text:
LETTRE APOSTOLIQUE APERUIT ILLIS (Mukanda ya ngungudi)
LETTRE APOSTOLIQUE APERUIT ILLIS
(Mukanda ya ngungudi)
- «Ibuna Yezu temunaka ngangu na bo sambu bo kubakisa disongidila ya Mikanda ya Santu» (cf Luk 24,45). Tala, mosi ya mambu ya nsuka ya Mfumu salaka, na nima lufutumuku na yandi, na ntwala yandi tomboka na zulu. Yandi me kudisonga na balongoki ntangu bo vandaka ya kuvukana kisika mosi. Yandi zengaka mampa kumosi ti bo, ye temunaka mabansa na bo na mayele ya Masonama ma Santu. Na bantu yayi ya kele na boma, ya me vidisa kivuvu, yandi me songa maswekamu ya Pasika: disongidila nde, na lukanu ya Tata tuka ntama, Yezu fwete mona mpasi, ata futumuka na bafwa sambu bantu kubalula ntima ye kubaka ndolula ya masumu na bo (cf Luk 24,26.46-47). Yandi songaka na ntwala nde yandi ta tinda Mpeve Santu ya ta pesa bo ngolo sambu bo vanda batemwe ya Diswekamu ya lugulusu (cf Luk 24,49).
Ngwakana ya Kristu ya me futumuka na kimvuka ya bantu ya lukwikilu ti Masonama ma Santu kele mfunu ya nene-nene sambu na kuzaba beto kele banani. Kana Mfumu kotisa beto ve na ngwakana yayi, beto ta bakisa ve Masonama ma Santu na mudindu. Na kutuba na mpila ya nkaka, kana Masonama ma Santu vandaka ve, yo kele mpasi na kubakisa mambu ya kisalu ya Yezu ti ya Dibundu na yandi. Sika yina, Santu Yeronimo fwanaka kusonika nde : «Kukonda kuzaba Masonama ikele kukonda kuzaba Kristu» (in IS., Mayita : PL 24,17)
- Na nsuka ya Yubile ya nene ya Nkenda ya Nzambi, mono lombaka na kuyindula kana «beto lenda kutambika lumingu mosi ya mvimba sambu na Ndinga ya Nzambi na mpila nde bantu kubakisa kimvwama ya kukonda nsuka ya ke basika na disolo ya Nzambi ti bantu na yandi » (Misericordia et misera, n° 7). Kutambika kiteso yina lumingu mosi ya mvu sambu na Ndinga ya Nzambi ke sadisa beto, ya kuluta yonso, kuzingisa na kati ya Dibundu mambu ya Kristu salaka na nima lufutumuku na yandi. Yo ke kangudila beto kimvwama ya Ndinga na yandi na mpila nde beto kuvwanda bansamuni ya kimvwama yina ya ke na nsuka ve. Na yo, malongi ya Santu Ephrem me vutukila mono na intu. Yo ke yula nde: «Nani lunga kubakisa kimvwama yonso ata mosi na kati ya bandinga na nge, Mfumu? Yina ya beto ke bakisa kele fioti kibeni na yina ya beto ke bikisa, bonso bantu ya kiwina ke nwa masa na nto. Bangindu ya Ndinga na nge kele mingi kiteso mosi banzila ya bayayi ke longuka yo. Ndinga na yandi kele na mambu mingi ya kitoko na mpila nde, konso muntu ya ke ndima yo, kumona yina ya yandi ke tonda. Na Ndinga na yandi, yandi me sweka, bimvwama yonso, sambu nde konso muntu kati na beto kulokuta bimvwama na yina ya yandi ke yindula» (Nzonzilu ya Diatessaron, 1,18)
Na nzila ya mukanda yayi, mono ke vutula mvutu na banzodila mingi me katuka na bana ya Nzambi nde na Dibundu ya mvimba, beto vukana ntima mosi na lumingu ya Ndinga ya Nzambi. Yo me kuma kikalulu na beto na kuzinga ntangu yonso na kimvuka ya bakristu ke vukana na kubanza ntalu ya nene ya Ndinga ya Nzambi na luzingu na beto ya konso kilumbu. Na kati ya mabundu na beto bangindu mingi ke sala nde Masonama ma Santu kukumina bantu ya lukwikilu. Na yo bo ke vutula matondo sambu na kabu yayi. Bo ke zingila yo na luzingu na bo ya konso kilumbu bonso bambangi ya kieleka.
Lukutakanu ya mabundu yonso ya Vatican II pesaka ngolo ya kosengomuna diaka Ndinga ya Nzambi na nsadisa ya mukanda ya ke tadila Ndinga ya Nzambi (Constitution dogmatique Dei Verbum). Na kati ya mukanda yayi, ya beto fwete kutangulula ye kuzingila, ke monika mbote mbote Masonama ma Santu kele inki kibeni. Yo me mwangana na bantu ti na bana na bo ya ke landana (ch II), na dibanza ya Nzambi (ch lll). Yo ke vukisa Kuwakana ya Ntama ti Kuwakana ya Mpa (ch IV na V). Mfunu na yo sambu na luzingu ya Dibundu (ch VI). Sambu na kukudisa dilongi yayi, Papa Benoit XVI vukisaka bapisekopo na lukutakanu (Synode) na mvula 2008 na kuzonzila ngindu yayi: «Ndinga ya Nzambi na kati ya luzingu ye na kisalu ya Dibundu». Na nima lukutakanu yayi, Santu Papa basisaka mukanda mosi ya ke dodokila bansadi na mambu ya ke tadila Ndinga ya Mfumu Nzambi nde Exhortation Apostolique Verbum Domini. Yo ke pesa malongi ya konso bimvuka fweti zaba. Mukanda yai ke songa na mudindu mpila ya Ndinga ya Nzambi ke tomisaka, na ntangu ya kukembila Nzambi, ke bakisa na bidimbu ya bisakramento. Mukanda yayi ikele kusonga beto nde Nzambi ikele kibeni na Ndinga na yandi na kati ya kisambu, bonso Nzambi ke vanda mpi na bisakramento na ntangu ya kukudisa yo.
Kulunga mbote, kukangama na Ndinga yayi ya moyo na luzingu ya bantu na beto kukonda ve. Sambu Mfumu Nzambi ke lemba ata fioti ve na kusolula na Dibundu, Nkento na yandi na mpila nde yo kutoma na lutondo ye na bumbangi ya lukwikilu.
- Mono me kana nde beto kutambika Lumingu ya tatu ya mvu sambu na kukembisa, na kuyindula ye na kumwangisa Ndinga ya Nzambi. Lumingu yayi ya Ndinga ya Nzambi ke kuma na ntangu ya mbote na nsungi yayi ya mvula sambu yo ke bwa na ntangu ya beto me bingama na kukubisa kimpangi na beto ti kimvuka ya Bayuda ye na kusamba sambu na bumosi ya bakristu. Yo kele ve lukutakanu ya kintulumukini. Kuta nkinsi ya lumingu ya Ndinga ya Nzambi ke songa mfunu ya bumosi ya bakristu sambu Masonama Masantu ke songa na bayina ke widikila nzila ya kulanda sambu na kukukisa bumosi na mpila ya mbote ye ya ngolo.
Bimvuka ta sosa mpila ya kuzinga lumingu yayi bonso lumbu ya nkinsi. Na yo, yo ke mfunu mingi nde na kimenga ya Misa, bo kotisa mukanda ya santu mumpila nde bo songa na kimvuka na bo mpila ya Ndinga ya Nzambi ke pesaka nzila ya kulanda. Na lumingu yayi yo kele mfunu mingi na kubokila yo mbote-mbote ye mpi kupesa malongi ya ke kumisa Ndinga ya Nzambi. Lumingu yayi, bapisekopo lenda kusala kisambu ya kukutisa bantu nswa ya kutanga Ndinga ya Nzambi (lectorat) to kisambu ya ke fwanana na yo, sambu na kuyibukisa mfunu ya kusamuna Ndinga ya Nzambi na bisambu. Yo kele mfunu kibeni nde beto sala ngolo yonso ya kufwana sambu na kulonga bakristu na kuvanda balongi kibeni ya Ndinga ya Nzambi. Yo fwete yilama mbote bonso na bikalulu ya beto ke salaka ti bansadi ya Misa (acolytes) to bayina me bakaka kiyeka ya kukabisa nitu ya Kristu (ministres extraordinaires). Kiteso mosi, banganga Nzambi na baparoisse lenda kuzwa mpila ya kuluta mbote ya kuvutudila Biblia, kana ve mosi ya mikanda na yo, na kimvuka sambu na kusonga mfunu ya kukwamina na kutanga Ndinga ya Nzambi na luzingu na bo konso kilumbu. Bo fwete zaba yo na mudindu, kusamba ti Masonama Masantu yayi na mpila bo ke landaka « Lutangu na ngindu ya Nzambi » (Lectio Divina).
- Lutangu ya Mukanda ya Nsiku, ntangu bana ya Israel me vutuka na insi na bo na nima ya kimpika na ntoto ya Babilone, vandaka kidimbu ya nene. Biblia ke tela beto mbote-mbote diambu yayi kiteso yo salamaka na mukanda ya Nehemya. Kimvuka me vukana na Yeruzalem na kifulu ya Kielo ya Bamasa (Porte des eaux) na kuwidikila Mukanda ya Nsiku. Bo panzanaka ntangu bo kulaka bo kansi ntangu yayi Masonama ma Santu me vukisa bo bonso «muntu mosi» (Neh 8,1). Na lutangu ya mukanda yayi ya Santu, bo vandaka « kuwa » (Neh 8,3). Bo zabaka nde kati ya ndinga yayi, bo me mona diaka kisongidila ya mambu ya bo zingilaka.
Na kuwa ndinga yayi, bo monaka mpasi na ntima ye bidilu vandaka ya ngolo. «Ezra vandaka kutanga mukanda ya bansiku ya Nzambi; ibuna ba-Levi balulaka yo na ndinga ya bo yonso vandaka kutuba. Ba-Levi vandaka kutendula, bantu vandaka kubakisa. Ibuna Mfumu Nehemya ti nganga-Nzambi longi ya bansiku Ezra ti ba-Levi ya vandaka kutendula, bo tubaka na bantu yonso nde: ‘Kilumbu ya bubu kele kilumbu ya santu sambu na Mfumu Nzambi, Nzambi na beno! Beno kuvanda ve na ntantu, beno kudila ve!’ Bo tubaka mpila yina sambu bantu yonso yantikaka na kudila, ntangu bo waka malongi ya bansiku […]. ‘Beno kudila ve, sambu kiese ya Mfumu Nzambi ke pesa beno, yo ke tanina beno bonso kibaka ya ngolongolo’» (Neh 8,8-10).
Bangogo ya kiteso yayi ikele dilongi ya nene. Biblia lenda kuvanda ve kaka kimvwama sambu na ndambu ya bantu to mvukisa ya mikanda sambu na bantu-bantu. Yo ikele ntete ya bimvuka me bingama sambu na kuwa yo ye kudizaba na nsadisa ya Ndinga yayi. Mbala mingi, bantu ke vandaka na mpukumuna ya kuyindulaka nde Mikanda ya Santu ke tadila kaka bo to ya bimvuka mosi-mosi me ponama. Yo lenda vanda ve mutindu yina. Biblia ikele buku ya bimvuka ya bantu ya Mfumu ya ke widikila yo na mpila nde bo yambula nkabwana ye nkabisa sambu na kutunga bumosi. Ndinga ya Nzambi ke vukisa bayina yonso ke kwikila ye yo ke kumisa bo muntu mosi.
- Na kati ya kimvuka yayi ya me butama sambu na kuwa ndinga yayi, bangungudi ya Dibundu kele bantu ya ntete-ntete ya kele na kisalu ya kutendula ye kusadisa bantu yonso na kubakisa Mukanda ya Santu. Bonso yo kele mukanda sambu na bantu yonso, bayina me bingama na kusadila Ndinga yayi fwete kuwa kati ya ntima na bo lubokilu ya kutendula yo na bimvuka na bo ya luzingu. Mambu ya kuluta mfunu kele ntete-ntete malongi sambu yo ikele bonso kisakramento (Evangelii Gaudium, n°142). Kukotisa Ndinga ya Nzambi na mudindu na bangogo ya mpasi ve ye ya ke kwendila na luzingu ya bantu yina ke wa yo, ke sadisa Nganga-Nzambi na kusengomuna mpi «kitoko ya bifwanisu ya Mfumu vandaka kusadila sambu na kusikimisa kisalu ya mambote». Yo kele ntangu ya mbote ya me pesama sambu na bakristu. Sambu na bakristu na beto mingi, yo kele ntangu mosi ya bo kele na yo ya ke sadisa bo na kubakisa kitoko ya Ndinga ya Nzambi ti bambandu ya ke tadila luzingu na bo ya konso kilumbu. Yo yina Nganga-Nzambi fwete tambika ntangu ya kufwana na kuyidika malongi na yandi. Kutendula Masonama Masantu kele kisalu ya nswalu-nswalu ve. Sambu na beto balongi, yo ke lomba ve kutuba nda-nda to kubasika na ngindu ya dilongi na nge. Ntangu nge ke telema sambu na kuyindula ti kusamba na ntwala ya Mukanda ya Santu, nge lenda tuba na kiteso ya ntima na nge ke tuma na mpila nde yo kusimba bantima ya bantu ke widikila nge. Nde ndambu ya bo me bakisa yo kubuta mbuma. Beto lemba ve na kutambika ntangu na beto na kusamba kumosi ti Masonama Masantu sambu yo kundimama «mutindu yo ikele mpenza: Ndinga ya Nzambi kibeni…» (1 Tes 2,13).
Kulunga mbote baketekisi, na nzila ya kisalu ya Dibundu me pesaka bo, bo sadisa bantu na kukula na lukwikilu. Bo fwete wa mfunu ya kukuma bantu ya mpa, na nsadisa ya Mikanda ya Santu. Mpila yina yo ke sadisa bo na disolo ya makieleka kati ya bayina ke widikilaka bo ye Ndinga ya Nzambi.
- Na ntwala yandi kudisonga na balongoki na yandi ya kudikangaka na inzo, ye kutemuna ngangu sambu bo kubakisa ntendula ya Mikanda ya Santu (cf Luk 24,44-45) Yezu ya me futumuka me kudisonga na balongoki na yandi zole na nzila ya katuka Yeruzalem na kwenda na Emmaus (cf 24,13-35). Ntendula ya nsoniki Luka ke songa nde yo vandaka kilumbu ya lufutumuku, disongidila lumingu. Bantumwa yayi zole vandaka kusolula mambu yina me tadila mampasi ti lufwa ya Yezu. Na nzila, bo vandaka na ntantu sambu bo bakisaka ve mutindu ya lufwa ya mpasi ya Yezu. Bo tulaka lukwikilu na Yezu bonso Mesiya Ngulunsi. Kansi diambu yina me yitukisa bo na kumona nde bo me koma yandi na kulunsi. Nkatu bo kuzaba yandi, Kristu ya me futumuka me pusana pene-pene na bo ye me fula nzila mosi ti bantumwa yayi. Kansi bo zabaka yandi ve (cf v.16). Kwa bo vandaka kutambula na nzila, Mfumu yufulaka bo sambu yandi monaka nde bo zole bakisaka ata fioti ve kisongidila ya mampasi ye lufwa na yandi; yandi bingaka bo «Bantu ya kele na ngangu ve mpi yina ya ntima ke kwikilaka nswalu ve» (v. 25). «Ibuna yandi tendudilaka bo na mikanda ya santu mambu ke tadila yandi: yantika mikanda ya Moyize tii na mikanda ya baprofeta yonso» (v. 27). Kristu ikele muntu yantete ya ke zaba mbote mbote Mikanda ya Santu! Ntete-ntete Mikanda ya ntama songaka kuntwala mambu ya yandi ta fwana sala, kansi yandi mosi zolaka kukukisa Ndinga yayi sambu na kumonisa makieleka nde lukanu ya lugulusu kele kaka mosi, ya me kukisama na Kristu.
- Ebuna, Biblia, bonso Mukanda ya Santu, ke tuba na yina me tala Kristu, ye ke songa yandi bonso muntu yina ta mona mpasi na ntwala yandi kota na nkembo ya zulu (cf v.26). Yo kele kitini mosi ve kansi Mikanda yonso ya Santu ke tela yo na yina me tadila yandi. Kana nsemo ya Mikanda ya Santu kele ve lufwa ti lufutumuku na yandi ikele mpasi na kubakisa. Yo yina mosi ya lutelu lukwikilu na beto ya ntama ke tenda nde«Kristu fwaka sambu na masumu na beto mutindu Mikanda ya santu ke songa. Bo zikaka yandi, yandi me futumuka na kilumbu ya tatu, mutindu Mikanda ya Santu ke songa. Yandi monikaka na Petelo» (1 Kor 15,3-5). Bonso Masonama Masantu ke tuba mambu ya Kristu, yo ke sadisa beto na kukwikila nde lufwa ye lufutumuku na yandi ikele bangindu ya mpamba-mpamba ve kansi yo salamaka mukieleka. Yo kele mama ya dikunzi ya lukwikilu ya bantumwa na yandi. Kukangama ya Masonama Masantu ti lukwikilu ya bantumwa kele ya nene. Sambu lukwikilu ke katuka na kuwa ye bo kuwaka ntete-ntete Ndinga ya Kristu (cf Rom 10,17). Beto me bingama na nsasuka na kuwa yo sambu yo kele mfunu na bayina yonso me ndima yo. Bo fwete wa ndinga ya Mfumu na ntangu ya bisambu ti na ntangu ya bo ke yindula konso muntu na ntima na yandi.
- «Kutambula» ya Kristu Futumukini ti bantumwa ya Emaus me suka na kudia. Bantu yai zole bondilaka ngolo munzenza na bo nde: « Bika ti beto, sambu nkokila ke bwa, mwini me yantika kumana» (Luk 24,29). Yandi ndimaka. Yezu fongaka ti bo na mesa. Yandi bakaka mampa. Yandi vutulaka matondo. Yandi zengaka yo ye yandi pesaka bo yo. Ibuna, meso na bo kangukaka mpi bo zabaka yandi » (cf v.31).
