text:
Mavideyo mu JW.ORG
Landa mavideyo mu n’twa disolu dimosi dimosi. Tala, keti mpi lobula mavideyo ma malongi ma Bibidiya mudiambu dia dibuta diaku, mingangu, ye bana. Sengumuna mavideyo ma malongi ma mboti matadidi Batemu ba Yehova.
FILME
Batemu ba Yehova—Bayilama m’ukabisa nsangu za mbote
Batemu ba Yehova batomeni uzayakana mu isalu kia ulonga Bibidiya mu n’toto wa m’vimba. Nki mpila kiayilama isalu kiawu, nki mpila kidiatilanga, ye kwe zituka mbongo basadilanga?
Mu nki diambu ulongukila Bibidiya?
Bibidiya diena ya mvutu za biufu bia m’funu mudiambu dia bamiliyo ba batu mu n’toto wa m’vimba. Zoledi watangama ha kati kia bawu?
Nki basalanga ku Nzo y’Imfumu?
Nda we tala muna kati mu kudimwena ngeyene.
Nki mpila balongukanga Bibidiya?
Mu n’toto wa m’vimba, Batemu ba Yehova bazayakeni m’usonga kwa batu mpila y’ulonguka Bibidiya ukonda ufuta kima. Tala buna kisalama.


c: text/html

text:
Bavideo na JW.ORG
Tala mulongo ya bavideo ya beto na Internet, yametandama dilongi na dilongi. Tala to telesharje bavideo metubila mambu ya Biblia samu na mabuta, bantuenia mpe bana. Tala mpe bavideo yina kesadisa nge na kuzaba mbotembote Bambangi ya Yehova.
Yinki mambu kesalamaka na Yinzo ya Kimfumu?
Kota na kati samu nge mona nge mosi
Yinki mutindu ndongokolo ya Biblia kesalaminaka?
Na yinza ya mvimba, Bambangi ya Yehova mezabana samu na manaka na bau ya kulonguka Biblia na bantu na bayinzo. Tala mutindu yau kesalaminaka.
FILME
Bambangi ya Yehova—Bamekubama samu na kusamuna nsangu ya mbote
Bambangi ya Yehova mezabana mingi samu na kisalu na bau ya kulonga bantu na yinza ya mvimba. Yinki mutindu kisalu yango mebongisama? Yinki mutindu yake tambwisamaka? Wapi kekatukaka mbongo samu na kusala kisalu yango?
Video klip: Samu na yinki kulonguka Biblia?
Biblia kena kusadisa mafunda ya bantu na ntoto ya mvimba na kubaka bamvutu na biuvu yina meluta mfunu na luzingu. Nge zola vuanda mosi na bau?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPU YA TANU
Nkudulu Kele Dikabu ya Kuluta Nene ya Nzambi Mepesaka
Nkudulu kele inki?
Inki mutindu Nzambi kupesaka yo?
Yo lenda tendula nki sambu na nge?
Inki mutindu nge lenda monisa ntonda sambu na nkudulu?
INKI kele dikabu ya kuluta nene ya bo mepesaka nge? Yo kelombaka ve nde dikabu kuvanda ntalu mingi sambu yo vanda mfunu. Bo ketesaka ve mfunu ya kyeleka ya dikabu na ntalu ya mbongo. Kansi, kana dikabu mosi kupesa nge kyese to kulungisa mpusa mosi ya kyeleka na luzingu na nge, yo kele ti valere mingi sambu na nge.
2 Na kati ya makabu mingi yina nge lenda tula ntima na kubaka, kele ti dikabu mosi ya meluta makabu yonso yankaka. Yo kele dikabu yina Nzambi mepesaka bantu. Yehowa mepesaka beto bima mingi, kansi dikabu ya kuluta nene ya yandi mepesaka beto kele kimenga ya nkudulu ya Mwana na yandi, Yezu Kristu. (Matayo 20:28) Mutindu beto tamona yo na kapu yai, nkudulu kele dikabu ya kuluta nene yina nge lenda baka, sambu yo lenda natila nge kyese mingi kibeni mpi kulungisa bampusa na nge ya kuluta mfunu. Nkudulu kele mpenza mutindu ya kuluta nene yina Yehowa memonisaka zola sambu na nge.
NKUDULU KELE INKI?
3 Nkudulu kele mwaye yina Yehowa mesadilaka sambu na kukatula bantu na masumu mpi na lufwa. (Efezo 1:7) Sambu na kubakisa ntendula ya dilongi yai ya Biblia, beto fwete yindula mambu yina kulutaka na masamba ya Edeni. Kana beto zaba kima yina Adami kuvidisaka ntangu yandi sumukaka, beto tabakisa sambu na nki nkudulu kele dikabu mosi ya mfunu mingi sambu na beto.
4 Ntangu yandi gangaka Adami, Yehowa kupesaka yandi kima mosi ya mfunu mpenza—luzingu ya kukuka. Tadila mambu yina yo vandaka kutendula sambu na Adami. Sambu Nzambi gangaka yandi ti nitu mpi mabanza ya kukuka, yandi lendaka ve ata fyoti kubela, kununa, to kufwa. Sambu yandi vandaka muntu ya kukuka, yandi vandaka ti bangwisana ya mbote kibeni ti Yehowa. Biblia ketuba nde Adami vandaka “mwana ya Nzambi.” (Luka 3:38) Yo yina, Adami vandaka ti bangwisana ya penepene ti Yehowa Nzambi, bonso bangwisana yina mwana kevandaka na yo ti tata mosi ya zola. Yehowa vandaka kusolula ti mwana na yandi yina vandaka na ntoto, yandi pesaka Adami kisalu ya mbote mpi kuzabisaka yandi mambu yina yandi vandaka kuzola nde Adami kusala.—Kuyantika 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adami kugangamaka “na kifwani ya Nzambi.” (Kuyantika 1:27, NW) Yo vandaka kutendula ve nde Adami vandaka ti luse ya kufwanana ti ya Nzambi. Mutindu beto longukaka na Kapu ya 1 ya mukanda yai, Yehowa kele mpeve mpi yandi kemonanaka ve. (Yoane 4:24) Yo yina, Yehowa kele ve ti nitu ya kinsuni mpi menga. Kusalama na kifwani ya Nzambi vandaka kutendula nde bo gangaka Adami ti bikalulu bonso ya Nzambi, mu mbandu zola, mayele, lunungu, mpi ngolo. Adami kufwananaka ti Tata na yandi na mutindu yankaka ya mfunu, yandi vandaka ti kimpwanza ya kupona. Yo yina, Adami kuvandaka ve bonso mashini mosi yina lenda sala kaka mambu yina bo mesongaka yo na kusala. Kansi, yandi lendaka kubaka badesizio na yandi mosi, mpi kupona mambu ya mbote ti ya mbi. Kana yandi ponaka na kulemfukila Nzambi, yandi zolaka kuzinga mvula na mvula na Paladisu na ntoto.
6 Yo ke pwelele nde ntangu Adami kukolamaka na Nzambi mpi bo zengilaka yandi nkanu ya lufwa, yandi futaka ntalu mosi ya nene mpenza. Disumu na yandi kusalaka nde yandi vidisa luzingu na yandi ya kukuka ti balusakumunu na yo yonso. (Kuyantika 3:17-19) Yo kele mawa na kumona nde Adami kuvidisaka luzingu yai ya mbote kaka sambu na yandi mosi ve kansi sambu na bana na yandi mpi. Ndinga ya Nzambi ketuba nde: “Masumu me kotaka na nsi-ntoto sambu na mbi ya muntu mosi yai Adami, ebuna masumu me kwisaka kunata lufwa. Yo yina, bantu yonso ke fwaka sambu bo yonso ke salaka masumu.” (Roma 5:12) Ya kyeleka, beto yonso mebakaka disumu na Adami. Yo yina, Biblia ketuba nde yandi ‘kuditekaka’ mpi “tekaka” bana na yandi na kimpika ya masumu mpi ya lufwa. (Roma 7:14) Kivuvu kuvandaka ve sambu na Adami to Eva sambu bo ponaka na kukolama na Nzambi na luzolo yonso. Kansi, inki beto lenda tuba sambu na bana yina bo butaka, mpi sambu na beto?
7 Yehowa kwisaka kusadisa bantu na nzila ya nkudulu. Nkudulu kele inki? Nkudulu ketadila ntetentete bima zole. Ya ntete, nkudulu kele ntalu ya bo kefutaka sambu na kukatula muntu na kimpika to sambu na kusumba dyaka kima mosi. Beto lenda fwanisa yo ti ntalu ya bo kefutaka sambu na kubasisa muntu yina bo kangaka na bitumba mpi ya bo tulaka na boloko. Ya zole, nkudulu kele ntalu yina kefikaka, to kefutaka, ntalu ya kima mosi. Yo mefwanana ti ntalu yina bo kefutaka sambu na kufika mambi yina bo salaka muntu to kima mosi. Mu mbandu, kana muntu mosi mesadisa aksida, yandi fwete futa ntalu yina mefwanana mpenza, to yina kele kiteso mosi, ti valere ya kima yina kubebaka.
8 Inki mutindu Nzambi lendaka kufika mpasi ya nene yina Adami mebikilaka beto mpi kukatula beto na kimpika ya masumu mpi ya lufwa? Bika beto tadila nkudulu yina Yehowa kupesaka mpi mambu yina yo lenda tendula sambu na nge.
MUTINDU YEHOWA KUPESAKA NKUDULU
9 Sambu luzingu yina kuvilaka kuvandaka ya kukuka, ata luzingu ya muntu mosi ve ya kukonda kukuka lendaka kusumba yo dyaka. (Nkunga 49:8, 9) Yo lombaka kupesa nkudulu yina kele ti valere kiteso mosi ti bima yina bo vidisaka. Dyambu yai kewakana ti munsiku ya lunungu ya kukuka ya kele na Ndinga ya Nzambi, yina ketuba nde: “Kana moyo moyo.” (Kulonga 19:21) Inki zolaka kufika valere ya moyo, to luzingu, ya kukuka yina Adami kuvidisaka? Yo lombaka kupesa luzingu yankaka ya kukuka to “nkudulu ya mefwanana.”—1 Timoteo 2:6, NW.
10 Inki mutindu Yehowa kupesaka nkudulu? Yandi tindaka mosi na kati ya bana na yandi ya kimpeve ya kukuka na ntoto. Kansi Yehowa kutindaka ve kaka konso kigangwa yina ya kimpeve. Yandi tindaka kigangwa yina kuvandaka mfunu mingi sambu na yandi,. (1 Yoane 4:9, 10) Na luzolo yonso, Mwana yai kubikaka zulu, kisika ya yandi vandaka kuzinga. (Filipi 2:7) Mutindu beto longukaka yo na kapu ya meluta ya mukanda yai, Yehowa kusalaka kimangu ntangu yandi katulaka luzingu ya Mwana yai na zulu mpi yandi tulaka yo na divumu ya Maria. Na nsadisa ya mpeve santu ya Nzambi, Yezu kubutukaka muntu ya kukuka mpi yandi vandaka ve na nsi ya ndola ya disumu.—Luka 1:35.
11 Inki mutindu muntu mosi lendaka kusala bonso nkudulu sambu na bantu mingi, disongidila bamilio ya bantu? Inki mutindu bamilio ya bantu kukumaka bansumuki na luyantiku? Yibuka nde ntangu Adami kusalaka disumu, yandi vidisaka dikabu ya valere mingi ya luzingu ya kukuka. Yo yina, yandi lendaka ve kupesa yo na bana na yandi. Kansi, yandi lendaka kupesa bo kaka disumu mpi lufwa. Yezu, yina Biblia kebinga “Adami ya nsuka,” kuvandaka ti luzingu ya kukuka, mpi yandi sumukaka ve ata mbala mosi. (1 Korinto 15:45) Na mutindu mosi buna, Yezu kubakaka kisika ya Adami sambu na kugulusa beto. Mutindu yandi tambikaka, to pesaka, luzingu na yandi ya kukuka mpi kulemfukaka na mambu yonso na Nzambi, Yezu kufutaka ntalu sambu na disumu ya Adami. Yo yina, Yezu kupesaka kivuvu na bana ya Adami.—Roma 5:19; 1 Korinto 15:21, 22.
12 Biblia ketendulaka na bunda bampasi yina Yezu kumonaka na ntwala ya lufwa na yandi. Bo bulaka yandi kukonda mawa, bo tulaka yandi na nku yonso na zulu ya nti, mpi bo fwaka yandi na zulu ya nti ya mpasi. (Yoane 19:1, 16-18, 30; Appendice) Sambu na nki yo lombaka nde Yezu kumona bampasi mingi? Na kapu yankaka ya kelanda ya mukanda yai, beto talonguka nde Satana kutulaka ntembe nde ata muntu mosi ve zolaka kubikala ya kwikama na Yehowa na ntwala ya mimekamu. Mutindu Yezu kukangaka ntima na kwikama yonso ata na ntwala ya bampasi ya ngolo, yandi pesaka mvutu ya kuluta mbote na ntembe ya Satana. Yezu kumonisaka nde muntu ya kukuka ya kele ti kimpwanza ya kupona lenda bikala ya kwikama na Nzambi na mambu yonso ata Dyabulu kusala konso nki dyambu yina. Yo fwete vanda nde Yehowa kusepelaka mingi na kwikama ya Mwana na yandi ya yandi kezolaka mingi!—Bingana 27:11.
13 Inki mutindu Nzambi kufutaka nkudulu? Na kilumbu ya 14 ya ngonda Nisani ya Bayuda, ya mvu 33 ya T.B., Yehowa kubikaka nde bo fwa Mwana na yandi ya kukuka mpi ya kukonda disumu. Na mutindu yina, Yezu kutambikaka luzingu na yandi ya kimuntu ya kukuka “kaka mbala mosi mpamba.” (Baebreo 10:10) Na kilumbu ya tatu na nima ya lufwa ya Yezu, Yehowa kufutumunaka yandi mpi kupesaka yandi luzingu ya kimpeve. Na zulu, Yezu kupesaka Nzambi valere ya luzingu na yandi ya kimuntu ya kukuka yina yandi tambikaka bonso nkudulu sambu na bana ya Adami. (Baebreo 9:24) Yehowa kundimaka valere ya kimenga ya Yezu bonso nkudulu yina kuvandaka mfunu sambu na kukatula bantu na kimpika ya masumu mpi ya lufwa.—Roma 3:23, 24.
MAMBU YINA NKUDULU LENDA TENDULA SAMBU NA NGE
14 Ata beto kele bantu ya masumu, beto lenda baka balusakumunu mingi mpenza sambu na nkudulu. Bika beto tadila ndambu ya mambote yina beto lenda baka ntangu yai mpi na bilumbu kekwisa na nzila ya dikabu yai ya kuluta nene ya mekatuka na Nzambi.
15Ndolula ya masumu. Sambu na masumu yina beto bakaka na Adami, beto kenwanaka ngolo sambu na kusala mambu ya mbote. Beto yonso kesalaka masumu, yo vanda na bangogo to na bisalu. Kansi na nsadisa ya kimenga ya nkudulu ya Yezu, beto lenda baka “ndolula ya masumu na beto.” (Kolosai 1:13, 14, NW) Ata mpidina, sambu na kubaka ndolula yina, beto fwete balula mpenza ntima. Beto fwete samba mpi Yehowa na kudikulumusa yonso mpi kulomba yandi ndolula na nzila ya lukwikilu na beto na kimenga ya nkudulu ya Mwana na yandi.—1 Yoane 1:8, 9.
16Kansansa ya bunkete na ntwala ya Nzambi. Yo kele mpasi ve nde kansansa yina mesala mbi kunata beto na kukatula kivuvu mpi kupusa beto na kudimona kukonda mfunu. Kansi, na nsadisa ya ndolula yina beto kebakaka na nzila ya nkudulu, na zola yonso Yehowa kepesaka beto dibaku ya kusambila yandi ti kansansa ya bunkete ata beto kele bantu ya masumu. (Baebreo 9:13, 14) Dyambu yai kesalaka nde beto solula ti Yehowa na masonga yonso. Yo yina, beto lenda samba yandi mutindu beto mezola. (Baebreo 4:14-16) Kuvanda ti kansansa ya bunkete kepesaka beto ngemba ya mabanza, ti luzitu, mpi kenatilaka beto kyese.
17Kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula na paladisu ya ntoto. Roma 6:23 ketuba nde: “Nsuka ya masumu kele lufwa.” Kaka verse yina keyika nde: “Kansi makabu yina ya Nzambi ke pesaka beto na luzolo na yandi, yo kele moyo ya mvula na mvula ya beto ke na yo na kimvuka ti Mfumu na beto Yesu Kristo.” Na Kapu ya 3 ya mukanda yai, beto tubilaka balusakumunu yina beto tabaka na Paladisu ya ntoto yina kekwisa. (Kusonga 21:3, 4) Beto tabaka balusakumunu yina yonso ya kekwisa mpi luzingu ya mvula na mvula ti mavimpi ya kukuka, sambu Yezu kufwaka sambu na beto. Sambu na kubaka balusakumunu yina, beto fwete monisa ntonda na dikabu ya nkudulu.
INKI MUTINDU NGE LENDA MONISA NTONDA NA NGE?
18 Sambu na nki beto fwete monisa ntonda mingi na Yehowa sambu na nkudulu? Dikabu kevandaka na valere mingi kana muntu yina kepesa yo kutambikaka ntangu, kusalaka kikesa, to kubasisaka mbongo mingi. Yo kesimbaka mpenza ntima na beto kana beto mona nde dikabu yango kemonisa zola ya masonga yina muntu ya kepesa yo kele na yo sambu na beto. Nkudulu kele dikabu ya meluta makabu yonso na valere, sambu Nzambi kusalaka kibansa ya kuluta nene ntangu yandi pesaka yo. Yoane 3:16 ketuba nde: “Nzambi me lutaka kuzola bantu yonso; yo yina yandi pesaka bo mwana mosi yina kele na yandi.” Nkudulu kele nzikisa ya kuluta nene ya zola ya Yehowa sambu na beto. Yo kele mpi nzikisa ya zola ya Yezu, sambu yandi pesaka luzingu na yandi na luzolo yonso sambu na beto. (Yoane 15:13) Yo yina, dikabu ya nkudulu fwete ndimisa beto nde Yehowa mpi Mwana na yandi kezolaka konso muntu na kati na beto.—Galatia 2:20.
19 Inki mutindu nge lenda monisa ntonda sambu na dikabu ya nkudulu ya Nzambi mepesaka? Ntetentete, longuka na kuzaba mambu mingi na yina metala Yehowa, Mupesi ya Nene ya nkudulu. (Yoane 17:3) Kulonguka Biblia na nsadisa ya mukanda yai tasadisa nge na kusala yo. Mutindu nzayilu na nge sambu na Yehowa keyela, zola na nge sambu na yandi takuma mingi. Na nima, zola yina tapusa nge na kusepedisa yandi.—1 Yoane 5:3.
20Tula lukwikilu na kimenga ya nkudulu ya Yezu. Yezu kutubaka nde: “Konso muntu yina [ketula lukwikilu na Mwana, NW] ke na moyo ya mvula na mvula.” (Yoane 3:36) Inki mutindu beto lenda monisa nde beto ketula lukwikilu na Yezu? Beto lenda monisa ve lukwikilu yai na bangogo mpamba, sambu Yakobo 2:26 (NW) ketuba nde: “Lukwikilu ya kukonda bisalu kele ya kufwa.” Lukwikilu ya kyeleka kemonanaka na “bisalu,” disongidila na mambu yina beto kesalaka. Mutindu mosi ya kumonisa nde beto kekwikilaka na Yezu kele ya kusala ngolo kibeni sambu na kulanda mbandu na yandi, kaka na mambu ya beto ketuba mpamba ve kansi mpi na mambu ya beto kesala.—Yoane 13:15.
21Vukana na nkinsi ya Madya ya Nkokila ya Mfumu yina kesalamaka konso mvula. Na nkokila ya Nisani 14, ya mvu 33 ya T.B., Yezu kuyantikisaka nkinsi mosi ya mfunu mingi yina Biblia kebingaka nde ‘Madia ya nkokila ya Mfumu.’ (1 Korinto 11:20; Matayo 26:26-28) Bo kebingaka mpi nkinsi yai nde Lusungiminu ya lufwa ya Kristu. Yezu kuyantikisaka yo sambu na kusadisa bantumwa na yandi mpi Bakristu yonso ya kyeleka na nima na bo na kuyibuka nde na nzila ya lufwa na yandi bonso muntu ya kukuka, yandi pesaka moyo, to luzingu na yandi, bonso nkudulu. Na yina metala nkinsi yai, Yezu kutumaka nde: “Beno landa na kusala yo sambu na kuyindula mono.” (Luka 22:19, NW) Kuta nkinsi ya Lusungiminu keyibusaka beto zola ya nene yina Yehowa ti Yezu kumonisaka na yina metala nkudulu. Beto lenda monisa ntonda na beto sambu na nkudulu na kuvukanaka konso mvula na nkinsi ya Lusungiminu ya lufwa ya Yezu.*
22 Nkudulu yina Yehowa kupesaka kele dikabu mosi ya mfunu mingi mpenza. (2 Korinto 9:14, 15) Ata nkutu bantu yina mefwaka lenda baka mambote na dikabu yai ya mfunu mingi. Kapu ya 6 ti ya 7 tatendula mutindu yo tasalama.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Nkudulu kele mwaye yina Yehowa mesadilaka sambu na kukatula bantu na masumu mpi na lufwa.—Efezo 1:7.
- Yehowa kupesaka nkudulu na mutindu yandi tindaka Mwana na yandi mosi kaka ya kubutukaka na ntoto na kufwa sambu na beto.—1 Yoane 4:9, 10.
- Na nsadisa ya nkudulu, beto kebakaka ndolula ya masumu, kansansa ya bunkete, mpi kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula.—1 Yoane 1:8, 9.
- Beto kemonisaka ntonda sambu na nkudulu kana beto kesala kikesa na kuzaba mambu mingi ya metala Yehowa, kana beto ketula lukwikilu na kimenga ya nkudulu ya Yezu, mpi kana beto kevukana na Madya ya Nkokila ya Mfumu.—Yoane 3:16.
* Sambu na kuzaba mambu mingi na yina metala ntendula ya Madya ya Nkokila ya Mfumu, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. (a) Inki ntangu dikabu kevandaka ti valere mingi sambu na nge? (b) Sambu na nki beto lenda tuba nde nkudulu kele dikabu ya kuluta nene ya nge lenda baka?
3. Nkudulu kele inki, mpi nki beto fwete zaba sambu na kubakisa dikabu yai ya mfunu?
4. Luzingu ya kukuka vandaka kutendula nki sambu na Adami?
5. Biblia kezolaka kutuba nki ntangu yo ketubaka nde bo gangaka Adami “na kifwani ya Nzambi”?
6. Ntangu Adami kukolamaka na Nzambi, yandi vidisaka inki, mpi nki mutindu dyambu yina kutadilaka mpi bana na yandi?
7, 8. Nkudulu ketadilaka ntetentete nki bima zole?
9. Yo vandaka kulomba kupesa nkudulu ya nki mutindu?
10. Inki mutindu Yehowa kupesaka nkudulu?
11. Inki mutindu muntu mosi lendaka kusala bonso nkudulu sambu na bamilio ya bantu?
12. Bampasi ya Yezu kumonaka kundimisaka inki?
13. Inki mutindu Nzambi kufutaka nkudulu?
14, 15. Beto fwete sala nki sambu na kubaka “ndolula ya masumu na beto”?
16. Inki kesadisaka beto na kusambila Nzambi ti kansansa ya bunkete, mpi nki kele valere ya kansansa ya mutindu yina?
17. Inki balusakumunu beto tabaka sambu Yezu kufwaka sambu na beto?
18. Sambu na nki beto fwete monisa ntonda na Yehowa sambu na nkudulu?
19, 20. Na nki mitindu nge lenda monisa ntonda sambu na dikabu ya nkudulu ya Nzambi mepesaka?
21, 22. (a) Sambu na nki beto fwete vukana na nkinsi ya Madya ya Nkokila ya Mfumu yina kesalamaka konso mvula? (b) Kapu ya 6 ti ya 7 tatendula inki?


