text: 1 Bangogo ya longi,*+ mwana ya Davidi, ntotila na Yeruzalemi.+2 “Yo kele mpamba kibeni!” longi muntu ke tuba,“Yo kele mpamba kibeni! Bima yonso kele mpamba!”+3 Inki luta muntu ke bakaka na kisalu na yandi yonso ya ngoloYina yandi ke salaka ngolo awa na ntoto?*+4 Ndonga mosi ya bantu ke kwenda, mpi ndonga mosi ya bantu ke kwisa,Kansi ntoto ke bikalaka* kimakulu.+5 Ntangu ke basikaka,* mpi ntangu ke dindaka;Na nima yo ke vutukaka ntinu* na kisika yina yo ke basikaka diaka.+6 Mupepe ke kwendaka na sudi, yo ke balukaka mpi yo ke kwendaka na nordi;Yo ke balukaka mpi yo ke landaka kubaluka; mupepe ke landaka kubaluka-baluka.7 Bamasa yonso* ke kulumukaka na nzadi-mungwa, kansi nzadi-mungwa ke fulukaka ve.+Na kisika yina bamasa ke katukaka sambu yo kulumuka, yo ke vutukaka kuna sambu yo kulumuka diaka.+8 Bima yonso ke lembisaka;Muntu mosi ve lenda tubila yo.Disu ke fulukaka ve na kutala;Dikutu mpi ke fulukaka ve na kuwa.9 Mambu yina vandaka ntete, yo yina ta vanda diaka,Mpi mambu yina bo salaka ntete, bo ta sala yo diaka;Kele ve ti kima ya mpa awa na ntoto.*+10 Keti kele ti kima yina muntu lenda tuba sambu na yo nde, “Tala kima yai—yo kele ya mpa”?Yo ke vandaka dezia katuka ntama;Yo ke vandaka dezia na ntwala ya ntangu na beto.11 Muntu mosi ve ke yibukaka bantu ya ntangu ya ntama;Muntu mosi mpi ve ta yibuka bantu yina ta kwisa na nima;Bantu yina ta kwisa diaka na nima ta yibukaka bo mpi ve.+12 Mono, longi, mono vandaka ntotila ya Izraele na Yeruzalemi.+13 Mono salaka ngolo na kulonguka mpi na kutala mbote-mbote+ ti mayele mambu yonso ya ke salamaka na ntoto+—kisalu ya mpasi yina Nzambi me pesaka bana ya bantu yina ke salaka nde bo vanda ti kisalu.14 Mono monaka bisalu yonso yina ke salama awa na ntoto,*Ebuna tala, bima yonso kele mpamba mpi kulanda mupepe.+15 Kima yina kele nioka-nioka, bo lenda tandula yo ve,Mpi kima yina kele ve, bo lenda tanga yo ve.16 Ebuna mono tubaka na ntima na mono nde: “Mono me baka mayele mingi, kuluta konso muntu yina vandaka na ntwala na mono na Yeruzalemi,+ ebuna ntima na mono kumaka ti mayele mpi nzayilu mingi.”+17 Mono salaka ngolo sambu na kuzaba mayele, sambu na kuzaba kilawu,*+ mpi sambu na kuzaba buzoba, diambu yai mpi kele kulanda mupepe.18 Sambu mayele mingi ke nataka kiseku mingi,Yo yina muntu yina ke kumaka ti mayele mingi ke kumaka mpi ti bampasi mingi.+


c: text/html

text: 3 Yandi kotaka diaka na sinagoga mosi, mpi muntu mosi yina vandaka ti diboko ya ke nikanaka ve* vandaka pana.+2 Yo yina bo vandaka kutala yandi na dikebi sambu na kumona kana yandi ta belula muntu yina na Kisabatu, sambu bo funda yandi.3 Yandi tubilaka muntu yina diboko ke nikanaka ve* nde: “Telama mpi kwisa awa na kati-kati.”4 Na nima, yandi tubilaka bo nde: “Keti na Kisabatu nsiku ke pesa nswa ya kusala diambu ya mbote to ya kusala diambu ya mbi, ya kugulusa luzingu* mosi to ya kufwa yo?”+ Kansi bo vandaka kaka pima.5 Na nima ya kutala bo ndambu na ndambu ti makasi, sambu yandi waka ntantu mingi kibeni sambu na ntima-ngolo na bo,+ yandi tubilaka muntu yina nde: “Tandula diboko na nge.” Yandi tandulaka yo, mpi diboko na yandi kumaka diaka mbote.6 Ebuna Bafarize basikaka mpi na mbala mosi bo yantikaka kusala lukutakanu ti bantu ya Erode+ sambu na kufwa yandi.7 Kansi Yezu ti balongoki na yandi kwendaka na nzadi-mungwa, mpi bantu mingi kibeni ya Galilea mpi ya Yudea landaka yandi.+8 Ata bantu mingi kibeni ya Yeruzalemi, ya Idumea, ya simu ya nkaka ya Yordani, mpi ya nziunga ya Tire mpi ya Sidoni, kwisaka na yandi ntangu bo waka nsangu ya mambu mingi yina yandi vandaka kusala.9 Yandi songaka balongoki na yandi na kuyidikila yandi maswa mosi ya fioti sambu kimvuka ya bantu kukangama-kangama ve ti yandi.10 Sambu yandi belulaka bantu mingi, bantu yonso yina vandaka ti bamaladi ya ngolo vandaka kupusana pene-pene na yandi sambu na kusimba yandi.+11 Ata bampeve ya mbi,+ konso ntangu ya bo vandaka kumona yandi, bo vandaka kufukama na ntwala na yandi mpi kutuba na ndinga ya ngolo nde: “Nge kele Mwana ya Nzambi.”+12 Kansi mbala mingi yandi vandaka kupesa bo ntuma ya ngolo na kuzabisa ve bantu kana yandi kele nani.+13 Yandi tombukaka na ngumba mosi mpi yandi bingaka bantu yina yandi zolaka,+ ebuna bo kwisaka kisika yandi vandaka.+14 Yandi salaka* kimvuka ya bantu 12, yina yandi pesaka mpi zina ya bantumwa. Bantu yai zolaka kutambula ti yandi mpi yandi zolaka kutinda bo sambu na kusamuna.15 Yandi pesaka bo mpi kiyeka ya kubasisa bademo.+16 Kimvuka ya bantu 12+ yina yandi salaka* bo yai: Simoni, yina yandi pesaka mpi zina ya Piere,+17 Yakobo mwana ya Zebedeo ti Yoane mpangi ya Yakobo (yandi pesaka bo mpi zina ya Boanergesi, yina ke tendula “Bana ya Makelele ya Nzasi”),+18 Andre, Filipo, Bartelemi, Matayo, Toma, Yakobo mwana ya Alfeo, Tadeo, Simoni muntu ya Kanana,*19 mpi Yudasi Iskariote, yina tekaka yandi na nima.Ebuna yandi kwendaka na nzo mosi,20 mpi kimvuka yina ya bantu vukanaka diaka, yo yina bo monaka ve ata mpila ya kudia.21 Kansi ntangu bantu ya dibuta na yandi waka mambu yina, bo kwendaka sambu na kukanga yandi, sambu bo vandaka kutuba nde: “Yandi me bela kilawu.”+22 Diaka, bansekudi yina katukaka na Yeruzalemi vandaka kutuba nde: “Yandi kele ti Belezebule,* mpi yandi ke basisa bademo na nsadisa ya mfumu ya bademo.”+23 Yo yina, yandi songaka bo na kukwisa pene-pene na yandi, ebuna yandi tubilaka bo na bingana nde: “Inki mutindu Satana lenda basisa Satana?24 Kana kimfumu mosi me kabwana na kati na yo, kimfumu yina lenda zinga ve;+25 mpi kana nzo mosi me kabwana na kati na yo, nzo yina ta zinga ve.26 Diaka, kana Satana me kudikumisa mbeni na yandi mosi mpi me kabwana, yandi lenda zinga ve, kansi yo ta vanda nsuka na yandi.27 Ya kieleka, muntu mosi ve yina ke kota na nzo ya muntu mosi ya ngolo lenda yiba bima na yandi kana yandi kanga ntete ve muntu yina ya ngolo bansinga. Yandi lenda yiba bima ya nzo na yandi kaka kana yandi sala mutindu yina.28 Ya kieleka mono ke tubila beno nde Nzambi ta lolula mambu yonso ya bana ya bantu, ata bo sala masumu ya nki mutindu mpi bo tuba mambu ya kuvweza ya nki mutindu.29 Kansi, muntu yina ke vweza mpeve santu, bo ta lolula yandi ve kimakulu+ kansi yandi me sala disumu ya mvula na mvula.”+30 Yandi tubaka mambu yai sambu bo vandaka kutuba nde: “Yandi kele ti mpeve ya mbi.”+31 Ntangu yai, mama na yandi ti bampangi na yandi+ kwisaka, mpi bo telamaka na nganda, bo tindaka muntu mosi sambu na kubinga yandi.+32 Sambu kimvuka mosi ya bantu vandaka na nziunga na yandi, bo tubilaka yandi nde: “Tala! Mama na nge ti bampangi na nge kele na nganda, bo ke sosa nge.”+33 Kansi yandi vutudilaka bo nde: “Nani kele mama na mono mpi banani kele bampangi na mono?”34 Ebuna yandi talaka bantu yina vandaka na nziunga na yandi ndambu na ndambu mpi tubaka nde: “Beno tala, mama na mono mpi bampangi na mono!+35 Konso muntu yina ke salaka luzolo ya Nzambi, yandi muntu kele mpangi na mono ya bakala, mpangi na mono ya nkento, mpi mama na mono.”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 15 Na ntangu yina, Moize mpi bantu ya Izraele yimbilaka Yehowa nkunga yai:+“Bika mono yimbila Yehowa, sambu nkembo na yandi me kuma mingi.+Yandi me losa mpunda ti muntu yina ke tambusa yo na nzadi-mungwa.+2 Kikesa na mono mpi ngolo na mono kele Yah,* sambu yandi me kuma luguluku na mono.+Yai Nzambi na mono, mpi mono ta kumisa yandi;+ Nzambi ya tata na mono,+ mpi mono ta nangula yandi.+3 Yehowa kele soda ya ngolo.+ Zina na yandi Yehowa.+4 Bapusu-pusu ya Farao mpi basoda na yandi, Yandi me losa bo na nzadi-mungwa,+Mpi basoda na yandi ya kuluta ngolo me dinda na Nzadi-Mungwa ya Mbwaki.+5 Masa ya me dasuka fikaka bo; bo dindaka bonso ditadi na bisika ya mudindu.+6 O Yehowa, diboko na nge ya kitata kele ngolo mingi,+O Yehowa, diboko na nge ya kitata lenda buka-buka mbeni.7 Na bunene na nge ya kuluta, nge lenda losa na ntoto bantu yina ke telama sambu na kunwanisa nge;+Nge ke tinda makasi na nge ya ngolo, yo ke yoka bo bonso nianga.8 Na mpema yina basikaka na mbombo na nge, masa kangamaka kisika mosi;Yo telamaka kisika mosi, mpi yo kangaka masa sambu yo vutuka ve;Masa yina dasukaka kangamaka bonso ditadi na kati-kati ya nzadi-mungwa.9 Mbeni tubaka nde: ‘Mono ta landa! Mono ta kanga!Mono ta kabula bima ya mono ta botula tii kuna mono* ta sepela!Mono ta basisa mbele na mono ya bitumba! Diboko na mono ta bedisa bo!’+10 Nge basisaka mupepe ya mpema na nge, nzadi-mungwa fikaka bo;+Bo dindaka bonso kibende mosi ya kilo na masa ya nene.11 Nani na kati ya banzambi kele bonso nge, O Yehowa?+Nani kele bonso nge, nge muntu yina kele santu na kiteso ya kuluta?+Muntu yina bo fwete wa boma mpi kuyimbila bankunga ya lukumu, Muntu yina ke salaka mambu ya kuyituka.+12 Nge tandulaka diboko na nge ya kitata, mpi ntoto minaka bo.+13 Na zola na nge ya kwikama nge twadisaka bantu yina nge sumbaka diaka;+Na ngolo na nge, nge ta nata bo na kisika ya santu ya nge ke zingaka.14 Bantu fwete wa;+ bo ta tekita;Mpasi* ta simba bantu ya Filistia.15 Na ntangu yina bamfumu ya Edomi ta wa boma ya ngolo;Mpi matekita ta kanga bamfumu ya ngolo* ya Moabi.+Bantu yonso ya Kanana ta lemba nitu.+16 Boma mpi matekita ta simba bo.+Sambu na bunene ya diboko na nge bo ta nikana ve bonso ditadi,Tii kuna bantu na nge ta luta, O Yehowa,Tii kuna bantu yina nge salaka+ ta luta.+17 Nge ta nata bo mpi ta kuna bo na ngumba ya dikabu na nge,+Kisika ya ngolo yina nge me yidikaka sambu na nge mosi na kuzinga, O Yehowa,O Yehowa, kisika ya santu yina maboko na nge me tulaka.18 Yehowa ta yala bonso ntotila mvula na mvula.+19 Ntangu bampunda ya Farao ti bapusu-pusu na yandi ya bitumba mpi basoda na yandi yina ke tambusaka bampunda kotaka na nzadi-mungwa,+Yehowa vutulaka masa ya nzadi-mungwa na zulu na bo,+Kansi bantu ya Izraele tambulaka na ntoto ya kuyuma na kati-kati ya nzadi-mungwa.”+20 Ebuna Miriami mbikudi ya nkento, mpangi ya Aroni, bakaka ngoma ya fioti na diboko na yandi, ebuna bankento yonso landaka yandi bo ke bula bangoma ya fioti mpi ke kina.21 Miriami pesaka babakala mvutu na nkunga nde:“Beno yimbila Yehowa, sambu nkembo na yandi me kuma mingi.+Yandi me losa mpunda ti muntu yina ke tambusa yo na nzadi-mungwa.”+22 Na nima Moize katulaka Izraele na Nzadi-Mungwa ya Mbwaki, ebuna bo kwendaka na ntoto-makanga ya Shure mpi bo tambulaka bilumbu tatu na ntoto-makanga, kansi bo monaka ve masa.23 Bo kumaka na Mara,*+ kansi bo monaka ve mpila ya kunwa masa ya Mara sambu yo vandaka ndudi. Yo yina yandi pesaka yo zina Mara.24 Ebuna bantu yantikaka kubokutila Moize+ nde: “Inki beto ta nwa?”25 Yandi didilaka Yehowa,+ ebuna Yehowa songaka yandi nti mosi. Ntangu yandi losaka yo na masa, masa kumaka mbote.Kuna Nzambi tudilaka bo nsiku mpi mbandu yina ta sadisaka bo na kusambisa, mpi kuna yandi mekaka+ bo.26 Yandi tubaka nde: “Kana nge wa kibeni ndinga ya Yehowa Nzambi na nge mpi nge sala mambu yina kele ya mbote na meso na yandi mpi nge tula dikebi na bantuma na yandi mpi nge landa bansiku na yandi yonso,+ mono ta natila nge ve ata maladi mosi yina mono natilaka bantu ya Ezipte,+ sambu mono, Yehowa, mono ke belula nge.”+27 Na nima, bo kumaka na Elimi, kisika vandaka banto ya masa 12 mpi maba 70. Ebuna bo salaka camp pana pene-pene ya masa.


