text:
KAPU KIA TATU
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia wantu?
O Nzambi aweyi kafidisilwa e mpaka?
E zingu ova ntoto aweyi kikala kuna sentu?
EKANI dia Nzambi mu kuma kia ntoto diasivi kikilu. Yave ozolele vo e nza yakalwa kwa wantu akiese yo vimpi wambote. Nkand’a Nzambi uvovanga vo o Nzambi “okunini mpatu muna…Edene; omenese muna ntoto konso nti una vo wete muna meso, wambote muna dia.” I bosi, Nzambi wavanga yakala yo nkento antete, Adami yo Eva. Wabasia muna mpatu yayina yambote, wabavovesa vo: ‘Nuwutana, nuwokela, nulungila nza, nuyala yo.’ (Etuku 1:28; 2:8, 9, 15) Ozevo, i kani dia Nzambi vo wantu bawutana yo yandangesa paradiso ova ntoto wawonso yo lunga-lunga mpe e bulu.
2 Nga okwikilanga vo ekani dia Yave wa Nzambi dia sia vo wantu bazingila mu paradiso ova ntoto dilungana? Owu kavov’o Nzambi: “mpovele, nlungisa dio mpe.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Elo, Nzambi olungisa dina kakana. Kadi edi kavova, ‘kasema nza nkatu ko,’ kansi “yakala kak’o wantu.” (Yesaya 45:18) Nkia mpila wantu kazolele Nzambi vo bazingila ova ntoto? Mvu kwa bafwete vo zingila? Nkand’a Nzambi uvananga e mvutu: ‘Asongi bevwa nza, bezingila vo yakwele mvu.’—Nkunga 37:29; Lusengomono 21:3, 4.
3 Dialudi vo yamu wau mambu mama ke malunganene ko. Wantu beyelanga yo fwa; benwananga e vita yo vondaziana. Diambu diambi diabwa. Kansi, ke diau ko i kani dia Nzambi vo e nza yakala nze una ina o unu. Adieyi diabwa? Ekuma ekani dia Nzambi ke dialunganena ko? Ke vena konso nkanda ko wa muntu ulenda kutusasila e diambu diadi, kadi e mpasi kun’ezulu zayantikila.
ETUKU DIA NKADI AMPEMBA
4 Nkanda Etuku ntantu a Nzambi uyikanga muna mpatu a Edene. Oyikilwanga vo “nioka,” kansi ke nioka ko. Muna Nkanda Lusengomono oyikilwanga vo “Nkadi Ampemba, wa Satana, on’otungianisang’e nza yawonso.” Oyikilwanga mpe vo ‘nioka ankulu.’ (Etuku 3:1; Lusengomono 12:9) Muna vovana yo Eva o mbasi ndioyo yovo vangwa kiaki kia mwanda olembi monekanga, wasadila nioka. Wavanga nze una ulenda vanga nkwa ngangu mu songa vo e bulu yovo teke mu vova kina. E vangwa kiaki kia mwanda kiakala vava Nzambi kavang’o ntoto mu kuma kia wantu.—Yobi 38:4, 7.
5 Wau vo e vangwa yawonso ya Yave yalunga yakala, ozevo nani wavanga “Nkadi Ampemba wa Satana”? Mosi muna wan’a mianda a Nzambi yandi kibeni wayikitula se Nkadi Ampemba. Aweyi diavangamena ediadi? O unu, nkwa fu yambote ye nsongi olenda kituka se mwivi. Mu nkia mpila? O muntu nanga olenda yambula vo e ngindu zambi zakota muna ntim’andi. Avo okwamanene o yindula ngindu zazi zambi ziwokela. Kele vo obakidi elau dia vang’e diambu, ovanga dio mun’owu wa makani mandi mambi.—Yakobo 1:13-15.
6 I diau diabwila Nkadi Ampemba wa Satana. Wa wá vava Nzambi kavovesa Adami yo Eva vo bawutana yo lungila e nza. (Etuku 1:27, 28) O Satana wavava vo wantu awonso bansambila ke mu Nzambi ko. Ozevo, luzolo lwambi lwakota muna ntim’andi. Lwamfila mu vuna Eva. Wamvovesa luvunu mu kuma kia Nzambi. (Etuku 3:1-5) I nkituka kakituka se “Nkadi Ampemba” dina nsasa vo “Nkumbi,” ye “Satana,” i sia vo “Ntantu.”
7 Nkadi Ampemba wa Satana wasadila luvunu muna fila Adami yo Eva bakolamena Nzambi. (Etuku 2:17; 3:6) Ekiaki i kuma bafwila, nze una kabavovesa Nzambi vo fwa befwa avo bankolamene. (Etuku 3:17-19) Wau vo Adami wasumuka, mbongo andi yawonso yavwila esumu diandi. (Roma 5:12) E diambu diadi dilenda sasilwa mu nona kia nkela yivangilwanga bilikisi. Avo nkela yatekama, e bilikisi aweyi yikala? E bilikisi yawonso yatekama yivaika. Diau adimosi mpe yeto awonso “twatekama” twavaika, i sia vo twavwil’esumu dia Adami. Ekiaki i kuma wantu awonso benuninanga yo fwa.—Roma 3:23.
8 Vava Satana kafila Adami yo Eva mu sumukina Nzambi, Nzambi kieleka katelamena. Wafidisa mpaka e mpila keyadilanga o Yave. O Satana edi kazola vova: ‘Nzambi ke nyadi ambote ko. Vuna kabavuna ye mawete kabaswekanga. O wantu ke bavwidi mfunu wa luyalu lwa Nzambi ko. Balenda baka nzengo yau kibeni muna edi diambote y’edi diambi. Bekala ye zingu kiambote muna luyalu lwame.’ O Nzambi aweyi kasingikila luvezo ye mpaka zazi? Akaka bevovanga vo o Nzambi nga wavonda akolami awaya vana vau. Kansi, ediadi nga diadi vana e mvutu muna mpaka za Satana? Nga diadi songa vo mpila keyadilanga Nzambi i yambote?
9 Muna kuma kia unsongi wandi, o Yave kavonda akolami awaya vana vau ko. Ntangwa yavavwanga muna vana e mvutu za mpaka za Satana yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. O Nzambi wayambula vo wantu bayiyala mu fikolo ku nsi a luyalu lwa Satana. E kapu kia 11 kisasila ekum’o Yave kayambulwila wantu bayiyala yo yambula vo valuta kolo kia ndá muna singika e diambu diadi. Owau, yambula twabadika e yuvu eyi: Adami yo Eva nga bafwana lemvokela Satana una vo kasidi vanga konso diambu diambote ko kwa yau? Nga diansongi mu kwikila vo o Yave ona wabavana lekwa yawonso muntu ambi ye mvuni? Aweyi wadi vanga ongeye?
10 Diamfunu mu badikanga e yuvu yayi kadi kwa yeto mpe yiyuvulwanga o unu. Una y’elau dia kuyisia kun’esambu dia Yave muna vana mvutu za mpaka za Satana. Olenda tonda Yave se Nyadi aku yo songa vo Nkadi Ampemba nkwa luvunu. (Nkunga 73:28; Ngana 27:11) Diankenda kikilu vo akete kaka vana vena mazunda ye mazunda ma wantu omu nza yayi bekuyisianga kun’esambu dia Nzambi. Ediadi divaikisanga kiuvu kiakaka kiamfunu. O Nkand’a Nzambi nga ulonganga vo Satana i nyadi a nza yayi?
NANI OYALANGA E NZA YAYI?
11 O Yesu kasidi katikisa ko vo Satana i nyadi a nza yayi. O Satana wasonga Yesu “yintinu yawonso ya nza, yo nkembo au.” Wamvovesa vo: “Eyayi yawonso ikuvana yo, ovo ofukama, wankunda.” (Matai 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Se badiki e diambu diadi: O lukau lwalu nga lwadi kala se ntonta kwa Yesu kele vo Satana kakadi mfumu a yintinu yayi ko? Yesu kavunisa dio ko vo tuyalu twawonso twa nza twa Satana. Avo Satana kakadi ye wisa muna tuyalu twatu ko o Yesu nga wavunisa e diambu diadi.
12 Dialudi vo, Yave i Nzambi a Mpungu-ngolo wa Nsemi a nza. (Lusengomono 4:11) Kansi, ke vena fulu kana kimosi ko muna Nkand’a Nzambi kiyikanga vo Yave wa Nzambi yovo Yesu Kristu i nyadi a nza yayi. Muna fuku wansuka wa zingu kiandi ova ntoto o Yesu wayikila Satana vo ‘nyadi a nza yayi.’ (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Nkand’a Nzambi uyikilanga mpe Nkadi Ampemba wa Satana vo “nzambi a tandu kiaki.” (2 Korinto 4:3, 4) O Yoane wa ntumwa wasoneka mu kuma kia Satana vo: “E nza yawonso muna mbi ilele.”—1 Yoane 5:19.
E NZA YA SATANA AWEYI ISUKISILWA?
13 E vonza ova nza mu saka ina. Yazala ye anwani a vita, ayadi alembi songa, afidi a mabundu bakondwa ziku ye akwa nsoki. E nza ke ilendakana diaka singikwa ko. O Nkand’a Nzambi usonganga vo e ntangwa Nzambi kefwasa nza yayi yambi muna Armangedo ifinamene. Nz’ampa yansongi ivingila e nza yayi.—Lusengomono 16:14-16.
14 Yave wa Nzambi wasola Yesu Kristu mu yala se Ntinu muna Kintinu yovo luyalu lwandi lw’ezulu. Nkand’a Nzambi wasakula vo: “Tuwutukilu o nleke, tuveno o mwan’eyakala; o luyalu lukala van’evembo diandi: e nkumbu andi…Nkuluntu a Luvuvamu. Muna wokela kwa luyalu luandi yo luvuvamu ke mukala nsuka ko.” (Yesaya 9:6, 7) Yesu walonga alongoki andi mu samba mu kuma kia luyalu lwalu: “E kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:10) Nze una tusinga mona muna nkanda wau, Kintinu kia Nzambi kisukisa tuyalu twawonso twa nza yayi, yo sikidisa luyalu lwandi. (Daniele 2:44) I bosi, Kintinu kia Nzambi kisikidisa paradiso ova ntoto.
E NZ’AMPA IFINAMENE
15 Nkand’a Nzambi ukutusikidisanga vo: ‘Vena ye zulu diampa ye nz’ampa tusiang’e vuvu mun’owu wa nsilu [a Nzambi] ina ikalwa kwa ndungidi.’ (2 Petelo 3:13; Yesaya 65:17) Ezak’e ntangwa vava Nkand’a Nzambi uvovanga vo “nza,” wantu bezingilanga ova ntoto keyikanga. (Etuku 11:1) Ozevo, e “nz’ampa” yansongi i kintwadi kia wantu betondwa kwa Nzambi.
16 Yesu wasia nsilu vo awana betondwa kwa Nzambi betambula lukau lwa “moyo a mvu ya mvu” muna nz’ampa a Nzambi. (Maku 10:30) Muna zaya mana kavova Yesu tufwete vanga muna vwa moyo a mvu ya mvu, tanga muna Yoane 3:16; ye 17:3. Owau, se tadi muna Nkand’a Nzambi e nsambu bevwa awana bekuyifwanisanga mu tambula lukau lwalu lwasivi lwa Nzambi muna Paradiso ova ntoto.
17Umpumbulu, vita, ye nsoki ke ukala diaka ko. ‘E kimpumbulu ke kala diaka ko:…Alembami bevwa nza.’ (Nkunga 37:10, 11) Vekala yo luvuvamu kadi Nzambi “osima vita yakuna nsuk’a nza.” (Nkunga 46:9; Yesaya 2:4) I bosi, “o nsongi osakumuka; yo ulolo wa luvuvamu yavana kilala ngonde,” i sia vo, yakwele mvu.—Nkunga 72:7.
18Asambidi a Yave mu luvuvamu bezingila. Vava Aneyisaele balemvokelanga Nzambi mu luvuvamu bakalanga. (Fuka 25:18, 19) Ekwe kiese kikala mu zingila mu luvuvamu lwalu muna Paradiso!—Yesaya 32:18; Mika 4:4.
19Nzala imana. “O ulolo wa masa ukala muna nsi, yakuna ntandu a miongo, e mbongo andi ivwembeta,” u kavova o ntozi a nkunga. (Nkunga 72:16) O Yave wa Nzambi osambula asongi, ‘o ntoto uyima mbongo andi.’—Nkunga 67:6.
20E nza yawonso ikituka se paradiso. E nza yayiviswa kwa wantu asumuki ikitulwa se paradiso. (Yesaya 65:21-24; Lusengomono 11:18) I bosi, e paradiso isayaniswa yavana e nza yawonso ikituka se yambote yo yima mbongo yayingi nze una wakala mpatu a Edene. O Nzambi ‘oziula koko kwandi, yo yukutisa kinzola-nzola kia mioyo miawonso.’—Nkunga 145:16.
21Vekala ye luvuvamu vana vena wantu ye bulu. Bulu ya futa ye ya vata idila vamosi. E kingyanangyana nkutu ke mona wonga wa bulu yansisi ko.—Yesaya 11:6-9; 65:25.
22Mayela mefokoka. O Yesu wa Nyadi a Kintinu ki’ezulu kia Nzambi owuka ndonga wantu vioka ana kawuka vava kakala ova ntoto. (Matai 9:35; Maku 1:40-42; Yoane 5:5-9) Ozevo, “O ntungi kevova ko vo, yela nyela.”—Yesaya 33:24; 35:5, 6.
23Azolw’eto bafwa befuluka ye vuvu kialembi fwa diaka. Awonso bafwa bena muna nyindu a Nzambi bevutuka o zinga. Elo, vekala ye “lufuluku lu’asongi y’ana balembi songa.”—Mavangu 24:15; Yoane 5:28, 29.
24Ekwe vuvu kia kiese kivingilanga awana belongokanga oma ma Yave wa Nzambi wa Mvangi eto yo kunsadila! O Yesu Paradiso ikala ova ntoto kakanikina kwa mvangi a mambi ona wafwa vana ndambu andi vo: “Okala yame muna Paradiso.” (Luka 23:43) Diamfunu kikilu twazaya mayingi mu kuma kia Yesu Kristu, kadi muna yandi i mukwizila e nsambu zazi zawonso.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Ekani dia Nzambi dia kitula ntoto se paradiso dilungana.—Yesaya 45:18; 55:11.
- O unu Satana oyalanga e nza.—Yoane 12:31; 1 Yoane 5:19.
- Muna nz’ampa ikwiza o Nzambi opongola nsambu zayingi kwa wantu.—Nkunga 37:10, 11, 29.
Yuvu ya Longokela
1. Adieyi i kani dia Nzambi mu kuma kia ntoto?
2. (a) Aweyi tuzayidi vo ekani dia Nzambi mu kuma kia ntoto dilungana kieleka? (b) O Nkand’a Nzambi aweyi ulonganga mu kuma kia zingu kiakwele mvu bevwa o wantu?
3. Nkia mambu mevangamanga o unu ova ntoto? Nkia yuvu mevaikisanga?
4, 5. (a) Nani wa sadila nioka mu vovana yo Eva? (b) Nkwa fu yambote ye nsongi nkia mpila kalenda kitukila se mwivi?
6. Aweyi mosi muna wan’a miand’a Nzambi kakitukila se Nkadi Ampemba wa Satana?
7. (a) Ekuma Adami yo Eva bafwila? (b) Ekuma mbongo yawonso ya Adami yinuninanga yo fwa?
8, 9. (a) Nkia mpaka kafidisa Satana kwa Nzambi? (b) Ekuma Nzambi kalembi vondela akolami vana vau?
10. Aweyi olenda kuyisila kun’esambu dia Yave muna vana e mvutu za mpaka za Satana?
11, 12. (a) E ntonta za Yesu aweyi zisongelanga vo Satana i nyadi a nza yayi? (b) Nkia diambu diakaka disonganga vo o Satana i nyadi a nza yayi?
13. Ekuma tuvwididi e nz’ampa o mfunu?
14. O Nzambi nani kasola mu Yala se Ntinu muna Kintinu kiandi? Aweyi diasakulwilwa ediadi?
15. E “nz’ampa” i nki?
16. Nkia lukau lwantalu kevan’o Nzambi kw’awana ketondanga? Adieyi tufwete vanga mu vwa lo?
17, 18. Aweyi tulenda kadila ye vuvu vo luvuvamu lukala muna nza yawonso?
19. Aweyi tuzayidi vo ulolo wa madia ukala muna nz’ampa ya Nzambi?
20. Ekuma tufwete kadila ye ziku vo e nza yawonso ikituka se paradiso?
21. Adieyi disonganga vo luvuvamu lukala vana vena wantu ye bulu?
22. Adieyi dibwila mayela?
23. Ekuma lufuluku lukututwasila e kiese?
24. Adieyi oyindulanga mu zingu kia Paradiso ova ntoto?