Diambu yayi, beto ke bakisa yo kibeni. Yo ke tadisa beto kukangama ya Mikanda ya Santu ti Ukaristiya. Kimvuka ya bapisekopo na Vatican II ke temuna beto nde: «Dibundu ke kumisaka ntangu yonso Mikanda ya Santu kiteso mosi yandi ke kumisaka Nitu ya Mfumu. Konso ntangu, ntete na bisambu, na kudia mampa ya luzingu na mesa ya Ndinga ya Nzambi ye yina ya Ukaristiya bonso kabu na bakristu (Dei Verbum, n.21).
Kukwamina kutanga Mukanda ya Santu ti kusala Misa ke sadisa lukutakanu ye kuzabana ya bampangi ntangu yonso bo ke kutana. Bonso bakristu beto ke kuma muntu mosi ya ke tambulaka na nzila ya ntoto yai ti Nzambi kati na beto. Yandi ke tubaka na beto ye ke disaka beto. Kilumbu yayi ya beto ke sakumuna na Biblia ke songa ve nde yo kele kaka ya «mbala mosi na mvula», kansi mambu ya bilumbu yonso ya mvula. Sambu beto kele na mfunu ya ngolo ya kuzabana ye kukangama na Ndinga ya Nzambi sambu yandi ke lembaka ve na kukabisa Ndinga ye Mampa na bimvuka ya lukwikilu. Sambu na yo beto fwete kudipesaka na Mikanda ya Santu, kana ve ntima ta kuma madidi, meso ta kangama na mambi ya mpila na mpila ya ta sosa kufwa yo. Ndinga ya Nzambi ke kabwana ve na Bisakramento. Mpamba ve ntangu Ndinga ya Nzambi ke kotisa bisakramento ye ke temuna yo beto ke mona pwelele bisalu ya lugulusu bonso nsuka ya nzila na beto. Nzila yai Kristu yandi mosi me kangula mayele mpi ntima sambu nde beto meka kuzaba mpila yandi me gulusa beto. Na diambu yayi, yo kele mfunu kibeni na kuvidisa ve malongi ya mukanda ya Bambona-meso me monisa beto. Mukanda yayi ke tuba nde: «Mfumu me telema na kielo mpi mono ke bula». Kana muntu kuwa ndinga na mono ti kukangula kielo, mono ta kota na nzo na yandi. Mono ta dia ti yandi. (cf 3,20). Na kati ya Mikanda ya Santu, Yezu Kristu ke bula na kielo ya moyo na beto ti ya ntima na beto. Yandi ta kota na luzingu na beto ye ta fonga ti beto.
- Na mukanda ya zole ya Santu Polo na Timote, bonso ndinga na yandi ya nsuka, Polo ke lomba bansadi na yandi na kukwamina ntangu yonso na kutanga Mukanda ya Santu. Ntumwa Polo ke kwikila nde: «Mikanda yonso ya Nzambi temunaka bansoniki na yo, yo kele na mfunu sambu na kulonga makieleka, na kumonisa mambi, na kusungika bantu ti na kuyidisa bo na masonga» (cf 3,16). Na mambi ya nene ya me tala nsadisa ya Mpeve Santu na kusonika Mikanda ya Santu, malongi ya mfunu ya Dei Verbum me tungama na ndongisila yayi ya Santu Polo na Timote. Na yo bo me basisa malongi ya me tadila lugulusu, luzingu ya lukwikilu na mpila ya Ndinga me kituka muntu. Na kuyibukisa ntente-ntente dilongi ya Polo na Timothee, Dei Verbum ke tenda mpila yayi : «Mikanda ya Biblia ke longa ngolo, na mpila ya mbote ye ya konda kifu makieleka ya Nzambi zolaka kusonika na Mikanda ya Santu sambu na lugulusu na beto » (n°11). Sambu Mikanda yai ke longa sambu na lugulusu na nzila ya lukwikilu na Kristu Yezu (2 Tim 3,15). Makieleka ya kele kuna ke gulusa beto. Biblia ikele mvukisi ya mikanda ya bansangu ve, ya bantangu ya ntama mpi ve kansi yo ke tubila lugulusu ya mvimba ya muntu ya bubu. Lugulusu kele kikuma ya ntete-ntete ya beto fwete zaba na mukanda yayi ata yo ke tubila mpi mambu ya ntangu ya ntama.
Na Biblia, yonso ke tadila lugulusu. Kuna beto ke tanga nde Nzambi ke sala ye ke tuba sambu na kuvukisa bantu, sambu na kugulusa bo na mambi ti na lufwa. Sambu na kulungisa luzolo ya lugulusu, Mukanda ya Santu, na nsadisa ya Mpeve Santu, ke balusa ndinga ya bantu ya me sonama na kimuntu na yandi na yina ya Ndinga ya Nzambi (cf Dei Verbum, n°12). Kisalu ya Mpeve Santu kele mfunu kibeni na Mikanda ya Santu. Kana nsadisa na yandi ve, kigonsa zolaka kuvanda mingi sambu bantu lenda kukangama kaka na yina ya me sonama. Yo kele mpila ya bantú, ya beto ke binga ba-fondamentaliste, ya beto fwete kubuya. Sambu Ndinga ya Nzambi me sonama na nsadisa ya Mpeve, ebuna yo ke pesaka ngolo ye moyo. Ntumwa Polo ke yibukisa beto, «Sambu mukanda ya bansiku ke nataka na lufwa, kansi Mpeve Santu ke pesaka luzingu » (2 Kor 3,6). Mpeve santu ke kitula Mikanda ya Santu sambu nde yo kituka Ndinga ya Nzambi ya ke pesa luzingu, na bantu ya ke zingilaka yo ye ke kwikilaka.
- Kisalu ya Mpeve Santu ke tadila kaka ve kusonama ya mikanda ya santu, kansi yo ke sala mpi kati ya bantu yina me widikila Ndinga ya Nzambi. Ndinga yayi ya batata ya Dibundu na beto kele mfunu kibeni na yina me tadila Mukanda ya Santu, «kulunga mbote kutanga yo, ye kubakisa yo na mwinda ya Mpeve Santu sambu yo me sonama na nsadisa na yandi » (Dei Verbum n°12). Na nzila ya Yezu Kristu yonso ya Nzambi kanaka na kusonga ke kukisama. Kansi Mpeve Santu ke fula kisalu na yandi. Yo ke fwana ve na kuyindula nde kisalu ya Mpeve Santu me suka na kutemuna bansoniki ya Mikanda ya Santu. Yo kele mfunu na kutula ntima na bisalu ya Mpeve Santu ya ke fula na kusonga beto na mpila na yandi ya kunata Dibundu – ntangu yo ke longa Masonama Masantu, ntangu Dibundu bonso Nlongi ke tangulula yo (cf 1bid; 10), – ye konso ntangu mukristu ke baka yo bonso kikuma ya luzingu na yandi. Tala kikuma ya beto lenda bakisa Ndinga ya Yezu ntangu balongoki songisaka yandi mpila bo bakisaka bingana na yandi. Yandi nde: «Yo yina, konso longi ya bansiku ya me kituka longoki ya kimfumu ya zulu, yandi me fwanana na mfumu ya nzo, ya me basisa na kimvwama na yandi bima ya mpa ti bima ya ntama» (Mat 13,52).
C’est comme dire que l’Incarnation du Verbe de Dieu donne forme et sens à la relation entre la Parole de Dieu et le langage humain, avec ses conditions historiques et culturelles. C’est dans cet événement que prend forme la Tradition, qui elle aussi est Parole de Dieu (cf. Ibid., n. 9).
- Na kusukisa Dei Verbum ke songa nde «Ndinga ya Nzambi me baka kikalulu ya ndinga ya bantu. Yo me fwanana na ndinga mpila ya bantu ke tubaka. Bonso ntama, Ndinga ya Tata Nzambi me baka kimuntu kiteso mosi ti bantu ti bifu na bo» (n°13). Beto lenda kutuba nde kubaka kimuntu ya Ndinga ya Nzambi ke pesa kikalulu na kikuma mpenza ya kukangama na Ndinga ya Nzambi ti ndinga ya bantu ya ke kwendila na ntangu vandaka kuluta mpi na mpila ya kuzinga. Awa me basika makieleka ya lukwikilu ya Dibundu vandaka kulunda, na kifalansa Tradition; yo kele mpi Ndinga ya Nzambi (cf. Ibid n. 9). Mbala mingi, beto ke kabisaka makieleka ya Dibundu kulundaka, Tradition ti Mukanda ya Santu, kukonda kubakisa nde bo zole me katuka na kisina mosi: na Kusonga ya Nzambi, na kifalansa Révélation. Yina ya me sonama kele na ntalu mpila mosi na yina me tubama na munoko. Kiteso mosi, makieleka ya Dibundu kulundaka ke mwanganaka na bantu ke landana bamvula na bamvula. Yo ke sadila mukanda yayi bonso « nsiku ya kuluta nene ya lukwikilu » (Ibid, n°21). Mpamba ve, na ntwala Mukanda ya Santu me sonama, yo mwanganaka ntete na munoko ya bimvuka ya bantu ya lukwikilu ya kundimaka yo bonso nsangu ya mbote ya songaka bo kele banani na kati ya bandonga ya bantu. Lukwikilu ya Biblia me vanda ntete na Ndinga yayi mwanganaka na munoko ya bantu, na mukanda ve.
- Konso ntangu beto ke tanga Masonama masantu na ngindu mosi na mpila yo sonama, yo ke vanda ndinga ya mpa. Mukanda ya Kuwakana ya Ntama ke nuna ve ntangu beto ke kotisa yo na Kuwakana ya Mpa, sambu kele kaka na nsadisa ya Mpeve mosi ya ke kitula yo buna. Mikanda yonso ya Santu ke songa luzolo ya Nzambi: yo ke tala ve kilumbu ke kwisa kansi luzingu ya ntangu yayi ya muntu kele na kudisama na Ndinga yayi. Yezu yandi mosi ke tuba pwelele na luyantiku ya kisalu na yandi: «Mambu yayi ya bo kusonikaka na mukanda ya santu, bubu yo me lunga, kwa beno me wa yo» (Luk 4,21). Muntu ke diaka konso kilumbu Ndinga ya Nzambi, na mbandu ya Yezu, ke kuma mpangi ya bantu yonso ya yandi ke kutana ti bo. Yo kele ve mambu ya kuvutuka na mambu me salamaka mpamba-mpamba, to bandosi ya mambu ta kwisa ye ta salama ve. Mukanda ya Santu ke kukisa luzolo ya Nzambi sambu na muntu ke wa yo. Yo ke tululaka sukadi to ndudi. Kana beto yibuka diaka ndinga ya profeta Ezekiel ntangu Mfumu Nzambi bingaka yandi kudia mukanda, profeta tubaka nde: «Na munoko na mono yo vandaka ntomo bonso bwiki» (Cf 3,3). Na ntoto Patmos, nsoniki Yoani mpi zingilaka diambu ya Ezekiel ya kudia mukanda. Kansi yandi yikaka kima mosi ya fioti kansi ya mfunu mingi: «Na munoko, yo vandaka ntomo bonso bwiki. Kansi ntangu mono minaka yo, yo kumaka ndudi na divumu na mono» (Mbo 10,10).
Ntomo ya Ndinga ya Nzambi ke tinda beto na kukabisa yo ti bampangi ya beto ke kuta na luzingu ya konso kilumbu sambu na kusonga makieleka ya kivuvu ya kele na kati na yo (cf. 1 Pet 3,15-16). Na yina me tala ndudi, yo kele kumisa ntangu beto ke mona mpasi ya kuzingila yo bonso yo ke lomba, kana ve ntangu beto ke mona mpila bantu ke buyaka yo bonso kima kele na mfunu ve na luzingu na beto. Na yo beto keba na kutala ndinga ya Nzambi mpamba-mpamba, kansi beto kudia yo sambu beto zaba ye beto zingila yo na mudindu kumosi ti Nzambi ye bampangi ya nkaka.
- Diambu ya nkaka ya Biblia ke sokisa kele yina me tala lutondo. Konso ntangu ndinga ya Nzambi ke yibukisa beto lutondo ya ntima ya mawa ya Tata ya ke lomba na bana na yandi na kuzaba kukaba. Luzingu ya Kristu kele mbandu ya lutondo ya Nzambi ya ke na nsuka ve, yandi ke bumba kima mosi ve sambu na yandi mosi, kansi yandi me kudipesa ya mvimba sambu na bantu yonso. Na diambu me tala nsukami Lazare, beto ke mona kidimbu ya mfunu. Lazare ti mvwama kufwaka. Ntangu mvwama monaka Lazare pene-pene ya tata Abraham, yandi lombaka nde Abraham kutinda Lazare kisika ya bampangi na yandi sambu na kusonga bo kuzingila lutondo ya nkweno, sambu nde bo landa yandi ve na nzila ya mpasi. Mvutu Abarama vandaka ya nganzi. Yandi tubaka nde: «Bo kele ti Mikanda ya Moyize ti ya baprofeta. Bo kuwila yo» (Luk 16,29). Kuwa Mikanda ya Santu sambu na kusadila mawa ya bampangi: Tala diambu yayi ya nene ya ke yibukisa beto. Ndinga ya Nzambi lenda kangula beto meso sambu yo basisa beto na bwimi ya ke fwaka beto ye ke kumisaka beto bisita ya mpila na mpila, ye ke kangula pwelele nzila ya kukaba to ya kusadisana.
- Mosi ya mambu ya ke songa mvukana ya Yezu ti balongoki na yandi ikele Lukitulu na yandi. Yandi mataka na ngumba sambu na kusamba kumosi ti Petelo, Yakobo ti Yoani. Bansoniki ya nsangu ya mbote ta yibuka nde, ntangu luse ti bilele ya Yezu vandaka kungenga, bantu zole vandaka kusolula ti yandi: Moyize ti Elia. Moyize kele kidimbu ya Nsiku ye Elia ke kidimbu ya baprofeta. Mikanda ya Bansiku ti ya Baprofeta na kimvuka ke songidila Mikanda ya Santu. Na kumona bo, kiese ya ngolo simbaka Petelo. Yandi yangalalaka ye tubaka nde: « Longi, kuluta mbote beto kubika awa. Beto kutunga banzo-tenta tatu: mosi sambu na nge, mosi sambu na Moyize, yankaka sambu na Eliya» (Luk 9,33). Ntangu yandi vandaka kutuba mambu yayi, dituti kwisaka kufika bo. Ntangu bo kotaka na dituti yina, balongoki waka boma.
Lukitulu ya Yezu ke yibukisa beto nkinsi ya batenta. Na nima ya kuvutuka ya bana Israel na nsi na bo, Esdras ti Nehemia vandaka kutangila bana Israel Mukanda ya Santu. Na ntangu yina kaka, lukitulu na yandi ke yita nkembo ya Yezu yina ke yidikila yandi mampasi. Nkembo ya bunzambi yina ke yibukisa dituti ya kufikaka bantumwa. Yo kele songidila nde Nzambi ikele kati na bo. Lukitulu ya Yezu me fwanana na yina ya Mukanda ya Santu ntangu yo ke disa luzingu ya bantu ke kwikila. Bonso Verbum Domini ke yibukisa yo nde: «na kubakisa mbote bangindu ya ke tadila Mukanda ya Santu, yo kele mfunu mingi na kubakisa nzila ya yina me sonama na yina yo ke songa. Yo kele ve kima ya kusimba na intu to ya kuvutula na nswalu yonso; kansi mbote kutala ndongisila ya kele na nima ya masonama» (n°38).
- Ntangu beto ke yamba Ndinga ya Nzambi Mama ya Mfumu ke tambula kumosi ti beto. Yandi kele nkwa-kiese sambu yandi kukwikilaka nde mambu Nzambi songaka yandi ta lunga (cf Luk 1,45). Kiese ya Maria me yita biese yonso ya Yezu songaka sambu na bansukami, na bantu ya mpasi, bayina ke kudikulumusa, bayina ke tulaka ngemba ye bayina bo ke monisaka mpasi. Kima ta sala nde bo mpi kumona kiese kele kulanda mbandu ya Maria. Nsukami mosi ta vanda ve na kiese kaka sambu yandi ke konda yonso. Bonso Maria kiese na yandi ta vanda ntangu yandi ta kwikila nde Ndinga ya Nzambi ta lunga. Ntumwa mosi ya nene ye longi ya Mikanda ya Santu, zina na yandi Santu Augustin ke yibukila beto nde: « Muntu mosi kwendaka na kati ya ndonga ya bantu; yandi yangalalaka ye bokaka nde: kiese na mama ya nataka nge na divumu ye ya pesaka nge mabele. Yandi vutulaka nde: luvunu ve, kansi kiese ya kuluta nene na bayina ke wa Ndinga ya Nzambi ye bo ke lunda yo.
Yo kele bonso kutuba nde: Mama na mono ya nge ke binga nkwa-kiese kele mukieleka nkwa-kiese, sambu yandi me lunda Ndinga ya Nzambi; yo kele ve sambu nde Ndinga kitukaka muntu kati na yandi ye zingaka kati na beto. Ntina na yo kele nde yandi me lunda Ndinga ya Nzambi, yina ya gangaka yandi, ye na yandi Ndinga me kuma Muntu. (Ntendula ya Yoa 10,3)
Kulunga mbote nde lumingu ya Ndinga ya Nzambi kuyedisa bana ya Nzambi na mambu ya lukwikilu mpi na kukwamina na kuvanda na Mikanda ya Santu, bonso nsoniki longaka ntama nde: « Ya kieleka, ndinga ya Mfumu Nzambi kele kaka pene-pene na nge, yo kele na munoko na nge ti na ntima na nge sambu na kuzingila yo!» (Nsi 30,14)
Ndinga yayi me pesama na Roma, pene-pene ya Nzo Nzambi ya nene ya Saint Jean du Latran, na lumbu 30 septembre 2019, nkinsi ya Santu Yeronimo na kuyindula kisalu ya busantu na yandi. Yandi me kukisa mvula funda mosi na nkama sambanu tuka lufwa na yandi.
FRANCOIS
Pour consulter le document en Français (FR), Anglais (EN), et autres langues cliquer sur ce lien :
http://www.vatican.va/content/francesco/fr/motu_proprio/documents/papa-francesco-motu-proprio-20190930_aperuit-illis.html


