text:
KAPU YA KUMI NA SAMBANU
Pona mpi Kangama na Lusambu ya Kyeleka
Biblia kelongaka nki na yina metala kusadila bifwanisu mpi lusambu ya bankaka?
Inki mutindu Bakristu ketadilaka bankinsi ya mabundu?
Inki mutindu nge lenda tendudila bantu yankaka balukwikilu na nge kukonda kupesa bo mpasi na ntima?
YINDULA nde nge mekwisa kubakisa nde bo metula ndikila na kisika ya nge kezingaka. Muntu mosi mekwisa kulosa na kinsweki mvindu yina kele ti ndikila na kisika yango, mpi dyambu yai ketula luzingu ya bantu na kigonsa. Nge tasala inki? Ntembe kele ve nde nge takatuka na kisika yina kana mpila kele. Kansi na nima ya kukatuka na kisika yina, nge lenda landa na kudiyula ngyufula yai ya mfunu, ‘Keti mu bakaka ndikila yina?’
2 Yo kele mpi mutindu mosi na yina metala lusambu ya luvunu. Biblia kelongaka nde lusambu ya mutindu yai kele ya kudikila ti malongi mpi bisalu ya mvindu. (2 Korinto 6:17) Yo yina yo kele mfunu nde nge basika na ‘Babilone ya Nene,’ kintinu ya inza ya mvimba ya dibundu ya luvunu. (Kusonga 18:2, 4) Keti nge mesalaka yo? Kana nde ee, beto kesikisa nge. Kansi yo kesuka kaka ve na kukabwana to kukatuka na dibundu mosi ya luvunu. Na nima, nge fwete kudiyula nde, ‘Keti mono kele dyaka ata ti kima mosi ya lusambu ya luvunu?’ Beto tadila mwa bambandu.
BIFWANISU MPI LUSAMBU YA BANKAKA
3 Bantu yankaka mebumbaka bifwanisu na banzo na bo banda bamvula mingi. Keti nge mpi kele ti bifwanisu na nzo na nge? Kana yo kele mpidina, nge lenda yindula nde yo kele mbi na kusambila Nzambi kukonda kima mosi ya kemonana ya mutindu yai. Nkutu yo lenda vanda nde nge kezolaka mingi bima yai yankaka. Kansi Nzambi muntu ketubaka mutindu beto fwete sambila yandi, mpi Biblia kelongaka nde yandi kezolaka ve nde beto sadila bifwanisu. (Kubasika 20:4, 5; Nkunga 115:4-8; Yezaya 42:8; 1 Yoane 5:21) Yo yina, sambu na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka, nge fwete fwa konso kima ya nge ke na yo yina kewakana ti lusambu ya luvunu. Banda ntangu yai, yantika kutadila yo mutindu Yehowa ketadilaka yo: bonso kima mosi ya ‘yandi kezolaka ve.’—Kulonga 27:15.
4 Lusambu ya bankaka mpi mepanzanaka na mabundu mingi ya luvunu. Na ntwala ya kulonguka kyeleka ya Biblia, bantu yankaka vandaka kukwikila nde bafwa kezingaka na insi ya kukonda kumonana mpi nde bo lenda sadisa bantu yina kele na luzingu to kusala bo mbi. Mbala yankaka nge vandaka kusala kikesa mingi sambu na kulembika bankaka na nge yina mefwaka. Kansi, mutindu nge longukaka yo na Kapu ya 6 ya mukanda yai, bafwa kezabaka ve ata kima mpi bo kezingaka ve ata kisika mosi. Yo yina, yo kele ve mfunu na kumeka kusolula ti bo. Bansangu yonso yina kemonanaka bonso nde yo mekatuka na muntu mosi ya beto vandaka kuzola ya mefwaka, kekatukaka mpenza na bampeve ya mbi. Yo yina, Yehowa kubuyisaka bantu ya Izraele na kumeka kusolula ti bafwa to na kudikotisa na konso mutindu yina ya bisalu ya bampeve ya mbi.—Kulonga 18:10-12.
5 Kana na lusambu na nge ya ntama nge vandaka kusadila bifwanisu to kusambila bankaka, inki nge lenda sala? Tanga mpi yindula baverse ya Biblia yina tamonisa nge mutindu Nzambi ketadilaka bima yai. Samba Yehowa konso kilumbu sambu na kumonisa yandi mpusa na nge ya kupona mpi ya kukangama na lusambu ya kyeleka, mpi lomba yandi na kusadisa nge na kuyindula mutindu yandi keyindulaka.—Yezaya 55:9.
BAKRISTU YA NTETE VANDAKA KUTA VE NKINSI YA LUBUTUKU
6 Dibundu ya luvunu lenda dikila lusambu ya muntu na yina metala bankinsi ya mepanzanaka mingi. Mu mbandu, beto tadila Nkinsi ya Lubutuku. Bantu ketubaka nde bo ketaka Nkinsi ya Lubutuku sambu na kusungimina lubutuku ya Yezu Kristu, mpi mabundu mingi ya ketubaka nde yo kele ya Bukristu ketaka nkinsi yai. Kansi, ata nzikisa mosi ve kemonisa nde balongoki ya Yezu ya mvu-nkama ya ntete vandaka kusala nkinsi ya mutindu yai. Mukanda mosi (Sacred Origins of Profound Things) ketuba nde: “Bamvu-nkama zole na nima ya lubutuku ya Kristu, ata muntu mosi ve kuzabaka, mpi bantu fyoti mpamba vandaka kusosa kuzaba, na sikisiki ntangu yina yandi butukaka.”
7 Ata kana balongoki ya Yezu kuzabaka dati ya sikisiki ya lubutuku na yandi, bo zolaka ve kusadila yo nkinsi. Sambu na inki? Sambu, mutindu mukanda mosi (The World Book Encyclopedia) ketuba, Bakristu ya ntete “vandaka kutadila kuta nkinsi ya lubutuku ya konso muntu yina bonso kikalulu ya mimpani.” Bankinsi ya lubutuku yina Biblia ketubila kele ya bamfumu zole yina vandaka kusambila ve Yehowa. (Kuyantika 40:20; Marko 6:21) Bo vandaka mpi kusala bankinsi ya lubutuku sambu na kupesa lukumu na banzambi ya mimpani. Mu mbandu, na Mayi 24 bantu ya Roma vandaka kuta nkinsi ya lubutuku ya nzambi-nkento Diana. Na kilumbu yina vandaka kulanda, bo vandaka kuta nkinsi ya lubutuku ya nzambi-ntangu, Apollo. Yo yina, kuta bankinsi ya lubutuku kuvandaka ve kikalulu ya Bakristu, kansi ya mimpani.
8 Kele ti kikuma yankaka ya Bakristu ya mvu-nkama ya ntete zolaka ve kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu. Yo fwete vanda nde balongoki na yandi kuzabaka nde bankinsi ya lubutuku vandaka ti kuwakana ti malongi ya luvunu. Mu mbandu, bantu mingi ya Grese mpi ya Roma ya ntama vandaka kukwikila nde mpeve mosi vandaka kukwisa na lubutuku ya konso muntu mpi yo vandaka kutanina yandi na luzingu na yandi ya mvimba. Mukanda mosi (The Lore of Birthdays) ketuba nde: “Mpeve yai vandaka ti kuwakana ya kuyituka ti nzambi ya kilumbu yina muntu yango kubutukaka.” Ya kyeleka Yehowa zolaka kusepela ve ti konso nkinsi yina zolaka kuwakanisa Yezu ti malongi ya luvunu. (Yezaya 65:11, 12) Ebuna, sambu na nki bantu mingi mekumaka kuta Nkinsi ya Lubutuku?
KISINA YA NKINSI YA LUBUTUKU
9 Bantu yantikaka kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu na Desembri 25 bamvula mingi kibeni na nima ya ntangu yina yandi zingaka na ntoto. Kansi Yezu kubutukaka ve na dati yai, sambu yo fwete vanda mpenza nde yandi butukaka na Oktobri.* Sambu na nki bo ponaka Desembri 25? Yo fwete vanda nde bantu yina kudibingaka na nima nde Bakristu “zolaka nde dati yai kubwa na kilumbu ya nkinsi mosi ya Roma yina mimpani vandaka kusala sambu na ‘lubutuku ya ntangu yina bo lenda bedisa ve.’ ” (The New Encyclopædia Britannica) Na nsungi ya madidi, lere yo vandaka kumonana bonso nde ntangu vandaka dyaka ve ngolo, mimpani vandaka kusala bafeti sambu kisina yai ya tiya mpi ya nsemo kwisa kuvutuka na banzyetelo na yo ya nda. Bo vandaka kuyindula nde ntangu vandaka kuyantika kuvutuka na Desembri 25. Sambu na kukumisa mimpani Bakristu, bantwadisi ya mabundu kukotisaka nkinsi yai na dibundu mpi bo mekaka kusala na mpila nde yo monana bonso nkinsi ya “Bukristu.”#
10 Bantu kendimaka banda ntama nde Nkinsi ya Lubutuku mekatukaka na mimpani. Sambu yo mekatukaka ve na Masonuku, bo buyisaka Nkinsi ya Lubutuku na Angleterre mpi na bansi yankaka yina vandaka na nsi ya luyalu ya Amerika na mvu-nkama ya 17. Konso muntu yina vandaka kukwenda ve na kisalu na kilumbu ya Nkinsi ya Lubutuku vandaka kufuta amande. Kansi, ntama mingi ve, bo vutukilaka bikalulu ya ntama, mpi bo yikaka bikalulu yankaka ya mpa. Nkinsi ya Lubutuku kukumaka dyaka nkinsi ya nene, mpi tii bubu yai yo kesalamaka mutindu yina na bansi mingi. Kansi, sambu Nkinsi ya Lubutuku kele ti kuwakana ti dibundu ya luvunu, bantu yina kezolaka kusepedisa Nzambi ketaka ve nkinsi yina to konso nkinsi yankaka yina mekatukaka na lusambu ya mimpani.%
KETI BISINA KELE MPENZA MFUNU?
11 Bantu yankaka kendimaka nde bankinsi bonso Nkinsi ya Lubutuku mekatukaka na mimpani kansi bo kelandaka na kuyindula nde yo kele ve mbi na kuta yo. Na kutuba ya mbote, bantu mingi keyindulaka ve lusambu ya luvunu ntangu bo kesalaka bankinsi. Yo kepesaka mpi mabuta mabaku ya kuvukana kumosi. Keti nge mpi keyindulaka mutindu yina? Kana yo kele mpidina, yo fwete vanda nde zola ya dibuta, kansi zola ya dibundu ya luvunu ve, kima kepesaka nge mpasi na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka. Zaba nde Yehowa, muntu yina kuyantikisaka dibuta, kezola nde nge vanda ti bangwisana ya mbote ti bantu ya dibuta na nge. (Efezo 3:14, 15) Kansi, nge lenda kumisa bangwisana yina ngolo na mitindu yina Nzambi kendimaka. Sambu na kima yina fwete vanda susi na beto ya ntete, ntumwa Polo kusonikaka nde: “Beno meka na kulonguka mambu yina ke pesaka Mfumu…kiese.”—Efezo 5:10.
12 Ziku nge keyindula nde bisina ya bankinsi kele ve ti kuwakana ata mosi ti mutindu bantu kesalaka yo bubu yai. Keti bisina kele mpenza mfunu? Ee! Beto baka mbandu: Kana nge memona bombon na terase, keti nge talokuta bombon yina mpi kudya yo? Ata fyoti ve! Bombon yina kele mvindu. Bonso bombon, bankinsi lenda monana bonso nde yo kele mbote, kansi bo melokutaka yo na bisika ya mvindu. Sambu na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka, beto fwete vanda ti dibanza mosi ti profete Yezaya, yina kusongaka bansambidi ya kyeleka nde: ‘Beno kusimba ve bima ya mvindu.’—Yezaya 52:11.
SADILA LUSWASUKUSU NA BANGWISANA NA NGE TI BANTU YANKAKA
13 Nge lenda kutana ti mambu ya mpasi kana nge buya kuvukana na bankinsi. Mu mbandu, banduku ya kisalu lenda sosa kuzaba sambu na nki nge kezola ve kuvukana na mambu yankaka yina bo kesalaka na ntangu ya bankinsi na kisika ya nge kesalaka. Nge tasala nki kana bo mepesa nge kado mosi ya Nkinsi ya Lubutuku? Keti yo tavanda mbi na kundima yo? Inki nge tasala kana nkwelani na nge kekwikilaka ve mambu yina nge kekwikilaka? Inki nge lenda sala na mpila nde bana na nge kuyindula ve nde bo kekonda kima sambu bo keta ve bankinsi?
14 Luswasukusu kele mfunu sambu na kuzaba mutindu ya kuyidika konso dyambu. Kana muntu mosi kupesa nge mbote ya bo kepesaka na nsungi ya bankinsi, nge lenda suka kaka na kutonda yandi. Kansi, inki nge tasala kana yo ketadila muntu mosi ya nge kekutanaka to kesalaka ti yandi mbala na mbala. Kana mpidina, nge lenda pona na kutuba mambu yankaka. Konso ntangu sadila mayele. Biblia kelongisila nde: “Ntangu yonso beno fweti tuba mambu ya mbote ti ya mfunu; beno fweti zaba kupesa bamvutu ya mbote na konso muntu.” (Kolosai 4:6) Sala yonso na mpila nde nge konda ve bantu yankaka luzitu. Kansi, tendula lukwikilu na nge na mayele yonso. Monisa pwelele nde nge kebuyaka ve nde bo pesa nge kado mpi bafeti, kansi nge kezolaka kusala mambu yai na bantangu yankaka.
15 Inki nge tasala kana muntu mosi kezola kupesa nge kado? Nge fwete tadila kikuma yina kepusa yandi mpi ntangu yina yandi kepona na kupesa yo. Muntu yango lenda tuba nde: “Mu mezaba nde nge ketaka ve nkinsi yai. Kansi, mu kezola kupesa nge kima yai.” Nge lenda mona nde kubaka kado na ntangu yina kele ve kiteso mosi ti kuvukana na nkinsi yina. Kansi, kana muntu yina kepesa yo mezaba mbote ve balukwikilu na nge, nge lenda songa yandi nde nge ketaka ve nkinsi yina. Yo tasadisa nge na kutendudila yandi sambu na nki nge mendima kubaka kado kansi nge mepesa ve ata kado mosi na okazio yina. Na ndambu yankaka, yo tavanda mayele na kubuya kado mosi kana yo ke pwelele nde kikuma yina mepusa muntu na kupesa nge yo kele ya kumonisa nde nge kekangamaka ve na balukwikilu na nge to nde nge tayambula balukwikilu na nge na ntwala ya bima ya kinsuni.
INKI NGE TASALA KANA YO KETADILA BANTU YA DIBUTA?
16 Inki nge tasala kana bantu ya dibuta na nge kendimaka ve mambu ya nge kekwikilaka? Na ntangu yai mpi nge fwete sadila mayele. Mfunu kele ve ya kutubila konso kikalulu to nkinsi yina bantu ya dibuta na nge kesalaka. Kansi, zitisa nswa na bo ya kuvanda ti bangindu na bo mosi, kaka mutindu nge kezolaka nde bo zitisa banswa na nge ya kuvanda ti bangindu na nge. (Matayo 7:12) Kusala ve ata kima mosi yina lenda sala nde nge vukana na bankinsi. Kansi, vanda na bukatikati na yina metala mambu ya ketadila mpenza ve nkinsi yina bo kesala. Ya kyeleka, nge fwete sala ntangu yonso mambu na mpila nde nge bikala ti kansansa ya mbote.—1 Timoteo 1:18, 19.
17 Inki nge lenda sala sambu bana na nge kudiwa ve nde bo kekonda kima mosi sambu bo ketaka ve bankinsi yina kewakana ve ti Masonuku? Mvutu na ngyufula yai kele ti kuwakana ti mambu yina nge kesalaka na bantangu yankaka na kati ya mvula. Bibuti yankaka kebumbaka ntangu sambu na kupesa bana na bo bakado. Kado mosi ya kuluta mfunu yina nge lenda pesa bana na nge kele ntangu mpi dikebi na nge ya zola.
SADILA LUSAMBU YA KYELEKA
18 Sambu na kusepedisa Nzambi, nge fwete buya lusambu ya luvunu mpi kukangama na lusambu ya kyeleka. Yo kelomba inki? Biblia ketuba nde: “Beto talanaka beto na beto sambu na kupusana na zola mpi na bisalu ya mbote, kukonda kuyambula lukutakanu na beto, bonso bantu yankaka kesalaka yo, kansi beto pesana kikesa bamosi ti bankaka, mpi kuluta mingi mutindu beno kemona kilumbu kefinama.” (Baebreo 10:24, 25, NW) Balukutakanu ya Bukristu kele mabaku ya kyese yina tasadisa nge na kusambila Nzambi na mutindu yina yandi kendimaka. (Nkunga 22:22; 122:1) Na balukutakanu ya mutindu yai, Bakristu ya kwikama ‘kepesanaka kikesa.’—Roma 1:12.
19 Mutindu yankaka ya nge lenda pona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka kele kuzabisa bantu yankaka mambu ya nge melonguka na kulonguka na nge ya Biblia ti Bambangi ya Yehowa. Ya kyeleka, bantu mingi “ke mona mpasi ti kudila” sambu na mambu ya mbi yina kesalama na inza bubu yai. (Ezekiele 9:4) Ziku nge mezaba bantu yankaka yina kemona mpasi mpi kedila. Sambu na nki ve kuzabisa bo kivuvu na nge ya ketadila bilumbu kekwisa yina mesimbama na Biblia? Mutindu nge kevukana ti Bakristu ya kyeleka mpi kezabisa bantu yankaka bakyeleka ya kitoko ya Biblia yina nge longukaka, nge tamona nde konso mpusa ya ketadila bikalulu ya lusambu ya luvunu yina lendaka kubikala na ntima na nge tayantika kuvila malembe-malembe. Zaba nde nge tavanda mpenza na kyese mpi tabaka balusakumunu mingi kana nge ndima lusambu ya kyeleka.—Malashi 3:10.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Bifwanisu mpi lusambu ya bankaka kele ve ti kisika na lusambu ya kyeleka.—Kubasika 20:4, 5; Kulonga 18:10-12.
- Yo kele mbi na kuvukana na bankinsi yina mekatukaka na mimpani.—Efezo 5:10.
- Bakristu ya kyeleka fwete sadila mayele ntangu bo ketendudila bantu yankaka balukwikilu na bo.—Kolosai 4:6.
# Bo tadilaka nkinsi yina bo vandaka kusadila Saturne ntangu bo ponaka dati ya Desembri 25. Nkinsi yai ya vandaka kukumisa nzambi ya Roma ya bilanga vandaka kusalama na Desembri 17-24. Na kilumbu ya nkinsi ya Saturne, bantu vandaka kusepila, kudya, kunwa, mpi kupesana bakado.
% Sambu na kuzaba mutindu Bakristu ya kyeleka ketadilaka bankinsi yankaka ya mepanzanaka mingi, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Inki ngyufula nge fwete kudiyula na nima ya kukatuka na dibundu ya luvunu, mpi sambu na nki nge keyindula nde yo kele mfunu?
3. (a) Biblia ketubaka nki na yina metala kusadila bifwanisu, mpi sambu na nki yo lenda vanda mpasi sambu bantu yankaka kundima dibanza ya Nzambi? (b) Inki nge fwete sala ti konso kima ya nge ke na yo yina kewakana ti lusambu ya luvunu?
4. (a) Inki mutindu beto mezaba nde lusambu ya bankaka kele mfunu ve? (b) Sambu na nki Yehowa kubuyisaka bantu na yandi na kudikotisa na konso mutindu yina ya bisalu ya bampeve ya mbi?
5. Inki nge lenda sala kana na dibundu na nge ya ntama nge vandaka kusadila bifwanisu to kusambila bankaka?
6, 7. (a) Bantu ketubaka nde bo ketaka Nkinsi ya Lubutuku sambu na kusungimina inki, mpi keti balongoki ya Yezu ya mvu-nkama ya ntete vandaka kuta yo? (b) Kuta nkinsi ya lubutuku vandaka kikalulu ya banani na ntangu ya balongoki ya ntete ya Yezu?
8. Tendula kuwakana yina kele na kati ya bankinsi ya lubutuku mpi malongi ya luvunu.
9. Inki mutindu bo ponaka Desembri 25 bonso kilumbu ya kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu?
10. Na ntangu ya ntama, sambu na nki bantu yankaka vandaka kuta ve Nkinsi ya Lubutuku?
11. Sambu na nki bantu yankaka ketaka bankinsi, kansi nki fwete vanda susi na beto ya ntete?
12. Pesa mbandu ya kemonisa sambu na nki beto fwete buya bikalulu mpi bankinsi yina kele ti bisina ya mvindu.
13. Inki bampasi nge lenda kutana ti yo kana nge buya kuvukana na bankinsi?
14, 15. Inki nge lenda sala kana bo mepesa nge mbote ya bo kepesaka na nsungi ya bankinsi to kana muntu mosi kezola kupesa nge kado?
16. Inki mutindu nge lenda sadila mayele na ntangu nge keyidika mambu yina ketadila bankinsi?
17. Inki mutindu nge lenda sadisa bana na nge na kudiwa ve nde bo kekonda kima na ntangu bo kemona bantu yankaka keta bankinsi?
18. Inki mutindu kuvukana na balukutakanu ya Bukristu lenda sadisa nge na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka?
19. Sambu na nki yo kele mfunu nde nge zabisa bantu yankaka mambu yina nge kelonguka na Biblia?


