text:
Kisalu ya ngolo yina Polo salaka sambu na dibundu (24-29)
1 Polo, ntumwa ya Kristu Yezu na luzolo ya Nzambi, mpi mpangi na beto Timoteo,+2 na basantu mpi bampangi ya kwikama yina kele na bumosi ti Kristu, bayina kele na Kolosai:Ntima ya mbote ya nene mpi ngemba ya Nzambi Tata na beto kuvanda ti beno.3 Beto ke pesaka ntangu yonso matondo na Nzambi, Tata ya Mfumu na beto Yezu Kristu, ntangu beto ke sambaka sambu na beno,4 tuka beto waka nsangu ya lukwikilu na beno na Kristu Yezu mpi ya zola yina beno kele na yo sambu na basantu yonso,5 sambu na kivuvu yina bo ke bumbila beno na zulu.+ Beno waka ntete nsangu ya kivuvu yai na nzila ya nsangu ya kieleka ya nsangu ya mbote6 yina kwisaka* na beno. Mutindu nsangu ya mbote ke buta mbuma mpi ke yela na nsi-ntoto ya mvimba,+ yo ke sala mpi mutindu mosi na kati na beno, katuka kilumbu yina beno waka mpi zabaka mbote-mbote ntima ya mbote ya nene ya Nzambi mutindu yo kele kibeni.7 Yo yina mambu ya beno longukaka na Epafrasi+ nduku na beto ya mpika yina beto ke zolaka mingi; yandi kele nsadi ya kwikama ya Kristu na kisika na beto.8 Yandi zabisaka beto mpi zola yina beno yedisaka na lusadisu ya mpeve ya Nzambi.9 Yo yina mpi, tuka kilumbu yina beto waka yo, beto me yambulaka ve na kusamba sambu na beno+ mpi na kulomba nde beno fuluka ti nzayilu ya sikisiki+ ya luzolo na yandi, na mayele yonso mpi na mayele ya kubakisa yina mpeve ya Nzambi ke pesaka,+10 sambu beno tambula na mutindu yina me fwana na Yehowa,* sambu na kupesa yandi kiese kibeni ntangu beno ke landa kubuta mbuma na konso kisalu ya mbote, mpi ke yela na nzayilu ya sikisiki ya Nzambi;+11 beno baka kikesa ti ngolo yonso na kutadila ngolo na yandi ya nkembo+ sambu beno kanga kibeni ntima ti ntima ya nda mpi kiese,12 na ntangu beno ke pesa matondo na Tata yina salaka nde beno fwana sambu na kubaka dikabu kumosi ti basantu+ yina kele na nsemo.13 Yandi me katulaka beto na kiyeka ya mpimpa+ mpi yandi me kotisaka beto na kimfumu ya Mwana yina yandi ke zolaka,14 na nzila na yandi beto me katukaka na kimpika na nsadisa ya nkudulu, disongidila, ndolula ya masumu na beto.+15 Yandi kele kifwani ya Nzambi yina ke monanaka ve,+ mwana ya ntete ya lugangu yonso;+16 sambu na nzila na yandi, bo gangaka bima yonso ya nkaka na zulu mpi na ntoto, bima yina ke monanaka mpi bima yina ke monanaka ve,+ yo vanda bakiti ya kimfumu to bimfumu to baluyalu to biyeka. Bo gangaka bima yonso ya nkaka na nzila na yandi+ mpi sambu na yandi.17 Diaka, yandi vandaka na ntwala ya bima yonso ya nkaka,+ mpi bo gangaka bima yonso ya nkaka na nzila na yandi,18 mpi yandi kele ntu ya nitu, disongidila dibundu.+ Yandi kele luyantiku, mwana ya ntete yina bo tedimisaka na lufwa,+ sambu yandi kuma muntu ya ntete na bima yonso;19 sambu Nzambi monaka kiese na kubika nde yandi vanda ya kukuka na bima yonso.+20 Mpi na nzila ya Kristu, Nzambi ke wakanisa bima yonso ya nkaka+ ti yandi mosi; yandi ke tula ngemba na nsadisa ya menga+ yina Kristu tiamunaka na zulu ya nti ya mpasi,* yo vanda bima yina kele na ntoto to bima yina kele na zulu.21 Ya kieleka, beno bantu yina vandaka ntete ntama ti Nzambi mpi bambeni na yandi sambu mabanza na beno vandaka kaka na mambu ya mbi,22 ntangu yai yandi me wakanisa beno ti yandi mosi na nzila ya lufwa ya muntu yina tambikaka nitu na yandi ya kinsuni, sambu yandi monisa beno na ntwala na yandi bonso bantu ya santu, ya kukonda mvindu, mpi yina bo lenda funda ve ata na diambu mosi+—23 ya kieleka, yo ta vanda mutindu yina kaka kana beno bikala na lukwikilu,+ beno kangama ngolo na fondasio,+ beno vanda kikesa,+ mpi beno nikana ve na kivuvu ya nsangu ya mbote yina beno waka mpi yina bo longaka na lugangu ya mvimba yina kele na nsi ya zulu.+ Mono Polo, mono me kumaka nsadi ya nsangu yai ya mbote.+24 Ntangu yai mono kele na kiese sambu na bampasi ya mono ke mona sambu na beno,+ mpi mono ke kutana ti bampasi ya Kristu yina ke konda na nsuni na mono sambu na mambote ya nitu na yandi,+ disongidila dibundu.+25 Mono kumaka nsadi ya dibundu yai na kuwakana ti kisalu ya kikapita+ yina Nzambi pesaka mono sambu na mambote na beno, sambu na kusamuna ndinga ya Nzambi mbote-mbote,26 kinsweki ya santu+ yina vandaka ya kubumbana na bangidika ya bima ya ntama*+ mpi na bandonga ya bantu ya ntama. Kansi ntangu yai, Nzambi me monisaka yo na basantu na yandi;+27 Nzambi monaka mbote na kuzabisa bo kimvwama ya nkembo ya kinsweki yai ya santu+ na kati ya makanda, yina kele Kristu na bumosi ti beno, kivuvu ya nkembo na yandi.+28 Yandi kele muntu yina beto ke samuna, ntangu beto ke kebisa konso muntu mpi ke longa konso muntu na mayele yonso, sambu beto monisa konso muntu nde yandi me lunga na mambu yonso na bumosi ti Kristu.+29 Yo yina, mono ke sala ngolo mpi mono ke sala ti kikesa na lusadisu ya ngolo na yandi yina ke salaka na kati na mono.+


c: text/html

text:
Balazavile
Balazavile (Brazzaville) to Ntambo to Mavula (nkûmbu na kilâdi) kele mbânza-kimfumu ya Repubilika ya Kôngo.
Contents
Kinkulu
Pierre Savorgnan de Brazza tungaka Balazavile na 1880 na ndâmbu ya bwala, yina bakôngo bingaka Ntambo to Kintambo na bateke bingaka Ntamo. Nga ti nkûmbu ya kisina ya Balazavile vwandaka Ntambo to Ntamo, kasi Pierre Savorgnan de Brazza me botikaka yawu na nkûmbu ya yandi mosi. Mfumu ya yinsi, mukoko ya bateke, sonikaka nkûmbu ya yandi na lusilu, yina pesaka bayinsi ya bateke na Falanse. Bafalanse tungaka mbânza na manima ya mvula 4 samu na kunwana Léopoldville (bubu yayi Kinsasa), mbânza ya Belzike na ngambu ya nzadi Kôngo.
Bandâmbu
Balazavile kele na bandâmbu 9:
Bântu
Bântu mîngi ke zingilaka Balazavile, bonso bakamba, bakunyi, balâdi, bambosi, bateke ná bamindele ya bayinsi mîngi. Balâdi kele dikânda ya kuluta nene ya Balazavile.
Bântu ya Balazavile ke tubaka bandînga mîngi. Bandînga ya kuluta nene kele kilâdi, kituba, lingala ná kifalanse. Kituba ke tubamaka na ndâmbu ya sude ná lingala na ndâmbu ya node ya mbânza. Kilâdi ke tubamaka na Makelekele, Poto-Poto ná Mungali, kasi balâdi mîngi ke tubaka mpe kituba to lingala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A1
Minsiku ya Kubalula Biblia
Na kisina, bo sonikaka Biblia na Kiebreo, Kiarameye, mpi Kigreki ya ntama. Bubu yai yo kele na mvimba to na kitini na bandinga kiteso ya 2600. Bantu mingi yina ke tangaka Biblia ke bakisaka ve bandinga ya kisina, yo yina bo fwete tula ntima na mbalula na yo. Inki minsiku fwete twadisa mutindu ya kubalula Biblia, mpi nki mutindu minsiku yina twadisaka bambaludi ya Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa?
Bantu ya nkaka lenda yindula nde kubalula ngogo mosi-mosi, mpi kusonika yo na nsi ya bangogo ya ndinga ya kisina ta sadisa mutangi na kubakisa mbote-mbote kibeni bangindu yina vandaka na bandinga ya kisina. Kansi, yo ke vandaka ve ntangu yonso mutindu yina. Beto tadila mwa bikuma yai:
Ata ndinga mosi ve kele kiteso mosi ti ndinga ya nkaka na yina me tala bangogo, mutindu ya kusonika mambu, mpi mutindu ya kuyidika bansa. Longi mosi ya Kiebreo, S. R. Driver sonikaka nde bandinga “me swaswana kaka ve na mutindu ya kusonika mambu mpi na bisina ya bangogo, kansi yo me swaswana mpi . . . na mutindu ya kuyidika bangindu sambu na kusonika bansa.” Bandinga ya kuswaswana ke lombaka mitindu ya kuswaswana ya kuyidika bangindu. “Yo yina,” Longi Driver ke yika nde, “mutindu bo ke yidikaka bansa na bandinga ya kuswaswana ke vandaka ve kiteso mosi.”
Ata ndinga mosi ve ya bilumbu yai lenda sadila mbote-mbote bangogo mpi mutindu ya kusonika mambu kiteso mosi ti Kiebreo, Kiarameye mpi Kigreki ya ntama, yo yina kubalula Biblia ngogo mosi-mosi lenda sala nde mbalula yina kuvanda ve pwelele to bantangu ya nkaka yo lenda basisa nkutu ntendula ya mbi.
Ntendula ya ngogo mosi to ya bangogo lenda soba na kutadila kisika yina bo me sadila yo.
Na baverse ya nkaka mbaludi lenda kuka kubalula ngogo mosi na kulanda ntendula na yo ya kisina na ndinga ya kisina, kansi yandi fwete sala yo ti dikebi mingi kibeni.
Yai mwa bambandu ya ke monisa mutindu bantu lenda bakisa mambu na mutindu ya mbi kana bo balula yo ngogo mosi-mosi:
Masonuku ke sadilaka ngogo “kulala” sambu na kutubila mpongi mpi mpongi ya lufwa. (Matayo 28:13; Bisalu 7:60) Kana bo me sadila bangogo yina na bisika yina ke tubila lufwa, bambaludi ya Biblia lenda balula yo nde “kulala na lufwa,” ebuna yo ta sadisa batangi ya bilumbu na beto na kubakisa yo ve na mutindu ya mbi.—1 Bakorinto 7:39; 1 Batesalonika 4:13; 2 Piere 3:4.
Ntumwa Polo sadilaka ngogo mosi yina kele na Baefezo 4:14 yina na kisina bo lenda balula yo nde “ntangu bo ke bula jeux de six ya bantu.” Kutuba yai ya kifwani ya ntama ke tubila kikalulu yina bantu vandaka ti yo ya kukusa bankaka ntangu bo ke bula jeux de six. Na bandinga mingi, kana bo balula bangogo yina ya kifwani ngogo mosi-mosi yo ke basisa ve ngindu ya mbote. Kubalula bangogo yai nde “luvunu ya bantu” kele mutindu ya pwelele ya kubasisa ntendula na yo.
Na Baroma 12:11, bo me sadila bangogo ya Kigreki yina ke tendula ntete-ntete “mpeve ke toka.” Kusonika yo mutindu yai ke basisa ve ngindu na yo na Kikongo, yo yina na mbalula yai bo me balula yo nde “vanda na kikesa mingi na nsadisa ya mpeve.”
Na Disolo na yandi na Zulu ya Ngumba yina me zabanaka mingi, Yezu sadilaka bangogo yina bo ke balulaka mbala mingi nde “Lusakumunu na bantu yina kele bansukami na mpeve.” (Matayo 5:3, King James Version) Kansi na bandinga mingi, kubalula yo kaka mutindu yo kele, kele mpasi na kubakisa. Na bambandu ya nkaka, kubalula yo kaka mutindu yo kele lenda monisa nde “bansukami na mpeve” kele ve ti mabanza ya mbote to bo me konda ngolo to kikesa. Kansi, Yezu vandaka kulonga bantu nde kiese me simbama ve na kulungisa banzala ya kinsuni, kansi yo me simbama na kuzaba nde bo kele ti mfunu ya lutwadisu ya Nzambi. (Luka 6:20) Yo yina, kubalula yo nde “bantu yina me zaba nzala na bo ya kimpeve” to “bantu yina me zaba nde bo kele na mfunu ya Nzambi” ke balula na sikisiki kibeni ntendula ya bangogo ya kisina.—Matayo 5:3; The New Testament in Modern English.
Na bisika mingi, ngogo ya Kiebreo yina bo me balula nde “kimpala” me fwanana ti ntendula ya ngogo ya Kikongo, disongidila kuwa makasi sambu na kukonda kwikama ya nduku mosi ya ngolo to kulula bantu ya nkaka sambu na bima na bo. (Bingana 6:34; Yezaya 11:13) Kansi, ngogo yina mosi ya Kiebreo lenda tubila mambu ya mbote. Mu mbandu, bo lenda sadila yo sambu na kutubila “kikesa” yina Yehowa ke monisaka sambu na bansadi na yandi to sambu na mutindu yandi “ke lombaka nde bo kangama kaka na yandi.” (Kubasika 34:14; 2 Bantotila 19:31; Ezekiele 5:13; Zekaria 8:2) Bo lenda sadila yo mpi sambu na kutubila “kikesa” yina bansadi ya kwikama kele na yo sambu na Nzambi mpi lusambu na yandi to mutindu bo ‘ke pesaka ve nzila nde yandi vanda na kimbanda.’—Nkunga 69:9; 119:139; Kutanga 25:11.
Ngogo ya Kiebreo yina bo ke sadilaka sambu na kutubila diboko ya muntu kele ti bantendula mingi kibeni. Na kutadila kisika bo me sadila yo, bo lenda balula yo nde “kiyeka,” ‘kikalulu ya kukaba,’ to “ngolo.” (2 Samuele 8:3; 1 Bantotila 10:13; Yezaya 57:10) Ya kieleka, bo me balulaka ngogo yai na mitindu mingi kibeni na Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa na Kikongo.
Na kutadila mambu yai ya beto me tubila, kubalula Biblia ke lomba mambu mingi kuluta kubalula ngogo mosi ya ndinga ya kisina ti ngogo kaka mosi konso ntangu yina bo ke sadila yo. Mbaludi fwete sadila mayele sambu na kusola bangogo ya ndinga na yandi yina ke basisa mbote bangindu yina kele na ndinga ya kisina. Yo ke lomba mpi kuyidika diaka bansa na mutindu yina ke wakana ti bansiku ya gramere ya ndinga yina bo ke balula sambu bo tanga yo kukonda mpasi.
Na ntangu yina mosi, bo fwete soba ve bangogo na mutindu ya kuluta ndilu. Mbaludi yina ke balula Biblia na bunkufi na kutadila mutindu yina yandi ke bakisa ngindu ya kimvuka lenda bebisa ntendula na yo. Inki mutindu? Mbaludi lenda kotisa na kifu mutindu yandi ke bakisa masonama ya kisina to yandi lenda katula bangindu ya mfunu yina kele na masonama ya kisina. Yo yina, ata kubalula bangindu ya Biblia na bunkufi lenda sala nde yo vanda mpasi ve na kutanga, bantangu ya nkaka kubalula mambu mutindu muntu me zola lenda kanga mutangi nzila ya kubakisa nsangu ya kieleka ya kele na kati.
Balukwikilu ya mbaludi lenda bebisa kukonda mpasi kisalu na yandi. Mu mbandu, Matayo 7:13 ke tuba nde: “Nzila ya nene ke nataka na lufwa.” Ziku sambu na balukwikilu na bo, bambaludi ya nkaka me sadilaka ngogo “bilungi” na kisika ya kusadila ntendula ya kieleka ya ngogo yina ya Kigreki, disongidila, “lufwa.”
Mbaludi ya Biblia fwete zaba mpi nde bo sonikaka Biblia na ndinga yina bantu mingi vandaka kusadila konso kilumbu, mu mbandu bantu ya ke salaka bilanga, bangungudi, mpi balobi-mbisi. (Nehemia 8:8, 12; Bisalu 4:13) Yo yina, mbalula ya mbote ya Biblia ke salaka nde bantu ya masonga kubakisa nsangu na yo, ata bo kele bantu ya nki mutindu. Bo fwete sola bangogo yina kele pwelele, ya bantu mingi me zaba, mpi yina bo lenda bakisa kukonda mpasi na kisika ya kusadila bangogo yina bantu mingi ve ke sadilaka.
Bambaludi mingi ya Biblia me bakaka kimpwanza kukonda kikuma ya kukatula zina ya Nzambi, Yehowa, na bambalula ya bilumbu na beto ata zina yina kele na bamaniskri ya ntama ya Biblia. (Tala Bangindu ya Ngika A4.) Bambalula mingi ke yingisaka zina yina ti titre mosi, bonso “Mfumu,” mpi bankaka nkutu ke basisaka ve pwelele nde Nzambi kele ti zina. Mu mbandu, na bambalula ya nkaka, bo ke sonikaka kisambu ya Yezu yina kele na Yoane 17:26 nde: “Mono longaka bo na kuzaba nge,” mpi bo ke sonikaka Yoane 17:6 nde, “Bantu yina nge pesaka mono, mono me songaka bo kana nge kele nani.” Kansi, mbalula ya kwikama ya kisambu ya Yezu yo yai: “Mono me zabisaka bo zina na nge,” mpi “Mono me monisaka zina na nge na bantu yina . . . nge pesaka mono.”
Mutindu beto tubaka yo na bangogo ya luyantiku ya kubasika ya ntete ya Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa: “Beto ke tubila ve na bunkufi bangindu yina kele na Masonuku. Beto me sala ngolo na kubalula bangindu mutindu yo kele na kisina, bisika yina kutuba ya kifwani ya Kingelesi ke pesa nzila mpi bisika yina kubalula bangindu mutindu yo kele na kisina ke bumba ve dibanza yina bo ke tubila.” Yo yina, Komite ya Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa me sala ngolo na kutanina bukatikati ntangu bo ke sadila bangogo mpi bansa yina ke wakana ti masonama ya kisina, mpi na ntangu yina mosi, kubuya kusadila mutindu ya kutuba yina ke wakana mbote ve to ke bumba dibanza yina bo ke zola kutubila. Yo yina, bantu lenda tanga Biblia kukonda mpasi mpi mutangi lenda tula ntima ya mvimba nde bo me pesa nsangu na yo ya kupemama na kwikama yonso.—1 Batesalonika 2:13.


