text:
Nzambi ke zolaka muntu yina ke pesaka na kiese (7)
9 Yo kele kibeni mfunu ve nde mono sonikila beno sambu na kisalu ya kusadisa basantu,+2 sambu mono me zaba luzolo na beno ya mbote yina mono ke kudikumisa sambu na yo na Bakristu ya Masedonia, nde ntangu yai bampangi ya Akaya kele ya kuyilama katuka mvula mosi, mpi kikesa na beno me siamisa bantu mingi na kati na bo.3 Kansi mono ke tinda bampangi, sambu kudikumisa na beto sambu na beno kuvanda ve ya mpamba na diambu yai mpi sambu beno vanda kibeni ya kuyilama, mutindu mono tubaka.4 Kana ve, kana bampangi ya Masedonia kukwisa ti mono mpi bo mona nde beno kele ve ya kuyilama, beto ti beno, beto ta wa nsoni sambu na ntima ya beto ke tudilaka beno.5 Yo yina, mono yindulaka nde yo kele mfunu na kusiamisa bampangi na kukwisa kuna na beno na ntwala mpi na kuyidika na ntwala dikabu ya luzolo ya mbote yina beno silaka, sambu yo vanda ya kuyilama bonso dikabu ya luzolo ya mbote, kansi ve bonso kima yina beto me baka na ngolo.6 Kansi mono zolaka kutuba nde, muntu yina ke kuna bambuma fioti ta katula mpi bambuma fioti, mpi muntu yina ke kuna bambuma mingi ta katula mpi bambuma mingi.+7 Konso muntu kusala mutindu yandi me kana na ntima na yandi, ti kubokuta ve* to sambu bo ke pusa yandi,+ sambu Nzambi ke zolaka muntu yina ke pesaka na kiese.+8 Diaka, Nzambi lenda monisila beno ntima ya mbote na yandi yonso ya nene na kiteso ya mingi sambu beno vanda konso ntangu ti bima yonso yina beno kele na yo mfunu na mambu yonso, mpi beno vanda ti bima mingi sambu na konso kisalu ya mbote.+9 (Mutindu bo me sonikaka nde: “Yandi me kaba bima mingi;* yandi me pesa na bansukami. Lunungu na yandi ke vandaka kimakulu.”+10 Muntu yina ke pesaka bankeni mingi na muntu ya ke kunaka mpi yina ke pesaka mampa sambu na kudia, yandi ta pesa beno nkeni sambu beno kuna, yandi ta kumisa yo mingi, mpi yandi ta kumisa mingi bambuma ya lunungu na beno.)11 Na mambu yonso beno ke baka balusakumunu sambu beno ke monisaka kikalulu ya kukaba na mitindu yonso, kikalulu yina ke nata bantu mingi na kupesa Nzambi matondo;12 sambu kisalu yai ya beno ke sala kele ve kaka sambu na kulungisa mbote banzala ya basantu,+ kansi mpi sambu yo pusa bantu mingi na kupesa Nzambi matondo.13 Bantu ke pesa Nzambi nkembo sambu lusadisu yai ya beno ke pesa ke monisa nde beno ke lemfukaka na nsangu ya mbote ya Kristu, mutindu beno tubaka yo na meso ya bantu yonso, mpi sambu beno ke pesa bo ti bantu yonso ya nkaka makabu na luzolo yonso.+14 Mpi ntangu bo ke bondila sambu na beno, bo ke monisila beno zola sambu na ntima ya mbote ya kukonda ndilu yina Nzambi me monisilaka beno.15 Beto pesa Nzambi matondo sambu na dikabu na yandi ya ofele yina beto lenda tendula ve.


c: text/html

text:
2 Ebuna yandi tubilaka mono nde: “Mwana ya muntu,* telama sambu mono tuba ti nge.”+2 Ntangu yandi tubilaka mono, mpeve kwisilaka mono mpi tedimisaka mono+ sambu mono wa Muntu yina ke tubila mono.3 Yandi tubilaka mono diaka nde: “Mwana ya muntu, mono ke tinda nge na bantu ya Izraele,+ na makanda ya me kolama yina me kolamaka na ntwala na mono.+ Bo ti ba-nkaka na bo me fwaka bansiku na mono tii bubu yai.+4 Mono ke tinda nge na bana yina kele ntu-ngolo* mpi ntima-ngolo,+ ebuna nge fwete tubila bo nde, ‘Yai kele mambu yina Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba.’5 Kansi bo, ata bo wa to bo buya kuwa—sambu bo kele nzo yina ke kolamaka+—bo ta zaba kibeni nde mbikudi mosi vandaka na kati na bo.+6 “Kansi nge, mwana ya muntu, kuwa bo boma ve,+ mpi kuwa ve boma ya mambu yina bo ke tuba, ata banti ya bansende mpi bansende me ziunga nge*+ mpi ata nge ke zinga na kati-kati ya bankutu.* Kuwa ve boma ya mambu yina bo ke tuba,+ mpi kutekita ve sambu na baluse na bo,+ sambu bo kele nzo ya ke kolamaka.7 Nge fwete tubila bo mambu ya mono ke tuba, ata bo wa to ve, sambu bo kele bantu ya ke kolamaka.+8 “Kansi nge, mwana ya muntu, wa mambu yina mono ke songa nge. Kukuma ve nkolami bonso nzo yai ya ke kolamaka. Kangula munoko na nge mpi dia kima ya mono ke pesa nge.”+9 Ntangu mono talaka, mono monaka diboko mosi ya kutandula na ndambu na mono,+ mpi mono monaka rulo mosi ya kusonika na kati na yo.*+10 Ntangu yandi kangulaka yo na ntwala na mono, yo vandaka ti bisono na ntwala mpi na nima.+ Bankunga ya mawa,* bidilu mpi milolo vandaka ya kusonika na zulu na yo.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ “Mwana ya muntu”; yai kele mbala ya ntete na kati ya bambala 93 ya bo me sadila bangogo yai na Ezekiele.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 13 Na dibundu ya Antioshe kuvandaka ti bambikudi mpi balongi yai:+ Barnabasi, Simeoni yina bo vandaka kubinga Ndombe,* Lusiusi ya bwala Sirene, Manaeni yina longukaka kisika mosi ti Erode mfumu ya distrike, mpi Saule.2 Ntangu bo vandaka kusadila Yehowa* mpi kubuya madia, mpeve santu tubaka nde: “Beno tula Barnabasi ti Saule+ na lweka sambu na kisalu yina mono me sola bo.”+3 Bo buyaka madia mpi bo sambaka, na nima bo tulaka bo maboko mpi bo bikaka bo na kukwenda.4 Yo yina bantu yai, yina mpeve santu tindaka, kulumukaka na Selesia, mpi katuka kuna bo kotaka na maswa mpi kwendaka na Shipre.5 Ntangu bo kumaka na Salamine, bo yantikaka kuzabisa ndinga ya Nzambi na basinagoga ya Bayuda. Yoane vandaka mpi ti bo sambu na kusadisa bo.+6 Ntangu bo lutaka na kisanga yina ya mvimba tii na Pafosi, bo kutanaka ti Muyuda mosi, zina na yandi Bar-Yezu. Yandi vandaka nganga-ngombo mpi mbikudi ya luvunu.7 Yandi vandaka ti guvernere Sergiusi Paulusi, muntu mosi ya ngangu. Sergiusi bingaka Barnabasi ti Saule sambu yandi vandaka ti nzala ya ngolo ya kuwa ndinga ya Nzambi.8 Kansi nganga-ngombo Elimasi (yai ntendula ya zina na yandi) yantikaka kutula ntembe ti bo, mpi yandi vandaka kusosa kukanga guvernere nzila sambu yandi kwikila ve na Mfumu.9 Saule, yina bo vandaka kubinga mpi Polo, fulukaka ti mpeve santu, talaka yandi mbote-mbote10 mpi tubaka nde: “O nge muntu ya kele ya kufuluka ti mambu ya luvunu ya mutindu na mutindu mpi ti mambu ya mbi ya mutindu na mutindu, nge mwana ya Diabulu,+ nge mbeni ya mambu yonso ya lunungu, keti nge ta bika ve na kubebisa banzila ya kusungama ya Yehowa?*11 Diboko ya Yehowa* kele na zulu na nge, mpi meso na nge ta fwa, nge ta mona ve nsemo ya mwini sambu na mwa ntangu.” Na mbala mosi lubungi ya ngolo mpi mudidi bwilaka yandi, ebuna yandi yantikaka kubaluka-baluka sambu na kusosa muntu yina lenda simba yandi na diboko sambu na kunata yandi.12 Ntangu guvernere monaka mambu yina salamaka, yandi kumaka kukwikila, sambu yandi yitukaka mingi sambu na malongi ya Yehowa.*13 Polo ti banduku na yandi kotaka na maswa na Pafosi mpi bo kumaka na Perga na provense ya Pamfilia. Kansi Yoane+ bikisaka bo mpi yandi vutukaka na Yeruzalemi.+14 Bo katukaka na Perga mpi bo kumaka na Antioshe ya Pisidia. Mpi na kilumbu ya kisabatu, bo kotaka na sinagoga+ mpi bo vandaka.15 Ntangu bo manisaka kutanga Nsiku+ mpi mikanda ya Bambikudi na meso ya bantu, bantwadisi ya sinagoga tindilaka bo ndinga nde: “Babakala, bampangi, kana beno kele ti diambu ya kutuba sambu na kupesa bantu kikesa, beno tuba yo.”16 Yo yina Polo telamaka, yandi salaka kidimbu na diboko na yandi, mpi tubaka nde:“Babakala, bantu ya Izraele mpi beno bantu ya nkaka ya ke waka Nzambi boma, beno wa.17 Nzambi ya bantu yai Izraele solaka ba-nkaka na beto, mpi yandi tombulaka bo ntangu bo vandaka kuzinga bonso banzenza na ntoto ya Ezipte mpi yandi basisaka bo kuna ti diboko ya kunanguka.+18 Yandi kangaka ntima sambu na bo na nsungi ya bamvula kiteso ya 40 na ntoto ya zelo na zelo.+19 Na nima ya kufwa makanda nsambwadi na insi ya Kanana, yandi pesaka insi na bo na makanda ya Izraele bonso dikabu.+20 Mambu yai yonso salamaka na nsungi ya bamvula kiteso ya 450.“Na nima, yandi pesaka bo bazuzi tii na ntangu ya mbikudi Samuele.+21 Kansi na nima, bo lombaka ntotila,+ mpi Nzambi pesaka bo Saule mwana ya Kisi, muntu ya dikanda ya Benyamini;+ yandi yalaka bamvula 40.22 Ntangu yandi katulaka yandi, yandi solaka Davidi na kuvanda ntotila+ na bo; yandi taka kimbangi sambu na Davidi nde: ‘Mono me mona Davidi+ mwana ya Yese, muntu yina ke pesa ntima na mono kiese;+ yandi ta sala mambu yonso ya mono ke zola.’23 Na kutadila lusilu na yandi, Nzambi natilaka Izraele ngulusi, Yezu,+ yina kele mosi na kati ya bana* ya muntu yai.24 Na ntwala nde muntu yina kukwisa, Yoane vandaka kulonga bantu yonso ya Izraele na kubaka mbotika, sambu na kumonisa nde bo me balula ntima.+25 Kansi ntangu Yoane vandaka kumanisa kisalu na yandi, yandi vandaka kutuba nde: ‘Beno ke yindula nde mono kele nani? Mono kele ve muntu yina. Kansi muntu mosi ke kwisa na nima na mono, mpi mono me fwana ve na kukangula bansinga ya basandale na yandi.’+26 “Babakala, bampangi, beno bana ya dikanda ya Abrahami mpi beno bantu ya nkaka ya ke waka Nzambi boma, bo me tindila beto nsangu ya luguluku yai.+27 Bantu ya Yeruzalemi mpi bamfumu na bo zabaka ve muntu yai, kansi ntangu bo sambisaka yandi, bo lungisaka mambu yina Bambikudi tubaka,+ yina bo ke tangaka na ndinga ya ngolo konso kisabatu.28 Ata bo monaka ve kikuma ya kufwa yandi,+ bo lombaka Pilate na kufwa yandi.+29 Mpi ntangu bo lungisaka mambu yonso yina bo me sonikaka sambu na yandi, bo katulaka yandi na nti mpi bo tulaka yandi na maziamu.*+30 Kansi Nzambi tedimisaka yandi na bafwa,+31 mpi bilumbu mingi, yandi vandaka kumonika na bantu yina katukaka ti yandi na Galilea mpi tombukaka na Yeruzalemi. Bo kele ntangu yai bambangi na yandi na ntwala ya bantu.+32 “Yo yina beto ke zabisa beno nsangu ya mbote ya mambu yina bo silaka na ba-nkaka na beto.33 Nzambi lungisaka yo ya mvimba sambu na beto, bana na bo mutindu yandi futumunaka Yezu;+ mutindu bo me sonikaka na nkunga ya zole nde: ‘Nge kele mwana na mono; bubu yai mono me kuma tata na nge.’+34 Nzambi monisaka nde yandi futumunaka yandi na bafwa sambu yandi vanda diaka ve ti nitu yina ke polaka; yandi tubaka nde: ‘Mono ta sadila beno mambu ya ke monisa zola ya kwikama yina mono silaka Davidi, mambu yina kele ya kwikama.’*+35 Yo ke tuba mpi na nkunga ya nkaka nde: ‘Nge ta bika ve nde muntu na nge ya kwikama kupola.’+36 Davidi sadilaka Nzambi kisalu ya santu* luzingu na yandi ya mvimba, yandi fwaka,* bo zikaka yandi ti ba-nkaka na yandi, mpi yandi polaka.+37 Kansi, muntu yina Nzambi futumunaka polaka ve.+38 “Yo yina bampangi, beno zaba nde, bo ke zabisa beno nde Nzambi ta lolula masumu ya bantu na nzila ya muntu yai,+39 mpi nde na mambu yonso yina Nsiku ya Moize+ lendaka ve kukumisa beno bantu ya lunungu, konso muntu yina ke kwikila, Nzambi ke binga yandi muntu ya lunungu na nzila ya muntu yai.+40 Yo yina, beno keba sambu mambu yina bo ke tuba na mikanda ya Bambikudi kubwila beno ve:41 ‘Beno bantu yina ke vwezaka, beno tala yo, beno yituka, mpi beno fwa, sambu mono ke sala kisalu mosi na bilumbu na beno, kisalu yina beno ta kwikila ve ata fioti, ata kana muntu kuzabisa beno yo na bunda.’”+42 Ntangu bo vandaka kubasika, bantu bondilaka Polo ti Barnabasi na kukwisa kutubila bo mambu yina na Kisabatu yina ke landa.43 Yo yina, ntangu bantu basikaka na sinagoga, Bayuda mingi mpi bantu mingi yina kumaka bantu ya dibundu ya Bayuda* mpi yina vandaka kusambila Nzambi, landaka Polo ti Barnabasi. Ntangu bo vandaka kusolula ti bantu yina, Polo ti Barnabasi longisilaka bo na kubikala na ntima ya mbote ya nene ya Nzambi.+44 Na Kisabatu yina landaka, kiteso ya mbanza ya mvimba vukanaka sambu na kuwa ndinga ya Yehowa.*45 Ntangu Bayuda monaka bimvuka yina ya bantu, bo waka kimpala mingi mpi bo yantikaka kubuya ti kuvweza yonso mambu yina Polo vandaka kutuba.+46 Ebuna Polo ti Barnabasi tubilaka bo na kikesa yonso nde: “Yo vandaka mfunu nde bo zabisa ntete ndinga ya Nzambi na beno.+ Kansi sambu beno ke buya yo mpi ke mona nde beno me fwana ve na kubaka luzingu ya mvula na mvula, beto ke kwenda na bantu ya makanda.+47 Sambu Yehowa* songaka beto nde: ‘Mono me tula nge na kuvanda nsemo ya makanda, sambu nge gulusa tii na nsuka ya ntoto.’”+48 Ntangu bantu ya makanda waka mambu yai, bo yantikaka kuwa kiese mpi kupesa ndinga ya Yehowa* nkembo, mpi bantu yonso yina vandaka ti nkadilu ya mbote sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula kumaka kukwikila.49 Diaka, ndinga ya Yehowa* vandaka kumwangana na insi ya mvimba.50 Kansi Bayuda pusaka bankento ya lukumu yina vandaka kuwa Nzambi boma mpi babakala ya lukumu ya mbanza, mpi bo vandaka na kisina ya mpasi yina Polo ti Barnabasi monaka,+ mpi bo losaka bo na nganda ya mbanza na bo.51 Bo pupulaka mfututu ya makulu na bo mpi bo kwendaka na Ikoniumi.+52 Balongoki landaka kufuluka na kiese+ mpi mpeve santu.