c: text/html

text:
KIUVU 5
Adieyi Mfwete Vanga Vava Akaka Bekuntontanga Kuna Sikola?
ADIEYI WADI VANGA ONGEYE?
Yindula e diambu edi: Tomás kazolele kwenda ku sikola ko o unu, ngatu mbazi. Yovo kazolele diaka kota sikola ko. Ngonde tatu ziviokele kala, akwandi kuna sikola bamwanganensa nsangu zaluvunu mu kuma kiandi. I bosi bayantika kumvana ulolo wa nkumbu. Ezak’e ntangwa, akaka basotolanga nkanda mia Tomás yo vova vo ke bavangidi wo mu lukanu ko. Yovo mosi muna buka wanunguna Tomás, kansi vava kaviluka kazaya ko ndiona wavanga wo. Mazono, e ntonta zasakidi diaka. Muntu wavumisi Tomás muna Internete . . .
Kele vo ngeye i Tomás, adieyi wadi vanga?
TOMA YINDULA!
Kuna wakangama ko. Olenda zizidila e ntonta lembi nwana. Mu nkia mpila?
KUVOVI DIAMBU KO. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “O zowa olasumuna makasi mandi mawonso: O nkwa ngangu odingika mo, okulula mo.” (Ngana 29:11) Avo osidi ngolo za kala wabutama, kuna kulanda awana bekutontanga balenda yambula kutonta.
KUVUTULA MBI MUNA MBI KO. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ke nuvutula muntu mbi muna mbi ko.” (Roma 12:17) O vutula mbi muna mbi, mambu kaka disakisanga.
VENGA E VONZA. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “O nlungaladi omwene mbi, oswekamene.” (Ngana 22:3) Venganga wantu ana balenda kutwasila vonza ye mambu malenda fila wantu mu kutonta.
VANANGA MVUTU ZAMBOTE. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E mvutwilu a malembe ivilula nsita.” (Ngana 15:1) Olenda vova diambu disevesa o muntu. Kasikil’owu, avo muntu uvovese vo nitu aku ina nze nkondo, olenda seva yo kumvovesa vo: “Nanga mfwete sia kikilu ngolo za nana e nitu kimana yatanda fiakete.”
KATUKA VO KWAKU. Dumbelele kimosi una ye nkumbu Nora ye kimbuta kia mvu 19 wavova vo: “O kala wabutama disonga vo una ye ngangu ye ngolo lutila ona okuvezanga. Disonga mpe vo una ye volo.”—2 Timoteo 2:24.
UYIBUNDANGA E VUVU. Awana bezolanga tonta wantu balenda zaya ndiona okalanga wonga-wonga yovo ndiona oyambulwilanga mawonso. Kansi, avo bamwene vo kukubavananga nzila ko ya kuveza, nanga ke bevanga wo diaka ko.
ZAYISA DIO KWA MUNTU. Nlongi mosi a sikola wavova vo: “Awana bevezwanga bafwete dio zayisanga kwa wantu ankaka. Diadi i diambu diangangu bafwete vanga ye dilenda tanina akaka mu lembi vezwa.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kimbevo Kilembi Sasukanga Ill
DOREENA wakendalala kwayingi vava yakala diandi Wesley, kamoneka ye kimbevo kia tomfo * muna kimbuta kia mvu 54. Madotolo bavova vo ngonde zakete kaka kezinga. Doreena wakudikila vo, “Kiakwikilanga mana yawanga ko, yakendalalanga kwayingi. Yamonanga nze diambu diadi kwa muntu ankaka diavangamene, ke kwa yeto ko. Kiakala yakubama ko”
Diankenda vo ke Doreena kaka ko omonanga e mpasi zazi. Konso muntu mu yeto olenda bakama kimbevo kilembi sasukanga. Diakiese mu zaya vo ndonga bekuyivananga mu sadisa muntu onwananga ye mpasi za kimbevo kilembi sasukanga. O lunga-lunga e mbevo salu kiampasi kikilu. Adieyi esi nzo balenda vanga muna fiaulwisa yo lunga-lunga mpangi au onwananga ye mpasi za kimbevo kilembi sasukanga? Aweyi o nsadisi a mbevo kalenda sundila e nkenda zandi ekolo kesadisanga mbevo? Avo dimonekene vo o mbevo se kefwa, adieyi o nsadisi andi kafwete vanga? Entete, yambula twasasila ekuma dinina diampasi o unu mu lunga-lunga e mbevo.
MPASI ZA LUMBU YETO
E ngangu za mawuku ye nlongo mivukisanga mioyo mia wantu. Muna tandu yavioka, kana nkutu muna nsi za mputu, o wantu ke bazinganga mvu miayingi ko. Bafwilanga muna yimbevo isambukilanga ye muna sumbula. O tupitalu ke twakala twayingi ko, ndonga ya wantu balungwa-lungwanga kwa esi nzo zau ye bafwilanga kuna nzo.
O unu, e ngangu za mawuku zisadisanga madotolo mu wuka yimbevo yangolo kimana e zingu kia wantu kialambuka. E yimbevo yavondanga wantu mu sazu muna mvu miavioka, owau mu wukwa ina. Kansi o mawuku mama ke mefokolanga yimbevo ko. O wantu bebakamanga yimbevo ya mpila mu mpila ikubatovolanga e nitu. Diampasi dikalanga mu lunga-lunga muntu una ye kimbevo kilembi sasukanga.
Diankenda vo, wantu ayingi ke befwilanga kuna nzo ko, kansi kuna lupitalu. O unu, ndonga ke bazeye ko una muntu kefwilanga, akete kaka bamona kala muntu onwananga vitila kafwa. Mu kuma kia wonga yo lembi zaya mambu, o muntu osadisanga mbevo olenda bakama kwa wonga wasaka ekolo kesadisanga yitu kiandi vana mfulu a mayela. Nki kilenda kunsadisa mu sunda o wonga?
TEKA KUBAMA
Nze dina diabwila Doreena, wantu ayingi bekendalalanga kwayingi vava yitu kiau kebakamanga ye kimbevo kilembi sasukanga. Katula e ntokani, wonga ye ntantu, nki kilenda kusadisa wakala wakubama mu ntangwa yayi yampasi? Selo kimosi kia Nzambi wasamba vo: “Utuzayis’e mbadika tubadika lumbu yeto, twayibàkila ntim’angangu.” (Nkunga 90:12) Dianu vo, sambanga kwa Yave wa Nzambi kasonga una olenda ‘tangila e lumbu yaku’ kuna ngangu kimana wayangalela e zingu kumosi yo wantu ana ozolanga.
Divavanga vo watoma kubama. Avo mbevo osadisanga mu vova kena ye ozolele vo e diambu diadi diavuandilwa, dia ngangu mu kunyuvula kana nani obaka e nzengo vana fulu kiandi kele vo ke lenda diaka vova ko. O toma mokena yo mbevo mu zaya kana vo ozolele siwa mu lupitalu yovo sola mpil’a mawuku kazolele, dilenda sadisa esi nzo mu venga ntantani yo kuyitumba wau vo yau bafwete baka nzengo mu kuma kia mbevo. O teka mokena mu mpila yambote disadisa esi nzo mu vana lusadisu kwa mbevo. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Vana valembi vangwa mfulu, tukanu twafunga.”—Ngana 15:22.
MPILA YAVANINA LUSADISU
E diambu diantete kafwete tokanena o nsadisi i fiaulwisa mbevo. O mbevo ofinamene fwa kafwete zayiswanga vo zolwa ke toma zolwanga, kena mpe yandi mosi ko. Aweyi olenda wo vangila? Tanga yovo yimbila kimana o mbevo kawa. Sola nkanda ye nkunga mia lufiaulwisu miyangidika o ntima andi. Mbevo zayingi bevuanga lufiaulwisu vava yitu yau bekubasimbanga muna koko yo kubavovesela kuna ngemba.
Diambote mu toma zaya kiwuntu kia konso muntu wizidi nkingula mbevo. E nsangu zisonganga vo: E matu ma mbevo ke mevita fwanga ko. Olenda yindula vo mbevo olele kwandi, kinga o matu mandi mu wá mena. Dianu vo, avo mbevo olele, kuvovi diambu ko dina kulendi vova ko avo wasikama kena.”
Avo dilendakana, sambanga kumosi yo mbevo. Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo, lumbu kimosi Paulu wa ntumwa ye akwandi mu mpasi bakala ye bayindula vo mioyo miau bevidisa. Nkia lusadisu balomba? Paulu wavovesa mpangi zandi vo: “Oyeno mpe nulenda kutusadisa muna ndodokela zeno.” (2 Korinto 1:8-11) E sambu kia nsi a ntima muna ntangw’a mpasi ye mayela mfunu kikilu kina.
ZAYA DIO VO LUFWA LUNA
Diankenda dikalanga mu zaya vo o mbevo fwa ke fwa. Kansi kutokani ko, kadi o lufwa ke twakubikilwa lo ko. Nzambi kavanga wantu ko kimana bafwanga. (Roma 5:12) Nkand’a Nzambi uyikilanga lufwa vo “mbeni.” (1 Korinto 15:26) Ozevo, ke diambi ko mu yindula lufwa lwa mbevo tusadisanga.
Kansi tu, oteka yindula diambu diadi dilenda sadisa esi nzo mu katula o wonga yo vanga mawonso balenda muna sadisa o mbevo. Muna babu “ Tumingu Twansuka twa Zingu” muna ye maka mambu mevangamanga kwa mbevo vitila kafwa. Dialudi vo ke mawonso ko mena mo mevangamanga kwa mbevo zawonso. Ke mevangamenanga mpe mu ndandani masonamene ko. Kana una vo i wau, mbevo zawonso bebwilanga maka mambu mayikilu muna babu kiaki.
Avo mbevo ofwidi, diambote mu bokela akundi ana bena yo luzolo lwa vana lusadisu. O nsadisi a mbevo ye yitu yandi bafwete voveswa vo e mpasi za mpangi au zifokokele, kena diaka mu mpasi ko. O Nzambi ona wavanga wantu okutuvovesanga vo “mafwa ke bazeye diambu ko.”—Kimpovi 9:5.
NSADISI WANSUKA
O bunda e vuvu muna Nzambi i diambu diamfunu. Kansi ke muna ntangwa mayela kaka ko, kansi mpe muna kolo kia ntantu za lufwa lwa mbevo. Nzambi olenda sadila wantu akaka muna kuvana lusadisu muna mvovo ye mavangu. Doreena wavova vo: “Yalongoka vo kilendi veza lusadisu lwa muntu ko. O lusadisu luna twatambula lwatusivikisa kikilu. Omono yo nkaz’ame twazaya wo vo i Yave watuvovesanga vo, ‘Ngina yeno yanusadisa muna mpasi zeno.’ Kilendi dio vilakana nkutu ko.”
Kieleka, Yave wa Nzambi i nsadisi a nsuka muna mpasi zeto. Wau vo yandi watuvanga, otomene zaya mpasi ye ntantu zeto. Wakubama kena mu kutuvana lusadisu yo lukasakeso tuvuidi o mfunu muna zizidila e mpasi. Edi disundidi o mfunu, Nzambi wasia nsilu vo ke kolo ko ofokola e mvimba lufwa, awonso ana bafwa ye bena muna nyindu andi, okubafutumuna. (Yoane 5:28, 29; Lusengomono 21:3, 4) Muna ntanga yayina, wantu awonso bevutukila e mvovo mia Paulu wa ntumwa, oku vo: “E lufwa, e nsund’aku ayeyi? E lufwa, o manga aku aweyi?”—1 Korinto 15:55.
^ tini. 2 E nkumbu zasobwa.


