text:
Nouvelle
Kodi Dia Moyo
Tuna ye Nsiku wa Kodi dia Moyo, Kodi dia Moyo ka di sumu nua ngako Kadi ko mua nga ko. Ntangu yi fuene mu sadila Kodi.
MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO 1. Mu nsamu miamio, i malongi ntete mafuete tekela mu nkumbu yantete, mboki masembo mu nkumbu yanzole, ye tumbu mu nkumbu yatatu. Inga, landila nkumbu tatu, vo muntu keti wa kaka ko, buba i mu ntangu yoyo mfumu kana banzila dio mu vana tumbu kifuete tanina kisalu, kidivo kialembua fuasua. 2. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu nua diamba evo marijuana. 3. Bu tuzolele sungika nkombo yimonekene mu muntu, tubindamene sadila mpova za kimpangi, za vumi, za luzitu. 4. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa mu vova luvunu va ntadisi a makesa mankaka ma Bundu dia Kongo. 5. Yenge tuvanasananga mu Bundu dia Kongo, kansi ka fibasana mu nzila nkutu ko bu tuzolele vanasana mbote. 6. Ka diena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia Kongo mu yobela ambi mu diambu dia Zola soba nkand’a nitu watuvana Tata Nzambi. 7. Tomba mu tomesa nsuki zatuvana Tata Nzambi a Mpungu i diumbu diena luve, kansi ka diena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia Kongo mu sumba nsuki za mindele ye vuata zo. 8. Mvuatulu za kinsuza, za buntika, za bumpumbulu, ye mpila zazo za mayuya ka zena luve nkutu ko mu Bundu dia Kongo. 9. Mu makesa mandi mamo, Bundu dia Kongi zolele mono mpeve ya luyinunu, ya vumi, ye luzitu mu mpovolo, mu mvuatulu, ye mu ndiatulu. Ndiona lembolo diatila bonso bobo sumuni nsiku. 10. Mu Bundu dia Kongo, nleke bindamene zitisa bantu babo bamviokele mu mimvu. Bika mbuta kazitisanga baleke mpe. 11. Ka diena luve nkutu ko kua nleke mu fuemena mbut’a muntu ye kum’bamina evo kum’vovesa mpova zikondolo vumi, i mpova za kinua, za mayama, ye ntungolo. 12. Kesa dia Bundu dia Kongo fuete longoka mu zaya sadila ntangu, mu zaya zitisa ntangu ye nsilulu zandi zazo. 13. Mfumu Nzambi’eto kazolele kinsuza ko. Idina, bizumba va kati kua bantu bole balembua kuelana ka biena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia KOngo. 14. Mu Bundu dia Kongo, ka diena luve nkutu ko kua bakento ye babakala mu kuenda yobelela mu kizinga kimosi, kana ku mfinda evo mpe mu bizinga biantunga mu zimbanza. 15. Ngonda ka ngonda, Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene bakanga buku kia kumi biabio bikabeki mu ngonda ye vana kio bonso nkailu wa matondo mandi kua Mfumu Nzambi, kua Sielo kia Tata Nzambi, kua dibundu, kua muntu wena mu mpasi, evo kua zinuni, kua bibulu, kua ntoto. 16. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu finga Kesa diankaka, evo mpe mu kum’vovesa yikondolo luzitu. 17. Ka diena luve nkutu ko mu nua malavu mu lumbu kia lukutukunu ye bimoko bia Bundu dia Kongo. 18. Kesa dia Bundu dia Kongo kalendi kala muivi ko, ka ntani, nkua bungudi, ye bumbatu nkutu ko. 19. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu kala ye nkumbu za banzenza, evo vana bana bandi, vata diandi, ovo mpe kompani diandi nkumbu zatuka mu ndinga zanzenza. 20. Kikongo i ndinga yavana Tata Nzambi’a Mpungu kua beto Bakongo, kidivo tuasadilanga ndinga yayi mu nsamu miamio mia zingu kieto. Idina, ka diena luve nkutu ko Kesa dia Bundu dia Kongo mu kuenda vovenge ndinga za banzenza mu mavata meto beto Bakongo. 21. Kesa dia Bundu dia Kongo diena mu mpasi, dibutidi, diena kimbevo, dieti kuela, evo difuilulu fuete vewa lusadusu kua makesa mankaka ma Bundu dia Kongo. 22. Landila mimvu mitanu, bisalu bia Mfumu za Kinlongo, za lusanga, ye mayala nikongoleluanga. Babo balembolo nunga mu sala kisalu kiamfunu balenda sembua, evo sobua bifulu mpe. 23. Lufulu lua malongi ma Bundu dia Kongo luena mu MALONGI MA MINU, mu NGANGA ZA KINLONGO, mu MVUTU ZA BISAMBU, ye mu MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO. Wonso muntu (dionso zikua) lembolo zaya malongi mamo mena mu minkanda miami miya kalungidieti ko mu baka ye yantika sadila MAKONGO. I bobo kaka batomene zaya minkanda miami miya miantete, ye bazeye zitisa MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO, bafuene mu baka ye sadila MAKONGO. 24. Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene zitisa mfumu zazo zituadisanga bisalu bia Bundu dia Kongo ye tumamana lutumu lua mfumu zazi mu nzil’a ndungusulu a bisalu bia Dibundu dieto. 25. Ndiona lembolo zaya zitisa ye tumamana mfumu yeti tuadisa Ziku kafuene mu kituka Mfumu’a Zikua yandi kibeni nkutu ko. Kadi tekela mu yala bantu bankaka, muntu fuete teka yalua. Tekela mu yantika tuma, muntu fuete teka longoka mu tumua ye tumama. 26. Ka diena luve nkutu ko kua ngudi ye ndumba zena Bundu dia Kongo mu vuata m’bati (kupe) evo mpe mbatila (=pantalon). 27. Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene kala kinati kia ntumbu yilondanga nlele wa kimpangi kia Bana ba Kongo, kansi ka kibâku ko kibâkanga ye luta pasulanga nlele wa kimpangi kia Bana ba Ntuka Kongo. 28. Luzitu mu Bundu dia Kongo luenina mu makuela, bonso buenina Fukiansi kiasisa Bambuta. Bika ndiona zolele nkento kam‘ kuelela bonso buenina Fukiansi kiasisa Bakulu beto. I bonso bobo Nsiku utele. 29. Kesa dia Bundu dia kongo bindamene bonga Sabala kifuasanga ye sadila kio mu mvit’a mpulusu ye ntomosono a zingu kia Bana ba Kongo. Ndiona una tatamana sadila Sabala kiandi mu nata mvualangani ye fuasa kena ye Mpeve ya Bundu dia Kongo nkutu ko. 30. Mpeve ya bukolo ye ntungolo yena mpeve ya Nkadiampemba, ka yena mpeve ya makesa ma Bundu dia Kongo nkutu ko. Kadi mpeve ya Bundu dia Kongo yena mpeve ya TUMANA ye NGUIZANI va kati kua makesa mu mvit’a mpulusu a Kongo. Ndiona lembolo songa mpeve yayi mu kisalu kikatumunu sumuni Nsiku. 31. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu vanga dionso-dionso diambu dilenda fuasa lukumu lua muntu ye kotesa kitantu kivambesanga mpangi za Zikua dimosi, za moyo umosi, za vata dimosi. 32. Muntu lotolo ndozi yitadidi salu kia Bundu dia Kongo, evo nsamu mia muntu, kena ye luve nkutu ko mu nsonga yo kua wonso-wonso muntu. Salu kiandi i mu fila ndozi yayi kua Mfumu’a Kinlongo kia Bundu dia Kongo ku Kinsasa. 33. Mu Bundu dia Kongo, wonso muntu tambudi mbikudulu mu muntu wankaka bika kasonga yo kua Ntuadisi a Kabu una yo sadila mu nduenga ye lunda mansueki ma bantu. 34. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu bonga mansueki ma ndozi, evo mbikudulu, za bantu ye songa mo kua wonso-wonso muntu. 35. Mu mfinda yimosi ka mulendi tonganana nkosi zole nkutu ko. Idina ndiona kondolo vumi mu Ntuadisi mia BDK wena nkua mpeve ya mvualangani yena kitantu ye mpeve ya BDK. 36. Kesa dia BDK bu dikotele mu mpasi, kana mpe nkutu vo ku nkombo kena; kansi, teka kum’katula ntete mu mpasi, landila diodio si wamvana ndongi ye kumvanina zo mu mpova za kimpangi, za vumi, ye luzitu. 37. Ntuadisi a Kabu dia bantu fuete kala ye Mpeve ya Kitata yizeye vibidila mpila zazo za nkombo za bantu, ye yizeye zo tombela nzila zabiza mu sungika zo. Ndiona kondolo mpeve yayi kafuene mu kala mfumu nkutu mu BDK. 38. Mikanda mia BDK ka miena mia nsuekanga mu nzo nkutu ko. I salu kia Kesa dia BDK mu TANGANGA mio ye TANGISANGA mio ntangu za ntangu kua bantu bampila mu mpila mu kinzungidila kiandi, kuako ku kena. 39. Salu kia nkombo i mu fuasa kisalu kia bantu ye kakidila bantu bobo mu baka ndungunu yibazolele baka mu kisalu ki beti sala. Idina, nkombo zazo zifuete sungikua, bu zimonekene. 40. Mpeve ya Tata Nzambi yizolele luengesa bantu yilenda sadila ndozi. Mu katula bantu mu nzila yambote, mu kubazimbikisa ye kubanata mu nzila yambi, Mpeve zasumuka za Nkadiampemba zizeye sadila zindozi mpe. Idina ndozi zazo zifuete fiongonenua ye tombua mu zaya ku zitukidi ye nki zizolele vova. Ka diena luve nkutu ko mu vova kua makesa ndozi evo mbikudulu zilenda nata kitantu va kati kua makesa ma BDK. 41. Tuzeye dio vo ndoki zena mu nsi zazo, ye mu makanda mamo ma bantu, kansi mu BDK ka tubikulanga zindoki nkutu ko. Kadi mavata mamingi mamene fua mu diambu dia mbikudulu za ngunza zilembolo zaya mu kukiyala ye lunda mansueki ma bantu. Salu kieto mu BDK i mu tomba mu sadisa bobo bena mu mpasi, ye tomba mu vutula yenge ye nguizani mu makanda mamo ma Ntuk’a Kongo. Nkia ndandu kua beto mu bikula zindoki, vo Kimbevo ki batunatini kimanisi kuandi ? Nki tuna baka mu bikula zindoki, vo kimbevo ka kimanisi ko ? Nki kilutidi mfumu : manisa mpasi za muntu, evo bikula zindoki ye vambesa makanda ma bantu ? 42. Mu BDK ka diena luve nkutu ko mu nata muningu wankaka ulembolo dedakana ye muningu wa malongi mena mu minkanda mia NLONGI A KONGO. 43. Diena luve kua bantu babo mu kubika malongi ye soneka minkanda. Kansi, muntu kubikidi malongi, evo mpe tambudi mo mu ndozi, kena ye luve mu yantika vika longa ye muangisa malongi momo ko, tekela mateka fiongonenua kua NLONGI A KONGO. 44. Bika ndiona tambudi ndozi kasoneka yo ye fila yo kua mfumu a kinlongo kia kongo ku kinsasa, kidivo bambuta bafiongonena yo ye tomba mu zaya malongi mena mu ndozi yoyo ye buansadila mo. 45. Vueza kuena nayaki-yaki, kansi sala ye tomesa kuena mpasi. Ndiona lembolo zaya mu tomesa kisalu kia kiandi kena ye luve nkutu ko mu vueza kisalu kia muntu wanteka mu Bundu dieto. Teka tomba ntete mu tomesa kisalu kia kiaku, tekela mu tomba mu vueza kisalu kia bantu bankaka. 46. Muntu weti vova va yuti dia bantu bu kavengi nkombo, ka diena luve nkutu ko mu kum’ziona mpova mu kinua ye ntungolo, ye kum’semba va mesa ma bantu. Nkombo yilenda sungikua va meso ma bantu, kansi diodio difuete salamana mu mpova za luzitu. 47. Bu zolele vana malongi kua muntu vengi nkombo va yuti dia bantu, um‘ baka, luenda yandi va lueka, ye um’vanina ndongi mu mpova za kimpangi za vumi, ye luzitu mu kinsueki. 48. Ka diena luve nkutu ko kua makesa ma BDK, ye bantu bankaka, mu lutakana ku nzo a Nkuluntu a BDK, evo kuenda kum’tala ka ku kasadilanga. Diadi dilenda salam, vo i yandi kibeni Nkuluntu a Bundu dia Kongo lombele dio. Vonkatu, buna ka diana luve ko. 49. Ndiona zolele monana ye Nkuluntu a BDK bindamene kuenda songa nsatu zandi kua Mfumu’a Kinlongo una kum’sila lumbu ye fulu ki balenda monana ye Nlongi’a Kongo. 50. Mfumu’a Zikua, Mfumu’a Kinlongo, Mfumu’a Lusanga, ye Mfumu’a Kisumaya bu bamene solua, nkumbu zau bu zimene luaka kua Mbuta za BDK, ka diena luve nkutu ko mu kubakatula kondua kua teka dio vaninua luve kua Mbuta za BDK. Bu bavenge nkombo, bika nkombo yoyo yasongua ku Mfumu’a Lusanga lua BDK, una yo songa kua Bambuta bana baka nzengolo. 51. Zikua bu dimene saluka, ka diena luve nkutu ko kua makesa mankaka ma Zikua diodio mu vambuka ye kuenda sala Zikua diankaka mu kondua kua bila kialudi. 