text:
INTERVIEW DES AMIS DE PORTICI (ITALIE) A LA RADIO DIOCESAINE DE KIKWIT TOMISA - MASOLO YA BAMPANGI KATUKAKA NA PORTICI (ITALIE) NA RADIO DIOCESAINE YA KIKWIT TOMISA (suite et fin)
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi beto ikele kuluta na ba minganga. Beto wa ntete bo, “expérience” na bo, nki mutindu bo kwisaka kwaku na bwala ya dioseze ya Kikwit. Beto ata lomba na mama munganga yandi kuluta kuna ye yandi pesa beto mwa ndinga, yandi ya kutubaka kikongo kito-kito na kilumbu ya nsiamisa. Beto kuwa mama munganga.
Stefania: Mbote na beno yonso. Père Sébastien Sasa: Ah beno kumona, Mama munganga mbote! Yandi kuzaba kibeni kikongo, yandi ikele kubika kwaku.
Stefania: Dunque noi, io e Gianluca, siamo venuti qui, più che in qualità di medici; io di medico e lui di fisioterapista, in qualità di osservatori. Père Sébastien Sasa: Beto kibeni, beto kwisaka, kele ve nde beto kusala kisalu yina ya kimunganga, kansi beto kwisaka na kutala ntete nki mutindu makambu ikele kutambula kwaku na dioseze ya Kikwit. Beto ikele na kutala.
Stefania: Il nostro scopo in questo primo viaggio è stato quello di capire, come diceva Giorgio, la realtà africana, in particolare il campo sanitario e di confrontare le due realtà: la nostra e quella di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, kele ya kutala inki mutindu, na makambu ya ikele kutadila “santé”, ba minganga, yo ikele kuluta kwaku na beno. Ye diaka, kutala keti luswasanu ikele na yina ya beto ikele kusalaka beto na yayi bo ikele kusala kwaku. Bonso mutindu ya tata nkuluntu Giorgio imene kutuba, kuzaba inki mutindu bantu ikele kuzingaka kwaku na Afrika.
Stefania: In questi giorni abbiamo fatto un’esperienza in diversi centri medici... Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, beto imene tambula na ba “centres” mingi ya ba minganga, ba centre ya “santé” mingi....
Stefania: e in particolare ci siamo fermati qualche giorno all’ospedale (generale) di Kikwit II. Père Sébastien Sasa: na bilumbu yayi, beto vandaka mingi-mingi na “Hôpital ya référence”, yina ya bo vandaka kubinga maternité ya Kikwit II.
Stefania: E il nostro obiettivo sarà quello di creare una collaborazione tra i due paesi. Père Sébastien Sasa: Ye yina ya beto ikele na kuyindula, beto banza nde na bilumbu ya ikele kukwisa, kana Nzambi kuzola, beto ata kutala inki mutindu ya beto lenda kusala na mpila nde ba minganga na beto kukwisa na ntoto na beno, ye ba minganga na beno kwaku lenda kukwisa mpi na beto sambu na kusala mwa “formation”. Na nima na yo, bo kwisa kuvutuka, na kufula kisalu.
Stefania: Si, non siamo venuti solo per portare materiali, attrezzature, ma per stabilire un rapporto di collaborazione, di formazione di medici congolesi in Italia, di esperienza di medici italiani a Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, yo ikele ve nde ya kunata kaka bisadilu, bima mingi-mingi, kansi kutala nki mutindu beto lenda kusadisakana beto na beto ba minganga: ya beno kwaku na Kikwit kukwisa na beto, ya beno lenda kwisa na kulonguka kubaka mayele ya bima ya mpa, ye bo kuvutuka na mpila nde, bo kukuka kusadisa mpi ba mpangi ya ikele kwaku na Kikwit.
Stefania: E quindi al nostro ritorno in Italia inizieremo a sviluppare progetti Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na kuvutuka na beto na Italie, beto ata tala, inki mutindu beto ata lenda kusala tu ba “projets” sambu na Kikwit.
Stefania: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Mama munganga me za zaba kibeni kikongo. Kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Jean-Luc, tata munganga mpi. Yandi mpi ata kupesa beto ndinga na yandi ya yandi ikele na yo.
Gianluca: buona sera a tutti gli ascoltatori. Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na ba landi yonso ya Radio Tomisa.
Gianluca: Io sono Gianluca, dottore in fisioterapia. Père Sébastien Sasa: Mono ikele Jean-Luc, Munganga, “docteur” na fisioterapiya (physiothérapie).
Gianluca: E insieme alla dottoressa Stefania... Père Sébastien Sasa: Ye kumosi na mama munganga Stefania
Gianluca: ....ho avuto la possibilità di vedere la situazione di alcuni ospedali. Père Sébastien Sasa: ...beto imene kumona kumosi ti mpangi na mono ya munganga ya nkento, inki mutindu ba “situation” ya ba “hôpitaux” ikele.
Gianluca: Posso dire che questa esperienza maturata all’interno dell’ospedale di Kikwit due... Père Sébastien Sasa: Expérience yayi ya mono imene kusala, na kati ya opitali ya “référence” ya Kikwit II, to ve maternité yina ya Kikwit II...
Gianluca: ... mi ha insegnato moltissimo. Père Sébastien Sasa: yo imene kulonga mono bima mingi, mingi-mingi.
Gianluca: Perché ho visto il personale medico, il personale infermieristico... Père Sébastien Sasa: Sambu mono imene kumona ba minganga, ba “infirmier(e)s”...
Gianluca: ... lavorare in condizioni di ristrettezze economiche e tecniche... Père Sébastien Sasa: ... na kisalu na bo ya bo ikele kusala, na kati ya bisadilu mingi ya ikele kukonda...
Gianluca: ... ma riuscire anche a dare il meglio di sé al paziente. Père Sébastien Sasa: ... kansi na kati ya mpasi, ti kukonda kuvanda na bisadilu ya kieleka, bo ikele kukipesa, ntima ya mvimba, sambu na kisalu, ye kusadisa na ntima ya mvimba ba mbefo ti ba mpangi yina yonso ya ikele na mpasi. Yo ikele kiese mingi na kumona mutindu yayi ya bo ikele kusala.
Gianluca: ... attraverso un contatto compassionevole … Père Sébastien Sasa: ... kisalu na bo ya kusansa ba mbefo, bo ikele kusala yo na ntima ya mvimba. Yo ikele ve kisalu ya zulu-zulu, pidina ve. Bo imene kupesa ntima na bo ya mvimba sambu na kusansa bantu ya ikele na maladi.
Gianluca: Dalle nostre parti, in Italia... Père Sébastien Sasa: Na ntambu ya ba bwala na beto na Italie...
Gianluca: C’è una professionalizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: Muntu ikele kusala kisalu, kupesa ba nkisi, yandi ikele kusala na mpila nde bantu kumona nde yandi ikele munganga ya kieleka ya imene kulonguka mingi.
Gianluca: Manca quella umanità , quella umanizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: na kusalaka mutindu yayi, kimuntu ikele kukonda na kati ye mpi na mpila ya kusansa ba mbefo. Bo ikele kusala kisalu sambu bo fwete kusala yo, kansi na kumona nde mbefo yayi mpi ikele muntu, mono kutala yandi bonso muntu, bo ikele kutala yandi kaka bonso mbefo, nkatu kuyindula to kutuba nde yayi mpe ikele muntu bonso beto.
Gianluca: Ci sono delle tecnologie quasi fantascientifiche... Père Sébastien Sasa: Kele na ba bisadilu ya nkwa-nkwa, ya kitoko-kitoko ya teknologiya ikele kunatila beto ya mingi–mingi ya kuluta kibeni.
Gianluca: il medico quasi non tocca neanche il paziente, non lo guarda... Père Sébastien Sasa: Na bisadilu yayi ya nkwa-nkwa, beto ikele kumona nde ba minganga na beto, bo ikele kusimba mbefo na maboko ve, bo ikele kutala yandi na meso ve...ikele ba bisadilu yayi nde ikele kusimba mbefo.
Gianluca: Invece dal punto di vista finanziario, la medicina è a carico dello Stato. Père Sébastien Sasa: Na mambu ya kutadila kusanzama, ti kufuta lusansu, nyonso ikele na maboko ya leta. Yandi muntu ikele kupesa mbongo yayi ya mingi na mpila nde kisalu kutambula mbote ye bantu kubaka mpi lusansu ya mbote.
Gianluca: Sicuro che ci sono sprechi enormi. Père Sébastien Sasa: Mono lenda songa beno nde, bo ikele kulosa mbongo mingi na kusalaka ba bima ya nkaka ya ikele na mfunu ya mingi ve, to ve kusala ba “dépenses” ya kukonda kikuma.
Gianluca: Quindi, ho visto questi medici, veramente lavorare, per me sono angeli scesi in terra. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona inki mutindu ba minganga ikele kusala kisalu na bo, na inki ba “conditions” bo ikele kusala yo. Sambu na mono, mono ikele kutuba yo na ntima ya mvimba, bo ikele kieleka-kieleka bonso ba wanzio ya imene tuluka awa na ntoto yayi ya beto.
Gianluca: Allora vorrei ringraziare loro, medici e infermieri, per avermi veramente insegnato tantissimo. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono ikele kuzola kupesa matondo mingi na ba tata minganga na bifulu ya beto imene kuluta, na ba mama “infirmières” na ba tata “infirmiers”, Nzambi kusadisa beno. Matondo mingi.
Gianluca: Grazie per l’ascolto. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na mpila ya beno imene landa mono. Yo ikele kiese mingi bambangi.
Frère Narcisse: Bampangi, beno imene katuka kulanda ba mpangi na beto yayi ya imene kukatuka na Italie... bo imene kukatuka kusolula na beto, kele na tata mosi diaka me bikala, mono kubanza. Me bikala ba jeunes na tata mosi, kana bo lenda tuba “pendant deux minutes” konso muntu, sambu beto manisa masolo na beto.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele kubanda na muntu ya ikele kusala bisalu na beno. Ya kieleka tata Narcisse, ikele Darius, yandi ikele salaka mpi ba “sciences ya communication sociale”. Yandi mpi ngatu, kana Nzambi kuzola, nani kuzaba, kana yandi lenda vutuka diaka kwaku na kusala na Radio Tomisa. Chissà, Dario, se un indomani potrei.... io ritornare qui... e tu, anche ritornare qui a lavorare alla Radio Tomisa, chissà.
Dario: Comunque, venendo qui, io sono stato sorpreso dai Congolesi. Père Sébastien Sasa: Nakukwisaka kwaku, nzetelo yayi ya mono imene kusala, yo imene pesa mono kiese mingi na kumona luzingu ya ba mpangi yayi ya Congo.
Dario: Io sono partito da Napoli pieno di idee di quello che avrei trovato. Père Sébastien Sasa: Na kukatuka bwala na mono ya Naples, mono vandaka na ba ngindu mingi –mingi, bisakasaka na ntu sambu na bima ya mono ta mona: afrika yango ikele inki mutindu, Congo ya ngo yayi inki mutindu? Kele ba ngindu mingi-mingi mono vandaka na yo na ntu.
Dario: Invece è stata una sorpresa, non ha ....completamente diverso da quello che potevo aspettare. Père Sébastien Sasa: Kansi kukwisa ya mono imene kwisa na “terrain” kibeni, kieleka kele ve bonso mpila ya mono vandaka kuyindula, yo ikele mutindu ya nkaka kibeni.
Dario: Per me è stato forte il contatto con i bambini, di solito mi occupo anche dell’animazione. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kiese mingi, mpila ya mono imene vanda kumosi ye bana fioti, ye kiese mpi mingi na kumona nde na bana yina, bima mingi beto imene kusala. Mono mpi ikele salaka “animation” ya ba “jeunes” na kati ya paroisse ya Mbundu Yezu.
Dario: E una volta che sono arrivato qui, mi sono accorto che tutti i piani di animazione che avevo fatto non andavano bene. Père Sébastien Sasa: Ye kieleka, yina yonso ya mono kuyidikaka na ntwala ya kukwisa nde mono ata sala “animation” na ba jeunes, yo kusimbaka ve kibeni. Yo yina mono salaka mutindu ya nkaka, kumona ya mono imene kumona kiese ya ba jeunes.
Dario: io mi aspettavo di venire qui e .... di mettere le regole del gioco. Père Sébastien Sasa: Mono vandaka kukwisa na ngindu ya kutuba nde mono mosi ata sala mpidiyayi, ba jeunes ata sala mutindu yayi, kansi yo imene vanda mutindu yina ve.
Dario: Invece ho avuto la meravigliosa sorpresa di essere animato io dai bambini. Père Sébastien Sasa: Yo imene kuvanda kiese mingi na kumona nde bana kibeni bantu kukumaka ba “animateurs” na mono.
Dario: fino al limite della gioia, dell’esuberanza di questi bimbi. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi na kumonaka bana yayi ke kumata, kutomboka, kupumbuka, yo ikele kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Kele na “fiancée” na yandi, mama Lorette, beto wa ngi mpi yandi ata songa beto. Na nima, tata salvatore kuna mpi kuyilama na mpila nde beto kusukisa. Mama Laurette, ndinga na nge.
Laura: Mbote na beno! Père Sébastien Sasa: Mbote mama Laurette, kikongo kibeni imene banda kupiya bana bo.
Laura: Volevo solo ringraziare tutte le persone che hanno permesso questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na ba mpangi yina yonso imene kusala nde nzetelo yayi beto kuka kusala yo na mbote yonso .....
Laura: ... che ci hanno accompagnato fin ora.... Père Sébastien Sasa: ... matondo mpi na bayina imene kufidisa beto ti ntangu yayi....
Laura: e ringraziare tutti i bambini che hanno saputo rallegrarci... Père Sébastien Sasa: ... ye kupesa matondo na bana yonso ya imene kuvukana na beto ye ya imene zaba kupesa beto kiese konso kilumbu...
Laura: ... con semplicità, con gioia... Père Sébastien Sasa: ... na ntima ya mvimba, na kiese....
Laura: ... valori che piano piano stanno un pò scomparendo. Père Sébastien Sasa: Yayi ikele bima, mumbandu: kiese, kuvanda kifulu mosi, malembe-malembe, ikele na kuvila na ba bwala na beto....
Laura: ... e che loro con la loro spontaneità, la loro semplicità, hanno fatto rinascere Père Sébastien Sasa: ... ye bana, na mutindu na bo ya kusala, mutindu na bo ya kuzinga, bo imene kubutisa ba bima yayi: kiese, kuvanda kumosi na kati ya ba ntima na beto.
Laura: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Kiese! Beno me mona banabo, yo me piya kibeni kikongo. Ngwashi Salvatore, sasuka nge mpi, nge bula kikongo kwaku. Ngwahi Salvatore, ndinga na nge! A te la parola.
Salvatore: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Salvatore: Approfitto di questo momento per ringraziare tutti voi. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kubaka dibaku yayi sambu na kupesa matondo mingi na mosi-mosi ya beno ya ikele kulanda Radio Tomisa.
Salvatore: Per aver condiviso con me e Stefania il dono della cresima. Père Sébastien Sasa: Matondo na mutindu ya beno kuvukanaka na mono ye mpangi na mono Stefanie sambu na kusepela nsiamisa ya beto bakaka, kiese mingi sambu na nsiamisa na beto.
Salvatore: Siete stati una grande famiglia... Père Sébastien Sasa: Kieleka, beto imene kuwa na mpangi na mono, na ba mpangi yayi ya nkaka, nde beto ikele na kati ya familya, familya mosi....
Salvatore: Il mio scopo di questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na mono, na nzetelo yayi ya beto imene kusala ikele yayi:
Salvatore: ... e quello di vedere, pensare e agire. Père Sébastien Sasa: Kima ya ntete ya mono ikele kusosa ikele kumona, kuyindula ye kutala inki mutindu mono lenda sala kima.
Salvatore: Vedere tutte le problematiche che ci sono qua per esempio dall’acqua alle cose più piccole. Père Sébastien Sasa: Kutala yina yonso ikele ya mpasi kwaku, mumbandu makambu ya kutadila masa, mono ikele kumona bantu ikele kutambula na ba “bidon” na ntu.
