text:
-
Par Kocsis le 13 Mars 2010 à 23:14
Mbanza Ngungu yi vata dia tungama kua kompani dia ma kumbi ma nzila masinu. Nzo ya kimfumu evo siège mu kimputu ya Onatra (Office des Transports Coloniaux) ku Thysville ya kala. Kua bobo ka ba tomene zaya lusansu lua nsi eto ko, nzo ya kimfumu ya Société des Chemins de fers du Bas Congo ya kelenge muna nzo yoyo yina mu lumbu kia wunu Bureau Kia Commissaire de District des Cataractes. Vo yi nzo ya nene yoyo yina kisalu kia ki mfumu (Parquet), ya kala bonso Hôtel ya ntete ya tungama ku Thysville. Hôtel yina ba bokelelenge yawu Hôtel ABC. Mu ntangu ya ntama, lukalu (train) lua kele kuendanga mu trajet Matadi - Léopoldville (Kinshasa) bilumbu bi biole. Mu ntangu ba voyageurs, ba kuminingi va Mbanza Ngungu, yi vana ba lelenge, muna hôtel yoyo.
Nzo zayingi za nene zozo za tungama ye tuna zawu kuna ndambu ya Quartier Noki evo ku Nsona Nkulu, za tungama kua mindele mia Onatra. Tulenda baka nona mu Eglise du Sacré Coeur kuna Ville. Yi kuna mindele mia kele kuenda sambidilanga. Nzo ya Nzambi ya Sainte Thérèse, Onatra diaka wa tunga yawu ma mu 1937, mpasi ba travailleurs ba Otraco ye bana ba Nzo ya nkanda bobo bakele landanga malongi ku Ecole primaire Sainte Thérèse ba kala mpe ye fulu kiawu ba fuete kuenda bakilanga malongi ma Nzambi. Stade de football de Nsona Nkulu ye lupitalu lua nene Président Charles, bia tungama mu 1947. Onatra kaka wa tunga biawu. Couvent des Soeurs diaka, mfumu za Otraco ba tungisa yawu. Ngatu, beno mosi lu visidi kisalu kia nene ye kia kitoko ka vangama ku MBANZA ETO.
Mpelo mia ntete mia kala ku Mbanza Ngungu, nkumbu zawu ezi : Père Didondère, Père Alphonse, Père Jean, Père Phillipaert, etc... L'Abbé dia ntete dia ndombe dia yiza ku Mbanza Ngungu, ye wa nikuna Ngungu, yi Tata Emile Dinganga, yoyo tua bokelelenge Tata Mbuta. Yani wa kala muntu wa u nkabu ye wa tomene zitisuanga. Vo yi Tata l'Abbé Albert Ndandou, Muisi Mangembo, yani wuna umosi mu bawu ba sadididi kisalu kia ki Nganga Nzambi, nvula za fuana ku ntoto a Mbanza Ngungu.
Vo Mpelo wa toma sadisua kua kompani dia Otraco, mu nkumbu ya luyalu, ba missionnaires protestants bawu ba zaya mu kinuanina ye kisosela bawu mosi. Mu diodio, Nzo ya Nzambi ya Missioni kuna Mviloti, ba missionaires ba BMS, bawu mosi kuawu ba tungisa yo. Kuna Missioni, kua kala Révérend Pasteurs Jennings ye Kesbo. Yi bawu ba toma diatisa kisalu kuna BMS. Tata Jennings wa kala ye nkento ani, Nengua Jennings, yani diaka wa toma ki vana mu kisalu kia Nzambi, mpila mosi mpe ye muan'awu Ndona Diamatondo. Yani wa kala n'yimbidi wa nene ye wa toma zaya bula "piano". Ndombe ya ntete ya makumbu ya vayika kuna Mviloti, yi Tata Emile Disengomoka. Kua konso mpangi zeye lusansu lua Se dieto, lenda kuani ku tu zibula makutu, kadi yandi wa kala muntu wa nene va tini kieto kia Mbanza Ngungu.