c: text/html

text:
Kundima kele kuwakana na kati na nge mpi bantu ya nkaka mpi yo ke tendula mambu yina beno ke zola kusala kumosi. Beto lenda sadila yo na luzingu ya konso kilumbu, yo vanda ntangu beto ke yula nduku ya mpa ya kisalu kana yandi ke zolaka nde bo yamba yandi to beto ke songa muntu mosi yina beto kutanaka ti yandi na Grindr mambu yina beto ke sepelaka kusala na ntangu ya kuvukisa nitu.
Na yina me tala kuvukisa nitu, kundima ke sadisaka sambu konso muntu kubaka kima yina yandi ke zola kukonda nde bo sala yandi mbi. Kundima ke tadila mingi kusolula na masonga yonso, mpi yo ke salamaka na mitindu zole: kubaka mpi kupesa.
Kubaka ke tendula nde muntu ya nge ke zola kuvukisa ti yandi nitu me songa nge na pwelele mpi na kiese yonso nde yandi kele na lutaninu, ke kudiwa mbote, mpi ke sepela. Beno lenda sala yawu na mitindu mingi, mu mbandu kuyula bangiufula ("Keti mu lenda katula nge bilele...") mpi kupesa bangindu ("Mu ke zola kupesa nge beze, keti nge ta sepela?"). Kuyula muntu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti yandi mpi kuwa mvutu na yandi ya mbote ta sadisa beno na kuzabana mpi na kuzitisa bandilu ya konso muntu.
Kupesa ke tendula kusonga muntu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti yandi nde nge ke sepela mpi nge ke ndima mambu yonso yina ke na kusalama. Nge lenda ndima na munoko, mu mbandu kutuba nde "ee" to kusala mambu ya ke monisa nde nge me ndima mpi kuzabisa muntu ya nge ke vukisa nitu ti yandi nde nge ke lutisa ntangu ya mbote.
Yo kele mfunu na kuvila ve nde muntu lenda soba bangindu konso ntangu. Keti nge me songaka dezia muntu mosi diambu mosi na Grindr mpi na nima nge kudiwa mutindu ya nkaka ntangu nge me kutana ti yandi kimuntu-kimuntu? Nge lenda soba konso ntangu mabanza na nge sambu na mambu yina nge ke zola kusala. Sambu mbala ya nkaka nge ndimaka kusala diambu mosi ntangu beno kutanaka na Grindr, yo ke tendula ve nde nge fwete sala yo kaka ntangu beno me kutana. Nsuka-nsuka, nge ti bantu ya nge ke zola kuvukisa nitu ti bo, fwete mona nde bo ke zitisa beno mpi beno ke sepela na mambu yonso yina beno ke sala kumosi.
Tala video yayi ya me katuka na Planned Parenthood sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala kundima. Lisiti yayi ya me katuka na zulunalu Teen Vogue kele ti bambandu ya ke monisa mutindu ya kusolula na yina me tala kundima. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muntu mosi ve ta sala kisalu ya ngolo sambu na mpamba (23)
65 “Mono kudibikaka nde bantu yina yulaka mono ve kusosa mono;Mono kudibikaka nde bantu yina sosaka mono ve kumona mono.+Mono tubaka na dikanda yina vandaka kubinga ve zina na mono+ nde, ‘Mono yandi yai, mono yandi yai!’2 Kilumbu ya mvimba, mono me tandula maboko na mono na bantu ya ntu-ngolo,+Na bantu yina ke tambula na mutindu ya mbi,+Mpi ke landa bangindu na bo mosi;+3 Bantu yina ke vweza mono ntangu yonso na luse na mono,+Mpi ke pesa bimenga na bilanga+ mpi ke pesa midinga ya kimenga na zulu ya babriki.4 Bo me vanda na kati ya maziamu,+Mpi bo ke lala na bisika ya kubumbana,*Bo ke dia musuni ya ngulu,+Mpi supu ya bima ya kupola* kele na kati ya malonga na bo.+5 Bo ke tuba nde, ‘Bikala kuna; kupusana ve pene-pene na mono,Sambu mono kele santu kuluta nge.’*Yai kele midinga na kati ya mbombo na mono, tiya ya ke pela kilumbu ya mvimba.6 Tala! Bo me sonika yo na ntwala na mono;Mono ta bikala ve pima,Kansi mono ta vutudila bo,+Mono ta vutudila bo na kiteso ya mingi kibeni*7 Sambu na bifu na bo mpi bifu ya ba-nkaka na bo,”+ Yehowa muntu me tuba.“Sambu bo me pesa midinga ya kimenga na zulu ya bangumba ya neneMpi me pesa mono nsoni na zulu ya bangumba ya fioti,+Mono ta tesa ntete-ntete lufutu na bo na kiteso ya mingi.”*8 Yehowa me tuba nde:“Kaka mutindu bo ke mona- ka vinu ya mpa na kisuka ya bambuma ya vinuMpi muntu mosi kutuba nde, ‘Kubebisa yo ve, sambu yo kele ti mwa kima ya mbote* na kati na yo,’Mono ta sala mpi mutindu yina sambu na bansadi na mono;Mono ta fwa bo yonso ve.+9 Mono ta basisa bana* na YakobiMpi mono ta basisa na Yuda muntu yina ta baka bangumba na mono;+Bantu yina mono me solaka ta baka yo,Mpi bansadi na mono ta zinga kuna.+10 Sharoni+ ta kuma nseke sambu na mamemeMpi Muwanda* ya Akore+ kisika ya kupema sambu na bangombe,Sambu na bantu na mono yina ke sosa mono.11 Kansi beno kele na kati ya bantu yina ke yambula Yehowa,+Bayina ke vila ngumba na mono ya santu,+Bayina ke yidika mesa sambu na nzambi ya Menga ya Mbote,Mpi bayina ke fulusa makopa ya vinu ya bo me vukisa sambu na nzambi ya Mambu Yina Me Kanamaka.12 Yo yina mono ta yambula beno na mbele ya bitumba,+Ebuna beno yonso ta fukama sambu bo fwa beno,+Sambu mono bingaka, kansi beno ndimaka ve,Mono tubaka, kansi beno waka ve;+Beno landaka kusala mambu ya mbi na meso na mono,Mpi beno solaka mambu yina vandaka kupesa mono ve kiese.”+13 Yo yina, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde:“Tala! Bansadi na mono ta dia, kansi beno, beno ta vanda na nzala.+Tala! Bansadi na mono ta nwa,+ kansi beno, beno ta vanda na nzala ya masa.Tala! Bansadi na mono ta vanda na kiese,+ kansi beno ta wa nsoni.+14 Tala! Bansadi na mono ta tula milolo ya kiese sambu ntima na bo ta vanda mbote,Kansi beno ta dila sambu na mpasi ya ntimaMpi beno ta dila sambu na mabanza ya ke niokwama.15 Beno ta bikisa zina mosi yina bantu ya mono me solaka ta sadila sambu na kusinga,Mpi Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ta fwa konso muntu na kati na beno,Kansi yandi ta binga bansadi na yandi mosi na zina ya nkaka;+16 Mpidina konso muntu yina ke sosa lusakumunu sa- mbu na yandi mosi na ntotoNzambi ya kieleka* ta sakumuna yandi,Mpi konso muntu yina ke dia ndefi na ntotoTa dia ndefi na zina ya Nzambi ya kieleka.*+Sambu bo ta vila bampasi ya ntama;Meso na mono ta mona yo diaka ve.+17 Tala! Mono ke ganga zulu ya mpa mpi ntoto ya mpa;+Mpi mambu ya ntama ta kwisa ve na mabanza,*Yo ta kwisa mpi ve na ntima.+18 Yo yina beno yangalala mpi beno vanda na kiese kimakulu na bima yina mono ke ganga.Tala! Mono ke ganga Yeruzalemi sambu yo vanda kikuma ya kieseMpi bantu na yandi kikuma ya kuyangalala.+19 Mono ta wa kiese sambu na Yeruzalemi mpi ta yangalala sambu na bantu na mono;+Milolo ya kudila to milolo ya mpasi+ ta wakana diaka ve na kati na yandi.”20 “Na kisika yina, mwana-fioti yina ke zinga kaka bilumbu fioti ta vanda diaka ve,Mbuta-muntu yina me lungi- sa ve bilumbu na yandi ta vanda mpi diaka ve.Sambu konso muntu yina ke fwa ti bamvula nkama bo ta mona yandi bonso mwana-fioti,Mpi bo ta singa nsumuki, ata yandi kele ti bamvula nkama.*21 Bo ta tunga banzo mpi ta zinga muna,+Bo ta kuna bilanga ya vinu mpi ta dia mbuma na yo.+22 Bo ta tunga ve sambu muntu ya nkaka kuzinga,Bo ta kuna mpi ve sambu bantu ya nkaka kudia.Sambu bilumbu ya bantu na mono ta vanda bonso bilumbu ya nti,+Mpi bantu ya mono me solaka ta wa kiese kibeni sambu na kisalu ya maboko na bo.23 Bo ta sala ve kisalu ya ngolo* sambu na mpamba,+Bo ta buta mpi ve bana sambu na kumona mpasi,Sambu bo kele bana* yina Yehowa me sakumunaka,+Mpi bantekolo na bo ta vanda ti bo.+24 Nkutu na ntwala nde bo binga, mono ta ndima;Ntangu bo ke tuba ntete, mono ta wa.25 Kibulu ta dia kisika mosi ti mwana-dimeme,Ntambu ta dia matiti kaka bonso ngombe,+Mpi madia ya nioka ta vanda mfututu.Bo ta sala ata mbi mosi ve mpi ta bebisa ata kima mosi ve na ngumba na mono yonso ya santu,”+ Yehowa muntu me tuba.


text:
Bambele ya bitumba me kuma bima ya kubundudila ntoto (4)
Kilumbu ya Yehowa ta kulumusa muntu ya lulendo (6-22)
2 Yai mambu yina Yezaya mwana ya Amozi monaka sambu na Yuda mpi Yeruzalemi:+2 Na kitini ya nsuka ya bilumbu,*Ngumba ya nzo ya YehowaTa tulama ngolo na zulu ya nsongi ya bangumba ya nene,+Yo ta tombuka na zulu ya bangumba ya fioti,Mpi makanda yonso ta kwisa kufuluka+ kuna.3 Ebuna bantu mingi ta kwenda mpi ta tuba nde:“Beno kwisa, beto tombuka na ngumba ya Yehowa,Na nzo ya Nzambi ya Yakobi.+Yandi ta longa beto banzila na yandi,Mpi beto ta tambula na banzila na yandi.”+Sambu nsiku* ta basika na Sioni,Mpi ndinga ya Yehowa ta basika na Yeruzalemi.+4 Yandi ta zenga makambu na kati ya makandaMpi ta tula mambu na ndonga* sambu na bantu mingi.Bo ta kumisa bambele na bo ya bitumba bima ya kubundudila ntotoMpi bo ta kumisa makonga na bo bakupu-kupu.+Dikanda mosi ta nangula ve mbele ya bitumba sambu na kunwanisa dikanda ya nkaka,Bo ta longuka mpi diaka ve bitumba.+5 O nzo ya Yakobi, kwisa,Bika beto tambula na nsemo ya Yehowa.+6 Sambu nge me vila bantu na nge, nzo ya Yakobi,+Sambu bo me kuma ti bima mingi yina me katuka na ndambu ya Esti;Bo ke sala mazi+ bonso bantu ya Filistia,Mpi bo kele ti bana mingi ya banzenza.7 Insi na bo me fuluka ti arza mpi wolo,Mpi bimvwama na bo kele na nsuka ve.Insi na bo me fuluka ti bampunda,Mpi bapusu-pusu na bo kele na nsuka ve.+8 Insi na bo me fuluka ti banzambi ya kukonda mfunu.+Bo ke fukimina kisalu ya maboko na bo mosi,Bima yina misapi na bo mosi me salaka.9 Yo yina muntu ke fumbama, bo ke pesa yandi nsoni,Mpi nge lenda lolula bo ve.10 Kota na kati ya ditadi mpi bumbana na mfututuSambu na makasi ya ngolo ya YehowaMpi nkembo na yandi ya nene.+11 Bo ta kulumusa meso ya lulendo ya muntu,Mpi lulendo ya bantu ta kulumuka.*Yehowa mpamba muntu ta baka nkembo ya mingi na kilumbu yina.12 Sambu yo kele kilumbu ya Yehowa ya makesa.+Yo ke kwisila konso muntu yina kele lulendo mpi yina ke kudinangulaka,Konso muntu, yo vanda muntu ya mfunu to ya kukonda mfunu,+13 Yo ke kwisila banti yonso ya sedre ya Libani yina kele ya nda mpi ya kunangukaMpi banti yonso ya shene ya Bashani,14 Yo ke kwisila bangumba yonso ya ndaMpi bangumba yonso ya fioti ya kunanguka,15 Yo ke kwisila konso nzo-zulu ya nda mpi konso kibaka ya ngolo,16 Yo ke kwisila bamaswa yonso ya Tarsisi+Mpi bamaswa yonso ya kitoko.17 Bo ta kulumusa lulendo ya muntu,Mpi lulendo ya bantu ta kulumuka.*Yehowa mpamba muntu ta baka nkembo ya mingi na kilumbu yina.18 Banzambi ya kukonda mfunu ta vila kimakulu.+19 Mpi bantu ta kota na mabulu ya matadi ya neneMpi na mabulu yina kele na ntoto,+Sambu na makasi ya ngolo ya YehowaMpi nkembo na yandi ya nene,+Ntangu yandi ta telama sambu na kunikisa ntoto na boma ya ngolo.20 Na kilumbu yina, bantu ta baka banzambi na bo ya kukonda mfunu ya arza mpi ya woloYina bo me kudisadilaka sambu na kufukimina yoMpi ta losila yo minungi* ti bakapakala-ngonzu,+21 Sambu na kukota na mabulu yina kele na matadi ya neneMpi na bampwasa ya matadi,Sambu na makasi ya ngolo ya YehowaMpi nkembo na yandi ya nene,Ntangu yandi ta telama sambu na kunikisa ntoto na boma ya ngolo.22 Sambu na mambote na nge mosi, yambula kutula ntima na muntu,Yina kele kaka mpema na mbombo na yandi.*Sambu na nki bo fwete yibuka yandi?