52. Tekela mu katuka mu Zikua diankulu ye kuenda sala Zikua diampa, makesa mazolele dio vanga mabindamene teka songa nsamu wau kua Mbuta za BDK. Mu diodio, si basonga luzolo luau lolo kua Mfumu’a Lusanga lua Zikua diau una sonekena Mfumu’a Lusanga lua BDK ye kum‘ songo bila ki bazolele vangila Zikua diodio diankaka. Bu bamene soneka, badingalala ye vingila mvutu. Mu ntangu yoyo, bika batatamana sala ye tumamana mfumu za Zikua diankulu. Ka bana vanga diambu dimosi nkutu ko dilenda kotesa mvualangani ku Zikua, nateye Mfumu’a Lusanga lua BDK kana kubavana mvutu. 53. Mpeve ya nguizani tuzolele mu BDK, kansi ka mpeve ye mapka ye kitantu nkutu ko. Idina, Zikua diampa ka dina vaninua luve mu salama ko, vo bobo bazolele vanga Zikua diodio beti dio vangila ku nsia mpeve ya kitantu ye mfumu za Zikua diankulu. 54. Mpeve ya kitantu bu yimonekene va kati kua Mazikua mole, bika mfumu za Mazikua momo zasadila nzila zazo mu manisina kitantu kiokio, vonkatu buna ndiona wena tuku kia kitantu kiokio lenda katulua va kiandu kiandi kia kimfumu mu Zikua. 55. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa mu soka minsamu ye muangisa mambu malenda nata mpaka, kitantu, ye mvualangani mu Zikua. Ndiona wena ye mpeve yampila yayi kafuene mu vewa kimfumu nkutu ko mu BDK. 56. Mu mbanza zanene, Zikua diankulu bu diena nseke beni ye bibelo biankaka, bankua bibelo biantatuki balenda vewa luve mu sala Zikua diampa mu kibelo kiau. Diadi diena luve, ye difuete salukila mu mpeve ya nguizani ye bampangi bana sala mu Zikua diankulu. 57. Ka diena luve nkutu ko mu kotesa mpeve ya mpaka, ya kitantu, ye vambesa Zikua mu diambu kaka dia Na Mbadio kua ntungolo, kondolo mpeve ya nsalasani, ya tumana, ye zolele vo yandi kaka kakala Mfumu’a Zikua. 58. Kotesa mvualangani ku Zikua mu diambu dia nuanisa bimfumu i kimbangi kieti dio songa vo ndiona weti nuanina kmfumu kiokio kafuene mu kala mfumu nkutu ko. Kadi ndiona fuene mu kala mfumu i ndiona wena nkua mpeve ya kitata, ya zola, ya vumi, ya nguizani ye nsalasani. 59. Kintuadi kivananga ngolo. Idina ngolo za BDK zenina mu nguizani yena va kati kua Mazikua mandi mampila mu mpila. Ndiona utombanga mu nata songi-songi difuasanga nguizani yayi kafuene mu vewa kimfumu nkuto ko mu BDK. 60. I salu kia makesa, kia minlongi, kia minkengi, kia banganga, kia mfumu za mazikua, za mavula, za bimbuku, ye bonso bobo, mu tunga ye luta siamisa mpeve ya nguizani va kati kua makesa, kua mazikua, kua mavula ye bimbuku bia Kongo. Ndiona kondolo mpeve yayi kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. 61. Ka vena kisalu kimosi nkutu ko vava Ntoto kilenda saluka, vo mbongo zikondolo. Idina, mu diambu dia ntungulu a Bundu dieto, tuyonzekanga minkailu mu nkutukunu zeto ye vananga buku kia kumi kia matondo meto kua Tata Nzambi. 62. Makesa bu mamene yonzeka mbongo za dibundu mu Zikua diau, mbongo zazi zina kabua mu bikunku biole : 1) Makumatanu mu nkama (50%) mu mbongo zazi mana tulua mu lukobe lua Zikua ye sadulua mu bisalu bia Zikua. 2) Makumatanu mu nkama mankaka mana fidusua ku Salu kia Bivanza (= le Service des Finances) bia BDK ku Kinsasa ku zina sadulua bisalu bianene bia Ntu a BDK, ku Kinsasa. 63. Tekela mu sadila mbongo za Zikua, Mfumu’a Zikua ye bilandi biandi bitatu (Kinlongo, Lusanga, Kisumaya), ye Mfumu’a Kabu dia Bivanza bafuete teka kutukana, tala nsamu una vayikusulua mbongo, ye zenga ntalu yifuete vayikisua. I bumosi mpe mu Vula, mu Kimbuku, ye Ntu a BDK. 64. Nsamu mitadidi mbongo za BDK miena va moko ma Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Zikua, Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Vula, Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Kimbuku, ye Mfumu’a Salu kia Bivanza bia BDK. Yandi i mfumu’a Kabu dia Bivanza mu BDK, mu kimbuku, mu vula, mu zikua. Ndefi’a Kabu dia Bivanza yivovanga vo : Kiame i vua, kieto ka vua ko. 65. Salu kia Kabu dia Bivanza i mu lunda mbongo za BDK, ye sosa nzila zazo zilenda kotesa mbongo mu BDK. 66. Mbongo za Zikua zivayikilanga kaka ku nsia lutumu lua Mfumu’a Zikua. Kabu dia Bivanza ka dilendi vayikisa mbongo za Zikua nkutu ko, vo Mfumu’a Zikua katumini dio ko. I bumosi mpe mu Vula, ye mu lukobe luangudi lua BDK. 67. Mpiaya yivondanga zimfinda, yifukisangabibulu bia mfinda, yifuasanga lubutu lua ntoto, yisikisanga nto za minlangu, ye natanga nsatu, malema, ye bumputu mu nsi. BDK mfinda zanene kazollllele vutuka mona mu nsi’eto yayi. Idina, ka diena luve nkutu ko kua makesa ma BDK, ye bantu bankaka, mu yoka mpiaya mu nsi’eto. I salu kia makesa ma BDK mu mavata meto mu kuna mfinda zampa ye tanina zo mu bizunga biabio bia Kongo. 68. I salu kia Kesa ma BDK mu sosela ye bakila makesa mankaka ma BDK kisalu kompani dikasadilanga. Ndiona una lembua dio vanganga kena ye Mpeve ya Mvuluzi ya makesa makedika ma BDK nkutu ko. 69. Ndiona kondolo vumi mu bakento bangani bakuela, ye mu ndumba za BDK, kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. 70. Bifu biambi bia Mfumu’a Zikua tinisa bitinisanga bantu bazolele kota mu BDK. Idina, ka diena diambote nkutu ko mu vana kimfumu kua nkua bifu biambi. Bika mfumu zazo za mazikua zatomesa bikadulu biau, kidivo bisalu bia BDK bienda ku ntuala bonso buenina luzolo lua Bakulu beto. 71. Mu zimbanza, bika Zikua- Zikua diasa ngolo mu sumba lupangu lua Zikua, kidivo bisalu bia mazikua biasalukilanga mu mpangu za Dibundu. 72. I salu kia Mfumu’a Zikua mu lundanga MAKONGO ma Zikua diandi, ye i ku Zikua KAKA makesa mafuete kuiza tangilanga MAKONGO. Ka diena luve nkutu ko mu vana MAKONGO ma Zikua kua Kesa kidivo kanata mo ku nzo andi. 73. Nkia ndandu kua beto mu bonga MASONEKUA MANLONGO ma dibundu dieto ye vana mo kua bantu babelanga BDK ? Ndiona lembolo kala Kesa dia BDK kena ye luve nkutu ko mu simba MAKONGO ye tanga mo yandi kibeni. Diena luve kua wampila yayi mu kuiza wa malongi ma BDK ku Zikua, kansi ka diena luve nkutu ko mu kumvana MAKONGO kasimba mo ye tanga mo yandi kibeni. 74. MAKONGO i Nkanda ufuete sadiluanga mu luzitu. Ka malendi sadiluanga bonso wonso-wonso nkanda nkutu ko. Ndiona kondolo luzitu lolo kafuene mu baka MAKONGO nkutu ko. Bika Mfumu’a Lusanga kazibula meso kidivo Mazikua mamo mazitisa nsiku wau. 75. Bika makesa mamo makatula nsampatu mu malu mu Kinlongo, ye bika bakento bakala ye bitambala ku ntu. 76. Mfumu za Mazikua ma BDK zifuete zolasana kansi ka belasana ko. Bika Mfumu za Mazikua zenasana kitantu zawizana, kadi ka diena diambote nkutu ko mu kuna ye siamisa mpeve ya kitantu va kati kua mpangi za BDK, kadi Bakulu ba Muela Kongo i mpeve ya zola, ya nguizani, ya Mika mia Mbua bazolele va kati kua Bana ba Kongo bau na bau. Bantu bole benasana kitantu ye bana lembana mu wizana ka bafuene nkutu ko mu kala mfumu mu BDK. 77. I salu kia Mfumu’a Lusanga kua Zikua, lua Vula, lua Kimbuku mu sikidikisa Minsiku mia BDK mu mazikua mamo, mu longa mio makesa mamo ye kubanata mu zaya zitisa minsiku miomio. 78. I salu kia Lusanga mu semba zinkombo, ye songa kua Mfumu’a Lusanga lua BDK mpila zazo za mvualangani zilenda moneka mu Mazikua, mu Mavula, ye mu Bimbuku. 79. I salu kia Lusanga mu longa Minsiku mia BDK kua makesa mu Mazikua ma BDK. I salu kia kinlongo mu longa Kimpeve, Kinzambi mu dionso Zikua, mu dionso Vula dia BDK. I salu kia Kisumaya mu longa malongi ma Mayala kua makesa ma BDK, ye tuadisa bisalu bia luyalu lua BDK. 80. Mfumu’a Zikua fuete kala muntu zeye malongi ma BDK, muntu wena ye mpeve ya kitata ; mpeve yizeye lemvokela zinkombo, sungika zo ye vilakana zo bu zimene sungikua ; mpeve yibendanga ye yonzekanga bantu mu muita umosi ; mpeve yizeye ta kinzonzi, sima bitembo, zima tiya tua mpaka za kitantu ye vutula yenge ye nguizani va kati kua makesa. 81. Ndiona wena ye mpeve ya miaka minatanga kitantu kimuangasanga makabu ma bantu kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. Bika muntu wampila yayi kateka sala ntete mu katula mvimba KIYUNGA KIA MIAKA kiena yandi, landila diodio si kabanzulua mu vewa kimfumu, vo zeye tuadisa bisalu buambote. 82. Bika Minlongi, Banganga, Minkongudidi, ye Bamayala ba BDK bazaya zitasana ye sadila mu nguizani mu nzil’a ntomosono a bisalu bia BDK, kadi ndungunu a BDK va moko mau yena. 83. Salu kia KINLONGO kitadidi samu emi : 1) Longa Kinzambi kia Kongo. 2) Minkunga mia Kinzambi 3) Nsamu mitadidi zindozi, zimbikudulu, monameso. 4) Nsamu mia kinganga, mia zimpeve, mia kimbuki kia miela. 5) Nsamu mitadidi bisambu mu diambu dia tadina Kongo, vuluza ye tomesa Bana ba Kongo ye mvuilu zau. 6) Nsamu mia malongi ma Kinzambi mu zinkutukunu. 84. Mfumu’a Kinlongo, Minlongi, ye Banganga ; i mbuta zituadisanga bisalu bia Kinlongo kia Kongo. 85. Mbuta za Kinlongo kia Kongo ka zena ye luve nkutu ko mu nua nduinu zangolo zinatanga bulauki mu menga ma Mpeve ye mu ntu mia bantu. 86. Diena luve kua mbuta za Kinlongo mu nua nduinu zanzenzo, mu nua nsamba, kansi tekela mu nua nsamba, yandi bindamene teka dia. Bu kamene teka dia, lenda nua vela kimosi, zole, evo vela tatu za nsamba. Ka diena luve nkutu ko mu nua vioka vela tatu. 87. Kesa dia BDK mene dia lenda mua maza evo nsamba mu diambu dia kulula madia kansi ka mu diambu dia tomba mu kolua ko. Kadi kinduvu ka kiena luve nkutu ko mu BDK. Mu kulula madia, diena kaka luve mu nua vela yimosi, zole, evo tatu kaka. 88. Diena luve kua Kesa dia BDK mu sadila fumu (nsunga), vo lolo i lutumu lua Ngang’a Buka, mu diambu dia kimbevo. Vo ka mu diambu dia kimbevo ko, buna ka diena luve nkutu ko kua mbuta za kinlongo kia Kongo, ye makesa mabiza, mu nua fumu. 89. Ka diena luve nkutu ko mu vanga dionso-dionso diambu dilenda fuasa lukumu lua BDK. 90. Ku Zikua, ku Vula, ku Kimbuku, salu kia Kisumaya kitadidi nsamu emi : 1) Nsamu mia malongi ma Mayala mafuete vewa kua Bana ba Kongo. 2) Nsamu mia bimoko bia Kimayala mu mavata ma Kongo. 3) Nsamu mitadidi zinkutukunu za Bamayala ye Nkangu’a Kongo. 4) Nsamu mia zimpatu, mia mbululu a biliki, mia zintungulu, mia ntekolo a bianteka bia BDK. 5) Nsamu mia bivanza, mia ntombolo ye nsalulu a mbongo za dibundu ku nsia lutumu lua Mfumu’a Zikua, lua Mfumu’a Vula, lua Mfumu’a Kimbuku, lua Nkuluntu a BDK. 6) Nsamu mia nkalasani va kati kua BDK ye mfumu za luyalu lua nsi, ye makabu ma mayala. 7) Nsamu miamio mia ntomoso a bisalu mu kinsuni. 