Tu vutukisa ku Otraco. Mu Ntangu tua baka dipanda, ndombe ya ntete wa yala kuna Onatra zina diani Tata Mavuba. Yani wa kala bonso 1er chef d'atelier. Kuna kompani diodio, kua kala diaka ntu mia mpu mia fuana, bonso Papa Camille Makela (Chef ya Tour), Papa Samuel Kintaudi (yandi wa kala Chef de Gare ku 36), Papa Ndala Lukoki, Papa Ndongala Victor, Papa Kalemba, Papa Célestin Mayayila, Commissaire Malunga Joseph, ye ba nkaka bobo tu vilakene nkumbu. Ba Mbuta za ku Thysville, vata dia masawu vua, mavuanga bakala. Widi ku Mfinda mosi ka kua kele yadilanga "ngo" zi zole ko. Mu diodio, kuna Atelier ya Onatra kua kala ye Bandibu, Mfumu za ntoto, bantu ba lulendo bakala ye ntuadisi awu Papa Mukoko. Bantandu, minderi, bantu ba kimvuni, bawu diaka bakala ye ntu a masinu mawu, Tata Madiamba...
Kuna Nsona Nkulu, yi kuna kua yantikila nsakana za mfututu za kimvuka kia ba ndombe. Monsieur De Greffe, yani wa kala joueur mu équipe EuroAfrique de Thysville. Yani wa toma zola nsakana za football ye wakala ntuadisi wa ntete bonso formateur ya équipe kia football kia ntete kia kala ye nkumbu ya Football Club Renaissance. Equipe kiokio kia makesa ma kala mu kisalu ku Otraco, yi bawu ba kuma Diables Rouges de Thysville. Equipe EuroAfrique kia kala bonso sélection ya Thysville. Mindele miomio mia zaya nsaka za nkuezo ba vukanenge mu couleurs za Thysville ye ba vukanenenge fulu kimosi ye ndombe zozo za zaya nsaka zozo, bonso Papa Ali Sidi, Papa Albert Lukoki alias Mpakasa (un muzombo de Uige arrivé à Thysville presqu'au même moment avec le célèbre Mingiedi Mbala), Mungunda Paul "Mero", Amara Sidi "Roi de la Plaine". Papa Lukoki wa kala mécanicien ku Sanzela. Suite à une concurrence déloyale avec son ami Ali Sidi, il quitta Mbanza Ngungu pour Kinshasa.
Ku nima, Mizele Courant le back central des Diables Rouges ye Vieux Makonko alias Roi des Ciseaux de l'Amicale, bawu diaka bakota mu équipe kiokio, ye bayenda bula tournoi ya nene ya kala kuna stade Roi Baudouin. Bawu bakala bonso ba vedettes ba ndombe ba ntete mu équipe kiokio. Monsieur Bravo (photographe dia nene) wa kala goal keeper kiawu.
Kua matoko ye zi ndumba za ku Mbanza Ngungu, ka faute ya beno ko. GwaGwa, Bilanga Matebo ye Songa Mbandu, mazono kuani tua yidikidi bi équipes biobio. Mu ntangu ya ntama, Amicale ye Diables Rouges bawu ba tu zietesenge ntu kuna stade Nsona Nkulu ye Offitra . Mu ntangu nsakana za football za yiza telama kuna Nsona Nkulu, kua vayika makesa mayingi bonso Ndongala Victor alias Locomotive, kua bobo ba nzaya, tua m'bokelelenge Papa Loko. Tu lenda tanga diaka Papa Mavuva (Se dia buta Cheray, Nguala Lambert, Maertens, Mata Toyota, Sekele ye Basi), Papa Nkoko (le géniteur de Raoul Kidumu), Dimbisi alias Champion, Nsibu De La Fufu, Mizele Courant, Bordeaux, Kalemba Mpakasa (à ne pas confondre avec le premier Mpakasa que nous avons cité plus haut), Douze, etc... Papa Loko, yani wa kala premier capitaine des Diables Rouges. Joueur dia makumbu, ntu a masinu (meneur de jeu de son équipe), d'ou son surnom de Locomotive. Mais un banal accident au cours d'une partie de chasse entre amis, mit précocément fin à une très belle carrière. Mu ntangu Papa Loko ka vunda, mu Diables Rouges, mua vayika joueur dia nkaka dia makumbu. Mpila Antoine alias Mfumu a Mpa, car c'est de lui qu'il s'agit fut l'un des plus grands joueurs de sa génération et pourquoi pas l'une des plus grandes vedettes du football ngunguois. C'est une véritable légende vivante, car dans leur moments de joie, les supporters des Diables Rouges chantaient des louanges en la gloire de leur vedette. Pour votre information, Mfumu a Mpa fut le propre grand frère de Porqué, un autre joueur célèbre qui a évolué dans le FC Amicale, l'ennemi juré des Diables Rouges.
