text:
KITINI 6
Kupesa Maboko na Kimfumu
—Kutunga Bisika ya Lusambu mpi Kusadisa Bampangi
NGE me kota na Nzo ya Kimfumu na beno mpi nge ke yituka mutindu yo me kuma. Yo ke pesaka nge kiese mingi. Ziku nge ke yibuka ntangu bo tungaka yo mwa bamvula me luta. Kansi ntangu yai, nge ke sepela diaka mingi kuluta; sambu na ntangu fioti, Nzo ya Kimfumu me kuma kisika ya bo ke yamba bantu yina me bwila mpasi. Ntangu mupepe mosi ya ngolo kotisaka masa mpi bebisaka kisika ya beno ke zingaka, Komite ya Filiale bakaka nswalu bangidika sambu bampangi yina me bwila mpasi kubaka madia, bilele, masa ya bunkete, mpi bima ya nkaka. Bo ke yidikaka mbote kibeni bima yina bo ke tindaka. Bampangi ya babakala ti ya bankento ke tulaka ndonga sambu na kubaka bima yina bo kele na yo mfunu. Mbala mingi, bo ke katulaka mpi mansanga ya kiese na meso na bo.
Yezu tubaka nde kidimbu yina ta sadisa bantu na kuzaba balongoki na yandi kele zola yina bo ta vanda na yo na kati na bo. (Yoa. 13:34, 35) Na kitini yai beto ta tadila mutindu zola ya Bukristu ke monanaka na bisalu ya kutunga mpi ya kusadisa bantu, yina Bambangi ya Yehowa ke salaka. Zola yai kele nzikisa ya ngolo ya ke monisa nde beto ke zinga na nsi ya luyalu ya Kimfumu ya Yezu.
NA KITINI YAI
KAPU 18
Mbongo ya Bisalu ya Kimfumu Ke Katukaka na Wapi?
Mbongo ke katukaka na wapi? Inki mutindu bo ke sadilaka yo?
KAPU 19
Kisalu ya Kutunga Yina Ke Pesaka Yehowa Lukumu
Bisika ya lusambu ke pesaka Nzambi lukumu, kansi yandi ke bakaka na mbalu kibeni kima ya nkaka.
KAPU 20
Kisalu ya Kusadisa Bantu
Inki mutindu beto me zaba nde kisalu ya kusadisa bantu kele na kati ya kisalu ya santu yina beto ke sadilaka Yehowa?


c: text/html

text:
Beno Tadila Mutindu ya Bantu Yina Beno Fwete Vanda
“Beno tadila mutindu ya bantu yina beno fwete vanda. Beno fwete vanda bantu ya bikalulu ya santu mpi kusala bisalu ya ke monisa kukangama na Nzambi.”—2 PIE. 3:11.
1, 2. ‘Beto fwete vanda bantu ya inki mutindu’ sambu na kundimama na Nzambi?
BANTU mingi ke kudiyangisaka na mambu yina bankaka ke yindulaka sambu na bo. Kansi sambu beto kele Bakristu, keti yo ke lomba ve nde beto kudiyangisa mingi na mambu yina Yehowa lenda yindula sambu na beto? Nkutu, yandi kele Muntu ya kuluta nene na luyalanganu ya mvimba mpi “nto ya moyo.”—Nk. 36:10.
2 Sambu na kumonisa ‘mutindu ya bantu yina beto fwete vanda’ na kutadila mabanza ya Yehowa, ntumwa Piere longisilaka beto na kuvanda “bantu ya bikalulu ya santu mpi kusala bisalu ya ke monisa kukangama na Nzambi.” (Tanga 2 Piere 3:11.) Sambu na kundimama na Nzambi, “bikalulu” na beto fwete vanda ya santu, disongidila ya bunkete—na bangogo, na mabanza, mpi na kimpeve. Diaka, beto fwete sala “bisalu ya ke monisa kukangama na Nzambi,” ti luzitu sambu na Nzambi mpi kuvanda ya kwikama na yandi. Yo yina, kusosa kundimama na Nzambi ke tadila kaka ve bikalulu na beto kansi mpi kimuntu na beto ya kati. Sambu Yehowa ‘ke fimpaka ntima,’ yandi ke zabaka kana bikalulu na beto kele ya santu mpi kana beto me kudipesaka ya mvimba na yandi to ve.—1 Bans. 29:17.
3. Na yina me tala bangwisana na beto ti Nzambi, inki bangiufula beto fwete kudiyula?
3 Satana Diabulu ke zolaka ve nde beto sosa kundimama na Nzambi. Nkutu, yandi ke salaka yonso sambu na kupusa beto na kubebisa bangwisana na beto ti Yehowa. Ntangu yonso, Satana ke sadilaka luvunu sambu na kukusa beto mpi kukabula beto ti Nzambi yina beto ke sambilaka. (Yoa. 8:44; 2 Bak. 11:13-15) Yo yina, beto fwete kudiyula nde: ‘Inki mutindu Satana ke kusaka bantu? Inki mono lenda sala sambu na kutanina bangwisana na mono ti Yehowa?’
INKI MUTINDU SATANA KE KUSAKA BANTU?
4. Sambu na kubebisa bangwisana na beto ti Nzambi, Satana ke nwanisa inki, mpi sambu na nki?
4 Longoki Yakobo sonikaka nde: “Konso muntu ke mekamaka kana yandi ke bika nde nzala na yandi mosi kubenda yandi mpi kupukumuna yandi. Ebuna nzala, ntangu yo ke baka divumu, yo ke butaka disumu; mpi disumu, ntangu yo me salama, yo ke butaka lufwa.” (Yak. 1:14, 15) Sambu na kubebisa bangwisana na beto ti Nzambi, Satana ke sosaka kunwanisa ntima na beto, kisika yina bampusa na beto ke katukaka.
5, 6. (a) Na nki mitindu Satana ke sosaka kubebisa ntima na beto? (b) Inki mitambu Satana ke sadilaka sambu na kubebisa banzala ya ntima na beto, mpi inki ke monisa nde yandi me zaba kusadila yo?
5 Na nki mutindu Satana ke sosaka kubebisa ntima na beto? Biblia ke tuba nde: “Nsi-ntoto ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.” (1 Yoa. 5:19) Na kati ya batolotolo yina Satana ke sadilaka, beto lenda tanga “bima yina kele na nsi-ntoto.” (Tanga 1 Yoane 2:15, 16.) Na nsungi ya mafunda ya bamvula, Diabulu me sadilaka nsi-ntoto yai sambu na kukusa bantu. Sambu beto ke zinga na nsi-ntoto yai, beto fwete keba na mitambu na yandi ya kubumbana.—Yoa. 17:15.
6 Satana ke sadilaka mitambu sambu na kubebisa bampusa ya ntima na beto. Ntumwa Yoane tangaka mitambu tatu yina Satana ke sadilaka: (1) “nzala ya nitu,” (2) “nzala ya meso,” mpi (3) “kusonga na lulendo yonso bima ya kuzingila.” Satana sadilaka mitambu yai sambu na kupukumuna Yezu na ntoto ya zelo na zelo. Sambu Satana me sadilaka mitambu yina tuka bamvula mingi, yandi me zaba kusadila yo mbote-mbote bubu yai, mpi yandi ke zabaka inki mutambu yandi fwete sadila sambu na konso muntu. Na ntwala ya kutadila mutindu beto lenda kuditanina na diambu yai, bika beto tadila ntete mutindu Diabulu nungaka na kupukumuna Eva kansi yandi nungaka ve na kupukumuna Mwana ya Nzambi.
“NZALA YA NITU”
7. Inki mutindu Satana sadilaka “nzala ya nitu” sambu na kupukumuna Eva?
7 Sambu na kuvanda nitu ngolo, bantu ke vandaka na mpusa mosi ya mfunu ya bo fwete lungisa—mpusa ya madia. Ngangi salaka ntoto sambu yo basisa madia mingi kibeni. Satana lenda meka kusadila mpusa yina beto ke butukaka ti yo ya madia, sambu na kupusa beto na kuyambula kusala luzolo ya Nzambi. Beto tadila mutindu yandi salaka yo na Eva. (Tanga Kuyantika 3:1-6.) Satana zabisaka Eva nde, yandi ta fwa ve kana yandi dia mbuma ya ‘nti ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi,’ mpi yandi tubaka nde kilumbu yina Eva ta dia yo, yandi ta kuma bonso Nzambi. (Kuy. 2:9) Na mutindu yina, Diabulu monisaka nde Eva vandaka ve na mfunu ya kulemfukila Nzambi sambu na kulanda kuzinga. Yo vandaka luvunu mpenza! Sambu Satana kotisaka ngindu yina na mabanza ya Eva, yo lombaka nde yandi sala nsola: Yandi lendaka kubuya ngindu yina, to yandi lendaka kulanda kuyindula yo, mpi kubika nde mpusa na yandi sambu na mbuma yina kuyela. Ata Eva lendaka kudia bambuma ya banti yonso ya nkaka ya kuvandaka na kilanga, yandi ponaka na kulanda kuyindula diambu yina Satana songaka yandi sambu na nti yina vandaka na kati-kati ya kilanga, mpi yandi ‘bakaka mbuma na yo mpi diaka yo.’ Na mutindu yina, Satana kunaka na ntima ya Eva nzala ya kima mosi yina Ngangi na yandi buyisaka.
8. Inki mutindu Satana sadilaka “nzala ya nitu,” sambu na kupukumuna Yezu mpi sambu na nki yandi nungaka ve?
8 Satana sadilaka mpi mutambu yina sambu na kupukumuna Yezu na ntoto ya zelo na zelo. Sambu Yezu buyaka madia bilumbu 40 mpi bampimpa 40, Satana mekaka kusadila nzala ya madia sambu na kupukumuna Yezu. Satana tubaka nde: “Kana nge kele mwana ya Nzambi, tuba na ditadi yai yo kuma dimpa.” (Luka 4:1-3) Yezu vandaka ti bansola zole: Yandi lendaka kupona na kubuya kusadila ngolo na yandi ya kusala bimangu sambu na kulungisa mpusa ya madia, to kupona na kusadila yo. Yezu zabaka nde yandi fwete sadila ve ngolo na yandi sambu na balukanu ya bwimi. Ata yandi vandaka na nzala, yandi sosaka kutanina bangwisana na yandi ti Yehowa na kisika ya kusosa kumanisa nzala na yandi. Yezu vutudilaka yandi nde: “Bo me sonikaka nde: ‘Muntu fwete zinga na mampa mpamba ve, kansi na mambu yonso ya ke basikaka na munoko ya Yehowa.’”—Mat. 4:4; Luka 4:4.
“NZALA YA MESO”
9. Bangogo “nzala ya meso” ke monisa nki, mpi inki mutindu Satana sadilaka nzala yai sambu na kupukumuna Eva?
9 Yoane tubilaka mpi mutambu ya “nzala ya meso.” Bangogo yina ke monisa nde muntu lenda kuma ti mpusa ya kima mosi kaka na nima ya kutala yo. Satana sadilaka nzala yai sambu na kupukumuna Eva, mpi yandi tubaka nde: “Meso na beno ta kanguka.” Sambu Eva talaka mingi mbuma yina bo buyisaka bo, yandi kumaka kusepela na yo. Eva monaka nde nti yina ‘vandaka kima mosi ya kitoko sambu na meso.’
10. Inki mutindu Satana sadilaka “nzala ya meso” sambu na kupukumuna Yezu, mpi inki mvutu Yezu pesaka?
10 Inki mutindu Satana sadilaka mutambu yina na Yezu? Satana “songaka [Yezu] bimfumu yonso ya ntoto ya mvimba na ntangu fioti kibeni. Na nima Diabulu tubilaka yandi nde: ‘Mono ta pesa nge kiyeka yai yonso mpi nkembo na yo.’” (Luka 4:5, 6) Yezu lendaka ve kumona na meso ya kinsuni bimfumu yina yonso na ntangu fioti, kansi yandi monaka nkembo na yo na mbonameso. Ntembe kele ve nde, Satana yindulaka nde nkembo ya bimfumu yina lendaka kubenda dikebi ya Yezu. Kukonda nsoni, Satana songaka yandi nde: “Kana nge sambila mono, yo yonso ta vanda ya nge.” (Luka 4:7) Yezu zolaka ve ata fioti na kuvanda mutindu ya muntu yina Satana zolaka nde yandi vanda. Yandi pesaka mvutu kukonda kusukinina. Yandi tubaka nde: “Bo me sonikaka nde: ‘Nge fwete sambila Yehowa Nzambi na nge, mpi yandi mpamba nge fwete sadila kisalu ya santu.’”—Luka 4:8.
“KUSONGA NA LULENDO YONSO BIMA YA KUZINGILA”
11. Inki mutindu Satana kusaka Eva?
11 Na kati ya bima yina kele na nsi-ntoto, Yoane tangaka “kusonga na lulendo yonso bima ya kuzingila.” Ya kieleka, ntangu Adami ti Eva vandaka kaka bo zole na ntoto, bo lendaka ve ‘kusonga na lulendo yonso bima na bo ya kuzingila’ na bantu ya nkaka. Kansi, bo monisaka lulendo. Ntangu Satana pukumunaka Eva, yandi monisaka Eva nde Nzambi bumbilaka yandi kima mosi ya kitoko. Diabulu tubilaka Eva nde kilumbu yandi ta dia mbuma ya ‘nti ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi,’ yandi ‘ta kuma bonso Nzambi, yandi ta zaba mambu ya mbote ti ya mbi.’ (Kuy. 2:17; 3:5) Mpidina, Satana monisaka nde Eva lendaka kuditwadisa yandi mosi kukonda Yehowa. Yo ke monana nde, lulendo pusaka Eva na kundima luvunu yina. Yandi diaka mbuma yina Nzambi buyisaka bo, mpi kwikilaka nde yandi ta fwa ve ata fioti. Yandi kudikusaka mpenza!
12. Inki kele mutindu mosi yina Satana mekaka kupukumuna Yezu, mpi inki mvutu Yezu pesaka?
12 Na kuswaswana ti Eva, Yezu bikaka mbandu ya mbote ya kudikulumusa! Satana mekaka kupukumuna yandi na mutindu yankaka, kansi Yezu buyaka ata nkutu dibanza ya kusala diambu yina zolaka kuyitukisa bantu mpi kumeka Nzambi. Kusala mpidina zolaka kumonisa kibeni lulendo! Kansi Yezu pesaka yandi mvutu ya pwelele mpi na mbala mosi nde: “Yo me tubamaka nde: ‘Nge fwete meka ve Yehowa Nzambi na nge.’”—Tanga Luka 4:9-12.
INKI MUTINDU BETO LENDA TANINA BANGWISANA NA BETO TI YEHOWA?
13, 14. Tendula mutindu Satana ke kusaka beto bubu yai.
13 Bubu yai, Satana ke sadilaka mpi mitambu yina yandi sadilaka sambu na kupukumuna Eva mpi Yezu. Na nsadisa ya “nzala ya nitu,” Diabulu ke sadilaka nsi-ntoto na yandi sambu na kupusa bantu na kudipesa na mansoni mpi kulutisa ndilu na kudia ti kunwa malafu. Yandi ke sadilaka “nzala ya meso,” sambu na kupukumuna bantu yina me konda dikebi na kutala pornografi, mingi-mingi na Internet. Diaka, yandi ke sadilaka mpusa ya “kusonga na lulendo yonso bima ya kuzingila” sambu na kupusa bantu na kukuma lulendo, kusosa lukumu, kiyeka mpi kuyedisa mpusa ya kuvanda ti bima mingi ya kinsuni!
14 “Bima yina kele na nsi-ntoto” me fwanana ti pambu ya mulobi-mbisi. Yo ke bendaka mbisi, kansi yo ke vandaka ti ndobo na kati. Satana ke sadilaka mambu yina ke monanaka ya mbote mpi ya bantu fwete lungisa konso kilumbu, sambu na kupusa bo na kusala mambu yina ke wakana ve ti bansiku ya Nzambi. Kansi, yandi ke sadilaka mitambu yina ya kubumbana sambu na kuyala banzala na beto mpi kubebisa ntima na beto. Yandi ke zolaka beto kwikila nde, kulungisa bampusa na beto mosi mpi kuvanda ti luzingu ya mbote kele mfunu mingi kuluta kusala luzolo ya Nzambi. Keti beto ta bwa na mitambu yina?
15. Inki mutindu beto lenda landa mbandu ya Yezu na mutindu yandi telaminaka bampukumuna ya Satana?
15 Eva bwaka na mitambu ya Satana, kansi Yezu telaminaka yo. Konso ntangu, Yezu vandaka kupesa mvutu ya me simbama na Masonuku, na kutubaka nde: “Bo me sonikaka nde” to “Yo me tubamaka nde.” Kana beto kele balongoki ya kikesa ya Biblia, beto ta zaba mbote Masonuku mpi ta vanda ti makuki ya kuyibuka baverse yina lenda sadisa beto na ntwala ya mpukumuna. (Nk. 1:1, 2) Kuyibuka bambandu yina Biblia ke tubila ya bantu ya kwikama yina kangamaka na Nzambi, ta sadisa beto na kulanda mbandu na bo. (Bar. 15:4) Kutina Yehowa boma na masonga, kuzola mambu yina yandi ke zolaka mpi kumenga mambu yina yandi ke mengaka, ta tanina beto.—Nk. 97:10.