text:
jeudi 13 juin 2013
MAMA VITA KIMPA (2 JUILLET 1706 - 2 JUILLET 2013)
Mu mvu wa 1685, muabutuka muan'a nkento umosi, nkumbu andi Vita Kimpa. Bu kabotekua, bamvana nkumbu vo Dona Béatrice. Nkumbu yoyo, Dona, yena nkumbu ya kisi Mputu, ya Kimputu Ukezo. Dona Beija, Dona Maria, Dona Izabel, Dona Béatrice... I nkumbu yoyo, ya Dona, bisi Kongo bakitula NDONA. Muanda Velela bu wakulumuka mu yandi, Mama Vita Kimpa kazola diaka nkutu ko vo bam'bokelelanga vo Ndona Béatrice. Yandi walomba kua bantu babo mu kumbokelelanga kaka vo Vita Kimpa, kadi yoyo i nkumbu yibam'vana kua Bisimbi bia Ntemo mu kileke... [Lire la suite]
lundi 10 juin 2013
LE MESSAGE DU COMITE INTERNATIONAL DE BUNDU DIA KONGO AUX MEMBRES DE BDK DANS LA DIASPORA
Yenge kieno Batata ye Bayaya mu Amelika, Mputu ye Nza yamvimba Message_Diaspora_Kongo


text: 21 Na nima ya mambu yai, Yezu kudimonisaka* diaka na balongoki, na nzadi-mungwa ya Tiberiade. Yandi monanaka na mutindu yai:2 Simoni Piere, Toma (yina bo vandaka kubinga Dipasa),+ Natanaele+ muntu ya Kana ya Galilea, bana ya Zebedeo,+ mpi balongoki na yandi zole ya nkaka vandaka kisika mosi.3 Simoni Piere tubilaka bo nde: “Mono ke kwenda kuloba.” Bo tubilaka yandi nde: “Beto ke kwenda ti nge.” Bo kwendaka mpi bo kotaka na maswa, kansi na mpimpa yina bo kangaka ve ata kima mosi.+4 Ata mpidina, ntangu ntongo zolaka kutana, Yezu telamaka na dibungu, kansi balongoki bakisaka ve nde yo vandaka Yezu.+5 Ebuna Yezu tubilaka bo nde: “Bana, keti beno kele ti kima ya kudia?”* Bo vutulaka nde: “Ve!”6 Yandi tubilaka bo nde: “Beno losa bukondi na diboko ya kitata ya maswa mpi beno ta kanga ndambu ya bambisi.” Yo yina bo losaka yo, kansi bo kukaka diaka ve kubenda yo sambu bambisi vandaka mingi.+7 Ebuna longoki yina Yezu vandaka kuzola+ tubilaka Piere nde: “Yo kele Mfumu!” Ntangu Simoni Piere waka nde yo kele Mfumu, yandi lwataka* lele na yandi ya zulu, sambu yandi vandaka kinkonga,* mpi yandi kudilosaka na nzadi-mungwa.8 Kansi balongoki yina ya nkaka kwisaka na maswa ya fioti mpi bo ke benda bukondi ya kufuluka ti bambisi, sambu bo vandaka ve ntama mingi ti mukidi, kaka kiteso ya bametre 90.*9 Ntangu bo kumaka na mukidi, bo monaka tiya ya makala kuna ti mbisi na zulu na yo, mpi dimpa.10 Yezu tubilaka bo nde: “Beno kwisa kunata ndambu ya bambisi yina beno me katuka kukanga.”11 Simoni Piere kotaka na maswa mpi yandi bendaka bukondi ya kufuluka ti bambisi ya nene na mukidi, yo vandaka bambisi 153. Ata bambisi vandaka mingi kibeni, bukondi pasukaka ve.12 Yezu tubilaka bo nde: “Beno kwisa kudia.” Ata longoki mosi ve vandaka ti kikesa ya kuyula yandi nde: “Nge kele nani?” sambu bo zabaka nde yo kele Mfumu.13 Yezu kwisaka, yandi bakaka dimpa mpi yandi pesaka bo, mpi yandi salaka mutindu mosi sambu na mbisi.14 Yai mbala ya tatu+ yina Yezu monanaka na balongoki tuka yandi telamaka na bafwa.15 Ntangu bo manisaka kudia, Yezu tubilaka Simoni Piere nde: “Simoni mwana ya Yoane, keti nge ke zolaka mono kuluta yai?” Yandi vutudilaka yandi nde: “Ee, Mfumu, nge me zaba nde mono ke zolaka nge.” Yandi tubilaka yandi nde: “Disa bana-mameme na mono.”+16 Yandi tubilaka yandi diaka mbala ya zole nde: “Simoni mwana ya Yoane, keti nge ke zolaka mono?” Yandi vutulaka nde: “Ee, Mfumu, nge me zaba nde mono ke zolaka nge.” Yandi tubilaka yandi nde: “Gungula mameme na mono ya fioti.”+17 Yandi tubilaka yandi mbala ya tatu nde: “Simoni mwana ya Yoane, keti nge ke zolaka mono?” Piere waka mawa sambu yandi yulaka yandi mbala ya tatu nde: “Keti nge ke zolaka mono?” Yo yina yandi tubilaka yandi nde: “Mfumu, nge me zaba mambu yonso; nge me zaba nde mono ke zolaka nge.” Yezu tubilaka yandi nde: “Disa mameme na mono ya fioti.+18 Ya kieleka kibeni, mono ke tubila nge nde, ntangu nge vandaka leke, nge vandaka kulwata nge mosi mpi kukwenda kisika ya nge vandaka kuzola. Kansi ntangu nge ta nuna, nge ta tandula maboko na nge mpi muntu ya nkaka ta lwatisa nge ebuna yandi ta nata nge kisika nge me zola ve.”19 Yandi tubaka yo sambu na kumonisa ti lufwa ya nki mutindu yandi zolaka kupesa Nzambi nkembo. Na nima ya kutuba mambu yai, yandi tubilaka yandi nde: “Fula kulanda mono.”+20 Piere balukaka mpi monaka longoki yina Yezu vandaka kuzola ke landa bo,+ longoki yina yekamaka mpi na ntulu na yandi na madia ya nkokila mpi tubaka nde: “Mfumu, nani muntu ke teka nge?”21 Yo yina, ntangu Piere monaka yandi, yandi tubilaka Yezu nde: “Mfumu, ebuna muntu yai?”22 Yezu tubilaka yandi nde: “Kana luzolo na mono kele nde yandi bikala tii kuna mono ta kwisa, yo me tala nge na inki? Nge, fula kulanda mono.”23 Yo yina, diambu yai panzanaka na kati ya bampangi nde longoki yina ta fwa ve. Kansi, Yezu tubilaka yandi ve nde yandi ta fwa ve, kansi yandi tubaka nde: “Kana luzolo na mono kele nde yandi bikala tii kuna mono ta kwisa, yo me tala nge na inki?”24 Longoki yai+ muntu ke ta kimbangi sambu na mambu yai mpi yandi muntu sonikaka mambu yai, mpi beto me zaba nde kimbangi yina yandi ke ta kele ya kieleka.25 Ya kieleka, kele mpi ti mambu mingi ya nkaka yina Yezu salaka, yina kana bo sonikaka yo na bunda, mono ke yindula nde nsi-ntoto yo mosi zolaka kuvanda ve ti kisika ya kufwana sambu na kutula barulo yina ya kusonika.+


text:
Manaka ya Lutangu ya Biblia
Biblia kele ti mayele yina lenda sadisa beto na luzingu. Kana nge ke tanga yo mpi nge ke yindula mbala na mbala mambu ya nge ke tanga mpi nge ke sadila yo, “nge ta nunga.” (Yozue 1:8; Nkunga 1:1-3) Nge ta zaba mpi Nzambi ti mwana na yandi Yezu, ebuna kana nge me zaba bo, nge ta baka dibaku ya kuzinga mvula na mvula.—Yoane 17:3.
Nge fwete tanga mikanda ya Biblia na nki ndonga? Nge lenda pona nge mosi. Manaka yai ya bo me yidikaka sambu na kutanga Biblia ta sadisa nge na kutanga mikanda ya Biblia na ndonga yina yo ke vandaka to na kutadila masolo. Mu mbandu, nge lenda tanga mikanda to baverse yina lenda sadisa nge na kuzaba mutindu Nzambi sadilaka bantu ya Izraele ya ntama mambu. Mikanda to baverse ya nkaka ta sadisa nge na kuzaba mutindu dibundu ya Bukristu ya mvu-nkama ya ntete butukaka mpi mutindu yo yelaka. Kana nge ke tanga kimvuka mosi ya mikapu konso kilumbu, nge ta tanga Biblia ya mvimba na mvula mosi.
Keti nge ke sosa manaka sambu na kutanga Biblia konso kilumbu? Keti nge ke sosa manaka yina ta sadisa nge na kutanga Biblia ya mvimba na mvula mosi? Keti nge ke sosa manaka yina ta sadisa nge na kuyantika kutanga Biblia? Manaka yai ta sadisa nge. Baka manaka yai ya nge lenda niema ya lutangu ya Biblia, mpi banda kutanga yo bubu.


text: 10 Na nima ya mambu yai, Mfumu solaka balongoki ya nkaka 70 mpi yandi tindaka bo zole-zole+ na ntwala na yandi na konso mbanza mpi kisika yina yandi mosi zolaka kukwenda.2 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Ya kieleka, bima ya kukatula na bilanga kele mingi, kansi bansadi kele fioti. Yo yina, beno bondila Mfumu ya kisalu ya kukatula bima na bilanga na kutinda bansadi na kisalu na yandi ya kukatula bima na bilanga.+3 Beno kwenda! Mono ke tinda beno bonso bana-mameme na kati ya bibulu.+4 Beno nata ve mwa-saki ya kunatila mbongo to mwa-saki ya kunatila madia to basandale,+ mpi beno pesa ve ata muntu mosi mbote na nzila.*5 Na konso kisika ya beno ke kota na nzo mosi, beno tuba ntete nde: ‘Ngemba kuvanda na nzo yai.’+6 Kana nduku ya ngemba kele pana, ngemba na beno ta vanda na yandi. Kansi kana yandi kele ve, yo ta vutuka na beno.7 Yo yina beno bikala na nzo yina,+ beno dia mpi beno nwa bima yina bo ta pesa beno,+ sambu nsadi me fwana na kubaka lufutu na yandi.+ Beno katuka ve na nzo mosi sambu na kukwenda na nzo ya nkaka.8 “Diaka, na konso mbanza ya beno ta kota mpi ya bo ta yamba beno, beno dia bima ya bo ta pesa beno9 mpi beno belula bantu ya maladi ya mbanza yina mpi beno tubila bo nde: ‘Kimfumu ya Nzambi me kuma pene-pene na beno.’+10 Kansi na konso mbanza ya beno ta kota mpi ya bo ta yamba beno ve, beno basika na banzila na yo ya nene mpi beno tuba nde:11 ‘Ata putulu yina kangamaka na makulu na beto na mbanza na beno,+ beto ke pupula yo sambu na kuvutudila beno yo. Kansi, beno zaba nde, Kimfumu ya Nzambi me kuma pene-pene.’12 Mono ke songa beno nde, na kilumbu yina, yo ta vanda pete mingi sambu na Sodome kuluta sambu na mbanza yina.+13 “Mawa na nge, Korazini! Mawa na nge, Betsaida! sambu kana bidimbu ya nkumbwa yina salamaka na beno salamaka na Tire mpi na Sidoni, bo zolaka tuka ntama kulwata basaki mpi kuvanda na putulu ya tiya sambu na kusonga nde bo me balula ntima.+14 Yo yina, na Kilumbu ya Kusambisa, yo ta vanda pete mingi sambu na Tire mpi Sidoni kuluta sambu na beno.15 Mpi nge, Kapernaumi, keti mbala ya nkaka bo ta tombula nge tii na zulu? Nge ta kulumuka tii na Maziamu!*16 “Muntu yina ke wila beno ke wila mono.+ Mpi muntu yina ke vweza beno ke vweza mono mpi. Diaka, muntu yina ke vweza mono ke vweza mpi Muntu yina tindaka mono.”+17 Ebuna balongoki 70 yina vutukaka na kiese; bo tubaka nde: “Mfumu, ata bademo ke lemfukila beto ntangu beto ke sadila zina na nge.”+18 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Mono me mona Satana me katuka na zulu mpi me bwa+ dezia bonso nzasi.19 Tala! Mono me pesa beno kiyeka ya kuniata na nsi ya makulu na beno banioka ti bankutu* mpi kiyeka na zulu ya ngolo yonso ya mbeni,+ mpi ata kima mosi ve ta sala beno mbi.20 Ata mpidina, beno wa ve kiese sambu bampeve ke lemfukila beno, kansi beno wa kiese sambu bo me sonika bazina na beno na zulu.”+21 Kaka na ngunga yina, yandi waka kiese mingi na nsadisa ya mpeve santu mpi yandi tubaka nde: “Tata, Mfumu ya zulu ti ya ntoto, mono ke kumisa nge na ntwala ya bantu sambu nge me bumbaka mbote-mbote mambu yai na bantu ya mayele ti ya ngangu+ mpi nge me monisaka yo na bana ya fioti. Ee, Tata, sambu nge ndimaka nde yo vanda mutindu yai.+22 Tata na mono me pesaka mono bima yonso, mpi ata muntu mosi ve kuzaba kana Mwana kele nani katula kaka Tata, mpi ata muntu mosi ve kuzaba kana Tata kele nani katula kaka Mwana+ mpi konso muntu yina Mwana ke zola kumonisa yandi Tata.”+23 Ebuna yandi balukaka na ndambu ya balongoki mpi yandi tubilaka bo na kingenga nde: “Kiese na meso yina ke mona mambu yina beno ke mona.+24 Sambu mono ke tubila beno nde, bambikudi mingi ti bantotila mingi vandaka na nzala ya kumona mambu ya beno ke mona kansi bo monaka yo ve,+ mpi ya kuwa mambu ya beno ke wa kansi bo waka yo ve.”25 Ebuna muntu mosi yina zabaka Nsiku mbote-mbote telamaka sambu na kumeka yandi mpi tubaka nde: “Longi, mono fwete sala nki sambu na kubaka* luzingu ya mvula na mvula?”+26 Yezu tubilaka yandi nde: “Bo me sonikaka nki na Nsiku? Inki mutindu nge ke tangaka?”27 Yandi vutulaka nde: “‘Nge fwete zola Yehowa* Nzambi na nge na ntima na nge ya mvimba, na moyo* na nge ya mvimba, na ngolo na nge yonso, mpi na mabanza na nge yonso’+ mpi ‘nkweno na nge bonso nge mosi.’”+28 Yezu tubilaka yandi nde: “Nge me pesa mvutu ya mbote; landa kusala mutindu yina ebuna nge ta baka luzingu.”+29 Kansi sambu muntu yina zolaka kudimonisa muntu ya lunungu,+ yandi yulaka Yezu nde: “Nani kibeni kele nkweno na mono?”30 Yezu vutulaka nde: “Muntu mosi katukaka na Yeruzalemi mpi vandaka kukulumuka na Yeriko mpi yandi bwaka na maboko ya miyibi yina botulaka yandi bima yonso, bulaka yandi, mpi kwendaka, bo bikaka yandi pene-pene ya kufwa.31 Ebuna, kukonda kukana, nganga-nzambi mosi vandaka kukulumuka na nzila yina, kansi ntangu yandi monaka muntu yina, yandi lutaka na simu ya nkaka.32 Mutindu mosi, Mulevi mosi, ntangu yandi kumaka na kisika yina mpi yandi monaka muntu yina, yandi lutaka na simu ya nkaka.33 Kansi muntu mosi ya Samaria+ yina vandaka kuluta na nzila yina kumaka kisika muntu yina vandaka, mpi ntangu yandi monaka yandi, yandi waka mawa.34 Yo yina yandi pusanaka pene-pene na yandi mpi kangaka bamputa na yandi, yandi tulaka mafuta mpi vinu na bamputa yina. Na nima, yandi tulaka yandi na zulu ya mpunda na yandi, nataka yandi na nzo mosi ya banzenza, mpi sadisaka yandi.35 Na kilumbu yina landaka, yandi bakaka badenari* zole, yandi pesaka yo na muntu yina ke talaka nzo ya banzenza, mpi yandi tubaka nde: ‘Sadisa yandi, mpi konso kima yina nge ta basisa na zulu ya mbongo yai, mono ta vutudila nge yo na ntangu mono ta vutuka.’36 Sambu na nge, nani na kati na bo tatu kudimonisaka nkweno+ ya muntu yina bwaka na maboko ya miyibi?”37 Yandi tubaka nde: “Muntu yina wilaka yandi mawa.”+ Ebuna Yezu tubilaka yandi nde: “Kwenda mpi sala mutindu mosi.”+38 Ntangu bo vandaka kukwenda, yandi kotaka na bwala mosi. Na bwala yina, nkento mosi, zina na yandi Marta,+ yambaka yandi bonso munzenza na nzo na yandi.39 Yandi vandaka mpi ti mpangi mosi ya nkento, zina na yandi Maria. Maria vandaka na makulu ya Mfumu mpi yandi landaka kuwa mambu yina yandi vandaka kutuba.*40 Kansi Marta vandaka kudiyangisa sambu na bisalu mingi. Yo yina yandi kwisaka kutubila Yezu nde: “Mfumu, keti yo ke sala nge ata kima ve mutindu mpangi na mono me bikisa mono mono mosi na kusala bisalu yai? Songa yandi na kukwisa kusadisa mono.”41 Mfumu vutudilaka yandi nde: “Marta, Marta, nge ke kudiyangisa mpi ke mona mpasi sambu na mambu mingi.42 Kansi, bima fioti kele mfunu, to mosi mpamba. Maria me sola kima ya mbote,*+ mpi bo ta botula yandi yo ve.”