text:
Bambangi ya Yehowa—Beto Kele Banani?
Beto mekatukaka na makanda mingi mpi beto ketubaka bandinga ya kuswaswana, kansi beto mevukanaka sambu na balukanu ya mutindu mosi. Kuluta yonso, beto kezolaka kukumisa Yehowa, Nzambi ya Biblia mpi Ngangi ya bima yonso. Beto kesalaka yonso sambu na kulanda mbandu ya Yezu Kristu mpi beto kemonaka nde kubingama Bakristu kele lukumu. Konso muntu na kati na beto kelutisaka ntangu mbala na mbala na kusadisa bantu na kulonguka mambu ya metala Biblia mpi Kimfumu ya Nzambi. Sambu beto ketaka kimbangi to ketubilaka mambu ya metala Yehowa Nzambi mpi Kimfumu na yandi, bo kebingaka beto Bambangi ya Yehowa.
Tadila site Internet na beto. Tanga Biblia na Internet. Longuka mambu mingi ya ketadila beto mpi balukwikilu na beto.


text:
Pesa Minunu Lukumu
‘Nge fwete monisa lukumu na mununu.’—LEVI 19:32.
1. Inki bampasi bantu ke kutana ti yo?
LUKANU ya Yehowa vandaka ve nde bantu kuniokwama na kinunu mpi na bampasi na yo. Kansi, lukanu na yandi vandaka nde bantu kuvanda na mavimpi ya kukuka na Paladisu. Bubu yai “lugangu yonso ke landa na kudila kumosi mpi na kumona mpasi kumosi.” (Bar. 8:22) Nge ke yindula nde Nzambi ke waka nki mutindu ntangu yandi ke monaka bampasi yina disumu me natilaka bantu? Diaka, minunu mingi ke monaka nde bo ke tudilaka bo ve dikebi na ntangu yina bo ke vandaka na mfunu ya lusadisu mingi.—Nk. 39:6; 2 Tim. 3:3.
2. Sambu na nki Bakristu ke tudilaka minunu dikebi ya mingi?
2 Bansadi ya Yehowa kele na ntonda mingi sambu na minunu yina kele na mabundu na bo. Beto ke bakaka mambote na mayele na bo mpi mbandu na bo ya lukwikilu ke pesaka beto kikesa. Mingi na kati na beto kele mabuta yina kele ti mununu mosi to minunu mingi. Yo vanda beto kele na dibuta mosi ti minunu yai to ve, beto ke tulaka dikebi sambu na mambote na bo. (Bag. 6:10; 1 Pie. 1:22) Beto yonso ta baka mambote kana beto longuka mutindu Nzambi ke tadilaka minunu. Beto ta tadila mpi mukumba yina bantu ya dibuta mpi dibundu kele ti yo sambu na bampangi na beto yina me kuma minunu.
‘KULOSA MONO VE’
3, 4. (a) Inki diambu nsoniki ya Nkunga 71 lombaka Yehowa? (b) Inki diambu minunu yina kele na dibundu lenda lomba Nzambi?
3 Na Nkunga 71:9, muyimbi-bankunga bondilaka Nzambi nde: ‘Kulosa mono ve ntangu mono me kuma mununu, kuyambula mono ve ntangu ngolo na mono me mana.’ Nkunga yai kele ndandana ya Nkunga 70, mpi bangogo yina kele na zulu ya kapu yango ke monisa nde yo kele bangogo ya “Davidi.” Davidi lombaka mambu yina beto ke tanga na Nkunga 71:9. Yandi sadilaka Nzambi banda kileke na yandi, mpi Yehowa sadilaka yandi sambu na kusala mambu ya nene. (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Bant. 2:1-3, 10) Ata mpidina, Davidi monaka nde yandi fwete lomba Yehowa na kulanda kundima yandi.—Tanga Nkunga 71:17, 18.
4 Bubu yai, bampangi mingi kele bonso Davidi. Ata bo me zinga bamvula mingi mpi me kuma na “bilumbu ya mpasi,” bo ke landa kukumisa Nzambi na kutadila makuki na bo. (Lo. 12:1-7) Mingi na kati na bo lenda sala diaka ve mambu yina bo vandaka kusala ntete na luzingu na bo, mu mbandu kisalu ya kusamuna. Kansi, bo mpi lenda bondila Yehowa na kulanda kusakumuna bo mpi kulungisa bampusa na bo. Bampangi yina ya minunu ya me sadilaka Yehowa na kwikama yonso lenda tula ntima nde, Nzambi ta pesa mvutu na bisambu na bo. Nkutu, bisambu yina ke monisa kibeni mambu ya mpasi yina Davidi sonikaka na nsadisa ya mpeve ya Nzambi.
5. Inki mutindu Yehowa ke tadilaka bansadi na yandi ya kwikama ya me kuma minunu?
5 Masonuku ke monisa pwelele nde, Yehowa ke bakaka bampangi yina me kuma minunu na mbalu mingi mpi yandi ke vingila nde bansadi na yandi kupesa bo lukumu. (Nk. 22:24-26; Bing. 16:31; 20:29) Levi 19:32 ke tuba nde: ‘Nge fwete telama na ntwala ya nsuki ya mpembe, nge fwete monisa lukumu na mununu, mpi nge fwete vanda na boma ya Nzambi na nge. Mono kele Yehowa.’ Ya kieleka, ntangu bo sonikaka bangogo yai kupesa minunu lukumu vandaka mukumba mosi ya mfunu, mpi yo kele kaka mutindu mosi bubu yai. Kansi, inki beto lenda tuba na yina me tala kulungisa bampusa na bo? Banani kele ti mukumba yina?
MUKUMBA YA DIBUTA
6. Inki mbandu Yezu bikaka na yina me tala kulungisa bampusa ya bibuti?
6 Ndinga ya Nzambi ke zabisa beto nde: ‘Kumisa tata na nge ti mama na nge.’ (Kub. 20:12; Baef. 6:2) Yezu tubilaka pwelele ntuma yai ntangu yandi bedisaka Bafarize mpi balongi ya bansiku yina vandaka kubuya kulungisa bampusa ya bibuti na bo. (Mar. 7:5, 10-13) Yezu yandi mosi bikaka mbandu ya mbote. Mu mbandu, na ntwala ya kufwa na nti ya mpasi Yezu pesaka Yoane, longoki yina yandi vandaka kuzola mingi, mukumba ya kulungisa bampusa ya mama na yandi yina ziku vandaka mufwidi na ntangu yina.—Yoa. 19:26, 27.
7. (a) Inki munsiku ntumwa Polo tubilaka na yina me tala kulungisa bampusa ya bibuti? (b) Sambu na nki Polo tubaka bangogo yina?
7 Na ngolo ya mpeve santu, ntumwa Polo sonikaka nde Bakristu fwete lungisa bampusa ya mabuta na bo. (Tanga 1 Timoteo 5:4, 8, 16.) Beto tadila kikuma yina ntumwa Polo sonikilaka Timoteo mambu yai. Polo tubilaka muntu yina dibundu lendaka kupesa lusadisu ya mbongo mpi yina fwanaka ve na kubaka yo. Yandi monisaka pwelele nde mukumba ya kusadisa mifwidi yina me kuma minunu kele ntete-ntete ya bana, bantekolo, mpi bampangi ya dibuta yina kele Bakristu. Mpidina, dibundu ta vanda ve ti mukumba ya nene na yina me tala mbongo. Bubu yai, mutindu mosi yina Bakristu ke monisaka kikalulu ya “kukangama na Nzambi” kele na kulungisaka bampusa ya kinsuni ya bantu ya dibuta na bo.
8. Sambu na nki Biblia ke pesa ve bantuma ya sikisiki na yina me tala kulungisa bampusa ya bibuti yina kele minunu?
8 Bana yina me kuma bambuta ya kele Bakristu fwete zikisa kana bampusa ya kinsuni ya bibuti na bo ke lungana. Ata Polo vandaka kutubila kusadisa bampangi ya dibuta yina kele Bakristu, beto fwete yambula ve bibuti na beto yina kele ve Bambangi ya Yehowa. Kansi, mutindu yina bana lenda lungisa bampusa ya bibuti na bo me swaswana. Mabuta yonso ke vandaka ve ti mambu ya kiteso mosi. Bampusa, bikalulu mpi mavimpi ya bibuti yina bana fwete sadisa me swaswana. Minunu ya nkaka kele ti bana mingi, kansi bankaka kele kaka ti mwana mosi. Minunu ya nkaka diaka lenda baka lusadisu na leta, kansi bankaka ve. Konso mununu kele ti mambu yina yandi ke zolaka mpi yina yandi ke buyaka. Yo yina, yo kele kukonda zola mpi mbote ve na kuvwenza mutindu muntu yina ke sala bikesa sambu na kusadisa bampangi ya dibuta yina me kuma minunu. Nkutu, Yehowa lenda sakumuna konso lukanu yina me simbama na Masonuku mpi kusala nde yo nunga, kaka bonso na bilumbu ya Moize.—Kut. 11:23.
9-11. (a) Inki bampasi bampangi ya nkaka lenda kutana ti yo? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.) (b) Sambu na nki bana yina kele na kisalu ya ntangu yonso fwete nwanina ve na kuyambula kisalu na bo? Pesa mbandu.
9 Kana bo ke zingaka ntama ti bibuti na bo, yo lenda vanda mpasi sambu nde bana kulungisa bampusa ya bibuti yina me kuma minunu. Mavimpi ya bibuti lenda beba na kintulumukina, mu mbandu kibuti mosi lenda bwa mpi mukwa kubukana, to yandi lenda bela maladi ya nkaka; ebuna yo lenda lomba nde beto kwenda kutala yandi nswalu. Na nima, yo lenda monana nde yandi kele na mfunu ya lusadisu, ziku ya mwa ntangu to sambu na ntangu ya nda. *
10 Bampangi yina kele na kisalu ya ntangu yonso, yina bisalu na bo me salaka nde bo vanda ntama ti bibuti na bo, lenda mona mpasi sambu na kubaka badesizio ya mfunu. Bayina ke salaka na Betele, bamisionere, mpi bankengi-ntambudi ke bakaka kisalu na bo na mbalu mingi, mpi ke monaka nde yo kele lusakumunu ya Yehowa. Kansi, kana bibuti na bo me bela, dibanza ya ntete lenda vanda nde: ‘Beto fwete yambula kisalu mpi kuvutuka na nzo sambu na kusadisa bibuti na beto.’ Kansi, yo ta vanda mbote na kutadila na kisambu kana yo kele diambu yina bibuti kele na yo mfunu. Ata mpangi mosi ve fwete nwanina na kuyambula kisalu na yandi, mpi bantangu ya nkaka yo lenda vanda ve lukanu ya mbote. Keti maladi yina kele sambu na mwa ntangu? Keti bampangi ya nkaka na dibundu lenda sepela kusadisa bibuti sambu bana kufula kisalu na bo?—Bing. 21:5.
11 Beto tadila mbandu ya bampangi zole ya dibuta mosi yina vandaka kusala ntama ti bibuti na bo. Mosi vandaka misionere na Amerika ya Sudi, mpi ya nkaka vandaka kusala na biro yina ke twadisaka kisalu na ntoto ya mvimba na Brooklyn, na mbanza New York. Bibuti na bo yina kumaka minunu vandaka na mfunu ya lusadisu. Bana yonso zole ti bankento na bo kwendaka kutala bibuti na bo na Japon sambu na kuzaba lusadisu yina bo vandaka na yo mfunu. Na ntangu yina, mpangi yina vandaka misionere na Amerika ya Sudi vandaka ti lukanu ya kuyambula kisalu mpi kukwenda kusadisa bibuti na bo. Na nima, mutambusi ya kimvuka ya bankuluntu ya dibundu ya bibuti na bo bingaka yandi na telefone. Bankuluntu solulaka sambu na diambu yina mpi vandaka na mfunu nde bamisionere kufula kisalu na bo kana mpila kele. Bankuluntu vandaka kusepela na kisalu yina mpangi-bakala yina ti nkento na yandi vandaka kusala, mpi bo bakaka lukanu ya kusala yonso yina bo lenda sambu na kusadisa bo na kulungisa bampusa ya bibuti na bo. Dibuta ya mvimba sepelaka ngolo na lusadisu yina ya zola!
12. Mabuta ya Bakristu fwete tadila nki ntangu bo ke baka badesizio na mutindu ya kulungisa bampusa ya bibuti yina me kuma minunu?
12 Yo vanda dibuta ya Bakristu ta sadila konso mutindu yina sambu na kusadisa bibuti na bo yina me kuma minunu, bo fwete zikisa nde badesizio yonso yina bo ke baka ke pesa zina ya Nzambi lukumu. Beto fwete zola ve ata fioti kuvanda bonso bamfumu ya mabundu ya bilumbu ya Yezu. (Mat. 15:3-6) Yo ta vanda mbote nde, badesizio na beto kupesa Nzambi mpi dibundu lukumu.—2 Bak. 6:3.
MUKUMBA YA DIBUNDU
13, 14. Na kutadila Masonuku, sambu na nki beto lenda tuba nde, dibundu kele ti mukumba ya kusadisa Bakristu yina me kuma minunu?
13 Muntu yonso ve lenda sadisa bampangi yina kele na kisalu ya ntangu yonso mutindu mbandu yina beto me tubila na zulu ke monisa yo. Kansi, diambu mosi yina basikaka na mvu-nkama ya ntete ke monisa pwelele nde, dibundu kele ti mukumba ya kusadisa bampangi ya kwikama yina me kuma minunu. Biblia ke tuba sambu na dibundu ya Yeruzalemi nde: “Ata muntu mosi ve na kati na bo kondaka kima.” Yo ke tendula ve nde bampangi yonso vandaka bamvwama. Bampangi ya nkaka vandaka ti bima mingi ve, kansi “bo vandaka kukabula yo na konso muntu, na kutadila nzala na yandi.” (Bis. 4:34, 35) Na nima, diambu mosi basikaka na dibundu yina. “Bo vandaka kutudila ve mifwidi na bo ya bankento dikebi na [madia] yina bo vandaka kukabula.” Yo yina, bantumwa ponaka bampangi-babakala ya kufwana yina bakaka bangidika sambu na kuzikisa nde bampusa ya mifwidi yina kulungana na kiteso ya kufwana. (Bis. 6:1-5) Yo kele kieleka nde, kukabula bima konso kilumbu vandaka ngidika yina bo bakaka sambu na ntangu fioti sambu na kulungisa bampusa ya bampangi yina kumaka Bakristu na Pantekoti ya mvu 33 T.B., bayina bikalaka na Yeruzalemi sambu na mwa ntangu sambu na kukuma ngolo na kimpeve. Ata mpidina, mutindu yina bantumwa salaka mambu ke monisa nde dibundu lenda sadisa bampangi yina kele bansukami.
14 Mutindu beto tubilaka yo, ntumwa Polo pesaka Timoteo bantuma yina bo fwete landa sambu na kuzaba mifwidi yina fwanaka na kubaka lusadisu na dibundu. (1 Tim. 5:3-16) Mutindu mosi, ntumwa Yakobo monisaka nde Bakristu kele ti mukumba ya kusadisa bana-nsiona, mifwidi mpi bampangi ya nkaka yina me kutana ti bampasi to kele bansukami. (Yak. 1:27; 2:15-17) Ntumwa Yoane mpi sonikaka nde: “Konso muntu yina kele ti bima ya kinsuni ya nsi-ntoto yai mpi ke mona mpangi na yandi ke konda bima, kansi ke buya kuwila yandi mawa, nki mutindu zola ya Nzambi kele na muntu yina?” (1 Yoa. 3:17) Kana Mukristu mosi mosi kele ti mukumba yina sambu na bampangi yina kele bansukami, keti yo ke pwelele ve nde dibundu mpi kele ti mukumba yina?
15 Na bansi ya nkaka, bamfumu ya leta me bakaka bangidika sambu na kupesa minunu mbongo ya pansio, lusadisu mpi banzo ya lutaninu. (Bar. 13:6) Kansi na bisika ya nkaka, bangidika yai ke vandaka ve. Yo yina, lusadisu yina bantu ya dibuta mpi dibundu fwete pesa minunu me swaswana. Kana bana yina kele Bakristu ke zingaka ntama ti bibuti na bo, yo lenda vanda mpasi na kusadisa bibuti na bo na kutadila mutindu bo lendaka kusala yo kana bo vandaka kisika mosi. Yo ta vanda mbote nde, bana kusolula ti bankuluntu ya dibundu ya bibuti na bo sambu na kuzaba kana bantu yonso me zaba bampasi yina dibuta kele ti yo. Mu mbandu, bankuluntu lenda sadisa bibuti yina na kuzaba bangidika yina leta me tulaka na kisika yina bo ke zinga mpi mutindu bo lenda bakila yo mambote. Bankuluntu lenda tala mpi mambu ya nkaka—mu mbandu mikanda ya mfunu yina bo me kangulaka ve to bankisi yina bo me nwaka ve—mpi kuzabisa yo na bana na bo ya bambuta. Kusolula mbote mutindu yina lenda sadisa sambu nde mambu kubeba ve mpi yo lenda yidika makambu. Na mutindu yina, bantu yina ke pesa lusadisu mpi bandongisila, bayina ke sala bonso “mimonisi” ya bana yina ke zinga ntama, lenda fiotuna bampasi yina lenda basika na dibuta.
16. Inki mutindu Bakristu ya nkaka ke sadisaka bampangi-Bakristu ya minunu na dibundu?
16 Sambu na kumonisa zola na bampangi na bo yina me kuma minunu, Bakristu ya nkaka ke pesaka ntangu mpi ngolo na bo sambu na kusadisa minunu na kutadila makuki na bo. Bo ke salaka yo sambu na kumonisa dikebi ya mingi na bampangi-Bakristu yina kele na dibundu. Bampangi ya nkaka ke kabulaka bisalu ti bampangi ya nkaka na dibundu mpi konso muntu ke kwendaka kusadisa minunu yina na kutadila makuki na yandi. Sambu bampangi me zaba nde bo lenda sala ve kisalu ya ntangu yonso, bo ke vandaka na kiese ya kusadisa bana yina ke salaka kisalu yina luzingu na bo ya mvimba kana mpila kele. Bampangi yai ke monisaka nkadilu ya mbote kibeni! Kansi, kikalulu na bo ya kukaba ke katula ve bana yina mukumba ya kusala yonso yina bo lenda sala sambu na bibuti na bo.
PESA MINUNU LUKUMU NA KUSADILAKA BANGOGO YA KIKESA
17, 18. Inki nkadilu kele mfunu na yina me tala kusadisa minunu?
17 Bantu yonso yina kele ti mukumba ya kusadisa minunu lenda sala bikesa sambu na kusepela na kisalu yina. Kana nge kele ti mukumba yina, sala yonso sambu na kuvanda ti mabanza ya mbote. Bantangu ya nkaka, kana muntu me kuma mununu yandi ke kumaka mawa-mawa, mpi ke niokwamaka na mabanza. Yo lenda lomba nde, nge sala bikesa ya ngolo sambu na kupesa bo lukumu na kutubaka bangogo ya kikesa mpi masolo ya kitoko. Yo me fwana kibeni nde beto sikisa bampangi yina me kuma minunu ya me sadilaka Yehowa na kwikama yonso bamvula mingi. Yehowa ke vilaka ve mambu yina bo me salaka sambu na yandi, mpi bampangi na bo Bakristu ke vilaka yo ve.—Tanga Malashi 3:16; Baebreo 6:10.
18 Diaka, sambu na kununga bampasi ya konso kilumbu, minunu mpi bantu yina ke sadisa bo fwete zaba ntangu yina me fwana sambu na kusala mwa bansaka. (Lo. 3:1, 4) Minunu mingi ke tubaka nde, bo ke vandaka ve makambu ngolo. Bo ke zabaka nde, sambu bantu kukwisa kutala bo mpi kutudila bo dikebi ya mingi, bo fwete vanda mawete. Mbala mingi, beto ke waka bantu yina kwendaka kutala minunu ke tuba nde: “Mono kwendaka sambu na kusiamisa nduku mosi ya mununu, kansi yandi muntu me siamisa mono.”—Bing. 15:13; 17:22.
19. Inki mutindu baleke mpi minunu lenda tadila bilumbu yina ke kwisa?
19 Beto ke vingila na kiese yonso kilumbu yina bampasi yina kukonda kukuka me nataka ta mana. Kansi na ntwala nde ntangu yina kulunga, bansadi ya Nzambi fwete landa kutula kivuvu na bo na luzingu ya mvula na mvula. Beto me zaba nde kumonisa lukwikilu na balusilu ya Nzambi kele bonso longo yina lenda sadisa beto na bantangu ya mpasi. Na nsadisa ya lukwikilu yina, “beto ke yambula ve, [mpi] ata kana muntu yina beto kele na nganda ke beba, ya kieleka muntu yina beto kele na kati ke kuma ya mpa konso kilumbu.” (2 Bak. 4:16-18; Baeb. 6:18, 19) Kansi, katula kumonisa lukwikilu ya ngolo na balusilu ya Nzambi, inki lenda sadisa nge na kulungisa mukumba na nge ya kusadisa minunu? Beto ta tubila mwa mambu ya mfunu na disolo yina ke landa.
^ par. 9 Disolo yina ke landa ta tubila mwa mambu yina lenda sadisa bana mpi bibuti na bo yina me kuma minunu.


