text:
Yehowa me sala mambu sambu na bantu yina me balula ntima (15b-21)
59 Tala! Diboko ya Yehowa kele ve nkufi mingi sambu na kugulusa,+Dikutu na yandi mpi kele ve ya kukangama* kibeni sambu na kuwa.+2 Ve, kansi bifu na beno mosi me kabulaka beno ti Nzambi na beno.+Masumu na beno me sala nde yandi bumba luse na yandi sambu beno mona yandi ve,Mpi yandi ke buya kuwa beno.+3 Sambu maboko na beno kele ya kufuluka ti menga+Mpi misapi na beno kele ya kufuluka ti kifu.Munoko na beno ke tuba mambu ya luvunu,+ mpi ludimi na beno ke nguna-nguna mambu ya kukonda lunungu.4 Ata muntu mosi ve ke binga lunungu+ na ndinga ya ngolo,Mpi ata muntu mosi ve ke kwenda na tribinale na kieleka yonso.Bo ke tula ntima na mambu ya luvunu*+ mpi ke tuba mambu ya kukonda mfunu.Bo ke baka divumu ya mpa- si mpi ke buta mambu ya mbi.+5 Bo ke pasula maki ya nioka ya ndikila,Mpi bo ke tunga nzo ya yuyu.+Konso muntu yina ke dia maki na yo ta fwa,Mpi diaki yina bo me pasula ke basisa kiwuta.6 Nzo na bo ya yuyu ta vanda ve lele,Bo ta kudifika mpi ve bima yina bo ke sala.+Bisalu na bo kele ya mbi,Mpi mambu ya nku ya bo ke sala kele na maboko na bo.+7 Makulu na bo ke baka ntinu sambu na kusala mambu ya mbi,Mpi bo ke kwenda nswalu sambu na kutiamuna menga ya bantu yina me sala mbi ve.+Bangindu na bo kele bangindu ya mbi;Bo ke pesaka bantu mpasi mingi ntangu yonso mpi ke niokulaka bo.+8 Bo me zaba ve nzila ya ngemba,Mpi lunungu kele ve na banzila na bo.+Bo ke kumisa banzila na bo nioka-nioka;Ata muntu mosi ve ya ke tambula na banzila yina ta zaba ngemba.+9 Yo yina lunungu kele ntama kibeni ti beto,Mpi kusungama ke kumina beto ve.Beto ke landa kuvingila nsemo, kansi tala! beto kele na mpimpa;Beto ke landa kuvingila mwini, kansi beto ke landa kutambula na mpimpa.+10 Beto ke simba-simba kibaka bonso bifwa-meso;Beto ke landa kusimba-simba bonso bantu ya me konda meso.+Beto ke bula sakuba na kati-kati ya ntangu bonso nde na nkokila;Na kati ya bantu ya ngolo, beto kele bonso bafwa.11 Beto yonso ke landa kungana bonso ba-urseMpi kudila na mawa yonso bonso bapizio.Beto ke tula kivuvu na lunungu, kansi yo kele ve;Na luguluku, kansi yo kele ntama ti beto.12 Kukolama na beto kele mingi na ntwala na nge;+Konso disumu na beto ke funda beto.+Sambu kukolama na beto kele ti beto;Beto me zaba mbote bifu na beto.+13 Beto me fwa nsiku mpi me buya Yehowa;Beto me pesa Nzambi na beto mukongo.Beto me tubila kuniokwama ti kukolama;+Beto me baka divumu ya mambu ya luvunu mpi me nguna-nguna mambu ya luvunu na ntima.+14 Lunungu me vutuka nima,+Mpi kusungama me telama ntama;+Sambu kieleka* me bula sakuba na bala-bala ya nene,Mpi mambu yina kele ya kusungama lenda kota ve.15 Kieleka* me vila,+Mpi konso muntu yina ke buya mambu ya mbi, bo me botula yandi bima.Yehowa monaka yo mpi sepelaka ve,*Sambu lunungu vandaka ve.+16 Yandi monaka nde ata muntu mosi vandaka ve,Mpi yandi yitukaka na kumona nde ata muntu mosi ve bondilaka,Yo yina diboko na yandi mosi gulusaka,*Mpi lunungu na yandi mosi sadisaka yandi.17 Ebuna yandi lwataka lunungu bonso kinkutu ya kibendeMpi mpu ya luguluku* na ntu na yandi.+Yandi lwataka bilele ya kuvutula mbi bonso lele na yandi+Mpi kudifikaka kikesa bonso kazaka.*18 Yandi ta pesa bo matabisi sambu na mambu yina bo me sala:+Makasi na bambeni na yandi, ndola na bambeni na yandi.+Mpi na bisanga, yandi ta vutudila bo yina me fwana na bo.19 Katuka na ndambu yina ntangu ke dindaka, bo ta wa zina ya Yehowa bomaMpi katuka na ndambu yina ntangu ke basikaka nkembo na yandi,Sambu yandi ta kwisa bonso nzadi ya ke kulumukaka ntinu,Yina mpeve ya Yehowa ke pusa.20 “Muntu ya ke sumba diaka ta kwisa+ na Sioni,+Na bantu yina kele na kati ya Yakobi ya ke buya mambi,”+ Yehowa muntu me tuba.21 “Sambu na mono, yai kele kuwakana ya mono ke sala ti bo.”+ Yehowa muntu me tuba. “Mpeve na mono yina kele na zulu na nge mpi bangogo na mono ya mono me tula na munoko na nge—bo ta katula yo ve na munoko na nge, na munoko ya bana* na nge, to na munoko ya bantekolo* na nge, yantika bubu yai mpi kimakulu,” Yehowa muntu me tuba.


c: text/html

text:
Beno vukana ve ti bantu yina ke kwikilaka ve (14-18)
6 Sambu beto ke sala kumosi ti yandi,+ beto ke bondila beno mpi na kundima ve ntima ya mbote ya nene ya Nzambi mpi kukonda kulungisa lukanu na yo.+2 Sambu yandi ke tuba nde: “Mono waka nge na ntangu ya me ndimama, mpi mono sadisaka nge na kilumbu ya luguluku.”+ Yai ntangu ya me ndimama kibeni. Yai kilumbu ya luguluku.3 Beto ke pesaka ve bantu kikuma ya kubula sakuba ata na diambu mosi, sambu bantu kumona ve kifu na kisalu na beto;+4 kansi na mambu yonso beto ke monisaka nde beto kele bansadi ya Nzambi,+ na kukanga ntima na mambu mingi, na bampasi, na bantangu ya kukonda bima, na mambu ya mpasi,+5 na kubula ya bo ke bula beto, na baboloko,+ na mubulu, na kisalu ya ngolo, na bampimpa kukonda mpongi, na bantangu ya kukonda madia;+6 na bunkete, na nzayilu, na ntima ya nda,+ na ntima ya mbote,+ na mpeve santu, na zola ya kukonda luvunu,+7 na kutuba ya kieleka, na ngolo ya Nzambi;+ na nzila ya binwaninu ya lunungu+ na diboko ya kitata* mpi na diboko ya kimama,*8 na nzila ya nkembo mpi ya nsoni, na nzila ya lukumu ya mbi mpi ya lukumu ya mbote. Bo ke mona beto bonso bantu ya luvunu, kansi beto ke tubaka kieleka,9 bo ke mona beto bonso bantu ya me zabanaka ve, kansi beto me zabanaka, bo ke tadila beto bonso bantu yina me fwana na kufwa, kansi beto ke zinga,+ bo ke pesa beto ndola, kansi bo ke fwa beto ve,+10 bo ke mona beto bonso bantu yina kele na mawa, kansi beto kele na kiese ntangu yonso, bo ke mona beto bonso bansukami, kansi beto ke kumisa bantu mingi bamvwama, bo ke mona beto bonso bantu ya kele ti kima ve, kansi beto kele ti bima yonso.+11 Beto me kangula munoko sambu na kutubila beno,* bampangi ya Korinto, mpi beto me kangula kibeni ntima na beto.12 Beto ke yiminaka beno ve lutondo na beto,+ kansi beno ke yiminaka beto lutondo na beno.13 Yo yina mono ke tuba bonso nde mono ke tubila bana na mono, beno mpi beno kangula kibeni ntima na beno.*+14 Beno vukana ve* ti bantu yina ke kwikilaka ve.+ Sambu inki kuwakana kele na kati ya lunungu ti kufwa bansiku?+ To inki kuwakana kele na kati ya nsemo ti mpimpa?+15 Diaka, inki kuwakana kele na kati ya Kristu ti Beliale?*+ To inki kima muntu yina ke kwikilaka* kele ti yo na kimvuka ti muntu yina ke kwikilaka ve?+16 Mpi nki kuwakana kele na kati ya tempelo ya Nzambi ti biteki?+ Sambu beto kele tempelo ya Nzambi ya moyo;+ mutindu Nzambi tubaka nde: “Mono ta zinga na kati na bo+ mpi mono ta tambula na kati na bo; mono ta vanda Nzambi na bo, mpi bo ta vanda bantu na mono.”+17 “Yehowa* ke tuba nde: ‘Yo yina beno basika na kati na bo, beno kabwana ti bo, mpi beno yambula kusimba kima ya mvindu’”;+ “‘ebuna mono ta yamba beno.’”+18 “Yehowa* Nkwa-Ngolo Yonso ke tuba nde: ‘Mono ta kuma tata na beno,+ mpi beno ta kuma bana na mono ya babakala mpi ya bankento.’”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bo me sambisa bana-bankento ya Sioni yina ke ladisa meso (16-26)
3 Tala! Mfumu ya kieleka, Yehowa ya makesa,Ke katula na Yeruzalemi ti na Yuda lusadisu yonso mpi bima yonso yina ke simbaka luzingu,Lusadisu yonso ya ke tadila mampa mpi masa,+2 Muntu ya ngolo mpi soda,Zuzi mpi mbikudi,+ nganga-ngombo mpi nkuluntu,3 Mfumu ya bantu 50,+ muntu ya lukumu, mpi ndongisi,Muntu ya ke zabaka kusala mazi mbote-mbote mpi muntu ya ke vandaka ti mayele ya kukinisa nioka.+4 Mono ta kumisa bana-babakala bamfumu na bo,Mpi bantu yina ke soba-sobaka mabanza* ta yala bo.5 Bantu ta niokula bantu ya nkaka,Konso muntu ta niokula nkweno na yandi.+Mwana-bakala ta nwanisa mbuta-muntu,Mpi muntu ya bo ke zitisaka mingi ve ta tula ntembe ti muntu ya bo ke zitisaka.+6 Konso muntu ta simba mpangi na yandi na kati ya nzo ya tata na yandi mpi ta tuba nde:“Nge kele ti kazaka—vanda mfumu na beto.Baka kiyeka na zulu ya mayumbu yai ya bo me bwisa.”7 Kansi na kilumbu yina yandi ta buya nde:“Mono ta vanda ve muntu yina ta kangisa bamputa na nge babande sambu na kusansa yo,*Mono kele ve ti madia to bilele na nzo na mono.Kutula mono ve mfumu ya bantu.”8 Sambu Yeruzalemi me bula sakuba,Mpi Yuda me bwa,Sambu bo ke nwanisa Yehowa na bangogo mpi na bisalu;Bo ke sala mambu na ntembe yonso na meso na yandi ya nkembo.*+9 Mutindu baluse na bo ke monana ke funda bo,Mpi bo ke zabisa disumu na bo bonso Sodome;+Bo ke sosa ve kubumba yo.Mawa na bo,* sambu bo ke kudinatila mpasi!10 Songa bantu ya lunungu nde mambu ta kwendila mbote sambu na bo,Bo ta pesa bo matabisi sambu na mambu yina bo ke sala.*+11 Mawa na muntu ya mbi!Mpasi ta bwila yandi,Sambu mambu yina maboko na yandi me sala, bo ta sala yandi mpi mutindu yina!12 Na yina me tala bantu na mono, bantu ya ke pesaka bo kisalu kele nku,Mpi bankento ke yala bo.Bantu na mono, bantwadisi na beno ke sala nde beno yungana-yungana,Mpi bo ke vwalangasa nzila ya bitambi na beno.+13 Yehowa me yilama sambu na kutuba makambu na yandi,Yandi me telama sambu na kuzengila bantu nkanu.14 Yehowa ta samba ti bankuluntu mpi bamfumu ya bantu na yandi.“Beno me yoka kilanga ya vinu tiya,Mpi bima yina beno me yiba bansukami kele na kati ya banzo na beno.+15 Inki mutindu beno me baka kikesa ya kubedisa bantu na mono,Mpi ya kuniokula kibeni bansukami?”+ Mfumu ya Kuluta Nene, Yehowa ya makesa, muntu me tuba.16 Yehowa me tuba nde: “Sambu bana-bankento ya Sioni kele lulendo,Bo ke tambula ba-ntu na zulu,*Ke ladisa meso, ke denda-denda,Mpi ke sala makelele ti mitaku ya makulu na bo,17 Yehowa ta basisa mpi bana-bankento ya Sioni bibala ya bamputa na ntu,Mpi Yehowa ta bika bambunzu na bo pululu.+18 Na kilumbu yina Yehowa ta katula bima na bo yonso ya ke kumisaka nitu kitokoMitaku ya makulu, bilele ya kukanga na ntu, mpi bima ya ke kumisaka nitu kitoko ya kele bonso ngonda,+19 Bima-makutu, mitaku ya maboko, mpi bilele ya kufika ntu,20 Bampu,* mayaka ya makulu, mpi bilele ya kukanga na ntulu,Bima ya kutudila mananasi* mpi bima ya ke kumisaka kitoko,*21 Balupetu ya musapi mpi balupetu ya mbombo,22 Barobe ya bankinsi, bamvwela, bakazaka, tu-basaki ya kunatila mbongo,23 Batala-tala ya maboko+ mpi bilele ya lino,*Batirbani mpi bilele ya kufika ntu.24 Na kisika ya mafuta ya balsami+ ta vanda nsudi ya kupola;Na kisika ya mukaba, nsinga;Na kisika ya nsuki ya bo me yidika mbote, dibandi;+Na kisika ya lele ya ntalu, lele ya saki;+Mpi na kisika ya kitoko kidimbu ya tiya.25 Bantu na nge ta bwa na mbele ya bitumba,Mpi bantu na nge ya ngolo ta bwa na bitumba.+26 Bakielo na yandi ta dila mpi ta wa mawa,+Yandi ta vanda na ntoto mpi ta bikala mpamba.”+


text:
DILONGO 93
Yesu Wuvutuka ku Diyilu
Yesu ava kamaka ku diyilu, wukutikisa minlandikini myandi ku Ngalili ayi wubavana nswa awuwu: ‘Yendanu, lukitula batu ba zitsi zyoso minlonguki myami ayi luba botika.’ Bosi wuba kanikisa: ‘Luzaba mboti ti bilumbu byoso minu ndidi yinu nate vana tsukulu yi nza.’
Mu 40 di bilumbu kabwe kala va ntoto tona kavulubuka, Yesu wumonikina minlandikini myandi miwombo ku Ngalili ayi ku Yelusalemi. Nandi wubalonga malongi mamfunu ayi wuvanga mangitukulu mawombo. Bosi Yesu wukutikisa bapostolo mu ntulu wu tsuka, mu mongo Olive. Nandi wubakamba: ‘Bikanu fika botuka va Yelusalemi, angi teliminanu mambu Tata ka mukanikisa.’
Bapostolo basa visa ko tsundu mambu kabakamba. Diawu bayuvudila: ‘A Mfumu, buna yayiyi thangu wumbyadila Ntinu wu Isaeli.’ Yesu wutuba: ‘Thangu yifwenia ko mwingi Tat’ami kambyeka Ntinu. Vayi pheve yinlongo bu yela kuiza mu beno, buna lwela tambula mangolo ayi lwela ba zimbangi zyama tona va Yelusalemi, mu Yuda dioso, ku Samali ayi nate ku sukila nza.’
Yesu bo katona kumaka ku diyilu matuti mamfuka. Minlandikini myandi baba tala ku yilu angi basa bwe kummona ko.
Mu thangu minlandikini babika mongo wu Olive, bayenda ku Yelusalemi. Kadika kilumbu baba kutakananga ku kibanga ki nzo mwingi basambila. Bawu baba teliminanga mwingi Yesu kaba vana zithwadusulu zimona.
“Buna nsamu wawu wumbote wu kimfumu wela longo va nza yimvimba mu diambu muba kimbangi kwidi batu ba makanda ma zitsi zyoso, buna bosi tsukulu nza yala ba.”—Matai 24:14


text:
Na luyantiku, bo salaka Truvada sambu na kunwanisa kimbefo VIH na bantu yina kele ti yawu, kansi bubu yayi beto me zaba nde bantu yina kele ve ti kimbefo VIH lenda nwa yawu sambu na kuditanina na kimbefo yayi kana bo me sala mambu yina lenda sala nde bo baka yawu. Bubu yayi ngidika ya Etats-Unis ya ke talaka mambu ya bankisi mpi ya madia ke ndimaka nde bo sadila Truvada bonso PrEP mpi bimvuka ya mutindu mosi ya luyalu ya Peru, ya France, ya Afrika ya Sudi, ya Kenya, ya Izraele, mpi ya Canada ke ndimaka yawu mpi mutindu yina.
Kele ti bansi ya nkaka, mu mbandu Thaïlande mpi Brésil, yina bo ke pesaka bantu ya nkaka PrEP na nzila ya bansosa ya bo ke salaka sambu na kuzaba kana nkisi yango kele mbote to ve. Mpi na bisika mingi diaka, bantu yina ke nwaninaka banswa ya bantu ke lomba nde bo pesa bo nswa ya kusadila PrEP kansi balukanu na bo me zabana ntete ve.
Tala PrEP Watch sambu na kuzaba mambu yayi na bansi mingi ya nkaka.
Kana nge ke zingaka na Etats-Unis, tala kisika ya kuzwa PrEP awa.
Kana nge ke zingaka na Royaume-Unis, tala mambu mingi ya me tala kusadila PrEP awa.