91. Mu ntangu’a nkubumunu mu zinkutukunu, KINLONGO una tuadisa nsamu mia Kinlongo mu lukutukunu. – KISUMAYA una tuadisa nsamu mia ntungulu a misampa, nsumbulu za madia, biandu, biandua, nsamu mia luve kua mfumu za nsi, fulu bia ndeka bia makesa, manika bisonekua bia BDK mu mpambu za nzila, ye mu bibaka, nsamu mia ntombolo a makumbi mafuete nata makesa, ntiabulu a nkuni, ye bonso bobo. – LUSANGA fuete tuadisa nsamu mia makesa mafuete kengelela lukutukunu, kidivo mvualangani ka yina kala ko. Tanina biandu, misampa, zinzo, makumbi, madia, biandua, makesa, ye mbuta za dibundu ye bantu babokelo ku lukutukunu. 92. Mu ntangu’a nkubukulu a lukutukunu, Mfumu’a Zikua evo Mfumu’a Vula, una kutakana ue Mfumu’a Kinlongo, ye Mfumu’a Mayala, ye Mfumu’a Lusanga, ye Mfumu’a Bivanza, mu diambu dia kubika lukutukunu lolo ya sikidikisa ye bambula moyo mu mbebe ya bonso muntu mu bau mu lukutukunu lolo. 93. Salu kia Kinlongo i mu tuadisa bisalu bia Kimpeve, bia Kinganga, bia Kinzambi. Salu kia Kimayala i mu tuadisa bisalu bia Kinitu, bia Kinsuni. Salu kia Lusanga i mu tanina BDK ye kongolela bisalu bia Kinlongo ye bia Mayala mu diumbu dia zaya keti diatila bonso buenina nzengolo za BDK. Idina, mu yinza dia bisalu bia Lusanga muena nsamu emi : 1) Nsamu mitadidi nkubukulu a mandanda ma bisalu bia BDK. 2) Nsamu mia mandanda ma bisalu bia Kinzambi ye Kimayala. 3) Nsamu mia nkubukulu a minsiku mia nsadila bisalu. 4) Nsamu mia Salu bia Kinsueki. 5) Nsamu mitadidi bisalu bia Nkengi mia Kongo ye bisalu Fumvu dia Kongo (F.D.K) 94. Bakulu ba Muela Kongo mpeve ya Mika mia Mbua bazolele mu Bana ba Kongo ; idina, i salu kia mfumu za Kinlongo, za Lusanga, ye mfumu za Mayala mu kuna ye siamisa MPEVE YA NGUIZANI mu mazikua, mu mavula, ye mu bimbuku bia bisalu bia BDK. 95. Nzenza mu ntoto mia Bakongo i ndiona konolo mvila za Ntuka Kongo. Babo bavuidi mvila za Kongo dia Ntotela bena bisi nsi mu mavata mamo ma Bakongo ku Nsundi, ku Ngoyo, ku Mpemba, ku Nsanga, ku Kongo dia Mbamba, ye ku Kongo dia Luangu. 96. Makanda makondolo mvila za Kongo dia Ntotela bu meti zoma mpangi zeto zena ye mvila, bika makesa mamo ma BDK matelama ye tanina mpangi zeto. Kadi i bonso bobo lutumu lua Bakulu beto lutele. 97. I salu kia makesa ma BDK mu kusuna nzaku zazo za buzengi zakuna bamindele mu ntoto mia Kongo dia Bakongo. 98. Kesa dia BDK bindamene kala MANZAKI beni mu TUMAMANA mfumu za BDK, ye FUKI beni mu tumamana mingizila, banzenza, bobo bakondolo mvila za Kongo ye Lusansu lua Kongo. 99. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu SANISINA MUNGIZILA ye muangisa kumu kiandi mu mavata ma Bakongo. Kadi vanga dio i tomba mu tula Bakongo ku nsia lutumu lua nzenza zikondolo mvila za Kongo dia Ntotela ; se diodio i luta siamisa kaka kinkole kiakotesua Kongo. 100. Mu ntangu’a nsololo a zimfumu, makesa ma BDK mana kaka sola ye yadisa Bakundi ba BDK, i bantu bavananga lusadusu kua BDK. 101. Kesa dia BDK kalendi dio vilakana ko vo NSINSANI yena va kati kua makanda ma bantu, ye vo mu nsinsani yayi, ka diena luve nkutu ko mu bonga Bana ba Kongo ye kubakitila BIMANTINU bia mfumu za makanda makondolo mvila za Kongo dia Ntotela. 102. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu kubika minkunga mia makinu, evo mia kinzambi, mu ndinga yilembolo kala ya yeto beto Bakongo. Kadi ngimbudulu zeto zazo zifuete kaka kadilanga mu Kinlongo. 103. Nzenza zazingi zayiza vuanda mu mavata ma Bakongo zayiza mu diambu dia kuiza longoka Bakongo ye tomba nzila mu kubafuasa, kidivo Kanda dia Kongo diavutukisa ku nima ye lundua ku nsia kinkole kiakotesua Kongo. Idina, i salu kia Kesa dia BDK mu zibula meso ye tomba mu bakula mavanga ma Ntantu miami mia Kanda dia Kongo mu kinzungidila kiandi. 104. Mufuasa kanda dia bantu ye vutula dio ku nima, Ntantu ukotesanga mu kanda diodio NDUINU ZANGOLO, DIAMBA, KINDUVU, KINSUZA, BUKOLO, MPAKA, NTUNGOLO, KIMONOKUAME, BUIVI, ZOLA NZENZA YE BELA MPANGI‘ AKU, ye bifu biabingi biankaka bivutulanga makanda ma bantu ku nima. Bika Kesa dia BDK kalembua bua ye bakama mu mitambu miami miamio mia Ntantu. Ndiona una nama nzila zazi za nzimbukusu ye sindisila Bakongo bankaka mu landa nzila zazi zmbivusu fuete tadilua bonso KILAUKI kieti diata maki ma Kongo. Kilauki mbevo yena. Luniakisa zimbevon ka luvondani zo ko, vo mbevo zazi ka zena ye menga makondolo bila mu moko mau nkutu ko. Ka luyambudilani dio ko vo bilauki biadiata maki ma Kongo. Ka diena luve nkutu ko. 105.Kesa dia BDK bindamene kala ye ntima wa NLEMVO va ntadisi a mpangi’andi NKONGO ; ye ntima ukondolo NKENDA va ntadisi a nzenza zikuiza vuandanga mu mavata ma Bakongo mu diumbu dia kuiza FUASA BAKONGO. 106. Makesa ma BDK mabindamene tanina mavangilu, makompani, zinzo, makumbi, ye mvuilu zampila mu mpila za MVUAMA zazo zisadilanga kimvuama kiau mu mvit’a ntomosono a Kongo, mu mvit’a mpulusu a Bakongo, a Kikongo, ye Lusansu lua Kongo. 107. Kompani diena mu ntoto mia Bakongo i nto a kimvuama mu Kongo dieto, nto a bisalu kua Bana ba Kongo, nto a lusadusu kua beto babo. Indina makompani mamo mena ku Bakongo mafuete taninua. I salu kia makesa ma BDK mu longa malongi mama kua ntuenia zazo za Kongo ye nata zo mu sikama ye zaya tanina makompani mena mu Kongo dieto. 108. Bantu babo bakuizanga mu ntoto mia Bakongo ye sindisilanga Bakongo mu telama, mu fuema, mu tulula biamvu, zinzo, ye tana mvuilu za bantu, bantu babo bampila yayi bena kaka Ntantu mia Kanda dia Kongo, Mbua za Ntantu zifuete bangusua ye kakudulua mu lungisa lukanu luau lua mbivusu mu mavata ma Bakongo. 109. Yonso-yonso nzenza yina kusindisila mu sakanana ye finga mpangi’a aku Nkongo kena Nkundi eto nkutu ko. Yandi i Ntantu uzolele fuasa Kanda dia Kongo ye vutula dio ku nima. Wonso-wonso Nkongo una kusindisila mu vanga dio wena Sielo kia Ntantu mieto, ovo nuni yafua meso yikuendelanga kaka mu kididi kia bansiuni. 110. Kesa dia BDK bindamene dio zaya vo mu vuluza Bakongo, Tata Nzambi i Bakongo kaka kasa dilanga. Idina nama mfumu za makanda makondolo mvila i tomba kaka mu tula Kanda dia Kongo nsia bitambi bia mingizila ku Kongo. 111. Dibundu dikondolo mbongo ka dilendi telema nkutu ko. Idina tueti lomba kua makesa ma BDK mu sadila nzila zazo zilenda kotesa mbongo mu BDK. Bika makesa masosa wola ya matadi mantalu, ye vana buku kia kumi kia matadi mantalu kua BDK. 112. Mfumu’a Lusanga i mfumu’a minsiku ku Kongo mu kimbuku, ku vula, ye ku zikua. Idina, mizonza bu mibuidi, i salu kia Lusanga mu zonzesa minsamu ku Zikua, ku Vula, mu nsalasani ye Banduenga ba Zikua, ba Vula. 113. Mu minkinsi ye minkembo miankaka mia luzingu lua Bakongo, diena luve kua makesa mazolele dio mu kina ; kansi ka diena luve nkutu ko mu bonga nkinunu za mu BAR ye nata zo mu Kinlongo. Ka diena luve nkutu ko. Kadi vanga dio i tomba mu bokela Mpeve zasumuka zisalanga mu zi BAR ye nzo za kinsuza, ye nata zo mu kuiza sumuna Kinlongo. Disuasuani dianene diena va kati kua makinu ma mu BAR ye Makinu Manlongo ma bavovelanga mu Masonekua Manlongo mankaka. Makinu Manlongo ma Mbangudi za Nganga ka mena makinu ko, kansi mpil’a ndiatulu , mpila ningusunu a nitu ye ntubulu a moko ye malu yikulumunanga Ngolo za Lusakumunu mu Kinlongo. 114. Makinu ma mu BAR mabakotese mu mabundu ma Klisto mu nsi yayi i BULAUKI nadede va ntadisi a Mbasi za Zulu ye Muanda Velela. Ka diena luve nkutu ko kua Makesa ma BDK mu nata makinu mama mu Kinlongo kia Kongo. 115. Diena luve mu yimbila mu kiese ye mayangi, ye pepela mandala, bitambala biatundu, biambudi, biambuaki, biampembe, ye bifulu biantoko (=des fleurs) mu Kinlongo kia Kongo. 116. Mu mavata ye mu zimbanza, Kesa dia BDK bindamene sadila nzila zazo mu nuanisina MAZU MANKATU ; kadi Mpeve zambote matinisanga, bifulu biantoko bia Kimpeve mavondanga mu ntima mia bantu, ye mpe bulauki masikamesanga mu mintu mia bana ba bantu. Nteye lumbu kiaki, bantu ba Nza yayi ka bazeye tezo kia mavonza mena mu MAZU nkutu ko. 117. Diena luve kua ndiona zolele dio mu sa MAZU mu nzo andi, kansi ka diena luve nkutu ko mu yambula mazu momo menda makuamisa bantu bankaka mu nzo zau. Idina, vo ngeye MAZU zolele, buna lunda mo mu nzo aku. Kadi yambula mo menda makuamisa mfinangani zaku mu nzo zau i sumuna nsiku ye bokela tumbu kia luyalu. 118. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu lunda mvindu mu nitu andi, mu nzo andi, mu lupangu luandi, mu kinzungidila kia nzo andi, mu belo kiandi, mu vata diandi, mu mbanza yikakundanga. 119. Bu kazolele sumba kionso-kionso lekua, Kesa dia BDK bindamene kio sumba kua mpangi’a andi Nkongo. Kadi ka diena luve nkutu ko mu bonga mbongo za Nkongo, yimina zo Nkongo wantaka weti sosa mbongo va zandu, ye vana zo kua ndiona kondolo mvila za Kongo dia Ntotela. Ka diena luve nkutu ko. Kadi vanga dio i vutula Lusalu lua Kongo ku nima, ye kudia kimvuama kia banzenza. Kuzeye dio koe, vo banzenza ba weti vuamisa balenda sadila kimvuama kiaki mabzi mu nuanisina Kanda dia Kongo ? 120. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu baka banzenza mu kisalu, va fulu kiena Bakongo beti sosa kisalu, ye bazeye sala kisalu kiokio. 121. Bivangua bisaluanga ku Kongo bu biena, ka diena luve nkutu ko Kesa dia BDK mu sumba bivangua biobio bimosi bitukanga ku nsi zanzenza. 122. Ndumba za Kongo zeti sosa mu kuela bu zena, ka diena luve nkutu ko kua matoko ma BDK mu sosa mu kuela bakento ba makanda manzenza. Nkuelasani ye Ndombe za Amelika yena luve. 123. Nkombo bu yomonekene yifuete sungikua, kansi nsungukulu a nkombo yoyo ka yilendi buta kitantu nkutu ko va kati kua makesa. Mu lembua buta kitantu, mmakesa mabindamene zaya sungikila zinkombo za bayau mu mpovolo za luzitu, za kimpangi, za muntu zolele kaka tomesa kisalu kia BDK ; kansi ka mu mpovolo za kinua kia bantu beti nuanina kimfumu nkutu ko. BDK nguizani kazolele va kati kua Bakongo babo, ka mpaka ya kitantu nkutu ko. 124. Va kionso-kionso fulu ki kena, va ntadisi a wonso-wonso muntu weti kum‘ bokela, Kesa dia BDK bindemene vutula vo : KONGO ! 125. Ka diena luve ko kua nkento wena ku ngonda mu kuiza ku Kinlongo, ku fulu kia bisambu. 126. Bika nkento butidi kasa ngonda tatu ko nzo tekela mu yantika vutuka kuiza ku Kinlongo. 127. Yonso ntangu kesa kafuilulu muntu lembolo kala ma BDK, makesa ma BDK bu bizidi ku mafua momo mu yimbila ye vanga kisambu : 1) Kesa vuidi mafua bindamene tomba nzila mu nguizani ye mpangi zandi za kanda kidivo BDK katulua mu mandanda ma bisambu. 2) Vo BDK katambudulu mu tulua mu mandanda ko, buna makesa si badingalala ye lembua tula mpaka. 3) Wizana evo lembua wizana mu tula BDK mu mandanda, kesa fuilulu ye kanda diandi babindamene tula mpeve ya ngimba va fulu kiokio ye tanina makesa ma BDK mu mvualangani zazo. Miami i nsiku miantete mifuete zitisa makesa ma Bundu dia Kongo (=BDK). Minsiku miankaka si mialanda.
Ingeta Ibobo Ibobo
prens336
April 19th, 2018
No comments