Salvatore: E riflettere al ritorno... Père Sébastien Sasa: Kuyindula awa ya mono ikele kuvutuka ....
Salvatore: per come fare per agire l’anno prossimo. Père Sébastien Sasa: na kutala na mvula ya ikele kwisa ya beto ata vutuka, kutala nki mono lenda sala.
Salvatore: ... con la speranza che Dio, l’anno prossimo, mi consentirà di venire di nuovo. Père Sébastien Sasa: .... mono ikele na kivuvu nde na nsadisa ya Nzambi, na mvula ya ikele kwisa, mono mpi ata vutuka diaka awa.
Salvatore: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nkuluntu Marko, yina ikele tata nkuluntu na bwala Ercolano, yandi mpi kupesa beto mwa ndinga na minuti zole. Yandi kutuba yina ya yandi ikele na yo, ye na nima, beto ata kusukisa na tata Antoine.
Don Marco: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Don Marco: Yezu Kristu Ntotila! Père Sébastien Sasa: Kuyala! Kieleka kibeni banabo, yo imene kupiya kikongo kwaku. Tata Marko ikele nglo kieleka, tuba tata.....vai
Don Marco: All’inizio quando abbiamo deciso di venire qui in Africa, ero un poco preoccupato. Père Sébastien Sasa: Na luyantiku, ntangu ya beto imene kubaka lukanu ya kukwisa kwaku na Afrika, ntangu ya beno imene kubaka ngindu ya kukwisa kwaku, mono vandaka zulu-zulu, mono tuba ah..beto ata kuma? Yo yayi beto ata sala?
Don Marco: Perché l’Africa, per me e anche per i miei amici, è un paese completamente sconosciuto. Ci ponevamo tante domande, anche stupide. Père Sébastien Sasa: Na ntwala ya kukwisa, beto vandaka kuyindula, ba ngiufula mingi-mingi, beto ikele kutuba nde yo Afrika yango ikele inki muntindu; yo kudia ata vanda nki mutindu? Kulala ta vandaka inki mutindu? Beto vandaka kuzaba mbote ve. Mpasi mingi kibeni kuvandaka na ntima na mono.
Don Marco: Ora sono quasi venti giorni che siamo qui in Africa, devo dire che sto cominciando a sentire mia questa terra, questa gente, quest’aria che respiro ogni giorno. Père Sébastien Sasa: Bilumbu makumi zole imene kuluta tuka kilumbu ya beto kwisaka, mono imene zaba kibeni nde Afrika yayi ikele mpi ya mono, mupepe yayi ya mono ikele kufulumuna mpi ikele ya mono. Bampangi yayi mpi ikele awa na Afrika, ikele kibeni bampangi na mono.
Don Marco: Venendo qui in Africa, ho capito cosà voleva dire Gesù quando diveca: “Signore ti ringrazio perché hai rivelato queste cose ai semplici e ai piccoli e le hai nascoste ai dotti e sapienti”. Père Sébastien Sasa: Mono imene zaba kibeni kubakisa mambu ya kutubaka Yezu nde: “Mfumu, mono ikele kumwesa nge ntonda sambu bima yayi nge imene songa yo na bana ya ntima ya mpempe, na ntima ya bana ya fioti, ye nge imene kubumbisa yo na ba bantu ya mayele, na bantu ya imene longukaka mingi”.
Don Marco: Questo l’ho visto soprattutto giocando coi bambini e vedendo ogni giorno tantissime persone semplici che vanno a lavorare nei campi con tanti sacrifici ma felici. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono imene mona na kusalaka nsaka na bana fioti, na kumonaka bantu ya ikele kukwenda na kisalu na makulu na kiese yonso ye, na kumonaka nde bantu ikele kuzinga na kiese kibeni ata nde mpasi ikele.
Don Marco: Sono rimasto molto colpito dell’accoglienza che ogni giorno noi riceviamo ovunque andiamo, sia nelle comunità parrocchiali, ma anche camminando tra la gente. Père Sébastien Sasa: Kima ya nkaka imene kupesa mono kiese mingi ikele na kumona kuyamba ya bo ikele kuyamba beto na kati ya bimvuka ya bakristu, kansi mpi na bifulu yonso ya beto ikele kutambula na kati ya bantu. Yo ikele kiese mingi.
Don Marco: Ogni giorno viene gente all’IFAK dove noi alloggiamo e non so quanti regali abbiamo avuto! Per questo è una cosa molto bella. Père Sébastien Sasa: Bantu ikele kukwisa mingi na kutala beto na IFAK, kifulu wapi beto ikele kulala. Konso ntangu ya bo ikele kukwisa, kadikabu na bo mpi ikele. Mono kuzaba ve, ba “cadeaux” to makabu ikwa beto imene kuzwa! Sambu bima yayi yonso, yo ikele kima mosi ya kitoko kibeni.
Don Marco: Allora qui in Africa, mi sento ancora figlio di Dio, fratello universale di tutti. Père Sébastien Sasa: Kieleka kwaku na Afrika, mono imene kudiwa kibeni nde mono ikele mwana ya Nzambi ye, mono ikele mpangi ya bantu yonso, mpangi na kati ya ba mpangi na mono.
Don Marco: Allora, grazie a tutti e la nostra speranza è proprio Gesù risorto come dice San Paolo: “se Cristo non fosse morto, vana sarebbe la nostra fede”. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso. Kivuvu na beto ikele kibeni Yesu ya imene kufutumuka, bonso mutindu ya Santu Polo ikele kutuba: “kana nde Cristo kufwaka ve, nga lukwikilu na beto mpi ikele mpamba”.
Don Marco: Matondo!
Père Sébastien Sasa: Matondo! Ngwashi na beto ikele sukisa, tata ya familya, papa Antoine. Ndinga na nge.
Antonio: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Antonio: Grazie a tutti, …. tutti coloro che abbiamo incontrato in questi giorni. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso ... ye mpi na bampangi yonso ya beto imene kukutana na bo na bilumbu yayi.
Antonio: Io sono qui ... Ho fatto questo viaggio perché sicuramente mosso dal mio cammino di fede. Père Sébastien Sasa: Kukwisa ya mono imene kukwisa, nzetelo yayi ya mono imene kusala, ikele mingi-mingi mwa kitaminu ya mono ikele kusala na kuyela na luzingu na mono ya moyo ti mpi ya lukwikilu. Yo yayi imene kusala nde mono lenda kukwisa kwaku.
Antonio: Chiedevo sempre al Signore, nelle mie preghiere, di darmi motivi forti e spronanti che mi facessero aumentare il passo verso di lui. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono vandaka kulomba na Nzambi, na kati ya bisambu, na kusadisa mono na kubaka kikesa sambu na kusala nzetelo yayi, ye kuyela na kati ya luzingu na mono ya moyo.
Antonio: Ecco, ringrazio il Signore che mi ha fatto vivere quest’esperienza. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na Mfumu Nzambi, na mpila ya imene kupesa mono dibaku ya kuzinga ti kumeka kusala “expérience” na Afrika ye na Kikwit.
Antonio: Questa ricerca del mistero ... Père Sébastien Sasa: Kisalu ya kusosa kuzaba diswekamu...
Antonio: La religione cristiana è una religione di relazioni. Père Sébastien Sasa: “Religion” ya beto bakristu ikele “religion” ya ikele kusala nde bantu kuzingu na bumbote yonso kati na bo.
Antonio: ... relazione con Dio, ma soppratutto con tutti gli altri. Père Sébastien Sasa: .. kinduku ti Nzambi, kansi ntete-ntete kinduku na ba mpangi yina yankaka.
Antonio: Ecco cosa mi è rimasto molto impresso... è stato vicino ai miei occhi, ho ancora presenti tutti i volti dei bambini che ho incontrato. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni na kumonaka bana ya fioti ya beto imene kukutana na bo.
Antonio: Ho visto in loro, volti di tristezza e di felicità. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona na luse na bo: kiese ye ntantu mpi kuvandaka na bo.
Antonio: Ecco, Gianluca e Stefania, raccontavano della nascita dei bambini in ospedale. Père Sébastien Sasa: Gianluca ti Stefania, imene kutela beto masolo inki mutindu bo imene kuvanda kifulu ya bana zole imene kubutuka na maternité ya Kikwit II.
Antonio: Io come papà vi do un messaggio. Père Sébastien Sasa: Mono bonso nde ba papa yonso, mono ikele zola kupesa na beno mwa ndinga (message).
Antonio: Ogni bambino che nasce è una speranza. Père Sébastien Sasa: Na konso mwana ya ikele kubutuka na familya, yo ikele kiese mingi ye mpi kidimbu ya kivuvu, ye yandi ikele nata mpi kivuvu na familya.
Antonio: Ecco, difendete e fate crescere i bambini. Père Sébastien Sasa: Beno tanina bana ye beno sansa bo mbote-mbote.
Antonio: Sono il futuro del Congo. Père Sébastien Sasa: Bana yayi ikele “futur” to ve mbasi ya Congo.
Antonio: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Kieleka bampangi bakristu, matondo mingi. Matondo na Mbuta-Nganga Edouard Mununu, matondo na mfumu na beto kwaku na kati ya radio frère Narcisse, kiese mingi. Matondo mingi na ngwashi na beto kuna John na nsila ya machini, ya imene kusadisa beto nde mambu yayi yonso kuluta kitoko. Matondo na balandi yonso ya Radio Tomisa.
Ye mono, bonso mwana ya ntoto yayi ya beto, mono ata lomba na beno: beto simbana, beto simba dibundu na beto, beto simba tata Pisekopo, beto simba ba Nganga-Nzambi, ba frères ti ba masoeurs. Beto simba bakristu yonso ya dibundu na beto ti ba animateurs, beto yonso kumosi na kutunga dibundu na beto yayi ya Kikwit. Kikwit na beto yayi fwete kwenda na ntwala. Afrika na beto fwete kwenda na ntwala, ye ndinga ya Nzambi ya beto ikele kuwa yo balula ba ntima na beto. Yina yonso ya mbi, yina yonso ya ikele kusosa kukabula beto, yina yonso ya ikele kuzola kunata mavwanga na kati na beto, Mpeve Santu kukulumuka ye yandi kusoba yo.
Bwala na beto kutoma, bwala na beto kukuma ya bantu ya kutoma. Bwala kukwenda na ntwala. Kiese mingi mpamba na kuvutuka na mayumbu. Ye beto ata songa mpi na bampangi yina ya nkaka, bana ya Kikwit ya ikele kuna na ba mputu, na kuvutuka na mayumbu. Mpamba ve, mayumbu ikele kitoko mpamba.
Ya Jean, matondo mingi. Ya Narcisse, matondo na nge mpi. Kisalu ya mbote. Radio Tomisa na ntwala, avant, avant, avant.
Sébastien SASA NGANOMO BABISAYONE
Doctorant en Missiologie
Université Pontificale Urbanienne
ROME


text:
KAPU YA IYA
Yezu Kristu Kele Nani?
1, 2. (a) Kana nge me zaba kaka zina ya muntu mosi yina me zabanaka mingi, keti yo ke tendula nde nge me zaba yandi mbote-mbote? Tendula. (b) Inki mambu bantu ya nkaka ke tubaka sambu na Yezu?
BANTU yina me zabanaka kele mingi na nsi-ntoto. Ziku, nge me zaba zina ya muntu mosi yina me zabanaka mingi. Kansi, kuzaba kaka zina na yandi ke tendula ve nde nge me zaba yandi mbote-mbote. Yo ke tendula ve nde nge me zaba mambu yonso ya luzingu na yandi mpi bikalulu na yandi.
2 Ziku, nge me waka nsangu ya me tala Yezu Kristu, ata yandi zingaka na ntoto kiteso ya bamvula 2 000 me luta. Kansi, bantu mingi ke zabaka mpenza ve kana Yezu vandaka muntu ya nki mutindu. Bantu ya nkaka ke tubaka nde yandi kele muntu ya mbote, bankaka nde yandi kele mbikudi, mpi bankaka diaka nde Yezu kele Nzambi. Inki kele dibanza na nge?—Tala Noti 12.
3. Sambu na nki yo kele mfunu nde nge zaba Yehowa Nzambi mpi Yezu Kristu?
3 Yo kele mfunu nde nge zaba kieleka na yina me tala Yezu. Sambu na nki? Biblia ke zabisa beto nde: “Luzingu ya mvula na mvula ke tendula nde, bo zaba nge, Nzambi mosi kaka ya kieleka, mpi muntu yina nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3) Ee, kana nge me zaba kieleka ya me tala Yehowa mpi Yezu, nge lenda zinga mvula na mvula na paladisu na ntoto. (Yoane 14:6) Diaka, Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala mutindu ya kuzinga mpi ya kusadila bantu ya nkaka mambu, yo yina kuzaba yandi ta sadisa nge. (Yoane 13:34, 35) Na Kapu ya ntete1, beto longukaka kieleka na yina me tala Nzambi. Ntangu yai, beto ta longuka mambu yina Biblia ke tuba na yina me tala Yezu.
BETO ME MONA MESIA!
4. Ngogo “Mesia” mpi ngogo “Kristu” ke monisa nki?
4 Bamvula mingi na ntwala nde Yezu kubutuka, Yehowa silaka na kati ya Biblia nde yandi ta tinda Mesia, to Kristu. Ngogo “Mesia” me katuka na ndinga ya Kiebreo, mpi ngogo “Kristu” me katuka na ndinga ya Kigreki. Batitre yai zole ke monisa nde, Nzambi ta pona Mesia ya lusilu mpi ta pesa yandi mukumba mosi ya mfunu. Mesia ta sala nde balusilu yonso ya Nzambi kulungana. Yantika bubu yai, Yezu lenda sadisa nge mpi. Kansi na ntwala nde Yezu kubutuka, bantu mingi vandaka kudiyula nde: ‘Nani ta vanda Mesia?’
5. Keti balongoki ya Yezu ndimaka nde yandi vandaka Mesia?
5 Balongoki ya Yezu vandaka kundima mpenza nde yandi vandaka Mesia ya lusilu. (Yoane 1:41) Mu mbandu, Simoni Piere zabisaka Yezu nde: “Nge kele Kristu.” (Matayo 16:16) Inki mutindu beto lenda ndima nde Yezu kele Mesia?
6. Inki mutindu Yehowa sadisaka bantu ya masonga na kuzaba Mesia?
6 Bamvula mingi na ntwala nde Yezu kubutuka, bambikudi ya Nzambi sonikaka mambu mingi yina zolaka kusadisa bantu na kuzaba Mesia. Inki mutindu? Yindula nde bo me lomba nge na kukwenda kusosa muntu mosi yina nge me monaka ntete ve na kisika babisi ke telamaka mpi yina bantu ke vandaka mingi. Kana bo me tendudila nge mbote-mbote mutindu muntu yango kele, nge ta zaba yandi kukonda mpasi. Mutindu mosi, Yehowa sadilaka baprofete na yandi sambu na kuzabisa bantu mambu yina Mesia ta sala mpi ta kutana ti yo. Mutindu bambikudulu yai yonso lunganaka sadisaka bantu ya masonga na kuzaba nde Yezu kele Mesia.
7. Inki bambikudulu zole monisaka nde Yezu kele Mesia?
7 Beto tadila bambikudulu zole. Ya ntete, bamvula 700 na ntwala nde Yezu kubutuka, Mika tubaka na ntwala nde Mesia ta butuka na mbanza mosi ya fioti ya Betelemi. (Mika 5:2) Mpi Yezu butukaka na mbanza yango! (Matayo 2:1, 3-9) Ya zole, Daniele tubaka na ntwala nde Mesia ta monana na mvu 29 ya ntangu na beto. (Daniele 9:25) Yai kele bambikudulu zole mpamba na kati ya bambikudulu yina monisaka pwelele nde Yezu kele Mesia ya lusilu.—Tala Noti 13.
8, 9. Ntangu Yezu bakaka mbotika inki mambu salamaka sambu na kumonisa nde yandi kele Mesia?