text:
Kukwisa ya mbote na ndinga Kikongo na www.GotQuestions.org!
Awa na nsi kele bisoni sambu nakuzaba mukanda yayi na Kikongo:
Nsangu ya mbote
Nge kele na luzingu ya kimakulu?
Ndolula kele inki, mpi yokepesama sambu na inki?
Kundimina Yesu Christ bonso ngulusi kisongidila inki?
Nzila ya luguluku kele inki?
Kuvanda muchristu kele inki?
Mono ndimaka Yesu… Nanima?
Ba ngifula ya mfunu mingi
Nzambi ikele? Kele na kidimbu ya kumonisa nde yandi kele?
Yesu kele nani?
Yesu kele Nzambi? Yandi mosi kudibingaka Nzambi?


text: 1 Na ntangu ya ntama, Nzambi vandaka kutubila ba-nkaka na beto na nzila ya bambikudi mbala mingi mpi na mitindu mingi.+2 Kansi, na nsuka ya bilumbu yai, yandi me tubilaka beto na nzila ya Mwana,+ yina yandi me solaka na kubaka dikabu ya bima yonso;+ yandi salaka bangidika ya bima*+ na nzila na yandi.3 Yandi ke monisaka nkembo ya Nzambi+ mpi yandi me fwanana kibeni ti mutindu yina yandi kele,+ mpi yandi ke simbaka bima yonso na ndinga ya ngolo na yandi. Ntangu yandi manisaka kuyobisa masumu na beto,+ yandi vandaka na diboko ya kitata ya Nzambi na zulu.+4 Yo yina yandi me kumaka mbote kuluta bawanzio,+ sambu yandi me bakaka* zina ya mbote kuluta ya bo.+5 Mu mbandu, na kati ya bawanzio, Nzambi me tubilaka nani nde: “Nge kele mwana na mono; bubu yai mono me kuma tata na nge”?+ Mpi diaka nde: “Mono ta kuma tata na yandi, mpi yandi ta kuma mwana na mono”?+6 Kansi ntangu yandi ke tinda diaka Mwana na yandi ya ntete+ na ntoto, yandi ke tuba nde: “Mpi bika bawanzio yonso ya Nzambi kufukimina yandi.”7 Yandi ke tuba diaka sambu na bawanzio nde: “Yandi ke salaka nde bawanzio na yandi kuvanda bampeve, mpi bansadi na yandi*+ kuvanda ludimi ya tiya.”+8 Kansi yandi ke tuba mutindu yai sambu na Mwana: “Nzambi kele kiti na nge ya kimfumu+ mvula na mvula, mpi muhangu ya Kimfumu na nge kele muhangu ya lunungu.9 Nge zolaka lunungu, kansi nge mengaka kufwa nsiku. Yo yina Nzambi, Nzambi na nge, tulaka nge mafuta+ ya kiese kuluta banduku na nge.”+10 Mpi: “Na luyantiku, O Mfumu, nge tulaka bafondasio ya ntoto, mpi zulu kele bisalu ya maboko na nge.11 Yo ta fwa, kansi nge, nge ta bikala; mpi kaka bonso lele yo yonso ta nzuluka,12 mpi nge ta kangisa yo bonso kazaka, bonso lele; mpi yo ta soba. Kansi nge kele kaka kiteso mosi, mpi bamvula na nge ta sukaka ve ata fioti.”+13 Kansi na kati ya bawanzio, yandi me tubilaka nani nde: “Vanda na diboko na mono ya kitata tii kuna mono ta tula bambeni na nge bonso kazune sambu na makulu na nge”?+14 Keti bo yonso kele ve bampeve sambu na kisalu ya santu,*+ yina yandi ke tindaka sambu na kusadila bantu yina ta guluka?


text: 4 Bana na mono, beno wa malongi ya tata;+Beno tula dikebi sambu na kubaka mayele ya kubakisa mambu,2 Sambu mono ta pesa beno malongi ya mbote;Beno yambula ve malongi* na mono.+3 Mono vandaka mwana ya mbote sambu na tata na mono+Mpi muntu yina mama na mono vandaka kuzola mingi.+4 Yandi longaka mono mpi tubaka nde: “Bika ntima na nge kusimba ngolo bangogo na mono.+Zitisa bansiku na mono mpi landa kuzinga.+5 Baka mayele, baka mayele ya kubakisa mambu.+Kuvila ve, mpi kubikisa ve mambu ya mono ke tuba.6 Kuyambula yo ve, ebuna yo ta tanina nge.Zola yo, ebuna yo ta keba nge.7 Mayele kele kima ya kuluta mfunu,*+ yo yina baka mayele,Mpi na bima yonso ya nge ke baka, baka mayele ya kubakisa mambu.+8 Baka yo na mfunu mingi, ebuna yo ta tombula nge.+Yo ta pesa nge lukumu sambu nge ke ndima yo.+9 Yo ta tula mpu ya kitoko ya bintuntu na ntu na nge;Yo ta kumisa nge kitoko ti mpu ya kimfumu ya kitoko.”10 Mwana na mono, wa mpi ndima mambu ya mono ke tuba,Ebuna bamvula ya luzingu na nge ta vanda mingi.+11 Mono ta longa nge na nzila ya mayele;+Mono ta nata nge na banzila ya kusungama.+12 Ntangu nge ke tambula, bitambi na nge ta kangama ve;Mpi kana nge baka ntinu, nge ta bula ve sakuba.13 Kangama na malongi; kuyambula yo ve yo kwenda.+Tanina yo, sambu yo ke tendula luzingu na nge.+14 Kukota ve na nzila ya bantu ya mbi,Mpi kutambula ve na nzila ya bantu yina ke salaka mambi.+15 Tina yo, kuluta ve na nzila yina;+Buya yo, mpi luta.+16 Sambu bo lenda lala ve kana bo me sala ntete ve mambu ya mbi.Mpongi ke simbaka bo ve kana bo me bwisa ntete ve muntu.17 Bo ke dia mampa ya mambu ya mbi,Mpi bo ke nwa vinu ya mambu ya nku.18 Kansi nzila ya bantu ya lunungu kele bonso nsemo ya sukaYina ke landaka kukuma mingi tii kuna mwini ke kuma ngolo kibeni.+19 Nzila ya bantu ya mbi kele bonso mpimpa;Bo ke zabaka ve kima yina ke budisaka bo sakuba.20 Mwana na mono, tula dikebi na bangogo na mono;Wa mbote-mbote* mambu ya mono ke tuba.21 Kukatula yo ve na meso na nge;Bumba yo na nsi ya ntima na nge,+22 Sambu yo kele luzingu sambu na bantu yina ke monaka yo+Mpi mavimpi sambu na nitu na bo ya mvimba.*23 Kuluta bima yonso yina nge ke tanina, tanina ntima na nge,+Sambu banto ya luzingu ke katukaka na yo.24 Tula ntama ti nge kutuba ya nioka-nioka,+Mpi tula ntama ti nge bangogo ya luvunu.25 Meso na nge fwete tala kaka na ntwala,Ee, tala* kaka na ntwala na nge.+26 Kumisa lelensi* nzila ya makulu na nge,+Ebuna banzila na nge yonso ta vanda ya kusungama.27 Kukwenda ve na diboko ya kitata to ya kimama.+Katula makulu na nge na mambu ya mbi.


text: 11 Ebuna Nahashi muntu ya Amoni+ kwisaka mpi salaka camp sambu na kunwanisa Yabeshi+ na Gileadi. Babakala yonso ya Yabeshi tubilaka Nahashi nde: “Sala kuwakana ti beto, ebuna beto ta sadila nge.”2 Nahashi muntu ya Amoni tubilaka bo nde: “Mono ta sala kuwakana ti beno kaka kana beno sala diambu yai: bo tobula beno yonso meso na beno ya kitata. Mono ta sala yo sambu na kupesa Izraele ya mvimba nsoni.”3 Bankuluntu ya Yabeshi vutudilaka yandi nde: “Pesa beto bilumbu nsambwadi sambu beto tinda binati-nsangu na teritware ya mvimba ya Izraele. Ebuna kana muntu ya kugulusa beto kele ve, beto ta kudipesa na nge.”4 Nsuka-nsuka binati-nsangu kumaka na Gibea+ ya Saule mpi bo tubaka mambu yai na makutu ya bantu, ebuna bantu yonso dilaka na ndinga ya ngolo kibeni.5 Kansi Saule katukaka na bilanga mpi yandi vandaka kukwisa na nima ya bitwisi, ebuna yandi tubaka nde: “Inki mambu me bwila bantu? Sambu na nki bo ke dila?” Bo telaka yandi mambu yina bantu ya Yabeshi tubaka.6 Mpeve ya Nzambi pesaka Saule+ ngolo ntangu yandi waka mambu yina, mpi yandi waka makasi mingi.7 Ebuna yandi bakaka bangombe zole, zengaka yo bitini-bitini, mpi tindaka yo na teritware ya mvimba ya Izraele na maboko ya binati-nsangu; bo vandaka kutuba nde: “Konso muntu yina ta landa ve Saule ti Samuele fwete zaba nde bo ta sala bangombe na yandi mutindu yai!” Ebuna boma ya Yehowa simbaka bantu, yo yina bo basikaka na bumosi kibeni.*8 Yandi tangaka bo na Bezeki, mpi bantu ya Izraele vandaka 300 000 mpi babakala ya Yuda vandaka 30 000.9 Ebuna bo tubilaka binati-nsangu yina kwisaka nde: “Beno fwete zabisa bantu ya Yabeshi na Gileadi nde, ‘Mbasi ntangu mwini ta kuma ngolo, bo ta gulusa beno.’” Binati-nsangu yina kwisaka mpi songaka bantu ya Yabeshi diambu yina, ebuna bo waka kiese mingi.10 Yo yina bantu ya Yabeshi tubaka nde: “Mbasi beto ta kudipesa na beno, ebuna beno lenda sala beto konso kima yina ke monana mbote na meso na beno.”+11 Na kilumbu yina landaka, Saule kabisaka bantu na bimvuka tatu; bo kwendaka kukota na kati-kati ya camp na nsungi ya kukengila ya suka-suka* mpi bo fwaka bantu ya Amoni+ tii ntangu mwini kumaka ngolo. Bantu yina gulukaka panzanaka, na mpila nde ata bantu zole bikalaka ve kisika mosi.12 Ebuna bantu tubilaka Samuele nde: “Nani vandaka kutuba nde, ‘Keti Saule ta vanda ntotila na beto?’+ Pesa beto bo, mpi beto ta fwa bo.”13 Kansi, Saule tubaka nde: “Bo fwete fwa ve ata muntu mosi bubu,+ sambu Yehowa me gulusa Izraele bubu yai.”14 Na nima Samuele tubilaka bantu nde: “Beno kwisa mpi beto kwenda na Gilgale+ sambu beto ndima diaka Saule bonso ntotila.”+15 Yo yina bantu yonso kwendaka na Gilgale, mpi kuna bo tulaka Saule ntotila na ntwala ya Yehowa. Ebuna bo pesaka bimenga ya kinduku kuna na ntwala ya Yehowa,+ mpi Saule ti bantu yonso ya Izraele waka kiese mingi.+


text:
DILONGO 7
Kibanga ki Babeli
Bo khuka yi nlangu yivyoka, bana ba Nowa babuta bana bawombo. Buvyokila thangu, makanda mawu mayiza ba ma manneni ayi batona kutyamuka mu nza yimvimba dedi bubela makani ma Yave.
Vayi makanda mawombo ba manga kutumamana Yave. bawu batuba: ‘Tuzingilanu befu baboso va kimweka mwingi tubika tyamuka mu nza yimvimba. Diawu ndokwanu tutunga kibanga kinangama kilenda vitila ku diyilu mwingi tuzabakana mu ntoto woso!’
Angi Yave kasa tya ko mambu baba tomba kuvanga. Ngye zebi mbi kavanga? Yave wuvanga batu boso batona koluka zimbembo zivyakana mwingi kufubisa mayindu mawu ayi babika kubwe tunga kibanga beni. Diawu batedila divula beni Babeli, mansundula “Divunza.” Bo mambu amomo mamonika, batu batona kutyamuka mu bibwangu binkaka ayi batatamana kuvanga mambu mambi. Bukyedika ti vasa ba ko ni mutu wumweka waba zolanga Yave ayi waba vanganga mambu mamboti? Kapu yinlanda tunkwiza tubila mawu.
“Bila woso wukukikululanga wela nanguku ayi woso wukukinangikanga wela kululu.”—Luka 18:14


text:
Sambu na Nki Bambangi ya Yehowa Ke Bingaka Ve Kisika na Bo ya Balukutakanu Nde Nzo-Nzambi?
Na Biblia, ngogo ya Kigreki yina bo ke balulaka bantangu ya nkaka nde “nzo-nzambi” ke tendula kimvuka ya bantu yina ke sambilaka Nzambi, kansi yo ke tendula ve nzo yina bo ke vukanaka.
2Mu mbandu: Ntangu ntumwa Polo tindilaka bankwelani yai Akilasi ti Prisila mbote, yandi tubaka diaka nde: “Beno pesa nzo-nzambi yina ke vukanaka na nzo na bo mbote.” (Baroma 16:5, Contemporary English Version) Polo zolaka ve kutuba nde bo pesa nzo yina bo vandaka kusadila balukutakanu mbote. Kansi, yandi tindaka mbote na yandi na bantu disongidila na dibundu yina vandaka kuvukana na nzo yina. a
Yo yina, beto ke bingaka kisika yina beto ke sambilaka nde “Nzo ya Kimfumu” na kisika ya kubinga yo nzo-nzambi.
Sambu na nki beno ke bingaka kisika yina beno ke vukanaka “Nzo ya Kimfumu ya Bambangi ya Yehowa”?
Yo me fwana nde beto binga yo mutindu yai sambu:
Nzo kele kisika yina bantu ke vukanaka.
Beto ke vukanaka sambu na kusambila Yehowa, Nzambi yina Biblia ke tubilaka, mpi sambu na kutuba mambu na yandi.—Nkunga 83:18; Yezaya 43:12.
Beto ke vukanaka mpi sambu na kulonguka mambu ya me tala Kimfumu ya Nzambi yina Yezu vandaka kutubila mbala na mbala.—Matayo 6:9, 10; 24:14; Luka 4:43.
Beto ke lomba nge na kukwenda kutala Nzo ya Kimfumu yina kele pene-pene ti kisika yina nge ke zingaka mpi kumona nge mosi mutindu Bambangi ya Yehowa ke salaka balukutakanu na bo.
a Mukanda ya 1 Bakorinto 16:19; ya Bakolosai 4:15; mpi ya Filemoni 2 ke sadila mpi bangogo ya kiteso mosi.