16, 17. Inki mutindu ‘makuki ya kuyindula’ lenda vanda ti bupusi na mutindu ya bantu yina beto kele?
16 Ntumwa Polo ke siamisa beto na kusadila ‘makuki na beto ya kuyindula’ sambu na kukuma mutindu ya bantu yina ke bikaka nde mabanza ya Nzambi kuwumba bo, kansi ve ya nsi-ntoto. (Bar. 12:1, 2) Sambu na kumonisa mfunu ya kutanina mabanza na beto, Polo tubaka nde: “Beto ke bwisaka bangindu mpi konso kima ya kuzanguka yina ke telaminaka nzayilu ya Nzambi; mpi beto ke nataka konso dibanza na kimpika sambu na kunata yo na kulemfukila Kristu.” (2 Bak. 10:5) Mabanza na beto ke vandaka na bupusi ya ngolo na mutindu ya bantu yina beto kele, yo yina beto fwete “landa na kuyindula” mambu yina ke tungaka.—Bafi. 4:8.
17 Kana beto ke zola kuvanda ya santu, beto fwete buya kukotisa bangindu mpi banzala ya mbi na ntima na beto. Beto fwete zola Yehowa ti “ntima ya bunkete.” (1 Tim. 1:5) Kansi ntima kele luvunu, mpi bantangu ya nkaka beto lenda zaba ve mutindu “bima yina kele na nsi-ntoto” ke vandaka ti bupusi na zulu na beto. (Yer. 17:9) Yo yina, beto fwete ‘landa na kudimeka sambu na kuzaba kana beto kele na lukwikilu, mpi kulanda na kuditala kana beto kele nki mutindu,’ ntangu beto ke kudifimpa na masonga yonso na nsadisa ya mambu yina beto ke longuka na Biblia.—2 Bak. 13:5.
18, 19. Sambu na nki beto fwete baka lukanu ya kuvanda mutindu ya bantu yina Yehowa ke zolaka nde beto vanda?
18 Beto lenda telamina “bima yina kele na nsi-ntoto” kana beto ke yibuka ntangu yonso bangogo yai ya kupemama ya Yoane: “Nsi-ntoto ke luta, nzala na yo mpi ke luta, kansi muntu yina ke salaka luzolo ya Nzambi ke bikalaka kimakulu.” (1 Yoa. 2:17) Ngidika ya Satana ke monana bonso nde yo ta zinga kimakulu. Kansi, kilumbu kele yo ta kuma na nsuka. Bima yina nsi-ntoto ya Satana ke pesaka ta zinga ve kimakulu. Kuyibuka diambu yina ta sadisa beto na kubwa ve na mitambu ya Diabulu.
19 Ntumwa Piere ke siamisa beto na kuvanda mutindu ya bantu yina Nzambi ke ndimaka, ntangu beto “ke vingila mpi ke yibuka ntangu yonso kukala ya kilumbu ya Yehowa, na ntangu yina zulu ta fwa na tiya, mpi tiya ya ngolo ta kumisa bima na yo bonso masa!” (2 Pie. 3:12) Kubika fioti ntangu yai, kilumbu yina ta kwisa, mpi Yehowa ta fwa bitini yonso ya nsi-ntoto ya Satana. Na ntwala nde beto kuma kilumbu yango, Satana ta landa kusadila “bima yina kele na nsi-ntoto” sambu na kupukumuna beto, mutindu yandi pukumunaka Eva mpi Yezu. Beto fwete vanda ve bonso Eva mpi kusosa kulungisa banzala na beto mosi. Kusala mpidina ta monisa nde, beto ke ndima nde Satana kele nzambi na beto. Kansi, beto fwete vanda bonso Yezu mpi kutelamina mitambu yina, ata yo ke monana kitoko mpi ke benda dikebi na beto. Bika nde konso muntu na kati na beto kubaka lukanu ya kuvanda mutindu ya bantu yina Yehowa ke zolaka nde beto vanda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiese—Kikalulu Yina Beto Me Bakaka na Nzambi
BANTU ke zolaka kuzinga na kiese. Kansi na bilumbu yai ya nsuka, konso muntu ke kutana ti mambu ya “mpasi.” (2 Timoteo 3:1) Bantu ya nkaka ke vandaka diaka ve na kiese sambu bantu me sadilaka bo mambu ya mbi, bo ke belaka, bo kele ve ti kisalu to muntu mosi yina bo vandaka kuzola me fwaka. Bankaka kele diaka ve na kiese sambu diambu mosi yina salamaka ke landa kuyangisa bo. Bansadi ya Yehowa mpi lenda lemba nitu mpi malembe-malembe kuvanda diaka ve na kiese. Kana mpidina, nki lenda sadisa nge na kuvutukila kiese na nge?
Na ntwala ya kupesa mvutu na ngiufula yai, yo kele mfunu na kuzaba ntete ntendula ya kuvanda kibeni na kiese mpi mutindu bantu ya nkaka me taninaka yo ata bo kutanaka ti bampasi. Na nima, beto ta mona mutindu beto lenda tanina kiese na beto mpi kuyedisa yo.
KIESE KELE NKI?
Kuvanda na kiese ke tendula ve kuseka. Mu mbandu, muntu ya me lawuka malafu lenda seka mingi, kansi maseka yina ta mana kana kwiti me mana mpi na nima yandi lenda bakisa nde yandi kele kaka ti bampasi mingi. Maseka na yandi vandaka kaka sambu na ntangu fioti mpi yo vandaka ve kiese ya kieleka.—Bingana 14:13.
Kiese kele mawi ya ngolo yina muntu ke vandaka na yo na ntima kana yandi me zwa to ke vingila kima mosi ya mbote. Kuvanda na kiese ke tendula kuvanda na ngemba, yo vanda na ntangu ya mbote to ya mpasi. (1 Batesalonika 1:6) Ya kieleka, beto lenda vanda na kiese ata ntangu beto me sepela ve na diambu mosi. Mu mbandu, bo bulaka bantumwa sambu bo vandaka kulonga malongi ya Yezu. Ata mpidina, bo “katukaka na ntwala ya Sanedreni, bo vandaka na kiese sambu bo monaka nde bo me fwana nde bo pesa bo nsoni sambu na zina na yandi.” (Bisalu 5:41) Bantumwa vandaka ve na kiese sambu bo bulaka bo kansi sambu bo bikalaka ya kwikama na Nzambi.
Kiese kele ve kima mosi yina beto ke butukaka ti yo to yina beto ke kumaka ti yo na mbala mosi. Sambu na nki? Sambu kiese ya kieleka kele mbuma ya mpeve santu ya Nzambi. Mpeve ya Nzambi ke sadisaka beto na kuyedisa bikalulu ya “kimuntu ya mpa,” mu mbandu kiese. (Baefezo 4:24; Bagalatia 5:22) Kana beto kele na kiese, yo ta sadisa beto na kukanga ntima na bampasi.
BAMBANDU YA MBOTE
Yehowa zolaka nde ntoto kufuluka ti mambu ya mbote, kansi ve ti mambu ya mbi ya beto ke mona bubu yai. Ata bantu ke salaka mambu ya mbi, Yehowa ke vandaka kaka na kiese. Biblia ke tuba nde: “Ngolo ti kiese kele na kisika yina yandi ke zingaka.” (1 Bansangu 16:27) Diaka, mambu ya mbote yina bansadi na yandi ke salaka ke sepedisaka yandi mingi.—Bingana 27:11.
Beto ta landa mbandu ya Yehowa kana beto ke tanina kiese na beto ata ntangu mambu me salama ve mutindu beto vandaka kuyindula. Na kisika ya kudiyangisa, beto tula dikebi na mambu ya mbote yina beto kele na yo mpi kuvingila nkutu mambu ya kuluta mbote na bilumbu ke kwisa. *
Biblia kele ti bambandu ya bantu mingi yina taninaka kiese na bo ata bo kutanaka ti bampasi mingi. Abrahami landaka kuvanda na kiese ata ntangu luzingu na yandi vandaka na kigonsa to ntangu bantu vandaka kubangika yandi. (Kuyantika 12:10-20; 14:8-16; 16:4, 5; 20:1-18; 21:8, 9) Inki sadisaka yandi? Yandi vandaka kuyindula mutindu yandi ta zinga na nsi-ntoto ya mpa, na nsi ya Kimfumu ya Mesia. (Kuyantika 22:15-18; Baebreo 11:10) Yezu tubaka nde: “Tata na beno Abrahami vandaka na kiese mingi na kivuvu ya kumona kilumbu na mono.” (Yoane 8:56) Beto ta landa mbandu ya Abrahami kana beto ke yindula mbala na mbala luzingu ya kiese yina beto ta vanda ti yo na bilumbu ke kwisa.—Baroma 8:21.
Polo ti Silasi vandaka mpi ti lukwikilu ya ngolo, bo landaka kuvanda na kiese ata bo kutanaka ti bampasi mingi. Mu mbandu, na nima ya kubula bo ngolo mpi ya kutula bo na boloko, bo “vandaka kusamba mpi kuyimba sambu na kukumisa Nzambi.” (Bisalu 16:23-25) Bo kangaka ntima na bampasi yina sambu bo vandaka kuyindula balusilu ya Nzambi yina ta lungana na bilumbu ke kwisa. Diaka, bo vandaka na kiese ntangu bo bakisaka nde bantu ke niokula bo sambu bo kele balongoki ya Kristu. Beto ta landa mbandu ya Polo ti Silasi kana beto ke yindula mambote yina beto ke bakaka ntangu beto ke sadilaka Nzambi na kwikama yonso.—Bafilipi 1:12-14.
Bubu yai mpi, bampangi mingi ke taninaka kiese ata bo ke kutana ti bampasi. Mu mbandu, na Novembri 2013, mupepe ya ngolo bulaka na Philippines, yo bebisaka banzo ya bampangi kuluta 1000. Nzo ya mpangi George na mbanza Tacloban bebaka kibeni, yandi tubaka nde: “Ata bampangi kutanaka ti mpasi yina, bo vandaka kaka na kiese. Mono ta kuka ve kutendula kiese yina beto vandaka na yo.” Kana beto ke yindula mambu yina Yehowa me salaka sambu na beto mpi ke tonda yandi, beto ta landa kuvanda na kiese ata beto ke kutana ti bampasi ya ngolo. Inki mambu ya nkaka Yehowa me salaka yina ke pesaka beto kiese?
MAMBU YINA KE PESAKA BETO KIESE
Kima ya ntete yina ke pesaka beto kiese kele kinduku na beto ti Yehowa. Beto me zabanaka ti Mfumu ya Kuluta Nene, Mfumu ya zulu ti ntoto. Yandi kele Tata, Nzambi mpi Nduku na beto!—Nkunga 71:17, 18.
Beto ke tondaka Yehowa sambu yandi me pesaka beto luzingu mpi bima yina ke sadisaka beto na kusepela ti luzingu. (Longi 3:12, 13) Sambu yandi me bendaka beto na yandi, beto ke bakisaka mambu yina yandi ke zola kusala sambu na beto mpi mutindu ya mbote ya kuzinga. (Bakolosai 1:9, 10) Ata mpidina, bantu mingi ke zabaka ve lukanu ya luzingu. Polo monisaka luswaswanu yina kele na kati na beto ti bo, yandi tubaka nde: “‘Disu monaka ve mpi dikutu waka ve, ntima ya muntu yindulaka mpi ve mambu yina Nzambi yidikaka sambu na bantu yina ke zolaka yandi.’ Sambu, Nzambi me monisilaka beto yo na nzila ya mpeve na yandi.” (1 Bakorinto 2:9, 10) Kuzaba mambu yina Yehowa ke zolaka mpi lukanu na yandi ke pesaka beto kiese.
Yehowa me salaka nkutu mambu mingi sambu na beto. Yandi me bakaka bangidika sambu na kulolula masumu na beto. (1 Yoane 2:12) Yandi ke pesa beto kivuvu ya kuzinga na nsi-ntoto ya mpa, yina me finama. (Baroma 12:12) Bubu yai, Yehowa me pesaka beto banduku mingi sambu beto sadila yandi na kimvuka. (Nkunga 133:1) Yehowa ke taninaka beto mpi na mitambu ya Satana mpi ya bademo na yandi. (Nkunga 91:11) Kana beto landa kuyindula mambu yonso ya mbote yina Yehowa me salaka sambu na beto, beto ta vanda na kiese ya mingi.—Bafilipi 4:4.
MUTINDU YA KUVANDA NA KIESE MINGI
Keti mpangi yina kele na kiese lenda kuma diaka ti kiese mingi? Yezu tubaka nde: “Mono me tubila beno mambu yai, sambu kiese na mono kuvanda na beno mpi kiese na beno kukuma ya kulunga.” (Yoane 15:11) Yo ke monisa nde kiese na beto lenda kuma diaka mingi. Beto lenda fwanisa kiese ti tiya. Kana beto ke zola nde tiya kupela mingi, beto fwete yika bankuni. Beto vila ve nde mpeve santu ke sadisaka beto na kuvanda na kiese. Yo yina, kana beto ke zola nde kiese na beto kukuma mingi, beto fwete landa kulomba Yehowa mpeve santu. Beto fwete landa kuyindula mpi mingi mambu ya beto ke tanga na Biblia, sambu bo sonikaka yo na nsadisa ya mpeve santu.—Nkunga 1:1, 2; Luka 11:13.
Kima ya nkaka yina ta pesa beto kiese kele kusala mingi mambu yina ke sepedisaka Yehowa. (Nkunga 35:27; 112:1) Inki ke ndimisa yo? Biblia ke tuba nde Yehowa gangaka beto sambu na kuwa ‘Nzambi ya kieleka boma mpi kuzitisa bansiku na yandi, sambu yai mambu yonso yina muntu fwete sala.’ (Longi 12:13) Nzambi gangaka beto sambu na kusala luzolo na yandi. Yo yina, kana beto ke sadila Yehowa, beto ta vanda na kiese mingi na luzingu. *
MAMBOTE YINA KIESE KE NATAKA
Kana beto ke sala bikesa sambu beto kuma diaka na kiese mingi, beto ta baka mambote mingi. Mu mbandu, Yehowa ta sepela mingi ti beto kana yandi ke mona beto ke sadila yandi na kiese ata ntangu beto ke kutana ti bampasi. (Kulonga 16:15; 1 Batesalonika 5:16-18) Diaka, kuvanda kibeni na kiese ta sadisa beto na kuyindula ve nde kuvanda ti bima mingi ya kinsuni kele kima ya kuluta mfunu na luzingu. Kansi yo ta sadisa beto na kusala bibansa ya nene sambu na Kimfumu ya Nzambi. (Matayo 13:44) Ntangu beto ta mona mambote ya mingi yina beto ke baka kana beto me sala kisalu ya Yehowa, beto ta kuma na kiese mingi mpi bantu yina ke mona beto lenda kuma mpi na kiese.—Bisalu 20:35; Bafilipi 1:3-5.
Diaka, kana beto kele na kiese mingi, sante na beto ta vanda mpi mbote. Biblia ke tuba nde: “Ntima ya kiese kele nkisi ya mbote.” (Bingana 17:22) Muntu mosi ya mayele ya longukaka mambu ya sante na États-Unis, na Iniversite ya Nebraska tubaka mambu yina ke wakana ti yina Biblia ke tuba. Yandi tubaka nde: “Kana nge kele na kiese bubu yai mpi ke sepela ti luzingu, na bilumbu ke kwisa nge ta vanda na sante ya mbote.”
Yo yina, ata beto ke zinga na bantangu ya mpasi, beto lenda landa kuvanda na kiese kana beto ke lomba Yehowa mpeve santu, ke longuka Biblia mpi ke yindula mingi mambu yina beto ke tanga. Beto lenda vanda mpi na kiese kana beto ke yindula mambu mingi ya mbote yina Yehowa ke sadila beto bubu yai, ke landa bambandu ya bantu ya lukwikilu, mpi ke sala bikesa sambu na kusala luzolo ya Nzambi. Mpidina, beto ta mona kieleka ya mambu yina kele na Nkunga 64:10, ya ke tuba nde: “Muntu ya lunungu ta wa kiese na Yehowa mpi ta tina na yandi.”
^ par. 10 Na disolo ya nima ya ta tubila bikalulu ya “mbuma ya mpeve,” beto ta tubila ntima-nda.
^ par. 20 Sambu na kuzaba mambu ya nkaka yina lenda sadisa beto na kukuma na kiese mingi, tala lupangu “ Mitindu ya Nkaka ya Kuvanda na Kiese Mingi.”


