text:
Sala ti Yehowa Konso Kilumbu
“Beto kele banduku ya kisalu ya Nzambi.”—1 BAKORINTO 3:9.
1. Na nki mitindu beto lenda sala ti Yehowa?
NTANGU Yehowa salaka bantu, yandi zolaka nde bo kuma banduku na yandi ya kisalu. Ata bubu yai bantu kele ya kukonda kukuka, bantu ya kwikama lenda sala ti Yehowa konso kilumbu. Mu mbandu, kulonga nsangu ya mbote ya Kimfumu mpi kukumisa bantu balongoki ke kumisaka beto “banduku ya kisalu ya Nzambi.” (1 Bakorinto 3:5-9) Yo kele lukumu ya nene kibeni mutindu Ngangi, nkwa-ngolo yonso me ponaka beto na kusala kisalu mosi ya mfunu! Ata mpidina, kisalu ya kusamuna mpamba ve ke pesaka beto dibaku ya kusala ti Yehowa. Na disolo yai beto ta longuka mutindu beto mpi ke salaka ti yandi ntangu beto ke sadisaka bantu ya dibuta na beto mpi bampangi ya nkaka na dibundu, ntangu beto ke yambaka bampangi, ke pesaka maboko na bisalu yina ke salama na dibundu ya Yehowa na ntoto ya mvimba mpi ntangu beto ke salaka mingi na kisalu ya Nzambi.—Bakolosai 3:23.
2. Sambu na nki beto fwete fwanisa ve bikesa yina beto ke salaka sambu na Yehowa ti bikesa ya bampangi ya nkaka ke salaka?
2 Ntangu beto ke longuka disolo yai, beto fwete vila ve nde bantu kele ya kuswaswana. Bamvula na beto, sante na beto, mutindu na beto ya kuzinga mpi makuki na beto kele ve mutindu mosi. Yo yina, kufwanisa ve bikesa yina nge ke sala sambu na Yehowa ti bikesa yina bampangi ya nkaka ke sala. Ntumwa Polo tubaka nde: “Konso muntu fwete tadila mambu yina yandi mosi ke sala, ebuna yandi ta vanda ti kikuma ya kuwa kiese sambu na yandi mosi, kansi ve na kudifwanisa ti muntu ya nkaka.”—Bagalatia 6:4.
SADISA DIBUTA NA NGE MPI BAMPANGI YA NKAKA NA DIBUNDU
3. Sambu na nki beto lenda tuba nde muntu yina ke lungisa bampusa ya dibuta na yandi ke sala ti Nzambi?
3 Yehowa ke lomba beto na kulungisa bampusa ya mabuta na beto. Mu mbandu, nge lenda sosa kuzwa mbongo sambu na kulungisa bampusa ya dibuta na nge. Bamama mingi ke bikalaka na nzo sambu na kutanina bana na bo ya fioti. Ntangu bibuti na beto ke kuka diaka ve kulungisa bampusa na bo, beto fwete sadisa bo. Yo kele diambu ya mfunu kibeni. Biblia ke tuba nde: “Kana muntu ke lungisa ve banzala ya bantu na yandi, mpi mingi-mingi ya bantu ya nzo na yandi, yandi me buya lukwikilu mpi yandi kele mbi kuluta muntu yina kele ve ti lukwikilu.” (1 Timoteo 5:8) Kana nge kele ti mikumba na dibuta, ziku nge ta kuka diaka ve kusadila Yehowa mingi mutindu nge vandaka kusala yo. Kansi kulemba ve. Yehowa ke sepelaka ntangu nge ke lungisaka bampusa ya dibuta na nge.—1 Bakorinto 10:31.
4. Inki mutindu bibuti lenda tula mambote ya Kimfumu na kisika ya ntete mpi nki ke salamaka ntangu bo ke salaka yo?
4 Bibuti yina kele Bakristu lenda sala ti Yehowa kana bo ke sadisa bana na bo na kubaka balukanu ya kusadila Yehowa. Bibuti mingi me salaka yo. Yo yina, bana na bo me bakaka lukanu ya kusala kisalu ya ntangu yonso, bankaka nkutu me kwendaka na bisika ya ntama kibeni. Bankaka me kumaka bamisionere, bankaka ke samunaka na bisika yina mpusa kele mingi, bankaka diaka ke salaka na Betele. Ya kieleka, kana bana kele ntama ti bibuti, bibuti ke zwaka diaka ve dibaku ya kulutisa ntangu mingi ti bo mutindu bo vandaka kusala yo. Kansi, bo ke pesaka bana na bo kikesa ya kulanda kusadila Yehowa na bisika yina bo kele. Sambu na nki? Sambu bo ke vandaka na kiese mingi ntangu bo ke zabaka nde bana na bo ke tulaka Yehowa na kisika ya ntete na luzingu na bo. (3 Yoane 4) Bibuti mingi ke vandaka bonso Ana, yina tubaka nde yandi me “defisa” mwana na yandi Samuele na Yehowa. Bibuti yai ke bakisaka nde kusala ti Yehowa mutindu yina kele lukumu ya nene.—1 Samuele 1:28.
5. Inki mutindu nge lenda sadisa bampangi na dibundu? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
5 Kana nge kele ve ti mikumba ya mpasi na dibuta, keti nge lenda sadisa bampangi yina ke bela, bayina me kuma minunu to bayina kele na mfunu ya lusadisu? Keti nge lenda pesa lusadisu na bampangi yina ke sadisaka bo? Sosa kuzaba bampangi yina kele na mfunu ya lusadisu na dibundu na beno. Mu mbandu, ziku mpangi-nkento mosi ke sadisaka kibuti na yandi yina me kuma mununu. Keti nge lenda lutisa ntangu ti kibuti na yandi sambu yandi zwa ntangu ya kusala mambu ya nkaka? Diaka, nge lenda nata mpangi mosi na balukutakanu, kufidisa yandi na zandu, to kukwenda kutala bantu yina kele na lopitalu. Kana nge sala mambu yai, yo ta monisa nde nge ke sadisa Yehowa na kupesa mvutu na kisambu ya mpangi yina.—Tanga 1 Bakorinto 10:24.
VANDA TI KIKALULU YA KUYAMBA BANZENZA
6. Inki mutindu beto lenda vanda ti kikalulu ya kuyamba banzenza?
6 Bantu ke zabaka banduku ya kisalu ya Nzambi na kikalulu na bo ya kuyamba bantu. Na Biblia, ngogo ya Kigreki ya bo me balula na “kuyamba banzenza” ke tendula “kumonisila banzenza ntima ya mbote.” (Baebreo 13:2, noti na nsi ya lutiti) Biblia kele ti bambandu yina lenda longa beto mutindu ya kumonisa kikalulu ya kumonisa ntima ya mbote. (Kuyantika 18:1-5) Beto fwete sadisa bantu ya nkaka ntangu beto kele ti makuki ya kusala yo, bo vanda “bampangi na beto na lukwikilu” to ve.—Bagalatia 6:10.
7. Inki mambote beto lenda baka kana beto ke yamba bampangi yina kele na kisalu ya ntangu yonso?
7 Keti nge lenda sala ti Yehowa na kuyamba bampangi yina kele na kisalu ya ntangu yonso yina kele ve ti bisika ya kuvanda? (Tanga 3 Yoane 5, 8.) Kusala mutindu yina ke natilaka bo mpi beto mosi mambote. Biblia ke binga yo ‘kupesana kikesa.’ (Baroma 1:11, 12) Beto tadila mbandu ya mpangi Olaf. Ntangu yandi vandaka leke, nkengi ya nziunga mosi yina me balaka ntete ve kwendaka kutala dibundu na bo mpi vandaka na mfunu ya kisika ya kulala, kansi ata mpangi mosi ve na dibundu vandaka ti kisika ya kuyamba yandi. Mpangi Olaf lombaka nswa na bibuti na yandi yina vandaka ve Bambangi sambu nkengi ya nziunga kulala na nzo na bo. Bo ndimaka kansi bo songaka mpangi Olaf na kulala na kiti. Olaf ndimaka kukonda kubokuta. Yandi lutisaka mposo ya mbote kibeni ti nkengi ya nziunga! Konso kilumbu na suka ntangu bo vandaka kudia, bo vandaka kusolula masolo mingi ya mfunu. Nkengi ya nziunga pesaka Olaf kikesa ya mingi mpi yo pusaka yandi na kubaka lukanu ya kusala kisalu ya ntangu yonso. Na bamvula 40 ya me luta, Olaf me sala kisalu ya kimisionere na bansi mingi.
8. Sambu na nki beto fwete monisa ntima-mbote ata bantu ya nkaka me monisa ve ntonda na mbala ya ntete? Pesa mbandu.
8 Beto lenda monisila banzenza zola na mitindu mingi, ata bo me monisa ve ntonda na mbala ya ntete. Mu mbandu, mpangi-nkento mosi na Espagne, vandaka kulonguka Biblia ti Yesica yina katukaka na Équateur. Kilumbu mosi ntangu bo vandaka kulonguka, Yesica vandaka kaka kudila. Yo yina mpangi-nkento yulaka yandi kikuma yina yandi ke dila. Yesica songaka yandi nde na ntwala ya kukwisa na Espagne, yandi vandaka kibeni nsukami. Kilumbu mosi yandi vandaka ve ti madia ya kupesa mwana na yandi ya nkento, yandi vandaka kaka ti masa. Ntangu Yesica vandaka kubondila mwana na yandi sambu yandi lala, yandi sambaka Nzambi sambu na kulomba lusadisu. Ntangu fioti na nima, Bambangi ya Yehowa zole kwisaka kutala Yesica mpi pesaka yandi zulunalu. Kansi yandi waka makasi mpi pasulaka zulunalu yango mpi tubaka nde: “Yai madia ya beno ke pesa mono sambu na kudisa mwana na mono?” Bampangi sosaka kulembika yandi kansi Yesica buyaka kuwidikila bo. Na nima, bampangi kwisaka kubikila yandi kitunga ya madia na kielo. Yo yina ntangu bo vandaka kulonguka, yandi dilaka sambu yandi yibukaka nde yandi bakisaka ve mvutu yina Nzambi pesaka na kisambu na yandi. Ata mpidina, lukanu ya Yesica ya kusadila Yehowa kumaka ngolo. Ya kieleka, kikalulu ya kukaba ya bampangi yina butaka mbuma ya mbote.—Longi 11:1, 6.
KUDIPESA NA LUZOLO YONSO NA BISALU YA DIBUNDU
9, 10. (a) Inki kele mwa mabaku yina Bantu ya Izraele vandaka na yo ya kudipesa na luzolo yonso? (b) Inki mutindu bampangi babakala lenda sadisa dibundu bubu yai?
9 Na ntangu ya ntama, bantu ya Izraele vandaka ti mabaku mingi ya kudipesa na luzolo yonso. (Kubasika 36:2; 1 Bansangu 29:5; Nehemia 11:2) Bubu yai mpi, nge kele ti mabaku mingi ya kupesa na luzolo yonso ntangu, bima ya kinsuni mpi makuki na nge sambu na kusadisa bampangi. Kana nge sala mutindu yina, nge ta vanda na kiese mpi Yehowa ta sakumuna nge.
10 Ndinga ya Nzambi ke siamisa bampangi-babakala na kukuma bansadi ya kisalu mpi bankuluntu sambu na kusala ti Yehowa. (1 Timoteo 3:1, 8, 9; 1 Piere 5:2, 3) Bampangi ya ke bakaka mikumba yai ke vandaka ti mpusa ya kusadisa bampangi na mitindu mingi mpi na kimpeve. (Bisalu 6:1-4) Keti bankuluntu me lombaka nge na kusala kisalu ya kuyamba bantu, kukabula mikanda, kupesa bateritware, kutula bunkete to kusala kisalu mosi buna? Bampangi ya ke salaka bisalu yai ke tubaka nde yo ke natilaka bo kiese kibeni.
11. Inki mutindu kisalu ya kutunga natilaka mpangi mosi mambote?
11 Mbala mingi, bampangi yina ke kudipesaka na luzolo yonso na kisalu ya kutunga ke zwaka banduku ya mpa. Mpangi-nkento Margie me sala bamvula 18 na kisalu ya kutunga banzo ya Kimfumu. Ntangu yandi ke salaka bisalu yai, yandi ke tudilaka baleke ya bankento dikebi mpi ke sadisaka bo na kuzaba kisalu. Yandi ke tuba nde yo kele dibaku mosi ya mbote ya kupesana kikesa. (Baroma 1:12) Ya kieleka, ntangu yandi kutanaka ti mambu ya mpasi na luzingu, banduku yina yandi zwaka ntangu yandi vandaka na kisalu yai pesaka yandi kikesa. Keti nge me kudipesaka dezia na luzolo yonso na kisalu ya kutunga? Nge lenda kudipesa na luzolo yonso na kisalu ya kutunga ata nge me zaba ve kutunga.
12. Inki mutindu nge lenda sadisa bampangi yina me bwila bisumbula?
12 Beto lenda sala diaka ti Yehowa kana beto ke sadisa bampangi yina me bwila bisumbula. Mu mbandu, beto lenda pesa makabu ya mbongo. (Yoane 13:34, 35; Bisalu 11:27-30) Mutindu ya nkaka yina beto lenda sadisa bampangi kele kuyidika banzo na bo yina me beba na nima ya kisumbula. Mpangi-nkento Gabriela na Pologne, yina nzo na yandi bebaka na mvula ya ngolo, waka kiese ntangu bampangi ya dibundu ya pene-pene kwendaka kusadisa yandi. Ntangu yandi ke yindulaka diambu yai, yandi ke tuba nde na kisika ya kudiyangisa sambu na bima yonso yina yandi vidisaka, yandi ke tulaka dikebi na bima yina yandi zwaka. Yandi ke yika nde: “Diambu yai me ndimisaka mono nde kuvanda na dibundu ya Yehowa kele dibaku mosi ya nene mpi yo kele nto ya kiese.” Bampangi mingi ya me zwaka lusadisu na nima ya bisumbula ke tubaka mutindu mosi. Bampangi yina ke salaka ti Yehowa sambu na kusadisa bampangi ya ke bwilaka bisumbula ke vandaka na kiese kibeni.—Tanga Bisalu 20:35; 2 Bakorinto 9:6, 7.
13. Inki mutindu beto lenda kumisa ngolo zola na beto sambu na Yehowa ntangu beto ke sala na luzolo yonso? Pesa mbandu.
13 Mpangi-nkento Stephanie mpi bansamuni ya nkaka ya bwala na bo salaka ti Yehowa sambu na kusadisa bampangi yina tinaka na États-Unis sambu na bitumba yina salamaka na bwala na bo. Bo sadisaka bampangi yina na kuzwa banzo mpi bima ya nkaka. Yandi ke tuba nde: “Beto waka kiese sambu na zola yina dibuta ya bampangi ya ntoto ya mvimba monisilaka beto. Mabuta yina yindulaka nde beto sadisaka bo, kansi na masonga yonso bo bantu sadisaka beto mingi. Beto monaka zola, bumosi, lukwikilu na bo mpi mutindu bo vandaka kutudila Yehowa ntima, yo sadisaka beto na kuzola diaka Yehowa mingi mpi yo me sadisaka beto na kusepela ti bima yonso yina beto ke zwaka na nzila ya dibundu na yandi.”
SALA MINGI NA KISALU YA YEHOWA
14, 15. (a) Inki mabanza profete Yezaya vandaka na yo? (b) Inki mutindu Bakristu lenda landa mbandu ya Yezaya?
14 Keti nge ta zola kusala diaka mingi ti Yehowa? Keti nge kele ti luzolo ya kukwenda kisika yina mpusa ya bansamuni kele mingi? Ya kieleka, sambu na kukabila bantu ya nkaka, yo ke lomba kaka ve kukwenda kisika mosi ya ntama. Ata mpidina, bampangi ya nkaka ke kwendaka. Bo ke vandaka ti mabanza ya mutindu mosi ti ya profete Yezaya. Ntangu Yehowa yulaka nde, “Nani mono ta tinda, mpi nani ta kwenda sambu na beto?” yandi tubaka nde: “Mono yandi yai! Tinda mono!” (Yezaya 6:8) Keti nge kele ti luzolo mpi makuki ya kusadisa dibundu ya Yehowa? Inki mutindu nge lenda sala yo?
15 Na yina me tala kusamuna mpi kukumisa bantu balongoki, Yezu tubaka nde: “Bima ya kukatula na bilanga kele mingi, kansi bansadi kele fioti. Yo yina, beno bondila Mfumu ya kisalu ya kukatula bima na bilanga na kutinda bansadi na kisalu na yandi ya kukatula bima na bilanga.” (Matayo 9:37, 38) Keti nge lenda kuma mupasudi-nzila mpi kukwenda kusamuna kisika yina mpusa kele mingi? Keti nge lenda sadisa bampangi ya nkaka na kusala yo? Bampangi mingi me monaka nde kukuma mupasudi-nzila kisika yina mpusa ya bansamuni kele mingi, kele mutindu ya mbote ya kumonisa zola na beto sambu na Nzambi mpi sambu na bantu. Keti nge lenda yindula mitindu ya nkaka yina nge lenda sala sambu na kusala mingi na kisalu ya Yehowa? Kana nge sala yo, nge ta vanda kibeni na kiese.
16, 17. Inki kele mitindu ya nkaka yina nge lenda sala mingi na kisalu ya Yehowa?
16 Keti nge kele ti luzolo ya kusala na Betele to ya kutunga banzo ya kimfumu, ata sambu na ntangu fioti? Ntangu yonso, dibundu ya Yehowa ke vandaka na mfunu ya bampangi yina kele ti luzolo ya kusala kisika yina mpusa kele mpi yina ta ndima kusala mambu yonso yina bo ta lomba bo ata bo me zaba mbote kisalu mosi buna. Yehowa ke bakaka na mbalu konso muntu yina kele ti luzolo ya kudipesa mpi kusadila yandi kisika yina mpusa kele mingi.—Nkunga 110:3.
17 Keti nge ta zola kubaka formasio ya mingi sambu na kusala mingi na kisalu ya Yehowa? Ziku nge lenda kota Nzo-Nkanda ya Bansamuni ya Kimfumu. Na nzo-nkanda yai, bo ke pesaka bampangi yina kele dezia na kisalu ya ntangu yonso formasio sambu dibundu ya Yehowa lenda sadila bo mingi kuluta. Bampangi yina ke kotaka nzo-nkanda yai, fwete vanda ti luzolo ya kusala kisika yonso yina bo ta tinda bo. Keti nge mpi ta zola kusadila Yehowa mingi mutindu yai?—1 Bakorinto 9:23.
18. Kusala ti Yehowa konso kilumbu ke nataka nki mambote?
18 Beto bansadi ya Yehowa, beto ke kabaka, ke vandaka ntima mbote, mpi ke zolaka bantu. Beto ke tudilaka bantu dikebi konso kilumbu. Yo ke natilaka beto kiese mpi ngemba. (Bagalatia 5:22, 23) Ata mambu ya luzingu na nge kele nki mutindu, nge ta vanda na kiese kana nge ke landa mbandu ya Yehowa ya kukaba mpi ke landa kuvanda nduku na yandi ya mbote ya kisalu.—Bingana 3:9, 10.