text:
KAPU KIA 11
Ekuma Nzambi Keyambulwilanga e Mpasi?
Nga Nzambi otwasanga e mpasi ova nza?
Nkia diambu diafidiswa e mpaka muna Edene?
O Nzambi aweyi kesukisila e mpasi za wantu?
1, 2. Nkia mpasi zibwilang’o wantu o unu? O wantu nkia yuvu beyuvulanga?
VAVA mbanza mosi yafwaswa muna vita, ulolo w’akento ye yingyana-ngyana bavondwa yo zikwa mu wulu dimosi kaka diazungwa ye mabaya. Muna konso baya mwasonekwa e sono eki: “Ekuma?” E kiaki i kiuvu kisundidi mpasi beyuvulanga wantu. Beyuvulanga e kiuvu kiaki ye nkenda zawonso vava vita, sumbula, yimbevo yovo yimpumbulu bevondanga azodi au kondwa kuma, fwasa nzo zau, yovo vava bebwilwanga mpasi zakaka za kondwa e tezo. Bazolele zaya ekuma e mpasi zazi zikubabwilanga.
2 Ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi? Avo Yave wa Nzambi i mpungu-ngolo, nkwa zola, ngangu ye unsongi, ekuma nza izadidi yo umpumbulu ye kitantu? Nga wakiyuvula kala mu kuma kia mambu mama?
3, 4. (a) Adieyi disonganga vo ke diambi ko mu yuvula ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi? (b) O Yave aweyi kemonanga mu kuma kia mambi ye mpasi?
3 Nga diambi mu yuvula ekuma o Nzambi keyambulwilanga e mpasi? Akaka bebanzanga vo o yuvula e kiuvu kiaki i kondwa lukwikilu yovo konda luzitu kwa Nzambi. Kansi, avo otangidi Nkand’a Nzambi osinga mona vo selo ya kwikizi ya Nzambi bayuvulanga mpe e kiuvu kiaki. Kasikil’owu, Kabakuke wa ngunza wayuvula kwa Yave vo: ‘Nkia kuma okunsongela bi yo kungyambula yamona nsoki? Nkia kuma mpondesela ye umpumbulu win’ova ndose ame? Nkia kuma vena yo unzonzi ye ntantani?’—Kabakuke 1:3.
4 Nga Yave wafungila Kabakuke makasi wau kayuvula e yuvu yayi? Ve. Kadi Nzambi wayambula vo e mvovo miami miaziku mia Kabakuke miasonama mu Nkand’a Nzambi. O Nzambi wansadisa mpe mu bakula mambu momo yo kala ye lukwikilu lwasikila. O Yave diau adimosi mpe kazolele kwa ngeye. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Yave ‘okuvwang’o mfunu.’ (1 Petelo 5:7) O Nzambi olutidi menga mambi ye mpasi zawonso ke mu konso muntu ko. (Yesaya 55:8, 9) Ozevo, ekuma e nza yazadila ye mpasi?
EKUMA E MPASI ZIWOKELELANGA?
5. Ezak’entangwa nkia mvutu zivewanga mu songa ekuma wantu bemwenanga e mpasi? Kansi, o Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga?
5 Wantu ayingi bekwendanga kwa mfumu za mabundu mau ye alongi mu yuvula ekuma kiwokelelanga e mpasi. Nkumbu miayingi bevutulanga vo mu luzolo lwa Nzambi zibwilanga kadi tuka kolo yandi wasikidisa mawonso mebwanga kumosi ye sumbula. Ndonga bevovanga vo makani ma Nzambi ma mpimpita ke malendi bakulwa ko. Akaka vo Nzambi ovondang’o wantu kumosi ye yingyana-ngyana kimana bakala yandi kun’ezulu. Nze una walongoka, o Yave wa Nzambi kalendi vanga nkutu mbi ko. Muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “Ke difwene kwa Nzambi ko, kavanga umpumbulu; yo Mpungu-ngolo kavanga vilwa.”—Yobi 34:10.
6. Ekuma wantu ayingi betumbilanga Nzambi mu kuma kia mpasi zibwanga ova ntoto?
6 Ng’ozeye ekuma wantu betumbilanga Nzambi mu kuma kia mpasi zawonso zibwanga ova ntoto? Ekuma kadi bebanzanga vo o Nzambi a Mpungu-ngolo i nyadi a nza yayi. Ke bazeye elongi diamfunu ye ludi ko kelonganga Nkand’a Nzambi. Walongoka e ludi kiaki muna Kapu kia 3 kia nkanda wau. Nkadi Ampemba wa Satana i nyadi a nza yayi.
7, 8. (a) O wantu aweyi betangininanga e fu kia nyadi a nza yayi? (b) O usumuki, kolo ye nsungi aweyi utwasilanga e mpasi?
7 O Nkand’a Nzambi utoma kiesesanga vo: “E nza yawonso muna mbi ilele.” (1 Yoane 5:19) Avo otomene yindula, nga diambu diadi ke dialudi ko? O mavangu ma wantu a nza yayi mafwanana ye ma Satana ona “otungianisang’e nza yawonso.” (Lusengomono 12:9) Satana nkwa kimpala, mvuni ye nkwa nsoki. Muna kuma kiaki, o wantu a nza keyalanga bazala ye kimpala, luvunu ye nsoki. E kiaki i kuma kiantete e mpasi ziwokelelanga.
8 Ekuma kiazole e mpasi ziwokelelanga i kina twalongoka muna Kapu kia 3 vo, tuka bakolamena muna Edene, o wantu basumuka. Wau vo wantu beyalanga akaka mu kubamwesa e mpasi, ediadi ditwasanga vita, lubangamu ye mpasi. (Kimpovi 4:1; 8:9) Ekuma ki’etatu kitwasanga e mpasi i kiaki: ‘Kolo ye susi kibwilanga awonso.’ (Tanga Kimpovi 9:11.) Omu nza yayi ina vo ke Yave ko i Nyadi, e mpasi zilenda bwila wantu konso ntangwa.
9. Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Yave ovwidi kuma kiambote keyambulwilang’e mpasi?
9 Dialufiaulwisu mu zaya vo ke Nzambi ko otwasanga e mpasi zikutubwilanga. Ke yandi ko otwasanga e vita, umpumbulu, lubangamu yovo sumbula yimwesanga ulolo wa wantu e mpasi. Kansi tufwete zaya ekuma Yave keyambulwilang’e mpasi. Avo yandi i Mpungu-ngolo, ovwidi nkuma mu sukisa zo, ekuma kalembi zo katulwila? O Nzambi anzodi ovwidi kuma kiambote keyambulwilang’e mpasi.—1 Yoane 4:8.
DIAMBU DIAMFUNU DIAFIDISWA E MPAKA
10. O Satana nki kafidisa mpaka? Mu nkia mpila?
10 Muna bakula ekuma kina o Nzambi keyambulwilanga e mpasi, tufwete yindula dina diabwa vava mpasi zayantika. Vava Satana kafila Adami yo Eva mu kolamena Yave, diambu diamfunu diafidiswa e mpaka. Satana kafidisa nkum’a Yave mpaka ko. Satana ozeye wo vo Yave osundidi mu nkuma. Muna kuma kiaki, Satana mpil’a Yave ya yadila kafidisa e mpaka. Muna yikila Nzambi vo nkwa luvunu ona oswekanga lekwa kiambote kwa wan’andi, Satana wavova vo Yave nyadi ambi. (Tanga Etuku 3:2-5.) Satana wavova vo wantu balenda zinga kiambote lembi yalwa kwa Nzambi. Dialudi, kimfumu kia Yave yovo mpil’andi ya yala yafidiswa e mpaka.
11. Ekuma o Yave kalembi fwasila akolami muna Edene?
11 Adami yo Eva bakolamena Yave. Bavova vo: ‘Ka tuzolele ko vo Yave kakala Mfumu eto. Tulenda kuyibakila e nzengo mun’edi diambote y’edi diambi.’ O Yave aweyi kadi singikila e diambu diadi? Aweyi kadi songela kwa vangwa yawonso ya ngangu vo akolami ke bakala ye ndungidi ko yovo nzila zandi zisundidi o wete? Akaka balenda vova vo Nzambi wafwana fwasa akolami awaya ye vanga diaka wantu akaka. Kansi Yave wasia nsilu vo ozadisa nza ye mbongo ya Adami yo Eva ye wazola vo bazinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto. (Etuku 1:28) Yave ntangwa zawonso olungisanga nsilu miandi. (Yesaya 55:10, 11) Kuna diak’esambu, ofwasa akolami muna Edene ke diadi vana mvutu ko muna yuvu yavaikiswa mu kuma kia mpila keyadilanga Yave.
12, 13. Yika e nona kisonganga ekuma Yave keyambulwilanga vo Satana kayala e nza yayi? Ekuma Nzambi kayambulwila vo wantu bakiyala?
12 Yambula twabonga nona kimosi. Yindula nlongi olonganga alongoki andi diambu diampasi. Nlongoki mosi wa nkolami ye nkwa ngangu ovovele vo o nlongi kazeye dio sasila ko, o nkolami ndioyo osongele vo ozeye mpila yambote ya sasila e diambu diadi. Alongoki akaka bamwene vo olungidi kwandi, banyikamene yo kituka mpe se akolami. O nlongi adieyi kafwete vanga? Kele vo ovaikisi akolami awaya muna sikola, alongoki akaka adieyi beyindula? Nga ke bekwikila ko vo nkw’au nlongoki ye awana banyikamene ndungidi bena yau? Alongoki awonso muna sikola balenda yambula zitisa nlongi yo yindula vo kazeye longa ko. Kansi, yindula vo nlongi oyambwidi nkolami kasasila e diambu diadi.
13 Dina kevanganga Yave diafwanana ye dina kavanga o nlongi oyikilu mu nona kiaki. Sungamena vo e diambu diabwa muna Edene ke akolami kaka bazaya dio ko. Mafunda ye mafunda ma mbasi bamonanga mawonso mabwa. (Yobi 38:7; Daniele 7:10) E mpila Yave kadi singikila e diambu diadi yadi twasa mfwilu yovo nluta kw’ambasi ye kwa wantu. Ozevo, o Yave adieyi kevanganga? Oyambulanga vo Satana kayala o wantu. Nzambi oyambulanga mpe vo wantu bakiyala yau kibeni.
14. O Yave wau kayambula vo wantu bakiyala nkia nsendo diatwasa?
14 O nlongi tuyikidi muna nona ozeye wo vo nkolami ndiona ye awana banyikama ke bena ye ndungidi ko. Kansi ozeye wo mpe vo muna kubayambula bateza songa ekani diau ditwasa nsendo kw’alongoki awonso. Avo akolami ke balendele sasila e diambu diadi ko, alongoki awonso akwa ziku bebakula vo nlongi kaka ofwene vita ntu muna sikola. Bebakula mpe ekuma nlongi kevaikisila konso nkolami muna sikola. Diau adimosi mpe, o Yave ozeye wo vo akwa ntima miansongi ye mbasi betambula nsendo vava bemona vo Satana ye akw’andi akolami ke bena ye ndungidi ko. Bebakula mpe vo wantu ke balendi kiyala ko. Nze Yeremiya kuna nz’ankulu, bebakula eludi kiaki kiamfunu: “E Yave, nzeye wo vo e nzil’a muntu ke ina muna yandi ko: ngatu singikila ntambi zandi o munduti-a-nzila.”—Yeremiya 10:23.
EKUMA KEYAMBULWILANGA E MPASI MU KOLO KIA NDÁ?
15, 16. (a) Ekuma Yave kayambulwila e mpasi mu kolo kia ndá? (b) Ekuma Yave ke siminanga mpasi ko?
15 Ekuma Yave kayambulwila mpasi mu kolo kia ndá? Ekuma kalembi siminanga mambu mambi? Elo, tala mambu mole kafwana vanga ko nlongi tuyikidi muna nona. Diantete, kafwana sima nlongoki ndiona ko vava kayantika sasila e diambu. Diazole, nlongi kafwana sadisa nkolami ko mu songa e ziku kiandi. Owau tala mambu mole kafwana vanga ko Yave. Diantete, kasima Satana ko y’awana banyikama mu songa e ndungidi au. Ikuma vo ntangwa yavavwanga muna songa e ndungidi au. Muna nkama za mvu mia lusansu lwawonso, wantu betezanga mpila zayingi za tuyalu. O wantu banungunukini muna mambu ma ngangu za nza, kansi o kondwa unsongi, umpumbulu, usukami ye vita ziwokelanga. Luyalu lwa wantu lumonekene vo ke lwasikila ko.
16 Diazole, Yave kasadisa Satana ko mu yala e nza yayi. Kasikil’owu, kele vo Nzambi kakatula e mpasi, wadi songa vo akolami ndungidi bakala yau. Nga ediadi ke diadi fila wantu ko mu yindula vo balenda kwau kiyala mu mpil’ambote? O Yave kele vo wavanga wo, wadi kituka mpe nkwa luvunu. Kansi, ‘o Nzambi kalendi vuna ko.’—Ayibere 6:18.
17, 18. O Yave adieyi kevanga mu kuma kia mpasi zawonso zitwasanga Satana ye tuyalu twa wantu?
17 Adieyi tuvova mu kuma kia mambi mawonso mevangamanga? Tufwete sungamena vo Yave i mpungu-ngolo. Osukisa mpasi zawonso zimonanga o wantu. Nze una twalongoka, ofwasa awonso befwasanga e nza vava kekitula yo se Paradiso. Osukisa mpasi zawonso zatwasa esumu kw’awana bekwikilanga muna kimenga kia lukulu lwa Yesu. O fula mpe awonso bafwa. Nzambi osadila Yesu mu “fwasa mavangu ma Nkadi Ampemba.” (1 Yoane 3:8) Yave olungisa mambu mama mawonso muna ntangw’andi. Tulenda yangalala wau Yave kalembi fwasa e nza mu nzaki, kansi mu kuma kia luzindalalu lwandi okutuvananga elau kimana twalongoka e ludi yo kunsadila. (Tanga 2 Petelo 3:9, 10.) Kieleka, o Nzambi ovavanga asambidi aludi yo kubasadisa mu zizidila konso mpasi zikubalwakila mu nza yayi yampasi.—Yoane 4:23; 1 Korinto 10:13.
18 Akaka bevovanga vo e mpasi zazi zawonso zadi vengeswa kele vo Nzambi kavangila Adami yo Eva mu mpila ina balembi kolamena. Muna zaya e diambu diadi, ofwete sungamena lukau luna Yave kavana.
AWEYI OSADILA LUKAU LWA NZAMBI?
19. Nkia lukau katuvan’o Yave? Aweyi tufwete lo sadila?
19 Nze una twalongoka muna Kapu kia 5, wantu bavangwa ye nswa wa kuyisolela. Nga ozeye wo vo lukau lwalu lwa ntalu? Nzambi wavanga e bulu yakondw’o zayi. (Ngana 30:24) Wantu bevanganga teke yakaka ilenda sala mu mpila ikubikilwanga. Nga tuyangalalanga kele vo Nzambi katuvangila nze teke yayi? Ve, tuyangalelanga kuyisolela mpila zingu tuzolele ye akundi tuvwa ye makaka mpe. Tuzolanga kala yo luvevoko muna tezo, i wau mpe o Nzambi kezolanga vo twakala.
20, 21. Aweyi tulenda sadila nswa wa kuyisolela mu mpila yambote? Ekuma tufwete wo vangila?
20 O Yave oyangalelanga e salu kisadilwanga muna luzolo ke mu komenenwa ko. (2 Korinto 9:7) Muna bong’e nona: O se nkia mwana keyangalelanga, ndiona okumvutulanga “matondo” kuna luzolo ovo ndiona okomenenwanga mu vanga wo? Ozevo, diamfunu mu badika e kiuvu eki: Nkia mpila olenda sadila nswa wa kuyisolela kavana o Yave? O Satana, Adami yo Eva mu mpila yambi basadila wo. Babembola Yave wa Nzambi. Ongeye adieyi ovanga?
21 Ovwidi elau diambote mu toma sadila nsw’aku wa kuyisolela. Olenda yikama awonso bayisia kun’esambu dia Yave. Beyangidikanga Nzambi kadi besonganga vo Satana nkwa luvunu ye luyalu lwandi ke lulendi sikila ko. (Ngana 27:11) Ngeye mpe olenda wo vanga muna sola mpila zingu kiansongi. Ediadi disasilwa muna kapu kilanda.