text:
Polo kele na nzala ya ngolo ya kumona bantu ya Tesalonika (17-20)
2 Bampangi, beno me zaba mbote nde ntangu beto kwisaka kutala beno, yo kondaka ve kubuta mbuma.+2 Sambu ata bo monisaka beto ntete mpasi mpi bo sadilaka beto mambu kukonda luzitu na Filipi,+ mutindu beno me zaba, beto bakaka kikesa na nzila ya Nzambi na beto sambu na kuzabisa beno nsangu ya mbote ya Nzambi+ na kati ya kimbeni* mingi.3 Sambu kusiamisa ya beto ke siamisa beno ke katuka ve na bangindu ya kifu, na mambu ya mvindu, to na luvunu,4 kansi mutindu Nzambi me ndimaka beto mpi yandi me pesaka beto kisalu ya kuzabisa nsangu ya mbote, mutindu mosi mpi beto ke tubaka ve sambu na kupesa bantu kiese, kansi beto ke tubaka sambu na kupesa Nzambi kiese, yandi muntu ke fimpaka bantima na beto.+5 Ya kieleka, beno me zaba nde beto sadilaka ve ata fioti bangogo ya kuleba mpi beto lwataka ve luse ya luvunu sambu na kubumba bangindu ya lukasi;+ Nzambi kele mbangi na beto!6 Beto sosaka mpi ve nkembo na bantu, yo vanda na beno to na bantu ya nkaka, ata beto lendaka kuvanda kizitu ya nene sambu beto kele bantumwa ya Kristu.+7 Kansi, beto sadilaka beno mambu na mawete, mutindu mama yina ke nwisa ke kebaka bana na yandi na zola yonso.8 Yo yina, sambu beto vandaka ti lutondo sambu na beno, beto vandaka ti lukanu* ya kupesa beno kaka nsangu ya mbote ya Nzambi ve, kansi mpi luzingu* na beto mosi,+ sambu beno kumaka bantu ya beto ke zolaka mingi.+9 Ya kieleka, bampangi, beno ke yibuka kisalu na beto ya ngolo mpi ya ke lembisa. Beto vandaka kusala mpimpa ti mwini sambu beto vanda ve kizitu ya nene ata na muntu mosi na kati na beno+ ntangu beto vandaka kuzabisa beno nsangu ya mbote ya Nzambi.10 Beno kele bambangi, Nzambi mpi kele mbangi, nde beto vandaka bantu ya kwikama, ya lunungu, mpi ya kukonda kifu na meso na beno bantu ya ke kwikilaka.11 Beno me zaba mbote nde beto landaka kusiamisa beno, kulembika beno, mpi kuta kimbangi na konso muntu na kati na beno,+ mutindu tata+ ke salaka na bana na yandi,12 sambu beno landa kutambula na mutindu yina me fwana na Nzambi+ yina ke binga beno na Kimfumu+ mpi na nkembo+ na yandi.13 Ya kieleka, beto ke pesaka mpi Nzambi matondo ntangu yonso sambu na yo,+ sambu ntangu beno ndimaka ndinga ya Nzambi, yina beno waka na beto, beno ndimaka yo ve bonso ndinga ya bantu, kansi mutindu yo kele kibeni, bonso ndinga ya Nzambi, yina ke salaka mpi na beno bantu ya ke kwikilaka.14 Sambu bampangi, beno kumaka kulanda mbandu ya mabundu ya Nzambi yina kele na Yudea mpi yina kele na bumosi ti Kristu Yezu, sambu bantu ya bwala na beno+ monisaka beno mpasi ya mutindu mosi ti mpasi yina Bayuda ke monisa bo;15 Bayuda yina fwaka nkutu Mfumu Yezu+ ti bambikudi, mpi bo monisaka beto mpasi.+ Diaka, bo ke pesaka ve Nzambi kiese, kansi bo kele bambeni ya bantu yonso,16 sambu bo ke sosaka kukanga beto nzila ya kuzabisa bantu ya makanda nsangu yina lenda sadisa bo na kuguluka.+ Na mutindu yina bo ke fulusaka ntangu yonso masumu na bo. Kansi nsuka-nsuka makasi na yandi me kwisila bo.+17 Kansi bampangi, ntangu beto vandaka ya kukabwana* ti beno kaka sambu na ntangu fioti (na meso, kansi na bantima na beto ve), sambu na nzala na beto ya ngolo, beto salaka bikesa mingi sambu na kumona beno na meso.*18 Yo yina beto vandaka ti nzala ya kukwisa na beno, ee, mono Polo, mono mekaka mbala zole; kansi Satana kangaka beto nzila.19 Sambu nki kele kivuvu, kiese, to mpu na beto ya kimfumu ya lukumu na ntwala ya Mfumu na beto Yezu? Keti yo kele ve beno?+20 Ya kieleka, beno kele nkembo mpi kiese na beto.


text:
Ngifulu
Nge kele na luzingu ya kimakulu?
Ndendula
Bbiliya kele songisa beto nzila kaka mosi yina kele nataka na luzingu ya kimakulu: “Ya ntete beto feti zaba nde muntu nyoso kele na disumu ya kisina” (Romains 3:23). Beto salaka mvindu mingi na meso ya Mfumu Nzambi, yawu yina difuti ya disumu kele lufwa. “Bonso masumu na beto nyonso Mfumu Nzambi futaka mfuka, kansi Yesu mene futa mfuka ya menga ya mfumu Yesu, kimvuama beto tabaka kele luzingu ya kimakulu” (Romains 6:23).
Kaka Yesu nde kele muntu mosi mene kondana disumu (1 Pierre 2:22), mwana ya Nzambi kumaka muntu (Jean 1:1, 14) lufwa na yandi futaka mfuka ya masumu ya bantu nyonso kele na luzingu. “Nzambi kele tadisa luzolo na yandi sambu na beto na ntangu beto vandaka na masumu, Yesu Christu fwaka sambu na beto” (Romains 5:8). Yesu Christu kufwaka na kulunsi (Jean 19:31-42), yandi bakaka kisika na beto (2 Corinthiens 5:21). Yesu futumukaka na bafwa n anima bilumbu tatu (1 Corinthiens 15:1-4), Yesu lungaka disumu na kufwila beto. “Na nzila ya mawa nayandi beto mene kuma bantu” (1 Pierre 1:3).
Luzingu na beto ya ntama kele katuka sambu na lufwa ya Mfumu Yesu - yawu yina beto kele baka kundima. Yina Yesu kele, yina yandi salaka, nyonso yina kala sambu na - lizingu ya kimakulu. (Actes 3:19) Kana beto tula kundima na beto na Yesu, lufwa na yandi feti futa mfuka yina, pana nanima beto kele baka ndolula ya masumu nyonso na nsuka beto ta baka luzingu ya kimakulu.
“Nzambi zolaka muntu mingi, yawu yina yandi tindilaka beto mwana na yandi kaka mosi, sambu muntu nyonso tatula ntima na mwana yina yandi kubaka luzingu ya kimakulu” (Jean 3:16). “Kana na munoko na nge, ndinga kubasika nde ‘Yesu kele Mfumu’, kana na ntima na nge kuyamba kukota, nge tuba nde Yesu kufwaka, yandi kufutumukaka na bafwa, nge mene guluka” (Romains 10:9). Kaka kundima yina mene kota na ntima na nzila ya kisalu Yesu salaka na kulunsi, kele nzila ya luzingu ya kimakulu! “Kaka mawete ya Mfumu Nzambi kele gulusa muntu, kingolo ya kimuntu ve” (Ephésiens 2:8-9).
Kana nge kele zola yamba Yesu bonso Mfumu mpi yandi vanda ngulunsi na nge mosi, mpila kusambila yawu yati. “Tata Nzambi mono kele muntu ya masumu, kansi Yesu futaka mfuka, yandi bakaka kisika na mono na kulunsi, lufwa na yandi kele lugulusu na mono, mono mene tudila nge ntima, fwila mono nkenda na zina ya Yesu Christu! Amen!”
Nge mene baka kiyeka ya kulanda Yesu kulandisa yina nge mene tanga? Kana yawu kele mpidiyina, tula diboko na (kifulu ya kuyamba Yesu bubu).
English
Nge kele na luzingu ya kimakulu?


text:
Nzambi ke zolaka muntu yina ke pesaka na kiese (7)
9 Yo kele kibeni mfunu ve nde mono sonikila beno sambu na kisalu ya kusadisa basantu,+2 sambu mono me zaba luzolo na beno ya mbote yina mono ke kudikumisa sambu na yo na Bakristu ya Masedonia, nde ntangu yai bampangi ya Akaya kele ya kuyilama katuka mvula mosi, mpi kikesa na beno me siamisa bantu mingi na kati na bo.3 Kansi mono ke tinda bampangi, sambu kudikumisa na beto sambu na beno kuvanda ve ya mpamba na diambu yai mpi sambu beno vanda kibeni ya kuyilama, mutindu mono tubaka.4 Kana ve, kana bampangi ya Masedonia kukwisa ti mono mpi bo mona nde beno kele ve ya kuyilama, beto ti beno, beto ta wa nsoni sambu na ntima ya beto ke tudilaka beno.5 Yo yina, mono yindulaka nde yo kele mfunu na kusiamisa bampangi na kukwisa kuna na beno na ntwala mpi na kuyidika na ntwala dikabu ya luzolo ya mbote yina beno silaka, sambu yo vanda ya kuyilama bonso dikabu ya luzolo ya mbote, kansi ve bonso kima yina beto me baka na ngolo.6 Kansi mono zolaka kutuba nde, muntu yina ke kuna bambuma fioti ta katula mpi bambuma fioti, mpi muntu yina ke kuna bambuma mingi ta katula mpi bambuma mingi.+7 Konso muntu kusala mutindu yandi me kana na ntima na yandi, ti kubokuta ve* to sambu bo ke pusa yandi,+ sambu Nzambi ke zolaka muntu yina ke pesaka na kiese.+8 Diaka, Nzambi lenda monisila beno ntima ya mbote na yandi yonso ya nene na kiteso ya mingi sambu beno vanda konso ntangu ti bima yonso yina beno kele na yo mfunu na mambu yonso, mpi beno vanda ti bima mingi sambu na konso kisalu ya mbote.+9 (Mutindu bo me sonikaka nde: “Yandi me kaba bima mingi;* yandi me pesa na bansukami. Lunungu na yandi ke vandaka kimakulu.”+10 Muntu yina ke pesaka bankeni mingi na muntu ya ke kunaka mpi yina ke pesaka mampa sambu na kudia, yandi ta pesa beno nkeni sambu beno kuna, yandi ta kumisa yo mingi, mpi yandi ta kumisa mingi bambuma ya lunungu na beno.)11 Na mambu yonso beno ke baka balusakumunu sambu beno ke monisaka kikalulu ya kukaba na mitindu yonso, kikalulu yina ke nata bantu mingi na kupesa Nzambi matondo;12 sambu kisalu yai ya beno ke sala kele ve kaka sambu na kulungisa mbote banzala ya basantu,+ kansi mpi sambu yo pusa bantu mingi na kupesa Nzambi matondo.13 Bantu ke pesa Nzambi nkembo sambu lusadisu yai ya beno ke pesa ke monisa nde beno ke lemfukaka na nsangu ya mbote ya Kristu, mutindu beno tubaka yo na meso ya bantu yonso, mpi sambu beno ke pesa bo ti bantu yonso ya nkaka makabu na luzolo yonso.+14 Mpi ntangu bo ke bondila sambu na beno, bo ke monisila beno zola sambu na ntima ya mbote ya kukonda ndilu yina Nzambi me monisilaka beno.15 Beto pesa Nzambi matondo sambu na dikabu na yandi ya ofele yina beto lenda tendula ve.