c: text/html

text:
KITINI 7
Balusilu ya Kimfumu
—Kusala Bima Yonso ya Mpa
YINDULA nde nge me buka mbuma mosi ya pome. Nge me nuka yo sambu na kuwa nsudi na yo ya kitoko mpi nge me tula yo na kitunga yina me fuluka ti bambuma ya nkaka. Nge me sala dezia bangunga mingi, kansi nge ke lemba ve; nge ke mona nde nge lenda sala diaka mwa mingi. Mama na nge kele na nti ya nkaka ntama mingi ve; yandi ke katula bambuma na kiese yonso ti bampangi na nge ya nkaka mpi banduku na beno. Mama me kuma bonso toko kibeni—mutindu nge vandaka kumona yandi ntangu nge vandaka mwana ya fioti. Nge ke ndima ve nde nge monaka yandi mutindu yandi nunaka na nsi-ntoto ya ntama. Nge ke yibuka mutindu yandi belaka ngolo, mpi mutindu nge simbaka diboko na yandi ntangu yandi fwaka, mpi mutindu nge dilaka mingi na maziamu na yandi. Kansi ntangu yai, yandi yina na luzingu ti mavimpi ya mbote, kaka bonso bantu mingi ya nkaka!
Beto me zaba nde mambu ya mutindu yai ta salama. Beto me zaba yo sambu balusilu yonso ya Nzambi ke lunganaka kaka. Na kitini yai, beto ta tadila mutindu balusilu ya nkaka ya Kimfumu ta lungana ntama mingi ve, mpi ta nata beto tii na bitumba ya Armagedoni. Beto ta tadila mpi balusilu ya nkaka ya kitoko ya Kimfumu, yina ta lungana na nima ya Armagedoni. Yo ta vanda kiese kibeni ntangu beto ta mona Kimfumu ya Nzambi ke yala ntoto yai ya mvimba, mpi ke sala mambu yonso ya mpa!
NA KITINI YAI
KAPU 21
Kimfumu ya Nzambi Ke Fwa Bambeni na Yo Yonso
Nge lenda kudibongisa bubu yai sambu na bitumba ya Armagedoni.
KAPU 22
Kimfumu Ke Lungisa Luzolo ya Nzambi na Ntoto
Inki mutindu nge lenda ndima nde balusilu ya Yehowa ta lungana?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jah Wise
Jah Wise (nkûmbu ya kyeleka ya yandi Serge Jacquemin) kele muyimbi yina katuka na Repubilika ya Kôngo. Yandi me butama na Balazavile. Makânda ya yandi kele bakôngo na bafalanse. Yandi ke kubulaka muziki ya mutîndu regé. Yandi ke kuyimbaka na bandînga kituba mpe kifalanse.
Bapalaki ya yandi:
- L'unification (2001) (me salama na Burkina Faso, na Les Beaux Arts[1])
- Paris-Congo (2003) (me salama na Falanse, na Section Urbaine[2])
- Desamorcer (2006)
Jah Wise salaka muyimbu ya yimpa na mvula 2020. Nkûmbu ya yau Yesu.[3]


text:
Kundimina Yesu Christ bonso ngulusi kisongidila inki?
Ngifulu: Kundimina Yesu Christ bonso ngulusi kisongidila inki?
Ndendula: Nge me ndimaka Yesu Christu bonso ngulusi na nge mosi? Sambu na kuzaba kieleka ngifula yina, nge feti zaba ntete ntendula ya zina ya “Yesu Christu,” “ngulusi ya” nge “mosi.”
Yesu Christ kele nani? Bantu mini kuzaba Yesu Christu bonso muntu ya mawete, longi ya nene ya ndinga ya Mfumu Nzambi, bayankaka kuzaba yandi bonso muntu yina Mfumu Nzambi tindaka. Bangindu nyonso yina kele tubila mukiedika sambu na zina ya Yesu, kansi yawu kele songisa kuzaba yandi ata fioti ve. Bibiliya kele tuba nde Yesu Christu kele Nzambi yina kwisaka monisa bumuntu ya ngangi na nyonso (Jean 1:1,14). Nzambi lwataka kimuntu, yandi kwisaka na nitu ya bumuntu, Nzambi kulumukaka na bumuntu sambu na kusonga beto na kuzaba yandi, yandi kwisaka kukatula kimbefo, kulolula beto - kufwa na kisika na beto! Yesu Christ kele Nzambi, ngangi y abima nyonso, Mfumu Yina mene luta kimfumu nyonso, Nge me yamba Yesu Christu yango?
Ngulusi nde nani ebuna sambu na inki beto kele na mfunu ya ngulunsi? Bibiliya kele songa beto mpidiyayi, bantu nyonsobwaka na dibulu ya disumu, beto nyonso salaka mambi (Romains 3:10-18). Beto nyonso lwataka lele ya mvindu, beto bwaka na ntwala ya zuzi ya masongo, beto vandaka na disumu ya kisina, kisika na beto vandaka na bafwa (Romains 6:23; Apocalypse 20:11-15). Tala sambu na inki beto kele na mfunu ya ngulunsi!
Yesu Christu kufwaka na kisika ya kimuntu nyonso. Lufwa ya Yesu vandaka difuti sambu na mfuka ya disumu ya kisina (2 Corinthiens 5:21). Lufwa kaka ya tata yina nde kulunga sambu nakuvutula mfuka (Romains 5:8). Yesu futaka ntalu ya luzingu na yandi mosi sambu muntu yankaka kumonika diaka ve. Lufutumuku ya Yesu kele tendula nde nyonso kele ya kukuka kimakulu. Yawu yina beto lenda tuba mbala mos inde Yesu kaka nde feti vanda ngulunsi (Jean 14:6; Actes 4:12)! Nge kele ndimaka nde Yesu kele ngulunsi?
Yesu kele ngulusi na nge “mosi”? Bantu kele binga muchristu yina kele kotaka na Nzo-Nzambi, bantu kele kuditambusa na makambu pe bisalu ya bimvuka ya bantu. Yina kele kimuchristu ve. Muchristu ya mukiedika kele luzingi na makambu yina muntukele sala kulandisa ndingaya Mfumu Yesu. Muntu nyonso feti kutana nge mosi na Mfumu Yesu, feti ndima Yesu na ntima na nge, ntima na nge ya mvimba feti vanda na maboko ya Yesu.
Luguluku kele pesamaka ve na kundima ya muntu to bantu yankaka, kelena kisalu mos ive muntu lunga sala sambu yandi lolulama. Lugulusu kele na kuyamba Yesu ne ntima, kutula ntima na lufwa na Yesu, kaka yawu futaka mfuka ya disumu, muntu nyonso feti ndima difuta yina yalufutumuku bonso nzila ya kukota na luzingu ya kimakulu (Jean 3:16). Yesu kele ngulusi na nge mosi?
Kana nge kele zola yamba Yesu bonso ngulunsi na nge mosi, tuba ndinga yayi na ntwala ya Mfumu Nzambi. Sala lusambu sambu yankaka ta gulusa nge ve. Kaka kuyamba Yesu Christu sambu kisalu na yandi ya kulunsi kaka kele gulusaka muntu na yina mene tala disumu.
“Nzambi, mono zaba nde mono salaka disumu yawu kele kabisa mono nge, kansi mono kele ndima kisalu ya kulunsi, kifulu Yesu bakaka kisika na mono, na nzila yina mono kele yambama, lufwa na Yesu kele ndolula na mono. Mone kele ndima nge mene kukisa nyonso ebuna yawu mene gulusa mono. Mono mene ndima, mono mene yamba Yesu bonso ngulunsi na mono. Matondo sambu meso na nge ya mawete mene mona mono, nge mene lolula mono mpi nge mene pesa mono luzingu ya kimakulu. Amen!”
Nge mene baka kiyeka ya kulanda Yesu kulandisa yina nge mene tanga? Kana yawu kele mpidiyina, tula diboko na (kifulu ya kuyamba Yesu bubu).
English
Kundimina Yesu Christ bonso ngulusi kisongidila inki?


text: 35 Kuna kwalanda, Mose okutakese nkangu awonso wa Isaele, ubavovese vo: “Omama i mambu kakanikini o Yave mafwete vangwa:+2 Lumbu sambanu nusala konso salu, kansi e lumbu kiansambwadi kikala se kiavauka kwa yeno, i kiasabala, lumbu kia vundu emvimba kwa Yave.+ Konso ndiona osala salu muna lumbu kiaki, vondwa kevondwa.+3 Muna Lumbu kia Vundu, ke nufwete lunga tiya ko muna konso fulu nuzingilanga.”4 I bosi, Mose ovovese diaka nkangu awonso wa Isaele vo: “I wau wuwu kakanikini o Yave:5 ‘Nukutika lukau vovo nuina mu kuma kia Yave.+ Konso ndiona wina yo ntim’amvevo+ yambula katwasa lukau kwa Yave: wolo, palata, nsongo,6 nsinga mia bule, nsinga mia mika mia se kia nduwa, nsinga mia mbwaki akongola, lino yambote, mika mia nkombo,+7 nkanda mia mameme ma makoko miavubwa mu se kiambwaki, nkanda mia takasi,* mabaya ma akasia,8 mazi ma minda, balasamu ya vangila mazi mankusa* ye ndumbu ansunga,+9 matadi ma onise ye matadi mankaka mesiwa muna kidukula+ ye muna babu kia tulu.*+10 “‘Yambula akwa umbangu*+ awonso vovo nuina beza yo vanga e lekwa yawonso ina Yave kakanikini,11 i sia vo: saba yo nlele andi ye fukilwa kiandi, kangilwa yandi ye valanganza ya mabaya, mbindi zandi, malunzi mandi, telamesenua yandi;12 Nkela+ ye mbindi zandi,+ fukwa,+ rido+ yakakidila;13 meza+ ye mbindi zandi ye sadilwa yandi yawonso ye mbolo za lutambiku;+14 zangikilwa kia minda+ mu kuma kia ntemo ye sadilwa yandi ye minda miandi yo mazi ma minda;+15 ziku dia yokela ndumbu+ ye mbindi zandi; mazi mankusa* ye ndumbu ansunga;+ rido ya mwelo a saba;16 ziku dia lukau lwa ngioka+ ye yangilwa kia nsongo, mbindi zandi ye sadilwa yandi; longa diampwena ye vuandisilwa kiandi;+17 rido ya yanzala,+ malunzi mandi ye telamesenua yandi; rido ya mwelo a yanzala;18 mpalu za saba ye mpalu za yanzala ye nsinga miandi;+19 mvuatu miatoma tungwa+ miasadila muna nzo avauka, mvuatu miavauka mu kuma kia Arone+ wa nganga ye mvuatu mia wan’andi mu sala se anganga.’”20 Muna kuma kiaki, nkangu awonso wa Isaele ukatukidi vana ndose a Mose.21 I bosi, awonso ana e ntima miau miabafila+ ye awonso ana bakala yo ntim’amvevo, batwese tukau twau kwa Yave mu kuma kia saba kia wananina, mu kuma kia salu yandi yawonso ye mu kuma kia mvuatu miavauka.22 Bakwamanene kwiza, akala kumosi ye akento, awonso ana o ntim’au wabafila, batwese bindikilwa ya mvuatu ya wolo,* nlunga mia matu, mpeto ye lekwa yankaka yaviengesela nitu, kumosi ye lekwa yankaka ya wolo. Yau awonso basunzwidi tukau twau* twa wolo kwa Yave.+23 Awonso bakala ye nsinga mia bule, nsinga mia mika mia se kia nduwa, nsinga mia mbwaki akongola,* lino yambote, mika mia nkombo, nkanda mia mameme ma makoko miavubwa mu se kia mbwaki ye nkanda mia takasi,* batwese yo.24 Awonso ana bavene lukau lwa palata ye nsongo batwese lukau lwalu kwa Yave, awonso ana bakala ye mabaya ma akasia mu kuma kia salu yawonso ya saba, batwese mo.25 Akento awonso akwa umbangu+ basietele nsinga muna moko mau, batwese mina basietele: nsinga mia bule, nsinga mia mika mia se kia nduwa, nsinga mia mbwaki akongola* ye lino yambote.26 Akento awonso ana e ntima miau miabafila, basietele mika mia nkombo.27 Akuluntu batwese matadi ma onise ye matadi mankaka mesiwa muna kidukula ye muna babu kia tulu.*+28 Batwese mpe balasamu ye mazi mu kuma kia minda ye mu kuma kia mazi mankusa*+ ye ndumbu ansunga.+29 Akala awonso ye akento ana ntima miau miabafila, batwese lekwa mu kuma kia salu kina o Yave kakanikina muna Mose vo kiasalwa; Aneyisaele batwese yo se lukau lwa mvevo kwa Yave.+30 I bosi, Mose ovovese Aneyisaele vo: “Tala, Yave osolele Besalele wa kanda dia Yuda, wa mwan’a Uri, wa ntekolo a Kure.+31 Nzambi unzadisi yo mwand’andi, umvene ngangu, umbakuzi yo zayi wa salu yamoko ya mpila mu mpila32 kimana kabandula e fwaniswa, kasadila muna wolo, palata ye nsongo,33 kazenga matadi mantalu yo sia mo muna simbininua, kasala salu ya mpila zawonso ya umbangu ya mabaya.34 Otudidi muna ntim’andi ye muna ntim’a Oliabe+ wa musi kanda dia Dani, wa mwan’a Akisamake, e ngangu za longa wantu ankaka.35 Oyandi ubazadisi ye ngangu*+ mu sala salu ya mpila zawonso yamoko, tunga fwaniswa muna nlele, vanga nlele muna nsinga mia bule, nsinga mia mika mia se kia nduwa, nsinga mia mbwaki akongola,* lino yambote yo sala e salu yamoko ya mpila mu mpila. O wantu awaya bevanga salu ya mpila mu mpila yo vanga nkubika za salu ya mpila zawonso.