c: text/html

text:
Ngandu na Makaku
El cocodrilo y el mono
Cuento Kikongo
Kikwit, province de BandunduRDC
Cuentista
Enekowu Kisalu Moïse
Nivel
médio
Nsangu ya bambuta!
Tela yo! (2x)
Bampangi na mono! Beno wa nsangu mosi. Yo vandaka na bwala mosi, bampangi na mono, kima ya mono metubila bwala sambu bambisi na kati ya mfinda bau kemonaka yo kele mpi bwala na bau ya bau ke zingilaka. Kuvandaka ngandu na makaku, bampangi na mono, beno zaba ti ngandu kevandaka na masa, buna makaku kezingaka na banti. Na luzingu na bau, muntu na muntu kesepilaka mingi na kifulu na yandi ya luzingu.
Kilumbu mosi, nkinzi ya nene kuvandaka na ntoto na bau ya mwimba, ye bau kubingaka bambisi nyonso ya mfinda ata bayayi ya kezingaka na masa, na ya kezingaka na masa ve; bau kwisaka kukutaka na nkinzi yina.
Mfumu na bau vandaka Nkoyi. Yandi muntu ya bingisaka bambisi yina nyonso. Na ntangu ya bau media mpi menwa, mfumu na bau, yina ya kubingaka bau, yandi nkoyi kele na kutala na kati na bau nyonso kaka mboloko yayi ya beto ke bingaka kabuluku kuvandaka ve na nkinzi yina. Yayi me kuma na ntangu ya bau kele na kukina. Mfumu kele na kutala, mfumu kele na kutala. Mfumu kele na kutala mpamba ve, yandi me nima yandi kuwa makasi. Na nima yandi kutelema kusonga bayayi kuva bula ngoma:
Beno kanga ntete bangoma na beno, ye beno kuwa beno nyonso.
Bau nyonso kuvanda mpimaa, ata muntu ke tuba ve, ve.
Mfumu kutelema, na nima yandi kuyifula nde:
Mono mebinga beno nyonso sambu na nkinzi, kansi muntu mosi, kabuluku, mekwisa ve, sambu na inki?
Mfumu kutelema, yandi kusonga bau mpidi yayi:
Beno nyonso, na mono kumosi, beto ke vanda awa tii kilumbu kabuluku atakwisa.
Na nima mfumu kubaka bambulu mbulu na yandi, yandi kutula bau na nima na bau nyonso, mosi kunikana ve, ve.
Kilumbu ya ntete yau meluta, bau ke kaka na kukina. Kilumbu ya zole mekuluta. Yandi kabuluku, yandi kekwisa ve. Bantu mpi melemba na kukina, bima ya kudia mpi memana. Na kilumbu ya kitatu, nzala mekatila bau nyonso. Na nima ndjoku, yandi kutelema ye yandi kulomba nzila na kutuba na mfumu. Mfumu kupesa yandi kiyeka ya kutuba. Ndjoku kutuba mpidi yayi:
Mfumu, sambu na inki nge kezola kufua makanda yayi nyonso na nzala sambu na kamuntu ya mpamba, mpamba yayi, kabuluku?; nge sala mutindu yayi, tinda beto nyonso na kusosa kabuluku. Ye na nima, yina atakukanga yandi, yandi atakunatila nge yandi; nyonso ya nge atazola kusala yandi, nge ke na kiyeka nyonso.
Mfumu na bau kuwa mpidi ina, yandi kundima ya kutubaka ndjoku. Na nima, yandi kusonga bambisi nyonso ya mfinda:
Beno kwenda, yina atakukanga kabuluku, yandi kunata yandi awa na mono; ye mono atakupesa yandi ndola.
Bambisi nyonso ya mfinda kupanzana, muntu na muntu nzila na yandi. Mutindu ya bau kupanzanaka, ngandu meyantika kukwenda na kiwina na yandi ya masa. Na nzala na yandi, yandi media ve kana bilumbu zole ya mvimba yandi kele kutambula na nsi ya banti. Mbala mosi, mupepe ya ngolo ya mvula metelema kenikisa banti; buna nti mosi kukatukaka na zulu, yo kwisa kubwila ngandu na kati-kati: “gbooo”. Ngandu mekangama kifulu mosi, mpila ya kunikana yo kele ve. Yandi mevanda mpimaa. Ibuna makaku yayi ya ya beto ke bingaka “pongi”, yandi ina kele na kukwendaka na banti, kukatuka na yayi, kukilosa na ya nkaka, sambu nzila na yandi ke vandaka na zulu ya banti. Na nima, yandi kukuma na kifulu ya nti yina ya kubwilaka ngandu. Ngandu, meso me basika, ke na kutala nani ke luta pana sambu na kugulusa yandi. Makaku mekuma pana, me ifula ngandu:
Mbuta muntu, inki kima me kanga nge awa?
Ngandu ke na kutuba:
Nti me kubwila mono; kana nge me tedimisa yo, mono atakukatuka awa.
Makaku, na mawa ya mpangi na yandi kukwisa kukulumuka na nti. Ngandu kusonga makaku na kuluta kwaku na monoku na yandi, yandi simba nti. Makaku mpi kuluta mpi kiteso mosi. Yandi kusimba nti. Ngandu na nzala na yandi, naa makasi na yandi ya nti kubwilaka yandi, na ntangu ya makaku me simba nti, yandi kubasika malembe malembe. Ye yandi simba na meno na yandi na diluku ya makaku.
Na nima makaku ke songa yandi nde:
Bikisa mono, mono kwenda ka mono.
Ngandu nde:
Awa nge ke kutala mono, mono kele na nzala; se sepi yayi, mono fwetele kudia nge.
Makaku kulomba yandi ndoluka:
Lolula mono! Bika mono, mono kukwenda ka mono. Beto kele nzila mosi na nge.
Ngandu ketuba kaka nde:
Ikele ve, ve; mono ke dia kaka nge.
Na ntangu yina ya bau ke kutubanaka, kabuluku kubasika; yandi kuyula bau nde:
Inki mavuanga na beno?
Ya ngandu ke zola kutuba, kabuluku kutuba nde bika ntete makaku kutuba; na nima, makaku kuyantika kutuba:
Tala mutindu yau vandaka. Beto mekatuka na nkinzi ya nene ya mfumu, nkoyi, kubingisaka beto nyonso kutu nge, yandi mfumu me songa beto, muntu na muntu nyonso na kusosa nge; beto kanga nge, beto nata nge na yandi, mfumu nkoyi. Mono kele na kukwendaka kusosa mbuma na mono sambu na kudia, na nzala na mono yayi. Mfumu nkoyi kukangaka beto, bilumbu tanu na mvimba. Yandi yayi ngandu, kana inki mutindu yandi kwisilaka kuluta awa, ye nti kubwila yandi. Mono ke na kuluta ka mono, ya yandi mebinga mono nde makaku kwisa gulusa mono. Mono mekwisa. mono mesimba nti. Yandi mebasika. Na nima yandi ke songa mono nde yandi kele na nzala. Yandi fwetele kudia mono. Yau ke vandaka mpidina. Kansi yandi ke wila mono ve. Nge, kabuluku, nge tadila beto dikambu yayi.
Kabuluku kubaka ndinga. Yandi songa na ngandu nde:
Nge, ngandu, makaku kukutaka nge wapi?
Ngandu kutuba nde:
na nsi ya nti.
Kabuluku kusonga ngandu nde:
Nge, ngandu, nge vutuka ntete na kifulu ya nge vandilaka.
Ngandu kuvutuka na nsi ya nti.
Na nima, kabuluku kusonga makaku:
Nge, makaku, vutula nti mutindu ya yo vandaka.
Makaku mpi kubaka nti yina, yandi kuvutula yau na nitu ya ngandu. Yau kukuma pana, kabuluku kusonga makaku:
Nge, makaku! Kwenda ka nge! Ya ngandu kumonaka mpidina, yandi yantika kudila. Yandi ke lomba bau zole kukwisa gulusa yandi:
Nge kele zoba! Sambu muntu me gulusa nge, ye nge ke zola kufwa yandi diaka?
Na nima, makaku kukwenda kwa yandi. Kabuluku mpi kukwenda ka yandi; ngandu mevukala na ya nti na kudila. Ntama mingi ve, muntu mosi ya kuvandaka kuluta, yandi vandaka kukwenda na kongu. Yandi me tala na nsi ya nti mpila ya ngandu me kangama. Yandi baka munduki ya yandi ya tolo-tolo. Yandi kubula ngandu, ibuna ngandu kufwa. Nsangu ya bambuta kukuma pana, yau me mana.
Nyonso yina ketuba nde inki? muntu ya mayele, na yayi nyonso yayi ya mono metela beno ke nsangu ya bambuta. Bambuta kuvandaka kutela beto, ye beto mpi ke tela beno, bana na beto. Bana na beto atakutela mpi na bana na bau. Yo ke mpidina.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Nakutalaka ti kutambula ngenda ya binama nyonso ya dikanda na ya baluve ya bawu a kudedakana mpe yina balenda kuyimina bawu ve ke lufulu ya kimpwanza, ya budedede mpe ya ngemba na kati ya yinza muvimba.
Nakutalaka ti bunzimbu mpe mvwezolo baluve ya muntu metumia kusala mavanga ya bunyama, yina ke dasukisaka bantu mpe na kutalaka dyaka ti nkwizulu ya yinza, sika bantu kevwandaka na kimpwanza ya kuzonza mpe ya kukwikila, sika bantu kekuluka na boma mpe na bumputu ya kulutila zababakana mutindu dikani mosi yanene ya muntu.
Nakutalaka ti ya ke mfumu samu ti baluve ya muntu fwana kukengidilwa na luyalu yina kezitisaka misiku samu na kusala ti muntu fwana kutombuka ve ntangu nyonso na luyalu yina kezitisaka ve misiku.
Nakutalaka ti ya ke mfumu na kukindisa nkudusulu ya kinkundi kati ya bayinsi.
Nakutalaka ti na kati ya Mukanda ya Misiku, makamba ya Bayinsi ya Yinza zabisaka dyaka kiminu ya bawu na baluve ya mfumu ya muntu, na ngenda mpe buzitu ya muntu na budedede va baluve ya babakala na ua bakento, dyaka mpe yayi mebaka lukanu ya kuzangula, ya babakala na ya bakento, dyaka mpe makamba yai mebaka lukanu nya kuzangula mabuta mpe kukotisa luzingu ya kulutila mbote na kati ya kimpwanza mosi ya nene.
Nakutalaka ti bayinsi-binama kwizaka kubaka lukanu samu na kunwanina kisika mosi na kimvuka ya Bayinsi ya Yinza nzitusulu, na bantu nyonso ya yizo, ya baluve ya muntu mpe ya bimvuka ya mfumu.
Nakutalaka ti kuvwanda na ngwilu na ngwilu na mutindu mosi na yina metadila baluve mpe bimpwanza yayi ke mfumu samu na kunungisa lakanu yayi.
Lukutakanu ya Nene
ke na kuzabisa
Luzayisu yayi ya baluve ya muntu na yinza Mutindu dikani ya kintwadi yina fwana kulandama na makamda nyonso mpe na bayinsi nonso samu ti bantu nyonso mpe binama nyonso ya dibundu mabuta, kana babambukila moyo ntangu ni ntangu Luzayisu yayi, basadila ngolo, na nzila ya ndongokolo mpe ngyundululu, na kusadila ti balue mpe bimpwanza yayi kuzituswa dyaka mpe samu na kusyamisa fyoti-fyoti ntambulu mpe nsalulu ya baluve yina na bantu nyonso kati ya bawa mosi bantu ya Bayinsi-Binama kimvuka mpe kati ya bantu babwala, yina ke na lutumu ya bayinsi yina....
Bantu nyonso, na mbutukulu kevwandaka na kimpwanza ya bawu, ngenda mpe baluve ya mutindu mosi. Mayela na mbanzulu je na bawu, ni yawu yina bafwana kusalasana na bumpangi.
Muntu muntu lenda kusadila baluve nyonso mpe bimpwanza nyonso. Luzayisu yayi ke na kuzabikisa, nkondwa luswaswani ata mosi, mingi na yina metadila mukanda ya nzutu, kibakala to kikento, bandinga, mabundu ya Nzambi, mabanza ya politiki o mabanza yankak metadila yinsi to mabuta, kimvwama mbutukulu to nkadulu yankaka.
Dyaka, diswaswani ata mosi lenda ve kuvwanda na kitezo ya politiki ya lufundusu to ya yinza muvimba yina ke na kusadilwa na yinsi to bwala yina muntu katukakan, ata yinsi yina to bwala yina vwanda na kimpwanza, ata ya vwanda na lutumu ya yinsi yankaka, ata ya zwaka dipanda to vwanda kaka na mwa-ndambu ya kimpwanza.
Konso muntu ke na luve ya kuzinga, ya kuvwanda na kimpwanza mpe ya kuvwanda na kizunu ya bumumtu ya yandi.
Ata muntu ve lenda kuvwanda na bundongo to na bungamba; bundongo mpe mumbungu ya dandongo ya mutindu ni mutindu mekanikunwa.
Ata muntu mosi ve lenda kunyekulwa, kana ve kusafulwa to kubakama mutindu kibulu yina kekatula yandi buzitu na nzutu.
Muntu muntu ke na baluve kisika ni kisika yandi kele.
Bantu nyonso ke muntindu mosi na ntadisi ya musiku, mpe musiku fwana kukengidila bawa kaka mutindu mosi nkondwa diswaswani kati na bawu. Bantu nyonso fwana kukengidilwa mutindu mosi samu na kubedisa konso kingambula, yina lenda kuzitisa ve Luzayisu yayi, mpe samu kukabikisa dibanza nyonso kelanda yayi ya kugambula bampangi.
Konso muntu ke na luve ya kufunda mavanga yina ke na kuzitisa ve baluve ya yandi ya mfumu, yina ke na kupesa yandi musiku ya ngui, na lufundusu ya yinsi ya yandi yina mefwanana na kutala mambu ya mutindu yayi.
Ata muntu mosi ve lenda, mpamba-mpamba, kukangama kukota boloko to kukimisisa na yinsi ya nzenza.
Konso muntu na tangu ya lufundusu, ke na luve na budedede nyonso na kuzabikisa mabanza ya yandi na mutindu mefwanakana ntwala ya bantu nyonso ntete lufundusu yayi pesa, na kimpwanza nyonso, nzengolo to ya baluve ya yandi mpe bambindumunu, to butsyeleka mpe luvunu ya mambu yina bamefundila yandi.
1. Konso muntu mefundamana dyambu yandi mesala ke na maboko mpembe ti ntangu bakefundisa yandi. Na lufundusu yayi, kesalamaka na meso ya bantu nyonso, yandi ke na yinswa ya kubokila nzonsi.
2. Ata muntu mosi ve lenda kuzwa kitumbu ya mambu yandi mesala, kana na ntangu yayi salamaka, vwandaka ntete ve mbeba na kulandaka musiku ya yinsi to ya yinza. Dyaka, ata kitumbu mosi yaneve lenda kubakama ve ya kulutila yina bakamaka na ntangu yina dyambu salamaka.
Ata muntu ve lenda kukota mpamba-mpamba na mambu metadila luzingu, dikanda, yinzo mpe mikanda ya ngana, dyaka mpe kusafula yandi. Muntu nyonso ke na luve ya kukengidilwa na musiku na dyambu yayi ya bukota-kota mpe nsafula.
1. Konso muntu ke luve kuzyeta kisika yandi mezola mpe luve ya kusola na kimpwanza nyonso kisika ya kuzinga na kati ya yinsi.
2. Konso muntu ke na luve ya kubika yinsi ni yinsi, ata ya yandi mosi, samu na kukwenda na yinsi yankaka. Yandi ke na kimpwanza ya kuvutukila yinsi ya yandi.
1. Na ntwala ya bankwamusu, konso muntu ke na luve ya kusosa mpe kuzwa kisika ya kubumba nzutu ya yandi na bayinsi yankaka.
2. Luve yayi lenda kupesama ve na kilombi yina mefundama na dyambu mosi ya nene to samu na nsalulu ya mambu ke na kudelakana ve na musiku ya kimvuka ya Bayinsi ya Yinza.
1. Konso muntu ke na luve ya bumwisi-nsi.
2. Ata muntu mosi ve lenda kukatula yandi bumwisi-si mpamba-mpamba mpe kuyimina yandi na kusoba yawu samu na kukuma muntu ya yinsi yankaka.
1. Kento mpe bakala kana bamelugisa yimene bamvula mefwanan samu na kukwelana, bake na luve ya kukwelana mpe kuyidika dikanda ya bawu kutala ve mukanda ya nzutu ya bawu, bumwisi-si to mabundu ya bawu ya Nzambi. Baka na baluve ya mutindu mosi na yina metala makwela kefwaka.
2. Makwela lenda kusalama kaka kana kento na bakala bawu mosi mendima na ntima mosi.
3. Dikanda ke lufulu ya dibundu ya mabuta mpe yafwana kukengidilwa na dibundu ya mabuta ya luyalu.
1. Konso mutu ata yandi vwanda yandi mosi to yandi vwanda na kimvuka, ke na luve ya mvwilu.
2. Balenda va kuyimina mpe kubotula mvwilu na muntu mpamba-mpamba.
Konso muntu ke na luve ya mayindu, ya lukwikulu mpe ya lusambulu. Yandi ke na kimpwanza ya kusoba dibundu na Nzambi to lukwikulu; mpe dyaka yandi lenda na kimpwanza nyonso yandi mosi to kintwadi na bampangi na yandi ata na meso ya bantu nyonso to na kisweki,na nzila ya ndongosolo, ya bansalulu, ya bisambu mpe nsalulu ya mona ya dibundu.
Konso muntu ke na luve ya kimpwanza ya mabanza mpe ya kinzonzi ni yawu yina yandi lenda ve kutala boma samu na mabanza ya yandi, dyaka mpe na kusosa kuzwa mpe kumwangisa nsangu ya mabanza ya yandi kisika ni kisika na mutindu yina yandizola nsangu ya yawu.
1. Konso muntu ke na luve ya kuzwa kisika na lukatakanu mpe na kimvuka ya kuzuna.
2. Ata muntu mosi lenda ve kundima kuvwanda kinama ya kimvuka ni kimvuka.
1. Konso muntu ke na luve ya kutula maboko na twalusulu ya bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi mosi kana ve na kinima ya bimonikisi yina yandi solaka na kkimpwanza nyonso.
2. Konso muntu ke na luve mutindu bampangi nyonso ya kusala bisalu ya luyalu ya yinsi ya yandi.
3. Luzolo ya dikamba ke lufulu ya ngolo ya lutumu ya luyalu, luzolo yayi fwana kumonika na bavoti yakedika, yina fwana kusalama ntangu na ntangu, na bantu nyonso ya yinsi mpe na kinsweki to na mutindu yankaka ya nsalulu mefanakana, yina lenda sala ti luvoti salama na kimpwanza nyonso.
Konso, yina ke kinama ya dibundu ya mabuta, ke na luve ya kuzwa lusalusu ya bayinzo-basadisi mabuta; lusalusu yayi fwana kuyukutisa bansatu ya baluve ya yandi ya kimvwama, ya mabuta mpe ye lusansu yina melunga samu na ngenda ya yandi mpe nkudusulu ya kimuntu ya yandi, yina lenda kusalama na lusalusu ya bangolo ya yinsi mpe na nsalasnani ya bayinsi nyonso ya yinza, na kutalalaka ntomosono mpe bimvwana ya konso yinsi.
1. Konso muntu ke na luve ya kusala, yandi ke na kimpwanza ya kusola kisalu yina yandi zola, na bankadulu ya kufwanakana mpe ya mbote samu na kisalu. Yandi mpe fwana kukengidilwa samu ti yandi kukota ve na busomele.
2. Na kisalu ya mutindu mosi, bantu nyonso nkondwa diswaswanu fwana kuzwa difuta ya mutindu mosi.
3. Muntu ni muntu kesalaka fwana kuzwa difuta yina mefwanakana, yina kesala ti yandi na dikanda na yandi bakuzwa luzingu yina medalakana na ngenda ya muntu. Ntangu yankaka luyalu fwana kubwela lusalusu ya lukengolo mabuta.
4. Konso muntu ke na luve ya kuyidika kintwadi na bantu yankaka, bimvuka ya bisadi mpe kukota na bimvuka ya bisadi samu na kunwanina bandandu ya yandi.
Konso muntu ke na luve ya kuvundisa nzutu mpe kukiyangidika, mingi kisalu fwana kuzingila na bangunga kulutila ve, mpe bilumbu ya mvwandulu fwana kufutwa.
1. Konso muntu fwana kuzinga mutindu mefwanakana, yina kepesa na yandi mpe na dikanda ya yandi mavimpi ya mbote, mawete vula-vula na dyambu ya madya, muvwatu, yinzo, mbukusulu na lupitalu mpe lusalusu ya kulunga kepesamaka na bayinzo ya luyalu yina kesadisaka mabuta. Luyalu fwana kusadisa konso muntu yina kesalaka ve, mbevo, muntu yakumanisa bangolo, mufwidi, kiboba to ntangu yankaka kana kimvwama ya yandi yayi mewombila na mambu yandi zolaka ve.
2. Luyalu fwana kusadisa mama mpe mwana ya yandi. Bana nyonso ke na luve ya kuzwa lusalusu ya mutindu mosi, yina kekatukaka na bayinzo bisadi-mabuta, ata babutuka na bibuti ya kukwelana na komanda to ve.
1. Konso muntu ke na luve ya kulonguka. Ndongokolo fwana kuvwanda ya mfutwa ve, vula-vula na lukolo ya mbatukulu mpe kolezi. Konso mwana fwana kusala lukolo ya mbatukulu. Ndongokolo ya tekiniki mpe ya bisalu fwana kuvwanda bisika nyonso; ndongokolo na lukolo ya nene ke na bantu nyonso nakutalaka lenda ya bawu.
2. Ndongokolo fwana kulanda ndubukulu ya muntu mpe nkobosolo ya nzitsulu ya baluve ya muntu mpe bimpwanza ya mfumu. Ya fwana kupesa nzila na ngwilu, nzitusulu mpangi mpe kinkundi kati ya bayinsi nyonso mpe makanda nyonso ya bantu to mabundu ya Nzambi, kuzimbana ve nzangululu ya bisalu ya Kimvuka ya Bayinsi ya Yinza sa nkebolo kizunu.
3. Bibuti ke bantu yantete na kuvwanda na luve ya kusola mutindu ya malonga yina fwana kupesama na bana ya bawu.
1. Konso muntu ke na luve ya kuzangula lusansu ya kifumba yandi mevwilva, kusadila weto mpe kudyatikisa manunga ya luzabu.
2. Bandanda ya kimpeve mpe ya bima ya muntu, yina mekatuka kuzwa na manima ya kisalu ya luzabu to weto fwana kukengidilwa.
Konso muntu fwana kusalati, ata ya vwanda na kitini ya mabuta to na kitini ya yinza muvimba, baluve mpe kimpwanza yina metangama na luzayisu yayi kusalama na mutindu mefwanakama.
1. Konso muntu ke na bambindumunu na ntadisi ya kifumba yandi mevwilwa, sika nkudusulu ya kimuntu ya yandi lenda kusalama na kimpwanza nyonso.
2. Konso muntu fwana kusadila baluve ya yandi mpe bimpwanza ya yandi na bitezo ya musiku samu na kutambula mpe kusitisa baluve mpe bimpwanza ya bangana mpe dyaka samu kuzitisa luyalu mpe mawete na bantu nyonso na kati ya dibundu ya bumbongi ya mabuta.
3. Baluve mpe bimpwanza yayi lenda kusalama ata ve kana yawu kedyatila ve kintwadi na makani ya Kimvuka ya Bayisi ya Yinza.
Ata musiku mosi ya luzayisu yayi lenda kubangulwa bonso luve ni luve ya kusala kisalu ti dyambu lenda kunata mbebosolo ya baluve mpe ya bimpwanza yina metangama na mukanda yayi, yayi metadila muvimba, kimvuka to muntu.