text:
KAPU YA KUMI NA TATU
Vanda ti Dibanza ya Nzambi Sambu na Luzingu
Dibanza ya Nzambi sambu na luzingu kele inki?
Dibanza ya Nzambi sambu na kubasisa divumu kele inki?
Inki mutindu beto kemonisaka luzitu sambu na luzingu?
PROFETE Yeremia kutubaka nde: “Yehowa kele Nzambi na kyeleka. Yandi kele Nzambi ya moyo.” (Yeremia 10:10, NW ) Dyaka, Yehowa Nzambi kele Ngangi ya bima yonso ya kezingaka. Bigangwa ya zulu kutubilaka yandi nde: “Nge muntu salaka bima yonso; bima yonso ke zingaka, bo ke na moyo kaka sambu na luzolo na nge.” (Kusonga 4:11) Na nkunga mosi ya kukumisa Nzambi, Ntotila Davidi kutubaka nde: “Nge muntu kele nto ya moyo.” (Nkunga 36:10) Yo yina, luzingu kele dikabu yina mekatukaka na Nzambi.
2 Yehowa ketaninaka mpi luzingu na beto. (Bisalu 17:28) Yandi kepesaka madya ya beto kedyaka, masa ya beto kenwaka, mupepe ya beto kepemaka, mpi ntoto, kisika ya beto kezingaka. (Bisalu 14:15-17) Yehowa mesalaka bima yai yonso na mpila nde beto sepela ti luzingu. Kansi, sambu na kusepela mpenza ti luzingu, beto fwete longuka bansiku ya Nzambi mpi kulemfukila yo.—Yezaya 48:17, 18.
KUMONISA LUZITU SAMBU NA LUZINGU
3 Nzambi kezolaka nde beto zitisa luzingu, yo vanda ya beto mosi to ya bantu yankaka. Mu mbandu, na bilumbu ya Adami ti Eva, mwana na bo Kaini kuwilaka leke na yandi Abele makasi mingi. Yehowa kukebisaka Kaini nde makasi na yandi lendaka kunata yandi na disumu ya nene. Kaini kulandaka ve lukebisu yina. Yandi “balukilaka leki na yandi, yandi fwaka yandi.” (Kuyantika 4:3-8) Yehowa kupesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka mpangi na yandi.—Kuyantika 4:9-11.
4 Bamvula mingi na nima, Yehowa kupesaka bana ya Izraele bansiku sambu yo sadisa bo na kusadila yandi na mutindu ya yandi kezolaka. Sambu Nzambi kupesaka bansiku yango na nzila ya profete Moize, bantangu yankaka bo kebingaka yo Nsiku ya Moize. Kitini mosi ya Nsiku ya Moize vandaka kutuba nde: “Kufwa muntu ve.” (Kulonga 5:17) Nsiku yai vandaka kumonisa bana ya Izraele nde luzingu ya muntu kele mfunu na meso ya Nzambi mpi nde bantu fwete baka luzingu ya bankaka na valere.
5 Inki beto lenda tuba sambu na luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve? Na kutadila Nsiku ya Moize, yo vandaka mbi na kufwa mwana yina kele na divumu ya mama na yandi. Ya kyeleka, ata luzingu ya mutindu yai kele mfunu mingi na meso ya Yehowa. (Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3) Yo ketendula nde yo kele mbi na kubasisa divumu.
6 Kana beto kezitisaka luzingu, beto fwete vanda mpi ti dibanza ya mbote sambu na bantu yankaka. Biblia ketuba nde: “Muntu yina ke mengaka mpangi na yandi, yandi kele bonso muntu yina me fwa muntu ya nkaka. Beno zaba nde muntu yina me fwa muntu ya nkaka, yandi lenda vanda na moyo ya mvula na mvula ve.” (1 Yoane 3:15) Kana beto kezola kuzinga mvula na mvula, beto fwete mengaka ve bantu yankaka na ntima na beto, sambu kimbeni kevandaka na kisina ya mambu mingi ya mubulu. (1 Yoane 3:11, 12) Yo kele mfunu nde beto longuka na kuzolana.
BETO KEMONISAKA LUZITU SAMBU NA LUZINGU
- kana beto fwa ve luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve
- kana beto yambula bikalulu ya mvindu
- kana beto kemenga ve bantu yankaka na ntima na beto
7 Ebuna nki beto lenda tuba na yina metala kuzitisa luzingu na beto mosi? Na kutuba ya mbote bantu kezolaka ve kufwa, kansi bantu yankaka ketulaka luzingu na bo na kigonsa ya lufwa sambu na kusosa kyese. Mu mbandu, bantu mingi kenwaka makaya, dyamba, to kesadilaka bima yina kelausaka sambu na kyese. Bima ya mutindu yai kebebisaka nitu mpi mbala mingi yo kefwaka bantu yina kesadilaka yo. Muntu yina kevandaka ti kikalulu ya kusadila bima yai kemonaka ve luzingu nde yo kele santu. Bisalu yai kele ya mvindu na meso ya Nzambi. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korinto 7:1) Sambu na kusadila Nzambi mutindu yandi kezolaka, beto fwete buya bisalu ya mutindu yai. Ata kusala mutindu yina lenda vanda mpasi mingi, Yehowa lenda pesa beto lusadisu yina beto kele na yo mfunu. Mpi yandi kebakaka na valere bikesa ya beto kesalaka sambu na kubaka luzingu na beto bonso dikabu mosi ya mfunu ya mekatuka na yandi.
8 Kana beto kezitisaka luzingu, beto takudibanzaka ntangu yonso na yina metala lutaninu. Beto tasalaka ve mambu kukonda kutula dikebi mpi tatulaka ve luzingu na beto na kigonsa kaka sambu na kubaka kyese. Beto tatwadisaka ve kaminio to kima yankaka kukonda dikebi mpi tasalaka ve bansaka ya mubulu to ya kigonsa. (Nkunga 11:5) Nsiku ya Nzambi kupesaka Izraele ya ntama vandaka kutuba nde: “Kana nge tunga nzo ya mpa [yina kele ti ludi ya papala], atasio! nge fweti yidika ludi na yo mbote ti kamwa-lupangu [to, kamwa kibaka] na mpila nde bantu kubwa ve; mpidina nge ta vanda na makambu ve kana muntu kubwa yandi fwa.” (Kulonga 22:8) Na kuwakana ti munsiku ya kele na nsiku yina, bima bonso ba eskalie ya nzo na nge fwete vanda ya mbote na mpila nde muntu kututana ve, kubwa, mpi kulwala. Kana nge kele ti kaminio, zikisa nde nge lenda tambusa yo kukonda kigonsa. Kubika ve nde nzo to kaminio na nge kuvanda kigonsa sambu na nge mosi to sambu na bantu yankaka.
9 Inki beto lenda tuba na yina metala luzingu ya mbisi? Yo kele mpi kima mosi ya santu na meso ya Ngangi. Nzambi kepesaka nswa ya kufwa bambisi sambu na kuzwa madya mpi bilele to sambu na kutanina bantu na kigonsa. (Kuyantika 3:21; 9:3; Kubasika 21:28) Kansi, kunyokula bambisi na nku to kufwa bo sambu na kusakana kele mbi mpi yo kemonisa kukonda luzitu sambu na busantu ya luzingu.—Bingana 12:10.
KUMONISA LUZITU SAMBU NA MENGA
10 Na nima ya kufwa mpangi na yandi Abele, Yehowa kusongaka Kaini nde: “Menga ya leki na nge ke dila ngolo na meso na mono.” (Kuyantika 4:10) Ntangu Nzambi kutubilaka menga ya Abele, yandi vandaka kutubila luzingu ya Abele. Kaini kusukisaka luzingu ya Abele, mpi ntangu yai Nzambi zolaka kupesa yandi ndola. Yo vandaka bonso nde menga ya Abele, to luzingu na yandi, vandaka kuboka na Yehowa sambu yandi zenga mambu na lunungu. Kuwakana na kati ya luzingu mpi menga kumonanaka dyaka na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa. Na ntwala ya Mvula ya Ngolo, bantu vandaka kudya kaka bambuma, ndunda, bankeni, mpi minkanzi ya bambuma. Na nima ya Mvula ya Ngolo, Yehowa kusongaka Noa ti bana na yandi nde: “Ntangu yai mono me pesa beno bambisi yonso sambu na kudia, mutindu mono pesaka beno ntete matiti yonso ya mubisu.” Kansi Nzambi tulaka nsiku yai: “Beno lenda kudia ve mbisi ti menga na yo sambu moyo [to, luzingu] kele na kati ya menga.” (Kuyantika 1:29; 9:3, 4) Yo ke pwelele nde Yehowa kewakanisaka mingi mpenza luzingu mpi menga ya kigangwa mosi.
11 Beto kemonisaka luzitu na menga na ntangu beto kebuyaka kudya yo. Na Nsiku yina Yehowa kupesaka bana ya Izraele, yandi tubaka nde: “[Kana] muntu ya Israele…kwenda kuzomba bambisi ebuna yandi fwa mbisi to ndeke yina ya bo ke diaka, yandi fweti losa menga na yo na ntoto ti kufika yo ntoto…. Mono tubaka na bantu ya Israele nde: ‘Beno kudia menga ve.’ ” (Levi 17:13, 14) Nsiku ya Nzambi yina vandaka kubuyisa kudya menga ya mbisi, ya yandi pesaka ntete na Noa bamvula 800 na ntwala, kuvandaka kaka na ngala. Dibanza ya Yehowa kuvandaka pwelele: bansadi na Yandi lendaka kudya musuni ya mbisi kansi menga ve. Yo lombaka nde bo losa menga na ntoto, disongidila kuvutula luzingu ya kigangwa yina na Nzambi.
12 Bakristu fwete zitisa mpi nsiku ya mutindu mosi. Bantumwa mpi babakala yankaka yina vandaka kutwadisa balongoki ya Yezu na mvu-nkama ya ntete kuvukanaka sambu na kuzenga nki bansiku bantu yonso na dibundu ya Bukristu zolaka kuzitisa. Bo zengaka nde: “Mpeve ya Nzambi ti beto, beto me zenga na kutula kilo ya nkaka ve na zulu na beno, kansi kilo mosi mpamba ya mfunu yo yai: Beno lenda dia ve mbisi yina ya bo me pesa ntete makabu na banzambi ya biteki, beno lenda nwa ve menga, beno lenda dia ve mbisi yina ya bo me fwa na kukanga mungungu [to ya bo mebika menga na misuni] na yo, beno lenda sala pite mpi ve.” (Bisalu 15:28, 29; 21:25) Yo yina, beto fwete “nwa ve menga.” Na meso ya Nzambi, kusala mutindu yai kele mfunu kiteso mosi ti kubuya kusambila biteki mpi kusala pite.
13 Keti nsiku ya kunwa ve menga ketadila mpi kuvutula menga? Ee. Beto baka mbandu: Kana munganga mebuyisa nge na kunwa malafu, keti yo ketendula kaka nde nge fwete nwa ve malafu kansi nde bo lenda kotisa nge yo na misisa na nzila ya ntunga? Ata fyoti ve! Mutindu mosi, kubuya kunwa menga kezola kutendula kubuya kukotisa yo na nitu na beto na konso mutindu yina. Yo yina, nsiku ya kebuyisa kunwa menga ketendula nde beto lenda pesa ve nzila na muntu ata mosi nde yandi vutula beto menga na misisa.
14 Inki beto lenda tuba kana Mukristu mosi melwala ngolo kibeni to yo kelomba nde bo sala yandi operasio ya nene? Minganga lenda tuba nde bo fwete vutula yandi menga kana ve yandi tafwa. Ya kyeleka, Mukristu tazola ve kufwa. Yandi tasala ngolo na kutanina dikabu ya luzingu yina Nzambi mepesaka yandi, yo yina yandi tandima nde bo sansa yandi na mitindu yankaka yina kesadilaka ve menga na mutindu ya mbi. Yandi tasosa nde bo sansa yandi na mutindu yai mpi tandima bankisi yankaka yina kesadilaka ve menga.
15 Keti Mukristu tafwa nsiku ya Nzambi kaka sambu na kuzinga mwa mingi na ngidika yai ya bima? Yezu kutubaka nde: “Konso muntu yina zola kugulusa moyo [to, luzingu] na yandi, yandi ta vidisa yo; kansi konso muntu yina ta vidisa moyo na yandi sambu na mono, yandi ta mona yo.” (Matayo 16:25) Beto kezolaka ve kufwa. Kansi, kana beto fwa nsiku ya Nzambi sambu na kusosa kugulusa luzingu na beto ya ntangu yai, beto lenda vidisa luzingu ya mvula na mvula. Beto tamonisa mayele kana beto tula ntima na lunungu ya nsiku ya Nzambi, ti kivuvu nde kana beto fwa sambu na konso kikuma yina, Muntu yina Kepesaka Luzingu tayibuka beto na lufutumuku mpi tavutudila beto dikabu ya kitoko ya luzingu.—Yoane 5:28, 29; Baebreo 11:6.
16 Bubu yai, bansadi ya kwikama ya Nzambi mebakaka lukanu ya kulanda nsiku na yandi na yina metala menga. Bo tadya ve menga na konso mutindu yina. Bo tandima mpi ve menga sambu bo kezola kusadila yo bonso nkisi sambu na kusansa bo.* Bo ketulaka ntima nde Ngangi ya menga mezaba mambu yina kele mbote sambu na bo. Keti nge kendima nde yandi mezaba yo?
MUTINDU MOSI KAKA YA MBOTE YA KUSADILA MENGA
17 Nsiku ya Moize kumonisaka mutindu mosi kaka ya mbote ya kusadila menga. Na yina metala lusambu yina Nzambi kulombaka na bantu ya Izraele ya ntama, Yehowa kutubaka nde: “Moyo [to, luzingu] ya konso kima ke vandaka na menga; yo yina mono tubaka nde beno fweti losa menga na zulu ya mesa-kimenga sambu mono landa masumu na beno diaka ve. Ya kieleka, sambu moyo ke vandaka na menga, yo yina mono ke lolulaka mbi ya muntu sambu na menga.” (Levi 17:11) Ntangu bantu ya Izraele vandaka kusala masumu, bo lendaka kupesa mbisi mpi kutambika ndambu ya menga na yo na mesa-kimenga yina vandaka ntete na tabernakle mpi na nima na tempelo ya Nzambi sambu Nzambi kulolula masumu na bo. Mutindu mosi kaka ya mbote ya kusadila menga kuvandaka na bimenga ya mutindu yai.
18 Bakristu ya kyeleka kele ve na nsi ya Nsiku ya Moize, yo yina bo kepesaka ve bimenga ya bambisi mpi ketulaka ve menga ya bambisi na zulu ya mesa-kimenga. (Baebreo 10:1) Kansi, kusadila menga na mesa-kimenga na bilumbu ya Izraele ya ntama vandaka kumonisa kimenga ya mfunu mpi ya nsuka—kimenga ya Mwana ya Nzambi, Yezu Kristu. Mutindu beto longukaka yo na Kapu ya 5 ya mukanda yai, Yezu kupesaka luzingu na yandi ya kimuntu sambu na beto na ntangu yandi bikaka nde menga na yandi kutyamuka bonso kimenga. Na nima yandi tombukaka na zulu mpi yandi pesaka Nzambi mbala mosi kaka valere ya menga na yandi yina kutyamukaka. (Baebreo 9:11, 12) Yo tulaka fondasio sambu na ndolula ya masumu na beto mpi yo kangudilaka beto nzila sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula. (Matayo 20:28; Yoane 3:16) Mutindu yai ya kusadila menga memonanaka mfunu mingi kibeni! (1 Piere 1:18, 19) Beto lenda guluka kaka kana beto tula lukwikilu na menga ya Yezu yina kutyamukaka.
19 Beto lenda monisa mpenza ntonda na Yehowa Nzambi sambu na dikabu ya zola ya luzingu! Ebuna, keti dyambu yai fwete pusa beto ve na kuzabisa bantu yankaka dibaku ya kubaka luzingu ya mvula na mvula kana bo tula lukwikilu na kimenga ya Yezu? Dikebi yina Nzambi kele na yo sambu na luzingu ya bantu yankaka tapusa beto na kusala yo ti mpusa ya ngolo mpi kikesa. (Ezekiele 3:17-21) Kana beto kelungisa mukumba yai ti kikesa yonso, beto takuka kutuba bonso ntumwa Polo nde: “[Mono kele bunkete na yina metala menga ya bantu yonso, NW ]. Sambu mono zabisaka beno mambu yonso yina ya Nzambi me kanaka.” (Bisalu 20:26, 27) Kuzabisa bantu yankaka mambu ya metala Nzambi mpi balukanu na yandi kele mutindu ya mbote ya kumonisa nde beto kezitisaka mingi mpenza luzingu mpi menga.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Luzingu kele dikabu ya mekatuka na Nzambi.—Nkunga 36:10; Kusonga 4:11.
- Kubasisa divumu kele mbi, sambu luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve kele mfunu mingi na meso ya Nzambi.—Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3.
- Sambu na kuzitisa luzingu beto ketulaka yo ve na kigonsa mpi kedyaka ve menga.—Kulonga 5:17; Bisalu 15:28, 29.
* Sambu na kuzaba mambu mingi na yina metala bankisi yankaka ya kusadila na kisika ya kuvutula menga, tala balutiti 13-17 ya kamukanda Comment le sang peut-il vous sauver la vie ? yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Nani kugangaka bima yonso ya kezingaka?
2. Inki Nzambi kesalaka sambu na kutanina luzingu na beto?
3. Inki mutindu Nzambi kutadilaka lufwa ya Abele?
4. Na Nsiku ya Moize, inki mutindu Nzambi kumonisaka dibanza ya mbote ya luzingu?
5. Inki mutindu beto fwete tadila kubasisa divumu?
6. Sambu na nki beto fwete menga ve bantu yankaka?
7. Tanga mwa bisalu yina kemonisaka kukonda luzitu sambu na luzingu.
8. Sambu na nki beto fwete kudibanzaka ntangu yonso na yina metala lutaninu?
9. Kana beto kezitisaka luzingu, inki fwete vanda bikalulu na beto na ntwala ya bambisi?
10. Inki mutindu Nzambi memonisaka nde kuwakana kele na kati ya luzingu mpi menga?
11. Inki mutindu ya kusadila menga Nzambi kubuyisaka banda na bilumbu ya Noa?
12. Inki nsiku ya metala menga mpeve santu kupesaka na mvu-nkama ya ntete mpi ya beto fwete zitisa bubu yai?
13. Pesa mbandu ya kemonisa nde nsiku ya kebuyisa kunwa menga ketadila mpi kuvutula menga.
14, 15. Kana minganga kutuba nde bo fwete vutula Mukristu mosi menga, yandi tasala inki, mpi sambu na inki?
16. Bansadi ya Nzambi mebakaka lukanu ya kusala nki na yina metala menga?
17. Na Izraele ya ntama, inki kuvandaka mutindu mosi kaka ya kusadila menga yina Yehowa Nzambi vandaka kundima?
18. Inki mambote mpi nki balusakumunu beto lenda baka na menga ya Yezu yina kutyamukaka?
19. Inki beto fwete sala sambu na kuvanda “bunkete na yina metala menga ya bantu yonso”?


text:
Bimona meso mu JW.ORG
Tomba lusalusu mu Kyuka kitu ki bimona meso kidi mu nkondi mayo mu kadi nsamu. Tala bimona meso bi bongulu mu kibibila mu dyambu kulonga makanda, batende ayi bana balezi. Bakula bimona meso bintubila zimbangi zi Yave.
Kibila mbi tu fweni longukila kibibil’e?
Kibibila kinsadisanga mafunda na mafunda yi bantu mu ńza yimvimba ba bakula mimvutu mi byuvu bi lutidi ńkinza mu luzingu. Tidi ku ba wu mweka mu bawu?
Bwidi bu ḿvangiminanga ndongokulu yi kibibi’e?
Mu nza yinvimba, Zimbangi zi Yave ba zabikini mu ndongusulu yi kibibila yi bansadisilanga bant. Tala bwidi ma Saliminanga.
Mambu mbi ma monikanga ku ǹzo yi kintinu?
Tala kuna nkati ayi wu yi yindula ngyewu veka.