text:
Biblia na Internet | MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)
A7-A
Mambu ya Nene ya Luzingu ya Yezu na Ntoto—Mambu Yina Salamaka na Ntwala nde Yezu Kuyantika Kisalu na Yandi
TALA
Mambu
Kifwanisu
Baevanzile Iya na Ngonda Yina Mambu Salamaka
Balupangu yai ya me landa kele ti bakarti yina ke monisa banzietelo yina Yezu salaka na kisalu na yandi ya kulonga. Bidimbu yina kele na bakarti ke monisa ve na sikisiki yonso banzila yina Yezu sadilaka kansi yo ke songa bisika yina yandi kwendaka. Kidimbu “p.” ke tendula “pene-pene.”
Mambu Yina Salamaka na Ntwala nde Yezu Kuyantika Kisalu na Yandi


text:
KYUVU 7
Mbi Yifweti Vanga ba Kukhwika Kubundana Nyitu?
MBI WULENDA VANGA?
Yindula kifwani akiki: Vama vyoka ngonda wadi tona Helena kamona Miguel. Vayi mu mbwenu’andi buka thama kanzaba. Bawu baba kolukanga bilokolu biwombo mu telefone mu kufilasananga zi mensagem. Vayi Miguel kasintomba ko to masukila mu kukolukanga.
Mu ngonda wadi beni zima vyoka Miguel ayi Helena batona kusimbasana mu koko ayi kuvanasana zi beijo. Helena mengi kubwe vanga mankaka. Vayi Nandi kasintomba ko kumanisa kikundi na Miguel, kibila Miguel wukunkinzikanga ayi wukumbekanga buboti. Helena wubwe tuba ‘befu tunzolasananga beni . . . ’
Boti ngye widi mimvu mifweni mu kutona makangu ayi wiza monikina mambu mamonikina Helena, mbi wulenda vanga?
YINDULA!
Boti bakulubudi ti khuka yinkwiza ku tho nlangu, ngye kufinda ziphaka, khuka yilenda kunata. Bo buawu mvandi ngye kufinda ziphaka mu mambu malenda kuvanga kubundana nyitu ava kukwela, muna wulendi tuba ko ti ‘wuntinanga kitsuza.’—1Tesalonika 4:3.
Mambu mbi ma phasi tulenda monikina befu kubayisa minsiku mi Nzambi? Kibibila kintuba: “Woso vengi disumu di kitsuza vodisidi nitu’andi masumu.” (1 Kolinto 6:18) Bwidi malenda bela?
Bamfyonguninanga mambu matedi matoko, babakula ti matoko mawombo ba bundana nyitu ava kukwela, bamonikina mambu madi va wanda.
KYUNDA. Bawombo babundana nyitu ava kukwela, banyonginanga mambu bavanga.
BAMMANANGA LUFYATU. Bawombo babundana nyitu ava kukwela ba yikuvusanga, ‘banani bankaka bambundasananga yandi nyitu?’
MANYONGI. Bakyeto bantubanga ti bantyanga dibakala wu kunkinzika kubika wu kunsakinina. Angi matoko mawombo bantubanga ti na kuzaba nyitu yi mwana nkyeto kalenda mana nzala mu kunkwela.
Simbidila dyambu adidi: Ngye kukikana kubundasana nyitu ava wukwela, wala ba mu kyunda buka mutu bezimbisa kyuma ki thalu. (Loma 1:24) Nyitu’aku luvalu yidi, diawu ka wubika basakinina yawu!
Monisa ti ngye widi mangolo ma ‘kutina kubundana nyitu ava wukwela.’ (1 Tesalonika 4:3) Bo wala kwela, buawu to wala bundana nyitu mu kukhambu mona ziphasi, kyunda ayi manyongi mammonanga mana bankaka.—Zingana 7:22, 23; 1 Kolinto 7:3.
BWIDI WUMMWENA?
Boti nandi wukuzolanga, bukyedika kwandi ti kalenda vanga mambu ma kutwadisa ziphasi ayi kyunda?
Boti mutu beni wukuvwanga nkinza, kalenda vanga mambu mwingi kubivisa kinthwadi kyaku na Nzambi?—Ebeleo 13:4.


text:
Nga Nuvanga Lusadisu kwa Wantu Bebwilanga Sumbula?
Yuvu Itoma Yuvulwanga / Mavangu Meto / Nga Nuvanga Lusadisu kwa Wantu Bebwilanga Sumbula?
Ingeta, Mbangi za Yave betoma sadisanga wantu vava bebwilanga sumbula. Tuvananga lusadisu kwa Mbangi za Yave ye kw’awana bena vo ke Mbangi za Yave ko, mun’owu wa nkanikinu wasonama muna Nkand’a Nzambi muna Ngalatia 6:10: “Dianu vo, konso ntangwa tuvwidi, mbula twavang’owu wambote kwa wantu awonso, musungula kw’esi kilukwikilu.” Tuvavanga mpe vana lusadisu lwa mwanda yo lufiaulwisu bevuanga o mfunu.—2 Korinto 1:3, 4.
Mpila tukubamenanga
Muna konso zunga kibwilanga sumbula, akuluntu a nkutakani a zunga kiakina bevanganga mawonso muna vava esi nkutakani zau mu zaya kana vo ben’o moyo yo lusadisu bavuidi o mfunu. I bosi akuluntu betwikanga kuna Vula dia Mbangi za Yave dia nsi au e nsangu za mana bamwene yo lusadisu lwantete bavene.
Avo e nkutakani muna zunga kiakina ke zilenda vana ko lusadisu bavuidi o mfunu o wantu, Buka kia Selo Yambuta ya Mbangi za Yave bekubikanga lusadisu. Ediadi betela dina ye mpila ina Akristu a tandu kiantete basalaziananga mu nsungi a mvengele. (1 Korinto 16:1-4) E vula dia nsi disolanga buka kia mpangi kubika yo vita o ntu muna vana lusadisu. Mbangi za Yave muna zunga yankaka besadilanga e ntangwa ye mavua mau muna vana lusadisu.—Ngana 17:17.
Tuku dia nzimbu
Mosi muna mpila isadilwanga e nzimbu za nkutakani zitwikwanga muna mavula ma Mbangi za Yave i vana lusadisu kw’awana bebwilanga e sumbula. (Mavangu 11:27-30; 2 Korinto 8:13-15) Wau vo awana besalanga e salu kiaki ke befutuanga ko, e nzimbu zivaikiswanga zisadilwanga emvimba mu vana lusadisu kw’awana kaka babwididi e sumbula. Nzimbu zawonso tutambulanga tusadilanga zo mu mpila yambote.—2 Korinto 8:20.


text:
Kapu Kumi Sambwadi
Lwaku lu Kusambila
NTOTO wulutidi bulwelo na diyilu dinzungidila nza yimvimba. Yave na kutala ntoto ayi batu badi mu zi tsi zyoso, nandi wuba mwenanga banga dibeta dinlangu mu dibola. (Minkunga 115:15; Yesaya 40:15) Vayi Yave wutuvwanga nkinza. Minkunga 145:18 19 yintuba: “Yave widi wufikama kuidi . . . babo bakuntelanga mu bukiedika. Niandi weti dedikisa zitsatu zi bobo beti kukinzika; weti wa yamikina kuawu ayi weti kubavukisa.” Bukyedika lwaku lunkinza beni twidi! Kibila Yave mvang’itu tidi beni tumfikama ayi kukuwa minsambu mitu. Diawu tulenda tubila ti nsambu lwaku lunneni Yave kavana mutu ka mutu.
1, 2. Kibila mbi nsambu wididi lwaku lunneni mu befu ayi kibila mbi kutomba kuzaba ma Kibibila kantuba mu matedi nsambu?
2 Yave wunkuwanga minsambu mitu, befu kundindila mu phila yifweni. Bwidi tulenda vangila mawu? Twantala mbi Kibibila kintuba mu matedi nsambu.
KIBILA MBI KUSAMBILA YAVE?
3. Kibila mbi fweti sambidilanga Nzambi?
3 Yave wuntomba ngye wunkamba mayindu ayi mabanza maku. Bwidi tuzabidi ti mawu kantomba? Tanga Filipi 4:6, 7. Yindula lwaku alulu! Mfumu yi nza yimvimba tidi ngye wunkamba mayindu ayi mabanza ma tsi ntim’aku voti mambu wummona.
4. Bwidi kusambilanga lumbu ka lumbu kulenda kindisila kikundi kyaku na Nzambi?
4 Lusambulu lunkindisanga kikundi kitu na Nzambi. Banga bakundi bakyedika bankindasananga bo bansolula, bankambasananga mayindu ayi mambu bammonikinanga, buawu bwididi bo tunsolula na Yave mu nzila yi lusambulu. Mu Kibibila musonama mayindu ayi makani Nandi kadi mu bilumbu binkwiza. Ngye wulenda kunkamba mabanza maku lumbu ka lumbu mu lusambulu. Bo wumvangila mawu, buawu kikundi kyaku na Nzambi kimbwedila kukinda.
MBI TUFWETI VANGA MWINGI NZAMBI KAYUWA MINSAMBU MITU?
5. Bwidi tuzabidi ti Yave kawilukilanga ko minsambu myoso?
5 Yave, wunwilukilanga minsambu myoso? Mve. Mu thangu yikhulu Yave wukamba bana ba Isaeli: ‘Yizebi ti beno mumvanganga minsambu miwombo, angi Yilendi ko kumuwilukila, kibila myoko minu mintengulanga menga.’ (Yesaya 1:15) Diawu befu kutomba Yave kawilukila minsambu mitu, muna tufweti ku kikenga mu dyambu tubika vanga mambu Yave kakhambu tyanga.
6. Kibila mbi tufweti bela kiminu mu Yave? Bwidi wulenda monisina kiawu?
6 Befu kutomba Yave kawilukila minsambu mitu, tufweti ba kiminu mu nandi. (Malako 11:24) Mvwala Polo wusonika “mutu kambulu minu kalendi monisa Nzambi khini ko. Bila bulutidi mboti ti woso mutu tidi fikama Nzambi kawilukila ti Nzambi widi ayi kafueti wilukila ti niandi wumfutanga batu boso bankuntombanga.” (Ebeleo 11:6) Tubika to kutuba ti twidi kiminu mu Nzambi, vayi tufweti monisa kiawu mu luzingu lwitu mu kuntumamananga.
7 Tufweti monisa lukinzu ayi kukikulula bo tunsambila Yave. Mu kibila mbi? Yindula ngye kutomba kukoluka na ntinu voti mfumu yi tsi, mwisi ko mu lukinzu fweti kolukila yandi? Bo Nzambi Nkwa ngolo zyoso, tulendi monisa ko lukinzu lu lutidi ayi kukikulula bo tunsambila? (Ngenesi 17:1; Minkunga 138:6) Tunsambila Nzambi mu bukyedika, befu kunkamba mabanza mitu ma tsi ntima ayi kubika kavutukilanga minsambu thangu ka thangu.
8. Befu kudinda Yave katusadisa mu dyosokwa dyambu, mbi binkaka tufweti vanga?
8 Bo tunsambila Yave tufweti vanga mangolo mu kusadila mambu tundinda mu lusambulu. Dedi befu kudinda Yave katuvananga dipha di kadika lumbu voti mimvwatu, muna tubika ba bolo vayi tufweti vanga mangolo mu kuvanga kyosokwa kisalu. (Matai 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Befu kudinda Yave katusadisa mwingi tubika kifu kimbi, muna tufweti tina zinzila zimbi zilenda kutuvangusa kuvutukila kifu beni. (Kolosai 3:5) Buawu twanfyongunina byuvu batu bankuvulanga mu matedi minsambu.
BYUVU BINKINZA BATU BANKUVULANGA MATEDI MINSAMBU
9. Nani tufweti dindanga mu nsambu? Mbi Yoane 14:6 yitulonga mu matedi minsambu?
9 Nani tufweti dindanga mu nsambu? Yesu wulongisa milandakini myandi badindanga. ‘Tat’itu widi ku Diyilu’. (Matai 6:9) Nandi mvandi wutuba: ‘Minu ndidi nzila, kiedika ayi luzingu. Vasi ko mutu wulenda kuenda kuidi Tata enati kasi viokila ko va yidi.’ (Yoane 14:6) Diawu mu dizina di Yesu to tufweti dindilanga minsambu mitu kwidi Yave. Kibila mbi tufweti sambidilanga mu dizina di Yesu? Mo Yave kavitika minsambu mitu, tufweti monisa lukinzu kwidi mutu kafila va ntoto mwingi kutukula mu masumu ayi mu lufwa. (Yoane 3:16; Loma 5:12) Yave mvandi wubyeka Yesu mwingi kaba Nganga Nzambi ayi Mfundusi.
10 Nzambi wunkwikanga tuba bafukama, batelama voti bakala mwingi kayuwa minsambu mitu? Mve. Kibibila kitulonga ti bosokwa bu tumbela bo tunsambila, Nandi kalenda kuwa, befu kuvangila mawu mu lukinzu. (1 Lusansu 17:16; Nehemia 8:6; Danieli 6:10; Malako 11:25) Kwidi Yave, madi nkinza ma tundindila mu ntima woso. Tudindila mu mbembu yinangama, ku tsi ntima, vosokwa vama ayi yosokwa thangu, Nandi kalenda kuwa nsambu’itu.
11. Mambu mbi ngye wulenda dinda Yave mu lusambulu?
11 Mbi tulenda dinda mu nsambu? Tulenda dinda byuma byoso bidi mu luzolo lu Yave. Angi Kibibila kintuba: “Enati tutombidi diambu dimosi boso buididi luzolo luandi, niandi wukutuwilanga.” (1 Yoane 5:14) Tulenda kwitu kudinda mu nsambu, byuma bi tutedi? Ngete. Kibila kusambila Yave kufweti ba banga mutu wunkoluka na nkundi’andi. Tulenda zibudila Yave ntima mwingi kunkamba mabanza mitu ma tsi ntima. (Minkunga 62:8) Tulenda dinda phevi’andi yinlongo mwingi yitusadisa kuvanga mambu masulama. (Luka 11:13) Tulenda dinda ndwenga yi Yave yitusadisa kubaka makani mamboti bo tundengana mambu. (Yakobi 1:5) Tudindanga mvandi, nlemvu wu masumu mitu kwidi Yave. (Efeso 1:3, 7) Tufweti sambidilanga mvandi bankaka, dedi badi va dikanda ditu ayi zikhomba mu kimvuka.
12. Mbi tufweti tula va theti mu minsambu mitu?
12 Mbi tufweti tulanga va theti mu minsambu mitu? Luzolo lu Yave, luawu tufweti tula va theti. Tufweti vutulanaga matondo mu mambu mamboti katuvangilanga. (1 Lusansu 29:10-13) Tuzabidi mawu kibila, Yesu bo kaba va ntoto wulongisa minlandikini myandi bwidi busambidila. (Tanga Matai 6:9-13.) Nandi wubakamba dyambu di theti bafweti dindanga munsambu, kuzitisa dizina di Nzambi ayi kudimwena dinlongo. Yesu wutuba mvandi badindanga Kintinu ki Nzambi kiza mwingi kivanga luzolo lu Nzambi va ntoto. Befu kumana kudinda mambu mankinza Yesu katubila matedi Nzambi, bosi tulenda dinda matedi zitsatu zitu. Kutula va theti Kintinu ki Yave mu zitsambulu zitu, phila yi kumonisina ti mawu malutidi nkinza mu luzingu lwitu.
13. Kilokolu kikwa tufweti vanga mu kusambila mwingi Nzambi kayuwa nsambu’itu?
13 Kilokolu kikwa tufweti kala mu kusambila mwingi Nzambi kayuwa nsambu’itu? Kibibila kisa zenga ko kilokolu tulenda vanga mu minsambu. Angi vadi thangu tulenda vangila minsambu mikula ayi mikhufi. Dedi bo tundya tulenda vanga minsambu mikhufi. Khumbu zinkaka tulenda vanga minsambu mikula mu thangu tunzimbudila Nzambi ntima mwingi kunkamba mabanza mitu ove bo tumvutula matondo mu mambu katuvangilanga. (1 Samueli 1:12, 15) Tubika vanganga minsambu mikula mwigi kukimonisa va meso ma batu, dedi minlongisi mi luvunu baba vanganga minsambu mikula Yesu katubila. (Luka 20:46, 47) Yave katambulanga ko minsambu mi phila ayoyo. Vayi dyambu tufweti vanga, kunsambila mu ntima woso.
14. Khumbu zikwa tufweti sambidilanga ayi mbi tulenda longuka mu matedi Yave?
14 Khumbu zikwa tufweti sambilanga? Yave wutudinda tuyolukanga yandi thangu zyoso. Diawu Kibibila kintubila: “Lusambila,” “Lutatamana mu sambila,” “Mu sambilanga mu khambu vonga.” (Matai 26:41; Loma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Yave wukubama kadi mu kuwilukila minsambu mitu. Tulenda kuntonda lumbu ka lumbu mu luzolo kadi mu befu ayi mu byuma byoso katuvananga. Tulenda dinda, katukyeba, katuvana mangolo ayi katutwadisa. Befu kuvwanga nkinza mu lwaku lu kusambila, tulenda kolukanga yandi thangu zyoso.
15. Kibila mbi tufweti vutudila “amem” ku tsuka nsambu?
15 Kibila mbi tufweti vutudila “amem” ku tsuka nsambu? “Amem” yinsundula, ti tukikinini “ngete” ove “buawu bufweni bela.” Ayi phila mvandi yimonisina mabanza mitu ma tsi ntima ti tuvitikidi mu bukyedika mambu tube dinda kwidi Nzambi mu nsambu. (Minkunga 41:13) Kibibila kibwe tuba tuvutudilanga “amem” mu mbembu yinangama ove ku tsi ntima ku tsuka nsambu wuvengi mutu wunkaka, mwingi tumonisa mvandi ti tuvitikidi mambu kabe dinda kwidi Yave mu nsambu.
ZIPHILA NZAMBI KANTAMBUDILANGA MINSAMBU MITU
16. Bukyedika ti Yave wuntambudilanga minsambu mitu? Sudikisa.
16 Bukyedika ti Yave wuntambudilanga minsambu mitu? Ngete, wuntambudilanga. Kibibila kintuba matedi Nandi: “Ngeyo weti kuwa lusambulu.” (Minkunga 65:2) Yave wunkuwanga ayi wuntambudilanga mu ziphila ziwombo minsambu mi mafunda ma batu ba kundindilanga mu bukyedika.
17. Bwidi Yave kansadilanga zimbasi ayi zikhomba mwingi kutusadisa mu malema?
17 Yave wunsadilanga zimbasi ayi bisadi byandi va ntoto mwingi katambudila minsambu mitu. (Ebeleo 1:13, 14) Bawombo bandindanga lusadusu kwidi Yave mwingi bavisa buboti Kibibila. Mu thangu yilwelo, Zimbangi zi Yave baba tombulwanga mu zinzo mwingi kubalongisa Kyedika. Kibibila kimmonisa ti zimbasi mvawu batusadisanga mu kisalu ki kusamuna “nsamu wumboti” mu nza yimvimba. (Tanga Nzaikusu 14:6.) Yave mvandi wunsadilanga zikhomba mwingi batusadisa mu malema. Kibila befu bawombo tumana baka lusadusu lu zikhomba mu mambu tudinda mu lusambulu kwidi Yave.
18. Bwidi Yave kansadilanga phevi’andi ayi Kibibila mwingi kutambudila minsambu mitu?
18 Yave mvandi wunsadilanga phevi’andi yinlongo mwingi katambudila minsambu mitu. Befu kutomba lusadusu lwandi, Nandi wunsadilanga phevi’andi yinlongo mwingi yi tutwadisa ayi yi tukindisa. (2 Kolinto 4:7) Kibibila, phila yinkaka Yave kantambudilanga minsambu mitu. Wunsadilanga Kibibila mwingi katusadisa kuba ndwenga bo tumbaka makani. Tulenda baka lusadusu bo tuntanganga Kibibila. Yave kalenda kutusadisa mu mvutu wukhomba kamvana mu zikhutukunu zi kimvuka. Kalenda sadila bakhulutu ba kimvuka mwingi batukindisa mu malongi ma Kibibila.
19. Kibila mbi khumbu zinkaka Yave kakhambu fika tambudilanga minsambu mitu?
19 Ḿba tulenda kuyikuvusa: ‘Kibila mbi Yave kakhambu fika tambudilanga minsambu myama?’ Fweti zaba ti Nandi zebi thangu kafweti tambudila mambu wukundinda. Kibila zebi byuma tuvwidi nkinza. Khumbu zinkaka kambikilanga thangu mwingi kamona lufyatu twidi mu Nandi. Ayi ti tuntomba lusadusu beni vo ndamba. (Luka 11:5-10) Khumbu zinkaka Yave wuntambulanga minsambu mitu mu phila tube khambu sila kivuvu. Tulenda dinda lusadusu mu mambu ma phasi tummona mwingi Yave katuvana mangolo ma kukindimina mu ziphasi beni.
20. Kibila mbi tufweti sambilanga Nzambi thangu zyoso?
20 Bukyedika lwaku lunneni beni twidi kufikamanga Yave mu lusambulu! Tulenda ba lufyatu ti nandi wutuwilukilanga. (Minkunga 145:18) Buna bu tunzibudila Nzambi ntim’itu mu lusambulu, buawu buna kikundi kitu mu Nandi kimbwedila kukinda.