text:
Patua
Patua kele mpila ya ndinga, yina muntu mosi to bantu mingi ke tubaka. Bapatua kabama na bapatua ya buala, bapatua ya kalasi na bapatua ya kimuntu.
Ngogo patua kuenda na patois, yina kele ngogo ya kifalanse.
Ndinga na patua[soba | edit source]
Mbala mingi ndilu na kati ya ndinga na patua kele ya politika.
- dipanda ya politika
- ndinga yango kele mpila mosi ve na bandinga ya nkaka
- ntalu ya batubi
- ntalu ya mikanda na babuku
Max Weinreich me tuba nde "Ndinga kele patua yina kele na binuani na bamasua ya vita".


text:
1/ KINSHASA : Lukutakanu ya mbala makumi iya na zole salamaka mazono mpe yau ke landakana ba me pesa ntuadisilu ya kimvuka yai ya SADC na mbuta Felix Antoine Tshisekedi Tshilombo;
2/ GOMA : Manaka ya kusadisa bantu me lulaka ba mputa na ntangu ya mvita ke bakaka lusadisu ya munganga yandika luyandiku ya mvula beto kele nkatu kufuta mbongo na lusadisu ya divula CICR;
3/ Kannaga : Mbuta ya kizunga Kasai central me pekisa na ngolo nionso kubasiksa bima ya kudia bonso masangu, madioko sambu na kwenda teka yau na bizunga to ba mbanza ya kaka, nsatu ke kota na ndambu ina/sites/default/files/2022-08/18082022-p-a-d-k-journalkikongomatin-00_bon.mp3


text:
DILONGO 3
Adami ayi Eva Babayisa Nsiku Nzambi
Kilumbu kimweka Eva bo kaba nafeka, nyoka yinfikama ayi yinyuvula: ‘Bukyedika ti Nzambi wu muyimina kudya makundi moso ma minti madi ku lumbu?’ Eva wuvutula: ‘Tulenda kwitu kudya makundi moso manti madi ku lumbu vayi mu matedi nti wu kuzabila mamboti ayi mambi, Nzambi wuyimina kusimba wawu ni kudya makundi manti beni mwingi tubika fwa.’ Bosi nyoka yi vutudila, ‘mwisi mfwa ko kibila Nzambi zebi ti kyoso kilumbu mwala dya, meso minu mala zibuka ayi mwala ba buka Nzambi mu kuzaba mamboti ayi mambi.’ Budedi ti makyedika kankamba? Ndamba, luba luvunu vayi Eva wukikinina mambu bankamba. Bo Eva katadila ngolo dikundi beni, wubwela phwila yi kudya dyawu. Bosi Eva wudya dikundi beni ayi wuvana mvandi Adami. Adami wuzaba kwandi ti ba kulevula Nzambi, bawu bala fwa. Angi Adami wubayisa Nzambi ayi wudya dikundi beni.
Ku tsuka kilumbu kina, Yave wuyoluka na Adami ayi Eva. Wuba yuvula kibila mbi balevudila nsiku’andi. Eva wuvana nyoka foti ayi Adami wuvana Eva foti. Nzambi wumona ti Adami ayi Eva basa tumamana ko nsiku’andi, diawu kaba kukisila ku lumbu lu Edeni ayi wutula zimbasi ayi mbeli yi mbazu mwingi kukengidilanga va khotolo yi lumbu beni mu dyambu Adami ayi Eva babika kubwe vutuka.
Yave wunsinga mvandi mutu wuvukumuna Eva. Yawu yisa ba ko to nyoka yi yoluka na Eva vayi mbasi bayiza tedila Satana Nkadi’ampemba wuswamina mu nyoka, kibila Yave kasa vanga ko nyoka kayolukanga. Satana kavangila mawu mwingi kuvukumuna Eva kabika kutumamana Nzambi. Kuntwala Yave wala bunga Satana mwingi kabika kubwe vukumuna batu kuvanganga mambu mambi. Masi ko mayangi kuzaba ti Yave wala ma vanga?
“Satana . . . Nandi mvondi tona vana thonono ayi kasia zingila ko mu kiedika bila mu niandi muisi ko kadi kiedika.”—Yoane 8:44, Matangu madi va wanda nkanda


text:
DILONGO 78
Yesu Wulongisa Tsangu yi Kintinu
Bo kamana kubotama, Yesu wutona kulonga: ‘Kintinu ki Nzambi kima fikama.’ Minlandikini myandi bayenda yandi ku Ngalili ayi ku Yuda. Bo Yesu kavutuka ku Nazaleti divula kabutukila, wuyenda ku nzo Nzambi, wuzibula masonokwa ma Yesaya, ayi wotona kutanga mu mbembo yinangama: ‘Yave wuphana pheve yinlongo mwingi yisamuna tsangu zimbote.’ Ngye zebi kibila mbi Yesu katubila mawu? Kibila batu baba tomba nandi kasadila pheve yi Nzambi mwingi kuvangila mangitukulu. Vayi Yave kavanina pheve’andi kwidi Yesu, mwingi kasamuna tsangu yitedi Kintinu ki Nzambi. Bosi Yesu wukamba baboso baba vana: ‘Bubu mbikudulu ayiyi yima sunduka.’
Yesu bosi wuyenda ku ḿbu wu Ngalili, ayi wubata kuna minlandikini myandi minna baba minlobi mi zimfu. Mazina mawu maba: Petelo, Andele, Yakobi voti Zaki ayi Yoane. Yesu wuba kamba: ‘Ndandakananu ayi ndiela kulukitula minlobi mi batu.’ Bawu babika makondi mawu, balandakana Yesu mu kulonga zitsangu zi Kintinu ki Yave mu ntoto woso wu Ngalili. Bawu balongisa zitsangu beni mu zinzo zi Nzambi, mu mazandu ayi mu zinzila. Batu bawombo baba kwe balandakananga kosokwa khonzo bankwenda. Zitsangu zitedi Yesu zityamuka mu zitsi zyoso nate ku Sili.
Kuntwala, Yesu wuvana mangolo ayi luyalu kwidi minlonguki minkaka mwingi kubuka bimbevo ayi kukukisa zipheve zimbi mu batu. Minlonguki minkaka miyenda yandi kwe longa mu mavula ayi mu mala. Bakyeto bakwikama buka Maliya Madaleni, Zana, Suzani ayi bankaka, bavanga mangolo mwingi kusadisa Yesu ayi minlonguki myandi.
Yesu bo kamana sudikisa buboti minlongisi myandi bu bafweti longila batu, bosi wuba fila mwingi balonga ku divula dyoso di Ngalili. Bawombo bayuwa zitsangu beni zi Kintinu mvawu bayiza ba minlandikini mi Yesu ayi babotama. Vayi batu bawombo mu bibwangu binkaka baba tomba kukuwa matedi Kintinu beni. Yesu wuba fwanikisila buka mbongo yiba yiyela mwingi kuvela. Diawu kakambila minlongisi myandi: ‘Lindanu mu nsambu kwidi Yave Mfumu yi tsolamwingi kabwela fidisa bisadi mu dyambu bavela mbongo yoso ayoyo.’ Bosi Yesu wubwe sola 70 di minlandikini ayi wuba fila bwadi bwadi mwingi balonga ku Yuda. Bawu balonga batu boso matedi Kintinu ki Nzambi. Minlonguki, bo bavutuka mu mayangi, bayenda mu thinu kazabikisa Yesu kisalu kimboti bavanga ayi mambu mamonika. Bawu batuba ti ni Satana kasa nunga ko kutula nkaku kisalu ki kusamuna.
Yesu wuba kubika bubote ti kamona ti bawu bala tatamana kulonga kheti nandi vutukidi ku diyilu. Ku tsuka wuba kamba: ‘Yendanu, lukitula batu ba zitsi zyoso minlonguki myami ayi luba botika.’
‘Yifweti samuna dyaka nsamu wumboti wu Kintinu ki Nzambi mu mavula mankaka, bila kyawu kibila yiyizila.’—Luka 4:43


text:
DILONGO 14
Mvika Wutumukina Nzambi
Zozefi nandi mwana Yakobi kaba luta zolanga mu bana boso kaba. Zikhomba zyandi bo bamona ti tat’awu nandi kaba zolanga beni, batona kummona nsoki. Buvyokila thangu, Zozefi wulota ndosi nafeka ka khambu visa buboti. Diawu kazabikisila yawu kwidi tat’andi ayi zikhomba zyandi. Vayi zikhomba zyandi bamwena ti ndosi beni yaba sundula ti Zozefi, nandi wala kwiza ba mfumu’awu. Tona kilumbu beni, bawu babwela kimbeni mu nandi!
Kilumbu kinkaka zikhomba zi Zozefi baba sunga mameme mu ndeku divula di Sekemi, Yakobi wutuma Zozefi mwingi ketala zikhomba zyandi ti bawu baba buboti. Bo bamona Zozefi, wumweka mu bawu wutona kutuba: ‘Talanu nloti zindosi kemu kukwiza.’ Wunkaka wutuba: ‘Ndokwanu tumvonda!’ Bo Zozefi kavitila, bawu bambwila ayi bantibula mu dibulu diwonguka. Vayi Yuda mwana wunkaka wu Yakobi bo kamona basi Midiani baba kwizanga kukita byuma mwingi basumbisa ku Ngipiti, wukamba zikhomba zyandi: ‘Disi ko dyambu dimboti kuvonda khomb’itu. Ndokwanu tunsumbisa mwingi kaba mvika.’ Mu thangu beni bawu bansumbisa kwidi minkiti mi Midiani mu 20 ma bibenga bi palata.
Mwingi tat’awu kabika zaba mambu bavanga, bawu bavonda khombo yimbakala ayi bavinda menga mu kikhutu ki Zozefi. Bosi babonga kikhutu beni mwingi kumonisina tat’awu Yakobi. Bawu ba yuvula tat’awu: ‘Kikhutu akiki, kisi ko ki mwan’aku Zozefi?’ Yakobi wuba beni mu kyunda kibila kaba mwena ti kibulu ki tsisi kivonda mwan’andi.
Ku Ngipiti, Zozefi bansumbisa kwidi mfumu baba tanguninanga Potifali. Vayi Yave kasa zimbakana ko Zozefi. Potifali bo kamona zikhadulu zimboti zi Zozefi ayi phila yimboti kaba vangilanga kisalu kyandi, wunfyatila ayi wumvana kiyeku ki kutwadisa kyuka kyandi kyoso.
Nkazi Potifali waba tombanga beni Zozefi, kibila wuba ditoko dimboti.Diawu kadika kilumbu, nandi waba tatisanga Zozefi mwingi kabundana yandi nyitu. Vayi Zozefi waba manganga ayi waba tubanga: ‘Yilendi ko kuvanga mawu! Kibila Mfumu’ami, wukufyatilanga beni ayi ngyewu widi nkazi’andi. Minu kumavanga, muna disumu dinneni yamvanga va meso ma Yave Nzambi!’
Kilumbu kinkaka, nkazi wu Potifali waba kwika Zozefi mwingi kabundana yandi nyitu. Nandi wubwila Zozefi mu kikhutu, vayi Zozefi wumbikila kikhutu beni ayi wubasika mu thinu ku nganda. Bo Potifali kavitila ku nzo, nkazi’andi wumkamba: ‘Zozefi matomba kukhwika yibundana yandi nyitu.’ Vayi masa ba ko makyedika! Potifali wuba mu nganzi, diawu katudila Zozefi mu buloku. Angi Yave kasa zimbakana ko Zozefi.
“Diawu bika lukikulula ku tsi koko ku lulendo lu Nzambi muingi kalunangika mu thangu yifuana.”—1 Petelo 5:6


text:
- KINSHASA: Mbala yankaka beno ke na kuzaba yau ve, bubu yayi kele luyantiku ya Examen d’Etat. Na dikabu yayi, mbuta ya ke na kusala bilumbu yayi na sika ya mfumu ya ba Inspecteur ya Epst me lomba kikesa na ndambu ya balongoki.
- PRESIDENCE: Kaka na bansangu yayi, beto ta landa kubokuta ya mfumu ya nsi na mutindu ya bisika ya kuteka essence ke na kutungama bisaka saka, awa na bwala kimfumu, Kinshasa, mpe na bizunga.
- UPN: Mupepe kele diaka ya mbote ve awa na mbanza Kinshasa, mpe ke na kukwelana ata fioti ve ti bansiku ya nzo ya nza ya ke talaka mambu ya mavimpi, OMS na nkufi.
- GOMA: Mpe na Kivu ya zulu, mwa ngemba ya ke na kuyala na Territoire ya Masisi tuka kilumbu ya sabala me pesa mwa kivuvu ti nsomo yayi ta luta mbote kuna. Nionso yayi na nima ya bamambu ya mutindu na mutindu ya mbi ya lutaka na ndambu yina ya kizunga ya Kivu ya zulu.
- BUNIA: Nsangu ya Kiese, ntangu yayi na mbanza Bunia, na kizunga ya Ituri, wapi ntalu ya bima yankaka kuna, mingi ya nkangu ke sadilaka mingi me kita.
- BUTEMBO: Kiadi, na mbanza Butembo, kuna, kele ntalu ya kuzieta ya me mata tuka mposo mosi. Kikuma, kumata mpe ya ntalu ya pétrole.
- RAPHAEL KAKUDI: Bubu yayi kele mpe luyantiku ya ndambu ya zole ya malongi samu na bamama ya ke sala mwa bisalu na bau. Dianaka yayi ya luyalu zibulaka ta pesa maboko ya bamama mafunda zole na nkama sambanu na kumi na zole.
/sites/default/files/2022-07/1807022-p-k-journal_kikongomatin-00.mp3