text:
NKUDIKA
Nga Tufwete Kembelelanga Nkinzi mia Nza?
NKINZI miayingi mia mabundu ye mia tuyalu mikembelwanga omu nza yawonso ke mina ngwizani ko ye Nkand’a Nzambi. Akweyi miatuka? Avo ofimpidi muna malundilu ma nkanda miankulu, osivika kikilu mu mona nkanda misonganga etuku dia nkinzi miayingi mikembelwanga muna zunga kiaku. Tala nona yakaka.
Nduta. E Encyclopædia Britannica isonganga vo: “Muna luwawanu lwampa ke muna fulu ko kisonganga vo e nduta ifwete kembelwa.” Nkinzi wau aweyi wayantikila? Mu nsambila za esi zula wayintikila. Awana bekembelanga nkinzi wau bevovanga vo bevanganga wo mu sungamena lufuluku lwa Yesu, kansi mana mevangamanga mu nkinzi wau ke ma Kikristu ko. Kasikil’owu, mu kuma kia “Nduta ya Nlumba,” The Catholic Encyclopedia yivovanga vo: “Nlumba i sinsu kia esi zula, sinsu kia wuta.”
Nkinzi a Mvu Ampa. E lumbu ye mpila yikembelelwanga nkinzi a mvu ampa yaswaswana muna konso nsi. O nkanda The World Book Encyclopedia usonganga etuku dia nkinzi wau oku vo: “Muna mvu 46 wa tandu kieto, Júlio César wa Nyadi a nsi a Roma wasikidisa lumbu kia 1 kia ngonde a Yanuali se lumbu kia nkinzi a mvu ampa. Muna lumbu kiaki esi Roma Jano wa nzambi a mavitu, ye lubantiku bakembelanga. E ngonde a Yanuali mu nkumbu a Jano yatuka. E teke kia Jano ndose zole kiakala, yimosi yatala kunima e yakaka yatala kuntwala.” Muna kuma kiaki, nkinzi a mvu ampa mu lusansu lwa esi zula watuka.
Lumbu kia Mafwa. Encyclopedia Americana yisonganga vo: “E lumbu kia mafwa mu lusansu lwa esi Celta kiatuka vitila tandu kia Kristu. Muna lumbu kiakina esi Celta nzambi zole zampwena bakembelanga—nzambi a ntangwa ye nzambi amafwa… , bakembelanga nkinzi wau kina kia 1 kia ngonde ya Novemba kiayantikanga Mvu ampa. I bosi mu malembe malembe nkinzi wau wakoteswa muna Kikristu.”
Nkinzi Miakaka. Ke dilendakana ko mu yika nkinzi miawonso mikembelwanga ova nza. Ozevo, o Yave ke tondanga nkinzi miawonso misanisinanga wantu yovo nkubika za wantu ko. (Yeremiya 17:5-7; Mavangu 10:25, 26) Sungamena vo, etuku dia nkinzi mikembelwanga muna mabundu dilenda songa kana vo o Nzambi otondanga mio yovo ve. (Yesaya 52:11; Lusengomono 18:4) Nsiku mia Nkand’a Nzambi miyikilu muna Kapu kia 16 kia nkanda wau mikusadisa mu zaya una Nzambi kebadikilanga e vangu dia kembelela nkinzi mia nza.


text:
KAPU YA KUMI NA UVWA
Bikala na Zola ya Nzambi
Kuzola Nzambi ketendula inki?
Inki mutindu beto lenda bikala na zola ya Nzambi?
Inki mutindu Yehowa tafuta bantu yina kebikala na zola na yandi?
YINDULA nde nge ketambula na nzila na kilumbu mosi ya mvula. Zulu mekuma mudidi. Nsemo meyantika kusema, banzasi kebwa, mvula kenoka ngolo mpenza. Nge meyantika kubaka ntinu sambu na kusosa kisika ya kubumbana. Na lweka ya nzila, nge memona kisika ya kubumbana. Yo kele kisika mosi ya ngolo, ya kuyuma, mpi ya mbote. Kisika yina ya lutaninu tavanda ti mfunu mingi mpenza na meso na nge!
2 Beto kezinga na ntangu mosi ya mavwanga yina kele bonso kilumbu ya mvula. Mambu ya inza kele na kubeba ngolo mpenza. Kansi kele ti kisika yina beto lenda bumbana na lutaninu, kisika yina lenda tanina beto na bampasi ya ntangu yonso. Kisika yango kele inki? Simba nde Biblia kelongaka nde: “Mono tasonga Yehowa nde: ‘Nge kele kisika na mono ya kubumbanina mpi kisika na mono ya lutaninu, Nzambi na mono yina mono ketulaka ntima.’ ”—Nkunga 91:2, NW.
3 Yindula fyoti! Yehowa, Ngangi mpi Mfumu ya luyalanganu, lenda vanda kisika na beto ya kubumbana sambu na kubaka lutaninu. Yandi lenda tanina beto, sambu yandi kele ngolo mingi kuluta konso muntu to konso kima yina lenda pesa beto mpasi. Ata bo mepesa beto mpasi, Yehowa lenda katula mambu yonso ya mbi yina bampasi yango lenda natila beto. Inki beto fwete sala sambu Yehowa kukuma kisika na beto ya kubumbanina? Beto fwete tudila yandi ntima. Dyaka, Ndinga ya Nzambi kelongisila beto nde: “Beno zinga kaka na kuzola yina ya Nzambi ke zolaka beno.” (Yude 21) Ya kyeleka, beto fwete bikala na zola ya Nzambi, mpi kutanina bangwisana ya zola ti Tata na beto ya zulu. Na mutindu yai beto lenda tula ntima nde yandi kele kisika na beto ya kubumbanina. Kansi, inki mutindu beto lenda sala bangwisana ya mutindu yina?
BAKISA MPI MONISA NTONDA NA ZOLA YA NZAMBI
4 Sambu na kubikala na zola ya Nzambi, beto fwete bakisa mutindu Yehowa memonisaka zola na yandi sambu na beto. Yindula ndambu ya malongi ya Biblia yina nge melonguka na nsadisa ya mukanda yai. Sambu yandi kele Ngangi, Yehowa mepesaka beto ntoto bonso nzo na beto ya kitoko. Yandi mefulusaka yo ti madya mingi mpi masa, bimvwama, bambisi, banseke mpi bamfinda ya kitoko. Sambu yandi kele Munkwa Biblia, Nzambi memonisaka beto zina na yandi mpi bikalulu na yandi. Dyaka, Ndinga na yandi kemonisaka nde yandi tindaka Mwana na yandi mosi kaka ya yandi vandaka kuzola na ntoto, sambu yandi kumona mpasi mpi kufwa sambu na beto. (Yoane 3:16) Ebuna dikabu yina ketendula nki sambu na beto? Yo kepesaka beto kivuvu sambu na makwisa ya kitoko.
5 Kivuvu na beto sambu na bilumbu kekwisa mesimbama na kima yankaka yina Nzambi mesalaka. Yehowa metulaka luyalu mosi ya zulu, Kimfumu ya Mesia. Ntama mingi ve yo tamanisa bampasi yonso mpi takitula ntoto paladisu. Yindula fyoti! Beto lenda zinga kuna na ngemba mpi na kyese kimakulu. (Nkunga 37:29) Na ntangu beto kevingila yo, Nzambi mepesaka beto lutwadisu ya kemonisa mutindu ya kuvanda ti luzingu ya kuluta mbote bubu yai. Yandi mepesaka beto mpi dikabu ya kisambu, na mutindu yina beto lenda solula ti yandi kukonda mpasi mpi ntangu yonso. Yai kele kaka mwa mitindu yina Yehowa memonisaka zola na yandi sambu na bantu yonso na kimvuka mpi sambu na nge.
6 Ngyufula ya mfunu ya nge fwete tadila kele yai: Inki mono tasala sambu na kumonisa ntonda na zola ya Yehowa? Bantu mingi tatuba nde, “Mono mpi fwete zola Yehowa.” Keti nge keyindula mutindu yai? Yezu kutubaka nde nsiku yai kele ya kuluta nene: “Nge fweti zola Mfumu Nzambi na nge, na ntima na nge yonso, na luzolo na nge yonso ti na mabanza na nge yonso.” (Matayo 22:37) Ya kyeleka, nge kele ti bikuma mingi ya kuzola Yehowa Nzambi. Kansi, keti kuzola Yehowa na ntima, na luzolo, mpi na mabanza na nge yonso fwete suka kaka na kuvanda ti mawi nde nge kele ti zola ya mutindu yina?
7 Mutindu Biblia ketendulaka yo, zola sambu na Nzambi kesukaka kaka ve na mawi ya mpamba. Ya kyeleka, ata kuvanda ti mawi ya zola sambu na Yehowa kele mfunu, mawi yina kele kaka luyantiku ya zola ya kyeleka sambu na yandi. Nkeni ya dilala kevandaka mfunu sambu na kubasisa nti ya malala. Kansi, kana nge kele na mfunu ya dilala, keti nge tasepela kana muntu mosi kupesa nge kaka nkeni mosi ya dilala? Ata fyoti ve! Mutindu mosi, mawi ya zola sambu na Yehowa Nzambi kele kaka luyantiku. Biblia kelongaka nde: “Kana beto ke zolaka Nzambi, yo ke songa nde beto ke landaka bansiku na yandi. Ebuna bansiku na yandi kele mpasi ve beto na kulanda yo.” (1 Yoane 5:3) Sambu zola ya Nzambi kuvanda ya masonga, yo fwete buta mbuma ya mbote. Yo fwete monana na bisalu.—Matayo 7:16-20.
8 Beto kemonisaka zola na beto sambu na Nzambi ntangu beto kelemfukaka na bansiku na yandi mpi kesadilaka minsiku na yandi. Yo kele ve mpasi mingi na kusala mutindu yina. Na kisika ya kuvanda kizitu, bansiku ya Yehowa mepesaka kesadisaka beto na kuzinga luzingu ya mbote, mpi ya kyese. (Yezaya 48:17, 18) Kana beto kezinga na kuwakana ti lutwadisu ya Yehowa, beto kesonga na Tata na beto ya zulu nde beto kemonisaka mpenza ntonda sambu na mambu yonso ya yandi mesalaka sambu na beto. Yo ke mawa na kumona nde bubu yai bantu fyoti mpamba na inza kemonisaka ntonda ya mutindu yai. Beto fwete vanda ve bantu ya kukonda ntonda, bonso bantu yankaka yina kuzingaka ntangu Yezu kuvandaka na ntoto. Yezu kubelulaka bantu ya maba kumi, kansi mosi mpamba kuvutukaka sambu na kupesa yandi mersi. (Luka 17:12-17) Ya kyeleka, beto tazola kuvanda bonso muntu mosi yina ya ntonda, kansi ve bonso bantu uvwa ya kukonda ntonda!
9 Kansi, inki kele bansiku ya Yehowa yina beto fwete lemfukila? Beto tubilaka mingi na kati ya bansiku yina na mukanda yai, kansi bika beto vutukila mwa ndambu. Kuzitisa bansiku ya Nzambi tasadisa beto na kubikala na zola ya Nzambi.
LANDA NA KUKWENDA PENEPENE NA YEHOWA
10 Kulonguka mambu ya metala Yehowa kele kitambi ya mfunu sambu na kulanda na kukwenda penepene na yandi. Yo kele dyambu mosi ya fwete suka ve. Kana nge vandaka kuyotila tiya na nganda na mpimpa mosi ya madidi mingi, keti nge zolaka kubikisa nde tiya yina kulemba mpi na nima yo fwa? Ve. Nge zolaka kulanda na kuyika nkuni sambu tiya kulanda na kupesa nsemo mpi kupela. Luzingu na nge lenda vanda mpenza na kigonsa! Mutindu bankuni kepedisaka tiya, mutindu mosi mpi ‘nzayilu ya Nzambi’ kesalaka nde zola na beto sambu na Yehowa kubikala ngolo.—Bingana 2:1-5.
11 Yezu kuzolaka nde balongoki na yandi kusala yonso sambu zola na bo sambu na Yehowa mpi sambu na Ndinga na Yandi ya mfunu mpi ya kyeleka kulanda na kupela ngolo. Na nima ya lufutumuku na yandi, Yezu kulongaka balongoki na yandi zole bambikudulu yankaka ya Masonuku ya Kiebreo yina kulunganaka na yandi. Inki yo salaka bo? Bo tubaka na nima nde: “Si ntima na beto vandaka kubula sambu na kiese, ntangu yandi vandaka kwenda kusolula ti beto na nzila, ti ntangu yandi vandaka kutendula beto mambu yina kele na Mukanda ya Nzambi.”—Luka 24:32.
12 Ntangu nge longukaka na mbala ya ntete mambu yina Biblia kelongaka mpenza, keti ntima na nge yantikaka ve kupela na kyese, kikesa, mpi zola sambu na Nzambi? Yo fwete vanda mutindu yina mpenza. Bantu mingi mewaka mutindu yina. Kansi dyambu ya mpasi ntangu yai kele ya kusala na mpila nde zola yina kulanda kaka na kupela mpi kusadisa yo na kuyela. Beto fwete landa ve bikalulu ya inza ya bubu yai. Yezu kutubaka nde: “Kuzolana na kati ya bantu mingi ta yantika kumana.” (Matayo 24:12) Inki mutindu nge lenda sala na mpila nde zola na nge sambu na Yehowa mpi bakyeleka ya Biblia kuyantika ve na kumana?