c: text/html

text:
Bambangi ya Yehowa
Bambangi ya Yehowa ya ntangu na beto kuyantikaka na 1870. Na luyantiku, bo vandaka kubinga bo nde Balongoki ya Biblia. Kansi na 1931, bo bakaka zina ya Masonuku ya Bambangi ya Yehowa. Na luyantiku bo vandaka fyoti, kansi organizasio meyelaka mpi yo mekumaka ti bamilio ya Bambangi, yina kekudipesa na kusala kisalu ya kusamuna na bansi kuluta 239.
Ntu-mbanza ya inza ya mvimba ya Bambangi ya Yehowa kele na New York, kisika kezingaka Nto-kimvuka, kimvuka ya nene ya bankuluntu yina kele na eksiperiansi yina kekengilaka dibundu ya inza ya mvimba. Kele mpi ti bafiliale kuluta nkama mosi na kati ya inza. Na bisika yango, bantu ya luzolo ya mbote kepesaka maboko na kunyema mpi kutinda mikanda yina ketendulaka Biblia. Lutwadisu mpi kepesamaka sambu na kubongisa kisalu ya kusamuna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amafwa nga Balenda Zinga Diaka?
Nga e mvutu zaku . . .
Elo?
ve?
nanga?
NKAND’A NZAMBI ADIEYI UVOVANGA?
“Vekala yo lufuluku.”—Mavangu 24:15, NW.
NGA TULENDA KWIKILA KIKILU DINA NKAND’A NZAMBI UVOVANGA?
Elo, vena ye kuma tatu yamfunu:
Nzambi i Mvangi a moyo. Nkand’a Nzambi uyikilanga Yave wa Nzambi vo “nto a moyo.” (Nkunga 36:9; Mavangu 17:24, 25) O Yave ona ovananga moyo kwa vangwa yawonso ya moyo, ovwidi nkuma wavutulwisa moyo kwa awana bafwa.
Nzambi wafula mafwa kuna nz’ankulu. Nkand’a Nzambi uyikanga wantu nana ana bafuluka. Vana kati kwau vakala aleke ye ambuta, akala ya akento. Akaka bafulwa vana vau, kansi mosi muna yau lumbu yá kavanga muna ziami.—Yoane 11:39-44.
Nzambi una y’etima dia vanga wo diaka. Nzambi omenganga lufwa, obadikilanga lo nze mbeni. (1 Korinto 15:26) Yave una y’ekani dia sunda mbeni ndioyo muna fukisa lufwa yo fula awana bafwa. Una y’etima dia fula awana bena muna nyindu andi kimana bazinga diaka ova ntoto.—Yobi 14:14, 15.
NKIA NLUTA DILENDA KUTWASILA?
Ofiaulwiswa avo ofwidilu nzolw’aku.—2 Korinto 1:3, 4.
Ovevoka muna wonga wa mafwa.—Ayibere 2:15.
Okala ye vuvu kiasikila kia mona diaka azolw’aku bafwa.—Yoane 5:28, 29.
KIUVU OLENDA BADIKA
Ekuma tununinanga yo fwa?
Nkand’a Nzambi uvananga e mvutu za kiuvu kiaki muna ETUKU 3:17-19 ye ROMA 5:12.


text:
Kenge
Kenge kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kwango na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
Kenge 1 ikele buala kimfumu ya kizunga ya kwango , dizina ya kenge katuka ya (Royaume ou Empire Muni kengi) buala me monana na kati ya kenge 1 na kenge 2 na tango belge kumaka ya na kizunga ina ya kutaka mfumu mini kengi, yau ina pesaka dizina ya kenge buala kimfunu ya territoire ya kenge ya vandaka ba bula ya bau ke binga bubu kenge 2 na loboko ya nkento ya nzadi wamba, na tangu yina ya vandaka na province ya congo centrale yina vukisaka distrct ya kwango ya bubu na province ya bas congo ya bubu, tangoa kwngo kumaka province, buala kimfumu kumaka na kenge 1 ya bubu... F.B.F.R


text:
Nani Wayantika Dibundu Dieno?
E nkubik’a Mbangi za Yave mu lumbu yeto, yayantika muna mvu wa 1870. Muna mvu wauna, buka kiandwelo ki’Alongoki a Nkand’a Nzambi bazingilanga lukufi ye mbanz’a Pittsburgh, Pennsylvania, kuna Estados Unidos, bayantika vavulula Nkand’a Nzambi. Batezanesanga malongi malongwanga muna mabundu ye malongi makieleka ma Nkand’a Nzambi. Bayantika soneka mana balongokanga muna nkanda, zulunalu ye finkanda fiyikilwanga owau vo Eyingidilu
Mosi muna buka kiakina ki’Alongoki awaya aziku a Nkand’a Nzambi i Charles Taze Russell. Kana una vo Russell wavitang’o ntu muna salu kia longa Nkand’a Nzambi yo yantika vaikisa Eyingidilu, kavanga dibundu diampa ko. Nze buka, ekani dia Russell ye Alongoki akaka a Nkand’a Nzambi diatoma zayakana, i sia vo, samuna malongi ma Yesu Kristu yo landa mavangu ma nkutakani y’Akristu a tandu kiantete. Wau vo Yesu wayantika Kikristu, yandi wayantika e nkubik’eto.


text:
NKUDIKA
Nga Yesu mu Ngonde ya Desemba Kawutuka?
NKAND’a Nzambi ke ukutuzayisanga ko e lumbu kawutuka o Yesu. Kansi, vena ye mambu uyikanga mesonganga vo Yesu kawutuka mu ngonde ya Desemba ko.
Yindula e nsungi ikalanga muna ngonde ya Desemba kuna Beteleme kawutukila o Yesu. E ngonde Ayuda ya Kisileu (ina ebetela ye ngonde Novemba ye Desemba) nsungi a kiozi ye mvula kuna Beteleme. E Tebete (Desemba/Yanuali) i ngonde yilandilanga e nsungi yoyo. Muna ngonde zazi miongo mizalanga ye mbungezi. Yambula twatala dina kevovanga Nkand’a Nzambi mu kuma kia nsungi za zunga kia Beteleme.
O Nkand’a Nzambi muna Ezera usonganga vo e Kiseleu ngonde a kiozi ye mvula. O Ezera wavova vo o nkangu vava wakutakana muna Yerusaleme “e ngonde ina yevwa, [Kiseleu] e lumbu kiamakumole kia ngonde, bazakamene mu kuma kia…mvul’ayingi.” Muna kuma kiaki, o nkangu wavova vo: “Ke tulendi kala va mbazi ko.” (Ezera 10:9, 13; Yeremiya 36:22) Ozevo, avungudi ana bazingilanga muna zunga kia Beteleme ke balendi kala mu nzanza ko yo mameme mau muna fuku muna ngonde ya Desemba.
Muna fuku kawutuka o Yesu, avungudi mu nzanza bakala ye mameme mau
Kansi, Nkand’a Nzambi usonganga vo muna fuku kawutuka o Yesu, avungudi mu nzanza bakala yo mameme mau. O Luka wa nsoneki a Nkand’a Nzambi osonganga vo muna fuku diadina, avungudi ‘bayingilang’ekambi diau’ muna nzanza miafinama ye Beteleme. (Luka 2:8-12) Avungudi bayenda muna nzanza yo mameme mau, ke mu mwini ko kansi mu fuku. Nga dilendakana vo bakala muna nzanza muna ngonde ya Desemba wau vo nsungi akiozi ye mvula kuna Beteleme? Ve kikilu. Ozevo, o mambu mabwa muna lumbu kia luwutuku lwa Yesu mesonganga vo kawutuka mu ngonde ya Desemba ko.*
Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga e lumbu kiafwa Yesu, kansi mambu makete kaka keyikanga malenda kutusadisa muna zaya lumbu kina kawutuka. Ediadi dikutusungamesanga mvovo mia Solomo wa ntinu vo: ‘Nkumbu ambote yisundidi mazi mantalu o mfunu; ye lumbu kia lufwa kilutidi kina kia ngutuka.’ (Kimpovi 7:1) Muna kuma kiaki, o Nkand’a Nzambi ulutidi vova mambu mayingi mu kuma kia salu ye lufwa lwa Yesu, kansi makete kaka keyikanga mu kuma kia ngutuka andi.
* Muna zaya diaka makaka, tala nkanda Raciocínios à Base das Escrituras, muna lukaya lwa 167-169, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
APPENDICE
Mishele Mfumu ya Bawanzyo Kele Nani?
MBALA mingi Biblia ketubilaka ve kigangwa ya kimpeve yina bo kebingaka Mishele. Kansi, ntangu yo ketubilaka yandi, yandi kevandaka na kusala kima mosi. Na mukanda ya Daniele, Mishele kenwana ti bawanzyo ya mbi; na mukanda ya Yude, yandi ketula ntembe ti Satana; mpi na Kusonga, yandi kenwana mvita ti Dyabulu mpi bademo na yandi. Na mutindu yandi kenwanina kimfumu ya Yehowa mpi kenwanisa bambeni ya Nzambi, Mishele kezinga na kuwakana ti ntendula ya zina na yandi—“Nani Kele Bonso Nzambi?” Kansi, Mishele kele nani?
Bantangu yankaka, bantu kezabanaka na bazina mingi. Mu mbandu, mfumu ya kikanda Yakobi mezabanaka mpi na zina ya Izraele, mpi ntumwa Piere mezabanaka mpi na zina ya Simoni. (Kuyantika 49:1, 2; Matayo 10:2) Mutindu mosi, Biblia kemonisa nde Mishele kele zina yankaka ya Yezu Kristu, na ntwala mpi na nima ya luzingu na yandi na ntoto. Bika beto tadila bikuma ya Masonuku yina kepusa beto na kutuba mutindu yina.
Mfumu ya Bawanzyo. Ndinga ya Nzambi kebingaka Mishele ‘mfumu ya bawanzyo.’ (Yude 9) Simba nde bo kebinga Mishele mfumu ya bawanzyo. Yo kemonisa nde wanzyo ya mutindu yai kele kaka mosi. Ya kyeleka, na Biblia bangogo “mfumu ya bawanzyo” kevandaka kaka na ntalu-bumosi, ata mbala mosi ve na ntalu-bumbidi. Dyaka, bo kewakanisaka Yezu ti kisalu ya mfumu ya bawanzyo. Sambu na yina metala Yezu Kristu yina mefutumukaka, 1 Tesalonika 4:16 ketuba nde: ‘Yezu yandi mosi takatuka na zulu, yandi takwisa kukulumuka ti ndinga mosi ya ngolo, ti ndinga ya mfumu ya bawanzio.’ Verse yai ketendula nde ndinga ya Yezu kele ndinga ya mfumu ya bawanzyo. Yo yina, verse yai kemonisa nde Yezu yandi mosi kele Mishele, mfumu ya bawanzyo.
Mfumu ya Kimvuka ya Basoda. Biblia ketuba nde “Mishele ti bawanzio na yandi bo nwanaka ti dragoni ti bawanzio na yandi.” (Kusonga 12:7) Yo yina, Mishele kele Mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya bawanzyo ya kwikama. Mukanda ya Kusonga mpi kemonisa Yezu bonso Mfumu ya kimvuka ya basoda ya bawanzyo ya kwikama. (Kusonga 19:14-16) Ebuna ntumwa Polo ketubila na busikisiki yonso “Mfumu Yesu” ti “bawanzio na yandi ya ngolo.” (2 Tesalonika 1:7) Biblia ketubilaka Mishele ti “bawanzio na yandi” mpi Yezu ti “bawanzio na yandi.” (Matayo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Piere 3:22) Sambu ata kisika mosi ve Ndinga ya Nzambi ketuba nde kele ti bimvuka zole ya basoda ya bawanzyo ya kwikama na zulu—mosi ya Mishele ketwadisa mpi yankaka ya Yezu ketwadisa—yo mefwana mpenza na kusukisa nde Mishele kele mpenza Yezu Kristu na mukumba na yandi na zulu.*
* Bansangu mingi ya kemonisa nde bo kesadilaka zina Mishele sambu na kutubila Mwana ya Nzambi kele na Volime 2, balutiti 280-1, ya mukanda Étude perspicace des Écritures, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


text:
Bumpika
Mpika kele muntu ya kukonda nswa ya muntu pe ya bansiku. Bantu ya nkaka ke zonza yandi bonso kima ya bau me sumba to me kanga.
Bampika ya bakongo[soba | edit source]
Bampika ya bakongo me kwendama na Karibe (Ayiti, Brazilia, Jamaika, Kuba pe Repubilika ya Dominika) pe na USA (bizunga ya Florida pe Georgia).
Kibuka ya nene ya bampika vandaka bakongo. Na mbandu, bampika ya Kuba vandaka:
- 400 000 babantu (nkutu bakongo pe bambundu)
- 275 000 bayoruba
- 240 000 baigbo, baibibio pe baidjo
- 200 000 baewe pe bafon
- 185 000 bantu ya nkaka
Bampika me nata ngindu ya bawu na kontina ya mpa. Bankumbu ya lukwikilu to kisambu ya bakongo kele kipalo to kimbisa na Kuba, kimbanda na Brazilia pe kumina na Jamaika.


text:
Kôngo ya Kati
Kongo ya Kati kele kizunga ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yandi kele kizunga mosi na simu ya kalunga. Mbanza-mfumu ya Kongo ya Kati kele Matadi. Bambanza ya nene ya nkaka kele Mboma, Muanda, Banana, Mbanza-Ngungu na Vivi.
Dikanda luta nene ya kizunga yai kele bakongo.
Kinkulu[soba | edit source]
- 1933: kabu ya kizunga Léopoldville
- 1962: Kongo ya Kati
- 1966: kizunga Kinsasa me kabula na Kongo ya Kati
- 1971: Zaire ya Mitiu (Bas-Zaire)
- 1997: Kongo ya Mitiu (Bas-Congo)
- 2005: Kongo ya Kati


text:
Ngabu
Repubilika ya Ngabu kele leta na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo, Kameru ye Ginea ya Ekwatelo.
Bantu[soba | edit source]
Bangabu yonso fyoti kele babantu. Bavili (muntu kele kanda mosi ya bakongo) ke vuanda na kizunga ya Nyanga, na sudi ya Ngabu.
Bizunga[soba | edit source]
- Estuaire (Libreville)
- Haut-Ogowe (Masuku)
- Moyen-Ogowe (Lambarene)
- Ngunye (Mwila)
- Nyanga (Tshibanga)
- Ogowe-Ivindo (Makoku)
- Ogowe-Lolo (Kulamutu)
- Ogowe ya Kalunga (Port-Gentil)
- Woleu-Ntem (Oyem)


text:
Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli [Nzo yi Nkengidi] ayi Lamuká!
Balenda bimisa mu Internet zizulunalo zieto zio zintubila Bibila mu zimbembo viokila 200, ayi mu zimbembo zi mababa. Linɔìngi ya Mosɛnzɛli [Nzo yi Nkengedi] wu lembo tubangula mambu mo mamvioka mu nza yimvimba mu sundula mbikudulu zi Bibila. Kiawu kilembo kindisa bo beta kuki tanga mu nzila nsamu wu mbote wu Kimfumu ki Nzambi ayi kiawu kikubasadisa ba baka minu mu Yesu Klisto. Lamuká! kieta kutu monisa bue tulenda bongisila mambu ma thangu’etu. Kiawu kinvananga mfunu wunene mu kikinina ti Mvangi wela dukisa zinsidulu ziandi zi tula nza yi mona ayi kiese, ayi kondo ku mona tsisiSobula mbembo yo tidi mu ntanda wawu, ayi bueta vo basonikini “Tomba” muingi umona mintindu mi minkanda mio midi mu mbembo bene.