text: 5 AYa kieleka, bantu ke tubila pite*+ na kati na beno, mpi pite* ya mutindu yina kele nkutu ve na kati ya makanda—bakala mosi ke zinga ti* nkento ya tata na yandi.+2 Keti beno ke tudila yo lulendo? Keti yo lombaka ve nde beno dila+ mpi beno katula muntu yina me sala diambu yai na kati na beno?+3 Ata mono kele ve ti beno na nitu, mono kele ti beno na mpeve, mpi mono me sambisa ntama muntu yina me sala diambu yai, bonso nde mono vandaka kibeni ti beno.4 Ntangu beno ta vukana na zina ya Mfumu na beto Yezu, beno ta zaba nde mono kele ti beno na mpeve kumosi ti ngolo ya Mfumu na beto Yezu,5 beno fwete pesa muntu ya mutindu yina na Satana+ sambu nitu kufwa, mpidina mpeve lenda guluka na kilumbu ya Mfumu.+6 Kudikumisa na beno kele mbote ve. Keti beno me zaba ve nde ndambu ya levire ke vimbisaka pate yonso ya fufu?+7 Beno katula levire ya ntama, sambu beno vanda pate ya mpa, yina me konda levire, mutindu beno kele. Sambu ya kieleka, bo me tambikaka+ Kristu mwana-dimeme+ na beto ya Paki.8 Yo yina beto ta ve nkinsi+ ti levire ya ntama to ti levire ya masumu mpi ya mambu ya mbi, kansi beto ta yo ti mampa ya kukonda levire, mampa ya masonga mpi ya kieleka.9 Na mukanda na mono, mono sonikilaka beno na kuyambula kuvukana ti bantu yina ke salaka pite,*10 yo ke tendula ve kuyambula kuvukana na mambu yonso ti bantu ya nsi-ntoto yai+ ya ke salaka pite* to bantu ya lukasi to bantu ya ke botulaka bima ya bantu ya nkaka to bantu ya ke sambilaka biteki. Kana ve, yo zolaka kulomba nde beno katuka kibeni na nsi-ntoto.+11 Kansi ntangu yai, mono ke sonikila beno na kuyambula kuvukana+ ti muntu yina ke tubaka nde yandi kele mpangi, kansi yandi ke salaka pite,* yandi kele muntu ya lukasi,+ yandi ke sambilaka biteki, yandi ke fingaka, yandi ke lawukaka malafu,+ to yandi ke botulaka bima ya bantu ya nkaka,+ mpi na kudia nkutu ve ti muntu ya mutindu yina.12 Keti kusambisa bantu yina kele na nganda kele mambu na mono? Keti beno ke sambisaka ve bantu yina kele na kati,13 ntangu Nzambi ke sambisa bantu yina kele na nganda?+ “Beno katula muntu ya mbi na kati na beno.”+


text:
Sambu na Nki Makwela Kefwaka?
Sambu na Nki Makwela Kefwaka?
“Bafarize ya nkaka kwisaka kumeka Yesu nde: ‘Keti Bansiku na beto ke pesaka muntu nswa na kubikisa nkento na yandi na konso mambu ya mbi ya yandi me sala?’”—Matayo 19:3.
BANTU yankaka yina vandaka kuzinga na bilumbu ya Yezu, kuyulaka yandi kana makwela lenda zinga mingi to ve. Yezu kusongaka bo nde: “Keti beno me tangaka ve mambu yai na Mukanda ya Nzambi? ‘Na luyantiku, ntangu Nzambi salaka bantu, yandi salaka bo bakala ti nkento. Ebuna Nzambi tubaka nde: Yo yina, bakala ta bikisa tata na yandi ti mama na yandi, yandi ta kwenda kuvukana na nkento na yandi. Ebuna bo zole ta kuma muntu mosi.’ Mpidina bo kele diaka bantu zole ve kansi kaka muntu mosi mpamba. Yo yina, muntu lenda kabula ve yina ya Nzambi me vukisaka.” * (Matayo 19:4-6) Ntembe kele ve nde, lukanu ya Nzambi sambu na makwela kuvandaka nde yo zinga mingi.
Na bansi mingi bubu yai, kiteso ya makwela 40 na kati ya nkama to kuluta ‘ke na kukabwana,’ disongidila kesuka na kufwa. Keti ndongisila yina Biblia kepesaka na yina metala makwela memanaka ngala? Keti yo lenda vanda nde makwela kenunga ve sambu ngidika na yo kele ya mbi?
Tadila mbandu yai: Bankwelani zole me sumba bakaminio ya mutindu mosi. Bankwelani ya ntete ketanina kaminio na bo mbote-mbote mpi ketambusa yo na dikebi yonso. Kaminio na bo mebeba ve. Kansi, bankwelani yina yankaka kebaka ve ntangu to kesala ve bikesa sambu na kutanina kaminio na bo, mpi bo ketambusa yo na mutindu mosi ya mbi. Kaminio na bo mefwa mpi bo meyambula yo. Na yina metala kaminio yai ya mefwa ya bankwelani yai ya zole, foti kele na nki—na kaminio to na bankwa na yo? Yo kemonana pwelele nde, foti ya nene kele na bankwa kaminio.
Kiteso mosi, sambu makwela mingi kenungaka ve yo ketendula ve nde ngidika ya makwela kele mbi. Makwela mingi yina menungaka memonisaka nde ngidika ya makwela kele mbote. Makwela ya mutindu yina kenataka kyese mpi yo kesalaka nde bantu, mabuta, mpi babwala kuvanda ngolo. Kansi bonso kaminio, makwela kelombaka nde bo tanina yo mpi bo yidika yo mbala na mbala sambu yo zinga mingi.
Yo vanda makwela na beno mesala mwa bilumbu, to bamvula mingi, bandongisila ya Biblia na yina metala kutanina mpi kukumisa ngolo makwela kesadisaka mpenza. Tala bambandu yankaka na balutiti yina kelanda.
[Noti na Nsi ya Lutiti]
^ par. 3 Biblia kepesaka nzila na kufwa makwela kaka kana nkwelani mosi mesala bizumba.—Matayo 19:9.


text: 2 Ebuna mono tubaka na ntima na mono nde: “Kwisa mpi bika mono meka kuwa kiese mpi kumona mambu ya mbote yina ta kwisa.” Kansi diambu yina mpi vandaka mpamba.2 Mono tubaka na yina me tala kuseka nde, “Yo kele kilawu!”Mpi na yina me tala kiese nde: “Inki kele mfunu na yo?”3 Mono bakaka lukanu ya kutala nki mambote ke katukaka na kudipesa na vinu,+ na ntangu yina yonso mono taninaka mayele na mono; mono ndimaka nkutu buzoba sambu na kuzaba kima ya kuluta mbote yina bantu fwete sala na bilumbu ya nkufi ya luzingu na bo awa na ntoto.4 Mono salaka bisalu ya nene.+ Mono tungaka banzo sambu na mono mosi;+ mono kunaka bilanga ya vinu sambu na mono mosi.+5 Mono salaka masamba ti bamfinda sambu na mono mosi, mpi mono kunaka banti ya ke butaka bambuma ya mitindu yonso na kati na yo.6 Mono salaka biziba ya masa sambu na mono mosi, sambu na kulosa masa na kilanga* ya banti yina ke yelaka mbote.7 Mono bakaka bansadi ya babakala mpi ya bankento,+ mpi mono vandaka ti bansadi yina butukaka na nzo na mono.* Mono kumaka mpi ti bitwisi mingi—bangombe mpi mameme+—kuluta bantu yonso yina vandaka na ntwala na mono na Yeruzalemi.8 Mono kumaka ti arza mpi wolo mingi,+ bimvwama* ya bantotila mpi ya baprovense.+ Mono bakaka miyimbi-bankunga ya babakala mpi ya bankento sambu na mono mosi, mpi bima yina ke natilaka bana ya bantu kiese ya mingi—nkento, ee, bankento mingi.9 Yo yina mono kumaka muntu ya nene mpi mono lutaka bantu yonso yina zingaka na ntwala na mono na Yeruzalemi.+ Mpi mono vandaka kaka mayele.10 Mono kudiyiminaka ve konso kima yina mono vandaka na nzala na yo.*+ Mono buyisaka ve ntima na mono konso kiese yina, sambu ntima na mono vandaka na kiese sambu na kisalu na mono yonso ya ngolo, mpi yo vandaka lufutu* na mono sambu na kisalu na mono yonso ya ngolo.+11 Kansi ntangu mono yindulaka bisalu yonso yina maboko na mono salaka mpi kisalu yonso ya ngolo yina mono salaka ngolo na kusala,+ mono monaka nde bima yonso kele mpamba mpi kulanda mupepe;+ kuvandaka ve ata ti kima mosi ya mfunu kibeni awa na ntoto.*+12 Ebuna mono tulaka dikebi na mono na mayele, na kilawu, mpi na buzoba.+ (Sambu muntu yina ke kwisa na nima ya ntotila lenda sala inki? Kaka mambu yina bo me salaka dezia.)13 Mpi mono monaka nde mayele me luta buzoba,+ kaka mutindu nsemo me luta mpimpa.14 Meso ya muntu ya mayele ke vandaka ya kukanguka;*+ kansi zoba ke tambulaka na mpimpa.+ Mono bakisaka mpi nde bo yonso kele kaka ti nsuka mosi.+15 Ebuna mono tubaka na ntima na mono nde: “Mambu yina ke kumina zoba ta kumina mono+ mpi.” Ebuna, inki mono bakaka mutindu mono kumaka mayele mingi kibeni? Yo yina mono tubaka na ntima na mono nde: “Diambu yai mpi kele mpamba.”16 Sambu bo ke yibukaka ve kimakulu muntu ya mayele to zoba.+ Na bilumbu yina ke kwisa, bo ta vila bantu yonso. Ebuna nki mutindu muntu ya mayele ta fwa? Kiteso mosi ti zoba.+17 Yo yina mono kumaka kumenga luzingu,+ sambu mono vandaka kumona nde mambu yonso yina ke salama awa na ntoto* ke pesa mono mpasi, sambu mambu yonso kele mpamba+ mpi kulanda mupepe.+18 Mono kumaka kumenga bima yonso yina mono salaka ngolo sambu na yo awa na ntoto,*+ sambu mono fwete bikila yo muntu yina ke kwisa na nima na mono.+19 Mpi nani me zaba kana yandi ta vanda muntu ya mayele to zoba?+ Kansi yandi ta baka bima yonso yina mono salaka ngolo mingi mpi sadilaka mayele sambu na kubaka yo awa na ntoto.* Diambu yai mpi kele mpamba.20 Yo yina mono yantikaka kukonda kivuvu na ntima na mono sambu na kisalu yonso ya ngolo yina mono salaka ngolo awa na ntoto.*21 Sambu muntu lenda sala ngolo, ebuna mayele, nzayilu, mpi ngangu ke twadisa yandi, kansi yandi fwete pesa bima yonso* na muntu yina monaka ve mpasi sambu na yo.+ Diambu yai mpi kele mpamba mpi mpasi ya nene.22 Inki luta muntu ke bakaka kibeni na kisalu na yandi yonso ya ngolo mpi na nzala yina ke pusaka yandi* na kusala ngolo awa na ntoto?*+23 Sambu na bilumbu na yandi yonso, kisalu na yandi ke natilaka yandi mpasi mpi kiseku,+ mpi ata na mpimpa ntima na yandi ke pemaka ve.+ Diambu yai mpi kele mpamba.24 Kima ya kuluta mbote sambu na muntu kele ve, katula kaka kudia, kunwa, mpi kuwa kiese* sambu na kisalu na yandi ya ngolo.+ Mono me bakisaka nde diambu yai mpi ke katukaka na diboko ya Nzambi ya kieleka,+25 sambu nani ke diaka mpi ke nwaka mbote kuluta mono?+26 Yandi ke pesaka mayele, nzayilu, mpi kiese na muntu yina ke pesaka yandi kiese,+ kansi yandi ke pesaka nsumuki kisalu ya kuvukisa mpi ya kukutika kaka bima sambu na kupesa yo na muntu yina ke pesaka Nzambi ya kieleka+ kiese. Yai mpi kele mpamba mpi kulanda mupepe.


text:
Kwanga
Kwanga kele madya ya kinkulu ya bayinsi ya Nzâdi Kôngo, yina bantu ke kudyaka na Repubilika ya Kôngo mpe Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Mutîndu mosi na fufú mpe yaka, kwanga kele madya, yina bawu ke lâmbaka na mandioko.
Kinkulu[soba | edit source]
W. O. Jones[1] longaka nzila ya mandyoko katuka Brazil tî kuna Afrika. Yandi tubaka ti bantu bandaka kugata mandyoko na bayinsi na pene-pene ya nzadi Kôngo na bamvula 1640-1650. Bawu zabaka kulâmba « mampa ya mandyoko ». Kasi mandyoko bandaka kuvwanda madya ya bilûmbu nyonso kaka na lubantiku ya bamvula 1900.
Mpila ya kusala kwanga[soba | edit source]
Ntete muntu ke tula dimpa ya mandyoko na kati ya balukaya ya kilodi. Na nima, muntu ke lâmba bau. Bantu ke kudya kaka mandyoko. Balukaya ke bikama.
Mabûku[soba | edit source]
- ↑ (en) W. O. Jones, Manioc in Africa, Stanford University Press, Stanford, 1959, p. 31 ; 60, cité par Angelo Barampama, Le manioc en Afrique de l'Est : rôle et perspectives dans le développement agricole, Karthala, Paris ; IUED, Genève, 1992, p. 73 (ISBN 2-86537-388-6)


