. Bwidi mulenda longila bana binu? Ngye fweti longa bana baku mu khambu ku bukhabu. (Yelemia 30:11) Bika semba voti bula mwan’aku bo widi mu nganzi kibila wulenda kumvanga phasi voti mambu wukunkamba malenda kunlweka ntima. (Zingana 12:18) Fweti zabikisa bana baku kibila wuba sembila voti wuba budila.
MBI BANA BAFWETI VANGA?
14, 15. Kibila mbi bana bafweti tumiminanga matata mawu?
14 JYesu waba tumamananga matata mandi, kheti mu mambu ma phasi. (Luka 22:42; Yoane 8:28, 29) Yave mvandi wuntomba bana batumamananga matata mawu.
15 Beno bana, kheti mummona khumbu zinkaka phasi kutumamana matata minu, zabanu ti beno kuvanga mawu, Yave ayi matata minu bala kwangalala. *
16 Satana nkadi’ampemba kalenda sadila bakundi baku mwingi kuvanga ngye wusumuka. Nandi zebi ti phasi kununga mu ziphukumunu zi bakundi baku. Mawu mamonikina Dina mwana wu Yakobi. Bo kaba bakundi baba khambu bwongiminanga Yave, nandi wubwa mu disumu dintwadisila mambu ayi dikanda dyandi. (Ngenesi 34:1, 2) Ti bakundi baku bavanganga ko luzolo lu Yave, zaba kwaku ti bawu balenda kuvukumuna kuvanga mambu Yave kanlendanga, malenda kutwadisila ziphasi ayi manyongi va dikanda dyaku ayi Nzambi. (Zingana 17:21, 25) Diawu nkinza beni kusola bakundi batidi kuvanga luzolo lu Yave.
DIKANDA DYAKU DILENDA BA MAYANGI
17. Nswa mbi kadika mutu kadi va dikanda?
17 Baboso va dikanda ba kulandakana minswa mi Kibibila, mayangi mambwelamanga va dikanda. Diawu ngye nnuni fweti zola nkazi’aku ayi kunkyebila mu luzolo. Ngye nkazi, fweti kinzika ayi tumamana nnuni’aku banga nkyeto wukyedika bantubila mu buku yi Zingana 31:10-31. Beno matata mufweti longa bana binu bazola Nzambi. (Zingana 22:6) Ngye mfumu dikanda zaba twadisa buboti dikanda. (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Beno bana mufweti tumamananga matata minu. (Kolosai 3:20) Tebukanu moyo ti batu boso va dikanda banzimbakananga ayi bansumukanga. Diawu zabanu kukikulula ayi dinda nlemvu bo wunkaka kazimbakani. Bukyedika, mu Kibibila mwidi malongi malenda sadisa batu boso va dikanda.


text:
Lusansu lwa 46: Yaka ya Yeriko
NKI kibwisanga e yaka yayi ya Yeriko? Ina nze bomba ibwididi mo. Kansi, muna lumbu yayina o wantu ke bakala ye bomba ko; ngatu nkele. Esivi diakaka kavanga Yave. Yambula twazaya una diavangamena.
O Yave wavova kwa Yosua: ‘Ongeye yo makesa maku nuzieta evata lumbu sambanu. Lunata nkele ekangu. Anganga nsambwadi bavit’o ntu yo sika e mpungi zau.
‘Muna lumbu kiansambwadi nuziet’evata nzieta nsambwadi. Nusika mpungi, o nkangu wawonso wakaza; ozevo e yaka kibabama va ntoto.’
O Yosua yo nkangu bavanga una kavova o Yave. Ekolo bazietanga, yau awonso babutamene. Ke vena muntu ko wavovanga. Mazu ma mpungi kaka ye nsindu mia malu miawakananga. Atantu a nkangu a Nzambi muna Yeriko bamwene o wonga. Nga omwene o nsinga wambwaki wakangwa muna zianela? E zianela yayina nga ya nani? Ya Rakabi. Wavanga mana kavoveswa kwa alangi wole. Yitu yandi yawonso yakala muna nzo yo talanga mawonso mavangamanga.
I bosi, muna lumbu kiansambwadi vava bazieta evata nzieta nsambwadi, anganga una basikidi mpungi, makesa bakazidi eyaka yibwidi. O Yosua ovovele vo: ‘Nuvonda wantu awonso yo yoka lekwa yawonso muna mbanza. Kansi, nusisa kaka e palata yo wolo ye nsongo, y’etadi, nunata yo mun’elundilu dia saba kia Yave.’
O Yosua ovovese alangi wole vo: ‘Nukota muna nzo a Rakabi, nwamvaikisa ku mbazi ye yitu yandi.’ O Rakabi ye yitu yandi bavuluzwa nze una bankanikina alangi.
Yosua 6:1-25.
Yuvu
- O Yave adieyi kavovesa makesa ye anganga mu vanga mu lumbu sambanu?
- Adieyi bavanga muna lumbu kiansambwadi?
- Nze una omwene muna fwaniswa adieyi dibwilanga e yaka ya Yeriko?
- Ekuma mwinina nsinga wambwaki wakangwa muna zianela?
- Aweyi kavova Yosua bafwete vanga makesa kwa wantu ye kwa mbanza? E palata, wolo y’etadi aweyi yifwete siwa?
- Alangi wole nkia diambu bavoveswa mu vanga?
Yuvu yakaka
- Tanga Yosua 6:1-25.
E nzieta mbanz’a Yeriko kwa Aneyisaele muna lumbu kiansambwadi aweyi yifwananene ye salu kia umbangi kisalanga Mbangi za Yave mu lumbu yayi yambaninu? (Yos.6:15, 16; Yes. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
O ungunza wa sonama muna Yosua 6:26 aweyi walunganena vioka 500 za mvu? Ediadi aweyi dikutulonganga mu kuma kia diambu kevovanga o Yave? (1 Nti. 16:34; Yes. 55:11)


text:
Aweyi Ndenda Yambulwila Yindula Ngindu za Vukana?
Mana olenda vanga
Toma sola akundi aku. Avo akundi aku a sikola bayantikidi mokenena mambu ma zumba, okala yau entwadi dilenda kala diampasi muna lunga-lunga e ngindu zaku. Nkumbu miayingi olenda yambula e moko kiaki lembi songa vo u nkwa unsongi wasaka yo lembi vezwa.
Venga e nsaka zambi. O unu, nsaka zayingi zisokwanga muna sikamesa luzolo lwa tá zumba. Alweyi i luludiku lwa Nkand’a Nzambi muna diambu diadi? “
Mbula twayikiànzisa muna nsafu wawonso wa nitu yo mwanda, tuzikul’o velela muna vumi wa Nzambi.” (2 Korinto 7:1) Venga konso nsaka zisikamesanga luzolo lwa tá zumba.
Sungamena vo: Luzolo lwa vukana ke diambu diambi kwandi ko. Vana ntandu, Nzambi wavanga nkento yo yakala kimana bazolana yo vukana muna longo. Muna kuma kiaki, avo omwene luzolo lwa vukana, kuyindula ko vo u muntu ambi.
Longi: Olenda sola mambu mana osia muna ngindu zaku. Olenda kala wavelela avo osolele ngindu ye fu yambote.