text: 10 Na nima Samuele bakaka mulangi ya mafuta mpi tiamunaka yo na ntu ya Saule.+ Yandi pesaka Saule beze mpi tubaka nde: “Keti Yehowa me tula nge ve mafuta sambu na kuvanda ntwadisi+ ya dikabu na yandi?+2 Ntangu nge ke bikisa mono bubu yai, nge ta mona bantu zole pene-pene ya maziamu ya Rashele+ na teritware ya Benyamini, na Selsa, mpi bo ta tubila nge nde, ‘Bo me mona bampunda yina nge kwendaka kusosa, kansi ntangu yai tata na nge ke yindula diaka ve bampunda+ kansi yandi ke kudiyangisa sambu na nge. Yandi ke tuba nde: “Mono ta sala inki sambu na mwana na mono?”’3 Katuka pana mpi kwenda tii kuna nge ta kuma na nti ya nene ya Tabore, kisika nge ta kutana ti bantu tatu yina ke kwenda na Nzambi ya kieleka na Betele,+ muntu mosi ke nata bana-bankombo tatu, ya nkaka ke nata mampa tatu, mpi ya nkaka diaka ke nata dibungu ya nene ya vinu.4 Bo ta pesa nge mbote mpi bo ta pesa nge mampa zole; nge fwete ndima mampa yina bo ke pesa nge.5 Na nima nge ta kuma na ngumba ya Nzambi ya kieleka, kisika kimvuka mosi ya basoda ya bantu ya Filistia kele. Ntangu nge ta kuma na mbanza, nge ta kutana ti kimvuka ya bambikudi yina ke katuka na kisika ya kunanguka ke kwisa kukulumuka mpi bantu ke bula kima ya kubudila miziki ya bo me sala ti bansinga, ngoma ya fioti, musembu, mpi kidare na ntwala na bo ntangu bo ke bikula.6 Mpeve ya Yehowa ta pesa nge ngolo,+ ebuna nge ta bikula ti bo mpi nge ta kuma muntu ya nkaka.+7 Ntangu bidimbu yai ta salama, sala konso diambu yina nge lenda sala, sambu Nzambi ya kieleka kele ti nge.8 Na nima, kulumuka na ntwala na mono na Gilgale,+ mpi mono ta landa nge kuna sambu na kupesa bimenga ya kuyoka mpi bimenga ya kinduku. Nge fwete vingila bilumbu nsambwadi tii kuna mono ta kwisa. Ebuna mono ta songa nge mambu ya nge fwete sala.”9 Ntangu Saule pesaka Samuele mukongo sambu yandi kwenda, Nzambi yantikaka kusoba ntima na yandi sambu yo kuma bonso ntima ya muntu ya nkaka, mpi bidimbu yai yonso lunganaka na kilumbu yina.10 Bo katukaka pana mpi bo kwendaka na ngumba ya fioti, ebuna kimvuka mosi ya bambikudi kutanaka ti yandi. Na mbala mosi mpeve ya Nzambi pesaka yandi ngolo,+ ebuna yandi yantikaka kubikula+ ti bo.11 Ntangu bantu yonso yina zabaka yandi ntete monaka nde yandi ke bikula ti bambikudi, bo tubaka bo na bo nde: “Inki mambu me kumina mwana ya Kishi? Keti Saule mpi kele mbikudi?”12 Ebuna, muntu mosi ya kisika yina tubaka nde: “Kansi nani kele tata na bo?” Ebuna yo me kumaka kingana: “Keti Saule mpi kele mbikudi?”+13 Ntangu yandi manisaka kubikula, yandi kwisaka na kisika ya kunanguka.14 Na nima mpangi ya tata ya Saule tubilaka yandi ti nsadi na yandi nde: “Beno kwendaka na wapi?” Yandi tubaka nde: “Beto kwendaka kusosa bampunda,+ kansi beto monaka nde yo vandaka ve kuna, yo yina beto kwendaka na Samuele.”15 Mpangi ya tata ya Saule yulaka nde: “Pardo songa mono, Samuele tubilaka beno inki?”16 Saule vutudilaka yandi nde: “Yandi songaka beto nde bampunda me monana.” Kansi Saule songaka yandi ve mambu yina Samuele tubaka sambu na kintotila.17 Ebuna Samuele bingaka bantu na kwisa kuvukana na ntwala ya Yehowa na Mispa+18 mpi yandi tubilaka bantu ya Izraele nde: “Yehowa Nzambi ya Izraele me tuba nde: ‘Mono muntu basisaka Izraele na Ezipte mpi mono muntu gulusaka beno na maboko ya Ezipte+ mpi na maboko ya bimfumu yonso yina vandaka kuniokula beno.19 Kansi bubu yai beno me buya Nzambi+ yina vandaka Ngulusi na beno na mambu na beno yonso ya mbi mpi na bampasi na beno yonso, mpi beno me tuba nde: “Ve, nge fwete tudila beto ntotila yina ta yalaka beto.” Ntangu yai beno telama na ntwala ya Yehowa na kutadila makanda na beno mpi na kutadila mafunda* na beno.’”20 Ebuna Samuele songaka makanda yonso ya Izraele na kupusana pene-pene,+ mpi bo solaka dikanda ya Benyamini.+21 Na nima yandi songaka dikanda ya Benyamini na kupusana pene-pene na kutadila mabuta na bo, mpi bo solaka dibuta ya Matri. Nsuka-nsuka bo solaka+ Saule mwana ya Kishi. Kansi ntangu bo kwendaka kusosa yandi, bo monaka yandi ve ata kisika mosi.22 Bo yulaka Yehowa nde:+ “Keti yandi me kwisa kibeni awa?” Yehowa vutulaka nde: “Yandi kele awa, yandi me bumbana na kati ya bifunda.”23 Yo yina bo bakaka ntinu mpi bo basisaka yandi kuna. Ntangu yandi telamaka na kati-kati ya bantu, yandi lutaka bantu yonso na nda.*+24 Samuele tubilaka bantu yonso nde: “Keti beno me mona muntu yina Yehowa me sola,+ nde kele ve ti muntu yina kele bonso yandi na kati ya bantu yonso?” Ebuna bantu yonso yantikaka kuboka nde: “Luzingu ya nda na ntotila!”25 Samuele tubilaka bantu mambu ya me tala nswa ya bantotila+ mpi yandi sonikaka yo na mukanda mpi tululaka yo na ntwala ya Yehowa. Ebuna Samuele pesaka bantu yonso nzila ya kuvutuka, konso muntu na nzo na yandi.26 Saule mpi vutukaka na nzo na yandi na Gibea, kumosi ti basoda yina Yehowa simbaka bantima na bo.27 Kansi bantu ya nkaka ya kukonda mfunu tubaka nde: “Inki mutindu muntu yai ta gulusa beto?”+ Yo yina, bo vwezaka yandi mpi bo natilaka yandi ve ata dikabu mosi.+ Kansi yandi tubaka ve ata kima mosi.*