text:
Kisilamu
Kisilamu (kilabu: الإسلام; al-islaam) kele lukwikilu ya nene mingi. Ngogo ya mukwikili ya kisilamu kele musilamu (kilabu: مسلم; muslim) to muzuluma (kifalanse: musulman).
Kisilamu me butuka na Arabia na mvu-nkama ya nsambwadi, nga basilamu ya kisina vanda balabu ye badawi. Bubu yayi basilamu mingi kele bankaka na balabu: baswahili, bangwana, bahausa, baturki, bafarsi, bapaki, badjawa ye bantu ya nkaka.
Muhamadi vanda ngunza ya kisilamu. Nzambi me tubaka na yandi ye yandi me tubaka na bantu. Nlandi mosi me sonika ngogo ya Muhamad na Korani, muntu kele mukanda ya santu ya kisilamu.
Balukwikilu ya kisina ya kisilamu kele:


text:
Monseigneur José Moko a centré son homélie de Pâques en trois idées principales : Pâques comme la fête de la Lumière (Nsemo, le feu nouveau), elle est alors la victoire de la Lumière sur les ténèbres de la mort. La Pâques est la fête de l’Amour (Lutondo): il y a ici la victoire de l’Amour sur la haine. Mais également Pâques comme la traversée, l’exode (kubasika, kusoba) : sortir de la servitude, de l’esclavage pour la liberté. Dans le contexte actuel de notre pays, les chrétiens ont là la matières pour rester debout.
Textes : Gn 1, 1-2, 2 ; Gn 22, 1-18 ; Ex 14, 15-15, 1a ; Is 55, 1-11 ;
Rm 6, 3b-11 ; Mc 16, 1-7
“Mpimpa yai, mpimpa ya kiese mpimpa ya lugulusu”
Na Nzambi na beto lukumu
Na Yezu-Kristu Lunungu
Na bana Nzambi Ngemba
Na bana Nzambi kiese
Na Lufutumuku ya Kristu Ayayéee !
“Beno kuwa boma ve. Beno ke sosa Yezu, muntu ya Nazareti, muntu yina ya bo tulaka na zulu ya kulunsi. Nzambi me tedimisa yandi na lufwa; Yandi ikele awa ve. Beno tala kisika ya bo tulaka Yandi” (Mc 16, 6).
Bampangi batondoma,
- Na mpimpa yai ya Santu Santu Dibundu ya ntoto mvimba ke yangala na kuta Nkinsi Pake, nto ye kisina ya lukwikilu na beto bakristu:“kana Nzambi tedimisaka Kristu na lufwa ve, tuba nde malongi na beto kele ya mpamba, ye beto lenda vanda na lukwikilu diaka ve”(“Et si Christ n’est pas rescuscité, notre prédication est donc vaine et votre foi aussi est vaine” 1 Co 15, 14).
Maswekanu ya nene-nene ya beto ke ta na mpimpa yai, beto lenda kubakisa yo mbote-mbote na nkunga ya Santu ya Nkengo ya Pake (Exultet) ya bo me yimbila beno na ntangu ya beto me kota na Nzo-Nzambi yai. Beto lenda mpi kubakisa yo mbote-mbote na nsadisa ya Ndinga ya Nzambiya masonama masantu ke longa beto.
- Kuta Nkinsi Pake sambu na beto bakristu, yo ke zola kusongidila mambu zole : kuyangalala sambu na Nsemo ye Lutondo ya nene ya Nzambi, ya Yandi mosi ke songa na beto bantu na Yandi, ya Yandi me ganga na mbandu ye na kifwanisu na Yandi kibeni. Nsemo yai ye Lutondo ya Nzambi fwete bambula beto mbundu na kuzaba kubikala kaka ya kutelama na luzingu na beto, na ntwala ya mampasi go mbangika ya mutindu na mutindu; sambu nakusema na Nsemo yai ya kieleka ya Lufutumuku ya Mfumu Yezu-Kristu.
Ye Pake, ikele mpi Nkinsi ya Kubasika (la fête de l’exode, de la sortie), nkisi ya Kusabuka na beto.
Bonso Besi Yuda imene sabuka Nzadi Mwaki, beto ya me bingama bakristu ya kieleka, beto fwete sabuka konso kilumbu ya luzingu na beto ye kufutumuka kumosi ti Kristu sambu na kuyantika luzingu ya mpa : yina ya ke sema ye kesemisa banziunga na beto.
Beto fwete kubikisa luzingu ya ntama, ya bamimpani, ya bayina ke tambula na mpimpa nkatu mwinda ya lukwikilu, ya bikalulu yina yonso ya mbi sambu na kukituka bantu ya mpa.
Bampangi bakristu,
- Masonama masantu ya kilumbu yai ya bubu ke zabisa beto inki mutindu, tuka ya muntu ya Nzambi gangakana mbandu ye na luzolo na Yandi (Gn 1, 26), imene kubwa na disumu ye imene kukota na kimpika ya mbeni Satana ti ya lufwa.
Nzambi na lutondo na Yandi ya kukonda ndilu, imene kubikisa yandi ve, kansi imene kusosa kugulusa yandi, na kubasisa yandi na kimpika yinaya masumu.
Yo ke songa nde : kana Besi Yuda, lugulusu na bokusalamaka na nsadisa ya kusabuka Nsadi-Mbwaki na makulu, na mpila nde bo kukatuka na kimpika ya Besi Egypiti, na nsadisa ya Moïse, na kubaka kimpwanza na bo (Cf Ex 14, 15ss); beto bakristu bubu yai, ikele Kristu yandi mosi, ya ke gulusa beto na nsadisa ya menga na Yandi kibeni.
- Yo yina, ya beto ke yangalala bubu yai, yo ikele sambu naKristu yina ya imene songa beto lutondo ya nene tii kuna lufwa ya nsoni na zulu ya kulunsi sambu na masumu na beto:Yandi me diata disumu, Yandi me nunga mbeni Satana ti bisalu na yandi yonso, ntete-ntete lufwa.
Kumosi ti Yandi, beto mpi me nunga mbeni Satana. Beto me basika na kimpika ya lufwa ya kimakulu; beto me botama na lufwa ti na lufutumuku na Yandi sambu na kukuma bandambu ya nitu kaka mosi na Yandi.
Taladiswekamu ya nene kibeni ye kikuma ya Kiese na beto na kilumbu yayi (Mfumu Yezu me futumuka bubu, Alleluia Alléluia…).
Bampangi bana ya Nzambi,
- Lufutumuku ya Kristu ikele kielo ya ke kotisa beto na luzingu ya mpa, luzingu ya bana Nzambi. Na yo, luzingu me nunga kimakulu lufwa ye mambi yonso.Mbeni Satana ikele diaka ve na ngogo ya kutubila bakristu, bayina ya me futumuka kumosi ti Kristu.
Lufutumuku ya Kristu ikele ndosi ve sambu Kristu Yandi kibeni imene kudisonga mbala mingi na balongoki na Yandi na kutubila bo: « Ngemba na beno !Beno tita ve, yai ikele mono !» (Jn 20, 19-20).
Lufutumuka yai ya Kristu ikele kusonga nde beto bakristu beto fwete kubasika na luzingu na ya ntama ye ya masumu nakukituka bigangwa ya mpa na nsadisa ya Kisakramento ya nene ya Mbotika ya beto bakaka. Na yo, konso muntu fwete tala inki mutindu yandi ke zitisakana luzingu na yandi ya konso kilumbu balusilu na yandi ya mbotika sambu na kuvanda ya kieleka ndambu ya nitu ya Kristu. Inki mutindu yandi ke bumbaka dienga ya yandi bakaka nambotika ye ya kukotisaka yandi na kikanda ya bana ya Nzambi.
Sambu dienga yai ya beto bakaka kilumbu ya beto kumaka bakristu yo ikele yina ya ke pesa beto ngolo na kunata ntangu yonso kulunsi na beto ; kulunsi ya kele nzila ya beto bakristu fwete landa sambu na kubaka luzingu yampa.
- Na diswakamu yai Pake, Mfumu Nzambi ke zola nde, beto kubuya mambu yonso ya kingolongolo, ya bimfumu ya mbi ya ikele kukota bantu ya nkaka nsoki, ya mbangika ya mutindu na mutindu, ya kuswana swana, ya kimuyibi.
Mpila yina, Pake na beto ta kuma mpenza kidimbu ya kubuya na kundima mambi, ya kunwanisa yo ye mpi yina yonso ya ke pesa muntu lukumu ve.Yandi ke zolande luzingu ya bakristu kuvanda luzingu ya masonga ti ya makieleka, ya bayina ya ke sosa ntangu yonso ngemba ye luzingu ya ngemba sambu na bantu ya nkaka.
- Yo yina bampangi, bonso Tat’eto François ke zabisa beto na munkanda na yandi :“Kiese ya Nsangu ya mbote” (la Joie de l’Evangile), na Pake yai, beto kubika ye kubuya bitumba ya mutindu na mutindu na kati ya bimvuka go mafamilia na beto, betokunwana sambu bandinga go makanda na beto kutoma ye kubuta mabundu ya lukwikilu. Beto kusala kikesa na kubasika na bantoni na beto :ntoni ya luvunu, ntoni ya kimpala, ntoni ya mubulu, ntoni ya kimbeni, ntoni ya bwimi ye ya kuniokula bankaka sambu na kimfumu to kiyeka na beto. Beto sala kikesa nakubasika sambu na kukwenda tala bantu nkaka. Beto sala kikesa mpi na kuwakana beto na beto nkatu kutudila bantu ya nkaka bandilu.
- Beto ta samba konso muntu na ntima mvimba sambu nde na Nkinsi yayi ya Pake, beto kuzwa dienga ya kubasika na Luzingu na beto ya kimpika ya masumu sambu na kukituka bantu ya mpa na Kristu.
Beto ta samba mpi sambu na bakatekumene yonso nde :nsemo ya Kristu ya bau ta baka na kisakramento ya mbotika yo kuzima ve, yo kusadisa bo na kusoba luzingu na bo ye luse ya ntoto mvimba.
Na Pake yai, beto bula diaka ntulu na balukanu ya beto bakaka sambu nde na kimvuka beto simbisa ye kutunga dibundu na beto. Kristu imene telema na lufwa, Yandi imene kufutumuka beto mpi kutelema ye kufutumuka kumosi ti Yandi.
- Mono ke bika beno yonso na maboko ya Mama Santa Maria sambu nde na nsadisa ya bisambu na yandi, kiese yai ya Nsangu ya Mbote ti Nsemo yai ya Pake ya beno me baka, yo kumonika ntangu yonso na luzingu na beno ya konso kilumbu ye yo kusoba luse ya Paroisse na beto, ya Diocèse na beto ye ya ntoto mvimba. Mono ke zodila beno yonso Nkinsi Pake ya mbote ! Ye mono ke pesa beno yonso lusambulu na mono.
NA BENO YONSO NGEMBA YA PAKE !


text:
Bumpika
Mpika kele muntu ya kukonda nswa ya muntu pe ya bansiku. Bantu ya nkaka ke zonza yandi bonso kima ya bau me sumba to me kanga.
Bampika ya bakongo[soba | edit source]
Bampika ya bakongo me kwendama na Karibe (Ayiti, Brazilia, Jamaika, Kuba pe Repubilika ya Dominika) pe na USA (bizunga ya Florida pe Georgia).
Kibuka ya nene ya bampika vandaka bakongo. Na mbandu, bampika ya Kuba vandaka:
- 400 000 babantu (nkutu bakongo pe bambundu)
- 275 000 bayoruba
- 240 000 baigbo, baibibio pe baidjo
- 200 000 baewe pe bafon
- 185 000 bantu ya nkaka
Bampika me nata ngindu ya bawu na kontina ya mpa. Bankumbu ya lukwikilu to kisambu ya bakongo kele kipalo to kimbisa na Kuba, kimbanda na Brazilia pe kumina na Jamaika.


text:
††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††† MUKANDA YA POLO NA BA KOLOSAI
†Polo, ntumwa ya Klisto Yezu na luzolo ya Nzambi, ti Timote, mpangi, 2 na ba Santu ye ba mpangi ya kukwikama kati na Klisto ba yina ikele na Kolase[1] : Dienga ye ngemba na beno, me katuka na Nzambi Tata na beto [ye na Mfumu Yezu Klisto] !
3. Beto ke tonda Nzambi mpi Tata ya Mfumu na beto Yezu Klisto, na kusambaka ntangu yonso sambu na beno, 4 ya beto waka nsangu sambu na lukwikilu na beno kati na Klisto Yezu ye sambu na zola ya beno ikele na yo sambu na ba santu yonso, 5 na kikuma ya kivuvu yina me bumbamina beno na mazulu ye yina ya beno kuwaka ntete nsangu na ndinga ya kieleka ya nsangu ya mbote, 6 yina kumaka tii kuna na beno, bonso mpi [yo ikele yo] na insióntoto ya mvimba, ye yina ke kubuta mbuma ye ke kuyela, bonso mpi kati na beno, tuka kilumbu yina beno waka ye zabaka dienga ya Nzambi na kieleka, 7 bonso beno waka yo na Epafala, mpangi na beto ya zolama na kisalu[2], yina ikele nsadi ya kukwikama ya Klisto sambu na beno, 8 yina mpi zabisaka beto zola na beno kati na Mpeve.
9 Yo yina beto mpi, tuka kilumbu yina ya beto waka nsangu na yo, beto ke kubika ve na kusamba ti kulomba sambu na beno nde beno kuvanda ya kufuluka na mazaya ya luzolo na yandi, na ngangu yonso ti mayele ya kimpeve, 10 sambu na kutambula na mutindu ya kufwana na Mfumu sambu na kusepidisa yandi na mambu yonso, na kubutaka mbuma na kisalu yonso ya mbote, ye na kuyelaka na nzila ya mazaya ya Nzambi : 11 Na kusiamisamaka na ngolo yonso, na mpila ya ngolo ya nkembo na yandi, sambu na kukanga ntima yonso ye ntima ya nda, ti kiese, 12 na kutondaka Tata yina kumisaka beto ya kufwana na kubaka ndambu na bima ya kubiadila ya ba santu kati na nsemo ; 13 yina kangulaka beto na kiyeka ya mudidi, ye nataka beto kati na kimfumu ya Mwana ya zola na yandi, 14 kati na yandi beto ikele na kukatulama na kimpika, ndoluka ya masumu ; 15 yina ikele kifwani ya Nzambi yina ke kumonanaka ve, Mwana ya ntete ya bigangwa yonso ; 16 sambu na yandi gangamaka bima yonso, bima yina ikele na mazulu ye bima yina ikele na ntoto, yina ke monanaka ti yina ke monanaka ve, kuvanda ba kiti ya lukumu, to bimfumu, to ba mfumu, to biyeka : Bima yonso salamaka na yandi ye sambu na yandi ; 17 ye yandi ikele na ntwala ya bima yonso, ye bima yonso ke zingaka na yandi ; 18 ye yandi ikele mfumu[3] ya nitu, ya dibundu, yandi yina ikele liyantiku, Mwana ya ntete na kati na ba fwa, na mpila nde na mambu yonso yandi kubaka, yandi, kisika ya ntete ; 19 sambu, kati na yandi, kufuluka yonso sepilaka na kuzinga, 20 ye, na nzila na yandi, na kuwakanisa bima yonso ti yo mosi[4], na kusalaka ngemba na nzila ya menga ya kulunsi na yandi, na nzila na yandi, kuvanda bima yina ikele na ntoto, kuvanda bima yina ikele na mazulu. 21 Ye beno yina vandaka ntete ba nzenza ye ba mbeni na yina me kutala mutindu na beno ya kuyindula, kati na bisalu ya mbi, 22 kansi ntangu yayi yandi me kuwakanisa beno kati na[5] nitu ya nsuni na yandi, na nzila ya lufwa, sambu na kumonisa beno ba santu ye ya kukonda kifu ye ya konda kunganina na ntwala na yandi, 23 kana kaka beno ke kuzinga na lukwikilu, ya kutungama na lufulu ye kutelama ngwi, ye na kudibikaka ve kukatulama na kivuvu ya nsangu ya mbote yina beno kuwaka, yina longamaka na bigangwa yonso yina ikele na nsi ya zulu, [ye] yina mono, Polo, me kukumaka nsadi na yo.
24 Ntangu yayi, mono ke kumona kiese na ba[6] mpasi sambu na beno, ye mono ke kulungisa kati na nsuni na mono yina me kubikala [na kuniokwama diaka] na ba mpasi ya Klisto sambu na nitu na yandi yina ikele dibundu, 25 mono me kumaka nsadi na yo na mpila ya kimayala ya Nzambi yina pesaminaka mono sambu na beno, sambu na kulungisa ndinga ya Nzambi, 26 [kuzaba] diswekamu yina bumbamaka tuka ba mvu ye tuka ba mbandu, kansi yina ntangu yayi me kumonisama na ba santu na yandi, 27 Nzambi zolaka kuzabisa bo inki ikele bimvwama ya nkembo ya diswekamu yai kati na makanda, [disongidila] Klisto kati na[7] beno kivuvu ya nkembo, 28 yina[8] beto ke kumwanga, na kukebisaka muntu yonso ye na kulongaka muntu yonso na ngangu yonso, na mpila nde beto kusonga muntu yonso ya kulunga kati na Klisto : 29 Sambu na yo mono ke kusala, na kunwanaka na mpila ya kisalu na yandi yina ke kusala kati na mono ti ngolo.
†Sambu mono zola nde beno kuzaba inki mvita mono ikele na yo sambu na beno ti ba yina ikele sambu na Laodikia, ye ba yina yonso me monaka ve ilungi na mono na nsuni. 2 Na mpila nde ba ntima na bo kuvanda na kikesa, na kuvandaka ya kuvukana kibeni kati na zola ye sambu na bimvwama yonso ya kufuluka ya mayele, sambu na mazaya ya diswekamu ya Nzambi, 3 kati na yina ke kubumbama bima yonso ya ntalu ya ngangu ti ya mazaya. 4 Mono ke kutuba yai, na mpila nde muntu mosi ve kuvidisa beno na ba ndinga ya kukusa ; 5 sambu ntangu kibeni mono ikele ti beno ve na nitu[9], kansi mono ikele ti beno na Mpeve, na kusepilaka ye na kumonaka ndonga na beno, ti kutelama ngwi ya lukwikilu na beno na Klisto.
6 Bonso mpi beno yambaka Klisto Yezu, Mfumu, 7 beno tambula kati na yandi, kumena nsimbulu ye kutungama na yandi, ti kusiamisama na lukwikilu, na mpila beno longamaka, na kufulukaka kati na yo ti ba ntonda.
8 Beno keba nde muntu mosi ve, kubaka beno na mutambu na nzila ya mayele ya bu [muntu], ye na nzila ya mambu ya luvunu ya mpamba, na mpila ya malongi[10] ya bantu, na mpila ya ba nsiku ya insióntoto, ye na mpila ya Klisto ve ; 9 sambu kati na yandi kufuluka yonso ya bu Nzambi me kuvanda na mpila ya nitu ; 10 ye beno me lungisama[11] kati na yandi, yina ikele Mfumu[12] ya bimfumu yonso ti kiyeka, 11 kati na yandi mpi beno yotisamaka na luyotisu yina salamaka na diboko ve, na kukatulama ya nitu ya nsuni na nzila ya luyotisu ya Klisto, 12 ya beno zikamaka ti yandi na[13] kati ya mbotika, kati4 na yo mpi beno futumukaka kimvuka na nzila ya lukwikilu na kisalu ya Nzambi yina futumunaka yandi na kati ya ba fwa. 13 Ye beno, ntangu beno vandaka ya kufwa na bifu na beno ye na kukonda luyotisu ya nsuni na beno, yandi zingisaka beno kimvuka ti yandi, ya yandi lolulaka bifu na beto yonso, 14 ya yandi vwanzaka mukanda ya sonamaka yina vandaka kutedimina beto, [yina vandaka] na ba lutumu yina vandaka kutedimina beto, ye yandi katulaka yo na kukoma yo na kulunsi : 15 Ya yandi katulaka bimfumu ti biyeka, yandi monisaka bo pwelele na meso ya bantu, na kunungaka bo na [kulunsi].
16 Muntu ve mpi kusambisa beno na yina me kutala kudia to kunwa, to na yina me kutala kilumbu ya nkinsi to ya ngonda ya mpa, to ya ba sabata, 17 yina ikele kizusi ya mambu ke kwisa ; kansi nitu[14] ikele ya Klisto. 18 Muntu mosi ve kuvidisa beno ntalu [ya mvita], na kusalaka luzolo na yandi mosi na kudikulumusaka ye na kusambaka ba wanzio, na kudikotisaka na mambu yina yandi monaka[15] ve, na kufulukaka na lulendo ya mpamba na mabanza ya nsuni na yandi, 19 ye na kusimbaka ve ngwi mfumu[16], katuka na yandi nitu yonso, na kudisama ye ke kukangama mbote na nzila ya madikulu[17] ye bikangaminu, ke kuyela na kuyela ya Nzambi.
20 Kana beno ikele ya kufwa[18] ti Klisto na ba nsiku ya insióntoto, sambu na inki bonso nde beno vandaka diaka na luzingu kati na insióntoto, ke lemfuka[19] na ba lutumu. ó21 Kubaka ve, kumeka ve, kusimba ve ! 22 ó (Bima yina ikele sambu na kubeba na nsadilu,) na mpila ya ba nsiku ti ba lutumu ya bantu 23 (yina ikele kumonana ya ngangu na kusamba na luzolo ti na kudikulumusa, ye na yina yo ke niokulaka nitu, na kupesaka yandi ve mwa lukumu), sambu na kusepidisa nsuni ?
†††††††† †Kana mpi beno futumukaka ti Klisto, beno sosa mambu yina ikele na zulu, kuna Klisto ikele me vanda na diboko ya kibakala ya Nzambi ; 2 beno yindula mambu yina ikele na zulu, na yina ikele na ntoto ve ; 3 sambu beno me kufwaka, ye luzingu na beno ikele ya kubumbana ti Klisto kati na Nzambi. 4 Ntangu Klisto yina ikele luzingu na beto[20], ta kumonana, ibuna beno mpi, beno ta kumonana ti yandi na nkembo.
5 Beno fwa mpi bitini ya nitu na beno yina ikele na ntoto, bizumba, mvindu, ba mpusa ya ngolo ya mbi, mpusa ya mbi, ye nzala ya mbi ya kuvanda na konso kima, yina ikele kusambila biteki ; 6 kikuma ya mambu yina makasi ya Nzambi ke kwisa na bana ya kukolama ; 7 kati na bo[21] beno mpi beno tambulaka ntangu ya ntama, ntangu beno vandaka kuzinga kati ya mambu yayi.
8 Kansi ntangu yayi, beno buya mpi mambu yayi yonso : Makasi, nganzi ya ngolo, mpusa ya kusala mbi, mafingu, ba ndinga ya nsoni ya ke basikaka na minoko na beno. 9 Beno kusana ve ata fioti mosi na ya nkaka, [sambu] beno katulaka muntu ya ntama ti bisalu na yandi 10 [sambu] beno lwataka [muntu] ya mpa yina me kuma ya mpa na mazaya, na mpila ya kifwani ya yina gangaka yandi, 11 kuna mu Geleki to mu Yuda ikele ve, luyotisu to kukonda kuyotisa, ba nzenza, Sikite, mpika, muntu ya kimpwanza ; kansi kuna Klisto ikele yonso[22] ye kati na bantu yonso.
12 Beno lwata mpi, bonso ba solami ya Nzambi, ba santu ye ba zolama, beno lwata ntima ya kufuluka na mawa[23], mawete[24], na kudikulumusa, na ntima pima, na ntima nda, 13 na kukangasanaka ntima mosi na ya nkaka, ye kulolusanaka ba mosi na ba ya nkaka, kana [muntu] mosi ikele na diambu ya kufunda [muntu] ya nkaka ; bonso mpi Klisto lolulaka beno, beno mpi [beno sala] mutindu mosi. 14 Ye na zulu ya mambu yayi yonso, [beno lwata] zola, yina ikele kikangilu ya kulunga kibeni. 15 Ye nde ngemba ya Klisto, na yina mpi beno bingamaka na nitu mosi, kuyala na ba ntima na beno ; ye beno vanda bantu ya kuvutula matondo.
16 Nde ndinga ya Klisto kuzinga kati na beno na kimvwama, óna ngangu yonso na kulongasanaka ye na kupesanaka kikesa mosi na ya nkaka, na nzila ya ba nkunga, ba nkunga ya kukembisa Nzambi, ba nkunga ya Kimpeve, na kuyimbaka katuka na ba ntima na beno na Nzambi na dienga. 17 Ye konso kima yina ya beno lenda kusala, na ndinga to na kisalu, beno [sala] yonso na zina ya Mfumu Yezu, na kutondaka Nzambi Tata na nzila na yandi.
18 Ba nketo, beno lemfuka na ba bakala na beno, bonso yo me kufwana kati na Mfumu. 19 Ba bakala, beno zola ba nketo na beno ye beno kumina bo bantu ya makasi ve. 20 Bana, beno lemfuka na bibuti na beno na mambu yonso, sambu yina ikele mbote kati na Mfumu. 21 Ba tata, beno wisa bana na beno makasi ve, na mpila nde bo kuvanda ve ya kukonda kikesa. 22 Ba mpika, beno lemfuka na mambu yonso na ba mfumu na beno na mpila ya nsuni, na kusadilaka ve kaka na meso na bo, bonso na kuzolaka kusepidisa bantu, kansi na kudikulumusa ya ntima, na kuwaka Mfumu boma. 23 Konso kima yina beno lenda kusala, beno sala [yo] katuka na ntima, bonso sambu na Mfumu ye sambu na bantu ve, 24 na kuzabaka nde na Mfumu beno ta kubaka nsendo ya bima ya kubiadila : Beno sadila[25] Mfumu[26] Klisto. 25 Sambu yina yonso ta kusala mutindu ya mbi, ta kubaka na mutindu na yandi ya mbi ya yandi salaka, luswaswanu ya bantu ikele ve.
†Ba mfumu, beno pesa [lufutu] yina ikele ya masonga ye ya kufwana na ba mpika na beno, na kuzabaka nde beno mpi ikele na mfumu na mazulu.
2 Beno kwamina na kusamba, na kukangulaka meso na yo ti ba ntonda ; 3 na kusambaka mbala mosi mpi sambu na beto, na mpila nde Nzambi kukangudila beto kielo sambu na ndinga, sambu na kumwanga diswekamu ya Klisto, [diswekamu] sambu na yo mpi mono ikele ya kukangama, 4 na mpila nde mono kumonisa yo pwelele bonso mono fetele kutuba.
5 Beno tambula na ngangu na ba yina ya nganda, na kusadilaka ntangu mbote. 6 Nde ndinga na beno kuvanda ntangu yonso na dienga, na ntomo ya mungwa, na mpila nde beno kuzaba inki mutindu beno fetele vutula mvutu na konso muntu.
7 Tisiko, mpangi ya zolama ye nsadi ya nkwikisi ye mpangi na mono ya kisalu[27] kati na Mfumu, ta kuzabisa beno yina yonso me kutala mono : 8 Mono tindaka yandi kuna na beno na kikuma yina kibeni, na mpila nde yandi kuzaba mutindu mambu na beno ikele, ye nde yandi kupesa ba ntima na beno kikesa, 9 ti Onezime, mpangi ya nkwikisi ye ya zolama, yina ikele ya beno. Bo ta kusonga beno mambu yonso ya awa.
10 Alisitalako, mpangi na mono ya boloko, ke kupesa beno mbote, ti Malako, mwana mpangi[28] ya Balaba, beno bakaka ba lutumu na yina me kutala yandi (kana yandi kwisa na beno, beno yamba yandi), 11 ti Yezu ya bo ke bingaka Yusuti, óba yina ikele ya luyotisu[29]. Ba yayi kaka ikele ba mpangi na mono ya kisalu sambu na kimfumu ya Nzambi ba yina [mpi] pesaka mono kikesa. 12 Epafala yina ikele ya beno, mpika ya Klisto Yezu, ke kupesa beno mbote, na kunwanaka ntangu yonso sambu na beno na nzila ya bisambu, na mpila nde beno kuzinga [bantu] ya kulunga ye kubakisa mboteómbote luzolo yonso ya Nzambi[30] ; 13 sambu mono ke kuta kimbangi na yandi nde yandi ikele na kisalu ya nene [ya ntima] sambu na beno, ye sambu na ba yina ikele na Laodikia, ye sambu na ba yina ikele na Yelapoli. 14 Luka, munganga ya zola, ke kupesa beno mbote, ti Demasi. 15 Beno pesa mbote na ba mpangi yina ikele na Laodikia, ti Nimfa ti dibundu yina ke [vukanaka] na nzo na yandi. 16 Ye ntangu mukanda ta kutangama kati na beno, beno kusala nde yo kutangama mpi na dibundu ya ba Laodikia, ye beno mpi beno kutanga yina [ta katuka] na Laodikia. 17 Ye beno kutuba na Alakipo : Keba na kisalu ya nge bakaka na Mfumu, na mpila nde nge kulungisa yo.
18 Mbote, ya diboko na mono mosi, Polo. óBeno sungimina miniololo na mono. Dienga ya Nzambi kuvanda ti beno !
[1] To : Kolose.
[2] Mpika kimvuka.
[3] Ntu.
[4] To : Sambu na yo mosi.
[5] To : Na nzila.
[6] To : Na mono.
[7] To : Kati.
[8] Mpila mosi : Klisto.
[9] Ya nsuni.
[10] To : Kinkulu.
[11] Mpila mosi : Ya kufuluka.
[12] Ntu.
[13] To : Na nzila.
[14] Kieleka na kutedimina kifwani.
[15] Na mpila ya ba nkaka : Na kudibikaka na ba mbona meso.
[16] Ntu.
[17] Jointures.
[18] Ikele diambu ya lutaka.
[19] To : Beno ikele na nsi ya kiyeka ya.
[20] Ya beno.
[21] Na ba yina.
[22] Mambu yonso.
[23] Mabanza ya mudindu.
[24] Ya mawete, ya kudikulumus, kiyikamu ya beno lwata, ye ve ya kufuluka na mawa.
[25] Kusadila, bonso mpika.
[26] To : Mfumu.
[27] Mpika kimvuka.
[28] To : Mbutani.
[29] Mpila mosi : ya me baka kisina na ba yuda.
[30] Na luzolo yonso ya Nzambi.