text:
NKUDIKA
Nlekelo a Mfumu—Elambu Dikembelelanga Nzambi
AKRISTU bakanikinwa vo bayindulanga lufwa lwa Kristu. O Luyindulu lwalu luyikilwanga mpe vo “Nlekelo a Mfumu.” (1 Korinto 11:20) Nkia nsasa luna? Nkia ntangwa ye nkia mpila lufwete yindulwilwa?
Yesu Kristu wasikidisa luyindulu lwalu muna fuku wa Nduta ya Ayuda ya mvu wa 33 wa tandu kieto. E nkinzi wa Nduta nkumbu mosi kaka wakembelwanga konso mvu kina kia 14 kia ngonde ya Nisani. Ayuda muna zaya e lumbu kiaki, nanga bavingilanga e nsungi a kintombo. Muna nsungi yayina e lumbu kiakalanga ye ola 12 za mwini, ye ola 12 za fuku. E lumbu kiantete kia zangamanga ngonde i kiayantikanga e ngonde a Nisani. Muna kuma kiaki, e Nduta yayantikanga vioka lumbu 13.
Yesu vava kamana dia elambu dia Nduta ye alongoki andi, wavaikisa Yuda mwisi Kereote, i bosi wasikidisa Nlekelo a Mfumu. Elambu diadi i diavinga vana fulu kia Nduta ya Ayuda. Ikuma vo difwete kembelwanga nkumbu mosi kaka muna konso mvu.
E Nsangu zambote zasoneka Matai zivovanga vo: ‘Yesu obongele e mbolo, osambidi, obukunwini yo, ovene yo kwa alongoki, ovovele vo: ‘Nubonga nwadia. Eyayi nitu ame isunzulanga.’ Obongele e kopo, ovutwidi matondo, ubavene dio, yo vova vo: ‘Nunua dio yeno awonso, kadi menga mame ma kangu disunzulanga, mana mebungukila muna kuma kia wantu ayingi muna luloloko lwa masumu.’—Matai 26:26-28.
Akaka bekwikilanga vo muna lumbu kiakina Yesu wakitula mbolo se nitu andi, e vinyo se menga mandi. Kansi, o Yesu vava kabavana mbolo wamoyo kakala. Nga ntumwa za Yesu nitu andi kieleka badia yo nua menga mandi? Ve kikilu, kadi ediadi diadi kulula nsiku a Nzambi walembi dia menga. (Etuku 9:3, 4; Fuka 17:10) Muna Luka 22:20 Yesu wavova vo: “E mbungwa yayi i’kangu diampa muna menga mame, mana mebungukila muna kuma kieno.” Nga mbungwa yakituka kieleka se “ekangu diampa”? Ke dilendakana ko, kadi ekangu i ngwizani ke lekwa kisimbwanga ko.
Muna kuma kiaki, e mbolo ye vinyo sinsu kaka. E mbolo nitu a Yesu yalunga isonganga. Yesu wasadila mbolo ina yasuva vava badia Nduta. E mbolo zazina ke zafuna ko. (Luvaiku 12:8) Nkumbu miayingi, Nkand’a Nzambi usadilanga funa nze sinsu kia masumu ye vilwa. Muna kuma kiaki, mbolo yalembi funiswa yisonganga e nitu ina kavana o Yesu se kimenga. Ke yakala y’esumu ko.—Matai 16:11, 12; 1 Korinto 5:6, 7; 1 Petelo 2:22; 1 Yoane 2:1, 2.
E vinyo menga ma Yesu yisonganga. Kadi o menga i masikidisa ekangu diampa. Yesu wavova vo o menga mandi mabunguka muna “luloloko lua masumu.” Muna menga mama, wantu balenda kituka avelela vana ndose a Nzambi yo kota mun’ekangu diampa yo Yave. (Ayibere 9:14; 10:16, 17) Ekangu diadi yovo ngwizani, yaziula e nzila kimana 144.000 ma Akristu akwikizi benda kun’ezulu. Bekala se atinu ye anganga kun’ezulu yo twasa nsambu kwa wantu awonso.—Etuku 22:18; Yeremiya 31:31-33; 1 Petelo 2:9; Lusengomono 5:9, 10; 14:1-3.
Nga yeto awonso tufwete dianga Nlekelo a Mfumu? Awana kaka bena mun’ekangu diampa—ana bena ye vuvu kia kwenda kun’ezulu i bafwete dia mbolo yo nua vinyo. Mwand’avelela usianga kimbangi kwa wantu awaya mu zaya vo basolwa mu kwenda yala kun’ezulu. (Roma 8:16) Bena mpe mun’ekangu dia kintinu yo Yesu.—Luka 22:29.
Adieyi tuvova mu kuma kia awana bena ye vuvu kia zinga yakwele mvu muna Paradiso ova ntoto? Belemvokelanga mpe nkanikinu a Yesu wa kwenda kuna Nlekelo a Mfumu. Kansi ke bedianga nlekelo ko, bekalanga se mbangi muna luyindulu. Muna konso mvu kina kia 14 kia ngonde ya Nisani kuna nim’a ndimuk’a ntangwa, Mbangi za Yave beyindulanga Nlekelo a Mfumu. Kana una vo omu nz’amvimba akete kaka bena ye vuvu kia kwenda kun’ezulu, o luyindulu lwalu lwamfunu kikilu kuna kwa Akristu awonso. I nsungi ambote ya sungamena o zola kwampwena basonga Yave wa Nzambi yo Yesu Kristu.—Yoane 3:16.


text: 21 “Yai kele bankanu yina nge ta songa bo:+2 “Kana nge sumba mpika+ mosi ya Mu-Ebreo, yandi ta vanda mpika bamvula sambanu, kansi na mvula ya nsambwadi, yandi ta katuka na kimpika kukonda kufuta ata kima.+3 Kana yandi kwisaka yandi mosi, yandi ta basika mpi yandi mosi. Kana yandi kele ti nkento, nkento na yandi fwete basika ti yandi.4 Kana mfumu na yandi me pesa yandi nkento ebuna nkento yina me butila yandi bana ya babakala to ya bankento, nkento ti bana na yandi ta kuma ya mfumu na yandi, ebuna yandi ta basika yandi mosi.+5 Kansi kana mpika yina kudindamana mpi kutuba nde, ‘Mono ke zolaka mfumu na mono, nkento na mono, mpi bana na mono; mono ke zola ve kukatuka na kimpika,’+6 mfumu na yandi fwete nata yandi na ntwala ya Nzambi ya kieleka. Ebuna yandi ta nata yandi na kielo to na dikunzi ya kielo, mpi mfumu na yandi ta tobula yandi dikutu ti muntunga, ebuna yandi ta vanda mpika na yandi sambu na luzingu ya mvimba.7 “Kana muntu kuteka mwana na yandi ya nkento na kimpika, mwana yina ta katuka ve na kimpika mutindu mpika ya bakala ke katukaka.8 Kana mfumu na yandi me sepela ve ti yandi mpi me pona yandi ve na kuvanda makangu na yandi, kansi yandi me sala nde muntu ya nkaka kusumba* yandi, mfumu yina ta vanda ve na nswa ya kuteka yandi na banzenza, sambu yandi me kusa yandi.9 Kana yandi me pona yandi sambu na mwana na yandi ya bakala, yandi fwete pesa yandi banswa ya mwana-nkento.10 Kana yandi baka nkento ya nkaka sambu na yandi mosi, yandi fwete fiotuna ve madia ya nkento ya ntete, bilele na yandi, mpi banzala*+ na yandi na makwela.11 Kana bakala yina kupesa yandi ve bima yai tatu, yandi ta kwenda ya ofele, kukonda kufuta mbongo.12 “Konso muntu yina ke bula muntu ya nkaka ebuna muntu yina kufwa, bo fwete fwa+ yandi.13 Kansi kana yandi salaka yo kukonda kukana ebuna Nzambi ya kieleka kubika nde yo salama, mono ta songa nge kisika yina yandi lenda tina.+14 Kana muntu mosi kuwila nkweno na yandi makasi ya ngolo ebuna yandi fwa yandi na luzolo,+ muntu yina fwete fwa ata yo ke lomba nde nge baka yandi na mesa-kimenga na mono.+15 Muntu yina ke bula tata na yandi to mama na yandi, bo fwete fwa+ yandi.16 “Kana muntu mosi kukanga muntu ya nkaka na ngolo+ mpi kuteka yandi to bo kanga yandi ti muntu yina na maboko na yandi,+ bo fwete fwa yandi.17 “Konso muntu yina ke singa* tata na yandi to mama na yandi, bo fwete fwa+ yandi.18 “Yai mambu yina ta salama kana babakala ke swana ebuna bakala mosi kubula nkweno na yandi ditadi to dikofi* ebuna yandi fwa ve, kansi yandi bikala na mbeto na yandi:19 Kana yandi lenda telama mpi kutambula na nganda na nsadisa ya nti na yandi, muntu yina bulaka yandi fwete baka ve ndola. Yandi ta futa kaka sambu na ntangu yina muntu yina ya kele ti mpasi me vidisa na kisalu na yandi tii kuna yandi ta beluka kibeni.20 “Kana muntu mosi kubula mpika na yandi ya bakala to mpika na yandi ya nkento ti nti ebuna mpika yina kufwa na maboko na yandi, bo fwete vutula mbi+ sambu na yandi.21 Kansi, kana yandi zinga kilumbu mosi to bilumbu zole, bo ta vutula ve mbi sambu na yandi, sambu yandi kele muntu yina bo sumbaka na mbongo ya mfumu na yandi.22 “Kana babakala ke nwana ebuna bo tutana ti nkento ya kele ti divumu mpi yandi buta matsiombe,*+ kansi kisumbula ya ke nata lufwa* kusalama ve, muntu yina me sala mbi fwete futa kibawu yina bakala ya nkento yina ta lomba; mpi yandi fwete futa yo na nzila ya bazuzi.+23 Kansi kana kisumbula ya ke nata lufwa kusalama, nge fwete pesa luzingu sambu na luzingu,*+24 disu sambu na disu, dinu sambu na dinu, diboko sambu na diboko, dikulu sambu na dikulu,+25 kuyoka tiya sambu na kuyoka tiya, mputa sambu na mputa, dikofi sambu na dikofi.26 “Kana muntu mosi kubula mpika na yandi ya bakala to ya nkento na disu ebuna yandi tobula yo, yandi fwete katula mpika yina na kimpika sambu na kufuta disu na yandi.+27 Mpi kana yandi katula mpika na yandi ya bakala to ya nkento dinu, yandi fwete katula mpika yina na kimpika sambu na kufuta dinu na yandi.28 “Kana ngombe kulwadisa bakala mosi to nkento mosi ti bibongo na yo ebuna muntu yina kufwa, bo fwete fwa+ ngombe yina na matadi mpi bo fwete dia ve misuni na yo; kansi bo ta pesa ve munkwa-ngombe yina ndola.29 Kansi kana ngombe vandaka ti kikalulu ya kulwadisa bantu ti bibongo na yo mpi bo kebisaka munkwa na yo, kansi yandi vandaka kukanga yo ve, ebuna yo fwa bakala mosi to nkento mosi, bo ta fwa ngombe yina na matadi ebuna bo fwete fwa mpi munkwa na yo.30 Kana bo lomba yandi nkudulu,* yandi fwete futa yonso yina bo ta lomba yandi sambu na kusumba diaka luzingu* na yandi.31 Yo vanda ngombe yina lwadisaka mwana ya bakala to mwana ya nkento ti bibongo na yo, bo fwete sala munkwa-ngombe mambu na kuwakana ti nkanu yai.32 Kana ngombe yina lwadisaka mpika ya bakala to mpika ya nkento ti bibongo na yo, munkwa-ngombe ta pesa bashekele*30 na mfumu ya mpika yina, mpi bo ta fwa ngombe yina na matadi.33 “Kana muntu kukangula to kutimuna dibulu mosi kansi yandi fika yo ve, ebuna ngombe to mpunda kubwa na kati na yo,34 munkwa-dibulu yina fwete futa.+ Yandi fwete futa mbongo na munkwa-mbisi yina, ebuna mbisi yina ya kufwa ta kuma ya yandi.35 Kana ngombe ya muntu mosi kubula ngombe ya muntu ya nkaka ebuna yo fwa, bo fwete teka ngombe yina ya moyo mpi kukabula mbongo yina bo me futa sambu na yo; bo fwete kabula mpi mbisi yina ya kufwa.36 To kana yo zabanaka nde ngombe yina vandaka ti kikalulu ya kulwadisa bantu ti bibongo na yo kansi munkwa na yo vandaka kukanga yo ve, yandi fwete futa ngombe sambu na ngombe, mpi ngombe ya kufwa ta kuma ya yandi.