text:
14 Kilumbu mosi Yonatani+ mwana ya Saule tubilaka nsadi yina ke natilaka yandi binwaninu nde: “Kwisa beto sabuka mpi beto kwenda na kimvuka ya basoda ya bantu ya Filistia yina ke kengilaka na ntwala, bayina kele na simu yina ya nkaka.” Kansi yandi songaka ve tata na yandi.2 Saule bikalaka na bandilu ya Gibea,+ na nsi ya nti ya bagrenade na Migroni, mpi bantu kiteso ya 600 vandaka ti yandi.+3 (Ahiya mwana ya Ahitubi,+ mpangi ya Ikabodi,+ mwana ya Fineasi,+ mwana ya Eli,+ nganga-nzambi ya Yehowa na Shilo,+ vandaka kulwata efodi.)+ Bantu zabaka ve nde Yonatani me kwenda.4 Ebuna na bisika yina Yonatani vandaka kusosa kusabuka sambu na kukuma na kisika kimvuka ya basoda ya bantu ya Filistia yina ke kengilaka na ntwala vandaka, kuvandaka ti ditadi mosi yina vandaka bonso dinu na ndambu mosi mpi ditadi ya nkaka bonso dinu na ndambu ya nkaka; zina ya ditadi mosi Bosese, mpi zina ya ditadi ya nkaka Sene.5 Ditadi mosi vandaka bonso dikunzi na nordi, yo ke talana ti Mikmashi, mpi ditadi ya nkaka vandaka na sudi, yo ke talana ti Geba.+6 Ebuna Yonatani tubilaka muntu yina ke natilaka yandi binwaninu nde: “Kwisa beto sabuka mpi beto kwenda na kimvuka ya basoda yina ke kengilaka na ntwala ya bantu yai ya bo me yotisaka ve.+ Mbala ya nkaka Yehowa ta sadisa beto, sambu kima mosi ve lenda kanga Yehowa nzila ya kugulusa na nsadisa ya bantu mingi to ya bantu fioti.”+7 Ebuna muntu yina tubilaka yandi nde: “Sala konso kima yina ntima na nge ke pusa nge na kusala. Kwenda konso kisika yina nge ke zola, mpi mono ta landa nge konso kisika yina ntima na nge ke pusa nge na kukwenda.”8 Ebuna Yonatani tubaka nde: “Beto ta kwenda na bantu yai mpi beto ta kudimonisa na bo.9 Kana bo tubila beto nde, ‘Beno telama, beno nikana ve tii kuna beto ta kwisa kisika beno kele!’ beto ta telama kisika beto kele mpi beto ta tombuka ve kisika bo kele.10 Kansi kana bo tuba nde, ‘Beno kwisa kutombuka sambu na kunwana ti beto!’ beto ta tombuka, sambu Yehowa ta pesa bo na maboko na beto. Yai ta vanda kidimbu na beto.”+11 Ebuna bo zole kudimonisaka na kimvuka yina ya basoda ya bantu ya Filistia yina ke kengilaka na ntwala. Bantu ya Filistia tubaka nde: “Tala! Baebreo ke basika na mabulu bisika yina bo bumbanaka.”+12 Yo yina basoda yina ke kengilaka na ntwala tubilaka Yonatani ti muntu yina ke natilaka yandi binwaninu nde: “Beno kwisa kutombuka awa, mpi beto ta pesa beno dilongi!”+ Na mbala mosi Yonatani tubilaka muntu na yandi nde: “Landa mono, sambu Yehowa ta pesa bo na maboko ya Izraele.”+13 Ebuna Yonatani mataka na maboko mpi na makulu na yandi, mpi muntu yina ke natilaka yandi binwaninu vandaka na nima na yandi; ebuna bantu ya Filistia yantikaka kubwa na ntwala ya Yonatani, mpi muntu yina ke natilaka yandi binwaninu vandaka kufwa bo na nima na yandi.14 Na kunwana ya ntete yina Yonatani ti muntu na yandi nwanaka, bo fwaka bantu kiteso ya 20, bo yonso na kitamina ya kati-kati ya ektare mosi.*15 Ebuna boma ya ngolo kotaka na camp mpi na kati ya basoda yonso yina ke kengilaka na ntwala, mpi ata bantu yina ke botulaka bima+ vandaka na boma ya ngolo. Ntoto yantikaka kunikana, ebuna boma ya ngolo yina katukaka na Nzambi kotaka.16 Bankengidi ya Saule yina vandaka na Gibea+ ya Benyamini monaka nde mavwanga vandaka kumwangana na konso ndambu.+17 Saule tubilaka bantu yina vandaka ti yandi nde: “Pardo, beno tanga ntalu ya bantu, mpi beno tala nani me konda.” Ntangu bo tangaka bantu, bo monaka nde Yonatani ti muntu yina ke natilaka yandi binwaninu vandaka ve.18 Saule tubilaka Ahiya nde:+ “Nata Sanduku ya Nzambi ya kieleka pene-pene!” (Sambu na ntangu yina* Sanduku ya Nzambi ya kieleka vandaka ti bantu ya Izraele.)19 Mpi ntangu Saule vandaka kusolula ti nganga-nzambi, mavwanga na camp ya bantu ya Filistia vandaka kukuma kaka mingi. Ebuna Saule tubilaka nganga-nzambi nde: “Bika mambu yina nge ke sala.”*20 Ebuna Saule ti bantu yonso yina vandaka ti yandi vukanaka mpi kwendaka na bitumba; kuna bo monaka nde bantu ya Filistia fwisanaka na bambele ya bitumba, mpi mavwanga vandaka mingi kibeni.21 Diaka, Baebreo yina vandaka ntete na ndambu ya bantu ya Filistia mpi yina kwisaka kutombuka ti bo na camp, bo kwisaka kuvukana ti Izraele na lutwadisu ya Saule mpi ya Yonatani.22 Bantu yonso ya Izraele yina bumbanaka+ na ntoto ya bangumba ya Efrayimi waka nde bantu ya Filistia me tina, ebuna bo mpi vukanaka sambu na kulanda bo na bitumba.23 Yehowa gulusaka Izraele na kilumbu yina,+ mpi bitumba kwendaka tii na Bete-avene.+24 Kansi kilumbu yina babakala ya Izraele lembaka, sambu Saule lombaka bantu na kudia ndefi yai: “Bo fwete singa muntu yina ta dia konso madia* yina na ntwala nde nkokila kubwa mpi tii kuna mono ta vutula mbi na bambeni na mono!” Yo yina, ata muntu mosi ve diaka konso madia yina.+25 Bantu yonso* kotaka na mfinda, mpi bwiki vandaka na ntoto.26 Ntangu bantu kotaka na mfinda, bo monaka bwiki ke kulumuka, kansi ata muntu mosi ve tulaka diboko na yandi na munoko, sambu bo vandaka na boma ya ndefi yina.27 Kansi Yonatani waka ve ntangu tata na yandi lombaka bantu na kudia ndefi,+ yo yina yandi tandulaka nsongi ya nti yina vandaka na diboko na yandi mpi kotisaka yo na nzo ya bwiki. Ntangu yandi nataka diboko na yandi na munoko, meso na yandi semaka.28 Ebuna muntu mosi tubaka nde: “Tata na nge lombaka bantu na kudia ndefi mosi ya ngolo nde, ‘Bo fwete singa muntu yina ta dia madia bubu yai!’+ Yo yina bantu me lemba ngolo.”29 Kansi, Yonatani tubaka nde: “Tata na mono me nata mpasi mingi na ntoto yai. Tala mutindu meso na mono semaka sambu mono mekaka ndambu ya bwiki yai.30 Kana bubu yai bantu diaka+ ndambu ya bima yina bo botulaka na bambeni na bo, kununga na beto zolaka kuvanda ya nene! Sambu beto zolaka kufwa bantu ya Filistia mingi kibeni.”31 Na kilumbu yina bo landaka kufwa bantu ya Filistia yantika na Mikmashi tii na Ayaloni,+ mpi bantu lembaka mingi.32 Yo yina bo yantikaka kubwila na lukasi yonso bima yina bo botulaka, ebuna bo bakaka mameme, bangombe, ti bana-bangombe mpi bo fwaka yo na ntoto, ebuna bo diaka misuni ti menga.+33 Mpi bo songaka Saule nde: “Bantu ke sala disumu na ntwala ya Yehowa na mutindu bo ke dia misuni ti menga.”+ Ebuna yandi tubaka nde: “Beno me sala mambu kukonda kwikama. Beno pusila mono ditadi mosi ya nene nswalu.”34 Na nima Saule tubaka nde: “Beno panzana na kati ya bantu mpi beno songa bo nde, ‘Konso muntu fwete nata ngombe na yandi ti dimeme na yandi mpi kufwa yo awa, na nima yandi dia yo. Beno sala ve disumu na ntwala ya Yehowa mpi beno dia ve misuni ti menga.’”+ Yo yina konso muntu nataka ngombe na yandi na mpimpa yina mpi fwaka yo pana.35 Ebuna Saule tungilaka Yehowa mesa-kimenga.+ Yo vandaka mesa-kimenga ya ntete yina yandi tungilaka Yehowa.36 Na nima Saule tubaka nde: “Beto landa bantu ya Filistia na mpimpa mpi beto botula bima na bo tii na suka ntangu mwini ta basika. Beto ta bikisa ve ata muntu mosi na luzingu.” Mpi bo tubaka nde: “Sala mambu yonso yina ke monana mbote na meso na nge.” Ebuna nganga-nzambi tubaka nde: “Beto yula Nzambi ya kieleka awa.”+37 Ebuna Saule yulaka Nzambi nde: “Keti mono fwete landa bantu ya Filistia?+ Keti nge ta pesa bo na maboko ya Izraele?” Kansi Nzambi pesaka yandi ve mvutu na kilumbu yina.38 Yo yina Saule tubaka nde: “Beno kwisa awa, beno yonso bamfumu ya bantu, mpi beno tala nki disumu me salama bubu.39 Sambu ya kieleka mutindu Yehowa, yina me gulusa Izraele, kele na luzingu, ata kana yo monana nde yo kele mwana na mono Yonatani, yandi fwete fwa.” Kansi muntu mosi ve pesaka yandi mvutu.40 Ebuna yandi tubilaka Izraele ya mvimba nde: “Beno ta vanda na ndambu mosi, mpi mwana na mono Yonatani ti mono, beto ta vanda na ndambu ya nkaka.” Ebuna bantu tubilaka Saule nde: “Sala mambu yonso yina ke monana mbote na meso na nge.”41 Ebuna Saule tubilaka Yehowa nde: “O Nzambi ya Izraele, pesa beto mvutu na nsadisa ya Tumimi!”+ Ebuna bo solaka Yonatani ti Saule, mpi bantu vandaka na mambu ve.42 Saule tubaka nde: “Beno bula zeke+ sambu na kuzenga na kati na mono ti mwana na mono Yonatani.” Bo solaka Yonatani.43 Ebuna Saule tubilaka Yonatani nde: “Songa mono, nki mambu nge me sala?” Yonatani songaka yandi nde: “Mono mekaka kaka ndambu ya bwiki na nsongi ya nti yina kele na diboko na mono.+ Mono yandi yai! Mono kele ya kuyilama na kufwa!”44 Ebuna Saule tubaka nde: “Bika nde Nzambi kupesa mono ndola ya ngolo kana nge fwa ve, Yonatani.”+45 Kansi bantu tubilaka Saule nde: “Keti Yonatani fwete fwa, yandi muntu me pesa luguluku ya nene+ ya mutindu yai na Izraele? Yo lenda salama ve! Ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, ata lunsuki mosi ve ya ntu na yandi ta bwa na ntoto, sambu yandi salaka mambu bubu ti lusadisu ya Nzambi.”+ Na mutindu yina bantu gulusaka* Yonatani, ebuna yandi fwaka ve.46 Yo yina, Saule yambulaka kulanda bantu ya Filistia, mpi bantu ya Filistia vutukaka na teritware na bo.47 Saule kumisaka kimfumu ngolo na Izraele mpi yandi nwanaka ti bambeni na yandi yonso na bandambu yonso, yandi nwanaka ti bantu ya Moabi,+ bantu ya Amoni,+ bantu ya Edomi,+ bantotila ya Soba,+ mpi bantu ya Filistia;+ mpi bisika yonso yina yandi vandaka kukwenda yandi vandaka kubedisa bo.48 Yandi nwanaka na kikesa yonso mpi nungaka bantu ya Amaleki+ ebuna yandi gulusaka Izraele na maboko ya bantu yina vandaka kubotula bo bima.49 Bana ya Saule ya babakala vandaka Yonatani, Yishvi, mpi Malki-shua.+ Mpi yandi vandaka ti bana zole ya bankento; zina ya mbuta vandaka Merabi+ mpi zina ya leke Mikale.+50 Zina ya nkento ya Saule vandaka Ahinoami, mwana ya Ahimaasi. Zina ya mfumu ya basoda na yandi vandaka Abnere,+ mwana ya Nere, mpangi ya tata ya Saule.51 Kishi+ vandaka tata ya Saule, mpi Nere+ tata ya Abnere vandaka mwana ya Abiele.52 Bitumba ya ngolo vandaka ti bantu ya Filistia na bilumbu yonso ya Saule.+ Ntangu Saule vandaka kumona muntu mosi ya ngolo to ya kikesa yandi vandaka kubaka yandi na kisalu ya kisoda.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “nda ya kilanga,” disongidila, kiteso ya ntoto yina bangombe zole ya bo me kangisa lenda bundula kilumbu mosi.


text:
Accueil > Livres Nzoi > Protais Yumbi, Ngiuvula ti mvutu makumi tatu na mosi ya kutendula Kindundu (...)
Protais Yumbi, Ngiuvula ti mvutu makumi tatu na mosi ya kutendula Kindundu [31 questions et réponses sur l’albinisme]
lundi 27 juillet 2020, par
Kikongo de l’État
978-2-36949-012-8
50 p., 6500 FC
juillet 2020
dépôt légal : NV 3.01811-57442
Buku yayi kele tendula ti kusadisa besi nsi na kuzaba mbote kindundu ti kupesa mvutu na ngiuvula mingi ya besi nsi ke yufulaka ntangu yonso na makanda ti na ba bwala mingi. Kindundu kele kindoki ve, kidimbu ya nkumbwa ve, to diswekamu mpi ve, kansi kifumbama ya mpusu ya nitu yina ke konda nkeni ya ke kumisaka mpusu ndombe. Yo yina, besi nsi fwete kuzaba yo mbote sambu na kuzinga na ngemba, kimvuka ti ba mpangi ba ndundu.
Musokini
Protais Yumbi, na muvimba Protais Étienne Yumbi Kwum-A-Kwum me butuka na kilumbu ya tatu ya ngonda uvwa na mvu 1968 na Kikwit, ndambu ya Kwilu, na nsi Republika demokratika ya Congo. Na nima kulonguka nzo-nkanda na ba Séminaires Santu Petelo Canisius ya Kinzambi ti Santa Terezia ya mwana Yezu ya Laba, yandi me fula diaka nzo nkanda ya nene ya kutomisa bwala, mpila mosi Institut supérieur de développement rural ya Mbeo (ISDR Mbeo). Na nima yandi me kota na ndonga ya ba Messagers du Christ, ndonga mosi me salama na luzolo ya mbuta nganga Florent Mbumba Bwasa, ntangu yina kilandi ya pisekopo ya Libreville na nsi Gabon. Protais Yumbi ke musoniki ya buku ke tala kuyindula (essai), masolo (roman), nsaka (théâtre), nto (contes), luzingu ya muntu (biographie) ti buku yina ke tala mambu ya bifwanisu (bandes dessinées et scénario de films).
Le livre
Cet opuscule en kikongo de l’État traite des questions, croyances et stéréotypes relatifs à l’albinisme, une anomalie génétique considérée, à tort, comme un phénomène paranormal, source de toutes formes de fantasmes de bonheur, de richesse et de pouvoir. Les trente et une questions et réponses proposées ici constituent une mise au point démêlant le vrai du faux pour tordre le cou, une fois pour toutes, aux idées reçues et avancer vers un meilleur respect de l’altérité et vers un vivre-ensemble sans suspicion ni préjugé.
L’auteur
Protais Yumbi est né le 4 septembre 1968 à Kikwit (Kwilu) en République démocratique du Congo. Après avoir fréquenté les séminaires Saint Pierre Canisius de Kinzambi et Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus de Laba, l’Institut supérieur de développement rural de Mbeo, la Communauté des Messagers du Christ, dans l’archidiocèse de Libreville au Gabon, il se consacre à la production littéraire et cinématographique. 31 questions et réponses sur l’albinisme, en kikongo de l’État, est son quatrième ouvrage.


text:
Kisilamu
Kisilamu (kilabu: الإسلام; al-islaam) kele lukwikilu ya nene mingi. Ngogo ya mukwikili ya kisilamu kele musilamu (kilabu: مسلم; muslim) to muzuluma (kifalanse: musulman).
Kisilamu me butuka na Arabia na mvu-nkama ya nsambwadi, nga basilamu ya kisina vanda balabu ye badawi. Bubu yayi basilamu mingi kele bankaka na balabu: baswahili, bangwana, bahausa, baturki, bafarsi, bapaki, badjawa ye bantu ya nkaka.
Muhamadi vanda ngunza ya kisilamu. Nzambi me tubaka na yandi ye yandi me tubaka na bantu. Nlandi mosi me sonika ngogo ya Muhamad na Korani, muntu kele mukanda ya santu ya kisilamu.
Balukwikilu ya kisina ya kisilamu kele:


text:
Keti Nge Zabaka Yo?
Inki vandaka kisalu ya bakapita na ntangu ya ntama?
NA NTANGU ya ntama, kapita vandaka kusala na nzo to na lupangu ya muntu. Bantangu ya nkaka ngogo ya Kiebreo mpi ya Kigreki ya bo me balula na “kapita” ke tadilaka nkengi to muntu yina ke salaka na nzo mosi.
Ntangu Yozefi mwana ya Yakobi vandaka mpika na Ezipte, yandi kumaka kapita na nzo ya mfumu na yandi. Yo yina, Mfumu yango “bikaka bima na yandi yonso na maboko ya Yozefi.” (Kuy. 39:2-6) Na nima, ntangu Yozefi kumaka mpi mfumu ya nene na Ezipte, yandi tulaka mpi kapita sambu na kutala nzo na yandi.—Kuy. 44:4.
Na bilumbu ya Yezu, bantu yina vandaka ti baferme vandaka kuzinga na mbanza ntama ti baferme na bo. Yo yina, bo vandaka kutula bakapita sambu na kutala bisalu yina bantu ya kisalu vandaka kusala na ferme konso kilumbu.
Nani bo vandaka kupona sambu na kuvanda kapita? Columella, nsoniki mosi ya Roma ya mvu-nkama ya ntete tubaka nde mpika yina bo vandaka kutula nkengi to kapita vandaka “muntu yina me zaba kisalu mbote.” Yandi vandaka muntu yina “vandaka kulandila kisalu ya bansadi mbote mpi yandi vandaka ve nku.” Yandi ke tuba diaka nde: “Diambu ya kuluta mfunu sambu na kapita vandaka nde yandi fwete yindula ve nde yandi ke zaba mambu yonso mpi yandi vandaka kulonguka ntangu yonso mambu ya mpa.”
Ndinga ya Nzambi ke sadilaka mbandu ya kapita sambu na kutubila bisalu ya nkaka yina ke salamaka na dibundu ya Bukristu. Mu mbandu, ntumwa Piere siamisaka Bakristu na kusadila mayele yina Nzambi me pesaka bo “na kusadilana bonso bakapita ya mbote ya ntima ya mbote ya nene ya Nzambi.”—1 Pie. 4:10.
Yezu sadilaka mbandu ya kapita na kingana yina kele na Luka 16:1-8. Diaka, na mbikudulu ya me tala kidimbu ya kukwisa na yandi bonso Ntotila, Yezu songaka balongoki na yandi nde yandi ta tula “mpika ya kwikama mpi ya mayele” to “kapita ya kwikama.” Kisalu ya ntete ya kapita yai kele ya kupesa balongoki ya Kristu madia ya kimpeve na ntangu ya nsuka. (Mat. 24:45-47; Luka 12:42) Beto kele na ntonda ya mingi sambu beto ke bakaka mikanda ya ke kumisaka lukwikilu na beto ngolo yina kapita ya kwikama ke yidikaka mpi ke pesaka bampangi ya ntoto ya mvimba.