text:
Luzayisu Ya Yinza Muvimba Ya Baluve Ya Muntu
Dyambu ya ntete
Nakutalaka ti kutambula ngenda ya binama nyonso ya dikanda na ya baluve ya bawu a kudedakana mpe yina balenda kuyimina bawu ve ke lufulu ya kimpwanza, ya budedede mpe ya ngemba na kati ya yinza muvimba.
Nakutalaka ti bunzimbu mpe mvwezolo baluve ya muntu metumia kusala mavanga ya bunyama, yina ke dasukisaka bantu mpe na kutalaka dyaka ti nkwizulu ya yinza, sika bantu kevwandaka na kimpwanza ya kuzonza mpe ya kukwikila, sika bantu kekuluka na boma mpe na bumputu ya kulutila zababakana mutindu dikani mosi yanene ya muntu.
Nakutalaka ti ya ke mfumu samu ti baluve ya muntu fwana kukengidilwa na luyalu yina kezitisaka misiku samu na kusala ti muntu fwana kutombuka ve ntangu nyonso na luyalu yina kezitisaka ve misiku.
Nakutalaka ti ya ke mfumu na kukindisa nkudusulu ya kinkundi kati ya bayinsi.
Nakutalaka ti na kati ya Mukanda ya Misiku, makamba ya Bayinsi ya Yinza zabisaka dyaka kiminu ya bawu na baluve ya mfumu ya muntu, na ngenda mpe buzitu ya muntu na budedede va baluve ya babakala na ua bakento, dyaka mpe yayi mebaka lukanu ya kuzangula, ya babakala na ya bakento, dyaka mpe makamba yai mebaka lukanu nya kuzangula mabuta mpe kukotisa luzingu ya kulutila mbote na kati ya kimpwanza mosi ya nene.
Nakutalaka ti bayinsi-binama kwizaka kubaka lukanu samu na kunwanina kisika mosi na kimvuka ya Bayinsi ya Yinza nzitusulu, na bantu nyonso ya yizo, ya baluve ya muntu mpe ya bimvuka ya mfumu.
Nakutalaka ti kuvwanda na ngwilu na ngwilu na mutindu mosi na yina metadila baluve mpe bimpwanza yayi ke mfumu samu na kunungisa lakanu yayi.
Lukutakanu ya Nene
ke na kuzabisa
Luzayisu yayi ya baluve ya muntu na yinza Mutindu dikani ya kintwadi yina fwana kulandama na makamda nyonso mpe na bayinsi nonso samu ti bantu nyonso mpe binama nyonso ya dibundu mabuta, kana babambukila moyo ntangu ni ntangu Luzayisu yayi, basadila ngolo, na nzila ya ndongokolo mpe ngyundululu, na kusadila ti balue mpe bimpwanza yayi kuzituswa dyaka mpe samu na kusyamisa fyoti-fyoti ntambulu mpe nsalulu ya baluve yina na bantu nyonso kati ya bawa mosi bantu ya Bayinsi-Binama kimvuka mpe kati ya bantu babwala, yina ke na lutumu ya bayinsi yina....
Kibuku yantete
Bantu nyonso, na mbutukulu kevwandaka na kimpwanza ya bawu, ngenda mpe baluve ya mutindu mosi. Mayela na mbanzulu je na bawu, ni yawu yina bafwana kusalasana na bumpangi.
Kibuku ya 2
Muntu muntu lenda kusadila baluve nyonso mpe bimpwanza nyonso. Luzayisu yayi ke na kuzabikisa, nkondwa luswaswani ata mosi, mingi na yina metadila mukanda ya nzutu, kibakala to kikento, bandinga, mabundu ya Nzambi, mabanza ya politiki o mabanza yankak metadila yinsi to mabuta, kimvwama mbutukulu to nkadulu yankaka.
Dyaka, diswaswani ata mosi lenda ve kuvwanda na kitezo ya politiki ya lufundusu to ya yinza muvimba yina ke na kusadilwa na yinsi to bwala yina muntu katukakan, ata yinsi yina to bwala yina vwanda na kimpwanza, ata ya vwanda na lutumu ya yinsi yankaka, ata ya zwaka dipanda to vwanda kaka na mwa-ndambu ya kimpwanza.
Kibuku ya 3
Konso muntu ke na luve ya kuzinga, ya kuvwanda na kimpwanza mpe ya kuvwanda na kizunu ya bumumtu ya yandi.
Kibuku ya 4
Ata muntu ve lenda kuvwanda na bundongo to na bungamba; bundongo mpe mumbungu ya dandongo ya mutindu ni mutindu mekanikunwa.
Kibuku ya 5
Ata muntu mosi ve lenda kunyekulwa, kana ve kusafulwa to kubakama mutindu kibulu yina kekatula yandi buzitu na nzutu.
Kibuku ya 6
Muntu muntu ke na baluve kisika ni kisika yandi kele.
Kibuku ya 7
Bantu nyonso ke muntindu mosi na ntadisi ya musiku, mpe musiku fwana kukengidila bawa kaka mutindu mosi nkondwa diswaswani kati na bawu. Bantu nyonso fwana kukengidilwa mutindu mosi samu na kubedisa konso kingambula, yina lenda kuzitisa ve Luzayisu yayi, mpe samu kukabikisa dibanza nyonso kelanda yayi ya kugambula bampangi.
Kibuku ya 8
Konso muntu ke na luve ya kufunda mavanga yina ke na kuzitisa ve baluve ya yandi ya mfumu, yina ke na kupesa yandi musiku ya ngui, na lufundusu ya yinsi ya yandi yina mefwanana na kutala mambu ya mutindu yayi.
Kibuku ya 9
Ata muntu mosi ve lenda, mpamba-mpamba, kukangama kukota boloko to kukimisisa na yinsi ya nzenza.
Kibuku ya 10
Konso muntu na tangu ya lufundusu, ke na luve na budedede nyonso na kuzabikisa mabanza ya yandi na mutindu mefwanakana ntwala ya bantu nyonso ntete lufundusu yayi pesa, na kimpwanza nyonso, nzengolo to ya baluve ya yandi mpe bambindumunu, to butsyeleka mpe luvunu ya mambu yina bamefundila yandi.
Kibuku ya 11
- Konso muntu mefundamana dyambu yandi mesala ke na maboko mpembe ti ntangu bakefundisa yandi. Na lufundusu yayi, kesalamaka na meso ya bantu nyonso, yandi ke na yinswa ya kubokila nzonsi.
-
Ata muntu mosi ve lenda kuzwa kitumbu ya mambu yandi mesala, kana na ntangu yayi salamaka, vwandaka ntete ve mbeba na kulandaka musiku ya yinsi to ya yinza. Dyaka, ata kitumbu mosi yaneve lenda kubakama ve ya kulutila yina bakamaka na ntangu yina dyambu salamaka.
Kibuku ya 12
Ata muntu ve lenda kukota mpamba-mpamba na mambu metadila luzingu, dikanda, yinzo mpe mikanda ya ngana, dyaka mpe kusafula yandi. Muntu nyonso ke na luve ya kukengidilwa na musiku na dyambu yayi ya bukota-kota mpe nsafula.
Kibuku ya 13
- Konso muntu ke luve kuzyeta kisika yandi mezola mpe luve ya kusola na kimpwanza nyonso kisika ya kuzinga na kati ya yinsi.
- Konso muntu ke na luve ya kubika yinsi ni yinsi, ata ya yandi mosi, samu na kukwenda na yinsi yankaka. Yandi ke na kimpwanza ya kuvutukila yinsi ya yandi.
Kibuku ya 14
- Na ntwala ya bankwamusu, konso muntu ke na luve ya kusosa mpe kuzwa kisika ya kubumba nzutu ya yandi na bayinsi yankaka.
- Luve yayi lenda kupesama ve na kilombi yina mefundama na dyambu mosi ya nene to samu na nsalulu ya mambu ke na kudelakana ve na musiku ya kimvuka ya Bayinsi ya Yinza.
Kibuku ya 15
- Konso muntu ke na luve ya bumwisi-nsi.
- Ata muntu mosi ve lenda kukatula yandi bumwisi-si mpamba-mpamba mpe kuyimina yandi na kusoba yawu samu na kukuma muntu ya yinsi yankaka.
Kibuku ya 16
- Kento mpe bakala kana bamelugisa yimene bamvula mefwanan samu na kukwelana, bake na luve ya kukwelana mpe kuyidika dikanda ya bawu kutala ve mukanda ya nzutu ya bawu, bumwisi-si to mabundu ya bawu ya Nzambi. Baka na baluve ya mutindu mosi na yina metala makwela kefwaka.
- Makwela lenda kusalama kaka kana kento na bakala bawu mosi mendima na ntima mosi.
- Dikanda ke lufulu ya dibundu ya mabuta mpe yafwana kukengidilwa na dibundu ya mabuta ya luyalu.
Kibuku ya 17
- Konso mutu ata yandi vwanda yandi mosi to yandi vwanda na kimvuka, ke na luve ya mvwilu.
- Balenda va kuyimina mpe kubotula mvwilu na muntu mpamba-mpamba.
Kibuku ya 18
Konso muntu ke na luve ya mayindu, ya lukwikulu mpe ya lusambulu. Yandi ke na kimpwanza ya kusoba dibundu na Nzambi to lukwikulu; mpe dyaka yandi lenda na kimpwanza nyonso yandi mosi to kintwadi na bampangi na yandi ata na meso ya bantu nyonso to na kisweki,na nzila ya ndongosolo, ya bansalulu, ya bisambu mpe nsalulu ya mona ya dibundu.
Kibuku ya 19
Konso muntu ke na luve ya kimpwanza ya mabanza mpe ya kinzonzi ni yawu yina yandi lenda ve kutala boma samu na mabanza ya yandi, dyaka mpe na kusosa kuzwa mpe kumwangisa nsangu ya mabanza ya yandi kisika ni kisika na mutindu yina yandizola nsangu ya yawu.
Kibuku ya 20
- Konso muntu ke na luve ya kuzwa kisika na lukatakanu mpe na kimvuka ya kuzuna.
- Ata muntu mosi lenda ve kundima kuvwanda kinama ya kimvuka ni kimvuka.
Kibuku ya 21
- Konso muntu ke na luve ya kutula maboko na twalusulu ya bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi mosi kana ve na kinima ya bimonikisi yina yandi solaka na kkimpwanza nyonso.
- Konso muntu ke na luve mutindu bampangi nyonso ya kusala bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi.
- Luzolo ya dikamba ke lufulu ya ngolo ya lutumu ya luyalu, luzolo yayi fwana kumonika na bavoti yakedika, yina fwana kusalama ntangu na ntangu, na bantu nyonso ya yinsi mpe na kinsweki to na mutindu yankaka ya nsalulu mefanakana, yina lenda sala ti luvoti salama na kimpwanza nyonso.
Kibuku ya 22
Konso, yina ke kinama ya dibundu ya mabuta, ke na luve ya kuzwa lusalusu ya bayinzo-basadisi mabuta; lusalusu yayi fwana kuyukutisa bansatu ya baluve ya yandi ya kimvwama, ya mabuta mpe ye lusansu yina melunga samu na ngenda ya yandi mpe nkudusulu ya kimuntu ya yandi, yina lenda kusalama na lusalusu ya bangolo ya yinsi mpe na nsalasnani ya bayinsi nyonso ya yinza, na kutalalaka ntomosono mpe bimvwana ya konso yinsi.
Kibubu ya 23
- Konso muntu ke na luve ya kusala, yandi ke na kimpwanza ya kusola kisalu yina yandi zola, na bankadulu ya kufwanakana mpe ya mbote samu na kisalu. Yandi mpe fwana kukengidilwa samu ti yandi kukota ve na busomele.
- Na kisalu ya mutindu mosi, bantu nyonso nkondwa diswaswanu fwana kuzwa difuta ya mutindu mosi.
- Muntu ni muntu kesalaka fwana kuzwa difuta yina mefwanakana, yina kesala ti yandi na dikanda na yandi bakuzwa luzingu yina medalakana na ngenda ya muntu. Ntangu yankaka luyalu fwana kubwela lusalusu ya lukengolo mabuta.
- Konso muntu ke na luve ya kuyidika kintwadi na bantu yankaka, bimvuka ya bisadi mpe kukota na bimvuka ya bisadi samu na kunwanina bandandu ya yandi.
Kibuku ya 24
Konso muntu ke na luve ya kuvundisa nzutu mpe kukiyangidika, mingi kisalu fwana kuzingila na bangunga kulutila ve, mpe bilumbu ya mvwandulu fwana kufutwa.
Kibuku ya 25
- Konso muntu fwana kuzinga mutindu mefwanakana, yina kepesa na yandi mpe na dikanda ya yandi mavimpi ya mbote, mawete vula-vula na dyambu ya madya, muvwatu, yinzo, mbukusulu na lupitalu mpe lusalusu ya kulunga kepesamaka na bayinzo ya luyalu yina kesadisaka mabuta. Luyalu fwana kusadisa konso muntu yina kesalaka ve, mbevo, muntu yakumanisa bangolo, mufwidi, kiboba to ntangu yankaka kana kimvwama ya yandi yayi mewombila na mambu yandi zolaka ve.
- Luyalu fwana kusadisa mama mpe mwana ya yandi. Bana nyonso ke na luve ya kuzwa lusalusu ya mutindu mosi, yina kekatukaka na bayinzo bisadi-mabuta, ata babutuka na bibuti ya kukwelana na komanda to ve.
Kibuku ya 26
- Konso muntu ke na luve ya kulonguka. Ndongokolo fwana kuvwanda ya mfutwa ve, vula-vula na lukolo ya mbatukulu mpe kolezi. Konso mwana fwana kusala lukolo ya mbatukulu. Ndongokolo ya tekiniki mpe ya bisalu fwana kuvwanda bisika nyonso; ndongokolo na lukolo ya nene ke na bantu nyonso nakutalaka lenda ya bawu.
- Ndongokolo fwana kulanda ndubukulu ya muntu mpe nkobosolo ya nzitsulu ya baluve ya muntu mpe bimpwanza ya mfumu. Ya fwana kupesa nzila na ngwilu, nzitusulu mpangi mpe kinkundi kati ya bayinsi nyonso mpe makanda nyonso ya bantu to mabundu ya Nzambi, kuzimbana ve nzangululu ya bisalu ya Kimvuka ya Bayinsi ya Yinza sa nkebolo kizunu.
- Bibuti ke bantu yantete na kuvwanda na luve ya kusola mutindu ya malonga yina fwana kupesama na bana ya bawu.
Kibuku ya 27
- Konso muntu ke na luve ya kuzangula lusansu ya kifumba yandi mevwilva, kusadila weto mpe kudyatikisa manunga ya luzabu.
- Bandanda ya kimpeve mpe ya bima ya muntu, yina mekatuka kuzwa na manima ya kisalu ya luzabu to weto fwana kukengidilwa.
Kibuku ya 28
Konso muntu fwana kusalati, ata ya vwanda na kitini ya mabuta to na kitini ya yinza muvimba, baluve mpe kimpwanza yina metangama na luzayisu yayi kusalama na mutindu mefwanakama.
Kibuku ya 29
- Konso muntu ke na bambindumunu na ntadisi ya kifumba yandi mevwilwa, sika nkudusulu ya kimuntu ya yandi lenda kusalama na kimpwanza nyonso.
- Konso muntu fwana kusadila baluve ya yandi mpe bimpwanza ya yandi na bitezo ya musiku samu na kutambula mpe kusitisa baluve mpe bimpwanza ya bangana mpe dyaka samu kuzitisa luyalu mpe mawete na bantu nyonso na kati ya dibundu ya bumbongi ya mabuta.
- Baluve mpe bimpwanza yayi lenda kusalama ata ve kana yawu kedyatila ve kintwadi na makani ya Kimvuka ya Bayisi ya Yinza.
Kibuku ya 30
Ata musiku mosi ya luzayisu yayi lenda kubangulwa bonso luve ni luve ya kusala kisalu ti dyambu lenda kunata mbebosolo ya baluve mpe ya bimpwanza yina metangama na mukanda yayi, yayi metadila muvimba, kimvuka to muntu.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Kampanye ya Sipesiali Sambu na Kukabula Nzozulu ya Nkengi na Septembri
Na nsi-ntoto ya mvimba bantu kele na mfunu ya kikesa. (Lo 4:1) Na ngonda ya Septembri, beto ta sala bikesa sambu na kukabula Nzozulu ya Nkengi, yina ta tubila masolo ya ke pesa kikesa. Kabula yo mingi mpenza. Kansi, sambu beto fwete solula kibeni ti bantu sambu na kupesa bo kikesa, beto ta bika ve bazulunalu na beto na bantu yina kele ve na banzo na bo.
INKI NGE LENDA TUBA
“Bantangu ya nkaka beto yonso ke vandaka na mfunu ya kikesa. Kansi na wapi beto lenda zwa yo? [Tanga 2 Bakorinto 1:3, 4.] Nzozulu ya Nkengi yai ke monisa mutindu Nzambi ke pesaka kikesa.”
kana muntu me monisa mpusa mpi me ndima zulunalu, . . .
▸ SONGA YANDI VIDEO SAMBU NA NKI BETO FWETE LONGUKA BIBLIA?
Na nima, lomba yandi na kulonguka Biblia.
▸ TULA FONDASIO SAMBU NA MVUTUKILU YA MPA
Yula ngiufula yina nge ta pesa mvutu ntangu nge ta vutuka, mu mbandu “Sambu na nki nzambi ke pesaka nzila na bampasi?”


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | BANKUNGA 34-37
Tula Ntima na Yehowa mpi Sala Mambu ya Mbote
“Kulula ve bantu ya ke salaka mambu ya mbi”
Kubika ve nde mambote ya ntangu fioti ya bantu ya mbi kukatula dikebi na nge sambu nge sadila diaka ve Yehowa. Tula mabanza na nge yonso na balusakumunu mpi na balukanu ya kimpeve
“Tula ntima na Yehowa mpi sala mambu ya mbote”
Tula ntima nde Yehowa ta sadisa nge kana badute to basusi ke yangisa nge. Yandi ta sadisa nge na kubikala ya kwikama
Kudipesa mingi na kuzabisa bantu nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi
“Wa kiese mingi kibeni na Yehowa”
Sala manaka sambu na kutanga Ndinga ya Nzambi mpi kuyindulula yo ti lukanu ya kusosa kuzaba Yehowa mbote-mbote
“Pesa nzila na nge na Yehowa”
Tula ntima yonso na Yehowa sambu yandi ta sadisa nge na kununga konso diambu yina lenda yangisa nge
Landa na kuvanda ti bikalulu ya mbote kana bo ke menga nge, ke niokula nge, to ke kusila nge makambu
“Vanda pima na ntwala ya Yehowa mpi vingila yandi ti kivuvu”
Yambula kikalulu ya kusala mambu kukonda kuyindula sambu yo lenda katula nge kiese ti lutaninu ya kimpeve
“Bantu ya kudikulumusa ta baka ntoto”
Vanda muntu ya kudikulumusa, mpi vingila na kudikulumusa yonso ntangu yina Yehowa ta katula mambu yonso ya kukonda lunungu yina nge ke kutana ti yo
Sadisa bampangi Bakristu mpi zabisa bantu yina ke niokwama na mabanza lusilu ya nsi-ntoto ya mpa ya Nzambi yina me kuma pene-pene sambu na kupesa bo kikesa