text:
Keti Nzambi Kele na Zina?
Nzambi kele ti batitre mingi, tanga mpi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi, mpi Mfumu. (Yobi 34:12; Longi 12:1; Daniele 2:47) Kansi, keti yandi me kudipesaka zina?
Longuka Mambu Mingi
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?
Inki Kele Kyeleka na Yina Metala Nzambi?
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)
Zina ya Nzambi na Masonuku ya Kiebreo
Sambu na nki Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ke sadilaka zina “Yehowa” ata bambalula mingi ya Biblia ke sadilaka ve ata mbala mosi zina ya Nzambi?


text:
Tanzania
Tanzania kele leta ya Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Kenya ye Uganda na node, Rwanda, Burundi ye Kongo-Kinsasa na lumonsi, Zambia, Malawi ye Mozambike na sudi. Dodoma kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Tanzania.
Dilongi ya nsi[soba | edit source]
Ndambu ya node kele na bamongo mingi. Mazanga Ukerewe ye Tanganyika ke vwanda na node ye lumonso. Tanzania ya kati kele nseke. Mukidi ya kalunga kele ya tiya, ya madidi. Bisanga ya nene Unguja, Pembe ye Mafia ke vwanda pene-pene na mukidi.


text:
NGIUFULA 19
Inki Mambu Kele na Mikanda ya Biblia?
MASONUKU YA KIEBREO SCRIPTURES (“KUWAKANA YA NTAMA”)
PANTATEKI (MIKANDA 5):
Kuyantika, Kubasika, Levi, Kutanga, Kulonga
Yantika na lugangu tii ntangu dikanda ya ntama ya Izraele salamaka
MIKANDA YA MASOLO (MIKANDA 12):
Yozue, Bazuzi, Ruti
Kukota ya Izraele na Ntoto ya Lusilu mpi mambu yina salamaka na nima
1 ti 2 Samuele, 1 ti 2 Bantotila, 1 ti 2 Bansangu
Disolo ya dikanda ya Izraele tii ntangu Yeruzalemi fwaka
Esdrasi, Nehemia, Estere
Disolo ya Bayuda na nima ya kubasika na kimpika na Babilone
MIKANDA YA BAPOEMI (MIKANDA 5):
Yobi, Bankunga, Bingana, Longi, Nkunga ya Salomo
Kimvuka ya mambu ya mayele mpi ya bankunga
MIKANDA YA BAMBIKUDULU (MIKANDA 17):
Yezaya, Yeremia, Bidilu, Ezekiele, Daniele, Ozea, Yoele, Amosi, Obadia, Yonasi, Mika, Nahumi, Habakuki, Sefania, Agai, Zekaria, Malaki
Bambikudulu, to mambu yina bo tubaka na ntwala, sambu na bansadi ya Nzambi
MASONUKU YA KIGREKI YA BUKRISTU (“KUWAKANA YA MPA”)
BAEVANZILE IYA (MIKANDA 4):
Matayo, Marko, Luka, Yoane
Disolo ya luzingu mpi kisalu ya Yezu
BISALU YA BANTUMWA (MUKANDA 1):
Disolo ya luyantiku ya dibundu ya Bukristu mpi kisalu ya kimisionere
MIKANDA (21):
Baroma, 1 ti 2 Bakorinto, Bagalatia, Baefezo, Bafilipi, Bakolosai, 1 ti 2 Batesalonika
Mikanda yina bo sonikilaka mabundu ya Bukristu
1 ti 2 Timoteo, Tito, Filemoni
Mikanda yina bo sonikilaka Bakristu mosi-mosi
Baebreo, Yakobo, 1 ti 2 Piere, 1, 2, ti 3 Yoane, Yude
Mikanda yina bo sonikilaka Bakristu yonso
KUSONGA (MUKANDA 1):
Bambona-meso ya kele bambikudulu yina bo pesaka ntumwa Yoane


text:
Lusansu lwa Yesu Nkia Ntangwa Lwasonekwa?
Mvutu za Nkand’a Nzambi
Yoane wa ntumwa wasoneka mu kuma kia lusansu lwa zingu kia Yesu vo: “On’omwene osidi umbangi, waludi umbangi wandi: ozeye wo vo ludi kavovele, oyeno mpe nwakwikila.”—Yoane 19:35.
E Nsangu Zambote zasoneka Matai, Maku, Luka yo Yoane zasonekwa ekolo bakala moyo ayingi muna awana bamona mana kavanga Yesu. Kiaki i kuma kiantete tufwete kwikidila mawonso basoneka. Afimpi a mambu bevovanga vo nkand’a Matai mu tezo kia mvu 41 wa tandu kieto wasonekwa, i sia vo mvu nana kaka miavioka tuka Kristu kafwila. Akwa ngangu ayingi bevovanga vo nanga mu mvu mialanda wasonekwa, kansi yau awonso bekwikilanga vo nkanda miawonso mia Sono ya Kingerekia ya Kikristu mu tandu kiantete miasonekwa.
Awana bamona Yesu ekolo kakala moyo ova ntoto, lufwa lwandi yo lufuluku lwandi, ke bafidisa mpaka ko Nsangu Zambote zasoneka Matai, Maku, Luka yo Yoane. Kele vo diambu dialuvunu basolola, badi dio senzeka. Frederick F. Bruce wa nlongi a universidade wavova vo: “E diambu diasunda o mfunu muna salu kia umbangi kia antumwa i susumuna mana bazaya nkangu; ke bavovanga kaka ko vo: ‘Tu mbangi za mambu mama,’ kansi bavovanga mpe vo ‘una nwiyizayidi yeno kibeni’ (Mavangu 2:22).”


text:
NKUNGA 11
Lugangu Ke Kumisaka Nzambi
1. O Yehowa, bisalu na nge ke,
Mingi mpenza, yo ke kumisaa nge.
Lugangu ke tubaka na pima,
Ntoto’a mvimba le wa nsangu na yo.
Lugangu ke tubaka na pima;
Ntoto’a mvimba le wa nsangu na yo.
2. Boma na nge kele luyantiku
Ya ngangu mpi mayele’a kieleka.
Nsiku na nge ke siamisaa beto,
Yo me luta wolo ya kitoko.
Nsiku na nge ke siamisaa beto,
Yo me luta wolo ya kitoko.
3. Kuzaba nge me tomisaa beto,
Mpi Biblia, ke taninaa beto.
Nge ta pesa lukumu ya nene
Na bayina ke santisaka nge.
Nge ta pesa lukumu ya nene
Na bayina ke santisaka nge.


text:
NKUNGA 94
Ntonda Sambu na Ndinga ya Nzambi
1. Yehowa beto ke tonda nge mingi
Sa nge me pesaa beto Ndinga na nge!
Masonuku yonso kele
ya kupemama.
Yo ke pesaa mayele mpi kimpwanza.
2. Ndinga na nge ke simbaa mpenza ntima.
Ke kabisaa mabanza ti bangindu.
Bansiku na nge ke, pwelele
ya kukuka.
Minsiku na nge ke twadisaa beto.
3. Tata Ndinga na nge ke simbaa ntima.
Baprofete va bantu bonso beto.
Pesa beto lukwikilu ya
ngolo mingi.
Mersi Yehowa sambu na Biblia!
(Tala mpi Nk. 19:9; 119:16, 162; 2 Tim. 3:16; Yak. 5:17; 2 Pie. 1:21.)


text:
NKUNGA 96
Mukanda ya Nzambi Kele Kimvwama
1. Kele ti buku mosi ya kitoko,
Ke pesaa ngemba, kiese, kivuvu.
Bangindu na yo ke na ngolo mingi,
Yo ke pesaka “bafwa” luzingu.
Mukanda yango ke Ndinga ya Nzambi.
Bantu sonikaka yo vandaka
Bantu ya va zola Yehowa mingi,
Mpeve vandaka kutwadisa bo.
2. Bo tubilaka lugangu ya Nzambi,
Mutindu yandi salaka bima.
Mpila muntu va ntete ya kukuka,
Mpi mpila Paladisu vilaka.
Bo tubilaka diaka wanzio mosi
Yina tulaka ntembe ti Nzambi.
Yo me nataka mpasi mpi disumu,
Kansi ntama ve Nzambi ta nunga.
3. Yayi ntangu ya kuvanda na kiese:
Nzambi ke yala na nzila’a Yezu.
Bubu beto ke longa nsangu’a mbote
Nde Kimfumu ta nata mambote.
Nsangu yayi ke na mukanda’a Nzambi,
Yo kele bonso bima ya kudia.
Yo ke pesaka ngemba ya kieleka;
Yo me luta mikanda ya nkaka.
(Tala mpi 2 Tim. 3:16; 2 Pie. 1:21.)