text:
A5
Zina ya Nzambi na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu
Bantu ya mayele yina ke longukaka Biblia ke ndimaka nde zina ya Nzambi, yina bo ke sonikaka na bisono iya ya Kiebreo (יהוה), kele mbala kiteso ya 7000 na masonama ya kisina ya Masonuku ya Kibreo. Kansi, bantu mingi ke yindulaka nde yo kele ve na masonama ya Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Yo yina, ba Biblia mingi ya bilumbu yai ke sadilaka ve zina Yehowa ntangu bo ke balulaka kitini yina bo ke bingaka nde Kuwakana ya Mpa. Ata ntangu bo ke balulaka mambu yina me katuka na Masonuku ya Kiebreo yina ke vandaka ti bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi, bambaludi mingi ke sadilaka ngogo “Mfumu” na kisika ya zina ya Nzambi.
Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa me landa ve kikalulu yai. Yo ke sadila zina Yehowa mbala 237 na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Bambaludi tadilaka mambu zole ya nene sambu na kubaka lukanu yina: (1) Bamaniskri ya Kigreki yina beto kele ti yo bubu yai kele ve bamaniskri ya kisina. Na kati ya mafunda ya bakopi yina kele bubu yai, bo salaka bakopi mingi kiteso ya bamvu-nkama zole na nima ya ntangu yina bo sonikaka bamaniskri ya kisina. (2) Na ntangu yina, bantu yina vandaka kusala bakopi ya bamaniskri yingisaka bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi na Kyʹri·os, ngogo ya Kigreki ya bo ke sadilaka sambu na “Mfumu,” to bo sadilaka bamaniskri yina bo me katulaka dezia zina yina.
Komite ya Biblia—Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa monaka nde kele ti banzikisa ya ngolo yina ke monisa nde bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi vandaka na bamaniskri ya Kigreki ya kisina. Lukanu na bo me simbama na banzikisa yai ya me landa:
Bakopi ya Masonuku ya Kiebreo yina bo vandaka kusadila na bilumbu ya Yezu mpi ya bantumwa na yandi vandaka ti bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi. Na ntangu ya ntama, bantu fioti vandaka kutudila diambu yai ntembe. Ntangu yai ya bo me monaka pene-pene ya Qumran bakopi ya Masonuku ya Kiebreo yina bo sonikaka na mvu-nkama ya ntete, mpila ya kutudila diaka diambu yai ntembe kele ve.
Na bilumbu ya Yezu mpi ya bantumwa na yandi, bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi vandaka mpi na bambalula ya Kigreki ya Masonuku ya Kiebreo. Na nsungi ya bamvu-nkama mingi, bantu ya mayele vandaka kuyindula nde bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi vandaka ve na bamaniskri ya mbalula ya Kigreki ya la Septante. Na nima, na kati-kati ya mvu-nkama ya 20, bo natilaka bantu ya mayele ndambu ya bitini ya ntama ya mbalula ya Kigreki ya la Septante yina vandaka na bilumbu ya Yezu. Bitini yina vandaka ti zina ya Nzambi; bo sonikaka yo na bisono ya Kiebreo. Yo yina na bilumbu ya Yezu, bakopi ya Masonuku ya Kigreki vandaka ti zina ya Nzambi. Kansi, na mvu-nkama ya iya ya ntangu na beto, bamaniskri ya nene ya Biblia ya Kigreki ya la Septante, mu mbandu Kodeksi Vaticanus mpi Kodeksi Sinaiticus vandaka ve ti zina ya Nzambi yantika na Kuyantika tii na Malaki (bisika zina yina vandaka na bamaniskri ya ntete). Yo ke yitukisa beto ve na kumona nde na masonama yina bo me bumbaka yantika na nsungi yina, zina ya Nzambi kele ve na kitini ya Biblia yina bo ke bingaka nde Kuwakana ya Mpa, to Masonuku ya Kigreki.
Yezu tubaka na pwelele nde: “Mono kwisaka na zina ya Tata na mono.” Yandi tubaka diaka nde yandi vandaka kusala bisalu na yandi na “zina ya Tata” na yandi
Masonuku ya Kigreki ya Bukristu yo mosi ke tuba nde mbala mingi Yezu vandaka kusadila zina ya Nzambi mpi kuzabisa yo na bantu ya nkaka. (Yoane 17:6, 11, 12, 26) Yezu tubaka na pwelele nde: “Mono kwisaka na zina ya Tata na mono.” Yandi tubaka diaka nde yandi vandaka kusala bisalu na yandi na “zina ya Tata” na yandi.—Yoane 5:43; 10:25.
Sambu Masonuku ya Kigreki ya Bukristu vandaka kitini ya kupemama yina bo yikaka na Masonuku ya santu ya Kiebreo, mutindu zina ya Yehowa me vila na kintulumukina na masonama ke monisa nde mambu kele ve mbote. Pene-pene ya kati-kati ya mvu-nkama ya ntete ya ntangu na beto, longoki Yakobo tubilaka bankuluntu na Yeruzalemi nde: “Simeoni me tubila mbote-mbote mutindu Nzambi tulaka dikebi na mbala ya ntete na makanda sambu na kusola bantu na kati na bo sambu na kunata zina na yandi.” (Bisalu 15:14) Yo zolaka kufwana ve nde Yakobo kutuba mambu yai kana ata muntu mosi ve na mvu-nkama ya ntete zabaka zina ya Nzambi to vandaka kusadila yo.
Zina ya Nzambi kele na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu mutindu bo ke sonikaka yo na bunkufi. Na Kusonga 19:1, 3, 4, 6, zina ya Nzambi kele na kati ya ngogo “Aleluya.” Ngogo yina me katuka na bangogo ya Kiebreo yina ke tendula na kisina, “Beno kumisa Yah.” “Yah” kele mutindu ya kusonika zina ya Yehowa na bunkufi. Bazina mingi yina bo me sadilaka na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu me katuka na zina ya Nzambi. Mikanda yina bo ke sadilaka mingi ke monisa nde zina ya Yezu ke tendula “Yehowa Kele Luguluku.”
Mikanda ya ntama ya Bayuda ke monisa nde Bakristu yina vandaka Bayuda vandaka kusadila zina ya Nzambi na mikanda na bo. Tosefta, mukanda ya bansiku ya munoko yina bo manisaka kusonika pene-pene ya mvu 300 T.B., ke tuba mutindu yai sambu na masonama ya Bukristu yina bo yokaka na Kisabatu: “Bo katulaka ve na tiya mikanda ya bantu yina sonikaka ba evanzile mpi mikanda ya ba minim [ziku Bayuda yina vandaka Bakristu]. Kansi mikanda yina mpi Zina ya Nzambi yina bo me sonika na kati na yo, bo bikaka nde yo pia tiya bisika yina yo vandaka.” Mukanda yina mosi ke vutukila mambu yina Rabbi Yosé muntu ya Galilea tubaka; yandi zingaka na luyantiku ya mvu-nkama ya zole ya ntangu na beto. Yo ke tuba nde, na bilumbu ya nkaka, “muntu ke katula Zina ya Nzambi yina kele na kati na yo [disongidila na masonama ya Bukristu] mpi yandi ke bumba yo, ebuna yina ke bikala ke zika tiya.”
Bantu ya nkaka ya mayele yina ke longukaka Biblia ke ndimaka nde yo ke monana nde zina ya Nzambi vandaka na mambu yina bo bakaka na Masonuku ya Kiebreo mpi bo vutukilaka na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Na nsi ya ntu-diambu “Tetragrame na Kuwakana ya Mpa,” diksionere mosi (The Anchor Bible Dictionary) ke tuba nde: “Kele ti mwa banzikisa yina ke monisa nde bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka Zina ya Nzambi, Yahweh, vandaka na ndambu ya mambu to na mambu yonso ya bo bakaka na Kuwakana ya Ntama mpi ya bo vutukilaka na Kuwakana ya Mpa ntangu bo sonikaka Kuwakana ya Mpa na mbala ya ntete.” Muntu ya mayele George Howard ke tuba nde: “Sambu bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi vandaka ya kusonika na bakopi ya Biblia ya Kigreki [la Septante] yina vandaka Masonuku yina dibundu ya ntete vandaka kusadila, yo me fwana na kundima nde bansoniki ya Kuwakana ya Mpa taninaka bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi, ntangu bo vandaka kubaka mambu yina kele na Masonuku mpi kuvutukila yo.”
Bambaludi ya Biblia yina me zabanaka me sadilaka zina ya Nzambi na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Bambaludi ya nkaka na kati na bo salaka yo bamvula mingi na ntwala nde Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa kubasika. Bambaludi yina mpi mikanda na bo yo yai: A Literal Translation of the New Testament . . . From the Text of the Vatican Manuscript, ya Herman Heinfetter (1863); The Emphatic Diaglott, ya Benjamin Wilson (1864); The Epistles of Paul in Modern English, ya George Barker Stevens (1898); St. Paul’s Epistle to the Romans, ya W. G. Rutherford (1900); The New Testament Letters, ya J.W.C. Wand, Bishop of London (1946). Diaka, na mbalula mosi ya Kiespaniole ya luyantiku ya bamvu-nkama ya 20, mbaludi Pablo Besson sadilaka “Jehová” na Luka 2:15 mpi Yude 14, mpi banoti na nsi ya lutiti kiteso ya 100 ya kele na mbalula na yandi ke monisa nde yina mutindu bo fwete balula zina ya Nzambi. Bamvula mingi na ntwala ya bambalula yina, Masonuku ya Kigreki ya Bukristu yina bo sonikaka na Kiebreo yantika na mvu-nkama ya 16 mata vandaka kusadila bisono iya ya Kiebreo yina ke salaka zina ya Nzambi na baverse mingi. Na Kialema mpamba, kiteso ya bambalula 11 ke sadilaka “Yehowa” (to mutindu ya kusonika “Yahweh” katuka na Kiebreo) na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu; mpi bambaludi iya ke yika zina yina na baparantezi na nima ya “Mfumu.” Bambalula ya Kialema kuluta 70 ke sadilaka zina ya Nzambi na banoti na nsi ya lutiti to na bantendula.
Bambalula ya Biblia na bandinga kuluta nkama kele ti zina ya Nzambi na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Bandinga mingi ya Afrika, ya Amerika, ya Azia, ya Mputu, mpi ya bisanga ya Pacifique ke sadilaka mingi zina ya Nzambi. (Tala lisiti yina kele na balutiti 1742 mpi 1743.) Bambaludi ya bambalula yai bakaka lukanu ya kusadila zina ya Nzambi sambu na bikuma yina beto me tubila na zulu. Bambalula ya nkaka na kati ya bambalula yai ya Masonuku ya Kigreki ya Bukristu me basikaka ntama mingi ve, mu mbandu Biblia ya Rotuman (1999), yina ke sadila “Jihova” mbala 51 na baverse 48, mpi mbalula ya Batak (Toba) (1989) ya Indonésie, yina ke sadila “Jahowa” mbala 110.
Ntembe kele ve nde, yo kele ti kikuma ya pwelele ya kuvutula zina ya Nzambi, Yehowa, na Masonuku ya Kigreki ya Bukristu. Yo yina kibeni diambu yina bambaludi ya Mbalula ya Nsi-ntoto ya Mpa me sala. Bo ke zitisaka mingi zina ya Nzambi mpi bo kele ti boma ya mingi ya kukatula konso kima yina kele na masonama ya kisina.—Kusonga 22:18, 19.


text:
ELONGI DIA 11
E Nsiku mia Nkand’a Nzambi Nkia Nluta Mikututwasilanga?
1. Ekuma tuvwididi luludiku o mfunu?
O Mvangi eto utusundidi e ngangu. Nze Se dianzodi, okutulunga-lunganga. Vana ntandu, ka tuvanga ko kimana twayituminanga. (Yeremiya 10:23) Muna kuma kiaki, nze una mwana kevwilanga luludiku lwa mase o mfunu, yeto awonso luludiku lwa Nzambi tuvwanga o mfunu. (Yesaya 48:17, 18) E nkanikinu mia Nkand’a Nzambi i lukau katuvana Nzambi muna kutufila.—Tanga 2 Timoteo 3:16.
E nsiku ye nkanikinu mia Yave mikutulonganga e mpila tulenda kadila ye zingu kiambote owau ye kutusonga una tulenda vwila zingu kiakwele mvu kuna sentu. Wau vo Nzambi watuvanga, diambote mu landa luludiku lwandi.—Tanga Nkunga 19:7, 11; Lusengomono 4:11.
2. Nki i nkanikinu mia Nkand’a Nzambi?
E nkanikinu mia Nkand’a Nzambi i malongi masina mena mo. Kuna diak’esambu, e nsiku i mambu masikididi tusimwanga. (Nsiku 22:8) Tufwete sadila umbakuzi muna zaya nkia nkanikinu tulenda sadila muna diambu tubwidilu. (Ngana 2:10-12) Kasikil’owu, Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo moyo lukau lwa Nzambi. Nkanikinu wau ulenda kutusadisa kuna salu, kuna nzo ye vava tukangalanga. O zaya nkanikinu wau dikutusadisa mu lembi sia e zingu kieto yovo kia muntu akaka mu vonza.—Tanga Mavangu 17:28.
3. Nkia nkanikinu miole misundidi o mfunu?
Yesu wayika nkanikinu miole misundidi o mfunu. Nkanikinu wantete usonganga ekani dia zingu kieto, i sia vo, zaya Nzambi, kunzola yo kunsadila ye kwikizi kiawonso. Tufwete sungamenanga nkanikinu wau muna nzengo zawonso tubakanga. (Ngana 3:6) Awana bezingilanga ngwizani ye nkanikinu wau bekitukanga se akundi a Nzambi, bekalanga ye kiese kiasikila ye besinga vwa moyo a mvu ya mvu.—Tanga Matai 22:36-38.
Nkanikinu wezole ukutusadisanga mu kala ye ngwizani ambote y’akaka. (1 Korinto 13:4-7) O lemvokela nkanikinu wau wezole divavanga vo twatanginina una Nzambi kekadilanga yo wantu.—Tanga Matai 7:12; 22:39, 40.
4. E nsiku mia Nkand’a Nzambi nkia nluta mikututwasilanga?
Nsiku mia Nkand’a Nzambi milonganga esi nzo una balenda siamisina o zola. (Kolosai 3:12-14) E Diambu dia Nzambi disadisanga mpe esi nzo muna kubalonga nkanikinu wakaka vo, e longo lufwete kwamanana yavana mosi muna yau kefwa.—Tanga Etuku 2:24.
Avo tulemvokela e nkanikinu mia Nkand’a Nzambi, tulenda taninwa muna mpasi za zingu yo kala ye luvuvamu lwa ntima. Kasikil’owu, e mfumu za salu beyangalelanga asadi ana belemvokelanga nkanikinu mia Nkand’a Nzambi mivovelanga fu ya nkal’ambote ye fululu muna salu. (Ngana 10:4, 26; Ayibere 13:18) Diambu dia Nzambi dikutulonganga mpe vo twaluta yangalelanga lekwa ina vo yamfunu kumosi ye ngwizani eto yo Nzambi ke mu mavwa ko.—Tanga Matai 6:24, 25, 33; 1 Timoteo 6:8-10.
O lemvokela nkanikinu mia Nkand’a Nzambi dilenda tanina vimpi weto. (Ngana 14:30; 22:24, 25) Kasikil’owu, o zingila ngwizani ye nsiku mia Nzambi misimanga kolwa malavu dikututaninanga muna yimbevo ye sumbula. (Ngana 23:20) Yave oyambulanga vo twanua malavu mankolwa, kansi tufwete nwina muna tezo. (Nkunga 104:15; 1 Korinto 6:10) E nsiku mia Nzambi mikututwasilanga nluta kadi mikutulonganga twakeba mavangu ye ngindu zeto. (Nkunga 119:97-100) Kansi, Akristu akieleka ke belemvokelanga kaka nkanikinu mia Nzambi ko mu kuma kia nluta mikubatwasilanga. Bevanganga wo muna kembelela Yave.—Tanga Matai 5:14-16.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Zingila una Uyangidikanga Nzambi
Olenda zingila muna mpila iyangidikanga Nzambi. Olenda kituka nkundi a Nzambi.
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
O Nzambi Aweyi Kebadikilanga Moyo?
Aweyi Nzambi kebadikilanga e vangu dia katula vumu, siwa menga ye moyo a bulu?
TU AKI NANI
Lomba Longi dia Nkand’a Nzambi
Tambula longi dia ngovo dia Nkand’a Nzambi muna ola ye fulu kina ozolele.