text: 31 Bantu ya Filistia vandaka kunwana ti Izraele.+ Ebuna bantu ya Izraele tinaka na ntwala ya bantu ya Filistia; bantu mingi bwaka mpi fwaka na Ngumba ya Gilboa.+2 Bantu ya Filistia vandaka kaka kupusana pene-pene ya Saule mpi ya bana na yandi, ebuna bantu ya Filistia fwaka Yonatani,+ Abinadabi, mpi Malki-shua, bana ya Saule.+3 Bitumba kumaka ngolo sambu na Saule, mpi bantu ya ke sadilaka munduki ya tolo-tolo monaka yandi, mpi bo lwadisaka yandi ngolo kibeni.+4 Ebuna Saule tubilaka muntu yina ke natilaka yandi binwaninu nde: “Basisa mbele na nge ya bitumba mpi tobula mono ti yo, sambu bantu yai ya kukonda kuyotisa+ kukwisa ve kutobula mono mpi kusadila mono mambu kukonda mawa.”* Kansi muntu yina buyaka, sambu yandi vandaka na boma mingi kibeni. Yo yina Saule bakaka mbele ya bitumba mpi bwaka na zulu na yo.+5 Ntangu muntu yina ke natilaka yandi binwaninu monaka nde Saule me fwa,+ yandi mpi bwaka na zulu ya mbele na yandi ya bitumba mpi fwaka ti yandi.6 Na mutindu yina Saule, bana na yandi tatu, muntu yina ke natilaka yandi binwaninu, mpi bantu na yandi yonso fwaka bo yonso na kilumbu yina.+7 Ntangu bantu ya Izraele yina vandaka na ntoto ya muwanda* mpi na ntoto ya Yordani monaka nde bantu ya Izraele me tina mpi nde Saule ti bana na yandi me fwa, bo yantikaka kubikisa bambanza mpi kutina;+ ebuna bantu ya Filistia kwisaka mpi kumaka kuzinga kuna.8 Kilumbu yina landaka, ntangu bantu ya Filistia kwisaka sambu na kuyiba bima ya bamvumbi, bo monaka bamvumbi ya Saule ti ya bana na yandi tatu me lala na Ngumba ya Gilboa.+9 Yo yina bo zengaka yandi ntu, bo katulaka yandi binwaninu na yandi, mpi bo tindaka ndinga na ntoto ya mvimba ya bantu ya Filistia sambu na kupanza nsangu+ yina na banzo* ya biteki+ na bo mpi na bantu na bo.10 Na nima bo tulaka binwaninu na yandi na nzo ya biteki ya Ashtoreti mpi bo kangisaka mvumbi na yandi na kibaka ya Bete-shani.+11 Ntangu bantu ya Yabeshi-gileadi+ waka mambu yina bantu ya Filistia salaka Saule,12 basoda yonso telamaka, bo tambulaka mpimpa ya mvimba, mpi bo katulaka bamvumbi ya Saule ti ya bana na yandi na kibaka ya Bete-shani. Bo vutukaka na Yabeshi, ebuna bo zikaka bo kuna.13 Na nima bo bakaka mikwa na bo+ mpi bo zikaka yo na nsi ya nti ya tamarisi na Yabeshi,+ ebuna bo buyaka madia bilumbu nsambwadi.


text:
Bangibusa ya Yehowa Me Fwana na Kutudila Ntima
‘Bangibusa ya Yehowa me fwana na kutudila ntima, yo ke pesaka mayele na bantu yina kele na mayele ve.’—NK. 19:8.
1. Inki mambu bansadi ya Nzambi ke longukaka mbala na mbala, mpi inki mutindu yo ke sadisaka beto?
NTANGU nge ke yidika Kulonguka ya Nzozulu ya Nkengi, keti nge me tubaka ntete ve nde: ‘Keti beto me longukaka dezia ve disolo yai?’ Kana nge ke kwendaka na balukutakanu ya Bambangi ya Yehowa tuka mwa bamvula, ntembe kele ve nde nge me monaka nde kele ti mambu ya nkaka yina bo ke longukaka mbala na mbala. Mu mbandu, beto ke longukaka mbala na mbala mambu ya me tala Kimfumu ya Nzambi, nkudulu, kisalu ya kukumisa bantu balongoki, mpi bikalulu bonso zola mpi lukwikilu. Kulonguka mambu yai mbala na mbala ke sadisaka beto na kuvanda ntangu yonso ti lukwikilu ya ngolo mpi kukuma “bantu yina ke lemfukaka na ndinga, kansi bawi mpamba ve.”—Yak. 1:22.
2. (a) Mbala mingi bangibusa ya Nzambi ke tadilaka inki? (b) Inki mutindu bansiku ya Nzambi me swaswana ti ya bantu?
2 Ngogo ya Kiebreo ya bo ke balulaka na ‘ngibusa’ ke tadilaka mbala mingi bansiku, bantuma, mpi minsiku ya Nzambi ke pesaka bansadi na yandi. Na kuswaswana ti bansiku ya bantu yina mbala mingi bo ke yidikaka to ke sobaka, bansiku mpi minsiku ya Yehowa ke fwanaka ntangu yonso na kutudila ntima. Ata bansiku ya nkaka ke pesamaka sambu na nsungi to diambu mosi buna, yo ke kumaka ve mbi ata fioti to ya kukonda mfunu. Muyimbi-bankunga tubaka nde: ‘Bangibusa na nge ke vandaka kaka mbote tii kuna.’—Nk. 119:144.
3, 4. (a) Bangibusa ya Yehowa lenda tadila mpi inki? (b) Inki mambote bantu ya Izraele zolaka kubaka kana bo lemfukilaka yo?
3 Bantangu ya nkaka, nge me monaka nde, bangibusa ya Yehowa ke vandaka mpi bansangu ya lukebisu. Mbala mingi, Nzambi vandaka kupesa dikanda ya Izraele balukebisu na nzila ya baprofete na yandi. Mu mbandu, ntangu fioti na ntwala ya kukota ya bantu ya Izraele na Ntoto ya Lusilu, Moize kebisaka bo nde: ‘Beno keba! Beno bika ve nde bo pukumuna ntima na beno na kuvila nzila mpi kukwenda kusamba ti kusadila banzambi ya nkaka. Kana ve Yehowa ta wila beno makasi.’ (Kul. 11:16, 17) Biblia ke monisa nde, Nzambi pesaka bansadi na yandi bangibusa mingi sambu na kusadisa bo.
4 Mbala na mbala, Yehowa vandaka kulongisila bantu ya Izraele na kutina yandi boma, kuwidikila ndinga na yandi, mpi kusantisa zina na yandi. (Kul. 4:29-31; 5:28, 29) Kana bo zitisaka bangibusa yina, bo zolaka kubaka balusakumunu mingi.—Levi 26:3-6; Kul. 28:1-4.
MUTINDU BANTU YA IZRAELE TADILAKA BANGIBUSA YA NZAMBI
5. Sambu na nki Yehowa nwanaka sambu na Ntotila Ezekiasi?
5 Na disolo ya luzingu ya bantu ya Izraele, Nzambi lungisaka balusilu na yandi. Mu mbandu, ntangu Senakeribi, Ntotila ya Asiria kwisaka kunwanisa Yuda mpi sosaka kukatula Ntotila Ezekiasi na kimfumu, Yehowa tindaka wanzio mosi sambu na kusadisa bantu na yandi. Kaka na mpimpa yina mosi, wanzio ya Nzambi fwaka “basoda ti bamfumu” ya Asiria; mpi Senakeribi vutukaka na bwala na yandi ti nsoni. (2 Bans. 32:21; 2 Bant. 19:35) Sambu na nki Nzambi nwanaka sambu na Ntotila Ezekiasi? Sambu ‘Ezekiasi vandaka kulanda luzolo ya Yehowa na luzingu na yandi, yandi bikaka yandi ve; kansi yandi landaka bansiku na yandi.’—2 Bant. 18:1, 5, 6.
6. Inki mutindu Ntotila Yoziasi tudilaka Yehowa ntima?
6 Mbandu ya muntu ya nkaka yina lemfukilaka bantuma ya Yehowa kele ya Ntotila Yoziasi. Tuka ntangu yandi vandaka ti bamvula nana, ‘yandi salaka mambu yina pesaka Yehowa kiese. Yandi balukaka ve na ndambu ya nkaka.’ (2 Bans. 34:1, 2) Yoziasi monisaka nde yandi vandaka kutudila Yehowa ntima na mutindu yandi fwaka biteki yonso ya insi yina mpi vutulaka lusambu ya kieleka. Diambu yina Yoziasi salaka natilaka yandi mosi mpi dikanda ya mvimba balusakumunu.—Tanga 2 Bansangu 34:31-33.
7. Inki vandaka kusalama ntangu bantu ya Izraele vandaka ve kulemfukila bangibusa ya Yehowa?
7 Kansi diambu ya mawa, bansadi ya Nzambi landaka ve kutudila bangibusa ya Yehowa ntima ya mvimba. Na nsungi ya bamvu-nkama mingi, bantangu ya nkaka bo vandaka kulemfukila Yehowa mpi bantangu ya nkaka kukolama na yandi. Ntangu lukwikilu na bo lembaka, na kutadila bangogo ya ntumwa Polo, bo kumaka kukwenda na “konso mupepe ya malongi ke nata ndambu na ndambu.” (Baef. 4:13, 14) Mpi mutindu Nzambi kebisaka bo, ntangu bo vandaka ve kutudila bangibusa na yandi ntima, bo vandaka kukutana ti bampasi.—Levi 26:23-25; Yer. 5:23-25.
8. Inki dilongi beto lenda baka na mbandu ya bantu ya Izraele?
8 Inki mutindu beto lenda baka mambote na mbandu ya bantu ya Izraele? Kaka bonso bantu ya Izraele, bubu yai beto ke bakaka bandongisila mpi disipline. (2 Pie. 1:12) Ndinga ya kupemama ya Nzambi lenda vanda bonso ngibusa sambu na beto ntangu yonso yina beto ke tanga yo. Sambu beto me gangamaka ti kimpwanza ya kusola, beto lenda pona na kulemfukila bantuma ya Yehowa to kulanda nzila yina ke monana mbote na meso na beto. (Bing. 14:12) Bika beto tadila mwa bikuma yina lenda pusa beto na kutudila bangibusa ya Yehowa ntima mpi mambote yina beto ta baka kana beto lemfukila yo.
LEMFUKILA NZAMBI SAMBU NGE ZINGA
9. Ntangu bantu ya Izraele vandaka na ntoto ya zelo na zelo, inki mutindu Yehowa monisaka nde yandi vandaka kusadisa bo?
9 Ntangu bantu ya Izraele yantikaka nzietelo na bo ya bamvula 40 na ‘ntoto ya zelo na zelo mpi ya ke pesa boma,’ Yehowa tendudilaka bo ve na siki-siki mutindu yandi ta twadisa bo, ta tanina bo, mpi ta lungisa bampusa na bo. Kansi, mbala na mbala yandi monisaka bo nde kana bo tudila yandi ntima mpi kulemfukila bantuma na yandi bo ta baka balusakumunu. Mutindu Yehowa vandaka kutwadisa bo na dikunzi ya dituti na mwini mpi na dikunzi ya tiya na mpimpa, yandi vandaka kuyibusa bantu ya Izraele nde yandi vandaka kusadisa bo na nzietelo yina ya mpasi. (Kul. 1:19; Kub. 40:36-38) Yandi lungisaka mpi bampusa na bo ya mfunu. “Bilele na bo kufwaka ve, makulu na bo vimbaka ve.” Ya kieleka, “bo kondaka kima ve.”—Neh. 9:19-21.
10. Inki mutindu Yehowa ke twadisaka bansadi na yandi bubu yai?
10 Bubu yai, bansadi ya Nzambi kele pene-pene ya kukota na nsi-ntoto ya mpa ya lunungu. Keti beto ke tudilaka Yehowa ntima nde yandi ta pesa beto mambu yina beto kele na yo mfunu sambu na kuguluka na “mpasi ya nene” yina ke kwisa? (Mat. 24:21, 22; Nk. 119:40, 41) Ya kieleka, bubu yai Yehowa ke sadila ve dikunzi ya dituti to ya tiya sambu na kutwadisa beto tii na nsi-ntoto ya mpa. Kansi, yandi ke sadila organizasio na yandi sambu na kusadisa beto na kulanda kukengila. Mu mbandu, mbala na mbala bo ke siamisaka beto na kukumisa kimpeve na beto ngolo na nzila ya lutangu ya Biblia, Lusambu ya nkokila ya Dibuta, mpi kukwendaka mbala na mbala na balukutakanu mpi na kisalu ya kusamuna. Keti beto me salaka bansoba sambu beto lemfukila bantuma yai? Kusala mpidina ta sadisa beto na kukuma ti lukwikilu ya ngolo yina ta sadisa beto na kukota na nsi-ntoto ya mpa.
11. Inki mambu ke monisa nde Nzambi ke kudibanzaka sambu na beto?
11 Katula kusadisa beto na kukengila na kimpeve, organizasio ya Nzambi ke pesaka beto mpi bantuma yina ke sadisaka beto na luzingu ya konso kilumbu. Mu mbandu, bo ke siamisaka beto na kumonisa bukati-kati na yina me tala bima ya kinsuni mpi na kuvanda ti disu ya kukonda mindondo sambu na kufiotuna basusi. Beto ke bakaka mpi bantuma na yina me tala kulwata mpi kuyidika nitu, kupona bansaka ya mbote, mpi kuzaba bantangu ikwa beto fwete lutisa na kusala banzo-nkanda. Yindula mpi bangibusa yina ke sadisaka beto na kuditanina na bigonsa yina lenda basika na banzo na beto, na bakamio, Banzo ya Kimfumu, mpi na mutindu ya kudibongisa sambu na mambu ya kintulumukina. Bandongisila ya mutindu yina ke monisa nde, Nzambi ke kudibanzaka sambu na beto.
BANGIBUSA SADISAKA BAKRISTU YA NTETE NA KUBIKALA YA KWIKAMA
12. (a) Inki diambu Yezu vutukilaka mbala na mbala na balongoki na yandi? (b) Inki diambu ya kudikulumusa bikalaka na mabanza ya Piere, mpi yo fwete pusa beto na kusala inki?
12 Na mvu-nkama ya ntete, bansadi ya Nzambi vandaka kubaka bangibusa mbala na mbala. Ntangu yonso, Yezu vandaka kuzabisa balongoki na yandi mfunu ya kudikulumusa. Kansi, yandi sukaka kaka ve na kupesa bo ntendula ya kudikulumusa—yandi monisaka yo na bisalu. Na kilumbu na yandi ya nsuka na ntoto, Yezu vukisaka bantumwa na yandi sambu na nkinsi ya Paki. Ntangu bantumwa vandaka kudia, Yezu yambulaka kudia, telamaka mpi yobisaka makulu na bo—kisalu yina vandaka mbala mingi mukumba ya nsadi. (Yoa. 13:1-17) Diambu yai ya kudikulumusa bikalaka na mabanza na bo. Kiteso ya bamvula 30 na nima, ntumwa Piere yina vandaka kumosi ti Yezu kilumbu yina, pesaka bampangi na yandi Bakristu ndongisila ya me tala kudikulumusa. (1 Pie. 5:5) Mbandu ya Yezu fwete pusa beto na kuvanda bantu ya kudikulumusa na bangwisana na beto ti bankaka.—Bafi. 2:5-8.
13. Yezu yibusaka balongoki na yandi mfunu ya kumonisa inki kikalulu ya mfunu?
13 Diambu ya nkaka yina Yezu vutukilaka mbala na mbala na balongoki na yandi, kele mfunu ya kuvanda ti lukwikilu ya ngolo. Kilumbu mosi, ntangu balongoki na yandi kukaka ve kubelula mwana-bakala mosi yina vandaka ti bademo, bo yulaka yandi nde: “Sambu na nki beto kukaka ve na kubasisa yo?” Yezu pesaka mvutu nde: “Sambu na lukwikilu na beno ya fioti. Ya kieleka mono ke tubila beno nde: Kana beno kele ti lukwikilu ya nene bonso nkeni ya mutarde, . . . Kele ve ata ti kima mosi ya beno ta kuka ve na kusala.” (Mat. 17:14-20) Na nsungi ya kisalu na yandi, Yezu longaka balongoki na yandi nde lukwikilu kele kikalulu mosi ya mfunu. (Tanga Matayo 21:18-22.) Keti beto ke sadilaka mabaku yina beto ke kutanaka ti yo sambu na kukumisa lukwikilu na beto ngolo na nzila ya bantuma yina beto ke bakaka na balukutakanu ya dibundu, ya distrike mpi ya nene? Balukutakanu yai ke pesaka beto kaka ve kiese kansi mpi mabaku ya kumonisa nde beto ke tudilaka Yehowa ntima.
14. Sambu na nki bubu yai, beto fwete monisa zola bonso yina Kristu monisaka?
14 Masonuku ya Kigreki ya Bukristu kele ti bangibusa mingi ya ke monisa nde beto fwete zolana. Yezu tubaka nde nsiku ya zole ya kuluta nene kele ‘kuzola nkweno na nge bonso nge mosi.’ (Mat. 22:39) Mutindu mosi, Yakobo, mpangi ya Yezu ya mama mosi bingaka zola “nsiku ya ntotila.” (Yak. 2:8) Ntumwa Yoane sonikaka nde: “Bampangi ya mono ke zolaka mingi, mono ke sonikila beno, nsiku ya mpa ve, kansi nsiku ya ntama yina beno me bakaka.” (1 Yoa. 2:7, 8) Yoane zolaka kutuba inki na bangogo “nsiku ya ntama”? Yandi vandaka kutubila nsiku ya zola. Yo vandaka “ya ntama” sambu Yezu tubilaka yo bamvula mingi na ntwala, “katuka na luyantiku.” Kansi yo vandaka mpi “ya mpa” sambu yo lombaka kumonisa zola ya kuditambika, yina balongoki fwete monisa ntangu bo ta kutana ti mambu yina bo me kutanaka ntete ve ti yo. Sambu beto kele balongoki ya Kristu, keti beto ke sepelaka na balukebisu yina ya ke sadisaka beto na kumonisa ve nkadilu ya bwimi ya ke monana mingi na nsi-ntoto yai, yina lenda kanga beto nzila na kuzola nkweno?