text:
Masona ma Tata Ernesto NZAKUNDOMBA
Muntu muna nitu ani muna ye maza ye menga, mu kotanga yimbevo ya mpila mu mpila. Vena ye yimbevo ya fioti vena mpe ye yi mbevo ya nene ya mpasi. E yimbevo muna nitu a muntu muna kota ka mpasi ko, bosi katuka mputa yi zayakananga lumbu ye mpila yi yantikilanga, e yi mbevo ya nkaka mu mpasi yo lunza muna nitu ku songanga vo ki yantikidi.
Yimbevo yina ya mpila mu mpila, vena ye yimbevo ya va ntandu a nkanda, ya mu nsuni evo mu kati kwa nitu, ya mu vumu «ndia» ya mu mianzi ya mu ma fulu ya ku ntu ye ya mu meno ye mu meso.
Yoyo yimbevo ya wonsono, yakala evo yina ye nti, mianzi ye makaya mu manisa yo. Mi nti miomio mi bakwanga, tutwa ye sanganessa mi yikwangwa vo se nlongo. E nlongo yi makaya, ma bula ma nti yovo mianzi mia nti mi lenda sadisa mu kulula yovo katula kimbevo mu nitu a muntu evo mu nitu a bulu. Nti mia wonso mi wukilwangwa yi nlongo. Vena ye nlongo muna vanga mio mia twa muna sadisa, sumbwa mi fwete sumbwa kwa mbal’o vwidi mio. Ka mi bakidilwangwa ko, ovo bakidila mio ka mi lendi tuila ye sadisila mpila mosi ye mia muntu wa sumba mio ko. Va fulu kiaki a mbuta a tel’e ngana vo: kia fwa nzimbu kia tayika. Yi sia vo kia sumbwa mu nzimbu kia ngolo, sadisa ki fwete sadisa wau vo kia vawukayovo kia velela.
Mu tandu kia zi mbuta, o nsadisi ka zingidingi mu nti ye makaya ko. Wa kelenge ye salu yani mu nfinda ye nzanza, vo mbevo wizi sosi lusadisu, ka fwete kwenda kuna vata dia nganga mpasi vo ka wukwa. avo se o bakidi e nlongo lenda kwenda vutuki kuna vata diani. Ka kwa kelenge nzo za lundila mbevo ko, ngatu vo e nlongo mia kala mia kubama mia vingil’e mbevo zi kwiza sos’e lusadisu. O mbevo vava ka lwakanga, vo songele mpasi kena zau kwa nganga, bosi ka yindulanga mpil’a nlongo mi singa kwend’a vavwa muna nzanza ye mfinda. O mbevo ka fwete vingila ye vena va monek’e makaya ye mianzi mia nti mi vwilu e mfunu, mia vangwa kina mi mana bosi yani nganga ntete ka nwa nana ka gyela ko bosi ka vana mio kwa mbevo.
O nganga wa teka nwanga ntete mu katul’e wonga ye lukatikisu kwa mbevo ye ena ezidi yani. E dia zole mu songa vo miomio nlongo ka ndikila ko. Yi sia vo mia sadisila kansi ka mia vondela wantu ko mu song’e mbandu yani mosi ntete o nwini mio. Va fulu kiokio yi va telwang’e ngana vo : ta ntangu tuka vana nzo aku. Di vovele vo konso mena tumina yantikila muna ngeye beni, wa song’e mbandu.
Vena ye nlongo mia nkaka, on’o zeye mio lenda songa kwani e nkumbu anti yovo makaya fwete bonga ye mpila ma fwete vangilwa yi mene Iwele vanga eno mosi kondwa vana konso lekwa, o mbevo mpe vava ka baka mio, o yelokele yani ka futi konso kwa nzimbu ngatu vo nsusu. Ma wuku mena ma mpila mu mpila vena ye mena ma lombanga nlongo mia yingi ye mu ntangu ya nda beni mu kuma kia vonga ye bala kwa ki mbevo.
Nkayi yovo wazi vo ku luyantiku wuna wulenda sadiswa mu tezo kia ntangu a fioti avo se ki yantikidi vanga mputa za nene ye zeng’e nlembo di kalanga dia mpasi mu kwiza toma manisa. Ntangu a nda ki dianga bosi nlongo mia yingi mi fwete vangwa mu lenda manisa ntete tuku dia ki mbevo muna kati bosi se ki kwiza manisini va ntandu a nkanda muna mi nlembo ye zi mputa.
E yimbevo ya nkand’a nitu ya toma zayakana mu nsi eto yi yayi:
I. Makwanza;
2. Nsalandengi – Kintutu;
3. Mboba;
4. Wazi wa mbunduna;
5. Basa – basa ;
6. Tiya twa Nzambi;
7. Manguele ;
8. Ma bwo – bwo.
Mpasi za ntulu evo za mafulu yi zazi:
1. Nswengi;
2. Nkovola;
3. Kinsangala;
4. Kinkomanitu.
O mu vumu mu kalanga mpasi ezi:
I. Ndunzi;
2. Mfikila;
3. Nlutu a vumu;
4. Makulu;
5. Nsangika ;
6. Nkukulu «mpiki»;
7. Munkanda.
Kuna ntu ku kotanga mpasi ezi:
1. Lukika;
2. Tota ntu «bwanga ntu»;
3. Nzieta ;
4. Lauka «lau»;
5. Niangi;
6. Nzazi «ntu ziuka va kati».
Yimbevo yoyo ya wonsono ya sadisilwanga mu nlongo mia mu mfuta ye mu mfinda zeto, lusadisu ka lwa kelenge ntalu za nda ko. Mu lusadisu luvewanga ka mu lukanu lwa kinkita ko, kansi mu makani ye luzolo lwa kul’e moyo wun’e mpasi. Ngindu za nganga ka za kelenge mu tomesa zingu kia yani nganga ko. Ngindu za nganga za toma kala mu toma tombola vuvu kia zimbevo muna nlongo miani kwa nkangu wu zeye mpil’a lusadisu lwani muna zunga ye tombola tunda dia vata ye kanda diau.
Kieleka kia toma zitiswa ye sadilwa kwa zi nganga za mwuki kadi vo mene wa mpasi za mbevo bosi o nganga ka vova keti vo ozeye sadis’e kimbevo kiokio. Vo ka zeye kio sadisa ko, ka lendi vuna ngatu nkutu teza mu lutisa ntangu a mbevo mpamba ko. Nganga za toma zayana za kele. Ndioyo nganga se ka fwete yuvula keti vo a yele kala kuna kwa na ngandi «nganga wa nkaka ka zeye» ovo kinu enda ko ko yovo ka a nzeye ko, yani se ka fwete ku a songel’e vata ye nkumbu a nganga lenda sadis’e mbevo ndioyo mu nzaki o zeye nlongo mia kimbevo kiokio. O ndioyo e nganga ka lendi lomba konso kuta ngatu tondo ko kadi e nlongo ka venge mio yani ko. Ka vena nsasa ka 1enda bakila kuta ngatu konso kwa mpil’a matondo ko.
Nsadilu zozo zi tomene sobana mu ntangu yayi yina vo e ki nganga se ki nkita, salu kia zingila kansi ka kia sadisila wantu ko. Nganga ka zi salanga salu kia nkaka ko, nanga yi vingila ye sadisa ena mu mpasi za ma yela.
Nganga za tunga tumbu twa nene mu lekes’e mbevo, asadisi a mbevo afutanga nzimbu za yingi. Dia tutu mu ntangu eto mu mona nganga yi lenda vova vo e kiokio ki mbevo ki sadisanga kio ko, lwendi kwa nangandi, wau vo se ki nkita.
Ndonga yi sianga nlongo ye nkisi va fulu ki mosi, kansi e nlongo ka nkisi ko.
Muna Lusadisu lwa nzila: www.luvila.com