text:
Adieyi Nkand’a Nzambi Ulenda Kutulonga
O nkanda wau wa longokela Nkand’a Nzambi wakubikwa muna kusadisa walongoka dina Nkand’a Nzambi uvovanga muna mambu mayingi kumosi ye kuma tumwenanga e mpasi, adieyi dikutubwila avo tufwidi, una tulenda kadila ye zingu kia nzo kia kiese ye mankaka mpe.
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma Kieto?
Olenda kukiyuvula e kuma e nza yazadila ye mpasi. Nkand’a Nzambi ukutulonganga vo ke kolo ko Nzambi ovanga diambu mu vevola wantu muna mpasi, mayela yo lufwa.
KAPU KIA 1
Nani i Nzambi?
Adieyi obenze, nga Nzambi okuvuanga o mfunu? Longoka fu yandi ye una olenda kitukila nkundi a Nzambi.
KAPU KIA 2
Nkand’a Nzambi—Nkanda Watuka kwa Nzambi
Aweyi o Nkand’a Nzambi ulenda kusadisila mu zizidila e mpasi zaku? Ekuma ofwete bundila e vuvu muna Nkand’a Nzambi ye ungunza una mo?
KAPU KIA 3
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Wantu?
Aweyi ukala e zingu muna nz’ampa vava ntoto ukituka se paradiso?
KAPU KIA 4
Nani i Yesu Kristu?
Vava zaya ekuma Yesu kakadila Masia ona wasilwa o nsilu, akweyi katuka, ekuma kenena Mwan’a mosi kaka a Yave.
KAPU KIA 5
O Lukûlu i Lukau Lusundidi lwa Nzambi
Nki i lukûlu? Aweyi olenda bakila nluta muna lukau lwalu?
KAPU KIA 6
Akweyi Tukwendanga Vava Tufwanga?
Longoka dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia kuna wantu bekwendanga ye ekuma befwilanga.
KAPU KIA 7
Vekala yo Lufuluku!
Nga vena ye yitu yaku yafwa? Nga olenda kubamona diaka? Longoka dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia lufuluku.
KAPU KIA 8
Nki i Kintinu kia Nzambi?
Wantu ayingi bevanganga e sambu kia Se Dieto. Ayeyi i nsas’a mvovo: “E Kintinu kiaku kiza”?
KAPU KIA 9
Nga e Mbaninu a Nza Yayi Ifinamene Kikilu?
Badika una fu ya wantu batuzungidi isongelanga e ziku vo mu kolo kivitila lumbu ya mbaninu tuzingilanga nze una wasakulwa muna Nkand’a Nzambi.
KAPU KIA 10
Ludi mu Kuma kia Ambasi
Nkand’a Nzambi uvovanga e ludi mu kuma kia ambasi ye nkuya. Nga vangwa yayi ya mwanda ina kikilu? Nga balenda kutusadisa yovo kutuvanga e mbi?
KAPU KIA 11
Ekuma e Mpasi Ziwokelelanga?
Wantu ayingi beyindulanga vo Nzambi i nkwa kuma muna mpasi zawonso bemonanga o wantu. Adieyi obenze? Longoka dina Nzambi kevovanga mu kuma kia tuku dia mpasi.
KAPU KIA 12
Aweyi Olenda Kadila se Nkundi a Nzambi?
Olenda yangidia Yave. Kieleka, olenda kala nkundi andi.
KAPU KIA 13
Zitisanga Lukau lwa Moyo
Nzambi aweyi kebadikilanga e vangu dia katula vumu, siwa menga, ye moyo a bulu?
KAPU KIA 14
Esi Nzo aku Balenda Kala ye Kiese
O zola kasonga o Yesu kuna se mbandu kwa akala, akento, mase, o wana mpe balenda kuntanginina. Adieyi tulongokele kwa yandi?
KAPU KIA 15
Mpila Yambote ya Sambila Nzambi
Badika mambu sambanu mesadisanga mu zaya awana bena muna nsambil’a ludi.
KAPU KIA 16
Baka Nzengo za Sambila Nzambi
Nkia mpasi olenda wanana zau vava osamunanga kwa akaka mana okwikilanga? Aweyi olenda wo vangila lembi kubakendeleka?
KAPU KIA 17
E Sambu lau Diampwena
Nga Nzambi owanga vava osambanga? Muna baka e mvutu za kiuvu kiaki, ofwete bakula dina Nkand’a Nzambi ulonganga mu kuma kia sambu.
KAPU KIA 18
Nga Mfwete Yekola Zingu Kiame kwa Nzambi yo Vubwa?
Adieyi ofwete vanga muna kuyifwanisa mu luvubu lwa Kikristu? Vava zaya kana nki i luvubu ye dina lufwete songa.
KAPU KIA 19
Toma Finama Yave
Aweyi tulenda songela zola yo luyangalalu muna mawonso kevanganga o Nzambi?
Mvovo Misasilu
Nsas’a mvovo ye tini isadilwanga muna nkanda, Adieyi Nkand’a Nzambi Ulenda Kutulonga?


text:
Nga Ozeye?
Aweyi e ngungu zavangilwanga yo sadilwa kuna nz’ankulu?
E Nsangu Zambote zasoneka Luka zivovanga vo Yesu waziula ngungu (rolo) ya Yesaya wa ngunza yo tanga yo, i bosi wazinga yo. Kuna mfoko a Nsangu Zambote kasoneka o Yoane, wayika ngungu yo vova vo kalenda soneka mawonso ko kavanga o Yesu.
E ngungu aweyi zavangilwanga? Wantu basadilanga dimbu muna yikakesa e nkanda mia bulu yovo mabu kimana o nkanda wakala wandá. I bosi, wazingwanga mu nti, e ndambu yakala masono i yau yakalanga muna kati. Masono ma konso kunku, mayantikilanga kuna lumoso yo sukila kuna lunene. Avo nkanda wandá, nti miole basianga kuna nsuk’a muna wo zingumuna. Muntu wasadilanga nti miami muna zingumuna mu koko kumosi ekolo koko kwankaka kwazinganga wo yavana kawananga lukaya kazolele.
Nkanda umosi (The Anchor Bible Dictionary) uvovanga vo: “Avo e ngungu yandá (tezo kia meta 10), mwasonekwanga nkanda wamvimba wa Nkand’a Nzambi.” Akwa ngangu bevovanga vo nanga o nkanda Luka tezo kia meta 9.5 wakala muna lá. Ezak’e ntangwa e nsuka za nkanda zakonzekwanga.
Aki nani i nganga zambuta ziyikwanga muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu?
Tuka o Nzambi kasikidisila kinganga muna Isaele yankulu, muntu mosi kaka wasolwanga mu kala se mbuta a nganga. (Ntalu 35:25) Arone i selo kiantete kia Nzambi wasolwa mu salu kiaki. I bosi, kiayekekwa mpe kwa mwana antete. (Luvaiku 29:9) Wana ayingi a Arone basala e salu kia kinganga, kansi akete kaka basala se mbuta za nganga.
Vava nkangu a Isaele wayalwanga kwa atinu a nsi zankaka, atinu awaya batumbikanga yo katula mbuta za nganga za Ayuda. E nganga zatumbikwanga mu makanda ma tunda zasolelwanga, musungula muna luvila lwa Arone. O mvovo “nganga za mbuta” uyikanga awana bavitanga o ntu mu salu kia kinganga. Muna yau mwakala ye 24 ma wantu basalanga e salu kiaki ye yitu ya nganga za mbuta ye awana bakatulwa kiyekwa kiaki nze Anasi.
ZAYA DIAKA MAYINGI
MVUTU ZA YUVU YA NKAND’A NZAMBI
Nga Dilendakana mu Zaya Kieleka Asoneki a Nkand’a Nzambi?
Asoneki a Nkand’a Nzambi bavova vo Nzambi wabafila yo kubazayisa mana basoneka, ezak’e ntangwa kwa mbasi batambulwila e nsangu. Aweyi tulenda kwikidila mana basoneka?


text:
Adieyi Nkand’a Nzambi Uvovanga?
Adieyi divangamanga avo muntu ofwidi?
AKAKA BEKWIKILANGA VO ku fulu kiankaka kekwendanga. Kansi akaka bevovanga vo lufwa i mfoko a mawonso. Azeyi i ngindu zaku?
ADIEYI NKAND’A NZAMBI UVOVANGA?
“Afwa ke bazeye diambu ko.” (Kimpovi 9:5) Avo muntu ofwidi, kezinganga diaka ko.
NKIA MAMBU MANKAKA TULENDA LONGOKA MU NKAND’A NZAMBI?
Adami wa muntu antete wavutuka mu ntoto vava kafwa. (Etuku 2:7; 3:19) Diau adimosi, wantu awonso befwanga mu ntoto bevutukanga.
—Kimpovi 3:19, 20.
Avo muntu ofwidi, ovevokele muna masumu mandi. (Roma 6:7) Nzambi ketumbanga muntu ofwidi ko mu kuma kia masumu kavola.
Nga awana bafwa balenda zinga diaka?
AZEYI I MVUTU ZAKU?
Ingeta
Ve
Nanga
ADIEYI NKAND’A NZAMBI UVOVANGA?
“Vekala yo lufuluku.”
NKIA MAMBU MANKAKA TULENDA LONGOKA MU NKAND’A NZAMBI?
Nkand’a Nzambi utezanesanga lufwa ye tulu. (Yoane 11:11-14) Nzambi olenda sikamesa muntu ofwidi nze una tusikamesenanga muntu olele.
—Yobi 14:13-15.
Nkand’a Nzambi uyikanga wantu ayingi bafutumunwa, ediadi dikutukwikidisanga vo Nzambi osinga fula wantu.
—1 Ntinu 17:17-24; Luka 7:11-17; Yoane 11:39-44.
ZAYA DIAKA MAYINGI
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
Amafwa Akweyi Bena?
Zaya muna Nkand’a Nzambi e kuma wantu befwilanga ye kuna bekwendanga.


text:
ELONGI DIA 21
Nki i Betele?
Betele i mvovo wa Kiyibere una ye nsasa vo, “Nzo a Nzambi.” (Etuku 28:17, 19) O mvovo wau wafwanwa yikilwa e nzo zawonso besadilanga Mbangi za Yave mu nza yawonso mu fila yo nungununa e salu kia samuna nsangu zambote. E Buka kia Selo Yambuta besadilanga kun’evula diasina dina kuna mbanz’a Nova York, E.U.A.Yau mpe befilanga e salu kisalwanga muna mavula mawonso. Awana besadilanga muna mavula mama, beyikilwanga vo esi Betele. Bezinganga yo sala kumosi nze esi nzo, bedilanga vamosi yo longoka Nkand’a Nzambi kumosi.—Nkunga 133:1.
I fulu kina wantu besadilanga kuna mvevo. Konso Betele ina ye mpangi z’amakala ye zamakento ana bekuyivananga mu vanga luzolo lwa Nzambi yo yikama salu kia Kintinu ntangwa ke ntangwa. (Matai 6:33) Ke befutwanga nzimbu ko, kansi yau awonso bevewangwa masuku mambote, madia ye lusadisu lwakete muna lungisa e nsatu zau. Konso muntu kuna Betele, ovewanga e salu, kiakala muna biro, kuna kuku, yovo velelesa eseka dia dila. Akaka besadilanga kuna kunietekenwanga e nkanda, velelesa e nzo, sukula e mvuatu, lunga-lunga yo vangulula e lekwa ye salu yakaka mpe.
I fulu kiyikamenwanga e salu kia Kintinu. Ekani dia konso Betele i mwanganesa e ludi kia Nkand’a Nzambi kwa wantu awonso. E finkanda fiafi i ziku kia diambu diadi. Fiakubikwa muna lutumu lwa Selo Yambuta, ye fiatwikwa muna nzila internete kwa asekodi a nkanda mia Mbangi za Yave mu nza yawonso. Fianietekwa mu Betele zayingi zisadilanga masini menietekanga e nkanda mu nzaki zawonso yo twika fio muna vioka 110.000 ma nkutakani. Esi Betele bevanganga mayingi mu yikama e salu kiaki kiamfunu kia samuna e nsangu zambote.—Maku 13:10.
Aki nani besadilanga kuna Betele? Aweyi belungwa-lungilwanga?
Nkia salu kisalwanga mu nzaki muna konso Betele?