8 Yehowa monisaka kibeni pwelele nde Yezu kele Mesia. Nzambi silaka nde yandi ta pesa Yoane mbotiki kidimbu yina ta sadisa yandi na kuzaba Mesia. Ntangu Yezu kwendaka na Yoane sambu na kubaka mbotika na Nzadi ya Yordani na mvu 29 ya ntangu na beto, Yoane monaka kidimbu yango. Biblia ke zabisa beto mambu yina salamaka: “Na nima ya kubaka mbotika, Yezu basikaka na masa na mbala mosi; ebuna zulu kangukaka, mpi yandi monaka mpeve ya Nzambi ke kulumuka bonso pizio mpi yo ke kwisa na zulu na yandi. Diaka, ndinga mosi katukaka na zulu mpi tubaka nde: ‘Yai Mwana na mono, ya mono ke zolaka mingi, yina mono me ndima.’” (Matayo 3:16, 17) Ntangu Yoane waka mambu yai mpi monaka kidimbu yai, yandi bakisaka nde Yezu kele Mesia. (Yoane 1:32-34) Kaka na ntangu yina, Yehowa tulaka mpeve na yandi na zulu ya Yezu mpi yandi kumaka Mesia. Yandi vandaka muntu yina Nzambi ponaka sambu na kuvanda Ntwadisi mpi Ntotila.—Yezaya 55:4.
9 Bambikudulu ya Biblia, mambu yina Yehowa yandi mosi tubaka, mpi kidimbu yina yandi pesaka ntangu Yezu bakaka mbotika monisaka nde Yezu kele Mesia. Kansi Yezu katukaka na wapi, mpi yandi vandaka muntu ya nki mutindu? Beto tadila mambu yina Biblia ke tuba.
YEZU KATUKAKA NA WAPI?
10. Inki Biblia ke longaka na yina me tala luzingu ya Yezu na ntwala ya kukwisa na ntoto?
10 Biblia ke longaka nde, Yezu zingaka na zulu bamvula mingi na ntwala ya kukwisa na ntoto. Mika tubaka nde Mesia vandaka “tuka bantangu ya ntama.” (Mika 5:2) Mbala mingi, Yezu yandi mosi vandaka kutuba nde yandi zingaka na zulu na ntwala ya kubutuka bonso muntu. (Tanga Yoane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Ata na ntwala ya kukwisa na ntoto, Yezu vandaka ti bangwisana ya kuluta mbote ti Yehowa.
11. Sambu na nki Yehowa ke zolaka Yezu mingi?
11 Yehowa ke zolaka Yezu mingi. Sambu na nki? Sambu Nzambi gangaka yandi na ntwala ya bima yonso mpi ya bantu yonso. Yo yina, Biblia ke bingaka yandi “mwana ya ntete ya lugangu yonso.” * (Bakolosai 1:15) Diaka, Yehowa ke zolaka Yezu mingi sambu yandi kele kigangwa mosi mpamba yina Yehowa yandi mosi gangaka. Yo yina, Biblia ke bingaka yandi ‘Mwana mosi kaka ya kubutuka.’ (Yoane 3:16) Yezu kele mpi kigangwa mosi mpamba yina Yehowa sadilaka sambu na kuganga bima yonso ya nkaka. (Bakolosai 1:16) Diaka, Yezu mpamba muntu Biblia ke bingaka “Ndinga,” sambu Yehowa sadilaka yandi sambu na kupesa bansangu mpi bansiku na bawanzio ti bantu.—Yoane 1:14.
12. Inki mutindu beto me zaba nde Yezu ti Nzambi kele ve muntu mosi?
12 Bantu ya nkaka ke ndimaka nde Yezu ti Nzambi kele muntu mosi. Kansi, Biblia ke longaka ve mutindu yina. Biblia ke tuba nde Nzambi gangaka yandi, yo ke monisa nde Yezu vandaka ti luyantiku. Kansi, Yehowa yina gangaka bima yonso kele ve ti luyantiku. (Nkunga 90:2) Sambu yandi kele mwana ya Nzambi, Yezu me yindulaka ve ata fioti nde yandi kele Nzambi. Biblia ke longaka pwelele nde Tata kele nene kuluta Mwana. (Tanga Yoane 14:28; 1 Bakorinto 11:3.) Kaka Yehowa muntu kele “Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso.” (Kuyantika 17:1) Yandi kele nene mpi ngolo kuluta bigangwa yonso.—Tala Noti 14.
13. Sambu na nki Biblia ke tuba nde Yezu kele “kifwani ya Nzambi yina ke monanaka ve”?
13 Yehowa ti Mwana na yandi, Yezu, vandaka kusala kisalu bamvula mingi kibeni na ntwala nde yandi sala zulu mpi ntoto. Ya kieleka, bo ke zolanaka mingi mpenza! (Yoane 3:35; 14:31) Yezu monisaka mbote-mbote bikalulu ya tata na yandi, yo yina Biblia ke bingaka yandi “kifwani ya Nzambi yina ke monanaka ve.”—Bakolosai 1:15.
14. Inki mutindu Mwana yina Yehowa ke zolaka mingi butukaka na ntoto bonso muntu?
14 Mwana yina Yehowa ke zolaka mingi ndimaka kuyambula zulu mpi kukwisa kubutuka na ntoto bonso muntu. Inki mutindu yo salamaka? Yehowa salaka diambu mosi ya kuyituka; yandi katulaka luzingu ya Mwana na yandi na zulu mpi tulaka yo na divumu ya mwense mosi na zina ya Maria. Na mutindu yina, Yezu vandaka ve na mfunu ya tata ya kinsuni sambu yandi butuka. Yo yina, Maria butaka mwana mosi ya kukuka mpi pesaka yandi zina Yezu.—Luka 1:30-35.
YEZU VANDAKA MUNTU YA NKI MUTINDU?
15. Inki mutindu nge lenda zaba Yehowa mbote-mbote?
15 Kana nge tanga mikanda yai ya Biblia, Matayo, Marko, Luka, mpi Yoane nge ta longuka mambu mingi na yina me tala Yezu, luzingu na yandi, mpi bikalulu na yandi. Bo ke bingaka mikanda yai Ba-evanzile. Sambu Yezu kele bonso Tata na yandi, mambu yina nge ke tanga sambu na yandi ta sadisa nge mpi na kuzaba Yehowa mbote-mbote. Yo yina, Yezu tubaka nde: “Muntu yina me mona mono me mona mpi Tata.”—Yoane 14:9.
16. (a) Inki Yezu longaka? (b) Malongi ya Yezu katukaka na nani?
16 Bantu mingi vandaka kubinga Yezu “Longi.” (Yoane 1:38; 13:13) Yandi longaka mambu mingi ya mfunu, mu mbandu “nsangu ya mbote ya Kimfumu.” Inki kele Kimfumu yango? Yo kele luyalu ya Nzambi yina ta yala ntoto ya mvimba tuka na zulu mpi yo ta natila bantu ya ke lemfukilaka Nzambi balusakumunu. (Matayo 4:23) Mambu yonso yina Yezu longaka katukaka na Yehowa. Yezu tubaka nde: “Mambu ya mono ke longa kele ve ya mono, kansi yo kele ya muntu yina tindaka mono.” (Yoane 7:16) Yezu zabaka nde, Yehowa ke zolaka nde bantu kuwa nsangu ya mbote yina ke tuba nde Kimfumu ya Nzambi ta yala ntoto ya mvimba.
17. (a) Yezu vandaka kulonga na wapi? (b) Sambu na nki yandi vandaka kulonga bantu ya nkaka ti kikesa?
17 Yezu vandaka kulonga na wapi? Bisika yonso yina yandi vandaka kukuta bantu. Yandi vandaka kulonga na bambanza, na babwala, na bazandu, na bisika ya lusambu, mpi na banzo. Yezu vandaka kuvingila ve nde bantu kukwisa kukutana ti yandi. Mbala mingi, yandi vandaka kukwenda kukutana ti bo. (Marko 6:56; Luka 19:5, 6) Yezu vandaka kikesa mpi yandi vandaka kulutisa ntangu mingi sambu na kulonga bantu. Sambu na nki? Sambu yandi zabaka nde Nzambi lombaka yandi na kusala mutindu yina mpi sambu yandi vandaka ntangu yonso kulemfukila Tata na yandi. (Yoane 8:28, 29) Diaka, Yezu vandaka kulonga sambu yandi vandaka kuwila bantu mawa. (Tanga Matayo 9:35, 36.) Yandi vandaka kumona nde bamfumu ya mabundu vandaka kulonga ve kieleka na yina me tala Nzambi mpi Kimfumu na yandi. Yo yina, yandi zolaka nde bantu mingi kuwa nsangu ya mbote.
18. Inki bikalulu ya Yezu ke sepedisaka nge mingi?
18 Yezu vandaka kuzola bantu mpi kudibanza sambu na bo. Yandi vandaka muntu ya mawete mpi bantu vandaka kusolula ti yandi kukonda mpasi. Ata bana ya fioti vandaka kusepela kuvanda ti yandi. (Marko 10:13-16) Yezu vandaka kupona-pona ve. Yandi vandaka kumenga luvunu mpi kukonda lunungu. (Matayo 21:12, 13) Yandi zingaka na ntangu yina bankento vandaka ti banswa fioti mpi bantu vandaka kusadila bo mambu kukonda luzitu. Kansi, Yezu vandaka ntangu yonso kupesa bo luzitu mpi lukumu. (Yoane 4:9, 27) Yezu vandaka mpi muntu ya kudikulumusa kibeni. Mu mbandu, kilumbu mosi na nkokila yandi yobisaka makulu ya bantumwa na yandi, kisalu yina yo vandaka kulomba nde mpika kusala.—Yoane 13:2-5, 12-17.
19. Inki mbandu ke monisa nde Yezu zabaka mambu yina bantu vandaka na yo kibeni mfunu mpi nde yandi vandaka kusepela kusadisa bo?
19 Yezu vandaka kuzaba mambu yina bantu vandaka na yo kibeni mfunu mpi yandi vandaka kusepela kusadisa bo. Diambu yai monanaka pwelele ntangu yandi sadilaka ngolo ya Nzambi sambu na kubelula bantu na mutindu ya kuyituka. (Matayo 14:14) Mu mbandu, muntu mosi yina vandaka ti maladi ya lepre kwisaka na Yezu mpi tubaka nde: “Kana nge me zola, nge lenda kumisa mono bunkete.” Yezu waka mpasi mutindu muntu yina vandaka kuniokwama. Yandi wilaka yandi mawa mpi sepelaka kusadisa yandi. Yo yina Yezu tandulaka diboko, yandi simbaka muntu yina, mpi tubilaka yandi nde: “Mono me zola! Kuma bunkete.” Ebuna muntu yina vandaka kubela belukaka! (Marko 1:40-42) Keti nge lenda yindula mutindu muntu yina waka?
YEZU BIKALAKA YA KWIKAMA NA TATA NA YANDI
20, 21. Inki mutindu Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala kulemfukila Nzambi?
20 Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala kulemfukila Nzambi. Yandi vandaka ya kwikama na Tata na yandi na ntwala ya bampasi to ya kimbeni, yo vanda ya nki mutindu. Mu mbandu, Yezu salaka ve disumu ntangu Satana mekaka yandi. (Matayo 4:1-11) Bantu ya nkaka ya dibuta ya Yezu ndimaka ve nde yandi vandaka Mesia mpi bo tubaka nde, “yandi me bela kilawu,” kansi Yezu landaka kusala kisalu ya Nzambi. (Marko 3:21) Ntangu bambeni na yandi vandaka kuniokula yandi, Yezu bikalaka ya kwikama na Nzambi mpi yandi sosaka ve ata fioti kusala bo mbi.—1 Piere 2:21-23.
21 Ata na ntwala ya lufwa ya nku mpi ya mpasi, Yezu bikalaka ya kwikama na Yehowa. (Tanga Bafilipi 2:8.) Yindula mpasi yina yandi waka na kilumbu yina bo fwaka yandi. Bo kangaka yandi, bambangi ya luvunu fundaka yandi nde yandi me vweza Nzambi, bazuzi ya luvunu bedisaka yandi, bantu mingi sekaka yandi, mpi basoda niokulaka yandi mpi bulaka yandi bansonso na zulu ya nti. Na ntwala nde yandi fwa, yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Yo me lungana!” (Yoane 19:30) Bilumbu tatu na nima ya lufwa ya Yezu, Yehowa futumunaka yandi mpi pesaka yandi nitu ya kimpeve. (1 Piere 3:18) Na nima ya mwa bamposo Yezu vutukaka na zulu, yandi “vandaka na diboko ya kitata ya Nzambi” mpi vingilaka sambu Nzambi kukumisa yandi Ntotila.—Baebreo 10:12, 13.
22. Sambu Yezu bikalaka ya kwikama na tata na yandi, inki dibaku beto kele ti yo ntangu yai?
22 Sambu Yezu bikalaka ya kwikama na tata na yandi, beto kele ntangu yai ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na paladisu na ntoto, kaka mutindu Yehowa kanaka yo. Na kapu yina ke landa, beto ta tadila mutindu lufwa ya Yezu me salaka nde beto vanda ti kivuvu ya kuzinga mvula na mvula.
^ par. 11 Biblia ke bingaka Yehowa Tata sambu yandi kele Ngangi. (Yezaya 64:8) Yo ke bingaka Yezu Mwana ya Nzambi, sambu Yehowa muntu gangaka yandi. Yo ke bingaka mpi bawanzio ti Adami, bana ya Nzambi.—Yobi 1:6; Luka 3:38.