text:
Kapu Kumi Wadi
Bwidi Wulenda Bela Nkundi Nzambi?
NANI wulenda sola mwingi kaba nkundi’aku? Kalenda ba mutu ngye wunzolanga ayi nandi mvandi wukuzolanga voti widi zikhadulu ayi mavanga mamboti.
1, 2. Banani baba bakundi ba Yave?
2 Yave Nzambi wusola batu va ntoto mwingi baba bakundi bandi. Abalahami wuba wumweka mu bawu. (Yesaya 41:8; Yakobi 2:23) Yave mvandi wuzola Davidi. Ayi wutuba ti Davidi, wuba mutu kazola muntima. (Mavanga 13:22) Mbikudi Danieli wuba mutu wu luvalu va meso ma Yave.
3. Mbi bivanga Abalahami, Davidi, ayi Danieli kuba bukundi na Yave?
3 Bwidi Abalahami, Davidi, ayi Danieli bayiza bela bakundi ba Yave? Yave wukamba Abalahami: ‘Ngye wunkuwanga ma yintuba.’ (Ngenesi 22:18) Yave wumvanganga kikundi kwidi batu boso bakikululanga mwingi kuntumamana. Nandi katalanga ko kizizi, tsi voti mvila. Yave wukamba dikabu di Isaeli: ‘Wilukilanu mbembo’ami, mwingi minu yiba Nzamb’inu ayi beno muba dikabu dyami.’ (Yelemia 7:23) Ngye kutomba kuba kikundi na Yave, fweti tumamana minsiku myandi.
YAVE WUNKYEBANGA BAKUNDI BANDI
4, 5. Bwidi Yave kankyebilanga bakundi bandi?
4 Kibibila kintuba ti Yave wunsadisanga ayi wunkindisanga baboso bakwikama mu nandi. (2 Lusansu 16:9) Mu Minkunga 32:8 Yave wukanikisa bakundi bandi: “Ndiela kumonisa ayi kulonga nzila yoyi fueti diatila ndiela kuvana ndongi ayi thalu’ama yela ba vadi ngeyo.”
5 Vadi mbeni yingolo wuntomba kuvasa kikundi kitu na Nzambi. Vayi Yave tidi kutukyeba. (Tanga Minkunga 55:22.) Bo twidi bakundi ba Yave, befu tu kunsadilanga mu ntima woso. Buka Davidi, tufweti fyatila Nzambi kheti bo twidi mu ziphasi. Tala ma katuba mu matedi Yave: Nandi “widi ku koko kuama kulubakala ndilendi [ba ko va kingela]”. (Minkunga 16:8; 63:8) Mangolo mbi Satana kamvanganga mwingi kuvasa kikundi kitu na Nzambi?
MAMBU SATANA KATUVUBUDILA
6. Bwidi Satana kafyesila batu va ntoto?
6 Tumalonguka mu Kapu 11 ti Satana wufyesa ayi wuvunina Yave mambu bo katuba ti nandi nkwa luvunu ayi wummanganga mamboti mu bivangu byandi. Nandi mvandi wutuba ti Yave kasa bikila ko Adami ayi Eva basola baveka mamboti ayi mambi. Buku yi Yobi yitumonisa ti Satana mvandi wufyesa batu boso bantombanga kuba kikundi na Nzambi. Diawu katubila ti batu basadilanga ko Nzambi mu luzolo vayi mu kyuka Nzambi kabavananga. Nandi wutuba ti kalenda nunga kuvukumuna batu babika kusadila Nzambi. Twammona mbi tulenda longuka mu mambu mamonikina Yobi ayi bwidi Yave kankyebila.
7, 8. (a) Kibila mbi Yave kaba zodilanga Yobi? (b) Mambu mbi Satana katuba mu matedi Yobi?
7 Yobi wuba nani? Nandi wuba dibakala diba mavanga mamboti, tona kafwa, va mavyoka 3.600 di mimvu. Yave wutuba ti, mu ntoto wumvimba vasa bakana ko mutu wuba mavanga mamboti banga Yobi. Nandi wuba lukinzu luwombo mu Nzambi, ayi waba lendanga mambu mambi. (Yobi 1:8) Bukyedika, Yobi kikundi kingolo kaba na Yave.
8 Vayi, Satana wutuba ti Yobi kasa ba ko luzolo lu ntima woso mu Yave. Diawu nandi kakambila Yave: ‘Ngyewu, wisa mvana ko kyuka voti busina ayi byabyoso bidi yandi mwingi ka kusadila? Ngye wusakumuna bisalu byoso bimvangiminanga mu myoko myandi, dedi bibulu byandi bimbutana beni. Bo ti ndamba, muna phana nswa mwingi yinthota khamba kasi kufinga ko’.
9. Kibila mbi Yave kabikila Satana kathota Yobi?
9 Satana wutuba ti Yobi mu kibila ki kyuka kiba yandi diawu kaba sadilanga Yave. Nandi mvandi wutuba ti Yave na kubotula kyuka kamvana, nandi wala bika kunsadila. Yave kasa kikinina ko mambu matuba Satana, diawu nandi kabikila Satana kathota Yobi mwingi kamonisa ti mu luzolo voti ndamba kaba kunsadilanga.
MAMBU SATANA KAVANGA YOBI
10. Mambu mbi Satana kavangila Yobi? Ayi mvutu mbi Nandi kavana Satana?
10 Theti, Satana wuvondisa ayi wuyibisa bibulu byoso bi Yobi. Satana mvandi wuvondisa bisadi binkaka bi Yobi. Yobi wuyiza ba buphumbulu. Mu kivuka kimonika, Satana wuvondisa kumi di bana ba Yobi. Angi Yobi kasa tubila ko Yave mbi vayi wukwikama mu nandi. Mu mambu moso amomo Yobi kamonokono, nandi kasa sumuka ko ayi kasa vana ko Yave mbedi.
11 Satana kasa sukila ko vovo. Nandi wufyesa mvandi Nzambi bo katuba: ‘Mbikila thangu mwingi yintula ziphasi mu nyitu’andi, khamba kasi kufwisa ko tsoni va meso maku.’ (Yobi 2:5, 7) Satana wutula Yobi mu kimbevo kingolo. Bo buawu, Yobi wukwikama mu Yave. Nandi wutuba: ‘Mboti yifwa ke na kubika kuvanga masulama va meso ma Yave.’
12. Bwidi Yobi kamonisina ti matuba Satana ma luvunu?
12 Yobi kasazaba ko ti Satana wufyesa Yave mu kibila kyandi. Nandi kasazaba ko mvandi kibila kaba mwena ziphasi. Nandi kabamwena ti Yave waba twadisa ziphasi beni. (Yobi 6:4; 16:11-14) Kheti mu mambu moso kamonokono, Yobi wukwikama mu Yave. Satana kasa bwe tula ko ziphaka mu Yobi. Nandi wuzaba ti Yobi kabasa sadilanga ko Nzambi mu kyuka. Angi waba zolanga Nzambi ayi wuba nkundi’andi. Mambu moso Satana katuba matedi Yobi maba ma luvunu!
13. Bo Yobi kakwikama, bwidi Yave kansakumunina?
13 Bo Satana kaba fyesa Yave ku diyilu mu matedi Yobi, nandi kasa zaba ko. Vayi Yobi wukwikama mu Yave ayi wumonisa ti Satana nkwa luvunu. Yave wusakumuna Yobi mu phila kakwikimina.
BWIDI SATANA KATUFYESILANGA
14, 15. Bwidi Satana kafyesila nkunu wu batu va ntoto?
14 Malongi mankinza wulenda longuka mu mambu Yobi kamonokono. Satana wuntubanga ti befu tusadilanga ko Yave mu luzolo lu ntima vayi mu kyuka katuvananga. Mu buku yi Yobi 2:4, Satana wutuba: “Nkand’anitu mu nkand’anitu; biabio bivwidi muntu si kavana mu moyo andi.” Satana kasa fyesa ko to Yobi vayi nkunu woso wu batu. Tona Yobi kafwa, va mavyoka mafunda ma mimvu, vayi Satana wukhidi vweza Yave ayi wukhidi fyesa bisadi bi Nzambi. Diawu buku yi Zingana 27:11, yintubila: ‘Ba ndwenga, mwan’ami, ayi yangidika ntim’ami, mwingi yivutudila woso wukumvwezanga.’
15 Ngye wulenda sola kutumamana Yave ayi kuba nkundi’andi mwingi kumonisa ti Satana nkwa luvunu. Kheti wulenda mona ziphasi mu kubalula nzingulu voti mavanga mwingi kuba nkundi Yave, vayi mawu makani malutidi wulenda baka mu luzingu lwaku! Satana wuntubanga ti wulendi kwikimina ko Yave ngye kuba mu mambu. Nandi wuntombanga kutuvukumuna mwingi tubika kwikimina Nzambi. Mu phila mbi?
16. (a) Mangolo mbi Satana kamvanganga mwingi kubotula batu mu myoko mi Yave? (b) Bwidi Nkadi’ampemba katuvukumuninanga?
16 Satana wutuvukumunanga mu ziphila ziwombo mwingi kumanisa kikundi kitu na Nzambi. Nandi “wulembo tufiedi banga khosi [mwingi katumina].” (1 Petelo 5:8) Bika kukwituka ngye kumona bakundi voti badi va dikanda dyaku, bammanga ngye wulonguka kyedika ki Kibibila voti bammanga mambu masulama Nzambi kantomba. Wulenda mona banga ngye bannwanisa. * (Yoane 15:19, 20) Satana mvandi wu yimonisanga banga ‘mbasi yimboti.’ Nandi kalenda kutuvukumuna mwingi tubika kutumamana Yave. (2 Kolinto 11:14) Kuyindula ti twisi ko batu bafwana va meso ma Yave mwingi kuvanga luzolo lwandi, phila yinkaka Satana katuvukumuninanga.
TUMAMANA MINSIKU MI YAVE
17. Kibila mbi tuntumiminanga Yave?
17 Kutumamana Yave, phila yimonisina ti Satana nkwa luvunu. Mbi bilenda kutusadisa kutumamana Nzambi? Kibibila kintuba: ‘Ngyewu fweti zola Yave, Nzambi’aku mu ntim’aku woso ayi mu mwel’aku woso ayi mu ngolo zyaku zyoso.’ (Deutelonomi 6:5) Tuntumiminanga Yave, kibila tukunzolanga. Bo luzolo lwitu mu Yave lumbwelama, buawu twala bwedila kuvanga mamoso kantomba. Mvwala Yoane wusonika: “Bila zola Nzambi kuawu kuaku: Keba zithumu ziandi. Ayi zithumu ziandi zisi phasi ko.”
18, 19. (a) Mambu mbi Yave kammanganga befu tubika vanga? (b) Bwidi tuzabidi ti Yave katudindanga ko kuvanga mambu ma kazebi ti tulendi nunga ko kumavanga?
18 Mambu mbi Yave kammanganga befu tubika vanga? Tala tsyelo yisonama “ mambu Yave kammonanga nkenene.” Ḿba wulenda yindula! Yisimmona ko kibila Yave kammangina befu tubika vanga mambu beni. Angi kutanga matanga ma Kibibila madi va tsyelo beni ayi kumafyongunina buboti, vawu wulenda visila ndandu yi kulandakana minsiku ayi minswa mi Kibibila voti kutomba kubalula mavanga. Ḿba wulenda mona phasi kuzingila minsiku ayi minswa beni, vayi ngye kumavanga, wala mona mayangi ayi ndembama yidi mu kuba nkundi Nzambi. (Yesaya 48:17, 18) Bwidi tuzabidi ti ngye wulenda nunga mu kubalula mavanga?
19 Yave katudindanga ko kuvanga mambu ma kazebi ti tulendi nunga ko kumavanga. (Deutelonomi 30:11-14) Yave wulutidi kutuzaba ke befuveka. Nandi zebi ti befu twidi batu ba masumu. (Minkunga 103:14) Mvwala Polo wusonika: “Ziphukumunu zioso zibuila batu, ziba ziphukumunu ziozi batu boso balenda nunga. Vayi Nzambi widi wukuikama, kalendi tala ko ti phukumunu yiluviatukila ngolo. Vayi phukumunu bu yizidi, niandi kafueti kuluvana [lwaku] muingi lubaka buvibidila yawu.” (1 Kolinto 10:13) Tulenda ba lufyatu ti Yave wala kutuvana mangolo mwingi kuvanga mambu masonga. Nandi wala kuvana “lulendo lulutidi ngolo” mwingi wukindama mu zithotolo. (2 Kolinto 4:7) Polo bo kasadila malongi beni, wumona lusalusu lu Yave ayi wutuba: “ndilenda vanga mambu mamo mu diambu di mutu wowo wukukhindisanga.”
ZOLA BYUMA BINZOLANGA NZAMBI
20. Zikhadulu mbi zi Yave ngye fweti landakana, ayi mu kibila mbi?
20 Boti tutidi kuba bukundi na Yave, tufweti bika theti kuvanga mambu nandi kakhambu zolanga. Vayi vadi dyambu dinkaka tufweti vanga. (Loma 12:9) Bakundi ba Nzambi banzolanga mambu nandi kanzolanga. Mambu beni masonama mu buku yi Minkunga 15:1-5. (Tanga.) Bakundi ba Yave banlandakananga zikhadulu zyandi, dedi: “Luzolo, khini ove (mayangi), ndembama, mvibudulu, tsalasani, vanganga mamboti, kikhuikizi, batu banlembama, [ayi] kukiyala.”
21. Bwidi wulenda monisina mu luzingu lwaku zikhadulu Nzambi kanzolanga?
21 Bwidi wulenda monisina zikhadulu beni mu luzingu lwaku? Ngyewu fweti zaba mambu Yave kanzolanga mu kutanganga Kibibila lumbu ka lumbu. (Yesaya 30:20, 21) Ngye kumasadila, luzolo lwaku mu Yave lwala bwelama ayi wala kwangalala mu kutumamana minsiku myandi.
22. Mbi wala baka ngye kutumamana Yave?
22 Kubalula mavanga voti nzingulu tulenda kuma fwanikisa banga nyoka yinkubudila nkanda nyitu. Kibibila ‘kintuba ti ngyewu fweti bika mavanga makhulu vayi landakana nzingulu yimona.’ (Kolosai 3:9, 10) Tuzebi ti kulandakana nzingulu yimona ayi kutumamana minsiku mi Yave, malenda monikina banga mambu maphasi vayi befu kumavanga “Yave wukanikisa ti wala tuvana mfutu wunneni.” (Minkunga 19:11) Diawu sola kutumamana Yave ayi monisa ti Satana nkwa luvunu. Sadila Yave mu luzolo lu ntima bika to mu lusakumunu kala kuvana. Mawu mala kusadisa wuba bukundi bukyedika na Nzambi!
^ Lut. 16 Disinsundula ko ti batu boso bantomba ngye wubika longuka Kibibila ti Satana wuba yalanga. Vayi Satana nandi “nzambi yi nza yayi” ayi “nza yimvimba yidi ku tsi minswa mi pheve yimbimbi.” Diawu disi ko dyambu di kukwitukila bo bankaka bantombanga befu tubika kusadila Yave.—2 Kolinto 4:4; 1 Yoane 5:19.
11. (a) Mbi binkaka Satana kavanga mu Yobi? (b) Mvutu mbi wunkaka Yobi kavana?