15. Inki vandaka mukumba ya ntete-ntete yina Yezu kwisilaka na ntoto?
15 Yezu vandaka mpenza kudibanza sambu na bantu. Yandi monisaka yo ntangu yandi belulaka bambefo mpi futumunaka bafwa. Kansi, mukumba ya ntete-ntete yina Yezu kwisilaka na ntoto vandaka ve ya kubelula bantu na kinsuni. Kisalu ya kusamuna mpi ya kulonga sadisaka bantu mingi kibeni. Inki mutindu? Mu mbandu, beto me zaba nde bantu yina Yezu belulaka mpi futumunaka na mvu-nkama ya ntete, nsuka-nsuka nunaka mpi fwaka; kansi bantu yina ndimaka nsangu yina yandi vandaka kusamuna bakaka kivuvu ya luzingu ya mvula na mvula.—Yoa. 11:25, 26.
16. Bubu yai, kisalu ya kusamuna Kimfumu mpi ya kukumisa bantu balongoki ke salama na inki kiteso?
16 Kisalu ya kusamuna yina Yezu yantikisaka na mvu-nkama ya ntete ke salama bubu yai na nsi-ntoto ya mvimba. Ya kieleka, Yezu zabisaka balongoki na yandi nde: “Yo yina, beno kwenda mpi beno kumisa bantu ya makanda yonso balongoki.” (Mat. 28:19) Bubu yai, beto mpi ke sala yo! Bambangi ya Yehowa kuluta bamilio nsambwadi ke samuna ti kikesa Kimfumu ya Nzambi na bansi kuluta 230, mpi ke longuka Biblia konso mposo ti bamilio ya bantu. Kisalu ya kusamuna ke ndimisa nde beto kele na bilumbu ya nsuka.
TUDILA YEHOWA NTIMA BUBU YAI
17. Inki ndongisila Polo mpi Piere pesaka?
17 Yo ke pwelele nde, bangibusa sadisaka Bakristu ya ntete na kulanda kuvanda ti lukwikilu ya ngolo. Yindula kikesa yina Timoteo bakaka ntangu ntumwa Polo, yina vandaka na boloko na Roma, zabisaka yandi nde: “Landa na kusimba mbandu ya mambu ya mbote yina nge waka na mono.” (2 Tim. 1:13) Na nima ya kusiamisa bampangi na yandi Bakristu na kumonisa bikalulu bonso kukanga-ntima, zola ya kimpangi, mpi kudiyala, ntumwa Piere tubaka nde: “Mono ta vanda ntangu yonso ya kuyilama na kuyibusa beno mambu yai, ata beno me zaba yo mpi beno me kangama ngolo na kieleka yina kele na kati na beno.”—2 Pie. 1:5-8, 12.
18. Inki mutindu Bakristu ya mvu-nkama ya ntete vandaka kutadila bangibusa?
18 Ya kieleka, mikanda yina Polo mpi Piere sonikaka fwananaka ti “mambu yina baprofete ya santu tubaka ntama.” (2 Pie. 3:2) Keti bampangi na beto ya mvu-nkama ya ntete waka makasi ntangu bo bakaka bantuma yina? Ve, sambu bantuma yina monisaka nde Nzambi vandaka kuzola bo mpi kusadisa bo na kulanda “kuyela na ntima ya mbote ya nene mpi na nzayilu ya Mfumu mpi Ngulusi na beto Yezu Kristu.”—2 Pie. 3:18.
19, 20. Sambu na nki beto fwete tudila bangibusa ya Yehowa ntima, mpi kusala mpidina ta natila beto inki mambote?
19 Bubu yai, beto kele ti bikuma ya mbote ya kutula ntima na bangibusa ya Yehowa, yina kele na Biblia, Ndinga na yandi. (Tanga Yozue 23:14.) Biblia ke monisa mutindu Nzambi sadilaka bantu ya kukonda kukuka mambu na nsungi ya mafunda ya bamvula. Bo sonikaka mambu yina yonso sambu na mambote na beto. (Bar. 15:4; 1 Bak. 10:11) Beto ke mona kulungana ya bambikudulu ya Biblia. Bambikudulu kele bonso bangibusa yina ke pesamaka bamvula mingi na ntwala. Mu mbandu, bamilio ya bantu me vukana na lusambu ya Yehowa ya bunkete, mutindu bo bikulaka nde yo ta salama na ‘kitini ya nsuka ya bilumbu.’ (Yez. 2:2, 3) Mambu ya mbi yina ke salama na nsi-ntoto bubu yai ke lungisa mpi bambikudulu ya Biblia. Mpi, mutindu beto tubilaka yo, kisalu ya kusamuna yina ke salama na nsi-ntoto ya mvimba ke lungisa mpenza bangogo ya Yezu.—Mat. 24:14.
20 Ngangi na beto me monisa pwelele nde beto lenda tudila yandi ntima. Keti beto ta bakila yo mambote? Beto fwete tudila bangibusa na yandi ntima. Yo kele diambu yina Rosellen salaka. Yandi ke tuba nde: “Ntangu mono yantikaka kutudila Yehowa ntima ya mvimba, mono kumaka kumona pwelele nde yandi ke zolaka mono, ke sadisaka mono mpi ke pesaka mono kikesa.” Beto mpi ta baka mambote kana beto ke tudila bangibusa ya Yehowa ntima.


text:
Bakôngo
Bakôngo kele bântu mosi ya babantu ya Afelika ya Kati. Bawu ke zingaka na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Repubilika ya Kongo, Ngabu na Ngola. Bawu ke tubaka bandînga mîngi ya baluvila, kasi bântu mîngi zaba kutuba mpe kituba Kôngo.
Bântu[soba | edit source]
Bakôngo ke minga zingaka na Ngola ya Londe (na bizunga ya Kabinda, Nzadi, Wizi, Benguela, Kwanza ya Node, Malanje na Lunda ya Node), Kongo-Kinsasa (na bizunga ya Kongo ya Kati, Kinsasa, Kwango na Kwilu) na Kongo-Braza (na bizunga ya Kuilu, Niari, Lekumu, Buenza, Pool ná Brazzaville). Yinsi ya bakôngo ke luta km² 250 000, yina kele nene mpila mosi na luyalumunu ya Ngabu.
Ntalu ya bântu[soba | edit source]
- Repubilika ya Kôngo: 1 600 000 to 52% ya bântu
- Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi: 7 400 000 to 12% ya bântu
- Kabinda: 300 000 to 99% ya bântu
- Ngola: 2 000 000 to 13% ya bântu
- Liberia: 70 000 to 2,5% ya bântu
- bakongo ya Karibe (Brezil, Ayiti, Kuba, ...)
- Na kimvuka: ~ 11 000 000
Bambanza ya nene ya bakôngo kele: Brazzaville, Ndindi, Lubomo, Matadi, Mboma, Muanda, Mbanza Ngungu, Mbanza Kongo, Soyo, Nzeto na Wizi.
Baluvila ya bakongo[soba | edit source]
Bakongo ke kabukaka na baluvila mingi.
Baluvila ya Ngabu kele balumbu, bapunu, basira na bavili.
Baluvila ya Repubilika ya Kongo kele babembe, badondo, bakamba, bakunyi, balari, balumbu, basundi = bakongo ya Boko, bavili to baluangu na bayombe.
Baluvila ya Kabinda kele bakakongo, bavili, bawoyo na bayombe.
Baluvila ya Repubilika envia mas dinero no kerer trabajo nosotro ya Kongo ya Dimokalasi kele basundi = bamanianga, bamboma, bandibu, bantandu = bampangu, basolongo, bawoyo na bayombe.
Baluvila ya Ngola kele bambata, bankanu, bapombo, basansala, basolongo, basoso, basuku, bayaka na bazombo.
Bantu zaba ve baluvila ya bakongo ya Liberia, samu na bau kele bana ya bampika, yina vutukaka tuka Amerika.
Kinkulu[soba | edit source]
Bakongo kuendaka na nsi ya bubu na bau na bamvula nkama ya 12 tuka nsi ya londe-lunene. Na bamvula nkama ya 13 bau salaka nsi ya ntotila ya nene ya ntete, yina vuandaka Kongo ya Ntotila. Nimi ya Lukeni vuandaka ntotila ya ntete ya Kongo. Yandi nungaka nsi na ngele ya nzadi Kongo. Kuna yandi tungaka Mbanza Kongo, mbanza ya kimfumu ya ntete.
Ngindu ya bambuta[soba | edit source]
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na kati ya baluvila.
Kilumbu ya tatu kele ya santu. Kuna bau ke sala ve.


text: 6 Nani na kati na beno, kana yandi ke wakana ve ti muntu ya nkaka+ ta meka kukwenda na tribinale na ntwala ya bantu ya kukonda lunungu, kansi ve na ntwala ya basantu?2 To keti beno me zaba ve nde basantu ta sambisa nsi-ntoto?+ Ebuna kana beno ta sambisa nsi-ntoto, keti beno me fwana ve na kusambisa mambu ya fioti kibeni?3 Keti beno me zaba ve nde beto ta sambisa bawanzio?+ Ebuna, sambu na nki ve mambu ya luzingu yai?4 Ebuna, kana beno kele ti mambu ya luzingu yai yina ke lomba nde bo sambisa,+ keti beno ke sola bantu yina dibundu ke monaka bantu ya mpamba sambu bo vanda bazuzi?5 Mono ke tuba sambu na kupesa beno nsoni. Keti na kati na beno muntu mosi ya mayele kele ve yina ta kuka kusambisa na kati ya bampangi na yandi?6 Kansi, mpangi ke nata mpangi ya nkaka na tribinale, na ntwala ya bantu yina ke kwikilaka ve!7 Ya kieleka, kana beno ke nata mpangi ya nkaka na tribinale, beno me bela dezia. Sambu na nki beno ke bika kaka ve nde bo sala beno mbi?+ Sambu na nki beno ke bika kaka ve nde bo yiba beno?8 Kansi, beno bantu ke sala bankaka mbi mpi ke yiba bo, beno ke sala yo na bampangi na beno!9 Keti beno ke zaba ve nde bantu ya kukonda lunungu ta baka ve* Kimfumu ya Nzambi?+ Beno kudikusa ve. Bantu ya ke salaka pite,*+ bantu ya ke sambilaka biteki,+ bantu ya ke salaka bizumba,+ babakala yina ke pesaka nzila nde bo vukisa nitu ti bo na mutindu yina me fwana ve,+ babakala yina ke ladisaka babakala ya nkaka,*+10 miyibi, bantu ya lukasi,+ bantu ya ke lawukaka malafu,+ bantu ya ke fingaka, to bantu ya ke botulaka bima ya bantu ya nkaka ta baka ve Kimfumu ya Nzambi.+11 Bantu ya nkaka na kati na beno vandaka mutindu yina. Kansi bo me yobisaka beno;+ bo me santisaka beno;+ bo me ndimaka beno bonso bantu ya lunungu+ na zina ya Mfumu na beto Yezu Kristu mpi ti mpeve ya Nzambi na beto.12 Mono kele ti nswa ya kusala mambu yonso, kansi mambu yonso ve kele mfunu.+ Mono kele ti nswa ya kusala mambu yonso; kansi mono ta bika ve nde konso kima yina kuyala mono.13 Madia kele sambu na divumu mpi divumu kele sambu na madia, kansi Nzambi ta fwa bima yai zole.+ Nitu kele ve sambu na pite,* kansi sambu na Mfumu,+ mpi Mfumu kele sambu na nitu.14 Kansi Nzambi tedimisaka Mfumu,+ ebuna yandi ta tedimisa beto mpi na bafwa+ na nzila ya ngolo na yandi.+15 Keti beno ke zaba ve nde nitu na beno kele bitini ya nitu ya Kristu?+ Keti mono ta katula bitini ya nitu ya Kristu mpi ta vukisa yo ti nkento ya ndumba? Ata fioti ve!16 Keti beno me zaba ve nde muntu yina ke vukana ti nkento ya ndumba kele nitu mosi ti yandi? Sambu yandi ke tuba nde, “bo zole ta vanda nsuni mosi.”+17 Kansi muntu yina ke vukana ti Mfumu kele na bumosi ti yandi na mpeve.+18 Beno tina pite!*+ Konso disumu ya nkaka yina muntu lenda sala kele na nganda ya nitu na yandi, kansi muntu yina ke salaka pite ke salaka disumu na nitu na yandi mosi.+19 Keti beno me zaba ve nde nitu na beno kele tempelo+ ya mpeve santu yina kele na kati na beno, yina Nzambi me pesaka beno?+ Diaka, beno kele ve bantu ya beno mosi,+20 sambu bo me sumbaka beno na ntalu.+ Yo yina, beno pesa Nzambi nkembo+ na nitu na beno.+


text:
KAPU YA KUMI NA IYA
Dibuta na Beno Lenda Vanda na Kiese
1, 2. Yehowa ke zolaka nki sambu na mabuta?
YEHOWA NZAMBI muntu kwedisaka bakala ti nkento ya ntete. Biblia ke zabisa beto nde yandi gangaka nkento ya ntete mpi “nataka nkento yina na [bakala].” Adami waka kiese kibeni yo yina yandi tubaka nde: “Yai mukwa ya mikwa na mono mpi nsuni ya nsuni na mono.” (Kuyantika 2:22, 23) Diambu yai ke monisa nde Yehowa ke zolaka nde bankwelani kuvanda na kiese.
2 Diambu ya mpasi kele nde, mabuta mingi ke vandaka ve ata fioti na luzingu ya kiese. Kansi, Biblia kele ti minsiku mingi yina lenda sadisa bantu ya dibuta na kuvanda ti luzingu ya mbote mpi kuzinga na bumosi.—Luka 11:28.
INKI MAMBU NZAMBI KE LOMBAKA BABAKALA?
3, 4. (a) Inki mutindu bakala fwete sadila nkento na yandi mambu? (b) Sambu na nki yo kele mfunu nde bakala ti nkento kulolulana?
3 Biblia ke tuba nde bakala ya mbote fwete sadila nkento na yandi mambu ti zola mpi luzitu. Tanga Baefezo 5:25-29. Ntangu yonso, bakala fwete sadila nkento na yandi mambu na zola. Diaka, bakala fwete tanina yandi, bakala fwete lungisa bampusa na yandi mpi bakala fwete buya kusala konso kima yina lenda pesa yandi mpasi.
4 Kansi nki bakala fwete sala kana nkento na yandi me sala kifu? Biblia ke zabisa babakala nde: “Beno landa kuzola bankento na beno mpi beno dasukila bo ve.” (Bakolosai 3:19) Babakala, beno yibuka nde beno mpi ke salaka bifu. Kana nge ke zola nde Nzambi kulolula nge, nge mpi fwete lolula nkento na nge. (Matayo 6:12, 14, 15) Kana bakala mpi nkento kele ti kikalulu ya kulolulana na ntima ya mvimba, yo ta sadisa bo na kuvanda ti makwela ya kiese.
5. Sambu na nki bakala fwete pesa nkento na yandi lukumu?
5 Yehowa ke lomba bakala na kupesa nkento na yandi lukumu. Bakala fwete tadila mbote-mbote bampusa ya nkento na yandi. Yo kele diambu mosi ya mfunu kibeni. Kana bakala ke sadila ve nkento na yandi mambu na mutindu ya mbote, Yehowa lenda buya kuwa bisambu na yandi. (1 Piere 3:7) Bantu ke vandaka mfunu na meso ya Yehowa kana bo ke zola yandi. Yehowa ke zolaka babakala ti bankento kiteso mosi.
6. Biblia ke tubaka nde bakala ti nkento fwete vanda “nsuni mosi,” yo ke tendula nki?
6 Yezu tendulaka nde bakala ti nkento ‘kele diaka ve bantu zole, kansi nsuni mosi.’ (Matayo 19:6) Bo zole fwete vanda ya kwikama mpi ata nkwelani mosi ve fwete sala bizumba. (Bingana 5:15-21; Baebreo 13:4) Bakala to nkento fwete lungisa bampusa ya nitu ya nkwelani na yandi. (1 Bakorinto 7:3-5) Bakala fwete yibuka nde “ata muntu mosi ve ke mengaka nitu na yandi mosi, kansi yandi ke disaka yo mpi ke kebaka yo.” Yo yina yandi fwete zola nkento na yandi mpi kukeba yandi. Kima ya kuluta mfunu kele nde, nkento ke zolaka nde bakala na yandi kusadila yandi mambu na mawete mpi na zola.—Baefezo 5:29.
INKI MAMBU NZAMBI KE LOMBAKA BANKENTO?