text:
NKUDIKA
E Lumbu kia Mfundisa i Nki?
AWEYI oyindulwilanga e lumbu kia mfundisa? Ndonga bebanzanga vo mazunda ma wantu betelama vana ndose a kunda kia Nzambi mu fundiswa. Akaka betambula nsambu za kwenda kun’ezulu, akaka batubwa kuna fulu kia mpasi zakwele mvu. Kansi, Nkand’a Nzambi diambu diakaka ulonganga mu kuma kia lumbu kiakina. Nkand’a Nzambi ke yikilanga kio nze lumbu kia mpasi ko, kansi nze lumbu kia vuvu ye luyangalalu.
Muna Lusengomono 20:11, 12 tutanganga mvovo mia Yoane mu kuma kia lumbu kia mfundisa vo: “Mbwene kunda kiampwena kiampembe, yo ndion’ovwende kio, vana luse luandi e nza y’ezulu ditinini, yau ke imonekena fulu. Mbwene o mafwa, y’anene y’andwelo, batelamene vana ndose a kunda; e nkanda mizingumwinu: owaka nkanda uzingumwinu mpe, una vo wa moyo: vo i mafwa, mafundisilu muna mambu masonama muna nkanda, mun’owu wa mavangu mau.” Nani i mfundisi oyikwanga ovava?
Yave wa Nzambi i mfundisi anene a wantu. Kansi, wasola muntu akaka mu kala se mfundisi. Muna Mavangu 17:31, Paulu wavova vo Nzambi ‘wasikidisa e lumbu, kina kefundisil’e nza muna nsongi muna muntu ndiona kasola.’ Yesu Kristu i muntu wasolwa se Mfundisi. (Yoane 5:22) Nkia ntangwa kiyantika e Lumbu kia Mfundisa? Kolo kwa kizingila?
Nkanda Lusengomono usonganga vo e Lumbu kia Mfundisa kiyantika kuna nima vita ya Armangedo, vava Satana ye nz’andi ambi kefwaswa.* (Lusengomono 16:14, 16; 19:19-20:3) Kuna nima Armangedo, Satana ye nkwiya miandi besiwa muna pelezo mu zunda dia mvu. Muna ntangwa yayina, 144.000 betambula e fulu yau kun’ezulu ‘yo yala kumosi yo Kristu, mun’ezunda dia mvu.’ (Lusengomono 14:1-3; 20:1-4; Roma 8:17) Ikuma vo, e Lumbu kia mfundisa ke lumbu kia ola 24 ko. Zunda dia mvu kizingila.
Mun’ezunda dia mvu, Yesu Kristu “ofundis’ay’amoyo, yo mafwa.” (2 Timoteo 4:1) “Amoyo” i “ndong’ayingi” ivuluka muna vita ya Armangedo. (Lusengomono 7:9-17) Ntumwa Yoane wamona mpe “o mafwa,…batelamene vana ndose a kunda” kia lufundisu. Nze una kasia nsilu o Yesu, ‘awonso bena muna nkala bewa nding’andi [Kristu], bevaika’ muna lufuluku. (Yoane 5:28, 29; Mavangu 24:15) Kansi mu nkia kuma befundisilwa?
Muna mona-meso ya Yoane wa ntumwa, “e nkanda mizingumwinu,” “mafwa, mafundisilu muna mambu masonama muna nkanda, mun’owu wa mavangu mau.” Nga muna nkanda miami mavangu ma nkulu ma wantu masonama mo? Ve, o wantu ke befundisilwa mu kuma kia mana bavanga ko una ke bafwidi ko. Aweyi tuzayidi wo? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘On’ofwidi kala, wakutululwa mun’esumu.’ (Roma 6:7) Ozevo, awana befulwa bevutuka ye kiwuntu kia kondwa masumu. Muna kuma kiaki, nkand’a lufundisu nkanikinu miakaka mia Nzambi usonganga. Muna vwa moyo a mvu ya mvu, awana bevuluka muna Armangedo ye awana befuluka bafwete lemvokela nsiku mia Nzambi, kumosi mpe ye nkanikinu miampa kevana Yave muna kolo kia zunda dia mvu. I kuma vo, konso muntu ofundisilwa muna mana kevanga muna Lumbu kia Lufundisu.
E Lumbu kia Lufundisu kivana elau kwa mazunda ma wantu mu longoka yo zingila e ngwizani ye luzolo lwa Nzambi. Ediadi disonganga vo vekala ye salu kia longa wantu muna nz’amvimba. Ozevo, “wantu a nza belongwa unsongi.” (Yesaya 26:9) Kansi, ke wantu awonso ko i bezola kal’e ngwizani ye luzolo lwa Nzambi. Muna Yesaya 26:10 tutanganga vo: “Kana nkenda zifwilwa kimpumbulu, kelongwa unsongi ko; muna nsi a ndungidi i kevang’oma ma vilwa, ke mu tala nene wa Yave ko.” Yimpumbulu yayi yifwaswa emvimba muna Lumbu kia Lufundisu.—Yesaya 65:20.
Kuna mfoko a Lumbu kia Lufundisu, awana bevuluka bekala yo “moyo” alunga. (Lusengomono 20:5) Muna Lumbu kia Lufundisu wantu bevutulwiswa o lunga nze una wakala kuna lubantiku. (1 Korinto 15:24-28) I bosi kikwiza lutonto lwa nsuka. Satana ovaikiswa muna pelezo yo yambulwa kavukumuna wantu e nkumbu a nsuka. (Lusengomono 20:3, 7-10) Awana bezindalala bemona e ndungana ya nsilu wau wa Nkand’a Nzambi: “Asongi bevwa nza, besikila vo yakwele mvu.” (Nkunga 37:29) Elo, e Lumbu kia Lufundisu nsambu kitwasa kwa wantu awonso akwa kwikizi!
* Muna zaya mambu makaka mu kuma kia Armangedo, tala nkanda Estudo Perspicaz das Escritura, Volume 1, lukaya lwa 711-712; Volume 2, lukaya lwa 286-287, ye kapu kia 20 kia nkanda Sambila Nzambi Mosi Kaka Aludi, miavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
KAPU KIA YA
Nani i Yesu Kristu?
Akieyi i fulu kia Yesu?
Akweyi katuka?
Nkia mpila muntu kakala?
VENA yo ulolo wa wantu atunda ova nza. Akaka batomene zayakana muna mavata, mbanza yovo nsi zau. Akaka bazayakene mu nza yawonso. Kansi, ozaya nkumbu a muntu atunda ke disonganga ko vo otomene kunzaya yovo zaya lusansu ye kiwuntu kiandi.
2 Mu nza yawonso o wantu bewanga e nsangu mu kuma kia Yesu Kristu, kana una vo se vioka 2.000 ma mvu kakala vo. Kansi, ndonga ke bazeye ko kana nani kieleka i Yesu. Akaka bevovanga vo muntu ambote kakala. Akaka vo yandi i ngunza. Akaka nkutu bevovanga vo Yesu i Nzambi ye ofweno sambilwa. Nga ofweno kielek’o sambilwa?
3 Diamfunu mu zaya e ludi mu kuma kia Yesu. Ekuma? E kuma kadi muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “I wau wuwu o moyo a mvu ya mvu, bazaya ngeye vo i Nzambi aludi, yo Yesu Kristu mpe ona watuma.” (Yoane 17:3) Elo, ozaya e ludi mu kuma kia Yave wa Nzambi yo Yesu Kristu difila ku moyo a mvu ya mvu muna paradiso ova ntoto. (Yoane 14:6) Vana ntandu, o Yesu wasonga mbandu ambote ya mpila tulenda kadila ye akaka. (Yoane 13:34, 35) Muna kapu kiantete kia nkanda wau, twalongokele e ludi mu kuma kia Nzambi. Owau, tuzaya dina kelongang’o Nkand’a Nzambi mu kuma kia Yesu Kristu.
MASIA WASILWA O NSILU
4 Una kawutukidi ko o Yesu, Nkand’a Nzambi wazayisa ngiz’a Masia yovo Kristu Ona kefila o Nzambi. “Masia” (muna Kiyibere) ye “Kristu” muna (Kingerekia) nsasa imosi kwandi una, usongele vo “Kuswa.” Yandi wasilwa o nsilu kwa Nzambi okala se kuswa, yo vewa salu kiamfunu kikilu. Muna kapu yilanda ya nkanda wau, tulongoka mayingi mu kuma kia fulu kiamfunu kia Masia muna ndungana makani ma Nzambi. Tulongoka mpe e nsambu kalenda twasa o Yesu kwa yeto owau. Una kawutukidi ko o Yesu, ndonga bavavang’o zaya kana ‘Nani okala se Masia?’
5 Muna tandu kiantete alongoki a Yesu kuna Nazarete bakwikilanga vo Yesu i Masia wasilw’o nsilu. (Yoane 1:41) O Petelo wa nlongoki a Yesu wamvovesa ye sikididi kiawonso vo: “Ngeye u Kristu.” (Matai 16:16) Aweyi alongoki awaya yo yeto kumosi tulenda kadila ye ziku vo Yesu yandi i Masia wasilw’o nsilu?
6 Angunza za Nzambi ana bavitila Yesu bazayisa mambu mayingi mu kuma kia Masia. Mambu mama malenda sadisa akaka muna kunzaya. Tulenda mo sasila mu nona eki: Yindula vo otuminu wenda kika nzenza ona kuzeye ko. Nga ke lusadisu ko avo batekele kuzayisa e mpw’andi? Diau adimosi, muna ungunza wa Nkand’a Nzambi, o Yave wazayisa mana kevanga o Masia ye mambu mekumbwila. E ndungan’a ungunza wau isadisa akwikidi muna kunzaya.
7 Yindula nona yole eyi: Kiantete, vitila 700 za mvu, o Mika wazaisa vo Masia mun’evata dia Beteleme a Yuda kewutukila. (Mika 5:2) Akweyi kawutukila o Yesu? Mun’evata diadina kikilu. (Matai 2:1, 3-9) Kianzole, vitila mvu miayingi o ungunza wasonama muna Daniele 9:25 wayika o mvu kemoneka o Masia, i sia vo mu mvu a 29 wa tandu kia Kristu.* E ndungan’a ungunza wau ye wakaka mpe usonganga vo Yesu i Masia wasilw’o nsilu.
8 E ziku kiakaka kisonganga vo Yesu i Masia kiazayakana kuna mfoko a mvu a 29 wa tandu kia Kristu. I mvu o Yesu kayenda kwa Yoane wa Mvubi kimana kavubwa muna Nkoko a Yodani. O Yave wavana Yoane o nsilu vo okunsonga e sinsu muna zaya Masia. Wamona e sinsu kiaki muna luvubu lwa Yesu. O Nkand’a Nzambi usonganga mana mabwa: ‘O Yesu, vava kavubilu, katombok’aka muna maza, ezulu dinziukìdi, omwene o mwand’a Nzambi ukulumukini nga eyembe, yo kwiza vana yandi; ndinga itukidi kun’ezulu, oku vo, Ndioyu i Mwan’ame anzolwa, ona nyangalelanga.’ (Matai 3:16, 17) Vava kawa yo mona mana mabwa, o Yoane kakala diaka ye lukatikisu ko vo o Yesu wafilwa kwa Nzambi. (Yoane 1:32-34) Tuka kakusilwa yo mwand’avelela yovo ngolo za Nzambi, o Yesu wakituka se Masia, yovo Kristu ona wasolwa mu kala se Mfidi ye Ntinu.—Yesaya 55:4.
9 E ndungan’a ungunza wa Nkand’a Nzambi ye umbangi wa yandi kibeni Yave usonganga vo Yesu i Masia ona wasilwa o nsilu. O Nkand’a Nzambi mvutu za yuvu yole yakaka yamfunu kevananga mu kuma kia Yesu Kristu: Akweyi katuka? Nkia mpila muntu kakala?
O YESU AKWEYI KATUKA?
10 Nkand’a Nzambi ulonganga vo o Yesu wateka zinga kun’ezulu una kayizidi ko ova ntoto. O Mika wazaisa vo o Masia mu Beteleme kewutukila, etuku Diandi ‘diatuka kuna nz’ankulu.’ (Mika 5:2) O Yesu yandi kibeni ntangwa zayingi kavovanga vo wateka kala kun’ezulu una kawutukidi ko ova ntoto. (Yoane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Nze vangwa kia mwanda kun’ezulu, o Yesu wakala ye ngwizani ambote yo Yave.
11 O Yesu i mwan’a Yave osundidi o mfunu. Ediadi dialudi kikilu. Oyikilwanga vo “mwan’antete muna nsema wawonso.”# (Kolosai 1:15) Vena ye diambu diakaka dikitulanga Mwana ndioyo se wamfunu kikilu. Yandi i “Mwan’andi amosi.” (Yoane 3:16) Disonganga vo Yesu kaka i kavanga Nzambi yandi kibeni. O Nzambi yandi Yesu kaka i kasadila vava kavanga e lekwa yawonso. (Kolosai 1:16) O Yesu oyikilwanga mpe vo “Diambu.” (Yoane 1:14) Disongele vo wakala se nkunzi a Nzambi, i sia vo yandi wanatanga e nsangu ye tuludiku twa Nzambi kwa wan’akaka a S’andi, wan’a mianda ye a wantu.
12 O Mwan’antete nga wafwanana yo Nzambi nze una bebanzanga akaka? Ke diau ko kelonganga Nkand’a Nzambi. Nze una tumwene muna tini yivitidi, o Mwana vangwa kavangwa. Ozevo, wakala ye lubantiku. Vo i Yave wa Nzambi kena ye lubantiku ko ngatu kala ye nsuka. (Nkunga 90:2) O Mwan’amosi a Nzambi kasidi dio yindula nkutu ko vo olenda fwanana yo Se. Nkand’a Nzambi utoma longanga vo o Se osundidi o Mwana. (Yoane 14:28; 1 Korinto 11:3) Yave kaka i “Nzambi wa Mpungu-ngolo.” (Etuku 17:1) Ozevo, ke vena y’ona ofwananene yandi ko.%
13 O Yave yo Mwan’andi antete bavwidi ngwizani ambote tuka mazunda ye mazunda ma mvu, una ntetembwa z’ezulu ye nza ke yavangilu ko. Nkia mpila nzola bena yau! (Yoane 3:35; 14:31) O Mwana ndioyo azolwa wakala nze S’andi. I kuma, Nkand’a Nzambi uyikilang’o Mwan’a vo “fwaniswa kia Nzambi walembi monakana.” (Kolosai 1:15) Kana nkutu vava kazinganga nze muntu ova ntoto, o Mwana ndioyo watangininanga e fu ye kiwuntu kia S’andi.
14 Muna luzolo lwa ntima o Mwan’amosi a Yave wasisa ezulu yo kwiza zingila ova ntoto nze muntu. Nanga olenda kiyuvula, ‘Aweyi diavangamena ediadi vo vangwa kia mwanda kawutuka ova ntoto nze muntu?’ Muna lungisa e diambu diadi o Yave sivi kavanga. Wafila moyo a Mwan’andi antete tuka kun’ezulu yamu vumu kia mwenze a mwisi Yuda wayikilwanga vo Maria. Ke mwana wa se dia muntu ko. O Maria i nguta kawuta mwana alunga yo kumvana nkumbu a Yesu.—Luka 1:30-35.
O YESU NKIA MPILA MUNTU KAKALA?
15 Mana kalonga yo vanga o Yesu vava kakala ova ntoto mekutusadisa mu zaya e mpila muntu kakala. Muna Yesu i tulenda zayila Yave una ufwene. Ekuma? Sungamena dio vo o Mwana i fwaniswa kia Se. Muna kuma kiaki, o Yesu wavova kw’alongoki andi vo: “Ona wambona, wamona Se.” (Yoane 14:9) E nkanda Matai, Maku, Luka ye Yoane mikutuzayisanga mayingi mu kuma kia zingu, salu ye fu ya Yesu Kristu.
16 O Yesu wazayakana nze “Nlongi.” (Yoane 1:38; 13:13) Nkia mambu kalonganga? Ediantete, “nsangu zambote za kintinu” kasamunanga. Ekiaki i Kintinu kia Nzambi, i sia vo luyalu lw’ezulu luyala e nza yawonso yo twasa nsambu zakwele mvu kwa wantu alemvoka. (Matai 4:23) Malongi ma nani kalonganga? Yesu yandi kibeni wavova vo: “Elongi diame ke diame ko, dia ndiona wantuma kaka,” i sia vo longi dia Yave. (Yoane 7:16) O Yesu wazaya wo vo o S’andi ozolele vo wantu bawa e nsangu zambote za Kintinu. Muna kapu kia 8 tulongoka mayingi mu kuma kia Kintinu kia Nzambi ye mana kivanga.
17 O Yesu akweyi kalongelanga? Mwawonso kawananga o wantu, muna mavata, mbanza, mpata-vata, mazandu ye muna nzo zau. O Yesu kavingilanga ko vo wantu banlwakilanga. Yandi kibeni wayenda kubavavinge. (Maku 6:56; Luka 19:5, 6) Ekuma Yesu kayivanina emvimba yo sadila ntangw’andi mu samuna nsangu zambote yo longa? Wavanganga wo mu lungisa luzolo lwa Nzambi. O Yesu ntangwa zawonso wavanganga luzolo lwa S’andi. (Yoane 8:28, 29) Kansi, vena ye kuma kiakaka kasamunwinanga e nsangu zambote. Nkenda kafwilanga awana bayendanga kwa yandi. (Matai 9:35, 36) Bavezwanga kwa afidi a mabundu mau ana bafwana kubalonga e ludi mu kuma kia Nzambi ye luzolo lwandi. O Yesu wazaya wo vo wantu bafwete wá e nsangu za Kintinu.
18 O Yesu muntu ambote kakala. Ke diakala mpasi ko kwa wantu muna kumfinama. Kana nkutu yingyana-ngyana bayangalalanga kala yandi. (Maku 10:13-16) Yesu kaswaswanisanga wantu ko. Wamenganga o vilwa yo kondwa kwa unsongi. (Matai 21:12, 13) Vava akento bavezwanga o Yesu wabazitisanga. (Yoane 4:9, 27) O Yesu nlembami kikilu kakala. Lumbu kimosi, wasukula malu ma alongoki andi, kina vo salu kiasalwanga kaka kwa muntu asakalala.
19 Yesu wazayanga e nsatu z’akaka. Diamonekanga vava kasadilanga e wisa kia Mwand’a Nzambi mu wuka yo vanga masivi. (Matai 14:14) Kasikil’owu, nkwa wazi mosi wayenda kwa Yesu yo vova vo: “Ovo ozolele wo, olenda kunkianzisa.” O Yesu wamona e mpasi za muntu ndioyo ye wamfwila e nkenda. Wau kamwene nkenda, olambwidi o koko, umviakene, umvovese vo: “Nzolele wo; kianza kwaku.” O nkwa wazi owukilu. (Maku 1:40-42) Nga olenda yindula una kamona o muntu ndiona?
WAZINDALALA YAKUNA MBANINU
20 Yesu wasisa mbandu ambote ya lemvokela Nzambi. Kana una vo wamweswa mpasi yo siwa kitantu, wasikila ye kwikizi kwa S’andi ezulu. O Yesu wazizidila e ntonta za Satana ye kwikizi kiawonso. (Matai 4:1-11) Vakala ye ntangwa e yitu yandi ke bankwikilanga ko bamvovesa nkutu vo “ozengomokene.” (Maku 3:21) Kansi, o Yesu kabayambula ko vo bamvukumuna. Wakwamanana vanga luzolo lwa Nzambi. Kanele vo walevolwa o Yesu wavutulanga ntima kunima, kavutulanga malevo ko ngatu vumisa atantu andi.—1 Petelo 2:21-23.
21 Yesu wazindalala ye kwikizi yamuna lufwa, lufwa lwa nsoki ye lwampasi vana moko m’atantu andi. (Filipi 2:8) Tala mpasi kazizidila mu lumbu kiansuka kia zingu kiandi kia kimuntu: Wasiwa muna pelezo mu mfundu aluvunu kazengelwa kwa afundisi ambi. Wavezwa kwa nkangu yo bangikwa kwa makesa. I bosi wakomwa vana nti yamuna fulumwinu kiansuka wavova vo ‘dilunganene.’ (Yoane 19:30) Kansi, muna lumbu kietatu tuka lufwa lwandi, o S’andi ezulu wamfula muna lufwa yo kumvan’o moyo wa mwanda. (1 Petelo 3:18) Vioka tumingu twakete, wavutuka kun’ezulu. ‘Wavwanda kuna koko kwalunene kwa Nzambi.’—Ayibere 10:12, 13.
22 Muna zindalala ye kwikizi yamuna lufwa o Yesu adieyi kavanga? O lufwa lwa Yesu lwatuziulwila e nzila mu vwa moyo a mvu ya mvu muna paradiso ova ntoto nze una kakana o Yave. Muna kapu kilanda tulongoka mpila lufwa lwa Yesu lwa lungisila diambu diadi.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- E ndungan’a ungunza ye umbangi wa yandi kibeni Yave usonganga vo Yesu i Masia yovo Kristu.—Matai 16:16.
- Yesu wakalanga kun’ezulu nze vangwa kia mwanda una kayizidi ko ova ntoto. —Yoane 3:13.
- O Yesu muntu ambote kakala, nlongi ye mbandu alunga ya lemvokela Nzambi. —Matai 9:35, 36.
* Muna zaya oma ma ungunza wa Daniele walungana muna Yesu tala Nkudika.
# Yave oyikilwanga vo Se, kadi yandi i Mvangi. (Yesaya 64:8) Wau vo Yesu kwa Nzambi kavangwa oyikilwanga vo Mwan’a Nzambi. Ekiaki i kuma e vangwa yakaka ya mianda kumosi ye Adami beyikilwanga vo wan’a Nzambi.—Yobi 1:6; Luka 3:38.
% Muna zaya e ziku vo Mwan’antete kafwanana yo Nzambi ko, tala Nkudika.
Yuvu ya Longokela
1, 2. (a) Ozaya nkumbu a muntu atunda ke disongele ko vo otomene kunzaya, ekuma? (b) Nkia mavwanga mesiwanga mu kuma kia Yesu?
3. Ekuma ofwete zayila e ludi mu kuma kia Yesu?
4. Nki i nsas’a “Masia” yovo “Kristu”?
5. Alongoki a Yesu adieyi bakwikilanga mu kuma kiandi?
6. Yika e nona ye mpila Yave kasadisila akwikidi mu zaya Masia.
7. Nkia ungunza wole walunganena muna Yesu?
8, 9. E ziku kia Yesu vo Masia aweyi kiazayakenena muna luvubu lwandi?
10. O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia zingu kia Yesu una kayizidi ko ova ntoto?
11. O Nkand’a Nzambi aweyi usongelanga vo Yesu i Mwan’a Nzambi osundidi o mfunu?
12. Aweyi tuzayidi vo Mwan’antete kafwanana ko yo Nzambi?
13. Ekuma Nkand’a Nzambi kevovelanga vo o Mwana “i fwaniswa kia Nzambi walembi monakana”?
14. O Mwan’amosi a Yave aweyi kawutukila nze muntu ova ntoto?
15. Ekuma tufwete vovela vo muna Yesu i tulenda zayila Yave?
16. O Yesu nkia mambu kalonganga? Malongi ma nani makala?
17. O Yesu akweyi kalongelanga? Ekuma?
18. Nkia fu kia Yesu kitoma kuyangidikanga?
19. Nkia nona kisonganga vo o Yesu wazayanga e nsatu z’akaka?
20, 21. O Yesu aweyi kasongela mbandu ya lemvokela Nzambi?
22. Muna zindalala ye kwikizi yamu lufwa o Yesu adieyi kavanga?