text: 5 Kansi bakala mosi, zina na yandi Ananiasi ti nkento na yandi Safira, tekaka ndambu ya ntoto na bo.2 Yandi katulaka na kinsweki ndambu ya mbongo, nkento na yandi mpi zabaka yo, mpi yandi nataka kaka ndambu ya mbongo yina ebuna yandi tululaka yo na makulu ya bantumwa.+3 Kansi Piere tubaka nde: “Ananiasi, sambu na nki Satana me pesa nge kikesa ya kukusa+ mpeve santu+ mpi ya kukatula na kinsweki ndambu ya mbongo ya kilanga?4 Ntangu nge tekaka yo ntete ve, keti yo vandaka ve ya nge? Mpi ntangu nge tekaka yo, keti yo vandaka kaka ve na maboko na nge? Sambu na nki nge me yindula diambu ya mutindu yai na ntima na nge? Nge me kusa bantu ve kansi Nzambi.”5 Ntangu yandi waka mambu yai, Ananiasi bwaka mpi fwaka. Ebuna boma ya ngolo simbaka bantu yonso yina waka yo.6 Kansi baleke ya babakala telamaka, ziungaka yandi na bilele, nataka yandi na nganda, mpi bo kwendaka kuzika yandi.7 Kiteso ya bangunga tatu na nima, nkento na yandi kwisaka kukota; yandi zabaka ve mambu yina salamaka.8 Piere tubilaka yandi nde: “Songa mono, keti beno zole tekaka kilanga na ntalu yai?” Yandi tubaka nde: “Ee, na ntalu yai.”9 Piere tubilaka yandi nde: “Sambu na nki beno zole wakanaka na kumeka mpeve ya Yehowa?* Tala! Makulu ya bantu yina zikaka bakala na nge kele na kielo, mpi bo ta nata nge na nganda.”10 Na mbala mosi yandi bwaka na makulu ya Piere mpi fwaka. Ntangu baleke ya babakala kwisaka kukota, bo kutaka yandi ya kufwa, ebuna bo nataka yandi na nganda mpi bo kwendaka kuzika yandi pene-pene ya bakala na yandi.11 Yo yina boma ya ngolo simbaka dibundu ya mvimba mpi bantu yonso yina waka mambu yai.12 Bantumwa landaka kusala bidimbu mingi mpi mambu mingi ya kuyituka na kati ya bantu;+ mpi bo yonso vandaka kukutana na Ndonga ya Makunzi ya Salomo.+13 Ya kieleka, ata muntu ya nkaka ve vandaka ti kikesa ya kukwisa kuvukana ti bo; kansi bantu vandaka kutuba mambu ya mbote sambu na bo.14 Diaka, bantu yina vandaka kukwikila na Mfumu vandaka kaka kukuma mingi, babakala mingi mpi bankento mingi.+15 Bo vandaka nkutu kubasisa bambefo na banzila ya nene mpi kutula bo na bambeto ya fioti mpi na bipoyi, sambu ntangu Piere ta luta, ata kizuzi na yandi kusimba bantu ya nkaka na kati na bo.+16 Diaka, bimvuka ya bantu ya bambanza yina vandaka na nziunga ya Yeruzalemi vandaka kaka kukwisa, bo vandaka kunata bantu ya maladi mpi bantu yina bampeve ya mbi vandaka kuyangisa, mpi bo yonso vandaka kubeluka.17 Kansi nganga-nzambi ya nene mpi bantu yonso yina vandaka ti yandi, bayina vandaka na ka-dibundu ya Basaduse, telamaka mpi bo kumaka na kimpala mingi.18 Bo kangaka bantumwa mpi bo tulaka bo na boloko ya mbanza.+19 Kansi na mpimpa, wanzio ya Yehowa* kangulaka bakielo ya boloko,+ basisaka bo na nganda mpi yandi tubilaka bo nde:20 “Beno kwenda kutelama na tempelo mpi beno landa kutubila bantu mambu yonso ya me tala luzingu yai.”21 Ntangu bo waka mambu yai, bo kotaka na tempelo na suka-suka mpi bo yantikaka kulonga.Ebuna ntangu nganga-nzambi ya nene mpi bantu yina vandaka ti yandi kumaka, bo vukisaka Sanedreni mpi kimvuka ya mvimba ya bankuluntu ya bana ya Izraele, mpi bo tindaka bapolisi na boloko sambu bo kwisa kunata bantumwa na ntwala na bo.22 Kansi ntangu bapolisi kumaka kuna, bo monaka bo ve na boloko. Ebuna bo vutukaka mpi songaka bo23 nde: “Beto me kuta boloko ya kukanga mpi ya kutanina mbote, mpi basoda vandaka ya kutelama na bakielo, kansi ntangu beto me kangula yo, beto me mona ata muntu mosi ve na kati.”24 Ntangu kapitene ya tempelo mpi bamfumu ya banganga-nzambi waka mambu yai, bo vandaka kudiyula kana nki mambu ta bwa.25 Kansi muntu mosi kwisaka mpi zabisaka bo nde: “Bantu yina beno tulaka na boloko, bo kele na tempelo, bo me telama mpi bo ke longa bantu.”26 Ebuna kapitene kwendaka ti bapolisi na yandi mpi kwisaka kunata bo, kansi na kingolo-ngolo ve, sambu bo vandaka kuwa boma nde bantu ta losila bo matadi.+27 Yo yina bo nataka bo mpi bo tedimisaka bo na ntwala ya Sanedreni. Ebuna nganga-nzambi ya nene yulaka bo28 nde: “Beto pesaka beno nsiku ya ngolo nde beno landa ve kulonga na zina yai,+ kansi beno me fulusa Yeruzalemi ti malongi na beno, mpi beno kele ti lukanu ya kutula menga ya muntu yai na zulu na beto.”+29 Piere ti bantumwa ya nkaka vutulaka nde: “Beto fwete lemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.+30 Nzambi ya ba-nkaka na beto futumunaka Yezu, yina beno fwaka ntangu beno tulaka yandi na zulu ya nti.+31 Nzambi tombulaka muntu yai na diboko na yandi ya kitata+ bonso Ntwadisi ya Ntete-Ntete+ mpi Ngulusi,+ sambu Izraele kubalula ntima mpi kubaka ndolula ya masumu.+32 Mpi beto kele bambangi ya mambu yai,+ mutindu mosi mpi mpeve santu,+ yina Nzambi me pesaka bantu yina ke lemfukilaka yandi bonso mfumu.”33 Ntangu bo waka mambu yai, bo waka makasi mingi* mpi bo zolaka kufwa bo.34 Kansi Mufarize mosi telamaka na Sanedreni, zina na yandi Gamaliele;+ yandi vandaka longi ya Nsiku yina bantu yonso vandaka kuzitisa mingi, mpi yandi songaka bo na kubasisa bantu yina na nganda sambu na mwa ntangu fioti.35 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Babakala ya Izraele, beno keba na mambu yina beno ke zola kusala bantu yai.36 Mu mbandu, na ntwala ya bilumbu yai, Tedasi kolamaka, yandi vandaka kutuba nde yandi kele muntu ya mfunu, mpi kiteso ya babakala 400 kotaka na kimvuka na yandi. Kansi bo fwaka yandi, ebuna bantu yonso yina vandaka kulemfuka na yandi panzanaka mpi ata muntu mosi ve bikalaka.37 Na nima na yandi, Yudasi muntu ya Galilea kolamaka na bilumbu ya kusonikisa bazina, mpi yandi bendaka bantu na kulanda yandi. Muntu yai mpi fwaka, mpi bantu yonso yina vandaka kulanda yandi panzanaka.38 Yo yina, na mambu ya ke salama ntangu yai, mono ke tubila beno nde, beno kudikotisa ve na mambu ya bantu yai, kansi beno bika bo. Sambu, kana mambu yai ya bo ke kana to ke sala me katuka na bantu, yo ta bwa;39 kansi kana yo me katuka na Nzambi, beno ta kuka ve kubwisa bo.+ Kana ve, mbala ya nkaka beno ta monana bonso bantu ya ke nwana kibeni ti Nzambi.”+40 Bo ndimaka ndongisila na yandi, ebuna bo bingaka bantumwa, bo bulaka bo fimbu,+ mpi bo pesaka bo nsiku ya kuyambula kutuba na zina ya Yezu, ebuna bo yambulaka bo.41 Bo katukaka na ntwala ya Sanedreni, bo vandaka na kiese+ sambu bo monaka nde bo me fwana nde bo pesa bo nsoni sambu na zina na yandi.42 Mpi konso kilumbu na tempelo mpi na nzo na nzo+ bo landaka kukonda kulemba na kulonga mpi kuzabisa nsangu ya mbote ya Kristu, Yezu.+


text:
Davidi me zitisa muntu yina Yehowa me tulaka mafuta (6)
24 Ntangu Saule vutukaka, na nima ya kulanda bantu ya Filistia, bo songaka yandi nde: “Tala! Davidi kele na ntoto-makanga ya Ene-gedi.”+2 Ebuna Saule bakaka bantu 3 000 ya bo solaka na Izraele ya mvimba mpi yandi kwendaka kusosa Davidi ti bantu na yandi na matadi kisika bankombo ya bangumba ke zingaka.3 Saule kumaka na balupangu ya mameme ya bo me sala na matadi, balupangu yina vandaka na lweka ya nzila, kisika dibulu mosi vandaka, ebuna yandi kwendaka na kabine,* kansi Davidi ti bantu na yandi vandaka ya kuvanda na nsuka kibeni ya dibulu yina.+4 Bantu ya Davidi tubilaka yandi nde: “Yai kilumbu yina Yehowa ke tubila nge nde, ‘Tala! Mono ke pesa nge mbeni na nge na maboko na nge,+ mpi nge lenda sala yandi konso kima yina ke monana mbote na meso na nge.’” Yo yina, Davidi telamaka mpi zengaka na malembe nsongi ya kazaka ya Saule ya kukonda maboko.5 Kansi na nima, ntima* ya Davidi yantikaka kubula sambu yandi+ zengaka nsongi ya kazaka ya Saule ya kukonda maboko.6 Yandi tubilaka bantu na yandi nde: “Na kutadila mabanza ya Yehowa, ngindu lenda kwisila mono ve ata fioti na kusala diambu ya mutindu yai na mfumu na mono, muntu yina Yehowa me tulaka mafuta, mono lenda nangula ve diboko na mono sambu na kubula yandi, sambu yandi kele muntu yina Yehowa me tulaka mafuta.”+7 Mambu yai ya Davidi tubaka kangaka bantu na yandi nzila,* mpi yandi pesaka bo ve nzila ya kubula Saule. Kansi Saule telamaka sambu na kubasika na dibulu yina mpi yandi landaka nzila na yandi.8 Ebuna Davidi telamaka, basikaka na dibulu yina mpi yandi bingaka Saule na ndinga ya ngolo nde: “Mfumu na mono ntotila!”+ Ntangu Saule talaka na nima, Davidi bwaka luse na ntoto mpi fukamaka.9 Davidi tubilaka Saule nde: “Sambu na nki nge ke wa ndinga ya bantu yina ke tuba nde, ‘Davidi ke sosa kusala nge mbi’?+10 Na kilumbu ya bubu meso na nge mosi me mona mutindu Yehowa pesaka nge na maboko na mono na kati ya dibulu. Kansi ntangu muntu mosi songaka mono na kufwa nge,+ mono wilaka nge mawa mpi mono tubaka nde, ‘Mono ta nangula ve diboko na mono sambu na kusimba mfumu na mono, sambu yandi kele muntu yina Yehowa me tulaka mafuta.’+11 Tata na mono, tala, ee, tala nsongi ya kazaka na nge ya kukonda maboko na maboko na mono; sambu ntangu mono zengaka yo, mono fwaka nge ve. Ntangu yai nge lenda mona mpi kubakisa nde mono kele ve ti lukanu ya kusala nge mbi to ya kukolama, mpi mono me sala ve disumu na ntwala na nge,+ ata nge ke zomba mono sambu na kufwa mono.*+12 Bika Yehowa kusambisa mambu na kati na nge ti mono,+ mpi bika Yehowa kuvutudila nge mbi sambu na mono,+ kansi diboko na mono ta simba nge ve.+13 Kaka mutindu kingana ya ntama ke tubaka, ‘Mambi ke katukaka na bantu ya mbi,’ kansi diboko na mono ta simba nge ve.14 Ntotila ya Izraele me basika sambu na kulanda nani? Nge ke landa nani? Mbwa ya kufwa? Ka-nzenga?+15 Bika Yehowa kuvanda zuzi, mpidina yandi ta sambisa mambu na kati na nge ti mono, mpi yandi ta mona, ta samba mambu na mono, ta sambisa mono,+ mpi ta gulusa mono na maboko na nge.”16 Ntangu Davidi manisaka kutubila yandi mambu yai, Saule tubaka nde: “Mwana na mono Davidi, keti yina ndinga na nge?”+ Ebuna Saule yantikaka kudila ngolo.17 Yandi tubilaka Davidi nde: “Nge kele muntu ya lunungu kuluta mono, sambu nge me sadila mono mambu ya mbote, mpi mono me vutudila nge mambu ya mbi.+18 Ee, bubu yai nge me songa mono mambu ya mbote ya nge me sadila mono mutindu nge fwaka mono ve ntangu Yehowa pesaka mono na maboko na nge.+19 Inki muntu kana yandi mona mbeni na yandi, ta bika nde yandi kwenda kukonda kusala yandi mbi? Yehowa ta futa nge mambu ya mbote+ sambu na mambu yina nge me sadila mono bubu yai.20 Ntangu yai, mono me zaba nde nge ta yala kibeni bonso ntotila,+ mpi nde kimfumu ya Izraele ta zinga mingi na maboko na nge.21 Ntangu yai zenga kieleka na ntwala na mono na zina ya Yehowa+ nde nge ta fwa ve bana* na mono na nima na mono mpi nde nge ta katula ve zina na mono na nzo ya tata na mono.”+22 Ebuna Davidi zengaka kieleka na ntwala ya Saule, na nima Saule vutukaka na nzo na yandi.+ Kansi Davidi ti bantu na yandi kwendaka na kisika ya ngolo ya lutaninu.+


text:
Dibuta na Nge Lenda Vanda na Kiese
Nge lenda vanda ti makwela mpi dibuta ya kiese kana nge ke sadila minsiku ya Biblia.
Bangogo ya Luyantiku
Beno lenda vanda ti dibuta mpi makwela ya kiese kana beno ke sadila mbote-mbote minsiku ya mayele ya me katuka na Biblia ya kele na kamukanda yai.
KITINI 1
Tula Ntima na Nzambi Sambu na Kuvanda ti Makwela ya Kiese
Kusadila bangiufula zole ya pete lenda sadisa nge na kutomisa makwela na nge.
KITINI 2
Vanda ya Kwikama na Nkwelani na Nge
Keti kuvanda kwikama na makwela ke tendula kaka kubuya bizumba?
KITINI 3
Mutindu ya Kuyidika Makambu
Mutindu na beno ya kusala mambu ta monisa kana makwela na beno ta vanda ngolo mpi ya kiese to ya madidi-madidi mpi ya mpasi.
KITINI 4
Mutindu ya Kusadila Mbongo
Inki kele mfunu ya kuvanda masonga mpi kutudila nkwelani ntima?
KITINI 5
Mutindu ya Kutanina Ngemba ti Bampangi na Nge ya Dibuta
Nge lenda kumisa bibuti na nge kukonda kubebisa makwela na nge.
KITINI 6
Mutindu Bana Ke Sobaka Makwela
Keti mwana lenda kumisa bangwisana na beno ngolo?
KITINI 7
Mutindu ya Kulonga Mwana na Nge
Disipline ke lombaka mambu mingi katula kutula bansiku mpi kupesa bana ndola.
KITINI 8
Ntangu Bampasi Me Bwa
Baka lusadisu ya nge kele ti yo mfunu.
KITINI 9
Beno Sambila Yehowa na Dibuta
Inki mutindu nge lenda sepela mingi ti lusambu ya dibuta na beno?


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Mayi 2017
Nzozulu ya Nkengi yai kele ti masolo ya kulonguka banda na Yuli 3-30, 2017.
Sadisa “Banzenza” na ‘Kusadila Yehowa na Kiese’
Inki kele mutindu ya mbote ya kulonga banzenza yina me zaba ve Yehowa?
Sadisa Bana Yina Kele ti Bibuti na Bo na Bansi ya Nzenza
Inki mutindu bibuti yina kele na bansi ya nzenza lenda sadisa bana na bo na kulonguka mambu ya Yehowa? Inki mutindu bampangi ya nkaka lenda sadisa bo?
DISOLO YA LUZINGU
Mono Ke Longaka Bantu Ata Mono Kele Kifwa-Makutu
Walter Markin kele kifwa-makutu, ata mpidina kisalu ya Yehowa Nzambi me natilaka yandi kiese mpi balusakumunu.
Kubika Ve nde Zola na Nge Kumana
Zola ya Bakristu ya nkaka ya mvu-nkama ya ntete manaka. Inki lenda sadisa beto na kulanda kuzola Yehowa mingi?
Keti Nge Ke Zolaka Yezu Kuluta Bima?
Yezu longaka Simoni Piere dilongi ya mfunu ya kuzaba mambu yina yandi fwete tula na kisika ya ntete. Keti beto mpi lenda bakila yo mambote?
Inki Mutindu Gayusi Sadisaka Bampangi ya Nkaka?
Gayusi vandaka nani, mpi sambu na nki beto fwete landa mbandu na yandi?
Kiese ya Kuzinga Kukonda Mindondo
Inki pusaka bakala mosi ti nkento na yandi na kusoba luzingu na bo? Inki bo salaka? Sambu na nki lukanu yina me natilaka bo kiese?
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
“Beto Bakaka Kikesa mpi Bantima na Beto Fulukaka na Zola”
Na nima ya lukutakanu ya distrike ya 1922, inki mutindu balongoki ya Biblia sadilaka ndongisila ya “kusamuna Ntotila ti Kimfumu na yandi”


text:
8 Ntangu yai, sambu na madia yina bo ke pesaka na biteki:+ Beto me zaba nde beto yonso kele ti nzayilu.+ Nzayilu ke kumisaka muntu lulendo, kansi zola ke tungaka.+2 Kana muntu ke yindula nde yandi me zaba kima mosi, yandi me zaba yo ntete mbote ve mutindu yandi fwete zaba yo.3 Kansi kana muntu ke zolaka Nzambi, muntu yina me zabana na yandi.4 Sambu na kudia madia yina bo ke pesaka na biteki, beto me zaba nde kiteki kele kima ve+ na nsi-ntoto mpi nde Nzambi kele kaka mosi mpamba.+5 Sambu ata kele ti bayina bo ke bingaka banzambi, yo vanda na zulu to na nsi-ntoto,+ mutindu “banzambi” kele mingi mpi “bamfumu” kele mingi,6 na kutuba ya kieleka, sambu na beto, Nzambi kele kaka mosi,+ Tata;+ bima yonso me katukaka na yandi, mpi beto ke zingaka sambu na yandi;+ mpi Mfumu kele mosi, Yezu Kristu; bima yonso kele na nzila na yandi,+ mpi beto ke zingaka na nzila na yandi.7 Bantu yonso ve kele ti nzayilu yai;+ kansi bantu ya nkaka, sambu na bangwisana na bo ya ntama ti kiteki, bo ke diaka madia bonso kima yina bo me pesa kimenga na kiteki,+ ebuna kansansa na bo, yina kele ngolo ve, kele ya kubeba.+8 Kansi madia ta nata beto ve pene-pene kibeni ti Nzambi;+ kana beto dia ve, beto ta konda ve ata kima, mpi kana beto dia, beto ta baka ve ata kima.+9 Kansi beno landa kukeba sambu nswa na beno ya kusola kukuma ve kima ya ke budisa sakuba sambu na bantu yina kele ngolo ve.+10 Sambu kana muntu kumona nge muntu yina kele ti nzayilu, nge me vanda mpi nge ke dia na tempelo ya kiteki mosi, keti kansansa ya muntu yina ya kele ve ngolo ta baka ve kikesa ya kudia madia yina bo me pesaka na biteki?11 Ya kieleka, muntu yina kele ngolo ve, mpangi na nge yina Kristu fwaka sambu na yandi,+ lukwikilu na yandi ke beba sambu na nzayilu na nge.12 Ntangu beno ke sala disumu na bampangi na beno na mutindu yai mpi beno ke lwadisa kansansa na bo yina kele ngolo ve,+ beno ke sala disumu na Kristu.13 Yo yina kana madia ke budisa mpangi na mono sakuba, mono ta dia diaka ve mbisi ata fioti, sambu mono budisa ve mpangi na mono sakuba.+
Banoti na nsi ya lutiti
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text:
Sadisa Bankaka na Kusadila Makuki na Bo na Mutindu ya Kufwana
‘Mono ta pesa nge ndongisila, mono ta talaka nge.’—NK. 32:8.