text:
DILONGO 80
Yesu Wunsola 12 di Bapostolo
Buna kamana longisa mvu wumweka ayi ndambu, Yesu wutomba kusola bafweni sala yandi mu kithwadi mwingi kulonga ayi kudiatisa bimvuka bitheti bi thangu yina. Yesu wuba tomba lusalusu lu Yave mwingi kabaka lukanu beni. Buawu kayendila naveka ku mongo ayi wusambila builu bumvimba. Va meni, wutumisa minlandikini myandi ayi wusola 12 di bapostolo. Ngye wuntebuka moyo mazina mawu? Mazina mawu maba: Petelo, Andele, Zaki, Yoane, Filipi, Balitelemi, Toma, Matai, Zaki (mwana Alafayi), Tade, Simoni ayi Yuda Isikalioti.
Va thonono 12 di bapostolo beni baba kwendanga ayi Yesu kulonga. Vayi bo kaba monisina phila bafweti longila, bosi wuba kamba benda longa baveka. Yave wubavana mangolo ma kukukila zipheve zimbi ayi kubelusa baba bela.
Yesu wuba lufyatu mu bawu ayi wuba kubatedilanga bakundi bandi. Angi Bafalisi baba landakananga ko mambu bapostolo baba longisanga bila bawu baba tubilanga ti bapostolo basa vyokila ko mu bikola byawu. Vayi bawu baba batu bobo Yesukamonisa phila bafweti longila. Bapostolo, baba mu thangu zyoso zi nkinza mu luzingu lu Yesu, ava kafwa ayi bo kavulubuka. Buka Yesu, bapostolo bawombo baba basi Ngalili, banka baba bakwela.
Bapostolo baba batu basumuka, buawu basa vanganga ko thangu zyoso mambu mafweni. Baba tubanga mambu mu khambu yindula, basa ba ko mvibudulu ayi baba bakanga makani makhambu fwana. Thangu zinkaka baba tombanga kuzaba nani mu bawu wuluta nkinza. Vayi bawu baba batu bamboti ayi baba luzolo luwombo kwidi Yave, bila kumbusa lufwa lu Yesu, kimvuka ki baklisto kivangimina mu lusalusu luawu.
‘Yilutedila bakundi bila yi kulukambanga mambu mamo yiyuwa kwidi Tat’ami.’—Yoane 15:15


text:
Bibila, n’kanda Nzambi, uvovele vo : « Katulendi wena ko, mu gogu ma tu ta mona ye ma tu ta wa ». I mu diambu diodio tubakidi ngindu mu sonika n’kanda wowo wana ye nkumbu vo : Longi di muana mu nzila zandu ».
Bambuta ba bengi tukesi ye bau mu kiziunga kieto ki Lukaya, ye ki Kongo Central diadio, bawidi kuenda kuau ku meso ma Mfumu Nzambi. Ngemba ku mioyo miau. Bambuta bobo, katu zolele tanga nkumbu zau ko, kansi beno lutaku ntanga, lutomene kubazaya mbote mbote ; kadi bau bakesi mi n’tuadisi mu ma bundu meto koko nsi Congo, bonso mu di bundu di Katolika, mu di bundu di Misioni, mu di bundu di Kintuadi ye mu n’kaka mpe, bonso bobo. Bau bakese ye mazaya ma fuana beni kansi bafwa ye mau. Bafiuma kaka basonika ; kansi masonama mau mena make, ye mpe mau kamalueki ko kubatuenia zi wanu. Diodio dina dia kiadi beni.
Nzolele bambula mbundu vo, mu mvula 1960, ye kuna mvula 1970, i kala mu kalasi ku nduelo evo primaire kuna mavula ma Sona-Bata. Muna nsungi yina, mutuka n’kanda wukala ye zina diodio tu ta gogila mu n’kanda gogo wunu kiki. N’kanda wuna « Longi di muana mu nzila zandu » usonama ku lufilimani mosi, Mbuta Saniel NTUNGISA. Mau makagogila muna ntangu evo nsungi yina, kamafuenene ko ye ma tutagogila mu ntangu yii.
Tulendele baka kinona evo exemple kimosi kaka : muna ntangu yina, lami evo téléphone portable / cellulaire, kadi kala ko kuku Congo ; buna luvunu lukala luke. Mu ntangu yiyi, tukumini ye ba lami, luvunu luedi luingi. Tala : muntu gaga Kisantu kena, kansi katazayisa nde ku Kinsasa ngina bubu ta ku mbokila. Kiadi kibeni, a nde luvunu nkadi mpemba !
Bonso nzayisingi kuna luyantiku, ma tu ta mona ye ma tu ta wa mele mengi. I mu dina, nzolele yi gana mu mu fi n’kanda fio ngindimina evo réflexion mu di evo mu dina tu ta mona ye tu ta wa. Nzeye kibeni vo ngeye ta ku ntanga mo lokolo kiokio tomene ku nduta kibeni mu mazaya mo ita gogila munu.kansi ngeye kenge nu’aku, tala kaka ta tala. Bambuta bau vo : « Kubotalala, kufua ku N’kongo ». ba mpangi, mbefo wuna ka ta fua, ngeye vo wonso mbasi ? Busundi mbote mu yana wonso lelo, mbefo kabeluka.
MUMA TADILA KINZUNGIDILA[1] KIETO
Tu ta mona vo nsungi zeto zi ta soba kibeni, ye n’koko mieto mita yumina evo mitakuma minduelo. Buna vo luedi mu nseki, mpuku zo tumuene nde ilutidi kuna evo ivutukisi kuna, kazi monika diaka ko. Kani tubidi dioko, kulendi mona ko nde badidi dio.
Buna diaka madia mo tu didi ntama bonso minsala mi kesi muna n’koko « muanda » ku n’lambu Kinsaku Muanda, kamisala diaka ko.
Tu ta toma kidia biufu keti bwe diaka buna ? Keti bwe diaka buna ? Ngeyi mosi tubidi tadi mu masa, buna ngeye kibeni ta yituka n’sinsa ? Go katu sobele ko mavanga meto, satu kala kibeni ye mpasi ku ntuala tu kuenda.
Nki mavanga evo nsalulu zi tufuete soba ?
Bonso :
- Kuzenga n’ti
Mavoka ye nkuku zeto zi ta suka mu na gata meto. N’ti mitazengoka mu sala makala ye yoka bidiki.
Ngeye vo bakidi luve ku l’Etat mu zenga n’ti, zola mpe ukuna n’ti n’kaka gana zengele n’ti aku.
- Yoka m’futa evo bifuta
Mu ma gata kuyoka m’futa evo bifuta, kikalulu kiokio kikumini kuani buna buna. Bantu bata yoka bifuta luayoka nkadi konda ku n’sua ku Mfumu zima gata. Kiadi !
Muku tanina biwonsa muna ma gata meto, bulutidi mboti mu baka n’sua kua Mfumu zi mu gata sundila ku yoka bifuta. Mu bobo sa tutanina mavoka ye zi nkuku zeto, ye mpe zi nzo zeto (maison en pailles).
- Mbakulu zi mbisi zi masa
Mu baka mbisi mu masa, tusadilanga mpila zi zingi, bonso yaba, loba, ngika ndobo mu masa evo n’tambu, ngika bi viya evo n’sua ye mpe ta bualu evo mbaka.
- Ngiaba
Ngiaba itoma salamanga ku ba mama ; ye bubu ba tata ye matoko ba ta yaba kuau mpe.
Didi mbi n’koko evo muidila ba ta yaba mio konda ku vunda. Bantu vo bamuene nsatu a dia mbisi bedi kuau be yaba. Kansi ntama n’koko ba yabidi moi kaka mu kisiwu mu ku gana ntangu ku ndumbu ye mataka mayela.
- Lobo evo pakula
Mpila yoyo yi kubakila mbisi mu masa i salamanga buingi ku ba tata ye matoko. Ba mama ye zi ndumba ba lendele kuau pakula evo loba vo dibayangidikidi.
- Ngika ndobo
Batulanga ndobo ye pambu diani mu masa, ye kunima kilumbu kimosi, bakokulanga ndobo zozo mu baka ngola.
- Ngika biviya evo n’sua
Bonso tuyikanga makondi mu nseki mu baka nsisi, tulendele mpe yika viya evo n’sua mu masa ye baka ngola, minsala, nioka ye mazundu evo nsoti.
- Ntelu bualu evo mbaka
Mbaka i n’ti uyidika Tata Nzambi. Bantu babakanga tukaya tuani ye mabundu mani mamena kibeni ma nkaba ye tuta bio. Wonso diodio di natuanga kuna masa ye batutanga dio muna masa. Kunima ntangu nduelo kaka, mbisi zina muna masa zi kalanga attaqués muna mesu ye bakumanga presque aveugles ye mbombo zau zi yamanga. I mu diambu diodio mbisi zi yangama nga ntandu masa ye bantu batotanga zo.
Mu momo matadila mbakulu zi mbisi zi masa, disundi mbote mu loba evo pakula. Yoyo yina mpila yi mbote. Kadi vo bakidi mbisi yoyo, kayina i yela ko, lendele yo vutula mu masa vo ngeye wuna kibeni usiama[2].
Mpila zi tutengi zi nkaka, zi wondanga ndumbu ye mataka, bonso bualu ye ngiaba. Muna n’sua evo viya vo mubakamene nioka, kafwete wonda makanda ma mbisi zizi bakamene kintuadi ye yani. Babengi batina mu dia mbisi zozo kadi zi tesamene ku nioka.
Mu momo ma tadila kaka kinzungidila kieto, tueti mona diaka mambu ema :
Bonso gaga Mbansa Kisantu ye mu ma gata meto mama nene mona Lemfu, Kimpemba, Ngidinga mu vuisameni mazandu ma ma nene ; kulendi sala ko 3 mètres vo ku muene papier plastique ko ; kulendi sala 4 mètres vo kutedi sakuba di bouteille plastique ko. Bio bima tuka biyantikidi kani bisala mvula zi zingi ko ; kansi tala bi bita tebila mo ma bala-bala ye zi nzila zeto.
Buna ku nima mvula makuma tatu bwe sa bikadila ? Nzeye nde sa tue diati bio gakifulu kifueni nde tudiata ntoto. Sa biyidika couche imosi ka ya mboti ko mu zulu a ntoto. Bwe sa tuta ku bana beto ye batekolo ye ntekololo zeto ? Nki kinzungidila sa tubasisila ? Kinzungidila kimbote, kimpwena mpwena evo ki mbi ?
Go katubakidi mizidi mi mbote ko sa tubasisila kibeni kinzungidila ki mbi ye kibola.
Vo tuvutukidi ku nima sa tumona vo mu mbela mvula 1960 ye kuna mvu 1970, mu ma zandu meto, ba mama ye ba tata beto basadidingi tukaya toto tusala Tata Nzambi mu zingila mungu, mikati, wangila, madeso evo kangila ngai. Tukaya tuna kani getedi to konso konso kifulu, zaya kaka vo kunima bilumbu, vila kaka sa tuvila.
Mpila mosi ye papela zi sadidingi ba mputu lukeso (portugais) ye ba belges mu magazini mau.
Ma papela momo masalamene mu ma produits naturels bonso cellulose, ye lignine. I diodio ku nima fi ntangu-ntangu ma papela momo ma fueti vila ye fuatakana ye makotele mu ntoto bonso fumier.
Kansi ma papela ma plastique mau makalanga kaka zingu, ye mamonikanga ntangu zazo. Mu diodio, mau mafuasanga kinzungidila kieto.
Tala kinona kiokio i ta baka. Kadi beto tuna min’sosi evo ba chercheurs, tumonanga mambu mamengi ye tufimpa nga mo mpe. Dituzolele tu ta e di : Nkombo evo mbwa, bo bituisi bi dianga ntangu zi nkaka ma papela momo ma plastique. Ma papela momo vo makotele mu circuit digestif yi bituisi biobio ; kunima vo bituisi biobio bisadidi mvindu evo batukisi mvindu, sa u mona madia mankaka badidi makumini mvindu, kansi papela zozo zi plastique zi fueti tuka kaka buna ba didila zo. Luta mona vo kiwonsa kibeni kina !
Buna didi kiadi diaka, nkuni evo makala, bukina vo bi kumini mpasi, gogo Kisantu, tu ta mona ba mama babengi mu kutedika bi kuanga biau, bakumini kue lokuta ma papela, ma papier ma plastique, n’langi mi plastique ya ba ta yoka bio bima ga kifulu ki nkuni evo makala. Diodio mpi kadina diambu di mbote ko. Kabasukidi gana ko, ba mama bobo, bata kanga n’sua evo bia bi kuanga kibeni ye ma papela mena ma plastique kibeni. Kio kifu kakina ki mbote ko.
Tu to ma ta mona bantu n’tima mi talakuka ba buingi bonso ma tension, bimbefo bisakidi bi mpila mu mpila. Betu mosi tu ta tuba tadi muna masa, buna beto mosi kibeni tu ta yituka n’sinsa. Bonso ba ta bambuta : « Nkelele mu zulu, ngeye nguba ta kuna ? »
Kieleka ba ta kuna kuau nsalulu zi mbi buna betu bantu mu ku tala mu tuna, kani yu kofula nkatu !
Bi kuanga bina bi ta sumbuka, buna mpe bita diwa.
Buna mu mô mâkulu tu sonekene, nki longi tulendele gana ?
Longi diadi nene tulendele gana ku ba mpangi edi : balutidi mbote mu vutukila bi fu bieto bina bi ntama :
- Tusadila tukaya (feuille naturelle) evo ma papela ma ma fuanga ku nima ntangu mu kangila evo mu tekila bima mu magazini ye ma zandu meto (emballages biodégradables).
Emballage wowo umpila yoyo usala manga mu papier à base ya cellulose ye liguine.
Bonso kinona, papela zi basadilanga kuna lufu lu Sacherie de Kisantu ye kuna Imprimerie Sodac di Kisantu.
- Yuna zolele vo kasisila kinzungidila ki mbote ku bana beto, batekolo, ntekololo zetu, katoma yindimina ye kafimpa keti bwe kalendi sa mu kusa nde kageti papela, n’tutu evo kima kisalemene mu plastique ko. Tu fueti kiyimina mu sadila bio betu kibeni.
- Ma ma kompani mo ma ta sala bima bio mbote batoma fimpa bweye bafueti sa mu kusa vo mvindu yoyo bima bio i ta tula mu ku sa nde isuka evo i katuka.
Ba lendele diaka tula ba n’sosi evo ba chercheurs mu kisaku muku sosa ye sengumuna mpila yi fuene mu kusa vo ma papela momo mavilanga bonso buvilanga ma papela ma basadilanga ma cartons bonso ma papela momo babokilanga nde kraft ye clupak
[1] Kinzungidila = Environnement
[2] Usiama : être responsable


text:
MALONGI 10
Yesu wutatamana kutumamana.
Mu mbwenu’aku, mpasi kutumamana matata maku?— Nkumbu ziǹkaka wulenda mona mpasi. Angi, zebi ti Yesu wutumamana Yave ayi matata mandi va ǹtoto?— Ǹtungulu wu Yesu wulenda kusadisa kutumamana matata nketi mu mambu ma mpasi. Twaḿbwela kulonguka matedi ǹtungulu beni.
Ava Yesu kabutuka va ǹtoto, nandi waba kalanga ku diyilu na tat’andi, Yave. Angi Yesu mvandi wuba matata va ǹtoto— Zozefi ayi Malia. Ngye zebi bwidi bayiza bela matata ma Yesu?—
Mo Yesu kiza va ǹtoto, Yave wubotula luzingu lwandi ku diyilu ayi wuḿfidisa va ǹtoto mwingi kabutukila mu mwana ndumba baǹtedilanga Malia. Mawu maba mangitukulu! Yesu wuyonzuka mu kivumu ki ngundi’andi dedi bana baǹkaka. Divwa di ngonda divyoka ava kabutuka. Buawu Malia ayi ǹnuni’andi bayiza bela matata ma Yesu va ǹtoto.
Yesu bo kadukisa kumi mimvu myodi (12), nandi wumonisa ti wuzola beni tat’andi, Yave. Mawu mamonika bo Yesu ayi dikanda dyandi bayenda ku Yelusalemi mu ǹkungi wu Pasika. Bo baba vutuka ku nzo, Zozefi ayi Malia basa mona ko Yesu mu bibwangu byoso. Ngye zebi kwidi kaba?
Kibila mbi Yesu kayendila ku nzo yi Nzambi?
Zozefi ayi Malia bavutuka mu ntinu ku Yelusalemi mwingi kabila Yesu mu bibwangu byoso bavyokila. Miǹtima miawu misa ba ko mi kuluka kibila ba nkambu mona Yesu. Angi bilumbu bitatu bivyoka bayiza bakula ku kaba. Nandi wuba ku nzo yi Nzambi! Ngye zebi kibila Yesu kayendila ku nzo yi Nzambi?— Kibila kuawu kalenda longukila matedi Yave. Nandi waba zolanga Yave ayi waba tomba kuvanga luzolo lwandi. Nketi bo kaba nkulutu Yesu wutatamana kutumamana Yave. Yesu wutumamana nketi mu mambu maba mpasi ayi malenda kuǹtwadisa zimpasi. Mu mbwenu’aku, Yesu wutumamana Zozefi ayi Malia?— Kibibila kiǹtuba ti ngete.
Mbi ngye wulenda longuka mu kifwani ki Yesu?— Ngye wulenda tumamana matata maku nketi mu mambu ma mpasi. Wala tatamamana kutumamana?—
TANGA MU KIBIBILA KYAKU
-
Luka 1:30-35; 2:45-52
-
Efeso 6:1
-
Ebeleo 5:8