text:
KAPU KIA NANA
Nki i Kintinu kia Nzambi?
O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
Kintinu kia Nzambi adieyi kivanga?
E Kintinu nkia ntangwa kilungisa luzolo lwa Nzambi ova ntoto?
MAZUNDA ye mazunda ma wantu omu nza yawonso bazeye e sambu kia S’eto. I sambu kitomene zayakana kalonga yandi kibeni Yesu Kristu. E sambu kiaki kiamfunu kikilu. Obakula e ndomba tatu zantete za sambu kiaki dikutusadisa mu zaya mana kelonganga kieleka o Nkand’a Nzambi.
2 Yesu walonga alongoki andi mu samba vo: “I nsamba yiyi nusamba: E S’eto koko’zulu, yambula nkumbu aku yazitiswa. E kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:9-13) Nkia nsasa zina e ndomba zazi zau zitatu?
3 Twalongokele kala mayingi mu kuma kia nkumbu a Nzambi, Yave, luzolo lwandi, mana kevanganga ye mana kesinga vanga kwa wantu. Nkia kintinu kayika o Yesu vava katuvovesa mu samba vo: “E kintinu kiaku kiza”? Nki i Kintinu kia Nzambi? Aweyi kivelelesela e nkumbu a Nzambi? E ngiz’a Kintinu aweyi inina ngwizani yo vangama kwa luzolo lwa Nzambi?
NKI I KINTINU KIA NZAMBI?
4 Kintinu kia Nzambi i luyalu lwasikidiswa kwa Yave wa Nzambi ye wasola Ntinu mu yala kio. Nani i Ntinu a Kintinu kia Nzambi? Yesu Kristu. Yesu wa Ntinu osundidi ayadi awonso a wantu, oyikilwanga vo: “Ntinu a ntinu, yo Mfumu a mfumu.” (1 Timoteo 6:15) Una ye wisa kia vanga mana masundidi owete ke mu konso nyadi ko.
5 Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila ye nki kiyala? Nanga olenda yuvula, akweyi kena o Yesu? Walongokele kala vo o Yesu wavondwa vana nti ampasi yo fulwa. I bosi wavutuka kun’ezulu. (Mavangu 2:33) Ozevo, e Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kiyadila. Ekiaki i kuma kiyikilwanga muna Nkand’a Nzambi vo “Kintinu ki’ezulu.” (2 Timoteo 4:18) Kana una vo Kintinu kia Nzambi kun’ezulu kina, kansi kiyala ova ntoto.—Lusengomono 11:15.
6 Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana? E kuma kadi kefwa diaka ko. Nswaswani ye ayadi a wantu, Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia Yesu vo: “Yandi amosi aka kefwa ko, okalanga muna ntemo ke uluakwa.” (1 Timoteo 6:16) Disongele vo mawete mawonso kevanga o Yesu mezinga yakwele mvu. Mambu mayingi mambote kevanga muna wete dia wantu.
7 Tala ungunza owu wa Nkand’a Nzambi mu kuma kia Yesu: “O mwand’a Yave ukunyitalelela, o mwand’a ngangu yo mbakula, o mwand’a ndongesela yo nkuma, o mwand’a zayi yo vumi wa Yave; ewete diandi dikala muna vumi wa Yave: kefundisila muna mbon’a meso ko, ngatu zengela muna ngw’a matu: kansi muna unsongi i kefundisil’asukami, kezengela muna kosi muna diambu di’alembami a nza.” (Yesaya 11:2-4) E mvovo miami misonganga vo o Yesu okala se Ntinu ansongi ye nkenda kw’awana keyala ova nza. Ng’ozolele yalwa kwa nyadi nze yandi?
8 E ludi kiakaka mu kuma kia Kintinu kia Nzambi i kiaki: Yesu keyala yandi amosi ko. Vena ye akaka beyala yandi entwadi. Kasikil’owu, o Paulu wa ntumwa wavovesa Timoteo vo: “Ovo tuzindalala, tuyala yandi e kintinu.” (2 Timoteo 2:12) Elo, o Paulu, Timoteo ye Akristu akaka akwikizi ana basolwa kwa Nzambi, beyala ntwadi yo Yesu muna Kintinu ki’ezulu. Akwa bekala?
9 Nze una usonganga Kapu kia 7 kia nkanda wau, o Yoane wa ntumwa wasongwa mona-meso kia ‘Mwan’ememe [Yesu Kristu] otelamene vana mongo a Zione [luyalu lwandi kun’ezulu], aya bena yandi, elundu ye yazi yà yo mazunda maya, bena ye nkumbu andi, ye nkumbu Es’andi isonamene vana tuse twau.’ Akinani awaya 144.000? O Yoane wavana e mvutu: ‘Awaya i yau belandang’o Mwan’ememe konso kuna kekwenda. Awaya basumbuka vana vena wantu, se ntomoni kuna kwa Nzambi, yo kuna kwa Mwan’ememe.’ (Lusengomono 14:1, 4) Elo, yau i alandi akwikizi a Yesu Kristu, basolwa mu yala yandi entwadi kun’ezulu. Vava befuluka betambula moyo w’ezulu, “beyal’ova nza” yo Yesu. (Lusengomono 5:10) Tuka muna lumbu ya antumwa o Nzambi wayantik’o sola, Akristu akwikizi mu lungisa lutangu lwa 144.000.
10 I nkubika azolwa kikilu vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto. Wau vo o Yesu wazinga nze muntu ova ntoto ozeye mpasi za wantu. O Paulu wavova vo o Yesu ‘ofwila lutovoko lweto e nkenda, kadi yandi kibeni watontwa e ntonta zawonso nze yeto, kansi kasumuka ko.’ (Ayibere 4:15; 5:8) Awana keyala yau entwadi babangikwa mpe yo zindalela e mpasi muna nitu. Vana ntandu, banwananga ye usumuki wau ye mpila zawonso za mayela. Elo, bazeye mpasi zawonso za wantu.
E KINTINU KIA NZAMBI ADIEYI KIVANGA?
11 Vava Yesu kavova vo alongoki andi bafwete lombanga kimana Kintinu kia Nzambi kiza, wabavovesa mpe basambanga vo o luzolo lwa Nzambi “luavangam’ova nza nze koko’zulu.” O Nzambi kun’ezulu kena, ambasi zandi zakwikizi bevanganga luzolo lwandi ntangwa zawonso. Muna Kapu kia 3 kia nkanda wau, twalongokele vo mbasi ankolami wayambul’o vanga luzolo lwa Nzambi yo fila Adami yo Eva mu sumuka. Muna Kapu kia 10, tulongoka mayingi kelonganga Nkand’a Nzambi mu kuma kia mbasi ndioyo wambi, oyikilwanga vo Nkadi Ampemba wa Satana. O Satana ye mbasi zina zanlanda ziyikilwanga vo nkwiya, bayambulwa mu kala kun’ezulu mu fikolo. Ozevo, muna ntangwa yayina ke mbasi zawonso ko kun’ezulu bavanganga luzolo lwa Nzambi. E diambu diadi diasoba vava Kintinu kia Nzambi kiayantik’o yala. O Yesu Kristu wayadikwa se Ntinu, wanwana yo Satana.—Lusengomono 12:7-9.
12 Nkand’a Lusengomono usonganga mana mabwa: “Ngwidi nding’angolo kun’ezulu, oku vo, owau luizidi o luvuluzu, ye ngolo, ye kintinu kia Nzambi eto, ye wisa kia Kuswa kiandi: e kuma kadi, o mfundi abunzi eto [Satana] ovetelo, on’okubafundilanga vana ndose a Nzambi yo fuku yo mwini.” (Lusengomono 12:10) Nga omwene mambu mole mamfunu meyikwanga muna sono kiaki kia Nkand’a Nzambi? Diantete, Kintinu kia Nzambi muna Yesu Kristu kiayantik’o yala. Diazole, o Satana wavaikiswa kun’ezulu yo vetwa ova nza.
13 O mambu mole mama nkia nluta matwasa kun’ezulu? Owu tutanganga mu kuma kia mana mabwa kun’ezulu: “Dianu vo, kemb’ezulu, yo yeno nukalanga mo.” (Lusengomono 12:10) Elo, mbasi zakwikizi kun’ezulu bakemba, kadi o Satana ye nkwiya miandi bavaikiswa kun’ezulu. Yau awonso owau balenda sikila ye kwikizi kwa Yave wa Nzambi. Kuna ye luvuvamu lwakieleka ye ngwizani. O luzolo lwa Nzambi mu vangama luna kun’ezulu.
14 Aweyi tuvova mu kuma kia ntoto? O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Tâtu kwa nza yo kalunga, e kuma kadi, o Nkadi Ampemba okulumukini oko nwina, wina yo makasi mayingi, wau kazeye wo vo kolo kiandwelo kaka kena kiau.” (Lusengomono 12:12) Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu yo sala ye kolo kiandwelo kaka una yo makasi mayingi. Muna kuma kiaki, otwasanga mpasi zayingi yovo “tâtu” ova ntoto. Tulongoka mayingi muna “tâtu” yayi muna kapu kilanda. Wau vo Satana wavetwa ova nza, e Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
15 Sungamena luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto luna walongoka muna Kapu kia 3. Nzambi wasonga luzolo lwandi muna mpatu a Edene vo e nza yakala se paradiso yo zingilwa kwa wantu ansongi balembi fwa. O Satana wafila Adami yo Eva mu sumuka. Ediadi diazingidisa luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto, kansi o luzolo lwandi ke lwasoba ko. Ekani dia Yave i diadi vo ‘asongi bavwa nza, basikila vo yakwele mvu.’ (Nkunga 37:29) E Kintinu kia Nzambi kilungisa ekani diadi. Mu nkia mpila?
16 Muna unguza wa Daniele 2:44 tutanganga vo: “Muna lumbu y’atinu awana, o Nzambi ezulu otongeka kintinu, kina ke kibangalakeswa ko yakwele mvu, ngatu vingilwa untinu wandi kwa nkangu akaka; kansi kikosomona yo sukisa yintinu yayi yawonso, kitongama mpe yakwele mvu.” Ediadi aweyi dikutulonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
17 Diantete, dikutulonganga vo Kintinu kia Nzambi kisikidiswa “muna lumbu y’atinu awana,” yovo ekolo yintinu yakaka yiyalanga. Diazole, dikutulonganga vo e Kintinu kiyala yakwele mvu. Ke kisundwa ko ngatu vingilwa kwa luyalu lwakaka. Dietatu, e Kintinu kia Nzambi vita kinwana ye yintinu ya nza yayi. Kintinu kia Nzambi kisunda e vita. Kiau kaka kiyala o wantu. O wantu bevwa luyalu lusundidi owete.
18 Tulongoka mayingi muna Nkand’a Nzambi mu kuma kia vita yansuka yinwanwa kwa Kintinu kia Nzambi ye ayadi a nza yayi. Muna bonga e nona, Nkand’a Nzambi ulonganga vo ekolo kifinamanga mbaninu a nza, mianda miambi bemwanganesa luvunu muna vunginika “ntinu mia nza yawonso.” Mu nkia kuma? Mu ‘kubalunganisa [atinu] muna vit’a lumbu kianene kia Nzambi wa Mpungu-ngolo.’ Ntinu mia nza belunganiswa muna vita ‘in’e nkumbu muna Kiyibere vo, Armangedo.’ (Lusengomono 16:14, 16) Etini yole yayi yisonganga vo e Armangedo i vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu.
19 E Kintinu kia Nzambi nkia diambu kivanga muna vita ya Armangedo? Yindula diaka luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto. O Yave wa Nzambi wakana vo e nza yakala yo wantu ansongi, alunga muna kunsadila. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga yamu wau? Diantete, tu’asumuki, tuyelanga yo fwa. Twalongokele muna Kapu kia 5 vo Yesu watufwila, kimana twavwa moyo a mvu ya mvu. Nanga osungamene mana masonama muna nsangu zambote za Yoane: “Kadi muna nzola kazolele nza o Nzambi i kavanin’o Mwan’andi amosi, kimana konso on’okwikilanga muna yandi ke vila ko, moyo a mvu ya mvu kevwa.”—Yoane 3:16.
20 E kuma kiakaka i kiaki, wantu ayingi bevanganga mambu mambi. Bevunanga yo ta-zumba. Ke bezolanga vanga luzolo lwa Nzambi ko. Ana bevangang’e mbi befwaswa muna vit’a Nzambi ya Armangedo. (Nkunga 37:10) Kuma kiakaka diaka luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza i kiaki: Ayadi ke befilanga nkangu ko mu vanga luzolo lwa Nzambi. Ayadi ayingi ke bena ye wisa kia yala ko ye akwa nsoki. Muna kuma kiaki Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘O muntu okala ye wisa muna nkw’andi kamwesa mpasi.’—Kimpovi 8:9.
21 Vita ya Armangedo vava yifokaka Kintinu kia Nzambi kaka kiyala o wantu. Kintinu kiokio kivanga luzolo lwa Nzambi yo twasa nsambu zayingi kwa wantu. Kasikil’owu, o Satana ye nkwiya miandi bekangwa. (Lusengomono 20:1-3) Kimenga kia Yesu kitwasa nsambu kwa wantu ke beyela diaka ko ngatu fwa. Bezinga yakwele mvu muna luyalu lwa Kintinu. (Lusengomono 22:1-3) O ntoto ukituka se paradiso. E Kintinu i mpanga kivanga luzolo lwa Nzambi ova nza yo velelesa nkumbu andi. Aweyi disongele ediadi? Disongele vo awonso bezinga muna Kintinu kia Nzambi bezitisa nkumbu Andi.
KINTINU KIA NZAMBI NKIA NTANGWA KIKWIZA?
22 Vava Yesu kalonga alongoki andi mu samba vo, “e kintinu kiaku kiza” ke diasonganga ko vo e Kintinu mu ntangwa yayina kiadi kwiza. Nga vava kavutuk’o Yesu kun’ezulu kiadi kwiza? Ve, kadi o Petelo ye Paulu bavova vo vava Yesu kafulwa, ungunza wasonama muna Nkunga 110:1 walungana muna yandi: ‘O Yave ovovese mfumu ame vo, vwand’oku koko kwame kwalunene yavana nsia mbeni zaku se nsikinw’a tambi yaku.’ (Mavangu 2:32-34; Ayibere 10:12, 13) Ozevo, kolo kiavioka vo.
23 Kolo kwa kavingila? Muna mvu mia 1900 Alongoki akwikizi a Nkand’a Nzambi babakula vo e kolo kiokio kifokoka muna mvu a 1914. (Mu kuma kia mvu wau tala Nkudika.) Mambu mebwanga ova nza tuka mvu a 1914, mesonganga ziku vo umbakuzi wa alongoki a Nkand’a Nzambi wakieleka. E ndungana ungunza wa Nkand’a Nzambi isonganga vo Kristu wayadikwa se Ntinu muna mvu a 1914. Kintinu ki’ezulu kia Nzambi kiayantik’o yala. I kuma vo, mu “kolo kiandwelo” kia Satana tuzingilanga. (Lusengomono 12:12; Nkunga 110:2) Tulenda vova ye sikididi kiawonso vo, ke kolo ko e Kintinu kia Nzambi kilungisa luzolo lwa Nzambi ova nza. Nga ke nsangu zambote ko ezazi? Nga okwikilanga vo mambu mama melungana? E kapu kilanda kikusadisa mu zaya vo Nkand’a Nzambi olonganga mambu mama.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- Kintinu kia Nzambi i luyalu lwandi lu’ezulu. Yesu Kristu i Ntinu oyala kumosi ye 144.000.—Lusengomono 14:1, 4.
- E Kintinu kiayantik’o yala muna mvu a 1914. Muna mvu wauna Satana wavaikiswa kun’ezulu yo vetwa ova nza.—Lusengomono 12:9.
- Ke kolo ko Kintinu kia Nzambi kifwasa tuyalu twa wantu. E nza ikituka se paradiso.—Lusengomono 16:14, 16.
Yuvu ya Longokela
1. Nkia sambu kitomene zayakana tufimpa?
2. Nkia mambu matatu kalonga Yesu kw’alongoki andi vo bafwete sambila?
3. Adieyi tufwete zaya mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
4. Nki i Kintinu kia Nzambi? Nani i Ntinu?
5. Kintinu kia Nzambi akweyi kiyadila? Nki kiyala?
6, 7. Nki kikitulanga Yesu se Ntinu waswaswana?
8. Nani oyala yo Yesu?
9. Akwa beyala entwadi yo Yesu? Nkia ntangwa kayantika kubasola o Nzambi?
10. Ekuma yinina se nkubika azola vo Yesu ye 144.000 beyala wantu ova ntoto?
11. Ekuma o Yesu kavovesela alongoki andi basambanga kimana luzolo lwa Nzambi lwavangama ova nza nze kun’ezulu?
12. Nkia mambu mamfunu meyikwanga muna Lusengomono 12:10?
13. Wau vo Satana wavaikiswa kun’ezulu, nkia nluta diatwasa?
14. Adieyi dibwanga wau vo Satana wavetwa ova nza?
15. Alweyi i luzolo lwa Nzambi mu kuma kia ntoto?
16, 17. O ungunza wa Daniele 2:44 adieyi ukutulonganga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
18. E vit’ansuka yinwana Kintinu kia Nzambi ye tuyalu twa wantu aweyi yiyikilwanga?
19, 20. Ekuma luzolo lwa Nzambi lulembi vangamenanga ova nza yamu wau?
21. E Kintinu aweyi kivangila luzolo lwa Nzambi ova nza?
22. Aweyi tuzayidi wo vo e Kintinu ke kiayiza mu ntangwa Yesu kakala ova ntoto ko ngatu mu ntangwa kafulwa?
23. (a) E Kintinu kia Nzambi nkia ntangwa kiayantik’o yala? (b) Nkia mambu tulongoka muna kapu kilanda?