text: 11 Ebuna Nahashi muntu ya Amoni+ kwisaka mpi salaka camp sambu na kunwanisa Yabeshi+ na Gileadi. Babakala yonso ya Yabeshi tubilaka Nahashi nde: “Sala kuwakana ti beto, ebuna beto ta sadila nge.”2 Nahashi muntu ya Amoni tubilaka bo nde: “Mono ta sala kuwakana ti beno kaka kana beno sala diambu yai: bo tobula beno yonso meso na beno ya kitata. Mono ta sala yo sambu na kupesa Izraele ya mvimba nsoni.”3 Bankuluntu ya Yabeshi vutudilaka yandi nde: “Pesa beto bilumbu nsambwadi sambu beto tinda binati-nsangu na teritware ya mvimba ya Izraele. Ebuna kana muntu ya kugulusa beto kele ve, beto ta kudipesa na nge.”4 Nsuka-nsuka binati-nsangu kumaka na Gibea+ ya Saule mpi bo tubaka mambu yai na makutu ya bantu, ebuna bantu yonso dilaka na ndinga ya ngolo kibeni.5 Kansi Saule katukaka na bilanga mpi yandi vandaka kukwisa na nima ya bitwisi, ebuna yandi tubaka nde: “Inki mambu me bwila bantu? Sambu na nki bo ke dila?” Bo telaka yandi mambu yina bantu ya Yabeshi tubaka.6 Mpeve ya Nzambi pesaka Saule+ ngolo ntangu yandi waka mambu yina, mpi yandi waka makasi mingi.7 Ebuna yandi bakaka bangombe zole, zengaka yo bitini-bitini, mpi tindaka yo na teritware ya mvimba ya Izraele na maboko ya binati-nsangu; bo vandaka kutuba nde: “Konso muntu yina ta landa ve Saule ti Samuele fwete zaba nde bo ta sala bangombe na yandi mutindu yai!” Ebuna boma ya Yehowa simbaka bantu, yo yina bo basikaka na bumosi kibeni.*8 Yandi tangaka bo na Bezeki, mpi bantu ya Izraele vandaka 300 000 mpi babakala ya Yuda vandaka 30 000.9 Ebuna bo tubilaka binati-nsangu yina kwisaka nde: “Beno fwete zabisa bantu ya Yabeshi na Gileadi nde, ‘Mbasi ntangu mwini ta kuma ngolo, bo ta gulusa beno.’” Binati-nsangu yina kwisaka mpi songaka bantu ya Yabeshi diambu yina, ebuna bo waka kiese mingi.10 Yo yina bantu ya Yabeshi tubaka nde: “Mbasi beto ta kudipesa na beno, ebuna beno lenda sala beto konso kima yina ke monana mbote na meso na beno.”+11 Na kilumbu yina landaka, Saule kabisaka bantu na bimvuka tatu; bo kwendaka kukota na kati-kati ya camp na nsungi ya kukengila ya suka-suka* mpi bo fwaka bantu ya Amoni+ tii ntangu mwini kumaka ngolo. Bantu yina gulukaka panzanaka, na mpila nde ata bantu zole bikalaka ve kisika mosi.12 Ebuna bantu tubilaka Samuele nde: “Nani vandaka kutuba nde, ‘Keti Saule ta vanda ntotila na beto?’+ Pesa beto bo, mpi beto ta fwa bo.”13 Kansi, Saule tubaka nde: “Bo fwete fwa ve ata muntu mosi bubu,+ sambu Yehowa me gulusa Izraele bubu yai.”14 Na nima Samuele tubilaka bantu nde: “Beno kwisa mpi beto kwenda na Gilgale+ sambu beto ndima diaka Saule bonso ntotila.”+15 Yo yina bantu yonso kwendaka na Gilgale, mpi kuna bo tulaka Saule ntotila na ntwala ya Yehowa. Ebuna bo pesaka bimenga ya kinduku kuna na ntwala ya Yehowa,+ mpi Saule ti bantu yonso ya Izraele waka kiese mingi.+


text:
Bo me nganina bantwadisi mpi bantu ya Izraele (23-31)
22 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:2 “Kansi nge, mwana ya muntu, keti nge me yilama sambu na kusambisa* mbanza ya kele ti mfuka ya menga+ mpi kuzabisa yandi mambu na yandi yonso ya nzanzi?+3 Nge fwete tuba nde, ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: “O mbanza yina ke tiamunaka menga+ na kati na yandi, yina ntangu na yandi me kwisa,+ mbanza yina ke salaka biteki ya nzanzi* sambu na kudibebisa,+4 menga yina nge me tiamuna me kumisa nge muntu ya me sala mbi,+ mpi biteki na nge ya nzanzi me kumisa nge mvindu.+ Nge me sala nde nsuka ya bilumbu na nge kukwisa nswalu, mpi nsuka ya bamvula na nge me lunga. Yo yina mono ta kumisa nge kima ya nsoni na meso ya makanda mpi kima yina bansi yonso ta sekaka.+5 Bansi yina kele pene-pene mpi yina kele ntama ti nge ta seka nge,+ nge muntu yina zina na nge kele mvindu mpi nge muntu yina me fuluka ti mavwanga.6 Tala! Konso mfumu ya Izraele yina kele na kati na nge ke sadila kiyeka na yandi sambu na kutiamuna menga.+7 Na kati na nge, bantu ke vweza batata na bo ti bamama na bo.+ Bo ke kusa munzenza, mpi bo ke niokula mwana ya me konda tata* mpi mufwidi ya nkento.”’”+8 “‘Nge ke mona mpamba bisika na mono ya santu, mpi nge ke vweza bisabatu na mono.+9 Na kati na nge, kele ti bantu yina ke kusilaka bantu makambu ya ke vandaka ti lukanu ya kutiamuna menga.+ Na kati na nge, bo ke dia bimenga na zulu ya bangumba mpi bo ke sala mambu ya nsoni na kati na nge.+10 Na kati na nge, bo ke pesa ve mbeto ya tata na bo lukumu,*+ mpi bo ke vukisa nitu ti nkento yina kele mvindu ntangu yandi me mona menga.+11 Na kati na nge, bakala mosi ke sala mambu ya nzanzi ti nkento ya nkweno na yandi,+ ya nkaka ke bebisa nkento ya mwana na yandi mosi ya bakala ti mambu ya nsoni,+ mpi ya nkaka ke vukisa nitu ti mpangi na yandi ya nkento, mwana ya tata na yandi mosi.+12 Na kati na nge, bo ke baka avoka sambu na kutiamuna menga.+ Nge ke defisa sambu na kubaka luta+ to sambu na kubaka mbongo mingi na zulu,* mpi nge ke yiba mbongo ya bankweno na nge.+ Ee, nge me vila mono kibeni,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.13 “‘Tala! Mono ke bula maboko na mono ti kuvweza sambu na luta ya nge me baka na banzila ya luvunu mpi sambu na mambu ya me tala kutiamuna menga yina kele na kati na nge.14 Keti nge* ta vanda kaka kikesa mpi keti maboko na nge ta vanda kaka ngolo na bilumbu yina mono ta pesa nge ndola?+ Mono mosi, Yehowa, muntu me tuba, mpi mono ta sala yo.15 Mono ta panza nge na kati ya makanda mpi na kati ya bansi,+ mpi mono ta sukisa mambu na nge ya mvindu.+16 Bo ta pesa nge nsoni na ntwala ya makanda, ebuna nge ta zaba nde mono kele Yehowa.’”+17 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:18 “Mwana ya muntu, nzo ya Izraele me kuma mvindu ya mpamba sambu na mono. Bo yonso kele kwivre, eteni, kibende, mpi plomb na kati ya fulu ya tiya. Bo me kuma mvindu ya arza.+19 “Yo yina, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Sambu beno yonso me kuma bonso mvindu ya mpamba,+ mono ke vukisa beno kisika mosi na kati ya Yeruzalemi.20 Mutindu bo ke tulaka arza, kwivre, kibende, plomb mpi eteni na kati ya fulu ya tiya sambu na kupupula tiya na zulu na yo mpi kukumisa yo masa, mutindu mosi mpi mono ta vukisa beno kisika mosi na makasi na mono ti na nganzi na mono, ebuna mono ta pupula na zulu na beno mpi ta sala nde beno kuma masa-masa.+21 Mono ta vukisa beno kisika mosi mpi ta pupula tiya ya nganzi na mono+ na zulu na beno, ebuna beno ta kuma masa na kati na yandi.+22 Mutindu arza ke kumaka masa-masa na kati ya fulu ya tiya, nge ta kuma mpi masa-masa na kati na yandi; ebuna beno ta zaba nde mono, Yehowa, mono me wila beno makasi.’”23 Ndinga ya Yehowa kwisilaka mono diaka nde:24 “Mwana ya muntu, tubila yandi nde, ‘Nge kele insi yina bo ta tula ve bunkete mpi yina mvula ta noka ve na zulu na yo na kilumbu ya makasi.25 Bambikudi na yandi me kana kusala mbi na kati na yandi,+ bonso ntambu ya ke ngana na ntangu yo ke zenga-zenga mbisi yina yo me kanga.+ Bo ke dia bantu.* Bo ke botula kimvwama mpi bima ya ntalu. Bo me kumisa bankento mingi mifwidi na kati na yandi.26 Banganga-nzambi na yandi me fwa nsiku+ na mono mpi bo ke landa kuvweza bisika na mono ya santu.+ Bo ke sala ve luswaswanu na kati ya kima yina kele ya santu mpi kima yina kele ya bantu yonso,+ bo ke zabisa ve bantu mambu yina kele ya mvindu mpi mambu yina kele ya bunkete,+ mpi bo ke buya kuzitisa bisabatu na mono, mpi bo ke vweza mono na kati na bo.27 Bamfumu yina kele na kati na yandi kele bonso bibulu yina ke zenga-zenga bambisi yina yo me kanga; bo ke tiamuna menga mpi ke fwa bantu* sambu na kubaka luta na banzila ya luvunu.+28 Kansi bambikudi na yandi me pakula mpemba na zulu ya mambu ya bo ke sala. Bo ke mona bambona-meso ya luvunu mpi ke zabisa na ntwala mambu yina ta bwa kansi yo kele ya luvunu,+ mpi bo ke tuba nde: “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba,” kansi Yehowa yandi mosi me tuba kima ve.29 Bantu ya insi me kusa mpi me yiba,+ bo me niokula muntu ya mpasi ti nsukami, bo me kusa munzenza mpi me zenga ve makambu na yandi na lunungu.’30 “‘Mono vandaka kusosa muntu mosi na kati na bo yina lendaka kuyidika kibaka ya matadi to kutelama na ntwala na mono na dibulu yina kele na kibaka sambu na mambote ya insi, mpidina bo ta fwa yo ve,+ kansi mono monaka ve ata muntu mosi.31 Yo yina mono ta monisila bo makasi na mono mpi ta manisa bo ti tiya ya nganzi na mono. Mono ta sala nde bo buka mbuma ya banzila na bo,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “keti nge ta sambisa, keti nge ta sambisa.”
^ Ngogo ya Kiebreo ya bo me sadila awa lenda vanda na kuwakana ti ngogo “tufi” mpi bo me sadila yo sambu na kuvweza.


text:
8 Na kilumbu yina ntotila Asuerusi pesaka ntotila-nkento Estere nzo ya Amani,+ mbeni ya Bayuda;+ mpi Mordekai kwisaka na ntwala ya ntotila, sambu Estere songaka ntotila nde Mordekai kele mpangi na yandi.+2 Ebuna ntotila katulaka lupetu na yandi ya kutudila kidimbu+ yina yandi botulaka na Amani mpi pesaka yo na Mordekai. Mpi Estere pesaka Mordekai kisalu ya kutala nzo ya Amani.+3 Diaka, Estere solulaka mpi ti ntotila. Yandi bwaka na makulu ya ntotila, dilaka, mpi bondilaka yandi na kukatula mbi yina Amani muntu ya Agagi salaka mpi mayele ya mbi yina yandi kaninaka Bayuda.+4 Ntotila tandudilaka Estere+ muhangu ya wolo, ebuna Estere katukaka na ntoto mpi telamaka na ntwala ya ntotila.5 Yandi tubaka nde: “Kana yo ke sepedisa ntotila mpi kana yandi me ndima mono, mpi kana yo kele mbote na meso ya ntotila mpi mono ke sepedisa meso na yandi, bika bo sonika nsiku sambu na kukatula mikanda yina muntu yina ya mayele ya mbi Amani,+ mwana ya Amedata muntu ya Agagi,+ sonikaka sambu na kufwa Bayuda na baprovense yonso* ya ntotila.6 Sambu nki mutindu mono lenda kanga ntima na kutala mpasi yina ta bwila bantu na mono, mpi nki mutindu mono lenda kanga ntima na kumona lufwa ya bampangi na mono?”7 Yo yina ntotila Asuerusi tubilaka ntotila-nkento Estere mpi Mordekai Muyuda nde: “Beno tala! Mono me pesa Estere+ nzo ya Amani, mpi mono me tinda bantu bo kangisa yandi nsinga na nkingu na zulu ya nti,+ sambu yandi salaka komplo ya kunwanisa* Bayuda.8 Ntangu yai, beno lenda sonika na zina ya ntotila konso kima yina beno me zola sambu na Bayuda mpi kutula yo kidimbu ti lupetu ya kutudila kidimbu ya ntotila, sambu bo lenda katula ve nsiku yina bo me sonika na zina ya ntotila mpi bo me tula kidimbu na lupetu ya kutudila kidimbu ya ntotila.”+9 Yo yina, bo bingaka basekretere ya ntotila na ntangu yina na ngonda ya tatu, disongidila, ngonda ya Sivani,* na kilumbu ya 23, ebuna bo sonikaka mambu yonso yina Mordekai songaka Bayuda, mpi basatrape,+ bamfumu ya bambanza, mpi bamfumu ya baprovense*+ katuka na India tii na Etiopia, baprovense* 127, na konso provense* na kulanda mutindu na yo ya kusonika mpi na konso bantu na ndinga na bo, mpi na Bayuda na kulanda mutindu na bo ya kusonika mpi ndinga na bo.10 Yandi sonikaka yo na zina ya ntotila Asuerusi mpi tulaka yo kidimbu ti lupetu ya ntotila ya kutudila kidimbu,+ ebuna yandi tindaka mikanda yina yandi sonikaka na maboko ya bantu ya ke nataka mikanda na zulu ya bampunda; bo mataka na zulu ya bampunda ya ntinu yina bo vandaka kusadila na kisalu ya ntotila, bana-bampunda ya babakala yina bo ke sadilaka na kisalu ya ntotila.11 Na mikanda yina, ntotila pesaka Bayuda yina vandaka na bambanza yonso nswa ya kuvukana mpi ya kunwana sambu na luzingu* na bo, mpi kumanisa, kufwa, ti kubebisa bantu ya ngolo ya konso kimvuka ya bantu to provense* yina lenda nwanisa bo, ti bankento mpi bana na bo, mpi kubotula bima na bo.+12 Yo lombaka nde diambu yai kusalama na kilumbu mosi na baprovense yonso* ya ntotila Asuerusi, na kilumbu ya 13 ya ngonda ya 12, disongidila, ngonda ya Adare.*+13 Yo lombaka nde bo basisa kopi ya mukanda yina bonso nsiku na baprovense yonso.* Yo lombaka nde bo zabisa yo na bantu yonso, sambu Bayuda kuvanda ya kuyilama na kilumbu yina sambu na kuvutula mbi na bambeni na bo.+14 Bantu ya ke nataka mikanda, bayina mataka na zulu ya bampunda ya ntinu yina bo vandaka kusadila na kisalu ya ntotila, basikaka nswalu mpi ntinu na kulanda ntuma ya ntotila. Nsiku yina basikaka mpi na Shushane*+ kisika ya ngolo.*15 Mordekai katukaka na ntwala ya ntotila ti bilele ya kimfumu ya kitoko ya ble mpi ya lino, yandi me lwata mpu ya kimfumu ya nene ya wolo ti kazaka ya bo me sala na lele ya kitoko ya lene ya mbwaki-ble.+ Ebuna mbanza ya Shushane* tulaka milolo ya kiese.16 Sambu Bayuda bakaka lusadisu,* bo vandaka kuwa kiese, bo vandaka kuyangalala mpi bo bakaka lukumu.17 Na baprovense yonso* mpi na bambanza yonso, konso kisika yina mambu ya ntotila tubaka mpi nsiku na yandi kumaka, Bayuda vandaka kuwa kiese, kuyangalala, kusala bafete, mpi kusala bankinsi. Bantu mingi ya ntoto yina vandaka kutuba nde bo kele Bayuda,+ sambu boma ya Bayuda simbaka bo.
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “badistrike yonso yina kele na nsi ya luyalu.”
^ Na kisina, “sambu yandi tandulaka diboko na yandi sambu na kunwanisa.”