13 Landa na kulonguka na kuzaba Yehowa Nzambi mpi Yezu Kristu. (Yoane 17:3) Yindulula mambu ya nge kelonguka na Ndinga ya Nzambi, mpi kudiyula nde: ‘Inki yo kelonga mono na yina metala Yehowa Nzambi? Inki kikuma yankaka yo kepesa mono ya kuzola yandi na ntima, na mabanza, mpi na luzolo na mono yonso?’ (1 Timoteo 4:15) Kuyindulula ya mutindu yai tasala nde zola na nge sambu na Yehowa kulanda na kupela.
14 Kusamba mbala na mbala kele mutindu yankaka ya kusala nde zola na nge sambu na Yehowa kulanda kaka na kupela. (1 Tesalonika 5:17) Na Kapu ya 17 ya mukanda yai, beto longukaka nde kisambu kele dikabu ya mfunu yina mekatuka na Nzambi. Kaka mutindu bangwisana ya bantu kekumaka ngolo kana bo kesolula mbala na mbala na masonga yonso, mutindu mosi mpi bangwisana na beto ti Yehowa tavanda kaka ngolo kana beto kesamba yandi mbala na mbala. Yo kele mfunu nde beto salaka ve bisambu ya mutindu mosi kukonda kuyindula, disongidila kuvutukila bangogo ya mutindu mosi mbala na mbala kukonda mawi ya kyeleka to ntendula. Beto fwete solula ti Yehowa mutindu mwana kesolulaka ti tata mosi ya zola. Ya kyeleka, beto fwete solula ti luzitu, kansi ti masonga yonso, mpi kutuba mambu yina kekatuka na ntima. (Nkunga 62:9) Ee, kulonguka Biblia nge mosi mpi kisambu ya masonga kele bitini ya mfunu ya lusambu na beto, mpi yo kesadisaka beto na kubikala na zola ya Nzambi.
MONA KYESE NA LUSAMBU NA NGE
15 Kulonguka Biblia nge mosi mpi kisambu kele bitini ya lusambu yina beto lenda sala na kinsweki. Kansi, ntangu yai bika beto tadila kitini mosi ya lusambu yina beto kelungisaka na meso ya bantu yonso: kuzabisa bantu yankaka balukwikilu na beto. Keti nge mezabisaka dezia bantu yankaka mwa bakyeleka ya Biblia? Kana mpidina, yo vandaka dibaku mosi ya mbote kibeni yina kupesaka nge kyese mingi. (Luka 1:74) Ntangu beto kezabisaka bantu yankaka bakyeleka ya metala Yehowa yina beto longukaka, beto kelungisaka kisalu mosi ya mfunu mingi yina bo mepesaka Bakristu yonso ya kyeleka, disongidila kusamuna nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi.—Matayo 24:14; 28:19, 20.
16 Ntumwa Polo vandaka kumona kisalu na yandi bonso kima mosi ya mfunu, yo yina yandi bingaka yo kimvwama. (2 Korinto 4:7) Kuzabisa bantu mambu yina metala Yehowa Nzambi mpi balukanu na yandi kele kisalu ya kuluta mbote yina nge lenda sala. Yo kele kusadila Mfumu ya kuluta mbote, mpi yo kenataka mambote ya kuluta kibeni. Ntangu nge kesala kisalu yai, nge kesadisa bantu ya ntima ya masonga na kukwenda penepene ti Tata na beto ya zulu mpi na kuyantika kutambula na nzila ya kenataka na luzingu ya mvula na mvula! Inki kisalu lenda pesa beto kyese ya kuluta mingi? Dyaka, kuta kimbangi na mambu ya metala Yehowa mpi Ndinga na yandi keyedisaka lukwikilu na nge mpi kekumisaka zola na nge sambu na yandi ngolo. Mpi Yehowa kepesaka valere mingi na bikesa na nge. (Baebreo 6:10) Kuvanda ti mambu mingi ya kusala na kisalu yai tasadisa nge na kubikala na zola ya Nzambi.—1 Korinto 15:58.
17 Yo kele mfunu na kuyibuka nde beto fwete sala kisalu ya kusamuna Kimfumu kukonda kusukinina. Biblia ketuba nde: “Longa nsangu ya Nzambi, tula ngolo na kuzabisa yo.” (2 Timoteo 4:2) Sambu na nki beto fwete sala yo kukonda kusukinina bubu yai? Ndinga ya Nzambi kesonga beto nde: “Kilumbu ya nene ya Mfumu Nzambi ta wa makasi me kuma penepene mpenza, yo ke kwisa nswalu!” (Sofonia 1:14) Ya kyeleka, ntangu yina Yehowa tafwa ngidika ya bima yai ya mvimba kefinama nswalu kibeni. Beto fwete kebisa bantu! Bo fwete zaba nde yai kele ntangu ya kupona Yehowa bonso Mfumu na bo. Nsuka “tabwa ve na nima ya ntangu.”—Habakuki 2:3, NW.
18 Yehowa kezola nde beto sambila yandi na meso ya bantu yonso kumosi ti Bakristu ya kyeleka. Yo yina Ndinga na yandi ketuba nde: “Beto talanaka beto na beto sambu na kupusana na zola mpi na bisalu ya mbote, kukonda kuyambula lukutakanu na beto, bonso bantu yankaka kesalaka yo, kansi beto pesana kikesa bamosi ti bankaka, mpi kuluta mingi mutindu beno kemona kilumbu kefinama.” (Baebreo 10:24, 25, NW) Ntangu beto kevukanaka ti bampangi bansambidi na balukutakanu ya Bukristu, beto kevandaka ti dibaku ya mbote mpenza ya kukumisa mpi kusambila Nzambi na beto ya zola. Beto kepesanaka mpi kikesa.
19 Ntangu beto kevukanaka ti bansambidi yankaka ya Yehowa, beto kekumisaka ngolo bangwisana ya zola mpi kinduku na kati ya dibundu. Yo kele mfunu nde beto sosa bikalulu ya mbote na bankaka, mutindu Yehowa kesosaka mambu ya mbote yina beto kele na yo. Kuvingila ve nde Bakristu yankaka kuvanda bantu ya kukuka. Kuvila ve nde bo yonso kele ve ya kuyela kiteso mosi na kimpeve mpi nde konso muntu na kati na beto kesalaka bifu. (Kolosai 3:13) Sosa na kusala kinduku ya ngolo ti bantu yina kezolaka mpenza Yehowa, mpi nge tamona nde nge keyela na kimpeve. Ya kyeleka, kusambila Yehowa ti bampangi na nge ya kimpeve ya babakala mpi ya bankento tasadisa nge na kubikala na zola ya Nzambi. Inki mutindu Yehowa kefutaka bantu yina kesambilaka yandi na kwikama yonso mpi kebikalaka na zola na yandi?
SIMBA NGOLO “LUZINGU YA KYELEKA”
20 Yehowa kepesaka bansadi na yandi ya kwikama luzingu, kansi luzingu ya nki mutindu? Keti nge ke na kuzinga bubu yai? Bamingi na kati na beto tatuba nde beto ke na kuzinga, sambu beto kepema, kedya, mpi kenwa. Ya kyeleka beto ke na luzingu. Mpi na ntangu ya beto kele na kyese ya kuluta mingi, beto lenda tuba nkutu nde, “Beto ke na kuzinga mpenza ntangu yai!” Kansi, Biblia kemonisa nde na mutindu mosi ya mfunu, ata muntu mosi ve ke na kuzinga mpenza bubu yai.
21 Ndinga ya Nzambi kesyamisa beto na “kusimba ngolo luzingu ya kyeleka.” (1 Timoteo 6:19, NW ) Bangogo yai kemonisa nde “luzingu ya kyeleka” kele kima mosi ya beto ketula ntima na kubaka na bilumbu kekwisa. Ya kyeleka, ntangu beto tavanda ya kukuka, beto tazinga mpenza na mutindu yo kelomba nde beto zinga, sambu beto tazingaka mutindu Nzambi kukanaka nde bantu kuzinga na luyantiku. Ntangu beto tazinga na paladisu ya ntoto na mavimpi ya mbote, na ngemba, mpi na kyese, beto tavanda mpenza na “luzingu ya kyeleka,” disongidila luzingu ya mvula na mvula. (1 Timoteo 6:12) Keti yo kele ve kivuvu ya mbote kibeni?
22 Inki mutindu beto lenda ‘simba ngolo luzingu ya kyeleka’? Kaka na kapu yina, Polo kulongisilaka Bakristu “na kusala mambu mingi ya mbote.” (1 Timoteo 6:18) Yo yina, yo ke pwelele nde mutindu beto kesadila bakyeleka yina beto longukaka na Biblia kele mfunu mingi. Kansi, keti Polo kutubaka nde beto kebakaka “luzingu ya kyeleka” na kusalaka mambu ya mbote? Ve, sambu kivuvu yai ya kitoko kele ‘dikabu yina Nzambi kepesaka beto na luzolo na yandi.’ (Roma 5:15) Kansi, Yehowa kevandaka na kyese ya kupesa matabisi na bantu yina kesadilaka yandi na kwikama yonso. Yandi kezola nde nge zinga “luzingu ya kyeleka.” Bantu yina kebikala na zola ya Nzambi tabaka luzingu ya kyese, ya ngemba, mpi ya mvula na mvula na bilumbu kekwisa.
23 Konso muntu na kati na beto fwete kudiyula nde, ‘Keti mono kesambilaka Nzambi na mutindu yina yandi memonisaka na Biblia?’ Kana beto kesala na mpila nde konso kilumbu mvutu kuvanda nde ee, pana beto kele na nzila ya mbote. Beto lenda tula ntima nde Yehowa kele kisika na beto ya kubumbanina. Yandi tatanina bantu na yandi ya kwikama na bilumbu ya nsuka mpi ya mpasi ya ngidika yai ya ntama ya bima. Yehowa tagulusa beto mpi takotisa beto na ngidika ya kitoko mpi ya mpa ya bima yina mefinama mpenza. Beto tavanda na kyese kibeni na kumona ntangu yina! Mpi beto tasepela mingi mpenza sambu beto salaka bansola ya mbote na bilumbu yai ya nsuka! Kana nge sala bansola ya mutindu yai ntangu yai, nge tabaka “luzingu ya kyeleka,” luzingu mutindu Yehowa Nzambi kukanaka nde yo fwete vanda, mvula na mvula!
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Beto kemonisaka zola ya masonga sambu na Nzambi na ntangu beto kezitisaka bansiku na yandi mpi kesadilaka minsiku na yandi.—1 Yoane 5:3.
- Kulonguka Ndinga ya Nzambi, kusamba Yehowa na masonga yonso, kulonga bantu yankaka mambu yina metala yandi, mpi kusambila yandi na balukutakanu ya Bukristu tasadisa beto na kubikala na zola ya Nzambi.—Matayo 24:14; 28:19, 20; Yoane 17:3; 1 Tesalonika 5:17; Baebreo 10:24, 25.
- Bantu yina kebikalaka na zola ya Nzambi kele ti kivuvu ya kubaka “luzingu ya kyeleka.”—1 Timoteo 6:12, 19; Yude 21.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Na wapi beto lenda zwa kisika yina beto lenda bumbana na lutaninu bubu yai?
3. Inki beto fwete sala sambu Yehowa kukuma kisika na beto ya kubumbanina?
4, 5. Keti nge lenda tanga mwa mitindu yina Yehowa memonisaka zola sambu na beto?
6. Inki nge lenda sala sambu na kumonisa ntonda na zola yina Yehowa memonisilaka nge?
7. Keti kuzola Nzambi kelombaka kusala mambu mingi kuluta kuvanda na mawi ya mpamba? Tendula.
8, 9. Inki mutindu beto lenda monisa zola mpi ntonda na beto na Nzambi?
10. Tendula sambu na nki yo kele mfunu na kulanda kulonguka mambu ya metala Yehowa Nzambi.
11. Malongi ya Yezu kusalaka balongoki na yandi inki?
12, 13. (a) Inki mekuminaka zola ya bantu mingi bubu yai na inza na yina metala Nzambi mpi Biblia? (b) Inki beto lenda sala na mpila nde zola na beto kuyantika ve na kumana?
14. Inki mutindu kisambu lenda sadisa beto na kusala nde zola na beto sambu na Yehowa kulanda kaka na kupela?
15, 16. Sambu na nki yo mefwana mpenza nde beto baka kisalu ya kusamuna Kimfumu bonso dibaku ya mbote mpi kimvwama?
17. Sambu na nki beto fwete sala kisalu ya Bukristu kukonda kusukinina bubu yai?
18. Sambu na nki beto fwete sambila Yehowa na meso ya bantu yonso kumosi ti Bakristu ya kyeleka?
19. Inki mutindu beto lenda sala sambu na kukumisa ngolo bangwisana ya zola na dibundu ya Bukristu?
20, 21. “Luzingu ya kyeleka” kele inki, mpi sambu na nki yo kele kivuvu ya mbote kibeni?
22. Inki mutindu nge lenda ‘simba ngolo luzingu ya kyeleka’?
23. Sambu na nki yo kele mfunu na kubikala na zola ya Nzambi?