text:
INTERVIEW DES AMIS DE PORTICI (ITALIE) A LA RADIO DIOCESAINE DE KIKWIT TOMISA - MASOLO YA BAMPANGI KATUKAKA NA PORTICI (ITALIE) NA RADIO DIOCESAINE YA KIKWIT TOMISA (suite et fin)
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi beto ikele kuluta na ba minganga. Beto wa ntete bo, “expérience” na bo, nki mutindu bo kwisaka kwaku na bwala ya dioseze ya Kikwit. Beto ata lomba na mama munganga yandi kuluta kuna ye yandi pesa beto mwa ndinga, yandi ya kutubaka kikongo kito-kito na kilumbu ya nsiamisa. Beto kuwa mama munganga.
Stefania: Mbote na beno yonso. Père Sébastien Sasa: Ah beno kumona, Mama munganga mbote! Yandi kuzaba kibeni kikongo, yandi ikele kubika kwaku.
Stefania: Dunque noi, io e Gianluca, siamo venuti qui, più che in qualità di medici; io di medico e lui di fisioterapista, in qualità di osservatori. Père Sébastien Sasa: Beto kibeni, beto kwisaka, kele ve nde beto kusala kisalu yina ya kimunganga, kansi beto kwisaka na kutala ntete nki mutindu makambu ikele kutambula kwaku na dioseze ya Kikwit. Beto ikele na kutala.
Stefania: Il nostro scopo in questo primo viaggio è stato quello di capire, come diceva Giorgio, la realtà africana, in particolare il campo sanitario e di confrontare le due realtà: la nostra e quella di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, kele ya kutala inki mutindu, na makambu ya ikele kutadila “santé”, ba minganga, yo ikele kuluta kwaku na beno. Ye diaka, kutala keti luswasanu ikele na yina ya beto ikele kusalaka beto na yayi bo ikele kusala kwaku. Bonso mutindu ya tata nkuluntu Giorgio imene kutuba, kuzaba inki mutindu bantu ikele kuzingaka kwaku na Afrika.
Stefania: In questi giorni abbiamo fatto un’esperienza in diversi centri medici... Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, beto imene tambula na ba “centres” mingi ya ba minganga, ba centre ya “santé” mingi....
Stefania: e in particolare ci siamo fermati qualche giorno all’ospedale (generale) di Kikwit II. Père Sébastien Sasa: na bilumbu yayi, beto vandaka mingi-mingi na “Hôpital ya référence”, yina ya bo vandaka kubinga maternité ya Kikwit II.
Stefania: E il nostro obiettivo sarà quello di creare una collaborazione tra i due paesi. Père Sébastien Sasa: Ye yina ya beto ikele na kuyindula, beto banza nde na bilumbu ya ikele kukwisa, kana Nzambi kuzola, beto ata kutala inki mutindu ya beto lenda kusala na mpila nde ba minganga na beto kukwisa na ntoto na beno, ye ba minganga na beno kwaku lenda kukwisa mpi na beto sambu na kusala mwa “formation”. Na nima na yo, bo kwisa kuvutuka, na kufula kisalu.
Stefania: Si, non siamo venuti solo per portare materiali, attrezzature, ma per stabilire un rapporto di collaborazione, di formazione di medici congolesi in Italia, di esperienza di medici italiani a Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, yo ikele ve nde ya kunata kaka bisadilu, bima mingi-mingi, kansi kutala nki mutindu beto lenda kusadisakana beto na beto ba minganga: ya beno kwaku na Kikwit kukwisa na beto, ya beno lenda kwisa na kulonguka kubaka mayele ya bima ya mpa, ye bo kuvutuka na mpila nde, bo kukuka kusadisa mpi ba mpangi ya ikele kwaku na Kikwit.
Stefania: E quindi al nostro ritorno in Italia inizieremo a sviluppare progetti Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na kuvutuka na beto na Italie, beto ata tala, inki mutindu beto ata lenda kusala tu ba “projets” sambu na Kikwit.
Stefania: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Mama munganga me za zaba kibeni kikongo. Kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Jean-Luc, tata munganga mpi. Yandi mpi ata kupesa beto ndinga na yandi ya yandi ikele na yo.
Gianluca: buona sera a tutti gli ascoltatori. Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na ba landi yonso ya Radio Tomisa.
Gianluca: Io sono Gianluca, dottore in fisioterapia. Père Sébastien Sasa: Mono ikele Jean-Luc, Munganga, “docteur” na fisioterapiya (physiothérapie).
Gianluca: E insieme alla dottoressa Stefania... Père Sébastien Sasa: Ye kumosi na mama munganga Stefania
Gianluca: ....ho avuto la possibilità di vedere la situazione di alcuni ospedali. Père Sébastien Sasa: ...beto imene kumona kumosi ti mpangi na mono ya munganga ya nkento, inki mutindu ba “situation” ya ba “hôpitaux” ikele.
Gianluca: Posso dire che questa esperienza maturata all’interno dell’ospedale di Kikwit due... Père Sébastien Sasa: Expérience yayi ya mono imene kusala, na kati ya opitali ya “référence” ya Kikwit II, to ve maternité yina ya Kikwit II...
Gianluca: ... mi ha insegnato moltissimo. Père Sébastien Sasa: yo imene kulonga mono bima mingi, mingi-mingi.
Gianluca: Perché ho visto il personale medico, il personale infermieristico... Père Sébastien Sasa: Sambu mono imene kumona ba minganga, ba “infirmier(e)s”...
Gianluca: ... lavorare in condizioni di ristrettezze economiche e tecniche... Père Sébastien Sasa: ... na kisalu na bo ya bo ikele kusala, na kati ya bisadilu mingi ya ikele kukonda...
Gianluca: ... ma riuscire anche a dare il meglio di sé al paziente. Père Sébastien Sasa: ... kansi na kati ya mpasi, ti kukonda kuvanda na bisadilu ya kieleka, bo ikele kukipesa, ntima ya mvimba, sambu na kisalu, ye kusadisa na ntima ya mvimba ba mbefo ti ba mpangi yina yonso ya ikele na mpasi. Yo ikele kiese mingi na kumona mutindu yayi ya bo ikele kusala.
Gianluca: ... attraverso un contatto compassionevole … Père Sébastien Sasa: ... kisalu na bo ya kusansa ba mbefo, bo ikele kusala yo na ntima ya mvimba. Yo ikele ve kisalu ya zulu-zulu, pidina ve. Bo imene kupesa ntima na bo ya mvimba sambu na kusansa bantu ya ikele na maladi.
Gianluca: Dalle nostre parti, in Italia... Père Sébastien Sasa: Na ntambu ya ba bwala na beto na Italie...
Gianluca: C’è una professionalizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: Muntu ikele kusala kisalu, kupesa ba nkisi, yandi ikele kusala na mpila nde bantu kumona nde yandi ikele munganga ya kieleka ya imene kulonguka mingi.
Gianluca: Manca quella umanità , quella umanizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: na kusalaka mutindu yayi, kimuntu ikele kukonda na kati ye mpi na mpila ya kusansa ba mbefo. Bo ikele kusala kisalu sambu bo fwete kusala yo, kansi na kumona nde mbefo yayi mpi ikele muntu, mono kutala yandi bonso muntu, bo ikele kutala yandi kaka bonso mbefo, nkatu kuyindula to kutuba nde yayi mpe ikele muntu bonso beto.
Gianluca: Ci sono delle tecnologie quasi fantascientifiche... Père Sébastien Sasa: Kele na ba bisadilu ya nkwa-nkwa, ya kitoko-kitoko ya teknologiya ikele kunatila beto ya mingi–mingi ya kuluta kibeni.
Gianluca: il medico quasi non tocca neanche il paziente, non lo guarda... Père Sébastien Sasa: Na bisadilu yayi ya nkwa-nkwa, beto ikele kumona nde ba minganga na beto, bo ikele kusimba mbefo na maboko ve, bo ikele kutala yandi na meso ve...ikele ba bisadilu yayi nde ikele kusimba mbefo.
Gianluca: Invece dal punto di vista finanziario, la medicina è a carico dello Stato. Père Sébastien Sasa: Na mambu ya kutadila kusanzama, ti kufuta lusansu, nyonso ikele na maboko ya leta. Yandi muntu ikele kupesa mbongo yayi ya mingi na mpila nde kisalu kutambula mbote ye bantu kubaka mpi lusansu ya mbote.
Gianluca: Sicuro che ci sono sprechi enormi. Père Sébastien Sasa: Mono lenda songa beno nde, bo ikele kulosa mbongo mingi na kusalaka ba bima ya nkaka ya ikele na mfunu ya mingi ve, to ve kusala ba “dépenses” ya kukonda kikuma.
Gianluca: Quindi, ho visto questi medici, veramente lavorare, per me sono angeli scesi in terra. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona inki mutindu ba minganga ikele kusala kisalu na bo, na inki ba “conditions” bo ikele kusala yo. Sambu na mono, mono ikele kutuba yo na ntima ya mvimba, bo ikele kieleka-kieleka bonso ba wanzio ya imene tuluka awa na ntoto yayi ya beto.
Gianluca: Allora vorrei ringraziare loro, medici e infermieri, per avermi veramente insegnato tantissimo. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono ikele kuzola kupesa matondo mingi na ba tata minganga na bifulu ya beto imene kuluta, na ba mama “infirmières” na ba tata “infirmiers”, Nzambi kusadisa beno. Matondo mingi.
Gianluca: Grazie per l’ascolto. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na mpila ya beno imene landa mono. Yo ikele kiese mingi bambangi.
Frère Narcisse: Bampangi, beno imene katuka kulanda ba mpangi na beto yayi ya imene kukatuka na Italie... bo imene kukatuka kusolula na beto, kele na tata mosi diaka me bikala, mono kubanza. Me bikala ba jeunes na tata mosi, kana bo lenda tuba “pendant deux minutes” konso muntu, sambu beto manisa masolo na beto.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele kubanda na muntu ya ikele kusala bisalu na beno. Ya kieleka tata Narcisse, ikele Darius, yandi ikele salaka mpi ba “sciences ya communication sociale”. Yandi mpi ngatu, kana Nzambi kuzola, nani kuzaba, kana yandi lenda vutuka diaka kwaku na kusala na Radio Tomisa. Chissà, Dario, se un indomani potrei.... io ritornare qui... e tu, anche ritornare qui a lavorare alla Radio Tomisa, chissà.
Dario: Comunque, venendo qui, io sono stato sorpreso dai Congolesi. Père Sébastien Sasa: Nakukwisaka kwaku, nzetelo yayi ya mono imene kusala, yo imene pesa mono kiese mingi na kumona luzingu ya ba mpangi yayi ya Congo.
Dario: Io sono partito da Napoli pieno di idee di quello che avrei trovato. Père Sébastien Sasa: Na kukatuka bwala na mono ya Naples, mono vandaka na ba ngindu mingi –mingi, bisakasaka na ntu sambu na bima ya mono ta mona: afrika yango ikele inki mutindu, Congo ya ngo yayi inki mutindu? Kele ba ngindu mingi-mingi mono vandaka na yo na ntu.
Dario: Invece è stata una sorpresa, non ha ....completamente diverso da quello che potevo aspettare. Père Sébastien Sasa: Kansi kukwisa ya mono imene kwisa na “terrain” kibeni, kieleka kele ve bonso mpila ya mono vandaka kuyindula, yo ikele mutindu ya nkaka kibeni.
Dario: Per me è stato forte il contatto con i bambini, di solito mi occupo anche dell’animazione. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kiese mingi, mpila ya mono imene vanda kumosi ye bana fioti, ye kiese mpi mingi na kumona nde na bana yina, bima mingi beto imene kusala. Mono mpi ikele salaka “animation” ya ba “jeunes” na kati ya paroisse ya Mbundu Yezu.
Dario: E una volta che sono arrivato qui, mi sono accorto che tutti i piani di animazione che avevo fatto non andavano bene. Père Sébastien Sasa: Ye kieleka, yina yonso ya mono kuyidikaka na ntwala ya kukwisa nde mono ata sala “animation” na ba jeunes, yo kusimbaka ve kibeni. Yo yina mono salaka mutindu ya nkaka, kumona ya mono imene kumona kiese ya ba jeunes.
Dario: io mi aspettavo di venire qui e .... di mettere le regole del gioco. Père Sébastien Sasa: Mono vandaka kukwisa na ngindu ya kutuba nde mono mosi ata sala mpidiyayi, ba jeunes ata sala mutindu yayi, kansi yo imene vanda mutindu yina ve.
Dario: Invece ho avuto la meravigliosa sorpresa di essere animato io dai bambini. Père Sébastien Sasa: Yo imene kuvanda kiese mingi na kumona nde bana kibeni bantu kukumaka ba “animateurs” na mono.
Dario: fino al limite della gioia, dell’esuberanza di questi bimbi. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi na kumonaka bana yayi ke kumata, kutomboka, kupumbuka, yo ikele kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Kele na “fiancée” na yandi, mama Lorette, beto wa ngi mpi yandi ata songa beto. Na nima, tata salvatore kuna mpi kuyilama na mpila nde beto kusukisa. Mama Laurette, ndinga na nge.
Laura: Mbote na beno! Père Sébastien Sasa: Mbote mama Laurette, kikongo kibeni imene banda kupiya bana bo.
Laura: Volevo solo ringraziare tutte le persone che hanno permesso questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na ba mpangi yina yonso imene kusala nde nzetelo yayi beto kuka kusala yo na mbote yonso .....
Laura: ... che ci hanno accompagnato fin ora.... Père Sébastien Sasa: ... matondo mpi na bayina imene kufidisa beto ti ntangu yayi....
Laura: e ringraziare tutti i bambini che hanno saputo rallegrarci... Père Sébastien Sasa: ... ye kupesa matondo na bana yonso ya imene kuvukana na beto ye ya imene zaba kupesa beto kiese konso kilumbu...
Laura: ... con semplicità, con gioia... Père Sébastien Sasa: ... na ntima ya mvimba, na kiese....
Laura: ... valori che piano piano stanno un pò scomparendo. Père Sébastien Sasa: Yayi ikele bima, mumbandu: kiese, kuvanda kifulu mosi, malembe-malembe, ikele na kuvila na ba bwala na beto....
Laura: ... e che loro con la loro spontaneità, la loro semplicità, hanno fatto rinascere Père Sébastien Sasa: ... ye bana, na mutindu na bo ya kusala, mutindu na bo ya kuzinga, bo imene kubutisa ba bima yayi: kiese, kuvanda kumosi na kati ya ba ntima na beto.
Laura: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Kiese! Beno me mona banabo, yo me piya kibeni kikongo. Ngwashi Salvatore, sasuka nge mpi, nge bula kikongo kwaku. Ngwahi Salvatore, ndinga na nge! A te la parola.
Salvatore: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Salvatore: Approfitto di questo momento per ringraziare tutti voi. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kubaka dibaku yayi sambu na kupesa matondo mingi na mosi-mosi ya beno ya ikele kulanda Radio Tomisa.
Salvatore: Per aver condiviso con me e Stefania il dono della cresima. Père Sébastien Sasa: Matondo na mutindu ya beno kuvukanaka na mono ye mpangi na mono Stefanie sambu na kusepela nsiamisa ya beto bakaka, kiese mingi sambu na nsiamisa na beto.
Salvatore: Siete stati una grande famiglia... Père Sébastien Sasa: Kieleka, beto imene kuwa na mpangi na mono, na ba mpangi yayi ya nkaka, nde beto ikele na kati ya familya, familya mosi....
Salvatore: Il mio scopo di questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na mono, na nzetelo yayi ya beto imene kusala ikele yayi:
Salvatore: ... e quello di vedere, pensare e agire. Père Sébastien Sasa: Kima ya ntete ya mono ikele kusosa ikele kumona, kuyindula ye kutala inki mutindu mono lenda sala kima.
Salvatore: Vedere tutte le problematiche che ci sono qua per esempio dall’acqua alle cose più piccole. Père Sébastien Sasa: Kutala yina yonso ikele ya mpasi kwaku, mumbandu makambu ya kutadila masa, mono ikele kumona bantu ikele kutambula na ba “bidon” na ntu.
Salvatore: E riflettere al ritorno... Père Sébastien Sasa: Kuyindula awa ya mono ikele kuvutuka ....
Salvatore: per come fare per agire l’anno prossimo. Père Sébastien Sasa: na kutala na mvula ya ikele kwisa ya beto ata vutuka, kutala nki mono lenda sala.
Salvatore: ... con la speranza che Dio, l’anno prossimo, mi consentirà di venire di nuovo. Père Sébastien Sasa: .... mono ikele na kivuvu nde na nsadisa ya Nzambi, na mvula ya ikele kwisa, mono mpi ata vutuka diaka awa.
Salvatore: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nkuluntu Marko, yina ikele tata nkuluntu na bwala Ercolano, yandi mpi kupesa beto mwa ndinga na minuti zole. Yandi kutuba yina ya yandi ikele na yo, ye na nima, beto ata kusukisa na tata Antoine.
Don Marco: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Don Marco: Yezu Kristu Ntotila! Père Sébastien Sasa: Kuyala! Kieleka kibeni banabo, yo imene kupiya kikongo kwaku. Tata Marko ikele nglo kieleka, tuba tata.....vai
Don Marco: All’inizio quando abbiamo deciso di venire qui in Africa, ero un poco preoccupato. Père Sébastien Sasa: Na luyantiku, ntangu ya beto imene kubaka lukanu ya kukwisa kwaku na Afrika, ntangu ya beno imene kubaka ngindu ya kukwisa kwaku, mono vandaka zulu-zulu, mono tuba ah..beto ata kuma? Yo yayi beto ata sala?
Don Marco: Perché l’Africa, per me e anche per i miei amici, è un paese completamente sconosciuto. Ci ponevamo tante domande, anche stupide. Père Sébastien Sasa: Na ntwala ya kukwisa, beto vandaka kuyindula, ba ngiufula mingi-mingi, beto ikele kutuba nde yo Afrika yango ikele inki muntindu; yo kudia ata vanda nki mutindu? Kulala ta vandaka inki mutindu? Beto vandaka kuzaba mbote ve. Mpasi mingi kibeni kuvandaka na ntima na mono.
Don Marco: Ora sono quasi venti giorni che siamo qui in Africa, devo dire che sto cominciando a sentire mia questa terra, questa gente, quest’aria che respiro ogni giorno. Père Sébastien Sasa: Bilumbu makumi zole imene kuluta tuka kilumbu ya beto kwisaka, mono imene zaba kibeni nde Afrika yayi ikele mpi ya mono, mupepe yayi ya mono ikele kufulumuna mpi ikele ya mono. Bampangi yayi mpi ikele awa na Afrika, ikele kibeni bampangi na mono.
Don Marco: Venendo qui in Africa, ho capito cosà voleva dire Gesù quando diveca: “Signore ti ringrazio perché hai rivelato queste cose ai semplici e ai piccoli e le hai nascoste ai dotti e sapienti”. Père Sébastien Sasa: Mono imene zaba kibeni kubakisa mambu ya kutubaka Yezu nde: “Mfumu, mono ikele kumwesa nge ntonda sambu bima yayi nge imene songa yo na bana ya ntima ya mpempe, na ntima ya bana ya fioti, ye nge imene kubumbisa yo na ba bantu ya mayele, na bantu ya imene longukaka mingi”.
Don Marco: Questo l’ho visto soprattutto giocando coi bambini e vedendo ogni giorno tantissime persone semplici che vanno a lavorare nei campi con tanti sacrifici ma felici. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono imene mona na kusalaka nsaka na bana fioti, na kumonaka bantu ya ikele kukwenda na kisalu na makulu na kiese yonso ye, na kumonaka nde bantu ikele kuzinga na kiese kibeni ata nde mpasi ikele.
Don Marco: Sono rimasto molto colpito dell’accoglienza che ogni giorno noi riceviamo ovunque andiamo, sia nelle comunità parrocchiali, ma anche camminando tra la gente. Père Sébastien Sasa: Kima ya nkaka imene kupesa mono kiese mingi ikele na kumona kuyamba ya bo ikele kuyamba beto na kati ya bimvuka ya bakristu, kansi mpi na bifulu yonso ya beto ikele kutambula na kati ya bantu. Yo ikele kiese mingi.
Don Marco: Ogni giorno viene gente all’IFAK dove noi alloggiamo e non so quanti regali abbiamo avuto! Per questo è una cosa molto bella. Père Sébastien Sasa: Bantu ikele kukwisa mingi na kutala beto na IFAK, kifulu wapi beto ikele kulala. Konso ntangu ya bo ikele kukwisa, kadikabu na bo mpi ikele. Mono kuzaba ve, ba “cadeaux” to makabu ikwa beto imene kuzwa! Sambu bima yayi yonso, yo ikele kima mosi ya kitoko kibeni.
Don Marco: Allora qui in Africa, mi sento ancora figlio di Dio, fratello universale di tutti. Père Sébastien Sasa: Kieleka kwaku na Afrika, mono imene kudiwa kibeni nde mono ikele mwana ya Nzambi ye, mono ikele mpangi ya bantu yonso, mpangi na kati ya ba mpangi na mono.
Don Marco: Allora, grazie a tutti e la nostra speranza è proprio Gesù risorto come dice San Paolo: “se Cristo non fosse morto, vana sarebbe la nostra fede”. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso. Kivuvu na beto ikele kibeni Yesu ya imene kufutumuka, bonso mutindu ya Santu Polo ikele kutuba: “kana nde Cristo kufwaka ve, nga lukwikilu na beto mpi ikele mpamba”.
Don Marco: Matondo!
Père Sébastien Sasa: Matondo! Ngwashi na beto ikele sukisa, tata ya familya, papa Antoine. Ndinga na nge.
Antonio: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Antonio: Grazie a tutti, …. tutti coloro che abbiamo incontrato in questi giorni. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso ... ye mpi na bampangi yonso ya beto imene kukutana na bo na bilumbu yayi.
Antonio: Io sono qui ... Ho fatto questo viaggio perché sicuramente mosso dal mio cammino di fede. Père Sébastien Sasa: Kukwisa ya mono imene kukwisa, nzetelo yayi ya mono imene kusala, ikele mingi-mingi mwa kitaminu ya mono ikele kusala na kuyela na luzingu na mono ya moyo ti mpi ya lukwikilu. Yo yayi imene kusala nde mono lenda kukwisa kwaku.
Antonio: Chiedevo sempre al Signore, nelle mie preghiere, di darmi motivi forti e spronanti che mi facessero aumentare il passo verso di lui. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono vandaka kulomba na Nzambi, na kati ya bisambu, na kusadisa mono na kubaka kikesa sambu na kusala nzetelo yayi, ye kuyela na kati ya luzingu na mono ya moyo.
Antonio: Ecco, ringrazio il Signore che mi ha fatto vivere quest’esperienza. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na Mfumu Nzambi, na mpila ya imene kupesa mono dibaku ya kuzinga ti kumeka kusala “expérience” na Afrika ye na Kikwit.
Antonio: Questa ricerca del mistero ... Père Sébastien Sasa: Kisalu ya kusosa kuzaba diswekamu...
Antonio: La religione cristiana è una religione di relazioni. Père Sébastien Sasa: “Religion” ya beto bakristu ikele “religion” ya ikele kusala nde bantu kuzingu na bumbote yonso kati na bo.
Antonio: ... relazione con Dio, ma soppratutto con tutti gli altri. Père Sébastien Sasa: .. kinduku ti Nzambi, kansi ntete-ntete kinduku na ba mpangi yina yankaka.
Antonio: Ecco cosa mi è rimasto molto impresso... è stato vicino ai miei occhi, ho ancora presenti tutti i volti dei bambini che ho incontrato. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni na kumonaka bana ya fioti ya beto imene kukutana na bo.
Antonio: Ho visto in loro, volti di tristezza e di felicità. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona na luse na bo: kiese ye ntantu mpi kuvandaka na bo.
Antonio: Ecco, Gianluca e Stefania, raccontavano della nascita dei bambini in ospedale. Père Sébastien Sasa: Gianluca ti Stefania, imene kutela beto masolo inki mutindu bo imene kuvanda kifulu ya bana zole imene kubutuka na maternité ya Kikwit II.
Antonio: Io come papà vi do un messaggio. Père Sébastien Sasa: Mono bonso nde ba papa yonso, mono ikele zola kupesa na beno mwa ndinga (message).
Antonio: Ogni bambino che nasce è una speranza. Père Sébastien Sasa: Na konso mwana ya ikele kubutuka na familya, yo ikele kiese mingi ye mpi kidimbu ya kivuvu, ye yandi ikele nata mpi kivuvu na familya.
Antonio: Ecco, difendete e fate crescere i bambini. Père Sébastien Sasa: Beno tanina bana ye beno sansa bo mbote-mbote.
Antonio: Sono il futuro del Congo. Père Sébastien Sasa: Bana yayi ikele “futur” to ve mbasi ya Congo.
Antonio: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Kieleka bampangi bakristu, matondo mingi. Matondo na Mbuta-Nganga Edouard Mununu, matondo na mfumu na beto kwaku na kati ya radio frère Narcisse, kiese mingi. Matondo mingi na ngwashi na beto kuna John na nsila ya machini, ya imene kusadisa beto nde mambu yayi yonso kuluta kitoko. Matondo na balandi yonso ya Radio Tomisa.
Ye mono, bonso mwana ya ntoto yayi ya beto, mono ata lomba na beno: beto simbana, beto simba dibundu na beto, beto simba tata Pisekopo, beto simba ba Nganga-Nzambi, ba frères ti ba masoeurs. Beto simba bakristu yonso ya dibundu na beto ti ba animateurs, beto yonso kumosi na kutunga dibundu na beto yayi ya Kikwit. Kikwit na beto yayi fwete kwenda na ntwala. Afrika na beto fwete kwenda na ntwala, ye ndinga ya Nzambi ya beto ikele kuwa yo balula ba ntima na beto. Yina yonso ya mbi, yina yonso ya ikele kusosa kukabula beto, yina yonso ya ikele kuzola kunata mavwanga na kati na beto, Mpeve Santu kukulumuka ye yandi kusoba yo.
Bwala na beto kutoma, bwala na beto kukuma ya bantu ya kutoma. Bwala kukwenda na ntwala. Kiese mingi mpamba na kuvutuka na mayumbu. Ye beto ata songa mpi na bampangi yina ya nkaka, bana ya Kikwit ya ikele kuna na ba mputu, na kuvutuka na mayumbu. Mpamba ve, mayumbu ikele kitoko mpamba.
Ya Jean, matondo mingi. Ya Narcisse, matondo na nge mpi. Kisalu ya mbote. Radio Tomisa na ntwala, avant, avant, avant.
Sébastien SASA NGANOMO BABISAYONE
Doctorant en Missiologie
Université Pontificale Urbanienne
ROME


