text:
KAPU KIA 3
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia wantu?
O Nzambi aweyi kafidisilwa e mpaka?
E zingu ova ntoto aweyi kikala kuna sentu?
1. Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia ntoto?
EKANI dia Nzambi mu kuma kia ntoto diasivi kikilu. Yave ozolele vo e nza yakalwa kwa wantu akiese yo vimpi wambote. Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yave “okunini mpatu muna . . . Edene; omenese muna ntoto konso nti una vo wete muna meso, wambote muna dia.” I bosi, Nzambi wavanga yakala yo nkento antete, Adami yo Eva. Wabasia muna mpatu yayina yambote, wabavovesa vo: ‘Nuwutana, nuwokela, nulungila nza, nuyala yo.’ (Etuku 1:28; 2:8, 9, 15) Ozevo, i kani dia Nzambi vo wantu bawutana yo yandangesa paradiso ova ntoto wawonso yo lunga-lunga mpe e bulu.
2. (a) Aweyi tuzayidi vo ekani dia Nzambi mu kuma kia ntoto dilungana kieleka? (b) O Nkand’a Nzambi aweyi ulonganga mu kuma kia zingu kiakwele mvu bevwa o wantu?
2 Nga okwikilanga vo ekani dia Yave wa Nzambi dia sia vo wantu bazingila mu paradiso ova ntoto dilungana? Owu kavov’o Nzambi: “Mpovele, nlungisa dio mpe.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Elo, Nzambi olungisa dina kakana. Kadi edi kavova, ‘kasema nza nkatu ko,’ kansi “yakala kak’o wantu.” (Yesaya 45:18) Nkia mpila wantu kazolele Nzambi vo bazingila ova ntoto? Mvu kwa bafwete vo zingila? Nkand’a Nzambi uvananga e mvutu: ‘Asongi bevwa nza, bezingila vo yakwele mvu.’—Nkunga 37:29; Lusengomono 21:3, 4.
3. Nkia mambu mevangamanga o unu ova ntoto? Nkia yuvu mevaikisanga?
3 Dialudi vo yamu wau mambu mama ke malunganene ko. Wantu beyelanga yo fwa; benwananga e vita yo vondaziana. Diambu diambi diabwa. Kansi, ke diau ko i kani dia Nzambi vo e nza yakala nze una ina o unu. Adieyi diabwa? Ekuma ekani dia Nzambi ke dialunganena ko? Ke vena konso nkanda ko wa muntu ulenda kutusasila e diambu diadi, kadi e mpasi kun’ezulu zayantikila.
ETUKU DIA NKADI AMPEMBA
4, 5. (a) Nani wa sadila nioka mu vovana yo Eva? (b) Nkwa fu yambote ye nsongi nkia mpila kalenda kitukila se mwivi?
4 Nkanda Etuku ntantu a Nzambi uyikanga muna mpatu a Edene. Oyikilwanga vo “nioka,” kansi ke nioka ko. Muna Nkanda Lusengomono oyikilwanga vo “Nkadi Ampemba, wa Satana, on’otungianisang’e nza yawonso.” Oyikilwanga mpe vo ‘nioka ankulu.’ (Etuku 3:1; Lusengomono 12:9) Muna vovana yo Eva o mbasi ndioyo yovo vangwa kiaki kia mwanda olembi monekanga, wasadila nioka. Wavanga nze una ulenda vanga nkwa ngangu mu songa vo e bulu yovo teke mu vova kina. E vangwa kiaki kia mwanda kiakala vava Nzambi kavang’o ntoto mu kuma kia wantu.—Yobi 38:4, 7.
5 Wau vo e vangwa yawonso ya Yave yalunga yakala, ozevo nani wavanga “Nkadi Ampemba wa Satana”? Mosi muna wan’a mianda a Nzambi yandi kibeni wayikitula se Nkadi Ampemba. Aweyi diavangamena ediadi? O unu, nkwa fu yambote ye nsongi olenda kituka se mwivi. Mu nkia mpila? O muntu nanga olenda yambula vo e ngindu zambi zakota muna ntim’andi. Avo okwamanene o yindula ngindu zazi zambi ziwokela. Kele vo obakidi elau dia vang’e diambu, ovanga dio mun’owu wa makani mandi mambi.—Tanga Yakobo 1:13-15.
6. Aweyi mosi muna wan’a miand’a Nzambi kakitukila se Nkadi Ampemba wa Satana?
6 I diau diabwila Nkadi Ampemba wa Satana. Wa wá vava Nzambi kavovesa Adami yo Eva vo bawutana yo lungila e nza. (Etuku 1:27, 28) O Satana wavava vo wantu awonso bansambila ke mu Nzambi ko. Ozevo, luzolo lwambi lwakota muna ntim’andi. Lwamfila mu vuna Eva. Wamvovesa luvunu mu kuma kia Nzambi. (Tanga Etuku 3:1-5.) I nkituka kakituka se “Nkadi Ampemba” dina nsasa vo “Nkumbi,” ye “Satana,” i sia vo “Ntantu.”
7. (a) Ekuma Adami yo Eva bafwila? (b) Ekuma mbongo yawonso ya Adami yinuninanga yo fwa?
7 Nkadi Ampemba wa Satana wasadila luvunu muna fila Adami yo Eva bakolamena Nzambi. (Etuku 2:17; 3:6) Ekiaki i kuma bafwila, nze una kabavovesa Nzambi vo fwa befwa avo bankolamene. (Etuku 3:17-19) Wau vo Adami wasumuka, mbongo andi yawonso yavwila esumu diandi. (Tanga Roma 5:12.) E diambu diadi dilenda sasilwa mu nona kia nkela yivangilwanga bilikisi. Avo nkela yatekama, e bilikisi aweyi yikala? E bilikisi yawonso yatekama yivaika. Diau adimosi mpe yeto awonso “twatekama” twavaika, i sia vo twavwil’esumu dia Adami. Ekiaki i kuma wantu awonso benuninanga yo fwa.—Roma 3:23.
8, 9. (a) Nkia mpaka kafidisa Satana kwa Nzambi? (b) Ekuma Nzambi kalembi vondela akolami vana vau?
8 Vava Satana kafila Adami yo Eva mu sumukina Nzambi, Nzambi kieleka katelamena. Wafidisa mpaka e mpila keyadilanga o Yave. O Satana edi kazola vova: ‘Nzambi ke nyadi ambote ko. Vuna kabavuna ye mawete kabaswekanga. O wantu ke bavwidi mfunu wa luyalu lwa Nzambi ko. Balenda baka nzengo yau kibeni muna edi diambote y’edi diambi. Bekala ye zingu kiambote muna luyalu lwame.’ O Nzambi aweyi kasingikila luvezo ye mpaka zazi? Akaka bevovanga vo o Nzambi nga wavonda akolami awaya vana vau. Kansi, ediadi nga diadi vana e mvutu muna mpaka za Satana? Nga diadi songa vo mpila keyadilanga Nzambi i yambote?
9 Muna kuma kia unsongi wandi, o Yave kavonda akolami awaya vana vau ko. Ntangwa yavavwanga muna vana e mvutu za mpaka za Satana yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. O Nzambi wayambula vo wantu bayiyala mu fikolo ku nsi a luyalu lwa Satana. E kapu kia 11 kisasila ekum’o Yave kayambulwila wantu bayiyala yo yambula vo valuta kolo kia ndá muna singika e diambu diadi. Owau, yambula twabadika e yuvu eyi: Adami yo Eva nga bafwana lemvokela Satana una vo kasidi vanga konso diambu diambote ko kwa yau? Nga diansongi mu kwikila vo o Yave ona wabavana lekwa yawonso muntu ambi ye mvuni? Aweyi wadi vanga ongeye?
10. Aweyi olenda kuyisila kun’esambu dia Yave muna vana e mvutu za mpaka za Satana?
10 Diamfunu mu badikanga e yuvu yayi kadi kwa yeto mpe yiyuvulwanga o unu. Una y’elau dia kuyisia kun’esambu dia Yave muna vana mvutu za mpaka za Satana. Olenda tonda Yave se Nyadi aku yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. (Nkunga 73:28; tanga Ngana 27:11.) Diankenda kikilu vo akete kaka vana vena mazunda ye mazunda ma wantu omu nza yayi bekuyisianga kun’esambu dia Nzambi. Ediadi divaikisanga kiuvu kiakaka kiamfunu. O Nkand’a Nzambi nga ulonganga vo Satana i nyadi a nza yayi?
NANI OYALANGA E NZA YAYI?
11, 12. (a) E ntonta za Yesu aweyi zisongelanga vo Satana i nyadi a nza yayi? (b) Nkia diambu diakaka disonganga vo o Satana i nyadi a nza yayi?
11 O Yesu kasidi katikisa ko vo Satana i nyadi a nza yayi. O Satana wasonga Yesu “yintinu yawonso ya nza, yo nkembo au.” Wamvovesa vo: “Eyayi yawonso ikuvana yo, ovo ofukama, wankunda.” (Matai 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Se badiki e diambu diadi: O lukau lwalu nga lwadi kala se ntonta kwa Yesu kele vo Satana kakadi mfumu a yintinu yayi ko? Yesu kavunisa dio ko vo tuyalu twawonso twa nza twa Satana. Avo Satana kakadi ye wisa muna tuyalu twatu ko o Yesu nga wavunisa e diambu diadi.
12 Dialudi vo, Yave i Nzambi a mpungu-ngolo wa Nsemi a nza. (Lusengomono 4:11) Kansi, ke vena fulu kana kimosi ko muna Nkand’a Nzambi kiyikanga vo Yave wa Nzambi yovo Yesu Kristu i nyadi a nza yayi. Yesu wayikila Satana vo ‘nyadi a nza yayi.’ (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Nkand’a Nzambi uyikilanga mpe Nkadi Ampemba wa Satana vo “nzambi a tandu kiaki.” (2 Korinto 4:3, 4) O Yoane wa ntumwa wasoneka mu kuma kia Satana vo: “E nza yawonso muna mbi ilele.”—1 Yoane 5:19.
E NZA YA SATANA AWEYI ISUKISILWA?
13. Ekuma tuvwididi e nz’ampa o mfunu?
13 E vonza ova nza mu saka ina. Yazala ye anwani a vita, ayadi alembi songa, afidi a mabundu bakondwa ziku ye akwa nsoki. E nza ke ilendakana diaka singikwa ko. O Nkand’a Nzambi usonganga vo e ntangwa Nzambi kefwasa nza yayi yambi muna Armangedo ifinamene. Nz’ampa yansongi ivingila e nza yayi.—Lusengomono 16:14-16.
14. O Nzambi nani kasola mu Yala se Ntinu muna Kintinu kiandi? Aweyi diasakulwilwa ediadi?
14 Yave wa Nzambi wasola Yesu Kristu mu yala se Ntinu muna Kintinu yovo luyalu lwandi lw’ezulu. Nkand’a Nzambi wasakula vo: “Tuwutukilu o nleke, tuveno o mwan’eyakala; o luyalu lukala van’evembo diandi: e nkumbu andi . . . Nkuluntu a Luvuvamu. Muna wokela kwa luyalu luandi yo luvuvamu ke mukala nsuka ko.” (Yesaya 9:6, 7) Yesu walonga alongoki andi mu samba mu kuma kia luyalu lwalu: “E Kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:10) Nze una tusinga mona muna nkanda wau, Kintinu kia Nzambi kisukisa tuyalu twawonso twa nza yayi, yo sikidisa luyalu lwandi. (Tanga Daniele 2:44.) I bosi, Kintinu kia Nzambi kisikidisa paradiso ova ntoto.
E NZ’AMPA IFINAMENE
15. E “nz’ampa” i nki?
15 Nkand’a Nzambi ukutusikidisanga vo: ‘Vena ye zulu diampa ye nz’ampa tusiang’e vuvu mun’owu wa nsilu [a Nzambi] ina ikalwa kwa ndungidi.’ (2 Petelo 3:13; Yesaya 65:17) Ezak’e ntangwa vava Nkand’a Nzambi uvovanga vo “nza,” wantu bezingilanga ova ntoto keyikanga. (Etuku 11:1) Ozevo, e “nz’ampa” yansongi i kintwadi kia wantu betondwa kwa Nzambi.
16. Nkia lukau lwantalu kevan’o Nzambi kw’awana ketondanga? Adieyi tufwete vanga mu vwa lo?
16 Yesu wasia nsilu vo awana betondwa kwa Nzambi betambula lukau lwa “moyo a mvu ya mvu” muna nz’ampa a Nzambi. (Maku 10:30) Muna zaya mana kavova Yesu tufwete vanga muna vwa moyo a mvu ya mvu, tanga muna Yoane 3:16; ye 17:3. Owau, se tadi muna Nkand’a Nzambi e nsambu bevwa awana bekuyifwanisanga mu tambula lukau lwalu lwasivi lwa Nzambi muna Paradiso ova ntoto.
17, 18. Aweyi tulenda kadila ye vuvu vo luvuvamu lukala muna nza yawonso?
17 Umpumbulu, vita, ye nsoki ke ukala diaka ko. ‘O kimpumbulu ke kala diaka ko: . . . Alembami bevwa nza.’ (Nkunga 37:10, 11) Vekala yo luvuvamu kadi Nzambi ‘ofokola vita mu nza yawonso.’ (Nkunga 46:9; Yesaya 2:4) I bosi, “o nsongi osakumuka; yo ulolo wa luvuvamu yavana kilala ngonde,” i sia vo, yakwele mvu.—Nkunga 72:7.
18 Asambidi a Yave mu luvuvamu bezingila. Vava Aneyisaele balemvokelanga Nzambi mu luvuvamu bakalanga. (Fuka 25:18, 19) Ekwe kiese kikala mu zingila mu luvuvamu lwalu muna Paradiso!—Tanga Yesaya 32:18; Mika 4:4.
19. Aweyi tuzayidi vo ulolo wa madia ukala muna nz’ampa ya Nzambi?
19 Nzala imana. Ntozi a nkunga wavova vo “ulolo wa masa ukala muna nsi, yakuna ntandu a miongo, e mbongo andi ivwembeta.” (Nkunga 72:16) O Yave wa Nzambi osambula asongi, ‘o ntoto uyima mbongo andi.’—Nkunga 67:6.
20. Ekuma tufwete kadila ye ziku vo e nza yawonso ikituka se paradiso?
20 E nza yawonso ikituka se paradiso. E nza yayiviswa kwa wantu asumuki ikitulwa se paradiso. (Tanga Yesaya 65:21-24; Lusengomono 11:18) I bosi, e paradiso isayaniswa yavana e nza yawonso ikituka se yambote yo yima mbongo yayingi nze una wakala mpatu a Edene. O Nzambi ‘oziula koko kwandi yo lungisa nsatu za wantu awonso.’—Nkunga 145:16.
21. Adieyi disonganga vo luvuvamu lukala vana vena wantu ye bulu?
21 Vekala ye luvuvamu vana vena wantu ye bulu. Bulu ya futa ye ya vata idila vamosi. E kingyanangyana nkutu ke mona wonga wa bulu yansisi ko.—Tanga Yesaya 11:6-9; 65:25.
22. Adieyi dibwila mayela?
22 Mayela mefokoka. O Yesu wa Nyadi a Kintinu ki’ezulu kia Nzambi owuka ndonga wantu vioka ana kawuka vava kakala ova ntoto. (Matai 9:35; Maku 1:40-42; Yoane 5:5-9) Ozevo, “O ntungi kevova ko vo, yela nyela.”—Yesaya 33:24; 35:5, 6.
23. Ekuma lufuluku lukututwasila e kiese?
23 Azolw’eto bafwa befuluka ye vuvu kialembi fwa diaka. Awonso bafwa bena muna nyindu a Nzambi bevutuka o zinga. Elo, vekala ye “lufuluku lu’asongi y’ana balembi songa.”—Mavangu 24:15; tanga Yoane 5:28, 29.
24. Adieyi oyindulanga mu zingu kia Paradiso ova ntoto?
24 Ekwe vuvu kia kiese kivingilanga awana belongokanga oma ma Yave wa Nzambi wa Mvangi eto yo kunsadila! O Yesu Paradiso ikala ova ntoto kakanikina kwa kimpumbulu ona wafwa vana ndambu andi, wavova vo: “Okala yame muna Paradiso.” (Luka 23:43) Diamfunu kikilu twazaya mayingi mu kuma kia Yesu Kristu, kadi muna yandi i mukwizila e nsambu zazi zawonso.