Tata l'Abbé Emile Dinganga, yani wa kala Fondateur ya FC Amicale. Histoire ya Amicale ya nda yina. Si tua vutukila lusansu lolo, lumbu kia nkaka...
Nani zeye Nkinzi wa Bula Simiti?
Mu ntangu ya ntama, lumbu kia le 1er décembre, kia kala bonso lumbu kia ba forgerons. Konso muntu wa kala kuani ye nsua mu kuenda kimuena kisalu kia kele vangamanga kuna Atelier ya Otraco. Bana ba classe, sous la direction za ba moniteurs beto, tua kele kuendanga en visite guidée kuna ville ye tua muenenge minsiensie mia tiya mia vayikidingi mu bisengo... Ka lu yutuka dioko vo bana bayingi ba sola kisalu kiokio mu ntangu tua kala bana ba fioti. L'exemple le plus frappant que je peux vous citer est celui de mon ancien condisciple Emmanuel KUNTUKULA. Kua beto tua kunkanenge yani kuna école primaire, tu zeye vo ntu wa mpangi eto, wa mbote kibeni wa kala. Mu ntangu yina, suite parfois à une mauvaise orientation, celui-ci aurait pu terminer n'importe quelles études au niveau universitaire ou supérieur. Mais, kondua kua zaya, il choisit un raccourci et s'en ira se poursuivre sa formation dans une école professionnelle qui lui ouvrit toute grande les portes de l'Otraco, l'employeur de son père. Mu ntangu ya kele mu vacances ku Mbanza ngungu, tua monane ye mpangi amu Kuntukula. Ka tu kuvilakene ko. Bika Mfumu Nzambi ka kala ye ngeye...
A Suivre ...
3 commentaires
Suivre le flux RSS des articles de cette rubrique
Suivre le flux RSS des commentaires de cette rubrique


c: text/html

text:
« Bantu ya vandaka tambulana mpimpa monaka nsemo ya nene, nsemo ya ke temuna makanda ya ntoto » (Is 9,1).
Télécharger l’homélie en cliquant sur: MALONGI YA TATA PISEKOPO NA NKINSI LUBUTUKU 2017!
A L’OCCASION de la SOLENNITÉ DE LA NATIVITE DE JESUS CHRIST
A lire intégralement sans commentaire (Veille, matin et midi).
Textes : Is 9, 1-6 ; Ps 95 ; Tt 2, 11-14 ; Lc 2, 1-14
« Bantu ya vandaka tambula na mpimpa monaka nsemo ya nene, nsemo ya ke temuna makanda ya ntoto » (Is 9, 1).
Bampangi Bakristu,
- Kilumbu ya Nzambi silaka beto yo yai mene kulunga. Mfumu Nzambi, na lutondo na yandi ya kukonda ndilu, me pesa beto mwana na yandi umosi ya me butuka bubu na kati na beto. Lubutuku na yandi ke katula beto na mpimpa ya masumu ti ya kimpika ya mutindu na mutindu. Yo ke binga beto na kuyangalala, na kumona kiese.
- Ya kieleka bampangi, bubu yai, na banzo-Nzambi yonso ya ntoto mvimba, bankunga to milolo ya kiese kele kuyimbama sambu na kuyamba mwana Yezu na kati ya kidikilu.