1, 2. Inki mutindu Yehowa ke tadilaka bansadi na yandi yina kele na ntoto?
NTANGU bibuti ke talaka bana na bo ke sakana, mbala mingi bo ke yitukaka na kumona makuki yina bana ke butukaka ti yo. Keti nge mpi me monaka yo dezia? Mwana mosi lenda butuka ti makuki ya kusala mambu ti kikesa to ya kusala nsaka ya kubaka ntinu, kansi bampangi na yandi lenda butuka ti makuki ya kusala bansaka ya nkaka to ya kusala bifwanisu. Na kutala dikabu yina konso mwana ke butukaka ti yo, bibuti ke vandaka na kiese ya kumona makuki yina bana na bo ke vandaka ti yo.
2 Yehowa ke tudilaka mpi bana na yandi yina kele na ntoto dikebi ya mingi. Yandi ke tadilaka bansadi na yandi ya bilumbu na beto bonso “bima ya mfunu ya makanda yonso.” (Agai 2:7, NW) Bo kele mfunu, mingi-mingi sambu na lukwikilu na bo mpi kikalulu na bo ya kudipesa. Kansi, ziku nge me monaka nde Bambangi mingi bubu yai kele ti makuki ya kuswaswana. Bampangi-babakala ya nkaka me butukaka ti dikabu ya kulonga mbote na ntwala ya bantu, kansi bankaka ke vandaka ngolo na kutwadisa mambu. Bampangi-bankento mingi ke vandaka ngolo na kulonguka bandinga ya nzenza mpi kusadila yo na kisalu ya kusamuna, kansi bankaka kele bambandu ya mbote na yina me tala kusadisa bampangi yina ke bela to bayina kele na mfunu ya kikesa. (Bar. 16:1, 12) Keti beto ke sepelaka ve na kuvanda dibundu mosi ti Bakristu ya mutindu yai?
3. Inki bangiufula beto ta tadila na disolo yai?
3 Kansi bampangi ya nkaka, mu mbandu baleke ya babakala to bayina me katuka kubaka mbotika lenda konda mukumba mosi ya siki-siki na dibundu. Inki mutindu beto lenda sadisa bo na kusadila makuki na bo na mutindu ya kufwana? Sambu na nki beto fwete sala bikesa sambu na kumona mambu ya mbote yina bo kele ti yo mpi kutadila bo mutindu Yehowa ke tadilaka bo?
YEHOWA KE MONAKA MAMBU YA MBOTE YINA BANSADI NA YANDI KELE TI YO
4, 5. Inki mutindu disolo yina kele na Bazuzi 6:11-16 ke monisa nde Yehowa ke monaka makuki ya bansadi na yandi?
4 Masolo mingi ya Biblia ke monisaka pwelele nde Yehowa ke monaka kaka ve mambu ya mbote yina bansadi na yandi kele ti yo kansi mpi makuki na bo. Mu mbandu, ntangu Nzambi ponaka Gedeoni sambu na kugulusa bantu na yandi na maboko ya bantu ya Madiani, yo fwete vanda nde Gedeoni yitukaka ntangu wanzio pesaka yandi mbote na bangogo yai: ‘Yehowa kele ti nge, soda ya kikesa!’ Yo ke monana nde na ntangu yina Gedeoni bakaka “kikesa.” Yandi ndimaka nde yandi vandaka ti baketi-keti mpi vandaka kudimona ve na mbalu. Kansi, mutindu disolo yina landaka monisaka yo, Yehowa vandaka kibeni kutadila Gedeoni na mutindu ya mbote kuluta mutindu yandi mosi vandaka kuditadila.—Tanga Bazuzi 6:11-16.
5 Sambu Yehowa monaka makuki ya Gedeoni, yandi tulaka ntima nde Gedeoni ta gulusa bantu ya Izraele. Mu mbandu, wanzio ya Yehowa monaka mutindu Gedeoni vandaka kututa ble ti ngolo na yandi yonso. Diambu ya nkaka mpi bendaka dikebi ya wanzio. Na ntangu ya ntama, bansadi-bilanga vandaka kututa mbuma ya ble na kisika ya mpenza na mpila nde mupepe kunata bimpusu yina vandaka kubwa. Diambu ya kuyituka, Gedeoni vandaka kututa na kinsweki bambuma ya ble na kikamuninu ya vinu sambu nde bantu ya Madiani kumona ve bambuma na yandi. Yandi vandaka mayele kibeni! Ntembe kele ve nde sambu na Yehowa, Gedeoni vandaka kaka ve nsadi-bilanga mosi ya mayele kansi mpi ya luswasukusu. Ya kieleka, Yehowa monaka makuki yina Gedeoni vandaka ti yo mpi Yehowa sadilaka yandi.
6, 7. (a) Inki luswaswanu vandaka na kati ya mutindu yina Yehowa vandaka kutadila Amosi ti mutindu bantu ya nkaka ya Izraele vandaka kutadila yandi? (b) Inki ke monisa nde Amosi vandaka ve muntu ya kukonda kulonguka?
6 Mutindu mosi, mbandu ya profete Amosi ke monisa nde Yehowa monaka makuki ya nsadi na yandi, ata bantu mingi vandaka kumona yandi bonso muntu-mpamba mpi ya kukonda mfunu. Amosi tubaka nde, kisalu na yandi vandaka ya kukatula mameme mika mpi kutobula bambuma ya fige na banti ya sikamore—yina bantu vandaka kutadila bonso madia ya bansukami. Ntangu Yehowa ponaka Amosi na kubedisa kimfumu ya bikanda kumi ya Izraele yina vandaka kusambila biteki, ziku bantu ya nkaka ya Izraele yindulaka nde Yehowa salaka ve nsola ya mbote.—Tanga Amosi 7:14, 15.
7 Amosi katukaka na bwala mosi ya ntama kansi mambu yina yandi zabaka na yina me tala binkulu mpi minsiku ya ntangu na yandi, ke monisa nde yandi vandaka ve muntu ya kukonda kulonguka. Ntembe kele ve nde, yandi zabaka mambu mingi na yina me tala nkadilu ya bantu ya Izraele, mpi ziku yandi zabaka mambu ya me tala makanda ya nziunga sambu na bangwisana yina yandi vandaka kusala ti bakomersa-ntambudi. (Amo. 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6) Bantu ya nkaka ya mayele yina ke longukaka Biblia ke tubaka nde Amosi zabaka kusonika mbote. Yandi sadilaka kaka ve bangogo ya pete ti ya mbote kibeni kansi yandi zabaka mpi kufwanisa mambu mpi kusadila ntubilu ya mbote. Nkutu, kikesa yina Amosi monisaka na ntwala ya Amasia, nganga-nzambi ya mbi, ndimisaka nde Yehowa ponaka kibeni muntu ya mbote mpi nde Yehowa lendaka kusadila makuki na yandi yina vandaka kumonana ntete ve.—Amo. 7:12, 13, 16, 17.
8. (a) Inki kivuvu Yehowa pesaka Davidi? (b) Sambu na nki bangogo yina kele na Nkunga 32:8 ke pesa kikesa na bantu yina ke kudimonaka bantu ya kukonda mfunu to ya me konda makuki?
8 Ya kieleka, Yehowa ke monaka makuki yina konso nsadi na yandi ke vandaka ti yo. Yandi pesaka Ntotila Davidi kivuvu nde yandi ta twadisa yandi ntangu yonso na ‘kutalaka yandi.’ (Tanga Nkunga 32:8.) Keti nge ke mona kikuma yina beto fwete vanda ti kikesa? Ata beto mosi ke kudimonaka bantu ya kukonda mfunu, Yehowa lenda sadisa beto na kusala mambu kuluta makuki yina beto kele ti yo mpi kusadisa beto na kulungisa balukanu yina beto yindulaka ve nde beto lendaka kulungisa ata fioti. Kaka bonso longi yina ke tala na dikebi yonso longoki yina ke longuka kumata na matadi sambu na kusadisa yandi na kuzaba bisika ya mbote ya kusimba, Yehowa kele ti luzolo ya kutwadisa beto ntangu beto ke yela na kimpeve. Yehowa lenda sadila mpi bampangi na beto Bakristu sambu na kusadisa beto na kusadila makuki na beto na mutindu ya kufwana. Inki mutindu?
MONA MAMBU YA MBOTE YINA BANKAKA KELE TI YO
9. Inki mutindu beto lenda sadila ndongisila ya ntumwa Polo ya ‘kusosa’ mambote ya bankaka?
9 Ntumwa Polo longisilaka Bakristu yonso na ‘kusosa’ mambote ya bampangi na bo Bakristu. (Tanga Bafilipi 2:3, 4.) Ndongisila ya ntumwa Polo ke monisa nde beto fwete mona dikabu yina bantu ya nkaka me butukaka ti yo mpi kundima yo. Inki mutindu beto ke kudiwaka kana mpangi mosi ke tula dikebi na kuyela na beto? Mbala mingi, yo ke pesaka beto kikesa ya kuyela diaka mpi kusala yonso yina makuki na beto ke pesa beto nzila na kusala. Mutindu mosi, ntangu beto ke bakisaka makuki yina bampangi na beto kele ti yo, beto ke sadisaka bo na kuyela na kimpeve.
10. Banani kibeni lenda vanda na mfunu nde beto tudila bo dikebi?
10 Banani kibeni lenda vanda na mfunu nde beto tudila bo dikebi? Ya kieleka konso ntangu, beto yonso ke vandaka na mfunu nde bantu kutudila beto dikebi ya mingi. Ata mpidina, baleke ya babakala to bampangi yina me katuka kubaka mbotika ke vandaka kibeni na mfunu ya kudiwa nde bo mpi ke pesaka maboko na bisalu ya dibundu. Yo ta sadisa bo na kubakisa nde na kati ya dibundu bo kele mfunu. Kansi, kukonda kutudila bampangi yina dikebi lenda manisa mpusa na bo ya kusosa kulungisa malombo sambu na kubaka mikumba mingi na dibundu, diambu yina Ndinga ya Nzambi ke siamisaka bo na kusala.—1 Tim. 3:1.
11. (a) Inki mutindu nkuluntu mosi sadisaka leke mosi na kununga nkadilu na yandi ya nsoni-nsoni? (b) Inki dilongi beto lenda baka na mbandu ya Julien?
11 Ludovic, nkuluntu yina bakaka mambote ya dikebi ya mutindu yina ntangu yandi vandaka leke, ke tuba nde: “Kana mono ke monisila mpangi-bakala mosi dikebi, yandi ke yelaka nswalu na kimpeve.” Yandi ke tuba sambu na Julien, leke mosi ya bakala yina vandaka nsoni-nsoni nde: “Sambu bantangu ya nkaka Julien vandaka kusosa kukwenda na nzila ya mbi, bikalulu na yandi vandaka diaka ve mbote. Kansi, mono vandaka kumona mutindu yandi vandaka mawete mpi ti mpusa ya kusadisa bampangi ya nkaka na dibundu. Yo yina na kisika ya kuyindula nde bikuma na yandi vandaka ya mbi, mono tulaka dikebi na mambu na yandi ya mbote mpi salaka yonso sambu na kupesa yandi kikesa.” Na nima, Julien lungisaka malombo sambu na kukuma nsadi ya kisalu mpi bubu yai, yandi kele mupasudi-nzila ya ntangu yonso.
SADISA BO NA KUSADILA MAKUKI NA BO NA MUTINDU YA KUFWANA
12. Inki kikalulu kele mfunu sambu na kusadisa muntu na kusadila makuki na yandi na mutindu ya kufwana? Pesa mbandu.
12 Ya kieleka, kana beto ke zola kusadisa bankaka na kusadila makuki na bo na mutindu ya kufwana, beto fwete tudila bo dikebi. Mutindu mbandu ya Julien ke monisa yo, beto fwete suka kaka ve na kutala bifu ya muntu kansi beto fwete tula dikebi ya mingi na kusosa kuzaba bikalulu na yandi ya mbote mpi makuki yina yandi lenda yedisa. Yo kele kaka mutindu Yezu tadilaka ntumwa Piere. Ata bantangu ya nkaka Piere vandaka kumonana ngolo ve, Yezu monaka na ntwala nde yandi ta kuma ngolo bonso ditadi.—Yoa. 1:42.
13, 14. (a) Inki mutindu Barnabasi monisaka luswasukusu na leke Marko? (b) Inki mutindu mpangi-bakala mosi ya leke bakaka mambote na lusadisu bonso yina Marko bakaka? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.)
13 Barnabasi monisaka luswasukusu ya mutindu yina na Yoane, yina bo vandaka mpi kubinga Marko. (Bis. 12:25) Na nzietelo ya ntete ya kimisionere yina ntumwa Polo salaka ti Barnabasi, Marko vandaka “kusadisa bo,” ziku na kulungisaka bampusa na bo ya nkaka ya kinsuni. Kansi ntangu bo kumaka na Pamfilia, na mbala mosi Marko yambulaka bo. Yo lombaka nde bo sala nzietelo kukonda Marko yantika na nordi tii na kisika mosi ya mbi ya kufuluka ti bantu ya mubulu. (Bis. 13:5, 13) Ata mpidina, yo ke monana nde Barnabasi tulaka ve dikebi na kifu yina Marko salaka na ntama mpi na nima, yandi sadilaka dibaku ya nkaka sambu na kumanisa formasio yina Marko manisaka ve. (Bis. 15:37-39) Yo sadisaka Marko na kukuma nsadi ya Yehowa ya kuyela. Diambu ya ke benda dikebi kele nde, Marko vandaka na Roma ti Polo, yina na nima kotaka boloko mpi yo salaka nde kumosi bo tindilaka bampangi ya Kolose mbote; ntumwa Polo tubaka mambu ya mbote sambu na Marko. (Bakol. 4:10) Yindula kiese yina Barnabasi waka ntangu ntumwa Polo lombaka nde Marko kukwenda kusadisa yandi.—2 Tim. 4:11.
14 Alexandre, yina me katuka kukuma nkuluntu ntama mingi ve, ke yibuka mutindu yandi bakaka mambote na dikebi yina mpangi-bakala mosi monisilaka yandi. Yandi ke tuba nde: “Ntangu mono vandaka leke, kusala kisambu na ntwala ya bantu vandaka diambu ya mpasi sambu na mono. Nkuluntu mosi songaka mono mutindu ya kudibongisa mpi kuvanda ve ti boma. Na kisika ya kuyambula kupesa mono dibaku ya kusala kisambu na ntwala ya bantu, yandi kumaka kupesa mono mabaku ya kusamba mbala na mbala na balukutakanu sambu na kisalu ya bilanga. Na nima, mono kumaka kusala kisambu kukonda mpasi.”
15. Inki mutindu ntumwa Polo monisaka dikebi yina yandi vandaka kutudila bampangi na yandi Bakristu?
15 Ntangu beto ke monaka kikalulu ya mbote na mpangi mosi, keti beto ke monisaka yandi nde beto me sepela mingi na kikalulu yina? Na Baroma kapu ya 16, ntumwa Polo sikisaka bampangi-Bakristu kuluta 20 sambu na bikalulu yina salaka nde yandi sepela na bo mingi. (Bar. 16:3-7, 13) Mu mbandu, ntumwa Polo tubaka nde Andronikusi ti Yuniasi sadilaka Kristu bamvula mingi kuluta yandi mpi tubilaka kikalulu na bo ya kukanga-ntima. Polo tubaka mpi mambu ya mbote sambu na mama ya Rufusi, ziku na kutubilaka dikebi ya zola yina yandi monisilaka ntumwa Polo.