text:
Patua
Patua kele mpila ya ndinga, yina muntu mosi to bantu mingi ke tubaka. Bapatua kabama na bapatua ya buala, bapatua ya kalasi na bapatua ya kimuntu.
Ngogo patua kuenda na patois, yina kele ngogo ya kifalanse.
Ndinga na patua[soba | edit source]
Mbala mingi ndilu na kati ya ndinga na patua kele ya politika.
- dipanda ya politika
- ndinga yango kele mpila mosi ve na bandinga ya nkaka
- ntalu ya batubi
- ntalu ya mikanda na babuku
Max Weinreich me tuba nde "Ndinga kele patua yina kele na binuani na bamasua ya vita".


text:
Nzozulu ya Nkengi yi Réveillez-vous!
Ufedji gusenda mazulunalu medu ma Biblia mu mandaga guyida 150. Nzozulu ya Nkengi munidulesa yiguma yi mambu ma gifudji mu mbuga yi mambigudulu ma Biblia. Muni wondjisa hādu (gudulula hādu midjima) yi nsangu di pimbu di Gigumu gi Nzambi yi muni sadisa hādu agumi yi lugwigilu gwena Yezu Kristu. Réivellez-vous! muni lesa kiyo tufwedji ganda mudima mu mapashi madubadala mafuguma yi muni dunga lugwigilu mu mambu makima madulaga Ngangi di gusa ngemba mu gifudji gimpa.