text:
O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga?
O nkanda wau wakubikwa muna kusadisa wazaya dina Bibila kivovanga mu mambu mayingi nze, e kuma tumwenanga e mpasi, adieyi dibwilanga mafwa, una olenda kadila ye zingu kia nzo kiakiese ye makaka.
Nga Ediadi i Kani dia Nzambi?
Nanga olenda kiyuvula kana ekuma e mpasi zisakisi o unu kiaki. Nga ozeye dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia nsobani zivangama ye nluta mina osinga baka?
KAPU KIA 1
Akieyi i Ludi mu Kuma kia Nzambi?
Nga omonanga vo Nzambi okuvuanga kieleka mfunu? Zaya fu ya Nzambi ye una olenda kumfinamena.
KAPU KIA 2
Nkand’a Nzambi—Nkanda Watuka kwa Nzambi
Aweyi Nkand’a Nzambi ulenda kusadisila mu zizidila e mpasi? Ekuma ofwete bundila e vuvu muna ungunza wa Nkand’a Nzambi?
KAPU KIA 3
Adieyi i Kani dia Nzambi mu Kuma kia Ntoto?
Nga kani dia Nzambi mu kuma kia paradiso va ntoto dilungana? Avo i wau, nkia ntangwa dilungana?
KAPU KIA 4
Nani i Yesu Kristu?
Zaya e kuma Yesu kenena Masia wasilwa o nsilu, akweyi katuka y’e kuma kenena Mwana mosi kaka a Yave.
KAPU KIA 5
Lukûlu i Lukau Lwampwena lwa Nzambi
Nki i lukûlu? Nkia nluta lulenda kutwasila?
KAPU KIA 6
Amafwa Akweyi Bena?
Zaya muna Nkand’a Nzambi e kuma wantu befwilanga ye kuna bekwendanga.
KAPU KIA 7
Vuvu Kiasikila mu Kuma kia Azolw’aku Bafwa
Nga wafwilwa kala nzol’aku? Nga olenda kumona diaka? Zaya dina Nkand’a Nzambi uvovanga mu kuma kia lufuluku.
KAPU KIA 8
Nki i Kintinu kia Nzambi?
Wantu ayingi besambanga Sambu kia Mfumu Eto. Ayeyi i nsas’a mvovo: “Yambula Kintinu kiaku kiza”?
KAPU KIA 9
Nga mu “Lumbu Yambaninu” Tuzingilanga?
Badika una mavangu ye fu ya wantu isongelanga vo mu “lumbu yambaninu” tuzingilanga ina yasakulwa mu Nkand’a Nzambi.
KAPU KIA 10
Ambasi—Adieyi Bevanganga kwa Yeto?
Bibila kivovelanga mbasi ye nkuya. Nga vangwa yayi ya mwanda bena kieleka? Nga balenda vanga diambu muna zingu kiaku?
KAPU KIA 11
Ekuma Nzambi Keyambulwilanga e Mpasi?
Wantu ayingi beyindulanga vo Nzambi otwasanga e mpasi zawonso va nza. Adieyi obenze? Zaya dina Nzambi kevovanga mu kuma kia mpasi.
KAPU KIA 12
Zingila una Uyangidikanga Nzambi
Olenda zingila muna mpila iyangidikanga Nzambi. Olenda kituka nkundi a Nzambi.
KAPU KIA 13
O Nzambi Aweyi Kebadikilanga Moyo?
Aweyi Nzambi kebadikilanga e vangu dia katula vumu, siwa menga ye moyo a bulu?
KAPU KIA 14
Aweyi Olenda Kitulwila Zingu kia Nzo se Kiakiese?
O zola kwa Yesu i mbandu bafwete tanginina akala, akento, mase yo wana. Adieyi tulenda longoka muna mbandu andi?
KAPU KIA 15
Nsambila ina Nzambi Keyangalelanga
Badika mambu sambanu mesonganga awana bena muna nsambila aludi.
KAPU KIA 16
Sikila Muna Nsambila Aludi
Nkia nkakalakani olenda wanana zau vava osamunanga lukwikilu lwaku kwa wantu akaka? Aweyi olenda wo vangila lembi kubakendeleka?
KAPU KIA 17
Finama Nzambi Muna Sambu
Nga Nzambi okuwanga vava osambanga? Muna zaya e mvutu za kiuvu kiaki, ofwete zaya dina Bibila kilonganga mu kuma kia sambu.
KAPU KIA 18
Luvubu ye Ngwizani Aku yo Nzambi
Nkia mambu mevavuanga kwa Nkristu muna kuyifwanisa yo vubwa? Zaya e nsasa a luvubu ye una lufwete vangamena.
KAPU KIA 19
Sikila Muna Zola kwa Nzambi
Aweyi tulenda songela zola ye luyangalalu muna mawonso kevanganga o Nzambi mu kuma kieto?
NKUDIKA
Nkumbu a Nzambi
—Nsadilw’andi ye Nsas’andi
Nsekola zayingi za Bibila zakatula e nkumbu a Nzambi. Ekuma? Nga diamfunu mu sadila nkumbu a Nzambi?
NKUDIKA
Ungunza wa Daniele Aweyi Wazayisila Ngiz’a Masia?
Vitila 500 za mvu, Nzambi wasengomona e ntangwa yasikididi kelwaka Masia. Longoka ungunza wau wasivi!
NKUDIKA
Yesu Kristu
—Masia Wasilwa Nsilu
Yesu walungisa ungunza wawonso wasakulwa mu kuma kia Masia. Tala muna Bibila kiaku mu zaya kana vo ungunza wau walungana kikilu.
NKUDIKA
Ludi mu Kuma kia Se, Mwana yo Mwand’avelela
Ayingi bekwikilanga vo e longi dia Nzambi mu ntatu mu Bibila diatuka. Nga dia ludi?
NKUDIKA
Ekuma Akristu Akieleka ke Besadilanga Kuluzu ko muna Nsambil’au?
Nga Yesu va kuluzu kafwila? Baka mvutu muna Bibila.
NKUDIKA
Nlekelo a Mfumu—Elambu Dikembelelanga Nzambi
Akristu bakanikinwa vo bayindulanga lufwa lwa Kristu luyikilwanga mpe vo Nlekelo a Mfumu. Aweyi ye nkia ntangwa lufwete yindulwa?
NKUDIKA
Ayeyi i Nsasa Yakieleka ya Mvovo Miami
—“Moyo” yo “Mwanda”?
Wantu ayingi bekwikilanga vo avo muntu ofwidi vena ye lekwa kilembi monekanga kivaikanga mu nitu yo kwenda zingila va fulu kiankaka. Adieyi Bibila kikutulonganga?
NKUDIKA
Nki i Nsi-a-fwa?
E nsekola zakaka za Bibila zisadilanga mvovo “ziami” yovo “bilungi” vana fulu kia Nsi-a-fwa. Ayeyi nsas’a kieleka ya mvovo miami?
NKUDIKA
E Lumbu kia Mfundisa i Nki?
Zaya una Lumbu kia Lufundisu kitwasila nsambu kwa wantu awonso betatidilanga kwikizi kiau.
NKUDIKA
1914
—Mvu Wamfunu muna Ungunza wa Nkand’a Nzambi
Nkia ziku kia Bibila kisonganga vo mvu wa 1914 wamfunu kikilu?
NKUDIKA
Nani i Mikaele wa Mbasi Ambuta?
Bibila kikutuzayisanga nani i mbasi ndioyo wa nkuma. Zaya mankaka mu kuma kiandi ye mana kevanganga owau.
NKUDIKA
“Babele Anene” Izayakene
O nkanda Lusengomono uyikanga nkento a ndumba oyikilwanga vo “Babele Anene.” Nga nkento akieleka? Adieyi Bibila kivovanga mu kuma kia nkento ndioyo?
NKUDIKA
Nga Yesu mu Ngonde ya Desemba Kawutuka?
Badika una wakalanga e nsungi muna ngonde a Desemba vava Yesu kawutuka. Ediadi nkia nsasa dina kwa yeto?
NKUDIKA
Nga Tufwete Kembelelanga Nkinzi mia Nza?
Akweyi miatuka e nkinzi mia nza mikebelwanga muna nsi aku? E mvutu zilenda kusivikisa.


text:
Nkw’ame a Yakala Ngina Mfwil’o Moyo—Nga Diadi Disongele vo Evangu dia Vukana yo Nkw’ame a Yakala Mvanganga?
Ve kikilu!
Ziku kia diambu: Nkumbu miayingi e ngindu za songa e nzola kwa yakala yovo nkento wa nkw’aku, za kolo kiandwele kwandi, vioka ziviokanga.
I una kamona Lisette [nkumbu: lizet] [una ye mvu] 16, ona wayangalelanga nkw’andi a ndumba. Wavova vo: ““
Muna kalasi kiame kia biologia, yalongoka vo muna ntel’a kindumba e hormonio za aleke soba zisobanga.” Ngina ye vuvu vo avo aleke ayingi balongokele diambu mu kuma kia nitu zau, balenda zaya vo evangu dia song’e nzola kwa nkw’aku a yakala yovo nkento ke dianzenza ko, ezak’e ntangwa olenda lwakilwa kwa ngindu zazi.”
Kansi, adieyi tuvovanga avo e nzola omonanga kwa yakala yovo nkento wa nkwaku ikwamanene? Nga diambi kuna kwa Nzambi mu sungamesa muntu osongang’e nzola kwa yakala wa nkw’andi vo kavenga evangu dia ta zumba yo yakala wa nkw’andi?
Avo mvutu zaku elo, zaya dio vo e ngindu zaku ngwizani zina ye ngindu za sia vo o muntu kafwete lungisa e zolela yandi. Nkand’a Nzambi usonganga vo wantu bena wisa kia sola, ozevo balenda kwau venga eketo diambi dia zumba.—Kolosai 3:5.
Nsiku wa Nkand’a Nzambi wakia. Uwondelelanga awana bevavanga leka ye akala akw’au mu vanga dina dilombwanga kwa akala ye akento awonso, ‘
tina e zumba.’ (1 Korinto 6:18) Ndonga ya akala y’akento bezolanga lemvokela nkanikinu mia Nkand’a Nzambi, besianga e ngolo mu songa e volo kana nkia mpasi nkutu dilenda kala. Diau adimosi mpe bafwete vanga awana belakulwanga moyo mu leka ye akala akw’au.—Nsiku 30:19.


text:
Adieyi Mvanga Avo Mase Mame Bavondele Longo?
Mana olenda vanga
Vova mana una yindula. Mokena yo mase maku, ubazayisa vo dina bavangidi mpasi dina kutwasila. Nanga dilenda kubasadisa batoma kusasila e diambu kimana wakulula e ntokani zaku.
Avo mase maku ke bazolele ko yovo ke balendele kusadisa ko, olenda mokena yo muntu ankaka wazikuka.—Ngana 17:17.
O Se diaku kuna zulu otamba matu mu wá, kadi yandi “
Owanga e sambu.” (Nkunga 65:2) Ziula o ntim’aku kwa yandi “
kadi mfunu kekunuvuanga.”—1 Petelo 5:7.
Mana kulendi vanga ko
Kulundi makasi mu ntima ko.
Vava Daniele kakala ye mvu nsambwadi, mase mandi bavonda longo. Daniele wavova vo: “
Mase mame nsatu zau kaka basianga e sungididi, ke batuyindulanga nkutu ko, ke bazaya mpe ko vo e nzengo babaka mpasi zatutwasilanga mu ntima.”
Nkia mpasi zilenda lwakila Daniele avo kayambwidi lunda makasi muna ntim’andi ko?—Muna zaya e mvutu, Tanga Ngana Proverbs 29:22.
Kuvangi mambu mekutwasila mpasi ko. Denny wavova vo: “
Vava mase mame bavonda longo, kia kala ye kiese ko, e ngindu zame zatokana kwayingi. Kialendanga vuvika ngindu zame ko kuna sikolo.
Muna mvu wauna kiabaka ko muna kizame kia nsuk’a mvu. Kuna kwalanda ... yayantika sevesa wan’a sikola yo kubanuanisa.”
Adieyi obenze, nkia diambu o Denny kavavidinge muna sevesa wan’a sikola yo kubanuanisa?
Aweyi o nkanikinu una muna Ngalatia 6:7 ulenda sadisila wantu bena nze Denny, bayambula vanga mambu malenda kubatwasila e mpasi?
Ntangwa yayingi ifwete vioka muna fokola e mpasi za ntima. Kansi avo e zingu kiaku kivutukidi una kiakala, se wavutukila o luvuvamu lwa ntima.