7. Sambu na nki yo ke lomba nde dibuta kuvanda ti mfumu?
7 Yo ke lombaka nde konso dibuta kuvanda ti mfumu, disongidila muntu yina fwete twadisa dibuta sambu bantu na yo kuvanda na bumosi. Na 1 Bakorinto 11:3, Biblia ke tuba nde: “Mfumu ya konso bakala kele Kristu; mpi mfumu ya nkento kele bakala; ebuna mfumu ya Kristu kele Nzambi.”
8. Inki mutindu nkento lenda monisa luzitu ya mingi na bakala na yandi?
8 Babakala yonso ke salaka bifu. Kansi kana nkento ke pesa maboko na balukanu yina bakala ke baka mpi yandi ke sala kumosi ti bakala na yandi na ntima ya mvimba, dibuta ya mvimba ta baka mambote. (1 Piere 3:1-6) Biblia ke tuba nde: “Nkento fwete vanda ti luzitu ya mudindu sambu na bakala na yandi.” (Baefezo 5:33) Inki nkento ta sala kana bakala na yandi kele ve Mbangi ya Yehowa? Yandi fwete vanda kaka ti luzitu ya mudindu. Biblia ke tuba nde: “Beno bankento, beno lemfukila babakala na beno, sambu kana bankaka na kati na bo ke lemfuka ve na ndinga ya Nzambi, bo kuma kulemfuka na nzila ya bikalulu ya bankento na bo kukonda nde beno tuba ata kima mosi, sambu bo ta mona na meso na bo mosi bikalulu na beno ya bunkete ti luzitu ya mingi.” (1 Piere 3:1, 2) Kana nkento kele ti bikalulu ya mbote, yo lenda sadisa bakala na yandi na kubakisa balukwikilu na yandi mpi kuzitisa yo.
9. (a) Inki nkento fwete sala kana yandi ke wakana ve ti bakala na yandi na diambu mosi? (b) Inki ndongisila Tito 2:4, 5 ke pesa bankento?
9 Nkento lenda sala nki kana yandi ke wakana ve ti bakala na yandi na diambu mosi? Yandi fwete monisa dibanza na yandi na luzitu yonso. Mu mbandu kilumbu mosi, Sara tubaka diambu mosi yina sepedisaka ve Abrahami, kansi Yehowa zabisaka Abrahami nde: “Wila yandi.” (Kuyantika 21:9-12) Mbala mingi desizio ya nsuka ya bakala ke fwaka ve bansiku ya Biblia, yo yina nkento fwete pesa maboko na balukanu ya bakala. (Bisalu 5:29; Baefezo 5:24) Nkento ya mbote ke lungisaka bampusa ya dibuta na yandi. (Tanga Tito 2:4, 5.) Kana bakala ti bana ke mona nde mama ke sala ngolo na kulungisa bampusa na bo, bo ta zola yandi mpi ta zitisa yandi mingi diaka.—Bingana 31:10, 28.
10. Biblia ke tuba nki na yina me tala kukabwana mpi kufwa makwela?
10 Bantangu ya nkaka bankwelani ke bakaka nswalu lukanu ya kukabwana to ya kufwa makwela. Kansi, Biblia ke tuba nde “nkento fwete kabwana ve ti bakala na yandi” mpi “bakala fwete bikisa ve nkento na yandi.” (1 Bakorinto 7:10, 11) Kele ti mambu yina lenda sala nde bankwelani kukabwana; kansi yo kele lukanu mosi ya bo fwete tadila mbote-mbote. Inki ntangu bankwelani lenda fwa makwela? Biblia ke monisa nde bakala to nkento lenda fwa makwela kaka kana nkwelani na yandi me vukisa nitu ti muntu ya nkaka.—Matayo 19:9.
INKI MAMBU NZAMBI KE LOMBAKA BIBUTI?
11. Inki kima bana kele na yo mfunu mingi kuluta?
11 Bibuti, beno lutisa ntangu mingi ti bana na beno. Bana na beno kele na mfunu na beno, mpi kima ya kuluta mfunu kele nde, bo ke zola nde beno longa bo mambu ya Yehowa.—Kulonga 6:4-9.
12. Bibuti fwete sala nki sambu na kutanina bana na bo?
12 Nsi-ntoto ya Satana ke landa kukuma mbi, mpi bantu ya nkaka ke zolaka kubebisa bana na beto, nkutu bo ke sosaka kuvukisa nitu ti bo. Bibuti ya nkaka ke kukaka ve kusolula ti bana na bo mambu ya me tala kuvukisa nitu. Kansi, bibuti fwete kebisa bana na bo sambu na bantu yina ke sosa kuvukisa nitu ti bo mpi bo fwete longa bana na bo mutindu bo lenda tina bantu yango. Bibuti, beno fwete tanina bana na beno. *—1 Piere 5:8.
13. Inki mutindu bibuti fwete sadila bana na bo mambu?
13 Bibuti kele ti mukumba ya kulonga bana na bo bikalulu yina bo fwete vanda ti yo. Inki mutindu beno lenda longa bana na beno? Bana na beno kele na mfunu nde beno longa bo, kansi beno fwete sungika bo ve na makasi to na nku. (Yeremia 30:11) Yo yina, beno pesa ve bana na beno disipline ntangu beno kele na makasi. Beno zola ve nde mambu ya beno ke tuba kuvanda bonso beno ke lwadisa “muntu na mbele ya bitumba” mpi ke pesa yandi mpasi. (Bingana 12:18) Beno longa bana na beno na kubakisa sambu na nki bo fwete lemfuka.—Baefezo 6:4; Baebreo 12:9-11; tala Noti 30.
INKI MAMBU NZAMBI KE LOMBAKA BANA?
14, 15. Sambu na nki bana fwete lemfukila bibuti na bo?
14 Yezu vandaka kulemfukila Tata na yandi ntangu yonso, ata ntangu yo vandaka mpasi na kusala yo. (Luka 22:42; Yoane 8:28, 29) Yehowa ke lomba mpi bana na kulemfukila bibuti na bo.—Baefezo 6:1-3.
15 Bana, ata beno ke mona nde yo kele mpasi na kulemfukila bibuti na beno, beno yibuka nde kana beno ke monisa bulemfu, Yehowa mpi bibuti na beno ta vanda na kiese sambu na beno. *—Bingana 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Inki mutindu Satana ke sosaka kupusa baleke na kusala mambu ya mbi? (b) Sambu na nki yo kele mfunu nde nge pona banduku yina ke zolaka Yehowa?
16 Diabulu lenda sadila banduku na nge mpi baleke ya nkaka sambu na kupusa nge na kusala mambu ya mbi. Yandi me zaba nde yo lenda vanda mpasi kibeni na kutelamina bupusi yina. Mu mbandu, Dina mwana ya Yakobi vandaka ti banduku yina vandaka ve kuzola Yehowa. Kinduku yina natilaka yandi ti dibuta na yandi bampasi mingi. (Kuyantika 34:1, 2) Kana banduku na nge ke zolaka ve Yehowa, bo lenda pusa nge na kusala kima yina Yehowa ke mengaka mpi yo lenda pesa nge, dibuta na nge, mpi Nzambi mpasi mingi. (Bingana 17:21, 25) Yo yina, yo kele kibeni mfunu nde nge vanda ti banduku yina ke zolaka Yehowa.—1 Bakorinto 15:33.
DIBUTA NA BENO LENDA VANDA NA KIESE
17. Inki mukumba konso muntu kele ti yo na dibuta?
17 Kana bantu ya dibuta ke zitisa bansiku ya Nzambi, mavwanga mpi bampasi ya mingi ta vanda ve na dibuta na bo. Yo yina bakala, zola nkento na nge mpi sadila yandi mambu na zola yonso. Nkento, zitisa bakala na nge, lemfukila yandi mpi landa mbandu ya nkento yina Bingana 31:10-31 ke tubila. Bibuti, beno longa bana na beno na kuzola Nzambi. (Bingana 22:6) Tata, twadisa dibuta na nge “na mutindu ya mbote.” (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Bana, beno lemfukila bibuti na beno. (Bakolosai 3:20) Beno vila ve nde konso muntu ya dibuta lenda sala kifu, yo yina beno kudikulumusa mpi beno lolulana. Ya kieleka, Biblia kele ti bandongisila yina Yehowa ke pesa konso muntu na dibuta.
^ par. 12 Nge lenda tanga mambu mingi na yina me tala mutindu nge lenda tanina bana na nge na kapu ya 32 ya mukanda Longuka na Longi ya Nene, yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.
^ par. 15 Mwana ta lemfukila ve bibuti na yandi kana bo ke zola nde yandi sala diambu yina ke fwa nsiku ya Nzambi.—Bisalu 5:29.


text:
Biblia Kele Sikisiki na Mambu ya Ntama
Bansi mpi Bisika Yina Biblia Ke Tubilaka
Lufwa ya mbanza Ninive
Ntangu kimfumu ya Asiria kumaka ngolo kibeni, profete ya Nzambi tubaka diambu mosi ya kuyituka.
Keti Nge Zabaka Yo?
—Yuli 2015
Biblia ke tuba nde bisika ya nkaka ya Ntoto ya Lusilu vandaka ti bamfinda. Kansi bubu yai na bisika mingi bamfinda ke vandaka diaka ve, keti ya kieleka bamfinda vandaka kibeni?
Keti Nge Zabaka Yo?—Aprili 2013
Sambu na nki ninive vandaka kubingama ‘bwala yina me fuluka ti menga’? Sambu na nki Bayuda vandaka kutunga kibaka ya nkufi na zulu ya ludi ya banzo na bo?
Bantu Yina Biblia Ke Tubilaka
Bima yina Bantu Me Bikisaka Ke Ndimisa nde Ntotila Davidi Zingaka Kibeni
Bantu ya nkaka ke tubaka nde Davidi vandaka ve muntu ya kieleka, yandi zingaka ve; bantu me gangaka disolo na yandi ya kuganga. Inki bima bantu yina ke longukaka bantu yina zingaka na ntangu ya ntama me monaka?
Nzikisa ya Nkaka ya Bima Yina Bo Me Sengumunaka
Ziku nge me zaba ve kana Tatenai vandaka nani, kansi bima yina bo me sengumunaka yina ke tubila yandi ke ndimisa diambu mosi ya mfunu.
Zina Mosi ya Biblia na Dibungu Mosi ya Ntama
Bipesi ya dibundu mosi ya me sala dezia bamvula 3 000,yina bo monaka na 2012 bendaka dikebi ya bantu ya mayele yina ke sosaka bima ya ntama. Inki kima ya mfunu bo monaka na kati?
Keti Nge Zabaka Yo?—Februari 2020
Inki mutindu bima ya ntama yina bo zwaka monisaka nde Belshasare vandaka ntotila ya Babilone?
Keti Nge Zabaka Yo?—Marsi 2020
Katula mambu yina kele na Biblia, nki mambu ya nkaka ke ndimisa nde Bantu ya Izraele vandaka bampika na Ezipte?
Keti Nge Zabaka Yo?
—Novembri 2015
Sambu na nki Yozefi zengaka mandefo na ntwala ya kukutana ti Farao? Ntangu Biblia ke tuba nde tata ya Timoteo vandaka “Mugreki,” keti yo ke tendula nde yandi butukaka na Grese?
Keti Nge Zabaka Yo?
—Mayi 2015
Keti bantu ya arkeolozi ke ndimaka mambu yina Biblia ke tubaka? Inki ntangu bantambu vandaka diaka ve na bansi yina Biblia ke tubilaka?
Mambu Yina Biblia Ke Tubilaka
Disolo ya Noa mpi ya Mvula ya Ngolo—Diambu ya Kieleka to ya Luvunu?
Biblia ke tuba nde kilumbu mosi Nzambi nokisaka mvula mosi ya ngolo sambu na kufwa bantu ya mbi. Inki mambu ya kele na Biblia ke monisa nde Nzambi muntu salaka nde mvula yina kunoka?
Keti Bandinga na Beto Katukaka na “Nzo-Zulu ya Babele”?
Nzo-Zulu ya Babele kele inki? Inki kele kisina ya kieleka ya bandinga?
Keti Mutindu Biblia Ke Tubilaka Disolo ya Bayuda Yina Vandaka na Kimpika na Babilone Kele Kieleka?
Keti mikanda ya nsi-ntoto ke ndimisa mambu yina Nzambi tubaka na yina me tala luzingu ya Bayuda yina vandaka na kimpika na Babilone?
Luzingu na Ntangu ya Ntama
Na Ntangu ya Ntama, Nki Bima Bo Vandaka Kusadila Sambu na Kutula Bakashe?
Sambu na nki bakashe yina bo vandaka kusadila na ntangu ya ntama kele mfunu mingi mpi nki mutindu bantotila mpi bamfumu vandaka kusadila yo?
Keti Nge Zabaka Yo?—Oktobri 2017
Inki kikalulu Bayuda vandaka na yo yina pusaka Yezu na kubuyisa bo na kudia ndefi?
Keti Nge Zabaka Yo?—Nzozulu ya Nkengi No. 5 2017
Keti Yezu fingaka ve ntangu yandi fwanisaka bantu yina kele ve Bayuda ti “bana ya bambwa”?
Keti Nge Zabaka Yo?—Yuni 2017
Sambu na nki Yezu bingaka bantu yina vandaka kuteka bambisi na tempelo ya Yeruzalemi “miyibi”?
Keti Nge Zabaka Yo?—Oktobri 2016
Inki kiyeka luyalu ya Roma pesaka bamfumu ya Bayuda na mvu-nkama ya ntete? Keti ya kieleka, na ntangu ya ntama, muntu lendaka kukuna matiti ya mbi na kilanga ya muntu ya nkaka?
Keti Nge Zabaka Yo?—Desembri 2015
Keti Bayuda yina kwisaka na Yeruzalemi na Pantekoti ya mvu 33 ya T.B. ‘katukaka kibeni na makanda yonso ya nsi-ntoto ya mvimba’? Bantu mingi ya vandaka kukwisa na bankinsi ya Bayuda na Yeruzalemi vandaka kulala wapi?
Keti Nge Zabaka Yo?—Marsi 2015
Inki mutindu kuvanda muntu ya Roma natilaka ntumwa Polo mambote? Inki mutindu bo vandaka kufuta bangungudi na ntangu ya ntama?
Keti Nge Zabaka Yo?—Mayi 2014
Sambu na nki Bayuda lombaka Pilate nde bo buka makulu ya Yezu? Keti Davidi fwaka kibeni Goliati ti lanse?
Keti Nge Zabaka Yo?—Februari 2014
Inki vandaka aloesi yina bo sadilaka na ntangu ya ntama? Nzambi vandaka kundima makabu ya nki mutindu na tempelo ya Yeruzalemi?
Keti Nge Zabaka Yo?
—Yanuari 2014
Na bilumbu ya Yezu, inki mutindu bo vandaka kupesa makabu? Keti mambu yina Luka sonikaka na Biblia vandaka ya siki-siki?


text:
KAPU 18
Mbongo ya Bisalu ya Kimfumu Ke Katukaka na Wapi?
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Sambu na nki mpi nki mutindu bansadi ya Yehowa ke pesaka mbongo sambu na kupesa lusadisu na kisalu ya Kimfumu?
1, 2. (a) Inki mvutu Mpangi Russell pesaka mfumu mosi yina zolaka kuzaba mutindu bo vandaka kutwadisa bisalu ya balongoki ya Biblia? (b) Inki beto ta tadila na kapu yai?
KILUMBU mosi, mfumu mosi ya Dibundu ya Misioni bingaka Mpangi Charles T. Russell sambu yandi zolaka kuzaba mutindu bo vandaka kutwadisa bisalu ya Balongoki ya Biblia.
Mpangi Russell tendulaka nde: “Beto ke salaka ve nsisani ata fioti.”
Mfumu yina yulaka yandi nde: “Ebuna mbongo ke katukaka na wapi?”
Mpangi Russell vutulaka nde: “Kana mu zabisa nge kieleka, nge ta kwikila ve. Ntangu bantu ke kwisaka na balukutakanu na beto, bo ke lutisaka ve kitunga na ntwala na bo sambu bo tula mbongo. Kansi, ntangu bo ke monaka badepanse yina beto ke salaka, bo ke tubaka nde: ‘Nzo yai ke diaka mbongo . . . Inki mutindu mu le pesa mwa ndambu ya mbongo?’”
Mfumu yina talaka Mpangi Russell, kansi yandi kwikilaka ve.
Mpangi Russell tubaka nde: “Mu ke songa nge kaka kieleka. Bo ke yulaka mono ngiufula yai, ‘Inki mutindu mu lenda pesa mwa ndambu ya mbongo sambu na kisalu yai?’ Kana Nzambi me sakumuna muntu na kuzwa mbongo, yandi ke zolaka kusadila yo sambu na Mfumu. Kansi kana yandi kele na yo ve, sambu na nki beto fwete pusa yandi na kupesa na kingolo-ngolo?” *
2 Ya kieleka, Mpangi Russell vandaka kutuba “kaka kieleka.” Tuka ntama, bansadi ya Nzambi ke pesaka makabu ya luzolo ya mbote sambu na kupesa lusadisu na lusambu ya kieleka. Na kapu yai, beto ta tadila mwa bambandu ya Masonuku mpi ya bilumbu na beto ya ke tadila diambu yai. Ntangu beto ke tadila kisika mbongo ya beto ke sadilaka bisalu ya Kimfumu ke katukaka, konso muntu fwete kudiyula nde, ‘Inki mutindu mono lenda pesa lusadisu na Kimfumu?’