text:
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka.
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
- kusala bizumba na nkoso muntu, ata nge zaba yandi mbote mbote ve
- kuzanga masonga na makwela
- mpasi ya luzingu
- kukonda kuzaba inki yai maladi ya sida mpe mutindu ya kuditanina na yau
- ndongisila ya imbi ya banduku ya nkaka.
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.


text:
1/KINSHASA: Ntitila ya insi ya belgique Philippe me vutula kiteki ya basuku ya insi na yandi bakaka na 1954 diaka yandi vuanadaka na ntula ya ba ntumwa ya nkangu me vukana na ba suku nionso zole;
2/UVIRA : Divula BCNUDH ke pesa moyio mpe kutombula mabanza ya nkangu ya Sange na Ruzizi sambu bau bika kudisadila masonga;
3/ BUNIA Ya me manisa kuyamdika bisalu ya kubongisa nganda ya avion ya Bunia ya kele na kizunga Ituri sambu na tombosono na yau./sites/default/files/2022-06/08062022-p-k-journalkikongosoir-00.mp3


text:
1/ GOMA , BENI, BUTEMBO: Na bitini yai mpe ba mbanza ya insi na beto , bantu me lwala mpe bakaka me kangakama na courant na bumvuanzi salaka nkangu sambu na kukuka Monusco mpe ndembama fioti me kota na mbanza Goma
2/MBUJI MAYI : Na kasai -Oriental, bisalu ya inzo nzambi ya EELDA ya mbuji mayi ba me kanga yau na insua ya ntuadisi ya kizunga sambu na kukondwa nguizani kati ya ba ntuadisi,
3/BANDUNDU : Na kizunga kwilu bantu iya me lwala mosi me mona lufwa na masasi ba bulaka yandi sambu na kukondwa nguizani ya kunuanina mfinda kati ya Balori na Bannzadi/sites/default/files/2022-07/27072022-p-a-d-journalkikongosoir-00_.mp3


text:
DILONGO 94
Minlonguki Batambula Pheve Yinlongo
Kumi li bilumbu bivyoka bo Yesu kavutuka ku diyilu, minlonguki myandi batambula pheve yinlongo. Mu mvu 33 Thangu yi Yesu, batu bawombo bayenda ku Yelusalemi mwingi kukemba nkungi bantanguninanga Pentekoti. Mu kilumbu ki nkembo beni, 120 li minlonguki baba bakutakana ku kibanga ki nzo ki mweka ayi mangitikulu mamonika mu thangu beni. Bazimbukila biyoko buka phemu ku nzo beni baba ayi buka nlaka mbazu wumonika va mbata ntu wu kadika nlonguki, ayi batona kutuba zimbembo zivyakana.
Batu bankaka bayenda mu nkungi ku Yelusalemi, bayuwa biyoko bi zimbembo ayi bayenda mu thinu mwingi kuzaba maba monika. Bayituka mu phila baba kolukila zimbembo ziawu. Bawu batuba: ‘Bawu ti basi Ngalili. Bwidi balenda kolukila zimbembo zitu?’
Buawu Petelo ayi bapostolo bankaka bayenda vaba batu beni. Petelo wuba zabikisa bwidi Yesu kafwila ayi Yave kamvulubusila. Petelo mvandi wutuba: ‘Yesu ku diyilu kadi mu thangu ayiyi, widi va khonzo yi Nzambi, ayi nandi wulembu tuvana pheve yinlongo ka tukanikisa. Buawu mulembu mweni bimangu bi phila ayoyi’.
Mambu Petelo katuba, mabika batu mu mayangi, diawu bawu bayuvudila: “Mbi tulenda vanga?” Nandi wuba vutudila: ‘Lubalula mavanga minu ayi lubotama mu dizina di Yesu ayi lwela tambula pheve yinlongo.’ Mu kilumbu beni 3,000 di batu ba botama. Kutona mu kilumbu beni, thalu yi minlonguki yibwelama ku Yelusalemi mu thinu. Mu mangolo ma pheve yinlongo yi Yave, bapostolo ba basisa bimvuka biwombo ayi balonga batu mambu moso Yesu kaba longa.
‘Bila ti wunkikinina mu munu’aku ti Yesu nandi Mfumu, ayi wunwilukila mu ntim’aku ti Nzambi wumvulubusa mu bafwa, buna wela vuka.’—Loma 10:9