text:
Kapu Dikumi
The Truth About the Angels
YAVE wuntomba tuzaba matedi dikanda dyandi. Zimbasi badi mu dikanda di Nzambi. Kibibila kintanguninanga zimbasi “bana ba Nzambi.” (Yobi 38:7) Mbi zimbasi bamvanganga? Bwidi basadisila batu mu thangu yikhulu? Ayi bwidi balenda kutusadisila bubu?
2. Kwidi zimbasi bafumina? Zimbasi zikwa zivangu?
2 Tuntomba kuzaba kwidi zimbasi bafumina. Kolosai 1:16 yitukamba ti Yave wutwamina kuvanga Yesu, bosi “mu niandi bima bioso bivangulu: Bima biobi bidi mu diyilu ayi bima biobi bidi va ntoto.” Mawu mansundula ti zimbasi mvawu vangu ba vangu. Zimbasi zikwa zivangu? Kibibila kintuba ti, badi mafunda na mafunda ma bivevi.
3. Mbi buku yi Yobi 38:4-7 yitukamba matedi zimbasi?
3 Kibibila mvandi kitulonga ti Yave wutwamina kuvanga zimbasi bosi kavanga ntoto. Bwidi bawu bamwena bo Yave kamana kuvanga batu va ntoto? Buku yi Yobi yitukamba ti zimbasi bayangalala, kibila bawu ku diyilu ayi dikanda dimona divangu va ntoto baba babundana mu kusadila Yave va kimweka.
ZIMBASI BANSADISANGA DIKABU DI NZAMBI
4. Bwidi tuzabidi ti zimbasi bamvwanga nkinza batu va ntoto?
4 Zimbasi bamvwanga nkinza batu ayi lukanu Nzambi kadi va ntoto. (Zingana 8:30, 31; 1 Petelo 1:11, 12) Bawu baba mu kyunda bo Adami ayi Eva babayisa minsiku mi Nzambi. Kyunda kiwombo bammonanga bo batu bawombo bakhambu tumamananga minsiku mi Yave. Vayi zinyenzi bammonanga ti mutu wu masumu baludi mavanga mwingi kuvanga luzolo lu Nzambi. (Luka 15:10) Zimbasi bamvwanga nkinza baboso bansadilanga Nzambi. Yave wunsadilanga zimbasi mwingi kusadisa ayi kukyeba bisadi byandi va ntoto. (Ebeleo 1:7, 14) Tala bifwani.
5 Yave wufidisa zimbasi ziwadi mwingi kusadisa Loti ayi dikanda dyandi bavuka mu lutululu lu divula di Sodoma ayi Ngomola. (Ngenesi 19:15, 16) Khama di mimvu mivyoka, mbikudi Danieli bantibula mu dibulu di zikhosi, vayi kasa diwu ko kibila Nzambi wufila mbasi mwingi kazibika myunu mi zikhosi. (Danieli 6:22) Bo mvwala Petelo kaba mu buloku, Yave wufila mbasi mwingi kambasisa. (Mavanga 12:6-11) Zimbasi mvawu basadisa Yesu bo kaba va ntoto. Dedi, bo kamana kubotama, “zimbasi bansadila.” (Malako 1:13) Ava bamvonda, zimbasi bayiza mwingi kunkindisa.
6. (a) Bwidi tuzabidi ti zimbasi bansadisanga dikabu di Nzambi? (b) Byuvu mbi tutidi kubaka mimvutu?
6 Bubu, zimbasi basyala bwe monikina ko batu. Vayi Nzambi wukhidi sadila zimbasi mwingi kusadisa bisadi byandi va ntoto. Mbi Kibibila kintuba: “Mbasi Yave yinzungidilanga bobo bankinzikanga Yave”. (Minkunga 34:7) Kibila mbi tuntombila ba tukyeba? Kibila vadi zimbeni bantomba kutuvanga mambi. Bawu badi banani? Kwidi ba basikila? Mwingi tubaka mimvutu mu byuvu abyobyo, tufweti longuka mbi bimonika bo Adami ayi Eva bavangu.
ZIMBENI ZITU ZI KIPHEVI
7. Mbi batu Satana kamvunanga bamvanganga?
7 Tumalonguka mu Kapu yi 3 ti mbasi yimweka wubayisa Nzambi waba tomba kutuma bankaka. Kibibila ki kuntedila nkadi’ampemba Satana. (Nzaikusu 12:9) Satana waba tomba zimbasi zinkaka ba bayisa Nzambi. Nandi wuvuna Eva ayi wukhidi vuna batu bawombo mwingi babika kuvanga luzolo lu Nzambi. Vayi bankaka buka Abeli, Enoki, ayi Nowa, batatamana kutumamana Yave.
8. (a) Bwidi zimbasi zinkaka bayiza bela ziphevi zimbi? (b) Mbi ziphevi zimbi bavanga mwingi kuvuka mu Khuka Yinlangu?
8 Mu bilumbu bi Nowa, zimbasi zinkaka babayisa Nzambi, batina ku diyilu ayi bavwata zinyitu zinsuni mwingi bazinga na batu va ntoto. Mu kibila mbi? Kibibila kintuba ti bawu batomba kukwela bankyeto va ntoto. (Tanga Ngenesi 6:2.) Ma bavanga masa ba ko mamboti. (Yuda 6) Batu bawombo va ntoto bayiza ba makhesi ayi mambayisa dedi zimbasi azyozyo zimbi. Diawu Yave kabakila mayindu ma kubungila batu bambi va ntoto mu khuka yinlangu. Vayi nandi wuvukisa bisadi byandi bikwikama. (Ngenesi 7:17, 23) Mwingi bavuka mu khuka beni, zimbasi zimbi bavwata zinyitu zi kiphevi ayi bavutuka ku diyilu. Zimbasi beni zimbi zizabikini mu Kibibila, ziphevi zimbi. Bo balandakana mayindu mambi ma Satana, diawu nandi nkadi’ampemba kadidi mfumu’awu.
9. (a) Mambu mbi mamonokono ziphevi zimbi bo bavutuka ku diyilu? (b) Mambu mbi twanlonguka matedi mu bawu?
9 Bo bakhambu tumamana Yave, diawu kamangina bavutuka mu dikanda dyandi. (2 Petelo 2:4) Ziphevi zimbi basiko nswa mu kubwe vwata zinyitu zinsuni, vayi bawu bakhidi vukumuna batu mu nza yimvimba. (Nzaikusu 12:9; 1 Yoane 5:19) Twanlonguka bwidi bawu bamvuninanga batu bubu.
BWIDI ZIPHEVI ZIMBI BAMVUKUMUNINANGA BATU?
10. Bwidi ziphevi zimbi bamvukumuninanga batu?
10 Ziphevi zimbi bamvukumunanga batu mu ziphila ziwombo. Vadi bansalanga yawu va kimweka ayi bankaka, kumbusa yi zinganga zi mikisi voti mimbikudi miluvunu bansadilanga yawu. Mawu bantanguninanga phandu voti kindoki. Vayi Kibibila kintuba tubika bima byoso bilenda kutufikika na ziphevi zimbi. (Ngalatia 5:19-21) Mu kibila mbi? Kibila dedi nlozi wu bibulu wunsadilanga mintambu mi phila mu phila mwingi kubwila bibulu, ziphevi zimbi mvawu bansadilanga phila ziwombo zi kindoki mwingi kubwidila batu ayi kuvukumuna bisadi bi Nzambi.
11. Kubikula mambu muna mbi ayi kibila mbi tufweti tinina ntambu beni?
11 Kubikula mambu, ntambu wunkaka ziphevi zimbi bamvukumuninanga batu. Mangolo batu bamvanganga mu lusalusu lu Satana mwingi kutomba zaba mambu mankwiza kuntwala voti mambu maswama. Dedi batu bankaka bantombanga kuzaba mambu mankwiza kuntwala mu kutala zimbwetila ku diyilu, mu kutomba kuzaba bwidi bunsundukila zindosi, mu kutanga mintanda va dikanda dikoko ayi mankaka. Bawombo bambandilanga ti disi ko dyambu dimbi kusadila minkisi amyomyo. Vayi biawu byuma bitsitsi, diawu tulendi ko kusadila biawu. Kibila dyambu di Nzambi ditukamba ti ziphevi zimbi bansadilanga va kimweka na batu bambikulanga mambu. Dedi buku yi Mavanga 16:16-18 yintubila “phevi yimbimbi” yaba sadisanga mwana mweka wunkyeto “kubikula.” Vayi bo mvwala Polo kakukisa phevi beni yimbi yiba mu mwana beni, dyela di kubikula mambu dimana mu nandi.
12. (a) Kibila mbi tufweti manga kolukila na bafwa? (b) Kibila mbi bansadilanga Nzambi bakhambu landakininanga mavanga ma ziphevi zimbi?
12 Luvunu lunkaka ziphevi zimbi bansadilanga mwingi kubaka batu, bantombanga tukikinina ti mutu wumonyo beki bu kolukila na mutu wufwa, bamfwanga babwe zinganga khonzo yinkaka ayi babeki bu kolukila yitu voti kutuvanga dyambu dimbi. Dedi mutu wufwilu nkundi voti khomb’andi, boti tidi kukoluka yandi, bawu bantubanga ti nandi kalenda kwenda kwidi nganga yi mikisi mwingi kammvangusa koluka na mutu beni wufwa. Nganga nkisi kalenda bwela phwila kwidi mutu wufwilu nkundi voti khomba, bo kandinda phevi yimbi kasokudila mbembo yi mutu wufwa mwingi kayoluka na mutu wumonyo. (1 Samueli 28:3-19) Biphangula ayi minlongo miwombo bamvanganga boti mutu befwa. Dedi bikhulu banlandakananga bikhambulu mu minswa mi Nzambi boti nnuni voti nkazi be fwa, minyengo bamvanganga va mafwa, phila bansadisilanga mutu wufwa ayi bikhulu binkaka bamvanganga bo banzikanga batu, binlutanga vanga batu kukikinina ti bafwa babwe zinganga khonzu yinkaka. Bo baklisto bammanganga kulandakana bikhulu abyobyo, khumbu zinkaka makanda babutukila baba tubidilanga bubi ayi baba lavilanga myoko mu kukhambu kubwe bafikama mu mambu balenda monikina. Vayi baklisto bazebi ti batu bafwa bazinganga khonzu yinkaka ko. Befu tulendi ko kukoluka yawu ayi bawu balendi ko kutuvanga dyambu dimbi. (Minkunga 115:17) Diawu, keba kutomba kukoluka na ziphevi zimbi mu nzila zinganga zi minkisi, kindoki kukoluka na bafwa.
13. Batu boso, bakhidi zingilanga mu boma bu ziphevi zimbi?
13 Kwisi ko to kuvuna ziphevi zimbi bamvunanga vayi bansusulanga mvandi. Satana ayi ziphevi zimbi bubu, bazebi ti thangu yikhufi yiba syedi, kibila Nzambi wambelama kuba tulula, diawu bawu bama lutila bukhabu, ayi matingu. (Nzaikusu 12:12, 17) Mafunda ma batu baba zingilanga mu boma bu ziphevi zimbi, basyala ko boma. Bwidi bavukila mu boma bu ziphevi zimbi?
NWANA AYI VUKA MU MYOKO MI ZIPHEVI ZIMBI
14. Dedi baklisto batheti, bwidi tulenda vukila mu myoko mi ziphevi zimbi?
14 Kibibila kitumonisa bwidi bu nwanina ayi vukila mu myoko mi ziphevi zimbi. Dedi batu bawombo ku divula di Efeso baba kolukanga na ziphevi zimbi, balonguka kyedika. Bwidi ba vukila? Kibibila kintuba: “Bawombo mu batu bobo basadila [ziphandu zi kindoki] banata zibuku ziawu, [bavika] ziawu va meso ma batu boso.” (Mavanga 19:19) Bawu batomba kuba baklisto, diawu bavikila zibuku zyoso zi kindoki. Mawu makani tufweti ba thangu ayiyi. Wosokwa mutu wuntomba kusadila Yave, fweti bika byuma byoso bilenda kumfikika mu myoko mi ziphevi zimbi. Buka zibuku, zilevista, bimona meso, minkunga, zifoto, kutula mikhumu mu nyitu ayi tutanga tulembo. Biawu, bilenda kuvangusa kutya kindoki ayi kuyindula ti disiko dyambu dimbi kusadila kiawu.
15. Mbi binkaka tufweti vanga mwingi tununga Satana ayi ziphevi zimbi?
15 Bo basi Efeso bavika zibuku baba sadilanga kindoki, vasa bwe vyoka ko mimvu miwombo, mvwala Polo wusonika ti tufweti nwana ayi “tunnwanisanga ziphevi zimbimbi zidi mu tsi yi kipheve.” (Efeso 6:12) Kheti bavika zibuku beni, vayi ziphevi zimbi basa fika vonga ko mu kubalandakana mwingi kuba vanga mbi. Polo wutuba: “[Lukindisa kiminu kinu] banga nkaku wowo lulenda zimina madionga moso mambazu mamfidisanga mutu wumbi.” (Efeso 6:16) Dedi bo nkaku kanswekilanga disodi mu mvita, buawu befu mvitu kiminu kitu kilenda kutuswekila. Befu kuba lufyatu mu Yave nandi beki bu kutukyebila ayi twala baka mangolo ma kunungina Satana ayi ziphevi zimbi.
16. Bwidi tulenda kindisila kiminu kitu?
16 Bwidi tulenda kindisila kiminu kitu mu Yave? Tufweti tanganga Kibibila kadika kilumbu ayi kuba lufyatu mu Yave, mwingi nandi katukyeba. Befu kuba lufyatu luwombo mu Yave Satana ayi ziphevi zimbi balasa baka ko mangolo mu kutuvanga mambi.
17. Mbi binkaka bilenda kutuvukisa mu myoko mi ziphevi zimbi?
17 Mbi binkaka Nzambi kabatomba baklisto ku divula di Efeso bavanga? Bo baba zingilanga ku divula diba mamvanga mawombo ma ziphevi zimbi, diawu Polo katubila: “Lusambilanga thangu [zyoso] mu phevi.” (Efeso 6:18) Bawu baba tombila kudindanga thangu ka thangu Yave mwingi kaba kyeba. Mambu beni matutedi na befu? Nyinga, befu mvitu tunzingila mu nza yiwedi mavanga ma ziphevi zimbi. Diawu tufweti dindilanga Yave mwingi katukyeba thangu zyoso, ayi tufweti sadilanga dizina dyandi bo tunsambila. (Tanga Zingana 18:10.) Befu kukwikama kudindanga Yave katuvukisa mu myoko mi Satana ayi ziphevi zimbi, balasa baka ko bu kutuvangila mbi.
18 Befu kubika byuma byoso bilenda kutufikika ayi ziphevi zimbi mu luzingu lwitu ayi kuba lufyatu ti Yave wala kutukyeba, tulenda nunga mu mvita twidi na Satana ayi ziphevi zimbi. Twisi ko kibila ki kubamwena boma. (Tanga Yakobi 4:7, 8.) Kibila Yave wulutidi mangolo ayi ziphevi zimbi. Nandi wumonisa mawu mu bilumbu bi Nowa, ayi mu bilumbu binkwiza kuntwala wala bunga ziphevi zimbi. (Yuda 6) Tebuka moyo ti Yave kasa tubika befu feka ko mu mvita twidi na ziphevi zimbi vayi twidi ayi lusalusu lu zimbasi zi kwikama zitukyebanga. (2 Mintinu 6:15-17) Tulenda ba lufyatu ti mu lusalusu lu Yave tulenda nunga mvita wu twidi na Satana ayi ziphevi zimbi.—1 Petelo 5:6, 7; 2 Petelo 2:9.
18, 19. (a) Bwidi tulenda nungina mvita wu twidi na Satana ayi ziphevi zimbi? (b) Mvutu wu kyuvu mbi tunkwiza zaba?
19 Kuzaba ti Satana ayi ziphevi zimbi ziphasi ziwombo bantwadisanga va ntoto, kibila mbi Nzambi kakhambu kuba tuludila? Kapu yinlanda tunkwiza baka mvutu wu kyuvu akyokyo.
DILONGI
KYEDIKA 1: ZIMBASI BADI MU DIKANDA DI YAVE
“Luzitisa Yave beno zimbasi ziandi.”
Mbi tuzebi matedi zimbasi?
Yobi 38:4-7
Yave wutwamina vanga zimbasi ava kavanga ntoto.
Nzaikusu 5:11
Vadi mafunda na mafunda ma bivevi di zimbasi.
1 Petelo 1:11, 12
Zimbasi bamvwanga nkinza mu lukanu Yave kadi va ntoto.
Luka 15:10
Zimbasi bamvwanga nkinza mu baboso bansadilanga Nzambi.
KYEDIKA 2: ZIMBASI BANSADISANGA BISADI BI NZAMBI
“Mbasi Yave yinzungidilanga bobo bankinzikanga Yave.”
Bwidi tuzabidi ti zimbasi balenda sadisa batu?
Ngenesi 19:15, 16; Danieli 6:22; Luka 22:43; Mavanga 12:6-11
Zimbasi basadisa Loti, Danieli, Yesu, ayi Petelo.
Ebeleo 1:
7, 14
Yave wunsadilanga zimbasi mwingi kukyeba bisadi byandi bubu.
KYEDIKA 3: ZIPHEVI ZIMBI BANTOMBANGA KUTUVANGA MBI
“Muingi Satana kabika kutuyadila kibila tuzebi mboti mavanga mandi.”
Banani ziphevi zimbi, ayi kibila mbi tufweti kubatatukila?
Nzaikusu 12:9
Mbasi yimweka yibalukila Yave. Bakuntedilanga Satana.
Ngenesi 6:2
Mu thangu Nowa zimbasi babayisa Nzambi ayi bayiza va ntoto.
Matai 9:34
Zimbasi zyoso babayisa Nzambi ayi babundana kwidi Satana, baba tedilanga ziphevi zimbi.
Deutelonomi 18:10, 11
Ziphevi zimbi bamvunanga ayi bansusulanga batu mu phila bantombila.
KYEDIKA 4: NGYE WULENDA NUNGA SATANA AYI ZIPHEVI ZIMBI
“Bika lutumukina Nzambi, vayi lunuanisa Satana, buna wela kulutina.”
Bwidi Yave kalenda kusadisila kununga mvita na Satana ayi ziphevi zimbi??
Mavanga 19:19
Tatuka byuma byoso bilenda kufikika na ziphevi zimbi banga minkisi, kindoki, kubikula mambu ayi mankaka ziphevi zimbi bansadilanga..
Efeso 6:16, 18
Kindisa kiminu kyaku mu kulonguka Kibibila, ayi sambila kwidi Yave mwingi kakukyeba.
Zingana 18:10
Sadila dizina di Yave.


text:
DILONGI YA 3
Keti nsangu ya mbote mekatukaka mpenza na Nzambi?
1. Nani kele Munkwa ya Biblia?
Nsangu ya mbote yina ketuba nde bantu tazinga mvula na mvula na ntoto kele ya kusonika na Biblia. (Nkunga 37:29) Biblia mesalamaka na mikanda ya fyoti 66. Nzambi sadilaka bantu ya kwikama kiteso ya 40 sambu na kusonika yo. Moize sonikaka mikanda tanu ya ntete, yo meluta bamvula kiteso ya 3 500. Ntumwa Yoane muntu sonikaka mukanda ya nsuka, yo meluta bamvula kiteso ya 1 900. Bansoniki ya Biblia sonikaka bangindu ya nani? Nzambi vandaka kuzabisa bansoniki ya Biblia mambu na nzila ya mpeve santu na yandi. (2 Samuele 23:2) Bo sonikaka mabanza ya Nzambi, kansi ya bo mosi ve. Yo yina, Yehowa muntu kele Munkwa ya Biblia.—Tanga 2 Timoteo 3:16; 2 Piere 1:20, 21.
2. Inki kendimisa beto nde Biblia ketubaka mambu ya kyeleka?
Beto mezaba nde Biblia mekatukaka na Nzambi sambu yo ketubilaka na sikisiki mambu yina tasalama na makwisa. Ata muntu mosi ve lenda sala mpidina. (Yozue 23:14) Kaka Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso muntu lenda mona na ntwala makwisa ya bantu na sikisiki yonso.—Tanga Yezaya 42:9; 46:10.
Mukanda yina mekatuka na Nzambi fwete vanda ya kuswaswana, mpi yo kele mpenza mutindu yina. Bo mekabulaka bamiliare ya ba-Biblia na bandinga mingi kibeni. Ata yo kele mukanda mosi ya ntama, Biblia kele na kuwakana ti siansi ya kyeleka. Dyaka, mambu yina bansoniki 40 ya Biblia sonikaka vandaka ve ya kuswaswana. * Mambu yina Biblia ketubaka sambu na zola lenda katuka kaka na Nzambi ya kyeleka—Nzambi ya zola. Yo kele mpi ti kiyeka ya kusoba luzingu ya bantu sambu yo kuma ya mbote. Banzikisa yai kendimisaka bamilio ya bantu nde Biblia kele Ndinga ya Nzambi.—Tanga 1 Batesalonika 2:13.
3. Biblia kelongaka nki?
Biblia kezabisaka nsangu ya mbote yina ketuba nde Nzambi kevandaka ti lukanu mosi ya zola sambu na bantu. Masonuku ketendula mutindu bantu kuvidisaka dibaku yina bo vandaka ti yo ya kuzinga na paladisu ya ntoto, na luyantiku ya disolo ya luzingu ya bantu, mpi mutindu nsukansuka ntoto takituka paladisu.—Tanga Kusonga 21:4, 5.
Ndinga ya Nzambi kele mpi ti bansiku, minsiku, mpi bandongisila. Dyaka, Biblia kevandaka ti bambandu ya kemonisa mutindu Nzambi vandaka kusadila bantu mambu; bambandu yango lenda longa beto mpi kimuntu ya Nzambi. Yo yina, Biblia lenda sadisa nge na kuzaba Nzambi. Yo ketendulaka mutindu nge lenda kuma nduku na yandi.—Tanga Nkunga 19:8, 12; Yakobo 2:23; 4:8.
4. Inki mutindu nge lenda bakisa Biblia?
Kamukanda yai tasadisa nge na kubakisa Biblia sambu yo kesadila metode yina Yezu vandaka kusadila. Yandi vandaka kutubila mukapu mosi mosi ya Biblia mpi yandi vandaka kupesa bo “ntendula ya Masonuku.”—Tanga Luka 24:27, 45.
Kele ve ata ti kima mosi ya kepesaka kyese mingi kuluta nsangu ya mbote yina mekatuka na Nzambi. Ata mpidina, bantu yankaka kesepelaka ve ti yo, mpi bankaka nkutu kewilaka yo makasi. Kulemba nitu ve. Sambu na kuvanda ti kivuvu ya kubaka luzingu ya mvula na mvula, nge fwete vanda ti nzayilu ya Nzambi.—Tanga Yoane 17:3.
^ par. 3 Tala kamukanda Un livre pour tous.
Longuka Mambu Mingi
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Inki Mutindu Beto Lenda Ndima nde Biblia Ke Tubaka Kieleka?
Kana Nzambi muntu kele munkwa ya Biblia, yo fwete vanda ve bonso mikanda yina bantu me sonikaka.
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?
Biblia—Mukanda Mosi ya Mekatuka na Nzambi
Inki Biblia Kelongaka Mpenza?