text:
KAPU KIA 14
Esi Nzo aku Balenda Kala ye Kiese
1, 2. Adieyi Yave kazolele kwa esi nzo?
YAVE WA NZAMBI wavanga lukazalu lwantete. Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo Nzambi wavanga o nkento antete yo ‘kuntwasa kwa yakala.’ Adami wayangalala kikilu yo vova vo: “E! ndioyù tu, i visi kia visi yame.” (Etuku 2:22, 23) Ediadi disongele vo Yave ozolele vo wantu bakala ye longo lwakiese.
2 Diankenda kikilu vo wantu ayingi ke bekalanga ye zingu kia nzo kiakiese ko. Kansi, Nkand’a Nzambi uvuidi nkanikinu miayingi milenda sadisa awonso muna nzo mu kala ye zingu kia nzo kiasikila yo yangalela kala kumosi.—Luka 11:28.
ADIEYI O NZAMBI KELOMBANGA KWA AKALA?
3, 4. (a) Aweyi o yakala kafwete kadilanga yo nkaz’andi? (b) Ekuma dinina o mfunu kwa yakala yo nkento mu lolokanga muntu yo nkwandi?
3 Nkand’a Nzambi uvovanga vo yakala diambote, kafwete zola yo zitisa o nkaz’andi. Dodokolo, tanga Efeso 5:25-29. Ntangwa zawonso, o yakala kafwete kadilanga yo nkaz’andi kuna zola. Okuntaninanga mpe, yo kunlunga-lunga. Kalendi kumvanga konso diambu ko dilenda kuntwasila e mpasi.
4 Kansi adieyi kafwete vang’o yakala avo nkaz’andi ovangidi vilwa? Akala bevoveswanga vo: “Nuzolanga akazi eno, ke nubafungila makasi ma ndudi ko.” (Kolosai 3:19) Akala, nusungamena dio vo oyeno mpe vilwa nuvanganga. Avo nuzolele vo Nzambi kanuloloka, nufwete lolokanga mpe akazi eno. (Matai 6:12, 14, 15) Vava yakala yo nkento bekalanga ye fu kia loloka muntu yo nkwandi, dikubasadisanga mu kala ye longo lwakiese.
5. Ekuma yakala kafwete zitisilang’o nkaz’andi?
5 Yave olombanga vo yakala kazitisang’o nkaz’andi. Katoma sianga e sungididi muna nsatu zandi. O lemvokela diambu diadi diamfunu kikilu. Kadi avo yakala ke toma lunga-lunganga nkaz’andi ko, dilenda fila Yave mu lembi wá e sambu yandi. (1 Petelo 3:7) Edi dikitulanga o muntu se wamfunu kwa Yave, i zola kesonganga kwa yandi. Kuna kwa Nzambi o yakala kasundidi nketo ko.
6. O kala “nitu mosi,” aweyi disongele kwa nkento yo yakala?
6 Yesu wasasila vo yakala yo nketo “ke nwole diaka ko, kansi nitu mosi.” (Matai 19:6) O yakala yo nkento bafwete songanga e kwikizi kwa muntu yo nkwandi. (Ngana 5:15-21; Ayibere 13:4) Akala ye akento bafwete lungisanga e nsatu za vukana za muntu yo nkwandi. (1 Korinto 7:3-5) O yakala kafwete sungamenanga vo, “ke vena muntu ko omenganga e nitu andi, kansi odikilanga yo yo lunga-lunga yo.” Muna kuma kiaki, kafwete zolanga yo yangalela nkaz’andi. E diambu disundidi o mfunu i diadi, o nkento ozolanga vo nkaz’andi kakala nkwa ngemba yo toma kunzola.—Efeso 5:29.
ADIEYI NZAMBI KELOMBANGA KWA AKENTO?
7. Ekuma esi nzo bavuididi mfidi o mfunu?
7 Esi nzo awonso mfidi bavuidi o mfunu kakala se ntu muna nzo kimana basala kumosi mu mpila yambote. Muna 1 Korinto 11:3 Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “O ntu a konso yakala i Kristu; o ntu a nkento i yakala; o ntu a Kristu i Nzambi.”
8. Aweyi o nketo kalenda songela vumi kwa nkaz’andi?
8 Akala awonso vilwa bevanganga. Kansi, vava nkento keyikamanga nzengo za nkaz’andi yo sala kumosi, esi nzo awonso bebakanga nluta. (1 Petelo 3:1-6) Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Nkento kafwete toma zitisanga yakala diandi.” (Efeso 5:33) Adieyi tuvova avo yakala yo nkento ke bekwikilanga malongi mamosi ko? Kana una vo i wau, o nkento kafwete zitisa o nkaz’andi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Yeno akento, nusakalela akazi eno, kimana awana balembi lemvokelanga e Diambu dia Nzambi, babakilwa muna kadilu kia akento au, ke mu diambu ko wau bemonanga e nkal’eno yambote yo vumi.” (1 Petelo 3:1, 2) E mbandu ambote ya nkento ilenda sadisa yakala mu bakula yo zitisa mana nkaz’andi kekwikilanga.
9. (a) Adieyi kafwete vanga o nkento avo kayangalele ngindu za nkaz’andi ko? (b) Nkia luludiku mu kuma kia akento luna muna Tito 2:4, 5?
9 Adieyi o nkento kalenda vanga avo kayangalele ngindu za nkaz’andi ko? Kafwete songa ngindu zandi kuna luzitu lwawonso. Kasikil’owu, Sara wavova diambu dina Abarayama katonda ko, kansi Yave wavovesa Abarayama vo: “Wa nding’andi.” (Etuku 21:9-12) Avo nzengo za yakala una vo Nkristu ke zikulwidi nsiku mia Nkand’a Nzambi ko, o nkento kafwete yikama e nzengo zozo. (Mavangu 5:29; Efeso 5:24) O nkento ambote otoma lunga-lunganga esi nzo andi. (Tanga Tito 2:4, 5.) Vava nkaz’andi yo wana bemona e ngolo kevanganga, betoma kunzola yo kunzitisa.—Ngana 31:10, 28.
10. Nkand’a Nzambi adieyi uvovanga mu kuma kia vambana yo vonda longo?
10 Ezak’e ntangwa akazi bebakang’e nzengo za vambana yovo vonda longo mu nzaki. Kansi Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “O nkento kafwete vambana yo yakala diandi ko, . . . o yakala kafwete yambula nkento andi ko.” (1 Korinto 7:10, 11) Vena ye kuma ilenda fila akazi mu vambana, kansi o baka e nzengo zazi ke diambu diakete ko. Adieyi tuvova mu kuma kia vonda longo? Nkand’a Nzambi usonganga vo kuma kimosi kaka kifwete fila akazi mu vonda longo, i vukana yo muntu una vo ke nkaz’andi ko.—Matai 19:9.
ADIEYI NZAMBI KELOMBANGA KWA MASE?
11. Adieyi wana betoma vuanga o mfunu ke mu konso lekwa ko?
11 Amase, nuvaulanga e ntangwa ya kalanga vamosi yo wan’eno. O wan’eno mfunu banuvuidi, kansi e diambu disundidi o mfunu nulenda kubavana i kubalonga e ludi mu kuma kia Yave.—Nsiku 6:4-9.
12. Mu nkia diambu mase bafwete taninanga o wan’au?
12 E nza ya Satana mu yiva kaka yina. Vena ye wantu bevavanga vukumuna wan’eto yo vava vukana yau muna kubabebesa. Diampasi dikalanga kwa mase makaka mu mokena mambu mama yo wan’au. Kansi, mase bafwete lukisa wan’au mu kuma kia wantu awaya yo kubalonga una balenda kuyitanina. Amase, nufwete taninanga o wana eno. *—1 Petelo 5:8.
13. Aweyi mase bafwete longela o wan’au?
13 Amase, yeno nuna ye mbebe ya longa o wan’eno una balenda songela e fu yambote. Aweyi nulenda wo vangila? Nulenda tumba o wan’eno, kansi e tumbu kifwete kala ye tezo. (Yeremiya 30:11) Muna kuma kiaki, ke nutumbinge wan’eno ko vava nukalanga ku makasi. Ke nuyambula ko vo mvovo mieno miakala nze “ntoba za nsosolo,” mialweka o wan’eno. (Ngana 12:18) Nulonga o wan’eno babakula ekuma bafwete songelanga o nlemvo.—Efeso 6:4; Ayibere 12:9-11; tala e Mvovo Misasilu 30.
ADIEYI NZAMBI KELOMBANGA KWA WANA?
14, 15. Ekuma wana bafwete lemvokelanga mase mau?
14 Yesu walemvokelanga Se diandi ntangwa zawonso, kana nkutu vava diakalanga diampasi. (Luka 22:42; Yoane 8:28, 29) Yave olombanga mpe vo wana balemvokela mase mau.—Efeso 6:1-3.
15 E wana, kana nkutu vava dikalanga diampasi mu lemvokela mase meno, nusungamena dio vo vava nulemvokanga, Yave ye mase meno bekunuyangalelanga. *—Ngana 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Aweyi o Satana ketontelanga aleke mu vanga oma mambi? (b) Ekuma dinina o mfunu mu sola akundi ana bezolanga Yave?
16 Nkadi ampemba olenda sadila akundi eno ye aleke akaka mu kunutonta nuavanga mana mambi. Ozeye wo vo dilenda kala diampasi mu zizidila e ntonta zazi. Kasikil’owu, Dina wa mwana Yakobo wakala ye akundi ana ke bazolanga Yave ko. Ediadi mpasi zayingi diantwasila kumosi ye esi nzo andi. (Etuku 34:1, 2) Avo akundi eno ke bezolanga Yave ko, balenda kunufila mu vanga diambu dina Yave kemenganga edi dilenda kunutwasila mpasi zayingi kumosi ye esi nzo zeno yo Nzambi. (Ngana 17:21, 25) Ekiaki i kuma nufwete vangila kaka kikundi ye awana bezolanga Yave.—1 Korinto 15:33.
ESI NZO AKU BALENDA KALA YE KIESE
17. Nkia mbebe kena yau konso muntu muna nzo?
17 Vava esi nzo belemvokelanga luludiku lwa Nzambi, bevenganga e mpasi ye mambu makaka. Muna kuma kiaki, avo u yakala, zolanga o nkaz’aku, kadilanga yandi kuna zola. Avo u nkento, zitisanga o nkaz’aku yo kunsakalela, tanginina nkento oyikwanga muna Ngana 31:10-31. Avo nu mase, nulonga wan’eno bazola Nzambi. (Ngana 22:6) Avo u se, ‘toma ludikanga’ esi nzo aku. (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Oyeno wana mpe nulemvokelanga mase meno. (Kolosai 3:20) Nusungamena dio vo konso muntu muna nzo olenda vanga vilwa. Muna kuma kiaki, nukala alembami yo lombanga ndoloki kwa muntu yo kwandi. Kieleka, Nkand’a Nzambi uvuidi tuludiku twa Yave tulenda fila konso muntu muna nzo.
^ tini. 12 Olenda zaya diaka mayingi mu kuna kia mpila olenda tanina wan’aku muna nkanda Aprenda do Grande Instrutor kapu kia 32, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.
^ tini. 15 O wana ke bafwete lemvokela mase mau ko vava bekubalombanga diambu dikululanga nsiku a Nzambi.—Mavangu 5:29.


text:
Kinkulu
Pierre Savorgnan de Brazza tungaka Balazavile na
1880 na ndâmbu ya bwala, yina
bakôngo bingaka Ntambo to Kintambo na
bateke bingaka Ntamo. Nga ti nkûmbu ya kisina ya Balazavile vwandaka Ntambo to Ntamo, kasi Pierre Savorgnan de Brazza me botikaka yawu na nkûmbu ya yandi mosi. Mfumu ya yinsi,
mukoko ya bateke, sonikaka nkûmbu ya yandi na lusilu, yina pesaka bayinsi ya bateke na
Falanse. Bafalanse tungaka mbânza na manima ya mvula 4 samu na kunwana Léopoldville (bubu yayi
Kinsasa), mbânza ya
Belzike na ngambu ya nzadi Kôngo.