text:
DILONGO 17
Mose Wusola Kusadila Yave
Ku tsi yi Ngipiti dikanda di Yakobi diyiza zabakana bana ba Isaeli ayi bawu bayiza ba bawombo. Bo Yakobi ayi Zozefi bafwa, ntinu wunkaka wutona kuyala mu tsi yi Ngipiti. Falawo waba mona boma phila bana ba Isaeli baba wadila ku tsi yi Ngipiti. Diawu kakwikila bana ba Isaeli basala banga mimvika mu kuvanga mateya ma kutungila ayi vanga bisalu bi ngolo mu zitsola. Vayi bobwawu bana ba Isaeli baba bwelama beni. Falawo kasa tya ko. Dyawu katumina bavonda bana boso ba babakala bambutuka. Bukyedika bana ba Isaeli bayituka beni ayi baba mu kyunda mu mambu maba monika!
Mu dikabu di Isaeli muba nkyeto wumweka baba tanguninanga Yokebedi, wubuta mwana wumboti wu dibakala. Mwingi kukyeba mwana kabuta, nandi wuntula mu kiphanyi ayi wuntula mu ndeko mwila wu Nilo. Mwana wutheti wunkyeto wu Yokebedi, baba tanguninanga Miliami wusyala mu ndeko nlangu mwingi kukengidila khomb’andi yi kilezi.
Mwana wunkyeto wu Falawo bo kayenda ku nlangu mwingi kayobila, wumona kiphanyi va yilu nlangu kinlalubuka. Vayi mu khati muba mwanawutsombi waba dila ayi nandi wummona beni kyadi. Bo khomb’andi Miliami kamona bobo, wuyuvula mwana wu Falawo: ‘Wuntomba minu yitedila nkyeto wumweka mwingi kayemika ayi kakeba mwana awuwu?’ ‘Ngete yenda.’ Miliami wuyenda mwingi katela ngudi’andi Yokebedi. Bosi mwana wu Falawo wukamba Yokebedi: ‘Nata mwana awuwu wukhebila nandi buboti ayi wunyemika, minu yala kufuta.’
Bo mwana beni kayonzuka, Yokebedi wunnata kwidi mwana wu Falawo ayi wumvana dizina di Mose, nandi wunkyeba buboti banga mwan’andi. Mose wuyonzuka banga mwana ntinu ayi wuba lwaku lu kubaka kyosu kwa kima kaba tomba. Vayi Mose kasa zimbakana ko Yave. Nandi wuzaba ti kasa ba ko mwisi Ngipiti, angi wuba mwisi Isaeli dikabu di Nzambi. Dyawu kasodila kusadila Yave.
Bo kadukisa 40 di mimvu, Mose wubaka makani ma kusadisa dikabu dyandi. Kilumbu kinkaka bo kamona mwisi Ngipiti waba bula mvika wumweka mwisi Isaeli, Mose wu dasuka beni ayi wubula mwisi Ngipiti beni nate kafwa. Mwingi batu babika kuzaba mambu kavanga, wunzika mu ntoto. Bo Falawo kazaba mawu, wutomba kuvonda Mose. Diawu Mose katinina ku bwala bu mweka baba tedilanga Midiani. Vayi Yave wutatamana kukyeba Mose.
“Mu diambu di minu, [Mose], bu kayunduka, wumanga kuandi tedolo muana wu muana wunkyeto wu Falawo. Wumanga mona makhini mu ndambu thangu madi mu masumu vayi wuluta zola mona ziphasi va kimosi ayi batu ba Nzambi.”—Ebeleo 11:24, 25


text: 9 Yo yina mono tulaka mambu yai yonso na ntima mpi mono bakisaka nde bantu ya lunungu ti bantu ya mayele, mpi bisalu na bo, kele na maboko ya Nzambi ya kieleka.+ Bantu me zaba ve zola ti kimbeni yina vandaka na ntwala na bo.2 Bantu yonso kele ti nsuka mosi kibeni,+ muntu ya lunungu mpi muntu ya mbi,+ muntu ya mbote, muntu ya bunkete, mpi muntu ya kukonda bunkete, bantu yina ke pesaka bimenga mpi bantu yina ke pesaka ve bimenga. Muntu ya mbote kele kiteso mosi ti nsumuki; muntu yina ke diaka ndefi kele kiteso mosi ti muntu yina ke diaka ve ndefi mpamba-mpamba.3 Yai diambu mosi ya mpasi yina ke salama awa na ntoto:* Sambu bantu yonso kele ti nsuka mosi,+ ntima ya bantu kele mpi ya kufuluka ti mambu ya mbi; mpi bo ke vandaka ti kilawu na ntima na luzingu na bo, mpi na nima bo ke fwaka!*4 Kivuvu kele sambu na konso muntu yina kele na kati ya bantu yina kele na luzingu, sambu mbwa ya moyo me luta ntambu ya kufwa.+5 Sambu bantu yina kele na luzingu ke zabaka nde bo ta fwa,+ kansi bafwa ke zabaka kima ve,+ bo ke bakaka mpi diaka ve matabisi,* sambu bo ke yibukaka bo diaka ve ata fioti.+6 Diaka, zola na bo, kimbeni na bo, mpi kimpala na bo me manaka ntama, mpi bo kele diaka ve ata ti dikabu na mambu yina ke salama awa na ntoto.*+7 Kwenda, dia madia na nge na kiese, mpi nwa vinu na nge na ntima ya kiese,+ sambu Nzambi ya kieleka me monaka kiese na bisalu na nge.+8 Bilele na nge kuvanda ntangu yonso mpembe,* mpi kukonda ve kutula mafuta na ntu na nge.+9 Mona kiese na luzingu ti nkento ya nge ke zolaka mingi+ na bilumbu yonso ya luzingu na nge ya mpamba, yina Nzambi me pesaka nge awa na ntoto,* bilumbu yonso ya bima na nge ya mpamba, sambu yo yina dikabu na nge na luzingu mpi na kisalu na nge ya ngolo yina nge ke monina mpasi awa na ntoto.*+10 Konso kima yina diboko na nge ke zola kusala, sala yo na ngolo na nge yonso, sambu kisalu, lukanu, nzayilu, mpi mayele kele ve na Maziamu,*+ kisika yina nge ke kwenda.11 Mono me monaka diaka kima ya nkaka awa na ntoto,* nde bantu ya ntinu ke nungaka ve ntangu yonso na nsaka ya kubaka ntinu,+ bantu ya ngolo ke nungaka ve ntangu yonso na bitumba, bantu ya mayele ke zwaka ve ntangu yonso madia, bantu ya ngangu ke vandaka ve ntangu yonso na bimvwama,+ bantu yina kele ti nzayilu ke nungaka ve+ ntangu yonso, sambu ntangu mpi mambu ya kukonda kukana ke kuminaka bo yonso.12 Sambu muntu ke zabaka ve ntangu na yandi.+ Kaka mutindu mbisi ke kangamaka na bukondi, mpi bandeke ke kangamaka na mutambu, mutindu mosi mpi bana ya bantu ke kangamaka na mutambu na ntangu ya mpasi, ntangu yo ke bwilaka bo na kintulumukina.13 Mono monaka mpi diambu yai awa na ntoto* na yina me tala mayele—mpi yo yitukisaka mono:14 Kuvandaka ti mbanza mosi ya fioti yina vandaka ti bantu fioti; ebuna ntotila mosi ya ngolo kwisaka kunwanisa yo, yandi ziungaka yo, mpi yandi tungaka balupangu na nziunga na yo.15 Kuvandaka ti nsukami mosi kuna, kansi yandi vandaka muntu ya mayele, mpi yandi gulusaka mbanza yina na mayele na yandi. Kansi muntu mosi ve yibukaka nsukami yina.+16 Ebuna mono kuditubilaka nde: ‘Mayele kele mbote kuluta ngolo;+ ata mpidina bo ke vwezaka mayele ya nsukami, mpi bo ke landaka ve+ mambu yina yandi ke tuba.’17 Kulanda mambu ya pima yina muntu ya mayele ke tuba kele mbote kuluta kulanda milolo ya muntu yina ke yala na kati ya bazoba.18 Mayele kele mbote kuluta binwaninu ya bitumba, kansi nsumuki mosi mpamba lenda bebisa mambu mingi ya mbote.+


text: 27 Kudikumisa ve sambu na mbasi,Sambu nge me zaba ve mambu yina kilumbu mosi ta nata.*+2 Bika muntu ya nkaka* kukumisa nge, kansi munoko na nge mosi ve;Bantu ya nkaka* kukumisa nge, kansi bikobo na nge mosi ve.+3 Ditadi kele kilo mpi zelo kele kizitu,Kansi makasi yina zoba ke pesaka me luta yonso zole na kizitu.+4 Nganzi kele nku mpi makasi kele bonso masa ya mvula ya ngolo,Kansi nani lenda telama na ntwala ya kimpala?+5 Kunganina ya pwelele kele mbote kuluta zola ya kubumbana.+6 Bamputa yina nduku me lwadisa nge ke vandaka ya kwikama,+Kansi babeze ya mbeni ke vandaka mingi.*7 Muntu* yina me fuluka ke buyaka* bwiki ya me katuka na nzo ya bwiki,Kansi sambu na muntu* yina kele na nzala, ata bima ya bululu ke vandaka ntomo.8 Muntu yina ke yambula* nzo na yandiKele bonso ndeke yina ke yambula buyamba na yandi.9 Mafuta mpi ndumbu ke pesaka ntima kiese;Kinduku ya mbote yina ke katukaka na bandongisila ya masonga*+ ke salaka mutindu mosi.10 Kuyambula ve nduku na nge to nduku ya tata na nge,Mpi kukota ve na nzo ya mpangi na nge na kilumbu yina nge kele na mpasi;Nkweno yina kele pene-pene kele mbote kuluta mpangi yina kele ntama.+11 Mwana na mono, vanda mayele mpi pesa ntima na mono kiese,+Sambu mono pesa mvutu na muntu yina ke sosila mono.+12 Muntu ya mayele ke monaka kigonsa mpi ke bumbanaka,+Kansi bantu yina me konda mayele ke kwendaka kaka na ntwala mpi bo ke kutanaka ti bampasi.*13 Baka lele ya muntu kana yandi me ndima kufutila munzenza mfuka;Simba kima yina yandi me simbisa sambu na mfuka kana yandi salaka yo sambu na nkento ya munzenza.+14 Kana muntu kusakumuna nkweno na yandi na ndinga ya ngolo na suka-suka,Bo ta tadila yandi yo bonso kusinga.15 Nkento yina kele makelele mingi* kele bonso ludi yina ke nokisaka masa ntangu yonso na kilumbu ya mvula.+16 Muntu yina lenda yala yandi, lenda yala mupepeMpi yandi lenda kanga mafuta na diboko na yandi ya kitata.17 Mutindu kibende ke tulaka kibende makasi,Mutindu mosi mpi, muntu ke semisaka nduku na yandi.*+18 Muntu yina ke keba nti ya bafige ta dia mbuma na yo,+Mpi muntu yina ke tanina mfumu na yandi, bo ta pesa yandi lukumu.+19 Mutindu masa ke monisaka luse ya muntu,Mutindu mosi mpi, ntima ya muntu ke monisaka ntima ya muntu ya nkaka.20 Maziamu mpi kisika ya lufwa* ke fulukaka ve ata fioti,+Meso ya muntu mpi ke fulukaka ve ata fioti.21 Mutindu nzungu ya kukatudila mvindu kele sambu na arza mpi fulu ya tiya sambu na wolo,+Mutindu mosi mpi, bo ke mekaka muntu na lukumu yina yandi ke bakaka.*22 Ata kana nge tuta zoba ti nti ya kibukaBonso mbuma ya bo me tuta na kibuka,Buzoba na yandi ta mana ve.23 Nge fwete zaba mbote mutindu bitwisi na nge kele.Tanina mbote* mameme na nge,+24 Sambu kimvwama ke zingaka ve kimakulu,+Mpi mpu ya kimfumu ke zingaka ve sambu na bandonga yonso ya bantu.25 Matiti ya mubisu me vila, matiti ya mpa me basika,Mpi bo me vukisa matiti ya bangumba.26 Bana-mameme ya babakala ke pesa nge bilele,Mpi bankombo ya babakala ke pesa nge ntalu ya kilanga.27 Mpi mabele ya bankombo ta vanda mingi sambu na kudisa nge,Sambu na kudisa bantu ya nzo na nge, mpi sambu na kudisa bansadi na nge ya bankento.


text: 29 Muntu yina bo me nganina mbala mingi+ kansi yandi ke kumisa kaka nkingu na yandi ngolo*Yandi ta bukana na kintulumukina, mpila ya kubeluka ta vanda ve.+2 Kana bantu ya lunungu kele mingi, bantu ke vandaka na kiese,Kansi kana muntu ya mbi ke yala, bantu ke dilaka na ntima.+3 Muntu yina ke zolaka mayele ke pesaka tata na yandi kiese,+Kansi muntu yina ke taka kinduku ti bankento ya ndumba ke yonikaka kimvwama na yandi.+4 Na nsadisa ya lunungu, ntotila ke salaka nde insi na yandi kuvanda ngolo,+Kansi muntu yina ke sosaka avoka ke bebisaka insi na yandi.5 Muntu yina ke lebaka nkweno na yandiKe yalumunaka bukondi sambu na makulu na yandi.+6 Mambi ya muntu ya mbi ke kangaka yandi na mutambu,+Kansi muntu ya lunungu ke bokaka na kiese mpi ke yangalalaka.+7 Muntu ya lunungu ke kudiyangisaka sambu na banswa ya bansukami,+Kansi muntu ya mbi ke kudiyangisaka ve mutindu yina.+8 Bantu ya ke kudikumisaka ke tulaka mbanza tiya,+Kansi bantu ya mayele ke lembikaka makasi.+9 Kana muntu ya mayele kutulana ntembe ti zoba,Yo ta basisa makasi mpi kuvweza, kansi kiese ve.+10 Bantu yina ke zolaka kutiamuna menga ke mengaka muntu yina me sala kima ve,*+Mpi bo ke sosaka kufwa* muntu ya mbote.*11 Zoba ke basisaka mawi* na yandi yonso,+Kansi muntu ya mayele ke yalaka yo na pima yonso.+12 Kana mfumu ke tula dikebi na mambu ya luvunu,Bansadi na yandi yonso ta vanda bantu ya mbi.+13 Nsukami mpi muntu yina ke niokulaka bantu kele ti diambu yai na kimvuka:*Yehowa ke pesaka nsemo na meso na bo zole.*14 Kana ntotila ke sambisa bansukami na lunungu,+Kiti na yandi ya kimfumu ta vanda ngolo ntangu yonso.+15 Fimbu* mpi kunganina ke pesaka mayele,+Kansi mwana yina bo me pesa nzila ya kusala mambu yonso ke pesaka mama na yandi nsoni.16 Kana bantu ya mbi kukuma mingi, mambi ke kumaka mingi,Kansi bantu ya lunungu ta mona kubwa na bo.+17 Pesa mwana na nge ndola ebuna yandi ta natila nge ngemba;Mpi yandi ta pesa nge* kiese mingi.+18 Kisika mbona-meso* kele ve, bantu ke salaka mambu kukonda kudiyala,+Kansi kiese na bantu yina ke zitisaka nsiku.+19 Nsadi ta bika ve nde bo sungika yandi na bangogo,Sambu ata yandi ke bakisa, yandi ke lemfuka ve.+20 Keti nge me monaka muntu yina ke basisaka bangogo na yandi ntinu-ntinu?+Kivuvu kele mingi sambu na zoba kuluta sambu na yandi.+21 Kana bo ke pesa nsadi konso kima yina yandi ke zola katuka kileke na yandi,Na nima yandi ta kuma muntu ya me konda ntonda.22 Muntu yina ke waka makasi nswalu ke basisaka kuswana;+Konso muntu yina ke waka nganzi nswalu ke salaka mambu mingi ya mbi.+23 Lulendo ya muntu ta kulumusa yandi,+Kansi muntu yina kele na mpeve ya kudikulumusa ta baka nkembo.+24 Nduku ya muyibi ke kudimengaka.*Yandi lenda wa bo ke binga na ndinga ya ngolo sambu na kukwisa kuta kimbangi,* kansi yandi ke tuba kima ve.+25 Kutekita na ntwala* ya bantu kele* mutambu,+Kansi muntu yina ke tulaka ntima na Yehowa, bo ta tanina yandi.+26 Bantu mingi ke sosaka kusolula ti mfumu,*Kansi lunungu ke katukaka na Yehowa.+27 Bantu ya lunungu ke mengaka muntu ya kukonda lunungu,+Kansi muntu yina nzila na yandi kele ya kusungama kele kima ya nzanzi na meso ya muntu ya mbi.+


text:
Thonono Kikhuku ki 1
Kibibila kintona kutubila kinongo kitedi bivangu bidi va nza, kitusadisa kuzaba mvandi byuma byoso bimboti Yave kavanga ku diyilu ayi va ntoto. Sadisa nlonguki’aku kamona mangitukulu madi mu byuma Nzambi kaswasisa kuvanga. Tubila mvandi bwidi Yave kavangila batu mwingi baba diswasana na bibulu, mu lwaku lu kolula, kuyindula, ndwenga yi kuvanga byuma, kukwimbila ayi kusambila. Sadisa nlonguki kamona ti Yave widi Nkwa Ngolo Zyoso, nkwa Ndwenga ayi widi luzolo mu bivangu byosoThonono yi Kikhuku—ayi mu kadika mutu.
IN THIS SECTION
Nzambi Wuvanga Diyilu ayi Ntoto
Kibibila kintuba ti Nzambi Wuvanga Diyilu ayi Ntoto Vayi ngye zebi mbazi mbi yitheti kavanga ava byuma bi byoso binkaka?
Nzambi Wuvanga Dibakala ayi Nkyeto wu Theti
Nzambi wuvanga dibakala ayi nkyeto wutheti ayi wuba tula ku lumbu lu Edeni. Nandi wutomba batona dikanda ayi kukitula ntoto woso paladizu