text:
Longa Wan’aku
Amase, nusadila tusansu twatu mu longa wan’eno malongi mamfunu ma Nkand’a Nzambi.
Mvovo Mia Lubantiku
Mvovo mia nkand’a Nsiku milenda kala se luludiku kwa ngeye ekolo osansanga wan’aku.
Tuna ye Kiese kia Zaya Diambu Dimosi dia Mbumba
Nkand’a Nzambi uvovelanga mbumba mosi yamfunu iyikilwanga vo “mbumba yavauka.” Nga ozolele zaya kana nkia mbumba yayi?
Rebeka Wayangidikanga Yave
Adieyi tulenda vanga muna kala nze Rebeka? Tanga lusansu yo zaya mayingi mu kuma kiandi.
Rakabi Wakwikila Muna Yave
Zaya una Rakabi y’esi nzo andi bavuluzilwa vava Yeriko yafwaswa.
Wayangidika Se Diandi yo Yave
Nkia nsilu mwan’a Yefeta kalungisa? Aweyi tulenda kuntanginina?
Samuele Wavanga owu Wansongi
Aweyi olenda tanginina Samuele yo vanga owu wansongi kana nkutu vava wantu ankaka bevanganga mambu mambi?
Davidi Kakala yo Wonga Ko
Tanga lusansu lwa Nkand’a Nzambi mu zaya dina diakitula Davidi se nkwa unkabu.
Nga Wamona Kala Kinsona yo Wonga?
Yave adieyi kavovesa Eleya vava kamona kinsona? Adieyi olenda longoka mu mana mabwila Eleya?
Yosiya Akundi Ambote Kakala Yau
Nkand’a Nzambi ukutuzaisanga vo diampasi kikilu diakala kwa Yosiya mu vanga owu wansongi. Zaya una akungi andi bansadisila.
Yeremiya Kayambula Samuna Mambu ma Yave Ko
Kana una vo wantu bansevanga yo kumfungila makasi, ekuma Yeremiya kakwamanena samuna mambu ma Nzambi?
Yesu Walemvokanga Ntangwa Zawonso
Diampasi mu lemvokela mase maku ntangwa zawonso. Zaya una mbandu a Yesu ilenda kusadisila.
Basoneka Lusansu lwa Yesu
Longoka mu kuma kia alongoki nana a Nkand’a Nzambi ana bazinga tandu kimosi yo Yesu yo soneka lusansu lwandi.
Mwan’a Nsang’a Paulu Nkwa Unkabu Kakala
Toko diadina wavuluza ngudi andi ankazi. Adieyi kavanga?
Timoteo Wazolanga Sadisa Wantu
Aweyi olenda kadila ye zingu kiakiese nze Timoteo?
Kintinu Kisinga Yala e Nza Yawonso
Aweyi ukala e zingu vava Yesu keyala e nza? Nga oyangalela mo kala?


text:
KAPU YA KUMI NA MOSI
Sambu na Nki Bampasi Kele Mingi?
1, 2. Inki bangiufula bantu mingi ke yulaka?
MASA me fuluka mpi me bebisa bwala mosi. Muntu mosi me bula masasi na kati ya nzo-nzambi, bantu mingi me lwala mpi me fwa. Mama mosi yina vandaka kubela kansere me fwa mpi yandi me bika bana tanu.
2 Ntangu bisumbula to bampasi ya mutindu yai ke kuminaka bantu, bantu mingi ke yulaka nde: “Sambu na nki?” Bantu ya nkaka ke yulaka nde, sambu na nki kimbeni ti bampasi kele mingi na nsi-ntoto? Keti nge mpi me kudiyulaka bangiufula yai?
3, 4. (a) Inki bangiufula Habakuki yulaka? (b) Inki mvutu Yehowa pesaka yandi?
3 Biblia ke longa beto nde bantu yina vandaka ti lukwikilu ya ngolo na Nzambi yulaka mpi bangiufula ya mutindu yai. Mu mbandu, mbikudi Habakuki yulaka Yehowa nde: “Sambu na nki nge ke bika nde mono mona mambu ya mbi? Mpi sambu na nki nge ke pesa nzila nde bo niokula bantu? Sambu na nki lufwa mpi mubulu kele na ntwala na mono? Mpi sambu na nki kuswana ti mavwanga kele mingi?”—Habakuki 1:3.
4 Na Habakuki 2:2, 3, beto ke tanga mvutu yina Nzambi pesaka na bangiufula ya Habakuki mpi mutindu Nzambi silaka nde yandi ta yidika mambu. Yehowa ke zolaka bantu mingi. Biblia ke tuba nde: “Yandi ke kudibanzaka sambu na beno.” (1 Piere 5:7) Ya kieleka, beto ke mengaka kumona bampasi kansi Nzambi ke mengaka kumona yo kuluta beto. (Yezaya 55:8, 9) Yo yina, beto tadila ngiufula yai: Sambu na nki bampasi kele mingi na nsi-ntoto?
SAMBU NA NKI BAMPASI KELE MINGI?
5. (a) Balongi mingi ya mabundu ke tubaka nki sambu na bampasi? (b) Inki Biblia ke longaka?
5 Mbala mingi kana bantu ke niokwama, bapastere, banganga-nzambi mpi balongi ya mabundu ke tubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Bantu ya nkaka ke tubaka nde mambu yonso yina ke kuminaka bantu mu mbandu bisumbula, kele mambu yina Nzambi me kanaka na ntwala mpi beto lenda bakisa ve ata fioti sambu na nki yo ke salamaka. Bankaka nkutu ke tubaka nde Nzambi ke fwaka bantu, yo vanda bana ya fioti, sambu bo kwenda kuzinga ti yandi na zulu. Kansi, mambu yai yonso kele luvunu. Yehowa ke vandaka ve ata fioti na kisina ya mambu ya mbi yina ke salamaka. Biblia ke tuba nde: “Ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nzambi ya kieleka na kusala mambu na nku yonso, ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nkwa-Ngolo Yonso na kusala mambu ya mbi!”—Yobi 34:10.
6. Sambu na nki bantu mingi ke pesaka Nzambi foti sambu na bampasi yonso yina kele na nsi-ntoto?
6 Bantu mingi ke pesaka Nzambi foti sambu na bampasi yonso yina kele na nsi-ntoto, sambu bo ke yindulaka nde yandi muntu ke yalaka nsi-ntoto. Kansi mutindu beto longukaka yo na Kapu ya tatu, muntu yina ke yalaka kibeni nsi-ntoto kele Satana Diabulu.
7, 8. Sambu na nki bampasi kele mingi na nsi-ntoto?
7 Biblia ke zabisa beto nde, “nsi-ntoto ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.” (1 Yoane 5:19) Satana, mfumu ya nsi-ntoto yai kele ti mayele ya mbi mpi yandi kele nku. Yandi “ke kusaka ntoto ya mvimba.” (Kusonga 12:9) Bantu mingi ke salaka mambu bonso yandi. Yai kele kikuma yina ke salaka nde luvunu, kimbeni mpi mambu ya nku kuvanda mingi na nsi-ntoto.
8 Kele ti bikuma ya nkaka yina ke sala nde bampasi kuvanda mingi na nsi-ntoto. Ntangu Adami ti Eva kolamaka, bo kumaka bantu ya masumu mpi bana na bo bakaka disumu. Mpi sambu na disumu, bantu ke monisaka bantu ya nkaka mpasi. Mbala mingi bo ke monaka nde bo kele mfunu mingi kuluta bantu ya nkaka. Bo ke nwanaka, ke kwendaka na bitumba, mpi ke niokulaka bantu ya nkaka. (Longi 4:1; 8:9) Bantangu ya nkaka, bantu ke niokwamaka sambu na “ntangu mpi mambu ya kukonda kukana.” (Longi 9:11) Kana bo kele na kisika ya mbi mpi na ntangu ya mbi, bisumbula mpi mambu ya nkaka ya mbi lenda kumina bo.
9. Sambu na nki beto lenda ndima nde Yehowa kele ti kikuma ya mbote kibeni yina me salaka nde yandi pesa nzila na bampasi?
9 Yehowa kele ve na kisina ya bampasi. Beto fwete pesa yandi ve foti sambu na bitumba, mubulu to mutindu bantu ke monisa bantu ya nkaka mpasi. Nzambi kele ve na kisina ya bisumbula mu mbandu kunikana ya ntoto, mupepe ya ngolo, mpi kufuluka ya bamasa. Kansi nge lenda kudiyula nde: ‘Kana Yehowa kele ngolo mingi kuluta bantu yonso na luyalanganu, sambu na nki yandi ke bikaka nde mambu yina ya mbi kusalama?’ Beto me zaba nde Nzambi ke kudibanzaka mingi sambu na beto, yo yina yandi fwete vanda ti kikuma ya mbote kibeni yina me salaka nde yandi pesa nzila na bampasi.—1 Yoane 4:8.
SAMBU NA NKI NZAMBI ME PESAKA NZILA NA BAMPASI?
10. Inki mutindu Satana tudilaka Yehowa ntembe?
10 Diabulu kusaka Adami ti Eva na kilanga ya Edeni. Satana tubaka nde Nzambi kele Mfumu mosi ya mbi. Yandi tubaka nde Nzambi bumbilaka Adami ti Eva kima mosi ya mbote. Satana zolaka kundimisa bo nde yandi ta vanda mfumu mosi ya mbote kuluta Yehowa mpi nde bo vandaka ve na mfunu ya Nzambi.—Kuyantika 3:2-5; tala Noti 27.
11. Inki ngiufula beto ta tadila?
11 Adami ti Eva buyaka kulemfukila Yehowa mpi bo kolamaka na yandi. Bo yindulaka nde bo vandaka ti nswa ya kupona bo mosi kusala mambu ya mbote mpi ya mbi. Inki mutindu Yehowa lendaka kumonisa nde bankolami yina kudikusaka mpi nde yandi muntu ke zabaka mambu yina kele mbote kibeni sambu na beto?
12, 13. (a) Sambu na nki Yehowa fwaka ve Adami ti Eva na mbala mosi? (b) Sambu na nki Yehowa me pesaka Satana nzila ya kuyala nsi-ntoto yai mpi me pesaka bantu nzila ya kudiyala?
12 Yehowa fwaka ve Adami ti Eva na mbala mosi. Kansi, yandi pesaka bo nzila ya kubuta bana. Mpidina, Yehowa salaka nde bana ya Adami ti Eva kupona bo mosi muntu yina zolaka kuvanda mfumu na bo. Lukanu ya Yehowa vandaka nde bantu ya kukuka kufuluka na ntoto, mpi yo ta lungana ata Diabulu me sala nki mutindu.—Kuyantika 1:28; Yezaya 55:10, 11.
13 Satana tudilaka Yehowa ntembe na meso ya bamilio ya bawanzio. (Yobi 38:7; Daniele 7:10) Yo yina, Yehowa pesaka Satana ntangu ya kumonisa kana mambu yina yandi tubaka vandaka ya kieleka. Yehowa pesaka mpi bantu ntangu ya kutula baluyalu na bo mosi na nsi ya lutwadisu ya Satana sambu na kumonisa kana bo ta nunga kukonda lusadisu ya Nzambi.
14. Bamvula mingi yina me lutaka me monisa nki?
14 Banda bamvula mingi, bantu me mekaka kudiyala kansi bo me nungaka ve. Yo me monisaka nde Satana kele muntu ya luvunu. Bantu kele na mfunu ya lusadisu ya Nzambi. Mbikudi Yeremia tubaka masonga ntangu yandi tubaka nde: “O Yehowa, mono me zaba mbote nde nzila ya muntu kele ve ya yandi. Muntu yina ke tambula kele ve ti kiyeka ya kutwadisa kitambi na yandi mosi.”—Yeremia 10:23.
SAMBU NA NKI YEHOWA ME BIKAKA NTANGU MINGI?
15, 16. (a) Sambu na nki Yehowa me pesaka nzila nde bampasi kubaka ntangu mingi? (b) Sambu na nki Yehowa me yidikaka ve mambu ya mbi yina Satana me basisaka?
15 Sambu na nki Yehowa me pesaka nzila nde bampasi kubaka ntangu mingi? Sambu na nki yandi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama? Yo lombaka nde ntangu mingi kuluta sambu na kumonisa nde luyalu ya Satana me kuka ve. Bantu me mekaka baluyalu ya mutindu na mutindu kansi bo me nungaka ve. Ata bantu ke bakisaka ntoto mbote mpi ke sadilaka ba-apareyi, kukonda lunungu, kinsukami, nku, mpi bitumba ke kuma kaka mingi. Beto lenda kudiyala ve ata fioti kukonda lusadisu ya Nzambi.
16 Yehowa me yidikaka ve mambu ya mbi yina Satana me basisaka. Kana yandi sala yo, yo ta monisa nde Nzambi ke pesa maboko na luyalu ya Satana mpi yandi ta sala yo ve ata fioti. Diaka, bantu ta yindula nde bo lenda kudiyala bo mosi mpi kununga. Kansi, yo kele luvunu mpi Yehowa ta pesa ve maboko na luvunu yina. Yandi ke kusaka ve ata fioti.—Baebreo 6:18.
17, 18. Yehowa ta sala nki sambu na bampasi yonso yina Satana me basisaka?
17 Keti Yehowa lenda manisa bampasi yonso yina kukolama ya Satana mpi ya bantu me basisaka? Ee. Nzambi lenda sala mambu yonso. Yehowa me zaba ntangu yina yandi ta pesa mvutu na bantembe yonso yina Satana basisaka. Na nima, yandi ta kumisa ntoto paladisu mutindu yandi kanaka yo. Bantu yonso yina kele na “maziamu ya kuyibuka” ta futumuka. (Yoane 5:28, 29) Bantu ta bela diaka ve mpi bo ta fwa diaka ve. Yezu ta manisa bampasi yonso yina Satana me basisaka. Yehowa ta sadila Yezu “sambu na kufwa bisalu ya Diabulu.” (1 Yoane 3:8) Beto ke tonda Yehowa mutindu yandi ke monisila beto ntima ya nda sambu beto zaba yandi mpi beto baka lukanu ya kundima nde yandi vanda Mfumu na beto. (Tanga 2 Piere 3:9, 10.) Ata ntangu beto ke monaka mpasi, yandi ke sadisaka beto na kukanga ntima.—Yoane 4:23; tanga 1 Bakorinto 10:13.
18 Yehowa ke pusaka beto ve na kupona yandi na kuvanda Mfumu na beto. Yandi me pesaka bantu kimpwanza ya kupona. Dikabu yai ya mfunu ke tendula nki sambu na beto? Bika beto tadila yo.
INKI MUTINDU NGE TA SADILA DIKABU YA KIMPWANZA YA KUPONA?
19. (a) Inki dikabu ya kitoko Yehowa me pesaka beto? (b) Sambu na nki beto fwete monisa ntonda sambu na dikabu yai?
19 Kimpwanza ya kupona kele dikabu ya kitoko yina Yehowa me pesaka beto mpi yo ke salaka nde beto vanda ve kiteso ti bambisi. Mawi ya kukonda mayele ke pusaka bambisi na kusala mambu kansi beto ke ponaka mutindu beto ke zolaka kusadila luzingu na beto mpi beto ke bakaka lukanu kana beto ta sepedisa Yehowa to ve. (Bingana 30:24) Beto kele mpi ve bonso bamasini yina ke salaka kaka mambu yina bo me songaka yo. Beto kele ti kimpwanza ya kupona mutindu ya bantu yina beto ke zola kuvanda, bantu yina ta vanda banduku na beto, mpi mutindu luzingu na beto fwete vanda. Yehowa ke zola nde beto sepela ti luzingu.
20, 21. Inki nge lenda pona na kusala ntangu yai?
20 Yehowa ke zolaka nde beto zola yandi. (Matayo 22:37, 38) Yandi kele bonso tata yina ke vandaka na kiese ya kuwa mwana na yandi ke tuba na ntima ya mvimba nde: “Mono ke zolaka nge,” kansi ve sambu bo ke pusa yandi na kutuba yo. Yehowa me pesaka beto kimpwanza ya kupona kana beto ta sadila yandi to ve. Satana, Adami, mpi Eva ponaka na kubuya Yehowa. Inki mutindu nge ta sadila dikabu na nge ya kimpwanza ya kupona?
21 Sadila kimpwanza na nge ya kupona sambu na kusadila Yehowa. Bamilio ya bantu me bakaka lukanu ya kusepedisa Nzambi mpi ya kubuya Satana. (Bingana 27:11) Inki nge lenda sala ntangu yai sambu nge kota na nsi-ntoto ya mpa ya Nzambi ntangu yandi ta manisa bampasi yonso? Kapu yina ke landa ta pesa mvutu na ngiufula yai.