text:
‘Kuwila Yehowa Makasi’ Ve Ata Fioti
‘Buzoba ya muntu ke bebisaka nzila na yandi, ebuna ntima na yandi ke wilaka Yehowa makasi.’—BING. 19:3.
1, 2. Sambu na nki beto fwete pesa ve Yehowa foti sambu na bampasi ya bantu? Pesa mbandu.
YINDULA nde, tuka bamvula mingi nge ke vandaka bakala mosi ya kiese na makwela na nge ti nkento na nge. Kansi kilumbu mosi ntangu nge me vutuka na nzo, nge me mona nde bima yonso ya nzo me kuma kisaka-saka. Bamesa, bakiti, bambeto, mpi ba armware me bukana-bukana, malonga ti makopa ya kupasuka, mpi tapi me beba ngolo kibeni. Nzo na nge ya kitoko me kuma kisika ya mbi kuluta. Keti nge ta yula na makasi yonso nde: “Sambu na nki nkento na mono me sala diambu yai?” To ziku nge ta yula nde: “Nani me sala diambu ya mutindu yai?” Ntembe kele ve nde, ngiufula yai ya zole ta kwisila nge mbala mosi na mabanza. Sambu na nki? Sambu nge me zaba nde nkento na nge ya zola lenda sala ve ata fioti diambu ya mutindu yina.
2 Bubu yai, beto ke mona mutindu mipepe ya mbi, mubulu mpi mansoni me bebisa nsi-ntoto, kisika yina bantu ke zingaka. Beto me longukaka na Biblia nde, Yehowa kele ve ata fioti na kisina ya bampasi yina yonso. Yandi gangaka ntoto yai sambu yo vanda paladisu ya kitoko kibeni. (Kuy. 2:8, 15) Yehowa kele Nzambi ya zola. (1 Yoa. 4:8) Kulonguka na beto ya Masonuku me sadisaka beto na kuzaba kisina ya kieleka ya bampasi mingi yina ke monana na nsi-ntoto. Yo kele Satana Diabulu, “mfumu ya nsi-ntoto,” kansi muntu ya nkaka ve.—Yoa. 14:30; 2 Bak. 4:4.
3. Inki mutindu mabanza na beto lenda beba?
3 Kansi, beto lenda pesa ve Satana foti sambu na bampasi yonso yina beto ke kutanaka ti yo. Sambu na nki? Sambu bampasi ya nkaka yina beto ke kutanaka ti yo ke vandaka malanda ya bifu na beto mosi. (Tanga Kulonga 32:4-6.) Kansi, ata beto ke ndimaka nde yo kele mpidina, kukonda kukuka na beto lenda bebisa mabanza na beto mpi kupusa beto na kulanda nzila yina, nsuka-nsuka ta nata beto na kigonsa. (Bing. 14:12) Na nki mutindu? Ntangu diambu mosi me salama, na kisika ya kupesa foti na Satana to na beto mosi, beto lenda yantika kupesa Yehowa foti. Nkutu, beto lenda ‘wila Yehowa makasi.’—Bing. 19:3.
4, 5. Inki mutindu Mukristu mosi lenda ‘wila Yehowa makasi’?
4 Keti yo lenda salama mpenza nde beto ‘wila Yehowa makasi’? Ntembe kele ve nde, kusala mpidina kele mfunu ve. (Yez. 41:11) Kusala mpidina ta natila beto inki? Poete mosi tubaka nde: “Diboko na nge kele nkufi kibeni sambu na kunwana ti Nzambi.” Mbala ya nkaka beto ta tuba ve na munoko nde, beto me wila Yehowa makasi. Kansi, Bingana 19:3 ke tuba nde, buzoba ya muntu ‘ke bebisaka nzila na yandi, ebuna ntima na yandi ke wilaka Yehowa makasi.’ Ya kieleka, muntu lenda wila Nzambi makasi na kati ya ntima na yandi. Nkadilu yina lenda yantika kumonana malembe-malembe na mitindu ya kubumbana. Na mutindu mosi buna, muntu lenda bumbila Yehowa kimbeni na ntima. Ebuna, yo lenda pusa yandi na kutina balukutakanu ya dibundu to kupesa diaka ve lusadisu ya mingi na bangidika ya lusambu ya Yehowa.
5 Inki lenda pusa beto na ‘kuwila Yehowa makasi’? Inki mutindu beto lenda tina mutambu yina? Yo kele mfunu nde beto zaba bamvutu na bangiufula yai. Sambu yo ke tadila kibeni bangwisana na beto ti Yehowa Nzambi!
INKI LENDA PUSA BETO NA ‘KUWILA YEHOWA MAKASI’?
6, 7. Sambu na nki bantu ya Izraele ya ntangu ya Moize yantikaka kubokutila Yehowa?
6 Inki lenda pusa nsadi mosi ya kwikama ya Yehowa na kuyantika kubokutila Nzambi na ntima na yandi? Bika beto tadila mambu tanu mpi bambandu ya Biblia yina ke monisa mutindu bantu ya nkaka na ntangu ya ntama bwaka na mutambu yai.—1 Bak. 10:11, 12.
7 Bangogo ya mbi ya bantu ya nkaka lenda bebisa mabanza na beto. (Tanga Kulonga 1:26-28.) Ntangu lutaka mingi ve tuka Yehowa katukaka kubasisa bantu ya Izraele na kimpika na Ezipte. Na mutindu ya kuyituka, Yehowa pesaka bandola kumi na dikanda yina vandaka kuniokula bo mpi na nima yandi fwaka Farao mpi basoda na yandi na Nzadi-Mungwa ya Mbwaki. (Kub. 12:29-32, 51; 14:29-31; Nk. 136:15) Bantu ya Nzambi kumaka pene-pene na kukota na Ntoto ya Lusilu. Kansi, na ntangu yina ya mfunu, bantu ya Izraele yantikaka kubokutila Yehowa. Inki vandaka na kisina ya kukonda lukwikilu yina? Bantima na bo lembaka sambu na nsangu ya mbi yina katukaka na mineki ya nkaka yina bo tindaka na kukwenda kutala ntoto. (Kut. 14:1-4) Inki mbutu basikaka? Mbandu yina ya mvimba vidisaka dibaku ya kukota na ‘ntoto yina ya mbote.’ (Kul. 1:34, 35) Keti bantangu ya nkaka, beto ke bikaka nde bangogo ya mbi ya bankaka kulembisa lukwikilu na beto mpi kupusa beto na kuyantika kubokuta na mutindu yina Yehowa ke sadila beto mambu?
8. Inki pusaka bantu ya Nzambi ya bilumbu ya Yezaya na kuyantika kupesa Yehowa foti sambu na bampasi na bo?
8 Bampasi lenda lembisa beto. (Tanga Yezaya 8:21, 22.) Na bilumbu ya Yezaya, dikanda ya Yuda kutanaka ti bampasi ya ngolo. Bambeni ziungaka bo, madia vandaka kumonana diaka ve, mpi bantu mingi vandaka kufwa nzala. Diambu ya mpasi mingi, bo vandaka na nzala ya kimpeve. (Amo. 8:11) Kansi, na kisika ya kulomba Yehowa lusadisu sambu na kununga bampasi yina, bo yantikaka ‘kusinga ntotila na bo ti Nzambi na bo.’ Bo pesaka Yehowa foti sambu na bampasi na bo. Kana bampasi me bwila beto, keti beto mpi lenda tuba na ntima na beto nde: ‘Yehowa vandaka wapi ntangu mono vandaka na mfunu na yandi?’
9. Sambu na nki bantu ya Izraele ya bilumbu ya Ezekiele kumaka ti mabanza ya mbi?
9 Beto me zaba ve mambu yonso. Sambu bo zabaka ve mambu yonso, bantu ya Izraele ya bilumbu ya Ezekiele yindulaka nde banzila ya Yehowa vandaka “mbote ve.” (Ezek. 18:29) Yo vandaka bonso nde, bo kumaka kusambisa Nzambi, kutula bansiku na bo mosi ya lunungu na zulu ya bansiku ya Yehowa, mpi kusambisa yandi na kutadila mambu ya fioti yina bo zabaka. Kana bantangu ya nkaka beto ke bakisa ve mbote-mbote disolo mosi ya Biblia to kikuma yina diambu mosi buna me kumina beto, keti beto ta tuba na ntima na beto nde banzila ya Yehowa kele “mbote ve”?—Yobi 35:2.
10. Inki mutindu muntu lenda landa mbandu ya mbi ya Adami?
10 Beto ke pesa bankaka foti sambu na masumu mpi bifu na beto mosi. Kaka na luyantiku ya disolo ya luzingu ya bantu, Adami pesaka Nzambi foti sambu na disumu yina yandi salaka. (Kuy. 3:12) Ata Adami fwaka nsiku ya Nzambi na luzolo yonso mpi zabaka mbote-mbote malanda ya kufwa nsiku yina, yandi pesaka Yehowa foti. Yo vandaka bonso nde, Yehowa salaka kifu sambu yandi pesaka yandi nkento ya mbi. Tuka ntangu yina, bantu ya nkaka me landaka mbandu ya Adami na kupesaka Nzambi foti sambu na bifu na bo mosi. Yo yina beto fwete kudiyula nde: ‘Kana mono me lemba nitu mpi me wa makasi sambu na bifu na mono mosi, keti yo ke pusaka mono na kumona nde minsiku ya Yehowa kele ngolo?’
11. Inki beto lenda longuka na mbandu ya Yonasi?
11 Beto ke tula dikebi kaka na beto mosi. Profete Yonasi waka makasi ntangu Yehowa bakaka lukanu ya kuwila bantu ya Ninive mawa. (Yon. 4:1-3) Sambu na nki? Yo ke monana nde, yandi vandaka kuwa boma nde bo ta yindula nde yandi kele profete ya luvunu sambu mbanza yina fwaka ve mutindu yandi bikulaka yo. Na kisika ya kuwila bantu ya Ninive yina balulaka ntima mawa, Yonasi vandaka kudiyangisa mingi sambu na lukumu na yandi. Keti beto mpi ke tulaka dikebi ya mingi kaka na beto mosi, ebuna beto ‘ke wilaka Yehowa makasi’ sambu nsuka ke sukinina? Kana beto ke samunaka tuka bamvula mingi nde, kilumbu ya Yehowa me finama, keti beto ta vidisa kikalulu na beto ya ntima-nda kana bantu ya nkaka ke vwenza beto sambu beto ke samunaka mambu yina Biblia ke tubaka?—2 Pie. 3:3, 4, 9.
MAMBU YA BETO LENDA SALA SAMBU NA ‘KUWILA VE YEHOWA MAKASI’
12, 13. Kana ntima na beto me kuma kusepela ve na mambu ya nkaka yina Yehowa ke sala, inki beto fwete sala?
12 Inki beto lenda sala kana ntima na beto ya masumu me kuma kusepela ve na mambu ya nkaka yina Yehowa ke sala? Kuvila ve nde, kusala mpidina kele kukonda mayele. Mbalula ya nkaka ke balula Bingana 19:3 nde: “Buzoba ya muntu ke bebisaka nzila na yandi, mpi ntima na yandi ke wilaka Yehowa makasi.” (Crampon 1905) Yo yina, bika beto tadila ntangu yai mambu tanu yina ta sadisa beto na kubika ve ata fioti nde makasi kupusa beto na kupesa Yehowa foti.
13 Landa kukumisa ngolo bangwisana na nge ti Yehowa. Beto lenda buya kifu yina beto bantu ya kukonda kukuka ke vandaka ti yo ya kuwila Yehowa makasi, kana beto kele na bangwisana ya ngolo ti yandi. (Tanga Bingana 3:5, 6.) Beto fwete tudila Yehowa ntima. Diaka, beto fwete buya kumonana mayele na meso na beto mosi to kutula dikebi kaka na beto mosi. (Bing. 3:7; Lo. 7:16) Kana beto ke sala mpidina, yo ta vanda mpasi sambu nde beto pesa Yehowa foti ntangu mambu ya mbi me salama.
14, 15. Inki ta sadisa beto sambu bangogo ya mbi ya bankaka kubebisa ve mabanza na beto?
14 Kubika ve nde bangogo ya mbi kubebisa mabanza na nge. Bantu ya Izraele ya bilumbu ya Moize vandaka ti kikuma ya mbote ya kukwikila nde Yehowa ta kotisa bo na Ntoto ya Lusilu. (Nk. 78:43-53) Kansi ntangu bantu ya Izraele waka nsangu ya mbi ya mineki kumi ya kukonda kwikama, bo ‘vilaka mambu yina Nzambi sadilaka bo.’ (Nk. 78:42) Kana beto ke yindulula bisalu ya Yehowa, mpi ke yibuka mambu yonso ya mbote ya yandi me sadilaka beto, beto ta kumisa ngolo bangwisana na beto ti yandi. Mpidina, beto ta bika ve nde bangindu ya mbi ya bankaka kukabula beto ti Yehowa.—Nk. 77:12, 13.
15 Inki beto lenda tuba kana beto kele ti bangindu ya mbi sambu na bampangi na beto Bakristu? Yo lenda bebisa bangwisana na beto ti Yehowa. (1 Yoa. 4:20) Ntangu bantu ya Izraele tulaka ntembe na kiyeka ya Aroni mpi na mikumba na yandi, Yehowa monaka nde bo vandaka kubokutila yandi. (Kut. 17:10) Mutindu mosi, kana beto yantika kudiyangisa mpi kubokutila bantu yina Yehowa ke sadila sambu na kutwadisa kitini ya organizasio na yandi yina kele awa na ntoto, yo ta vanda bonso nde beto ke bokutila Yehowa.—Baeb. 13:7, 17.
16, 17. Inki beto fwete yibuka ntangu beto ke kutana ti bampasi?
16 Yibuka nde, Yehowa kele ve na kisina ya bampasi na beto. Ata bantu ya Izraele ya bilumbu ya Yezaya yambulaka Yehowa, yandi vandaka kaka na mpusa ya kusadisa bo. (Yez. 1:16-19) Ata beto ke kutana ti bampasi ya nki mutindu, beto lenda baka ndembikilu na kuzaba nde Yehowa ke kudibanzaka sambu na beto mpi ke zolaka kusadisa beto. (1 Pie. 5:7) Nkutu, yandi ke sila na kupesa beto ngolo yina beto kele na yo mfunu sambu na kulanda kukanga ntima.—1 Bak. 10:13.
17 Kana beto ke niokwama na mambu ya kukonda lunungu—kaka mutindu yo kuminaka Yobi, muntu ya kwikama—beto fwete yibuka nde Yehowa ke vandaka ve na kisina ya mambu ya kukonda lunungu. Yehowa ke mengaka mambu ya kukonda lunungu kansi yandi ke zolaka lunungu. (Nk. 33:5) Bonso Elihu, nduku ya Yobi, bika beto ndima nde: “Nzambi ya kieleka lenda sala ve ata fioti mambi, mpi Nkwa-Ngolo Yonso lenda sala ve mambu ya kukonda lunungu!” (Yobi 34:10, NW) Yehowa ke vandaka ve na kisina ya bampasi na beto, kansi yandi ke pesaka beto ‘makabu yonso ya mbote mpi bakado yonso ya kukuka.’—Yak. 1:13, 17.
18, 19. Sambu na nki beto fwete tudila Yehowa ntima ya mvimba? Pesa mbandu.
18 Tudila Yehowa ntima ya mvimba. Nzambi kele muntu ya kukuka, mpi bangindu na yandi kele ya kuzanguka kuluta ya beto. (Yez. 55:8, 9) Yo yina, kudikulumusa fwete sadisa beto na kundima nde beto ke zabaka ve mambu yonso. (Bar. 9:20) Mbala mingi, beto ke zabaka ve mambu yonso na yina me tala diambu mosi buna. Ntembe kele ve nde, nge me monaka bukieleka ya kingana yai: ‘Muntu ya ntete na kutuba na tribinale ke monanaka bonso nde yandi ke na raison tii ntangu muntu ya nkaka ta kwisa kutuba mpi ta tudila yandi ntembe.’—Bing. 18:17.
19 Kana nduku yina nge ke tudilaka ntima me sala diambu mosi yina nge ke bakisa mbote ve to nge ke yindula nde yo kele ve kikalulu na yandi, keti nge ta tuba mbala mosi nde yandi me sala mbi? To keti yo ta lomba ve nde nge tudila yandi kaka ntima, mingi-mingi kana nge me zabaka yandi tuka bamvula mingi? Sambu beto ke salaka mpidina sambu na banduku na beto ya kukonda kukuka, beto fwete sala mutindu mosi mpi na kiteso ya kuluta mingi sambu na Tata na beto ya zulu ya beto ke tudilaka ntima, yina banzila mpi bangindu na yandi kele ya kuzanguka kuluta ya beto!
20, 21. Sambu na nki beto fwete pesa foti na muntu yina kele na foti?
20 Pesa foti na muntu yina kele na foti. Sambu na nki beto fwete sala mpidina? Sambu mambu ya nkaka yina ke kuminaka beto ke vandaka foti na beto mosi. Kana yo kele mpidina, beto fwete ndima yo. (Bag. 6:7) Kumeka ve kupesa Yehowa foti sambu na bampasi yina. Sambu na nki kusala mpidina kele kukonda mayele? Beto tadila mbandu yai: Kamio mosi lenda vanda ti makuki ya kutambula na vitesi ya kuluta mingi. Kansi yindula nde, ntangu shofere ke zola kubaluka na virage yandi me tula vitesi ya mingi kuluta yina yandi fwete tula na kisika yina, mpi me sala aksida. Keti beto ta pesa foti na muntu yina salaka kamio sambu na aksida yina? Ata fioti ve! Mutindu mosi, Yehowa me gangaka beto ti kimpwanza ya kupona. Kansi yandi me pesaka beto mpi minsiku yina lenda sadisa beto na kubaka balukanu ya mayele. Ebuna, sambu na nki beto fwete pesa Ngangi na beto foti sambu na bifu na beto?
21 Ya kieleka, bampasi yonso yina beto ke kutanaka ti yo ke vandaka kaka ve malanda ya bifu mpi ya mambu na beto ya mbi. Mambu ya nkaka ke salamaka “sambu ntangu ti mambu ya kukonda kukana” ke bwaka. (Lo. 9:11, NW) Kansi, beto fwete vila ve ata fioti nde Satana Diabulu muntu kele kisina ya ntete ya mambu ya mbi. (1 Yoa. 5:19; Kus. 12:9) Yandi muntu kele mbeni na beto—kansi Yehowa ve!—1 Pie. 5:8.
TANINA BANGWISANA NA NGE YA MBALU TI YEHOWA
22, 23. Inki beto fwete yibuka kana beto me lemba nitu sambu na bampasi na beto?
22 Ntangu nge ke kutana ti bampasi, yibuka mbandu ya Kalebi ti Yozue. Na kuswaswana ti mineki kumi ya nkaka, babakala yai zole ya kwikama nataka nsangu ya mbote. (Kut. 14:6-9) Bo monisaka lukwikilu na Yehowa. Ata mpidina, yo lombaka nde bo yungana-yungana na ntoto ya zelo na zelo bamvula 40 kumosi ti bantu ya nkaka ya Izraele. Keti Yozue mpi Kalebi bokutaka to waka makasi nde bo fwanaka ve na kubaka ndola yina? Ve. Bo tudilaka Yehowa ntima. Keti bo bakaka balusakumunu? Ee! Ata mbandu yina ya mvimba fwaka na ntoto ya zelo na zelo, nsuka-nsuka Yozue ti Kalebi kotaka na Ntoto ya Lusilu. (Kut. 14:30) Mutindu mosi, Yehowa ta sakumuna beto kana beto “lemba ve” na kusala luzolo na yandi.—Bag. 6:9; Baeb. 6:10.
23 Kana nge me lemba nitu sambu na bampasi, kukonda kukuka ya bankaka, to sambu na bifu na nge mosi, inki nge fwete sala? Tula dikebi na bikalulu ya kitoko ya Yehowa. Yindula mambu ya kitoko yina yandi me silaka na kupesa nge. Kudiyula nde: ‘Luzingu na mono zolaka kuvanda nki mutindu kana mono vandaka ve na bangwisana ya ngolo ti Yehowa?’ Bikala pene-pene na Yehowa, mpi kubika ve ata fioti ntima na nge na kuwila yandi makasi!


text:
Bantu ya Filistia me pesa Siklagi na Davidi (1-12)
27 Kansi, Davidi tubaka na ntima na yandi nde: “Kilumbu kele mono ta fwa na maboko ya Saule. Kuluta mbote mono tina+ na insi ya bantu ya Filistia; ebuna Saule ta bikisa kusosa mono na teritware ya mvimba ya Izraele,+ mpi mono ta katuka na maboko na yandi mpi ta tina.”2 Yo yina Davidi telamaka ti bantu 600+ yina vandaka ti yandi mpi bo kwendaka na Akishi+ mwana ya Maoki, ntotila ya Gati.3 Davidi bikalaka ti Akishi na Gati, yandi ti bantu na yandi, konso muntu ti bantu ya nzo na yandi. Davidi vandaka ti bankento na yandi zole, Ahinoami+ muntu ya Yizreele mpi Abigaile+ muntu ya Karmele, mufwidi ya Nabale.4 Ntangu bo songaka Saule nde Davidi me tina na Gati, yandi bikisaka kusosa yandi.+5 Ebuna Davidi tubilaka Akishi nde: “Kana nge me ndima mono, bika nde bo pesa mono kisika na mbanza mosi ya fioti, sambu mono zinga kuna. Sambu na nki nsadi na nge fwete zinga na mbanza ya kimfumu ti nge?”6 Ebuna Akishi pesaka yandi Siklagi+ na kilumbu yina. Yo yina Siklagi kele ya bantotila ya Yuda tii bubu yai.7 Ntangu* yina Davidi zingaka na mbanza ya fioti ya bantu ya Filistia vandaka mvula mosi ti bangonda iya.+8 Davidi ti bantu na yandi vandaka kukwenda kunwanisa bantu ya Geshure,+ bantu ya Girzi, mpi bantu ya Amaleki,+ sambu bo vandaka kuzinga na ntoto yina ke yantika na Telami tii na Shure+ mpi ke kulumuka tii na insi ya Ezipte.9 Ntangu Davidi vandaka kunwanisa ntoto yina, yandi vandaka kubika ve na luzingu babakala ti bankento,+ kansi yandi vandaka kubaka mameme, bangombe, bampunda, bashamo, mpi bilele, na nima yandi vandaka kuvutuka na Akishi.10 Ebuna Akishi vandaka kuyula nde: “Beno kwendaka kunwana na wapi bubu yai?” Davidi vandaka kuvutula nde: “Na sudi* ya Yuda”+ to “Na sudi ya bantu ya Yerameele”+ to “Na sudi ya bantu ya Keni.”+11 Davidi vandaka kubika ve babakala ti bankento na luzingu sambu na kunata bo na Gati, yandi vandaka kutuba nde: “Sambu bo funda beto ve mpi bo tuba ve nde, ‘Yai mambu yina Davidi salaka.’” (Yandi vandaka kusala mutindu yai ntangu yonso yina yandi vandaka kuzinga na mbanza ya fioti ya bantu ya Filistia.)12 Yo yina Akishi ndimaka Davidi, mpi yandi vandaka kutuba na ntima nde: ‘Yandi me kuma kibeni kima ya nsudi ya mbi na kati ya bantu na yandi Izraele, yo yina yandi ta vanda nsadi na mono ntangu yonso.’


c: application/xml

text:
Luzayisu ya yinza muvimba ya baluve ya muntu
Dyambu ya ntete
Nakutalaka ti kutambula ngenda ya binama nyonso ya dikanda na ya baluve ya bawu a kudedakana mpe yina balenda kuyimina bawu ve ke lufulu ya kimpwanza, ya budedede mpe ya ngemba na kati ya yinza muvimba.
Nakutalaka ti bunzimbu mpe mvwezolo baluve ya muntu metumia kusala mavanga ya bunyama, yina ke dasukisaka bantu mpe na kutalaka dyaka ti nkwizulu ya yinza, sika bantu kevwandaka na kimpwanza ya kuzonza mpe ya kukwikila, sika bantu kekuluka na boma mpe na bumputu ya kulutila zababakana mutindu dikani mosi yanene ya muntu.
Nakutalaka ti ya ke mfumu samu ti baluve ya muntu fwana kukengidilwa na luyalu yina kezitisaka misiku samu na kusala ti muntu fwana kutombuka ve ntangu nyonso na luyalu yina kezitisaka ve misiku.
Nakutalaka ti ya ke mfumu na kukindisa nkudusulu ya kinkundi kati ya bayinsi.
Nakutalaka ti na kati ya Mukanda ya Misiku, makamba ya Bayinsi ya Yinza zabisaka dyaka kiminu ya bawu na baluve ya mfumu ya muntu, na ngenda mpe buzitu ya muntu na budedede va baluve ya babakala na ua bakento, dyaka mpe yayi mebaka lukanu ya kuzangula, ya babakala na ya bakento, dyaka mpe makamba yai mebaka lukanu nya kuzangula mabuta mpe kukotisa luzingu ya kulutila mbote na kati ya kimpwanza mosi ya nene.
Nakutalaka ti bayinsi-binama kwizaka kubaka lukanu samu na kunwanina kisika mosi na kimvuka ya Bayinsi ya Yinza nzitusulu, na bantu nyonso ya yizo, ya baluve ya muntu mpe ya bimvuka ya mfumu.
Nakutalaka ti kuvwanda na ngwilu na ngwilu na mutindu mosi na yina metadila baluve mpe bimpwanza yayi ke mfumu samu na kunungisa lakanu yayi.
Lukutakanu ya Nene
ke na kuzabisa
Luzayisu yayi ya baluve ya muntu na yinza Mutindu dikani ya kintwadi yina fwana kulandama na makamda nyonso mpe na bayinsi nonso samu ti bantu nyonso mpe binama nyonso ya dibundu mabuta, kana babambukila moyo ntangu ni ntangu Luzayisu yayi, basadila ngolo, na nzila ya ndongokolo mpe ngyundululu, na kusadila ti balue mpe bimpwanza yayi kuzituswa dyaka mpe samu na kusyamisa fyoti-fyoti ntambulu mpe nsalulu ya baluve yina na bantu nyonso kati ya bawa mosi bantu ya Bayinsi-Binama kimvuka mpe kati ya bantu babwala, yina ke na lutumu ya bayinsi yina....
Kibuku yantete
Bantu nyonso, na mbutukulu kevwandaka na kimpwanza ya bawu, ngenda mpe baluve ya mutindu mosi. Mayela na mbanzulu je na bawu, ni yawu yina bafwana kusalasana na bumpangi.
Kibuku ya 2
Muntu muntu lenda kusadila baluve nyonso mpe bimpwanza nyonso. Luzayisu yayi ke na kuzabikisa, nkondwa luswaswani ata mosi, mingi na yina metadila mukanda ya nzutu, kibakala to kikento, bandinga, mabundu ya Nzambi, mabanza ya politiki o mabanza yankak metadila yinsi to mabuta, kimvwama mbutukulu to nkadulu yankaka.
Dyaka, diswaswani ata mosi lenda ve kuvwanda na kitezo ya politiki ya lufundusu to ya yinza muvimba yina ke na kusadilwa na yinsi to bwala yina muntu katukakan, ata yinsi yina to bwala yina vwanda na kimpwanza, ata ya vwanda na lutumu ya yinsi yankaka, ata ya zwaka dipanda to vwanda kaka na mwa-ndambu ya kimpwanza.
Kibuku ya 3
Konso muntu ke na luve ya kuzinga, ya kuvwanda na kimpwanza mpe ya kuvwanda na kizunu ya bumumtu ya yandi.
Kibuku ya 4
Ata muntu ve lenda kuvwanda na bundongo to na bungamba; bundongo mpe mumbungu ya dandongo ya mutindu ni mutindu mekanikunwa.
Kibuku ya 5
Ata muntu mosi ve lenda kunyekulwa, kana ve kusafulwa to kubakama mutindu kibulu yina kekatula yandi buzitu na nzutu.
Kibuku ya 6
Muntu muntu ke na baluve kisika ni kisika yandi kele.
Kibuku ya 7
Bantu nyonso ke muntindu mosi na ntadisi ya musiku, mpe musiku fwana kukengidila bawa kaka mutindu mosi nkondwa diswaswani kati na bawu. Bantu nyonso fwana kukengidilwa mutindu mosi samu na kubedisa konso kingambula, yina lenda kuzitisa ve Luzayisu yayi, mpe samu kukabikisa dibanza nyonso kelanda yayi ya kugambula bampangi.
Kibuku ya 8
Konso muntu ke na luve ya kufunda mavanga yina ke na kuzitisa ve baluve ya yandi ya mfumu, yina ke na kupesa yandi musiku ya ngui, na lufundusu ya yinsi ya yandi yina mefwanana na kutala mambu ya mutindu yayi.
Kibuku ya 9
Ata muntu mosi ve lenda, mpamba-mpamba, kukangama kukota boloko to kukimisisa na yinsi ya nzenza.
Kibuku ya 10
Konso muntu na tangu ya lufundusu, ke na luve na budedede nyonso na kuzabikisa mabanza ya yandi na mutindu mefwanakana ntwala ya bantu nyonso ntete lufundusu yayi pesa, na kimpwanza nyonso, nzengolo to ya baluve ya yandi mpe bambindumunu, to butsyeleka mpe luvunu ya mambu yina bamefundila yandi.
Kibuku ya 11
Konso muntu mefundamana dyambu yandi mesala ke na maboko mpembe ti ntangu bakefundisa yandi. Na lufundusu yayi, kesalamaka na meso ya bantu nyonso, yandi ke na yinswa ya kubokila nzonsi.
Ata muntu mosi ve lenda kuzwa kitumbu ya mambu yandi mesala, kana na ntangu yayi salamaka, vwandaka ntete ve mbeba na kulandaka musiku ya yinsi to ya yinza. Dyaka, ata kitumbu mosi yaneve lenda kubakama ve ya kulutila yina bakamaka na ntangu yina dyambu salamaka.
Kibuku ya 12
Ata muntu ve lenda kukota mpamba-mpamba na mambu metadila luzingu, dikanda, yinzo mpe mikanda ya ngana, dyaka mpe kusafula yandi. Muntu nyonso ke na luve ya kukengidilwa na musiku na dyambu yayi ya bukota-kota mpe nsafula.
Kibuku ya 13
Konso muntu ke luve kuzyeta kisika yandi mezola mpe luve ya kusola na kimpwanza nyonso kisika ya kuzinga na kati ya yinsi.
Konso muntu ke na luve ya kubika yinsi ni yinsi, ata ya yandi mosi, samu na kukwenda na yinsi yankaka. Yandi ke na kimpwanza ya kuvutukila yinsi ya yandi.
Kibuku ya 14
Na ntwala ya bankwamusu, konso muntu ke na luve ya kusosa mpe kuzwa kisika ya kubumba nzutu ya yandi na bayinsi yankaka.
Luve yayi lenda kupesama ve na kilombi yina mefundama na dyambu mosi ya nene to samu na nsalulu ya mambu ke na kudelakana ve na musiku ya kimvuka ya Bayinsi ya Yinza.
Kibuku ya 15
Konso muntu ke na luve ya bumwisi-nsi.
Ata muntu mosi ve lenda kukatula yandi bumwisi-si mpamba-mpamba mpe kuyimina yandi na kusoba yawu samu na kukuma muntu ya yinsi yankaka.
Kibuku ya 16
Kento mpe bakala kana bamelugisa yimene bamvula mefwanan samu na kukwelana, bake na luve ya kukwelana mpe kuyidika dikanda ya bawu kutala ve mukanda ya nzutu ya bawu, bumwisi-si to mabundu ya bawu ya Nzambi. Baka na baluve ya mutindu mosi na yina metala makwela kefwaka.
Makwela lenda kusalama kaka kana kento na bakala bawu mosi mendima na ntima mosi.
Dikanda ke lufulu ya dibundu ya mabuta mpe yafwana kukengidilwa na dibundu ya mabuta ya luyalu.
Kibuku ya 17
Konso mutu ata yandi vwanda yandi mosi to yandi vwanda na kimvuka, ke na luve ya mvwilu.
Balenda va kuyimina mpe kubotula mvwilu na muntu mpamba-mpamba.
Kibuku ya 18
Konso muntu ke na luve ya mayindu, ya lukwikulu mpe ya lusambulu. Yandi ke na kimpwanza ya kusoba dibundu na Nzambi to lukwikulu; mpe dyaka yandi lenda na kimpwanza nyonso yandi mosi to kintwadi na bampangi na yandi ata na meso ya bantu nyonso to na kisweki,na nzila ya ndongosolo, ya bansalulu, ya bisambu mpe nsalulu ya mona ya dibundu.
Kibuku ya 19
Konso muntu ke na luve ya kimpwanza ya mabanza mpe ya kinzonzi ni yawu yina yandi lenda ve kutala boma samu na mabanza ya yandi, dyaka mpe na kusosa kuzwa mpe kumwangisa nsangu ya mabanza ya yandi kisika ni kisika na mutindu yina yandizola nsangu ya yawu.
Kibuku ya 20
Konso muntu ke na luve ya kuzwa kisika na lukatakanu mpe na kimvuka ya kuzuna.
Ata muntu mosi lenda ve kundima kuvwanda kinama ya kimvuka ni kimvuka.
Kibuku ya 21
Konso muntu ke na luve ya kutula maboko na twalusulu ya bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi mosi kana ve na kinima ya bimonikisi yina yandi solaka na kkimpwanza nyonso.
Konso muntu ke na luve mutindu bampangi nyonso ya kusala bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi.
Luzolo ya dikamba ke lufulu ya ngolo ya lutumu ya luyalu, luzolo yayi fwana kumonika na bavoti yakedika, yina fwana kusalama ntangu na ntangu, na bantu nyonso ya yinsi mpe na kinsweki to na mutindu yankaka ya nsalulu mefanakana, yina lenda sala ti luvoti salama na kimpwanza nyonso.
Kibuku ya 22
Konso, yina ke kinama ya dibundu ya mabuta, ke na luve ya kuzwa lusalusu ya bayinzo-basadisi mabuta; lusalusu yayi fwana kuyukutisa bansatu ya baluve ya yandi ya kimvwama, ya mabuta mpe ye lusansu yina melunga samu na ngenda ya yandi mpe nkudusulu ya kimuntu ya yandi, yina lenda kusalama na lusalusu ya bangolo ya yinsi mpe na nsalasnani ya bayinsi nyonso ya yinza, na kutalalaka ntomosono mpe bimvwana ya konso yinsi.
Kibubu ya 23
Konso muntu ke na luve ya kusala, yandi ke na kimpwanza ya kusola kisalu yina yandi zola, na bankadulu ya kufwanakana mpe ya mbote samu na kisalu. Yandi mpe fwana kukengidilwa samu ti yandi kukota ve na busomele.
Na kisalu ya mutindu mosi, bantu nyonso nkondwa diswaswanu fwana kuzwa difuta ya mutindu mosi.
Muntu ni muntu kesalaka fwana kuzwa difuta yina mefwanakana, yina kesala ti yandi na dikanda na yandi bakuzwa luzingu yina medalakana na ngenda ya muntu. Ntangu yankaka luyalu fwana kubwela lusalusu ya lukengolo mabuta.
Konso muntu ke na luve ya kuyidika kintwadi na bantu yankaka, bimvuka ya bisadi mpe kukota na bimvuka ya bisadi samu na kunwanina bandandu ya yandi.
Kibuku ya 24
Konso muntu ke na luve ya kuvundisa nzutu mpe kukiyangidika, mingi kisalu fwana kuzingila na bangunga kulutila ve, mpe bilumbu ya mvwandulu fwana kufutwa.
Kibuku ya 25
Konso muntu fwana kuzinga mutindu mefwanakana, yina kepesa na yandi mpe na dikanda ya yandi mavimpi ya mbote, mawete vula-vula na dyambu ya madya, muvwatu, yinzo, mbukusulu na lupitalu mpe lusalusu ya kulunga kepesamaka na bayinzo ya luyalu yina kesadisaka mabuta. Luyalu fwana kusadisa konso muntu yina kesalaka ve, mbevo, muntu yakumanisa bangolo, mufwidi, kiboba to ntangu yankaka kana kimvwama ya yandi yayi mewombila na mambu yandi zolaka ve.
Luyalu fwana kusadisa mama mpe mwana ya yandi. Bana nyonso ke na luve ya kuzwa lusalusu ya mutindu mosi, yina kekatukaka na bayinzo bisadi-mabuta, ata babutuka na bibuti ya kukwelana na komanda to ve.
Kibuku ya 26
Konso muntu ke na luve ya kulonguka. Ndongokolo fwana kuvwanda ya mfutwa ve, vula-vula na lukolo ya mbatukulu mpe kolezi. Konso mwana fwana kusala lukolo ya mbatukulu. Ndongokolo ya tekiniki mpe ya bisalu fwana kuvwanda bisika nyonso; ndongokolo na lukolo ya nene ke na bantu nyonso nakutalaka lenda ya bawu.
Ndongokolo fwana kulanda ndubukulu ya muntu mpe nkobosolo ya nzitsulu ya baluve ya muntu mpe bimpwanza ya mfumu. Ya fwana kupesa nzila na ngwilu, nzitusulu mpangi mpe kinkundi kati ya bayinsi nyonso mpe makanda nyonso ya bantu to mabundu ya Nzambi, kuzimbana ve nzangululu ya bisalu ya Kimvuka ya Bayinsi ya Yinza sa nkebolo kizunu.
Bibuti ke bantu yantete na kuvwanda na luve ya kusola mutindu ya malonga yina fwana kupesama na bana ya bawu.
Kibuku ya 27
Konso muntu ke na luve ya kuzangula lusansu ya kifumba yandi mevwilva, kusadila weto mpe kudyatikisa manunga ya luzabu.
Bandanda ya kimpeve mpe ya bima ya muntu, yina mekatuka kuzwa na manima ya kisalu ya luzabu to weto fwana kukengidilwa.
Kibuku ya 28
Konso muntu fwana kusalati, ata ya vwanda na kitini ya mabuta to na kitini ya yinza muvimba, baluve mpe kimpwanza yina metangama na luzayisu yayi kusalama na mutindu mefwanakama.
Kibuku ya 29
Konso muntu ke na bambindumunu na ntadisi ya kifumba yandi mevwilwa, sika nkudusulu ya kimuntu ya yandi lenda kusalama na kimpwanza nyonso.
Konso muntu fwana kusadila baluve ya yandi mpe bimpwanza ya yandi na bitezo ya musiku samu na kutambula mpe kusitisa baluve mpe bimpwanza ya bangana mpe dyaka samu kuzitisa luyalu mpe mawete na bantu nyonso na kati ya dibundu ya bumbongi ya mabuta.
Baluve mpe bimpwanza yayi lenda kusalama ata ve kana yawu kedyatila ve kintwadi na makani ya Kimvuka ya Bayisi ya Yinza.
Kibuku ya 30
Ata musiku mosi ya luzayisu yayi lenda kubangulwa bonso luve ni luve ya kusala kisalu ti dyambu lenda kunata mbebosolo ya baluve mpe ya bimpwanza yina metangama na mukanda yayi, yayi metadila muvimba, kimvuka to muntu.


text:
3 Landa kuyibusa bo na kuwila mpi na kulemfukila baluyalu mpi bamfumu,+ na kuvanda ya kuyilama sambu na konso kisalu ya mbote,2 na kutuba ve mambu ya mbi sambu na muntu, na kuswana ve, na kuvanda ve makambu ngolo,*+ mpi na kumonisa mawete na bantu yonso.+3 Sambu beto mpi beto vandaka ntete bazoba, bantu ya kukonda bulemfu, bo vandaka kuvidisa beto nzila, beto vandaka bampika ya banzala mpi ya biese ya mutindu na mutindu, beto vandaka kuzinga na mambu ya mbi mpi na kulula, beto vandaka bantu ya nzanzi, beto vandaka kumengana.4 Kansi ntangu ntima ya mbote ya Ngulusi na beto, Nzambi,+ mpi zola na yandi sambu na bantu monanaka,5 (sambu na bisalu ya lunungu yina beto salaka ve,+ kansi sambu na mawa na yandi);+ yandi gulusaka beto na nzila ya masa* yina pesaka beto luzingu+ mpi ntangu yandi kumisaka beto bantu ya mpa na nzila ya mpeve santu.+6 Yandi tiamunaka mpeve yai mingi kibeni* na zulu na beto na nzila ya Yezu Kristu, Ngulusi na beto,+7 sambu ntangu Nzambi ta ndima beto bonso bantu ya lunungu na nzila ya ntima ya mbote ya nene ya muntu yina,+ beto ta kuma bantu yina ta baka dikabu+ na kuwakana ti kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula.+8 Mambu yai me fwana nde bo tudila yo ntima, mpi mono ke zola nde nge landa kutubila mambu yina, sambu bantu yina me kwikilaka na Nzambi kutula mabanza na bo kaka na kusala bisalu ya mbote. Mambu yai kele mbote mpi mfunu sambu na bantu.9 Kansi buya bantembe ya buzoba, bandonga ya ba-nkaka, kuswana, mpi kunwana sambu na Nsiku, sambu yo kele mfunu ve mpi yo kele mpamba.+10 Sambu na muntu yina ke basisa ka-dibundu,+ buya yandi+ na nima ya kukebisa yandi mbala ya ntete mpi mbala ya zole,+11 sambu nge ke zaba nde muntu yina me bikisa nzila, yandi ke sala disumu, mpi yandi me kudibedisa.12 Ntangu mono ta tindila nge Artemasi to Tisike,+ sala ngolo kibeni na kukwisa kukuta mono na Nikopolisi, sambu mono me kana kulutisa nsungi ya madidi kuna.13 Sala yonso sambu na kupesa Zenasi, yina me zaba Nsiku mbote-mbote, mpi Apolo, bima yonso yina bo kele na yo mfunu sambu na nzietelo na bo.+14 Kansi bantu na beto mpi kulonguka kusala bisalu ya mbote sambu na kulungisa banzala na bo ya kuluta mfunu,+ sambu bo konda ve kubuta mbuma.+15 Bantu yonso yina kele ti mono me tindila nge mbote. Pesa mbote na bantu yina kele ti lutondo sambu na beto na lukwikilu.Ntima ya mbote ya nene kuvanda ti beno yonso.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “kuvanda ti kikalulu ya kukonda kudindamana.”


text:
16 Nsuka-nsuka, Yehowa tubilaka Samuele nde: “Tii nki ntangu nge ta wa mawa sambu na Saule+ awa ya mono me buya yandi sambu yandi vanda diaka ve ntotila ya Izraele?+ Fulusa mafuta+ na kibongo na nge mpi kwenda. Mono ta tinda nge na Yese,+ muntu ya Betelemi, sambu mono me sola sambu na mono mwana mosi na kati ya bana na yandi sambu na kuvanda ntotila.”+2 Kansi Samuele tubaka nde: “Nki mutindu mono lenda kwenda? Saule ta fwa mono ntangu yandi ta wa diambu yai.”+ Yehowa vutulaka nde: “Baka mwana-ngombe ya nkento mpi tuba nde, ‘Mono me kwisa kutambikila Yehowa.’3 Lomba Yese na kukwisa na kimenga yina; na nima mono ta songa nge mambu yina nge ta sala. Muntu yina mono ta songa nge, nge fwete tula yandi mafuta sambu na mono.”+4 Samuele salaka mambu yina Yehowa tubaka. Ntangu yandi kumaka na Betelemi,+ bankuluntu ya mbanza yina vandaka kutekita ntangu bo kutanaka ti yandi, mpi bo tubaka nde: “Keti kukwisa na nge ke tendula ngemba?”5 Ebuna yandi tubaka nde: “Yo ke tendula ngemba. Mono me kwisa kutambikila Yehowa. Beno kudisantisa, mpi beno kwisa ti mono na kimenga yina.” Ebuna yandi santisaka Yese ti bana na yandi ya babakala, mpi na nima yandi bingaka bo na kukwisa na kimenga yina.6 Ntangu bo kotaka, yandi monaka Eliabi+ mpi tubaka nde: “Ya kieleka muntu yina Yehowa me tula mafuta me telama na ntwala na yandi.”7 Kansi Yehowa tubilaka Samuele nde: “Kutula ve dikebi na mutindu yandi ke monana mpi na nda na yandi,+ sambu mono me buya yandi. Sambu muntu ke monaka ve mutindu Nzambi ke monaka, sambu muntu ke monaka yina ke monikaka na meso, kansi Yehowa ke monaka na ntima.”+8 Ntangu yai, Yese bingaka Abinadabi+ mpi lutisaka yandi na ntwala ya Samuele, kansi Samuele tubaka nde: “Yehowa me sola yandi mpi ve.”9 Na nima, Yese nataka Shamah,+ kansi Samuele tubaka nde: “Yehowa me sola yandi mpi ve.”10 Mutindu yo yina Yese lutisaka bana na yandi ya babakala nsambwadi na ntwala ya Samuele, kansi Samuele tubilaka Yese nde: “Yehowa me sola ve ata muntu mosi na kati na bo.”11 Nsuka-nsuka Samuele tubilaka Yese nde: “Keti bana na nge yonso ya babakala bo yai?” Ebuna Yese tubaka nde: “Ya leke me bikala;+ yandi ke gungula mameme.”+ Ebuna Samuele tubilaka Yese nde: “Tinda bantu bo kwenda kubinga yandi, sambu beto ta dia ve tii ntangu yandi ta kwisa awa.”12 Yo yina, yandi tindaka bantu na kubinga yandi mpi kotisaka yandi. Ntangu yai mpusu ya nitu na yandi vandaka mbwaki, yandi vandaka ti meso ya kitoko, mpi yandi vandaka kitoko.+ Ebuna Yehowa tubaka nde: “Telama, tula yandi mafuta, sambu yandi yai!”+13 Yo yina, Samuele bakaka kibongo ya mafuta+ mpi tulaka yandi mafuta na meso ya bampangi na yandi. Mpi mpeve ya Yehowa yantikaka kupesa Davidi ngolo katuka kilumbu yina.+ Na nima, Samuele telamaka mpi vutukaka na Rama.+14 Mpeve ya Yehowa katukaka na Saule,+ ebuna mpeve mosi ya mbi* yina katukaka na Yehowa vandaka kupesa yandi boma ya ngolo.+15 Bansadi ya Saule tubilaka yandi nde: “Nge ke mona nde mpeve ya mbi ya me katuka na Nzambi ke pesa nge boma ya ngolo.16 Pardo, bika mfumu na beto kusonga bansadi na nge yina kele na ntwala na nge nde bo sosila nge muntu yina me zaba kubula kidare mbote.+ Konso ntangu yina mpeve ya mbi ya me katuka na Nzambi ta kwisila nge, yandi ta bula yo, ebuna nge ta kudiwa mbote mingi.”17 Yo yina Saule tubilaka bansadi na yandi nde: “Pardo, beno sosila mono muntu yina me zaba kubula kidare mbote, mpi beno natila mono yandi.”18 Nsadi mosi tubaka nde: “Mono monaka mutindu mwana mosi ya Yese muntu ya Betelemi ke bulaka kidare mbote, mpi yandi kele soda ya ngolo mpi ya kikesa.+ Yandi me zaba kutuba mbote, mpi yandi kele kitoko,+ mpi Yehowa kele ti yandi.”+19 Ebuna Saule tindilaka Yese binati-nsangu mpi tubaka nde: “Tindila mono mwana na nge Davidi, yina kele ti bitwisi.”+20 Yo yina, Yese bakaka mampa, ti dibungu ya vinu ya mpusu ya mbisi mpi tulaka yo na zulu ya mpunda, yandi bakaka mpi mwana-nkombo, ebuna yandi tindilaka yo Saule nzila mosi ti mwana na yandi Davidi.21 Ebuna Davidi kwisaka na Saule mpi yantikaka kusadila yandi.+ Saule kumaka kuzola Davidi mingi kibeni, mpi yandi kumaka muntu yina ke natilaka yandi binwaninu.22 Saule tindilaka Yese nsangu nde: “Pardo bika nde Davidi kubikala na kisalu na mono, sambu mono me ndima yandi.”23 Konso ntangu yina mpeve ya mbi yina katukaka na Nzambi vandaka kukwisila Saule, Davidi vandaka kubaka kidare mpi kubula yo, ebuna mpasi ya Saule vandaka kulembama mpi yandi vandaka kuwa mbote, ebuna mpeve ya mbi vandaka kukatuka na yandi.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “mabanza ya mbi.” Yehowa pesaka nzila nde ntima ya Saule yo mosi kupesa yandi boma ya ngolo.
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text: 16 Ntangu yai, sambu na kukongula mbongo sambu na basantu,+ beno lenda landa mambu yina mono songaka mabundu ya Galatia.2 Na kilumbu ya ntete ya konso mposo, konso muntu na kati na beno fwete tula ndambu ya mbongo na lweka na kutadila bima na yandi, ebuna beno ta kongula ve mbongo ntangu mono ta kwisa.3 Kansi ntangu mono ta kwisa, bantu yina beno ta ndima na mikanda na beno,+ mono ta tinda bo na Yeruzalemi sambu bo nata dikabu na beno ya ntima ya mbote.4 Ata mpidina, kana yo monana mbote nde mono kwenda mpi kuna, bo ta kwenda kuna ti mono.5 Kansi, mono ta kwisa na beno ntangu mono ta luta na Masedonia, sambu mono ta luta na Masedonia;+6 mbala ya nkaka mono ta vanda ntangu fioti ti beno to mono ta lutisa nsungi ya madidi ti beno, sambu beno kwenda kufidisa mono na nzila konso kisika yina mono ta kwenda.7 Sambu mono ke zola ve kumona beno kaka ntangu mono ke luta, sambu mono ke tula ntima nde mono ta lutisa mwa ntangu ti beno,+ kana Yehowa* kupesa nzila.8 Kansi mono ke bikala na Efezo+ tii na Nkinsi ya Pantekoti,9 sambu bo me kangudila mono kielo mosi ya nene ya ke nata na kisalu,+ kansi bambeni kele mingi.10 Yo yina kana Timoteo+ kukwisa, beno sala na mpila nde ata kima mosi ve kupesa yandi boma ntangu yandi ta vanda na kati na beno, sambu yandi ke sala kisalu ya Yehowa,*+ bonso mono.11 Yo yina, muntu mosi ve kuvweza yandi. Beno kwenda kufidisa yandi na nzila sambu yandi kwenda na ngemba, sambu yandi kwisa na mono, sambu mono ke kinga yandi ti bampangi.12 Sambu na mpangi na beto Apolo,+ mono bondilaka yandi mingi sambu yandi kwisa kutala beno ti bampangi. Yandi kele ve ti dibanza ya kukwisa ntangu yai, kansi yandi ta kwisa kana yandi mona mpila.13 Beno bikala ya kusikama,+ beno telama ngolo na lukwikilu,+ beno vanda kikesa,+ beno kuma ngolo.+14 Beno sala mambu yonso na zola.+15 Ntangu yai mono ke siamisa beno, bampangi: Beno me zaba nde bantu ya nzo ya Stefanasi kele bambuma ya ntete ya Akaya mpi nde bo kudipesaka na kusadila basantu.16 Bika nde, beno mpi, beno landa kulemfukila bantu ya mutindu yina mpi bantu yonso yina ke salaka kumosi mpi ke salaka ngolo.+17 Kansi, mono kele na kiese sambu Stefanasi,+ Fortunatusi, mpi Akaikusi kele awa, sambu bo me yinga beno sambu beno kele ve awa.18 Sambu bo me pesa mpeve na mono mpi ya beno kikesa. Yo yina, beno zitisa bantu ya mutindu yai.19 Mabundu ya Azia me tindila beno mbote. Akilasi ti Prisila mpi dibundu yina kele na nzo na bo+ me pesa beno mbote na kiese yonso na Mfumu.20 Bampangi yonso me pesa beno mbote. Beno pesana mbote ti beze ya santu.21 Yai mbote na mono Polo; mono me sonika yo na diboko na mono mosi.22 Kana muntu ke zolaka ve Mfumu, bika bo singa yandi. O Mfumu na beto, kwisa!23 Ntima ya mbote ya nene ya Mfumu Yezu kuvanda ti beno.24 Zola na mono kuvanda ti beno yonso na bumosi ti Kristu Yezu.


text:
KITINI 3
Minsiku ya Kimfumu—Sosa Lunungu ya Nzambi
YINDULA nde nge ke pesa muntu mosi ya kartie mbote ntangu nge ke luta. Na nima, nge me bakisa nde yandi ke talaka luzingu na nge ti ya fami na nge. Yandi me ndima mbote na nge mpi me binga nge. Yandi ke tuba nde: “Mu le yula nge ngiufula? Sa na nki beno ke vandaka ya kuswaswana ti bantu ya nkaka?” Nge me yula yandi nde, “Nge ke zo tuba nki?” Yandi me vutula nde, “Beno kele Bambangi ya Yehowa, mpidina ve? Beno kele ve bonso bantu ya nkaka ya kartie. Beno ke kotaka ve na mambu ya mabundu ya nkaka, disongidila beno ke salaka ve bafeti na bo, mpi beno ke kotaka ve na politiki ti na bamvita. Beno ke nwaka ve makaya. Beto ke monaka mpi nde bafami na beno ke landaka minsiku ya kuzanguka ya bikalulu ya mbote. Inki ke salaka nde beno vanda ya kuswaswana na mambu mingi mpidina?”
Nge me zaba nde ngiufula yai kele mpasi ve; mvutu kele nde: Beto ke zingaka na nsi ya lutwadisu ya Kimfumu ya Nzambi. Ntotila na beto Yezu ke landa na kutomisa beto. Yandi ke sadisaka beto na kulanda bitambi na yandi; yo yina beto ke vandaka ya kuswaswana ti nsi-ntoto yai ya mbi. Na kitini yai, beto ta mona mutindu Kimfumu ya Mesia me tomisaka bansadi ya Nzambi na kimpeve, na bikalulu ya mbote, mpi na mutindu ya kusala mambu; yonso yina kaka sambu na kupesa Yehowa nkembo.
NA KITINI YAI
KAPU 11
Kutomisa Bikalulu ya Mbote Yina Ke Wakana ti Busantu ya Nzambi
Bashambre ya bankengidi mpi bakielo ya nene ya mbona-meso ya tempelo ya Ezekiele vandaka ti ntendula mosi ya mfunu sambu na bansadi ya Nzambi banda 1914.
KAPU 12
Beto Me Vukana Sambu na Kusadila “Nzambi ya Ngemba”
Biblia ke swaswanisaka ve mambu ya kukonda ndonga ti mambu ya ndonga kansi ti ngemba. Sambu na nki? Mpi nki mutindu mvutu ke tadila Bakristu bubu yai?


text:
Mbânza Kôngo
Mbânza Kôngo kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Nzâdi ya Ngola. Yau kele mbânza ya kuluta nyonso na nkulu mpe mbânza tatu na bunene ya Ngola ya node. Yau ke tulama na zulu ya môngo km 300 na sudi ya nzâdi Kôngo.
Mbânza Kôngo kele kisika ya Difwa ya yinza ya UNESCO.
Nzila tuka Mbânza Kôngo tî Wizi (Uíge) kele km 314 mpe tî Lwanda (mbânza-kimfumu ya Ngola) km 481.
KinkuluEdit
Ntinu ya ntete ya Kôngo ya Ntotila, Nimi ya Lukeni, tumisaka bantu na kutûnga mbânza na simu ya nzâdi Lwezi na mvula 1380. Basansala vwandaka dikânda ya ntene, yina zingaka na Mbânza Kôngo. Na ntângu ya bamputuki kwizaka na bayinsi ya nzâdi Kôngo na bamvula ya 1480, Mbânza Kôngo vwandaka bwala nene. Yau vwandaka nene mutîndu mosi na babwala ya Mputu. Mpe na mvula ya 1600, yau vwandaka na bantu 100.000. Yau vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Ntotila tî kuna mvula 1665, ntângu Mputuki nungaka Kôngo ya Ntotila. Bamputuki bokilaka bwala yai São Salvador tuka 1570 tî 1975.
Yinti ya nene mîngi ke mena na kati ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya yau kele Yinti ya Mênga. Bantu zonzaka ti kana muntu kuvwanda na kivudi ya yinti yai, yau kubasisa mênga.
Kuna Mbânza Kôngo tûngamaka yinzo ya Nzâmbi ya ntete ya Dibundu ya santu Katolika. Nkûmbu ya yau Kulumbimbi.


text:
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
Ntotila Waka Kiese Mingi!
DIAMBU yango salamaka na Augusti 1936, na Kraal, disongidila Lupangu ya Ntotila ya insi Swaziland. Robert mpi George Nisbet, yina vandaka na kati ya kamio yina vandaka ti haut-parleur, katukaka kubula diske ya miziki ya Kimfumu mpi na nima bo tulaka badiskure ya Mpangi Joseph Rutherford. Ntotila Sobhuza waka kiese mingi. George tubaka nde: “Beto kudiyangisaka mingi ntangu Ntotila tubaka nde yandi vandaka na mfunu ya kusumba tourne-disque, badiske, mpi haut-parleur, yina beto vandaka kusadila sambu na kuzabisa nsangu ya Kimfumu.
Robert lombaka ndolula sambu bima yina vandaka ve ya kuteka. Sambu na nki? Sambu yo vandaka ya muntu ya nkaka. Ntotila sosaka kuzaba kana muntu yango vandaka nani.
Robert vutulaka nde: “Yo kele ya Ntotila ya nkaka.” Ebuna, Sobhuza yulaka kana Ntotila yango vandaka nani. Robert tubaka nde: “Yo kele Yezu Kristu, Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi.”
Sobhuza tubaka na luzitu yonso nde: “Yandi kele Ntotila ya nene kibeni! Mono ke zola ve kubaka ata kima mosi yina kele ya yandi.”
Robert sonikaka nde: ‘Nkadilu ya Mfumu yina ya Kuluta Nene, Ntotila Sobhuza yitukisaka mono ngolo. Ata yandi zabaka kutuba mbote Kingelesi, yandi vandaka ve lulendo mpi bantu vandaka kukwisa kusolula ti yandi kukonda mpasi. Mono vandaka ti yandi na biro na yandi na kiteso ya minuta 45, ntangu George vandaka kubula miziki na nganda.
Robert yikaka nde: ‘Na nima, kaka na kilumbu yina, beto kwendaka kutala ekole mosi ya insi yina (École nationale de Swazi), kisika beto kutanaka ti diambu mosi yina sepedisaka beto mingi. Beto taka kimbangi na mfumu ya ekole yina, mpi yandi widikilaka beto na dikebi yonso. Ntangu beto zabisaka yandi nde beto kele ti tourne-disque mpi beto ke zola nde ekole ya mvimba kuwidikila yo, yandi sepelaka mingi mpi zabisaka bana ya nzo-nkanda kiteso ya 100 na kuvanda na matiti sambu na kuwidikila. Bo zabisaka beto nde, na ekole yango, bo ke longaka bana-babakala ya sekondere kisalu ya bilanga, kuyidika masamba, kisalu ya mabaya, kisalu ya kutunga, Kingelesi, mpi matematike; mpi bana-bankento ke longukaka kisalu ya kutanina bambefo, bisalu ya nzo, mpi bisalu ya nkaka ya mfunu. Nkaka ya Sobhuza ya nkento vandaka munkwa ya ekole yina.’ *
Yantika na mvu 1933, Ntotila Sobhuza vandaka kusepela kuwidikila bapasudi-nzila yina vandaka kukwisa kusamuna na Lupangu na yandi. Nkutu kilumbu mosi, yandi vukisaka basoda 100 yina vandaka kutanina yandi sambu na kuwidikila diske ya nsangu ya Kimfumu. Yandi salaka abonema sambu na kubakaka bazulunalu na beto mpi yandi ndimaka mikanda yina bo vandaka kupesa yandi. Kukonda kusukinina, biblioteke ya Ntotila fulukaka ti mikanda na beto! Diaka, yandi bumbaka yo mbote ata luyalu ya Angleterre yina vandaka kuyala bo, buyisaka mikanda na beto na nsungi ya Mvita ya Zole ya Nsi-Ntoto ya Mvimba.
Ntotila Sobhuza II landaka kuyamba Bambangi na lupangu na yandi na Lobamba; yandi vandaka kubingisa ata nkutu bamfumu ya mabundu na kukwisa kuwidikila badiskure na beto ya me simbama na Biblia. Kilumbu mosi, Helvie Mashazi, Mbangi mosi ya bwala yina vandaka kutendula Matayo kapu 23, mpi kimvuka mosi ya bamfumu ya mabundu yina waka makasi ya ngolo kotaka na mbala mosi mpi sosaka kuvandisa mpangi yina na kingolo-ngolo. Kansi Ntotila kotilaka Mpangi Mashazi mpi zabisaka yandi na kulanda diskure na yandi. Diaka, Ntotila zabisaka bawi yonso na kusonika baverse yina yandi vandaka kutubila na diskure na yandi!
Kilumbu ya nkaka, na nima ya kuwidikila diskure ya mupasudi-nzila mosi ya bakala, bapastere iya yina vandaka na kisika yina, tubaka nde: “Beto kele diaka ve bapastere, mpi ntangu yai beto me kuma Bambangi ya Yehowa.” Na nima, bo yulaka mupasudi-nzila yina kana yandi vandaka ti mikanda ya nkaka bonso yina Mfumu ya Kuluta Nene vandaka ti yo.
Yantika bamvu 1930 tii na lufwa na yandi na 1982, Mfumu ya Kuluta Nene monisaka luzitu ya mingi sambu na Bambangi ya Yehowa mpi bikaka ve ata fioti nde bo niokula Bambangi sambu bo vandaka kubuya kusadila binkulu ya insi Swaziland. Yo yina, Bambangi vandaka ti kikuma ya mbote ya kumonisila yandi ntonda, mpi lufwa na yandi pesaka bo mpasi mingi na ntima.
Na luyantiku ya 2013, bansamuni ya Kimfumu vandaka kuluta 3 000 na Swaziland. Insi yango kele kaka ti bantu kuluta milio mosi, mpi konso nsamuni fwete longa bantu 384. Mabundu kele 90 mpi bapasudi-nzila kuluta 260 salaka kisalu ya ngolo, mpi bantu 7 496 kwisaka na Lusungiminu ya mvu 2012. Yo ke monana pwelele nde, kuyela ya nene ta salama na bilumbu ke kwisa. Ntembe kele ve nde, Bambangi ya ntete yina samunaka na Swaziland na bamvu 1930 tulaka fondasio ya ngolo kibeni.—Yo Me Katuka na Mikanda na Beto ya Ntama na Afrique du Sud.
^ par. 8 The Golden Age, (magazine; Brooklyn, NY), June 30, 1937, pp. 629, 630..


text:
Nehemia me tala mbote-mbote bibaka ya mbanza (11-20)
2 Na ngonda ya Nisani,* na mvula ya 20+ ya ntotila Artazeresesi,+ bo tulaka vinu na ntwala na yandi, mpi mutindu vandaka kikalulu na mono, mono bakaka vinu yina mpi pesaka yo ntotila.+ Kansi, mono me monanaka ntete ve mawa-mawa na ntwala na yandi.2 Yo yina ntotila tubilaka mono nde: “Sambu na nki nge ke monana mawa-mawa kansi nge ke bela ve? Mawa yai lenda vanda kaka mawa ya ntima.” Mono waka boma mingi.3 Ebuna mono tubilaka ntotila nde: “Luzingu ya nda na ntotila! Sambu na nki mono fwete monana ve mawa-mawa na ntangu mbanza, kisika yina bo me zikaka ba-nkaka na mono, kele mayumbu, mpi bakielo na yo me piaka tiya?”+4 Yo yina ntotila tubilaka mono nde: “Nge ke sosa inki?” Na mbala mosi mono sambaka Nzambi ya zulu.+5 Ebuna mono tubilaka ntotila nde: “Kana yo ke sepedisa ntotila mpi kana nsadi na nge me ndimama na meso na nge, tinda mono na Yuda, na mbanza yina bo me zikaka ba-nkaka na mono, sambu mono tunga yo diaka.”+6 Ebuna ntotila tubilaka mono (mpi na ntangu yina ntotila-nkento vandaka ya kuvanda pene-pene na yandi) nde: “Nzietelo na nge ta sala bilumbu ikwa, mpi nki ntangu nge ta vutuka?” Yo sepedisaka ntotila na kutinda mono,+ ebuna mono pesaka yandi ntangu.+7 Na nima mono tubilaka ntotila nde: “Kana yo ke sepedisa ntotila, bika nde bo pesa mono mikanda sambu na bamfumu ya bambanza ya ntoto yina kele na Simu ya Nzadi,*+ sambu bo pesa mono nzila ya kuluta kukonda mpasi tii kuna mono ta kuma na Yuda,8 mpi mukanda sambu na Asafi muntu yina ke taninaka Kilanga ya Ntotila,* sambu yandi pesa mono banti sambu na mabaya ya bakielo ya Kisika ya Ngolo ya Nzo,*+ sambu na kibaka ya mbanza,+ mpi sambu na nzo yina mono ta kwenda.” Ebuna ntotila pesaka mono yo,+ sambu diboko ya mbote ya Nzambi na mono vandaka ti mono.+9 Nsuka-nsuka mono kwisaka na bamfumu ya bambanza ya ntoto yina kele na Simu ya Nzadi mpi mono pesaka bo mikanda ya ntotila. Ntotila tindaka mpi ti mono bamfumu ya basoda ti bantu yina ke tambusaka bampunda.10 Ntangu Sanbalati+ muntu ya Oroni mpi Tobia+ muntu ya Amoni+ yina vandaka kapita* waka yo, bo waka ve kiese ata fioti nde muntu mosi me kwisa kusala diambu mosi ya mbote sambu na bantu ya Izraele.11 Nsuka-nsuka mono kumaka na Yeruzalemi, mpi mono bikalaka kuna bilumbu tatu.12 Mono telamaka na mpimpa, mono ti ndambu ya bantu yina vandaka ti mono, mpi mono songaka ve ata muntu mosi mambu yina Nzambi na mono tulaka na ntima na mono ya kusala sambu na Yeruzalemi, mpi mono vandaka ve ata ti mbisi ya nkaka katula kaka yina mono vandaka kunata.13 Ebuna mono basikaka na mpimpa na Kielo ya Muwanda,+ mono lutaka na ntwala ya Nto ya Masa ya Nioka ya Nene tii na Kielo ya Bita ya Putulu ya Tiya,+ mpi mono talaka mbote-mbote bibaka ya Yeruzalemi yina bwaka mpi bakielo na yo yina piaka tiya.+14 Mono lutaka na Kielo ya Nto ya Masa+ mpi na Kiziba ya Ntotila, mpi kisika vandaka fioti sambu mbisi yina mono vandaka kunata kuluta.15 Kansi mono landaka kutombuka na muwanda+ na mpimpa, mpi mono landaka kutala kibaka mbote-mbote, ebuna na nima, mono balukaka mpi kotilaka na Kielo ya Muwanda, mpi mono vutukaka.16 Bilandi ya bamfumu+ zabaka ve kisika mono kwendaka mpi mambu yina mono vandaka kusala, sambu mono tubaka ntete ve ata kima mosi na Bayuda, na banganga-nzambi, na bantu ya lukumu, na bilandi ya bamfumu, mpi na bantu ya nkaka ya kisalu.17 Nsuka-nsuka mono tubilaka bo nde: “Beno ke mona mpasi ya nene kibeni yina beto kele na yo, mutindu Yeruzalemi kele mayumbu mpi mutindu bo me yoka bakielo na yo tiya. Beno kwisa beto tunga diaka kibaka ya Yeruzalemi, mpidina nsoni yai ta mana.”18 Ebuna mono songaka bo mutindu diboko ya mbote ya Nzambi na mono vandaka ti mono,+ mono songaka bo mpi mambu yina ntotila tubilaka mono.+ Ebuna bo tubaka nde: “Beto telama mpi beto tunga.” Yo yina bo kudipesaka* kikesa sambu na kusala kisalu yina ya mbote.+19 Ntangu Sanbalati muntu ya Oroni, Tobia+ muntu ya Amoni+ yina vandaka kapita,* ti Geshemi muntu ya Arabia+ waka mambu yai, bo yantikaka kuseka beto+ mpi kuvweza beto nde: “Inki beno ke na kusala? Keti beno ke kolama na ntotila?”+20 Kansi mono vutulaka nde: “Nzambi ya zulu kele Muntu yina ta sadisa beto na kununga,+ ebuna beto bansadi na yandi, beto ta telama mpi ta tunga; kansi beno kele ve ti dikabu, to nswa, to kima ya kuyibuka* na Yeruzalemi.”+


text:
Bangiufula ya Batangi
Keti yo kele mbote nde bibuti ya Bakristu kuvanda kisika mosi na balukutakanu ya dibundu ti mwana yina bo me basisaka na dibundu?
▪ Kele ve ti kikuma ya kudiyangisa mingi sambu na kisika yina muntu ya bo me basisaka na dibundu fwete vanda na Nzo ya Kimfumu. Zulunalu yai me basisaka masolo mingi yina me siamisaka bibuti ya Bakristu nde kana mpila kele, bo fwete pesa lusadisu ya kimpeve na mwana na bo yina bo me basisaka na dibundu ya ke zingaka nzo mosi ti bo. Mutindu bo monisaka yo na Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa ya Novembri 15, 1988, balutiti 19 mpi 20, bibuti lenda longuka nkutu Biblia ti mwana yina bo me basisaka na dibundu ya me lungisa ntete ve bamvula 18, ya ke zingaka nzo mosi ti bo. Kivuvu kele nde bo lenda pesa mwana yina kikesa ya yandi kele na yo mfunu sambu na kuvutukila nzila ya mbote.
Na yina me tala bisika ya kuvanda na Nzo ya Kimfumu, yo ke monana nde yo kele mbi ve nde leke yina bo me basisa na dibundu ya me lungisa ntete ve bamvula 18, kuvanda pima kisika mosi ti bibuti na yandi. Sambu yo kele ve nsiku nde muntu yina bo me basisaka na dibundu kuvanda kaka na ban ya nsuka na Nzo ya Kimfumu, yo kele mbi ve kana mwana yina bo me basisaka na dibundu me vanda pene-pene ya bibuti na yandi, na konso kisika yina bo me vanda. Sambu bibuti ke langidila kimpeve ya mwana na bo, ntembe kele ve nde bo ta zola kuzikisa nde yandi ke tula dikebi na mambu yina ke longama na balukutakanu. Kuvanda kisika mosi ti mwana na bo na kisika ya kubika yandi na kuvanda kisika ya nkaka, lenda sadisa na diambu yai.
Kansi, inki beto lenda tuba kana mwana yina bo me basisaka na dibundu ke zingaka diaka ve nzo mosi ti bibuti? Keti yandi lenda vanda ve kisika mosi ti bo? Na ntama, zulunalu yai monisaka pwelele kikalulu yina Mukristu fwete sala bikesa na kumonisa na yina me tala kuvukana ti mpangi ya dibuta yina bo me basisaka na dibundu ya ke zingaka ve nzo mosi ti bo. * Na ntama, zulunalu yai monisaka pwelele mutindu ya mbote yina Mukristu fwete landa kusala mambu na yina me tala kuvukana ti mpangi ya dibuta yina bo me basisaka na dibundu ya ke zingaka ve nzo mosi ti bo. Kansi, kubika nde muntu mosi ya dibuta ya bo me basisaka na dibundu kuvanda ya pima na lweka na nge ntangu balukutakanu ke salama me swaswana kibeni ti ntangu yina bampangi ke sosa kukonda mfunu kuvukana ti muntu yina. Ntangu bantu ya dibuta yina kele ya kwikama kele ti nkadilu ya mbote na ntwala ya mpangi na bo ya kinsuni yina bo me basisaka na dibundu mpi ke sala bikesa sambu na kuzitisa bandongisila ya Masonuku ya me tala kuvukana ti yandi, yo ke monana nde yo kele ve ti kikuma ya kudiyangisa.—1 Bak. 5:11, 13; 2 Yoa. 11.
Yo yina, kana muntu yina bo me basisaka na dibundu ke kuditwadisa mbote, yo kele ve ti kikuma ya kudiyangisa kana yandi me vanda pene-pene ya mpangi na yandi ya dibuta to ya mpangi ya nkaka ya dibundu. Kutula bansiku na kisika yina muntu fwete vanda, lenda basisa mavwanga na bantangu ya nkaka. Kana bampangi yonso yina kele pana, tanga mpi bampangi ya dibuta ya kele ya kwikama, ke sala bikesa sambu na kuzitisa minsiku ya Biblia na yina me tala muntu yina bo me basisa na dibundu, mpi kana diambu yango ke budisa ve bampangi ya nkaka ya dibundu dibaku, mfunu kele ve na kudiyangisa sambu na kisika yina bantu ya ke kwisa na balukutakanu fwete vanda.
^ par. 5 Tala Nzozulu ya Nkengi, ya Kifalansa ya Desembri 15, 1981, balutiti 28 mpi 29.


text: 36 “Kansi nge, mwana ya muntu, bikula sambu na bangumba ya Izraele mpi tuba nde, ‘O bangumba ya Izraele, beno wa ndinga ya Yehowa.2 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Mbeni me tuba sambu na beno nde, ‘Aa! Ata bisika ya kunanguka ya ntama me kuma ya beto!’”’+3 “Yo yina, bikula mpi tuba nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Sambu bo me bika beno mpamba mpi me nwanisa beno na bandambu yonso, sambu beno kuma kima ya bantu yina ta guluka* na kati ya makanda mpi bantu ke landa kutubila beno mpi kutonga beno,+4 O bangumba ya Izraele, beno wa ndinga ya Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene! Yai mambu yina Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ke tuba na bangumba ya nene ti bangumba ya fioti, na bamasa ti miwanda, mayumbu yina me bikalaka mpamba,+ mpi na bambanza ya bo me yambulaka, yina bantu ya me gulukaka ya makanda yina kele na nziunga na bo me botulaka bima mpi me sekaka;+5 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba na bayai nde: ‘Na kikesa na mono ya ngolo,+ mono ta tuba sambu na bantu ya makanda ya me guluka mpi sambu na Edomi ya mvimba, bayina ke baka insi na mono na kiese yonso mpi ti kuvweza ya ngolo*+ bonso nde yo kele kima na bo, sambu na kubotula banseke na yo ya kudisa bitwisi mpi kuyiba yo.’”’+6 “Yo yina, bikula sambu na insi ya Izraele, mpi tubila bangumba ya nene ti bangumba ya fioti, bamasa ti miwanda nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “Tala! Mono ta tuba na kikesa na mono mpi na nganzi na mono, sambu beno me nata nsoni yina makanda me pesa beno.”’+7 “Yo yina Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Mono me nangula diboko na mono mpi me dia ndefi nde makanda yina kele na nziunga ta wa nsoni bo mosi.+8 Kansi beno, O bangumba ya Izraele, beno ta basisa balutangu mpi ta buta bambuma na beno sambu na bantu na mono Izraele,+ sambu kubika fioti bo ta kwisa kuvutuka.9 Sambu mono kele ti beno, mpi mono ta baluka na ndambu na beno, ebuna bo ta bundula beno mpi ta kuna nkeni.10 Mono ta kumisa bantu na beno mingi—nzo ya mvimba ya Izraele, bo yonso—ebuna bantu ta zinga na bambanza yina+ mpi bo ta tunga diaka bisika yina ya kubeba.+11 Ya kieleka, mono ta kumisa bantu na beno mpi bitwisi na beno mingi;+ bo ta kuma mingi mpi ta buta bana mingi. Mono ta sala nde bantu kuzinga na kati na beno mutindu beno vandaka ntete,+ mpi mono ta sala nde beno toma kuluta na ntangu ya ntama;+ ebuna beno ta zaba nde mono kele Yehowa.+12 Mono ta sala nde bantu—bantu na mono Izraele—kutambula na zulu na beno, mpi bo ta baka beno.+ Beno ta kuma dikabu na bo, mpi beno ta bikisa bo diaka ve kukonda bana.’”+13 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu bo ke tuba na beno nde, “Nge kele insi yina ke diaka bantu mpi ke bikisaka makanda na nge kukonda bana,”’14 ‘nge ta dia diaka ve bantu mpi ta kumisa diaka ve makanda na nge kukonda bana,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.15 ‘Mono ta bika ve nde makanda kufinga nge diaka to nde bantu kusosila nge,+ mpi nge ta budisa diaka ve makanda na nge sakuba,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”16 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:17 “Mwana ya muntu, ntangu nzo ya Izraele vandaka kuzinga na insi na bo, bo kumisaka yo mvindu na mutindu bo vandaka kuzinga mpi na mambu ya bo vandaka kusala.+ Banzila na bo vandaka na meso na mono bonso mvindu ya menga ya nkento yina me mona menga.+18 Yo yina mono wilaka bo makasi sambu na menga yina bo tiamunaka na insi yina+ mpi sambu bo kumisaka insi mvindu ti biteki na bo ya nzanzi.*+19 Ebuna mono panzaka bo na kati ya makanda mpi na kati ya bansi.+ Mono sambisaka bo na kutadila banzila na bo mpi na kutadila mambu ya bo salaka.20 Kansi ntangu bo kwisaka na makanda yina, bantu vwezaka zina na mono ya santu+ na mutindu bo vandaka kutuba sambu na bo nde, ‘Bantu yai kele bantu ya Yehowa, kansi bo me bika insi na yandi.’21 Yo yina mono ta monisa nde mono ke kudibanza-banzaka sambu na zina na mono ya santu, yina nzo ya Izraele vwezaka na kati ya makanda yina bo kwendaka.”+22 “Yo yina tuba na nzo ya Izraele nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “O nzo ya Izraele, mono ke sala yo ve sambu na beno, kansi sambu na zina na mono ya santu, yina beno vwezaka na kati ya makanda yina beno kwendaka.”’+23 ‘Mono ta santisa kibeni zina na mono ya nene,+ yina bantu vwezaka na kati ya makanda, yina beno vwezaka na kati na bo; ebuna makanda ta zaba nde mono kele Yehowa,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, ‘ntangu bo ta santisa mono na kati na beno na meso na bo.24 Mono ta katula beno na kati ya makanda, ta vutula beno mpi ta vukisa beno na bansi yonso mpi ta nata beno na insi na beno.+25 Mono ta mwanga masa ya bunkete na zulu na beno, ebuna beno ta kuma bunkete;+ mono ta katula mvindu na beno yonso+ mpi biteki na beno yonso ya nzanzi sambu na kukumisa beno bunkete.+26 Mono ta pesa beno ntima ya mpa+ mpi mono ta tula mpeve mosi ya mpa na kati na beno.+ Mono ta katula ntima ya ditadi+ na nitu na beno mpi ta pesa beno ntima ya nsuni.*27 Mono ta tula mpeve na mono na kati na beno, mpi mono ta sala nde beno tambula na bansiku na mono,+ ebuna beno ta zitisa mpi ta landa bankanu na mono.28 Ebuna beno ta zinga na insi yina mono pesaka na ba-nkaka na beno, mpi beno ta vanda bantu na mono mpi mono ta vanda Nzambi na beno.’+29 “‘Mono ta gulusa beno na mvindu na beno yonso, mono ta songa mbuma na kubuta mpi na kukuma mingi, mpi mono ta natila beno ve nzala.+30 Mono ta sala nde bambuma ya nti mpi bima ya bilanga kukuma mingi, sambu beno wa diaka ve nsoni sambu na nzala na kati ya makanda.+31 Ebuna beno ta yibuka banzila na beno ya mbi ti bisalu na beno yina vandaka ve mbote, mpi beno ta kudimenga sambu na mbi na beno ti mambu na beno ya mbi.+32 Kansi beno zaba diambu yai: Mono ke sala yo ve sambu na beno,’+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba. ‘Kansi, beno wa nsoni mpi beno kudiwa nde bo me kulumusa beno sambu na banzila na beno, O nzo ya Izraele.’33 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Na kilumbu yina mono ta katula mbi na beno yonso sambu na kukumisa beno bunkete, mono ta sala nde bantu kuzinga na bambanza yina+ mpi bo tunga diaka bisika yina ya kubeba.+34 Bo ta sala bilanga na insi ya me bikalaka mpamba yina bikalaka mpamba sambu konso muntu yina vandaka kuluta kumona.35 Mpi bantu ta tuba nde: “Insi yina me bikalaka mpamba me kuma bonso kilanga ya Edeni,+ ebuna bambanza yina vandaka mayumbu, yina bikalaka mpamba mpi yina bo bwisaka me kuma ntangu yai bambanza ya ngolo mpi yina bantu ke zingaka.”+36 Ebuna makanda yina me bikala na nziunga na beno ta zaba nde mono mosi, Yehowa, muntu me tunga yina bo bebisaka, mpi mono me kuna yina bikalaka mpamba. Mono mosi, Yehowa, muntu me tuba, mpi mono me sala yo.’+37 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Mono ta bika mpi nde nzo ya Izraele kulomba mono na kusala diambu yai sambu na bo: Mono ta kumisa bantu na bo mingi bonso kimvuka ya mameme.38 Bonso kimvuka ya basantu, bonso kimvuka ya mameme ya Yeruzalemi* na nsungi ya bankinsi na yandi,+ bambanza yina vandaka mayumbu ta fuluka ti bimvuka ya bantu;+ ebuna bo ta zaba nde mono kele Yehowa.’”


text:
Kilumingu, kilumbu 24 Ngonda Yikumi
Masi ko mu luzolo lu mutu voti mu mangolo kamvanga vayi madi mu Nzambi.—Loma 9:16.
Yave nandi zabisi thangu mbi kafueti sola mutu muingi kukuenda ku diyilu. (Loma 8:28-30) Yave wutona kusola batu muingi kukuenda ku diyilu bo Yesu kavulubuka. Ḿba mu thangu yi baklisto batheti, baboso baba kivuvu ki kukuenda ku diyilu. Vayi divevi di mimvu kuntuala, batu baba tubanga ti badi baklisto basolu, basa landakananga ko Klisto mu bukiedika. Vayi kheti mu thangu ayoyi, Yave wusola mua batu mu bawu muingi kukuenda ku diyilu. Bawu baba buka kititi kimbi Yesu katuba kiala mena va mbata mbongo yimboti. (Matai 13:24-30) Mu bilumbu abibi, Yave wukhidi sola batu muingi baba mu dingumba di 144.000. Diawu Yave na kubaka makani ma kusola mutu mu bilumbu abibi bitsuka, befu tufueti kinzika makani mandi. (Loma 9:11) Tufueti ba keba keba muingi tubika ba dedi mueka buka bisadi bi kinongo Yesu kata. Bawu basa zola ko phila mfumu yi kisalu kafutila batu batsuka bakota mu kisalu.—Matai 20:8-15. w20.01 30 ¶14
Kikunda, kilumbu 25 Ngonda Yikumi
Bisadi biama bala tenduka mu mayangi.—Yesa. 65:14.
Yave tidi dikanda diandi dizingila mu mayangi. Kheti tumviokilanga mu ziphasi, tuidi bibila biwombo muingi kukuangalala bubu. Buka, tuidi lufiatu ti Tat’itu yi diyilu wu tuzolanga beni ayi tuidi nzayilu yi Diambu Diandi, Kibibila. (Yele. 15:16) Befu tuidi mu khati dikabu didi batu banzolanga Yave, banzolanga zithumu ziandi ayi ba kizolanga bawu na bawu. (Minku. 106:4, 5.) Tulenda tatamana kuba mu mayangi, kibila tuidi kivuvu ti luzingu luala luta ba lumboti mu bilumbu binkuiza. Tuzebi ti thangu yiluelu yisiedi, muingi Yave kabunga bankua mambi ayi mu nzila Kintinu kiandi wala balula ntoto Paladizu. Tuidi kivuvu ti bafua bala vulubuka ayi bala zinga yitu va kimueka. (Yoa. 5:28, 29) Bukiedika, yala ba thangu yi mayangi! Ayi bilutidi nkinza, befu tuidi lufiatu ti thangu yiluelu yisiedi muingi batu boso ku diyilu ayi va ntoto bavana Tat’itu yi diyilu lulendu, nkembo ayi nzitusu kafueni mu tambula. w20.02 13 ¶15-16
Kimuadi, kilumbu 26 Ngonda Yikumi
Kuidi ngiewu—bukiedika kuidi ngie to—yibe vola disumu!—Minku. 51:4.
Boti disumu dingolo bevanga, bika kumeka kusueka diawu. Vayi, zabikisa mawu mu nsambu kuidi Yave. Ngie kuvanga mawu, wala ba ndembama ayi kilunzi kiaku kialasa bue kufundisa ko. Ayi boti ngie tidi kuvutula kikundi kiaku na Yave, wufueti vanga diambu dinkaka. Diambu mbi? Wufueti kikinina tsembolo. Bo Yave kafila mbikudi Natani muingi kazabikisa ntinu Davidi disumu kavola na Bata-Seba, nandi kasa tomba ko kuyikakidila voti kutuba ti masumu mandi masa ba ko beni mangolo. Mu thinu nandi wutuba ti wuvola disumu mu kuvondisa nnuni Bata-Seba. Vayi diambu dilutidi nkinza, nandi wukikinina ti wusumuka va meso ma Yave. Davidi wukikinina tsembolo yi Yave, ayi Yave wunlemvukila. (2 Samu. 12:10-14) Boti disumu dingolo tuvola, tufueti zabikisa diawu kuidi bakulutu ba kimvuka muingi ba tusadisa. (Yako. 5:14, 15) Ayi tufueti ba keba keba muingi tubika kuyikakidila. Befu kuzabikisa ayi kukikinina mu thinu tsembolo beni, tulenda fika baka ndembama ayi mayangi. w20.02 24-25 ¶17-18


text:
DILONGI YA 13
Inki Kele Nsangu ya Mbote na Yina Metala Mabundu?
1. Keti mabundu yonso kele ya mbote?
Bantu ya ntima-masonga kele na mabundu yonso. Yo kele nsangu ya mbote na kuzaba nde Nzambi kemonaka bantu yina mpi nde yandi kekudibanza-banzaka sambu na bo. Yo kele mpasi na kumona nde, bantu mesadilaka mabundu sambu na balukanu ya mbi. (2 Bakorinto 4:3, 4; 11:13-15) Bansangu yina baradio, batelevizio, mpi bazulunalu kepesa kemonisa nde mabundu yankaka mekotaka nkutu na mambu ya terorizme, kufwa na nku bantu mingi na mbala mosi, bitumba, mpi kuladisa bana ya fyoti na kingolongolo. Dyambu yai kepesaka mpenza mpasi na bantu yina kekwikilaka na Nzambi na masonga yonso!
Dibundu ya kyeleka kekumisaka Nzambi, kansi ya luvunu kevwezaka yandi. Bo kelongaka bangindu yina kele ve na Biblia, bo keyikaka malongi ya luvunu na yina metala Nzambi mpi bafwa. Kansi Yehowa kezolaka nde bantu kuzaba kyeleka na yina metala yandi.
2. Inki kele nsangu ya mbote na yina metala mabundu?
Yo kele kyese na kuzaba nde, mabundu yina ketubaka kaka na munoko nde bo kezolaka Nzambi kansi na kutuba ya masonga bo kezolaka nsi-ntoto ya Satana, takusa Nzambi ve. (Yakobo 4:4) Ndinga ya Nzambi kebingaka mabundu yina yonso ya luvunu, “Babilone ya Nene.” Babilone vandaka mbanza ya ntama kisika lusambu ya luvunu kuyantikaka na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu Noa. Ntama mingi ve, Nzambi tafwa na kintulumukina mabundu yina kekusaka mpi kenyokulaka bantu.
Bansangu ya mbote kele mingi. Yehowa mevilaka ve bantu ya ntima-masonga yina kele na kati ya mabundu ya luvunu na nsi-ntoto ya mvimba. Nzambi kevukisaka bantu ya mutindu yina na kulongaka bo kyeleka.
3. Bantu ya ntima-masonga fwete sala nki?
Yehowa kekudibanza-banzaka sambu na bantu yina kezolaka mambu ya kyeleka mpi ya mbote. Yandi kesyamisa bo na kubasika na mabundu ya luvunu. Bantu yina kezolaka Nzambi kesalaka bansoba na luzolo yonso sambu na kusepedisa yandi.
Na mvu-nkama ya ntete, ntangu bantu ya ntima ya masonga waka nsangu ya mbote yina bantumwa vandaka kulonga, bo ndimaka yo na kyese. Yehowa zabisaka bo mutindu ya mpa ya kuzinga, mutindu ya kuzinga na kyese, ya kele ti lukanu mpi kivuvu. Bo kele bambandu ya mbote sambu na beto bubu yai na mpila bo ndimaka nsangu ya mbote na kutulaka Yehowa na kisika ya ntete na luzingu na bo.
Yehowa kendimaka na dibuta na yandi ya bansambidi bantu yina kebasikaka na mabundu ya luvunu. Kana nge ndima emvitasio ya Yehowa, nge takuma nduku na yandi, nge takota na dibuta mosi ya mpa mpi ya zola ya bansambidi ya Yehowa, mpi nge tabaka luzingu ya mvula na mvula.
4. Inki mutindu Nzambi takotisa kyese na bansi yonso?
Lusambisu ya mabundu ya luvunu yina kekwisa kele nsangu ya mbote. Yo takatula bantu ya nsi-ntoto ya mvimba na mpasi. Mabundu ya luvunu takusa dyaka bantu ve mpi takabula bo dyaka ve. Bantu yonso tasamba na bumosi Nzambi mosi kaka ya kyeleka.