Mpamba ve, Mfumu Nzambi me lungisa lusilu ya Yandi silaka na batata na beto, tuka Abraham tii bana na yandi : Ntangu ya kukinga me kusuka, Maria me buta kibeni Ngulusi ya ntoto mvimba.
Bana Batondama,
- Na luyantiku ya mvula na beto na dibundu, mono tambikaka bisalu yonso ya mvula yai na maboko ya Mfumu Nzambi.
Ye ntu dilongi ya mono kusolaka sambu na mvula yai ikele : « Kuzingila lukwikilu na beto na Kimvuka » (Ac 4, 32).
Ya kieleka, diocèse na beto ya Idiofa ikele Kimvuka to kandambu ya dibundu mvimba. Yo ke fwanana na nzo ya kele na kielo kaka mosi. Kielo yina ikele Kristu (Cfr. Jn 10, 1-10).
Beto lenda diaka mpi kufwanikisa diocese na beto na kimvuka ya mameme ya ikele ti ngungudi ya kieleka, nde Mfumu Nzambi, bonso yandi mosi kuzabisaka yo na nwa ya baprofeta na yandi nde: “yandi mosi ata kuvanda ngungudi ya bantu na yandi” (Cfr. Is 40, 11; Ez 34,11ss). Ata beto bantu ya kele bangungudi lenda diatisa mameme ya Mfumu Nzambi, na kimuntu na beto, ikele yandi mosi kaka, na mwana na Yandi Yezu Kristu, ya ke langidila ye ke tanina bo. Mpamba ve Kristu ikele Ngungudi yina ya mbote kibeni ya ke zaba mbote mbote mameme na yandi. Yandi ke tanina kaka ve, kansi yandi me ndima na kutambika mpi luzingu na yandi sambu na bo (Cfr. Jn 10, 11-15).
- Yo kele mfunu na mono kuyibukisa beno yo na luyantiku ya malongi na mono ya Noël, na mpila nde konso muntu kuyamba nsemo ya Kristu, kuzinga sambu na Kristu ye kumeka na kuvanda mpi kangungudi ya mbote na kisika ya yandi kele : na familia na yandi, na nzo-nkanda to na kifulu na yandi ya kisalu.
Bampangi batondama,
- Yezu Kristu ikele lugulusu na beto. Yandi me tambika luzingu na yandi na kugulusa beto. Beto nangula meso na beto na kutala yandi na kati ya kidikilu, bonso masonama masantu ke tuba : « Bo ta nangula meso na kutala muntu yina ya bo tobolaka na dikonga » (Jn 19,37//Za 12,10).
Nsemo yina ya Pake kele kutemuna mpi mpimpa yai ya Lubutuku ya ke vukisa beto. Mfumu Yezu Kristu ya me gulusa beto me butuka na Bethléem, na ntoto ya Yudea bonso beto me landa yo na Nsangu ya mbote.
Kiese ya mpimpa yai ya Lubutuku fwete baka disongidila na yo na nsemo ya Pake.
Kana Kristu ya kuvandaka na lukumu ya Nzambi me ndima na kukituka muntu bonso beto, ikele na kusonga lutondo ya Mfumu Nzambi sambu na lugulusu ya bantu na Yandi, lutondo yina ya ta monika bonso lufwa na yandi na zulu ya kulunsi. Inki lutondo yai ya nene nene na kumona nde yandi muntu vandaka na lukumu ya Nzambi, yandi ke ndima na kukituka muntu (Cfr. Phil 2,6) ye na kufwa lufwa ya nsoni na zulu ya kulunsi; yandi ya kukondaka ata kima mosi ve, yandi ke ndima bunsukami (Cfr. 2 Co 8, 9) tii na kwenda kubutuka na kati ya kidikilu.