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Aprili 2017
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo ya Telama! mpi sambu na kulonga kieleka ya me tala Kimfumu ya Nzambi. Sadila bangindu yai sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Bika nde Yehowa Kuwumba Mabanza mpi Bikalulu na Nge
Muwumbi ya Nene ke tomisaka bikalulu na beto ya kimpeve, kansi beto fwete ndima nde yandi sala yo.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Yamba Bo na Kiese Yonso
Konso muntu yina me kwisa na balukutakanu na beto fwete mona nde beto ke zolanaka. Inki beto lenda sala sambu zola mpi kiese kuvanda na Nzo ya Kimfumu?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Keti Nge Kele ti “Ntima ya Kuzaba” Yehowa?
Na Yeremia kapu 24, Yehowa Nzambi fwanisaka bantu ti bafige. Banani vandaka kumonisa bafige ya mbote, mpi nki mutindu beto lenda landa mbandu na bo bubu yai?
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Nge Lenda Pesa Bampangi Yina Me Lembaka na Kimpeve Kikesa
Bampangi yina me lembaka na kimpeve kele kaka mfunu mingi na meso ya Yehowa. Inki mutindu beto lenda sadisa bo na kuvutuka na dibundu?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Vanda Kikesa Bonso Yeremia
Yeremia longaka bamvula 40 nde Yeruzalemi ta fwa. Inki sadisaka yandi na kulanda kuvanda kikesa?
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Bankunga ya Kimfumu Ke Pesaka Kikesa
Kuyimba bankunga ya Kimfumu pesaka bampangi kikesa na kan ya konsatrasio na Allemagne (na Sachsenhausen). Bankunga yai lenda pesa beto kikesa ntangu beto ke kutana ti bampasi.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Tubilaka Kuwakana ya Mpa
Na nki mambu kuwakana ya mpa me swaswana ti kuwakana ya Nsiku, mpi nki mutindu mambote na yo kele ya mvula na mvula?


text:
Nkenda ya 5: Luzingu ya mpasi me yantika
NA NGANDA ya kilanga ya Eden, Adamu na Eva kumonaka mpasi mingi. Sambu na kudya mbote, yo lombaka nde bau sala ngolo. Na kisika nde banti ya kitoko ya bambuma kumena, banti ya mbi na bansende vandaka kubasika na nzyunga na bau. Tala mambu yina kubwilaka Adamu ti Eva sambu bau kolamaka na Nzambi mpi vidisaka kinduku na bau ti Yandi.
Kima ya kuluta mbi dyaka, Adamu na Eva yantikaka na kufwa. Nzambi kuzabisaka bau nde: kana bau kudya mbuma ya nti yina yandi buyisaka bau, bau tafwa. Sambu na yau, kaka kilumbu bau dyaka mbuma, bau yantikaka na kufwa. Tala buzoba ya kukolama na Nzambi!
Bana yonso ya Adamu na Eva kubutaka na nima ya Nzambi kulaka bau na kilanga ya Eden. Yau ketendula nde bana na bau mpi zolaka kununa mpi kufwa.
Kana Adamu na Eva kulemfukilaka Jéhovah, nga bau zolaka kuzinga kimakulu na ntoto, na kyese yonso. Ata muntu mosi ve zolaka kununa, kubela mpi kufwa.
Luzolo ya Nzambi kele nde bantu kuzinga kimakulu. Kansi kilumbu kele bau tazinga na mutindu yina. Ntoto tavanda paladisu mpi bantu na yau tavanda na nitu ya mbote. Bantu tavutukila kinduku na bau na Nzambi mpi na kati na bau kinduku ya nene tavanda.
Eva mpi vidisaka kinduka na yandi ti Nzambi. Yau natilaka yandi bampasi ya ngolo. Yandi yantikaka kubuta na mpasi ya ngolo. Kukolama na yandi na Jéhovah kunatilaka yandi mpenza ntantu mingi.
Adamu na Eva kubutaka bana mingi ya babakala na ya bankento. Ntangu bau butaka mwana na bau ya ntete, bau pesaka yandi zina Kaina. Bau pesaka mwana na bau ya zole zina Abele. Inki mambu kubwilaka bau? Keti beno zaba yau?
Kuyantika 3:16-23; 4:1, 2; Kusonga 21:3, 4.
Bangyufula
- Luzingu ya Adami ti Eva kuvandaka nki mutindu na nganda ya kilanga ya Edeni?
- Inki mambu yantikaka kukumina Adami ti Eva, mpi sambu na inki?
- Sambu na nki bana ya Adami ti Eva zolaka kununa mpi kufwa?
- Kana Adami ti Eva zolaka kulemfukila Yehowa, luzingu na bo ti ya bana na bo zolaka kuvanda nki mutindu?
- Inki mutindu kukonda bulemfu ya Eva kunatilaka yandi mpasi?
- Tanga bazina ya bana zole ya ntete ya Adami ti Eva.
- Bana yankaka yina kele na kifwanisu kele banani?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 3:16-23 mpi 4:1, 2.
Mutindu Nzambi kusingaka ntoto kuvandaka ti nki bupusi na luzingu ya Adami? (Kuy. 3:17-19; Roma 8:20, 22)
Sambu na nki zina Eva, yina kesongidila “Muntu ya Kezinga,” kufwanaka mpenza? (Kuy. 3:20)
Inki mutindu Yehowa kuzitisaka Adami ti Eva ata na nima ya kusumuka na bo? (Kuy. 3:7, 21)
- Tanga Kusonga 21:3, 4.
Inki “mambu ya ntama” ya nge kevingila nde Nzambi kukatula?


text:
KAPU YA KUMI NA TATU
Vanda ti Dibanza ya Nzambi Sambu na Luzingu
Dibanza ya Nzambi sambu na luzingu kele inki?
Dibanza ya Nzambi sambu na kubasisa divumu kele inki?
Inki mutindu beto kemonisaka luzitu sambu na luzingu?
PROFETE Yeremia kutubaka nde: “Yehowa kele Nzambi na kyeleka. Yandi kele Nzambi ya moyo.” (Yeremia 10:10, NW ) Dyaka, Yehowa Nzambi kele Ngangi ya bima yonso ya kezingaka. Bigangwa ya zulu kutubilaka yandi nde: “Nge muntu salaka bima yonso; bima yonso ke zingaka, bo ke na moyo kaka sambu na luzolo na nge.” (Kusonga 4:11) Na nkunga mosi ya kukumisa Nzambi, Ntotila Davidi kutubaka nde: “Nge muntu kele nto ya moyo.” (Nkunga 36:10) Yo yina, luzingu kele dikabu yina mekatukaka na Nzambi.
2 Yehowa ketaninaka mpi luzingu na beto. (Bisalu 17:28) Yandi kepesaka madya ya beto kedyaka, masa ya beto kenwaka, mupepe ya beto kepemaka, mpi ntoto, kisika ya beto kezingaka. (Bisalu 14:15-17) Yehowa mesalaka bima yai yonso na mpila nde beto sepela ti luzingu. Kansi, sambu na kusepela mpenza ti luzingu, beto fwete longuka bansiku ya Nzambi mpi kulemfukila yo.—Yezaya 48:17, 18.
KUMONISA LUZITU SAMBU NA LUZINGU
3 Nzambi kezolaka nde beto zitisa luzingu, yo vanda ya beto mosi to ya bantu yankaka. Mu mbandu, na bilumbu ya Adami ti Eva, mwana na bo Kaini kuwilaka leke na yandi Abele makasi mingi. Yehowa kukebisaka Kaini nde makasi na yandi lendaka kunata yandi na disumu ya nene. Kaini kulandaka ve lukebisu yina. Yandi “balukilaka leki na yandi, yandi fwaka yandi.” (Kuyantika 4:3-8) Yehowa kupesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka mpangi na yandi.—Kuyantika 4:9-11.
4 Bamvula mingi na nima, Yehowa kupesaka bana ya Izraele bansiku sambu yo sadisa bo na kusadila yandi na mutindu ya yandi kezolaka. Sambu Nzambi kupesaka bansiku yango na nzila ya profete Moize, bantangu yankaka bo kebingaka yo Nsiku ya Moize. Kitini mosi ya Nsiku ya Moize vandaka kutuba nde: “Kufwa muntu ve.” (Kulonga 5:17) Nsiku yai vandaka kumonisa bana ya Izraele nde luzingu ya muntu kele mfunu na meso ya Nzambi mpi nde bantu fwete baka luzingu ya bankaka na valere.
5 Inki beto lenda tuba sambu na luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve? Na kutadila Nsiku ya Moize, yo vandaka mbi na kufwa mwana yina kele na divumu ya mama na yandi. Ya kyeleka, ata luzingu ya mutindu yai kele mfunu mingi na meso ya Yehowa. (Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3) Yo ketendula nde yo kele mbi na kubasisa divumu.
6 Kana beto kezitisaka luzingu, beto fwete vanda mpi ti dibanza ya mbote sambu na bantu yankaka. Biblia ketuba nde: “Muntu yina ke mengaka mpangi na yandi, yandi kele bonso muntu yina me fwa muntu ya nkaka. Beno zaba nde muntu yina me fwa muntu ya nkaka, yandi lenda vanda na moyo ya mvula na mvula ve.” (1 Yoane 3:15) Kana beto kezola kuzinga mvula na mvula, beto fwete mengaka ve bantu yankaka na ntima na beto, sambu kimbeni kevandaka na kisina ya mambu mingi ya mubulu. (1 Yoane 3:11, 12) Yo kele mfunu nde beto longuka na kuzolana.
BETO KEMONISAKA LUZITU SAMBU NA LUZINGU
- kana beto fwa ve luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve
- kana beto yambula bikalulu ya mvindu
- kana beto kemenga ve bantu yankaka na ntima na beto
7 Ebuna nki beto lenda tuba na yina metala kuzitisa luzingu na beto mosi? Na kutuba ya mbote bantu kezolaka ve kufwa, kansi bantu yankaka ketulaka luzingu na bo na kigonsa ya lufwa sambu na kusosa kyese. Mu mbandu, bantu mingi kenwaka makaya, dyamba, to kesadilaka bima yina kelausaka sambu na kyese. Bima ya mutindu yai kebebisaka nitu mpi mbala mingi yo kefwaka bantu yina kesadilaka yo. Muntu yina kevandaka ti kikalulu ya kusadila bima yai kemonaka ve luzingu nde yo kele santu. Bisalu yai kele ya mvindu na meso ya Nzambi. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korinto 7:1) Sambu na kusadila Nzambi mutindu yandi kezolaka, beto fwete buya bisalu ya mutindu yai. Ata kusala mutindu yina lenda vanda mpasi mingi, Yehowa lenda pesa beto lusadisu yina beto kele na yo mfunu. Mpi yandi kebakaka na valere bikesa ya beto kesalaka sambu na kubaka luzingu na beto bonso dikabu mosi ya mfunu ya mekatuka na yandi.
8 Kana beto kezitisaka luzingu, beto takudibanzaka ntangu yonso na yina metala lutaninu. Beto tasalaka ve mambu kukonda kutula dikebi mpi tatulaka ve luzingu na beto na kigonsa kaka sambu na kubaka kyese. Beto tatwadisaka ve kaminio to kima yankaka kukonda dikebi mpi tasalaka ve bansaka ya mubulu to ya kigonsa. (Nkunga 11:5) Nsiku ya Nzambi kupesaka Izraele ya ntama vandaka kutuba nde: “Kana nge tunga nzo ya mpa [yina kele ti ludi ya papala], atasio! nge fweti yidika ludi na yo mbote ti kamwa-lupangu [to, kamwa kibaka] na mpila nde bantu kubwa ve; mpidina nge ta vanda na makambu ve kana muntu kubwa yandi fwa.” (Kulonga 22:8) Na kuwakana ti munsiku ya kele na nsiku yina, bima bonso ba eskalie ya nzo na nge fwete vanda ya mbote na mpila nde muntu kututana ve, kubwa, mpi kulwala. Kana nge kele ti kaminio, zikisa nde nge lenda tambusa yo kukonda kigonsa. Kubika ve nde nzo to kaminio na nge kuvanda kigonsa sambu na nge mosi to sambu na bantu yankaka.
9 Inki beto lenda tuba na yina metala luzingu ya mbisi? Yo kele mpi kima mosi ya santu na meso ya Ngangi. Nzambi kepesaka nswa ya kufwa bambisi sambu na kuzwa madya mpi bilele to sambu na kutanina bantu na kigonsa. (Kuyantika 3:21; 9:3; Kubasika 21:28) Kansi, kunyokula bambisi na nku to kufwa bo sambu na kusakana kele mbi mpi yo kemonisa kukonda luzitu sambu na busantu ya luzingu.—Bingana 12:10.
KUMONISA LUZITU SAMBU NA MENGA
10 Na nima ya kufwa mpangi na yandi Abele, Yehowa kusongaka Kaini nde: “Menga ya leki na nge ke dila ngolo na meso na mono.” (Kuyantika 4:10) Ntangu Nzambi kutubilaka menga ya Abele, yandi vandaka kutubila luzingu ya Abele. Kaini kusukisaka luzingu ya Abele, mpi ntangu yai Nzambi zolaka kupesa yandi ndola. Yo vandaka bonso nde menga ya Abele, to luzingu na yandi, vandaka kuboka na Yehowa sambu yandi zenga mambu na lunungu. Kuwakana na kati ya luzingu mpi menga kumonanaka dyaka na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa. Na ntwala ya Mvula ya Ngolo, bantu vandaka kudya kaka bambuma, ndunda, bankeni, mpi minkanzi ya bambuma. Na nima ya Mvula ya Ngolo, Yehowa kusongaka Noa ti bana na yandi nde: “Ntangu yai mono me pesa beno bambisi yonso sambu na kudia, mutindu mono pesaka beno ntete matiti yonso ya mubisu.” Kansi Nzambi tulaka nsiku yai: “Beno lenda kudia ve mbisi ti menga na yo sambu moyo [to, luzingu] kele na kati ya menga.” (Kuyantika 1:29; 9:3, 4) Yo ke pwelele nde Yehowa kewakanisaka mingi mpenza luzingu mpi menga ya kigangwa mosi.
11 Beto kemonisaka luzitu na menga na ntangu beto kebuyaka kudya yo. Na Nsiku yina Yehowa kupesaka bana ya Izraele, yandi tubaka nde: “[Kana] muntu ya Israele…kwenda kuzomba bambisi ebuna yandi fwa mbisi to ndeke yina ya bo ke diaka, yandi fweti losa menga na yo na ntoto ti kufika yo ntoto…. Mono tubaka na bantu ya Israele nde: ‘Beno kudia menga ve.’ ” (Levi 17:13, 14) Nsiku ya Nzambi yina vandaka kubuyisa kudya menga ya mbisi, ya yandi pesaka ntete na Noa bamvula 800 na ntwala, kuvandaka kaka na ngala. Dibanza ya Yehowa kuvandaka pwelele: bansadi na Yandi lendaka kudya musuni ya mbisi kansi menga ve. Yo lombaka nde bo losa menga na ntoto, disongidila kuvutula luzingu ya kigangwa yina na Nzambi.
12 Bakristu fwete zitisa mpi nsiku ya mutindu mosi. Bantumwa mpi babakala yankaka yina vandaka kutwadisa balongoki ya Yezu na mvu-nkama ya ntete kuvukanaka sambu na kuzenga nki bansiku bantu yonso na dibundu ya Bukristu zolaka kuzitisa. Bo zengaka nde: “Mpeve ya Nzambi ti beto, beto me zenga na kutula kilo ya nkaka ve na zulu na beno, kansi kilo mosi mpamba ya mfunu yo yai: Beno lenda dia ve mbisi yina ya bo me pesa ntete makabu na banzambi ya biteki, beno lenda nwa ve menga, beno lenda dia ve mbisi yina ya bo me fwa na kukanga mungungu [to ya bo mebika menga na misuni] na yo, beno lenda sala pite mpi ve.” (Bisalu 15:28, 29; 21:25) Yo yina, beto fwete “nwa ve menga.” Na meso ya Nzambi, kusala mutindu yai kele mfunu kiteso mosi ti kubuya kusambila biteki mpi kusala pite.
13 Keti nsiku ya kunwa ve menga ketadila mpi kuvutula menga? Ee. Beto baka mbandu: Kana munganga mebuyisa nge na kunwa malafu, keti yo ketendula kaka nde nge fwete nwa ve malafu kansi nde bo lenda kotisa nge yo na misisa na nzila ya ntunga? Ata fyoti ve! Mutindu mosi, kubuya kunwa menga kezola kutendula kubuya kukotisa yo na nitu na beto na konso mutindu yina. Yo yina, nsiku ya kebuyisa kunwa menga ketendula nde beto lenda pesa ve nzila na muntu ata mosi nde yandi vutula beto menga na misisa.
14 Inki beto lenda tuba kana Mukristu mosi melwala ngolo kibeni to yo kelomba nde bo sala yandi operasio ya nene? Minganga lenda tuba nde bo fwete vutula yandi menga kana ve yandi tafwa. Ya kyeleka, Mukristu tazola ve kufwa. Yandi tasala ngolo na kutanina dikabu ya luzingu yina Nzambi mepesaka yandi, yo yina yandi tandima nde bo sansa yandi na mitindu yankaka yina kesadilaka ve menga na mutindu ya mbi. Yandi tasosa nde bo sansa yandi na mutindu yai mpi tandima bankisi yankaka yina kesadilaka ve menga.
15 Keti Mukristu tafwa nsiku ya Nzambi kaka sambu na kuzinga mwa mingi na ngidika yai ya bima? Yezu kutubaka nde: “Konso muntu yina zola kugulusa moyo [to, luzingu] na yandi, yandi ta vidisa yo; kansi konso muntu yina ta vidisa moyo na yandi sambu na mono, yandi ta mona yo.” (Matayo 16:25) Beto kezolaka ve kufwa. Kansi, kana beto fwa nsiku ya Nzambi sambu na kusosa kugulusa luzingu na beto ya ntangu yai, beto lenda vidisa luzingu ya mvula na mvula. Beto tamonisa mayele kana beto tula ntima na lunungu ya nsiku ya Nzambi, ti kivuvu nde kana beto fwa sambu na konso kikuma yina, Muntu yina Kepesaka Luzingu tayibuka beto na lufutumuku mpi tavutudila beto dikabu ya kitoko ya luzingu.—Yoane 5:28, 29; Baebreo 11:6.
16 Bubu yai, bansadi ya kwikama ya Nzambi mebakaka lukanu ya kulanda nsiku na yandi na yina metala menga. Bo tadya ve menga na konso mutindu yina. Bo tandima mpi ve menga sambu bo kezola kusadila yo bonso nkisi sambu na kusansa bo.* Bo ketulaka ntima nde Ngangi ya menga mezaba mambu yina kele mbote sambu na bo. Keti nge kendima nde yandi mezaba yo?
MUTINDU MOSI KAKA YA MBOTE YA KUSADILA MENGA
17 Nsiku ya Moize kumonisaka mutindu mosi kaka ya mbote ya kusadila menga. Na yina metala lusambu yina Nzambi kulombaka na bantu ya Izraele ya ntama, Yehowa kutubaka nde: “Moyo [to, luzingu] ya konso kima ke vandaka na menga; yo yina mono tubaka nde beno fweti losa menga na zulu ya mesa-kimenga sambu mono landa masumu na beno diaka ve. Ya kieleka, sambu moyo ke vandaka na menga, yo yina mono ke lolulaka mbi ya muntu sambu na menga.” (Levi 17:11) Ntangu bantu ya Izraele vandaka kusala masumu, bo lendaka kupesa mbisi mpi kutambika ndambu ya menga na yo na mesa-kimenga yina vandaka ntete na tabernakle mpi na nima na tempelo ya Nzambi sambu Nzambi kulolula masumu na bo. Mutindu mosi kaka ya mbote ya kusadila menga kuvandaka na bimenga ya mutindu yai.
18 Bakristu ya kyeleka kele ve na nsi ya Nsiku ya Moize, yo yina bo kepesaka ve bimenga ya bambisi mpi ketulaka ve menga ya bambisi na zulu ya mesa-kimenga. (Baebreo 10:1) Kansi, kusadila menga na mesa-kimenga na bilumbu ya Izraele ya ntama vandaka kumonisa kimenga ya mfunu mpi ya nsuka—kimenga ya Mwana ya Nzambi, Yezu Kristu. Mutindu beto longukaka yo na Kapu ya 5 ya mukanda yai, Yezu kupesaka luzingu na yandi ya kimuntu sambu na beto na ntangu yandi bikaka nde menga na yandi kutyamuka bonso kimenga. Na nima yandi tombukaka na zulu mpi yandi pesaka Nzambi mbala mosi kaka valere ya menga na yandi yina kutyamukaka. (Baebreo 9:11, 12) Yo tulaka fondasio sambu na ndolula ya masumu na beto mpi yo kangudilaka beto nzila sambu na kubaka luzingu ya mvula na mvula. (Matayo 20:28; Yoane 3:16) Mutindu yai ya kusadila menga memonanaka mfunu mingi kibeni! (1 Piere 1:18, 19) Beto lenda guluka kaka kana beto tula lukwikilu na menga ya Yezu yina kutyamukaka.
19 Beto lenda monisa mpenza ntonda na Yehowa Nzambi sambu na dikabu ya zola ya luzingu! Ebuna, keti dyambu yai fwete pusa beto ve na kuzabisa bantu yankaka dibaku ya kubaka luzingu ya mvula na mvula kana bo tula lukwikilu na kimenga ya Yezu? Dikebi yina Nzambi kele na yo sambu na luzingu ya bantu yankaka tapusa beto na kusala yo ti mpusa ya ngolo mpi kikesa. (Ezekiele 3:17-21) Kana beto kelungisa mukumba yai ti kikesa yonso, beto takuka kutuba bonso ntumwa Polo nde: “[Mono kele bunkete na yina metala menga ya bantu yonso, NW ]. Sambu mono zabisaka beno mambu yonso yina ya Nzambi me kanaka.” (Bisalu 20:26, 27) Kuzabisa bantu yankaka mambu ya metala Nzambi mpi balukanu na yandi kele mutindu ya mbote ya kumonisa nde beto kezitisaka mingi mpenza luzingu mpi menga.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Luzingu kele dikabu ya mekatuka na Nzambi.—Nkunga 36:10; Kusonga 4:11.
- Kubasisa divumu kele mbi, sambu luzingu ya mwana yina mebutuka ntete ve kele mfunu mingi na meso ya Nzambi.—Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3.
- Sambu na kuzitisa luzingu beto ketulaka yo ve na kigonsa mpi kedyaka ve menga.—Kulonga 5:17; Bisalu 15:28, 29.
* Sambu na kuzaba mambu mingi na yina metala bankisi yankaka ya kusadila na kisika ya kuvutula menga, tala balutiti 13-17 ya kamukanda Comment le sang peut-il vous sauver la vie ? yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.
Bangyufula ya Kulonguka
1. Nani kugangaka bima yonso ya kezingaka?
2. Inki Nzambi kesalaka sambu na kutanina luzingu na beto?
3. Inki mutindu Nzambi kutadilaka lufwa ya Abele?
4. Na Nsiku ya Moize, inki mutindu Nzambi kumonisaka dibanza ya mbote ya luzingu?
5. Inki mutindu beto fwete tadila kubasisa divumu?
6. Sambu na nki beto fwete menga ve bantu yankaka?
7. Tanga mwa bisalu yina kemonisaka kukonda luzitu sambu na luzingu.
8. Sambu na nki beto fwete kudibanzaka ntangu yonso na yina metala lutaninu?
9. Kana beto kezitisaka luzingu, inki fwete vanda bikalulu na beto na ntwala ya bambisi?
10. Inki mutindu Nzambi memonisaka nde kuwakana kele na kati ya luzingu mpi menga?
11. Inki mutindu ya kusadila menga Nzambi kubuyisaka banda na bilumbu ya Noa?
12. Inki nsiku ya metala menga mpeve santu kupesaka na mvu-nkama ya ntete mpi ya beto fwete zitisa bubu yai?
13. Pesa mbandu ya kemonisa nde nsiku ya kebuyisa kunwa menga ketadila mpi kuvutula menga.
14, 15. Kana minganga kutuba nde bo fwete vutula Mukristu mosi menga, yandi tasala inki, mpi sambu na inki?
16. Bansadi ya Nzambi mebakaka lukanu ya kusala nki na yina metala menga?
17. Na Izraele ya ntama, inki kuvandaka mutindu mosi kaka ya kusadila menga yina Yehowa Nzambi vandaka kundima?
18. Inki mambote mpi nki balusakumunu beto lenda baka na menga ya Yezu yina kutyamukaka?
19. Inki beto fwete sala sambu na kuvanda “bunkete na yina metala menga ya bantu yonso”?