text:
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO | TIMOTEO
“Mwana na Mono ya Mono Ke Zolaka Mingi mpi ya Kwikama na Mfumu”
TIMOTEO yambulaka bwala na bo. Yandi yantikaka kusala nzietelo mpi tulaka meso na yandi na kisika bo vandaka kukwenda. Banduku na yandi vandaka na ntwala ntangu bo vandaka kuluta na bilanga yina Timoteo zabaka mbote. Malembe-malembe, Listre, mbanza yina vandaka na zulu ya ngumba mosi ya fioti na muwanda yantikaka kubikala ntama. Timoteo mwetaka ntangu yandi vandaka kuyindula mama na yandi ti nkaka na yandi ya nkento. Mama ya Timoteo mpi nkaka na yandi vandaka na kiese mingi, kansi bo vandaka kubumba mansanga na bo ntangu bo vandaka kutala mutindu Timoteo ke kwenda. Keti yo lombaka nde Timoteo kubaluka sambu na kupesa bo mbote ya nsuka?
Ntumwa Polo vandaka kutala Timoteo mbala na mbala mpi kumweta sambu na kupesa yandi kikesa. Yandi zabaka nde Timoteo fwete sala ngolo sambu na kununga kikalulu na yandi ya kuwa nsoni, kansi yandi vandaka na kiese ya kumona kikesa ya leke yai. Timoteo vandaka leke, ziku yandi vandaka pene-pene ya kulungisa bamvula 20 to vandaka me lungisa yo dezia. Yandi vandaka kuzola mpi kuzitisa Polo mingi. Ntangu yai, Timoteo vandaka kukwenda ti Polo, muntu ya kwikama mpi ya kikesa, na nzietelo mosi ya nda ntama ti bwala na bo. Yo lombaka nde bo sala nzietelo na makulu ti na maswa mpi kukutana ti bigonsa mingi na nzila. Timoteo vandaka kuzaba mpenza ve kana yandi ta vutuka diaka na bwala na bo.
Inki pusaka leke yai na kupona luzingu ya mutindu yai? Inki mambote muntu lenda baka kana yandi ke sala bibansa ya mutindu yai? Inki mutindu lukwikilu ya Timoteo lenda vanda ti bupusi na lukwikilu na beto?
“YANTIKA BUMWANA”
Beto vutuka fioti bamvula zole to tatu na nima mpi beto sala bonso nde Listre vandaka bwala ya ba Timoteo, sambu yo ke monana mutindu yina. Listre vandaka mbanza mosi ya fioti mpi ya pima. Yo vandaka na muwanda mosi ya vandaka ti masa mingi. Ziku bantu ya Listre vandaka kubakisa Kigreki, kansi bo vandaka kutuba kaka ndinga na bo ya Likaonia. Kilumbu mosi, mavwanga kotaka na mbanza yai. Bamisionere zole disongidila ntumwa Polo ti nduku na yandi Barnabasi katukaka na Ikoniumi, mbanza mosi ya pene-pene, mpi kwisaka na Listre. Ntangu bo vandaka kulonga, Polo monaka kikata mosi ke monisa lukwikilu ya kieleka. Yo yina, Polo salaka kimangu mpi belulaka muntu yango!
Yo ke monana nde bantu mingi na Listre vandaka kukwikila na bankenda ya bwala na bo yina vandaka kumonisa nde na ntangu ya ntama, banzambi vandaka kulwata banitu ya bantu mpi kukwisa na ntoto. Yo yina, bantu tubaka nde Polo vandaka Ermesi mpi Barnabasi Zeusi. Bakristu yai zole ya kudikulumusa kangaka bantu nzila sambu bantu yango kupesa bo ve bimenga.
Kansi, bantu fioti mpamba na Listre vandaka kumona ve bantu yai bonso banzambi. Sambu na bo, yo vandaka diambu mosi ya kieleka mpi ya kuyituka. Mu mbandu, Enise, Muyuda yina vandaka nkento ya Mugreki * mosi ya mumpani, ti mama na yandi Loisi widikilaka Polo ti Barnabasi na dikebi mpi na kiese yonso. Konso Muyuda ya kwikama vandaka ti mpusa ya kuwa nsangu yai: Mesia kwisaka mpi lungisaka bambikudulu mingi ya bo sonikaka na Masonuku sambu na yandi!
Yindula mutindu viziti ya Polo sadisaka Timoteo. Bo longaka Timoteo na kuzola masonama ya santu ya Masonuku ya Kiebreo “yantika bumwana.” (2 Timoteo 3:15) Bonso mama na yandi ti nkaka na yandi ya nkento, yandi bakisaka nde Polo ti Barnabasi tubaka mambu ya kieleka sambu na Mesia. Yindula kikata yina Polo belulaka. Yo fwete vanda nde banda bumwana, Timoteo vandaka kumona kikata yai mbala mingi na babala-bala ya Listre. Ntangu yai, Timoteo monaka kikata yango me yantika kutambula! Yo ke yitukisa ve na kumona mutindu Enise, Loisi mpi Timoteo kumaka Bakristu. Bubu yai, ba-nkaka ti bibuti lenda baka dilongi na mbandu ya Loisi ti ya Enise. Keti beno lenda vanda bambandu ya mbote sambu na baleke?
“NA NZILA YA BAMPASI MINGI”
Yo fwete vanda nde bantu yina kumaka Bakristu na Listre vandaka na kiese ya kuzaba kivuvu yina balongoki ya Kristu vandaka na yo. Bo bakisaka mpi nde sambu na kuvanda longoki, yo lombaka kusala bibansa. Bayuda yina katukaka na Ikoniumi ti na Antioshe kwisaka na Listre, ebuna bo pusaka bantu na kutelamina Polo ti Barnabasi. Ntangu fioti na nima, bantu ya mubulu landaka Polo mpi taka yandi matadi. Bo bulaka yandi mingi, yo yina yandi bwaka na ntoto. Bo bendaka yandi na nganda ya mbanza mpi yambulaka yandi. Bo vandaka kuyindula nde Polo me fwa.
Balongoki ya Listre kwendaka kisika bo yambulaka Polo mpi bo ziungaka yandi. Yo fwete vanda nde bo vandaka na kiese ntangu bo monaka Polo me nikana, me telama, mpi me vutuka na Listre na kikesa yonso! Na kilumbu yina landaka, yandi ti Barnabasi katukaka na mbanza yina mpi kwendaka na Derbe sambu na kulanda kusala kisalu na bo ya kusamuna. Kuna, bo kumisaka bantu balongoki. Na nima, bo vutukaka na Listre na kikesa yonso ata yo vandaka kigonsa. Sambu na nki? Biblia ke zabisa beto nde: “Bo vandaka kupesa balongoki kikesa, bo vandaka kusiamisa bo na kubikala na lukwikilu.” Yindula mutindu Timoteo vandaka kuyituka ntangu yandi waka Polo ti Barnabasi ke longa Bakristu nde bo fwete niokwama sambu na kubaka dikabu na bilumbu ya ke kwisa. Bo tubaka nde: “Beto fwete kota na Kimfumu ya Nzambi na nzila ya bampasi mingi.”
Timoteo monaka mutindu mambu yai lunganaka na luzingu ya Polo. Yandi monaka mutindu Polo vandaka kukanga ntima na bampasi sambu na kuzabisa bantu nsangu ya mbote. Timoteo zabaka nde kana yandi landa mbandu ya Polo, bantu ya Listre ta menga yandi, mpi nde tata na yandi lenda menga yandi. Kansi, yandi bikaka ve nde mambu ya mutindu yai kukanga yandi nzila ya kusadila Nzambi. Bubu yai, baleke mingi kele bonso Timoteo. Bo ke sosaka na mayele yonso banduku yina ke vandaka ti lukwikilu ya ngolo, banduku yina lenda pesa bo kikesa mpi ngolo. Bo ke bikaka ve nde mbangika kukanga bo nzila ya kusadila Nzambi ya kieleka!
‘BAMPANGI VANDAKA KUTUBA MAMBU YA MBOTE SAMBU NA YANDI’
Mutindu beto tubilaka yo na zulu, ziku Polo kwisaka diaka na mbanza yina bamvula zole to tatu na nima. Yindula mutindu dibuta ya ba Timoteo vandaka na kiese ntangu Polo kwisaka ti Silasi na mbala yai. Ntembe kele ve nde Polo mpi vandaka na kiese. Yandi monaka mbuma yina basikaka na bankeni ya kieleka ya yandi kunaka na Listre. Loisi ti mwana na yandi ya nkento, Enise, kumaka Bakristu yina vandaka ti ‘lukwikilu ya kukonda luvunu,’ lukwikilu yina Polo vandaka kusepela ti yo mingi. (2 Timoteo 1:5) Ebuna Timoteo?
Bo zabisaka Polo nde Timoteo vandaka kuyela mbote na kimpeve banda yandi kwendaka kutala bo na mbala ya ntete. Bampangi ya Listre ti ya Ikoniumi “vandaka kutuba mambu ya mbote” sambu na Timoteo. Ikoniumi vandaka na kitamina ya bakilometre 32 na nordi-esti. (Bisalu 16:2) Inki yandi salaka sambu bantu kutuba mambu ya mbote sambu na yandi?
“Masonama ya santu” yina mama ya Timoteo mpi nkaka na yandi ya nkento longaka yandi “yantika bumwana” vandaka mpi ti bandongisila ya mbote mpi ya mfunu sambu na baleke. (2 Timoteo 3:15) Mu mbandu, ndongisila mosi yo yai: “Yo yina, yibuka Ngangi na nge ya Nene na bilumbu ya kileke na nge.” (Longi 12:1) Timoteo bakisaka bangogo yai mbote-mbote ntangu yandi kumaka Mukristu. Yandi monaka nde mutindu ya kuluta mbote ya kuyibuka Ngangi na yandi ya Nene vandaka ya kuzabisa bantu nsangu ya mbote ya me tala Kristu, Mwana ya Nzambi. Malembe-malembe, Timoteo nungaka kikalulu na yandi ya kuwa nsoni yina vandaka kukanga yandi nzila ya kusala mambu mpi yandi kumaka kuzabisa nsangu ya mbote ya me tala Yezu Kristu na kikesa yonso.
Bampangi yina vandaka kutwadisa mabundu monaka mutindu Timoteo vandaka kuyela na kimpeve. Ntembe kele ve nde bo vandaka kusepela na mutindu leke yai vandaka kupesa bantu ya nziunga na yandi kikesa. Kansi, kima ya kuluta mfunu kele nde Yehowa monaka Timoteo. Nzambi sadilaka mpeve na yandi sambu bantu kubikula mambu sambu na Timoteo. Ziku, bambikudulu yango vandaka kutubila kisalu yina yandi fwete sala na mabundu mingi. Na ntangu Polo kwendaka kutala bo, yandi monaka nde Timoteo lenda sadisa yandi na banzietelo ya kimisionere. Bampangi ya Listre ndimaka nde Polo kukwenda ti Timoteo. Bo tulaka leke yai maboko, kidimbu yina vandaka kumonisa nde bo me pesa yandi mukumba mosi ya nene ya kusadila Yehowa Nzambi.
Yo lenda vanda nde Timoteo waka boma sambu na mukumba mpi sambu na kisalu ya nene ya bo pesaka yandi. Kansi, yandi yilamaka sambu na kusala nzietelo. * Inki tata ya Timoteo, yina vandaka ve Mukristu, salaka ntangu yandi waka nde mwana na yandi ke yantika kusala banzietelo sambu na kusala kisalu ya kimisionere? Ziku, yandi vandaka kuyindula mambu ya nkaka sambu na mwana na yandi. Ebuna mama ya Timoteo ti nkaka na yandi ya nkento? Keti bo vandaka na kiese, mpi ke bumba basusi na bo sambu na leke yai? Bantu yonso lenda vanda ti mawi ya mutindu yai.
Diambu ya kieleka kele nde Timoteo kwendaka ti bo. Bonso beto me mona yo na luyantiku ya disolo yai, Timoteo yantikaka kusala banzietelo ti ntumwa Polo kilumbu yina na suka. Ntangu yandi vandaka kukwenda, Listre vandaka kubikala ntama. Konso ntangu yina yandi vandaka kuniata matadi ya fioti-fioti mpi matiti ti basandale na yandi, yo vandaka kukatula yandi na bwala na bo mpi kunata yandi kisika yina yandi zabaka ve. Na nima ya kutambula mingi kilumbu ya mvimba, babakala yai tatu kumaka na Ikoniumi. Ebuna Timoteo yantikaka kutala mutindu Polo ti Silasi vandaka kupesa bantuma ya mpa yina katukaka na nto-kimvuka ya vandaka na Yeruzalemi mpi mutindu bo vandaka kutunga lukwikilu ya Bakristu na Ikoniumi. (Bisalu 16:4, 5) Kansi, yai vandaka kaka luyantiku.
Na nima ya kutala mabundu ya Galatia, bamisionere yai bikisaka banzila ya nene ya kuyidika mbote ya bantu ya Roma mpi tambulaka na banseke ya nene ya Frizia sambu na kukwenda na ndambu ya nordi, mpi diaka na ndambu ya westi. Bo landaka lutwadisu ya mpeve santu ya Nzambi. Bo kwendaka na Troasi, bo kotaka na maswa, mpi kwendaka na Masedonia. (Bisalu 16:6-12) Na ntangu yina, Polo monaka nde yandi lenda sadila Timoteo. Yo yina, Polo bikisaka Timoteo ti Silasi na Berea. (Bisalu 17:14) Nkutu, yandi tindaka leke yai yandi mosi na Tesalonika. Kuna, Timoteo landaka mbandu na bo mpi tungaka lukwikilu ya Bakristu ya kwikama.
Na nima, Polo sonikaka sambu na Timoteo nde: “Mono kele ve ti muntu ya nkaka yina kele ti nkadilu bonso ya yandi; yandi ke kudibanzaka na masonga yonso Bafilipi 2:20) Lukumu yina bo vandaka kupesa Timoteo vandaka ve ya mpamba. Timoteo bakaka lukumu yai sambu yandi vandaka kusala kisalu ngolo mpi yandi vandaka kusala bisalu yina bantu vandaka kumona mpamba. Diaka, yandi vandaka ya kwikama mpi vandaka kukanga ntima na mambu ya mpasi. Yai kele mbandu ya mbote kibeni sambu na baleke bubu yai! Kuvila ve nde nge lenda sala mpi mambu sambu bantu kutuba mambu ya mbote sambu na nge. Leke, kana nge ke tula Yehowa Nzambi na kisika ya ntete na luzingu na nge mpi ke sadila bantu ya nkaka mambu na ntima ya mbote mpi na luzitu, nge kele ti dibaku ya mbote ya lenda sala nde bantu ya nkaka kutuba mambu ya mbote sambu na nge.sambu na mambu na beno.” (
‘SALA NGOLO KIBENI NA KUKWISA NA MONO’
Na nsungi ya bamvula kiteso ya 14, Timoteo salaka kisalu ntangu mingi ti nduku na yandi ntumwa Polo. Na nsungi yai, yandi kutanaka ti mambu mingi ya mpasi mpi mambu mingi ya mbote. (2 Bakorinto 11:24-27) Nkutu, bo tulaka Timoteo na boloko sambu na lukwikilu na yandi. (Baebreo 13:23) Bonso Polo, yandi vandaka ti zola ya ngolo sambu na bampangi ya babakala ti ya bankento mpi vandaka kudibanza sambu na bo. Yo yina, Polo sonikilaka yandi nde: “Mono ke yibuka mansanga na nge.” (2 Timoteo 1:4) Bonso Polo, yo ke monana nde Timoteo vandaka ‘kudila ti bantu yina ke dila’ mpi vandaka kuditula na kisika na bo sambu yandi pesa bo kikesa mbote-mbote. (Baroma 12:15) Bika konso muntu na kati na beto kulanda mbandu na yandi!
Yo ke yitukisa ve na kumona nde Timoteo kumaka nkengi mosi ya mbote. Polo pesaka yandi mukumba ya kukwenda kutala mabundu sambu na kupesa bampangi ngolo ti kikesa, mpi ya kutula babakala ya me fwana bankuluntu mpi bansadi ya kisalu na mabundu.
Polo vandaka kuzola Timoteo mingi, yo yina yandi vandaka kupesa yandi bandongisila mingi ya mbote mutindu tata ke pesaka mwana na yandi. Yandi longisilaka Timoteo na kuyedisa bikalulu na yandi ya kimpeve mpi na kulanda kuyela, disongidila na kukwenda na ntwala. (1 Timoteo 4:15, 16) Yandi siamisaka Timoteo na kubika ve nde kileke na yandi, ziku kikalulu na yandi ya kuwa nsoni, kukanga yandi nzila ya kukotila mambu ya mbote. (1 Timoteo 1:3; 4:6, 7, 11, 12) Nkutu, Polo songaka yandi mambu yina yandi fwete sala sambu na kunwana ti maladi yina vandaka kuyangisa yandi mbala na mbala, ziku maladi ya estoma.
Polo zabaka nde luzingu na yandi me kuma na nsuka. Yo kele pwelele nde bantu vandaka kuvingila yandi sambu na kufwa yandi. Yo yina, yandi tindilaka Timoteo mukanda na yandi ya kupemama ya nsuka. Mukanda yango kele ti bangogo yai ya ke simba ntima: “Sala ngolo kibeni na kukwisa nswalu awa na mono.” (2 Timoteo 4:9) Polo zolaka Timoteo mingi; yandi bingaka Timoteo nde “mwana na mono ya mono ke zolaka mingi.” (1 Bakorinto 4:17) Yo ke yitukisa ve na kumona nde ntangu luzingu na yandi kumaka na nsuka, yandi zolaka nde nduku na yandi kuvanda pene-pene na yandi! Konso muntu na kati na beto lenda kudiyula nde: ‘Ntangu bantu ke kutanaka ti bampasi, keti bo ke sosaka mono sambu mono pesa bo kikesa?’
Keti Timoteo kwendaka kukutana ti Polo na ntwala nde bo fwa Polo? Beto ke zaba ve. Kansi, beto me zaba nde yandi salaka ngolo kibeni sambu na kupesa Polo ti bampangi mingi kikesa. Yandi salaka mambu ya vandaka kuwakana ti ntendula ya zina na yandi Timoteo, disongidila “Muntu Yina Ke Pesaka Nzambi Lukumu.” Yandi me bikaka mbandu mosi ya mbote ya lukwikilu yina baleke to bambuta fwete landa.
^ par. 9 Tala disolo “Keti Nge Zabaka Yo?” na Nzozulu ya Nkengi yai.
^ par. 20 Ntangu Polo lombaka nde bo yotisa Timoteo, Timoteo ndimaka. Timoteo salaka yo ve sambu yo vandaka nsiku sambu na Bakristu, kansi sambu Polo zolaka ve nde Bayuda yina bo zolaka kulonga kuvanda ti bikuma ya kubuya nsangu sambu na leke yai ya tata na yandi vandaka muntu ya makanda.


text:
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
RÉVEILLEZ-VOUS!
Ngiufula: Nge ke yindula nde yo kele mfunu nde bantu kusala bikesa sambu na kusoba bikalulu ya mbi mpi kukuma ti bikalulu ya mbote?
Verse: Lon 7:8a
Tuba nde: Masolo yai ke tubila minsiku ya Biblia yina ke monisa mutindu bantu lenda yala bikalulu na bo sambu na mambote na bo.
RÉVEILLEZ-VOUS!
Ngiufula: Bantangu ya nkaka bansoba ke salamaka na luzingu. Nge ke yindula nde nki kele mutindu ya kuluta mbote ya kundima bansoba yina?
Verse: Lon 7:10
Tuba nde: [Tubila disolo yina me yantika na lutiti 10.] Disolo yai ke tubila minsiku ya Biblia yina lenda sadisa beto na kundima bansoba.
WIDIKILA NZAMBI MPI ZINGA MVULA NA MVULA
Ngiufula: Konso muntu ke vandaka ti zina, yo vanda bantu ya dibuta na beto to banduku na beto. Ebuna Nzambi? Zina na yandi nani?
Verse: Nk 83:18
Tuba nde: Kamukanda yai ke tendula mambu mingi yina Biblia ke longaka na yina me tala Nzambi. [Tubila mambu ya kele na lutiti 6 ti 7.]
YIDIKA BANGOGO NA NGE MOSI YA KUKOTILA NA MASOLO
Ngiufula:
Verse:
Tuba nde: