text:
LETTRE APOSTOLIQUE APERUIT ILLIS (Mukanda ya ngungudi)
LETTRE APOSTOLIQUE APERUIT ILLIS
(Mukanda ya ngungudi)
- «Ibuna Yezu temunaka ngangu na bo sambu bo kubakisa disongidila ya Mikanda ya Santu» (cf Luk 24,45). Tala, mosi ya mambu ya nsuka ya Mfumu salaka, na nima lufutumuku na yandi, na ntwala yandi tomboka na zulu. Yandi me kudisonga na balongoki ntangu bo vandaka ya kuvukana kisika mosi. Yandi zengaka mampa kumosi ti bo, ye temunaka mabansa na bo na mayele ya Masonama ma Santu. Na bantu yayi ya kele na boma, ya me vidisa kivuvu, yandi me songa maswekamu ya Pasika: disongidila nde, na lukanu ya Tata tuka ntama, Yezu fwete mona mpasi, ata futumuka na bafwa sambu bantu kubalula ntima ye kubaka ndolula ya masumu na bo (cf Luk 24,26.46-47). Yandi songaka na ntwala nde yandi ta tinda Mpeve Santu ya ta pesa bo ngolo sambu bo vanda batemwe ya Diswekamu ya lugulusu (cf Luk 24,49).
Ngwakana ya Kristu ya me futumuka na kimvuka ya bantu ya lukwikilu ti Masonama ma Santu kele mfunu ya nene-nene sambu na kuzaba beto kele banani. Kana Mfumu kotisa beto ve na ngwakana yayi, beto ta bakisa ve Masonama ma Santu na mudindu. Na kutuba na mpila ya nkaka, kana Masonama ma Santu vandaka ve, yo kele mpasi na kubakisa mambu ya kisalu ya Yezu ti ya Dibundu na yandi. Sika yina, Santu Yeronimo fwanaka kusonika nde : «Kukonda kuzaba Masonama ikele kukonda kuzaba Kristu» (in IS., Mayita : PL 24,17)
- Na nsuka ya Yubile ya nene ya Nkenda ya Nzambi, mono lombaka na kuyindula kana «beto lenda kutambika lumingu mosi ya mvimba sambu na Ndinga ya Nzambi na mpila nde bantu kubakisa kimvwama ya kukonda nsuka ya ke basika na disolo ya Nzambi ti bantu na yandi » (Misericordia et misera, n° 7). Kutambika kiteso yina lumingu mosi ya mvu sambu na Ndinga ya Nzambi ke sadisa beto, ya kuluta yonso, kuzingisa na kati ya Dibundu mambu ya Kristu salaka na nima lufutumuku na yandi. Yo ke kangudila beto kimvwama ya Ndinga na yandi na mpila nde beto kuvwanda bansamuni ya kimvwama yina ya ke na nsuka ve. Na yo, malongi ya Santu Ephrem me vutukila mono na intu. Yo ke yula nde: «Nani lunga kubakisa kimvwama yonso ata mosi na kati ya bandinga na nge, Mfumu? Yina ya beto ke bakisa kele fioti kibeni na yina ya beto ke bikisa, bonso bantu ya kiwina ke nwa masa na nto. Bangindu ya Ndinga na nge kele mingi kiteso mosi banzila ya bayayi ke longuka yo. Ndinga na yandi kele na mambu mingi ya kitoko na mpila nde, konso muntu ya ke ndima yo, kumona yina ya yandi ke tonda. Na Ndinga na yandi, yandi me sweka, bimvwama yonso, sambu nde konso muntu kati na beto kulokuta bimvwama na yina ya yandi ke yindula» (Nzonzilu ya Diatessaron, 1,18)
Na nzila ya mukanda yayi, mono ke vutula mvutu na banzodila mingi me katuka na bana ya Nzambi nde na Dibundu ya mvimba, beto vukana ntima mosi na lumingu ya Ndinga ya Nzambi. Yo me kuma kikalulu na beto na kuzinga ntangu yonso na kimvuka ya bakristu ke vukana na kubanza ntalu ya nene ya Ndinga ya Nzambi na luzingu na beto ya konso kilumbu. Na kati ya mabundu na beto bangindu mingi ke sala nde Masonama ma Santu kukumina bantu ya lukwikilu. Na yo bo ke vutula matondo sambu na kabu yayi. Bo ke zingila yo na luzingu na bo ya konso kilumbu bonso bambangi ya kieleka.
Lukutakanu ya mabundu yonso ya Vatican II pesaka ngolo ya kosengomuna diaka Ndinga ya Nzambi na nsadisa ya mukanda ya ke tadila Ndinga ya Nzambi (Constitution dogmatique Dei Verbum). Na kati ya mukanda yayi, ya beto fwete kutangulula ye kuzingila, ke monika mbote mbote Masonama ma Santu kele inki kibeni. Yo me mwangana na bantu ti na bana na bo ya ke landana (ch II), na dibanza ya Nzambi (ch lll). Yo ke vukisa Kuwakana ya Ntama ti Kuwakana ya Mpa (ch IV na V). Mfunu na yo sambu na luzingu ya Dibundu (ch VI). Sambu na kukudisa dilongi yayi, Papa Benoit XVI vukisaka bapisekopo na lukutakanu (Synode) na mvula 2008 na kuzonzila ngindu yayi: «Ndinga ya Nzambi na kati ya luzingu ye na kisalu ya Dibundu». Na nima lukutakanu yayi, Santu Papa basisaka mukanda mosi ya ke dodokila bansadi na mambu ya ke tadila Ndinga ya Mfumu Nzambi nde Exhortation Apostolique Verbum Domini. Yo ke pesa malongi ya konso bimvuka fweti zaba. Mukanda yai ke songa na mudindu mpila ya Ndinga ya Nzambi ke tomisaka, na ntangu ya kukembila Nzambi, ke bakisa na bidimbu ya bisakramento. Mukanda yayi ikele kusonga beto nde Nzambi ikele kibeni na Ndinga na yandi na kati ya kisambu, bonso Nzambi ke vanda mpi na bisakramento na ntangu ya kukudisa yo.
Kulunga mbote, kukangama na Ndinga yayi ya moyo na luzingu ya bantu na beto kukonda ve. Sambu Mfumu Nzambi ke lemba ata fioti ve na kusolula na Dibundu, Nkento na yandi na mpila nde yo kutoma na lutondo ye na bumbangi ya lukwikilu.
- Mono me kana nde beto kutambika Lumingu ya tatu ya mvu sambu na kukembisa, na kuyindula ye na kumwangisa Ndinga ya Nzambi. Lumingu yayi ya Ndinga ya Nzambi ke kuma na ntangu ya mbote na nsungi yayi ya mvula sambu yo ke bwa na ntangu ya beto me bingama na kukubisa kimpangi na beto ti kimvuka ya Bayuda ye na kusamba sambu na bumosi ya bakristu. Yo kele ve lukutakanu ya kintulumukini. Kuta nkinsi ya lumingu ya Ndinga ya Nzambi ke songa mfunu ya bumosi ya bakristu sambu Masonama Masantu ke songa na bayina ke widikila nzila ya kulanda sambu na kukukisa bumosi na mpila ya mbote ye ya ngolo.
Bimvuka ta sosa mpila ya kuzinga lumingu yayi bonso lumbu ya nkinsi. Na yo, yo ke mfunu mingi nde na kimenga ya Misa, bo kotisa mukanda ya santu mumpila nde bo songa na kimvuka na bo mpila ya Ndinga ya Nzambi ke pesaka nzila ya kulanda. Na lumingu yayi yo kele mfunu mingi na kubokila yo mbote-mbote ye mpi kupesa malongi ya ke kumisa Ndinga ya Nzambi. Lumingu yayi, bapisekopo lenda kusala kisambu ya kukutisa bantu nswa ya kutanga Ndinga ya Nzambi (lectorat) to kisambu ya ke fwanana na yo, sambu na kuyibukisa mfunu ya kusamuna Ndinga ya Nzambi na bisambu. Yo kele mfunu kibeni nde beto sala ngolo yonso ya kufwana sambu na kulonga bakristu na kuvanda balongi kibeni ya Ndinga ya Nzambi. Yo fwete yilama mbote bonso na bikalulu ya beto ke salaka ti bansadi ya Misa (acolytes) to bayina me bakaka kiyeka ya kukabisa nitu ya Kristu (ministres extraordinaires). Kiteso mosi, banganga Nzambi na baparoisse lenda kuzwa mpila ya kuluta mbote ya kuvutudila Biblia, kana ve mosi ya mikanda na yo, na kimvuka sambu na kusonga mfunu ya kukwamina na kutanga Ndinga ya Nzambi na luzingu na bo konso kilumbu. Bo fwete zaba yo na mudindu, kusamba ti Masonama Masantu yayi na mpila bo ke landaka « Lutangu na ngindu ya Nzambi » (Lectio Divina).
- Lutangu ya Mukanda ya Nsiku, ntangu bana ya Israel me vutuka na insi na bo na nima ya kimpika na ntoto ya Babilone, vandaka kidimbu ya nene. Biblia ke tela beto mbote-mbote diambu yayi kiteso yo salamaka na mukanda ya Nehemya. Kimvuka me vukana na Yeruzalem na kifulu ya Kielo ya Bamasa (Porte des eaux) na kuwidikila Mukanda ya Nsiku. Bo panzanaka ntangu bo kulaka bo kansi ntangu yayi Masonama ma Santu me vukisa bo bonso «muntu mosi» (Neh 8,1). Na lutangu ya mukanda yayi ya Santu, bo vandaka « kuwa » (Neh 8,3). Bo zabaka nde kati ya ndinga yayi, bo me mona diaka kisongidila ya mambu ya bo zingilaka.
Na kuwa ndinga yayi, bo monaka mpasi na ntima ye bidilu vandaka ya ngolo. «Ezra vandaka kutanga mukanda ya bansiku ya Nzambi; ibuna ba-Levi balulaka yo na ndinga ya bo yonso vandaka kutuba. Ba-Levi vandaka kutendula, bantu vandaka kubakisa. Ibuna Mfumu Nehemya ti nganga-Nzambi longi ya bansiku Ezra ti ba-Levi ya vandaka kutendula, bo tubaka na bantu yonso nde: ‘Kilumbu ya bubu kele kilumbu ya santu sambu na Mfumu Nzambi, Nzambi na beno! Beno kuvanda ve na ntantu, beno kudila ve!’ Bo tubaka mpila yina sambu bantu yonso yantikaka na kudila, ntangu bo waka malongi ya bansiku […]. ‘Beno kudila ve, sambu kiese ya Mfumu Nzambi ke pesa beno, yo ke tanina beno bonso kibaka ya ngolongolo’» (Neh 8,8-10).
Bangogo ya kiteso yayi ikele dilongi ya nene. Biblia lenda kuvanda ve kaka kimvwama sambu na ndambu ya bantu to mvukisa ya mikanda sambu na bantu-bantu. Yo ikele ntete ya bimvuka me bingama sambu na kuwa yo ye kudizaba na nsadisa ya Ndinga yayi. Mbala mingi, bantu ke vandaka na mpukumuna ya kuyindulaka nde Mikanda ya Santu ke tadila kaka bo to ya bimvuka mosi-mosi me ponama. Yo lenda vanda ve mutindu yina. Biblia ikele buku ya bimvuka ya bantu ya Mfumu ya ke widikila yo na mpila nde bo yambula nkabwana ye nkabisa sambu na kutunga bumosi. Ndinga ya Nzambi ke vukisa bayina yonso ke kwikila ye yo ke kumisa bo muntu mosi.
- Na kati ya kimvuka yayi ya me butama sambu na kuwa ndinga yayi, bangungudi ya Dibundu kele bantu ya ntete-ntete ya kele na kisalu ya kutendula ye kusadisa bantu yonso na kubakisa Mukanda ya Santu. Bonso yo kele mukanda sambu na bantu yonso, bayina me bingama na kusadila Ndinga yayi fwete kuwa kati ya ntima na bo lubokilu ya kutendula yo na bimvuka na bo ya luzingu. Mambu ya kuluta mfunu kele ntete-ntete malongi sambu yo ikele bonso kisakramento (Evangelii Gaudium, n°142). Kukotisa Ndinga ya Nzambi na mudindu na bangogo ya mpasi ve ye ya ke kwendila na luzingu ya bantu yina ke wa yo, ke sadisa Nganga-Nzambi na kusengomuna mpi «kitoko ya bifwanisu ya Mfumu vandaka kusadila sambu na kusikimisa kisalu ya mambote». Yo kele ntangu ya mbote ya me pesama sambu na bakristu. Sambu na bakristu na beto mingi, yo kele ntangu mosi ya bo kele na yo ya ke sadisa bo na kubakisa kitoko ya Ndinga ya Nzambi ti bambandu ya ke tadila luzingu na bo ya konso kilumbu. Yo yina Nganga-Nzambi fwete tambika ntangu ya kufwana na kuyidika malongi na yandi. Kutendula Masonama Masantu kele kisalu ya nswalu-nswalu ve. Sambu na beto balongi, yo ke lomba ve kutuba nda-nda to kubasika na ngindu ya dilongi na nge. Ntangu nge ke telema sambu na kuyindula ti kusamba na ntwala ya Mukanda ya Santu, nge lenda tuba na kiteso ya ntima na nge ke tuma na mpila nde yo kusimba bantima ya bantu ke widikila nge. Nde ndambu ya bo me bakisa yo kubuta mbuma. Beto lemba ve na kutambika ntangu na beto na kusamba kumosi ti Masonama Masantu sambu yo kundimama «mutindu yo ikele mpenza: Ndinga ya Nzambi kibeni…» (1 Tes 2,13).
Kulunga mbote baketekisi, na nzila ya kisalu ya Dibundu me pesaka bo, bo sadisa bantu na kukula na lukwikilu. Bo fwete wa mfunu ya kukuma bantu ya mpa, na nsadisa ya Mikanda ya Santu. Mpila yina yo ke sadisa bo na disolo ya makieleka kati ya bayina ke widikilaka bo ye Ndinga ya Nzambi.
- Na ntwala yandi kudisonga na balongoki na yandi ya kudikangaka na inzo, ye kutemuna ngangu sambu bo kubakisa ntendula ya Mikanda ya Santu (cf Luk 24,44-45) Yezu ya me futumuka me kudisonga na balongoki na yandi zole na nzila ya katuka Yeruzalem na kwenda na Emmaus (cf 24,13-35). Ntendula ya nsoniki Luka ke songa nde yo vandaka kilumbu ya lufutumuku, disongidila lumingu. Bantumwa yayi zole vandaka kusolula mambu yina me tadila mampasi ti lufwa ya Yezu. Na nzila, bo vandaka na ntantu sambu bo bakisaka ve mutindu ya lufwa ya mpasi ya Yezu. Bo tulaka lukwikilu na Yezu bonso Mesiya Ngulunsi. Kansi diambu yina me yitukisa bo na kumona nde bo me koma yandi na kulunsi. Nkatu bo kuzaba yandi, Kristu ya me futumuka me pusana pene-pene na bo ye me fula nzila mosi ti bantumwa yayi. Kansi bo zabaka yandi ve (cf v.16). Kwa bo vandaka kutambula na nzila, Mfumu yufulaka bo sambu yandi monaka nde bo zole bakisaka ata fioti ve kisongidila ya mampasi ye lufwa na yandi; yandi bingaka bo «Bantu ya kele na ngangu ve mpi yina ya ntima ke kwikilaka nswalu ve» (v. 25). «Ibuna yandi tendudilaka bo na mikanda ya santu mambu ke tadila yandi: yantika mikanda ya Moyize tii na mikanda ya baprofeta yonso» (v. 27). Kristu ikele muntu yantete ya ke zaba mbote mbote Mikanda ya Santu! Ntete-ntete Mikanda ya ntama songaka kuntwala mambu ya yandi ta fwana sala, kansi yandi mosi zolaka kukukisa Ndinga yayi sambu na kumonisa makieleka nde lukanu ya lugulusu kele kaka mosi, ya me kukisama na Kristu.
- Ebuna, Biblia, bonso Mukanda ya Santu, ke tuba na yina me tala Kristu, ye ke songa yandi bonso muntu yina ta mona mpasi na ntwala yandi kota na nkembo ya zulu (cf v.26). Yo kele kitini mosi ve kansi Mikanda yonso ya Santu ke tela yo na yina me tadila yandi. Kana nsemo ya Mikanda ya Santu kele ve lufwa ti lufutumuku na yandi ikele mpasi na kubakisa. Yo yina mosi ya lutelu lukwikilu na beto ya ntama ke tenda nde«Kristu fwaka sambu na masumu na beto mutindu Mikanda ya santu ke songa. Bo zikaka yandi, yandi me futumuka na kilumbu ya tatu, mutindu Mikanda ya Santu ke songa. Yandi monikaka na Petelo» (1 Kor 15,3-5). Bonso Masonama Masantu ke tuba mambu ya Kristu, yo ke sadisa beto na kukwikila nde lufwa ye lufutumuku na yandi ikele bangindu ya mpamba-mpamba ve kansi yo salamaka mukieleka. Yo kele mama ya dikunzi ya lukwikilu ya bantumwa na yandi. Kukangama ya Masonama Masantu ti lukwikilu ya bantumwa kele ya nene. Sambu lukwikilu ke katuka na kuwa ye bo kuwaka ntete-ntete Ndinga ya Kristu (cf Rom 10,17). Beto me bingama na nsasuka na kuwa yo sambu yo kele mfunu na bayina yonso me ndima yo. Bo fwete wa ndinga ya Mfumu na ntangu ya bisambu ti na ntangu ya bo ke yindula konso muntu na ntima na yandi.
- «Kutambula» ya Kristu Futumukini ti bantumwa ya Emaus me suka na kudia. Bantu yai zole bondilaka ngolo munzenza na bo nde: « Bika ti beto, sambu nkokila ke bwa, mwini me yantika kumana» (Luk 24,29). Yandi ndimaka. Yezu fongaka ti bo na mesa. Yandi bakaka mampa. Yandi vutulaka matondo. Yandi zengaka yo ye yandi pesaka bo yo. Ibuna, meso na bo kangukaka mpi bo zabaka yandi » (cf v.31).
Diambu yayi, beto ke bakisa yo kibeni. Yo ke tadisa beto kukangama ya Mikanda ya Santu ti Ukaristiya. Kimvuka ya bapisekopo na Vatican II ke temuna beto nde: «Dibundu ke kumisaka ntangu yonso Mikanda ya Santu kiteso mosi yandi ke kumisaka Nitu ya Mfumu. Konso ntangu, ntete na bisambu, na kudia mampa ya luzingu na mesa ya Ndinga ya Nzambi ye yina ya Ukaristiya bonso kabu na bakristu (Dei Verbum, n.21).
Kukwamina kutanga Mukanda ya Santu ti kusala Misa ke sadisa lukutakanu ye kuzabana ya bampangi ntangu yonso bo ke kutana. Bonso bakristu beto ke kuma muntu mosi ya ke tambulaka na nzila ya ntoto yai ti Nzambi kati na beto. Yandi ke tubaka na beto ye ke disaka beto. Kilumbu yayi ya beto ke sakumuna na Biblia ke songa ve nde yo kele kaka ya «mbala mosi na mvula», kansi mambu ya bilumbu yonso ya mvula. Sambu beto kele na mfunu ya ngolo ya kuzabana ye kukangama na Ndinga ya Nzambi sambu yandi ke lembaka ve na kukabisa Ndinga ye Mampa na bimvuka ya lukwikilu. Sambu na yo beto fwete kudipesaka na Mikanda ya Santu, kana ve ntima ta kuma madidi, meso ta kangama na mambi ya mpila na mpila ya ta sosa kufwa yo. Ndinga ya Nzambi ke kabwana ve na Bisakramento. Mpamba ve ntangu Ndinga ya Nzambi ke kotisa bisakramento ye ke temuna yo beto ke mona pwelele bisalu ya lugulusu bonso nsuka ya nzila na beto. Nzila yai Kristu yandi mosi me kangula mayele mpi ntima sambu nde beto meka kuzaba mpila yandi me gulusa beto. Na diambu yayi, yo kele mfunu kibeni na kuvidisa ve malongi ya mukanda ya Bambona-meso me monisa beto. Mukanda yayi ke tuba nde: «Mfumu me telema na kielo mpi mono ke bula». Kana muntu kuwa ndinga na mono ti kukangula kielo, mono ta kota na nzo na yandi. Mono ta dia ti yandi. (cf 3,20). Na kati ya Mikanda ya Santu, Yezu Kristu ke bula na kielo ya moyo na beto ti ya ntima na beto. Yandi ta kota na luzingu na beto ye ta fonga ti beto.
- Na mukanda ya zole ya Santu Polo na Timote, bonso ndinga na yandi ya nsuka, Polo ke lomba bansadi na yandi na kukwamina ntangu yonso na kutanga Mukanda ya Santu. Ntumwa Polo ke kwikila nde: «Mikanda yonso ya Nzambi temunaka bansoniki na yo, yo kele na mfunu sambu na kulonga makieleka, na kumonisa mambi, na kusungika bantu ti na kuyidisa bo na masonga» (cf 3,16). Na mambi ya nene ya me tala nsadisa ya Mpeve Santu na kusonika Mikanda ya Santu, malongi ya mfunu ya Dei Verbum me tungama na ndongisila yayi ya Santu Polo na Timote. Na yo bo me basisa malongi ya me tadila lugulusu, luzingu ya lukwikilu na mpila ya Ndinga me kituka muntu. Na kuyibukisa ntente-ntente dilongi ya Polo na Timothee, Dei Verbum ke tenda mpila yayi : «Mikanda ya Biblia ke longa ngolo, na mpila ya mbote ye ya konda kifu makieleka ya Nzambi zolaka kusonika na Mikanda ya Santu sambu na lugulusu na beto » (n°11). Sambu Mikanda yai ke longa sambu na lugulusu na nzila ya lukwikilu na Kristu Yezu (2 Tim 3,15). Makieleka ya kele kuna ke gulusa beto. Biblia ikele mvukisi ya mikanda ya bansangu ve, ya bantangu ya ntama mpi ve kansi yo ke tubila lugulusu ya mvimba ya muntu ya bubu. Lugulusu kele kikuma ya ntete-ntete ya beto fwete zaba na mukanda yayi ata yo ke tubila mpi mambu ya ntangu ya ntama.
Na Biblia, yonso ke tadila lugulusu. Kuna beto ke tanga nde Nzambi ke sala ye ke tuba sambu na kuvukisa bantu, sambu na kugulusa bo na mambi ti na lufwa. Sambu na kulungisa luzolo ya lugulusu, Mukanda ya Santu, na nsadisa ya Mpeve Santu, ke balusa ndinga ya bantu ya me sonama na kimuntu na yandi na yina ya Ndinga ya Nzambi (cf Dei Verbum, n°12). Kisalu ya Mpeve Santu kele mfunu kibeni na Mikanda ya Santu. Kana nsadisa na yandi ve, kigonsa zolaka kuvanda mingi sambu bantu lenda kukangama kaka na yina ya me sonama. Yo kele mpila ya bantú, ya beto ke binga ba-fondamentaliste, ya beto fwete kubuya. Sambu Ndinga ya Nzambi me sonama na nsadisa ya Mpeve, ebuna yo ke pesaka ngolo ye moyo. Ntumwa Polo ke yibukisa beto, «Sambu mukanda ya bansiku ke nataka na lufwa, kansi Mpeve Santu ke pesaka luzingu » (2 Kor 3,6). Mpeve santu ke kitula Mikanda ya Santu sambu nde yo kituka Ndinga ya Nzambi ya ke pesa luzingu, na bantu ya ke zingilaka yo ye ke kwikilaka.
- Kisalu ya Mpeve Santu ke tadila kaka ve kusonama ya mikanda ya santu, kansi yo ke sala mpi kati ya bantu yina me widikila Ndinga ya Nzambi. Ndinga yayi ya batata ya Dibundu na beto kele mfunu kibeni na yina me tadila Mukanda ya Santu, «kulunga mbote kutanga yo, ye kubakisa yo na mwinda ya Mpeve Santu sambu yo me sonama na nsadisa na yandi » (Dei Verbum n°12). Na nzila ya Yezu Kristu yonso ya Nzambi kanaka na kusonga ke kukisama. Kansi Mpeve Santu ke fula kisalu na yandi. Yo ke fwana ve na kuyindula nde kisalu ya Mpeve Santu me suka na kutemuna bansoniki ya Mikanda ya Santu. Yo kele mfunu na kutula ntima na bisalu ya Mpeve Santu ya ke fula na kusonga beto na mpila na yandi ya kunata Dibundu – ntangu yo ke longa Masonama Masantu, ntangu Dibundu bonso Nlongi ke tangulula yo (cf 1bid; 10), – ye konso ntangu mukristu ke baka yo bonso kikuma ya luzingu na yandi. Tala kikuma ya beto lenda bakisa Ndinga ya Yezu ntangu balongoki songisaka yandi mpila bo bakisaka bingana na yandi. Yandi nde: «Yo yina, konso longi ya bansiku ya me kituka longoki ya kimfumu ya zulu, yandi me fwanana na mfumu ya nzo, ya me basisa na kimvwama na yandi bima ya mpa ti bima ya ntama» (Mat 13,52).
C’est comme dire que l’Incarnation du Verbe de Dieu donne forme et sens à la relation entre la Parole de Dieu et le langage humain, avec ses conditions historiques et culturelles. C’est dans cet événement que prend forme la Tradition, qui elle aussi est Parole de Dieu (cf. Ibid., n. 9).
- Na kusukisa Dei Verbum ke songa nde «Ndinga ya Nzambi me baka kikalulu ya ndinga ya bantu. Yo me fwanana na ndinga mpila ya bantu ke tubaka. Bonso ntama, Ndinga ya Tata Nzambi me baka kimuntu kiteso mosi ti bantu ti bifu na bo» (n°13). Beto lenda kutuba nde kubaka kimuntu ya Ndinga ya Nzambi ke pesa kikalulu na kikuma mpenza ya kukangama na Ndinga ya Nzambi ti ndinga ya bantu ya ke kwendila na ntangu vandaka kuluta mpi na mpila ya kuzinga. Awa me basika makieleka ya lukwikilu ya Dibundu vandaka kulunda, na kifalansa Tradition; yo kele mpi Ndinga ya Nzambi (cf. Ibid n. 9). Mbala mingi, beto ke kabisaka makieleka ya Dibundu kulundaka, Tradition ti Mukanda ya Santu, kukonda kubakisa nde bo zole me katuka na kisina mosi: na Kusonga ya Nzambi, na kifalansa Révélation. Yina ya me sonama kele na ntalu mpila mosi na yina me tubama na munoko. Kiteso mosi, makieleka ya Dibundu kulundaka ke mwanganaka na bantu ke landana bamvula na bamvula. Yo ke sadila mukanda yayi bonso « nsiku ya kuluta nene ya lukwikilu » (Ibid, n°21). Mpamba ve, na ntwala Mukanda ya Santu me sonama, yo mwanganaka ntete na munoko ya bimvuka ya bantu ya lukwikilu ya kundimaka yo bonso nsangu ya mbote ya songaka bo kele banani na kati ya bandonga ya bantu. Lukwikilu ya Biblia me vanda ntete na Ndinga yayi mwanganaka na munoko ya bantu, na mukanda ve.
- Konso ntangu beto ke tanga Masonama masantu na ngindu mosi na mpila yo sonama, yo ke vanda ndinga ya mpa. Mukanda ya Kuwakana ya Ntama ke nuna ve ntangu beto ke kotisa yo na Kuwakana ya Mpa, sambu kele kaka na nsadisa ya Mpeve mosi ya ke kitula yo buna. Mikanda yonso ya Santu ke songa luzolo ya Nzambi: yo ke tala ve kilumbu ke kwisa kansi luzingu ya ntangu yayi ya muntu kele na kudisama na Ndinga yayi. Yezu yandi mosi ke tuba pwelele na luyantiku ya kisalu na yandi: «Mambu yayi ya bo kusonikaka na mukanda ya santu, bubu yo me lunga, kwa beno me wa yo» (Luk 4,21). Muntu ke diaka konso kilumbu Ndinga ya Nzambi, na mbandu ya Yezu, ke kuma mpangi ya bantu yonso ya yandi ke kutana ti bo. Yo kele ve mambu ya kuvutuka na mambu me salamaka mpamba-mpamba, to bandosi ya mambu ta kwisa ye ta salama ve. Mukanda ya Santu ke kukisa luzolo ya Nzambi sambu na muntu ke wa yo. Yo ke tululaka sukadi to ndudi. Kana beto yibuka diaka ndinga ya profeta Ezekiel ntangu Mfumu Nzambi bingaka yandi kudia mukanda, profeta tubaka nde: «Na munoko na mono yo vandaka ntomo bonso bwiki» (Cf 3,3). Na ntoto Patmos, nsoniki Yoani mpi zingilaka diambu ya Ezekiel ya kudia mukanda. Kansi yandi yikaka kima mosi ya fioti kansi ya mfunu mingi: «Na munoko, yo vandaka ntomo bonso bwiki. Kansi ntangu mono minaka yo, yo kumaka ndudi na divumu na mono» (Mbo 10,10).
Ntomo ya Ndinga ya Nzambi ke tinda beto na kukabisa yo ti bampangi ya beto ke kuta na luzingu ya konso kilumbu sambu na kusonga makieleka ya kivuvu ya kele na kati na yo (cf. 1 Pet 3,15-16). Na yina me tala ndudi, yo kele kumisa ntangu beto ke mona mpasi ya kuzingila yo bonso yo ke lomba, kana ve ntangu beto ke mona mpila bantu ke buyaka yo bonso kima kele na mfunu ve na luzingu na beto. Na yo beto keba na kutala ndinga ya Nzambi mpamba-mpamba, kansi beto kudia yo sambu beto zaba ye beto zingila yo na mudindu kumosi ti Nzambi ye bampangi ya nkaka.
- Diambu ya nkaka ya Biblia ke sokisa kele yina me tala lutondo. Konso ntangu ndinga ya Nzambi ke yibukisa beto lutondo ya ntima ya mawa ya Tata ya ke lomba na bana na yandi na kuzaba kukaba. Luzingu ya Kristu kele mbandu ya lutondo ya Nzambi ya ke na nsuka ve, yandi ke bumba kima mosi ve sambu na yandi mosi, kansi yandi me kudipesa ya mvimba sambu na bantu yonso. Na diambu me tala nsukami Lazare, beto ke mona kidimbu ya mfunu. Lazare ti mvwama kufwaka. Ntangu mvwama monaka Lazare pene-pene ya tata Abraham, yandi lombaka nde Abraham kutinda Lazare kisika ya bampangi na yandi sambu na kusonga bo kuzingila lutondo ya nkweno, sambu nde bo landa yandi ve na nzila ya mpasi. Mvutu Abarama vandaka ya nganzi. Yandi tubaka nde: «Bo kele ti Mikanda ya Moyize ti ya baprofeta. Bo kuwila yo» (Luk 16,29). Kuwa Mikanda ya Santu sambu na kusadila mawa ya bampangi: Tala diambu yayi ya nene ya ke yibukisa beto. Ndinga ya Nzambi lenda kangula beto meso sambu yo basisa beto na bwimi ya ke fwaka beto ye ke kumisaka beto bisita ya mpila na mpila, ye ke kangula pwelele nzila ya kukaba to ya kusadisana.
- Mosi ya mambu ya ke songa mvukana ya Yezu ti balongoki na yandi ikele Lukitulu na yandi. Yandi mataka na ngumba sambu na kusamba kumosi ti Petelo, Yakobo ti Yoani. Bansoniki ya nsangu ya mbote ta yibuka nde, ntangu luse ti bilele ya Yezu vandaka kungenga, bantu zole vandaka kusolula ti yandi: Moyize ti Elia. Moyize kele kidimbu ya Nsiku ye Elia ke kidimbu ya baprofeta. Mikanda ya Bansiku ti ya Baprofeta na kimvuka ke songidila Mikanda ya Santu. Na kumona bo, kiese ya ngolo simbaka Petelo. Yandi yangalalaka ye tubaka nde: « Longi, kuluta mbote beto kubika awa. Beto kutunga banzo-tenta tatu: mosi sambu na nge, mosi sambu na Moyize, yankaka sambu na Eliya» (Luk 9,33). Ntangu yandi vandaka kutuba mambu yayi, dituti kwisaka kufika bo. Ntangu bo kotaka na dituti yina, balongoki waka boma.
Lukitulu ya Yezu ke yibukisa beto nkinsi ya batenta. Na nima ya kuvutuka ya bana Israel na nsi na bo, Esdras ti Nehemia vandaka kutangila bana Israel Mukanda ya Santu. Na ntangu yina kaka, lukitulu na yandi ke yita nkembo ya Yezu yina ke yidikila yandi mampasi. Nkembo ya bunzambi yina ke yibukisa dituti ya kufikaka bantumwa. Yo kele songidila nde Nzambi ikele kati na bo. Lukitulu ya Yezu me fwanana na yina ya Mukanda ya Santu ntangu yo ke disa luzingu ya bantu ke kwikila. Bonso Verbum Domini ke yibukisa yo nde: «na kubakisa mbote bangindu ya ke tadila Mukanda ya Santu, yo kele mfunu mingi na kubakisa nzila ya yina me sonama na yina yo ke songa. Yo kele ve kima ya kusimba na intu to ya kuvutula na nswalu yonso; kansi mbote kutala ndongisila ya kele na nima ya masonama» (n°38).
- Ntangu beto ke yamba Ndinga ya Nzambi Mama ya Mfumu ke tambula kumosi ti beto. Yandi kele nkwa-kiese sambu yandi kukwikilaka nde mambu Nzambi songaka yandi ta lunga (cf Luk 1,45). Kiese ya Maria me yita biese yonso ya Yezu songaka sambu na bansukami, na bantu ya mpasi, bayina ke kudikulumusa, bayina ke tulaka ngemba ye bayina bo ke monisaka mpasi. Kima ta sala nde bo mpi kumona kiese kele kulanda mbandu ya Maria. Nsukami mosi ta vanda ve na kiese kaka sambu yandi ke konda yonso. Bonso Maria kiese na yandi ta vanda ntangu yandi ta kwikila nde Ndinga ya Nzambi ta lunga. Ntumwa mosi ya nene ye longi ya Mikanda ya Santu, zina na yandi Santu Augustin ke yibukila beto nde: « Muntu mosi kwendaka na kati ya ndonga ya bantu; yandi yangalalaka ye bokaka nde: kiese na mama ya nataka nge na divumu ye ya pesaka nge mabele. Yandi vutulaka nde: luvunu ve, kansi kiese ya kuluta nene na bayina ke wa Ndinga ya Nzambi ye bo ke lunda yo.
Yo kele bonso kutuba nde: Mama na mono ya nge ke binga nkwa-kiese kele mukieleka nkwa-kiese, sambu yandi me lunda Ndinga ya Nzambi; yo kele ve sambu nde Ndinga kitukaka muntu kati na yandi ye zingaka kati na beto. Ntina na yo kele nde yandi me lunda Ndinga ya Nzambi, yina ya gangaka yandi, ye na yandi Ndinga me kuma Muntu. (Ntendula ya Yoa 10,3)
Kulunga mbote nde lumingu ya Ndinga ya Nzambi kuyedisa bana ya Nzambi na mambu ya lukwikilu mpi na kukwamina na kuvanda na Mikanda ya Santu, bonso nsoniki longaka ntama nde: « Ya kieleka, ndinga ya Mfumu Nzambi kele kaka pene-pene na nge, yo kele na munoko na nge ti na ntima na nge sambu na kuzingila yo!» (Nsi 30,14)
Ndinga yayi me pesama na Roma, pene-pene ya Nzo Nzambi ya nene ya Saint Jean du Latran, na lumbu 30 septembre 2019, nkinsi ya Santu Yeronimo na kuyindula kisalu ya busantu na yandi. Yandi me kukisa mvula funda mosi na nkama sambanu tuka lufwa na yandi.
FRANCOIS
Pour consulter le document en Français (FR), Anglais (EN), et autres langues cliquer sur ce lien :
http://www.vatican.va/content/francesco/fr/motu_proprio/documents/papa-francesco-motu-proprio-20190930_aperuit-illis.html


c: text/html

text: 34 Ebuna Elihu landaka kupesa mvutu nde:2 “Beno widikila mambu ya mono ke tuba, beno bantu ya mayele;Beno wa mono, beno bantu ya me zaba mambu mingi.3 Sambu dikutu ke mekaka bangogoKaka mutindu ludimi* ke mekaka madia.4 Beto tadila sambu na beto mosi mambu yina kele ya lunungu;Beto zenga na kati na beto mambu yina kele ya mbote.5 Sambu Yobi tubaka nde, ‘Mono me sala kima ve,+Kansi Nzambi me zenga ve makambu na mono na lunungu.+6 Keti mono ke tuba luvunu na yina me tala lusambisu ya mono fwete baka?Mputa na mono ta beluka ve, ata mono me sala mbi ve.’+7 Inki muntu ya nkaka kele bonso Yobi,Yina ke nwaka kuvweza bonso masa?8 Yandi ke vandaka kisika mosi ti bantu ya ke salaka mambu ya mbiMpi na kimvuka ti bantu ya mbi.+9 Sambu yandi me tuba nde, ‘Muntu ke bakaka ve mamboteKana yandi ke sosa kusepedisa Nzambi.’+10 Yo yina beno wa mono, beno bantu ya kele ti mayele ya kubakisa mambu:*Ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nzambi ya kieleka na kusala mambu na nku yonso,+Ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nkwa-Ngolo Yonso na kusala mambu ya mbi!+11 Sambu yandi ta futa muntu na kutadila mambu yina yandi ke sala+Mpi ta sala nde yandi buka mbuma ya banzila na yandi.12 Ya kieleka kibeni, Nzambi ke salaka ve mambu na nku yonso;+Nkwa-Ngolo Yonso ke sambisaka ve mambu na mutindu ya mbi.+13 Nani pesaka yandi kiyeka ya kuyala ntoto,Mpi nani tulaka yandi na zulu ya nsi-ntoto ya mvimba?*14 Kana yandi tudila bo dikebi na yandi,*Kana yandi katula mpeve na bo ti mpema na bo,+15 Bantu* yonso ta fwa kumosi,Mpi bantu ta vutuka na mfututu.+16 Yo yina kana nge kele ti mayele ya kubakisa mambu, tula dikebi na diambu yai;Wa mbote-mbote mambu ya mono ke tuba.17 Keti muntu yina ke mengaka lunungu fwete yala,To keti nge ta bedisa muntu ya ngolo yina kele muntu ya lunungu?18 Keti nge lenda tubila ntotila nde, ‘Nge kele muntu ya mpamba-mpamba,’To bantu ya lukumu nde, ‘Beno kele bantu ya mbi’?+19 Kele ti Muntu yina ke monisaka ve kikalulu ya kupona-pona sambu na bamfumuMpi yina ke ndimaka bamvwama kiteso mosi ti bansukami,*+Sambu bo yonso kele kisalu ya maboko na yandi.+20 Bo lenda fwa na kintulumukina,+ na kati-kati ya mpimpa;+Bo ke tekitaka na ngolo yonso mpi ke fwaka;Ata bantu yina kele ti kiyeka, bo ke katulaka bo kansi na maboko ya bantu ve.+21 Sambu meso ya Nzambi ke vandaka na zulu ya banzila ya muntu,+Mpi Yandi ke monaka bitambi na yandi yonso.22 Mudidi to mpimpa ya ngolo kele veKisika bantu ya ke salaka mambu ya mbi lenda bumbana.+23 Nzambi me tulaka ve ntangu mosi buna sambu konso muntuKumonana na ntwala na yandi sambu na lusambisu.24 Yandi ke sukisaka bantu ya kiyeka kukonda kuvanda na mfunu ya kuzikisa mbote-mboteMpi yandi ke tulaka bantu ya nkaka na bisika na bo.+25 Sambu yandi me zaba mambu yina bo ke salaka;+Yandi me bwisa bo na mpimpa, mpi bo me fwa.+26 Yandi ke bulaka bo sambu na mbi na bo,Na kisika yina bantu yonso lenda mona,+27 Sambu bo me yambulaka na kulanda yandi+Mpi me zitisaka ve banzila na yandi yonso;+28 Bo ke pusa nsukami na kudidila yandi,Yo yina yandi ke waka bidilu ya muntu ya me konda lusadisu.+29 Kana Nzambi kubikala pima, nani lenda bedisa yandi?Kana yandi bumba luse na yandi, nani lenda mona yandi?Yo vanda na dikanda mosi to na muntu mosi, nsuka ke vandaka kaka kiteso mosi,30 Sambu muntu yina ke kwikilaka ve na Nzambi kuyala ve*+To kutudila bantu mitambu.31 Keti muntu ta tubila Nzambi nde,‘Bo me pesa mono ndola, ata mono me sala mbi ve;+32 Longa mono mambu yina mono me monaka ve;Kana mono me salaka kima mosi ya mbi, mono ta sala yo diaka ve’?33 Keti yandi fwete pesa nge matabisi sambu na mambu yina nge ke lomba kana nge ke buya lusambisu na yandi?Nge muntu fwete baka lukanu, kansi mono ve.Yo yina, songa mono mambu yina nge me zaba mbote-mbote.34 Bantu ya kele ti mayele ya kubakisa mambu* ta tubila mono nde—Konso muntu ya mayele yina ke wa mono—35 ‘Yobi ke tuba kukonda kuzaba,+Mpi bangogo na yandi me konda mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote.’36 Bika nde Yobi kumekama* tii na nsukaSambu bamvutu na yandi kele bonso ya bantu ya mbi!37 Yandi ke yika kukolama na disumu na yandi;+Yandi ke bula maboko na yandi na ntwala na beto na kuvweza yonsoMpi yandi ke tuba mambu mingi ya makasi sambu na Nzambi ya kieleka!”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
9 Kuvandaka ti muntu mosi ya dikanda ya Benyamini zina na yandi Kishi,+ mwana ya Abiele, mwana ya Serore, mwana ya Bekorati, mwana ya Afia, muntu ya dikanda ya Benyamini;+ yandi vandaka ti kimvwama mingi.2 Yandi vandaka ti mwana mosi ya bakala, zina na yandi Saule.+ Mwana yina vandaka leke mpi kitoko kibeni, ata bakala mosi ve na kati ya bantu ya Izraele lutaka yandi na kitoko, yandi lutaka bantu yonso na nda.*3 Ntangu bampunda* ya Kishi tata ya Saule vilaka, Kishi tubilaka mwana na yandi Saule nde: “Pardo baka nsadi mosi mpi kwenda kusosa bampunda yina.”4 Bo lutaka na ntoto ya bangumba ya Efrayimi mpi na ntoto ya Shalisha, kansi bo monaka yo ve. Bo kwendaka na ntoto ya Shaalimi, kansi bampunda yina vandaka ve kuna. Bo lutaka na ntoto ya mvimba ya bana ya Benyamini, kansi bo monaka yo ve.5 Bo kumaka na ntoto ya Sufi, ebuna Saule tubilaka nsadi na yandi yina vandaka ti yandi nde: “Kwisa, beto vutuka, kana ve na kisika ya kudiyangisa sambu na bampunda,+ tata na mono ta yantika kudiyangisa sambu na beto.”6 Kansi nsadi yina vutulaka nde: “Muntu mosi ya Nzambi kele na mbanza yai, muntu yina bantu ke zitisaka mingi. Mambu yonso ya yandi ke tubaka ke lunganaka.+ Beto kwenda kuna ntangu yai. Mbala ya nkaka yandi ta songa beto nzila yina beto lenda kwenda.”7 Ebuna Saule tubilaka nsadi na yandi nde: “Kana beto kwenda, beto lenda natila muntu yina inki? Beto kele ve ti mampa na basaki na beto; beto kele ve ti kima ya kunatila muntu ya Nzambi ya kieleka bonso dikabu. Inki beto kele ti yo?”8 Nsadi yina vutudilaka diaka Saule nde: “Mono kele ti ndambu mosi na kati ya bandambu iya ya shekele* ya arza na maboko. Mono ta pesa yo na muntu ya Nzambi ya kieleka, ebuna yandi ta songa beto nzila yina beto lenda kwenda.”9 (Na ntangu ya ntama na Izraele, ntangu muntu vandaka kukwenda kusosa Nzambi, yandi vandaka kutuba nde: “Kwisa beto kwenda na muntu ya ke monaka mambu.”+ Sambu na ntangu ya ntama, bo vandaka kubinga mbikudi ya bubu yai nde muntu ya ke monaka mambu.)10 Ebuna Saule tubilaka nsadi na yandi nde: “Mambu ya nge ke tuba kele mbote. Beto kwenda.” Yo yina bo kwendaka na mbanza kisika muntu ya Nzambi ya kieleka vandaka.11 Ntangu bo vandaka kutombuka ngumba sambu na kukuma na mbanza yina, bo kutanaka ti bana-bankento yina vandaka kubasika sambu na kukwenda kubaka masa. Ebuna bo tubilaka bo nde: “Keti muntu ya ke monaka mambu+ kele na kisika yai?”12 Bo vutulaka nde: “Yandi kele. Tala, yandi kele kaka na ntwala na nge. Sala nswalu ntangu yai, sambu bubu yai yandi me kwisa na mbanza, sambu bantu ke tambika kimenga+ bubu yai na kisika ya kunanguka.+13 Ntangu beno ta kota na mbanza, beno ta mona yandi na ntwala nde yandi tombuka na kisika ya kunanguka sambu na kudia. Bantu ta dia ve tii kuna yandi ta kuma, sambu yandi muntu ke sakumunaka kimenga. Kana yandi me manisa kusala yo, bantu yina bo bingaka lenda dia. Yo yina, beno tombuka kaka sesepi yai, mpi beno ta mona yandi.”14 Ebuna bo tombukaka na mbanza. Ntangu bo vandaka kukwisa na kati-kati ya mbanza, Samuele vandaka kubasika sambu na kukutana ti bo sambu bo tombuka na kisika ya kunanguka.15 Kilumbu mosi na ntwala nde Saule kukwisa, Yehowa zabisaka* Samuele nde:16 “Mbasi na ntangu yai, mono ta tindila nge muntu mosi ya ntoto ya Benyamini.+ Nge fwete tula yandi mafuta sambu yandi vanda ntwadisi ya bantu na mono Izraele,+ mpi yandi ta gulusa bantu na mono na maboko ya bantu ya Filistia. Sambu mono me mona mpasi ya bantu na mono, mpi kudila na bo me kumina mono.”+17 Ntangu Samuele monaka Saule, Yehowa songaka yandi nde: “Yai muntu yina mono tubilaka nge nde, ‘Yai muntu yina ta yala bantu na mono.’”*+18 Ebuna Saule kwendaka pene-pene ya Samuele na kielo mpi tubaka nde: “Pardo, songa mono, nzo ya muntu ya ke monaka mambu kele na wapi?”19 Samuele vutudilaka Saule nde: “Mono kele muntu ya ke monaka mambu. Tombuka na ntwala na mono na kisika ya kunanguka, mpi nge ta dia ti mono bubu yai.+ Mono ta pesa nge nzila ya kukwenda na suka, mpi mono ta songa nge mambu yonso yina nge ke zola kuzaba.*20 Sambu na bampunda yina vilaka bilumbu tatu me luta,+ kudiyangisa ve sambu na yo, sambu yo me monana. Ebuna bima yonso ya kitoko ya Izraele kele ya nani? Keti yo kele ve ya nge mpi ya nzo ya mvimba ya tata na nge?”+21 Ebuna Saule vutulaka nde: “Am Keti mono kele ve muntu ya Benyamini, dikanda ya kuluta fioti na makanda ya Izraele,+ mpi keti dibuta na mono kele ve dibuta ya kuluta fioti na mabuta yonso ya dikanda ya Benyamini? Ebuna sambu na nki nge me tubila mono mutindu yai?”22 Samuele bakaka Saule ti nsadi na yandi, nataka bo na nzo ya kudila madia, mpi yandi tulaka bo na kisika ya kuluta lukumu na kati ya bantu yina bo bingaka; bantu vandaka kiteso ya 30.23 Samuele tubilaka muntu yina vandaka kulamba nde: “Nata kitini ya mbisi yina mono pesaka nge mpi songaka nge nde, ‘Tula yo na lweka.’”24 Yo yina muntu yina vandaka kulamba nangulaka dikulu ti musuni yina vandaka na zulu na yo, mpi tulaka yo na ntwala ya Saule. Ebuna Samuele tubaka nde: “Bo me tula na ntwala na nge bitini ya mbisi yina bo bumbaka. Dia, sambu bo bumbilaka nge yo sambu na dibaku yai. Sambu mono songaka bo nde, ‘mono me binga banzenza.’” Yo yina Saule diaka kisika mosi ti Samuele na kilumbu yina.25 Na nima, bo katukaka na kisika ya kunanguka+ mpi kulumukaka na mbanza, mpi yandi landaka kusolula ti Saule na zulu ya ludi ya nzo.26 Bo telamaka na suka-suka, mpi ntangu ntongo tanaka, Samuele bingaka Saule na zulu ya ludi ya nzo, mpi tubaka nde: “Yilama, sambu mono pesa nge nzila ya kukwenda.” Yo yina Saule yilamaka, ebuna yandi ti Samuele basikaka.27 Ntangu bo vandaka kukulumuka na ndambu ya bandilu ya mbanza, Samuele tubilaka Saule nde: “Songa nsadi na nge+ na kukwenda na ntwala na beto,” ebuna yandi kwendaka na ntwala. “Kansi nge, telama awa sambu mono zabisa nge mambu yina Nzambi me tuba.”
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “katuka na mapeka tii na zulu, yandi lutaka bantu yonso na nda.”


text:
Konso nzungu ta vanda ya santu sambu na Yehowa (20, 21)
14 “Tala! Kilumbu ke kwisa, kilumbu ya Yehowa, ntangu bo ta kabula na kati na nge bima yina bo ta botula nge.*2 Mono ta vukisa makanda yonso sambu na kunwanisa Yeruzalemi; bo ta botula mbanza, bo ta botula bima na banzo, mpi bo ta ladisa bankento na kingolo-ngolo. Bo ta nata ndambu ya bantu ya mbanza na insi ya nzenza; kansi bantu yina ta bikala, bo ta katula bo ve na mbanza.3 “Yehowa ta basika mpi ta nwana ti makanda+ yina bonso ntangu yandi ke nwanaka na kilumbu ya bitumba.+4 Na kilumbu yina makulu na yandi ta telama na Ngumba ya Banti ya Olive,+ yina ke talana ti Yeruzalemi na esti; mpi Ngumba ya Banti ya Olive ta pasuka na kati-kati, katuka na esti* tii na westi,* yo ta sala muwanda ya nene kibeni; ndambu mosi ya ngumba ta kwenda na nordi mpi ndambu ya nkaka na sudi.5 Beno ta tina na muwanda ya bangumba na mono, sambu muwanda ya bangumba ta yalumuka tii na Asele. Yo ta lomba nde beno tina, mutindu beno tinaka sambu na kunikana ya ntoto na bilumbu ya Uziya ntotila ya Yuda.+ Yehowa Nzambi na mono ta kwisa, mpi basantu yonso ta vanda ti yandi.+6 “Na kilumbu yina nsemo ya ngolo ta vanda ve+—bima ta kangama bonso matadi.*7 Mpi yo ta kuma kilumbu yina me zabana nde yo kele ya Yehowa.+ Yo ta vanda ve ntangu, yo ta vanda mpi ve mpimpa; mpi na nkokila nsemo ta vanda.8 Na kilumbu yina bamasa ya luzingu+ ta basika na Yeruzalemi,+ ndambu na yo ta kwenda na nzadi-mungwa ya esti*+ mpi ndambu ya nkaka na nzadi-mungwa ya westi.*+ Yo ta salama na nsungi ya mvula mpi na nsungi ya madidi.9 Ebuna Yehowa ta vanda Ntotila ya ntoto ya mvimba.+ Na kilumbu yina Yehowa ta vanda mosi,+ mpi zina na yandi ta vanda mosi.+10 “Insi ya mvimba ta kuma bonso Araba,+ katuka na Geba+ tii na Rimoni,+ na sudi ya Yeruzalemi; mpi mbanza yina ta telama na kisika na yo mpi bantu ta zinga kuna,+ katuka na Kielo ya Benyamini+ tii na kisika ya Kielo ya Ntete, tii na Kielo ya Kinkonko, mpi katuka na Nzo-Zulu ya Ananele+ tii na bikamuninu ya vinu* ya ntotila.11 Bantu ta zinga kuna; mpi bo ta fwa diaka ve mbanza yai ata fioti,+ ebuna bantu ta zinga na Yeruzalemi na lutaninu.+12 “Yai mpasi yina Yehowa ta pesa bantu yonso yina ke nwanisa Yeruzalemi:+ Misuni na bo ta pola ntangu bo kele ya kutelama na makulu na bo, meso na bo ta pola na mabulu na yo, mpi baludimi na bo ta pola na minoko na bo.13 “Na kilumbu yina mavwanga yina ta katuka na Yehowa ta panzana na kati na bo; mpi konso muntu ta kanga diboko ya nkweno na yandi, mpi muntu mosi ta nwanisa muntu ya nkaka.*+14 Yuda mpi ta nwana bitumba na Yeruzalemi; mpi bo ta vukisa bimvwama ya makanda yonso ya kele na nziunga, wolo, arza, mpi bilele mingi kibeni.+15 “Mpasi ya me fwanana ti mpasi yina ta bwila mpi bampunda ya bitumba, bampunda ya nkaka, bashamo, bampunda ya fioti, mpi bitwisi yonso yina kele na bacamp yina.16 “Konso muntu yina ta bikala na makanda yonso yina kwisaka kunwanisa Yeruzalemi, ta kwendaka kufukama* konso mvula+ na ntwala ya Ntotila, Yehowa ya makesa,+ mpi kusala Nkinsi ya Bisasa.*+17 Kansi kana muntu mosi na kati ya mabuta ya ntoto kutombuka ve na Yeruzalemi sambu na kufukama na ntwala ya Ntotila, Yehowa ya makesa, mvula ta nokila bo ve.+18 Mpi kana dibuta ya Ezipte kutombuka ve mpi kukota ve, mvula ta nokila bo ve. Kansi bo ta baka mpasi yina Yehowa ta pesa makanda yina ke tombuka ve sambu na kusala Nkinsi ya Bisasa.19 Yo ta vanda ndola sambu na disumu ya Ezipte mpi disumu ya makanda yonso yina ke tombuka ve sambu na kusala Nkinsi ya Bisasa.20 “Na kilumbu yina bo ta sonika bangogo ‘Busantu kele ya Yehowa!’+ na mikaba ya bampunda. Mpi banzungu ya kulambila*+ yina kele na nzo ya Yehowa ta vanda bonso babolo+ na ntwala ya mesa-kimenga.21 Mpi konso nzungu ya kulambila* yina kele na Yeruzalemi mpi na Yuda ta vanda ya santu mpi yo ta vanda ya Yehowa ya makesa, mpi bantu yonso yina ke pesa bimenga ta kota mpi ta sadila banzungu ya nkaka sambu na kutokisa bima. Na kilumbu yina, muntu ya Kanana* ta vanda diaka ve na nzo ya Yehowa ya makesa.”+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Disongidila, mbanza yina bo ke tubila na verse 2.


text:
Kangula Meso Bonso Yeremia
Kangula Meso Bonso Yeremia
“Mono [Yehowa] ke tala kaka tii kuna mambu ya mono tubaka yo bwa mpidina.”—YER. 1:12.
1, 2. Sambu na nki mutindu Yehowa kekangulaka meso kewakana ti nti ya amandier?
MOSI na kati ya banti ya ntete yina kebasisaka bintuntu na ngumba ya Libani mpi ya Izraele, kele nti ya amandier. Bintuntu na yo ya mukubu ya rose to ya mpembe lenda monana yantika na nsuka ya ngonda ya Yanuari to na luyantiku ya Februari. Zina na yo na Kibreo ketendulaka “kima yina ketelamaka.”
2 Ntangu Yehowa kuponaka Yeremia bonso profete na yandi, yandi sadilaka mbandu ya nti ya amandier sambu na kumonisa kyeleka mosi ya mfunu. Na luyantiku ya kisalu na yandi, profete kumonaka na mbonameso lutangu ya nti yina. Inki yo vandaka kutendula? Yehowa kutendulaka nde: “Mono ke tala kaka tii kuna mambu ya mono tubaka yo bwa mpidina.” (Yer. 1:11, 12) Kaka mutindu nti ya amandier ‘ketelamaka’ na luyantiku, na mutindu mosi ya kifwani, Yehowa telamaka na sukasuka sambu na kutinda baprofete na yandi na kukebisa bantu na yandi na mambu yina zolaka kukumina bo sambu na kukonda bulemfu. (Yer. 7:25) Mpi yandi ‘lembaka ve’—yandi kangulaka meso—tii ntangu mbikudulu na yandi kulunganaka. Na mvu 607 N.T.B, na ntangu yina yandi tulaka, bandola ya Yehowa kukwisilaka dikanda ya Yuda yina vandaka baaposta.
3. Beto lenda ndima nki na yina metala Yehowa?
3 Mutindu mosi bubu yai, Yehowa kekangulaka meso, mpi ketula dikebi sambu na kulungisa luzolo na yandi. Yo lenda salama ve nde, Yehowa kulungisa ve ndinga na yandi. Inki mutindu dikebi yina Yehowa ketulaka ketadila nge? Keti nge kendima nde na mvu yai ya 2011, Yehowa kele meso ya kukangula na yina metala kulungisa balusilu na yandi? Kana beto kele ti mwa keti-keti na yina metala kulungana ya balusilu ya kyeleka ya Yehowa, yai kele ntangu ya kutelama na mpongi sambu na kukeba na konso mpongi ya kimpeve. (Roma 13:11) Sambu yandi vandaka profete ya Yehowa, Yeremia kukangulaka meso. Kana beto tadila mutindu mpi kikuma yina Yeremia kukangulaka meso na kisalu yina Nzambi kupesaka yandi, yo tasadisa beto na kumona mutindu beto lenda kwamina na kisalu yina Yehowa mepesaka beto.
Nsangu Mosi ya Nswalu-Nswalu
4. Inki bampasi Yeremia kukutanaka ti yo sambu na kuzabisa nsangu na yandi, mpi sambu na nki yo vandaka nsangu mosi ya nswalu-nswalu?
4 Yo fwete vanda nde, Yeremia kuvandaka na bamvula penepene ya 25, ntangu Yehowa kupesaka yandi kisalu ya kukengila. (Yer. 1:1, 2) Kansi yandi kudimonaka bonso ka mwana-fyoti, yina kufwanaka ve na kutuba na ntwala ya bambuta ya dikanda, babakala yina kuvandaka na bamvula mingi mpi na kiyeka ya kimfumu. (Yer. 1:6) Yo lombaka nde, yandi zabisa pwelele bandola ya ngolo mpi ya lusambisu mosi ya boma, mingi-mingi na banganga-Nzambi, baprofete ya luvunu, bamfumu, mpi na bantu yina vandaka ‘kulanda kaka nzila na bo mosi’ ti bayina vandaka ‘kubuya Nzambi konso ntangu.’ (Yer. 6:13; 8:5, 6) Tempelo ya kitoko ya Salomo, yina kuvandaka kisika ya nene ya lusambu ya kyeleka kiteso ya bamvu nkama iya, zolaka kufwa. Yeruzalemi mpi Yuda zolaka kubikala mayumbu, mpi bo zolaka kunata bantu na yo na kimpika. Yo kemonana pwelele nde, nsangu yina Nzambi kupesaka Yeremia na kuzabisa kuvandaka ya nswalu-nswalu!
5, 6. (a) Inki mutindu Yehowa ke na kusadila kimvuka ya Yeremia bubu yai? (b) Kulonguka na beto tatula dikebi na nki?
5 Na ntangu na beto, Yehowa mepesaka bantu na zola yonso kimvuka mosi ya Bakristu ya kupakulama yina kesalaka bonso bantu ya kekengilaka na mutindu ya kifwani, sambu na kukebisa bantu na yina metala lusambisu na yandi sambu na nsi-ntoto yai. Bamvula mingi meluta, kimvuka yai ya Yeremia kesyamisaka bantu na kutula dikebi na ntangu yai ya beto kezinga. (Yer. 6:17) Biblia kemonisa pwelele nde Yehowa, Muntu ya Kezitisaka Ntangu, kesukininaka ve. Kilumbu na yandi takwisa mpenza na ntangu yina yandi metulaka, na ngunga yina bantu kevingila ve.—Sof. 3:8; Mar. 13:33; 2 Pie. 3:9, 10.
6 Zaba nde, Yehowa kele meso ya kukangula mpi yandi tatula nsi-ntoto na yandi ya mpa ya lunungu kaka na ntangu yina yandi meponaka. Kuzaba mambu yina fwete pesa kikesa na bantu yina kesalaka kimvuka ya Yeremia mpi kesadisaka bampangi na bo ya mekudipesaka na kulanda kukangula meso sambu na kusamuna nswalunswalu nsangu na bo. Inki mutindu yo ketadila nge? Yezu kumonisaka nde beto yonso fwete kuditula na lweka ya Kimfumu ya Nzambi. Bika beto tadila bikalulu tatu yina kusadisaka Yeremia na kukangula meso na kisalu na yandi mpi yina tasadisa beto na kusala mutindu mosi.
Zola Sambu na Bantu
7. Tendula mutindu zola kupusaka Yeremia na kusamuna ata yandi vandaka kukutana ti bampasi.
7 Inki kupusaka Yeremia na kulonga ata yandi vandaka kukutana ti bampasi? Yandi vandaka ti zola sambu na bantu. Yeremia kuzabaka nde, bangungudi ya luvunu kuvandaka na kisina ya bampasi yina vandaka kukumina bantu. (Yer. 23:1, 2) Kuzaba dyambu yai, kusadisaka yandi na kusala kisalu na yandi na zola mpi mawa. Yeremia kuzolaka nde, bantu ya bwala na yandi kuwa ndinga ya Nzambi mpi kuguluka. Yandi vandaka kudiyangisa mingi, yo yina yandi dilaka sambu na mpasi yina zolaka kubwila bo. (Tanga Yeremia 8:21; 9:1.) Mukanda ya Mawa kemonisa mbote mpenza, zola ya mudindu mpi susi ya ngolo yina Yeremia kuvandaka na yo sambu na zina ya Yehowa mpi bantu. (Mawa 4:6, 9) Ntangu nge kemonaka bubu yai bantu yina “me lemba, kikesa ve, bonso mameme me konda ngungudi ya kutala bo,” keti nge kewaka ve mpusa ya kunatila bo nsangu ya kikesa ya Kimfumu ya Nzambi?—Mat. 9:36.
8. Inki kemonisa nde bampasi kupusaka ve Yeremia na kuwa kiseku?
8 Yeremia kunyokwamaka na maboko ya bantu yina yandi vandaka kuzola kusadisa, ata mpidina yandi sosaka ve kuvutula mbela to kuwila bo kiseku. Yandi kangaka ntima mpi kumonisaka ntima ya mbote ata sambu na Ntotila ya mbi Sedesiasi! Na nima, Sedesiasi kupesaka yandi na bantu sambu bo fwa yandi, kansi Yeremia kubondilaka yandi na kulanda mambu yina Yehowa kutubaka. (Yer. 38:4, 5, 19, 20) Keti zola na beto sambu na bantu kele ngolo bonso ya Yeremia?
Kikesa Yina Nzambi Kepesaka
9. Inki mutindu beto kezaba nde kikesa ya Yeremia kukatukaka na Nzambi?
9 Ntangu Yehowa kutubaka na yandi na mbala ya ntete, Yeremia kumekaka kupesa bikuma sambu na kubuya. Dyambu yai kemonisa beto nde, yandi butukaka ve ti kikesa mpi kwikama yina yandi monisaka. Ngolo ya kuyituka yina Yeremia kumonisaka na nsungi ya kisalu na yandi kukatukaka mpenza na kivuvu na yandi na Nzambi. Ya kyeleka, Yehowa kuvandaka ti profete yai, bonso muntu ya “ngolo mpenza,” na mutindu yandi sadisaka Yeremia mpi kupesaka yandi ngolo sambu na kulungisa kisalu na yandi. (Yer. 20:11) Kikesa ya Yeremia kufwananaka ti yina Yezu kumonisaka na nsungi ya kisalu na yandi na ntoto, yo yina bantu yankaka kuyindulaka nde Yezu kuvandaka Yeremia yina kufutumukaka!—Mat. 16:13, 14.
10. Sambu na nki beto lenda tuba nde bapakulami yina mebikalaka kele na “kiyeka na zulu ya bantu ya bansi yonso mpi bamfumu na bo”?
10 Sambu Yehowa kele “Ntotila ya bantu yonso,” yandi pesaka Yeremia mukumba ya kuzabisa nsangu ya lusambisu na makanda mpi bamfumu. (Yer. 10:6, 7) Kansi na nki mutindu bapakulami yina mebikalaka kele na “kiyeka na zulu ya bantu ya bansi yonso ti bamfumu na bo”? (Yer. 1:10) Bonso profete yina ya ntama, Mfumu ya luyalanganu mepesaka kimvuka ya Yeremia mukumba mosi. Yo yina, bansadi ya Nzambi ya kupakulama na mpeve kele na nswa ya kuzabisa nsangu ya lusambisu na bantu ya bansi yonso mpi na bamfumu na bo. Sambu Nzambi ya Kuluta Kuzanguka mepesaka bo kiyeka mpi bo kesadilaka kutuba ya pwelele ya Ndinga na yandi ya kupemama, kimvuka ya Yeremia kezabisa bantu ya bansi yonso mpi bamfumu ya bubu yai nde, Nzambi tafwa bo na ntangu yina yandi metulaka mpi na mutindu yina yandi meponaka. (Yer. 18:7-10; Kus. 11:18) Kimvuka ya Yeremia kele ti lukanu ya kuyambula ve kisalu yina Nzambi mepesaka bo, ya kusamuna nsangu ya lusambisu ya Yehowa na ntoto ya mvimba.
11. Inki tasadisa beto na kulanda kusamuna kukonda kulemba ntangu beto kekutana ti bampasi?
11 Bantangu yankaka, beto lenda lemba nitu kana beto kekutana ti kimbeni, ntangu bantu ketula ve dikebi na nsangu na beto, to kekutana ti bampasi. (2 Kor. 1:8) Kansi bonso Yeremia, beto landa na kukwamina. Beto lemba nitu ve. Bika nde konso muntu na kati na beto kufula na kubondila Nzambi, kutudila yandi ntima, mpi ‘kubaka kikesa’ ntangu beto kesosa lusadisu na yandi. (1 Tes. 2:2) Beto bansambidi ya kyeleka fwete kangula meso na mikumba yina Nzambi mepesaka beto. Beto fwete vanda ti lukanu ya kulanda kusamuna kukonda kulemba lufwa ya Kikristu, yina kumonisamaka na lufwa ya Yeruzalemi ya kukonda kwikama. Kimvuka ya Yeremia tasamuna kaka ve “ntangu ya Nzambi ta kwisa kugulusa bantu na yandi” kansi mpi kilumbu yina Nzambi tavutula “mbi na bambeni na yandi.”—Yez. 61:1, 2; 2 Kor. 6:2.
Kyese ya Masonga
12. Sambu na nki beto lenda sukisa nde Yeremia kutaninaka kyese na yandi, mpi nki kusadisaka yandi na kusala mpidina?
12 Yeremia kuvandaka na kyese na kisalu na yandi. Yandi songaka Yehowa nde: “Mono waka mambu yonso ya nge vandaka kutuba na mono, yo kotaka mono na ntima; mambu yango pesaka mono mpi kiese mingi na ntima sambu mono kele muntu na nge Nzambi.” (Yer. 15:16) Sambu na Yeremia, yo vandaka dibaku ya mbote ya kuvanda mumonisi ya Nzambi ya kyeleka mpi kusamuna ndinga na yandi. Dyambu ya kebenda dikebi kele nde, ntangu Yeremia kutulaka dikebi na maseka ya bantu, yandi vidisaka kyese na yandi. Kansi, ntangu yandi tulaka dikebi na kitoko mpi na mfunu ya nsangu na yandi, kyese na yandi kuvutukaka.—Yer. 20:8, 9.
13. Sambu na nki kudya bakyeleka ya mudindu ya kimpeve kele mfunu sambu na kutanina kyese na beto?
13 Sambu na kutanina kyese na beto na kisalu ya kusamuna bubu yai, beto fwete dya “madia ya ngolo,” disongidila, bakyeleka ya mudindu ya Ndinga ya Nzambi. (Baeb. 5:14) Kulonguka ya mudindu ketungaka lukwikilu. (Kol. 2:6, 7) Yo kesadisaka beto na kumona mutindu bisalu na beto kesimbaka ntima ya Yehowa. Kana beto kemona mpasi sambu na kuzwa ntangu ya kutanga mpi ya kulonguka Biblia, beto fwete tadila dyaka manaka na beto. Kana beto kebaka ata mwa minuta fyoti sambu na kulonguka mpi kuyindulula konso kilumbu, yo tasadisa beto na kupusana penepene na Yehowa, mpi yo tasala nde ‘ntima na beto kuvanda na kyese’ bonso yo salamaka na mbandu ya Yeremia.
14, 15. (a) Kukwamina ya Yeremia na kwikama yonso na kisalu na yandi kubutaka nki mbuma? (b) Bansadi ya Nzambi bubu yai, kebakisaka nki na yina metala kisalu ya kusamuna?
14 Yeremia kuzabisaka nsangu ya balukebisu mpi ya lusambisu ya Yehowa kukonda kulemba, kansi yandi vilaka ve mukumba na yandi ya “kutunga ti kukuna.” (Yer. 1:10) Kisalu na yandi ya kutunga mpi kukuna kubutaka mbuma. Bayuda yankaka mpi bantu yina vandaka ve bantu ya Izraele kugulukaka, ntangu Yeruzalemi kufwaka na mvu 607 N.T.B. Beto mezaba disolo ya bantu ya dikanda ya Rekabi, Ebedi-Meleki mpi Baruki. (Yer. 35:19; 39:15-18; 43:5-7) Banduku ya Yeremia yai ya kwikama mpi ya vandaka kutina Nzambi boma kuvandaka kifwani ya bantu yina kele bubu yai ti kivuvu ya kuzinga na ntoto, mpi ya kesadisa kimvuka ya Yeremia. Kimvuka ya Yeremia kele na kyese mingi ya kutunga lukwikilu ya kimpeve ya “kibuka [yai] ya nene.” (Kus. 7:9, NW) Mutindu mosi, bantu yai ya kele banduku ya kwikama ya bapakulami kesepelaka mingi na kusadisa bantu ya ntima ya masonga na kukuma ti nzayilu ya kyeleka.
15 Beto bansadi ya Nzambi kebakisaka nde, kusamuna nsangu ya mbote kele kaka ve kisalu yina beto kesalaka sambu na mambote ya bantu yina kewaka yo, kansi yo kele mpi lusambu ya beto kepesaka na Nzambi na beto. Ata bantu kusepela na kuwa yo to ve, kusadila Yehowa kisalu ya santu na nsadisa ya kisalu na beto ya kusamuna kepesaka beto kyese ya mingi.—Nk. 71:23; tanga Roma 1:9.
Kangula Meso na Kisalu na Nge!
16, 17. Inki mutindu Kusonga 17:10 mpi Habakuki 2:3, kemonisa nde ntangu ya beto kezinga kekwenda nswala kibeni?
16 Kana beto tadila mbikudulu ya kupemama ya kele na Kusonga 17:10, beto kebakisa nde ntangu yai ya beto kezinga kekwenda nswalu kibeni. Ntotila ya nsambwadi, disongidila Ngolo ya Ntoto ya anglo-américaine, mebasikaka. Sambu na Ngolo yango, beto ketanga nde: “Yandi [ngolo ya nsambwadi ya nsi-ntoto ya mvimba] ta vanda kaka bilumbu fioti.” Yo fwete vanda nde, ntangu yai “bilumbu fioti” yina mefinama na nsuka na yo. Profete Habakuki kepesa beto kivuvu yai ya metala nsuka ya ngidika yai ya mbi: “Ntangu na yo me lunga ntete ve. . . . Yo lenda kwisa malembe-malembe, kansi vingila yo; yo ta bwa kaka, yo ta konda ve.”—Hab. 2:3.
17 Kudiyula nde: ‘Keti luzingu na mono kemonisa nde ntangu ya beto kezinga kekwenda nswalu kibeni? Keti bikalulu na mono kemonisa nde mu kevingila nde nsuka takwisa ntama mingi ve? To keti balukanu na mono mpi mambu ya mono ketulaka na kisika ya ntete na luzingu na mono, kemonisa nde mu kevingila ve nde nsuka takwisa ntama mingi ve to nkutu nde mono kendima ve nde yo takwisa mpenza?’
18, 19. Sambu na nki yai kele ve ntangu ya kulembisa maboko?
18 Kisalu ya kimvuka ya bankengidi memana ntete ve. (Tanga Yeremia 1:17-19.) Yo kele kyese mpenza na kumona nde bapakulami yina mebikala metelama ngolo kibeni, bonso “dikunzi . . . ya bibende” mpi bonso “bwala yina kele ngolo mingi”! Bo me “lwata mambu ya kieleka mutindu [bo] ke lwataka mukaba” na mpila bo kebikaka nde Ndinga ya Nzambi kukumisa bo ngolo tii ntangu kisalu na bo tamana. (Ef. 6:14) Ti lukanu ya mutindu mosi, bantu yina kesala kibuka ya nene kesadisa kimvuka ya Yeremia na kulungisa kisalu yina Nzambi mepesaka bo.
19 Yai kele ve ntangu ya kulembisa maboko na kisalu ya Kimfumu, kansi yo kele ntangu ya kutadila mfunu ya mukanda ya Yeremia 12:5. (Tanga.) Beto yonso kekutanaka ti bampasi yina beto fwete kangila ntima. Beto lenda fwanisa kumekama yai ya lukwikilu na beto ti “bantu ya makulu” yina beto fwete baka ntinu kumosi ti bo. Kansi mutindu “mpasi ya nene” ke na kufinama, beto lenda vingila nde bampasi takuma mingi mpenza. (Mat. 24:21) Kunwana ti bampasi yina ya ngolo ya kele na ntwala, lenda fwanana ti “kubaka ntinu ti bampunda.” Yo kelombaka kikesa mpi kukanga ntima sambu nde muntu kulanda kubaka ntinu kumosi ti bampunda. Yo yina, kukanga ntima na bampasi yina beto kekutana ti yo bubu yai, kele mfunu sambu yo lenda sadisa beto na kukanga ntima na bampasi yina kekwisa.
20. Inki kele lukanu na nge?
20 Beto yonso lenda landa mbandu ya Yeremia mpi kulungisa mbotembote kisalu na beto ya kusamuna! Bikalulu bonso, zola, kikesa, mpi kyese kusadisaka Yeremia na kulungisa na kwikama yonso kisalu na yandi na nsungi ya bamvula 67. Bintuntu ya kitoko ya nti ya amandier keyibusa beto nde Yehowa kekangulaka meso na yina metala ndinga na yandi sambu na kulungisa yo. Yo yina, beto kele ti bikuma ya mbote ya kusala mpidina. Yeremia kukangulaka meso, beto mpi lenda sala mutindu mosi.
Keti Nge Keyibuka?
• Inki mutindu zola kusadisaka Yeremia na kukangula meso na kisalu na yandi?
• Sambu na nki beto kele na mfunu ya kikesa yina Nzambi kepesaka?
• Inki kusadisaka Yeremia na kutanina kyese na yandi?
• Sambu na nki beto kele na mfunu ya kukangula meso?
[Bangyufula ya Disolo ya Kulonguka]
[Bifwanisu ya lutiti 31]
Keti nge talanda kusamuna ata nge kekutana ti kimbeni?


text:
Baka Mpeve ya Nzambi, Kansi ya Nsi-ntoto Ve
Baka Mpeve ya Nzambi, Kansi ya Nsi-ntoto Ve
“Beto me bakaka ve mpeve ya [nsi-ntoto, NW], kansi beto me bakaka mpeve yina ya Nzambi me tindaka; mpidina beto lenda zaba mambote yonso ya Nzambi me pesaka beto.”—1 KOR. 2:12.
1, 2. (a) Na nki mutindu Bakristu ya kyeleka ke na kunwana mvita? (b) Inki bangyufula beto tatadila?
BETO Bakristu ya kyeleka ke na kunwana mvita! Mbeni na beto kele na ngolo mingi, na mayele ya mbi, mpi yandi meyikanaka na bitumba. Yandi kele ti kinwaninu mosi ya ngolo yina kevandaka na bupusi na luzingu ya bantu mingi. Kansi beto fwete kudiwa ve bonso nde, beto mekonda ngolo to kivuvu ya kununga. (Yez. 41:10) Beto kele ti kinwaninu mosi yina lenda sadisa beto na kununga konso tolotolo yina.
2 Mvita na beto kele ya kinsuni ve; kansi ya kimpeve. Mbeni na beto kele Satana Dyabulu, mpi kinwaninu ya ntete yina yandi kesadilaka kele “mpeve” ya nsi-ntoto. (1 Kor. 2:12) Kinwaninu ya mfunu yina beto kele na yo sambu na kunwana ti batolotolo na yandi kele mpeve ya Nzambi. Sambu na kununga mvita yai mpi kubikala na bangwisana ya mbote ti Nzambi, beto fwete lomba Nzambi mpeve na yandi mpi kumonisa mbuma na yo na luzingu na beto. (Gal. 5:22, 23) Kansi, mpeve ya nsi-ntoto kele inki, mpi nki mutindu yo kekuma na bupusi ya ngolo? Inki mutindu beto lenda zaba kana mpeve ya nsi-ntoto ketwadisa beto to ve? Mpi mbandu ya Yezu lenda longa beto nki na yina metala kubaka mpeve ya Nzambi mpi kunwana ti mpeve ya nsi-ntoto?
Sambu na Nki Mpeve ya Nsi-Ntoto Kele Bisika Yonso?
3. Mpeve ya nsi-ntoto kele inki?
3 Mpeve ya nsi-ntoto yai mekatukaka na Satana, “mfumu ya nsi-ntoto,” mpi yo kewakanaka ve ti mpeve santu ya Nzambi. (Yoa. 12:31; 14:30; 1 Yoa. 5:19) Yo kele mabanza ya nsi-ntoto yina keyala bantu, mpi yo kepusaka bantu na kusala mambu. Ngolo yai ya kemonanaka ve ketwadisaka bantu na kukonda kuwakana ti luzolo mpi lukanu ya Nzambi.
4, 5. Inki mutindu mpeve yina Satana kesyamisaka kele bisika yonso?
4 Inki mutindu mpeve yina Satana kesyamisaka kele bisika yonso? Ntetentete, Satana kukusaka Eva na kilanga ya Edeni. Yandi ndimisaka Eva nde, luzingu na yandi tatoma kana yandi zinga kukonda lutwadisu ya Nzambi. (Kuy. 3:13) Yandi monanaka mpenza muntu ya luvunu! (Yoa. 8:44) Na nima na nzila ya nkento, Satana kupusaka Adami na kukonda kwikama na Yehowa. Sambu na nsola yina Adami kusalaka, bantu yonso kutekamaka na masumu, mpi kukumaka ti kikalulu yina kepusaka bo na kulanda mpeve ya Satana ya kukonda bulemfu.—Tanga Efezo 2:1-3.
5 Satana kupusaka mpi bawanzyo mingi, yina kukumaka bampeve ya mbi. (Kus. 12:3, 4) Dyambu yina ya kukonda kwikama na Nzambi, kusalamaka ntangu fyoti na ntwala ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa. Bawanzyo yina kundimaka nde, bo tavanda na luzingu ya mbote kana bo yambula kiyeka na bo na zulu mpi kukwisa na ntoto sambu na kudipesa ya mvimba na bampusa ya kimuntu. (Yude 6) Na lusadisu ya bampeve yai ya mbi, yina kele ntangu yai na bisika yina kemonanaka ve, Satana “ke kusaka bantu yonso.” (Kus. 12:9) Yo kele mawa na kumona nde, bantu mingi kezabaka ve bupusi ya bampeve ya mbi.—2 Kor. 4:4.
Keti Mpeve ya Nsi-Ntoto Ketwadisaka Nge?
6. Inki mutindu mpeve ya nsi-ntoto lenda vanda na bupusi na zulu na beto?
6 Bantu mingi kezabaka ve nde Satana ke na kutwadisa bantu, kansi Bakristu ya kyeleka mezaba mbote mitambu na yandi. (2 Kor. 2:11) Nkutu, mpeve ya nsi-ntoto lenda vanda ve na bupusi na luzingu na beto, kana beto mepesa yo ve nzila na kusala mpidina. Bika beto tadila bangyufula iya yina tasadisa beto na kuzaba kana beto kele na nsi ya bupusi ya mpeve ya Nzambi to ya nsi-ntoto.
7. Satana kesadilaka nki sambu na kukabula beto na Yehowa?
7 Bansaka ya kulutisila ntangu yina mono keponaka kemonisaka inki sambu na mono? (Tanga Yakobo 3:14-18.) Satana kesalaka bikesa sambu na kukabula beto na Nzambi na kukunaka zola ya mubulu na ntima na beto. Satana kezabaka nde Yehowa kemengaka muntu yonso yina kezolaka mubulu. (Nk. 11:5) Yo yina, sambu na kusepedisa bampusa na beto ya kinsuni, Satana kesadilaka mikanda, bafilme, miziki, mpi bansaka ya ordinatere—yina yankaka kesyamisaka bantu yina kesalaka yo na kusala mansoni mpi mubulu. Satana kesepelaka mpenza kana ntima na beto kezola mambu ya mbi yina yandi kesyamisaka, ata kana beto kele kaka ti zola ya mambu ya mbote.—Nk. 97:10.
8, 9. Inki bangyufula beto fwete kudiyula na yina metala bansaka ya kulutisila ntangu?
8 Na ndambu yankaka, mpeve ya Nzambi kepusaka bayina kebakaka yo na kuvanda ti kinzambi, ngemba, mpi mawa ya mingi. Beto fwete kudiyula nde: ‘Keti bansaka ya kulutisila ntangu yina mono keponaka, kesyamisaka mono na kuyedisa bikalulu ya mbote?’ Muntu yina ke na mayele yina kekatukaka na zulu ketubaka ‘mambu ya masonga.’ Bantu yina ketwadisamaka na mpeve ya Nzambi kelongaka ve kaka kinzambi mpi ngemba na banfinangani na bo, mpi na nima bo mosi ketala na televizio bizuzi ya kemonisa mubulu mpi mansoni na kingenga na banzo na bo.
9 Yehowa kelombaka beto na kudipesa ya mvimba na yandi. Kansi, Satana kesosaka nde beto sala ata kidimbu mosi kaka sambu na kusambila yandi, mutindu yandi lombaka Yezu. (Luka 4:7, 8) Beto lenda kudiyula nde: ‘Keti bansaka ya kulutisila ntangu yina mono keponaka kepesaka mono nzila ya kudipesa ya mvimba na Nzambi? Keti bansaka na mono kesadisaka mono na kunwana ti mpeve ya nsi-ntoto to kesalaka nde yo vanda mpasi na kutelamina yo? Keti mono fwete pona bansaka yankaka ya kulutisila ntangu na makwisa?’
10, 11. (a) Na yina metala kuvanda na bima mingi ya kinsuni, nki nkadilu mpeve ya nsi-ntoto kesyamisaka? (b) Ndinga ya Nzambi ya kupemama na mpeve kesyamisaka nki nkadilu?
10 Inki kele nkadilu na mono na yina metala bima ya kinsuni? (Tanga Luka 18:24-30.) Mpeve ya nsi-ntoto kesyamisaka “nzala ya meso” na kupusaka bantu na kuvanda ti bwimi mpi mpusa ya kuvanda ti bima mingi ya kinsuni. (1 Yoa. 2:16) Yo keyedisaka na kati ya bantu mingi lukanu ya kuvanda mvwama. (1 Tim. 6:9, 10) Mpeve yina lenda pusa beto na kukwikila nde, kuvanda na bima mingi ya kinsuni tapesa beto lutaninu ya ntangu ya nda. (Bing. 18:11) Kansi, kana beto bika nde zola ya mbongo kuluta zola na beto sambu na Nzambi, Satana tanunga. Beto fwete kudiyula nde: ‘Keti mono mekuma kutula dikebi mingi na kusosa bima ya kinsuni mpi byese?’
11 Kansi, Ndinga ya Nzambi ya kupemama na mpeve kesyamisaka beto na kuvanda ti dibanza ya bukatikati na yina metala mbongo mpi kusala ngolo sambu na kuzwa bima yina beto kele na yo mfunu sambu na beto mosi mpi mabuta na beto. (1 Tim. 5:8) Mpeve ya Nzambi kesadisaka bantu yina kebakaka yo na kulanda mbandu ya kikalulu ya Yehowa ya kukaba. Bantu yango mezabanaka bonso bantu yina kepesaka bankaka, kansi ve bonso bayina kezolaka kaka kubaka. Bo kebakaka bantu yankaka na mbalu mingi kuluta bima, mpi kekabulaka na luzolo yonso bima yina bo kevandaka ti yo, ntangu bo kevandaka na makuki ya kusala mpidina. (Bing. 3:27, 28) Dyaka, bo kepesaka ve ata fyoti nzila nde kusosa mbongo kubaka kisika ya kusadila Nzambi.
12, 13. Na kuswaswana ti mpeve ya nsi-ntoto, inki mutindu mpeve ya Nzambi lenda vanda ti bupusi na luzingu na beto sambu na mambote na beto?
12 Kimuntu na mono kemonisaka inki mpeve? (Tanga Kolosai 3:8-10, 13.) Mpeve ya nsi-ntoto kesyamisaka bisalu ya kinsuni. (Gal. 5:19-21) Sambu na kuzaba mpeve yina ketwadisaka beto, yo kemonanaka ve ntangu mambu yonso kele mbote, kansi ntangu mambu kele mbote ve, mu mbandu ntangu mpangi-bakala to mpangi-nkento mosi ketudila beto ve dikebi, melwadisa beto, to mesadila beto kima mosi ya mbi. Dyaka, na kingenga na banzo na beto, yo lenda monana kana beto kele na nsi ya bupusi ya mpeve ya Nzambi to ya nsi-ntoto. Kuditadila beto mosi lenda vanda mbote. Kudiyula nde: ‘Na bangonda sambanu ya mekatuka kuluta, keti kimuntu na mono kukumaka bonso ya Kristu to mono vutukilaka bikalulu yankaka ya mbi na yina metala kutuba mpi nkadilu na mono?’
13 Mpeve ya Nzambi lenda sadisa beto na ‘kubikisa kimuntu ya ntama ti bikalulu na yo,’ mpi kulwata kimuntu “ya mpa.” Yo tasadisa beto na kukuma ti zola mingi mpi kumonisa mambote. Yo tapusa beto na kulolula bankaka ata nkutu yo kemonana nde beto kele ti bikuma ya kyeleka ya kubokutila. Kana bo mesadila beto mambu ti kukonda lunungu, beto tamonisa ve ‘ntima-bululu, kudasuka, mpi makasi.’ Kansi, beto tasala ngolo sambu nde konso muntu ‘kuwila mpangi na yandi mawa.’—Ef. 4:31, 32.
14. Inki mutindu bantu mingi na nsi-ntoto ketadilaka Ndinga ya Nzambi?
14 Keti mono kezitisaka mpi kezolaka minsiku ya Biblia ya bikalulu ya mbote? (Tanga Bingana 3:5, 6.) Mpeve ya nsi-ntoto kepusaka bantu na kukolama na Ndinga ya Nzambi. Bantu yina kele na nsi ya bupusi ya mpeve yai, kekondaka kutula dikebi na mambu ya Biblia yina bo keyindulaka nde yo kele mbi, kansi bo kelandaka binkulu mpi malongi ya bantu. (2 Tim. 4:3, 4) Bantu yankaka kevwezaka mpenza Ndinga ya Nzambi na mvimba na yo. Bantu ya mutindu yina ketulaka ntembe na mfunu mpi na bukyeleka ya Biblia, mpi bo kekumaka mayele na meso na bo mosi. Bo kefyotunaka minsiku ya mbote ya Biblia na yina metala bizumba, kuvukisa nitu babakala ti babakala to bankento ti bankento, mpi kufwa makwela. Bo kelonga nde ‘kima ya mbi kele kima ya mbote mpi kima ya mbote kele kima ya mbi.’ (Yez. 5:20) Keti beto kele na nsi ya bupusi ya mpeve yai? Keti beto ketulaka ntima na mayele ya bantu, tanga mpi bangindu na beto mosi, ntangu beto kekutanaka ti bampasi? To beto kesalaka kikesa sambu na kulanda bandongisila ya Biblia?
15. Na kisika ya kutula ntima na mayele na beto mosi, inki beto fwete sala?
15 Mpeve ya Nzambi kesadisaka beto na kuzitisa Biblia. Bonso muyimbi-bankunga, beto kemonaka nde Ndinga ya Nzambi kele mwinda sambu na makulu na beto mpi nsemo sambu na nzila na beto. (Nk. 119:105) Na kisika ya kutula ntima na mayele na beto mosi, beto ketulaka ntima ya mvimba na Ndinga ya Nzambi ya kusonika sambu yo sadisa beto na kuswasukisa mambote ti mambi. Beto kelongukaka ve kaka na kuzitisa Biblia kansi mpi na kuzola bansiku ya Nzambi.—Nk. 119:97.
Longuka na Mbandu ya Yezu
16. Kuvanda ti “mabanza ya Kristo” kelombaka nki?
16 Sambu na kubaka mpeve ya Nzambi, beto fwete yedisa “mabanza ya Kristo.” (1 Kor. 2:16) Sambu na kuvanda na mabanza ya mefwanana ti ya “Yezu Kristo,” beto fwete zaba mutindu yandi vandaka kuyindula ti kusala mambu mpi na nima kulanda mbandu na yandi. (Roma 15:5; 1 Pie. 2:21) Beto tadila mitindu yankaka yina beto lenda sala yo.
17, 18. (a) Inki beto kelonguka na Yezu na yina metala kisambu? (b) Sambu na nki beto fwete “landa kaka na kulomba”?
17 Samba sambu na kulomba mpeve ya Nzambi. Na ntwala ya kunwana ti mimekamu, Yezu kusambaka sambu na kulomba mpeve ya Nzambi na kusadisa yandi. (Luka 22:40, 41) Beto mpi fwete samba Nzambi sambu na kulomba yandi mpeve santu na yandi. Yehowa kepesaka mpeve yango na luzolo mpi na kyese yonso na bantu yonso yina kelombaka yo ti lukwikilu. (Luka 11:13) Yezu kutubaka nde: “Beno landa kaka na kulomba mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna Nzambi ta pesa beno yo; beno landa kaka na kusosa mambu yina ya beno ke na yo mfunu, ebuna beno ta mona yo; beno landa kaka na kubula na kielo, ebuna Nzambi ta kangudila beno yo. Sambu konso muntu ke lombaka mambu yina ya yandi ke na yo mfunu, yandi ta baka yo; konso muntu yina ke sosaka mambu yina ya yandi ke na yo mfunu, yandi ta mona yo; konso muntu yina ke bulaka na kielo, Nzambi ta kangudila yandi yo.”—Mat. 7:7, 8.
18 Ntangu beto kesosa Yehowa sambu yandi pesa beto mpeve na yandi mpi lusadisu, beto fwete yambula ve na kulomba yo. Beto lenda samba mbala mingi mpi kulutisa bantangu ya mingi na kisambu. Bantangu yankaka, Yehowa kepesaka nzila nde bantu yina kesambaka yandi kumonisa susi na bo ya ngolo mpi lukwikilu na bo ya kyeleka na ntwala nde yandi pesa mvutu na bisambu na bo. *
19. Inki Yezu vandaka kusala ntangu yonso, mpi sambu na nki beto fwete landa mbandu na yandi?
19 Lemfukila Yehowa na ntima ya mvimba. Yezu vandaka kusala ntangu yonso mambu yina Tata na yandi vandaka kusepela na yo. Kilumbu mosi, ngindu ya Yezu na mambu yina yandi zolaka kusala na dyambu mosi kuswaswanaka ti yina Tata na yandi kuzolaka. Ata mpidina, yandi tudilaka Tata na yandi ntima na kutubaka nde: “Kulanda luzolo na mono ve, kansi luzolo na nge.” (Luka 22:42) Kudiyula nde: ‘Keti mono kelemfukaka na Nzambi ata ntangu yo kevandaka pete ve na kusala yo?’ Bulemfu na Nzambi kele mfunu sambu na kubaka luzingu. Yo mefwana nde beto lemfukila yandi na ntima ya mvimba sambu yandi kele Ngangi na beto, Nto mpi Ntanini ya luzingu na beto. (Nk. 95:6, 7) Ata kima mosi ve fwete yinga bulemfu na beto. Nzambi lenda ndima beto ve kana beto mekonda bulemfu.
20. Luzingu ya Yezu kusimbamaka na nki, mpi inki mutindu beto lenda landa mbandu na yandi?
20 Zaba Biblia mbote-mbote. Ntangu Satana kumekaka lukwikilu na yandi, Yezu kuvutukilaka mambu yina kele na Masonuku sambu na kutelamina yandi. (Luka 4:1-13) Na ntwala ya bamfumu ya mabundu, yina kuvandaka bambeni na yandi, Yezu kusadilaka Ndinga ya Nzambi bonso kiyeka na yandi. (Mat. 15:3-6) Luzingu ya Yezu ya mvimba kusimbamaka na kuzaba mpi kulungisa nsiku ya Nzambi. (Mat. 5:17) Beto mpi fwete disa mabanza na beto ti Ndinga ya Nzambi yina kekumisaka lukwikilu ngolo. (Filp. 4:8, 9) Sambu na bantu yankaka na kati na beto, yo lenda vanda mpasi sambu na kuzwa ntangu ya kusala kulonguka na beto mosi mpi ya dibuta. Kansi na kisika ya kuzwa ntangu beto fwete sosa ntangu.—Ef. 5:15-17.
21. Inki ngidika beto lenda sadila sambu na kusadisa beto na kuzaba Ndinga ya Nzambi mbote-mbote mpi kusadila yo?
21 “Mpika ya kwikama mpi ya mayele,” mesadisaka beto na kuzwa ntangu sambu na kulonguka na beto mosi mpi ya dibuta, na mutindu yandi mesalaka bangidika sambu na nkokila ya Lusambu ya Dibuta ya konso mposo. (Mat. 24:45, NW) Keti Beno kesadilaka mbote ngidika yai? Sambu na kusadisa beno na kuvanda na mabanza ya Kristu, keti beno lenda kotisa na kitini ya kulonguka na beno mambu yina Yezu kulongaka ya ketadila disolo yina beno ketubila? Beno lenda sadila Index des publications Watch Tower sambu na kuzwa mambu ya ketadila ntu-dyambu ya disolo yina beno ke na kulonguka. Mu mbandu, yantika na mvu 2008 tii 2010, Nzozulu ya Nkengi mebasisaka masolo 12 ya kulandana ya kele na ntu-dyambu “Mambu ya Beto Kelonguka na Yezu.” Beno lenda sadila masolo yai na kulonguka na beno. Yantika na mvu 2006, Reveillez-vous ! kevandaka ti disolo “Inki Mvutu Nge Tapesa?” Bangyufula yina kevandaka na disolo yango, mesalamaka sambu na kusadisa nge na kuyedisa nzayilu na nge ya Ndinga ya Nzambi. Sambu na nki ve, kukotisa bantangu yankaka masolo yai na manaka na beno ya Lusambu ya Dibuta?
Beto Lenda Nunga Nsi-Ntoto
22, 23. Inki beto fwete sala sambu na kununga nsi-ntoto?
22 Sambu nde mpeve ya Nzambi kutwadisa beto, beto fwete nwana ti mpeve ya nsi-ntoto. Kunwana ya mutindu yina kevandaka ve pete. Yo lenda lomba kunwana bitumba mosi ya ngolo mpenza. (Yude 3) Kansi, beto lenda nunga! Yezu kutubilaka balongoki na yandi nde: “Beno ta mona mpasi mingi awa na nsi-ntoto. Kansi beno vanda na kikesa! Mono me bedisaka mbi ya nsi-ntoto yai.”—Yoa. 16:33.
23 Beto mpi lenda nunga nsi-ntoto kana beto kenwana ti mpeve na yo mpi kesala yonso yina beto lenda sala sambu na kubaka mpeve ya Nzambi. Nkutu, “kana Nzambi kele ti beto, nani lenda kwisa kunwanisa beto?” (Roma 8:31) Kana beto baka mpeve ya Nzambi mpi kulanda lutwadisu na yo ya kele na Biblia, beto tasepela ti bima yina beto kele na yo, tazwa ngemba, kyese, mpi kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula na nsi-ntoto ya mpa yina mefinama.
[Noti na Nsi ya Lutiti]
^ par. 18 Sambu na kuzaba mambu mingi, tala balutiti 170-173 ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza?
Keti Nge Keyibuka?
• Sambu na nki mpeve ya nsi-ntoto kele bisika yonso?
• Inki kele bangyufula iya yina beto fwete kudiyula?
• Inki kele mambu tatu yina beto melonguka na mbandu ya Yezu na yina metala kubaka mpeve ya Nzambi?
[Bangyufula ya Disolo ya Kulonguka]
[Kifwanisu ya lutiti 10]
Inki mutindu bawanzyo yankaka kukumaka bampeve ya mbi?
[Kifwanisu ya lutiti 12]
Satana kesadilaka mpeve ya nsi-ntoto sambu na kuyala bantu, kansi beto lenda telamina bupusi na yo


text:
5 Kansi, bantu ti bankento na bo yantikaka kudila ngolo sambu na bampangi na bo Bayuda.+2 Bantu ya nkaka vandaka kutuba nde: “Beto ti bana na beto ya babakala ti ya bankento, beto kele mingi. Beto fwete baka bambuma sambu na kudia mpi kuvanda kaka na luzingu.”3 Bantu ya nkaka vandaka kutuba nde: “Beto ke simbisa bilanga na beto ya ble, bilanga na beto ya vinu, mpi banzo na beto bonso kidimbu sambu na kubaka bambuma na ntangu ya nzala.”4 Bantu ya nkaka diaka vandaka kutuba nde: “Beto me defa mbongo na bilanga na beto ya ble ti na bilanga na beto ya vinu sambu na kufuta kitadi ya ntotila.+5 Beto kele nsuni mosi mpi menga mosi ti bampangi na beto,* mpi bana na beto kele bonso bana na bo; ata mpidina beto fwete sala nde bana na beto ya babakala ti ya bankento kukuma bampika, mpi bana na beto ya nkaka ya bankento kele dezia na kimpika.+ Kansi beto kele ve ti ngolo ya kusukisa diambu yai, sambu bilanga na beto ya ble ti bilanga na beto ya vinu kele ya bantu ya nkaka.”6 Mono waka makasi mingi ntangu mono waka kudila na bo mpi bangogo yai.7 Yo yina mono tadilaka mambu yai na ntima na mono, ebuna mono nganinaka kibeni bantu ya lukumu ti bilandi ya bamfumu mpi tubilaka bo nde: “Konso muntu na kati na beno ke lomba luta na mpangi na yandi mosi.”+Diaka, mono yidikaka lukutakanu mosi ya nene sambu na bo.8 Mono tubilaka bo nde: “Na kutadila makuki na beto, beto me sumba diaka bampangi na beto Bayuda yina bo tekaka na makanda; kansi ntangu yai, keti beno ta teka bampangi na beno mosi,+ mpi keti bo fwete tekila beto bo diaka?” Bo vandaka pima, mpi bo monaka ve kima ya kutuba.9 Ebuna mono tubaka nde: “Mambu yina beno ke sala kele mbote ve. Keti beno fwete tambula ve na boma ya Nzambi+ na beto sambu makanda, bambeni na beto, kufinga beto ve?10 Diaka, mono, bampangi na mono, mpi bansadi na mono, beto ke defisa bo mbongo ti bambuma. Pardo, beto bika kudefisa mbongo ti luta.+11 Pardo, beno vutudila bo kaka bubu yai bilanga na bo ya ble,+ bilanga na bo ya vinu, banti na bo ya olive, banzo na bo, mpi ndambu mosi na kati ya bandambu nkama* ya mbongo, ya bambuma, ya vinu ya mpa, mpi ya mafuta yina beno ke lomba bo bonso luta.”12 Ebuna bo tubaka nde: “Beto ta vutudila bo bima yai mpi ta lomba ve ata kima mosi. Beto ta sala kaka mutindu nge me tuba.” Yo yina mono bingaka banganga-nzambi mpi songaka bantu yina na kuzenga kieleka sambu na kuzitisa lusilu yai.13 Diaka, mono nikisaka lele na mono* mpi tubaka nde: “Bika nde konso muntu yina ke zitisa ve lusilu yai, Nzambi ya kieleka kunikisa yandi mutindu yai na nzo na yandi mpi na bima na yandi; mpi bika nde bo nikisa muntu yina mutindu yai mpi bo bika yandi maboko mpamba.” Yo yina dibundu ya mvimba tubaka nde: “Amen!”* Ebuna bo pesaka Yehowa lukumu, mpi bantu salaka mutindu bo silaka.14 Diaka, yantika kilumbu yina yandi pesaka mono kisalu ya kukuma mfumu ya mbanza+ na bo na insi ya Yuda, katuka na mvula ya 20+ tii na mvula ya 32+ ya ntotila Artazeresesi,+ bamvula 12, yo vanda mono to bampangi na mono, beto diaka ve madia ya bo ke pesaka mfumu ya mbanza.+15 Kansi bamfumu ya ntete ya mbanza yina vandaka na ntwala na mono pesaka bantu kizitu mpi bo vandaka kubaka konso kilumbu na maboko na bo bashekele* 40 ya arza sambu na mampa mpi vinu. Diaka, bansadi na bo monisaka bantu mpasi. Kansi mono salaka yo ve+ sambu na boma ya Nzambi.+16 Diaka, mono pesaka maboko na kisalu ya kibaka yai, mpi beto bakaka ata kilanga mosi ve;+ bansadi na mono yonso vukanaka pana sambu na kisalu.17 Kuvandaka ti Bayuda 150 ti bilandi ya bamfumu yina vandaka kudia na mesa na mono, mpi bantu yina katukaka na makanda mpi kwisaka na beto.18 Konso kilumbu bo vandaka kulambila mono* ngombe mosi ya bakala, mameme sambanu ya kitoko, ti bandeke, mpi mbala mosi na bilumbu kumi beto vandaka kunwa vinu mingi ya mutindu na mutindu. Ata mpidina, mono vandaka ve kulomba madia yina bo ke pesaka mfumu ya mbanza, sambu bantu vandaka dezia kunata bizitu na bo ya kisalu.19 O Nzambi na mono, yibuka mono na mutindu ya mbote* sambu na mambu yonso ya mono me sala sambu na bantu yai.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “Nsuni ya bampangi na beto kele bonso nsuni na beto.”
^ To “1 na kati ya nkama,” disongidila, konso ngonda.


text:
Bantu ya Filistia ke tudila ve Davidi ntima (1-11)
29 Bantu ya Filistia+ vukisaka basoda na bo yonso na Afeki, kansi bantu ya Izraele salaka camp na bo pene-pene ya nto ya masa na Yizreele.+2 Mpi bamfumu ya bantu ya Filistia vandaka kuluta ti bimvuka na bo ya bankama ya basoda mpi ya mafunda ya basoda, mpi Davidi ti bantu na yandi vandaka kutambula na nima ti Akishi.+3 Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia tubaka nde: “Sambu na nki Baebreo yai kele awa?” Akishi vutudilaka bo nde: “Yai Davidi, nsadi ya Saule ntotila ya Izraele, yina ke zingaka ti mono katuka mvula mosi to bamvula mingi.+ Mono me mona ve ata kima mosi ya mbi na yandi yantika kilumbu yina yandi tinaka mpi kwisaka na mono tii bubu yai.”4 Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia wilaka yandi makasi, mpi bo tubilaka yandi nde: “Songa muntu yina yandi vutuka.+ Bika yandi vutuka na kisika yina nge pesaka yandi. Kupesa yandi ve nzila ya kukwenda ti beto na bitumba, sambu yandi balukila beto ve na bitumba.+ Inki kele mutindu ya kuluta mbote yina yandi lenda sosa nde mfumu na yandi kundima yandi kana yandi fwa ve basoda na beto?5 Keti yai Davidi ve yina bo vandaka kuyimbila ntangu bo vandaka kukina nde:‘Saule me fwa mafunda ya bambeni,Mpi Davidi me fwa makumi ya mafunda ya bambeni’?”+6 Yo yina Akishi+ bingaka Davidi mpi tubilaka yandi nde: “Ya kieleka, mutindu Yehowa kele na luzingu, nge kele muntu ya mbote, mpi mono zolaka nde nge kwenda na bitumba ti basoda na mono,+ sambu mono me mona ve ata kima mosi ya mbi na nge yantika kilumbu yina nge kwisaka na mono tii bubu yai.+ Kansi bamfumu ke tudila nge ve ntima.+7 Yo yina, vutuka na ngemba, mpi kusala ve ata kima mosi yina ta pesa bamfumu ya bantu ya Filistia makasi.”8 Kansi, Davidi tubilaka Akishi nde: “Mono me sala inki? Inki kima ya mbi nge me mona na nsadi na nge yantika kilumbu yina mono kwisaka na nge tii bubu yai? Sambu na nki mono fwete kwenda ve ti nge mpi kunwana ti bambeni ya mfumu na mono ntotila?”9 Akishi vutudilaka Davidi nde: “Na mabanza na mono, nge kele muntu ya mbote bonso wanzio ya Nzambi.+ Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia me tuba nde, ‘Kupesa yandi ve nzila ya kukwenda ti beto na bitumba.’10 Ntangu yai, telama na suka-suka ti bansadi ya mfumu na nge yina kwisaka ti nge; beno telama mpi beno kwenda na suka-suka ntangu nsemo ta basika.”11 Ebuna Davidi mpi bantu na yandi telamaka na suka-suka sambu na kuvutuka na ntoto ya bantu ya Filistia, mpi bantu ya Filistia kwendaka na Yizreele.+
Banoti na nsi ya lutiti
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text:
Bo Me Santisaka Beno
“Bo me yobisaka beno, bo me santisaka beno.”—1 BAK. 6:11.
BANTU ya Yeruzalemi ke tuba-tuba. Nzenza mosi ya me zabana ke zinga na suku mosi ya tempelo. Balevi ke yambula bisalu na bo. Na kisika nde bantwadisi ya Bayuda kudipesa na mambu ya lusambu, bo ke sala mumbongo na kilumbu ya Kisabatu. Bantu mingi ya Izraele ke kwelana ti bantu yina kele ve Bayuda. Yai kele kaka mwa mambu ya mbi yina Nehemia monaka ntangu yandi vutukaka na Yeruzalemi, ntangu fioti na nima ya mvu 443 N.T.B.—Neh. 13:6.
2. Inki mutindu bantu ya Izraele kumaka dikanda yina bo santisaka?
2 Izraele vandaka dikanda yina kudipesaka na Nzambi. Na mvu 1513 N.T.B., bantu ya Izraele vandaka na mpusa ya ngolo ya kulungisa luzolo ya Yehowa. Bo tubaka nde: ‘Beto ta sala mambu yonso yina Yehowa me tuba.’ (Kub. 24:3) Yo yina, Nzambi santisaka bo, disongidila tulaka bo na kingenga sambu na kuvanda bantu yina yandi ponaka. Yo vandaka dibaku ya mbote kibeni! Bamvula makumi iya na nima, Moize yibusaka bo nde: ‘Beno kele bantu ya santu sambu na Yehowa Nzambi na beno, mpi Yehowa Nzambi na beno me solaka beno na kukuma bantu na yandi, kima na yandi mosi kibeni na kati ya bantu yonso ya nsi-ntoto.’—Kul. 7:6.
3. Inki vandaka nkadilu ya kimpeve ya Bayuda ntangu Nehemia kwisaka na Yeruzalemi sambu na mbala ya zole?
3 Diambu ya mawa, kiese yina bantu ya Izraele vandaka ti yo na luyantiku ya kuvanda dikanda ya santu zingaka ve mingi. Ata yo vandaka ntangu yonso ti mwa bantu yina vandaka kusadila Nzambi, Bayuda mingi kumaka kutula dikebi mingi na kumonana bantu ya santu to ya me kudipesaka, na kisika ya kusosa kusala luzolo ya Nzambi. Ntangu Nehemia kwisaka na Yeruzalemi sambu na mbala ya zole, bamvula kiteso ya nkama mosi lutaka tuka ndambu ya Bayuda ya kwikama yina katukaka na Babilone vutukaka na Yeruzalemi sambu na kuvutula lusambu ya kieleka. Na mbala yai diaka, kikesa ya dikanda yai sambu na mambu ya kimpeve yantikaka kumana.
4. Inki mambu beto ta tadila ya lenda sadisa beto na kulanda kuvanda bantu yina bo me santisaka?
4 Bonso bantu ya Izraele, bubu yai Bambangi ya Yehowa kele bantu yina Nzambi me santisaka. Yo vanda Bakristu yina bo me tulaka mafuta to bayina kele na ‘kibuka ya nene,’ bo yonso kele ya santu, disongidila Nzambi me tulaka bo na kingenga sambu na kisalu ya santu. (Kus. 7:9, 14, 15; 1 Bak. 6:11) Bonso bantu ya Izraele, ata muntu mosi ve na kati na beto ta zola kuvidisa dibaku ya kuvanda bantu yina bo me santisaka. Inki lenda sadisa beto na kubuya nde diambu yina kukumina beto, na mpila nde beto landa kuvanda bantu ya santu mpi bayina Yehowa lenda sadila na kisalu na yandi? Na kulonguka yai, beto ta tadila mambu iya yina bo me tubila na Nehemia kapu ya 13: (1) Kubuya banduku ya mbi; (2) kupesa maboko na organizasio ya Nzambi; (3) kutula mambu ya kimpeve na kisika ya ntete; mpi (4) kutanina zina na nge ya Mukristu. Ntangu yai, bika beto tadila diambu mosi mosi.
BUYA BANDUKU YA MBI
5, 6. Eliashibi ti Tobia vandaka banani, mpi ziku sambu na nki Eliashibi salaka kinduku ti Tobia?
5 Tanga Nehemia 13:4-9. Sambu beto ke zinga na nsi-ntoto yina me fuluka ti bantu yina kele ve ya santu, yo kele ve pete sambu na kubikala ya santu. Beto tadila mbandu ya Eliashibi mpi Tobia. Eliashibi vandaka nganga-nzambi ya nene, mpi Tobia vandaka muntu ya Amoni mpi ziku nsadi na Yudea, mbanza yina bantu ya Persia vandaka kuyala. Tobia mpi banduku na yandi telaminaka bikesa ya Nehemia sambu na kutunga diaka bibaka ya Yeruzalemi. (Neh. 2:10) Nsiku buyisaka na bantu ya Amoni na kukota na kibansala ya tempelo. (Kul. 23:3) Ebuna, sambu na nki nganga-nzambi ya nene pesaka Tobia, muntu ya mutindu yina, kisika na nzo ya madia na tempelo?
6 Tobia kumaka nduku ya ngolo ya Eliashibi. Tobia mpi mwana na yandi ya bakala Yohanani, kwelaka bankento ya Bayuda, mpi Bayuda mingi vandaka kutuba mambu ya mbote sambu na Tobia. (Neh. 6:17-19) Mosi ya batekolo ya Eliashibi kwelaka mwana-nkento ya Sanebalati, guvernere ya Samaria yina vandaka nduku ya ngolo ya Tobia. (Neh. 13:28) Bangwisana yai lenda tendula kikuma yina nganga-nzambi ya nene, Eliashibi, bikaka nde mutelemini yina vandaka ve Mukristu kuvanda ti bupusi na zulu na yandi. Kansi Nehemia monisaka kwikama na Yehowa na mutindu yandi losaka bima yonso ya nzo ya Tobia, na nganda ya nzo ya madia.
7. Bankuluntu mpi bampangi ya nkaka ke salaka inki sambu na kubebisa ve dibaku na bo ya kuvanda bantu ya santu na meso ya Yehowa?
7 Sambu beto me kudipesaka na Yehowa Nzambi, ntangu yonso beto fwete vanda ya kwikama ntete-ntete na yandi. Sambu beto landa kuvanda bantu yina yandi me santisaka, beto fwete zitisa bansiku na yandi ya lunungu. Beto fwete bika ve nde bangwisana na beto ti bantu ya dibuta kufwa minsiku ya Biblia. Bankuluntu ke twadisamaka na mabanza ya Yehowa kansi ve na bangindu to mawi na bo mosi. (1 Tim. 5:21) Bo ke kebaka na kusala ve mambu yina lenda bebisa dibaku na bo ya kuvanda ya santu na meso ya Nzambi.—1 Tim. 2:8.
8. Inki bansadi ya Yehowa yonso ya me kudipesaka fwete vila ve na yina me tala banduku?
8 Beto fwete vila ve nde: “Banduku ya mbi ke bebisaka bikalulu ya mbote.” (1 Bak. 15:33) Bampangi na beto ya nkaka ya dibuta lenda vanda ti bupusi ya mbi na luzingu na beto. Eliashibi bikaka mbandu ya mbote na mutindu yandi sadisaka Nehemia na kutunga diaka bibaka ya Yeruzalemi. (Neh. 3:1) Kansi yo ke monana nde na nima ya bamvula, bupusi ya mbi ya Tobia mpi ya bankaka pusaka Eliashibi na kusala diambu yina kumisaka yandi mvindu na meso ya Yehowa. Banduku ya mbote ke siamisaka beto na kulanda kusala mambu ya mbote na luzingu na beto ya Bukristu, mu mbandu kutanga Biblia, kukwenda na balukutakanu ya Bukristu, mpi kusamuna. Beto ke zolaka mpi ke tondaka mingi bampangi ya dibuta yina ke pusaka beto na kusala mambu ya mbote.
PESA MABOKO NA ORGANIZASIO YA NZAMBI
9. Inki bangidika vandaka kusalama diaka ve na tempelo, mpi Nehemia pesaka banani foti?
9 Tanga Nehemia 13:10-13. Yo ke monana nde, ntangu Nehemia vutukaka na Yeruzalemi yandi monaka nde bantu yambulaka kupesa makabu sambu na bisalu ya tempelo. Sambu Balevi vandaka diaka ve kubaka lusadisu, bo yambulaka mikumba na bo mpi vutukilaka bisalu na bo ya bilanga. Nehemia pesaka foti na bilandi ya bamfumu sambu na diambu yina. Yo ke monana nde, bo vandaka ve kulungisa mikumba na bo. Mbala ya nkaka, bo vandaka diaka ve kukongula ndambu ya kumi na bantu to bo vandaka kukongula kansi bo vandaka ve kutinda yo na tempelo, mutindu yo lombaka nde bo sala. (Neh. 12:44) Yo yina, Nehemia bakaka bangidika sambu nde bo landa kukongula ndambu ya kumi, mpi yandi ponaka babakala yina bo lendaka kutudila ntima sambu na kupesa Balevi ndambu ya kumi.
10, 11. Inki dibaku bantu ya Nzambi kele ti yo sambu na kupesa maboko na lusambu ya kieleka?
10 Inki dilongi beto lenda baka na diambu yina? Beto fwete vila ve nde beto kele na dibaku ya kukumisa Yehowa ti bima na beto ya mbalu. (Bing. 3:9) Ntangu beto ke pesaka makabu sambu na kupesa maboko na kisalu na yandi, beto ke vutudilaka Yehowa bima na yandi mosi. (1 Bans. 29:14-16) Beto lenda yindula ve nde sambu beto kele ti bima fioti ya kupesa, makabu na beto kele fioti kibeni sambu na kukumisa Yehowa. Kansi, kana beto kele na luzolo ya kupesa, yandi ta vanda na kiese ya kundima dikabu na beto.—2 Bak. 8:12.
11 Na nsungi ya bamvula mingi, dibuta mosi ya bana nana vandaka ti kikalulu ya kubingisa bankwelani mosi ya minunu yina vandaka bapasudi-nzila ya nene, na kukwisa kudia ti bo mbala mosi na mposo. Mama na bo vandaka kutuba nde: “Yo ta sala inki kana mono yika malonga zole ya nkaka na mesa yina bantu kumi ke diaka?” Kupesa muntu madia mbala mosi na mposo lenda monana bonso kima mosi ya fioti, kansi bapasudi-nzila yina vandaka na ntonda mpenza sambu na kikalulu ya kuyamba banzenza yina bo monisilaka bo! Bo vandaka mpi lusakumunu sambu na dibuta yina. Bangogo na bo ya kikesa mpi baeksperiansi na bo sadisaka bana yina na kuyela na kimpeve. Na nima, bana yonso yantikaka kusala kisalu ya ntangu yonso.