text:
Mavidéo mu JW.ORG
Fiongoninà liste ya mavideo ma béto mu Internet, mayalamané lóngi na lóngi. Tala talakani bendà mavideo matàzonzilà misamu mia Bibila mu bungu dia makandà, bantuénia mpe bàla. Tala mpe mavideo ma lendi kubakisà mu tomo zabà Batemwe za Yehova.
Ndongokolo ya Bibila bue yisalamanaka?
Mu nza ya m’kaka, Batemwe za Yehova bazabakane nu kisalu kiayu kia kulongisa Bibila kue bantu ku nzo zau. Tala kabu yisamanaka.
Ntia misamu misalama ku Nzo ya Kimfumu?
Kotà mu kati ngatu wa mona.
Video Klip: Mu Bungu Dia Nti Tufweni Longokà Bibila?
Bibila miliyo ya bantu ba ha m’tôto ntsi katà sarisa mu bakà mvutu mu biuvu biyokélé mfunu mu luzíngu. Zoló wabà moshi mu baù?
FILME
Batemwe za Yehova—Bakubamane mu mwangisa nsangu za mbote
Batemwe za Yehova bazabakane mu bungu dia kisalu kiawu kia kulongo mu nza ya m’kaka. Ntia faso kisalu kiango kikubamane? Tia faso kidiatilaka? Mbongo kue zituka musala kisalu kio?


text:
NKUDIKA
Nlekelo a Mfumu—Elambu Dikembelelanga Nzambi
AKRISTU bakanikinwa vo bayindulanga lufwa lwa Kristu. O Luyindulu lwalu luyikilwanga mpe vo “Nlekelo a Mfumu.” (1 Korinto 11:20) Nkia nsasa luna? Nkia ntangwa ye nkia mpila lufwete yindulwilwa?
Yesu Kristu wasikidisa luyindulu lwalu muna fuku wa Nduta ya Ayuda ya mvu wa 33 wa tandu kieto. E nkinzi wa Nduta nkumbu mosi kaka wakembelwanga konso mvu kina kia 14 kia ngonde ya Nisani. Ayuda muna zaya e lumbu kiaki, nanga bavingilanga e nsungi a kintombo. Muna nsungi yayina e lumbu kiakalanga ye ola 12 za mwini, ye ola 12 za fuku. E lumbu kiantete kia zangamanga ngonde i kiayantikanga e ngonde a Nisani. Muna kuma kiaki, e Nduta yakalanga kina kia 14 kia ngonde a Nisani, kuna nima ndimuk’a ntangwa.
Yesu vava kamana dia elambu dia Nduta ye alongoki andi, wavaikisa Yuda mwisi Kereote, i bosi wasikidisa Nlekelo a Mfumu. Elambu diadi i diavinga vana fulu kia Nduta ya Ayuda. Ikuma vo difwete kembelwanga nkumbu mosi kaka muna konso mvu.
E Nsangu zambote zasoneka Matai zivovanga vo: ‘O Yesu obongele mbolo, una kasambwidi, obukunwini, ovene yo kw’alongoki, oku vo, nutambula nwadia; eyayi i nitu ame. Obongele mpe e mbungwa, una katondele, ovene yo kwa yau, oku vo, nunua yo, yeno awonso; kadi i menga mame mama m’ekangu diampa, mana mebungukila muna kuma kia wantu ayingi muna luloloko lua masumu.’—Matai 26:26-28.
Akaka bekwikilanga vo muna lumbu kiakina Yesu wakitula mbolo se nitu andi, e vinyo se menga mandi. Kansi, o Yesu vava kabavana mbolo wamoyo kakala. Nga ntumwa za Yesu nitu andi kieleka badia yo nua menga mandi? Ve kikilu, kadi ediadi diadi kulula nsiku a Nzambi walembi dia menga. (Etuku 9:3, 4; Fuka 17:10) Muna Luka 22:20 Yesu wavova vo: “E mbungwa yayi i’kangu diampa muna menga mame, mana mebungukila muna kuma kieno.” Nga mbungwa yakituka kieleka se “ekangu diampa”? Ke dilendakana ko, kadi ekangu i ngwizani ke lekwa kisimbwanga ko.
Muna kuma kiaki, e mbolo ye vinyo sinsu kaka. E mbolo nitu a Yesu yalunga isonganga. Yesu wasadila mbolo ina yasuva vava badia Nduta. E mbolo zazina ke zafuna ko. (Luvaiku 12:8) Nkand’a Nzambi osadilanga funa nze sinsu kia masumu ye vilwa. Muna kuma kiaki, mbolo yalembi funiswa yisonganga e nitu ina kavana o Yesu se kimenga. Ke yakala y’esumu ko.—Matai 16:11, 12; 1 Korinto 5:6, 7; 1 Petelo 2:22; 1 Yoane 2:1, 2.
E vinyo menga ma Yesu yisonganga. Kadi o menga i masikidisa ekangu diampa. Yesu wavova vo o menga mandi mabunguka muna “luloloko lua masumu.” Muna menga mama, wantu balenda kituka avelela vana ndose a Nzambi yo kota mun’ekangu diampa yo Yave. (Ayibere 9:14; 10:16, 17) Ekangu diadi yovo ngwizani, yaziula e nzila kimana 144.000 ma Akristu akwikizi benda kun’ezulu. Bekala se atinu ye anganga kun’ezulu yo twasa nsambu kwa wantu awonso.—Etuku 22:18; Yeremiya 31:31-33; 1 Petelo 2:9; Lusengomono 5:9, 10; 14:1-3.
Nga yeto awonso tufwete dianga Nlekelo a Mfumu? Awana kaka bena mun’ekangu diampa—ana bena ye vuvu kia kwenda kun’ezulu i bafwete dia mbolo yo nua vinyo. Mwand’avelela usianga kimbangi kwa wantu awaya mu zaya vo basolwa mu kwenda yala kun’ezulu. (Roma 8:16) Bena mpe mun’ekangu dia kintinu yo Yesu.
Adieyi tuvova mu kuma kia awana bena ye vuvu kia zinga yakwele mvu muna Paradiso ova ntoto? Belemvokelanga mpe nkanikinu a Yesu wa kwenda kuna Nlekelo a Mfumu. Kansi ke bedianga nlekelo ko, bekalanga se mbangi muna luyindulu. Muna konso mvu kina kia 14 kia ngonde ya Nisani kuna nim’a ndimuk’a ntangwa, Mbangi za Yave beyindulanga Nlekelo a Mfumu. Kana una vo omu nz’amvimba akete kaka bena ye vuvu kia kwenda kun’ezulu, o luyindulu lwalu lwamfunu kikilu kuna kwa Akristu awonso. I nsungi ambote ya sungamena o zola kwampwena basonga Yave wa Nzambi yo Yesu Kristu.—Yoane 3:16.