text:
KAPU YA NTETE
Inki Kele Kyeleka na Yina Metala Nzambi?
Keti Nzambi kekudibanzaka mpenza sambu na nge?
Nzambi kele nki mutindu? Keti yandi kele ti zina?
Keti mpila ya kukwenda penepene ti Nzambi kele?
KETI nge memonaka mutindu bana keyulaka bangyufula? Bana mingi keyantikaka kuyula bangyufula kaka ntangu bo kelongukaka na kutuba. Ti meso ya kukangula ngolo, bo ketala nge mpi bo keyula bangyufula bonso: Sambu na nki zulu kele bule? Bambwetete mesalamaka na inki? Nani kulongaka bandeke kuyimba? Nge lenda sala ngolo sambu na kupesa bamvutu, kansi yo kevandaka ve pete ntangu yonso. Nkutu ata mvutu na nge ya kuluta mbote lenda pusa bo na kuyula dyaka nde: Sambu na inki?
2 Kaka bana mpamba ve bantu keyulaka bangyufula. Ntangu beto keyelaka, beto kelandaka na kuyula bangyufula. Beto kesalaka yo sambu na kusosa lutwadisu, sambu na kuzaba bigonsa ya beto fwete tina, to sambu na kulungisa bampusa na beto ya kusosa kuzaba mambu. Kansi, yo kemonana nde bantu mingi keyambulaka kuyula bangyufula, mingimingi bangyufula ya kuluta mfunu. Bo keyambulaka kusosa bamvutu.
3 Yindula ngyufula yina kele na lutiti ya zulu ya mukanda yai, bangyufula yina bo meyula na bangogo ya luyantiku ya mukanda yai, to yina kele na luyantiku ya kapu yai. Bangyufula yai ke na kati ya bangyufula ya kuluta mfunu ya nge lenda yula. Kansi, bantu mingi meyambulaka kusosa bamvutu. Sambu na inki? Keti Biblia kele ti bamvutu? Bantu mingi keyindulaka nde bamvutu na yo kele mpasi mingi na kubakisa. Bankaka keyindulaka nde kuyula bangyufula lenda pesa bo nsoni. Bankaka dyaka keyindulaka nde yo kele mbote na kubika bangyufula ya mutindu yai na bantwadisi mpi balongi ya mabundu. Ebuna nge?
4 Ya kyeleka, nge ke na mpusa ya kubaka bamvutu na bangyufula ya mfunu ya luzingu. Ntembe kele ve nde bantangu yankaka nge kekudiyulaka nde: ‘Lukanu ya luzingu kele inki? Keti mambu yonso mesuka kaka na luzingu yai? Nzambi kele mpenza nki mutindu?’ Yo kele mbote na kuyula bangyufula ya mutindu yai, mpi yo kele mfunu nde nge yambula ve tii kuna nge tazwa bamvutu ya mbote mpi ya mefwana kutudila ntima. Yezu Kristu, longi ya kuluta nene kutubaka nde: “Beno landa kaka na kulomba mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna Nzambi ta pesa beno yo; beno landa kaka na kusosa mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna beno ta mona yo; beno landa kaka na kubula na kielo, ebuna Nzambi ta kangudila beno yo.”—Matayo 7:7.
5 Kana nge “landa kaka na kusosa” sambu na kuzwa bamvutu na bangyufula ya mfunu, nge tamona nde bansosa yina lenda sadisa nge mingi kibeni. (Bingana 2:1-5) Ata bantu yankaka kuzabisaka nge konso nki mambu yina, zaba nde bamvutu kele, mpi nge lenda zwa yo—na kati ya Biblia. Bamvutu yango kele ve mpasi mingi na kubakisa. Kuluta dyaka, yo kepesaka kivuvu mpi kyese. Mpi yo lenda sadisa nge na kuvanda ti luzingu ya mbote banda ntangu yai. Sambu na kuyantika, bika beto tadila ngyufula mosi yina meyangisaka bantu mingi.
KETI NZAMBI KEKUDIBANZAKA VE SAMBU NA BANTU MPI YANDI KELE NTIMA NGOLO?
6 Bantu mingi keyindulaka nde mvutu na ngyufula yai kele ee. Bo ketubaka nde, ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na bantu, keti inza zolaka ve kuvanda kisika mosi ya kuswaswana kibeni?’ Mambu ya kesalama na nzyunga na beto kemonisa nde inza kele ya kufuluka ti bitumba, kimbeni, mpi kinsukami. Mpi beto kebelaka, kemonaka mpasi, mpi kevidisaka bantu ya beto kezolaka mingi na lufwa. Yo yina, bantu mingi ketubaka nde, ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na beto mpi mambu na beto, keti yandi zolaka ve kukanga nzila sambu mambu ya mutindu yai kusalama?’
7 Bantangu yankaka balongi ya mabundu kepusaka bantu na kuyindula nde Nzambi kele ntima ngolo. Inki mutindu? Ntangu bisumbula kebwaka, bo ketubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Ya kyeleka, balongi ya mutindu yai kepesaka Nzambi foti sambu na mambu ya mbi yina kesalamaka. Keti yai kele kyeleka na yina metala Nzambi? Inki Biblia kelongaka mpenza? Yakobo 1:13 (NW) kepesa mvutu nde: “Bika ata muntu mosi ve ya kele na kati ya kumekama, kutuba nde: ‘Nzambi ke na kumeka mono.’ Sambu Nzambi lenda mekama ve na mambu ya mbi mpi yandi mosi kemekaka ve ata muntu mosi na mutindu yina.” Yo yina, Nzambi kele ve ata fyoti na kisina ya mambu ya mbi yina nge kemona na nzyunga na nge. (Yobi 34:10-12) Ata mpidina, yandi kepesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama. Kansi, luswaswanu kele ya nene na kati ya kupesa nzila nde kima mosi kusalama mpi kuvanda na kisina na yo.
8 Mu mbandu, yindula tata mosi ya mayele mpi ya zola ya kele ti mwana mosi ya bakala ya kuyela mpi ya mekatuka ntete ve na nzo. Ntangu mwana mekuma ntu-ngolo mpi mebaka lukanu ya kukatuka na nzo na bo, tata na yandi mebuyisa yandi ve. Mwana melanda luzingu ya mbi mpi meyantika kumona mpasi. Keti tata kele na kisina ya bampasi ya mwana na yandi? Ve. (Luka 15:11-13) Mutindu mosi, Nzambi kubuyisaka ve bantu ntangu bo ponaka na kulanda luzingu ya mbi, kansi yandi kele ve na kisina ya mambu ya mpasi yina yo menataka. Yo yina, yo tavanda mpenza kukonda lunungu na kupesa Nzambi foti sambu na bampasi yonso ya bantu.
9 Nzambi kele ti bikuma ya mbote ya kupesa bantu nzila ya kulanda luzingu ya mbi. Sambu yandi kele Ngangi na beto ya mayele mpi ya ngolo, yo kelomba ve nde yandi tendudila beto bikuma na yandi. Kansi, zola kepusaka yandi na kusala yo. Nge talonguka mambu mingi na yina metala bikuma yai na Kapu ya 11. Zaba nde Nzambi kele ve na kisina ya bampasi ya beto kekutana ti yo, kansi yandi kepesa beto kivuvu mosi kaka sambu na kumanisa yo!—Yezaya 33:2.
10 Dyaka, Nzambi kele santu. (Yezaya 6:3, NW) Yo ketendula nde yandi kele kukonda mvindu mpi bunkete. Yandi kele ve ti mbi ata fyoti. Yo yina, beto lenda tula ntima na beto ya mvimba na yandi. Beto lenda tula ve ntima ya mutindu yina na bantu, sambu bantangu yankaka bo kekumaka kusala mambu ya mbi. Mbala mingi, ata mfumu ya kuluta masonga kekukaka ve na kukatula bampasi yina bantu ya mbi kebasisaka. Kansi, Nzambi kele nkwa-ngolo yonso. Yandi lenda mpi takatula bampasi yonso yina mambi menatilaka bantu. Ntangu Nzambi tasala yo, yandi tasala yo na mutindu yina tamanisa mambi kimakulu!—Nkunga 37:9-11.
INKI MUNTINDU NZAMBI KETADILAKA KUKONDA LUNUNGU YA BETO KEKUTANAKA TI YO?
11 Na ntwala nde yo salama, inki mutindu Nzambi ketadilaka mambu yina kesalamaka na inza mpi na luzingu na nge? Ntetentete, Biblia kelongaka nde “Nzambi ke zolaka [lunungu, NW].” (Nkunga 37:28) Yo yina, yandi kekudibanzaka mpenza na mambu yina kele ya mbote mpi ya mbi. Yandi keyinaka kukonda lunungu ya mitindu yonso. Biblia ketuba nde ‘ntima ya Nzambi kumaka mawa mingi’ ntangu mambi kufulukaka na ntoto na ntangu ya ntama. (Kuyantika 6:5, 6) Nzambi mesobaka ve. (Malashi 3:6) Yandi kezolaka ve kumona bampasi yina kesalamaka na inza. Mpi Nzambi kezolaka ve nde bantu kumona mpasi. Biblia ketuba nde, “yandi muntu ke talaka mambu na beno.”—1 Piere 5:7.
12 Inki mutindu beto lenda ndima nde Nzambi kezolaka ve kumona bampasi? Beto tadila nzikisa yankaka. Biblia kelongaka nde Nzambi kusalaka muntu na kifwani na yandi. (Kuyantika 1:26) Yo yina, beto kele ti bikalulu ya mbote sambu Nzambi kele ti bikalulu ya mbote. Mu mbandu, keti yo kepesaka nge mpasi ntangu nge kemonaka bantu yina mesala ve ata kima kemona mpasi? Kana yo kepesaka nge mpasi, zaba nde yo kepesaka nkutu Nzambi mpasi mingi kuluta.
13 Kumonisa zola kele mosi na kati ya bima ya kuluta mbote yina bantu kevandaka na yo. Yo kele mpi mutindu mosi sambu na Nzambi. Biblia kelongaka beto nde “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:8, NW) Beto kezolaka sambu Nzambi kezolaka. Keti zola lenda pusa nge na kumanisa bampasi mpi kukonda lunungu ya nge kemona na inza? Kana nge vandaka ti ngolo ya kusala yo, keti nge zolaka kusala yo? Ya kyeleka, nge zolaka kusala yo! Nge lenda tula mpenza ntima mutindu mosi nde Nzambi tasukisa bampasi mpi kukonda lunungu. Balusilu yina beto tubilaka na bangogo ya luyantiku ya mukanda yai kele ve bandosi to bivuvu yina talungana ve. Balusilu ya Nzambi talungana mpenza! Kansi, sambu na kukwikila na balusilu ya mutindu yai, nge fwete zaba mambu mingi na yina metala Nzambi yina kupesaka yo.
NZAMBI KEZOLA NDE NGE ZABA KANA YANDI KELE NANI
14 Kana nge kezola nde muntu mosi kuzaba nge, inki nge lenda sala? Keti nge tazabisa ve muntu yango zina na nge? Keti Nzambi kele ti zina? Mabundu mingi ketubaka nde zina na yandi kele “Nzambi” to “Mfumu.” Kansi yo kele ve bazina na yandi. Yo kele batitre, kaka bonso “ntotila” mpi “prezida.” Biblia kelongaka nde Nzambi kele ti batitre mingi. “Nzambi” mpi “Mfumu” kele na kati ya batitre yango. Kansi, Biblia kelongaka mpi nde Nzambi ke na zina na yandi: Yehowa. Nkunga 83:18 (NW) ketuba nde: “Nge, ya kele na zina Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka na zulu ya ntoto ya mvimba.” Kana Biblia na nge kele ve ti zina yai, nge lenda tala Appendice ya mukanda yai sambu na kuzaba sambu na nki yo kele mutindu yina. Yo kele ya kyeleka nde na maniskri ya ntama ya Biblia beto kekuta zina ya Nzambi bambala mingi. Yo yina, Yehowa kezola nde nge zaba zina na yandi mpi nge sadila yo. Beto lenda tuba nde yandi kesadila Biblia sambu na kuzabisa nge zina na yandi.
15 Nzambi kudipesaka zina yina kele na bantendula mingi. Zina na yandi, Yehowa, ketendula nde Nzambi lenda lungisa konso lusilu yina yandi mesala mpi konso lukanu yina yandi kele na yo na mabanza.* Zina ya Nzambi kele ya kuswaswana mpenza, yo kele kaka yo mosi. Yo kele kaka ya yandi. Na mambu mingi, Yehowa kele ya kuswaswana mpenza. Inki mutindu?
16 Beto monaka nde Nkunga 83:18 ketuba mutindu yai sambu na Yehowa: “Nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka.” Biblia kebingaka Yehowa mpamba nde “Nkwa-Ngolo Yonso.” Kusonga 15:3 ketuba nde: “[Yehowa Nzambi, Nkwa-Ngolo Yonso, NW], bisalu na nge kele ya nene ti ya kuyituka! Nge [Ntotila ya mvula na mvula, NW], mambu yina ya nge ke kanaka kele ya mbote ti ya kieleka!” Titre “Nkwa-Ngolo Yonso” kelonga beto nde Yehowa meluta bigangwa yonso na ngolo. Beto lenda fwanisa ve ngolo na yandi; yo kele ya kuzanguka. Mpi titre “Ntotila ya mvula na mvula” keyibusa beto nde Yehowa meswaswana kibeni na mutindu yankaka. Yandi mosi mpamba kezingaka ntangu yonso. Nkunga 90:2 (NW) ketuba nde: “Ee, banda ntangu ya kukonda nsuka tii ntangu ya kukonda nsuka [to kimakulu], nge kele Nzambi.” Keti dibanza yai kepesa beto ve boma ya mbote sambu na Nzambi?
17 Yehowa kele dyaka ya kuswaswana kibeni sambu yandi mosi mpamba kele Ngangi. Kusonga 4:11 ketuba nde: “Nge Mfumu Nzambi na beto, nge me lunga na kubaka lukumu, luzitu ti ngolo. Sambu nge muntu salaka bima yonso; bima yonso ke zingaka, bo ke na moyo kaka sambu na luzolo na nge.” Bima yonso yina nge lenda yindula—bigangwa ya kimpeve ya kele na zulu mpi ya kemonanaka ve, bambwetete yina kefulukaka na zulu na mpimpa, bambuma yina keyelaka na banti, mpi bambisi yina kezingaka na banzadi—kele na luzingu sambu Yehowa kele Ngangi!
KETI NGE LENDA VANDA PENEPENE NA YEHOWA?
18 Bantu yankaka kewaka boma kibeni ntangu bo ketangaka mambu ya metala bikalulu ya kuyituka ya Yehowa. Bo ketitaka nde Nzambi kele ya kuzanguka mingi sambu na bo, nde bo lenda pusana ve penepene na yandi to nkutu kuvanda ti mfunu na meso ya Nzambi ya kuzanguka ya mutindu yai. Keti dibanza yai kele ya kyeleka? Biblia kelongaka dibanza ya kuswaswana mpenza. Yo ketuba mutindu yai sambu na Yehowa: “Yandi kele ntama ve na konso muntu awa na kati na beto.” (Bisalu 17:27) Nkutu Biblia kesyamisa beto nde: “Beno kwenda penepene na Nzambi, ebuna yandi ta kwisa penepene na beno.”—Yakobo 4:8.
19 Inki mutindu nge lenda kwenda penepene ti Nzambi? Ntetentete, landa na kusala dyambu ya nge ke na kusala ntangu yai, disongidila landa na kulonguka mambu ya metala Nzambi. Yezu kutubaka nde: “Luzingu ya mvula na mvula kesongidila nde: bo longuka na kuzaba nge, Nzambi mosi kaka ya kyeleka, mpi muntu yina ya nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3, NW) Ya kyeleka, Biblia kelongaka nde kulonguka mambu ya metala Yehowa mpi Yezu kenataka na “luzingu ya mvula na mvula”! Mutindu beto monaka yo dezia, “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:16, NW) Yehowa kele dyaka ti bikalulu mingi yankaka ya mbote mpi ya kebenda beto. Mu mbandu, Biblia ketuba nde Yehowa kele “Nzambi ya kufuluka na nkenda mpi na mawa, ya kewaka makasi nswalu ve mpi ya kufuluka na ntima ya mbote mpi na kyeleka.” (Kubasika 34:6, NW) Yandi kele ‘muntu ya mbote, mpi kele ya kuyilama na kulolula.’ (Nkunga 86:5) Nzambi kekangaka ntima. (2 Piere 3:9) Yandi kele ya kwikama. (Kusonga 15:4, NW) Kana nge ketanga Biblia mingi, nge tamona mutindu Yehowa memonisaka nde yandi kele ti bikalulu yai ya beto metubila mpi bikalulu mingi yankaka ya kebendaka bantu.
20 Ya kyeleka, nge lenda mona ve Nzambi sambu yandi kele muntu ya kimpeve yina kemonanaka ve. (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kansi, kana nge kelonguka mambu ya metala yandi na Biblia, nge tabakisa nde yandi kele muntu ya kyeleka. Mutindu muyimbi-bankunga kutubaka, nge lenda ‘mona mambote’ ya Yehowa. (Nkunga 27:4; Roma 1:20) Kana nge kelonguka mambu mingi ya metala Yehowa, nge takuma kumona yandi mpenza bonso muntu ya kyeleka mpi nge takuma ti bikuma mingi ya kuzola yandi mpi ya kukwenda penepene ti yandi.
21 Nge tabakisa sambu na nki Biblia kelongaka beto na kumona Yehowa bonso Tata na beto. (Matayo 6:9) Yo kele ve kaka sambu luzingu na beto kukatukaka na yandi kansi yandi kezolaka mpi nde beto vanda na luzingu ya kuluta mbote—kaka mutindu konso tata ya zola kezolaka nde bana na yandi kuvanda ti luzingu ya mbote. (Nkunga 36:10) Biblia kelongaka dyaka nde bantu lenda kuma banduku ya Yehowa. (Yakobo 2:23) Yindula fyoti—nge lenda kuma nduku ya Ngangi ya luyalanganu!
22 Mutindu nge kelonguka mambu mingi na Biblia, bantu yankaka ya kele ti mabanza ya mbote tasyamisa nge na kuyambula kulonguka ya mutindu yai. Bo lenda kudiyangisa nde nge tasoba lukwikilu na nge. Kansi, kubika ve ata muntu mosi nde yandi kanga nge nzila ya kusala kinduku ya kuluta mbote yina nge lenda vanda na yo.
23 Ya kyeleka, kele ti mambu yankaka ya nge tabakisa ve na mbala ya ntete. Yo lenda lomba kudikulumusa sambu na kulomba lusadisu, kansi kubuya ve na kusala yo sambu na nsoni. Yezu kutubaka nde yo kele mbote na kuvanda ya kudikulumusa bonso mwana ya fyoti. (Matayo 18:2-4) Mutindu beto zaba yo, bana ya fyoti keyulaka bangyufula mingi kibeni. Nzambi kezola nde nge zwa bamvutu. Biblia kesikisaka bantu yankaka yina vandaka ti mpusa ya ngolo ya kulonguka mambu ya metala Nzambi. Bo vandaka kuzikisa mbotembote na kati ya Masonuku sambu na kuzaba kana mambu ya bo vandaka kulonguka vandaka kyeleka.—Bisalu 17:11.
24 Kufimpa Biblia kele mutindu ya kuluta mbote ya kulonguka mambu ya metala Yehowa. Yo kele ya kuswaswana ti mikanda yonso yankaka. Na nki mutindu? Kapu yina kelanda tatadila dyambu yai.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Nzambi kekudibanzaka sambu na nge.—1 Piere 5:7.
- Zina ya Nzambi kele Yehowa.—Nkunga 83:18, NW.
- Yehowa kebinga nge na kukwenda penepene ti yandi.—Yakobo 4:8.
- Yehowa kele zola, mbote, mpi kelolulaka.—Kubasika 34:6; 1 Yoane 4:8, 16.
* Nge takuta bansangu mingi na yina metala ntendula mpi mutindu ya kubinga zina ya Nzambi na Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Sambu na nki mbala mingi yo kevandaka mbote na kuyula bangyufula?
3. Sambu na nki bantu mingi keyambulaka na kumeka kusosa bamvutu na bangyufula ya mfunu mingi?
4, 5. Tanga mwa bangyufula ya kuluta mfunu ya luzingu yina beto lenda kudiyula, mpi sambu na nki beto fwete sosa bamvutu?
6. Sambu na nki bantu mingi keyindulaka nde Nzambi kekudibanzaka ve na yina metala bampasi ya bantu?
7. (a) Inki mutindu balongi ya mabundu menataka bantu mingi na kuyindula nde Nzambi kele ntima ngolo? (b) Inki Biblia kelongaka mpenza na yina metala bampasi ya beto lenda kutana na yo?
8, 9. (a) Inki mbandu nge lenda pesa sambu na kumonisa luswaswanu yina kele na kati ya kupesa nzila na mambu ya mbi mpi kuvanda na kisina na yo? (b) Sambu na nki yo tavanda kukonda lunungu na kumona mbi lukanu ya Nzambi ya kubika nde bantu kulanda luzingu ya mbi?
10. Sambu na nki beto lenda tula ntima nde Nzambi takatula mambu yonso yina mambi menatilaka bantu?
11. (a) Inki mutindu Nzambi ketadilaka kukonda lunungu? (b) Inki mutindu Nzambi ketadilaka bampasi na nge?
12, 13. (a) Sambu na nki beto kevandaka ti bikalulu ya mbote bonso zola, mpi nki mutindu zola kevandaka na bupusi na mutindu beto ketadilaka inza? (b) Sambu na nki nge lenda tula ntima nde ya kyeleka Nzambi tasala kima mosi sambu na kumanisa bampasi ya inza?
14. Zina ya Nzambi kele nani, mpi sambu na nki beto fwete sadila yo?
15. Zina Yehowa ketendula inki?
16, 17. Inki beto lenda longuka na yina metala Yehowa na batitre yai ya melanda: a) “Nkwa-Ngolo Yonso”? (b) “Ntotila ya mvula na mvula”? (c) “Ngangi”?
18. Sambu na nki bantu mingi keyindulaka nde bo lenda pusana ve ata fyoti penepene ti Nzambi, kansi nki Biblia kelongaka mpenza?
19. (a) Inki mutindu beto lenda yantika na kukwenda penepene na Nzambi, mpi nki mambote beto tabaka? (b) Inki bikalulu ya Nzambi kebendaka nge mingi?
20-22. (a) Keti mutindu beto kemonaka ve Nzambi kekangisaka beto nzila ya kukwenda penepene na yandi? Tendula. (b) Bantu yankaka ya kele na mabanza ya mbote lenda syamisa nge na kusala inki, kansi nge fwete sala inki?
23, 24. (a) Sambu na nki nge fwete landa na kuyula bangyufula na yina metala mambu ya nge kelonguka? (b) Inki beto talonguka na kapu yina kelanda?