c: text/html

text:
LONGI 10
Yesu Walemvokanga Ntangwa Zawonso
Nga diasazu dikalanga mu lemvokela mase maku e ntangwa zawonso?— Ezak’e ntangwa diampasi dikalanga. Nga ozeye wo vo Yesu walemvokelanga Yave ye mase mandi?— E mbandu andi ilenda kusadisa mu lemvokela mase maku kana nkutu vava dikalanga diampasi. Yambula twalongoka diaka mayingi mu kuma kia lusansu lwalu.
Una kayizidi ko ova ntoto, Yesu kuna zulu kakala yo Yave wa Se diandi. Kansi Yesu mase mpe kakala mau ova ntoto. Nkumbu zau Yosefe yo Maria. Nga ozeye una bakitukila mase mandi?—
Yave wabonga moyo a Yesu kuna zulu yo sia wo muna vuma kia Maria kimana kawutuka yo zingila ova ntoto. Diambu diasivi diakala! Yesu wayantika nungunuka muna vuma kia Maria nze una nsedia minungunukinanga muna vuma ya ngudi zau. Vioka ngonde vwa, Yesu wawutuka. Muna mpila yayi, Maria yo nkaz’andi Yosefe bakituka mase ma Yesu ova ntoto.
Vava Yesu kakala ye kimbuta kia mvu 12, wavanga diambu dimosi diasonga vo watoma zolanga Yave wa Se diandi. Ediadi diavangama vava Yesu ye yitu yandi bayenda mu nkangalu wandá kuna Yerusaleme. Ku nkinzi a Nduta bayenda. Vava bavutukanga kuna mbanza bazingilanga, Yosefe yo Maria bamona vo Yesu kakala ko muna buka. Nga ozeye kuna kakala?—
Ekuma Yesu kakadila muna tempelo?
Vana vau, Yosefe yo Maria bavutuka kuna Yerusaleme yo vava Yesu muna mbanza yawonso. Batokana kikilu kadi ke bansololanga ko. Una vavioka lumbu tatu, bansolola muna tempelo. Nga ozeye ekuma Yesu kakadila muna tempelo?— Kadi i muna kalenda longokela mu kuma kia Yave wa Se diandi. Wau vo watoma zolanga Yave, wakala y’etima dia longoka una kalenda kunyangidikila. Kana nkutu vava kakituka se mbuta, Yesu walemvokelanga Yave muna mambu mawonso. Yesu walemvokanga kana nkutu vava diakalanga diampasi. Nga Yesu walemvokelanga mpe Yosefe yo Maria?— Elo. Nkand’a Nzambi uvovanga vo wabalemvokelanga.
Adieyi olenda longoka muna mbandu a Yesu?— Ngeye mpe ofwete lemvokelanga mase maku, kana nkutu vava dikalanga diampasi. Nga ovanga wo?—

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ekuma ke Nutondelanga Siwa Menga Ko?
Ngindu za bendomoka za wantu
Ngindu za bendomoka: Mbangi za Yave ke bebundanga lusadisu lwa madotolo vuvu ko.
Ludi: Tuvanganga wawonso mu solola lusadisu lwambote lwa matodolo mu kuma kia yeto kibeni y’esi nzo zeto. Vava tuyelanga, tukwendanga kwa madotolo ana bena ye umbangi wa wuka yo pasula yimbevo lembi sadila menga. Tuyangalelanga mu kuma kia lunungunuku luvangamanga muna salu kia wuka yimbevo. E mpila za mawuku zilembi sadilwa menga zasokwa mu sadisa Mbangi za Yave, owau mu sadilwa se zina mu sadisa nkangu wawonso. Muna nsi zayingi, owau konso mbevo olenda tina siwa menga muna venga vonza itukanga muna menga, nze yimbevo ya menga isambukilwanga, siwa menga ke mena betela ko ye nitu ambevo yo vilwa wa wantu.
Ngindu zabendomoka za wantu: Mbangi za Yave bekwikilanga vo lukwikilu lulenda wuka kimbevo.
Ludi: Oyeto ke tukwikilanga ko vo lukwikilu lulenda wuka kimbevo.
Ngindu zabendomoka za wantu: Nzimbu zayingi zilombwanga muna wukua lembi siwa menga.
Ludi: Ovava lusadisu lwa madotolo lembi siwa menga ke divavanga nzimbu zayingi ko. *
Ngindu zabendomoka za wantu: Konso mvu ayingi muna Mbangi zayingi befwanga kumosi ye wan’akete mu kuma kia tina siwa menga.
Ludi: E ngindu zazi ke zaludi ko. Nkumbu miayingi madotolo besadilanga ndekwa za pasula yimbevo, nze pasula ntima, visi yo vingisa yikwa ya nitu lembi siwa menga. * Nkumbu miayingi e mbevo ke zisiwa menga ko kumosi ye wan’akete besasukanga ke mu mbevo ko zina zitondanga siwa menga. * Kavena muntu ko olenda vova ye sikididi kiawonso vo o mbevo fwa kefwa muna tina siwa menga yovo osinga sasuka muna tonda siwa menga.
Ekuma Mbangi za Yave ke betondelanga siwa menga ko?
I mu kuma kia mana tukwikilanga, ke mu diambu dia ngangu za madotolo ko. Tuka muna Luwawanu Luankulu ye luna Luampa o Nkand’a Nzambi ukutukanikinanga twatina menga. (Etuku 9:4; Fuka 17:10; Nsiku 12:23; Mavangu 15:28, 29) Kuna kwa Nzambi o menga i moyo. (Fuka 17:14) Tutinanga siwa menga muna lemvokela Nzambi yo songa o zitu weto kwa yandi una vo i Mvani a moyo.
O wantu besobanga e ngindu
Muna mvu miavioka, madotolo mawonso bayindulanga vo osadila ndekwa za lembi siwa menga, i viokesa e tezo ye kuyivonda nkutu, kansi owau e ngindu zau zisobele. Muna bong’e nona, muna mvu wa 2004, zulunalu imosi ivovelanga mambu mawuku yavova vo “ndekwa zayingi zisadilwanga muna wuka Mbangi za Yave ziyantika sadilwa kwa wantu awonso muna mvu mikwiza.” * Zulunalu imosi (Heart, Lung and Circulation) yavova muna mvu wa 2010 vo “‘e ndekwa za pasula mbevo lembi kubasia o menga’ ke tufwete zo sadilanga kaka ko muna Mbangi za Yave, kansi tufwete zo sadilanga mpe muna wantu awonso.”
Owau madotolo mayingi omu nza yawonso muna pasula yimbevo yampipita yo lembi sia menga, besadilanga ndekwa za toma lunda o menga ma yandi kibeni mbevo. E ndekwa zazi zitoma sadilwanga kana nkutu muna nsi usukami ye zitoma vavuanga kwa mbevo zayingi bena vo ke Mbangi za Yave ko.
^ tini. 8 Tala zulunalu, Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, luk. 349.
^ tini. 10 Tala The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, luk. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, luk. 563; Basics of Blood Management, luk. 2; and Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, luk. 39.
^ tini. 10 Tala The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, luk. 918; and Heart, Lung and Circulation, Volume 19, luk. 658.
^ tini. 14 Zulunalu, Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, lukaya lwa 39.


text:
Bwidi mwa buku ayiyi, yi lenda ku kusadisila
Mwa buku ayiyi yi lenda ku kusadisa wu yangalala mu kulonguka mambu ma Nzambi mu kibibila. Mu kadi matanga va tsuka wu lenda mona mu kibibila kyaku mimvutu mu byuvu binomba bisonama.
Mu kadi lutangu, tala mbote bwidi kibibila ka ḿvutudila mimvutu beni. Zimbangi zi Yave ba lendi ku kusadisa mu kuvisikisa bumbote nsundu matangu.
Tala dyaka: Bilongulu byoso bi tukisa tanguna mu mwa buku ayiyi bi sonimini kwidi zimbangi zi Yave.
Learn More
Dinda ndongukulu yi bobo yi kibibila
Bwidi bu ḿvangiminanga ndongokulu yi kibibi’e?
Mu nza yinvimba, Zimbangi zi Yave ba zabikini mu ndongusulu yi kibibila yi bansadisilanga bant. Tala bwidi ma Saliminanga.


text:
Nkenda ya 34: Madya yampa
KETI beno lenda tuba nki bantu kelokuta na ntoto? Yau kele ya mpembe, ya fyoti mpi ngolo ve. Yau kele bima ya kudya.
Kulutaka ngonda mosi ve ya bana ya Israele kubasikaka na Egypte, mpi bau kumaka na ntoto ya makanga. Kuna madya kemenaka mingi ve, mpi bau yantikaka kubokuta nde: ‘Sambu na nki beto fwilaka na Egypte ve. Kuna beto vandaka kudya bima mingi.’
Ebuna Jéhovah tubaka nde: ‘Mono kenokisila bau madya banda na zulu.’ Mpi yandi salaka yau. Kilumbu yina kulandaka, ntangu bau monaka bima yina ya mpembe, yina kukatukaka na zulu, bana ya Israele kudiyufulaka nde: ‘Inki bima yai?’
Moïse tubilaka bau nde: ‘Yai kele mampa ya Jéhovah mepesa beno.’ Bantu bingaka yau na zina ya MANNA. Ntomo ya manna yina vandaka bonso ntomo ya mikati mesalama na bwiki.
Moïse pesaka bau nswa: ‘Beno lokuta yau konso muntu na kiteso yandi tadya.’ Bana ya Israele vandaka kulokuta yau konso suka mpi, ntangu mwini vandaka kuma ngolo, yina vandaka kubikala na ntoto vandaka kukuma masa-masa.
Moïse tubaka dyaka nde: ‘Muntu kubumba ve sambu na mbasi.’ Kansi bantu yankaka kulemfukilaka ve Moïse mpi bau bumbaka. Beno zaba nki kubwaka? Misopi kotaka mpi yau yantikaka na kubasisa nsudi!
Kansi, kilumbu mosi ya mposo bantu vandaka na nswa ya kulokuta yau mingi mpi kubumba yau. Yau vandaka kilumbu ya mposo. Kilumbu yina, bau vandaka na nswa ya kulokuta yau mingi mpi kubumba yau sambu na lumingu, Jéhovah vandaka kunokisa ve manna. Bau vandaka kubumba yau kilumbu yina, kansi misopi vandaka kukota ve, mpi yau vandaka kubasika ve nsudi ya mbi! Yau vandaka dyaka kimpa!
Ntangu yonso yina bana ya Israele vandaka na ntoto ya makanga, Jéhovah pesaka bau manna.
Kubasika 16:1-36; Kutanga 11:7-9; Yozue 5:10-12.
Bangyufula
- Na kifwanisu, inki bantu ke na kulokuta na ntoto, mpi bo vandaka kubinga yo inki?
- Inki nsiku Moize kupesaka bantu sambu na yina metala kulokuta mana?
- Yehowa kusongaka bantu na kusala nki na kilumbu ya sambanu, mpi sambu na inki?
- Inki kimpa Yehowa vandaka kusala ntangu bantu ya Izraele vandaka kubika mana tii na kilumbu ya nsambwadi?
- Yehowa kupesaka bantu mana na nsungi ya bantangu ikwa?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kubasika 16:1-36; mpi Kutanga 11:7-9.
Kubasika 16:8 kemonisa nki na yina metala mfunu ya kuzitisa bantu yina bo mepesaka mikumba ya teokrasi na dibundu ya Bukristu? (Baeb. 13:17)
Na ntoto ya makanga, inki mutindu Yehowa vandaka kuyibusa bantu ya Izraele konso kilumbu nde yandi muntu vandaka kusimba luzingu na bo? (Kub. 16:14-16, 35; Kul. 8:2, 3)
Inki ntendula ya kifwani Yezu kupesaka sambu na mana, mpi nki mambote beto kebakaka na “mampa yina vandaka kukatuka na zulu”? (Yoa. 6:31-35, 40)
- Tanga Yozue 5:10-12.
Bantu ya Izraele kudyaka mana bamvula ikwa, inki mutindu dyambu yango vandaka kumeka bo, mpi nki dilongi beto lenda baka na disolo yai? (Kub. 16:35; Kut. 11:4-6; 1 Kor. 10:10, 11)


text:
DILONGI YA 17
Inki Mutindu Bankengi ya Nziunga Ke Sadisaka Beto?
Masonuku ya Kigreki ya Bukristu ke tubilaka mingi Barnabasi ti ntumwa Polo. Babakala yai vandaka bankengi-ntambudi mpi bo vandaka kukwenda kutala mabundu ya mvu-nkama ya ntete. Sambu na nki? Bo vandaka kudiyangisa na masonga yonso sambu na mambote ya bampangi na bo Bakristu. Polo tubaka nde yandi vandaka ti mpusa ya ‘kuvutuka sambu na kukwenda kutala bampangi’ sambu na kuzaba kana bo kele nki mutindu. Yandi vandaka ti luzolo ya kusala nzietelo ya bakilometre mingi sambu na kwenda kusiamisa bo. (Bisalu 15:36) Bankengi-ntambudi ya bubu yai ke vandaka ti mpusa ya mutindu mosi.
Bo ke kwisaka sambu na kupesa beto kikesa. Konso nkengi ya nziunga ke talaka kiteso ya mabundu 20 to mingi, mpi mbala zole na mvula yandi ke salaka mposo mosi na konso dibundu. Beto lenda baka mambote mingi na eksperiansi ya bampangi yai mpi kana bo me kwelaka, na eksperiansi ya bankento na bo. Bo ke salaka ngolo na kuzaba bantu yonso, baleke ti bambuta, mpi bo ke vandaka ti mpusa ya ngolo ya kufidisa beto na kisalu ya kusamuna mpi na kulonguka Biblia ti bantu. Bankengi yai ke salaka baviziti ya kingungudi ti bankuluntu, mpi sambu na kusiamisa beto, bo ke salaka badiskure ya ke pesa kikesa na balukutakanu ya dibundu mpi ya nene.
Bo ke tudilaka bantu yonso dikebi. Bankengi ya nziunga ke tulaka dikebi mingi na kimpeve ya mabundu. Bo ke salaka lukutakanu ti bankuluntu mpi bansadi ya kisalu sambu na kutadila mutindu dibundu me kwenda na ntwala mpi bo ke pesaka bo bandongisila ya ke tadila mutindu ya kulungisa mikumba na bo. Bo ke sadisaka bapasudi-nzila sambu bo sala kisalu na bo mbote, mpi bo ke vandaka na kiese ya kuzaba bantu ya mpa yina me yantika kuvukana ti dibundu mpi kuwa bo ntangu bo ke tubila kuyela na bo na kieleka. Konso nkengi-ntambudi ke kudipesaka bonso “nduku ya kisalu sambu na mambote” na beto. (2 Bakorinto 8:23) Beto fwete landa mbandu ya lukwikilu na bo mpi ya kukangama na bo na Nzambi.—Baebreo 13:7.
Sambu na nki bankengi ya nziunga ke kwendaka kutala mabundu?
Inki mutindu nge lenda baka mambote na baviziti na bo?