text:
Banoti ya Kele na Nsuka
1 YEHOWA
Zina ya Nzambi kele Yehowa mpi yo ke tendula “Yandi Ke Kumaka.” Yehowa kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, mpi yandi muntu salaka bima yonso. Yandi kele ti kiyeka ya kusala konso kima yina yandi me zola.
Na Kiebreo, bo vandaka kusadila bisono iya sambu na kusonika zina ya Nzambi. Na Kingelesi, bo me sadila YHWH to JHVH sambu na kusonika bisono yina iya. Na Biblia, zina ya Nzambi kele kiteso ya 7 000 na masonuku ya kisina ya Kiebreo. Na nsi-ntoto ya mvimba, bantu ke sadilaka zina Yehowa na mitindu ya kuswaswana, mpi bo ke bingaka yo na kutadila ndinga na bo.
2 BIBLIA KELE YA “KUPEMAMA NA NZAMBI”
Nzambi kele munkwa ya Biblia, kansi yandi sadilaka bantu sambu na kusonika yo. Yo kele mutindu mosi ti mfumu yina ke zabisa sekretere na yandi na kusonika mukanda yina kele ti bangindu ya mfumu. Nzambi sadilaka mpeve santu na yandi sambu na kutwadisa bansoniki ya Biblia na kusonika bangindu na yandi. Mpeve ya Nzambi twadisaka bo na mutindu ya kuswaswana. Bantangu ya nkaka bo vandaka kumona bambona-meso to kulala bandosi ebuna na nima bo vandaka sonika yo.
3 MINSIKU
Minsiku kele malongi ya Biblia yina ke tendulaka kieleka ya kisina. Mu mbandu, munsiku yai ya ke tuba nde “banduku ya mbi ke bebisaka bikalulu ya mbote” ke longa beto nde bantu yina beto ke vukanaka ti bo lenda pusa beto na kusala mambu ya mbote to ya mbi. (1 Bakorinto 15:33) Munsiku yai ya ke tuba nde “konso kima yina muntu ke kuna, yandi ta katula yo mpi” ke longa beto nde beto lenda tina ve malanda ya mambu yina beto ke sala.—Bagalatia 6:7.
4 MBIKUDULU
Mbikudulu kele nsangu yina me katuka na Nzambi. Yo lenda vanda ntendula ya luzolo ya Nzambi, dilongi sambu na kuvanda ti bikalulu ya mbote, nsiku mosi buna to lusambisu. Yo lenda vanda mpi nsangu ya ke tubila diambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa. Biblia kele ti bambikudulu mingi yina me lunganaka.
5 BAMBIKUDULU YINA ME TALA MESIA
Yezu muntu lungisaka bambikudulu mingi ya Biblia na yina me tala Mesia. Tala lupangu “ Bambikudulu Yina Me Tala Mesia.”
▸ Kapu ya 2, par. 17, noti na nsi ya lutiti
6 LUKANU YA YEHOWA SAMBU NA NTOTO
Yehowa gangaka ntoto sambu yo vanda paladisu sambu na bantu yina ke zolaka yandi. Lukanu na yandi me sobaka ve. Kubika fioti Nzambi ta katula mambu ya mbi mpi yandi ta pesa bansadi na yandi luzingu ya mvula na mvula.
7 SATANA DIABULU
Satana kele wanzio yina yantikaka kukolama na Nzambi. Biblia ke binga yandi Satana, disongidila “Mbeni,” sambu yandi ke nwanisaka Yehowa. Biblia ke binga yandi “Diabulu,” disongidila “Muntu Yina Ke Kusilaka Bantu Makambu.” Yandi bakaka zina yai sambu yandi kusilaka Nzambi makambu mpi yandi kusaka bantu.
8 BAWANZIO
Yehowa gangaka bawanzio bamvula mingi na ntwala ya kuganga ntoto. Yandi gangaka bo sambu bo zinga na zulu. Bawanzio kele mingi kibeni. (Daniele 7:10) Bo kele ti bazina mpi bo kele ti bikalulu ya kuswaswana. Na kudikulumusa yonso, bawanzio ya kwikama ke buyaka nde bantu kusambila bo. Bo ke salaka ve bisalu ya mutindu mosi. Na kati ya bisalu yango, beto lenda tanga: kusala na ntwala ya kiti ya kimfumu ya Yehowa, kuzabisa bantu bansangu na yandi, kutanina mpi kutwadisa bansadi na yandi na ntoto, kulungisa balusambisu na yandi, mpi kupesa maboko na kisalu ya kusamuna. (Nkunga 34:7; Kusonga 14:6; 22:8, 9) Na bilumbu ke kwisa, bawanzio ta nwana na lweka ya Yezu na bitumba ya Armagedoni.—Kusonga 16:14, 16; 19:14, 15.
9 DISUMU
Disumu kele konso kima yina beto ke simba, ke yindula to ke sala sambu na kukolama na Yehowa to na luzolo na yandi. Nzambi me pesaka beto bansiku mpi minsiku yina lenda sadisa beto na kusala ve disumu na nku yonso, sambu disumu ke bebisaka bangwisana na beto ti yandi. Yehowa salaka bima yonso ya kukuka, kansi ntangu Adami ti Eva bakaka lukanu ya kukolama na yandi, bo salaka disumu mpi bo kumaka bantu ya kukonda kukuka. Bo nunaka mpi bo fwaka. Beto ke nunaka mpi ke fwaka sambu beto me bakaka disumu ya Adami.
10 ARMAGEDONI
Armagedoni kele bitumba yina Nzambi ta fwa nsi-ntoto ya Satana mpi bantu yonso ya mbi.
11 KIMFUMU YA NZAMBI
Kimfumu ya Nzambi kele luyalu yina Yehowa me tulaka na zulu. Yezu Kristu muntu kele Ntotila na yo. Na bilumbu ke kwisa, Yehowa ta sadila Kimfumu na yandi sambu na kukatula mambu yonso ya mbi. Kimfumu ya Nzambi ta yala ntoto ya mvimba.
12 YEZU KRISTU
Nzambi gangaka Yezu na ntwala ya kuganga bima yonso. Yehowa tindaka Yezu na ntoto sambu yandi fwa sambu na bantu yonso. Bo fwaka Yezu, na nima Yehowa futumunaka yandi. Bubu yai, Yezu ke yala na zulu mpi yandi kele Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi.
13 MBIKUDULU YA BAMPOSO 70
Biblia tubilaka na ntwala ntangu yina bantu ta mona Mesia. Yo ta vanda na nsuka ya nsungi yina bo ke binga bamposo 69. Nsungi yango yantikaka na mvu 455 N.T.B. mpi yo sukaka na mvu 29 T.B.
Inki mutindu beto me zaba nde yo sukaka na mvu 29 T.B.? Bamposo 69 yantikaka na mvu 455 N.T.B., ntangu Nehemia kumaka na Yeruzalemi mpi yantikaka kutunga diaka mbanza ya Yeruzalemi. (Daniele 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Ngogo “mposo” ke yibusa beto ntalu 7. Bamposo yina mbikudulu yai ke tubila kele ve mposo ya bilumbu nsambwadi kansi yo kele mposo ya bamvula nsambwadi, na kutadila nsiku ya mbikudulu yina ke tubaka nde “kilumbu mosi sambu na mvula mosi.” (Kutanga 14:34; Ezekiele 4:6) Yo ke tendula nde konso mposo kele bamvula nsambwadi, yo yina bamposo 69 ke sala bamvula 483 (69 x 7). Kana beto yantika kutanga mvu 483 banda na mvu 455 N.T.B., beto ta kuma na mvu 29 T.B. Yo kele kibeni mvula yina Yezu bakaka mbotika mpi kumaka Mesia!—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Mbikudulu yina tubilaka mpi mposo ya nkaka, disongidila bamvula ya nkaka sambanu. Yo tubaka nde na nsungi yina, disongidila na mvu 33 T.B., bo ta fwa Mesia mpi banda na mvu 36 T.B., bantu ta longa nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi na Bayuda mpi na makanda yonso.—Daniele 9:24-27.
BUTATU KELE DILONGI YA LUVUNU
Biblia ke longa nde Yehowa Nzambi kele ngangi mpi nde yandi muntu gangaka Yezu na ntwala ya kuganga bima yonso. (Bakolosai 1:15, 16) Yezu kele ve Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso. Yandi tubaka ve ata mbala mosi nde yandi kele kiteso mosi ti Nzambi. Nkutu, yandi tubaka nde: “Tata kele nene kuluta mono.” (Yoane 14:28; 1 Bakorinto 15:28) Kansi mabundu ya nkaka ke longaka dilongi ya Butatu, disongidila Nzambi kele ti bapersona tatu: Tata, Mwana, mpi mpeve santu. Ngogo “Butatu” kele ve na kati ya Biblia. Yo kele dilongi ya luvunu.
Mpeve santu kele ngolo ya kisalu ya Nzambi, ngolo yina ke monanaka ve ya yandi ke sadilaka sambu na kusala luzolo na yandi. Yo kele muntu ve. Mu mbandu, Bakristu ya mvu-nkama ya ntete “fulukaka ti mpeve santu,” diaka Yehowa tubaka nde: “Mono ta tiamuna ndambu ya mpeve na mono na zulu ya bantu ya mitindu yonso.”—Bisalu 2:1-4, 17.
15 KULUNSI
Sambu na nki Bakristu ya kieleka ke sadilaka ve kulunsi ntangu bo ke sambilaka Nzambi?
Banda ntama, bo ke sadilaka kulunsi na dibundu ya luvunu. Na ntangu ya ntama, bo vandaka kusadila kulunsi sambu na kusambila bima yina kele na lugangu mpi bo vandaka kusadila yo na bankinsi ya mimpani ya kuvukisa nitu. Bamvula 300 na nima ya lufwa ya Yezu, Bakristu vandaka ve kusadila kulunsi na lusambu na bo. Kansi na nima, Constantin ntotila ya Roma kumisaka kulunsi kidimbu ya Bukristu. Bo kumaka kusadila kidimbu ya kulunsi sambu na kupusa bantu na kukuma Bakristu. Kansi kulunsi kele ve ata fioti na kuwakana ti Yezu Kristu. Mukanda mosi (The New Catholic Encyclopedia) ke tuba nde: “Kulunsi kele ve na bansiku ya Bayuda yina zingaka na ntwala ya ntangu ya Bukristu mpi ya bantu yina vandaka ve Bakristu.”
Yezu fwaka ve na kulunsi. Ngogo ya Kigreki yina bo me balula nde “kulunsi” ke tendula ntete-ntete “nti ya kusungama,” to “nti.” Mukanda mosi (The Companion Bible) ke tuba nde: “Ata kima mosi ve na Kigreki yina bo sadilaka sambu na kusonika [Kuwakana ya mpa] lenda pesa dibanza ya bitini zole ya nti.” Yezu fwaka na zulu ya nti mosi ya kusungama.
Yehowa ke zolaka ve nde beto sadila bifwanisu to bidimbu na lusambu na beto.—Kubasika 20:4, 5; 1 Bakorinto 10:14.
16 LUSUNGIMINU
Yezu songaka balongoki na yandi nde bo fwete salaka Lusungiminu ya lufwa na yandi. Bo ke salaka yo konso mvula na kilumbu ya 14 Nisani, kilumbu yina me fwanana ti kilumbu yina Bantu ya Izraele vandaka kusala nkinsi ya Paki. Na nkinsi yina ya Lusungiminu, bo ke lutisaka dimpa mpi vinu yina ke monisaka nitu mpi menga ya Yezu na bantu yonso ya ke vandaka pana. Bantu yina ta yala ti Yezu na zulu ke diaka dimpa mpi ke nwaka vinu. Bantu yina kele ti kivuvu ya kuzinga kimakulu awa na ntoto ke vukanaka na luzitu yonso na nkinsi yina kansi bo ke diaka ve dimpa mpi bo ke nwaka ve vinu.
17 MOYO
Na Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa, bo me sadila ngogo “moyo” sambu na kutubila (1) muntu, (2) mbisi, to (3) luzingu ya muntu to ya mbisi. Tala mwa bambandu:
Muntu. “Na kilumbu ya Noa . . . bantu fioti, disongidila, mioyo nana, gulukaka na masa.” (1 Piere 3:20) Na verse yai, ngogo “mioyo” ke tendula bantu disongidila, Noa ti nkento na yandi, bana na bo tatu, mpi bankento ya bana na bo.
Mbisi. “Nzambi tubaka nde: ‘Masa kufuluka ti bigangwa ya ke zingaka [“mioyo,” noti na nsi ya lutiti], mpi bigangwa ya ke pumbukaka kupumbuka na mpwasa ya nene ya zulu.’ Ebuna Nzambi tubaka nde: ‘Ntoto kubasisa bigangwa ya ke zingaka [“mioyo,” noti na nsi ya lutiti] na kutadila mitindu na yo, bambisi ya bwala ti bambisi ya ke tambulaka divumu na ntoto mpi bambisi ya mfinda yina kele na ntoto na kutadila mitindu na yo.’ Mpi yo salamaka mutindu yina.”—Kuyantika 1:20, 24.
Luzingu ya muntu to ya mbisi. Yehowa songaka Moize nde: “Bantu yonso yina vandaka kusosa kufwa nge [“kusosa moyo na nge,” noti na nsi ya lutiti] me fwa.” (Kubasika 4:19) Ntangu Yezu vandaka awa na ntoto, yandi tubaka nde: “Mono kele ngungudi ya mbote; ngungudi ya mbote ke pesaka luzingu [“moyo,” noti na nsi ya lutiti] na yandi sambu na mameme.”—Yoane 10:11.
Diaka, kana muntu ke sala kima mosi buna na “moyo na [yandi] ya mvimba,” yo ke tendula nde yandi ke sala yo na luzolo yonso mpi na ngolo na yandi yonso. (Matayo 22:37; Kulonga 6:5) Bo lenda sadila mpi ngogo “moyo” sambu na kutubila mpusa to nzala yina kigangwa ya ke zinga lenda vanda na yo. Bo lenda binga mpi muntu yina me fwa to mvumbi nde moyo.Kutanga 6:6; Bingana 23:2; Yezaya 56:11; Agai 2:13.
18 MPEVE
Ngogo ya Kiebreo mpi ya Kigreki yina bo me balula nde “mpeve” na Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa lenda tendula bima ya mutindu na mutindu. Kansi mbala mingi, yo ke tendulaka kima yina bantu lenda mona ve, mu mbandu mupepe to mpema yina bantu mpi bambisi ke vandaka ti yo. Yo lenda tendula mpi bigangwa ya kimpeve mpi mpeve santu, yina kele ngolo ya Nzambi ke sadilaka kisalu. Biblia ke longaka ve nde kima mosi ke vandaka na nitu ya muntu mpi nde kana yandi me fwa yo ke basikaka mpi ke landaka kuzinga.—Kubasika 35:21; Nkunga 104:29; Matayo 12:43; Luka 11:13.
19 GEHENA
Gehena kele zina yina bo vandaka kubinga muwanda yina vandaka pene-pene ya Yeruzalemi; kuna bo vandaka kuyoka bima ya mvindu mpi mpila ya kubaka yo diaka vandaka ve. Ata kima mosi ve ke monisa nde na bilumbu ya Yezu, bo vandaka kuniokula bambisi to bantu na muwanda yina to nde bo vandaka kuyoka bo ya moyo na tiya. Yo yina Gehena ke tendula ve kisika yina bantu lenda mona mpi yina bantu ya me fwaka ke niokwamaka mpi ke zikaka ntangu yonso na tiya. Ntangu Yezu tubaka sambu na bantu yina bo me losaka na Gehena, yandi vandaka kutubila lufwa ya kimakulu.—Matayo 5:22; 10:28.
20 KISAMBU YA MFUMU
Yo kele kisambu ya Yezu salaka ntangu yandi longaka balongoki na yandi mutindu ya kusamba. Bo ke bingaka yo mpi Tata na Beto to kisambu ya mbandu. Mu mbandu, Yezu longaka beto na kusamba nde:
“Zina na nge kuvanda ya santu”
Beto ke sambaka sambu Yehowa kukumisa zina yandi bunkete, disongidila kukatula mambu yonso ya luvunu na zina na yandi. Yandi fwete sala yo sambu konso muntu na zulu mpi na ntoto kupesa yandi lukumu mpi kuzitisa zina na yandi.
“Kimfumu na nge kukwisa”
Beto ke sambaka sambu luyalu ya Nzambi kufwa nsi-ntoto ya mbi ya Satana, yo yala ntoto ya mvimba mpi yo kumisa yo paladisu.
“Luzolo na nge kusalama na ntoto”
Beto ke sambaka nde lukanu ya Nzambi sambu na ntoto kulungana sambu bantu ya bulemfu mpi ya kukuka kuzinga mvula na mvula na paladisu, mutindu Yehowa kanaka yo ntangu yandi gangaka bantu.
21 NKUDULU
Yehowa pesaka nkudulu sambu na kugulusa bantu na disumu mpi na lufwa. Nkudulu vandaka ntalu yina fwanaka sambu na kusumba diaka luzingu ya kukuka yina Adami, bakala ya ntete, vidisaka mpi sambu na kuyidika bangwisana yina bebaka na kati ya bantu ti Yehowa. Nzambi tindaka Yezu na ntoto sambu yandi fwa sambu na bantu yonso ya masumu. Sambu na lufwa ya Yezu, bantu yonso kele ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula mpi ya kukuma bantu ya kukuka.
22 SAMBU NA NKI 1914 KELE MVULA MOSI YA MFUNU?
Mbikudulu yina kele na Daniele kapu ya iya ke longa beto nde Nzambi tulaka Kimfumu na yandi na 1914.
Mbikudulu: Yehowa salaka nde ntotila Nebukadenezare kulala ndosi yina ke tubila nti mosi ya nene ya bo me zenga. Na ndosi yina, bo kangisaka nsinga mosi ya kibende mpi ya kwivre na kitini ya nti yina bikalaka na ntoto sambu nti yina kuyela ve na nsungi ya “bantangu nsambwadi.” Ebuna na nima ya bantangu yina, yo ta yela diaka.—Daniele 4:1, 10-16.
Mbikudulu yai ke tendula nki sambu na beto? Nti yina ke monisa luyalu ya Nzambi. Banda bamvula mingi, Yehowa vandaka kusadila bantotila na Yeruzalemi sambu na kuyala dikanda ya mvimba ya Izraele. (1 Bansangu 29:23) Kansi bantotila yina vandaka diaka ve kwikama mpi luyalu na bo sukaka. Bambeni fwaka Yeruzalemi na mvu 607 na ntwala ya ntangu na beto. Yo vandaka luyantiku ya “bantangu nsambwadi.” (2 Bantotila 25:1, 8-10; Ezekiele 21:25-27) Ntangu Yezu tubaka nde, “makanda ta niata Yeruzalemi tii kuna bantangu ya bo me tulaka ya makanda ta lungana,” yandi vandaka kutubila “bantangu nsambwadi.” (Luka 21:24) Yo yina “bantangu nsambwadi” sukaka ve ntangu Yezu vandaka na ntoto. Yehowa silaka nde yandi ta tula ntotila mosi na nsuka ya “bantangu nsambwadi.” Luyalu ya Yezu, Ntotila yai ya mpa, ta natila bansadi ya Nzambi na ntoto ya mvimba balusakumunu mingi kimakulu.—Luka 1:30-33.
“Bantangu nsambwadi” salaka bamvula ikwa? “Bantangu nsambwadi” salaka bamvula 2 520. Kana beto yantika kutanga bamvula 2 520 banda na mvu 607 ya ntangu na beto, yo ta nata beto na 1914. Yo kele mvula yina Yehowa kumisaka Yezu yina kele Mesia, Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi na zulu.
Inki mutindu beto me baka ntalu 2 520? Biblia ke tuba nde bantangu tatu ti ndambu kele bilumbu 1260. (Kusonga 12:6, 14) Yo yina kana beto fokula bilumbu 1 260, yo ta pesa beto bilumbu 2 520, disongidila “bantangu nsambwadi.” Bilumbu yina 2520 kele bamvula 2 520 sambu nsiku ya mbikudulu ke tubaka nde “kilumbu mosi sambu na mvula mosi.”—Kutanga 14:34; Ezekiele 4:6.
23 MIKAELE KELE MFUMU YA BAWANZIO
Ngogo “Mikaele” ke tendula “mfumu ya bawanzio.” Biblia ke tubilaka kaka mfumu mosi ya bawanzio; zina na yandi Mikaele.—Daniele 12:1; Yude 9.
Mikaele kele mfumu ya basoda ya Nzambi, disongidila bawanzio na yandi ya kwikama. Kusonga 12:7 ke tuba nde: “Mikaele mpi bawanzio na yandi nwanaka ti dragoni . . . ti bawanzio na yandi.” Mukanda ya Kusonga ke tuba nde Yezu kele mfumu ya basoda ya Nzambi, yo yina Mikaele kele zina ya nkaka ya Yezu.—Kusonga 19:14-16.
24 BILUMBU YA NSUKA
Bangogo bilumbu ya nsuka ke tendula nsungi yina mambu ya nene ta salama na ntoto na ntwala nde Kimfumu ya Nzambi kufwa nsi-ntoto ya Satana. Bambikudulu ya Biblia ke sadilaka bangogo ya nkaka ya kiteso mosi mu mbandu, “nsukilu ya ngidika ya bima” mpi “kukala ya Mwana ya muntu” sambu na kutubila nsungi yina mosi. (Matayo 24:3, 27, 37) “Bilumbu ya nsuka” yantikaka ntangu Kimfumu ya Nzambi yantikaka kuyala na zulu na 1914 mpi yo ta suka ntangu nsi-ntoto ya Satana ta fwa na Armagedoni.—2 Timoteo 3:1; 2 Piere 3:3.
25 LUFUTUMUKU
Lufutumuku ke tendula nde Nzambi me vutula diaka muntu yina fwaka na luzingu. Biblia ke tubilaka balufutumuku uvwa. Eliya, Elisha, Yezu, Piere, mpi Polo bo yonso futumunaka bantu. Bo salaka bimangu yina kaka ti lusadisu ya ngolo ya Nzambi. Yehowa me sila nde yandi ta futumuna “bantu ya lunungu ti bantu ya kukonda lunungu” sambu na kuzinga na ntoto. (Bisalu 24:15) Biblia ke tubilaka mpi lufutumuku sambu na kukwenda na zulu. Yo ke salamaka ntangu bantu yina Nzambi me ponaka to yina yandi me tulaka mafuta ke futumukaka sambu na kukwenda kuzinga na zulu ti Yezu.—Yoane 5:28, 29; 11:25; Bafilipi 3:11; Kusonga 20:5, 6.
26 BISALU YA BAMPEVE YA MBI
Bisalu ya bampeve ya mbi kele kusolula ti bampeve ya mbi. Muntu lenda solula mbala mosi ti bo to na nzila ya muntu ya nkaka, mu mbandu ndoki, nganga-nkisi to nganga-ngombo. Bantu yina ke salaka bisalu ya bampeve ya mbi ke salaka yo sambu bo ke ndimaka dilongi ya luvunu yina ke tubaka nde mpeve ya muntu ke landaka kuzinga kana yandi me fwa mpi yo ke kumaka mpeve mosi ya ngolo. Bademo ke sosaka mpi kupusa bantu na kukolama na Nzambi. Kusadila bambwetete sambu na kuzaba mambu, kusosa kuzaba mambu yina ta salama na bilumbu ke kwisa to ya me zabana ve, mazi, kinganga-nkisi, balukwikilu ya luvunu, kindoki, mpi kusala mambu ya ke yitukisaka kele na kati ya bisalu ya bampeve ya mbi. Mikanda mingi, bazulunalu mingi, bansaka mingi ya shanse, bafilme mingi, bafoto mingi mpi ata miziki mingi ke salaka nde bantu kusepela ti bademo mpi mazi mpi kumona nde yo kele ve kigonsa. Mambu mingi yina bantu ke salaka na ntangu ya kuzika mvumbi ke vandaka mpi na kuwakana ti bampeve ya mbi. Mu mbandu kutambika bimenga sambu na mvumbi, kusala nkinsi ya kuzika mvumbi, kusala nkinsi sambu na kuyibuka kilumbu yina muntu fwaka, kusala binkulu sambu na muntu yina me fwila nkwelani mpi kulala na nganda. Mbala mingi bantu ke simbaka nkisi ntangu bo ke sosaka kusadila ngolo ya bademo.—Bagalatia 5:20; Kusonga 21:8.
27 LUYALU YA YEHOWA
Yehowa kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso. Yandi muntu gangaka luyalanganu ya mvimba. (Kusonga 15:3) Yo yina yandi kele munkwa ya bima yonso mpi yandi kele ti kiyeka yonso sambu na kuyala bima yina yandi me gangaka. (Nkunga 24:1; Yezaya 40:21-23; Kusonga 4:11) Yandi muntu me salaka bansiku sambu na bima yonso yina yandi me gangaka. Yehowa kele mpi ti kiyeka ya kupona bantu sambu na kuyala. Beto ta pesa maboko na luyalu ya Nzambi kana beto ke zola yandi mpi ke lemfukila yandi.—1 Bansangu 29:11.
28 KUBASISA DIVUMU
Kubasisa divumu kele kusosa kufwa na luzolo yonso mwana yina me butuka ntete ve. Yo me swaswana ti divumu yina ke basikaka sambu aksida mosi buna me salama to sambu na maladi. Kana nkento me baka divumu, mwana yina kele na kati ya divumu kele ve kitini ya nkaka ya nitu na yandi. Kansi yandi kele muntu ya mvimba, yina me swaswana ti mama na yandi.
29 KUVUTULA MENGA
Kuvutula menga ke tendula kuvutula muntu mosi menga ya mvimba to kitini mosi na kati ya bitini iya ya nene ya menga, yina bo me baka na nitu ya muntu mosi buna to yina bo me bumbaka. Bitini iya ya nene ya menga kele plazma, bitini ya menga ya mbwaki, bitini ya menga ya mpembe, mpi baplaketi.
30 DISIPLINE
Ntangu Biblia ke tubilaka ngogo disipline yo ke tendulaka kaka ve ndola. Kana bo me pesa beto disipline, yo ke tendula nde bo me longa beto mpi bo me sungika beto. Yehowa ke vandaka ve nku ntangu yandi ke pesaka disipline mpi yandi ke salaka yo ve na mutindu ya mbi. (Bingana 4:1, 2) Yandi kele mbandu ya mbote sambu na bibuti. Yandi ke pesaka disipline na mutindu ya mbote sambu yo ke salaka nde muntu yina me baka disipline kuzola yo. (Bingana 12:1) Yehowa ke zolaka bantu na yandi mpi yandi ke longaka bo. Yandi ke pesaka bo malongi yina ke salaka nde bo sungika bangindu ya mbi mpi yina ke sadisaka bo na kuyindula mpi kusala mambu na mutindu yina ke sepedisaka yandi. Sambu na bibuti, disipline ke tendula kusadisa bana na kubakisa bikuma yina bo fwete lemfukila bo. Yo ke tendula mpi kulonga bo na kuzola Yehowa, ndinga na yandi Biblia mpi na kubakisa minsiku ya Biblia.
31 BADEMO
Bademo kele bigangwa ya mbi ya kimpeve yina ke monanaka ve mpi bo kele ti ngolo yina me luta ngolo ya bantu. Bademo kele bawanzio ya mbi. Bo kumaka bawanzio ya mbi ntangu bo kudikumisaka bambeni ya Nzambi mutindu bo kolamaka na yandi. (Kuyantika 6:2; Yude 6) Bo vukanaka na kukolama yina Satana kolamaka na Yehowa.—Kulonga 32:17; Luka 8:30; Bisalu 16:16; Yakobo 2:19.