16 Kana beto ke sikisa bampangi na masonga yonso, yo lenda basisa mbutu ya mbote. Beto tadila mbandu ya Rico, leke mosi ya bakala na France, yina lembaka nitu sambu tata na yandi yina vandaka ve Mbangi vandaka kubuyisa yandi na kubaka mbotika. Rico vandaka kuyindula nde yandi fwete lungisa bamvula 18 sambu yandi sadila Yehowa na ntima ya mvimba. Yandi vandaka mpi na mawa sambu bo vandaka kuvweza yandi na nzo-nkanda. Frédéric, nkuluntu yina longukaka Biblia ti Rico tubaka nde: “Mono sikisaka Rico sambu mbangika yina monisaka nde yandi vandaka ti kikesa mingi na mutindu yandi monisaka lukwikilu.” Bangogo yai ya kikesa pesaka Rico kikesa na lukanu na yandi ya kuvanda kaka mbandu ya mbote mpi yo sadisaka yandi na kusala bangwisana ya mbote ti tata na yandi. Ntangu Rico lungisaka bamvula 12, yandi bakaka mbotika.
17 Konso ntangu yina beto ke monisa ntonda na badevware ya kitoko yina bampangi ke sala mpi ke sikisa bikesa na bo, beto ke pesaka bo mpusa ya kusadila diaka Yehowa mingi. Sylvie, * yina me salaka na Betele ya France tuka bamvula mingi, tubaka nde bampangi-bankento lenda sikisa mpi bampangi-babakala. Yandi me bakisaka nde bampangi-bankento lenda monisa ntonda na bikesa to na mambu mingi yina bampangi-babakala ke salaka. Na mutindu yina, “bangogo na bo ya mbote lenda yika kikesa na mambu yina bampangi-babakala ya kuyela ke tubaka.” Yandi yikaka nde: “Mono kele mpi ti mukumba ya kusikisa bankaka.” (Bing. 3:27) Jérôme, yina kele misionere na Guyane me sadisaka baleke mingi ya babakala na kulungisa malombo sambu na kusala kisalu ya kimisionere. Yandi ke tuba nde: “Mono me bakisaka nde ntangu mono ke sikisaka baleke ya babakala na mambu ya siki-siki yina bo ke salaka na kisalu ya kusamuna to ntangu bo ke pesaka bamvutu ya mbote na balukutakanu, bo ke kumaka kikesa mpi yo ke salaka nde bo yedisa diaka makuki na bo.”
18. Sambu na nki kusala kumosi ti Bakristu ya baleke kele mfunu?
18 Beto lenda pesa mpi bampangi na beto kikesa na kuyela na kimpeve kana beto ke sala mambu kumosi ti bo. Nkuluntu mosi lenda lomba leke mosi ya bakala yina me zaba kusadila ordinatere na kuniema mwa bansangu yina kele na site jw.org ya lenda sadisa bampangi ya bambuta yina ke vandaka ve ti ordinatere. To kana nge ke sala kisalu mosi na Nzo ya Kimfumu, sambu na nki ve kubinga leke mosi ya bakala na kusala kumosi ti nge? Kusala mpidina ta pesa nge dibaku ya kutudila baleke dikebi, kusikisa bo, mpi kubasisa mbutu ya mbote.—Bing. 15:23.
TUNGA SAMBU NA BILUMBU KE KWISA
19, 20. Sambu na nki beto fwete sadisa bankaka na kuyela na kimpeve?
19 Ntangu Yehowa ponaka Yozue sambu na kutwadisa bantu ya Izraele, yandi pesaka mpi Moize ntuma ya ‘kupesa Yozue kikesa mpi ngolo.’ (Tanga Kulonga 3:28.) Bubu yai, bantu mingi ke kota na dibundu ya Bambangi ya Yehowa ya nsi-ntoto ya mvimba. Bakristu yonso ya kuyela—bankuluntu kaka ve—lenda sadisa Bakristu ya baleke ya babakala mpi bayina me katuka kubaka mbotika na kusadila makuki na bo na mutindu ya kufwana. Mpidina, bampangi mingi ta kota na kisalu ya ntangu yonso, mpi mingi diaka ta “fwana kibeni na kulonga bantu ya nkaka.”—2 Tim. 2:2.
20 Ata beto kele na dibundu mosi ya nene to na kimvuka yina ke yela sambu na kukuma dibundu, bika nde beto yonso kutunga sambu na bilumbu ke kwisa. Kima yina ta sadisa beto na kusala mpidina kele kulanda mbandu ya Yehowa, yina ke talaka ntangu yonso mambu ya mbote yina bansadi na yandi kele ti yo.
^ par. 17 Beto me soba zina.


text:
Muntu yina ke tula ntima na bimvwama na yandi ta bwa (28)
11 Bakilo ya luvunu* kele kima ya nzanzi na meso ya Yehowa,Kansi kilo ya sikisiki* ke pesaka yandi kiese.+2 Kana lulendo me kwisa, nsoni ta landa,+Kansi mayele ke vandaka ti bantu ya kudikulumusa.+3 Kwikama ya bantu ya mbote ke twadisaka bo,+Kansi luvunu ya bayekudi ta fwa bo.+4 Kimvwama* ta vanda ve na mfunu na kilumbu ya makasi,+Kansi lunungu kele kima yina ta gulusa na lufwa.+5 Lunungu ya muntu ya kukonda kifu ke kumisaka nzila na yandi ya kusungama,Kansi muntu ya mbi ta bwa sambu na mbi na yandi mosi.+6 Lunungu ya bantu ya mbote ta gulusa bo,+Kansi bayekudi ta kangama na banzala na bo mosi.+7 Kana muntu ya mbi kufwa, kivuvu na yandi ke fwaka;Mpi mambu yina yandi vandaka kuvingila ya me simbama na ngolo na yandi mpi ke fwaka.+8 Muntu ya lunungu bo ke gulusaka yandi na bampasi,Mpi muntu ya mbi ke bakaka kisika na yandi.+9 Na munoko na yandi, nkolami* ke bwisaka nkweno na yandi,Kansi na nzayilu bo ke gulusaka bantu ya lunungu.+10 Bumbote ya bantu ya lunungu ke salaka nde mbanza kuvanda na kiese,Mpi ntangu bantu ya mbi ke fwaka, bantu ke tulaka milolo ya kiese.+11 Sambu na lusakumunu ya bantu ya kusungama, bo ke tombulaka mbanza,+Kansi munoko ya bantu ya mbi ke bwisaka yo.+12 Muntu yina me konda mabanza ya mbote* ke vwezaka nkweno na yandi,Kansi muntu yina kele ti luswasukusu ya kieleka ke bikalaka pima.+13 Muntu ya ke kusilaka bantu makambu ke tambula-tambulaka sambu na kubasisa mambu ya kinsweki,+Kansi muntu ya me fwana na kutudila ntima* ke bumbaka diambu ya kinsweki.*14 Kana lutwadisu ya mayele kele ve, bantu ke bwaka,Kansi mambu ke nungaka* kana bandongisi kele mingi.+15 Muntu yina ke ndima kufutila munzenza mfuka ta suka kibeni mbi,+Kansi muntu yina ke buya* kupesana maboko sambu na kuwakana ta vanda na lutaninu.16 Nkento ya mawete* ke bakaka nkembo,+Kansi bantu ya nku ke simbaka bimvwama.17 Muntu ya mbote* ke kudinatilaka mambote,*+Kansi muntu ya nku ke kudinatilaka mavwanga.*+18 Muntu ya mbi ke bakaka lufutu ya luvunu,+Kansi muntu yina ke kunaka lunungu ke bakaka matabisi ya kieleka.+19 Muntu yina ke nwaninaka ngolo lunungu ta baka luzingu,+Kansi muntu yina ke landa mambu ya mbi ta fwa.20 Bantu yina kele ntima mbi kele kima ya nzanzi na meso ya Yehowa,+Kansi bantu yina nzila na bo kele ya kukonda kifu ke pesaka yandi kiese.+21 Ndima diambu yai:* Muntu ya mbi fwete baka kibeni ndola,+Kansi bana ya bantu ya lunungu ta guluka.22 Bonso lupetu ya wolo na mbombo ya nguluNkento ya kitoko yina ke buya mabanza ya mbote kele mutindu yina.23 Nzala ya bantu ya lunungu ke nataka mambote,+Kansi mambu yina bantu ya mbi ke tudilaka kivuvu ke nataka makasi.24 Muntu mosi ke kabaka mingi,* mpi yandi ke kumaka ti bima mingi;+Muntu ya nkaka ke buyaka kupesa bima yina yandi fwete pesa, kansi yandi ke kumaka nsukami.+25 Muntu* yina ke kabaka ta toma,*+Mpi muntu yina ke pesaka bankaka kikesa,* bo ta pesa yandi kikesa.+26 Bantu ta singa muntu yina ke buya kupesa nkeni,Kansi bo ta sakumuna muntu yina ke teka yo.27 Muntu yina ke sosa kusala mambu ya mbote na kikesa yonso, yandi ke sosa nde bo ndima yandi,+Kansi muntu yina ke sosa mambu ya mbi—yo yina kibeni mambu yina ta bwila yandi.+28 Muntu yina ke tula ntima na bimvwama na yandi ta bwa,+Kansi bantu ya lunungu ta kuma mingi bonso matiti.+29 Konso muntu yina ke natila dibuta na yandi mpasi* ta baka* mupepe,+Mpi zoba ta vanda nsadi ya muntu yina kele na ntima ya mayele.30 Mbuma ya muntu ya lunungu kele nti ya luzingu,+Mpi muntu yina ke nunga mioyo* kele mayele.+31 Kana bo ke futaka muntu ya lunungu ya kele na ntoto,Ya kieleka bo ta futa mpi muntu ya mbi ti nsumuki!+


text:
Kubika Ve nde Zola na Nge Kumana
“Sambu kikalulu ya kufwa bansiku ta kuma mingi, zola ya bantu mingi ta mana.”—MATAYO 24:12.
BANKUNGA: 38, 128
1, 2. (a) Mambu yina Yezu tubaka na Matayo 24:12 tadilaka ntete banani? (b) Inki mutindu mukanda ya Bisalu ke monisa nde Bakristu mingi ya mvu-nkama ya ntete taninaka zola na bo? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
YEZU tubilaka mambu yina ta sadisa bantu na kuzaba nde insi-ntoto yai me kuma na nsuka. Na kati ya mambu yango, yandi tubaka nde: “Zola ya bantu mingi ta mana.” (Matayo 24:3, 12) Na mvu-nkama ya ntete, Bayuda vandaka kudisikisa nde bo kele bantu ya Nzambi kansi na nima, bo vandaka diaka kuzola Nzambi ve.
2 Kansi Bakristu mingi ya mvu-nkama ya ntete vandaka kuzola Nzambi mingi. Bo vandaka kulonga “nsangu ya mbote ya Kristu” na kikesa yonso mpi mambu yina bo vandaka kusala monisaka nde bo vandaka kuzola Nzambi, bampangi na bo mpi bantu yina vandaka ve Bakristu. Ya kieleka, Bakristu yai landaka kuzola Nzambi mingi. (Bisalu 2:44-47; 5:42) Ata mpidina, Bakristu ya nkaka ya mvu-nkama ya ntete vandaka diaka ve kuzola Nzambi mingi. Inki mutindu beto me zaba yo?
3. Ziku nki salaka nde zola ya Bakristu ya nkaka kuvanda diaka ngolo ve?
3 Yezu songaka Bakristu ya Efezo ya mvu-nkama ya ntete nde: ‘Beno me bikisaka zola yina beno vandaka na yo ntete.’ (Kusonga 2:4) Yo lenda vanda nde Bakristu ya Efezo landaka bantu ya mbanza na bo yina kudipesaka mingi na bima ya kinsuni. (Baefezo 2:2, 3) Efezo vandaka mbanza ya kimvwama mingi, bantu kudipesaka ntangu yonso na kusosa luzingu ya mbote mpi ya kitoko. Bantu mingi ya Efezo vandaka ti luzingu ya mansoni mpi bo vandaka ve kuzitisa bansiku ya Nzambi. Bo vandaka kutula dikebi mingi na bampusa na bo mosi kansi bo vandaka ve kuzola Nzambi mpi bantu ya nkaka.
4. (a) Inki mutindu zola ya bantu mingi ke landa na kumana bubu yai? (b) Inki mambu tatu beto fwete landa kuzola mingi?
4 Mambu yina Yezu tubaka nde zola ya bantu ya nkaka ta vanda diaka ngolo ve ke tadila mpi beto. Bubu yai, bantu ya nkaka ke zolaka diaka ve Nzambi mingi. Na kisika ya kutula ntima nde Nzambi ta yidika mambu ya nsi-ntoto, bantu mingi ke tulaka kivuvu na bantu. Zola ya bantu mingi ke landa na kumana. Mambu yai lenda kumina mpi bansadi ya Yehowa mutindu yo kuminaka Bakristu ya Efezo. Bika beto tadila mutindu beto lenda landa kuzola mingi: (1) Yehowa, (2) Biblia, mpi (3) bampangi na beto.
KUZOLA YEHOWA
5. Sambu na nki beto fwete zola Nzambi?
5 Nani beto fwete zola mingi kuluta? Yezu tubaka nde: “‘Nge fwete zola Yehowa Nzambi na nge na ntima na nge ya mvimba, na moyo na nge ya mvimba, mpi na mabanza na nge yonso.’ Yai nsiku ya kuluta nene mpi ya ntete.” (Matayo 22:37, 38) Sambu beto ke zolaka Yehowa, beto ke lemfukaka na bansiku na yandi, ke kangaka ntima na bampasi mpi ke buyaka mambu ya mbi. (Tanga Nkunga 97:10.) Kansi Satana ti nsi-ntoto na yandi ke sosaka kulembisa beto mpi ke pusaka beto na kuzola diaka ve Nzambi.
6. Inki ke kuminaka bantu yina ke zolaka diaka ve Nzambi?
6 Nsi-ntoto me sobaka mutindu ya kutadila zola. Na kisika ya kuzola Nzambi, bantu mingi “ke kudizolaka.” (2 Timoteo 3:2) Bo ke kudipesaka mingi na ‘banzala ya nitu, ya meso mpi ke songaka na lulendo yonso bima na bo ya kuzingila.’ (1 Yoane 2:16) Ntumwa Polo monisaka nde kudipesa mingi na banzala na beto mosi kele kigonsa. Yandi tubaka nde: “Kutula mabanza na banzala ya nitu ke tendula lufwa.” Sambu na nki? Sambu bayina ke salaka mpidina ke kumaka bambeni ya Nzambi. (Baroma 8:6, 7) Bantu yina ke kudipesaka ntangu yonso na kusosa mbongo to kuvukisa nitu na mutindu ya mbote ve ke sukaka mbi kibeni.—1 Bakorinto 6:18; 1 Timoteo 6:9, 10.
7. Inki bangindu ya mbi Mukristu lenda kuma ti yo bubu yai?
7 Bantu yina ke kwikilaka ve na Nzambi ke pusaka bantu na kuzola ve Nzambi, mpi nkutu na kukwikila ve nde Nzambi kele. Bo ke tubaka nde kana muntu ke kwikila na Ngangi yandi kele zoba mpi me longukaka ve. Diaka, bantu mingi ke zitisaka bantu ya siansi mingi kuluta Ngangi. (Baroma 1:25) Mukristu mpi lenda kuma ti bangindu yai ya mbi. Ebuna, kinduku na yandi ti Yehowa lenda beba mpi zola na yandi lenda mana.—Baebreo 3:12.
8. (a) Inki lenda lembisa bansadi ya Yehowa? (b) Sambu na nki Nkunga 136 ke pesa beto kikesa?
8 Mambu mingi na nsi-ntoto ya Satana lenda lembisa beto. (1 Yoane 5:19) Kana beto sala ve bikesa, lukwikilu na beto lenda lemba mpi beto ta zola diaka ve Nzambi mingi. Mu mbandu, kinunu, maladi mpi kukonda mbongo lenda lembisa beto. Beto lenda lemba mpi kana beto ke lungisa ve mambu yina beto zolaka kusala to kana mambu me salama ve mutindu beto zolaka. Ata beto ke kutana ti bampasi ya nki mutindu, beto fwete yindula ve ata fioti nde Yehowa me yambula beto. Mambu yina Nkunga 136:23 ke tuba sambu na Yehowa ke pesa kikesa, yo ke tuba nde: “Yandi yibukaka beto ntangu bo kulumusaka beto, sambu zola na yandi ya kwikama ke zingaka kimakulu.” Beto ke ndima nde Yehowa ke waka mpi ke pesaka mvutu na bisambu yina beto ke lombaka yandi lusadisu.—Nkunga 116:1; 136:24-26.