text:
DILONGI YA 12
Inki mutindu nge lenda kwenda penepene na Nzambi?
1. Keti Nzambi kewaka bisambu yonso?
Nzambi kebinga bantu ya makanda yonso na kukwenda penepene na yandi na nzila ya kisambu. (Nkunga 65:3) Kansi, yandi kewaka ve, to kendimaka ve, bisambu yonso. Mumbandu, yandi kewaka ve bisambu ya bakala yina kenyokulaka nkento na yandi. (1 Piere 3:7) Dyaka, ntangu Bantu ya Izraele kwaminaka na mambi, Nzambi buyaka kuwa bisambu na bo. Yo kele pwelele nde kisambu kele dibaku ya mbote. Kansi Nzambi tandima bisambu ata ya bantu yina mesalaka masumu ya nene kana bo balula ntima.
2. Inki mutindu beto fwete samba?
Kisambu kele kitini ya lusambu na beto, yo yina beto fwete sambila kaka Ngangi na beto, Yehowa (Matayo 4:10; 6:9) Mutindu beto kele bantu ya kukonda kukuka, beto fwete samba na zina ya Yezu sambu yandi fwaka sambu na masumu na beto. (Yoane 14:6) Yehowa kezolaka ve nde, beto vutukila bisambu yina beto mekangaka na ntu to yina beto mesonikaka na mukanda mosi buna. Yandi kezolaka nde bisambu na beto kukatuka na ntima na beto.
Ngangi na beto lenda widikila ata bisambu yina beto kesalaka na nsi ya ntima. (1 Samuele 1:12, 13) Yandi kelomba beto na kusamba na mabaku yonso, mu mbandu na suka, na nkokila, na ntangu ya kudya, mpi ntangu beto kekutana ti bampasi.
3. Sambu na nki Bakristu kekwendaka na balukutakanu?
Kukwenda penepene na Nzambi kele ve dyambu ya pete, sambu beto kezinga na kati ya bantu yina kekwikilaka ve na Nzambi mpi kevwenzaka lusilu na yandi ya kutula ngemba na ntoto. (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Piere 3:3, 13) Yo yina, beto kele na mfunu nde bampangi na beto Bakristu kupesa beto kikesa; bo mpi kevandaka ti mfunu na beto.
Kuvanda ti banduku yina kezolaka Nzambi kesadisaka beto na kukwenda penepene na Nzambi. Balukutakanu ya Bambangi ya Yehowa kevandaka mabaku ya mbote ya kubaka kikesa na nsadisa ya lukwikilu ya bampangi yankaka.
4. Inki mutindu nge lenda kwenda penepene na Nzambi?
Nge lenda kwenda penepene na Yehowa, kana nge keyindulula mambu yina nge melongukaka na Ndinga na yandi. Dyaka, kana nge ketala lugangu, kelemfukila bantuma na yandi mpi ketula ntima na balusilu na yandi. Kuyindulula mpi kisambu kepusaka beto na kumonisa ntonda sambu na zola mpi mayele ya Nzambi.
Nge lenda kwenda penepene na Nzambi kaka kana nge ketudila yandi ntima mpi kekwikila na yandi. Kansi lukwikilu kele bonso kima mosi ya moyo yina kelombaka nde bo disa yo. Nge fwete disa lukwikilu na nge konso ntangu na kutadilaka mambu yina nge kekwikilaka.
5. Inki mutindu kukwenda penepene na Nzambi tanatila nge mambote?
Yehowa kelungisaka bampusa ya bantu yina kezolaka yandi. Yandi lenda tanina bo na konso kima yina lenda bebisa lukwikilu na bo mpi kivuvu na bo ya luzingu ya mvula na mvula. (Nkunga 91:1, 2, 7-10) Yandi kekebisaka beto na mambu yina lenda bebisa mavimpi na beto mpi kumanisa kyese na beto. Yehowa kelongaka beto mutindu ya kuvanda na luzingu ya kuluta mbote.
Longuka Mambu Mingi
MANAKA YA KULONGUKA BIBLIA
Sambu na Nki Beto Fwete Longuka Biblia?
Biblia ke pesaka bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba bamvutu na bangiufula ya mfunu ya luzingu. Keti nge ta zola kuvanda na kati ya bantu yina?
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
Va tsuka buku
1 YAVE
Dizina di Nzambi, Yave, tsundu yinneni didi. Dinsundula ti Nandi kalenda “vanga dyosokwa dyambu kakeni ayi kudedikisa lukanu lwandi.” Yave nkwa ngolo zyoso, ayi mvangi byuma byoso. Nandi widi mangolo ma kuvanga mamoso kavwidi nkinza.
Mu Kihebelewu, dizina di Yave, disonimina mu bisona binna. Mu mbembu yi Inglês, bisona beni bizabikini YHWH voti JHVH. Angi mu masonuku ma khulu ma Kibibila mu mbembu hebelewu, dizina di Nzambi disonama nanga 7.000 di zikhumbu. Mu kadika mbembu dizina di Nzambi, dintangulwanga mu phil’awu. Angi mu mbembu’itu dizabikini “Yave.”.
2 KIBIBILA KISONIMINA MU ‘LULENDO LU NZAMBI’
Nzambi beki Kibibila, Kibila Nandi wutwadisa minsoniki. Banga kiboba kintuma ntekulu’andi kansonikina nkanda, Yave mvandi wusadila phevi’andi yilongo mwingi kutwadisa batu basonika mayindu mandi mu Kibibila. Mambu basonika, Phevi yi. Nzambi yibatwadisa mu phila ziwombo khumbu zinkaka mu zindosi ayi mu kimona meso.
3 MINSWA
Madi malongi ma Kibibila mansadisanga mutu kusadila mayindu mandi mwingi kusola mboti ayi mbi. Dedi bo Kibibila kintuba ti “kikundi kimbimbi kimbivisanga bifu bimboti,” nswa awowo wuntya kutulonga ti bakundi bitu balenda kutunata mu nzila yimbi voti yimboti. (1 Kolinto 15:33) Ayi bo Kibibila kintuba ti ‘bioso bima weti kuna, biawu wela vela,’ kiawu kintya kutulonga ti mfutu widi mu mambu moso tumvanganga ayi mu makani moso tumbakanga mamboti voti mambi.—Ngalatia 6:7.
4 ZIMBIKUDULU
Zitsangu zifumina kwidi Nzambi. Zidi tsudukusulu mu phila yala salimina zikhanu zi Nzambi, mu matedi malongi ma luzingu, voti phila kala fundusila batu mu bilumbu binkwiza kuntwala. Zidi mvandi zitsangu zintubila mambu mala monika kuntwala. Vadi zimbikudulu ziwombo zi masalama.
5 ZIMBIKUDULU ZITEDI MESIYA
JMu Yesu to mu salimina zimbikudulu zyoso zitedi Mesiya. Tala va quadro yintubila “ Zimbikudulu Zitedi Mesiya.”
▸ Kapu 2, kitini 17, tala va wanda nkanda.
6 ZIKHANU ZI YAVE VA NTOTO
Yave wuvanga ntoto paladizu mwingi batu bazingila muawu. Yave kasa balula ko makani mandi. Thangu yilwelo yisyedi Yave wambelama kubunga batu bamvanganga mambi ayi kuvana luzingu lu mvu ka mvu kwidi baboso ba kuntumamananga..
7 SATANA NKADI’AMPEMBA
Satana mbasi yitona kubalukila Nzambi. Satana dinsundula “Mbeni.” Bakuntedilanga Satana, kibila nandi wukituka mbeni yi Nzambi. Nkadi’ampemba dinsundula “Nkwa Luvunu.” Bakuntedilanga Nkadi’ampemba kibila katubila Nzambi luvunu ayi bo kamvunanga batu.
8 ZIMBASI
Yave wuvanga zimbasi thama, bosi kayiza vanga ntoto. Bawu bavangulu mwingi kuzingila ku diyilu. Yave wuvanga kuvyoka bivevi na bivevi ayi zimili na zimili di zimbasi. (Danieli 7:10) Badi mazina ayi bikadulu bivyakana. Zimbasi zikwikama bammanganga batu baba bwongimina. Bawu badi mu mangumba ayi bisalu bivyakana. Vadi bansalanga va bwangu vadi kikundu ki Nzambi, mwingi bazabikisanga zitsangu kwidi zimbasi zinkaka. Bankaka bansalanga dedi minkyebi ayi mintwadisi mi bisadi bi Nzambi va ntoto. Vadi mvandi zimbasi zinsalanga banga mimfundusi ayi minsadisi mu kisalu ki kusamuna va ntoto. (Minkunga 34:7; Nzaikusu 14:6; 22:8, 9) Kuntwala bawu ayi Yesu bala bunga batu mu mvita wu Alimangedoni.
9 DISUMU
Mosokwa mayindu, mabanza voti mavanga tulenda ba makhambulu mu minswa mi Yave, mawu bantangunina ti masumu. Bo disumu dintululanga kikundi kitu na Nzambi, diawu Nandi katuvanina minswa ayi minsiku tufweti landakana mwingi tubika vanga mambu kakhambu zolanga. Va thonono Yave wuvanga batu balunga. Bo Adami ayi Eva basola kubalukila Yave, bawu basumuka ayi bazimbisa luzingu lu lunga. Bawu banuna ayi bafwa, diawu befu mvitu tunnuninga ayi tufwilanga.
10 ALIMANGEDONI
Mvita Nzambi kala tuludila luyalu lu Satana ayi baboso bamvanganga mambi va ntoto.
11 KINTINU KI NZAMBI
Lwidi luyalu Yave katsikika ku diyilu. Yesu Klisto nandi Ntinu mu Kintinu beni. Mu bilumbu binkwiza, Yave wala sadila Kintinu kyandi mwingi kubunga bankwa mambi. Ayi kiawu kyala yala ntoto wumvimba..
12 YESU KLISTO
Nzambi wutwamina kuvanga Yesu, bosi kavanga byuma binkaka. Yave wufila Yesu va ntoto mwingi kafwila mu kibila kitu. Bo kafwa, Yave wumvulubukisa. Yesu widi mu kuyala ku diyilu banga Ntinu mu Kintinu ki Nzambi.
13 MBIKUDULU YINTUBILA 70 YI ZISABALA
Kibibila Kibikula thangu Mesiya kala monikina. Kiawu kibikula ti vala vyoka 69 yi zisabala. Zisabala beni zitona kutangu mu mvu 455 A.T.K. ti mu mvu 29 bo Yesu kabotama.
Bwidi tuzabidi ti mvu 29 T.K. wawu wusunduka mbikudulu beni? 69 yi zisabala beni yitona kutangu mu mvu 455 A.T.K. bo Nehemia kavutuka mwingi katunga divula di Yelusalemi. (Danieli 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Dedi bo tuzabidi ti sabala yi mweka yidi sambwadi di bilumbu, buawu tulenda tubila ti sabala kantubila mu mbikudulu ayiyi yinsundudila sambwadi di zisabala. Mu zimbikudulu zi Kibibila kilumbu kintangukilanga mvu, diawu sambwadi di di bilumbu beni, binsundula sambwadi di mimvu. (Zintalu 14:34; Yehezekeli 4:6) Buawu 69 di zisabala mu sambwadi di mimvu yintangukula 483 di mimvu (69 x 7). Befu kutona kutanga mu mvu 455 tona Nehemia kavutuka ku Yelusalemi ti Yesu kabotama, tulenda mona ti va vyoka 483 di mvu. Buawu tulenda tubila ti mbikudulu beni yisunduka mu mvu 29 bo Yesu kabotama ayi kayiza ba Mesiya.
Mbikudulu beni yi bwe tubila sabala yinkaka, yinsundula sambwadi di mimvu. Yawu yitona kusalama mu mvu 29 ti mu mvu 36 bo tsangu zi Kintinu zi tona kusamunu kwidi baboso. Va khati mimvu beni, vawu va salimina mbikudulu yaba tubila lufwa lu Mesiya mu mvu 33.
14 BATU BATATU MU NZAMBI YIMWEKA
Kibibila kintuba ti Yave mvangi byabyoso. Nandi wutwamina kuvanga Yesu bosi kavanga byuma binkaka. (Kolosai 1:15, 16) Yesu kasi ko Nzambi Nkwa Ngolo Zyoso ayi Nandi katombanga ko kudedakana na Nzambi. Diawu katubila: ‘Tata wundutidi.’ ((Yoane 14:28 1 Kolinto 15:28) Binganga biwombo bilonganga ti Nzambi, Yesu ayi phevi yinlongo badi Batatu mu Nzambi yimweka “Vayi masi ko mawu” Kibibila kantuba.
Phevi yinlongo madi mangolo Nzambi kansadilanga mwingi kavanga moso katidi kuvanga. Yisi ko mutu. Diawu Kibibila kintubila ti Baklisto ba theti ‘bamana wala pheve yinlongo.’ Yave wutuba: “Ndiela dukula Pheve ama Yinlongo mu batu boso.”
15 DIKULUSI
Baklisto bakyedika basadilanga ko dikulusi mu zimbwongimini ziawu. Mu kibila mbi?
Tona mu thangu yikhulu binganga biluvunu bansadilanga dikulusi mu zimbwongimini ziawu. Buka Bapakanu baba sadilanga dikulusi mu zimbwongimini ayi mu bikhulu biawu mu matedi mbundasani yi nyitu. Mu 300 di mimvu milandakana tona Yesu kafwa, baklisto bakyedika babasa sadilanga ko dikulusi mu zimbwongimini ziawu. Vayi kuntwala ntinu wu Loma baba tanguninanga Constantino wukikinina dikulusi mwingi diba kidimbu mu mbwongimini yi Baklisto. Bawu bavangila mawu mwingi kubwela zabikisa ayi titika batu mu mbwongimini’awu. Vayi buku yimweka yi Catolica yisonimina mu Inglês yinsudikisa ti “dikulusi, kidimbu baba sadilanga mu mbwongimini zi bapakanu ava Yesu kabutuka ayi mu binganga binkaka bi khambu kikininanga Yesu Klisto. Diawu tulenda tubila ti dikulusi disa ba ko ngwizani na Yesu voti lufwa lwandi.”
Yesu kasa fwila ko va dikulusi. Mu mbembu yi kingeleko dikulusi dinsundula “dikunzi” voti “nti wutelama.” The Companion Bible (A Bíblia Companheira Yintuba ti mu mbembu kingeleko voti mu luwawanu lumona dikulusi disinsundula ko minti myodi mikambakana vayi dikunzi ba simika. Yesu wufwila va dikunzi.
Yave kazolanga ko befu tusadila bitumba voti biteki mu zitsambulu zitu.
—Esodu 20:4, 5; 1 Kolinto 10:14.
16 MBAMBUKULU MOYO LUFWA LU YESU
Yesu wuvana minlandikini myandi nswa wutedi Kubambukilanga Moyo lufwa lwandi. Bawu bamvanganga mawu khumbu yimweka mu mvu, mu kilumbu 14 mu ngonda yi Nisa, yo yawu thangu bana ba Isaeli baba kembilanga nkungi wu pasika. Dipha ayi vinu bansadilanga mu nkungi beni, bimmonisa nyitu ayi menga ma Yesu. Batu boso basolwa mwingi kuyala na Yesu ku diyilu, bawu to badi nswa wu kudya dipha ayi kunwa vinu. Batu boso badi dyana di kuzingila va ntoto, balendi dya ko ni kunwa vinu beni vayi nswa badi mu kulandakana lukutukunu beni.
17 MWELA
Mu Tradução do Novo Mundo, Kibibila mu mbembu yi Inglês, mwela kikuma kilenda sundula (1) mutu (2) kibulu voti (3) moyo wu mutu voti wu kibulu. Tala bifwani abibi:
Mutu. “Mu thangu Nowa . . . Batu bafyoti kuandi, dinana kuandi di batu divuka mu khuka yinlangu beni.” (1 Petelo 3:20) Mu lutangu alulu “Mwela” wunsundula batu.
—Nowa ayi nkazi’andi, bana bandi baba tatu ayi bakazi bawu.
Bibulu. Nzambi wutuba: ‘Bika nlangu wu wala myela mi moyo
—zifu ayi zinuni zindumuka ku diyilu va ntoto.’ Nzambi wubwe tuba: ‘Bika ntoto wu wala myela mi moyo bibulu bi phila mu phila, bibulu bantwilanga, bibulu bintambanga va tsi, bibulu binsitu, boso bwididi makanda mawu. Buawu bobo bivangimina.’ —Ngenesi 1:20, 24.
Luzingu lu mutu voti lu kibulu. Yave wukamba Mose: ‘Batu babo bantomba moyo’aku, bameni fwa.’ (Esodu 4:19) Bo Yesu kaba va ntoto nandi wutuba: “Minu ndidi nsungi wumboti. Nsungi wumboti weta vana luzingu lwandi mu dyambu di mamemi.”
—Yoane 10:11.
Diawu, boti mutu bevanga kisalu mu “mwel’andi woso,” mansundula ti Nandi be kivana mwingi kuvanga kiawu. (Matai 22:37; Deutelonomi 6:5) “Mwela” kikuma mvandi tulenda sadila mwingi kumonisa ziphwila zi batu ayi bibulu. Tulenda tedila mutu wufwa banga mwela wufwa.
—Zintalu 6:6; Zingana 23:2; Yesaya 56:11; Hangai 2:13.
18 PHEVE
Mu Kihebelewu ayi Kingeleko “pheve” kikuma kidi tsundu yivyakana mu Tradução do Novo Mundo mu Kibibila kisonimina mu Inglês. Kikuma beni kilenda sundula kyuma ki khambu monikanganga mu meso ma batu, dedi phemo voti mvumuku wu batu ayi wu bibulu. Kiawu mvandi kilenda sundula zimbasi ayi pheve yinlongo voti mangolo ma Nzambi.. Kibibila kisintuba ko ti vadi kyuma kibwe zinganga bo mutu kafwidi.
19 MBAZU YI BULUNGI
Bulungi bumbazu, dizina dinbwinga baba vikilanga tsodo ku divula di Yelusalemi. Vasi ko kivisa kimmonisa ti mu thangu yi Yesu baba lozanga voti baba vikanga batu ayi bibulu mumbwinga beni. Bulungi bumbazu vasi ko vama ku tsi bafwa bamvikilanga batu bakwa mambi. Bo Yesu katubila matedi batu bala kwenda ku Bulungi, nandi waba tya kusudikisa mbungulu voti lufwa lu khambulu luvulubukusu.
20 NSAMBU WU TAT’ITU
Nsambu Yesu kalongisa minlandikini myandi phila bafweti sambidilanga. Bantanguninanga wawu nsambu Tat’itu. Buka, Yesu wutuba:
“Bika dizina diaku diba dinlongo”
Tundindanga kwidi Yave kavedisa dizina dyandi mu mambu moso Satana ayi batu bakumvuninanga mwingi bivangu byoso bidi va ntoto ayi ku diyilu bizitisa Nzambi.
“Bika Kintinu kiaku kiza”
Tundindanga Kintinu ki Nzambi kiza, mwingi kitulula luyalu lumbi lu Satana, kiyala ntoto wumvimba ayi kibalula ntoto paladizu..
“Bika luzolo luaku luvangama va ntoto”
Tundindanga mwingi lukanu lu Nzambi lutedi batu basonga ayi bantumiminanga Nzambi lusalama va ntoto ayi bazinga mvu ka mvu ku paladizu dedi bubela makani ma Yave va thonono.
21 KHUDULU
Yave wukula batu boso va kivika ki masumu ayi lufwa bo kavana khudulu. Yawu yidi banga thalu yaba tombulu kufuta mwingi batu babwe baka luzingu lu lunga Adami kazimbisa ayi kubwe vutula kinthwadi batu baba na Yave. Nzambi wufila Yesu va ntoto mwingi kafwila mu kibila ki batu ba masumu. Mu kibila ki Yesu, diawu batu boso badidi lwaku lu kuzinga mvu ka mvu ayi kuba batu balunga.
22 KIBILA MBI MVU 1914 WIDIDI BENI NKINZA?
Mbikudulu yi Danieli mu kapu 4, yitulonga ti Nzambi wu tsikika Kintinu kyandi mu mvu 1914..
Mbikudulu: Yave wumonisina Nebukadenesali ndosi yaba tubila mbikudulu yitedi nti wunneni bazenga. Mu ndosi beni nandi wumona lukanda lu kisengo ba tula mu nti beni mwingi wawu wubika konzuka ti ‘thangu yi sambwadi.’ Bo thangu beni yivyoka, bosi wubwe konzuka.
Nsundu mbi mbikudulu ayoyo yidi mu befu? Nti mu ndosi beni, wummonisa luyalu lu Kintinu ki Nzambi. Mu mimvu miwombu kumbusa Yave kasadila mintinu mi Yelusalemi mwingi bayala dikabu di Isaeli. (1 Lusansu 29:23) Vayi mintinu beni, basa ba ko bakwikama mwingi kuzitisa Kimfumu kyandi. Diawu Yelusalemi yitulukila mu mvu 607 A.T.K. Lutululu beni lumonikina va thonono “thangu yi sambwadi.” (2 Mintinu 25:1, 8-10; Yehezekeli 21:25-27) Bo Yesu kaba va ntoto nandi wutuba: “Bapakanu bela diatila Yelusalemi nate thangu yi fuana.” Yesu waba tubila matedi thangu beni yi sambwadi. (Luka 21:24) Diawu thangu yi sambwadi beni, yisa dedimina ko bo Yesu kaba va ntoto. Kibila Yave wukanikisa kubyeka Yesu Ntinu kutsuka “thangu yi sambwadi” beni. Luyalu lu Yesu lwala twala lusakumunu lu mvu ka mvu kwidi dikabu di Nzambi va ntoto wumvimba.
Busalimina “thangu yi sambwadi”: Thangu yi sambwadi beni yi vanga 2.520 di mimvu. Befu kutona kutanga mu mvu 607 A.T.K. ti mu mvu 1914, tulenda mona ti va vyoka 2.520 di mimvu. Buawu 1914, yawu thangu Yave kabyeka Yesu Mesiya ayi katona kuyala ku diyilu banga Ntinu.
Bwidi tubakudila thalu ayiyi 2.520 di mimvu? Kibibila kintuba ti, thangu zitatu ayi ndambu yinsundula 1.260 di bilumbu. (Nzaikusu 12:6, 14) Diawu “thangu yi sambwadi” yidi khumbu wadi mu thalu 1.260 di bilumbu. Mu khumbu wadi beni yinkwiza dedimina 2.520 di bilumbu. 2.520 di bilumbu beni yilenda sundula 2.520 di mimvu kibila mu thangulu yi zimbikudulu zi Kibibila, mvu mweka, wuntangukilanga kilumbu kimweka.
23 NKULUTU ZIMBASI MISIELA
Dizina dinsundula nkulutu zimbasi.” Kibibila kinzabikisa nkulutu mweka to wu zimbasi bantanguninanga Misiela.
Misiela nkulutu mu zimbasi, masodi makwikama ma Yave. Nzaikusu 12:7 yituba: “Misiela ayi zimbasi zyandi zi nuanisa [nkandi’ampemba] . . . ayi zimbasi zyandi.” Buku yi Nzaikusu yinzabikisa ti Yesu nandi nkulutu beni mu masodi ma Nzambi. Diawu Misiela dizina dinkaka di Yesu.
24 BILUMBU BI TSUKA
Binsundula thangu yala monika mambu maphasi va ntoto, ava Kintinu ki Nzambi kitulula luyalu lu Satana va ntoto. Mu zimbikudulu zi Kibibila thangu beni yintedulwanga mvandi “tsukulu yi nza” “ndizulu yi Muana Mutu” voti “thangu Muana Mutu kela kuiza.” (Matai 24:3, 27, 37) “Bilumbu bi tsuka” bitona bo Kintinu ki Nzambi kitona kuyala ku diyilu mu mvu 1914 ayi byala mana bo Kintinu ki Nzambi kyala tulula nza yi Satana mu mvita wu Alimangedoni.
25 LUVULUBUKUSU
Nzambi na kuvutula moyo wu mutu wufwa ayi nandi kubwe zinga, mawu tuntangunina luvulubukusu. Kibibila kintubila dinana di zimfulubukusu zisalama. Elia, Elisa, Yesu, Petelo ayi Polo bawu ba vulubukukisa batu. Mangitukulu amomo masalimina mu mangolo ma Nzambi. Yave wukanikisa ti vala ba luvulubukusu lu “batu basonga ayi bambimbi” mwingi babwe zinga va ntoto. (Mavanga 24:15) Kibibila kintubila mvandi luvulubukusu lu batu basolwa mwingi kwenda ku diyilu. Bawu bamvulubukanga va ntoto ba kufwa.
26 KINDOKI AYI ZIPHANDU
Phila batu bankolukilanga na zipheve zimbi voti bansadilanga yawu va kimweka. Khumbu zinkaka batu bamvangilanga mawu kumbusa yi zinganga zi mikisi ayi mimbikudi mi luvunu. Batu bansadilanga Kindoki voti ziphandu kibila bankikinanga ti mutu bo kafwidi wubwe zinganga khonzu yinkaka ayi kalenda ba mben’itu. Zipheve zimbi mvandi bamvukumunanga batu mu dyambu ba bika kutumamana Nzambi. Dedi kubikula mambu, kuvanda mikisi, kutomba zinganga, kutula mikhumu mu nyitu, kutomba kuzaba bwidi bunsundukila zindosi, kutanga mintanda va dikanda dikoko ayi ziphandu zinkaka. Babwe sadilanga, zibuku, zilevista, minkunga, zifoto zi filme zintubila kindoki. Ayi Minlongo bamvanganga boti nnuni voti nkazi be fwilu, phila bansadisilanga mutu wufwa ayi kuvola zitsunga, mwingi kuvukumunina batu.
27 LUYALU LU YAVE
Yave Nkwa Ngolo Zyoso ayi nandi wuvanga nza yimvimba. (Nzaikusu 15:3) Nandi vwidi byuma byoso ayi nswa kadi mu kuvana nsiku mu bivangu beni. (Minkunga 24:1; Yesaya 40:21-23; Nzaikusu 4:11) Wuvana minsiku mu kadika kyuma kavanga. Yave mvandi widi nswa mu kubyeka Ntinu wufweni mu kuyala. Befu tumbwelanga myoko mu luyalu lu Nzambi bo tukunzolanga ayi tukuntumamananga.
28 KUBOTULA BWEMBA
Kunsundula kuvondisa mwana wunkozuka mu kivumu. Kubotula bwemba kwisinsundula ko kuvoluka bwemba mu kibila ki kimbevo voti mu kukhambu kubuvinya. Kutona mu thangu nkyeto kabeki bwemba, ngudi kasyedi ko nafeka vayi luzingu lunkaka lwantona kuvangama. Diawu mwana weka mutu wunkaka.
29 TSEMBOLO
This is the medical procedure in which whole blood or one of its four main components is transferred into a person’s body from another person or from blood that has been stored. The four main components of blood are plasma, red blood cells, white blood cells, and platelets.
30 DISCIPLINE
Mu Kibibila “tsembolo” yisinsundula ko kukukisa mutu bevanga dyambu dimbi. Kuba mu tsembolo kunsundula, kutuludika mu phila yifweni, kutulonga bu kudyatila, voti kutukakidila nzila yimbi. Yave kasembilanga ko mu nganzi voti mu makhesi. (Zingana 4:1, 2) Vayi phila Yave kansembilanga, widi ntungulu wumboti kwidi matata. Kibila tsembolo’andi, yimvanganga mutu besumuka kakikinina yawu ayi kazola yawu. (Zingana 12:1) Yave wunzolanga beni dikabu dyandi ayi wubalongisanga nzila bafweti dyatila, mwingi kubika mayindu mambi ayi wubasadisanga kubaka makani mankwangidika ntim’andi. Kwidi matata, tsembolo yinsundula kusadisa bana bawu bazaba kibila baba sembila ayi kibila bafweti tumimina tsembolo beni. Mansundula mvandi, kubalonga bazola Yave, bazola dyambu dyandi ayi kuvisa buboti minswa myandi.
31 ZIPHEVI ZIMBI
Bidi bivangu bitotula mavanga mambi, bilutidi zingolo na batu. Bayiza ba zimbeni zi Nzambi bo babayisa Yave. (Ngenesi 6:2; Yuda 6) Bawu bakota mu munu wu Satana mwingi kubayisa Yave.