text:
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka. Zina «sida» kwiza tuka kifwalansa «syndrome de l'immunodéficience acquise».
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
- kusala bizumba na nkoso muntu, ata nge zaba yandi mbote mbote ve
- kuzanga masonga na makwela
- mpasi ya luzingu
- kukonda kuzaba inki yai maladi ya sida mpe mutindu ya kuditanina na yau
- ndongisila ya imbi ya banduku ya nkaka.
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.


text:
Batemwe za Yehova: Banàni twénà?
Béto bantu ba mahata, ndiatulu mpe manzu ma mingi, ka mitiéno mimoshi miénéto. Tia ntete ni luzolo luénéto lua kukumisaka Yehova, Nzàmbi ya Bibila na wasálá bima bia bionso. Ngolo tusàka mulànda kifuani kia Yesu Kristo mpe nsayi yibaka neto bo bantu batutambilaka bakristu. Moshi na moshi mu beto ntangu kahanaka mu sarisa bantu mu zaba bo bufwanakane Bibila mpe Timfumu tia Nzàmbi. Bóokwa butu hanà kimbàngi to muzonzila Yehova mpe Kimfumu tyandi, tuluéti nkùmbu ya Batemwe za Yehova.
Tomofióngonina site ya béto. Tangà Bibila mu Internet. Bàkula nàni twéna mpe ntsi tukwikilàka.


text:
Lumingu, Septembri 23
Tula ntima na Yehowa.—Nk. 37:3.
Yehowa gangaka bantu ti makuki ya kuswaswana ti bigangwa ya nkaka. Yandi me pesaka beto mayele ya kuyindula. Yo ke sadisaka beto na kuyidika makambu mpi mambu ya nkaka na bilumbu ke kwisa. (Bing. 2:11) Yandi me pesaka beto ngolo, yo yina beto lenda sala mambu yina beto me zola mpi kulungisa balukanu na beto. (Bafil. 2:13) Yandi me pesaka beto mpi kansansa. Yo ke sadisaka beto na kuzaba mambu ya mbote mpi ya mbi. Kansansa ke sadisaka beto na kusala ve masumu mpi na kusungika bifu na beto. (Bar. 2:15) Biblia ke tuba nde: “Balukanu ya muntu yina ke salaka ngolo ke nataka kibeni na kununga,” mpi “konso kima yina diboko na nge ke zola kusala, sala yo na ngolo na nge yonso.” (Bing. 21:5; Lon. 9:10) Biblia ke tuba diaka nde: “Ntangu yonso ya beto kele ti dibaku, beto sala mambu ya mbote na bantu yonso,” mpi na ‘kiteso yina konso muntu me bakaka dikabu, beno sadila yo sambu na kusadisana.’ (Bag. 6:10; 1 Pie. 4:10) Yo kele pwelele nde Yehowa ke zolaka nde beto sala mambu yina ta natila beto mpi bantu ya nkaka mambote. w17.01 1:1, 2
Kintete, Septembri 24
Mambu yai bwilaka bo bonso bambandu, mpi bo sonikaka yo sambu na kukebisa beto, bantu yina ke zinga na nsuka ya bangidika ya bima.—1 Bak. 10:11.
Beto yonso me kumaka bantu ya kukonda kukuka mpi ke fwaka sambu na Adami ti Eva. Ata mpidina, beto kele kaka ti nswa ya kusadila kimpwanza na beto. Mutindu Nzambi sadilaka bantu ya Izraele mambu ke sadisa beto na kubakisa kieleka yai. Yehowa pesaka bo dibaku ya kupona na kuvanda kima na yandi ya mfunu mingi to ve. (Kub. 19:3-6) Dikanda ya Izraele ponaka na kuvanda bantu ya Nzambi mpi bo ndimaka na kuzitisa bandilu yina Nzambi tulaka. Bo tubaka nde: “Beto me ndima kusala mambu yonso yina Yehowa me tuba.” (Kub. 19:8) Diambu ya mawa kele nde bo zitisaka ve mambu yina bo silaka Yehowa. Mbandu na bo ke pesa beto dilongi ya mfunu. Konso ntangu beto fwete baka na mbalu kimpwanza na beto, kukangama na Yehowa mpi kuzitisa bansiku na yandi. w17.01 2:9
Kizole, Septembri 25
Tambula kukonda lulendo ti Nzambi na nge!—Mika 6:8.
Yeroboami ntotila ya Izraele salaka mesa-kimenga na mbanza Betele sambu na lusambu ya luvunu. Yehowa tindaka profete mosi ya Yuda na kuzabisa Yeroboami nsangu ya lusambisu. Profete yai ya kudikulumusa lemfukilaka Yehowa mpi kwendaka kuzabisa nsangu yango. Ntotila wilaka profete makasi, kansi Yehowa taninaka yandi. (1 Bant. 13:1-10) Yehowa songaka profete na kudia ve mpi kunwa ve ata kima na Izraele mpi na kuvutuka ve na nzila yina mosi. Ntangu profete vandaka kuvutuka, yandi kutanaka ti mbuta-muntu mosi yina kusaka yandi nde yandi kele ti nsangu ya me katuka na Yehowa. Mbuta-muntu yina lombaka profete na kukwenda kudia mpi kunwa na nzo na yandi. Profete lemfukilaka ve Yehowa mpi kwendaka ti mbuta-muntu yina. Yehowa sepelaka ve. Ntangu profete vandaka kuvutuka na bwala na yandi, yandi kutanaka ti ntambu mpi yo fwaka yandi. (1 Bant. 13:11-24) Beto me zaba ve sambu na nki profete lemfukilaka mbuta-muntu yina na kisika ya kulemfukila Yehowa. Kansi beto me zaba nde yandi landaka ve kutambula ti Yehowa na kudikulumusa yonso. w17.01 4:1-3


text:
Befo Zimbangi zi Yave— Twidi ba nani’e?
Tu zebi ti tu fumini mu mimvila voti mu makanda mawombo ayi tunkolukanga zimbembo ziwombo, angi tu bundana mu tsundu yi mweka. Buawu tu ntombanga ku zitusaYave, Nzambi yi kibibila ayi mvangi bya byonso. Tu monisanga mangolo mitu mu ku landa kifwani ki Yesu Klisto ayi mayangi twidi mu ku zabakana ti twidi baklisto. Befo bonso tumvananga thangu mu kisalu ki kulonga bantu mambu matedi mu kibibila ayi kintinu ki Nzambi. Bo tum monisanga kimbangi voti tunkambanga bantu mu matedi Yave Nzambi ayi kintinu kyandi, dyawu tu zabikini banga Zimbangi zi Yave
Kota mu nkond’itu mayo. Tanga kibibila mu nkondi mayo Bwela zaba ma tedi mu befo ayi ma tuntelanga mana


text:
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Kisambu ya fioti ya Kibaha[soba | edit source]
- Munu ikele mbangi, e Nzambi ya munu, na larambi nde: nge gangaka munu, samu na kuzaba nge na kupesa nge lukumu, sesepi yayi, munu ke ndima bufioti ya munu ye bunene ya nge, bunsukami ya munu ye bumvuama na nge. Na ntuala ya nge, Nzambi ya nkaka ikele ve, ya ke gulusaka na bigonsa, yina ya ke zingaka na ngolo ya yandi mosi messi.


text:
Bambangi ya Yehowa
Bambangi ya Yehowa ya ntangu na beto kuyantikaka na 1870. Na luyantiku, bo vandaka kubinga bo nde Balongoki ya Biblia. Kansi na 1931, bo bakaka zina ya Masonuku ya Bambangi ya Yehowa. Na luyantiku bo vandaka fyoti, kansi organizasio meyelaka mpi yo mekumaka ti bamilio ya Bambangi, yina kekudipesa na kusala kisalu ya kusamuna na bansi kuluta 240.
Ntu-mbanza ya inza ya mvimba ya Bambangi ya Yehowa kele na New York, kisika kezingaka Nto-kimvuka, kimvuka ya nene ya bankuluntu yina kele na eksiperiansi yina kekengilaka dibundu ya inza ya mvimba. Kele mpi ti bafiliale kuluta nkama mosi na kati ya inza. Na bisika yango, bantu ya luzolo ya mbote kepesaka maboko na kunyema mpi kutinda mikanda yina ketendulaka Biblia. Lutwadisu mpi kepesamaka sambu na kubongisa kisalu ya kusamuna.