text:
MALONGI 12
Mwana Nkazi wu Polo Wumonisa Mangolo
Twanlonguka matedi mwana wumweka wu ditoko wuvukisa luzingu lu ngudi’andi nkazi. Nandi wuba mwana nkazi wu Polo. Twisa zaba ko dizina dyandi kibila disa sonama ko mu Kibibila vayi tuzebi ti wumonisa mangolo mu mambu kavanga. Ngyewu, tidi kuzaba ma kavanga?—
Polo wuba mu buloku ku Yelusalemi. Baǹtudila mu buloku kibila wusamuna matedi Yesu. Babakala baǹkaka babasa tyanga ko Polo, diawu batombila kumvangila mambu mambi. Bawu batuba: ‘Ndokwanu tudinda mfumu masodi mwingi katuma masodi banata Polo kunzo yi lufundusu. Befu twaǹswama mu ndeko nzila, mwingi tuvanga mambu mambi Polo bo kamvyoka!’
Mwana nkazi wu Polo wuyiza zaba mabanza mawu mambi. Zebi mbi kavanga? Nandi wuyenda ku buloku kuba Polo ayi wuǹkamba mamoso kayuwa. Mu ntangu beni, Polo wuǹkamba kazabikisa mawu kwidi mfumu masodi. Mu mbwenu’aku diba dyambu di lwelo Mwana nkazi wu Polo kukamba mfumu masodi mambu beni?—Disa ba dyambu di lwelo ko mu mwana nkazi wu Polo, kibila mfumu masodi wuba muntu wuluvalu. Vayi Mwana nkazi wu Polo wumonisa mangolo mu kukamba mfumu masodi mambu beni.
Mfumu masodi wuzaba ma kuvanga. Nandi wu nkupika nanga 500 di masodi mwingi bakyeba Polo! Mo mu bwilu beni nandi wuba kamba mwingi banata Polo ku Sezale. Babakala beni baba miǹtima mimbi, bavonda Polo?— Mambu baba tomba kuvanga basa be mavanga ko. Ove mabanza mawu mafuba.
Mbi wulenda longuka mu mambu amomo?— Ngye wulenda ba mangolo dedi Mwana nkazi wu Polo. Befu boso zingolo tuǹtombilanga mwingi tusolula na bantu baǹkaka mu matedi Yave. Ngyewu, wala ba mangolo mwingi kukindama mu kusolula na bantu mu matedi Yave?— Ngye kumavanga wala vukisa myela mi bantu.
TANGA MU KIBIBILA KYAKU
Mavanga 23:12-24
Matai 24:14; 28:18-20
1 Timoteo 4:16


text:
NTU A DIAMBU WA FUKWA | AKWA MVALU NYÁ— NKIA NSASA BENA KWA NGEYE?
Akwa Mvalu Nyá Nki Besunzulanga?
Akwa mvalu nyá balenda mwesa wantu o wonga, kansi ke tufwete kubamwena wonga ko. Ekuma? E kuma kadi, o Nkand’a Nzambi ye mambu mevangamanga omu lumbu yeto, mekutusadisanga mu bakula diambu dina konso muntu mu yau kesunzulanga. Akwa mvalu miami, i sinsu kia mpasi zayingi ova nza. Kansi vena mpe ye nsangu zambote mu kuma kiaku y’esi nzo aku. Nkia nsangu? Entete yambula twazaya e diambu dina konso muntu ovuende vana mvalu miami kesunzulanga.
NKWA MVALU WAMPEMBE
E mona-meso kivovanga vo: “Mbwene mvalu ampembe, ndiona ofongele wo una ye mfumba; oveno kolowa, ovaikidi, wele sundinge yo fokola e nsund’andi.”—Lusengomono 6:2.
Nani ofongele vana mvalu wampembe? E mvutu zasonama muna nkand’a lusengomono, o nkanda wau usonganga vo nkwa mvalu wampembe kuna zulu kena, e nkumbu andi “Diambu dia Nzambi.” (Lusengomono 19:11-13) E nkumbu Diambu, yavewa kwa Yesu Kristu, kadi yandi i nati a nsangu za Nzambi. (Yoane 1:1, 14) Oyikilwanga mpe vo “Ntinu wa atinu ye Mfumu a zimfumu” ye ‘Nkwa kwikizi ye Ludi.’ (Lusengomono 19:16) Kieleka, Yesu Kristu i Ntinu a vita, kesadilanga wisa kiandi mu mpila yambi ko. Kansi, vena ye yuvu tufwete bakila e mvutu.
Nani wavana Yesu e wisa kimana kasunda e vita? (Lusengomono 6:2) Daniele wa ngunza wamona muna mona-meso, Masia watezaneswa yo “mwan’a muntu,” wavewa “wisa yo nkembo ye kintinu,” ke kwa muntu ankaka ko, kansi kwa “Munkulu-nkulu a Lumbu,” Yave wa Nzambi. * (Daniele 7:13, 14) Ozevo Nzambi a Mpungu-ngolo yandi wavana Yesu o nkuma yo nswa wa yala yo fwasa. O mvalu wampembe i sinsu kiambote kisunzulanga vita ya unsongi inwanwangwa kwa Mwan’a Nzambi, kadi muna Nkand’a Nzambi, nkumbu miayingi e se kiampembe kisadilwanga mu sunzula unsongi.—Lusengomono 3:4; 7:9, 13, 14.
Nkia ntangwa o mvalu wampembe wayantika kangala? Zaya wo vo o nkwa mvalu wantete i Yesu, wafonga vana mvalu vava kavewa e kolowa. (Lusengomono 6:2) Nkia ntangwa Yesu kayadikwa se Ntinu kuna zulu? Ediadi ke diavangama vana vau ko, vava kavutuka kuna zulu kunima lufuluku lwandi. Nkand’a Nzambi usonganga vo, vava Yesu kavutuka kuna zulu wayantika vingila e ntangwa keyadikwa. (Ayibere 10:12, 13) Yesu wavovesa alandi andi e sinsu kisonga e mfoko a kolo kina kevingila yo lubantiku lwa kintinu kiandi kuna zulu. Wavova vo, kuna lubantiku lwa luyalu lwandi, e mpasi zisaka ova nza. Vekala ye vita, mvengele ye vuku. (Matai 24:3, 7; Luka 21:10, 11) Vava e Vita Yantete ya Nz’Amvimba yayantika muna mvu wa 1914, o wantu babakula vo e mpasi zikotele ova nza. Muna Nkand’a Nzambi e kolo kiaki kiyikilwanga vo “lumbu yambaninu.”—2 Timoteo 3:1-5.
Kansi, ekuma e mpasi zisakidi ova nza tuka o Yesu kayadikilwa muna mvu wa 1914? E kuma kadi, muna mvu wauna, Yesu wayantika yala kuna zulu ke va ntoto ko. Vabwa vita kuna zulu, o Ntinu ampa oyikilwanga vo Mikaele, waveta Satana ye nkuya miandi ova ntoto. (Lusengomono 12:7-9, 12) Muna kuma kiaki, Satana makasi mayingi kena mau, wau kazeye vo kolo kiakete kaka kena kiau. Ke kolo ko, Nzambi olungisa luzolo lwandi lwa fwasa Satana ova ntoto. (Matai 6:10) Owau, yambula twavovela una akwa mvalu ntatu basidi besongelanga e ziku vo mu “lumbu ya mbaninu” tuzingilanga. Nswaswani yo nkwa mvalu wantete, ona osunzulanga Yesu Kristu, akwa mvalu ntatu basidi besunzulanga mambu mambi mevangamanga mu nza yawonso yo fûkisa e kanda dia wantu.
NKWA MVALU WAMBWAKI
“Vavaikidi mvalu wankaka, wambwaki, ndiona ofongele wo oveno nswa wa katula luvuvamu ova nza kimana wantu bavondaziana, oveno mpe nsosolo ampwena.”—Lusengomono 6:4.
O nkwa mvalu wambwaki vita kesunzulanga. E mona-meso kisongele vo nkwa mvalu ndioyo okatwidi luvuvamu ke mu nsi zakete kaka ko, kansi mu nza yawonso. Muna mvu wa 1914, i nkumbu antete kianwanwa e vita ya nz’amvimba muna lusansu lwa wantu. Muna mvu mialanda, e vita yanzole ya nz’amviba yabua, i vita yasunda vonda o wantu. O wantu bevovanga vo o lutangu lwa wantu ana befwanga muna vita tuka muna mvu wa 1914 luviokele milhões 100. Vana ntandu, ndonga ya wantu bevangukanga mu kuma kia vita zinwanwanga ova nza yayi.
Yamu nkia tezo e vita zisongelanga vo mu lumbu yambaninu tuzingilanga? Muna lusansu lwa wantu, eyayi i nkumbu antete o wantu besadilanga e ndekwa zambi muna fûkisa mioyo mia wantu awonso ova nza. Kana nkutu e nkubika zisikidisanga luvuvamu ova nza, nze Nações Unidas ke belendanga kakidila sumbula ya nkwa mvalu wambwaki ko.
NKWA MVALU WANDOMBE
“Mbwene mvalu wandombe, ndiona ofongele wo una ye balanza vana koko kwandi. Ngwidi ndinga vana kati kwa vangwa yá yamoyo, ivovele vo: “Kilo kimosi kia masa muna denali mosi, yilo tatu ya bale muna denali mosi, kufwasi mazi ma olive ye vinyu ko.””—Lusengomono 6:5, 6.
Nkwa mvalu wandombe osunzulanga nzala yovo mvengele. E mona-meso kisongele vo madia metomboka e ntalu, kilo kimosi kia masa denali mosi kifwa. Muna tandu kiantete, denali imosi i nzimbu zafutwanga kwa muntu osadidi e salu lumbu kiamvimba. (Matai 20:2) Muna denali mosi o muntu i kesumbila yilo tatu ya bale, mbongo ina isundilu kwa masa. Avo muntu ndonga kena yau muna nzo andi, aweyi ke kubadikila muna yilo tatu? Wantu muna tandu kiantete balukiswanga balembi fwasanga nzimbu zayingi muna sumba madia ma lumbu ke lumbu, musungula mazi ma olive ye vinyu.
Tuka muna mvu wa 1914, nga tumonanga e ziku isonganga vo nkwa mvalu wandombe mu kangala kena? Ingeta! Muna tandu kia 20, tezo kia milhões 70 lwa wantu bafwa mu kuma kia nzala yovo kondwa kwa madia. Mfumu imosi wavova vo: “muna mvu wa 2012 yakuna 2014 milhões 805 dia wantu ke batomenenge dianga ko.” Lufimpu lwankaka lwasongele vo “E nzala wantu ayingi ivondanga konso mvu lutila nkutu kimbevo kia SIDA, malária ye nkovola ya lufulu.” Kanele vo ayadi mu vanga bena mawonso muna dikila asukami, o nkwa mvalu wa ndombe wakinu twasa e nzala.
NKWA MVALU WAVESOKA
“Mbwene mvalu wavesoka, ndiona ofongele wo nkumbu andi Lufwa. E Ziami mu kunlada kina. Baveno e wisa muna tini kiayá kia nza, bavondela muna nsosolo wanda ye muna mvengele, ye muna vuku yampondi ye muna bulu yansisi ya nza.”—Lusengomono 6:8.
Nkwa mvalu wa nyá osunzulanga lufwa mu kuma kia vuku ye mambu mankaka. Kuna mfoko a mvu wa 1914, gripe Espanhol yavonda milhões 10 dia wantu. Nanga tezo kia milhões 500 za wantu babakama kimvebo kiaki, wantu akete kaka basala o moyo.
Kansi zaya dio vo gripe Espanhol i lubantiku kwandi kaka. Akwa ngangu bevovanga vo nkama za mazunda ma wantu bafwa mu kuma kia Varíola muna tandu kia 20. Kana una akwa ngangu za mawuku mu vanga bena nlongo mia mpila mu mpila, o unu kiaki e zingu kia wantu ayingi kikufikwanga kwa SIDA, nkovola ya lufulu ye malária.
O mambu ke masobele ko, lufwa, vita, nzala ye vuku yakinu kaka. E ziami kitambulanga ulolo wa minkondwa kuma, ke tuna ye vuvu ko.
LUMBU YAMBOTE IFINAMENE!
Ke kolo ko, e ntangwa yayi yampasi ifokoka. Sungamena diambu edi: Yesu wayantika ‘sunda’ tuka muna mvu wa 1914, kadi waveta Satana ova nza. Kansi zaya dio vo Yesu kafokwele ntete nsund’andi ko. (Lusengomono 6:2; 12:9, 12) Ke kolo ko, muna Armangedo, Yesu ofwasa Satana wa Nkadi ampemba kumosi yo wantu bekunyikamanga. (Lusengomono 20:1-3) Yesu ke fwasa kaka akwa mvalu ntatu ko, kansi okatula e mvimba e mpasi bemwesang’o wantu. Aweyi kevangila wo? Yambula twavovela e nsilu mia Nzambi mina muna Nkand’a Nzambi.
Nkand’a Nzambi uvovanga vo e vita zifokoka, luvuvamu lusikila ova nza. Yave “osima vita yakuna nsuk’a nza; tá ketolola yo butuna dionga.” (Nkunga 46:9) Vo i nkangu ana bezolanga luvuvamu, “beyangalela muna mawete mayingi.”—Nkunga 37:11.
Nzala ke zikala diaka ko, vekala yo ulolo wa madia. “O ulolo wa masa ukala muna nsi, yakuna ntandu a miongo.”—Nkunga 72:16.
Vuku yo lufwa lufokoka, wantu awonso bekala yo vimpi walunga ye bezinga yakwele mvu. Nzambi ‘okunguna mansanga mawonso muna meso mau; o lufwa, ke lukala diaka ko; musungula kala diaka dilu, yovo kazu, ngatu mpasi: oma mantete maviokele.’—Lusengomono 21:4.
O Yesu vava kakala ova ntoto, wavanga masivi mu songa una ukala e zingu muna kintinu kiandi. Yesu wavovela luvuvamu, wadikila ndonga muna mpil’a sivi, wawuka mbevo yo tufumuna mafwa.—Matai 12:15; 14:19-21; 26:52; Yoane 11:43, 44.
Mbangi za Yave bena ye kiese kia kusonga muna Nkand’aku a Nzambi, aweyi olenda kadila wakubama vava kifokoka e mpasi betwasanga akwa mvalu ntatu. Nga ozolele zaya diaka mayingi?
^ tini. 7 Yave i nkumbu a Nzambi nze una yasengomonwa muna Nkand’a Nzambi.
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
Azeyi i Nsangu Zambote?
Zaya e nsangu zambote zitukidi kwa Nzambi, ekuma e nsangu zazi zifwete samunwinwa mu nzaki, adieyi ofwete vanga.