text:
NKUNGA 43
Kisambu ya Kuvutula Matondo
1. Yehowa beto ke tonda nge mingi.
Beto ke sala yo na kisambu.
Beto ke tudila nge ntima’a mvimba,
Sa nge muntu ke kebaka betu.
Beto ke sumukaa konso kilumbu.
Yo yina lolula beto Tata.
Mersi sambu na nkudulu mpi sambu
Nge me zaba beto ke mfututu.
2. Mersi sambu nge ke zolaka beto.
Mpi sambu nge me bendaka beto.
Longa beto na kuzaba nge mbote.
Mpi na kuvanda kwikama na nge.
Mersi sa na lutaninu’a bawanzio.
Mpi sa nge ke pesa beto ngolo.
Bika nde beto kudikulumusa
Mpi beto pesaka nge matondo.
(Tala mpi Nk. 65:2, 4, 11; Bafil. 4:6.)


text:
ELONGI DIA 4
Nani i Yesu Kristu?
1. E zingu kia Yesu aweyi kiayantikila?
Nswaswani yo wantu akaka, o Yesu una kayizidi ko ova ntoto, wateka zinga kun’ezulu nze vangwa kia mwanda. (Yoane 8:23) Yesu i vangwa kiantete kia Nzambi, wasadisa Nzambi muna sema lekwa yawonso. Yandi kaka wasemwa kwa yandi kibeni Yave, i kuma keyikilwanga vo Mwana “amosi kaka” a Nzambi. (Yoane 1:14) Yesu wakala mpe se Nkunzi a Nzambi. I kuma keyikilwanga vo “Diambu.”—Tanga Ngana 8:22, 23, 30; Kolosai 1:15, 16.
2. Ekuma Yesu kayizila ova ntoto?
O Nzambi wafila Mwan’andi ova ntoto muna sia moyo andi muna vumu kia Maria, mwenze wa mwisi Yuda. Muna kuma kiaki, Yesu kakala ye se dia kimuntu ko. (Luka 1:30-35) Yesu wayiza ova ntoto (1) muna longa e ludi mu kuma kia Nzambi, (2) muna songa mbandu ya una tulenda vangila luzolo lwa Nzambi kana nkutu vava tukalanga muna mpasi yo (3) vana moyo andi alunga se “lukûlu.”—Tanga Matai 20:28.
3. Ekuma tuvwididi lukûlu o mfunu?
Lukûlu i ntalu ifutwanga mu kûla muntu ozolele vondwa. (Luvaiku 21:29, 30) O lufwa ye kinunu ke kiakala ko mun’ekani dia Nzambi mu kuma kia wantu. Aweyi tuzayidi wo? Nzambi wavovesa Adami wa muntu antete vo, avo kavangidi dina diyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “esumu,” fwa kefwa. Muna kuma kiaki, kele vo Adami kasumuka ko, kadi fwa ko. (Etuku 2:16, 17; 5:5) Mun’owu wa Nkand’a Nzambi, muna Adami i ‘mwakotela’ lufwa mu nza yawonso. Muna kuma kiaki, Adami wasambukisa esumu ye tumbu kia lufwa kwa wan’andi awonso. Lukûlu tuvwidi o mfunu muna kutuvevola muna tumbu kia lufwa twasambukiswa kwa Adami.—Tanga Roma 5:12; 6:23.
Nani wafwana futa lukûlu muna kutuvevola muna lufwa? Vava tufwanga, tumbu ki’esumu dia yeto kibeni tufutanga. Ka vena muntu walembi lunga ko olenda kûla akaka mun’esumu.—Tanga Nkunga 49:7-9.
4. Ekuma Yesu kafwila?
Nswaswani yo yeto, Yesu walunga kakala. Muna kuma kiaki, kafwila mu kuma ki’esumu diandi ko, kadi kasala vola esumu ko. Kansi wafwa mu kuma kia masumu ma wantu akaka. Nzambi wasonga zola kwandi kwampwena muna wantu, muna tuma Mwan’andi kafwa muna weto dieto. Yesu mpe wasonga zola muna lemvokela S’andi yo vana moyo andi mu kuma kia masumu meto.—Tanga Yoane 3:16; Roma 5:18, 19.
5. Yesu adieyi kevanganga owau?
Vava kakala ova ntoto, Yesu wawuka mbevo, fula mafwa ye tanina wantu muna vonza. Wasonga mana kesinga vanga kuna sentu mu kuma kia wantu awonso alemvoka. (Matai 15:30, 31; Yoane 5:28) Vava Yesu kafwa, Nzambi wamfula nze vangwa kia mwanda. (1 Petelo 3:18) I bosi, Yesu wavingila kuna koko kwalunene kwa Nzambi yavana Yave kanyadika nze Ntinu a nza yawonso. (Ayibere 10:12, 13) Owau Yesu oyalanga se Ntinu kun’ezulu, alandi andi besamunanga e nsangu zazi mu nza yawonso.—Tanga Daniele 7:13, 14; Matai 24:14.
Ke kolo ko, Yesu osadila wisa kiandi kia Kintinu mu fokola mpasi zawonso y’awana betwasanga zo. Awonso bekwikilanga muna Yesu yo kunlemvokela, bevwa moyo muna paradiso ova ntoto.—Tanga Nkunga 37:9-11.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Lukûlu i Lukau Lwampwena lwa Nzambi
Nki i lukûlu? Nkia nluta lulenda kutwasila?


text:
LONGI DIA 17
Akengi a Zunga Aweyi Bekutusadisilanga?
Nkumbu miayingi e Sono ya Kingerekia ya Kikristu iyikanga Banaba yo Paulu wa ntumwa. Ampangi awaya bakangalanga mu kwenda kingula e nkutakani muna tandu kiantete. Ekuma? Batokanenanga wete dia mpangi zau za mwanda. Paulu wavova vo nzolele ‘vutuka wau, yakingula wana-ngudi’ yazaya kana aweyi bena. Wakangalanga kilometa zayingi mu kwenda kumika ampangi zandi. (Mavangu 15:36) E diadi i kani bekalanga diau akengi a zunga o unu.
Bekutukasakesanga. Konso nkengi a zunga, tezo kia 20 ma nkutakani kekingulanga, lumingu lumosi kevanganga muna konso nkutakani yo kingula yo nkumbu miole muna mvu. Tulenda baka nluta miayingi muna salu kiambote besalanga ampangi awaya kumosi y’akazi au. Akengi awaya kumosi y’akazi au bevavang’o zaya konso muntu muna nkutakani, aleke ye ambuta, beyangalelanga mpe kwenda yeto muna salu kia umbangi ye vava tukwendanga longoka Nkand’a Nzambi yo wantu. Akengi awaya kumosi y’akuluntu, besalanga e salu kia kingula yo vungula ekambi. Befilanga malongi mekutukumikanga muna nkutakani zeto ye muna tukutakanu twampwena.—Mavangu 15:35.
Wete dia mpangi zawonso betokanenanga. Akengi a zunga wete dia nkutakani betokanenanga. Bekutakananga y’akuluntu kumosi ye selo ya salu muna zaya o lunungunuku lwau yo kubavana luludiku lwamfunu muna lenda lungisa kiyekwa kiau. Besadisanga aviti a nzila mu toma sala e salu kiau yo sia e sungididi kwa wantu ampa bekwizanga muna nkutakani ye kubasadisa mu nungunuka muna mwanda. Ampangi awaya bekuyivananga kuna mvevo nze ‘asadi akw’eto muna wete dieto.’ (2 Korinto 8:23) Tufwete tanginina lukwikilu yo vumi wau muna Nzambi.—Ayibere 13:7.
Ekuma akengi a zunga bekingulwilanga e nkutakani?
Nkia nluta olenda baka muna nkingula au?