- “Kidimbu yai ya Mwana Yezu Kristu na kati ya kidikilu” ke songa beto mpi nde mwana ya me butuka fwete kuyela, na nsadisa ya familia na yandi ya Nazareth ya beto yonso fwete baka bonso mbandu ya ma familia. Kiteso mosi mpi, diocese na beto yayi ya Idiofa fwete yela diaka ya kuluta kiteso. Na konso kima ya beto ke sala, beto kusonga lutondo ya Kristu sambu na bansukami, bansiona, nanunu, bankwidi nkatu kutala bisika ya bo lenda kukatuka.
Malongi yai ya Noël lenda kubika ve ata muntu mosi na kingenga sambu ngemba ya Mwana Yezu ke nata ke tadila beto yonso, bonso banzio ya Nzambi me yimba yo: “ Nkembo na Nzambi na kati ya zulu ye ngemba na ntoto na bantu ya yandi ke kuzola”.
- Ya kieleka Bampangi, konso ndambu, na ntoto mvimba, me mona lugulusu yai ya Nzambi na beto.
Bubu yai, ata mimpani ke boka Noël.
Kansi mosi mosi lenda kudiyuvula keti Yezu Kristu kubutukaka kibeni na kilumbu yai ya makumi zole na tanu ya ngonda ya kumi na zole, bonso beto ke salaka yo konso mvula ?
Kana dibundu mama na beto me pona kilumbu yai, ikele sambu na kuyingisa, nkinsi ya “ntangu” ya mimpani vandaka kuta na lumbu makumi zole na tanu ya ngonda kumi na zole ye ya bo vandaka kufukimina bonso kanzambi, na nkinsi kibeni ya yina ya kele Mwini sambu na ntoto mvimba, Yezu Kristu (Jésus Christ, Soleil levant).
Bakristu ya ntete me kusengumuna nde Kristu ikele ntangu yina ya kieleka ya ke sema sambu na bantu yonso. Makieleka yai ke lungisa ngogo ya Profeta Izaya kuzabisaka : “Bantu ya vandaka tambula na mpimpa kumonaka Nsemo ya nene” (Is 9, 1), nsemo ya ke temuna makanda yonso ya ntoto.
Bampangi Bakristu
- Beto mpi kuyamba nsemo yina ya Mfumu Yezu Kristu ye kusadisa bimvuka yonso ya diocese na beto na kuyamba mwini yai ya kieleka. Mfumu Yezu ikele kibeni na kati na beto. Ziku beto ke zaba yandi mbote mbote ve. Beto lomba na misa yai nde yandi kubutuka na kati ya bantima na beto, yandi kunatila beto ngemba ye yandi kuzingisa beto.
Na mpimpa yai ya bubu, beto kuyimbila Emmanuel, beto kuyangalala sambu na lubutuku na yandi na kati na beto. Bisalu na beto, bandinga na beto, luzingu na beto na kati ya bimvuka kusonga nde beto me yamba kibeni Kristu ye beto me ndima na kuvanda mpi mwini ya ke temuna bampangi ya nkaka.
- Yandi ya ikele Mwana ya Bethléem ye Mwini ya kieleka, ya me kukikulumusa, kusimbisa ye kutemuna balubokilu na beto yonso; Yandi kusambila mutindu yina bayina yonso ya ta sala ntumbama na ngonda ya ntete ye mpi na ngonda ya nsambwadi ya Mwu 2018 sambu na kisalu na Yandi nakati ya diocese na beto.
Yandi mosi kusadisa bo na kubakisa nde Yandi ikele Lutondo ye na zulu ya kulunsi yandi me kangula nzila ya bumosi.
- Beto kubondila Mama Santa Maria, nkwa ndongisila ya mbote ye nkwa nsadisa, yandi ya kele sambilaka beto ntangu yonso mutindu yandi salaka tuka Nazareth tii kuna Kalvari, na yandi kulombila ntoto na beto Congo ngemba ya kieleka, Nde Mwana na yandi ya me kwisa kubutuka na bantima na beto kukatula beto na mpongi ya bumolo ti ya masumu na mpila nde beto kuyamba nsemo ya Yandi me natila beto.
Na beno yonso ngemba!

robotstxt: allowed

filter: keep