text:
DILONGI YA 10
Lusambu ya Dibuta Kele Nki?
Banda ntangu ya ntama, Yehowa ke zolaka nde mabuta yonso kulutisa ntangu kumosi, sambu na kukumisa ngolo kimpeve na bo mpi bangwisana na bo. (Kulonga 6:6, 7) Yo yina Bambangi ya Yehowa ke ponaka ntangu mosi konso mposo sambu dibuta kusambila kumosi, disongidila kusolula, na kisika mosi ya mbote, mambu ya kimpeve yina ke tadila bampusa na bo. Ata nge ke zingaka nge mosi, yo lenda vanda dibaku ya mbote ya kulutisa ntangu ti Nzambi, ziku ntangu nge ke longuka disolo mosi ya Biblia yina nge ponaka.
Yo kele ntangu ya kukwenda pene-pene na Yehowa. “Beno kwenda pene-pene na Nzambi, ebuna yandi ta kwisa pene-pene na beno.” (Yakobo 4:8) Beto ke zabaka Yehowa mbote-mbote ntangu beto ke longukaka mambu ya me tala kimuntu na yandi mpi bisalu na yandi na Ndinga na yandi ya kusonika. Mutindu mosi ya pete ya kuyantika lusambu na beno ya dibuta kele ya kulutisa mwa ntangu na kutanga Biblia kumosi na ndinga ya ngolo; ziku na kulanda manaka ya Lukutakanu ya Luzingu mpi Kisalu konso mposo. Beno lenda kabula baverse ya kutanga na konso muntu ya dibuta, mpi na nima beno yonso lenda tubila mambu yina bo me longuka na Masonuku.
Yo kele ntangu ya kukumisa bangwisana ya bantu ya dibuta ngolo. Babakala ti bankento, yika mpi bibuti ti bana, ke kumisaka bangwisana na bo ngolo ntangu bo ke longukaka Biblia na dibuta. Yo fwete vanda ntangu ya kiese mpi ya ngemba, yina bantu yonso ke vingila ti kiese. Bibuti lenda pona masolo ya me fwana na kutadila mvula ya bana, ziku bo lenda sadila masolo ya Nzozulu ya Nkengi mpi Réveillez-vous ! to masolo ya kele na site na beto jw.org. Beno lenda tubila diambu mosi yina bana na beno kutanaka ti yo na nzo-nkanda mpi mutindu ya kununga yo. Sambu na nki ve kutala manaka mosi ya bo songaka na JW Télé diffusion (tv.jw.org) mpi kutubila yo kumosi na nima? Beno lenda longuka na kiese bankunga yina beno ta yimba na balukutakanu mpi kudia mwa kima na nima ya lusambu ya dibuta.
Ntangu yai ya sipesiali ya beno ke lutisa konso mposo sambu na kusambila Yehowa kumosi ta sadisa bantu yonso ya dibuta na kuzola na kulonguka Ndinga ya Nzambi, ebuna Nzambi ta sakumuna mingi bikesa na beno.—Nkunga 1:1-3.
Sambu na nki beto ke bumbaka ntangu sambu na lusambu ya dibuta?
Inki bibuti lenda sala sambu dibaku yai kuvanda ntangu ya kiese sambu na bantu yonso ya dibuta?


text:
NKUDIKA
E Lumbu kia Mfundisa i Nki?
AWEYI oyindulwilanga e lumbu kia mfundisa? Ndonga bebanzanga vo mazunda ma wantu betelama vana ndose a kunda kia Nzambi mu fundiswa. Akaka betambula nsambu za kwenda kun’ezulu, akaka batubwa kuna fulu kia mpasi zakwele mvu. Kansi, Nkand’a Nzambi diambu diakaka ulonganga mu kuma kia lumbu kiakina. Nkand’a Nzambi ke yikilanga kio nze lumbu kia mpasi ko, kansi nze lumbu kia vuvu ye luyangalalu.
Muna Lusengomono 20:11, 12, tutanganga mvovo mia Yoane mu kuma kia lumbu kia mfundisa vo: “Mbwene kunda kiampwena kiampembe, yo Ndion’ovwende kio, vana luse luandi e nza y’ezulu ditinini, yau ke imonekena fulu. Mbwene o mafwa, y’anene y’andwelo, batelamene vana ndose a kunda; e nkanda mizingumwinu: owaka nkanda uzingumwinu mpe, una vo wa moyo: vo i mafwa, mafundisilu muna mambu masonama muna nkanda, mun’owu wa mavangu mau.” Nani i mfundisi oyikwanga ovava?
Yave wa Nzambi i mfundisi anene a wantu. Kansi, wasola muntu akaka mu kala se mfundisi. Muna Mavangu 17:31, Paulu wavova vo Nzambi ‘wasikidisa e lumbu, kina kefundisil’e nza muna nsongi muna muntu ndiona kasola.’ Yesu Kristu i muntu wasolwa se Mfundisi. (Yoane 5:22) Nkia ntangwa kiyantika e Lumbu kia Mfundisa? Kolo kwa kizingila?
Nkanda Lusengomono usonganga vo e Lumbu kia Mfundisa kiyantika kuna nima vita ya Armangedo, vava Satana ye nz’andi ifwaswa. * (Lusengomono 16:14, 16; 19:19–20:3) Kuna nima Armangedo, Satana ye nkwiya miandi besiwa muna pelezo mu zunda dia mvu. Muna ntangwa yayina, 144.000 betambula e fulu yau kun’ezulu ‘yo yala kumosi yo Kristu, muna 1.000 dia mvu.’ (Lusengomono 14:1-3; 20:1-4; Roma 8:17) Ikuma vo, e Lumbu kia mfundisa ke lumbu kia ola 24 ko. Zunda dia mvu kizingila.
Mun’ezunda dia mvu, Yesu Kristu “ofundis’ay’amoyo, yo mafwa.” (2 Timoteo 4:1) “Amoyo” i “ndong’ayingi” ivuluka muna vita ya Armangedo. (Lusengomono 7:9-17) Ntumwa Yoane wamona mpe “o mafwa, . . . batelamene vana ndose a kunda” kia lufundisu. Nze una kasia nsilu o Yesu, ‘awonso bena muna nkala bewa nding’andi [Kristu], bevaika’ muna lufuluku. (Yoane 5:28, 29; Mavangu 24:15) Kansi mu nkia kuma befundisilwa?
Muna mona-meso ya Yoane wa ntumwa, “e nkanda mizingumwinu,” “mafwa, mafundisilu muna mambu masonama muna nkanda, mun’owu wa mavangu mau.” (Lusengomono 20:12) Nga muna nkanda miami mavangu ma nkulu ma wantu masonama mo? Ve, o wantu ke befundisilwa mu kuma kia mana bavanga ko una ke bafwidi ko. Aweyi tuzayidi wo? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: ‘On’ofwidi kala, wakutululwa mun’esumu.’ (Roma 6:7) Ozevo, awana befulwa bevutuka ye kiwuntu kia kondwa masumu. Muna kuma kiaki, nkand’a lufundisu nkanikinu miakaka mia Nzambi usonganga. Muna vwa moyo a mvu ya mvu, awana bevuluka muna Armangedo ye awana befuluka bafwete lemvokela nsiku mia Nzambi, kumosi mpe ye nkanikinu miampa kevana Yave muna kolo kia zunda dia mvu. I kuma vo, konso muntu ofundisilwa muna mana kevanga muna Lumbu kia Lufundisu.
E Lumbu kia Lufundisu kivana elau kwa mazunda ma wantu mu longoka yo zingila e ngwizani ye luzolo lwa Nzambi. Ediadi disonganga vo vekala ye salu kia longa wantu muna nz’amvimba. Ozevo, “wantu a nza belongwa unsongi.” (Yesaya 26:9) Kansi, ke wantu awonso ko i bezola kal’e ngwizani ye luzolo lwa Nzambi. Muna Yesaya 26:10 tutanganga vo: “Kana nkenda zifwilwa kimpumbulu, kelongwa unsongi ko; muna nsi a ndungidi i kevang’oma ma vilwa, ke mu tala nene wa Yave ko.” Yimpumbulu yayi yifwaswa emvimba muna Lumbu kia Lufundisu.
Kuna mfoko a Lumbu kia Lufundisu, awana bevuluka bekala yo “moyo” alunga. (Lusengomono 20:5) Muna Lumbu kia Lufundisu wantu bevutulwiswa o lunga nze una wakala kuna lubantiku. (1 Korinto 15:24-28) I bosi kikwiza lutonto lwa nsuka. Satana ovaikiswa muna pelezo yo yambulwa kavukumuna wantu e nkumbu a nsuka. (Lusengomono 20:3, 7-10) Awana bezindalala bemona e ndungana ya nsilu wau wa Nkand’a Nzambi: “Asongi bevwa nza, besikila vo yakwele mvu.” (Nkunga 37:29) Elo, e Lumbu kia Lufundisu nsambu kitwasa kwa wantu awonso akwa kwikizi!
^ tini. 1 Muna zaya mambu makaka mu kuma kia Armangedo, tala nkanda Estudo Perspicaz das Escritura, Volume 1, lukaya lwa 711-712; Volume 2, lukaya lwa 286-287, ye kapu kia 20 kia nkanda Sambila Nzambi Mosi Kaka Aludi, miavaikiswa kwa Mbangi za Yave.