text:
KAPU YA NSAMBWADI
Kivuvu ya Kyeleka Sambu na Bantu ya Beno Vandaka Kuzola Yina Mefwaka
Inki mutindu beto mezaba nde lufutumuku tasalama mpenza?
Inki kele mawi ya Yehowa na yina metala kufutumuna bafwa?
Nani tafutumuka?
YINDULA nde nge kebaka ntinu sambu na kutina mbeni mosi ya nku. Yandi kele ngolo mpi ntinu mingi kuluta nge. Nge kezaba nde yandi kewilaka ve bantu mawa sambu nge memonaka yandi kefwa banduku na nge yankaka. Nge kesala ngolo na kutina yandi, kansi yandi kepusana kaka penepene ti nge. Yo kemonana bonso nde kivuvu kele ve. Kansi, na mbala mosi, muntu mosi mebasika na lweka na nge sambu na kugulusa nge. Yandi meluta mpenza mbeni na nge na ngolo, mpi yandi mesila na kusadisa nge. Yo tapesa nge kikesa mingi mpenza!
2 Beto lenda tuba nde, mbeni ya mutindu mosi ke na kulanda nge. Yandi kelandaka beto yonso. Mutindu beto longukaka yo na kapu yina meluta, Biblia kebingaka lufwa nde mbeni. Ata muntu mosi ve na kati na beto lenda tina yo to kununga yo. Mingi na kati na beto memonaka mbeni yai kebaka luzingu ya bantu yina beto vandaka kuzola. Kansi Yehowa meluta mpenza lufwa na ngolo. Yandi kele Ngulusi ya zola yina memonisaka dezia nde yandi lenda nunga mbeni yai. Mpi yandi kesila nde yandi tafwa mbeni yai, mbala mosi mpi kimakulu. Biblia kelongaka nde: “Lufwa kele mbeni ya nsuka ya yandi ta fwa.” (1 Korinto 15:26) Yai kele nsangu ya mbote mpenza!
3 Bika beto tadila na bunkufi mutindu beto kekudiwaka kana muntu mosi ya beto mezaba mefwa. Kusala mutindu yai tasadisa beto na kubakisa kima mosi yina tapesa beto kyese. Yehowa kesila nde bafwa tazinga dyaka. (Yezaya 26:19) Yandi tavutula bo dyaka na luzingu. Yai kele kivuvu ya lufutumuku.
KANA MUNTU YA BETO KEZOLAKA MEFWA
4 Keti muntu mosi ya nge vandaka kuzola mefwaka dezia? Yo lenda vanda mpasi na kukanga ntima na ntwala ya mpasi mpi mawi ya kudimona kukonda lusadisu. Na bantangu ya mutindu yai, beto fwete sosa lusadisu na Ndinga ya Nzambi sambu na kubaka kikesa. (2 Korinto 1:3, 4) Biblia kesadisaka beto na kubakisa mawi ya Yehowa mpi ya Yezu na yina metala lufwa. Yezu, yina kumonisaka Tata na yandi na mutindu ya kukuka, kuzabaka mpasi yina bantu kevandaka ti yo kana bo mefwila muntu mosi. (Yoane 14:9) Ntangu Yezu vandaka na Yeruzalemi, yandi vandaka kwenda kutala Lazare ti bampangi na yandi ya bankento, Maria ti Marta, yina vandaka kuzinga na mbanza ya Betani. Bo kumaka banduku ya ngolo. Biblia ketuba nde: “Yesu vandaka kuzola bo yonso: Marta, mpangi na yandi ya nkento, ti Lazare.” (Yoane 11:5) Kansi mutindu beto monaka yo na kapu yina meluta, Lazare kufwaka.
5 Inki mutindu Yezu kudiwaka ntangu nduku na yandi kufwaka? Disolo ketela beto nde Yezu kuvukanaka ti bampangi mpi banduku ya Lazare na ntangu bo vandaka na mawa sambu na lufwa yina. Ntangu Yezu kumonaka bo, yandi waka mpenza mpasi na ntima. “Mawa ti mpasi simbaka yandi na ntima.” Na nima, disolo ketuba nde: “Yesu yantikaka kudila.” (Yoane 11:33, 35) Keti mawa ya Yezu ketendula nde yandi vandaka ve ti kivuvu? Ata fyoti ve. Ya kyeleka, Yezu kuzabaka nde dyambu mosi ya kuyituka zolaka kusalama. (Yoane 11:3, 4) Ata mpidina, yandi waka mpasi mpi mawa yina lufwa kenataka.
6 Na mutindu mosi buna, mawa ya Yezu kepesaka beto kikesa. Yo kelonga beto nde Yezu ti Tata na yandi, Yehowa, kemengaka lufwa. Kansi Yehowa Nzambi kele ti ngolo ya kunwanisa mpi ya kununga mbeni yina! Bika beto tala dyambu yina Nzambi kupesaka Yezu ngolo na kusala.
“LAZARE, KWISA KUBASIKA!”
7 Bo zikaka Lazare na dibulu mosi ya vandaka na kati ya ditadi, mpi Yezu kulombaka nde bo katula ditadi ya bo tulaka na munoko ya dibulu. Marta kubuyaka sambu na nima ya bilumbu iya, yo fwete vanda nde nitu ya Lazare yantikaka kupola. (Yoane 11:39) Na mabanza ya bantu, kivuvu kuvandaka ve.
8 Bo katulaka ditadi, ebuna Yezu kubokaka na ndinga ya ngolo nde: “Lazare, kwisa kubasika!” Inki kusalamaka? “Muntu yina vandaka ya kufwa kwisaka kubasika.” (Yoane 11:43, 44) Keti nge lenda yindula kyese yina bantu ya vandaka pana kuwaka? Ata Lazare kuvandaka mpangi na bo ya bakala, muntu ya dibuta na bo, nduku na bo, to mfinangani na bo, bo zabaka nde yandi fwaka. Kansi, ntangu yai yandi vandaka kaka muntu yina ya bo vandaka kuzola, ya kutelama dyaka na kati na bo. Yo vandaka kumonana bonso nde yo lenda salama ve. Ntembe kele ve nde bantu mingi kuyambaka Lazare na kyese yonso. Yo vandaka mpenza kununga lufwa!
9 Yezu kutubaka ve nde yandi kesala kimangu yai na ngolo na yandi mosi. Na kisambu ya yandi salaka na ntwala ya kubinga Lazare na kubasika, yandi monisaka pwelele nde Yehowa muntu vandaka na Kisina ya lufutumuku yina. (Yoane 11:41, 42) Yai kele ve mbala mosi kaka ya Yehowa kusadilaka ngolo na yandi na mutindu yai. Lufutumuku ya Lazare kele kaka kimangu mosi na kati ya bimangu uvwa ya mutindu yai yina kele ya kusonika na Ndinga ya Nzambi.* Kutanga mpi kulonguka masolo yai kepesaka kyese. Yo kelongaka beto nde Nzambi kepona-ponaka ve, sambu na kati ya bantu yina kufutumukaka beto kele ti baleke mpi bambuta, babakala mpi bankento, bantu ya Izraele mpi bantu yina kele ve bantu ya Izraele. Mpi baverse yai ketubilaka mpenza kyese yina! Mu mbandu, ntangu Yezu kufutumunaka leke mosi ya nkento, bibuti na yandi “yitukaka ngolo ntangu bo monaka mambu yina.” (Marko 5:42) Ya kyeleka, Yehowa kupesaka bo kikuma mosi ya kuwa kyese yina bo lenda vila ve ata fyoti.
10 Ya kyeleka, nsukansuka, bantu yina Yezu kufutumunaka kufwaka dyaka. Keti yo ketendula nde yo vandaka ve mfunu na kufutumuna bo? Ata fyoti ve. Masolo yai ya Biblia kendimisa bakyeleka ya mfunu mpi kepesa beto kivuvu.
KUBAKA MALONGI NA MASOLO YA LUFUTUMUKU
11 Biblia kelongaka nde bafwa “kuzaba kima ve.” Bo kele ve na luzingu mpi bo kelandaka ve kuzinga ata kisika mosi. Disolo ya Lazare kendimisa kyeleka yai. Ntangu yandi vutukaka na luzingu, keti Lazare kupesaka bantu kyese ti masolo ya mambu yina yandi monaka na zulu? To keti yandi bangisaka bo ti masolo ya boma ya bilungi ya tiya? Ve. Biblia kele ve ti bangogo ya mutindu yai ya Lazare kutubaka. Na bilumbu iya yina yandi vandaka ya kufwa, yandi vandaka “kuzaba kima ve.” (Longi 9:5) Lazare vandaka kulala mpongi na lufwa.—Yoane 11:11.
12 Disolo ya Lazare kelonga beto mpi nde lufutumuku kele dyambu ya kyeleka, kansi yo kele ve kaka disolo ya luvunu. Yezu kutedimisaka Lazare na ntwala ya kibuka ya batemwe. Ata bantwadisi ya mabundu, yina vandaka kumenga Yezu, kubuyaka ve kimangu yai. Kansi, bo tubaka nde: “Nki beto fweti sala? Sambu muntu yina [Yezu] ke sala mambu mingi ya kuyituka!” (Yoane 11:47) Bantu mingi kwendaka kutala muntu yina kufutumukaka. Yo yina, nkutu mingi na kati na bo kukwikilaka na Yezu. Bo bakisaka nde Lazare vandaka nzikisa ya pwelele yina vandaka kundimisa nde Nzambi muntu kutindaka Yezu. Nzikisa yai kuvandaka ngolo kibeni na mpila nde bantwadisi yankaka ya ntima ya mbi ya dibundu ya Bayuda kusalaka komplo sambu na kufwa Yezu ti Lazare.—Yoane 11:53; 12:9-11.
13 Keti yo mefwana na kundima nde lufutumuku kele dyambu mosi ya kyeleka? Ee, sambu Yezu kulongaka nde kilumbu kele “bantu yonso yina kele na mazyamu ya mbambukilu” tafutumuka. (Yoane 5:28, NW ) Yehowa kele Ngangi ya bima yonso yina kezingaka. Keti yo kele mpasi na kukwikila nde yandi lenda ganga dyaka luzingu? Na kutuba ya mbote, yo ketadila mingi mabanza ya Yehowa. Keti yandi lenda yibuka bantu ya beto vandaka kuzola yina mefwaka? Luyalanganu kele ya kufuluka ti bambwetete yina muntu lenda tanga ve, kansi Nzambi kebingaka konso mbwetete na zina na yo! (Yezaya 40:26) Yo yina, Yehowa Nzambi lenda yibuka mambu yonso ya metala bantu ya beto vandaka kuzola yina mefwaka, mpi yandi kele ya kuyilama na kuvutula bo na luzingu.
14 Kansi, inki kele mawi ya Yehowa na yina metala kufutumuna bafwa? Biblia kelongaka nde yandi kele na mpusa ya ngolo ya kufutumuna bafwa. Yobi, muntu ya kwikama, kuyulaka nde: “Kana muntu kufwa, keti yandi ta telama diaka?” Yobi vandaka kutubila kuvingila na mazyamu tii na ntangu yina Nzambi tayibuka yandi. Yandi tubilaka Yehowa nde: ‘Pana nge tabinga mono, ebuna mono takwisa; mpidina nge tavanda na kiese na kumona mono muntu ya nge salaka.’—Yobi 14:13-15.
15 Yindula fyoti! Yehowa kevandaka mpenza na kyese ya kuvutula dyaka bafwa na luzingu. Keti yo kepesa ve kyese na kuzaba nde Yehowa kewaka mutindu yina? Ebuna nki beto lenda tuba sambu na lufutumuku yina tasalama na bilumbu kekwisa? Nani tafutumuka, mpi na wapi?
“BANTU YONSO YINA KELE NA MAZYAMU YA MBAMBUKILU”
16 Disolo ya Biblia ya lufutumuku kelonga beto mambu mingi na yina metala lufutumuku yina tasalama na bilumbu kekwisa. Bantu yina bo vutulaka na luzingu awa na ntoto kuvukanaka dyaka ti bantu yina bo vandaka kuzola. Lufutumuku yina kekwisa tavanda mutindu mosi, kansi yo tavanda mbote mingi kuluta. Mutindu beto longukaka na Kapu ya 3, lukanu ya Nzambi kele nde ntoto ya mvimba kukituka paladisu. Yo yina, bafwa tafutumuka ve sambu na kuzinga na inza yina mefuluka ti bitumba, kufwa bantu, mpi maladi. Bo tavanda ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na ntoto yai na ngemba mpi na kyese.
17 Nani tafutumuka? Yezu kutubaka nde “bantu yonso yina kele na mazyamu ya mbambukilu tawa ndinga na yandi [ya Yezu]; ebuna bo tabasika.” (Yoane 5:28, 29, NW) Mutindu mosi, Kusonga 20:13 ketuba nde: “Nzadi-mungwa vutulaka bantu ya kufwa yina fwaka na masa. Lufwa ti nsi ya bantu yina me fwaka [“Hadesi,” NW], yo vutulaka mpi bantu na yo.” “Hadesi” kemonisa mazyamu ya bantu yonso. (Tala Appendice.) Mazyamu yai ya bantu yonso tabikala ya mpamba. Bamiliare ya bantu yina kepemaka kuna tazinga dyaka. Ntumwa Polo kutubaka nde: “Bantu ya mbote ti bantu ya mbi ta telama na lufwa.” (Bisalu 24:15) Yo ketendula inki?
18 Na kati ya “bantu ya mbote” beto lenda tanga bantu mingi ya Biblia ketubilaka yina kuzingaka na ntwala nde Yezu kukwisa na ntoto. Nge lenda yindula Noa, Abrahami, Sara, Moize, Ruti, Estere, mpi bantu mingi yankaka. Kapu ya 11 ya mukanda ya Baebreo ketubilaka ndambu ya babakala mpi bankento yai ya lukwikilu. Kansi na kati ya “bantu ya mbote” beto ketanga mpi bansadi ya Yehowa yina kefwa na ntangu na beto. Kivuvu ya lufutumuku kesadisaka beto na kuvanda ve na boma ya lufwa.—Baebreo 2:15.
19 Inki beto lenda tuba sambu na bantu yina kusadilaka ve to kulemfukilaka ve Yehowa sambu bo zabaka ve ata kima mosi ya metala yandi? Nzambi tavilana ve bamiliare yai ya “bantu ya mbi.” Yandi tafutumuna bo mpi tapesa bo ntangu ya kulonguka mambu ya metala Nzambi ya kyeleka mpi ya kusadila yandi. Na nsungi ya bamvula funda, Yehowa tafutumuna bafwa mpi tapesa bo dibaku ya kuvukana ti bantu ya kwikama na ntoto sambu na kusadila yandi. Yo tavanda ntangu mosi ya kitoko. Biblia kebingaka nsungi yai nde Kilumbu ya Kusambisa.#
20 Keti yo ketendula nde bantu yonso yina mefwaka tafutumuka? Ve, sambu Biblia ketuba nde bafwa yankaka kele na “Gehenna.” (Luka 12:5, NW) Zina Gehenna kukatukaka na kisika mosi ya bo vandaka kulosa mvindu na nganda ya Yeruzalemi ya ntama. Na kisika yina, bo vandaka kuyoka nitu ya bantu ya kufwa mpi mvindu. Bayuda vandaka kutadila bafwa yina bo vandaka kulosa nitu na bo kuna nde bo mefwana ve nde bo zika bo mpi na kufutumuka. Yo yina Gehenna kele kidimbu ya mefwana mpenza sambu na lufwa ya kimakulu. Ata Yezu tavanda ti kisalu ya kusambisa bantu ya moyo ti bafwa, Yehowa muntu kele Zuzi ya nsuka. (Bisalu 10:42) Yandi tafutumuna ve ata fyoti bantu yina yandi ketadila nde bo kele bantu ya mbi mpi yina kezola ve kusoba.
LUFUTUMUKU SAMBU NA KUKWENDA KUZINGA NA ZULU
21 Biblia ketubilaka mpi mutindu yankaka ya lufutumuku. Kufutumuka sambu na kukwenda kuzinga bonso kigangwa ya kimpeve na zulu. Mbandu ya lufutumuku yai kele kaka mosi na kati ya Biblia. Yo kele lufutumuku ya Yezu Kristu.
22 Ntangu bo fwaka Yezu na nitu ya kimuntu, Yehowa kubikaka ve nde Mwana na Yandi ya kwikama kubikala na mazyamu. (Nkunga 16:10; Bisalu 13:34, 35) Nzambi kufutumunaka Yezu, kansi bonso muntu ve. Ntumwa Piere ketendula nde bo “fwaka [Kristu] na nitu na yandi ya kimuntu, kansi yandi bakaka diaka moyo na nitu na yandi ya kimpeve.” (1 Piere 3:18) Yo vandaka mpenza kimangu mosi ya nene. Yezu kuvandaka dyaka na luzingu bonso kigangwa ya kimpeve ya ngolo! (1 Korinto 15:3-6) Yezu kuvandaka muntu ya ntete yina kubakaka mutindu yai ya lufutumuku ya lukumu. (Yoane 3:13) Kansi, yandi zolaka ve kuvanda muntu ya nsuka.
23 Sambu yandi zabaka nde ntama mingi ve yandi tavutuka na zulu, Yezu kusongaka balongoki na yandi ya kwikama nde yandi zolaka ‘kwenda kuyidikila bo kisika’ na zulu. (Yoane 14:2) Yezu kubingaka bantu yina takwenda na zulu nde ‘kibuka na yandi ya fyoti.’ (Luka 12:32, NW) Bantu ikwa tavanda na kati ya kibuka yai ya fyoti ya Bakristu ya kupakulama? Ntumwa Yoane ketuba mutindu yai na Kusonga 14:1: “Ebuna mono monaka, mpi tala! Mwana-dimeme [Yezu Kristu] ya kutelama na Ngumba Sioni, mpi kumosi ti yandi bantu mafunda nkama mosi makumi iya na iya bayina vandaka ti zina na yandi mpi zina ya Tata na yandi ya kusonama na bambunzu na bo.”
24 Bakristu 144 000 yai, yina kevukisa mpi bantumwa ya kwikama ya Yezu, kefutumukaka sambu na kuzinga na zulu. Lufutumuku na bo kesalama nki ntangu? Ntumwa Polo kusonikaka nde yo zolaka kusalama na ntangu ya kuvanda ya Kristu. (1 Korinto 15:23) Mutindu nge talonguka yo na Kapu ya 9, beto kezinga na ntangu yina. Yo yina, ndambu ya bantu yina mebikalaka na kati ya bantu 144 000 yina kefwa na bilumbu na beto kefutumukaka mbala mosi sambu na kukwenda kuzinga na zulu. (1 Korinto 15:51-55) Kansi, ntalu mingi ya bantu kele ti kivuvu ya kufutumuka na bilumbu kekwisa sambu na kuzinga na Paladisu na ntoto.
25 Ya kyeleka, Yehowa tanunga mpenza mbeni na beto lufwa, mpi yo takwenda kimakulu! (Yezaya 25:8) Kansi nge lenda kudiyula nde, ‘Bantu yina tafutumuka sambu na kuzinga na zulu takwenda kusala nki kuna?’ Bo tavanda na kati ya luyalu ya Kimfumu mosi ya kitoko na zulu. Beto talonguka mambu mingi ya metala luyalu yina na kapu ya kelanda.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Masolo ya Biblia ya lufutumuku kepesaka beto kivuvu ya kyeleka.—Yoane 11:39-44.
- Yehowa kele na mpusa ya ngolo ya kuvutula dyaka bafwa na luzingu.—Yobi 14:13-15.
- Bantu yonso yina kele na mazyamu ya bantu yonso tafutumuka.—Yoane 5:28, 29, NW
* Masolo yankaka kele na 1 Bantotila 17:17-24; 2 Bantotila 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Bisalu 9:36-42; mpi 20:7-12.
# Sambu na kuzaba mambu mingi ya metala Kilumbu ya Kusambisa mpi mambu yina bo tasadila sambu na kusambisa, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1-3. Inki mbeni kelandaka beto yonso, mpi sambu na nki kutadila mambu yina Biblia kelongaka kepesaka beto mwa kikesa?
4. (a) Sambu na nki mawi ya Yezu na lufwa ya muntu mosi ya bo vandaka kuzola kelonga beto na yina metala mawi ya Yehowa? (b) Inki kinduku ya ngolo Yezu kusalaka?
5, 6. (a) Inki Yezu kusalaka ntangu yandi vandaka ti dibuta mpi banduku ya Lazare yina vandaka na mawa? (b) Sambu na nki mawa ya Yezu kepesaka beto kikesa?
7, 8. Sambu na nki dyambu ya Lazare vandaka kumonana kukonda kivuvu na meso ya bantu yina vandaka pana, kansi Yezu kusalaka inki?
9, 10. (a) Inki mutindu Yezu kumonisaka Kisina ya ngolo yina yandi sadilaka sambu na kufutumuna Lazare? (b) Tanga mwa mambote yina beto tabaka kana beto ketanga masolo ya Biblia yina ketubila lufutumuku.
11. Inki mutindu disolo ya lufutumuku ya Lazare kesadisa beto na kundimisa kyeleka yina kele na Longi 9:5?
12. Sambu na nki beto lenda ndima nde lufutumuku ya Lazare kusalamaka mpenza?
13. Inki kepusa beto na kukwikila nde Yehowa lenda futumuna mpenza bafwa?
14, 15. Mutindu yo kemonana na mambu yina Yobi kutubaka, inki mutindu Yehowa kewaka na yina metala kuvutula dyaka bafwa na luzingu?
16. Nzambi tafutumuna bafwa sambu bo vanda na luzingu ya nki mutindu?
17. Bantu ikwa tafutumuka?
18. Banani kele na kati ya “bantu ya mbote” yina tafutumuka, mpi nki bupusi kivuvu yai lenda vanda na yo na luzingu na nge?
19. Banani kele “bantu ya mbi,” mpi nki dibaku Yehowa kepesa bo na mawete yonso?
20. Gehenna kele inki, mpi banani kekwendaka kuna?
21, 22. (a) Tanga mutindu yankaka ya lufutumuku ya beto kele na yo. (b) Nani vandaka muntu ya ntete na kufutumuka bonso kigangwa ya kimpeve?
23, 24. Banani kele na kati ya “kibuka ya fyoti” ya Yezu, mpi ntalu na bo kele ikwa?
25. Inki beto tatadila na kapu yina kelanda?