text:
KAPU YA ZOLE
Biblia—Mukanda Mosi ya Mekatuka na Nzambi
Na nki mitindu Biblia meswaswana ti mikanda yonso yankaka?
Inki mutindu Biblia lenda sadisa nge na kunwana ti mambu ya mpasi ya nge kekutana ti yo?
Sambu na nki nge lenda tula ntima na bambikudulu yina kele na Biblia?
KETI nge lenda yibuka ntangu yina nge bakaka dikabu mosi ya kitoko yina nduku na nge mosi ya nge kezolaka mingi kutindilaka nge? Yo kele ya kyeleka nde dikabu yina kusimbaka ntima na nge mpi kupesaka nge kyese mingi kibeni. Na kutuba ya mbote, dikabu ketubilaka nge kima mosi na muntu yina kupesaka yo—nde yandi kebakaka kinduku na beno na valere. Ntembe kele ve nde nge monisaka ntonda na dikabu ya mbote yina nduku na nge kupesaka nge.
2 Biblia kele dikabu mosi ya mekatuka na Nzambi, mpi beto lenda monisa mpenza ntonda sambu na yo. Mukanda yai ya kuswaswana kemonisaka mambu ya beto lenda zwa ve ata fyoti kisika yankaka. Mu mbandu, yo ketela beto mambu ya metala lugangu ya zulu yina mefuluka ti bambwetete, ya ntoto, mpi ya bakala ti nkento ya ntete. Biblia kele ti minsiku ya mefwana na kutudila ntima yina kesadisaka beto na kunwana ti bampasi mpi basusi ya luzingu. Yo ketendulaka mutindu Nzambi talungisa lukanu na yandi mpi tatomisa mambu na ntoto. Biblia kele mpenza dikabu mosi ya kepesaka kyese!
3 Biblia kele mpi dikabu mosi ya kesimba ntima, sambu yo kemonisaka dyambu mosi ya metala Muntu yina kupesaka yo, Yehowa Nzambi. Mutindu yandi mepesaka mukanda ya mutindu yai kemonisa nde yandi kezolaka nde beto zaba yandi mbote. Ya kyeleka, Biblia lenda sadisa nge na kukwenda penepene ti Yehowa.
4 Kana nge kele ti Biblia na nge, zaba nde nge mosi mpamba ve muntu kele ti yo. Bo mebasisaka Biblia, na mvimba to na kitini, na bandinga kuluta 2300 mpi na kati ya bantu yonso ya inza, bantu kuluta 90 na kati ya nkama kele ti yo. Na mwayene, bo kekabulaka kiteso ya ba Biblia kuluta milio mosi konso mposo! Bo mebasisaka ba Biblia mingi, yo vanda na mvimba to na kitini. Ya kyeleka, kele ve ti mukanda yankaka ya mefwanana ti Biblia.
5 Dyaka, ‘bo sonikaka Biblia na ngolo ya Nzambi.’ (2 Timoteo 3:16) Na nki mutindu? Biblia yo mosi kepesa mvutu: “[Bantu] vandaka kutuba na zina ya Nzambi sambu mpeve-santu vandaka kusonga bo mambu yonso ya bo vandaka kutuba.” (2 Piere 1:21) Beto baka mbandu: Komersa mosi lenda zabisa sekretere na yandi na kusonika mukanda. Mukanda yango kele ti bangindu mpi bantuma ya komersa yina. Yo kele mpenza mukanda na yandi, kansi ya sekretere ve. Mutindu mosi, nsangu yina kele na Biblia kele ya Nzambi, kansi yo kele ve nsangu ya bantu yina kusonikaka yo. Yo yina, Biblia ya mvimba kele mpenza ‘ndinga ya Nzambi.’—1 Tesalonika 2:13.
YA KUWAKANA MPI YA SIKISIKI
6 Bo sonikaka Biblia na nsungi ya bamvula kuluta 1600. Bansoniki na yo kuzingaka na bansungi ya kuswaswana mpi bo vandaka ti luzingu ya kuswaswana. Bankaka kuvandaka bansadi ya bilanga, balobi ya bambisi, mpi bangungudi. Bankaka dyaka kuvandaka baprofete, bazuzi, mpi bantotila. Luka, nsoniki ya Evanzile, kuvandaka munganga. Ata bansoniki na yo kuvandaka ti luzingu ya kuswaswana, Biblia kele ya kuwakana banda na luyantiku tii na nsuka.*
7 Mukanda ya ntete ya Biblia kezabisa beto mutindu bampasi ya bantu kuyantikaka. Mukanda ya nsuka kemonisa nde ntoto ya mvimba takuma paladisu, to masamba. Bitini yonso ya Biblia ketubilaka mafunda ya bamvula ya mambu yina melutaka mpi konso kitini kesadisaka beto na kubakisa lukanu ya Nzambi mpi mutindu yo talungana. Kuwakana ya kele na Biblia keyitukisa, kansi yo fwete vanda mutindu yina sambu na mukanda yina mekatuka na Nzambi.
8 Biblia kele sikisiki na mambu ya siansi. Yo tubaka nkutu mambu yankaka na ntwala nde siansi kutuba yo. Mu mbandu, mukanda ya Levi kele ti bansiku ya Nzambi pesaka na Izraele ya ntama. Bansiku yango ketubila kutula muntu na kingenga mpi bunkete, kansi makanda ya nzyunga kuzabaka ve ata kima mosi sambu na mambu yai. Na ntangu yina bantu vandaka ti dibanza ya mbi na yina metala mutindu ntoto kele, Biblia kutubilaka yo bonso nkongolo, to dimbuma. (Yezaya 40:22) Biblia kutubaka na sikisiki yonso nde ‘kima mosi ve vandaka kusimba ntoto.’ (Yobi 26:7) Ya kyeleka, Biblia kele ve mukanda ya siansi, kansi na ntangu yo ketubilaka mambu ya siansi, yo kevandaka sikisiki. Beto fwete vingila nde yo vanda mpenza mutindu yina sambu na mukanda yina mekatuka na Nzambi?
9 Biblia kele mpi sikisiki na mambu ya melutaka mpi yo mefwana na kutudila ntima. Yo ketubilaka masolo ya sikisiki. Yo kepesaka ve kaka bazina ya bantu kansi yo ketubilaka mpi bikanda na bo.# Mbala mingi, bantu ya inza ya kesonikaka mambu yina melutaka ketubilaka ve kubela ya bantu na bo, kansi bansoniki ya Biblia kuvandaka masonga, sambu bo sonikaka nkutu bifu na bo mosi ti ya makanda na bo. Mu mbandu, na mukanda ya Kutanga nsoniki Moize kendima bifu ya nene ya yandi salaka, yina kupusaka Nzambi na kunganina yandi ngolo kibeni. (Kutanga 20:2-12) Masonga ya mutindu yai kemonanaka mingi ve na mambu yankaka ya kulutaka na ntangu ya ntama yina bo mesonikaka kansi beto kekuta yo na Biblia sambu yo kele mukanda mosi ya mekatuka na Nzambi.
MUKANDA MOSI YA MAYELE YA MEFWANA NA KUSADILA
10 Sambu Biblia kele ya kupemama na Nzambi, yo kele “mfunu sambu na kulonga bantu mambu ya kieleka, sambu na kusungika bifu yina kele na mambu ya bantu ke longuka, sambu na kubongisa bantu.” (2 Timoteo 3:16) Ya kyeleka, Biblia kele mukanda mosi ya mefwana na kusadila. Yo kemonisaka nde yo kebakisaka mbotembote bikalulu ya bantu. Beto lenda yituka ve sambu Nkwa na yo, Yehowa Nzambi, kele Ngangi! Yandi kebakisaka mabanza mpi mawi na beto mbote kuluta beto mosi. Dyaka, Yehowa mezaba mambu yina beto kele na yo mfunu sambu na kuvanda na kyese, yandi mezaba mpi banzila yina beto fwete tina.
11 Beto tadila diskure ya Yezu yina bo kebingaka nde Disolo na zulu ya Ngumba, ya kele na Matayo kapu ya 5 tii na 7. Na disolo yai ya mezabanaka mingi, Yezu kutubilaka bantu-dyambu mingi, yandi tubilaka mutindu ya kuzwa kyese ya kyeleka, mutindu ya kuyidika mavwanga, mutindu ya kusamba, mpi mutindu ya kuvanda ti mabanza ya mbote sambu na bima ya kinsuni. Bangogo ya Yezu kele kaka ti ngolo mingi mpi mefwana na kusadila bubu yai kaka mutindu yo vandaka na ntangu yandi tubaka yo.
12 Minsiku yankaka ya Biblia ketubilaka luzingu ya dibuta, bikalulu ya kisalu, mpi bangwisana ti bantu yankaka. Minsiku ya Biblia ketadilaka bantu yonso, mpi bandongisila na yo kepesaka mambote ntangu yonso. Biblia ketubila na bunkufi mayele yina kele na kati na yo na bangogo yai ya Nzambi tubaka na nsadisa ya profete Yezaya: “Mono Mfumu Nzambi na nge, mono muntu ke longa nge sambu na mambote na nge.”—Yezaya 48:17.
MUKANDA YA BAMBIKUDULU
13 Biblia kele ti bambikudulu mingi kibeni, mpi mingi na kati na yo melunganaka dezia. Beto tadila mbandu mosi. Na nzila ya profete Yezaya, yina kuzingaka na mvu-nkama ya nana ya N.T.B., Yehowa kutubaka nde bo tafwa mbanza ya Babylone. (Yezaya 13:19; 14:22, 23) Yandi tubaka mutindu yo zolaka kusalama. Basoda zolaka kusoba nzila ya masa ya Babilone mpi kukota na kati ya mbanza yango kukonda kunwana. Yo mesuka pana ve. Mbikudulu ya Yezaya ketanga nkutu zina ya ntotila yina zolaka kununga Babilone, Sirusi.—Yezaya 44:27-45:2.
14 Bamvula kiteso ya 200 na nima—na mpimpa ya Oktobri 5/6, 539 ya N.T.B.—kimvuka mosi ya basoda kutungaka camp penepene ya Babilone. Nani vandaka komanda na yo? Ntotila mosi ya Persia na zina ya Sirusi. Yo kangulaka nzila sambu mbikudulu mosi ya kuyituka kulungana. Kansi, keti basoda ya Sirusi zolaka kukota na Babilone kukonda bitumba, mutindu Biblia kutubaka yo?
15 Bantu ya Babilone vandaka kusala nkinsi na mpimpa yina mpi bo vandaka kudiwa na lutaninu na kati ya bibaka ya nene yina vandaka kuzyunga mbanza na bo ya nene. Kaka na ntangu yina, na mayele yonso Sirusi kusobaka nzila yina masa ya nzadi yina vandaka kuzyunga mbanza vandaka kulanda. Ntama mingi ve masa kukulumukaka mpenza sambu bantu na yandi kusabuka nzadi mpi kufinama na bibaka ya mbanza yina. Kansi, inki mutindu basoda ya Sirusi zolaka kuluta bibaka ya Babilone? Sambu na bikuma yina mezabana ve, na mpimpa yina bo bikaka bakyelo ya mbanza ya kukangula!
16 Sambu na yina metala Babilone, Yezaya kutubaka na ntwala nde: “Bantu ta tunga pana diaka ve, yo ta bikala kaka mayumbu na mayumbu tii kuna. Ata bantu ya Arabia…ta tedimisa banzo na bo ya ntenta pana diaka ve; bantu yina ke kebaka mameme bo ta nata mameme na bo kuna diaka ve.” (Yezaya 13: 20) Mbikudulu yai kutubilaka kaka ve kubwa ya mbanza mosi. Yo monisaka nde Babilone zolaka kubikala mayumbu kimakulu. Nge lenda mona banzikisa ya kemonisa kulungana ya bangogo yai. Mutindu bantu kezingaka ve na kisika yina Babilone ya ntama kuvandaka (kisika yango kele na kitamina ya bakilometre 80 na sudi ya Baghdad, na insi ya Irak) kemonisa nde mambu yai ya Yehowa kutubaka na nzila ya Yezaya melunganaka: “Mono ta komba yo na kikombo ya kufwa bantu, ata muntu mosi ata kima mosi ta bikala ve.”—Yezaya 14:22, 23.%
17 Kuzaba nde Biblia kele mukanda ya bambikudulu ya mefwana na kutudila ntima kekumisa lukwikilu na beto ngolo, mpidina ve? Ya kyeleka, kana Yehowa Nzambi kulungisaka balusilu na yandi ya ntangu ya ntama, beto kele mpenza na bikuma yonso ya kutula ntima nde yandi talungisa mpi lusilu na yandi ya kukumisa ntoto paladisu. (Kutanga 23:19) Beto ‘ketula ntima nde beto tavanda na moyo ya mvula na mvula, yina Nzambi yina ketubaka luvunu ve mesilaka beto ntama mpenza.’—Tito 1:2.^
“NDINGA YA NZAMBI KELE YA MOYO”
18 Na kutadila mambu yina beto metubila na kapu yai, yo ke pwelele nde Biblia kele mpenza mukanda mosi ya kuswaswana. Ata mpidina, valere na yo meluta kuwakana ya kele na kati na yo, busikisiki na yo na mambu ya siansi mpi ya ntama, mayele ya mefwana na kusadila, mpi bambikudulu ya mefwana na kutudila ntima. Ntumwa Polo kusonikaka nde: “Ndinga ya Nzambi kele ya moyo mpi ya ngolo; yo kele makasi kuluta konso mbele ya makasi zole mpi yo kekotaka tii na kukabisa moyo ti mpeve, mpi binkoso ti butomfu ya mikwa na yo, mpi yo kele ti ngolo ya kuswasukisa mabanza ti bangindu ya ntima.”—Baebreo 4:12, NW.
19 Kutanga “ndinga,” to nsangu ya Nzambi na Biblia lenda soba luzingu na beto. Yo lenda sadisa beto na kuditadila dyaka mbotembote. Beto lenda tuba nde beto kezolaka Nzambi, kansi mutindu beto ketadilaka mambu yina Ndinga na yandi ya kupemama, Biblia, kelongaka tamonisa mabanza na beto ya kyeleka, nkutu mambu ya beto keyindulaka na ntima.
20 Biblia kele mpenza mukanda ya mekatuka na Nzambi. Yo kele mukanda mosi ya beto fwete tanga, kulonguka, mpi kuzola. Monisa ntonda na nge na dikabu yai ya mekatuka na Nzambi na kulandaka kutadila mambu ya kele na kati na yo. Kana nge sala mutindu yina, nge tabakisa mbotembote lukanu ya Nzambi sambu na bantu. Na disolo yina kelanda beto tatadila lukanu yango mpi mutindu yo talungana.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Biblia kele ya kupemama na Nzambi, mambu ya yo ketubaka kele ya sikisiki mpi yo mefwana na kutudila ntima.—2 Timoteo 3:16.
- Beto lenda sadila bansangu ya kele na Ndinga ya Nzambi na luzingu ya konso kilumbu.—Yezaya 48:17.
- Balusilu ya Nzambi ya kele na Biblia talungana mpenza.—Kutanga 23:19.
* Ata bantu yankaka ketubaka nde bitini mingi ya Biblia kewakanaka ve ti bitini na yo yankaka, kele ve ata ti kima mosi ya kendimisaka mambu yai. Tala kapu ya 7 ya mukanda La Bible : Parole de Dieu ou des hommes ? yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
# Mu mbandu, tala ndonga ya bankaka ya Yezu yina bo metubila na bunda na Luka 3:23-38.
% Kana nge kezola kuzaba mambu mingi na yina metala bambikudulu ya Biblia, tala balutiti 27-9 ya kamukanda Un livre pour tous, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
^ Kufwa ya Babilone kele kaka mbandu mosi ya bambikudulu ya Biblia yina melunganaka. Bambandu yankaka ketadila kufwa ya Tire ti Ninive. (Ezekiele 26:1-5; Sofonia 2:13-15) Dyaka, mbikudulu ya Daniele kutubilaka na ntwala kulandana ya bangolo ya inza yina zolaka kuyala na nima ya Babilone. Na kati na yo beto lenda tanga Medo-Persia ti Grese. (Daniele 8:5-7, 20-22) Sambu na kuzaba bambikudulu mingi ya ketadila Mesia yina kulunganaka na Yezu Kristu, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Na nki mitindu Biblia kele dikabu mosi ya mekatuka na Nzambi mpi ya kepesaka kyese?
3. Mutindu Yehowa mepesaka beto Biblia kesonga beto nki na yina metala yandi, mpi sambu na nki yo kesimba ntima?
4. Inki keyitukisa nge na yina metala kiteso ya ba Biblia yina bo mekabulaka?
5. Na nki mutindu ‘bo sonikaka Biblia na ngolo ya Nzambi’?
6, 7. Sambu na nki kuwakana ya mambu yina kele na Biblia keyitukisa mpenza?
8. Pesa bambandu ya kemonisa nde Biblia kele sikisiki na mambu ya siansi.
9. (a) Na nki mitindu Biblia kemonisaka nde yo kele sikisiki mpi yo mefwana na kutudila ntima ntangu yo ketubilaka mambu yina melutaka? (b) Masonga ya bansoniki na yo ketela nge nki na yina metala Biblia?
10. Sambu na nki mutindu Biblia kele mukanda yina mefwana na kusadila keyitukisa beto ve?
11, 12. (a) Inki bantu-dyambu Yezu kutubilaka na Disolo na yandi na zulu ya Ngumba? (b) Inki mambu yankaka ya mfunu Biblia ketubilaka, mpi sambu na nki bandongisila na yo kemanaka ve ngala?
13. Inki mambu ya metala Babilone profete Yezaya kusonikaka na nsadisa ya mpeve ya Yehowa?
14, 15. Inki mutindu mambu yankaka ya mbikudulu ya Yezaya ya metala Babilone kulunganaka?
16. (a) Inki mambu Yezaya kutubaka na ntwala sambu na nsuka ya Babilone? (b) Inki mutindu mbikudulu ya Yezaya ya kemonisa nde Babilone tabikala mayumbu kulunganaka?
17. Inki mutindu kulungana ya bambikudulu ya Biblia kekumisaka lukwikilu na beto ngolo?
18. Inki mambu ya ngolo ntumwa Polo kutubaka sambu na “ndinga ya Nzambi”?
19, 20. (a) Inki mutindu Biblia lenda sadisa nge na kuditadila? (b) Inki mutindu nge lenda monisa ntonda na nge sambu na Biblia, ya kele dikabu ya kuswaswana yina Nzambi mepesaka?