text:
KINSHASA : BA soboya l'Etat me mansia na insi ya mvimba RDc , sambu na Yau Odia Musungayi inspecteur general ya EPST ke zabisa na ba milongoki na kusala ve mavuanga na kansi bau vimngila ba mvutu;
MBANDAKA : ba mbuta na kizunga ke lomba na divula UNICEF na kulandila mbote bisalu ya ntungulu ya ba inzo nkanda ya ke tumgama na Gbadolite sambu bayina ke tunga yau ya kele mbote ve;
KANANGA : Ya me yandika manaka ya kulandila mavimpi ya ba mama mpe bana na lubutuku mpe na kuyunduka na bau./sites/default/files/2022-07/21072022-p-k-journalkikongosoir-00.mp3


text:
DILONGO 55
Mbasi yi Yave Yikeba Hizikia
Kintinu ki basi Asilia, kiawu kiba yala 10 di mimvila mu kintinu ki Isaeli. Ntinu wu Asilia baba tanguninanga Senakelibi, kaba tomba mimvila mi myoli minkaka mi kintinu ki Yuda miba mvandi mu lutumu lwandi. Mu malembi, nandi wutona kubwila mavula mankaka ma tsi Yuda. Vayi nandi, divula di Yelusalemi kaba tomba beni kukanga. Angi ntinu Senakelibi kasa zaba ko ti Yave nafeka waba kebanga divula di Yelusalemi.
Hizikia ntinu wu Yuda wufuta zimbongo ziwombo mwingi Senakelibi kabika Yelusalemi. Ntinu Asilia kheti bo katambula zimbongo beni, wufila masodi mandi banwanisa Yelusalemi. Babonso baba zingilanga ku Yelusalemi baba beni boma bo masodi ma Asilia baba fikama. Ntinu Hizikia wuba kamba: ‘Bikanu mona boma. Minu yizebi ti basi Asilia mangolo beni bakele, angi Yave Nzambi nandi lutidi mangolo ayi wela ku tukyeba.’
Senakelibi wufila Labasake ayi mimvwala minkaka mwingi basakinina basi Yelusalemi. Bo bavitila mu ndeku divula di Yelusalemi, batona losuka: ‘Tala, Yave Nzamb’inu kalendi musadisa ko, bikanu kuwa mantuba Hizikia. Kibila vasi ko Nzambi yilenda kulukyeba ayi kuluvukisa mu myoko mitu.’
Hizikia wuyuvula Yave: ‘Mbi yilenda vang’e?’ Yave wuntambudila: ‘Bika kumona boma mu mambu Labasake kamatuba, kibila Senakelibi kalendi kota ko ku Yelusalemi’. Buna kamana koluka ayi Yave, wutambula minkanda ntinu Asilia kamveka. Nandi wusonika: ‘Bika kwaku kuvanga mangolo maphamba, Yave kalendi kuvukisa ko mu myoko myami’. Bo katanga nkanda beni, Hizikia wumona boma ayi wusambila: ‘Yave Nzambi, wutu vukisa mu myoko mi ntinu Asilia, mwingi batu boso bazaba ti Ngyewu to Nzambi yi kyedika ayi bazitisa dizina dyaku.’ Yave wuntambudila: ‘Bika mona boma, ntinu Asilia kalendi kota ko ku Yelusalemi. Minu veka yela kyeba tsi’ami.’
Senakelibi kaba mwena ti Yelusalemi mu thangu yi khufi yinkwiza ba yandi. Angi, va bwilu beni, Yave wufila mbasi yimweka va kubimina masodi ma basiAsilia ayi mbasi beni wuvonda 185,000 di mosodi ma basi Asilia mu bwilu beni. Ntinu Senakelibi kasa bwe zaba ko ma kuvanga. Bo kamona ti masodi moso mamana kufwa, wiza vutuka to ku nzo. Bukyedika, Yave wukyeba Hezekia ayi Yelusalemi dedi bo kakanikisila! Boti ngye mvaku wusutakana ku Yelusalemi mu thangu mambu beni maba monika, khanu wufyatila mu Yave?
“Mbasi Yave yinzungidilanga bobo bankinzikanga Yave ayi wubakulanga.”—Minkunga 34:7


text: 14 Na mvula ya zole ya Yehoashi+ mwana ya Yehoahazi ntotila ya Izraele, Amasia mwana ya Yehoashi ntotila ya Yuda kumaka ntotila.2 Yandi vandaka ti bamvula 25 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula 29 na Yeruzalemi. Zina ya mama na yandi Yehoadini muntu ya Yeruzalemi.+3 Yandi landaka kusala mambu ya mbote na meso ya Yehowa, kansi bonso nkaka na yandi Davidi+ ve. Yandi salaka mambu yonso mutindu tata na yandi Yehoashi salaka.+4 Kansi bo katulaka+ ve bisika ya kunanguka, mpi bantu vandaka kaka kutambika mpi kupesa midinga ya bimenga na zulu ya bisika ya kunanguka.+5 Ntangu kimfumu kumaka ngolo na maboko na yandi, yandi fwaka bansadi na yandi yina fwaka tata na yandi ntotila.+6 Kansi yandi fwaka ve bana ya bantu yina fwaka tata na yandi, na kuwakana ti nsiku ya Yehowa yina bo me sonikaka na mukanda ya Nsiku ya Moize nde: “Bo fwete fwa ve batata sambu na bana na bo, mpi bo fwete fwa ve bana sambu na batata na bo; kansi bo fwete fwa konso muntu sambu na disumu na yandi mosi.”+7 Yandi fwaka bantu ya Edomi+ 10 000 na Muwanda ya Mungwa,+ mpi yandi botulaka Sela na bitumba,+ ebuna zina na yo kumaka Yokteele tii bubu yai.8 Ebuna Amasia tindaka binati-nsangu na Yehoashi mwana ya Yehoahazi mwana ya Yehu ntotila ya Izraele nde: “Kwisa, beto nwana bitumba.”*+9 Yehoashi ntotila ya Izraele tindilaka Amasia ntotila ya Yuda nsangu yai: “Nti ya bansende ya Libani tindilaka nti ya sedre ya Libani nsangu nde, ‘Pesa mwana na nge ya nkento na mwana na mono ya bakala sambu yandi vanda nkento na yandi.’ Kansi, mbisi mosi ya mfinda ya Libani lutaka pene-pene mpi niataka nti yina ya bansende.10 Ya kieleka, nge me fwa Edomi,+ yo yina ntima na nge me kuma lulendo. Yangalala na nkembo na nge, kansi bikala na nzo na nge.* Sambu na nki nge ke kudisosila mpasi ti lufwa, mpi kunata Yuda na kufwa ti nge?”11 Kansi Amasia waka ve.+Yo yina Yehoashi ntotila ya Izraele tombukaka, ebuna yandi ti Amasia ntotila ya Yuda nwanaka bitumba na Bete-shemeshi,+ yina kele ya Yuda.+12 Izraele bedisaka Yuda, yo yina konso muntu tinaka na nzo* na yandi.13 Yehoashi ntotila ya Izraele kangaka Amasia ntotila ya Yuda, mwana ya Yehoashi mwana ya Ahazia, na Bete-shemeshi. Ebuna bo kwisaka na Yeruzalemi, mpi yandi salaka mpwasa na kibaka ya Yeruzalemi katuka na Kielo ya Efrayimi+ tii na Kielo ya Kinkonko,+ maboko 400.*14 Yandi bakaka wolo yonso ti arza mpi bima yonso yina vandaka na nzo ya Yehowa mpi na bisika ya kubumba bimvwama ya nzo ya ntotila; yandi bakaka mpi bantu yina bo kangaka. Na nima, yandi vutukaka na Samaria.15 Sambu na mambu ya nkaka ya Yehoashi salaka, mambu yina yandi salaka, ngolo na yandi, mpi mutindu yandi nwanaka ti ntotila Amasia ya Yuda, keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Izraele?16 Ebuna Yehoashi lalaka sambu na kupema ti ba-nkaka na yandi mpi bo zikaka yandi na Samaria+ ti bantotila ya Izraele; ebuna mwana na yandi Yeroboami*+ kumaka ntotila na kisika na yandi.17 Amasia+ mwana ya Yehoashi ntotila ya Yuda zingaka bamvula 15 na nima ya lufwa ya Yehoashi+ mwana ya Yehoahazi ntotila ya Izraele.+18 Sambu na mambu ya nkaka ya Amasia salaka, keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Yuda?19 Na nima, bo sadilaka yandi komplo na Yeruzalemi,+ mpi yandi tinaka na Lakishi, kansi bo tindaka bantu na kulanda yandi na Lakishi mpi bo fwaka yandi kuna.20 Yo yina bo kwisaka kuvutula yandi na bampunda, mpi bo zikaka yandi na Yeruzalemi ti ba-nkaka na yandi na Mbanza ya Davidi.+21 Ebuna bantu yonso ya Yuda bakaka Azaria,*+ yina vandaka ti bamvula 16,+ mpi bo kumisaka yandi ntotila na kisika ya tata na yandi Amasia.+22 Yandi tungaka diaka Elati+ mpi vutulaka yo na Yuda ntangu ntotila* lalaka sambu na kupema ti ba-nkaka na yandi.+23 Na mvula ya 15 ya Amasia mwana ya Yehoashi ntotila ya Yuda, Yeroboami+ mwana ya Yehoashi ntotila ya Izraele kumaka ntotila na Samaria, mpi yandi yalaka bamvula 41.24 Yandi landaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa. Yandi yambulaka ve masumu yonso yina Yeroboami mwana ya Nebati pusaka Izraele na kusala.+25 Yandi vutulaka ndilu ya Izraele katuka na Lebo-amati*+ tii na Nzadi-Mungwa ya Araba,*+ kaka mutindu Yehowa Nzambi ya Izraele tubaka na nzila ya nsadi na yandi Yonasi,+ mwana ya Amitai, mbikudi ya bwala Gati-efere.+26 Sambu Yehowa monaka mpasi ya ngolo kibeni ya Izraele.+ Muntu mosi ve bikalaka sambu na kusadisa Izraele, yo vanda muntu ya me konda lusadisu to muntu ya kele ve ngolo.27 Kansi Yehowa silaka nde yandi ta katula ve zina ya Izraele na zulu ya ntoto.+ Yo yina yandi gulusaka bo na maboko ya Yeroboami mwana ya Yehoashi.+28 Sambu na mambu ya nkaka ya Yeroboami salaka, yonso yina yandi salaka mpi ngolo na yandi, mutindu yandi nwanaka mpi mutindu yandi vutulaka Damasi+ ti Amati+ na Yuda, keti bo me sonikaka yo ve na mukanda ya bansangu ya bantotila ya Izraele?29 Ebuna Yeroboami lalaka sambu na kupema ti ba-nkaka na yandi, ti bantotila ya Izraele; ebuna mwana na yandi Zekaria+ kumaka ntotila na kisika na yandi.


text:
Mbongo Yina Bambangi ya Yehowa Ke Sadilaka Kisalu na Bo Ke Katukaka na Wapi?
Baka
Mbongo ya beto ke sadilaka na kisalu na beto na ntoto ya mvimba ke katukaka mingi-mingi na makabu ya luzolo ya mbote yina Bambangi ya Yehowa ke pesaka *. Beto me tulaka bakesi ya makabu na bisika yina beto ke salaka balukutakanu, kansi bantu lenda pesa mpi makabu na mitindu ya nkaka. Bo me monisa yo na lutiti ya ke tubila Makabu. Bo me salaka mutind yina sambu bantu yina ke zola kupesa makabu lenda pona kana bo ke zola kupesa makambu sambu na kisalu yina beto ke salakaka na ntoto ya mvimba to sambu na kisalu yina ke salama na bwala yina bo kele to mpi sambu na yonso zole.
Bambangi ya Yehowa ke pesaka ve ndambu ya kumi (dîme) mpi bo ke zengilaka bo ve ntalu mosi buna ya mbongo ya siki-siki to nde bo fwete pesa ntalu mosi buna ya mbongo na kutadila mbongo yina bo ke zwaka. (2 Bakorinto 9:7) Beto ke kongukala ve mbongo na balukutakanu na beto mpi beto ke lombaka ve bantu mbongo na ntwala ya kukota na balukutakanu yango. Kiteso mosi, bampangi yina ke longaka ke lombaka ve mbongo na ntwala nde bantu kubaka mbotika, na ntwala ya kuyidika mambu sambu na kuzika muntu ya me fwa, na ntwala ya kusala diskure ya makwela mpi buna na buna. Beto ke yidikaka mpi ve yina bo ke bingaka ventes de gâteaux, ventes de charité, kermesses, réceptions, tombolas to mambu ya nkaka ya mutindu mosi sambu na kubaka mbongo mpi beto ke songaka ve bantu nde bo fwete tula makabu. Beto ke tangaka mpi ve bazina ya bantu yina me pesa makabu. (Matayo 6:2-4) Basite Internet na beto ke salaka ve bapiblisite yina ke kotisilaka beto mbongo.
Konso dibundu ke salaka rapore mosi ya mambu ya mbongo konso ngonda na balukutakanu yina bo ke salaka. Bantu yonso lenda kota na balukutakanu yango. Bo ke zikisaka mbala na mbala barapore ya me tala mambu ya mbongo. Yo ke sadisaka na kuzaba nde dibundu me sadila mbongo mbote.—2 Bakorinto 8:20, 21.
Mutindu ya Kupesa Makabu
Bakesi ya makabu: Nge lenda tula makabu (mbongo to chèque) na bakesi ya makabu yina kele na Nzo ya Kimfumu, na Banzo ya Balukutakanu ya Nene to mpi na bisika yina beto ke salaka balukutakanu na beto.
Makabu na nzila ya Internet: Na bansi mingi, muntu lenda sadila lutiti yina bo me sonikaka nde “Pesa Bambangi ya Yehowa Makabu” sambu na kupesa makabu na nzila ya karti mosi (carte de credit), na nzila ya banki to na konso mutindu yina ya kutinda mbongo na nzila ya ba-apareyi. Bambangi ya Yehowa ya nkaka me bakaka lukanu ya kutula ndambu ya mbongo na lweka * konso ngonda. Bo mosi me zengaka ntalu mosi buna ya mbongo yina bo ke pesaka mbala na mbala na nzila ya bametode yina.—1 Bakorinto 16:2.
Makabu yina nge me yidikaka mambu sambu na yo (dons planifiés): Sambu na kupesa makabu ya nkaka, yo ke lombaka kuyidika mambu na ntwala to kulomba ndongisila ya bantu yina me zaba nsiku ya leta. Kusala mambu mutindu yai lenda sadisa nge na mambu ya me tala mpaku na insi na beno. Bansangu ya mudindu na yina me tala makabu ya mutindu yai me sadisaka bantu mingi sambu na makabu yina bo yidikaka ntangu bo vandaka na luzingu mpi yo me sadisaka ata na nima ya lufwa na bo. Kana nge ke zola kupesa dikabu na nzila ya metode mosi na kati ya bametode yina kele awa na nsi, beto ke komba nge na kusonikila Betele ya Bambangi ya Yehowa ya insi na beno to na kusolula ti bo sambu na kuzaba mambu mingi:
Konti ya Banki (compte bancaires)
Bakontra (contrats d’assurance et plans de retraite)
Nzo to Lupangu (biens immobiliers)
Mikanda ya Lupangu mpi ya Nkaka (actions et obligations)
Mikanda (testaments et fidéicommis)
-
Sambu na kuzaba mambu mingi na yina me tala mitindu ya kuswaswana yina lenda sadisa nge na kupesa makabu na kisika ya nge ke zingaka, kota na lutiti yina bo me sonikaka “Pesa Bambangi ya Yehowa Makabu.”
^ Bantu yina kele ve Bambangi ya Yehowa lenda pesa mpi makabu sambu na kupesa maboko na kisalu yina.
^ Sambu na kuzaba mambu mingi, tala video Mitindu ya Kupesa Makabu na Internet.