text:
Kapu Kumi Yi Dinana
Minu, Yifweti Kukivana Kwidi Nzambi ayi Kubotama?
MU ndongukulu’aku yi Kibibila ngye malonguka kyedika kitedi mu bafwa ayi mu luvulubuku lu bafwa. Malonguka mvandi lukanu lu Yave lu kutuvana luzingu lu mvu ka mvu ku paladizu va ntoto. (Mpovi 9:5; Luka 23:43; Yoane 5:28, 29; Nzaikusu 21:3, 4) Ḿba wunlandakananga zikhutukunu zi Zimbangi zi Yave ayi mavisa ti bawu bambwongiminanga Nzambi mu bukyedika. (Yoane 13:35) Ngye weka nkundi wu Yave wuluzolo ayi bukundi beni buma kuvanga kubaka makani ma kunsadila mu ntima woso. Diawu wulenda ku yikuvusa, ‘Mbi yifweti vanga thangu ayiyi mwingi yisadila Nzambi?’
2. Kibila mbi dibakala di Etiopi katombila kubotama?
2 Mawu mayindu dibakala dimweka mwisi Etiopi kaba wuzinga mu bilumbu bi Yesu. Kumbusa luvulubukusu lu Yesu, nlongisi’andi wumweka bantanguninanga Filipi, wulonga dibakala beni. Filipi wunsudikisa matangu maba tubila ti Yesu nandi Mesiya. Dibakala beni bo kavisa mawu buboti, momu thangu beni wukamba Filipi: “Tala nlangu wawu! A mbi bi kukhakidila mu botama e?”
3. (a) Lutumu mbi Yesu kabikila minlandikini myandi? (b) Bwidi batu bafweti botiminanga?
3 Kibibila kinlonga ti mwingi wusadila Nzambi, ngyewu fweti botama mu nlangu. Diawu Yesu kakambila minlongisi myandi: “Yendanu lukitula batu ba zi tsi zioso minlonguki miama; Lubabotika.” (Matai 28:19) Yesu wumonisa ntungulu bo kabotama. Nandi basa kumbondika ko to ntu, vayi bambwika nandi kawoso mu nlangu. (Matai 3:16) Wawu ntungulu baklisto banlandakananga.
4. Mbi kubotama kulenda zabikisa va meso ma batu bankaka?
4 Kubotama, phila yimonisina ti ngyewu tidi kuvanga kikundi na Nzambi ayi kunsadila. (Minkunga 40:7, 8) Diawu wulenda ku yikuvula, ‘mbi yifweti vanga mwingi yibotama?’
NZAYILU AYI KIMINU
5. (a) Mbi wufweti vanga theti ava wubotama? (b) Nkinza mbi widi kulandakananga zikhutukunu zyoso zi baklisto?
5 Ava wubotama, ngyewu fweti zaba kyedika kitedi Yave ayi mwan’andi Yesu. Ngye matona kuzaba mawu mu ndongukulu’aku yi Kibibila. (Tanga Yoane 17:3.) Vayi masi ko mawu to fweti vanga mwingi kufwana kubotama. Kibibila kintuba “luba lufuluka mu nzayilu yi luzolo” lu Yave. (Kolosai 1:9) Zikhutukunu zi Zimbangi zi Yave, zyala kusadisa kukindisa kikundi kyaku na Yave. Diawu nkinza beni kulandakananga zikhutukunu zyoso.
6. Ntindu luzabu mbi Yave kantomba ngye wubaka ava wubotama?
6 Bukyedika, Yave kasi kukwika ko wuzaba theti mamoso madi mu Kibibila bosi wubotama. Kibila Nandi kasa tedimina ko theti mwisi Etiopi kazaba mamoso madi mu Kibibila bosi kabotama. (Mavanga 8:30, 31) Malongi ma Nzambi masukanga ko ayi twala malongukanga mvu ka mvu. (Mpovi 3:11) Vayi Nzambi wuntomba ngye wuzaba ayi wukikinina malongi ma theti ma Kibibila.
7. Bwidi ndongukulu yi Kibibila yima kusadisila?
7 Kibibila kintuba: “Mutu kambulu minu kalendi monisa Nzambi khini ko.” (Ebeleo 11:6) Diawu ngyewu fweti ba kiminu mu Nzambi ava wubotama mu nlangu. Kibibila kintuba ti batu ku divula di Kolinto bo bayuwa minlandikini mi Yesu baba longa matedi Yesu, bawu “bawilukila ayi babotama.” (Mavanga18:8) Ngye mvaku, ndongukulu’aku yi Kibibila yimakusadisa kuba mana mu lukanu lu Nzambi ayi mu khudulu yi Yesu.
KAMBA BANKAKA KYEDIKA KI KIBIBILA
8. Mbi byala kuvanga kukamba bankaka ma wunlongukanga?
8 Buna bu wunlongukila Kibibila ayi wumwena ndandu ma kutwadisila mu luzingu lwaku, buawu buna kiminu kyaku kimbwedila kukinda. Ayi mawu mala kuvanga kukamba bankaka ma wunlongukanga. (Yelemia 20:9; 2 Kolinto 4:13) Banani wulenda kamba mawu?
9 Ngye wulenda tona kusamuna mambu malonguka mu Kibibila, kwidi badi yaku va dikanda, bakundi, bansalanga yaku ayi bankotanga yaku mu kikola. Nkinza kuvanga mawu, vayi fweti kubakambila mu dyela ayi mu luzolo. Kuntwala wala kwiza longa va kimweka na zikhomba zi kimvuka. Bo wala baka makani beni, muna kamba nlongisi’aku wu Kibibila ti ngyewu tidi kulonga va kimweka na zikhomba zi kimvuka. Na kumona ti ngye wunzingilanga mambu malonguka ayi mafwana kuba nsamuni, buna bakhulutu bwadi ba kimvuka bala kutakana yinu, ngyewu ayi nlongisi’aku.
9, 10. (a) Banani wulenda tonina kusamuna mambu malonguka mu Kibibila? (b) Mbi wulenda vanga ti wuntomba kusamuna va kimweka na kimvuka?
10 Nkinza mbi lwidi lukutukunu beni? Nkinza beni lwidi, kibila lunkwiza sadisa bakhulutu ba kimvuka kuzaba ti wuvisa malongi beni ayi wumazingilanga voti ndamba. Ayi mwingi bazaba ti bukyedika tidi kuba wumweka mu Zimbangi zi Yave voti ndamba. Zaba kwaku ti bakhulutu ba kimvuka batidi kukyeba banga bo bankyebilanga baboso mu kimvuka. (Mavanga 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Kutsuka lukutukunu, bala kuzabikisa ti wulenda kwaku kusamuna va kimweka na kimvuka voti ndamba.
11. Kibila mbi fweti baludila mavanga ava wutona kusamuna na kimvuka?
11 Bakhulutu ba kimvuka ba kumona ti vadi mambu makhambu ngwizani na Kibibila wukhidi vanganga, muna fweti bika mawu ava wutona kusamuna, bawu bala kuvana thangu. Mu kibila mbi fweti bikila mawu ava kutona kusamuna na kimvuka? Kibila bo tunsamuna tsangu zi Nzambi, kimbangi ki Yave tummonisa kwidi bankaka. Diawu nzingulu, ayi mavanga mitu mafweti zitisa dizina di Yave.
KUNYONGA AYI KUVILULA MADYELA
12. Kibila mbi befu boso tufweti baludila mavanga?
12 Vadi mambu mankaka fweti vanga ava wubotama mu nlangu. Mvwala Petolo wusonika: “Lubalula mavanga meno ayi luvutuka kuidi Nzambi muingi masumu meno malemvokolo.” (Mavanga 3:19) Mbi binsudula kubalula mavanga? Mansundula kunyongina masumu mawuvola kumbusa. Dedi ti ngye waba vanganga kitsuza muna fweti bika kuvutukila disumu beni. Kheti mutu wukhambu nata nzingulu yi butsuza voti kasa vanga ko masumu mankaka mangolo, bobuawu fweti balula mavanga mu kudinda nlemvu kibila befu boso twidi batu ba masumu.
13. Mbi binsundula “kuvutuka kwidi Nzambi”?
13 Bika to kubalula mavanga vayi vadi dinkaka wufweti vanga. Mbi? Mvwala Petolo wusonika binkaka tufweti vanga “luvutuka kuidi Nzambi.” Dinsundula ti ngyewu fweti bika mambu mambi wube vanganga kumbusa ayi kulandakana nzingulu yimona. Tulenda fwanikisa banga mutu kotidi kunsitu kakhambu zaba buboti. Na kutebuka moyo ti kalenda zimbala na kukotila ngolo, muna mbi kafweti vanga? Bukyedika ti kalenda ba mayindu ma kuvutuka. Buawu tulenda dedikisila mvandi mutu malonguka kyedika ki Kibibila, na kubakula ti mambu mankaka kamvanga masiko ngwizani na Kibibila, muna kafweti vilula madyela ayi bika mawu
WUKIVANA KWIDI YAVE
14 Dyambu dinkaka dinkinza fweti vanga ava wubotama, kukivana kwidi Yave. Bo wukivana kwidi Yave mu nzila lusambulu, ngye wukunkanikisa ti Nandi to wunkwiza bwongiminanga ayi luzolo lwandi, luawu wunkwiza tula vantwala mu luzingu lwaku.
15, 16. Mbi bilenda vanga wukivana kwidi Nzambi?
15 Kukanikisa Yave mu kuvanga luzolo lwandi, kwidi banga kuvitika kuzinga va kimweka na mutu wunzolanga luzingu lwaku loso. Yindula dibakala wuntomba kukwela nkyeto kanzolanga beni. Kheti mu kuzaba kizitu ki luwawunu beni, kalendi bika ko kumavanga mu kibila ki luzolo lu kadi mu nkyeto beni.
16 Buna bu wumbwedila kulonguka matedi Yave, buawu buna phwila yi kuvanga luzolo lwandi yimbwedimina mu ngyewu. Ayi mawu mala kuvanga wukivana kwidi Nzambi mu nzila yi lusambulu. Kibibila kintuba, enati mutu tidi kundandakana buna “kafweti kukizimbakana.” (Malako 8:34) Mbi mawu mansundula? Mansundula ti ngyewu fweti tula Yave vantwala zitsatu zyaku mwingi kuntumamana. Kibila mambu ma Yave, malutidi nkinza ke na zitsatu zyaku.
BIKA KUBA BOMA MU KUKIVANA KWIDI YAVE
17. Kibila mbi batu bankaka bammanginanga kukivana kwidi Yave?
17 Batu bawombo bammonanga boma kukivana kwidi Yave, kibila bammwenanga ti balendi nunga ko mambu bankanikisa Nzambi. Bammanginanga kukivana kwidi Yave mwingi babika kuntula kyunda ayi kabika kubafundisa mu mambu mambi balenda vutuka kuvanga.
18. Mbi bilenda kusadisa kubika ba boma bu kubotama?
18 Luzolo lwaku mu Yave, lwala kusadisa wubika ba boma bu kukivana ayi kubotama. Kibila ngye kuzola Yave muntima woso, wulenda vanga mamoso kantomba. (Mpovi 5:4; Kolosai 1:10) Ayi mamoso kantomba, wala ma mwena mambu makhambu phasi mu kusadila. Diawu mvwala Yoane kasonikina: “Zola Nzambi kuawu kuaku: Keba zithumu ziandi. Ayi zithumu ziandi zisi phasi ko.”
19. Kibila mbi fweti manga mwena boma mu kukivana kwidi Yave?
19 Yave katombanga ko tuba theti balunga mwingi tukivana kwidi Nandi. Diawu kakhambu tukwikilanga mambu kazebi ti tulendi nunga ko. (Minkunga 103:14) Vayi wala kusadisa kuvanga masulama. (Yesaya 41:10) Ba lufyatu kwidi Yave mu ntim’aku woso kibila ‘nandi wunsungika nzil’aku’.
PHILA YIZABIKISILA BABOSO TI WUKIVANA
20. Mbi binkaka wulenda vanga ngye kumana kukivana kwidi Yave?
20 Mu mbwenu’aku, mafwana kukivana kwidi Yave? Ngye kumana kukivana kwidi Yave, bosi wala kubama mwingi wubotama.
21, 22. Bwidi wala monisina kwidi baboso ti ngye wukivana kwidi Yave?
21 Kamba ntwadisi mu bakhulutu ba kimvuka ti ngyewu makivana ayi tidi kubotama. Bosi nandi wala kuvana bakhulutu ba kimvuka mwingi bavutukila yaku malongi ma theti ma Kibibila. Ba kumona ti mafwana kubotama, muna bala kukamba mwingi wubotama mu zikhutukunu zinneni zi Zimbangi zi Yave zifikama mu thangu beni. Mu zikhutukunu beni mwala ba disolo dyala monisa tsundu yi kukivana ayi kubotama. Ayi mwala vutula mimvutu mu byuvu byala ‘zabikisa baboso’ ti mwidi kiminu ayi mu kivana.
22 Bosi wala botama. Ngye woso bala kubwika mu nlangu. Kubotama kuawu kwala monisa ti wukivana kwidi Yave ayi weka wumweka mu Zimbangi zi Yave.
TSUNDU YIDI KUBOTAMA MU NLANGU
23. Mbi binsundula kubotama mu dizina di “Tata, di Muana ayi di Pheve yinlongo”?
23 Yesu wutuba ti minlandikini myandi bala botama mu dizina di “Tata, di Muana ayi di Pheve yinlongo.” (Tanga Matai 28:19.) Mbi mawu mansundula? Mansundula ti ngyewu kikinini lutumu lu Yave ayi kiyeko Yesu kadi mu zikhanu zi Yave. Mansundula mvandi ti ngyewu kikinini ti Pheve yinlongo, mangolo ma Yave. Nandi wunsadilanga mangolo beni mwingi kuvanga luzolo lwandi.
24 Kubotama mu nlangu nkinza beni kwidi. Kibila kubotama mu nlangu, kunsundula ti bikidi nzingulu’aku yikhulu ayi mavanga mambi. Kubasika mu nlangu, kunsundula ti ngyewu matona nzingulu yimona yitedi mu kuvanga luzolo lu Nzambi. Ayi mammonisa mvandi ti tona mu kilumbu beni ti kuntwala Nzambi to wunkwiza sadila. Diawu fweti zabila ti wisi kivana ko kwidi mutu, dingumba voti kisalu. Vayi ngyewu kwidi Yave wukivana.
24, 25. (a) Kubotama mu nlangu tsundu mbi kwidi? (b) Mbi tunkwiza longuka mu kapu yi tsuka mu buku ayiyi?
25 Kukivana kwidi Nzambi kwala kusadisa kukindisa kikundi kinu. (Minkunga 25:14) Vayi, masinsundula ko ti kubotama, kuawu kumvanga mutu kubaka phulusu. Kibila mvwala Polo wusonika: “Bika lusala ayi luvanga mambu mafueni mu diambu di phulusu eno, mu tsisi ayi mu lukhuku.” (Filipi 2:12) Kubotama, thonono yi kikundi kitu na Nzambi. Diawu tu kukuvudila, bwidi wala kyebila luzolo lwaku na Yave? Kapu yitsuka yi buku ayiyi, yinkwiza vana mvutu mu kyuvu akyokyo.