text:
Nigeria Me Manisa Kutunga Banzo ya Kimfumu 3 000
Na kilumbu ya Mposo, Marsi 1, 2014, bantu 823 yina vandaka na kiese vukanaka na Nzo ya Balukutakanu ya Nene ya Bambangi ya Yehowa na Mbanza Benin sambu na kusepela na diambu yai ya nene. Banda na mvu 1999, ntangu ngidika ya kutunga Banzo ya Kimfumu na bansi ya bunsukami yantikaka, Bambangi ya Yehowa me tungaka Banzo ya Kimfumu 3 000 na Nigeria.
Lukutakanu yina tubilaka na bunkufi disolo ya kisalu yina bo salaka sambu na kupesa mabundu ya Nigeria bisika ya lusambu banda na bamvu 1920. Na luyantiku, bo vandaka kusadila banzo ya bantu to kufutila banzo. Kisika ya ntete kibeni ya me zabana yina bo vandaka kusadila kaka sambu na balukutakanu ya Bambangi ya Yehowa kele nzo mosi yina bo tungaka na mbanza Ilesa, pene-pene ya mvu 1935. Na kati ya mvu 1938 mpi 1990, ntalu ya mabundu yelaka bambala 200; yo vandaka 14 mpi yo kumaka 2 681; mingi na kati na yo vandaka kukuka ve kuzwa bisika ya kusala balukutakanu. Banzo ya Kimfumu ya nkaka vandaka ti mabundu sambanu. Na bisika ya nkaka, ntalu ya bantu na balukutakanu vandaka mingi kibeni sambu na nzo yina; bantu ya nkaka vandaka kutelama na nganda mpi kulanda balukutakanu na bafenetre. Na ntangu yina, mabundu mingi vandaka kaka kuvukana na banzo ya bantu mpi na basuku ya banzo-nkanda.
Na 1990, biro ya filiale ya Bambangi ya Yehowa yantikaka kupesa maboko na kutunga banzo; bo vandaka kudefisa bampangi mbongo na nsadisa ya Makabu Sambu na Nzo ya Kimfumu. Na 1997, Bakomite ya Kutunga Banzo na Kitini Mosi ya Insi sadisaka dezia mabundu 105 na kutunga to kuyidika banzo na bo. Na bamvu 1997 tii 1999, bo tungaka banzo 13, mpi bo bakaka kiteso ya bilumbu na kati ya 7 mpi 15 sambu na kumanisa konso nzo.
Ata bo vandaka kutunga nswalu mutindu yina, yo fwanaka ve sambu na kulungisa bampusa ya Bambangi ya Yehowa ya Nigeria yina ntalu na bo vandaka kaka kukuma mingi. Na Aprili 1998, biro ya filiale monaka nde bo kele ti mfunu ya Banzo ya Kimfumu 1 114 na insi ya mvimba.
Ntangu yandi bakaka ndinga na lukutakanu yina salamaka na Mbanza Benin, mpangi Don Trost, mpangi ya Komite ya Filiale ya Nigeria, zabisaka bawi nde: “Yo vandaka kisalu ya nene! Beto vandaka kudiyula, ‘Inki mutindu beto ta manisa yo?’” Banda na 1999, ngiufula yina bakaka mvutu ntangu Bimvuka ya Kutunga Banzo ya Kimfumu yina me salama na bantu sambanu to nana kumaka kusadisa mabundu na insi ya mvimba. Bo vandaka kusadila bapula ya kukonda mindondo, mpi bo vandaka kutunga kiteso ya banzo 17 konso ngonda na nsungi ya bamvula 14 yina me luta.
Na nima ya kusikisa bawi sambu na mambu yina bo salaka, Mpangi Trost monisaka nde kisalu ya kusala kele kaka mingi. Na mvu 2013, bantu kuluta 8 000 yikamaka na ntalu ya Bambangi ya Yehowa na Nigeria. Yandi tubaka nde: “Sambu na kulungisa mpusa yina, beto ta vanda ti mfunu ya Banzo ya Kimfumu 100 konso mvula.” Na 2013, beto vandaka ti Bambangi ya Yehowa 351 000 na Nigeria mpi mabundu kuluta 5 700.