text: 20 Ntangu makelele yina kulumukaka, Polo tindaka bantu bo binga balongoki, ebuna na nima ya kupesa bo kikesa mpi ya kusonga bo na kubikala mbote, yandi yantikaka kukwenda na Masedonia.2 Na nima ya kuluta na babwala yina mpi ya kutuba bangogo mingi yina vandaka kupesa kikesa na bampangi yina vandaka kuna, yandi kumaka na Grese.3 Yandi salaka bangonda tatu kuna, kansi sambu Bayuda+ kanaka kufwa yandi ntangu yandi zolaka kukota na maswa sambu na kukwenda na Siria, yandi bakaka lukanu ya kuvutukila na nzila ya Masedonia.4 Bantu yina vandaka kutambula ti yandi bo yai: Sopatere mwana ya Pirusi ya bwala Berea, Aristarke+ ti Sekundusi bantu ya Tesalonika, Gayusi muntu ya Derbe, Timoteo,+ mpi Tisike+ ti Trofime+ bayina katukaka na provense ya Azia.5 Bantu yai kwendaka na ntwala mpi vandaka kuvingila beto na Troasi;6 kansi beto kotaka na maswa na Filipi na nima ya bilumbu ya Mampa ya Kukonda Levire,+ mpi beto kwisaka kukuta bo na Troasi na nima ya bilumbu tanu, ebuna beto salaka bilumbu nsambwadi kuna.7 Na kilumbu ya ntete ya mposo, ntangu beto vukanaka sambu na kudia, Polo yantikaka kutuba na bo, sambu yandi zolaka kukwenda na kilumbu yina landaka; mpi yandi landaka kutuba tii na midi ya mpimpa.8 Minda vandaka mingi na suku ya zulu kisika beto vukanaka.9 Leke mosi ya bakala, zina na yandi Etike, vandaka na nela mpi yandi lalaka mpongi ya ngolo ntangu Polo vandaka kaka kutuba. Sambu yandi vandaka na mpongi ya ngolo, yandi katukaka na etaze ya tatu, yandi bwaka na ntoto, ebuna yandi fwaka.10 Kansi Polo kulumukaka, niekaka na zulu na yandi, bakaka yandi na maboko+ mpi tubaka nde: “Beno bika kutula milolo sambu yandi kele na moyo.”*+11 Yandi tombukaka na etaze mpi yandi yantikaka kudia.* Yandi landaka kusolula mwa mingi, tii na suka, mpi na nima yandi kwendaka.12 Bo nataka mwana-bakala yina ya moyo mpi yo katulaka bo kibeni mawa.13 Ntangu yai beto kwendaka na ntwala kisika maswa vandaka, beto kotaka na maswa mpi kwendaka na Asosi, kisika beto zolaka kubaka Polo, sambu na nima ya kupesa beto bantuma na diambu yai, yandi kanaka kukwenda kuna na makulu.14 Yo yina, ntangu yandi kutaka beto na Asosi, beto bakaka yandi na maswa mpi beto kwendaka na Mitilene.15 Na kilumbu yina landaka beto katukaka kuna, beto kumaka pene-pene ya kisanga ya Kio, kansi na kilumbu yina landaka, beto telamaka fioti na Samosi, mpi na kilumbu yina landaka diaka, beto kumaka na Mileti.16 Polo bakaka lukanu ya kuluta mwa fioti na lweka ya Efezo,+ sambu yandi lutisa ve ntangu na provense ya Azia, sambu yandi vandaka kusala nswalu sambu na kukuma na Yeruzalemi+ na kilumbu ya Nkinsi ya Pantekoti, kana mpila kele.17 Kansi, ntangu yandi vandaka na Mileti, yandi tindaka bantu na Efezo sambu bo kwenda kubinga bankuluntu ya dibundu.18 Ntangu bo kumaka kisika yandi vandaka, yandi tubilaka bo nde: “Beno me zaba mbote mutindu mono vandaka kuditwadisa na kati na beno tuka kilumbu ya ntete yina mono kumaka na provense ya Azia,+19 mono sadilaka Mfumu bonso mpika na kudikulumusa yonso,*+ ti mansanga na meso, mpi ti mimekamu mingi ya mono kutanaka na yo sambu Bayuda kanaka kufwa mono,20 mpi mono buyaka ve na kuzabisa beno mambu yonso yina vandaka mfunu* mpi na kulonga beno na meso ya bantu+ mpi nzo na nzo.+21 Kansi, mono taka kimbangi mbote-mbote na Bayuda mpi na Bagreki nde bo fwete balula ntima+ na Nzambi mpi kukwikila na Mfumu na beto Yezu.+22 Ntangu yai, mpeve ke pusa mono na kukwenda na Yeruzalemi, ata mono me zaba ve mambu yina ta kumina mono kuna,23 katula kaka nde na konso mbanza, mpeve santu ke landa kukebisa mono nde boloko mpi bampasi ke vingila mono.+24 Ata mpidina mono ke mona ve nde luzingu* na mono kele mfunu, kansi mono ke zola kaka kubaka ntinu tii na nsuka mpi kumanisa kisalu+ yina Mfumu Yezu pesaka mono, ya kuta kimbangi mbote-mbote sambu na nsangu ya mbote ya ntima ya mbote ya nene ya Nzambi.25 “Ntangu yai, mono me zaba nde ata muntu mosi ve na kati na beno yonso yina mono longaka Kimfumu ta mona diaka luse na mono.26 Yo yina, mono ke baka beno bambangi bubu yai nde mono kele bunkete na menga ya bantu yonso,+27 sambu mono buyaka ve na kuzabisa beno mambu yonso yina Nzambi me kanaka.+28 Beno keba na beno mosi+ mpi na mameme yonso, yina mpeve santu me tulaka beno bankengi+ na zulu na yo, sambu na kugungula dibundu ya Nzambi,+ yina yandi sumbaka na menga ya Mwana na yandi mosi.+29 Mono me zaba nde kana mono kwenda, bibulu ya nku ta kota na kati na beno+ mpi bo ta sadila ve mameme mambu ti mawete,30 mpi na kati na beno mosi, bantu ta basika mpi ta tuba mambu ya nioka-nioka sambu na kubenda balongoki na kulanda bo.+31 “Yo yina, beno kangula meso, mpi beno yibuka nde bamvula tatu,+ mpimpa ti mwini, mono yambulaka ve kulongisila konso muntu na kati na beno ti mansanga.32 Ebuna ntangu yai mono ke pesa beno na maboko ya Nzambi mpi na nsangu ya ntima ya mbote na yandi ya nene, nsangu yina lenda kumisa beno ngolo mpi kupesa beno dikabu na kati ya bantu yonso yina Nzambi me santisaka.+33 Mono waka ve nzala ya arza, ya wolo, to ya bilele+ ya konso muntu.34 Beno mosi me zaba nde maboko na mono salaka sambu na kulungisa banzala na mono+ mpi ya bantu yina vandaka ti mono.35 Mono songaka beno na mambu yonso nde beno fwete sala ngolo mutindu yai+ sambu na kusadisa bantu yina kele ya kulemba, mpi beno fwete yibuka mambu yina Mfumu Yezu yandi mosi tubaka nde: ‘Kiese ke vandaka mingi na kupesa,+ kansi na kubaka kiese ke vandaka fioti.’”36 Ntangu yandi tubaka mambu yai, yandi fukamaka ti bo yonso mpi sambaka.37 Ebuna, bo yonso dilaka mingi, bo yambaka Polo* mpi pesaka yandi beze na mawete yonso,38 sambu bo waka mawa, mingi-mingi sambu na mambu yina yandi tubilaka bo nde bo ta mona diaka ve luse na yandi.+ Ebuna bo kwendaka kufidisa yandi tii na maswa.


text:
NZOZULU YA NKENGI—NIMERO YA KULONGUKA Augusti 2018
Nzozulu ya Nkengi yai kele ti masolo ya kulonguka banda na Octobri 1-28, 2018.
Keti Nge Kele ti Banzikisa?
Inki minsiku tatu ya Biblia lenda sadisa beto na kutadila bansangu mbote-mbote?
Kusambisa Ve na Kutadila Mambu Yina Ke Monana
Tala mambu tatu yina lenda soba mabanza ya bantu na kusambisa bantu ya nkaka na mutindu ya mbi.
DISOLO YA LUZINGU
Mono Lembaka Ve Nitu
Tala mambu ya kiese yina Maxim Danyleyko me kutanaka ti yo na bamvula 68 yina yandi me sala na kisalu ya kimisionere.
Bantu Yina Ke Kabaka Ke Vandaka na Kiese
Inki kuwakana kele na kati ya kukaba mpi kiese?
Sala ti Yehowa Konso Kilumbu
Inki bisalu tanu ke pesaka beto dibaku ya kukuma banduku ya kisalu ya Yehowa?
Ntima-Nda—Kanga Ntima ti Kikuma
Sosa kuzaba ntendula ya ntima-nda, mutindu ya kuyedisa yo, mambote yina yo ke natilaka bantu.
YO ME KATUKA NA MIKANDA NA BETO YA NTAMA
Mutindu Bo Kunaka Bankeni ya Kimfumu na Mbala ya Ntete na Portugal
Inki bampasi bansamuni ya ntete na Portugal nungaka?