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Novembri 2016
Nzozulu ya Nkengi yai kele ti masolo ya kulonguka banda Decembri 26, 2016 tii na Yanuari 29, 2017.
Ngogo Mosi Ya Mbote Kibeni!
Inki ngogo Yezu sadilaka yina vandaka kumonisa luzitu mpi mambu ya nkaka?
“Beno Landa Kupesana Kikesa Konso Kilumbu”
Sambu na nki yo kele mfunu nde bo pesa beto kikesa? Inki dilongi nge lenda baka na mbandu ya Yehowa, ya Yezu mpi ya ntumwa Polo na yina me tala kupesa bankaka kikesa? Inki mutindu nge lenda pesa bankaka kikesa na mutindu ya mbote kibeni?
Beto Ke Salaka Mambu na Kuwakana ti Ndinga Ya Nzambi
Yehowa me zaba kuyidika bima na mutindu ya kuluta mbote kibeni. Keti yo me fwana ve nde bansadi na yandi mpi kusala mambu na mutindu ya mbote?
Keti Nge Ke Bakaka Biblia na Valere?
Bansadi ya Nzambi ke bakaka mambote mingi ntangu bo ke salaka bikesa na kulemfuka na bantuma ya Ndinga ya Nzambi mpi ke kangamaka ngolo na dibundu ya Nzambi.
“Kisalu Kele Mingi”
Nge kele ti dibaku ya nene ya kupesa maboko na kisalu mosi ya nene
Bo Me Katukaka na Mpimpa
Na nki mutindu bansadi ya Nzambi kumaka bampika ya Babilone banda na mvu-nkama ya zole ya ntangu na beto? Inki mutindu mpi nki ntangu bo yantikaka kukatuka na mpimpa?
Bo Katukaka na Kimpika ya Mabundu ya Luvunu
Inki ntangu bansadi ya Nzambi basikaka kimakulu na kimpika ya Babilone?
“Bansamuni ya Angleterre—Beno Telama!!”
Kuyela monanaka ve na kisalu yina bansamuni ya Angleterre salaka na nsungi ya bamvula kumi! Inki sadisaka bo na kutomisa kisalu na bo?


text:
KITINI YA 8
Lufwa ya Yezu Ke Tendula Inki Sambu na Nge?
Yezu fwaka sambu beto zinga. Yoane 3:16
Bilumbu tatu na nima ya lufwa ya Yezu, bankento ya nkaka kwendaka kutala maziamu na yandi mpi kutaka yo ya mpamba. Yehowa futumunaka Yezu.
Na nima, Yezu monanaka na bantumwa na yandi.
Ee, Yehowa futumunaka Yezu bonso kigangwa mosi ya ngolo ya kimpeve mpi pesaka yandi luzingu ya kukonda lufwa. Balongoki ya Yezu monaka yandi ntangu yandi tombukaka na zulu.
Nzambi futumunaka Yezu mpi tulaka yandi Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi. Daniele 7:13, 14
Yezu pesaka luzingu na yandi sambu na kufuta nkudulu sambu na kusumba bantu. (Matayo 20:28) Na nzila ya nkudulu yina, Nzambi me salaka na mpila nde beto zinga kimakulu.
Yehowa me tulaka Yezu Ntotila sambu na kuyala ntoto. Yandi ta yala ti bantu ya kwikama 144 000, yina ta futumuka sambu na kuzinga na zulu. Yezu ti bantu 144 000 ke sala luyalu ya lunungu ya zulu, disongidila Kimfumu ya Nzambi.
Kimfumu ya Nzambi ta kumisa ntoto paladisu. Bitumba, nku, kinsukami, mpi nzala ta vanda diaka ve. Bantu ta vanda na kiese kibeni.
Longuka Mambu Mingi
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Yezu Kristu Kele Nani?
Longuka sambu na nki Yezu fwaka, nkudulu kele nki, mpi mambu yina Yezu ke sala ntangu yai.
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Kimfumu ya Nzambi Kele Nki?
Nani kele Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi, mpi nki mambu Kimfumu ta sala?


text: 4 Na kitini ya nsuka ya bilumbu,*Ngumba ya nzo ya Yehowa+Ta tulama ngolo na zulu ya nsongi ya bangumba ya nene,Yo ta tombuka na zulu ya bangumba ya fioti,Mpi bantu ta kwisa kufuluka kuna.+2 Ebuna makanda mingi ta kwenda mpi ta tuba nde:“Beno kwisa, beto tombuka na ngumba ya YehowaMpi na nzo ya Nzambi ya Yakobi.+Yandi ta longa beto banzila na yandi,Mpi beto ta tambula na banzila na yandi.”Sambu nsiku* ta basika na Sioni,Mpi ndinga ya Yehowa ta basika na Yeruzalemi.3 Yandi ta zenga makambu na kati ya bantu mingi+Mpi ta tula mambu na ndonga* sambu na makanda ya ngolo yina kele ntama.Bo ta kumisa bambele na bo ya bitumba bima ya kubundudila ntotoMpi bo ta kumisa makonga na bo bakupu-kupu.+Dikanda mosi ta nangula ve mbele ya bitumba sambu na kunwanisa dikanda ya nkaka,Bo ta longuka mpi diaka ve bitumba.+4 Bo ta vanda,* konso muntu na nsi ya nti na yandi ya vinu mpi na nsi ya nti na yandi ya bafige,+Ata muntu mosi ve ta pesa bo boma,+Sambu munoko ya Yehowa ya makesa me tuba.5 Sambu bantu yonso ta tambula, konso muntu na zina ya nzambi na yandi,Kansi beto, beto ta tambula na zina ya Yehowa Nzambi na beto+ mvula na mvula.6 “Na kilumbu yina,” Yehowa muntu ke tuba,“Mono ta vukisa muntu* yina vandaka kutambula kifu,Mpi mono ta vukisa muntu yina panzanaka,+Kumosi ti bantu yina mono sadilaka mambu na nku.7 Mono ta sala nde muntu* yina vandaka kutambula kifu kubikala,+Mpi mono ta sala nde muntu yina kele ntama kibeni kukuma dikanda ya ngolo;+Mpi Yehowa ta yala bonso ntotila na bo na Ngumba ya Sioni,Yantika bubu yai mpi kimakulu.8 Kansi nge, O nzo-zulu ya bitwisi,Mwa-ngumba ya mwana-nkento ya Sioni,+Yo ta kwisa na nge, ee, luyalu ya ntete* ta kwisa,+Kimfumu yina kele ya mwana-nkento ya Yeruzalemi.+9 Ntangu yai, sambu na nki nge ke tula milolo na ndinga ya ngolo?Keti nge kele ve ti ntotila,To keti ndongisi na nge me fwaka,Sambu mpasi kusimba nge bonso nkento yina ke buta?+10 Baluka-baluka na mpasi mpi dila, O mwana-nkento ya Sioni,Bonso nkento yina ke buta,Sambu ntangu yai, nge ta katuka na mbanza mpi nge ta kwenda kuzinga na nseke.Nge ta kwenda tii na Babilone,+Mpi bo ta gulusa nge kuna;+Kuna Yehowa ta sumba nge diaka na maboko ya bambeni na nge.+11 Ntangu yai, makanda mingi ta vukana sambu na kunwanisa nge;Bo ta tuba nde, ‘Bika yandi kuma mvindu,Mpi bika meso na beto kumona ntangu diambu yai ke kumina Sioni.’12 Kansi bo ke zaba ve mabanza ya Yehowa,Bo ke bakisa ve lukanu* na yandi;Sambu yandi ta vukisa bo bonso ndonga ya bambuma ya bo me katuka kuzenga na kisika ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu.13 O mwana-nkento ya Sioni, telama mpi tuta bambuma sambu na kukatula yo bampusu;+Sambu mono ta kumisa bibongo na nge kibende,Mpi mono ta kumisa maboto na nge kwivre,Mpi nge ta nika bantu mingi.+Nge ta pesa Yehowa bima na bo ya bo bakaka na banzila ya luvunu,Mpi nge ta pesa bima na bo na Mfumu ya kieleka ya ntoto ya mvimba.”+


text:
Nani Yantikaka Kimvuka ya Bambangi ya Yehowa?
Na ntangu na beto, kimvuka ya Bambangi ya Yehowa yantikaka na nsuka ya mvu-nkama ya 19. Na ntangu yina, kimvuka mosi ya fioti ya balongoki ya Biblia yina vandaka kuzinga pene-pene ya mbanza Pittsburgh, na provense ya Pennsylvanie, na États-Unis, yantikaka kulonguka Biblia mbote-mbote mpi na dikebi yonso. Bo vandaka kufwanisa malongi ya mabundu ti mambu yina Biblia ke longaka mpenza. Bo yantikaka kusonika mambu yina bo longukaka na mikanda, na bazulunalu mpi na zulunalu yina bo ke bingaka bubu yai Nzozulu ya Nkengi
Charles Taze Russell vandaka na kati ya kimvuka yina ya balongoki ya kieleka ya Biblia. Ata Russell vandaka kutwadisa kisalu ya kulonga bantu Biblia na ntangu yina mpi vandaka muntu ya ntete yina sonikaka Nzozulu ya Nkengi, yandi salaka ve dibundu mosi ya mpa. Lukanu ya Russell mpi ya Balongoki ya nkaka ya Biblia vandaka ya kulonga malongi ya Yezu Kristu mpi kulanda bikalulu ya dibundu ya Bukristu ya mvu-nkama ya ntete. Sambu Yezu Muntu yantikaka dibundu ya Bukristu, beto ke ndimaka nde yandi muntu kele mfumu ya kimvuka na beto.—Bakolosai 1:18-20.


text: 115 Na beto ve, O Yehowa, na beto ve,*Kansi pesa nkembo na zina na nge+Sambu na zola na nge ya kwikama mpi kwikama na nge.+2 Sambu na nki makanda fwete tuba nde:“Nzambi na bo kele na wapi?”+3 Nzambi na beto kele na zulu;Yandi ke salaka konso kima yina yandi me zola.4 Biteki na bo kele arza mpi wolo,Kisalu ya maboko ya muntu.+5 Yo kele na munoko, kansi yo ke tubaka ve;+Yo kele na meso, kansi yo ke monaka ve;6 Yo kele na makutu, kansi yo ke waka ve;Yo kele na mbombo, kansi yo ke waka ve nsudi;7 Yo kele na maboko, kansi yo ke simbaka ve;Yo kele na makulu, kansi yo ke tambulaka ve;+Mungungu na yo ke basisaka ve ndinga.+8 Bantu yina ke salaka yo ta kuma kaka bonso yo,+Bayina yonso mpi ke tudilaka yo ntima ta kuma bonso yo.+9 O Izraele, tudila Yehowa ntima+—Yandi kele lusadisu na bo mpi kitaninu na bo.+10 O nzo ya Aroni,+ beno tudila Yehowa ntima—Yandi kele lusadisu na bo mpi kitaninu na bo.11 Beno bantu yina ke waka Yehowa boma, beno tudila Yehowa ntima+—Yandi kele lusadisu na bo mpi kitaninu na bo.+12 Yehowa ke yibukaka beto mpi ta sakumuna beto;Yandi ta sakumuna nzo ya Izraele;+Yandi ta sakumuna nzo ya Aroni.13 Yandi ta sakumuna bantu yina ke waka Yehowa boma,Bantu ya kukonda mfunu mpi bantu ya mfunu.14 Yehowa ta kumisa beno mingi,Beno ti bana na beno.*+15 Bika beno baka lusakumunu ya Yehowa,+Muntu yina salaka zulu ti ntoto.+16 Zulu kele ya Yehowa,+Kansi yandi me pesaka ntoto na bana ya bantu.+17 Bafwa ke kumisaka ve Yah;+Ata muntu mosi mpi ve yina ke kulumuka na pima ya lufwa* ke kumisaka yandi.+18 Kansi beto ta kumisa YahYantika bubu yai mpi kimakulu.Beno kumisa Yah!*


text:
Nga Oyeno Salu kia Misionario Nusalanga?
Ingeta. Muna fulu yawonso tuzingilanga, yeto Mbangi za Yave tukalanga nze misionario, ntangwa zawonso tusamunanga oma ma lukwikilu lweto kwa wantu tuwanananga yau.—Matai 28:19, 20.
Vana ntandu, akaka muna Mbangi za Yave beyalukanga mu mbanza zau yo kwenda muna zunga yankaka ina vo wantu ayingi ke bawidi ntete ko e nsangu zambote zina muna Nkand’a Nzambi. Akaka muna Mbangi za Yave beyalukanga muna nsi za kinzenza mu wokesa e salu kiau kia sila wantu umbangi. Bena ye kiese kia lungisa ungunza wasakulwa kwa Yesu: “Nukala mbangi zame . . . yakuna nsuk’a nza.”—Mavangu 1:8.
Muna mvu wa 1943 twakubika sikola ilonganga akaka muna misionario zeto. Tuka muna mvu wauna, vioka 8.000 ma Mbangi za Yave bakotele kala sikola yayi, iyikilwanga vo Sikola ya Nkand’a Nzambi ya Ngiladi.