9. Inki sadisaka Polo na kulanda kuzola Nzambi mingi?
9 Ntumwa Polo vandaka kuyibuka mutindu Yehowa sadisaka yandi, yo sadisaka yandi na kuvanda ti lukwikilu ya ngolo. Yandi sonikaka nde: “Yehowa kele nsadisi na mono; mono ta wa boma ve. Muntu lenda sala mono nki?” (Baebreo 13:6) Polo kangaka ntima na bampasi sambu yandi vandaka kutudila Yehowa ntima. Ntangu yandi kutanaka ti bampasi, yandi landaka kutudila Yehowa ntima. Ata ntangu bo tulaka yandi na boloko, yandi sonikilaka mabundu sambu na kupesa bampangi kikesa. (Baefezo 4:1; Bafilipi 1:7; Filemoni 1) Ata Polo kutanaka ti bampasi, yandi landaka kuzola Yehowa mingi. Yandi vandaka kutula ntima na ‘Nzambi yina ke lembikaka beto na bampasi na beto yonso.’ (2 Bakorinto 1:3, 4) Inki mutindu beto lenda landa mbandu ya Polo?
10. Inki lenda sadisa beto na kulanda kuzola Yehowa mingi?
10 Polo tubaka diambu yina lenda sadisa beto na kulanda kuzola Nzambi mingi. Yandi tubaka nde: “Beno samba ntangu yonso.” Yandi yikaka nde: “Beno kwamina na kisambu.” (1 Batesalonika 5:17; Baroma 12:12) Inki mutindu kisambu ke sadisaka beto na kukwenda pene-pene na Nzambi? Ntangu beto ke sambaka, beto ke solulaka ti Yehowa. Yo ke sadisaka beto na kuvanda banduku na yandi. (Nkunga 86:3) Ntangu beto ke zabisaka Tata na beto mambu yina kele na ntima na beto, beto ke kwendaka pene-pene na yandi. (Nkunga 65:2) Beto ke zolaka diaka Yehowa mingi ntangu yandi ke pesaka mvutu na bisambu na beto. Beto ke ndimaka nde “Yehowa kele pene-pene ya bantu yonso yina ke bingaka yandi.” (Nkunga 145:18) Kana beto ke ndima nde Yehowa ke zolaka beto mpi ke sadisaka beto, beto ta kanga ntima na bampasi yina beto ke kutana ti yo bubu yai mpi na bilumbu ke kwisa.
KUZOLA BIBLIA
11, 12. Inki lenda sadisa beto na kuzola Biblia mingi?
11 Bakristu ke zolaka kieleka ya Ndinga ya Nzambi. Yezu songaka Tata na yandi nde: “Ndinga na nge kele kieleka.” (Yoane 17:17) Na ntwala ya kuzola kieleka ya Biblia, beto fwete zaba yo ntete. (Bakolosai 1:10) Kansi beto fwete sala mpi mambu ya nkaka. Nsoniki ya Nkunga 119 ke tubila mambu yango. (Tanga Nkunga 119, 97-100.) Na kilumbu, beto fwete yindula mingi mambu yina beto me tanga na Biblia. Kana beto ke yindula mambote yina beto ta baka kana beto sadila malongi ya Biblia na luzingu na beto, beto ta kuma kuzola yo mingi kibeni.
12 Muyimbi-bankunga tubaka nde: “Ndinga na nge kele sukadi mingi na kitini ya zulu ya munoko na mono, kuluta bwiki.” (Nkunga 119:103) Mikanda yina dibundu ya Yehowa ke yidikaka kele bonso madia ya kitoko. Kana beto ke dia madia yina beto ke zolaka mingi, beto ke telamaka ve nswalu. Mutindu mosi mpi, beto fwete lutisa ntangu mingi na kulonguka. Mpidina beto ta kuma kuzola mingi “bangogo ya kitoko” ya Biblia, ta yibuka yo mpi ta sadila yo sambu na kusadisa bantu ya nkaka.—Longi 12:10.
13. Inki sadisaka Yeremia na kuzola Ndinga ya Nzambi? Inki mutindu yo sadisaka yandi?
13 Profete Yeremia vandaka kuzola Ndinga ya Nzambi. Yandi tubaka nde: “Mono monaka mambu ya nge ke tubaka, ebuna mono diaka yo; mpi ndinga na nge kumaka kiese na mono mpi kuyangalala ya ntima na mono, sambu bo ke binga mono na zina na nge, O Yehowa Nzambi ya makesa.” (Yeremia 15:16) Yeremia vandaka kuyindula mingi bangogo ya kitoko ya Ndinga ya Nzambi mpi yandi vandaka kuzola yo. Yandi vandaka na kiese ya kuvanda profete ya Yehowa mpi kuzabisa nsangu na yandi. Kana beto ke zola Biblia, beto ta bakisa mfunu ya kuvanda Bambangi ya Yehowa mpi ya kulonga nsangu ya Kimfumu na bilumbu yai ya nsuka.
14. Inki kima ya nkaka beto lenda sala sambu beto kuma kuzola Biblia mingi?
14 Inki kima ya nkaka ta sadisa beto na kuzola Biblia mingi? Kukwenda mbala na mbala na balukutakanu sambu Yehowa kulonga beto. Mu mbandu, konso mposo Nzambi ke longaka beto na nzila ya Nzozulu ya Nkengi. Kana beto ke zola kubakila yo mambote, beto fwete yidika yo na ntwala mpi kutanga baverse yonso yina kele na kati. Bubu yai, bantu lenda baka to kutanga Nzozulu ya Nkengi na Internet. Na jw.org mpi na JW Library, Nzozulu ya Nkengi kele na bandinga mingi. Baprograme ya nkaka yina bantu ke sadilaka na telefone to na tablete ke basisaka baverse nswalu. Beto fwete tanga masolo yonso ya kele na kati. Kana beto ke tanga mpi ke yindula na dikebi yonso baverse yina kele na kati, beto ta kuma kuzola Biblia mingi.—Tanga Nkunga 1:2.
KUZOLA BAMPANGI
15, 16. (a) Inki nsiku Yezu me pesaka beto na Yoane 13:34, 35? (b) Inki mutindu kuzola Nzambi mpi Biblia kele ti kuwakana ya ngolo ti kuzola bampangi?
15 Na mpimpa ya nsuka ya Yezu na ntoto, yandi songaka balongoki nde: “Mono ke pesa beno nsiku mosi ya mpa, nde beno zolana beno na beno; mutindu mono zolaka beno, beno mpi beno zolana beno na beno. Na diambu yai, bantu yonso ta zaba nde beno kele balongoki na mono—kana beno ke zolana beno na beno.”—Yoane 13:34, 35.
16 Kuzola Yehowa kele ti kuwakana ya ngolo ti kuzola bampangi. Beto lenda zola ve Nzambi kana beto ke zola ve bampangi, beto lenda zola ve bampangi kana beto ke zola ve Nzambi. Ntumwa Yoane sonikaka nde: “Muntu yina ke zolaka ve mpangi na yandi, yina yandi ke monaka, yandi lenda zola ve Nzambi, yina yandi ke monaka ve.” (1 Yoane 4:20) Kuzola Yehowa mpi bampangi kele ti kuwakana ti kuzola Biblia. Sambu kana beto ke zola malongi ya Bibia, beto ta lemfuka na nsiku ya kuzola Nzambi mpi bampangi.—1 Piere 1:22; 1 Yoane 4:21.
17. Inki beto lenda sala sambu na kumonisila bampangi zola?
17 Tanga 1 Batesalonika 4:9, 10. Inki beto lenda sala sambu na kumonisila bampangi zola? Mpangi ya mununu lenda vanda na mfunu nde bampangi kunata yandi na balukutakanu mpi kuvutula yandi na nzo. Mufwidi lenda vanda na mfunu nde bampangi kuyidikila yandi nzo. (Yakobo 1:27) Beto fwete pesa kikesa na bampangi yina me lemba, ya ke niokwama na mabanza mpi ya ke kutana ti bampasi, mpi kutudila bo dikebi ya mingi. (Bingana 12:25; Bakolosai 4:11) Ya kieleka, mambu ya beto ke tubaka mpi ke salaka ke monisaka nde beto ke zolaka “bampangi na beto na lukwikilu.”—Bagalatia 6:10.
18. Kana mavwanga me basika na kati na beto, nki ta sadisa beto na kumanisa yo?
18 Biblia ke tuba nde na “bilumbu ya nsuka,” bantu mingi ta sosa kaka mambote na bo mosi mpi ta zola bima mingi. (2 Timoteo 3:1, 2) Bakristu fwete sala bikesa na kuzola mingi Yehowa, Ndinga na yandi mpi bampangi. Sambu beto kele bantu ya kukonda kukuka, bantangu ya nkaka mwa mavwanga lenda basika na kati na beto. Kansi sambu beto ke zolanaka, beto ta manisa yo nswalu mpi na mawete yonso. (Baefezo 4:32; Bakolosai 3:14) Beto fwete bika ve ata fioti nde zola na beto kumana! Kansi beto fwete landa kuzola mingi Yehowa, Ndinga na yandi mpi bampangi na beto.


text: 7 Na nima ya mambu yai, na nsungi ya luyalu ya Artazeresesi+ ntotila ya Persia, Esdrasi*+ vutukaka. Yandi vandaka mwana ya Seraya,+ mwana ya Azaria, mwana ya Hilkia,+2 mwana ya Shalumi, mwana ya Zadoki, mwana ya Ahitubi,3 mwana ya Amaria, mwana ya Azaria,+ mwana ya Merayoti,4 mwana ya Zeraya, mwana ya Uzi, mwana ya Buki,5 mwana ya Abishua, mwana ya Fineasi,+ mwana ya Eleazare,+ mwana ya Aroni+ mfumu ya banganga-nzambi.6 Esdrasi yai katukaka na Babilone. Yandi vandaka kalaki ya mikanda* yina zabaka mbote-mbote* Nsiku ya Moize,+ yina Yehowa Nzambi ya Izraele pesaka. Ntotila pesaka konso kima yina yandi lombaka, sambu diboko ya Yehowa Nzambi na yandi vandaka na zulu na yandi.7 Bantu ya nkaka na kati ya bantu ya Izraele, ya banganga-nzambi, ya Balevi,+ ya miyimbi-bankunga,+ ya bankengidi ya bakielo,+ mpi ya bansadi ya tempelo*+ tombukaka na Yeruzalemi na mvula ya nsambwadi ya ntotila Artazeresesi.8 Ebuna Esdrasi kwisaka na Yeruzalemi na ngonda ya tanu, na mvula ya nsambwadi ya ntotila.9 Yandi yantikaka nzietelo katuka na Babilone na kilumbu ya ntete ya ngonda ya ntete, mpi yandi kumaka na Yeruzalemi na kilumbu ya ntete ya ngonda ya tanu, sambu diboko ya mbote ya Nzambi na yandi vandaka na zulu na yandi.+10 Esdrasi yidikaka ntima na yandi* sambu na kulonguka Nsiku ya Yehowa, kusadila yo,+ mpi kulonga bansiku ti balusambisu na yo na Izraele.+11 Yai mambu yina kele na mukanda yina ntotila Artazeresesi pesaka nganga-nzambi Esdrasi, kalaki ya mikanda,* muntu ya me zaba mbote-mbote kulonguka* bantuma ya Yehowa mpi bansiku na yandi sambu na Izraele:12 * “Artazeresesi,+ ntotila ya bantotila, na nganga-nzambi Esdrasi, kalaki ya mikanda* ya Nsiku ya Nzambi ya zulu: Bika nde ngemba ya kukuka kuvanda na nge. Ntangu yai13 mono me tuba nde konso muntu na kati ya bantu ya Izraele yina kele na kimfumu na mono ti banganga-nzambi na bo mpi Balevi yina ke zola kukwenda ti nge na Yeruzalemi, yandi kwenda.+14 Sambu ntotila ti bandongisi na yandi nsambwadi me tinda nge sambu na kuzikisa kana bo ke sadila Nsiku ya Nzambi na nge, yina nge kele ti yo,* na Yuda mpi na Yeruzalemi,15 mpi kubaka arza ti wolo yina ntotila ti bandongisi na yandi me pesa na luzolo yonso na Nzambi ya Izraele, yina kisika na yandi ya kuvanda kele na Yeruzalemi,16 ti arza yonso mpi wolo yina beno ta baka* na provense* ya mvimba ya Babilone, kumosi ti dikabu yina bantu mpi banganga-nzambi ke pesa na luzolo yonso na nzo ya Nzambi na bo, yina kele na Yeruzalemi.+17 Ti mbongo yina, nge fwete sumba kukonda kusukinina bangombe ya babakala,+ mameme ya babakala,+ bana-mameme,+ kumosi ti makabu na bo ya mbuma+ mpi makabu na bo ya malafu,+ ebuna nge fwete pesa yo na zulu ya mesa-kimenga ya nzo ya Nzambi na nge na Yeruzalemi.18 “Nge lenda sala konso kima yina ke monana mbote na meso na nge mpi na meso ya bampangi na nge ti arza mpi wolo yina ta bikala, na kuwakana ti luzolo ya Nzambi na nge.19 Ebuna malonga yonso yina bo me pesa nge sambu na kisalu ya nzo ya Nzambi na nge, nge fwete nata yo na ntwala ya Nzambi na Yeruzalemi.+20 Bima ya nkaka ya mfunu ya nzo ya Nzambi na nge yina nge fwete pesa, nge ta baka yo na kisika ya kubumba bimvwama ya ntotila.+21 “Mono, ntotila Artazeresesi, mono me songa bantu yonso ya ke kebaka bima ya ntalu na ntoto yina kele na Simu ya Nzadi,* nde konso kima yina nganga-nzambi Esdrasi,+ kalaki ya mikanda* ya Nsiku ya Nzambi ya zulu, ke lomba beno, beno fwete sala yo kukonda kusukinina,22 tii na batalanta* 100 ya arza, bakore* 100 ya ble, bati* 100 ya vinu,+ bati 100 ya mafuta,+ mpi mungwa+ yonso ya yandi kele na yo mfunu.23 Konso nsiku yina Nzambi ya zulu ke pesa, bika nde bantu kulungisa yo ti kikesa sambu na nzo ya Nzambi ya zulu,+ sambu Nzambi kuwila ve kimfumu ya ntotila ti bana na yandi makasi.+24 Mono ke longisila beno diaka nde beno kele ve ti nswa ya kufutisa mpaku, kitadi,+ to mpaku ya nzila, na banganga-nzambi ti na Balevi, na bantu yina ke bulaka miziki,+ na bankengidi ya bakielo, na bansadi ya tempelo,*+ mpi na bantu ya ke sala kisalu na nzo yai ya Nzambi.25 “Ebuna nge Esdrasi, na kutadila mayele yina Nzambi na nge me pesaka nge,* tula bazuzi ya mambu ya fioti-fioti mpi bazuzi sambu na kusambisa bantu yonso yina kele na ntoto ya kele na Simu ya Nzadi, bantu yonso yina me zaba bansiku ya Nzambi na nge; mpi nge fwete longa konso muntu yina me zaba yo ve.+26 Ebuna konso muntu yina ke zitisa ve Nsiku ya Nzambi na nge mpi nsiku ya ntotila, bo fwete sambisa yandi mpi kuzengila yandi nkanu kukonda kusukinina, yo vanda ya lufwa, ya kimpika, ya kufutisa yandi kibawu, to ya kutula yandi na boloko.”27 Bika nde Yehowa Nzambi ya ba-nkaka na beto kubaka lukumu, yandi muntu yina me tula na ntima ya ntotila ngindu ya kukumisa nzo ya Yehowa na Yeruzalemi kitoko!+28 Mpi yandi me monisila mono zola ya kwikama na ntwala ya ntotila,+ ya bandongisi na yandi,+ mpi ya bamfumu yonso ya ngolo ya ntotila. Yo yina, mono bakaka kikesa* sambu diboko ya Yehowa Nzambi na mono vandaka na zulu na mono, mpi mono vukisaka bantwadisi* ya Izraele sambu na kukwenda ti mono.