text:
APPENDICE
Bangogo “Moyo” mpi “Mpeve” Ketendula Mpenza Inki?
NTANGU nge kewaka bangogo “moyo” mpi “mpeve,” inki kekwisilaka nge na mabanza? Bantu mingi kekwikilaka nde bangogo yai ketendula kima mosi ya kemonanaka ve mpi ya kefwaka ve yina kevandaka na kati na beto. Bo keyindulaka nde na lufwa kitini yai ya kemonanaka ve ya kevandaka na kati ya muntu kebasikaka na nitu mpi kelandaka kuzinga. Sambu lukwikilu yai mepanzanaka mingi, bantu mingi keyitukaka ntangu bo kelongukaka nde Biblia kelongaka ve ata fyoti dyambu ya mutindu yai. Ebuna, na kutadila Ndinga ya Nzambi, moyo kele inki, mpi mpeve kele inki?
“MOYO” MUTINDU BIBLIA KESADILAKA YO
Ntete, beto tadila moyo. Ziku nge keyibuka nde na luyantiku bo sonikaka mikanda mingi ya Biblia na Kiebreo mpi na Kigreki. Ntangu bo vandaka kusonika na yina metala moyo, bansoniki ya Biblia vandaka kusadila ngogo ya Kiebreo ne′phesh to ngogo ya Kigreki psy·khe′. Beto kekutaka bangogo yai zole bambala kuluta 800 na kati ya Masonuku, mpi na konso kisika Traduction du monde nouveau kebalulaka yo kaka nde “moyo.” Kana nge tadila mutindu bo kesadilaka ngogo “moyo” to “myoyo” na Biblia, nge tamona pwelele nde bo kesadilaka ngogo yai sambu na (1) bantu, (2) bambisi, to (3) luzingu yina muntu to mbisi kele ti yo. Bika beto tadila ndambu ya baverse yina kemonisa bantendula tatu yai ya kuswaswana.
Bantu. “[Na bilumbu ya, NW] Noa…bantu mingi ve kotaka na maswa, kaka bantu [“myoyo,” NW] nana mpamba, ebuna masa gulusaka bo.” (1 Piere 3:20) Awa yo ke pwelele nde ngogo “myoyo” ketendula bantu—Noa, nkento na yandi, bana na yandi ya babakala tatu, mpi bankento na bo. Kubasika 16:16 kemonisa bantuma yina bo pesaka bana ya Izraele na yina metala mutindu ya kulokuta mana. Bo zabisaka bo nde: “Konso muntu fweti lokuta yo na kiteso yina me fwana na [myoyo, NW] yonso yina kele na nzo na yandi.” Yo yina kiteso ya mana ya bo vandaka kulokuta vandaka kutadila ntalu ya bantu yina vandaka na konso dibuta. Beto kekuta bambandu yankaka ya kemonisa mutindu Biblia kesadilaka ngogo “moyo” to “myoyo” sambu na kutendula muntu mosi to bantu na Kuyantika 46:18 (NW); Yozue 11:11 (NW); Bisalu 27:37 (NW); mpi Roma 13:1, NW.
Bambisi. Na disolo ya Biblia yina ketubila lugangu, beto ketanga nde: “[Nzambi] tubaka mpi nde: ‘Masa kufuluka na [myoyo mingi ya kezinga, NW], bandeke mpi kupumbuka na zulu.’ Nzambi tubaka nde: ‘[Bika ntoto kubasisa myoyo na kulandaka ndonga na yo, NW], bambisi ya bwala ti ya mfinda, bambisi ya nene ti ya fioti, bo yonso konso mbisi na dikanda na yandi’ ebuna yo bwaka mpidina.” (Kuyantika 1:20, 24) Baverse yai kesadila kaka ngogo mosi, “moyo,” sambu na kubinga bambisi ya masa, bambisi ya bwala, ti bambisi ya mfinda. Biblia kebinga mpi bandeke ti bambisi yankaka myoyo na Kuyantika 9:10 (NW); Levi 11:46 (NW); mpi Kutanga 31:28, NW
Luzingu yina muntu kele na yo. Bantangu yankaka ngogo “moyo” ketendulaka luzingu ya muntu. Yehowa kuzabisaka Moize nde: “Bantu yonso yina vandaka kuzomba moyo na nge mefwa.” (Kubasika 4:19, NW) Bambeni ya Moize vandaka kuzomba inki? Bo vandaka kusosa kukatula luzingu ya Moize. Bamvula mingi na ntwala, ntangu Rashele vandaka kubuta mwana na yandi Benyamini, “moyo na yandi vandaka kubasika (sambu yandi fwaka).” (Kuyantika 35:16-19, NW) Na ntangu yina, Rashele kuvidisaka luzingu na yandi. Tadila dyaka bangogo yai ya Yezu: “Mono kele ngungudi mosi ya mbote ya mameme. Ngungudi ya mbote ya mameme ke pesaka moyo na yandi sambu na mameme na yandi.” (Yoane 10:11) Yezu kupesaka moyo to luzingu na yandi sambu na bantu. Na baverse yai ya Biblia, yo ke pwelele nde bo kesadila ngogo “moyo” sambu na kutubila luzingu ya muntu. Nge takuta bambandu yankaka ya kemonisa mutindu Biblia kesadilaka ngogo “moyo” sambu na kutendula luzingu ya muntu na 1 Bantotila 17:17-23; Matayo 10:39; Yoane 15:13; mpi Bisalu 20:10.
Kulonguka Ndinga ya Nzambi na mudindu tamonisa nge nde ata kisika mosi ve na Biblia ya mvimba bo kesadilaka bangogo “kefwaka ve” to “mvula na mvula” sambu na kutubila “moyo.” Kansi, Masonuku ketubaka nde moyo kefwaka. (Ezekiele 18:4, 20) Yo yina, Biblia kebingaka muntu yina mefwa nde “moyo ya kufwa.”—Levi 21:11, NW.
KUZABA “MPEVE”
Bika beto tadila sesepi yai mutindu Biblia kesadilaka ngogo “mpeve.” Bantu yankaka keyindulaka nde “mpeve” kele kaka ngogo yankaka ya bo kesadilaka sambu na “moyo.” Kansi, yo kele ve mutindu yina. Biblia kemonisa pwelele nde “mpeve” ti “moyo” ketubilaka bima zole ya kuswaswana. Inki mutindu yo meswaswana?
Bansoniki ya Biblia vandaka kusadila ngogo ya Kiebreo ru′ach to ngogo ya Kigreki pneu′ma ntangu bo vandaka kusonika sambu na “mpeve.” Masonuku kemonisa ntendula ya bangogo yai. Mu mbandu, Nkunga 104:29 (NW) ketuba nde: “Kana nge [Yehowa] katula mpeve [ru′ach] na bo, bo kefwa, mpi bo kevutuka dyaka na putulu.” Mpi Yakobo 2:26 (NW) kemonisa nde “nitu kukonda mpeve [pneu′ma] kele ya kufwa.” Na baverse yai, bo kesadila “mpeve” sambu na kumonisa kima yina kepesaka luzingu na nitu. Kukonda mpeve, nitu kele ya kufwa. Yo yina, na Biblia bo kebalulaka ve ngogo ru′ach kaka bonso “mpeve,” kansi mpi bonso “ngolo,” to ngolo ya luzingu. Mu mbandu, na yina metala Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa, Nzambi tubaka nde: “Mono ketinda mvula ya ngolo na zulu ya ntoto sambu na kufwa nsuni yonso yina ngolo [ru′ach] ya luzingu ke na kusala na kati na yo.” (Kuyantika 6:17, NW; 7:15, 22) Yo yina, “mpeve” kemonisa ngolo mosi ya kemonanaka ve (nsemo ya luzingu) yina kepesaka luzingu na bigangwa yonso ya kezingaka.
Moyo mpi mpeve kele ve kima mosi. Nitu kevandaka na mfunu ya mpeve mutindu radio kevandaka ti mfunu ya kura—sambu na kusala. Sambu na kumonisa dyaka dyambu yai, yindula fyoti radio yina bo kenataka na maboko. Kana nge tula bapile na radio yina mpi nge kangula yo, kura yina kele na kati ya bapile tasala nde radio kukuma na luzingu to kuyantika kutuba. Kansi, kana bapile kele ve, radio kevandaka ya kufwa. Radio yina kesalaka na kura mpi kevandaka kiteso mosi kana bo metula yo ve na kura. Mutindu mosi, mpeve kele ngolo yina kepesaka luzingu na nitu na beto. Dyaka, bonso kura, mpeve kevandaka ve ti mawi mpi yo lenda yindula ve. Yo kele ngolo mosi ya kukonda mawi. Kansi kukonda mpeve yina, to ngolo ya luzingu, nitu na beto “kefwa, mpi [beto] kevutuka dyaka na putulu,” mutindu muyimbi-bankunga kutubaka yo.
Longi 12:7 (NW) ketuba mutindu yai ntangu yo ketubila lufwa ya muntu: “Putulu [ya nitu na yandi] kevutuka na ntoto kaka mutindu yo vandaka ntete mpi mpeve yo mosi kevutuka na Nzambi ya kyeleka yina kupesaka yo.” Ntangu mpeve, to ngolo ya luzingu, kebasikaka na nitu, nitu kefwaka mpi kevutukaka kisika yo katukaka—na ntoto. Mutindu mosi, ngolo ya luzingu kevutukaka kisika yo katukaka, disongidila na Nzambi. (Yobi 34:14, 15; Nkunga 36:10) Yo ketendula ve nde ngolo ya luzingu kekwendaka na zulu. Kansi, yo ketendula nde sambu na muntu yina mefwa, kivuvu ya kuzinga dyaka na bilumbu kekwisa kele na maboko ya Yehowa Nzambi. Na kikongo yankaka, luzingu na yandi kele na maboko ya Nzambi. Kaka na ngolo ya Nzambi bo lenda pesa dyaka mpeve, to ngolo ya luzingu, sambu muntu kuzinga dyaka.
Yo kepesa mpenza kikesa na kuzaba nde yai kele mpenza mambu yina Nzambi tasala sambu na bantu yonso yina kele na “maziamu”! (Yoane 5:28, 29) Na ntangu ya lufutumuku, Yehowa tasala nitu ya mpa sambu na muntu yina kelala na lufwa mpi kuvutula yo na luzingu na kutulaka mpeve, to ngolo ya luzingu, na kati na yo. Yo tavanda mpenza kilumbu mosi ya kyese!
Kana nge kezola kuzaba mambu mingi na yina metala bangogo “moyo” mpi “mpeve” mutindu Biblia kesadilaka yo, nge tazwa bansangu ya mfunu na kamukanda Inki Kekuminaka Beto Kana Beto Mefwa? mpi na balutiti 27-32, 135-40 ya mukanda Comment raisonner à partir des Écritures, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