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Marsi 2016
Nzozulu ya Nkengi yai kele ti masolo ya kulonguka banda na Mayi 2 tii na Mayi 29, 2016.
Keti Nge Lenda Sadisa Dibundu na Beno?
Keti nge lenda sala bonso misionere na dibundu yina nge kele?
Baleke—Keti Beno Kele ya Kuyilama Sambu na Kubaka Mbotika?
Bangiufula tatu lenda sadisa nge na kubaka lukanu.
Baleke—Inki Mutindu Beno Lenda Kudibongisa Sambu na Kubaka Mbotika?
Nge ta sala nki kana nge ke yindula nde nge me fwana ve na kubaka mbotika? To, nge ke zola kubaka mbotika kansi bibuti na nge ke yindula nde nge fwete vingila?
Inki Mutindu Nge mpi Nge Lenda Kumisa Bumosi na Beto Ngolo?
Mbona-meso yina kele na Kusonga kapu 9 ke monisa nde bumosi na beto kele mfunu.
Yehowa Ke Twadisaka Bansadi na Yandi na Nzila ya Luzingu
Inki mutindu beto lenda monisa nde beto ke zolaka nde Yehowa kutwadisa beto?
Bangiufula ya Batangi
Inki ntangu bansadi ya Nzambi kumaka bampika ya Babilone ya Nene? Keti Satana nataka Yezu na tempelo na mutindu ya kieleka ntangu yandi mekaka Yezu?


text:
NZOZULU YA NKENGI Novembri 2015 | Inki Mutindu Nzambi Ke Tadilaka Bitumba?
Mvutu ya Biblia ke pesa lenda yitukisa nge.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Inki Mutindu Nzambi Ke Tadilaka Bitumba?
Na ntangu ya ntama, Nzambi songaka bantu na yandi na kukwenda kunwana bitumba. Na nima, Yezu longaka bantu na kuzola bambeni na bo. Inki diambu sobaka?
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Mutindu Nzambi Vandaka Kutadila Bitumba na Ntangu ya Ntama
Mambu tatu ya mfunu vandaka kuswaswanisa bitumba yina Nzambi pesaka nswa.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Mutindu Nzambi Vandaka Kutadila Bitumba na Mvu-Nkama ya Ntete
Mutindu Nzambi vandaka kutadila bitumba sobaka ve, kansi diambu mosi ya mfunu ya samalaka monisaka nde kima mosi sobaka.
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA LUYANTIKU
Mutindu Nzambi Ke Tadilaka Bitumba
Ntama mingi ve Nzambi ta nwana bitumba yina ta sukisa bitumba yonso.
Keti Nge Zabaka Yo?
Sambu na nki Yozefi zengaka mandefo na ntwala ya kukutana ti Farao? Ntangu Biblia ke tuba nde tata ya Timoteo vandaka “Mugreki,” keti yo ke tendula nde yandi butukaka na Grese?
BIBLIA KE SOBAKA LUZINGU YA BANTU
Mono Vandaka Kuyindula nde Luzingu na Mono Vandaka ya Mbote
Pawel Pyzara vandaka kusala mubulu, kunwa bima ya ke lawusaka, mpi kusosa kisalu ya kuluta mbote—yandi vandaka kusala mambu yai yonso na mbala mosi. Yandi sobaka mabanza kilumbu mosi na mpimpa ntangu yandi nwanaka ti bantu nana.
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO
“Mwana na Mono ya Mono Ke Zolaka Mingi mpi ya Kwikama na Mfumu”
Inki sadisaka Timoteo na kuvanda diaka ve nsoni-nsoni mpi na kukuma nkengi mosi ya mbote?
Bamvutu na Bangiufula ya Biblia
Kana bafwa ta futumuka, bo ta zinga na wapi?


text:
A2
Mambu ya Mfunu ya Mbalula Yai
Bo basisaka Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ya Masonuku ya Kigreki ya Bukristu na Kingelesi na mvu 1950, mpi bo basisaka Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa ya mvimba na mvu 1961. Katuka ntangu yina, bamilio ya batangi na bandinga kuluta 120 me bakaka mambote ya mbalula yai ya Biblia ya sikisiki mpi yina bo lenda tanga kukonda mpasi katuka na bandinga ya kisina.
Komite ya Biblia—Mbalula ya Nsi-ntoto ya Mpa ke bakisa mfunu ya kusadila ndinga yina ke simba ntima ya batangi ya bubu yai. Yo yina, na mbalula yai, bo me landa mutindu ya nkaka ya kusonika mambu mpi minsiku ya kusonika bangogo ti balukanu yai na mabanza:
Bo me tendula mbote bangogo ya Biblia. Bangogo ya nkaka yina bo me sadila na ba Biblia ya nkaka ya Kikongo, bo me tendula yo mbote. Mu mbandu, bambalula ya nkaka ke sadilaka “kulunsi” sambu na kutubila mutindu yina bo bulaka Yezu minsonso na nti ya mpasi, ebuna yo ke pesaka ngindu nde bo kangaka yandi nsinga to bo bulaka yandi minsonso na kulunsi. Kansi mbalula yai ke sadila bangogo “fwaka na zulu ya nti” sambu na kutendula mbote dibanza ya ke monisa nde Yezu fwaka na zulu ya nti to dikunzi ya kusungama.—Mat 20:19; 27:31, 35; tala “Nti” na Bantendula ya Bangogo.
Bambalula ya nkaka ya Biblia ke sadilaka bangogo “nsi ya bafwa” sambu na kumonisa kisika yina bantu ke kwendaka kana bo me fwa. Bambalula yina ke pesaka ve bantu dibanza ya mbote na yina me tala nkadilu ya bafwa, bo ke monisaka nde bantu ke landaka kuzinga na insi yina. Kansi mbalula yai ke sadila ngogo “Maziamu” yina me fwana kibeni mpi yo ke sadisa muwi na kubakisa mbote nkadilu ya bafwa.—Longi 9:10; Yobi 14:13.
Mambu ya nkaka ya mfunu ya mbalula yai:
Mbalula yai kele ti mwa banoti na nsi ya lutiti. Banoti na nsi ya lutiti ya beto me sadila mingi yo yai:
“To” Mitindu ya nkaka ya bo lenda balula masonama ya Kiebreo, ya Kiarameye, to ya Kigreki yina lenda pesa ngindu ya mutindu mosi.—Kuyantika 1:2, noti na “ngolo ya kisalu ya Nzambi”; Yozue 1:8, “ndinga ya nsi.”
“To mbala ya nkaka” Mitindu ya nkaka ya bo lenda balula masonama yina ta pesa ngindu ya mbote kansi ya me swaswana ti ngindu ya ntete.—Kuyantika 21:6, “ta seka ti mono”; Zekaria 14:21, “muntu ya Kanana.”
“Na kisina” Mbalula ya ngogo mosi-mosi katuka na Kiebreo, Kiarameye, to Kigreki to ntendula ya kisina ya bangogo ya ndinga ya kisina.—Kuyantika 30:22, “divumu”; Kubasika 32:9, “ntu-ngolo.”
Ntendula mpi bansangu ya nkaka Ntendula ya bazina (Kuyantika 3:17, “Adami”; Kubasika 15:23, “Mara”); mambu ya me tala bakilo mpi bitesilu (Kuyantika 6:15, “maboko”); ntendula ya kiyingilu (Kuyantika 38:5, “Yandi”); bansangu ya mfunu yina kele na Bangindu ya Ngika mpi na Bantendula ya Bangogo.—Kuyantika 37:35, “Maziamu”; Matayo 5:22, “Gehena.”
Kitini ya luyantiku, yina kele na ntu-diambu “Mambu ya Luyantiku ya Ndinga ya Nzambi,” kele ti pula ya malongi ya mfunu yina kele na Biblia. Na nima ya verse ya nsuka ya Biblia, beto ke kuta “Tansi ya Mikanda ya Biblia,” “Index ya Bangogo ya Biblia,” mpi “Bantendula ya Bangogo ya Biblia.” Ntendula ya bangogo ke sadisa mutangi na kubakisa bangogo ya bo me sola na kutadila mutindu bo me sadila yo na Biblia. Bangindu ya Ngika A kele ti bitini yai ya me landa: “Minsiku ya Kubalula Biblia,” “ Mambu ya Mfunu ya Mbalula Yai,” “Mutindu Biblia Kuminaka Beto,” “Zina ya Nzambi na Masonuku ya Kiebreo,” “Zina ya Nzambi na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu,” ““Lupangu: Bambikudi mpi Bantotila ya Yuda ti ya Izraele,” mpi “Mambu ya Nene ya Luzingu ya Yezu na Ntoto.” Bangindu ya Ngika B kele ti bakarti, balupangu, mpi bansangu ya nkaka ya mfunu sambu na balongoki ya ngolo ya Biblia.
Na kati ya Biblia yo mosi, konso mukanda kele ti kitini yina ke tubila mambu yina kele na bakapu na yo, kumosi ti baverse yina ke tubila mambu yina; na mutindu yina, yo ke sadisa mutangi na kubaka dibanza ya bunkufi ya mukanda ya mvimba. Ndonga ya kati-kati ya konso lutiti kele ti baverse yina me katuka na bambalula ya ntama ya Kingelesi; yo ke tubila baverse ya Biblia yina ke monisa mambu ya mutindu mosi.


text:
Mono free Font in ttf format size: 124.91KB
Popular tags: lcd screen fixed width accents euro techno sci fi serif basic sans serif
Free for personal use
Mono Charset:
LCD / LCD Mono author: Samuel Reynolds
Liberation Mono author: Red Hat
Leftist Mono Serif author: Dom
Donationware
Mono Spatial author: Manfred Klein
2 font files
Mono Alphabet author: Manfred Klein
everson mono latin everson mono mono serif lcd mono leftist mono nu sans mono leftist mono serif taurus mono liberation mono mono monos monos frekis sans mono mono alphabet mono latin mono madness simply mono mono spatial mono font retro mono fixed mono verily serif mono public domain mono lcd lcd mono vera mono serif mono mono lcd bitstream vera sans mono


text:
TUSALU TUNA MUNA DIAMBU DIA NZAMBI | NGANA 7–11
“Kuyambula ko vo Ntim’aku Wabendomoka”
E nkanikinu mia Yave milenda kututanina. Muna kututwasila e nluta, mifwete kala muna ntima mieto. (Nga 7:3) Vava selo kia Yave ke yambulanga vo ntim’andi wabendomoka, obwanga muna ntambu mia Satana yo vukumunwa. E kapu kia 7 kiyikanga nleke ona wayambula vo ntim’andi wavukumunwa. Adieyi tulenda longoka muna vilwa kavanga?
Meso
7:10
Simba
7:13
Yeleka
7:14
Nunka
7:17
Wá
7:21
Satana osadilanga mambu tanu mama mu kutufila muna mavangu mambi
E ngangu yo umbakuzi ukutusadisa mu bakula e mfuilu milenda kututwasila mavangu mambi yo kutusadisa mu venga vonza kia mwanda