text:
ZINGU YE SALU KIETO KIA KIKRISTU–NKAND'A MALONGI Agosito 2017
Nsunzula Zaleboka
Nsunzula zaleboka mu kaya Eyingidilu ye ludi kia Nkand’a Nzambi mu kuma kia oma ma kusentu. Kubika nsunzula ya ngeye kibeni.
TUSALU TUNA MUNA DIAMBU DIA NZAMBI
Yave Wasenda Esi Zula
Yave wasenda esi Babele vava vavioka mvu 13 i bosi babaka e mbanz’a Turo. Aweyi kesongelanga luyangalalu muna salu kiakwikizi tunkunsadilanga ye ngolo tuvanganga?
ZINGU KIA KIKRISTU
Yima e Fu ya Nzambi—Lulembamu
Ekuma lulembamu lwinina o mfunu? Aweyi tulenda lo songela? Aweyi e sambu ye mbandu a Yesu ilenda kutusadisila mu yima lulembamu?
TUSALU TUNA MUNA DIAMBU DIA NZAMBI
Mbebe Ampwena ya Nyingidi
O nyingidi wakala ye mbebe ya lukisa o nkangu mu kuma kia vonza kiafinamanga. Adieyi Yave kazola vava kasola Yezekele kakala se nyingidi a Isaele?
ZINGU KIA KIKRISTU
Yima e Fu ya Nzambi—Unkabu
Ekuma tufwete sundila wonga wa wantu? O badika, samba yo bunda e vuvu muna Yave aweyi dilenda kutusadisila mu kala yo unkabu?
TUSALU TUNA MUNA DIAMBU DIA NZAMBI
Ke Kolo ko Ngonge a Mangonge Ofwaswa
Nkand’a Nzambi uyikanga mambu mevangama vitila lufwasu lwa Ngonge a Mangonge ye kuna nima lufwasu lwandi.
ZINGU KIA KIKRISTU
Yima e Fu ya Nzambi—Lukwikilu
Nze Abarayama, tufwete songanga lukwikilu muna Yave wa Nzambi kana nkutu muna ntangw’a mpasi. Aweyi tulenda kadila yo lukwikilu lwakumama yo songa e kwikizi?
TUSALU TUNA MUNA DIAMBU DIA NZAMBI
E Mona Meso kia Tempelo Kiasongwa Yezekele Nkia Nsasa Kina kwa Ngeye?
E mona meso kia Yezekele kisonganga vo Yave una ye nkanikinu kasikidisa muna kala muna nsambil’avelela. Aweyi e mona meso kiaki kikutukasakeselanga?
ZINGU KIA KIKRISTU
Nkia Ntangwa Isala Diaka se Mviti a Nzila Ansadisi?
I mosi muna mpila tulenda vanina lukau lwa lusanisinu i sala se aviti a nzila ansadisi. Nga olenda wokesa e salu kiaku kia umbangi muna sala se mviti a nzila?


text: 13 Mbote zola na beno ya kimpangi kuvanda kaka.+2 Beno vila ve kikalulu ya kuyamba banzenza,*+ sambu na nzila na yo bantu ya nkaka yambaka bawanzio kukonda kuzaba.+3 Beno yindula bantu yina kele na boloko,*+ bonso nde beno kele na boloko ti bo,+ mpi bantu yina bo ke monisa mpasi, sambu beno mosi mpi beno kele na nitu.*4 Bika makwela kuvanda ya lukumu na meso ya bantu yonso, mpi mbeto ya makwela kuvanda kukonda mvindu,+ sambu Nzambi ta sambisa bantu ya ke salaka pite* mpi bantu ya ke salaka bizumba.+5 Zola ya mbongo kuyala ve mutindu na beno ya kuzinga,+ na ntangu beno ke sepela ti bima yina beto kele na yo.*+ Sambu yandi me tubaka nde: “Mono ta bikisa nge ve ata fioti mpi mono ta yambula nge ve ata fioti.”+6 Yo yina beto lenda vanda ti kikesa mingi mpi kutuba nde: “Yehowa* kele nsadisi na mono; mono ta wa boma ve. Muntu lenda sala mono nki?”+7 Beno yibuka bantu yina ke twadisaka beno,+ bayina me zabisaka beno ndinga ya Nzambi, mpi na ntangu beno ke tadila mbuma ya mbote ya bikalulu na bo, beno landa mbandu ya lukwikilu na bo.+8 Yezu Kristu kele mutindu mosi mazono, bubu yai, mpi kimakulu.9 Beno bika ve nde malongi ya mutindu na mutindu mpi ya banzenza kuvidisa beno nzila, sambu yo me luta mbote nde ntima kubaka ngolo na ntima ya mbote ya nene kansi na madia ve;* yo ke nataka ve mambote na bantu yina ke kudipesaka na yo.+10 Beto kele ti mesa-kimenga yina bantu ya ke salaka kisalu ya santu na tenta kele ve ti nswa ya kudia bima yina kele na zulu na yo.+11 Sambu banitu ya bambisi yina nganga-nzambi ya nene ke nataka menga na yo na kisika ya santu sambu na kupesa dikabu sambu na disumu, bo ke yokaka yo na nganda ya camp.+12 Yo yina, Yezu mpi monaka mpasi na nganda ya kielo+ sambu na kusantisa bantu ti menga na yandi mosi.+13 Ebuna beto kwenda kisika yandi kele na nganda ya camp, beto nata nsoni yina yandi nataka,+14 sambu awa beto kele ve ti mbanza yina ke zingaka kimakulu, kansi beto ke sosaka ti nzala ya ngolo mbanza yina ke kwisa.+15 Na nzila na yandi, beto pesa ntangu yonso na Nzambi kimenga ya lukumu,+ disongidila, mbuma ya bikobo na beto,+ yina ke zabisaka zina na yandi na meso ya bantu.+16 Diaka, beno vila ve na kusala mambu ya mbote mpi na kukabula ti bankaka bima yina beno kele na yo,+ sambu Nzambi ke waka kiese na bimenga ya mutindu yina.+17 Beno lemfukila bantu yina ke twadisaka beno+ mpi beno wila bo,+ sambu bo ke langidilaka beno* ntangu yonso bonso bantu yina ta vutula munoko,+ sambu bo sala yo na kiese kansi ve ti kubokuta, sambu yo ta vanda mbi sambu na beno.18 Beno landa kusamba sambu na beto, sambu beto ke tula ntima nde beto kele ti kansansa ya mbote, sambu beto ke zola kuditwadisa na masonga na mambu yonso.+19 Kansi mono ke lomba beno mingi-mingi na kusamba sambu mono vutuka nswalu kuna na beno.20 Nzambi ya ngemba, yina tedimisaka na bafwa ngungudi ya nene ya mameme,+ Mfumu na beto Yezu, ti menga ya kuwakana ya mvula na mvula,21 kupesa beno konso kima ya mbote sambu na kusala luzolo na yandi, mpi yandi sala na kati na beto na nzila ya Yezu Kristu mambu yina kele mbote na meso na yandi, nkembo kuvanda na yandi mvula na mvula. Amen.22 Ebuna bampangi, mono ke longisila beno na kuwa ti ntima ya nda mambu yai ya ke pesa kikesa, sambu mono me sonikila beno mukanda ya nkufi.23 Mono ke zola beno zaba nde bo me basisa mpangi na beto Timoteo na boloko. Kana yandi kwisa nswalu, mono ta kwisa ti yandi ntangu mono ta kwisa kutala beno.24 Beno pesa mbote na bampangi yonso yina ke twadisaka beno mpi na basantu yonso. Bampangi ya Italia+ me tindila beno mbote.25 Ntima ya mbote ya nene kuvanda ti beno yonso.


text:
jeudi 13 juin 2013
MAMA VITA KIMPA (2 JUILLET 1706 - 2 JUILLET 2013)
Mu mvu wa 1685, muabutuka muan'a nkento umosi, nkumbu andi Vita Kimpa. Bu kabotekua, bamvana nkumbu vo Dona Béatrice. Nkumbu yoyo, Dona, yena nkumbu ya kisi Mputu, ya Kimputu Ukezo. Dona Beija, Dona Maria, Dona Izabel, Dona Béatrice... I nkumbu yoyo, ya Dona, bisi Kongo bakitula NDONA. Muanda Velela bu wakulumuka mu yandi, Mama Vita Kimpa kazola diaka nkutu ko vo bam'bokelelanga vo Ndona Béatrice. Yandi walomba kua bantu babo mu kumbokelelanga kaka vo Vita Kimpa, kadi yoyo i nkumbu yibam'vana kua Bisimbi bia Ntemo mu kileke... [Lire la suite]
lundi 10 juin 2013
LE MESSAGE DU COMITE INTERNATIONAL DE BUNDU DIA KONGO AUX MEMBRES DE BDK DANS LA DIASPORA
Yenge kieno Batata ye Bayaya mu Amelika, Mputu ye Nza yamvimba Message_Diaspora_Kongo


text: 13 Kana mono ke tuba bandinga ya bantu mpi ya bawanzio kansi mono kele ve na zola, mono me kuma kibende yina ke tula makelele mingi to sembale yina ke tula makelele mingi.2 Kana mono kele ti dikabu ya kubikula mpi mono ke bakisa binsweki yonso ya santu mpi nzayilu yonso,+ mpi kana mono kele ti lukwikilu yonso sambu na kukatula bangumba kisika mosi mpi kutula yo kisika ya nkaka, kansi mono kele ve na zola, mono kele mpamba.*+3 Kana mono pesa bima na mono yonso sambu na kudisa bankaka,+ mpi kana mono pesa nitu na mono sambu mono kudikumisa, kansi mono kele ve na zola,+ mono ke baka ve mambote ata fioti.4 Zola+ kele ntima-nda+ mpi ntima-mbote.+ Zola kele na kimpala ve.+ Yo ke kudisikisaka ve, yo ke fulukaka ve na lulendo,+5 yo ke salaka ve mambu ya nsoni,+ yo ke sosaka ve mambote na yo mosi,+ yo ke waka makasi ve.+ Yo ke bumbaka ve mbi yina bo me sala yo.+6 Yo ke waka ve kiese sambu na kukonda lunungu,+ kansi yo ke waka kiese ti kieleka.7 Yo ke fikaka mambu yonso,+ ke kwikilaka mambu yonso,+ ke tulaka ntima na mambu yonso,+ ke kangaka ntima na mambu yonso.+8 Zola ke sukaka ve.* Kansi, kana kele ti makabu ya kubikula, yo ta suka; kana kele ti bandinga,* yo ta suka; mpi kana kele ti nzayilu, yo ta suka.9 Sambu beto kele ti nzayilu ndambu+ mpi beto ke bikulaka ndambu mpamba,10 kansi, ntangu kima yina kele ya kulunga ta kwisa, kima yina kele ya ndambu ta suka.11 Ntangu mono vandaka mwana, mono vandaka kutuba bonso mwana, kubanza bonso mwana, kuyindula bonso mwana; kansi, ntangu yai ya mono me kuma mbuta, mono me bikaka bikalulu ya kimwana.12 Sambu ntangu yai beto ke tala na nsadisa ya tala-tala ya kibende yina lenda monisa ve bima pwelele, kansi na ntangu yina yo ta vanda meso na meso. Ntangu yai mono me zaba ndambu, kansi na ntangu yina mono ta zaba mbote-mbote, mutindu bo me zaba mono mbote-mbote.13 Kansi ntangu yai, mambu yai tatu me bikala: lukwikilu, kivuvu, zola; kansi na mambu yai yonso tatu, zola me luta mfunu.+


text:
Nsadi ya me zaba kisalu mbote ke sadilaka bantotila (29)
22 Zina ya mbote* kele mbote kuluta kimvwama mingi;+Kuvanda ti luzitu* kele mbote kuluta arza mpi wolo.2 Mvwama mpi nsukami kele ti diambu yai na kimvuka:*Yehowa muntu salaka bo.+3 Muntu ya mayele ke monaka kigonsa mpi ke bumbanaka,Kansi bantu yina me konda mayele ke kwendaka kaka na ntwala mpi bo ke kutanaka ti bampasi.*4 Kudikulumusa mpi boma ya Yehowa ke pesakaBimvwama, nkembo, mpi luzingu.+5 Bansende mpi mitambu kele na nzila ya muntu ya nioka-nioka,Kansi muntu yina ke bakaka luzingu* na yandi na mfunu ke vandaka ntama ti yo.+6 Longa mwana-bakala* na nzila yina yandi fwete kwenda;+Ata ntangu yandi ta kuma mbuta, yandi ta yambula yo ve.+7 Mvwama ke yalaka bansukami,Mpi muntu yina me defa kele mpika ya muntu yina defisaka yandi.+8 Muntu yina ke kuna kukonda lunungu ta katula mpasi,+Mpi fimbu ya makasi na yandi ta suka.+9 Muntu ya ke kabaka* ta baka lusakumunu,Sambu yandi ke kabulaka madia na yandi ti nsukami.+10 Kula muntu yina ke sekaka bantu,Ebuna kuswana ta mana;Bantembe* mpi mafingu ta mana.11 Muntu yina ke zolaka ntima ya mpembe mpi yina ke tubaka ti maweteNtotila ta vanda nduku na yandi.+12 Meso ya Yehowa ke taninaka nzayilu,Kansi yandi ke bwisaka bangogo ya muyekudi.+13 Molo ke tuba nde: “Ntambu kele na nganda!Yo ta fwa mono na kati-kati ya bala-bala ya nene!”+14 Munoko ya nkento ya ntu-ngolo* kele dibulu ya mudindu.+Muntu yina Yehowa me bedisa ta bwa muna.15 Buzoba kele ya kukangama na ntima ya mwana-bakala,*+Kansi fimbu ya ndola ta katula yo ntama ti yandi.+16 Muntu yina ke kusa nsukami sambu na kukumisa kimvwama na yandi mingi,+Mpi muntu yina ke pesa mvwama makabu,Bo ta kuma bansukami.17 Tula dikutu mpi wa mambu yina bantu ya mayele ke tuba,+Sambu na kutula ntima na nge na nzayilu na mono,+18 Sambu yo kele mbote na kutanina yo na ntima na nge,+Sambu mambu yina yonso kuvanda na munoko na nge ntangu yonso.+19 Sambu nge tudila Yehowa ntima,Mono ke pesa nge nzayilu bubu.20 Keti mono me sonikilaka nge veSambu na kupesa nge bandongisila mpi nzayilu,21 Sambu na kulonga nge bangogo ya kieleka mpi yina bo lenda tudila ntima,Sambu nge vutuka ti nsangu ya sikisiki na muntu yina tindaka nge?22 Kuyiba ve nsukami sambu yandi kele nsukami,+Mpi kubedisa ve muntu ya kukonda mfunu na kielo ya mbanza,+23 Sambu Yehowa yandi mosi ta samba diambu na bo+Mpi yandi ta fwa* bantu yina ke kusaka bo.24 Kuvanda ve na kinduku ti muntu yina ke waka makasi nswaluMpi kuvukana ve ti muntu yina ke waka nganzi mpamba-mpamba,25 Sambu nge longuka ve ata fioti banzila na yandiMpi nge kudikotisa ve* na mutambu.+26 Kuvanda ve na kati ya bantu yina ke pesanaka mbote ya maboko sambu na kuwakana,Yina ke ndimaka kufutila bantu bamfuka.+27 Kana nge kele ve ti kima ya kufuta,Bo ta botula mbeto na nge!28 Kuvutula ve nima kidimbu ya ndilu ya ntamaYina ba-nkaka na nge tulaka.+29 Keti nge me mona muntu yina me zaba kisalu na yandi mbote?Yandi ta telama na ntwala ya bantotila;+Yandi ta telama ve na ntwala ya bantu ya mpamba.


text:
Mbânza Kôngo
Mbânza Kôngo kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Nzâdi ya Ngola na mbânza ya tatu na bunene ya Ngola ya node. Yawu ke tulama na zulu ya môngo km 300 na sudi ya nzâdi Kôngo.
Nzila tuka Mbânza Kôngo tî Wizi (Uíge) kele km 314 mpe tî Lwanda (mbânza-kimfumu ya Ngola) km 481.
Kinkulu
Mbânza Kôngo vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Ntotila. Ntângu yayi Basansala kele dikânda ya kisina ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya koloni ya mbânza yayi vwandaka San Salvador.
Yinti ya nene mîngi ke mena na kati ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya yawu kele Yinti ya Mênga. Bantu zonzaka ti kana muntu kuvwanda na kivudi ya yinti yayi, yawu kubasisa mênga.
Kuna Mbânza Kôngo tungama yinzo Nzâmbi ya ntete ya Dibundu ya santu Katolika.