text:
KAPU KIANTETE
Akieyi i Ludi mu Kuma kia Nzambi?
Nga Nzambi okuvwanga kieleka o mfunu?
O Nzambi aweyi kena? Nga una ye nkumbu?
Nga olenda finama Nzambi?
NGA omonanga e mpila yingyana-ngyana beyuvulwilanga yuvu? Vava beyantikanga o vova yuvu yayingi beyuvulanga. Muna luzolo lwa vava zaya mambu, balenda yuvula yuvu nze yayi: Ekuma zulu dinina dia bule? E ntetembwa aweyi zavangamena? Nani walonga nuni o yimbila? Diampasi dikalanga muna kubavana mvutu. Kana nkutu ovene mvutu zambote balenda yuvula diaka: Ekuma?
2 Ke yingyana-ngyana kaka ko beyuvulanga e yuvu. Ekolo tukulanga, tukwamanananga yuvula. Ediadi dikutusadisanga mu zaya nzila tufwete landa, mu venga e vonza yovo zaya mambu mayingi. Kansi wantu ayingi beyambulanga yuvula e yuvu, musungula e yuvu isundidi o mfunu. Beyambulang’o vava e mvutu za yuvu yau.
3 Yindula kiuvu kina vana fukwa kia nkanda wau y’eyi ina muna mvovo miantete yovo eyi ina kuna lubantiku lwa kapu kiaki. Eyayi i yuvu isundidi o mfunu olenda yuvula. Kansi, wantu ayingi beyambulanga vava e mvutu za yuvu yayi. Ekuma? O Nkand’a Nzambi nga ulenda vana mvutu za yuvu yayi? Akaka bebanzanga vo diampasi muna bakula mvutu kevanang’o Nkand’a Nzambi. Akaka nsoni bemonanga mu yuvula. Akaka bevovanga vo e yuvu yayi mfumu za mabundu ye alongi kaka balenda yo vanina mvutu. Ongeye adieyi oyindulanga?
4 Nanga ngeye mpe ozolele zaya mvutu za yuvu ya mfunu mu kuma kia zingu. Ezak’e ntangwa olenda kiyuvula: ‘Nki i nsas’a zingu? E kiaki nga i zingu emvimba? O Nzambi aweyi kena?’ Diamfunu mu yuvulanga e yuvu yayi. Kuyambula yuvula yuvu yayi ko yavana otambula mvutu za kieleka. Yesu wavova vo: “Nulomba, ozevo nuvewa; nuvava, ozevo nusolola; nudoda, ozevo nuziulwilwa.”—Matai 7:7.
5 Avo okwamanene ‘vava’ e mvutu za yuvu yayi yamfunu, olenda tambula nluta miayingi. (Ngana 2:1-5) Kana nkutu wantu bavene mvutu za yuvu yayi, sungamena dio vo e mvutu zasikila mu Nkand’a Nzambi kaka olenda zo sololwela. E mvutu za Nkand’a Nzambi ke zina mpasi ko mu bakula zo. Vana ntandu, kiese ye vuvu zivananga. Zilenda mpe kusadisa mu vwa zingu kia kiese owau. Muna yantika, yambula twafimpa e kiuvu kitokanesanga wantu ayingi.
NGA NZAMBI NKWA NTIM’AMBADI YO LEMBI KUTUVWA O MFUNU?
6 Wantu ayingi bebanzanga vo i wau. Bevovanga vo ‘avo Nzambi okutuvwanga mfunu, ekuma mpasi zinina ova nza?’ Tumonanga vita, kitantu ye usukami muna nza yawonso. Wantu awonso beyelanga, bemonanga mpasi yo fwilwa azolw’au. Muna kuma kiaki, ndonga beyuvulanga ‘avo Nzambi okutuvwanga o mfunu, ekuma keyambulwilanga vo e mpasi zazi zatubwilanga?’
7 Vana ntandu, alongi a mabundu befilanga nkangu mu yindula vo Nzambi nkwa ntim’ambadi. Mu nkia mpila? Vava vebwanga sumbula, bevovanga vo i luzolo lwa Nzambi. Dialudi, alongi awaya betumbanga Nzambi mu kuma kia mambi mebwanga. Ekiaki nga i ludi mu kuma kia Nzambi? O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga? Muna Yakobo 1:13 tutanganga vo: ‘Ke vakadi on’ovukumunwa ovova ko vo, Nzambi umpukumwini: kadi Nzambi kalendi vukumunwa kwa bi ko, ngatu vukumuna muntu yandi kibeni.’ O Nzambi ke yandi ko otwasanga e mpasi tumonanga ova nza. (Yobi 34:10-12) Dialudi vo oyambulanga e mpasi zabwa. Kansi vena ye nswaswani anene mu yambula diambu diabwa yo vanga dio.
8 Muna bonga e nona, yindula se dia nzodi ozinganga yo mwan’andi muna nzo. Ke kolo ko o mwana okitukidi se nkolami. I bosi yandi kibeni obakidi e nzengo za vaika muna nzo es’andi. O se unyambwidi vo kavaika. I bosi o mwana uyikotese mu nzila zambi. Ediadi dintwasidi mpasi zayingi. Nga s’andi untwasidi e mpasi zazi? Ve kikilu. (Luka 15:11-13) Diau adimosi mpe, o Nzambi kesimanga wantu ko vava besolanga landa nzila za yau kibeni. Ikuma vo o Nzambi ke nkwa kuma ko muna mpasi zikutubwilanga. Muna kuma kiaki, ke diansongi ko dia tumba Nzambi muna mpasi zibwilang’o wantu.
9 Nzambi ovwidi kuma yayingi mu yambula wantu balanda nzila za yau kibeni. Wau vo Mvangi eto ovwidi ngangu ye nkuma, kelombwanga kwa muntu ko mu zayisa ekuma ke yambulwilanga vo wantu balandanga nzila zau. Kansi, ovanganga wo mu kuma kia zola kwandi. Osinga longoka e diambu diadi muna Kapu kia 11 kia nkanda wau. Zaya dio vo Nzambi ke nkwa kuma ko muna mpasi tunwananga zau. Kansi, osianga nsilu wa sukisa e mpasi zazi.—Yesaya 33:2.
10 O Nzambi wavauka. (Yesaya 6:3) Ediadi disongele vo wavelela. Ke vanganga mbi ko. Muna kuma kiaki, tulenda kumbunda e vuvu kiawonso. Kansi katulendi bunda vuvu kia mpila yayi ko kwa wantu, kadi ezak’e ntangwa bekitukanga wantu ambi. Kana nkutu muntu ansongi una ye wisa, kalendi sukisa ko e mbi bevangang’o wantu. Kansi Nzambi mpungu-ngolo. Osukisa mpasi zawonso bemonang’o wantu yakwele mvu.—Nkunga 37:9-11.
O NZAMBI AWEYI KEMWENANGA E MPASI ZETO?
11 O Nzambi aweyi kemwenanga mambu mebwanga ova ntoto ye muna zingu kiaku? O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi “ozolele ndungidi.” (Nkunga 37:28) Muna kuma kiaki, omonanga oma mambote ye mambi mevangamanga ova ntoto. O menganga mambi mawonso. O Nkand’a Nzambi usonganga vo Nzambi ‘wamona mpasi za ntima’ vava mbi yawokela kuna nz’ankulu. (Etuku 6:5, 6) Nzambi kasoba ko. (Malaki 3:6) Yamu wau omenganga mambu mambi mevangamanga ova nza yawonso. Ke yangalelanga mona mpasi za wantu ko. O Nkand’a Nzambi usonganga vo, “yeno kasidi o moyo.”—1 Petelo 5:7.
12 Aweyi tulenda zayila vo Nzambi omenganga mpasi za wantu? Vena ye kuma yayingi. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo o muntu mu fwaniswa kia Nzambi kavangilwa. (Etuku 1:26) Yeto tuvwidi e fu yambote kadi o Nzambi ovwidi fu yambote. Kasikil’owu, nga ke dikukendelekanga ko mu mona wantu bena mu mpasi? Avo dikukendelekanga, zaya dio vo Nzambi olutidi kendalala mu kuma kia mpasi zazi.
13 Zola i fu kilutidi o mfunu kwa wantu. E kiaki mpe i fu kia Nzambi. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:8) Tuzolanga kadi Nzambi wateka kutuzola. Nga zola kulenda kufila mu katula mpasi zawonso omonanga ova nza? Kele vo ovwidi nkuma wa vanga wo, nga lenda wo vanga? Dialudi vo olenda wo vanga! Kala ye ziku vo Nzambi ofokola mpasi zawonso. E nsilu miyikilu muna mvovo miantete mia nkanda wau ke ndozi ko ngatu vo vuvu kia nkatu. E nsilu mia Nzambi lungana milungana. Muna sia e vuvu muna nsilu miami, ofwete zaya mayingi mu kuma kia Nzambi ona wasia mio.
NZAMBI OZOLELE VO WANZAYA
14 Kele vo muntu ozolele kuzaya, adieyi ofwete vanga? Nga ke nkumbu aku ko okunzayisa ntete? Nga Nzambi una ye nkumbu? Mabundu mayingi belonganga vo nkumbu andi “Nzambi” yovo “Mfumu,” kansi ezazi ke nkumbu ko. Mama mazina mevewanga kw’awana bena ye wisa nze “Ntinu” ye “Mfidi.” Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi mazina mayingi keyikilwanga. “Nzambi” ye “Mfumu” i makaka muna mazina momo. Kansi, o Nkand’a Nzambi ulonganga vo Yave i nkumbu andi. Muna Nkunga 83:18 tutanganga vo: “Nge kaka wina nkumbu a YAVE, u Mpungu omu nza yawonso.” Avo nsekola ya Nkand’a Nzambi ina osadilanga ke muna nkumbu yayi ko, mu zaya ekuma tala Nkudika ya nkanda wau. Kansi e nkumbu yayi fulu yayingi yasonama muna sono ya nkulu ya Nkand’a Nzambi. Idianu vo, Yave ozolele wazaya e nkumbu andi yo sadila yo. Muna kuma kiaki, osadilanga Nkand’a Nzambi muna kisengomona kwa ngeye.
15 O Nzambi wakivana nkumbu yazala ye nsasa. E nkumbu a Yave, isonganga vo Nzambi olungisanga nsilu ye makani mandi.* Nkumbu a Nzambi yaswaswana kikilu. Yandi kaka ovwidi yo. O Yave waswaswana muna mawonso. Mu nkia mpila?
16 Muna Nkunga 83:18 tutangidi kala mu kuma kia Yave vo: ‘nge kaka u Mpungu.’ Diau adimosi mpe, Yave kaka oyikilwanga vo “Mpungu-ngolo.” Muna Lusengomono 15:3 tutanganga vo: “O mavangu maku manene y’esivi, e Yave wa Nzambi ampungu; e fu yaku yansongi ye ludi, e Ntinu a mvu ya mvu.” E zina dia “Mpungu-ngolo” dikutulonganga vo Yave osundidi o nkuma. O nkum’andi ke ulendi tezakana ko, usundidi kikilu. E zina diadi, “Ntinu a mvu ya mvu” disongele vo Yave osundidi mu mpila yakaka. Yandi kaka ozinganga yakwele mvu. Muna Nkunga 90:2 tutanganga vo: “Una kwasemene ntoto ye nza ko, ongeye u Nzambi yamu mvu ya mvu.” Nga diadi ke dikufilanga ko mu vumina Nzambi?
17 O Yave yandi kaka i Mvangi. Muna Lusengomono 4:11 tutanganga vo: ‘Ofweno, e Yave, wa Nzambi eto, o tambula nkembo, yo zitu, ye ngolo: e kuma kadi, i nge wasema lekwa yawonso, muna luzolo luaku mpe i inina, yo semwa.’ Yave i Mvangi a lekwa yawonso tuka vangwa ya mianda kun’ezulu, ntetembwa, bundu ya nti ye mbizi za maza zisiensianga muna kalunga ye mu nkoko.
NGA OLENDA FINAMA YAVE?
18 Akaka wonga bemonanga vava belongokanga e fu ya Yave. Bebanzanga vo Nzambi osundidi otundalala, kabalendi kumfinama ko. Beyindulanga mpe vo ke bena mfunu ko vana ndose a Nzambi. E ngindu zazi nga zansongi? O Nkand’a Nzambi ke wau ko kelonganga. Kansi uyikanga mu kuma kia Yave vo: “Kavavukidi muna konso muntu vava twina ko.” (Mavangu 17:27) O Nkand’a Nzambi ukutuwondelelanga vo: “Nufinama Nzambi, oyandi mpe okunufinama.”—Yakobo 4:8.
19 Nkia mpila olenda finamena Nzambi? Diantete, kwamanana vanga edi ovanganga owau—longoka oma ma Nzambi. Yesu wavova vo: “I wau wuwu o moyo a mvu ya mvu, bazaya ngeye vo i Nzambi aludi, yo Yesu Kristu mpe ona watuma.” (Yoane 17:3) Kieleka, Nkand’a Nzambi usonganga vo ozaya Yave yo Yesu “moyo a mvu ya mvu” ditwasanga. Nze una otekele mona, “Nzambi i zola.” (1 Yoane 4:16) O Yave ovwidi mpe fu yakaka yambote. Kasikil’owu, o Nkand’a Nzambi usonganga vo Yave i “Nzambi a nkenda ye nsambu, nkwa ntim’evundu, o mwingi muna walakazi ye ziku.” (Luvaiku 34:6) ‘Wambote, ye nloloki.’ (Nkunga 86:5) Nkwa luzindalalu. (2 Petelo 3:9) Nkwa kwikizi. (Lusengomono 15:4) Muna tanganga Nkand’a Nzambi, omona mpila Yave kesongelanga e fu yayi ye yakaka mpe.
20 Wau vo Nzambi mwanda, kulendi kumona ko. (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kansi, muna longokanga Nkand’a Nzambi, olenda kunzaya nze muntu. Nze una kavova ntozi a nkunga, olenda ‘mona wete wa Yave.’ (Nkunga 27:4; Roma 1:20) Avo otomene longoka oma ma Yave, otoma kunzaya, okunzola yo kumfinama mpe.
21 Malembe malembe obakula ekuma Nkand’a Nzambi kelongelanga vo Yave i S’eto. (Matai 6:9) Katuvana kaka moyo ko, kansi ozolele vo twakala ye zingu kiambote nze una o se dianzodi kezolelanga e zingu kiambote kwa wan’andi. (Nkunga 36:9) O Nkand’a Nzambi ulonganga mpe vo wantu balenda kituka se akundi a Yave. (Yakobo 2:23) Olenda kituka se nkundi a Mvangi a nsema wawonso.
22 Wau vo oyantikidi longoka Nkand’a Nzambi, akaka balenda kusima wayambula longoka. Betokananga vo nanga olenda soba e dibundu. Kansi kuyambula ko vo muntu kasima mu vanga kikundi kisundidi e yikundi yawonso.
23 Kieleka, vekala ye mambu mana kubakula mu nzaki ko. Lusakalalu luvavwanga muna lomba lusadisu. Kansi kuyambula ko vo e nsoni za sima mu lomba lusadisu. O Yesu wavova vo diamfunu diakala nlembami nze kingyana-ngyana. (Matai 18:2-4) Tuzeye wo vo yingyana-ngyana yuvu yayingi beyuvulanga. O Nzambi ozolele vo wasolola e mvutu za yuvu yaku. O Nkand’a Nzambi uyikanga wantu bakala ye nsatu za longoka oma ma Nzambi. Bafimpanga e Sono mu kala ye ziku vo mana balongokanga ma ludi.—Mavangu 17:11.
24 Longoka Nkand’a Nzambi i mpila yambote tulenda zayila oma ma Yave. O Nkand’a Nzambi waswaswana ye nkanda miakaka. Mu nkia mpila? E kapu kilanda kisasila e diambu diadi.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- O Nzambi okuvwanga mfunu.—1 Petelo 5:7.
- Yave i nkumbu a Nzambi.—Nkunga 83:18.
- O Yave okubokelanga wamfinama.—Yakobo 4:8.
- Yave Nzambi a zola, wambote ye nkwa nkenda.—Luvaiku 34:6.
* Nkumbu a Nzambi ye mpila yiyikilwanga itoma sasilwanga muna Nkudika.
Yuvu ya Longokela
1, 2. Ekuma dinina mfunu dia yuvula e yuvu?
3. Ekuma wantu akaka ke bezolelanga zaya mvutu za yuvu ya mambu mama mamfunu ko?
4, 5. Nkia yuvu ya mfunu tulenda yuvula muna zingu kieto? Ekuma tufwete vavil’e mvutu?
6. Ekuma wantu ayingi bebanzilanga vo Nzambi ke kutuvwanga mfunu ko?
7. (a) Alongi a mabundu aweyi befidilang’o wantu mu banza vo Nzambi nkwa ntim’ambadi? (b) O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia mpasi zikutubwilanga?
8, 9. (a) Aweyi olenda sasila nswaswani ya yambula e diambu yo vanga dio? (b) Ekuma ke dinina diansongi ko dia tumba Nzambi wayambula vo wantu basola landa nzila za yau kibeni?
10. Ekuma tulenda kadila ye vuvu vo Nzambi osukisa mpasi zawonso?
11. (a) O Nzambi aweyi kemonanga mu kuma kia mambi? (b) O Nzambi aweyi kemonanga mu kuma kia mpasi zaku?
12, 13. (a) Ekuma twinina yo zola? O zola adieyi kulenda vanga mu mpila tubadikilanga mambu ma nza? (b) Ekuma olenda kadila ye vuvu vo Nzambi osukisa e mpasi ova nza?
14. Nkumbu a Nzambi nani? Ekuma tufwete yo sadila?
15. E Nkumbu a Yave nkia nsasa ina?
16, 17. Adieyi tulenda longoka mu mazina oma keyikilwanga Yave: (a) “Mpungu-ngolo”? (b) “Ntinu a mvu ya mvu”? (c) “Mvangi”?
18. Ekuma wantu akaka beyindulwilanga vo ke balendi finama Nzambi ko? O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga?
19. (a) Aweyi tulenda finamena Nzambi? Nkia nsendo tutambula? (b) Nkia fu ya Nzambi otoma yangalelanga?
20-22. (a) Wau vo katulendi mona Nzambi ko, nga diadi dilenda kutusima mu kumfinama? Sasila dio. (b) Akaka adieyi balenda kuvovesa? Kansi adieyi ofwete vanga?
23, 24. (a) Ekuma ofwete yuvulwilanga e yuvu ya mambu olongokanga? (b) Nkia diambu disasilwa muna kapu kilanda?


text:
Nga Nukwikilanga vo Yeno Kaka i Dibundu dia Ludi?
Konso muntu ona ozolanga sambila kafwete toma zaya kana vo Nzambi yo Yesu beyangalelanga dibundu diandi. Avo ke wau ko, ekuma kafwete kwamanena muna dibundu diadi?
Yesu ka tondanga ko e ngindu za sia vo vena ye mabundu mayingi yovo nzila zayingi zinatanga ku luvuluzu.
Wavova vo: “O mwelo wambatakani, e nzila mpe yamfinangani, ina ya moyo, ke bengi ko ana besolola yo.” (Matai 7: Mbangi za Yave bekwikilanga vo basolola e nzila yayi. Avo ke wau ko, nga bavava kala dibundu diakaka.


text:
Tusansu twa Nkand’a Nzambi
O NKANDA wau tusansu twakieleka uyikanga. Mu Nkand’a Nzambi twabongelwa, una vo i nkanda usundidi nkanda miawonso. Nkanda wau uyikanga lusansu lwa nza tuka kina Nzambi kayantika osema yamu lumbu yeto. Uyikanga mpe man’o Nzambi kasil’o nsilu a vanga kuna sentu.
Nkanda wau ukusadisa mu zaya kana nki i Nkand’a Nzambi. Usonganga tusansu twa wantu ana beyikwanga mu Nkand’a Nzambi ye mana bavanga. Usonganga mpe e nsilu a moyo a mvu ya mvu kevana o Nzambi kwa wantu muna paradiso ova ntoto.
Tusansu 116 tuna mu nkanda wau. Wavambulwa mu kunku nana. O lukaya lwantete lwa konso kunku luyikanga oma mena muna kunku kiokio. O tusansu twasonekwa muna ndandani yabwilanga mambu. Ediadi dikusadisa mu zaya nkia ntangwa mabwa.
Mu mpova yaleboka yina olenda bakula twasonamena. Ndonga mu yeno aleke, nulenda kuyitangila lusansu lwalu. Yeno mase nusinga mona vo wan’eno beyangalela vo nuabatangilanga tusansu twatu ntangwa zawonso. Numona mpe vo mambu mayingi mamfunu mena mu nkanda wau masonekwa mu kuma kia aleke ye ambuta mpe.
Kuna mfoko a konso lusansu kuna ye sono ya Nkand’a Nzambi. Tuwondelele watanganga e sono ya Nkand’a Nzambi muna mubongelo lusansu.
E sono ya Nkand’a Nzambi ina mu nkanda wau mu mpova yaleboka yasonamena yina balenda bakula aleke. Kuna mfoko a konso lusansu kuna ye sono ya Nkand’a Nzambi yibongelo o lusansu.


text:
En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 released in mangahere fastest, recommend your friends to read En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 now!
Tags: read En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 english, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 raw manga, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 online, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 chap, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 chapter, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 high quality, En wa Ki na Mono Aji na Mono 3 manga scan
Next Chapter: En wa Ki na Mono Aji na Mono 4
Previous Chapter: En wa Ki na Mono Aji na Mono 2


text:
Kenge
Kenge kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kwango na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
Kenge 1 ikele buala kimfumu ya kizunga ya kwango , dizina ya kenge katuka ya (Royaume ou Empire Muni kengi) buala me monana na kati ya kenge 1 na kenge 2 na tango belge kumaka ya na kizunga ina ya kutaka mfumu mini kengi, yau ina pesaka dizina ya kenge buala kimfunu ya territoire ya kenge ya vandaka ba bula ya bau ke binga bubu kenge 2 na loboko ya nkento ya nzadi wamba, na tangu yina ya vandaka na province ya congo centrale yina vukisaka distrct ya kwango ya bubu na province ya bas congo ya bubu, tangoa kwngo kumaka province, buala kimfumu kumaka na kenge 1 ya bubu... F.B.F.R