12. Bampangi-babakala yina kele ti mikumba na dibundu ke pesaka inki mbandu ya mbote?
12 Dilongi ya nkaka kele nde: Bonso Nehemia, bampangi-babakala yina kele ti mikumba bubu yai, fwete baka ntwala sambu na kupesa maboko na organizasio ya Nzambi. Mbandu na bo ke natilaka bampangi ya nkaka ya dibundu mambote. Na diambu yai, bankuluntu ke landaka mpi mbandu ya ntumwa Polo. Yandi pesaka maboko na lusambu ya kieleka mpi lutwadisu ya mbote. Mu mbandu, yandi pesaka bandongisila ya mfunu na mutindu ya kupesa makabu.—1 Bak. 16:1-3; 2 Bak. 9:5-7.
TULA MAMBU YA KIMPEVE NA KISIKA YA NTETE
13. Na nki mutindu Bayuda ya nkaka vandaka ve kuzitisa Kisabatu?
13 Tanga Nehemia 13:15-21. Kana beto yantika kudiyangisa mingi sambu na bima ya kinsuni, malembe-malembe kimpeve na beto lenda yantika kukulumuka. Na kutadila Kubasika 31:13, Kisabatu ya konso mposo vandaka kuyibusa bantu ya Izraele nde bo vandaka bantu yina bo me santisaka. Yo lombaka nde bo tula kilumbu ya Kisabatu na kingenga sambu na kusala lusambu ya dibuta, kusamba, mpi kuyindulula Nsiku ya Nzambi. Kansi na bilumbu ya Nehemia, bantu ya nkaka ya Izraele yantikaka kumona kilumbu ya Kisabatu bonso bilumbu yonso ya nkaka—kilumbu ya kusala mumbongo mutindu bo me yikanaka. Bo tulaka mambu ya lusambu na nima. Ntangu Nehemia monaka mpidina, yandi kulaka banzenza yina vandaka kukwisa kuteka mpi pesaka ntuma ya kukanga bakielo ya mbanza na nkokila ya kilumbu ya sambanu, na ntwala nde kilumbu ya Kisabatu kuyantika.
14, 15. (a) Inki lenda kumina beto kana beto ke tula ve bandilu na yina me tala kusosa mbongo? (b) Inki mutindu beto lenda kota na kupema ya Nzambi?
14 Inki beto lenda longuka na mbandu ya Nehemia? Dilongi mosi kele nde, beto fwete tula bandilu na yina me tala kusosa mbongo. Kana ve, kisalu na beto lenda katula beto dikebi, mingi-mingi kana beto ke zolaka yo mingi. Kuvila ve lukebisu ya Yezu ya me tala kusala bonso mpika sambu na bamfumu zole. (Tanga Matayo 6:24.) Nehemia vandaka muntu ya mbongo, kansi inki mutindu yandi sadilaka ntangu na yandi na Yeruzalemi? (Neh. 5:14-18) Na kisika ya kulanda kusala mumbongo ti bantu ya Tire to bantu ya nkaka, yandi kudipesaka na kusadisa bampangi na yandi mpi na kusala mambu yina ta santisa zina ya Yehowa. Mutindu mosi bubu yai, bankuluntu mpi bansadi ya kisalu ke kudipesaka na kusadisa dibundu, mpi bampangi ke zolaka bo sambu na nkadilu yina. Yo yina, bantu ya Nzambi ke zolanaka, ke vandaka na ngemba mpi ke kudiwaka na lutaninu.—Ezek. 34:25, 28.
15 Ata Biblia ke lombaka ve Bakristu na kuzitisa Kisabatu ya konso mposo, Polo ke zabisa beto nde: “Kele kaka ti kupema ya kisabatu sambu na bantu ya Nzambi.” Yandi ke yika nde: “Muntu yina me kota na kupema ya Nzambi me pema mpi na bisalu na yandi, kaka mutindu Nzambi pemaka na bisalu na yandi.” (Baeb. 4:9, 10) Beto Bakristu lenda kota na kupema ya Nzambi kana beto ke lemfukila yandi mpi ke sala na kuwakana sambu na kunata lukanu na yandi na ntwala. Keti nge ti dibuta na nge ke tulaka lusambu ya dibuta, balukutakanu ya dibundu mpi kisalu ya kusamuna na kisika ya ntete na luzingu na beno? Yo lenda lomba nde beto solula ti mfumu na beto ya kisalu to ti bantu yina beto ke salaka mumbongo ti bo, mingi-mingi kana bo ke monaka ve nde mambu ya kimpeve kele mfunu. Na mutindu ya kifwani, beto lenda ‘kanga bakielo ya mbanza mpi kukula bantu ya Tire’ sambu na kutula mambu ya santu na kisika ya ntete mpi kutudila yo dikebi ya me fwana. Sambu bo me santisaka beto, beto fwete kudiyula nde: ‘Keti mutindu yina mono ke zingaka ke monisaka nde, Yehowa me tulaka mono na kingenga sambu na kisalu na yandi?’—Mat. 6:33.
TANINA ZINA NA NGE YA MUKRISTU
16. Na bilumbu ya Nehemia, nki mutindu bantu ya Izraele kuditulaka na kigonsa ya kuvidisa zina na bo ya kuvanda dikanda yina bo me santisaka?
16 Tanga Nehemia 13:23-27. Na bilumbu ya Nehemia, bantu ya Izraele vandaka kukwela bankento ya banzenza. Ntangu Nehemia kwisaka na Yeruzalemi sambu na mbala ya ntete, yandi lombaka bambuta-bantu yonso na kutula diboko na ngwakana yina bo sonikaka nde bo ta kwelaka ve bankento ya mimpani. (Neh. 9:38; 10:30) Kansi, bamvula fioti na nima, yandi kutaka babakala ya Bayuda kwelaka bankento ya banzenza mpi zolaka kuvidisa zina na bo ya kuvanda bantu yina Nzambi me santisaka! Bana yina bankento ya mimpani vandaka kubuta zabaka ve kutanga to kutuba Kiebreo. Ntangu bo ta yela, keti bo lendaka kuyindula nde bo kele bantu ya Izraele? To keti bo zolaka kuyindula nde bo kele bantu ya Asdodi, ya Amoni, to ya Moabi? Sambu bo zabaka ve ndinga ya Kiebreo, keti bo lendaka kubakisa Nsiku ya Nzambi? Inki mutindu bo lendaka kuzaba Yehowa mpi kupona na kusadila yandi na kisika ya banzambi ya luvunu yina bamama na bo vandaka kusambila? Yo lombaka kubaka lukanu mosi ya nswalu sambu kusungika mambu, mpi Nehemia salaka mpidina.—Neh. 13:28.
17. Inki mutindu bibuti lenda sadisa bana na bo na kusala bangwisana ya mbote ti Yehowa?
17 Bubu yai, beto fwete sala mambu ya mbote sambu kusadisa bana na beto na kubaka zina ya Bakristu. Bibuti, beno kudiyula nde: ‘Keti bana na mono ke tubaka mbote “ndinga ya kukonda mvindu,” ya kele na Masonuku ya kieleka. (Sof. 3:9, NW) Keti masolo yina bana na mono ke taka ke monisaka nde, bo ke twadisamaka na mpeve ya Nzambi to ya nsi-ntoto?’ Kulemba nitu ve kana nge mona nde, kele ti mambu yina bana fwete tomisa. Yo ke bakaka ntangu sambu na kulonguka ndinga mosi, mingi-mingi kana beto kele kisika yina mambu mingi ke katula beto dikebi. Bana na beno ke kutana ti bampasi ya ngolo yina ke tula lukwikilu na bo na kumekama. Yo yina, na ntima-nda yonso sadila Lusambu ya Dibuta mpi mabaku ya nkaka sambu na kusadisa bo na kuyedisa bangwisana ya ngolo ti Yehowa. (Kul. 6:6-9) Beno monisa bana na beno mambote yina bo lenda baka kana bo swaswana ti bantu ya nsi-ntoto ya Satana. (Yoa. 17:15-17) Mpi beno sala bikesa sambu na kusimba ntima na bo.
18. Sambu na nki bibuti ya Bakristu me fwana na kusadisa bana na bo na kudipesa na Yehowa?
18 Nsuka-nsuka, mwana yandi mosi ta baka lukanu ya kusadila Nzambi to ve. Kansi, kele ti mambu mingi yina bibuti lenda sala. Beno fwete pesa mbandu ya mbote, kumonisa bo pwelele nkadilu ya mbote yina bo fwete monisa, mpi kusadisa bo na kuzaba mambu yina balukanu na bo lenda natila bo. Bibuti, beno mosi me fwana sambu na kusadisa bana na beno na kudipesa na Yehowa, muntu ya nkaka ve. Bo kele na mfunu ya lusadisu na beno sambu na kuzwa zina ya Bakristu mpi kutanina yo. Ya kieleka, beto yonso fwete keba na mpila nde beto vidisa ve “bilele na [beto] ya zulu,” disongidila bikalulu mpi minsiku yina ke monisaka nde beto kele balongoki ya Kristu.—Kus. 3:4, 5; 16:15.
NZAMBI TA YIBUKA BETO ‘SAMBU NA MAMBU YA MBOTE’
19, 20. Inki beto lenda sala sambu Yehowa kuyibuka beto ‘sambu na mambu ya mbote’?
19 Mosi ya bantu yina zingaka na bilumbu ya Nehemia kele profete Malashi, yina tubaka nde: “Mukanda mosi ya ngibuka yantikaka kusonama . . . sambu na bayina ke tinaka Yehowa boma mpi sambu na bayina ke yindulaka na zina na yandi.” (Mal. 3:16, 17, NW) Nzambi ta vila ve ata fioti bantu yina ke tinaka yandi boma, ke zitisaka yandi mpi ke zolaka zina na yandi.—Baeb. 6:10.
20 Nehemia sambaka nde: ‘Nzambi na mono, yibuka mono sambu na mambu ya mbote.’ (Neh. 13:31) Bonso Nehemia, zina na beto ta kota na mukanda ya ngibuka ya Nzambi kana beto landa kubuya banduku ya mbi, kupesa maboko na organizasio ya Nzambi, kutula mambu ya kimpeve na kisika ya ntete, mpi kutanina zina na beto ya Bakristu. Beto fwete “landa na kudimeka sambu na kuzaba kana [beto] kele na lukwikilu.” (2 Bak. 13:5) Kana beto sala bikesa sambu na kulanda kuvanda bantu yina Yehowa me santisaka, yandi ta yibuka beto ‘sambu na mambu ya mbote.’


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Augusti 2013
Bo Me Santisaka Beno
Beto tadila mambu iya yina lenda sadisa beto na kubikala ya santu mpi sambu nde Nzambi kusadila beto na kisalu na yandi.
Bangiufula ya Batangi
Keti yo kele mbote nde bibuti ya Bakristu kuvanda kisika mosi na lukutakanu ya dibundu ti mwana yina bo me basisaka na dibundu?
DISOLO YA LUZINGU
Yehowa ‘Ke Bakaka Kilo na Mono Konso Kilumbu’
Ata yandi belaka maladi mosi ya ngolo, inki sadisaka mpangi-nkento mosi yina katukaka na Namibie na kusala na kiese yonso bonso mupasudi-nzila na nsungi ya bamvula 20?
‘Kuwila Yehowa Makasi’ Ve Ata Fioti
Bankaka me bumbilaka Nzambi kimbeni na ntima na bo. Bo ke pesaka yandi foti sambu na bampasi na bo. Inki mutindu beto lenda buya kubwa na mutambu yina?
Bibuti—Beno Longa Bana na Beno Yantika Bumwana
Inki ntangu bibuti fwete yantika kulonga mwana? Inki mambu bo fwete longa yandi?
Beto Tulana Dikebi mpi Beto Pesana Kikesa
Inki mutindu beto lenda sadisana sambu na kulanda kusadila Nzambi na kwikama yonso ata ntangu beto ke kutana ti bampasi?
Beno Tadila Mutindu ya Bantu Yina Beno Fwete Vanda
Satana ke zolaka ve nde beto ndimama na Nzambi. Inki beto lenda sala sambu na kutanina kinduku na beto ti Yehowa?
Elisa Monaka Bapusu-Pusu ya Ke Pela Tiya—Keti Nge mpi Ke Monaka Yo?
Elisa yedisaka lukwikilu ya ngolo na Yehowa mpi tudilaka yandi ntima. Inki beto lenda longuka na mbandu na yandi?
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
Ntotila Waka Kiese Mingi!
Tanga mutindu ntotila mosi ya Swaziland sepelaka na kulonguka bakieleka ya Biblia.


text:
11 Wantu awonso ova ntoto ndinga mosi kaka bavovanga* yo sadila mvovo mimosi.2 Ekolo bayendanga kuna este, basolwele nzanza muna zunga kia Sina,+ bayantikidi zingila vana.3 I bosi, bavovaziane vo: “Nuiza twavanga e dobo yo yoka zo.” Ozevo, basadidi e dobo ke mu matadi ko, dimbu ke mu nteke ko.4 Bavovele vo: “Nuiza twatunga mbanz’eto ye nzo yandá ilwaka kuna zulu, twayivangila nkumbu a tunda, kimana twalembi mwangana mu nza yawonso.”+5 I bosi, Yave okulumukini katala e mbanza ye nzo yandá itungilu kwa wan’a wantu.6 Yave ovovele vo: “Yau awonso nkangu mosi ye ndinga mosi,+ tala dina bevanganga. Owau, konso dina bekana, vanga bevanga dio.7 Nuiza! Tukulumuka,+ twabindakesa e nding’au kimana balembi bakula e ndinga ya muntu yo nkwandi.”8 Muna mpila yayi, Yave ubamwanganese vavana, bele mu nza yawonso,+ malembe-malembe bayambwidi tunga e mbanza.9 Ekiaki i kuma yayikilwa vo Babele,*+ kadi i mûna o Yave kabindakesela e ndinga ya nza yawonso, Yave ubamwanganese vavana, bele mu nza yawonso.10 Olwalu i lusansu lwa Seme.+Seme mvu 100 kakala miau vava kawuta Ampakesade,+ vioka mvu miole kuna nim’a Kizalu.11 Vava kawuta Ampakesade, Seme wazinga diaka mvu 500. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.+12 Ampakesade wazinga mvu 35, i bosi wawuta Sela.+13 Vava kawuta Sela, Ampakesade wazinga diaka mvu 403. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.14 Sela wazinga mvu 30, i bosi wawuta Ebe.+15 Vava kawuta Ebe, Sela wazinga diaka mvu 403. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.16 Ebe wazinga mvu 34, i bosi wawuta Pelenge.+17 Vava kawuta Pelenge, Ebe wazinga diaka mvu 430. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.18 Pelenge wazinga mvu 30, i bosi wawuta Reu.+19 Vava kawuta Reu, Pelenge wazinga diaka mvu 209. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.20 Reu wazinga mvu 32, i bosi wawuta Serunge.21 Vava kawuta Serunge, Reu wazinga diaka mvu 207. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.22 Serunge wazinga mvu 30, i bosi wawuta Nako.23 Vava kawuta Nako, Serunge wazinga diaka mvu 200. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.24 Nako wazinga mvu 29, i bosi wawuta Tera.+25 Vava kawuta Tera, Nako wazinga diaka mvu 119. Wawuta wan’amakala yo wan’amakento.26 Tera wazinga mvu 70, i bosi wawuta Abarama,+ Nako+ yo Karani.27 Olwalu i lusansu lwa Tera.Tera owutidi Abarama, Nako yo Karani; Karani wawuta Loti.+28 Karani muna nsi andi ya kingutukila kafwila, muna Ure+ ya Akaladi,+ ekolo se diandi Tera kakala o moyo.29 Abarama yo Nako bayibongele akento. O nkento wa Abarama e nkumbu andi Sarai,+ o nkento a Nako e nkumbu andi Mileka,+ wa mwan’ankento a Karani, wa se dia Mileka yo Yiseka.30 Sarai sita kakala;+ kakala yo mwana ko.31 I bosi, Tera obongele mwan’andi Abarama yo ntekolo andi Loti,+ wa mwan’a Karani, yo Sarai wa mwan’andi a nzitu, o nkento a Abarama wa mwan’andi, bavaikidi muna Ure ya Akaladi, bele kuna nsi ya Kenani.+ I bosi, bezidi muna Karani,+ bayantikidi zingila mûna.32 Tera wazinga mvu 205. I bosi, Tera ofwidi muna mbanz’a Karani.
Mvovo vana yand'a lukaya
^ Mvovo wa sina: “O ntoto awonso ndinga mosi wavovanga.”