text:
La Tour de Garde [Nkengedi] mpe Réveillez-vous ! [Vumbukà!]
Mazurnale ma béto mazonzila misanu mia Bibila malendà bendamà mu Internet mu mazù yoka 200. La Tour de Garde [Nkengedi] misamu katà tubangulelaka mió mita yokà m’toto wa m’kaka mu nsaminà ya bambikudulu ya Bibila. Batangi katà kindisa hà manima ma Kimfumu kia Nzàmbi mpe katà batumà mubà na kiminu kwe Yesu Klisto. Réveillez-vous ! [Vumbukà!] katà tulongà bwe tulendi vividila m’samu mia ntangu ya béto. Misamu mia mfunu katà tu hanà mu kuikilà ti Nzàmbi mbo kasarilà mukànu wàndi wa kunatà nzà ya monà ya dzounà mpe ya nsayi. Sola zu dizololo ho mbuka ho, mpe niema ha batsonekene “Tomba” mu mona kabue mazurnale mo me mu zu dio.


text:
NKUDIKA
Ludi mu Kuma kia Se, Mwana yo Mwand’avelela
AWANA bekwikilanga elongi dia Nzambi Muntatu bevovanga vo wantu atatu bena muna Nzambi—Se, Mwana yo Mwand’avelela. Dilonganga vo yau atatu mpungu-ngolo, ke bena ye lubantiku ko, ke vena oyu osundidi ko. Muna kuma kiaki, elongi dia Nzambi Muntatu dilonganga vo o Se Nzambi, o Mwana Nzambi, Mwand’avelela Nzambi, kansi yau atatu Nzambi mosi kaka.
Wantu ayingi bekwikilanga elongi dia Nzambi Muntatu bevovanga vo ke dilendi sasilwa ko elongi diadi. Bevovanga vo mu Nkand’a Nzambi diatuka. Kansi, o mvovo wau “Nzambi Muntatu” ke una ko muna Nkand’a Nzambi. Nga tulenda solola e sono kikwikanisanga elongi diadi muna Nkand’a Nzambi? Muna vutula e kiuvu kiaki, yambula twafimpa sono kimosi kiyikwanga vo i kilonganga elongi dia Nzambi Muntatu.
“DIAMBU DIAKALA YO NZAMBI”
Muna Yoane 1:1 tutanganga vo: “Muna lubantiku mwakal’e Diambu, e Diambu diakala yo Nzambi e Diambu i Nzambi.” I bosi muna kapu kiaki, Yoane wa ntumwa watoma dio kiesesa vo Yesu i “Diambu.” (Yoane 1:14) Wau vo Diambu diyikilwanga vo Nzambi, akaka bevovanga vo o Se yo Mwana, Nzambi mosi kwandi.
Sungamena vo kuna lubantiku e sono kiaki kia Nkand’a Nzambi mu Kingerekia kiasonamena. Oku sentu, asekodi basekola e sono ya Kingerekia mu ndinga zakaka. Asekodi ayingi a Nkand’a Nzambi kebasadila mvovo wau ko “Diambu diakala yo Nzambi.” Ekuma? Muna zayi bakala wau wa ndinga ya Kingerekia yasonekenwa Nkand’a Nzambi, asekodi awaya bavova vo e mvovo wau “Diambu diakala yo Nzambi” mu mpila yakaka ufwete sekolwelwa. Mu nkia mpila? Tala nona yakaka ya mpila ina basekolwela wo: “E Diambu i nzambi.” (A New Translation of the Bible) “E Diambu diakala se nzambi.” (The New Testament in an Improved Version) “E Diambu diakala yo Nzambi, bakala ye kiwuntu kimosi.” (The Translator’s New Testament) Muna nsekola zazi, ke yandi kibeni Nzambi ko wakala nze Diambu.* Kansi, mu kuma kia fulu kiandi kia tunda vana vena vangwa ya Yave, e Diambu diayikilwa nze “nzambi.” Muna sono kiaki, o mvovo wau “nzambi” usonganga vo “nkwa wisa.”
FIMPA MUNA ZAYA MAMBU MAKAKA
Wantu ayingi ke bazeye ndinga Kingerekia ko yasonekenw’o Nkand’a Nzambi. Muna kuma kiaki, aweyi olenda zayila nsasa mvovo mia ntumwa Yoane? Yindula nona kiaki: Nlongi mosi osasilanga diambu kwa wan’andi a sikola. Akaka ke babakwidi diambu diadi ko. Aweyi bevanga? Bafwete lomba kwa nlongi katoma kubasasila e diambu diadi. Ozaya mambu makaka dikubasadisa mu toma bakula e diambu. Diau adimosi mpe, muna zaya nsas’a mvovo mina muna Yoane 1:1 ofwete fimpa mambu makaka mu kuma kia Yesu muna Nsangu za Yoane. Ofimpa mambu makaka mu kuma kiaki dikusadisa mu zaya e ludi kia diambu diadi.
Tala mambu makaka kasoneka Yaone muna kapu kia 1 tini kia 18: ‘O Nzambi, [Mpungu-ngolo] ke vena nkutu ona wamona ko.’ Kansi, o wantu bamon’o Mwana, Yoane wavova vo: ‘E Diambu [Yesu] diakituk’e nitu, diakala yo yeto, twamona nkembo andi.’ (Yoane 1:14) O Mwana aweyi kalenda kadila se Nzambi a Mpungu-ngolo? Yoane wavova mpe vo e Diambu diakala “yo Nzambi.” Kansi o muntu aweyi kalenda kadila yo nkw’andi ye vana vau kakituka mpe se muntu ndioyo? Nze una wasonama muna Yoane 17:3, Yesu watoma dio kiesesa vo yandi waswaswana kikilu yo S’andi ezulu. Wayikila o S’andi vo “Nzambi aludi.” Yoane watoma kiesesa mpe diambu diadi, vava kavova vo: ‘O mama masonamene, kimana nwakwikila vo Yesu i Kristu, wa Mwan’a Nzambi.’ (Yoane 20:31) Tala Yesu oyikilwanga vo Mwan’a Nzambi, kansi ke Nzambi ko. Mambu makaka masonama muna Nsangu za Yoane mesonganga mpila tulenda bakulwila Yoane 1:1. Yesu yovo Diambu, oyikilwanga vo “nzambi” mu kuma kia fulu kiandi kia tunda, kansi kafwanana ko yo Nzambi a Mpungu-ngolo.
ZAYA E ZIKU KIA DIAMBU
Yindula diaka nona kia nlongi yo wan’a sikola. Yindula vo alongoki akaka bakwamanene fila e mpaka kana una vo nlongi au tomene kubasasila e diambu yo kubavana ziku yakaka. Adieyi bafwete vanga? Bafwete vava nlongi wakaka muna kubasasila diambu diadi. Kele vo nlongi ndioyo w’ezole osasidi diambu diadi nze una kasasila dio nlongi antete, mpaka z’alongoki zimanisa. Diau adimosi mpe, avo kubakwidi ko mana kavova Yoane mu kuma kia nswaswani yina vana vena Yesu yo Nzambi a Mpungu-ngolo, olenda vava mana bavova asoneki akak’a Nkand’a Nzambi. Tala mana kasoneka Matai. Mu kuma kia mbaninu a tandu kiaki, wayika mvovo mia Yesu oku vo: “Owu wa lumbu kiakina ye ola, ke ven’on’ozeye wo ko, kana mbasi ezulu, yovo Mwana, nangu Se kaka.” (Matai 24:36) E mvovo miami aweyi misongelanga vo Yesu ke Nzambi ampungu-ngolo ko?
Yesu wavova vo o Se mambu mayingi kazeye mana o Mwana kazeye ko. Kele vo Yesu kakala Nzambi ampungu-ngolo nga wazaya mambu mawonso mazeye S’andi. Muna kuma kiaki, o Se yo Mwana ke bena bafwanana ko. Kansi, akaka balenda vova vo: ‘Yesu vava kavova omama muntu kakala.’ Kana una vo i wau, adieyi tuvova mu kuma kia mwand’avelela? Avo mwand’avelela i Nzambi, ekuma ulembi zayila mana kazeye o Nzambi?
Avo kwamanene longoka Nkand’a Nzambi, otoma zaya sono yayingi ya Nkand’a Nzambi yikiesesanga e ludi mu kuma kia Se, Mwana yo mwand’avelela.—Nkunga 90:2; Mavangu 7:55; Kolosai 1:15.
* Muna toma sasila mvovo mia Kingerekia miasadilwa muna Yoane 1:1, tala muna nkanda Deve-se Crer na Trindade? muna lukaya lwa 26-29, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
Tukutakanu Tweto Twampwena Konso Mvu
Zaya oma ma tukutakanu tweto twampwena muna konso mvu. Solola seka dia lukutakanu lwampwena dina lukufi ye zunga kiaku.
Vavanga Ntete Kintinu kia Nzambi!
Tuna ye kiese kia kubokela wiza lungana mu lukutakanu lwa mvivu lwa lumbu tatu lwa Mbangi Yave.
MAMBU MAMFUNU MA LUKUTAKANU LWALU
Elongi dialukasakeso dia Nkand’a Nzambi dina yo ntu a diambu vo: “Nani Kikilu Ofwene Yala Nza Yawonso?” difilwa kina kia Lumingu mu mene.
Fuka yole isongwa ko. Kimosi kivovela lusansu lwa Nkand’a Nzambi, kiakaka kivovela mambu mevangamanga mu lumbu yeto.
Muna tukutakanu twayingi, mukala ye mpangi zituka mu nsi zayingi kumosi ye misionario.
AKI NANI BALENDA KWENDA KUNA LUKUTAKANU LWALU?
Wantu awonso balenda kwenda kwau, ke kulombwa nzimbu ko.
Tala programa yawonso ye video ya lukutakanu lweto.


text:
novembre 23, 2005, | Denière mise à jour le 23 novembre, 2005 à 1:56 | sous Emissions. Mots clés:
Fichier audio : téléchargez Flash pour écouter.
24è Leçon Chronique ” les élections c`est facile à comprendre ” de la semaine du 21 au 25 Novembre 2005
” Bureau ya vote ikele inki ?( Inki bake bokila Bureau ya vote ?) “rn*na ntwala ya kupesa mvutu na kiuvu yai,ya fwana ntete kuzabisa ti,kupona kele mutindu ya mwana ya insi,to bantu ya kimvuka ke monisa luzolo to mabanza na bau na kubaka lukanu.na kupona to kusola beto lenda tuba nde yau ikele, dibanza ya konso muntu me bokidisama na kusola ke monisa.
Yau ikele mpe mutindu ya kuzaba na nzila ya biuvu mabanza ya kangu samu ba monisa luzolo na bau na kupona ba twadisi na bau mpe ba nsiku ina ta twadisa Républiqueya tatu.
Samu na kuvutuka na kiuvu na nge,bureaux ya vote kele kisika ina ba nketo mpe babakala ke kwenda monisa mabanza na bau na kupona ba ntuadisi na bau to ba nsiku ta twadisa insi.Kulandana na ndonga kumi na nana, ya nsiku 05 / 010 ya salamaka na bilumbu makumi zole na zole ya mvula beto ikele,me tala kupona ba nsiku na RDC,du 22 juin 2005 inswa me pesamaka na CEI, samu yau tula ba bureaux ya vote, yau nde ta zaba ntalu nay au mpe kutula yau na bisika nionso me fuankana na kati ya insi ya mvimba.
* Yau nkangu ke zola kuzaba, wapi sika ta vuanda ba bureaux de vote ?
* Nsiku 05 /010 ya salamaka na bilumbu makumi zole na zole mngonda sambanu ya mvula beto kele, ke sikimisa ti,CEI lenda tula ba beraux ya vote mingi ata na cmaps ya antu me tinaka mvita, na ba lupitalu,mpe na ba boloko, samu na kusadisa ba mbefu,ba nketom kele na bivumu,batu kele na bifu na nitiu, mpe matoko, bau kuzua tangu ya kupona na kisika bau ikele. Mpe kana bantu yai beto me katuka kutanga me kuma na kisika ya kupona ya fwana mbote kupesa bau kisika bau kupona bantu na ntete.
Kima ya kaka beno fwana zaba kele yai, ba lenda tula ve tat fioti ve, bureau ya vote na kisika ya : rnInzo nzambi,rnInzo ya bisalu ya politique ,ya syndicats to mpe ya ONGrnNa kisika ya kuteka to kunua malavu ve, rnNa camps ya ba militaires ve;rn Ba inzo kanda ya zulu to mpe inzo kanda ya ba militaire !
* eto lenda zaba ba nani ta sala na bureaux ya vote ?
* Konso bureau ya kupona to ya vote ta vuanda na ntwadisi mosi, bilandi na yandi zole, kwa maswekamu, mpe kisadi ya kaka sambu na kupesa maboko na bilanda ya ntwadisi ya bureaux. Bisadi ya bureaux ya votefwana zaba kusonikampe bau fwana kuzua malongi na mambu ma tala kusonika mazina ya bantu.CEi lenda tngu nionso yandi me mona ti bak e sala kisalu mbote ve, to bau me sala kifu, kukatula bau me kutula muntu ya kaka.
Ntwadisi ya bureau ya fwana basika kati ya bisadi ya l’Etat.To mpe kati ya bisadi ya ba compagnie ya mbula matadito ina kele na lutuadisu ya bantu bau mosi.
TEXTE de SAMUEL KATSHAK rnOndes CourtesrnTél. : ( 00243 ) 998909787rnTraduction faite par:rnMicheline TshwalarnJournaliste productricernTel :+243 09 98186793rnRadio Okapi Kinshasarn*************************************
Avec le soutien de :


text:
Bambangi ya Yehova: Banani beto kele?
Beto kele bantu ya babuala, banzingulu mpe bandinga mutindu na mutindu, kansi beto kele na mikanu mosi. Beto kezolaka ntetentete kukumisa Yehova, Mvangi mpe Nzambi ya Biblia. Beto kesalaka ngolo na kulanda kifuani ya Yesu mpe beto kele na kiese babokidila beto baklisto. Mosimosi na beto kepesaka mbala na mbala ntangu ya kusadisa bantu na kuzaba mbotembote Biblia mpe Kimfumu ya Nzambi. Lokola beto kepesaka kimbangi to kutubila Yehova mpe Kimfumu na yandi, beto mevuata nkumbu ya Bambangi ya Yehova.
Kota na site ya beto. Tanga Biblia na Internet. Bakusa banani beto kele mpe yinki beto kendiminaka.


text:
NZOZULU YA NKENGI YANUARI 2014
Keti Lufwa Kele Nsuka ya Mambu Yonso?
Sambu na bantu mingi, lufwa ke vandaka diambu mosi ya mpasi. Bantu mingi ke yindulaka nde lufwa lenda kumina bo ve ata fioti. Keti beto lenda nunga lufwa?
Mpasi ya Lufwa
Nsuka-nsuka yo fwete kumina beto yonso. Mpasi na yo me salaka nde bantu mingi kusosa bamvutu.
Bantu Ke Salaka Bikesa Sambu na Kununga Lufwa
Na disolo ya luzingu ya bantu, bantu me salaka bikesa sambu na kununga lufwa. Keti Nzambi lenda nunga lufwa?
Lufwa Kele Ve Nsuka ya Mambu Yonso!
Sambu na nki Yezu fwanisaka lufwa ti mpongi? Inki mambu beto lenda longuka na masolo ya balufutumuku yina kele na Biblia?
Sambu na Nki Nzambi Me Pesaka Nzila na Bampasi?
Mukanda ya ntete ya Biblia ke tendula kikuma yina Nzambi me bikaka nde mambi kusalama ata yandi kele ti ngolo ya kumanisa yo
Keti Nge Zabaka Yo?
Na bilumbu ya Yezu, inki mutindu bo vandaka kupesa makabu? Keti mambu yina Luka sonikaka na Biblia vandaka ya siki-siki?
“Yehowa me vilaka mono ve”
Nkento yai ya kudipesaka mingi na mambu ya lusambu bakaka bamvutu ya Biblia na bangiufula na yandi ya me tala kikuma yina beto ke fwaka mpi mambu yina ke salamaka na nima ya lufwa. Longuka mutindu kieleka sobaka luzingu na yandi.
Lufutumuku Kivuvu Sambu na Bafwa
Bantumwa ya Yezu vandaka kukwikila ngolo na lufutumuku. Sambu na nki?
Bamvutu na Bangiufula ya Biblia
Inki mambu nge me zaba na yina me tala Nzambi? Inki mutindu beto lenda longuka na kuzaba yandi mbote-mbote?