text:
Sadisa Bana Yina Kele ti Bibuti na Bo na Bansi ya Nzenza
“Kiese ya mingi yina mono kele na yo, yo yai: mono wa nde bana na mono ke landa kutambula na kieleka.”—3 YOANE 4.
BANKUNGA: 134, 133
1, 2. (a) Inki bampasi bana mingi ke kutanaka ti yo na insi ya nzenza? (b) Inki bangiufula beto ta tadila na disolo yai?
JOSHUA, yina kele ti bibuti na yandi na insi ya nzenza, ke tuba nde: “Na kileki mono vandaka kutuba ndinga ya insi ya bibuti na mono na nzo ti na dibundu. Kansi ntangu mono kotaka nzo-nkanda, mono kumaka kutuba mpi ndinga ya insi ya nzenza. Na nima ya mwa bamvula, mono kumaka kutuba kaka ndinga ya insi ya nzenza. Mono vandaka kubakisa diaka ve mambu yina bo vandaka kulonga na balukutakanu mpi mutindu na mono ya kuzinga swaswanaka ti ya bibuti na mono.” Mambu Joshua ke tuba ke salamaka mingi.
2 Bubu yai, bantu kuluta bamilio 240 ke zingaka ve na bansi na bo. Kana nge kele na insi ya nzenza, nki mutindu nge lenda sadisa bana na kuzola Yehowa mpi kulanda “kutambula na kieleka”? (3 Yoane 4) Inki mutindu bampangi ya nkaka lenda sadisa bo?
VANDA MBANDU YA MBOTE SAMBU NA BANA
3, 4. (a) Inki mutindu bibuti lenda vanda bambandu ya mbote sambu na bana na bo? (b) Inki bibuti fwete yindula ve sambu na bana na bo?
3 Bibuti, kana beno ke zola nde bana na beno kuvanda banduku ya Yehowa mpi kubaka luzingu ya mvula na mvula, beno fwete vanda bambandu ya mbote sambu na bo. Ntangu bana ke mona mutindu beno ke ‘sosa ntete Kimfumu,’ bo ta kuma kundima nde konso kilumbu, Yehowa ta pesa bo bima yina bo kele na yo mfunu. (Matayo 6:33, 34) Beno tula kisalu ya Yehowa na kisika ya ntete, beno kudipesa ve mingi na kusosa bima ya kinsuni. Beno zinga kukonda mindondo mpi beno baka-baka ve bamfuka. Beno sosa ‘kimvwama ya zulu,’ disongidila kusosa nde Yehowa kundima beno na kisika ya kusosa mbongo to “nkembo ya bantu.”—Tanga Marko 10:21, 22; Yoane 12:43.
4 Yidika manaka na nge ya kisalu sambu nge vanda ti ntangu ya kusolula ti bana na nge. Monisa bana nde nge ke zolaka bo tula Yehowa na kisika ya ntete kansi ve kusosa lukumu to mbongo, sambu na bo mosi to sambu na kusadisa beno bibuti. Beno yindula ve nde bana fwete bongisa luzingu na beno. Bantu “ke vingilaka ve nde bana kubumba bima sambu na bibuti na bo, kansi nde bibuti kubumba bima sambu na bana na bo.”—2 Bakorinto 12:14.
SADILA MAYELE NTANGU BANA KE ZABA VE NDINGA
5. Sambu na nki bibuti fwete longa bana mambu ya Yehowa mbala na mbala?
5 Biblia tubaka na ntwala nde bantu ya “bandinga yonso” ta kota na dibundu ya Yehowa. (Zekaria 8:23) Kana bana ke bakisa ve mbote ndinga yina nge ke tubaka, yo ta vanda mpasi sambu nge longa bo kieleka. Bana na nge kele balongoki na nge ya Biblia ya kuluta mfunu, mpi kana bo “zaba” Yehowa, bo ta baka luzingu ya mvula na mvula. (Yoane 17:3) Sambu bana kuzaba mbote mambu ya Yehowa, nge fwete longa bo mbala na mbala.—Tanga Kulonga 6:6, 7.
6. Inki mambote bana lenda baka ntangu bo ke longuka ndinga ya insi na beno? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
6 Ntembe kele ve nde bana ta longuka ndinga ya insi yina ya nzenza na bantu ya nkaka to na nzo-nkanda. Kansi kana nge ke solula ti bo mbala na mbala na ndinga ya insi na beno, bo ta zaba yo. Kana bana ke tuba ndinga ya insi na beno, bo ta solula ti beno kukonda mpasi mpi ta zabisa beno mambu ya kele na ntima na bo. Mambote ya nkaka kele nde ntangu bana ke tuba bandinga mingi, yo ta yedisa mutindu na bo ya kuyindula mpi ta sadisa bo na kubakisa mambu yina bantu ya nkaka ke tuba. Yo lenda pesa bo mpi nzila ya kusala mingi na kisalu ya Nzambi. Carolina yina ke zingaka ti bibuti na yandi na insi ya nzenza ke tuba nde: “Kuvanda na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza ke pesaka mono kiese. Kupesa maboko kisika yina mpusa kele mingi ke vandaka mbote.”
7. Inki nge ta sala kana bana ke tuba ndinga ya nkaka?
7 Kansi, ntangu bana me zaba ndinga mpi mutindu ya kuzinga ya insi ya nzenza, bankaka ke zolaka diaka ve to ke kukaka diaka ve kutuba ndinga ya bibuti na bo. Bibuti, kana mambu yai me salama, keti beno lenda longuka ndinga ya insi ya nzenza? Kana beno ke bakisa masolo na bo, bansaka na bo, malongi na bo ya nzo-nkanda mpi ke solula bantangu ya nkaka ti balongi na bo, beno ta zaba mutindu ya mbote ya kusadisa bana na beno. Ya kieleka, yo ke lombaka ntangu, bikesa mpi kudikulumusa sambu na kulonguka ndinga ya mpa kansi yo kele mfunu mingi. Mu mbandu yindula fioti, kana mwana na nge me kuma kifwa-makutu, keti nge ta longuka ve ndinga-bidimbu sambu na kusolula ti yandi? Mutindu mosi, yo me fwana mpi nde nge tudila mwana na nge yina ke tuba ndinga ya nkaka dikebi. *
8. Inki mutindu kibuti lenda sadisa bana ata yandi ke tuba mbote ve ndinga yina bana ke tubaka?
8 Bibuti ya nkaka ke tubaka ve mbote ndinga ya nzenza yina bana na bo ke tubaka. Yo ke pesaka bo mpasi na kulonga bana ‘masonuku ya santu.’ (2 Timoteo 3:15) Ata nge ke kutana ti mambu ya mutindu yai, nge lenda landa kusadisa bana na nge na kuzaba mpi kuzola Yehowa. Shan, yina kele nkuluntu, ke tuba nde: “Mama vandaka kusansa beto yandi mosi, yandi zabaka ve mbote ndinga yina beto vandaka kutuba mpi beto vandaka kutuba mbote ve ndinga na yandi. Kansi ntangu beto vandaka kumona yandi ke longuka, ke samba mpi ke twadisa lusambu ya dibuta konso mposo, beto bakisaka nde kuzaba Yehowa kele mfunu mingi.”
9. Inki mutindu bibuti lenda sadisa bana yina ke zolaka kulonguka Biblia na bandinga zole?
9 Bana ya nkaka ke zolaka kulonguka mambu ya Yehowa na bandinga zole. Sambu na nki? Sambu bo ke tubaka bandinga zole, ndinga ya nzo-nkanda mpi ndinga yina bo ke tubaka na nzo na bo. Yo yina bibuti ya nkaka ke sadilaka mikanda mpi bavideo na beto na bandinga yina zole. Ya kieleka, bibuti yina kele na bansi ya nzenza fwete sala bikesa sambu na kusadisa bana na bo na kukuma banduku ya Yehowa.
DIBUTA NA NGE FWETE KWENDA NA DIBUNDU YA NKI NDINGA?
10. (a) Nani fwete pona dibundu yina dibuta ta kwendaka? (b) Mfumu ya dibuta fwete sala nki na ntwala ya kubaka lukanu?
10 Kana beno kele na insi ya nzenza mpi dibundu ya ndinga ya bwala na beno kele ntama, yo ta lomba nde beno kwenda na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza. (Nkunga 146:9) Kansi kana dibundu ya ndinga na beno kele pene-pene, mfumu ya dibuta ta pona dibundu ya ndinga yina dibuta na yandi fwete kwenda. Na ntwala ya kupona dibundu, yandi fwete yindula mbote-mbote mpi kusamba sambu na yo. Diaka, yandi fwete solula ti dibuta na yandi. (1 Bakorinto 11:3) Inki mambu yandi fwete tadila? Inki minsiku ya Biblia lenda sadisa yandi na kubaka lukanu ya mbote?
11, 12. (a) Sambu na nki ndinga lenda sadisa mwana to kukanga yandi zila ya kubakisa malongi na balukutakanu? (b) Sambu na nki bana ya nkaka ke sepelaka ve na kulonguka ndinga ya bibuti na bo?
11 Bibuti fwete tula dikebi mingi na mambote ya bana na bo. Mwa bangunga fioti yina bana ke landaka balukutakanu ya dibundu me fwana ve sambu bo bakisa mbote malongi ya Biblia. Bibuti fwete vila ve mpi nde kana bana ke kwenda na balukutakanu na ndinga yina bo ke bakisaka mbote, bo ta longuka mambu mingi kuluta yina bibuti na bo ke yindula. Kansi, bo ta bakisa ve malongi kana bo ke kwenda na dibundu ya ndinga yina bo ke bakisa mbote ve. (Tanga 1 Bakorinto 14:9, 11.) Bibuti kuyindula ve nde mwana ta soba bikalulu kaka kana yandi ke longuka na ndinga ya bwala na bo. Ya kieleka, bana ya nkaka ke pesaka bamvutu, ke salaka masolo mpi ke samunaka na ndinga ya bibuti na bo, kansi mambu yina bo ke tuba ke katukaka mpenza ve na ntima na bo.
12 Katula ndinga, kele ti mambu ya nkaka yina ke simbaka ntima ya mwana. Joshua, yina beto tubilaka na luyantiku kutanaka ti mambu yai. Mpangi na yandi ya nkento Esther ke tuba nde: “Ndinga ya bibuti, mutindu ya kuzinga ya bibuti mpi dibundu ya bibuti ke vandaka ti bupusi mingi na bana na bo ya fioti.” Kana mutindu ya kuzinga ya bana me swaswana ti ya bibuti, yo lenda sala mpi nde bana kusepela ve ti ndinga mpi dibundu ya bibuti na bo. Inki bibuti lenda sala?
13, 14. (a) Sambu na nki dibuta mosi na insi ya nzenza nataka bana na bo na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza? (b) Inki bibuti salaka sambu na kutanina kimpeve na bo?
13 Bakristu ke tulaka dikebi mingi na bampusa ya bana na bo kansi ve na mambu yina bo mosi bibuti ke zola. (1 Bakorinto 10:24) Samuel, papa ya Joshua ti Esther, ke tuba nde: “Mono ti nkento na mono sosaka kuzaba ndinga yina ta sadisa bana na kuyela na kimpeve mpi beto sambaka sambu Nzambi kupesa beto mayele. Mvutu ya beto bakaka vandaka ve yina beto yindulaka. Beto monaka nde bo ke bakisaka mbote ve malongi na ndinga na beto, yo yina beto kwendaka na dibundu ya ndinga ya insi yina ya nzenza. Beto vandaka kukwenda na balukutakanu mpi kusamuna mbala na mbala. Beto vandaka kubingisa mpi bampangi ya insi yina na kudia mpi kulutisa ntangu ti beto. Mambu yai sadisaka bana na kuzabana ti bampangi mpi bo kumisaka Yehowa Tata mpi Nduku na bo. Beto ke monaka nde sambu na mambote ya bana, mambu yai kele mfunu mingi kuluta kuzaba ndinga na beto.”
14 Samuel ke yika nde: “Sambu na kutanina kimpeve na beto, mono ti nkento na mono vandaka kukwenda mpi na balukutakanu ya ndinga ya insi na beto. Yo vandaka kulomba bikesa mingi mpi yo vandaka kulembisa beto. Beto ke tonda Yehowa sambu yandi me sakumunaka bikesa na beto. Bubu yai, bana na beto tatu kele bapasudi-nzila ya ntangu yonso.”
MAMBU YINA BALEKE LENDA SALA
15. Sambu na nki Kristina monaka nde kukwenda na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza vandaka mbote?
15 Ntangu bana ke yela, bo lenda mona nde bo fwete sadila Yehowa na dibundu ya ndinga yina bo ke bakisa mbote. Kana mpidina, bibuti fwete mona ve nde bana ke zola bo diaka ve. Kristina ke tuba nde: “Mono zabaka ndinga ya bibuti na mono, kansi mono vandaka ve kubakisa mambu yina bo vandaka kulonga na balukutakanu. Ntangu mono lungisaka bamvula 12, mono kwendaka na lukutakanu mosi ya Distrike na ndinga yina mono vandaka kulonguka na nzo-nkanda. Yo vandaka mbala ya ntete yina mono bakisaka nde malongi yina mono vandaka kuwa vandaka kieleka! Mono bakisaka diaka kima ya nkaka ntangu mono yantikaka kusamba na ndinga ya nzo-nkanda. Mono vandaka kuzabisa Yehowa mambu yina vandaka kukatuka kibeni na ntima!” (Bisalu 2:11, 41) Ntangu Kristina lungisaka bamvula 18, yandi solulaka ti bibuti na yandi mpi kwendaka na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza. Yandi ke tuba nde: “Kulonguka mambu ya Yehowa na ndinga na mono ya nzo-nkanda sadisaka mono na kusoba bikalulu.” Ntangu fioti na nima, Kristina kumaka mupasudi-nzila ya ntangu yonso mpi yandi kele na kiese mingi.
16. Sambu na nki Nadia kele na kiese na mutindu yandi me bikalaka na dibundu ya ndinga ya bwala na bo?
16 Baleke, keti beno ke sepelaka kukwenda na dibundu ya insi ya nzenza? Kana mpidina, kudiyula sambu na nki nge ke zola kukwenda kuna? Keti kukwenda na dibundu yina ta sadisa nge na kukwenda pene-pene ya Yehowa? (Yakobo 4:8) Keti nge ke kwenda na dibundu yina sambu nge ke zola ve nde bibuti na nge kumona mambu yina nge ke sala to sambu nge ke zola ve kuyela na kimpeve? Nadia yina ke salaka na Betele ke tuba nde: “Ntangu mono ti bampangi na mono yelaka, beto zolaka kukwenda na dibundu ya ndinga ya insi ya nzenza.” Kansi bibuti ya Nadia monaka nde kusoba dibundu ta bebisa kinduku na bo ti Yehowa. Nadia ke tuba nde: “Beto ke tonda bibuti na beto sambu bo salaka bikesa ya kulonga beto ndinga na bo mpi bo lombaka beto na kubikala na dibundu ya ndinga ya bwala na bo. Yo me sadisaka beto mpi me pesaka beto mabaku mingi ya kusadisa bantu na kuzaba Yehowa.”
LUSADISU YA BAMPANGI YA NKAKA
17. (a) Nani Yehowa me pesaka mukumba ya kusansa bana? (b) Inki lusadisu bibuti lenda lomba na bampangi ya nkaka na yina me tala kulonga bana na bo kieleka?
17 Yehowa me pesaka bibuti mukumba ya kulonga bana na bo kieleka. Yandi me pesaka ve mukumba yina na ba-nkaka na bo to na muntu ya nkaka. (Tanga Bingana 1:8; 31:10, 27, 28.) Kansi, bibuti yina ke zaba ve ndinga ya insi ya nzenza lenda lomba bantu ya nkaka na kukotisa kieleka na ntima ya bana na bo. Ntangu bibuti ke lomba bantu ya nkaka na kusadisa bo, yo ke tendula ve nde bo ke zolaka ve mukumba na bo. Kansi kusala mpidina kele mpi mutindu ya ‘kusansa bana na bo na malongi mpi na balukebisu ya Yehowa.’ (Baefezo 6:4) Bibuti lenda lomba mpi bankuluntu na kusonga bo mitindu ya mbote ya kutwadisa lusambu ya dibuta mpi mutindu bo lenda zwa banduku ya mbote sambu na bana.
18, 19. (a) Inki mutindu bampangi lenda sadisa bana ya bampangi ya nkaka? (b) Inki bibuti fwete landa na kusala?
18 Sambu na kusadisa bana, bibuti lenda binga mabuta ya nkaka na kuvukana ti bo mbala na mbala na lusambu ya dibuta. Diaka, baleke mingi ke longukaka mambu na bampangi ya nkaka ntangu bo ke samuna mpi ke sala mambu ya nkaka ti bo. (Bingana 27:17) Shan, yina beto tubilaka, ke tuba nde: “Mono ke yibukaka bampangi yina vandaka kutudila mono dikebi mingi, bo vandaka kusadisa mono na kusala masolo na lukutakanu, bo longaka mono mambu mingi mpi mono vandaka kusepela ti bansaka yina beto vandaka kusala ti bo.”
19 Ya kieleka, bampangi yina bibuti me lomba na kusadisa bana na bo fwete pusa bana na kuzitisa bibuti na bo. Mu mbandu bo lenda tuba mambu ya mbote sambu na bibuti yina kansi bo fwete sala ve bonso nde bo bantu me kuma kusansa bana yina. Diaka, bo fwete sala ve mambu yina bampangi to bantu ya nkaka lenda mona mbi. (1 Piere 2:12) Ata bibuti lenda lomba bantu na kusadisa bana na bo, bo fwete vila ve nde mukumba ya kulonga bana kele ya bo. Bo mosi mpi fwete landa kulonga mpi kukeba bana na bo.
20. Inki mutindu bibuti lenda sadisa bana na bo na kukuma bansadi ya mbote ya Yehowa?
20 Bibuti, beno lomba Yehowa na kusadisa beno, beno sala mpi bikesa. (Tanga 2 Bansangu 15:7.) Beno tula kinduku ya bana na beno ti Yehowa na kisika ya ntete kansi ve mambu ya nkaka yina beno ke zola. Beno sala bikesa ya kukotisa Ndinga ya Nzambi na ntima ya bana na beno. Beno vanda ti kivuvu nde bana na beno lenda kuma bansadi ya Yehowa. Ntangu bana ke sadila Ndinga ya Nzambi mpi ke landa mbandu na beno ya mbote, beno ta kudiwa bonso ntumwa Yoane, yina tubaka sambu na bana na yandi ya kimpeve nde: “Kiese ya mingi yina mono kele na yo, yo yai: mono wa nde bana na mono ke landa kutambula na kieleka.”—3 Yoane 4.
^ par. 7 Tala disolo “Nge Lenda Longuka Ndinga ya Nkaka!” na Réveillez-vous ! ya Marsi 2007, balutiti 10-12.


text: 4 “Sambu tala! kilumbu ke kwisa, yo ke pela bonso fulu ya tiya,+ ntangu bantu yonso ya lulendo mpi bayina yonso ke salaka mambu ya mbi ta kuma bonso nianga. Ya kieleka, kilumbu yina ke kwisa ta dia bo,” Yehowa ya makesa muntu me tuba, “mpi yo ta bikisa bo kukonda musisa to lutangu.2 Kansi sambu na beno bantu yina ke kumisaka zina na mono,* ntangu ya lunungu ta sema mpi nsemo* na yo ta belula bo; ebuna beno ta pumbuka bonso bana-bangombe ya mafuta.”3 “Mpi beno ta niata bantu ya mbi na makulu na beno, sambu bo ta vanda bonso mfututu na nsi ya makulu na beno na kilumbu yina mono ta sala mambu,” Yehowa ya makesa muntu me tuba.4 “Beno yibuka Nsiku ya nsadi na mono Moize, bansiku mpi balusambisu yina mono pesaka na Orebi sambu Izraele ya mvimba kulemfukila yo.+5 “Mono ke tindila beno mbikudi Eliya+ na ntwala nde kilumbu ya Yehowa ya nene mpi ya ke pesa boma kukwisa.+6 Mpi yandi ta sala nde bantima ya batata kukuma bonso ya bana, mpi bantima ya bana kukuma bonso ya batata,*+ sambu mono kwisa ve mpi mono bebisa ve ntoto, ebuna mono fwa yo.”