text:
jeudi 13 juin 2013
MAMA VITA KIMPA (2 JUILLET 1706 - 2 JUILLET 2013)
Mu mvu wa 1685, muabutuka muan'a nkento umosi, nkumbu andi Vita Kimpa. Bu kabotekua, bamvana nkumbu vo Dona Béatrice. Nkumbu yoyo, Dona, yena nkumbu ya kisi Mputu, ya Kimputu Ukezo. Dona Beija, Dona Maria, Dona Izabel, Dona Béatrice... I nkumbu yoyo, ya Dona, bisi Kongo bakitula NDONA. Muanda Velela bu wakulumuka mu yandi, Mama Vita Kimpa kazola diaka nkutu ko vo bam'bokelelanga vo Ndona Béatrice. Yandi walomba kua bantu babo mu kumbokelelanga kaka vo Vita Kimpa, kadi yoyo i nkumbu yibam'vana kua Bisimbi bia Ntemo mu kileke... [Lire la suite]
lundi 10 juin 2013
LE MESSAGE DU COMITE INTERNATIONAL DE BUNDU DIA KONGO AUX MEMBRES DE BDK DANS LA DIASPORA
Yenge kieno Batata ye Bayaya mu Amelika, Mputu ye Nza yamvimba Message_Diaspora_Kongo


text:
-
Notre Livre d'or
Mude Koko
Nkutu a Zowa
MBANZA NGUNGU
Mbuta,
Tu fiawukidi mu kisalu kiokio yantikidi. Kadi vo kutelamene ko, nani diaka lenda ku tu songesa nzila. Beto mu Nkutu a Zowa ka tu lendi vutukisa diaka ku manima ko. Tuenda kaka ku ntuala. Tu yinda tua kubika ku Mbanza Kongo, congrès ya bakongo ba nza ya mvimba (Angola, RD Congo, Gabon et des Antilles).
Tutunga ngindu
-
Par Kocsis le 30 Novembre 2009 à 20:30
26 commentaires
Suivre le flux RSS des articles de cette rubrique
Suivre le flux RSS des commentaires de cette rubrique


text:
Kinkulu kia Dibundu
By Kuvuna ku Konde Mwela
Hardcover:
List Price: $34.81
$20.89
|
You Save: 40%
Prints in 3-5 business days
Ntondele kwa Tata Robert L. Niklaus bu kameni kunsadisa beni. Wavutuka kwaku Zaire mu moka yami bilumbu kani bikwa mu bwila mabanza mami mu zibande mpasi masekulwa mu nkanda. Ntondele mpe kwa Mama... More > Jeanne Robson, wayika Mama Meier, bu kanietika makala mu zibande ye Mama Irene Shareski bu katunga bisono bianietikisa nkanda. Mama Anne Moore wakubika bizizi bimonikanga mu nkanda. Kisalu kiakinene basala.
Tata Niklaus, bu kamanisa salu kiandi kiakubika nsamu, wafidisa zipapala zazo kwa mono mpasi yatoma fiongunina mamo masonukwa mu diambu dialudika ye kikinina mo. Ye mu kisalu kiokio kiafiongunina nkanda wamvimba, ntondele kwa secretaire kiami, Tata Kumbu ki Makaya ye Tata Joseph Nicholson (fits) kadi i bau bameni kunsadisa mu vanga diodio.
Kondolo bau ye babingi bankaka bandembolo tanguna mazina bameni kunsadisa mu nzila zampila mu mpila, nkanda wau nga ka ulendi monika ko. Mu mamo, bika Nzambi katondwa ye zituswa.
—Kuvuna ku Konde Mwela< Less


text:
-
Par Kocsis le 13 Mars 2010 à 23:08
Kua beto tua sansukila ku Ngungu Ville, Vata dia Nkaka Thys ye Mfumu Ngungu, mbote tua zayanga mambu ma nene momo ma vioka va vata dieto, vata diodio tua zikila bi kuayi bieto. Mu lumbu kia wunu, nzolele kaka ya lubambula ntima mu évenements zi zole zozo ka lulendi vilakana ko.
Ngiantikidi mu mambu matadidi politique. Mu 1960, ku nima ya dipanda dia nsi eto, Patrice Emery lumumba, Premier Ministre ya ntete ya gouvernement de la République démocratique du Congo wa kala ye nzonza ye Mfumu a nsi, Président Joseph Kasa Vubu. Mu ntangu ba nkanga kuna Mbanza Léopoldville, ba yiza ku ntula mu boloko ku camp militaire Hardy, kiokio kia kuma ye nkumbu ya Camp Lieutenant Colonel Ebeya. La 4ème brigade indépendante de Thysville, ainsi que le bataillon des commandos du camp Nsona Nkulu formaient à proprement parlé les forces d'élite de la Force Publique. Seuls les militaires de la garnison de Kitona et ceux de la lointaine base de Kamina pouvaient rivaliser avec les fantassins de Thysville qui constituaient le verrou de sécurité de la capitale. Camp Hardy kia kala ye luzitu lua fuana mu nsi eto ye masoda ma ku Thysville ma kala ye formation ya mbote. C'était l'une des références de notre cité. Yi kuna ka bakila nzila mu kuenda ku Elisabethville ye ba yenda ku mvondela.
Kansi, diambu dia nzole diodio ka tu lendi vilakana ko, ditadidi mambu ma Nzambi. Mu ntangu tua kala mu kiwumbu va maboko ma mindele mia ba flamands, mpeve a santu ya kulumuka kua Tata Simon Kimbangu kuna N'kamba mu 1926. Mindele mia luyalu mia mona wonga wa yingi mu mambu ma masivi momo ma vayika kuna vata diodio. Ba fidisa Monsieur Morrel kuna Nkamba, nzila mosi ye ma soda mu kuenda kanga Ntumua evo Mvuluzi ye Minkuikizi miomio mia kala yani mu kisalu kia Nzambi. Tata Simon Kimbangu wa kotosua mu boloko ku Thysville. Yi kuna mpe kua kala Tribunal ya nene yoyo Ntumua ya Mfumu eto Yisu klisto kabangama ye ka zengelua boloko dia mvu ye mvu.
Mambu mayingi ma vovokanga mu diambu dia Tata Simoni Kimbangu. Kansi mu ma sivi ma wonsono ka songesa, e sinsu kia toma vana wonga kua mindele yi ndefi yina kadia kuna Mbanza Ngungu, mu ntangu ba zola ku mfila ku boloko mu ntandu ya Bangala. Mvuluzi yandi vo : "Vo kimuene nkento ye bana bamu ko, mpasi ya sala ku ba sambula, e kumbi dia masinu ka di kuama ko". Kieleka, Mindele, bantu ba mpaka, ba meka mu kuika masinu, kansi masinu ka ma nikuka ko. Kansi, ntangu kaka Mama Marie Muilu Kiawanga ye Bana bani Bawu batatu ba Nlongo ba kuma kuna Mbanza Ngungu ye ntangu ba kuma va meso ma se diawu, Tata Simon Kimbangu wa lomba sambu kua Mfumu ani ye mu ntangu ka manisa sambula bana bani, wa kiyekola kua Mfumu za luyalu. Ku nima ya mbonana ya nsuka ye famille ani, lukalu evo train ya londoka. "Ku Ngungu ma kangamana, ku Ngungu mpe ma kutukila". Lukadila vo ngangu.
votre commentaire
Suivre le flux RSS des articles de cette rubrique
Suivre le flux RSS des commentaires de cette rubrique


text:
-
Par Kocsis le 27 Mars 2010 à 07:08
Dominique Lukanu : Mbuta ya Baleke
Nani zeye Mbuta ya baleke ya ku Ngungu Ville ?
Kua bisimbi bia Ngungu, tua vovele bo kala, leka ye sikama, Mbuta zawonsono zozo zi zeye lusansu lua Vata dieto mu kuenda bena u mosi u mosi. Mu toma ta kieleka, Bisimbi bia Nkulu biobio bia sisa bi kuaya biawu kuna Thysville ka bina diaka bia yingi ko. Bayingi ba yenda vunda kuawu. Bika kuna Mbanza Nsona Nkulu evo momo bayenda ku bazikila ka bavilananga beto tua sala ko. Ba nkaka ba mana tomboka ku nseke mu kuenda lokela mu Mfinda za Ngani. Ka faute ya bawu ko. Ku Ngungu ka tuna ye ma kompani ma nene ko momo balenda vangila bisalu. Mu diodio ka tukubatanga nkumbu ko, kadi bayingi kibeni bena. Kansi momo bayenda, ka bavilakaningi ko vo Mbemba kani wele e vundulu diani kaka Mfuma. Kua bawu basala kuna Mbanza, tu bambukidi mbundu ya ba Mbuta bonso Dominique Lukanu, Daniel Kinsumba, Célestin Mayayila, Vieux Sabu Ngonda, Matuta Mariano, Simon Vingadio, Nkunku Salomon, Nlandu Ma Vie, Vieux Bosco, Vieux Kiaku, Wagon Bill alias Spaak, Barabas, Vieux Pierre Nkezi Ketpit, Vieux Otra, Vieux Mayala Mobarona, ye bankaka bobo tu vilakene. Ba tulemvokela.
Bukina vo konso vata di vuidi Mbuta zani, tuna ye kiese mu zayisa kua nkangu a Ngungu vo beto tu vuidi mpe yoyo tu bokelelanga vo : « Mbuta ya Baleke ». Kua bobo ka ba nzeye ko, nkumbu ani Dominique Lukanu. En vérité, en vérité je vous le dis, konso muana Ngungu, konso mungizila zolele kazaya lusansu lua Thysville, ka moni wonga ko, lenda kuani kuenda kua Mbuta Beto. Yandi wuna parmi les rescapés de la vieille génération de Thysville. Yandi wuna bonso Simbi kia Nkulu kadi wuna u mosi va kati kua bana bobo ba zibula nzila ku sikola kia Sainte Thérèse ye mpe wa kala ye nzayilu ya fuana. Mu diodio, mindele mia ba mpelo ba tomene ku nzolanga. Yandi wa kikadila. Mbuta Dominique, wa tanga ku sikola kiokio ntangu yimosi ye ba mbuta bonso Mfumu Yerodia, Mfumu Dokolo, … Yandi wa kala toko dia nsunga, kansi wa kala mpe ye wunkabu wa fuana. Ka muenenge wonga ko ye ba mpangi zani ba tomene ku nzitisanga. Mu ntangu ya ntama, vana konso vata, ntete wa zitisua kua matoko ma n'kumbu aku, fuete ntete kala ye ngolo zafuana mu nitu. Mbuta beto wa kala ye ngolo ye kikesa. Vo yangumuini nkindu, kalendakenenge ko. Kansi, ba mbuta bawu vo, lumbu nkama, lumbu kimosi u kunlendanga. Kuna Thysville kua kala diaka kesa dimosi diodio Mbuta Dominique ye bampangi bani ba ntangu yina, ka balendi vilakana ko.
Tata Edouard Mbobo, nkundi awu kuna école primaire Sainte Thérèse wa kala « bamba ngolo ».
Yani wa kala bonso « Kesa vana kati kua makesa ma ntangu yina».
Vo futumukini, bi mfumu nfumu biawonsono bi fuete fukama.
Ka nsakana ko. Fukamesa kibeni ka ba fukamesenge.
Widi nkomi yakala yani ya tiya yakala.
Widi visi kimosi kaka kia kala yani…
Kua bobo ka ba zeye Tata Mbobo Edouard ko, yani wakala Directeur ku Garage CEGEAC, wa kala mpe joueur mu FC Amicale.
Nzo ani ya kala va croisement ya avenue Bangala ye Peigneux.
Il fut le grand frère de Vieux Manivelle, nkundi a Vieux Tarzan ye Mangri.
Voilà quelques-uns des hommes de légende de Thysville.
votre commentaire
Suivre le flux RSS des articles de cette rubrique
Suivre le flux RSS des commentaires de cette rubrique


text:
Beki miǹswa
Beki miǹswa
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. Miǹswa myoso mingana.
Nkondi ayiyi yi mayo yisamunwa kwidi Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”). Enati ti ba sa sudikisa ko, muna malongi ayi mambu moso maǹkaka madi muawu ma twadusulu mu dyela Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Mazina ma bisalulu bisonoma
Adobe ayi zi Logotipo zyandi, ayi ḿvandi Acrobat ayi zi Logotipo zyandi, madi mazina ma bisalulu bisonoma bi Adobe Systems Incorporated. iTunes ayi iPod madi mazina ma bisalulu bisonoma ku zi Apple Inc. Bisalulu byoso abyobyo ayi zi logotipo bidi bingana.
Bu kusadila ayi miǹswa mi kusadila nkondi mayo
Kusadila nkondi ayiyi yiǹtombila kulandakana miǹswa midi va yilu. Kusadila nkondi ayiyi yiǹsudula ti ngyewu kikinini ma sonama ava. Ti wisi ǹlandakana ko miǹswa beni, muna basika.
Bwidi wu lenda sadila nkondi ayiyi yi mayo? Wu lenda, tanga, kulula, ayi basisa mu nkondi ayiyi zi foto, zi mfikula, miǹkunga, bilongulu biǹkaka mu eletronika, matangu ayi bimona meso, bi wuǹsadila ngye feka bika bi kusumbisa. Kikinini ku kinzika miǹsiku mi sonama va wanda voti miǹsiku miǹkaka. Dyawu ngye wulendi ko:
Tula matangu ma Kibibila madi mu nkondi ayiyi mu zi nkondi ziǹkaka
Ku be samuna mambu madi mu nkondi ayiyi mweni maku mu software yiǹkaka
Kufikula, kubutisa kubonga voti kusadila madi mu nkondi ayiyi mwingi kusumbisa voti kuvingisa mu zimbongo. Maǹsundula kukabula bisalulu bi tedi mu nkondi ayiyi voti ziǹkaka zi bundana mu nzila yi zi link.
Sadila nkondi ayiyi mwingi zaba bo yiǹsadilanga, bisadulu biǹsadisanga yawu ayi madi mu nkati mo kusumbisa ove kuzabikisa kwidi babonso.
Kusadila nkondi mayo mu nkambu fwana. Mweni mu nkambu landakana ntwadusulu ayi nkotolo yi bavana.
Kusadila mpila yi wulenda vondila yawu voti dekudila mangolo mandi. Ayi wu lendi ko kuyisadila mu ma nkambu fwana mweni kusadila yawu mo kwibila voti mu vondila byuma bingana.
Kusadila nkondi ayiyi mo kwamikisila mambu maku.
Kulevula miǹsiku mi tedi bo busadila yawu
Ngye kulevula miǹsiku mi tedi bo bu kusadila nkondi mayo yi Watchtower kavana, muna zaba kwaku ti bala kubakila makani mu miǹswa mi sonama mu miǹsiku mi lufundusu. Zaba ti ba lenda zenga nkotolo’aku mu nkondi mayo, kukandikila wu bika be yi kota, kuzibika nkotolo yi zi komputador zyoso ziǹsadilanga ntalu’aku yi IP, kuzabikisa empresa wu kuvananga internet mo ka zibika nkotolo’aku mu nkondi mayo ove kubakila makani mu miǹswa mi sonama mu miǹsiku mi lufundusu.
Kuvingisa
Watchtower wu lenda vingisa bu kusadila nkondi ayiyi. Nsalulu yi mona yiǹtona sala mu ntangu ba tudidi yawu mu nkondi mayo. Dyawu kotanga ntangu ka ntangu va nsyelo ayiyi mo wu baka ntwadusulu yi mona.
Ǹsiku ayi beki ǹswa
Miǹsiku mi kusadila nkondi mayo ayiyi mi twadusulu mu miǹsiku mi divula di Nova York, ku EUA. Dyoso kwa dyambu di tedi mu miǹsiku mi kusadila nkondi mayo ayiyi fweti nata dyawu ku divula di Nova York EUA, nzo yi lufundusu ba twadisila miǹsiku beni.
Ǹswa mu bindwika bi syedi ko nsalulu
Bo ti nzo yi lufundusu be kubula miǹsiku misonama mi Watchtower kibila ti myawu mi sa zabakana ko kwidi zimfumu voti mi syedi ko nsalulu, muna miǹkaka mi lenda kyeba nkondi mi fweti salama. Ku kubula miǹsiku miǹkaka mi sonama, masi ǹsundula ko ku nkambu landakana miǹkaka mi sonama, kibila Watchtower ǹswa kadi mu kusadila myawu.
Luwawanu lu no wu beka ayi wuǹsadila
Miǹsiku mi kusadila nkondi mayo myawu midi luwawanu lu Watchtower ayi ngyewu mu matedi kusadila nkondi mayo. Losukwa luwawanu lu tedi nkondi mayo lu ma vyoka nkumbusa lusyedi ko nsalulu.


text:
Ngabu
Repubilika ya Ngabu kele leta na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo, Kamerun mpe Ginea ya Ekwatelo. Libreville kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Ngabu.
Bantu[soba | edit source]
Bangabu yonso fyoti kele babantu. Bavili (muntu kele kanda mosi ya bakongo) ke vuanda na kizunga ya Nyanga, na sudi ya Ngabu.
Bizunga[soba | edit source]
- Estuaire (Libreville)
- Haut-Ogowe (Masuku)
- Moyen-Ogowe (Lambarene)
- Ngunye (Mwila)
- Nyanga (Tshibanga)
- Ogowe-Ivindo (Makoku)
- Ogowe-Lolo (Kulamutu)
- Ogowe ya Kalunga (Port-Gentil)
- Woleu-Ntem (Oyem)