text:
Inki Kele Lukanu ya Nzambi Sambu na Beto?
KANA nge tanga zulunalu, nge tala televizio, to nge landa radio, nge ta mona to ta wa mambu mingi ya mubulu, bitumba mpi terorizme. Ziku nge ke kudiyangisa mingi sambu nge ke bela maladi mosi buna to sambu muntu mosi ya nge vandaka kuzola me fwa.
Kudiyula nde:
Keti yai kele mambu ya Nzambi kanaka sambu na mono mpi sambu na dibuta na mono?
Na wapi mono lenda zwa lusadisu sambu na kukanga ntima na bampasi na mono?
Keti kilumbu mosi beto ta zinga na ngemba ya kieleka?
Biblia ke pesa bamvutu ya mbote na bangiufula yai.
BIBLIA KE LONGA NDE NZAMBI TA SALA MAMBU YA KUYITUKA NA NTOTO.
Bantu ta waka diaka ve mpasi, bo ta nunaka diaka ve, mpi bo ta fwaka diaka ve.—Kusonga 21:4
“Muntu ya dikulu-kifu ta pumbuka bonso kabuluku.”—Yezaya 35:6
“Meso ya bifwa-meso ta kanguka.”—Yezaya 35:5
Bafwa ta futumuka.—Yoane 5:28, 29
Ata muntu mosi ve ta bela.—Yezaya 33:24
Bantu yonso na ntoto ta vanda ti madia mingi.—Nkunga 72:16
BAKA MAMBOTE YA MAMBU YINA BIBLIA KE LONGAKA
Mbala ya nkaka nge lenda yindula nde mambu yina nge me tanga na balutiti ya luyantiku ya mukanda yai kele ndosi. Kansi Nzambi me sila nde kubika fioti, yandi ta sala bansoba yina awa na ntoto, mpi Biblia ke monisa mutindu yandi ta sala yo.
Biblia ke tubila mambu mingi kuluta yai. Yo ke zabisa beto mambu yina beto fwete zaba sambu na kuvanda kibeni ti luzingu ya kiese banda bubu yai. Yindula fioti mambu yina ke yangisaka nge. Yo lenda vanda mpasi ya mbongo, mambu ya dibuta, mavimpi ya kele diaka ve mbote, to lufwa ya muntu yina nge vandaka kuzola. Biblia lenda sadisa nge na kukanga ntima na bampasi yai. Diaka, yo lenda pesa nge kikesa kana nge baka bamvutu ya bangiufula yai:
Keti beto ta mona diaka bantu ya beto vandaka kuzola yina me fwaka?
Sambu na nki beto ke ndima nde Nzambi ta sala mambu yonso yina yandi me silaka beto??
Mutindu nge ke tanga mukanda yai ke monisa nde nge ke zola kuzaba mambu yina Biblia ke longaka. Mukanda yai ta sadisa nge. Kele ti bangiufula sambu na konso paragrafe; yo ta sadisa nge na kubakisa Biblia mbote-mbote. Bantu mingi ke sepelaka kulonguka Biblia ti Bambangi ya Yehowa. Beto ke tula ntima nde nge mpi ta sepela. Bika Nzambi kusakumuna nge ntangu nge ke longuka mambu yina Biblia ke longa nge!