text:
Documentos históricos escritos em Kikongo, trata-se de correspondência entre o agente Missionário inglês BOWSKILL (na imagem), Director da British Missionary Society em Mbanza Kongo, personalidade respeitada junto da família Ntotila (Rei do Kongo) e Tulante Buta com os seus subordinados. O antigo Governador do Distrito do Congo português, José da Silva Cardoso, qualificou o líder da resistência Bakongo de seguinte maneira: “ …a admitirmos que um tal projecto foi elaborado por Buta, estensivo chefe de guerra, absolutamente analfabeto, teremos que curvar-nos reverentes em face deste génio, só igualado pelo que os seus subordinados manifestaram na arte da fortificação.” Sendo analfabeto, pensamos nós, que Tulante Buta teria utilizado os serviços de escribas bakongo ou europeus, nas suas correspondências. Pedimos a vossa especial atenção para melhor compreensão dos textos, porque existem erros ortográficos evidentes que podem pôr em causa a sua interpretação.
————————————————————————————————————————–
MBUTA – QUICONGO
1ª – Cópia
B. M.S. Mb a Mputu – 30 de janeiro de 1914
Enkueto Nosso mpididisipe
Muna unttwadi weto tulundanga wavita.
Oulengi ete mf Bowskill Tumwene eunu efuku okuvo o Paul wantumini yakia muna mafula mawonso yazayisa ve-Paul kena kwandi ya t’a wavita ke-kansi meno Bowskill tukomanini empaka vo kilendi; kansi muna wavana kaka enganga mpe wele kusi e Kemba, emana mpe diangidizi kwangeye nosso. Ozevo kenwizi venda ke, yovo venda muntu. Omene mpe muna kunukulul’ e myoyo yabakidi eukanda vova vo-ukiviza, kansi ki kwiza kwame ya ta wavita ke, ve i paul muna tambi kia kulu kebadilwa yaza vinges’e chief dia kaka dikala mo, ukuizye nosso ladi muna sai vo i ntinu kilendi kiza meno moziko, nga ko vita ko.
Ozevo emono Bowskill ngina yo umbangi wa nkanda nguluvu. Ke nutelamesa vita ko, ngatum venda muntu. Ozevo nuzayesa muna ndiombu yawense . Idianu vo Enkwetu nosso mwangani senkanda muna fulu yawense ve- tubeka nguluvu ekuiza, ezevo o nguluvu wau ke Kwiza kanongiva ko, ngetu kenzo muntu ro tuwa mana mekwiza ya nguluvu. O mf. Bowskillekauikini kikilu voke tuviti ku nsia mylele ko, wau voso tuma ye vuvu kieto ezevo ke tutuleka mioye ke. Ombazi nana vombonis’e nbasi eyete akwene kwaku muna ukumbu a nosso mpidisipe.
N,N, Snr Nosso Mpididisipe
Documento 2
Mb. Mputu – Dec 1913 – Kwa Nosso – Enkwezi vimpi aka owo (ou ewe?) i tumuni ye nzola mbonami ngavoi Noso mpidisipe wayele vunda kuna Bangu mene (ou neme?) yasidi emuvata, kansi se domosi aka e nkwezi, e nziku yo mabika nasi lu kuna zamba ke nuvilakanwa mioko ekuma tu zelele kikilu e kandikila ensi, ozevo toma sikidu sanga mawonso, ndombe Kayambula ndembe(ou ndombe?) yandi, muntu kavengoka nkwandi ngatu tata ukandi diaka tuka omuwau yeto awenso tutema yikakia na twakalanga aka kumosi ke vamangikosiani diaka ko ekuma ediambu dia mangiekesiani diau ditwese o lutovoko ekunsi eto (ou oto?) kansi wau se tuna voyeto awonso (ou awenso?)kumosi se twina osia vovita a mindele yavana tutika yo O Nemptu katu lendi diaka ko, vo tuteme (ou tutomo?) kandamena kumosi. Nga voi mapulisi yakakesi Kongo diambuziku wau batwasa eulolo wa mpasi emunsi yo mana kivenda die o lusalu lwasalwaomu madimba yo kwenda kangi owantu (ou ewantu?) yo mfumu za mavata. Vo
ubamona kaka beza sokanina omo ( ou eme?) miwu aku toma bundisa kwandi ke mu ukenda ko.
Ketu sungwidi okoko muzulu vo nu mona eka nu toma ( ou tema?) kumwanga Enkenda yau etatu yakuma ndambu etina yo Kongo dia nzolo ye Bangu ngaka mu um yamu wau ebuka kwizila nga kwandi ake sindikang aka evata nkutu seta e usidi yo wantu, kansi tu mau kaka momo twatomene kuba sikidusanga.
O mavangu ma Mbolozi you mpuiba mayizidi sa munanga esi nkanda manbi kikilu mankenda mpe. Oukadi a ampemba nkutu ku nima bansi sa oyau basunda kuna ntu wantu ambi kililu yo mapulisi mau baki yidinge mau.
Oyengwa Ditine otumini aka evi mpi kwa ngeye oyandi una kia mbote. O Mono nkuesi aku
(a) A.N. Lekai
_____________________________________________________
Doc Nº3
Missão de Sam José de Belem Madimba 14 de janeiro 1914
ILLmo. e Exmo Snr
Lunguezi Ozevo kuma kua Nosso madimpi maku mono ua Tualnte Io Afonso NKongolo. Vana ntandu a mavimpi ozevo omambu ma vita tua menga iavua massina ombangui kuna kua Nganga Ia Ngelezo. O uau se nguluvu o kisanga tuzeio vo. A vo Nmuene nu menga keme mani wenga ko. A vo Nganga io ngelezo mdutissa kena mfumo anongua-ke. Ozevo ebika kolo tuakangadio Avompe Jeni mumuene kenu lutissako nu monga Ave muisso (e?) Longo nu venda nanga muissi kingelezo onguempe emana zingula ku e si mavata batoma lungua. O nguluvu fundissa ke Kuiza kansi omano kifunda Kuame-ke. E kuma kadi ia faundano (e?) kua nganaga ia nganga Nglelezo. Mbene kuame. Mono Tulante Buta do Lovo mina Nsongola
June: 13 M.M.S. S. salvador
Nkundi ame anzelva
Madimpi ono
Dana ntande mpe ntandele kikilu muna nkand’ aku yo lukazisu mpe. Omono nkutu nkenda mlwene mina wau vo ke tusidi movana yeno vata ke kami kediambu diame ko. Yabenze vo twadi vioki evatu dieno, kansi ngamba babugele uzili akaka mengi ngiva mau ma vova (veva?) kua yenu alsigi kansi vo nutinleka mo(?) Muna fikolo nusa tambula nkanda a kuzuzayisu ntangua atomboka muavu kiese mona nuna wau vo muagatikidi otunga nzo a Briecks. Oyeto tlele kweto. Nengua yo wau’ etu mpe balele. Batumini o madimpi mavimpi kwa nosso maku yo anomo ana bena koko (e?).
Mono wa nlagi eno (ass) J.S. Bowsskill.
Cópia
Kuna kwa Mwana ame
Nosso tala vo leke ya Manuel Kiditu Bazolele voka wubaymbula bavioka kwau ana baezone taya keyau ko wana simba wau twika Nkanda muna mavta Bazya.
Mbene mono
Buta
Mbanza Mputu Kwa Nosso – Muna mambu ma vikidi tuma Tulante Buta ma siá vo avo numena (ou numona?) ngluluvu ma mbote ke kwizanga mau, kwa yeto o nisi. Ozevo nufweto sonoka e’nkanda mia kaka muna fulu za kaka maimbu wama. Zo kuna kwa Pedro Ngombe mpe kuna wene ke basikika. Onswa za vawa utu ka diaka kwa.
Buta kima na twa wil ekulu oma mbu mambote mekwisa epa Ngluvu nutwik’e nkanda za kunda
mbu a mpangu ke ba tiniko ba wini (?) kina naga kaka oku Kengo.
Mfeka Kalayi nkazi
Para Graçia m/f Nosso Lunguezi.
S. S. do Congo Dec 17.12.913
Ozevo kwa yetu kiame A. Kuemba se tenda yo fia uka muna mavimpi meto tulele yandi Minkote kaka kayzidi ko kuna kavika kwendela a ngamba ewause ke tuwanga nsangu ko e ntanwa ike ibosi usinga tema kusene ke na vimpi kakaewe(?) salukiambote mono wayatu kiaku
— A. N. L. ( atribuída a Lakai
É para o Exmo. Snr. Alvaro Kuvomba — B. M. S. Luiguzi (?)
Em colaboração com Artur Méndes


text:
Mbânza Kôngo
Mbânza Kôngo kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Nzâdi ya Ngola. Yau kele mbânza ya kuluta nyonso na nkulu mpe mbânza tatu na bunene ya Ngola ya node. Yau ke tulama na zulu ya môngo km 300 na sudi ya nzâdi Kôngo.
Mbânza Kôngo kele kisika ya Difwa ya yinza ya UNESCO.
Nzila tuka Mbânza Kôngo tî Wizi (Uíge) kele km 314 mpe tî Lwanda (mbânza-kimfumu ya Ngola) km 481.
Kinkulu[soba | edit source]
Ntinu ya ntete ya Kôngo ya Ntotila, Nimi ya Lukeni, tumisaka bantu na kutûnga mbânza na simu ya nzâdi Lwezi na mvula 1380. Basansala vwandaka dikânda ya ntene, yina zingaka na Mbânza Kôngo. Na ntângu ya bamputuki kwizaka na bayinsi ya nzâdi Kôngo na bamvula ya 1480, Mbânza Kôngo vwandaka bwala nene. Yau vwandaka nene mutîndu mosi na babwala ya Mputu. Mpe na mvula ya 1600, yau vwandaka na bantu 100.000. Yau vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Ntotila tî kuna mvula 1665, ntângu Mputuki nungaka Kôngo ya Ntotila. Bamputuki bokilaka bwala yai São Salvador tuka 1570 tî 1975.
Yinti ya nene mîngi ke mena na kati ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya yau kele Yinti ya Mênga. Bantu zonzaka ti kana muntu kuvwanda na kivudi ya yinti yai, yau kubasisa mênga.
Kuna Mbânza Kôngo tûngamaka yinzo ya Nzâmbi ya ntete ya Dibundu ya santu Katolika. Nkûmbu ya yau Kulumbimbi.
Balutadilu na Mbânza Kôngo[soba | edit source]


text: 7 Sambu Melkizedeki yai, ntotila ya Salemi, nganga-nzambi ya Nzambi ya Kuluta Zulu, kutanaka ti Abrahami ntangu Abrahami vandaka kuvutuka na nima ya kufwa bantotila mpi yandi sakumunaka Abrahami,+2 ebuna Abrahami pesaka* yandi ndambu mosi na kati ya bandambu kumi ya bima yonso. Ntete, bo ke balulaka zina na yandi nde, “Ntotila ya Lunungu,” mpi yandi kele diaka ntotila ya Salemi, disongidila, “Ntotila ya Ngemba.”3 Sambu yandi kele ti tata ve, mama ve, ndonga ya ba-nkaka ve, yandi kele mpi ve ti luyantiku ya bilumbu to nsuka ya luzingu, kansi sambu bo me kumisaka yandi bonso Mwana ya Nzambi, yandi kele nganga-nzambi ntangu yonso.+4 Beno ke mona nde muntu yai ya Abrahami, mfumu ya dibuta, pesaka ndambu mosi na kati ya bandambu kumi ya bima ya kuluta mbote ya yandi bakaka na bitumba,+ vandaka muntu ya nene kibeni.5 Ya kieleka, na kutadila Nsiku, bana ya Levi+ yina ke baka kisalu na bo ya kinganga-nzambi kele ti nsiku ya kubaka dikumi na bantu,+ disongidila, na bampangi na bo, ata bampangi na bo kele bana* ya Abrahami.6 Kansi, muntu yai ya vandaka ve muntu ya dikanda ya Levi, yandi bakaka dikumi na Abrahami mpi sakumunaka Abrahami, muntu yina vandaka ti balusilu.+7 Ntembe kele ve nde muntu yina kele muntu ya nene ke sakumunaka muntu yina kele ve muntu ya nene.8 Na mbandu ya ntete, bantu yina ke fwa, bo bantu ke baka dikumi, kansi na mbandu ya zole, yo kele muntu yina bo ke ta kimbangi sambu na yandi nde yandi kele na luzingu.+9 Mpi, beto lenda tuba nde ata Levi, yina ke baka dikumi, me futaka dikumi na nzila ya Abrahami,10 sambu ntangu Melkizedeki kutanaka ti Abrahami,+ Levi vandaka ntete ve, kansi yandi vandaka na kati ya Abrahami.11 Ebuna, kana bantu lendaka kukuma ya kukuka na nzila ya kinganga-nzambi ya dikanda ya Levi+ (sambu yo vandaka kitini mosi ya mfunu ya Nsiku yina bo pesaka bantu), keti yo zolaka kuvanda diaka mfunu nde nganga-nzambi ya nkaka kubasika yina bo ke tuba nde yandi kele bonso Melkizedeki+ kansi bonso Aroni ve?12 Sambu kinganga-nzambi me soba, yo me kuma mfunu na kusoba mpi Nsiku.+13 Sambu muntu yina bo ke tuba mambu yai sambu na yandi katukaka na dikanda ya nkaka, dikanda yina ata muntu mosi ve me salaka na mesa-kimenga.+14 Sambu yo kele pwelele nde Mfumu na beto katukaka na dikanda ya Yuda,+ kansi Moize tubaka ve nde banganga-nzambi ta katuka na dikanda yina.15 Mpi diambu yai kumaka pwelele kibeni ntangu nganga-nzambi+ ya nkaka yina kele bonso Melkizedeki+ basikaka,16 yina kumaka ve mutindu yina na nsadisa ya mambu ya nsiku ke lombaka yina me simbama na mambu ya nsi-ntoto, kansi na nsadisa ya ngolo ya luzingu yina ke fwaka ve.+17 Sambu bo ke ta kimbangi sambu na yandi nde: “Nge kele nganga-nzambi kimakulu bonso Melkizedeki.”+18 Yo yina, bo me katula nsiku ya ntama sambu yo kele ngolo ve mpi mfunu ve.+19 Sambu Nsiku kumisaka ve ata kima mosi ya kukuka,+ kansi kukotisa kivuvu ya kuluta mbote+ kumisaka bima ya kukuka; na nzila ya kivuvu yina beto ke pusana pene-pene na Nzambi.+20 Diaka, sambu yo salamaka ve kukonda ndefi21 (sambu ya kieleka, kele ti bantu yina me kumaka banganga-nzambi kukonda ndefi, kansi muntu yai kumaka nganga-nzambi na nsadisa ya ndefi yina bo diaka sambu na yandi na Muntu yina tubaka nde: “Yehowa* me dia ndefi, mpi yandi ta soba ve mabanza na yandi,* ‘Nge kele nganga-nzambi kimakulu’”),+22 mutindu mosi, Yezu kumaka muntu yina bo pesaka bonso kipiku ya kuwakana mosi ya kuluta mbote.+23 Diaka, yo lombaka nde bantu mingi kukuma banganga-nzambi na nima ya bankaka+ sambu lufwa vandaka kukanga bo nzila na kulanda kuvanda banganga-nzambi,24 kansi sambu yandi ke zingaka kimakulu,+ kele ve ti bantu yina ta yinga yandi na kinganga-nzambi na yandi.25 Yo yina, yandi lenda gulusa mpi kibeni bantu yina ke pusana pene-pene na Nzambi na nzila na yandi, sambu yandi kele ntangu yonso na luzingu sambu na kubondila sambu na bo.+26 Sambu yo me fwana nde beto vanda ti nganga-nzambi ya nene ya mutindu yai, yina kele ya kwikama, yina me konda mbi, yina me konda mvindu,+ yina kele ya kukabwana ti bansumuki, mpi yina bo me nangulaka na zulu kibeni.+27 Na kuswaswana ti banganga-nzambi yina ya nene, yandi kele ve ti mfunu ya kupesa bimenga konso kilumbu,+ ntete-ntete sambu na masumu na yandi mosi mpi na nima sambu na masumu ya bantu,+ sambu yandi salaka yo mbala mosi mpamba ntangu yandi kudipesaka yandi mosi.+28 Sambu Nsiku ke tula bantu ya masumu na kuvanda banganga-nzambi ya nene,+ kansi ndinga ya ndefi+ yina bo diaka na nima ya Nsiku ke tula Mwana, yina bo me kumisaka ya kukuka+ kimakulu na kuvanda nganga-nzambi ya nene.