“Konso Muntu Yina Me Ndima na Kupesa Yandi Mosi na Luzolo na Yandi, Yandi Ta Nata Makabu”
3, 4. (a) Na nki diambu Yehowa ke tudilaka bansadi na yandi ntima? (b) Inki mutindu bantu ya Izraele pesaka lusadisu na kisalu ya kutunga nzo-tenta?
3 Yehowa ke tudilaka bansadi na yandi ya kieleka ntima. Yandi me zaba nde kana bo me pesa bo dibaku, bo ta vanda na kiese ya kupesa makabu ya luzolo sambu na kumonisa zola na bo ya ngolo. Beto tadila bambandu zole ya mambu yina salamaka na Izraele.
4 Ntangu yandi basisaka bantu ya Izraele na Ezipte, Yehowa zabisaka bo na kutunga nzo-tenta ya lusambu. Yo lombaka mbongo mingi sambu na kutunga nzo-tenta yina mpi kusala bima yina vandaka na kati na yo. Yehowa songaka Moize na kupesa bantu dibaku ya kupesa lusadisu na kisalu yai, yandi tubaka nde: “Konso muntu yina me ndima na kupesa yandi mosi na luzolo na yandi, yandi ta nata makabu [sambu na Yehowa].” (Kub. 35:5) Bantu salaka inki, ata bo katukaka kumona mpasi ntama mingi ve “sambu na kisalu ya nku ya bo vandaka kupesa bo”? (Kub. 1:14) Bo pesaka lusadisu na ntima ya mvimba, mpi bo pesaka wolo, arza, ti bima ya nkaka ya mfunu na luzolo yonso; ziku bo bakaka bima yina na bantu ya Ezipte, bamfumu na bo ya ntama. (Kub. 12:35, 36) Bantu ya Izraele pesaka bima mingi kuluta yina bo vandaka na yo mfunu, yo yina bo songaka bo na kwisa “kunata diaka ve makabu.”—Kub. 36:4-7.
5. Bantu ya Izraele salaka inki ntangu Davidi pesaka bo dibaku ya kupesa makabu sambu na kutunga tempelo?
5 Bamvula kiteso ya 475 na nima, Davidi pesaka makabu yina yandi bakaka na bima na yandi mosi sambu na kutunga tempelo, kisika ya ntete ya lusambu ya kieleka na ntoto. Na nima, yandi pesaka mpi bampangi na yandi ya Izraele dibaku ya kupesa, yandi yulaka bo nde: “Nani muntu ya nkaka ke ndima na kupesa makabu na Mfumu Nzambi na luzolo na yandi mosi?” Bantu salaka inki? Bo pesaka “makabu na luzolo na bo mosi na Mfumu Nzambi.” (1 Bans. 29:3-9) Davidi zabaka kisika ya kieleka ya makabu yina katukaka, yo yina ntangu yandi sambaka Yehowa yandi tubaka nde: “Bima yonso ya beto me bakaka yo me katukaka na nge, ebuna bima ya beto me pesa beto me baka yo na nge.”—1 Bans. 29:14.
6. Sambu na nki mbongo kele mfunu sambu na kusala kisalu ya Kimfumu bubu yai, mpi nki bangiufula beto fwete kudiyula?
6 Yo vanda Moize to Davidi, ata muntu mosi ve pusaka bansadi ya Nzambi na kupesa. Kansi, bantu pesaka na luzolo na bo mosi. Ebuna bubu yai? Beto me zaba mbote nde mbongo kele mfunu sambu na kusala kisalu ya Kimfumu ya Nzambi. Yo ke lombaka mbongo mingi sambu na kubasisa mpi kukabula ba-Biblia ti mikanda yina ke tendulaka yo, kutunga mpi kutanina bisika ya balukutakanu ti babiro ya filiale, mpi kusadisa bampangi na beto yina ke kutana ti bampasi. Yo yina, beto fwete kudiyula nde: Mbongo yina ke katukaka na wapi? Keti bo fwete pusa balongoki ya Ntotila na ngolo sambu na kupesa?
“Yo Ta Lomba Ve Lusadisu ya Bantu”
7, 8. Sambu na nki bansadi ya Yehowa ke lombaka ve mbongo na bantu ya nkaka?
7 Mpangi Russell ti banduku na yandi ya kisalu buyaka kusadila mayele ya kubakila mbongo yina mabundu ya Kikristu vandaka kusadila. Na nimero ya zole ya Nzozulu ya Nkengi, na disolo yina vandaka ti ntu-diambu, “Keti Nge Ta Zola Kutanga ‘Nzozulu ya Nkengi ya Sioni’?” Mpangi Russell tubaka nde: “Beto ke kwikila nde ‘Nzozulu ya Nkengi ya Sioni’ ke basikaka na lusadisu ya YEHOWA, mpi kana yo kele mutindu yina, yo ta lomba ve ata fioti lusadisu ya bantu. Ntangu Muntu yina ke tubaka nde: ‘Arza ti wolo yonso ya nsi-ntoto kele ya mono,’ ta kuka diaka ve kupesa mbongo yina beto kele na yo mfunu, beto ta bakisa nde ntangu me lunga sambu beto yambula kubasisa mukanda yai.” (Agai 2:7-9) Bamvula kuluta 130 na nima, Nzozulu ya Nkengi ti organizasio yina ke basisaka yo ke landa kaka na kulungisa lukanu na yo!
8 Bansadi ya Yehowa ke lombaka ve mbongo. Bo ke lutisaka ve malonga sambu na kukongula mbongo to kutinda mikanda sambu na kulomba lusadisu. Bo ke salaka mpi ve bansaka ya mbongo sambu na kukuma ti mbongo mingi. Bo ke zitisaka mambu yina Nzozulu ya Nkengi tubaka bamvula mingi me luta: “Beto ke monaka yo mbi na kulomba mbongo sambu na kisalu ya Mfumu, mutindu mabundu mingi ke salaka yo . . . Sambu na beto, kusadila bamwaye yina sambu na kuzwa mbongo na zina ya Mfumu ke vwezaka yandi mpi yandi ke zolaka yo ve; yandi ke sakumunaka mpi ve bantu yina ke pesaka yo to kisalu yina bo ke sadilaka yo.” *
“Bika nde Konso Muntu Kusala Kaka Mutindu Yandi Me Kana na Ntima na Yandi”
9, 10. Tanga kikuma mosi yina ke pusaka beto na kupesa makabu ya luzolo ya mbote.
9 Bo fwete pusa ve bantu ya Kimfumu na kupesa na ngolo. Kansi, beto ke vandaka na kiese ya kusadila mbongo ti bima na beto ya nkaka sambu na kupesa lusadisu na bisalu ya Kimfumu. Sambu na nki beto ke pesaka na luzolo yonso? Beto tadila bikuma tatu.
10 Ya ntete, beto ke pesaka makabu ya luzolo ya mbote sambu beto ke zolaka Yehowa mpi ke zolaka kusala “mambu yina ke pesaka yandi kiese.” (1 Yoa. 3:22) Ya kieleka, Yehowa ke vandaka na kiese kana nsadi na yandi kupesa na ntima ya mvimba. Beto tadila mambu yina ntumwa Polo tubaka na yina me tala mutindu Mukristu fwete pesa. (Tanga 2 Bakorinto 9:7.) Mukristu ya kieleka ke pesaka ve ti bantima zole to na ngolo. Yandi ke pesaka kaka “mutindu yandi me kana na ntima na yandi.” * Disongidila, na nima ya kutadila mpusa mosi mpi mutindu yandi lenda lungisa yo. Yehowa ke zolaka muntu ya mutindu yai, sambu “Nzambi ke zolaka muntu yina ke pesaka na kiese.” Mbalula ya nkaka ke tuba nde: “Nzambi ke zolaka bantu yina ke zolaka kupesa.”
11. Inki ke pusaka beto na kupesa Yehowa dikabu ya kuluta mbote?
11 Ya zole, beto ke pesaka bima ya kinsuni sambu na kupesa Yehowa mersi mutindu yandi me sakumunaka beto. Beto tadila munsiku mosi ya kele na Nsiku ya Moize yina ke pusa beto na kuyindula. (Tanga Kulonga 16:16, 17.) Ntangu bantu ya Izraele vandaka kukwenda na bafeti tatu ya konso mvula, bakala yonso vandaka kupesa dikabu “mutindu Mfumu Nzambi” sakumunaka yandi. Yo yina, na ntwala ya kukwenda na feti, konso bakala vandaka kuyindula na ntima na yandi balusakumunu yina yandi bakaka, mpi kusola dikabu ya kuluta mbote yina yandi zolaka kunata. Mutindu mosi mpi, ntangu beto ke talaka mutindu yina Yehowa me sakumunaka beto, yo ke pusaka beto na kupesa yandi dikabu ya kuluta mbote. Dikabu na beto ya ntima ya mvimba ke tadila mpi bima na beto ya kinsuni; yo ke monisaka ntonda na beto sambu na balusakumunu yina Yehowa me pesaka beto.—2 Bak. 8:12-15.
12, 13. Inki mutindu makabu na beto ya luzolo ya mbote ke monisaka zola na beto sambu na Ntotila, mpi konso muntu ke pesaka ikwa?
12 Ya tatu, makabu na beto ya luzolo ya mbote ke monisaka zola na beto sambu na Ntotila Yezu Kristu. Inki mutindu? Tala mambu yina Yezu songaka balongoki na yandi na mpimpa ya nsuka ya luzingu na yandi na ntoto. (Tanga Yoane 14:23.) Yezu tubaka nde: “Kana muntu ke zolaka mono, yandi ta zitisa ndinga na mono.” “Ndinga” ya Yezu ke tadila mpi ntuma na yandi ya kusamuna nsangu ya mbote ya Kimfumu na ntoto ya mvimba. (Mat. 24:14; 28:19, 20) Beto ke zitisaka “ndinga” yina ntangu beto ke salaka mambu yonso yina beto lenda sala, (mu mbandu kusadila ntangu, ngolo, ti bima na beto ya kinsuni) sambu kisalu ya kusamuna Kimfumu kukwenda na ntwala. Kana beto ke sala mpidina, beto ke monisa zola na beto na Ntotila yina kele Mesia.
13 Ya kieleka, bantu ya kwikama ya Kimfumu fwete pesa makabu ya luzolo ya mbote sambu na kumonisa nde bo ke pesaka lusadisu na Kimfumu na ntima na bo ya mvimba. Inki mutindu beto ke salaka yo? Yo kele lukanu ya konso muntu. Konso muntu ke pesaka kiteso yina yandi lenda kuka. Kansi, bampangi na beto mingi ya Bakristu kele ve ti bima mingi ya nsi-ntoto. (Mat. 19:23, 24; Yak. 2:5) Ata mpidina, bo fwete zaba nde na meso ya Yehowa ti ya Mwana na yandi, ata makabu ya fioti yina muntu me pesa na luzolo yonso, ke vandaka mfunu.—Mar. 12:41-44.
Inki Mutindu Beto Ke Bakaka Mbongo?
14. Na nsungi ya bamvula mingi, Bambangi ya Yehowa vandaka kulomba inki sambu na kupesa bantu mikanda?
14 Na nsungi ya bamvula mingi, Bambangi ya Yehowa vandaka kulomba makabu ntangu bo vandaka kukabula mikanda yina ke tendulaka Biblia. Makabu yina vandaka fioti kibeni na mpila nde ata bantu yina vandaka ti mbongo mingi ve vandaka kubaka mikanda. Kana muntu me ndima nsangu kansi yandi kele ve ti mbongo ya makabu, bansamuni vandaka kupesa yandi mukanda. Mpusa na bo ya ngolo vandaka ya kupesa mikanda na bantu ya masonga yina lenda tanga yo sambu yo sadisa bo.
15, 16. (a) Inki nsoba Nto-Kimvuka salaka na mutindu na beto ya kukabula mikanda yantika 1990? (b) Inki mutindu bantu ke pesaka makabu ya luzolo ya mbote? (Tala mpi lupangu “ Makabu na Beto Ke Kwendaka na Wapi?”)
15 Na 1990, Nto-Kimvuka yantikaka kusoba mutindu beto ke kabulaka mikanda na beto. Yantika mvula yina, bo yantikaka kukabula mikanda yonso na nsadisa ya makabu ya luzolo ya mbote na États-Unis. Mukanda mosi ya bo sonikilaka mabundu yonso ya États-Unis tubaka nde: “Bo ta pesaka bansamuni mpi bantu yina ke sepelaka ti nsangu mikanda mpi bazulunalu kukonda kulomba to nkutu kutuba nde bo fwete pesa dikabu ya sikisiki na ntwala ya kubaka mikanda. . . . Konso muntu yina me zola kupesa makabu sambu na badepanse ya kisalu na beto ya kulonga bantu lenda sala yo, kansi yandi lenda baka mikanda ata yandi me pesa makabu to ve.” Ngidika yai monisaka pwelele nde beto ke salaka kisalu na beto na luzolo ya mbote mpi yo kele kisalu ya Nzambi; yo monisaka diaka pwelele nde “beto kele ve bantu yina ke tekaka ndinga ya Nzambi.” (2 Bak. 2:17) Na nima, bafiliale yonso ya ntoto ya mvimba kumaka kusadila ngidika yai.
16 Inki mutindu bantu ke pesaka makabu ya luzolo ya mbote? Na Banzo ya Kimfumu ya Bambangi ya Yehowa, bo ke tulaka bakesi ya makabu na mpila nde yo benda ve dikebi ya bantu. Bantu lenda tula makabu na bakesi yina to kutinda yo mbala mosi na kimvuka mosi ya me zabanaka na nsiku yina Bambangi ya Yehowa ke sadilaka. Konso mvula, disolo mosi ya Nzozulu ya Nkengi ke monisaka mutindu beto lenda pesa makabu yai ya luzolo ya mbote.
Inki Mutindu Beto Ke Sadilaka Mbongo?
17-19. Tendula mutindu beto ke sadilaka mbongo ya beto ke pesaka sambu na (a) kisalu yina ke salama na nsi-ntoto ya mvimba, (b) kisalu ya kutunga banzo ya kimfumu na ntoto ya mvimba, mpi (c) badepanse ya dibundu.
17 Kisalu yina ke salama na nsi-ntoto ya mvimba. Beto ke sadilaka mbongo yai sambu na kuvutula mbongo yina beto ke basisaka sambu na kusala kisalu ya kusamuna na ntoto ya mvimba. Badepanse yai ke tadila mbongo yina beto ke basisaka sambu na kubasisa mikanda yina beto ke kabulaka na ntoto ya mvimba, kutunga ti kuyidika Babetele, mpi kusala banzo-nkanda ya Bukristu. Beto ke sadilaka diaka mbongo yai sambu na kusadisa bamisionere, bankengi-ntambudi, mpi bapasudi-nzila ya nene. Beto ke sadilaka yo mpi sambu na kusadisa bampangi na beto Bakristu yina me kutana ti bampasi. *
18 Kisalu ya kutunga Banzo ya Kimfumu na ntoto ya mvimba. Beto ke sadilaka mbongo yai sambu mabundu yina kele ti mfunu ya kutunga to kuyidika Nzo ya Kimfumu kudefa yo kukonda luta. Kana mabundu kufuta mbongo ya bo defaka, beto ke defisaka yo diaka na mabundu ya nkaka. *
19 Badepanse ya dibundu. Beto ke sadilaka mbongo yai sambu na kutanina Nzo ya Kimfumu mpi kufuta mbongo yina dibundu defaka na biro ya filiale sambu na kutunga mpi kuyidika kisika ya balukutakanu. Bankuluntu lenda baka lukanu ya kutinda mbongo ya nkaka na biro ya filiale sambu kisalu yina ke salama na nsi-ntoto ya mvimba kukwenda na ntwala. Kana bo baka lukanu ya mutindu yai, bankuluntu fwete zabisa dibundu lukanu yina. Kana dibundu kundima, bo ta tinda mbongo yina na filiale. Konso ngonda, mpangi yina ke talaka konti ya dibundu ke yidikaka rapore ya mbongo yina bo ke tangaka na dibundu.
20. Inki mutindu nge lenda zitisa Yehowa ti ‘bima na nge ya mbote’?
20 Kana beto yindula mambu yonso yina kele mfunu sambu na kusala kisalu ya kusamuna mpi kukumisa bantu balongoki na ntoto ya mvimba, yo ke pusa beto na ‘kuzitisa Mfumu Nzambi na bima na beto ya mbote.’ (Bing. 3:9, 10) Bima na beto ya mbote ke tadila ngolo, mayele, ti kimpeve. Ya kieleka, beto ke zola kusadila bima yai sambu na kisalu ya Kimfumu. Kansi, beto vila ve nde bima na beto ya mbote ke tadila mpi bima na beto ya kinsuni. Beto baka lukanu ya kupesa bima yina beto lenda, mpi na ntangu yina beto lenda sala yo. Makabu na beto ya luzolo ya mbote ke pesaka Yehowa lukumu mpi ke monisaka nde beto ke pesaka lusadisu na Kimfumu ya Mesia.
^ par. 1 Nzozulu ya Nkengi ya Yuli 15, 1915 (Kingelesi), balutiti 218-219.
^ par. 8 Nzozulu ya Nkengi ya Augusti 1, 1899 (Kingelesi), lutiti 201.
^ par. 10 Muntu mosi ya mayele ke tuba nde ngogo ya Kigreki yina bo me balula nde “me kana” “ke pesa dibanza ya kuyidika na ntwala.” Yandi ke yika nde: “Ata kiese ya kupesa ke kwisaka yo mosi, yo ke mfunu na kuyilama na ntwala.”—1Bak. 16:2.
^ par. 17 Sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala kisalu ya kusadisa bampangi yina me kutana ti bampasi, tala Kapu 20.


text:
“Sambu na nki nge me kumisa mono kima yina nge ke kana kuta?” (20)
7 “Keti luzingu ya muntu na ntoto kele ve bonso kisalu ya ngolo?Mpi keti bilumbu na yandi kele ve bonso bilumbu ya muntu ya kisalu yina ke bakaka lufutu?+2 Bonso mpika, yandi kele ti nzala ya ngolo ya kivudi,Mpi bonso muntu ya kisalu yina ke bakaka lufutu, yandi ke vingila lufutu na yandi.+3 Na mutindu yina, bo me pesaka mono bangonda ya kukonda mfunuMpi bo me pesaka mono+ bampimpa ya mpasi.4 Na ntangu mono ke lala, mono ke yula nde, ‘Inki ntangu mono ta telama?’+Kansi kana mpimpa ke sukinina, mono ke landa kubaluka-baluka tii kuna ntongo ta tana.5 Nsuni na mono me fuluka ti mikuni mpi misopi ya ntoto;+Mpusu na mono me fuluka ti bibala ya mputa mpi tufina.+6 Bilumbu na mono ke luta ntinu kibeni kuluta masini ya bo ke tungilaka bilele,+Mpi yo ke suka kukonda kivuvu.+7 Yibuka nde luzingu na mono kele mupepe,+Nde meso na mono ta monaka diaka ve kiese* ata fioti.8 Meso yina ke mona mono ntangu yai ta mona mono diaka ve;Meso na nge ta sosa mono, kansi mono ta vanda me kwenda.+9 Mutindu dituti ke vilaka malembe-malembe mpi ke walukaka,Mutindu mosi mpi muntu yina ke kulumuka na Maziamu* ke vutukaka diaka ve.+10 Yandi ta vutuka diaka ve na nzo na yandi,Mpi kisika na yandi ta zaba yandi diaka ve.+11 Yo yina, mono ta kanga ve munoko na mono.Mono ta tuba sambu na mpasi ya mono ke wa na ntima* na mono;Mono ta bokuta sambu na mpasi na mono ya ngolo!*+12 Keti mono kele nzadi-mungwa to mbisi mosi ya boma ya nzadi-mungwaSambu nge tula muntu na kukengila mono?13 Kana mono tuba nde, ‘Mbeto na mono ta lembika mono;Mbeto na mono ta lembika mpasi na mono,’14 Nge ke pesa mono boma ya ngolo na nzila ya bandosiMpi nge ke titisa mono na nzila ya bambona-meso,15 Yo yina mono* ke sola nde mpema na mono kukangama,Ee, mono ke sola lufwa na kisika ya nitu na mono yai.*+16 Mono ke menga luzingu na mono;+ mono ke zola ve kulanda kuzinga.Yambula mono, sambu bilumbu na mono kele bonso mpema.+17 Muntu ya ke fwaka kele inki sambu nge kudibanza sambu na yandiMpi nge tudila yandi dikebi?*+18 Sambu na nki nge ke talaka yandi konso sukaMpi ke mekaka yandi konso ntangu?+19 Keti nge ta yambula ve kutala monoMpi ta bikila mono ve ntangu yina me fwana sambu na kumina mate?+20 Kana mono me sala disumu, inki mutindu mono lenda sala nge mbi, nge Muntu ya ke talaka bantu?+Sambu na nki nge me kumisa mono kima yina nge ke kana kuta?Keti mono me kuma kizitu sambu na nge?21 Sambu na nki nge ke lolula ve mbi na monoMpi kifu na mono?Sambu kubika fioti mono ta lala na mfututu,+Nge ta sosa mono, kansi mono ta vanda me kwenda.”


text:
Mutindu ya Kukwenda na Ntwala na Nima ya Kufwa ya Makwela
“Mono monaka bonso nde luzingu me suka. Mambu vandaka kutambula mbote mpi na mbala mosi, mono me bikala maboko mpamba.”—MARK, * yina makwela na yandi fwaka mvula mosi me luta.
“Bakala na mono vandaka kubasika ti nkento mosi yina vandaka mvula mosi ti mwana na beto ya nkento. Ntangu beto fwaka makwela, mono bakaka ndembikilu sambu mono katukaka na kimpika ya nkadilu na yandi ya mbi, kansi mono kudiwaka nsoni mpi kudimonaka ya kukonda mfunu.”—EMMELINE, yina makwela na yandi fwaka bamvula 17 me luta.
Bantu ya nkaka ke fwaka makwela sambu bo ke yindulaka nde luzingu na bo ta kuma mbote, kansi bankaka ke zolaka ve nde makwela na bo kufwa kansi bo lenda sala ve na mpila nde bankwelani na bo kubikala na makwela. Ata mpidina, bantu mingi yina me fwaka makwela ke monaka nde luzingu na bo ke kumaka mpasi mingi kuluta mutindu bo vandaka kuyindula yo. Nkutu, kana makwela na nge me katuka kufwa ntama ve, mbala ya nkaka nge ke mona nde yo kele diambu yina ke pesaka muntu mpasi kuluta mambu yonso ya nkaka yina nge lenda kutana ti yo. Yo yina, yo ta vanda mbote na kutadila bandongisila ya nkaka ya Biblia ya lenda sadisa nge na kununga bampasi yina kufwa makwela ke nataka.
MPASI 1: MABANZA YA MBI.
Kudiyangisa sambu na bampasi ya mbongo, kusansa bana, mpi kudiwa nge mosi lenda lembisa nge, mpi bampasi yina ke manaka ve nswalu. Judith Wallerstein, muntu yina vandaka kulonguka bikalulu ya bantu, ya me fwaka tuka ntama tubaka nde bamvula mingi na nima ya kufwa makwela, bantu ya nkaka ke kudiwaka kaka bonso nde bo yekulaka bo mpi yambulaka bo, mpi bo ke kwikilaka nde “luzingu kele ya kukonda lunungu, kele mfunu ve mpi bo ke kudimonaka nde bo kele bo mosi.”
MAMBU YINA NGE LENDA SALA
Dila sambu na kima yina nge me vidisa. Nge lenda wa mpusa ya muntu yina nge ke zola tii bubu yai. Ata kana beno vandaka ve na bangwisana ya mbote, nge lenda dila sambu nge me zwa ve kiese yina nge kanaka na kuzwa na makwela. (Bingana 5:18) Kuwa nsoni ve sambu na kubumba ‘ntangu ya kudila.’—Longi 3:1, 4.
Buya kudivandila. Ata nge kele na mfunu ya kudivandila sambu na kudila, kuvanda mpidina bantangu mingi kele mbote ve. (Bingana 18:1) Tuba mambu ya ke pesa kikesa ntangu nge ke solula ti banduku, sambu kana nge ke bokuta ntangu yonso sambu na nkwelani na nge ya ntama, ata kana yo kele mfunu, yo lenda pusa bankaka na kutina nge. Kana nge fwete baka badesizio ya mfunu na nima ya kufwa ya makwela, lomba lusadisu na muntu mosi yina nge ke tudilaka ntima.
Tanina nitu na nge. Mbala mingi bampasi ya kufwa makwela ke natilaka muntu maladi, mu mbandu tansio to ntu mpasi. Diaka mbote, salaka ngalasisi mpi lalaka mbote.—Baefezo 5:29.
Katula bima yina lenda pusa nge na kuwila nkwelani na nge ya ntama makasi to yina nge kele ve na mfunu na yo, kansi bumba mikanda ya mfunu. Kana bima ya nkaka mu mbandu bafoto ya makwela ke pesa nge mpasi, tula yo kisika mosi mpi bumba yo sambu na bana na nge.
Nwanisa bangindu ya mbi. Olga, yina makwela na yandi fwaka ntangu bakala na yandi salaka bizumba, ke tuba nde: “Mono landaka kudiyula nde: ‘Nkento yina lutaka mono na nki?’” Kansi, mutindu Olga bakisaka yo na nima, kuvanda ntangu yonso na bangindu ya mbi lenda lembisa muntu.—Bingana 18:14.
Bantu mingi ke monaka nde kusonika mabanza na bo ke sadisaka bo na kumonisa pwelele bangindu na bo mpi kuyala yo. Kana nge sala mpidina, meka kubaka mabanza ya mpa ti ya mbote mpi yingisaka yo na kisika ya mabanza ya mbi yina nge ke nwanisa. (Baefezo 4:23) Beto tadila bambandu yai zole:
Mabanza ya ntama: Yo kele foti na mono kana nkwelani na mono salaka bizumba.
Mabanza ya mpa: Bifu na mono ke pesa ve nkwelani na mono nzila ya kusosa nkwelani ya nkaka.
Mabanza ya ntama: Mono bebisaka bamvula na mono ya mbote ti bakala mosi ya mbi.
Mabanza ya mpa: Mono ta vanda na kiese kana mono kwenda na ntwala na luzingu, kansi ve kana mono yindula mambu yina me lutaka.
Kulanda ve mambu yina ke pesa nge mpasi. Banduku mpi bampangi ya dibuta ya kele ti bangindu ya mbote lenda tuba mambu yina lenda pesa nge mpasi to yina me fwana ve sambu na nge, mu mbandu: ‘Nkutu, yandi fwanaka ve sambu na nge,’ to ‘Nzambi ke mengaka kufwa makwela.’ * Yo yina, Biblia ke longisila beto nde: ‘Kulanda ve mambu yonso yina bantu ke tuba.’ (Longi 7:21) Martina, yina makwela na yandi me fwaka tuka bamvula zole, ke tuba nde: “Na kisika ya kutula dikebi na bangogo yina ke pesa mono mpasi, mono ke sosaka kutadila mambu mutindu Nzambi ke tadilaka yo. Bangindu na yandi me luta ya beto.”—Yezaya 55:8, 9.
Samba Nzambi. Yandi ke siamisa bansambidi na yandi na ‘kulosila yandi basusi na bo yonso,’ mingi-mingi ntangu bo kele na mawa ya ngolo.—1 Piere 5:7.
MEKA DIAMBU YAI: Sonika baverse yina nge ke mona nde yo lenda sadisa nge, mpi tula yo na bisika yina nge lenda monaka yo ntangu yonso. Katula baverse yina beto me katuka kutubila, baverse yai ke landa me sadisaka bantu mingi yina makwela na bo me fwaka: Bankunga 27:10; 34:18; Yezaya 41:10; mpi Baroma 8:38, 39.
MPASI 2: BANGWISANA TI NKWELANI NA NGE YA NTAMA.
Juliana, yina makwela na yandi fwaka na nima ya bamvula 11 ke tuba nde: “Mono bondilaka bakala na mono na kuyambula mono ve. Kansi, ntangu yandi kwendaka, mono wilaka yandi mpi nkento na yandi ya mpa makasi.” Bantu mingi yina makwela na bo me fwaka ke bikalaka ti makasi sambu na bankwelani na bo ya ntama na nsungi ya bamvula. Ata mpidina, bo fwete solulaka mbala na mbala, mingi-mingi kana bo kele ti bana.
MAMBU YINA NGE LENDA SALA
Landa kumonisila nkwelani na nge ya ntama luzitu. Ntangu beno ke solula, tula dikebi na mambu ya mfunu mpi vanda nkufi. Bantu mingi me monaka nde kusala mpidina ke nataka ngemba.—Baroma 12:18.
Buya bangogo yina ke pedisaka tiya. Mingi-mingi, kana nge me wa makasi, sadila ndongisila yai ya Biblia: ‘Muntu yina ke tubaka mingi ve kele muntu ya mayele.’ (Bingana 17:27) Kana nge lenda vutula ve na nzila ya mbote disolo mosi yina me pesa nge makasi, nge lenda tuba nde: “Yo ta vanda mbote nde mono kwenda kuyindula mambu yina nge me tuba mpi beto ta solula yo na nima.”
Kabula bima na nge ti nkwelani na nge ya ntama kana mpila kele, mu mbandu mikanda ya leta, ya me tala mbongo mpi lusansu.
MEKA DIAMBU YAI: Na mbala ya nima yina nge ta solula ti nkwelani na nge ya ntama, sosa kuzaba mambu yina ke pusaka nge to yandi na kusosa kudinungisa to kukangama kaka na mabanza na beno. Kana mpila kele, zenga disolo yina to beno wakana na kusolula yo na telefone to na message na Internet.—Bingana 17:14.
MPASI 3: MUTINDU YA KUSADISA BANA NA NGE NA KUYIKANA.
Maria ke yibuka diaka mambu yina kuminaka yandi na nima ya kufwa ya makwela na yandi: “Mwana na mono ya nkento ya leke vandaka kudila ntangu yonso mpi yandi vutukilaka diaka kusuba na mbeto. Ata yaya na yandi ya nkento vandaka kumeka kubumba mawi na yandi, mono vandaka kubakisa nde yandi mpi sobaka.” Diambu ya mawa, nge lenda mona nde nge me konda ntangu to kikesa ya kusadisa bana na nge ntangu bo kele kibeni na mfunu na nge.
MAMBU YINA NGE LENDA SALA
Siamisa bana na nge na kuzabisa nge mutindu bo ke wa, ata yo ta monana bonso ‘kutuba ya kisakasaka.’—Yobi 6:2, 3.
Landa kulungisa mikumba na nge mbote-mbote. Ata nge lenda vanda na mfunu ya lusadisu na diambu mosi mpi mwana na nge lenda sepela na kusadisa nge, yo kele mbote ve na kulomba mwana lusadisu na mambu ya bambuta. (1 Bakorinto 13:11) Buya kukumisa mwana na nge muntu yina nge ke zabisa binsweki na nge, to kukumisa yandi muwakanisi to kinati-ndinga na nge na nkwelani na nge ya ntama.
Sala nde mambu ya bana na nge kulanda kukwenda mbote. Kuzinga kaka na nzo yina beno vandaka mpi kusala mambu kaka mutindu beno vandaka kusala, ke sadisaka mingi; kansi diambu ya kuluta mfunu kele kulanda kuvanda ti bangwisana ya mbote ti Nzambi na dibuta na beno, kutanga Biblia mpi kusala lusambu ya dibuta.—Kulonga 6:6-9.
MEKA DIAMBU YAI: Bantangu ya nkaka na mposo yai, zabisa bana na nge nde nge ke zolaka bo mpi bo kele ve na kisina ya kufwa ya makwela na beno. Pesa mvutu na bangiufula na bo kukonda kupesa foti na nkwelani ya ntama.
Nge lenda kwenda na ntwala na nima ya kufwa ya makwela. Melissa, yina makwela na yandi fwaka na nima ya bamvula 16 ke tuba nde: “Ntangu makwela na mono fwaka, mono kumaka kuyindula mutindu yai, ‘Mono zolaka ve nde luzingu na mono kuvanda mpidyai.’” Kansi ntangu yai, yandi kele na kiese ata makwela na yandi me fwaka. Yandi ke tuba nde: “Ntangu mono yambulaka kusosa kusoba mambu yina me lutaka, mono waka mbote kibeni.”
^ par. 2 Beto me soba bazina ya nkaka na disolo yai.
^ par. 18 Nzambi ke mengaka bantu yina ke sadilaka mayele ya mbi sambu na kufwa makwela. Kansi, kana nkwelani mosi me sala bizumba, Nzambi ke pesa nkwelani yina me sala ve mbi nswa ya kufwa makwela to ve. (Malashi 2:16; Matayo 19:9) Tala disolo “D’après la Bible—Quel genre de divorce Dieu hait-il?” na Réveillez-vous ! ya Kifalansa ya Februari 8, 1994, yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.
KUDIYULA NDE . . .
Keti mono bakaka kibeni ntangu ya kudila mutindu makwela na mono fwaka?
Inki mutindu mono lenda yambula kuwila nkwelani na mono ya ntama makasi?


text:
VIH ke tendula virus d'immunodéficience humaine. VIH lenda lembisa menga yina ke nwanisaka bamikrobe na nitu, mpi yawu ke salaka nde yawu vanda mpasi sambu nitu kuvanda mbote. Kana VIH me yela, yawu lenda sala nde muntu kubela SIDA (Syndrome d'immunodéficience acquise)
Kansi yawu kele kiese sambu balusansu ya mbote kele yina ke sadisaka sambu menga yina ke nwanisaka bamikrobe kuvanda kaka ngolo. Kana nge banda kunwa nkisi na luyantiku mpi nge landa kunwa yawu, nge lenda zinga mbote ata nge kele ti VIH. Bansoba mingi me salama mpi yawu ke landa na kusalama. Bubu yayi, bantu yina kele ti kimbefo ya VIH lenda tula ntima nde bo lenda zinga bonso bantu yonso kana bo banda kunwa nkisi na bo na luyantiku ya kimbefo mpi bo ke nwa yawu mbala na mbala.
Sambu na kuzaba mambu mingi, tala video yayi ya munuta mosi ya me katuka na Nene Kuluta SIDA. (Lien yayi ke nata na bansangu ya Kingelesi)


text:
KAPU YA TATU
Inki Kele Lukanu ya Nzambi Sambu na Bantu?
1. Inki vandaka lukanu ya Nzambi sambu na bantu?
NZAMBI kele ti lukanu mosi ya mbote sambu na bantu. Yandi gangaka Adami ti Eva, bakala mpi nkento ya ntete, sambu bo zinga na masamba mosi ya kitoko. Lukanu ya Nzambi vandaka nde bo buta bana, bo kumisa ntoto ya mvimba paladisu mpi bo keba bambisi.—Kuyantika 1:28; 2:8, 9, 15; tala Noti 6.
2. (a) Inki mutindu beto me zaba nde Nzambi ta sala mambu yina yandi me kana? (b) Inki Biblia ke tuba sambu na kuzinga kimakulu?
2 Keti nge ke yindula nde kilumbu kele beto ta zinga kibeni na paladisu? Yehowa ke tuba nde: “Mono me baka lukanu, mono ta lungisa yo mpi.” (Yezaya 46:9-11; 55:11) Ya kieleka, yandi ta sala mambu yina yandi me kana mpi ata kima mosi ve ta kanga yandi nzila. Yehowa ke tuba nde yandi salaka ntoto ti kikuma. Yandi “gangaka yo ve kaka sambu na mpamba.” (Yezaya 45:18) Yandi ke zola nde bantu kuzinga na ntoto ya mvimba. Bantu ya nki mutindu Nzambi ke zola nde bo zinga na ntoto, mpi bantangu ikwa? Biblia ke tuba nde: “Bantu ya lunungu [to, ya bulemfu] ta baka ntoto, mpi bo ta zinga kimakulu na zulu na yo.”—Nkunga 37:29; Kusonga 21:3, 4.
3. Mutindu bantu ke bela mpi ke fwa, inki ngiufula nge lenda kudiyula?
3 Bubu yai, bantu ke bela mpi ke fwa. Na bisika mingi, bantu ke nwana mpi ke kudifwa. Ya kieleka, Nzambi kanaka ve nde mambu kusalama mutindu yai. Kansi, inki salamaka, mpi sambu na nki? Biblia mpamba lenda tendula diambu yai.
MBENI YA NZAMBI
4, 5. (a) Nani solulaka ti Eva na nzila ya nioka na kilanga ya Edeni? (b) Inki mutindu muntu ya masonga lenda kuma muyibi?
4 Biblia ke tuba nde Nzambi kele ti mbeni mosi yina bo ke “bingaka Diabulu mpi Satana.” Satana sadilaka nioka sambu na kusolula ti Eva na kilanga ya Edeni. (Kusonga 12:9; Kuyantika 3:1) Satana salaka bonso nde nioka muntu vandaka kutuba.—Tala Noti 7.
5 Keti Nzambi gangaka Satana Diabulu? Ve. Wanzio mosi yina vandaka na zulu ntangu Nzambi yidikaka ntoto sambu na Adami ti Eva kumaka Diabulu. (Yobi 38:4, 7) Inki mutindu yo salamaka? Inki mutindu muntu ya masonga lenda kuma muyibi? Yandi ke butukaka ve muyibi. Kansi, yandi ke yantikaka kulula to kuzola kima yina kele ve ya yandi. Yandi ke landaka kuyindula yo, mpi mpusa na yandi yina ya mbi ke kumaka ngolo kibeni. Ebuna kana dibaku me monana, yandi ke yibaka. Mpi na mutindu yina yandi ke kumaka muyibi.—Tanga Yakobo 1:13-15; tala Noti 8.
6. Inki mutindu wanzio mosi kumaka mbeni ya Nzambi?
6 Wanzio yina salaka mutindu yina. Ntangu Yehowa gangaka Adami ti Eva, yandi zabisaka bo nde bo buta mpi bo “fulusa ntoto.” (Kuyantika 1:27, 28) Ziku wanzio yina vandaka kuyindula mutindu yai: ‘Bantu yai yonso lenda sambila mono na kisika ya kusambila Yehowa.’ Sambu yandi vandaka kaka kuyindula diambu yina, yandi kumaka kulula kima yina vandaka ya Yehowa. Wanzio yina zolaka nde bantu kusambila yandi. Yo yina, yandi kusaka Eva. (Tanga Kuyantika 3:1-5.) Ntangu yandi salaka diambu yai, yandi kumaka Satana Diabulu, mbeni ya Nzambi.
7. (a) Sambu na nki Adami ti Eva fwaka? (b) Sambu na nki beto ke nunaka mpi ke fwaka?
7 Adami ti Eva kolamaka na Nzambi mpi bo diaka mbuma. (Kuyantika 2:17; 3:6) Bo salaka disumu na meso ya Yehowa, ebuna na nima bo fwaka kaka mutindu Yehowa tubaka. (Kuyantika 3:17-19) Bana ya Adami ti Eva kumaka bantu ya masumu, yo yina bo fwaka. (Tanga Baroma 5:12.) Sambu na kubakisa sambu na nki bana ya Adami ti Eva kumaka bantu ya masumu, beto tadila mbandu mosi. Yindula nde nge ke yoka mampa na kinzanza yina kele ya kufobuka. Mampa ta basika ya kufobuka bonso kinzanza yina. Ntangu Adami kolamaka na Nzambi, yandi kumaka muntu ya masumu. Sambu beto kele bana ya Adami, beto yonso kele bantu ya masumu, to beto kele ti kifu bonso yandi. Diaka, sambu beto yonso kele bantu ya masumu, beto ke nunaka mpi ke fwaka.—Baroma 3:23; tala Noti 9.
8, 9. (a) Satana zolaka nde Adami ti Eva kundima nki? (b) Sambu na nki Yehowa fwaka ve bankolami yina mbala mosi?
8 Satana kolamaka na Yehowa ntangu yandi pusaka Adami ti Eva na kukolama na Nzambi. Yandi zolaka nde Adami ti Eva kundima nde Yehowa kele muntu ya luvunu, yandi kele ntwadisi mosi ya mbi yina vandaka ve kuzola mambote na bo. Satana tubaka nde bantu kele ve na mfunu nde Nzambi kuzabisa bo mambu yina bo fwete sala mpi nde Adami ti Eva fwete pona bo mosi mambu ya mbote mpi ya mbi. Inki Yehowa zolaka kusala? Yandi lendaka kufwa bankolami yina mpi kumanisa kukolama. Kansi, keti yo zolaka kumonisa kibeni nde Satana kele muntu ya luvunu? Ve.
9 Yo yina, Yehowa fwaka ve bankolami yina mbala mosi. Kansi, yandi bikilaka bantu ntangu ya kudiyala bo mosi. Mpidina yo ta monisa nde Satana kele muntu ya luvunu mpi nde Yehowa me zaba mambu yina kele mbote sambu na bantu. Beto ta longuka mambu mingi na yina me tala diambu yai na Kapu ya 11. Kansi, inki nge ke yindula sambu na lukanu yina Adami ti Eva bakaka? Keti yo vandaka mbote nde bo kwikila Satana mpi bo lemfukila ve Nzambi? Yehowa muntu pesaka Adami ti Eva bima yonso yina bo vandaka na yo. Yandi pesaka bo luzingu ya kukuka, kisika mosi ya kitoko sambu na kuzinga, mpi kisalu yina vandaka kusepedisa bo. Kansi Satana salaka ve ata kima mosi ya mbote sambu na bo. Kana nge vandaka pana, inki nge zolaka kusala?
10. Inki lukanu ya mfunu konso muntu fwete baka?
10 Bubu yai, konso muntu fwete pona na kubaka lukanu mosi, mpi luzingu na beto me simbama na lukanu yina. Beto lenda baka lukanu ya kulemfukila Yehowa sambu yandi kele Mfumu na beto mpi ya kusadisa yandi na kumonisa nde Satana kele muntu ya luvunu. To beto lenda baka lukanu ya kupona nde Satana kuvanda mfumu na beto. (Nkunga 73:28; tanga Bingana 27:11.) Na nsi-ntoto yai, bantu fioti mpamba ke lemfukilaka Nzambi. Ya kieleka, yandi ve muntu ke yala nsi-ntoto. Kansi kana Nzambi ve muntu ke yala nsi-ntoto, nani muntu ke yala yo?
NANI KE YALA NSI-NTOTO?
11, 12. (a) Mutindu Satana zolaka kupesa Yezu bimfumu ke longa beto nki? (b) Inki baverse ke monisa nde Satana ke yala nsi-ntoto?
11 Yezu zabaka mbote muntu yina ke yala nsi-ntoto. Kilumbu mosi, Satana “songaka yandi bimfumu yonso ya nsi-ntoto ti nkembo na yo.” Na nima Satana silaka Yezu nde: “Mono ta pesa nge bima yai yonso kana nge fukama mpi nge sambila mono.” (Matayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Kudiyula nde: ‘Kana bimfumu yina vandaka ve ya Satana, keti yandi zolaka kusonga Yezu nde yandi ta pesa yandi yo?’ Ve. Baluyalu yonso kele ya Satana.
12 Nge lenda kudiyula nde: ‘Inki mutindu Satana lenda vanda mfumu ya nsi-ntoto? Keti Yehowa ve yina kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso muntu salaka bigangwa yonso?’ (Kusonga 4:11) Ee, yandi muntu salaka yo; kansi Yezu bingaka Satana na pwelele yonso nde “mfumu ya nsi-ntoto yai.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Ntumwa Polo bingaka Satana Diabulu nde, “nzambi ya ngidika yai ya bima.” (2 Bakorinto 4:3, 4) Diaka ntumwa Yoane sonikaka nde, “nsi-ntoto ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.”—1 Yoane 5:19.
INKI MUTINDU NZAMBI TA FWA NSI-NTOTO YA SATANA?
13. Sambu na nki beto kele na mfunu ya nsi-ntoto ya mpa?
13 Nsi-ntoto yai ke kuma kaka mbi. Beto ke mona nde bitumba, mambu ya mbi, luvunu mpi nku ke salama kisika beto ke zinga. Bantu ta kuka ve kumanisa mambu yai yonso, ata bo me sala nki mutindu. Kansi ntama mingi ve, Nzambi ta fwa nsi-ntoto yai ya mbi na bitumba na yandi, Armagedoni, ebuna yandi ta tula nsi-ntoto mosi ya mpa ya lunungu.—Kusonga 16:14-16; tala Noti 10.
14. (a) Nzambi me ponaka nani na kuvanda Mfumu ya Kimfumu na yandi? (b) Inki mambu Biblia tubaka na ntwala sambu na Yezu?
14 Yehowa me ponaka Yezu Kristu na kuvanda Ntotila ya Kimfumu to ya luyalu na yandi ya zulu. Bamvula mingi me luta, Biblia tubaka na ntwala nde Yezu ta yala bonso “Mfumu ya Ngemba” mpi nde luyalu na yandi ta vanda ve ti nsuka. (Yezaya 9:6, 7) Yezu longaka balongoki na yandi na kusamba sambu na luyalu yina ntangu yandi tubaka nde: “Kimfumu na nge kukwisa. Luzolo na nge kusalama na ntoto, bonso na zulu.” (Matayo 6:10) Na Kapu ya nana, beto ta longuka mutindu Nzambi ta tula Kimfumu na yandi ntangu yandi ta katula baluyalu ya nsi-ntoto. (Tanga Daniele 2:44.) Na nima, Kimfumu ya Nzambi ta kumisa ntoto ya mvimba paladisu mosi ya kitoko.—Tala Noti 11.
NSI-NTOTO YA MPA ME KUMA PENE-PENE!
15. “Ntoto ya mpa” kele nki?
15 Biblia ke sila nde: “Beto ke vingila zulu ya mpa mpi ntoto ya mpa, mpi na kati na yo lunungu ta vanda.” (2 Piere 3:13; Yezaya 65:17) Bantangu ya nkaka kana Biblia ke tubila “ntoto,” yo ke tubilaka bantu yina ke zingaka na ntoto. (Kuyantika 11:1) Yo yina, “ntoto ya mpa” ya lunungu kele bantu yonso yina ke lemfukilaka Nzambi mpi yina yandi ke sakumunaka.
16. Inki dikabu ya kitoko Nzambi ta pesa bantu yina ta zinga na nsi-ntoto na yandi ya mpa, mpi nki beto fwete sala sambu na kubaka yo?
16 Yezu silaka nde, Nzambi ta pesa bantu yina ta zinga na nsi-ntoto na yandi ya mpa “luzingu ya mvula na mvula.” (Marko 10:30) Inki beto fwete sala sambu na kubaka dikabu yina? Sambu na kubaka mvutu, tanga Yoane 3:16 mpi 17:3. Ntangu yai, beto tadila mambu yina Biblia ke tuba na mutindu luzingu ta vanda na paladisu na ntoto.
17, 18. Inki mutindu beto me zaba nde ngemba mpi lutaninu ta vanda bisika yonso na ntoto?
17 Mambi, bitumba, nku mpi mubulu ta mana. Bantu ya mbi ta vanda diaka ve na ntoto. (Nkunga 37:10, 11) Nzambi ta “sukisa bitumba na ntoto ya mvimba.” (Nkunga 46:9; Yezaya 2:4) Ntoto ta fuluka ti bantu yina ke zolaka Nzambi mpi ke lemfukilaka yandi. Ngemba ta vanda kimakulu na ntoto.—Nkunga 72:7.
18 Bansadi ya Yehowa ta vanda na lutaninu. Na ntangu ya ntama, ntangu bantu ya Izraele vandaka kulemfukila Nzambi, bo vandaka kuzinga na ngemba sambu yandi vandaka kutanina bo. (Levi 25:18, 19) Na paladisu, ata kima mosi ve to muntu mosi ve ta pesa beto boma. Beto ta vanda ntangu yonso na ngemba.—Tanga Yezaya 32:18; Mika 4:4.
19. Sambu na nki beto lenda ndima nde madia ta vanda mingi na nsi-ntoto ya mpa ya Nzambi?
19 Madia ta vanda mingi. “Mbuma ta vanda mingi kibeni na ntoto; yo ta fuluka na nsongi ya bangumba.” (Nkunga 72:16) Yehowa “Nzambi na beto, ta sakumuna beto” mpi “ntoto ta buta mbuma na yo.”—Nkunga 67:6.
20. Inki mutindu beto me zaba nde ntoto ta kuma paladisu?
20 Ntoto ya mvimba ta kuma paladisu. Bantu ta vanda ti banzo mpi masamba ya kitoko. (Tanga Yezaya 65:21-24; Kusonga 11:18.) Ntoto ya mvimba ta kuma kitoko bonso kilanga ya Edeni. Ntangu yonso, Yehowa ta pesaka beto bima yonso yina beto ta vandaka na yo mfunu. Biblia ke tuba sambu na yandi nde: “Nge ke kangula diboko na nge mpi nge ke lungisa nzala ya konso kima ya kele na luzingu.”—Nkunga 145:16.
21. Inki mutindu beto me zaba nde bantu ti bambisi ta zinga na ngemba?
21 Bantu ti bambisi ta zinga na ngemba. Bambisi ta sala diaka ve bantu mbi. Bana ya fioti ta wa diaka ve boma, ata bo kele kisika mosi ti bambisi yina kele kigonsa bubu yai.—Tanga Yezaya 11:6-9; 65:25.
22. Yezu ta sala nki sambu na bantu yina ke bela?
22 Ata muntu mosi ve ta bela. Ntangu Yezu vandaka na ntoto, yandi belulaka bantu mingi. (Matayo 9:35; Marko 1:40-42; Yoane 5:5-9) Kansi sambu Yezu kele Ntotila ya Kimfumu ya Nzambi, yandi ta belula bantu yonso. Ata muntu mosi ve ta tuba diaka nde: “Mono ke bela.”—Yezaya 33:24; 35:5, 6.
23. Nzambi ta sala nki sambu na bantu yina me fwaka?
23 Bantu yina me fwaka ta futumuka. Nzambi ke sila nde yandi ta futumuna bamilio ya bantu yina me fwaka. “Bantu ya lunungu ti bantu ya kukonda lunungu ta futumuka.”—Tanga Yoane 5:28, 29; Bisalu 24:15.
24. Inki mutindu nge ke wa na yina me tala kuzinga na paladisu?
24 Kele ti lukanu yina beto yonso fwete baka. Beto lenda baka lukanu ya kulonguka mambu ya Yehowa mpi ya kusadila yandi, to beto lenda sala mambu yina beto ke zola. Kana beto baka lukanu ya kusadila Yehowa, beto ta vanda ti kivuvu mosi ya mbote sambu na bilumbu ke kwisa. Ntangu muntu mosi lombaka Yezu na kuyibuka yandi kana yandi me fwa, Yezu silaka yandi nde: “Nge ta vanda ti mono na Paladisu.” (Luka 23:43) Bika beto longuka mambu mingi na yina me tala Yezu Kristu mpi mutindu yandi ta sala nde balusilu ya kitoko ya Nzambi kulungana.