text:
Lusansu lwa 12: Wantu Batungidi Nzo ya Nda
MVU miayingi miavioka. Wana Noa bawutidi ulolo wa wana. Oyau mpe bakula yo wuta wana. Ke kolo ko wantu bawokela ova nza.
Mosi muna yau i Nimerode wa mwan’a ntekelo a Noa. Muntu ambi kakala. Wakondanga yo vonda wantu ye bulu. Wayisia se ntinu mu yala wantu akaka. Nzambi kazolanga Nimerode ko.
Muna ntangwa yayina, wantu awonso ndinga mosi kaka bavovanga. Nimerode wazola vo bazinga vamosi muna kubayala. Ng’ozeye e diambu kavanga? Wavovesa nkangu vo batung’e mbanza ye nzo ya nda. Ubatala muna fwaniswa, mu vanga bena e bilikisi.
O Yave kayangalela ntunga a nzo yayi ya nda ko. Edi kazola vo wantu bamwangana yo zingila mwawonso ova ntoto. Kansi, wantu bavovele vo: ‘Ndolo, twayitungil’e mbanza, ye nzo ya nda ilwaka kun’ezulu. Twayivangil’e nkumbu.’ Wantu nkembo a yau kibeni bavavanga ke wa Nzambi ko.
Muna kuma kiaki, Nzambi wayambulwisa ntunga a nzo yayina ya nda. Ng’ozeye mpila kavangila wo? Waswaswanesa ndinga za wantu. Vana vau bayantik’o vova ndinga zaswaswana. Atungi ke bawizananga diaka ko. Ekiaki i kuma mbanz’au yayikilwa vo Babele, disongele vo “mvwanga.”
Wantu bamwangana tuka Babele. Konso buka kia wantu bavovanga ndinga imosi banatana yo kwenda zingila kumosi ku fulu yakaka ova nza.
Etuku 10:1, 8-10; 11:1-9.
Yuvu
- Nimerode nani? O Nzambi aweyi kambadikilanga?
- Ekuma wantu bevangilanga e bilikisi nze una tumwene mu fwaniswa?
- Ekuma Yave kalembi yangalela e ntung’a nzo yayina?
- O Nzambi aweyi kavunzila tunga e nzo yayina ya nda?
- E mbanza aweyi yayikilwanga? Nki i nsasa nkumbu yayi?
- Adieyi bavanga o wantu vava Nzambi kaswaswanesa ndinga zau?
Yuvu yakaka
- Tanga Etuku 10:1, 8-10.
Nkia fu kasonga o Nimerode? Nkia lulukisu dikutuvananga ediadi? (Nga. 3:31)
- Tanga Etuku 11:1-9.
Mu nki’ekani yatungilwa e nzo ya nda? Ekuma ekani diadi ke diasikidila ko? (Etu. 11:4; Nga. 16:18; Yoa. 5:44)


text:
DILONGI 10
Yezu Vandaka Kulemfuka Ntangu Yonso
Keti nge ke lemfukilaka bibuti na nge kukonda mpasi?— Bantangu ya nkaka yo ke vandaka mpasi. Keti nge me zaba nde Yezu vandaka kulemfukila Yehowa mpi bibuti na yandi?— Mbandu na yandi lenda sadisa nge na kulemfukila bibuti na nge ata ntangu yo kele ve pete. Bika beto longuka diambu yango.
Na ntwala nde Yezu kubutuka na ntoto, yandi vandaka na zulu ti Tata na yandi Yehowa. Kansi, Yezu vandaka mpi ti bibuti awa na ntoto. Bazina na bo kele Yozefi mpi Maria. Keti nge me zaba mutindu bo kumaka bibuti ya Yezu?—
Yehowa katulaka luzingu ya Yezu na zulu mpi tulaka yo na divumu ya Maria sambu nde, Yezu kubutuka bonso muntu mpi kuzinga na ntoto. Yo vandaka kimangu kibeni! Yezu yelaka na divumu ya Maria kaka bonso mwana yonso ke yelaka na divumu ya mama na yandi. Na nima ya bangonda 9, Yezu butukaka. Na mutindu yina, Maria mpi bakala na yandi Yozefi kumaka bibuti ya Yezu awa na ntoto.
Ntangu Yezu vandaka kaka ti bamvula 12, yandi salaka diambu mosi yina monisaka nde yandi vandaka kuzola mingi Tata na yandi, Yehowa. Yo salamaka ntangu Yezu mpi bantu ya dibuta na yandi salaka nzietelo mosi ya nda sambu na kukwenda kuta Nkinsi ya Paki na Yeruzalemi. Ntangu bo vandaka kuvutuka na bwala na bo, Yozefi ti Maria monaka ve Yezu. Keti nge me zaba kisika yandi vandaka?—
Sambu na nki Yezu kwendaka na tempelo?
Yozefi ti Maria vutukaka nswalu na Yeruzalemi mpi sosaka Yezu bisika yonso. Bo kudiyangisaka mingi sambu bo vandaka kumona yandi ve. Kansi, na nima ya bilumbu tatu, bo monaka yandi na tempelo! Nge me zaba sambu na nki Yezu kwendaka na tempelo?— Sambu kuna yandi lendaka kulonguka mambu ya me tala Tata na yandi, Yehowa. Yandi vandaka kuzola Yehowa mpi vandaka na mfunu ya kulonguka mutindu ya kusepedisa yandi. Ata ntangu yandi yelaka mpi kumaka mbuta, Yezu vandaka kulemfukila Yehowa ntangu yonso. Yezu lemfukaka ata ntangu yo vandaka mpasi sambu na yandi mpi yo lombaka nde yandi mona mpasi. Keti Yezu vandaka mpi kulemfukila Yozefi ti Maria?— Ee, Biblia ke tuba nde yandi vandaka kulemfukila bo.
Inki dilongi nge lenda baka na mbandu ya Yezu?— Nge fwete lemfukila bibuti na nge, ata ntangu yo kele mpasi na kulemfuka. Keti nge ta sala yo?—


text:
KIUVU 7
Adieyi Mfwete Vanga Avo Muntu Ozolele Kumvukumuna mu Tá Zumba?
ADIEYI OVANGA ONGEYE?
Yindula e diambu edi: Ngonde zole kaka ziviokele tuka Mado kayantikila kimakangu yo Mayamona, kansi omonanga nze yandi bazayana se tuka kolo. Nkumbu miayingi betwikaziananga mensagem yo mokena ola zayingi muna telefone. Vitila nkutu mosi kamanisa ovova, mosi ozayanga kala dina o nkwandi kazolele vova. Kansi owau, Mayamona kazolele diaka ko vo bamokenanga kaka.
Mu ngonde zole ziviokele, Mayamona yo Mado moko kaka basimbananga yo fibana mu nzaki zawonso. Mado kazolele diaka vanga mambu mankaka ko. Kansi, kazolele mpe yambula Mayamona ko. Ke vena diaka muntu ankaka ko okumvuanga o mfunu yo kunyangidika. Mado ovovele muna nsi a ntima vo: ‘Mono yo Mayamona zolana kikilu tuzolananga. . .’
Avo mu ntela ya banda kimakangu wina yo wanana ye diambu nze dina Mado kawanana diau, adieyi ovanga?
TOMA YINDULA!
Avo okulwidi o nsiku wa lembi telama vana ntandu a wulu diandá, dilenda kutwasila vonza. Diau dimosi mpe, olenda kuyisia mu vonza avo okulwidi e nsiku mia Nzambi nze owu uvovanga vo: ‘Nuyikenga ye zumba.’—1 Tesalonika 4:3.
O kulula o nsiku wau nkia vonza dilenda kutwasila? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Konso ona otele zumba, nitu andi kasumukini.” (1 Korinto 6:18) Aweyi diambu diadi dinina dialudi?
Lufimpu lusonganga vo aleke ayingi ana bevukananga vitila basompa, bekuyisianga mu mpasi nze ezi zina ova yanda.
NTANTU ZASAKA. Ayingi mun’awana betanga e zumba vitila basompa, bekuyibanzanga mu kuma kia dina bavanga.
LEMBI BUNDAZIANA VUVU. Avo bamanisi tá e zumba, konso muntu oyantikanga kukiyuvula vo: ‘Nani diaka wavukana yandi kala?’
KUYIBANZA. Dumbelele yayingi bezolanga banda kimakangu yo muntu ona olenda kuntanina ke ona ozolele kunsakanena ko. Kuna diak’e sambu, matoko mayingi beyambulanga zola e ndumba ona bavukane yandi.
Longi: Avo otambulwidi vukana vitila wasompa, nitu aku okondwa luzitu yo vidisa lekwa kisundidi o mfunu. (Roma 1:24) E nitu aku mfunu kikilu ina, kufwete yambula ko vo yasakanenwa.
Songa vo una yo nkuma wa lemvokela o nsiku wa ‘kuyikenga ye zumba.’ (1 Tesalonika 4:3) Vava osompa, olenda kwaku vukana. Okala ye kiese kia vukana lembi tokana, kuyibanza yovo kala ye wonga una wantu ayingi bekalanga wau vava bevukananga vitila basompana.—Ngana 7:22, 23; 1 Korinto 7:3.
ADIEYI OBENZE?
O muntu ona otoma kuzolanga, nga olenda vanga diambu dikutwasila mpasi muna nitu ye muna ngindu?
O muntu ona okuvuanga kikilu o mfunu, nga olenda sia e ngwizani aku yo Nzambi mu vonza?—Ayibere 13:4.


text:
Nkenda ya 9: Noé ke tunga maswa
NOE vandaka na nkento mosi mpi bana tatu: Sem, Kam na Jafet. Bau tatu vandaka na bankento. Na yau, dibuta ya Noé vandaka na bantu nana.
Kilumbu mosi, Nzambi pesaka Noé kisalu mosi ya meswaswana na bisalu yankaka. Yandi tindaka yandi na kutunga maswa ya nene yina tavanda na bitesu ya nene, kansi yau tavanda bonso nkela ya nene. Maswa yina zolaka kuvanda na ba étage tatu ya kukabisa na masuku. Masuku yina kuvandaka sambu na Noé ti dibuta na yandi, bambisi, mpi sambu na bima ya kudya.
Yau lombaka nde Noé kutula mukubu ya goudron sambu nde masa kukota ve na maswa. Nzambi songaka yandi nde: ‘Tala mono tanokisa mvula ya ngolo-ngolo mpi kufwa ntoto ya mvimba. Bayina yonso tavanda ve na kati ya maswa tafwa.’
Noé na bana na yandi yantikaka na kusala. Kansi bantu yankaka yantikaka na kuseka bau. Ata buna, bau kubikaka ve. Ata muntu mosi ve kukwikilaka Noé ntangu yandi vandaka kutuba mambu yina Nzambi tasala.
Kutunga maswa yina kubakaka ntangu mingi sambu yau vandaka nene mpenza. Na nsuka, maswa manaka na kutungama. Na yau, Nzambi songaka Noé na kukotisa bambisi na maswa: zole ya konso mpila, bakala na nkento, mpi nsambwadi ya mpila yankaka. Nzambi tubaka mpi na Noé na kukotisa bandeke ya mpila yonso na maswa. Noé kusalaka kaka bonso Nzambi zolaka.
Na nsuka, Noé na dibuta na yandi kukotaka na maswa mpi Nzambi kangaka kyelo. Na kati, Noé na dibuta na yandi vandaka kukinga. Yindula fyoti kana nge vandaka na lweka na bau, na kukinga. Keti ya kyeleka mvula yina ya ngolo-ngolo zolaka kunoka mutindu Nzambi kutubaka yau?
Kuyantika 6:9-22; 7:1-9.
Bangyufula
- Dibuta ya Noa kuvandaka ti bantu ikwa? Tanga bazina ya bana na yandi tatu.
- Inki kima ya kuyituka Nzambi kulombaka Noa na kusala, mpi sambu na inki?
- Inki mutindu bamfinangani ya Noa vandaka kutadila mambu ya metala maswa ya yandi vandaka kutubila bo?
- Inki Nzambi kusongaka Noa na kusala sambu na bambisi?
- Ntangu Nzambi kukangaka kyelo ya maswa, yo lombaka nde Noa ti dibuta na yandi kusala inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 6:9-22.
Inki kusalaka nde Noa kuvanda nsambidi mosi ya mbote ya Nzambi ya kyeleka? (Kuy. 6:9, 22)
Inki mutindu Yehowa ketadilaka mubulu, mpi nki bupusi dyambu yai fwete vanda ti yo na bansaka ya kulutisila ntangu ya beto keponaka? (Kuy. 6:11, 12; Nk. 11:5)
Inki mutindu beto lenda landa mbandu ya Noa ntangu Yehowa kepesa beto lutwadisu na nzila ya organizasio na yandi? (Kuy. 6:22; 1 Yoa. 5:3)
- Tanga Kuyantika 7:1-9.
Inki mutindu kuzaba nde Yehowa vandaka kubaka Noa yina vandaka muntu ya kukonda kukuka bonso muntu ya lunungu kepesa beto kikesa? (Kuy. 7:1; Bing. 10:16; Yez. 26:7)


text:
DILONGO 18
Bwidi Tunsadisilanga Zikhomba Zitu mu Thangu Malema?
Ti kivuka ki monikini mu yendila nza, zimbangi zi Yave baǹkubikanga lusalusu mu dyambu kubomba zinkomba badi mu kyunda. Mangolo beni tuḿvanganga, mbonosono yi luzolo lu kyedika lu twidi mu baǹkaka. (Yoane 13:34, 35; 1 Yoane 3:17, 18) Bwidi lusalusu beni luḿvewanga?
Tuḿvananga minkayilu. Bo nzala yi saba ku nsi Yuda, baklisto ku Antiokia ba fila lusalusu kwidi zinkomba zyawu. (Mavanga 11:27-30) Bo buawu, befo kuzaba ti zinkomba zitu, mu yendila nza ba monokono kivuka, tuḿfilanga minkayilu mu nzila yi kimvuka, mwingi kusadisa zinsatu zyawu zi ǹsuni ayi zi kimpevi.
Tuḿvananga lusalusu. Bankulutu baǹkalanga va zunga di monikini kivuka, baǹtombanga nteti zaba ti babonso badi buboti. Dingumba di lusadusu diḿvananga bidya, ǹlangu, miḿvwatu, zinzo ayi baḿbukisanga ba lwedi. Zimbangi zi Yave ziwombo bazebi bisalu, bakivananga mu dyambu di kubwela myoko mu tunga zinzo zi bantu, zinzo zi Kiǹtinu zi be tuluka mu kivuka. Kiǹtwadi kidi mu ǹkangu wu lulama ayi luzabu tuḿbakanga mu kusala va kimweka, ma tusadisanga kuba nzaki mu kisalu. Tu zebi ti tuǹkwendilanga mwingi kusadisa badi yitu ‘kiminu kimweka,’ vayi tuǹsadisanga babonso baḿmona zimpasi, na badi mu mabundu maǹkaka.
Tuḿvananga lusalusu lu kimpevi ayi tuǹkindisanga mayindu ma bantu. Ba monokono kivuka baǹtombanga mbombolo. Mu ntangu beni, bawu balenda kindusu kwidi Yave, ‘Nzambi yimbombolo yonso.ʼ (2 Kolinto 1:3, 4) Mu nyenzi tuǹlongisanga zinkanu zi Kibibila kwidi bantu badi mu kyunda, tu bamosinanga ti Kiǹtinu ki Nzambi kyala manisa bivuka byoso biǹtwadisanga zimpasi.
Bwidi Zimbangi zi Yave ba fika sadisilanga bantu bo kivuka ki be monika?
Mbombolo mbi yi kimpevi tulenda vana kwidi baḿvuka?


text:
Nga Ediadi i Kani dia Nzambi?
TANGA konso zulunalu, yovo tala televizau yo wunikina radio, mwawonso mwazala ye nsangu za nsoki, vita ye umpumbulu. Vena mpe ye mambu otokanenanga ma ngeye kibeni. Nanga kimbevo yovo lufwa lwa nzolw’aku. Kieleka, olenda vova nze una kavova Yobi, ‘nzadidi ye mpasi.’ —Yobi 10:15.
Ukiyuvula:
Nga diadi i kani dia Nzambi kwa mono ye kw’akaka?
Akweyi ndenda sololwela lusadisu mu sunda mpasi zame?
Nga vena ye vuvu vo tusinga mona luvuvamu ova ntoto?
Nkand’a Nzambi uvananga mvutu zasikila za yuvu yayi.
NKAND’A NZAMBI ULONGANGA VO NZAMBI OVANGA MAMBU MAMA OVA NTOTO.
‘Okunguna mansanga mawonso muna meso mau; o lufwa, ke lukala diaka ko; musungula kala diaka dilu, yovo kazu, ngatu mpasi.’—Lusengomono 21:4
‘O mbevo a malu olemoka nze mvudi.’—Yeseya 35:6
“O meso ma mpofo metemoka.”—Yesaya 35:5
‘Awonso bena muna ziami . . . bevaika.’—Yoane 5:28, 29
“O ntungi kevova ko vo, Yela nyela.”—Yesaya 33:24
“O ulolo wa masa ukala muna nsi.”—Nkunga 72:16
BAK’E NLUTA MIA MALONGI MA NKAND’A NZAMBI
Kuyindudi ko vo mana mayikilu ke melungana ko. Nzambi wasia nsilu wa vanga mambu mama. Nkand’a Nzambi usonganga e mpila kevangila mo.
Nkand’a Nzambi mayingi kelonganga, ke mama kaka ko. Ulonganga mpe una olenda vwila e zingu kiakiese owau. Yindula mpasi ye mambu mekutokanesanga. Kondwa nzimbu, mpasi za zingu kia nzo, mayela yovo lufwa lwa nzolw’aku. Nkand’a Nzambi ulenda kusadisa mu zizidila e mpasi zazi owau. Uvananga mvutu zasikila za yuvu eyi ilende:
Ekuma tumwenanga mpasi?
Aweyi tulenda sundila e mpasi za zingu?
Aweyi tulenda kitulwila e zingu kia nzo se kiakiese?
Adieyi dikutubwilanga vava tufwanga?
Nga tumona diaka azolwa eto afwa?
Aweyi tulenda kadila ye ziku vo Nzambi olungisa nsilu miandi?
Wau vo oyantikidi tanga nkanda wau, disongele vo ozolele zaya mana kelonganga Nkand’a Nzambi. O nkanda wau ukusadisa. Kuna nsuka lukaya kuna ye yuvu ya konso tini. Ndonga beyangalelanga elongi dia yuvu ye mvutu besadilanga Mbangi za Yave vava belongokanga Nkand’a Nzambi yo wantu. Tuna ye vuvu vo ongeye mpe oyangalela dio. Yambula Yave kasambula luzolo lwaku lwa zaya mana kieleka kelonganga o Nkand’a Nzambi.