text: 26 Na mvula ya 11, na kilumbu ya ntete ya ngonda, ndinga ya Yehowa kwisilaka mono nde:2 “Mwana ya muntu, sambu Tire me tuba sambu na Yeruzalemi+ nde, ‘Aa! Bo me buka kielo ya bantu!+ Bima yonso ta kwisa na nzila na mono, mpi mono ta kuma mvwama awa ya bo ke bebisa yandi’;3 Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Mono ke nwanisa nge, O Tire, mpi mono ta nata makanda mingi na kukwisa kunwanisa nge, mutindu nzadi-mungwa ke nataka bitembo na yo.4 Bo ta bebisa bibaka ya Tire mpi ta buka banzo-zulu na yandi,+ ebuna mono ta katula mfututu mpi ta kumisa yandi ditadi ya ke sema, ya kukonda kufika.5 Yandi ta kuma kisika ya kuyumisa babukondi na kati-kati ya nzadi-mungwa.’+“‘Sambu mono muntu me tuba,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba, ‘ebuna yandi ta kuma kima yina makanda ta botula.6 Babwala na yandi* na nseke, bo ta fwa yo na mbele ya bitumba, ebuna bantu ta zaba nde mono kele Yehowa.’7 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Tala! Mono ke nata Nebukadenezare* ntotila ya Babilone katuka na nordi sambu na kunwanisa Tire;+ yandi kele ntotila ya bantotila,+ mpi yandi ke kwisa ti bampunda,+ bapusu-pusu ya bitumba,+ basoda yina ke tambusaka bampunda, mpi kimvuka ya basoda* mingi.8 Yandi ta fwa babwala na nge yina kele na nseke na mbele ya bitumba, yandi ta tunga kibaka, yandi ta tedimisa mwa ngumba ya ntoto sambu na kunwanisa nge mpi ta tombula binwaninu bonso kibaka sambu na kuditanina.9 Yandi ta buka bibaka na nge ti bima na yandi ya kubukila bakielo ya nene,* mpi yandi ta bwisa banzo-zulu na nge ti masoka na yandi.*10 Bampunda na yandi ta vanda mingi kibeni na mpila nde yo ta fika nge mfututu, ebuna makelele ya basoda yina ke tambulaka na zulu ya bampunda, makulu ya bapusu-pusu, mpi bapusu-pusu ta nikisa bibaka na nge ntangu yandi ta kota na bakielo na nge, bonso bantu ya ke kota na mbanza yina kele ti bibaka ya kubukana.11 Maboto ya bampunda na yandi ta niata babala-bala na nge yonso;+ yandi ta fwa bantu na nge na mbele ya bitumba, mpi makunzi na nge ya ngolo ta bwa na ntoto.12 Bo ta yiba bimvwama na nge, bo ta botula bima na nge ya kuteka,+ bo ta bwisa bibaka na nge, mpi bo ta bwisa banzo na nge ya kitoko; ebuna bo ta losa matadi na nge, bima na nge ya bo me salaka na mabaya, mpi ntoto na nge na masa.’13 “‘Mono ta sukisa makelele ya bankunga na nge, mpi makelele ya bakidare na nge ta wakana diaka ve.+14 Mono ta kumisa nge ditadi ya ke sema, ya kukonda kufika, mpi nge ta kuma kisika ya kuyumisa babukondi.+ Bo ta tungaka nge diaka ve, sambu mono mosi, Yehowa, muntu me tuba,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.15 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene ke tubila Tire nde: ‘Ntangu makelele ya kubwa na nge ta wakana, ntangu bantu ya ke zola kufwa* ta nguna-nguna, ntangu bo ta fwa bantu mingi na kati-kati na nge, keti bisanga ta tekita ve?+16 Bamfumu yonso ya nzadi-mungwa ta katuka na bakiti na bo ya kimfumu, bo ta katula bamvwela na bo,* mpi bo ta katula bilele na bo ya bo me tulaka bifwanisu, ebuna matekita ta simba bo.* Bo ta vanda na ntoto, ta tekita ntangu yonso mpi ta tala nge ti kuyituka.+17 Ebuna bo ta yimbila nge nkunga mosi ya mawa*+ mpi ta tubila nge nde:“Tala mutindu nge me beba,+ nge muntu yina bo vandaka kuzinga na kati na nge tuka banzadi-mungwa, mbanza ya lukumu;Nge ti bantu yina vandaka kuzinga na kati na nge,* beno vandaka bantu ya ngolo na nzadi-mungwa,+Beno vandaka kupesa bantu yonso ya nsi-ntoto boma!18 Bisanga ta tekita kilumbu yina nge ta bwa,Mavwanga ta kota na bisanga ya nzadi-mungwa ntangu nge ta fwa.”’+19 “Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me tuba nde: ‘Ntangu mono ta bebisa nge bonso bambanza yina bantu ke zingaka ve na kati, ntangu mono ta fulusa nge ti bamasa ya ke dasukaka mpi ntangu bamasa ya ngolo ta fika nge,+20 Mono ta nata nge ti bantu yina ke kulumuka na dibulu* ti nge na bantu ya ntangu ya ntama; mono ta sala nde nge zinga na kisika ya kuluta nsi, bonso bisika ya ntama yina bo me bebisa, kumosi ti bantu yina ke kulumuka na dibulu,+ mpidina bantu ta zinga ve na kati na nge. Ebuna mono ta pesa nkembo na insi ya bantu ya moyo.*21 “‘Mono ta natila nge boma ya kintulumukina, ebuna nge ta vanda diaka ve.+ Bo ta sosa nge, kansi bo ta mona nge diaka ve ata fioti,’ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.”


text:
31 Ebuna Moize basikaka mpi tubaka mambu yai na Izraele ya mvimba,2 yandi tubilaka bo nde: “Mono kele ti bamvula 120 bubu yai.+ Mono lenda twadisa nge diaka ve,* sambu Yehowa me tubila mono nde, ‘Nge ta sabuka ve Yordani yai.’+3 Yehowa Nzambi na nge muntu ke sabuka na ntwala na nge, mpi yandi mosi muntu ta manisa makanda yai na ntwala na nge, ebuna nge ta kula bo.+ Yozue muntu ta twadisa nge ntangu nge ta sabuka,+ kaka mutindu Yehowa tubaka.4 Yehowa ta sala bo kaka mutindu yandi salaka Sihoni+ mpi Ogi,+ bantotila ya bantu ya Amore, mpi mutindu yandi salaka insi na bo ntangu yandi manisaka bo.+5 Yehowa ta bedisa bo sambu na beno, mpi beno fwete sadila bo mambu na kuwakana ti nsiku yonso yina mono me pesa beno.+6 Beno vanda kikesa mpi ngolo.+ Beno wa boma ve mpi beno tekita ve na boma na ntwala na bo,+ sambu Yehowa Nzambi na nge muntu ke tambula ti nge. Yandi ta bikisa nge ve mpi ta yambula nge ve.”+7 Ebuna Moize bingaka Yozue mpi tubilaka yandi na meso ya Izraele ya mvimba nde: “Vanda kikesa mpi ngolo,+ sambu nge muntu ta kotisa bantu yai na insi yina Yehowa zengaka kieleka na ba-nkaka na bo sambu na kupesa bo, mpi nge ta pesa bo yo bonso dikabu.+8 Yehowa muntu ke tambula na ntwala na nge, mpi yandi ta landa kuvanda ti nge.+ Yandi ta bikisa nge ve mpi ta yambula nge ve. Kuwa boma ve mpi kutekita ve.”+9 Ebuna Moize sonikaka Nsiku yai+ mpi pesaka yo na banganga-nzambi, Balevi, yina ke nataka sanduku ya kuwakana ya Yehowa, mpi na bankuluntu yonso ya Izraele.10 Moize songaka bo nde: “Na nsuka ya konso bamvula nsambwadi, na ntangu na yo na mvula ya kuyambula kulomba mfuka,+ na nsungi ya Nkinsi ya Bisasa,*+11 ntangu Izraele ya mvimba ke kwisa na ntwala ya Yehowa+ Nzambi na nge na kisika yina yandi ke sola, nge fwete tanga Nsiku yai sambu nde Izraele ya mvimba kuwa yo.+12 Vukisa bantu,+ babakala, bankento, bana,* mpi munzenza yina kele na kati ya bambanza* na nge, na mpila nde bo widikila, bo longuka, mpi bo wa Yehowa Nzambi na beno boma mpi bo sala yonso sambu na kuzitisa mambu yonso ya Nsiku yai.13 Ebuna bana na bo yina zabaka ve Nsiku yai ta widikila+ mpi ta longuka na kuwa Yehowa Nzambi na beno boma bilumbu yonso yina beno ta zinga na insi yina beno ke sabuka Yordani sambu na kubaka.”+14 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde: “Tala! Ntangu ya lufwa+ na nge me finama. Binga Yozue, mpi beno kwenda na tenta ya lukutakanu, sambu mono pesa yandi kisalu.”+ Yo yina Moize ti Yozue kwendaka na tenta ya lukutakanu.15 Ebuna Yehowa monikaka na tenta na kati ya dikunzi ya dituti, mpi dikunzi ya dituti telamaka na munoko ya tenta.+16 Ntangu yai Yehowa tubilaka Moize nde: “Tala! Kubika fioti nge ta fwa,* ebuna bantu yai ta yantika kusala kindumba ya kimpeve ti banzambi ya banzenza yina kele na nziunga na bo na insi yina bo ke kwenda.+ Bo ta yambula mono+ mpi ta fwa kuwakana yina mono salaka ti bo.+17 Na ntangu yina, mono ta wila bo makasi,+ ebuna mono ta yambula bo+ mpi ta bumbila bo luse na mono+ tii kuna bo ta fwa. Ebuna na nima ya bampasi mingi mpi ya mambu mingi ya mawa yina ta bwila bo,+ bo ta tuba nde, ‘Keti yo kele ve sambu Nzambi na beto kele ve na kati na beto yo yina bampasi yai me bwila beto?’+18 Kansi mono ta landa kubumba luse na mono na kilumbu yina sambu na mambu yonso ya mbi yina bo me sala mutindu bo me kwenda na banzambi ya nkaka.+19 “Ntangu yai, beno sonika nkunga yai sambu na beno mosi+ mpi longa yo bantu ya Izraele.+ Songa bo bo longuka yo* na mpila nde nkunga yai kuvanda bonso mbangi na mono sambu na bantu ya Izraele.+20 Ntangu mono ta nata bo na insi yina mono diaka ndefi na ba-nkaka na bo+—insi yina mabele ti bwiki kele mingi+—ebuna bo dia tii bo fuluka mpi bo toma,*+ bo ta kwenda na banzambi ya nkaka ebuna bo ta sambila bo mpi ta sadila mono mambu kukonda luzitu mpi ta fwa kuwakana na mono.+21 Ntangu mambu mingi ya mpasi mpi ya ke pesa mawa ta bwila bo,+ nkunga yai ta vanda bonso mbangi sambu na bo (sambu bana na bo fwete vila yo ve), sambu mono me zaba dezia kikalulu yina bo me yedisaka,+ na ntwala nkutu nde mono kotisa bo na insi yina mono diaka ndefi.”22 Ebuna Moize sonikaka nkunga yai kilumbu yina mpi longaka yo na bantu ya Izraele.23 Ebuna yandi* pesaka Yozue+ mwana ya Nuni kisalu mpi tubaka nde: “Vanda kikesa mpi ngolo,+ sambu nge muntu ta kotisa bantu ya Izraele na insi yina mono zengaka kieleka+ na kupesa bo, mpi mono ta landa kuvanda ti nge.”24 Ntangu Moize manisaka kusonika mambu yonso+ ya Nsiku yai na mukanda mosi,25 Moize songaka Balevi yina ke nataka sanduku ya kuwakana ya Yehowa nde:26 “Beno baka mukanda yai ya Nsiku+ mpi beno tula yo na lweka ya sanduku+ ya kuwakana ya Yehowa Nzambi na beno, mpi yo ta vanda mbangi na nge kuna.27 Sambu mono mosi me zaba mbote nde nge kele nkolami+ mpi ntu-ngolo.*+ Kana beno ke kolama kibeni na Yehowa awa ya mono kele ntete na luzingu ti beno, ntembe kele ve nde beno ta kolama diaka ngolo na nima ya lufwa na mono!28 Beno vukisa na ntwala na mono bankuluntu yonso ya makanda na beno mpi bakapita na beno, ebuna bika nde mono tuba mambu yai na makutu na bo, mpi bika nde mono baka zulu mpi ntoto bonso bambangi sambu na bo.+29 Sambu mono me zaba mbote nde na nima ya lufwa na mono, beno ta sala kibeni mambu ya mbi+ mpi beno ta yambula nzila yina mono me songa beno. Ebuna bampasi ta bwila beno kibeni+ na nsuka ya bilumbu, sambu beno ta sala mambu ya mbi na meso ya Yehowa mpi beno ta pesa yandi makasi na bisalu ya maboko na beno.”30 Ebuna Moize tubaka na ndinga ya ngolo bangogo ya nkunga yai katuka luyantiku tii na nsuka na makutu ya dibundu ya mvimba ya Izraele:+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “basika diaka ve mpi kukota diaka ve.”


text:
KAPU YA SAMBANU
Kana Muntu Me Fwa Yandi Ke Kwendaka na Wapi?
1-3. Inki bangiufula bantu ke kudiyulaka na yina me tala lufwa, mpi nki bamvutu mabundu ya nkaka ke pesaka?
BIBLIA ke sila beto nde kilumbu mosi “lufwa ta vandaka diaka ve.” (Kusonga 21:4) Na Kapu ya tanu, beto longukaka nde beto lenda baka luzingu ya mvula na mvula na nzila ya nkudulu. Kansi, tii bubu yai bantu ke fwaka. (Longi 9:5) Yo yina, ngiufula ya mfunu kele nde: Inki ke kuminaka muntu kana yandi me fwa?
2 Mvutu ya ngiufula yai kele kibeni mfunu kana muntu ya beto ke zolaka me fwa. Beto lenda kudiyula nde: ‘Yandi me kwenda na wapi? Keti yandi ke tanina beto? Keti yandi lenda sadisa beto? Keti beto ta mona yandi diaka?’
3 Mabundu ke pesaka bamvutu ya mutindu mosi na bangiufula yai. Mabundu ya nkaka ke longaka nde kana nge kele muntu ya mbote, nge ta kwenda na zulu, kansi kana nge kele muntu ya mbi, nge ta kwenda na bilungi ya tiya. Mabundu ya nkaka diaka ke tubaka nde kana nge fwa, nge ta kuma mpeve mpi nge ta zinga ti bantu ya dibuta na nge yina me fwaka. Kansi ya nkaka ke tubaka nde kana nge me fwa mpi bo me sambisa nge, nge ta butuka diaka, to nge ta vutuka diaka na luzingu ti nitu ya mutindu ya nkaka, ziku nge ta butuka muntu ya nkaka to mbisi.
4. Inki dilongi mabundu ke longaka kibeni na yina me tala lufwa?
4 Yo ke monana nde, mabundu ke longaka ve mambu ya mutindu mosi. Kansi, bo yonso ke longaka dilongi mosi kibeni. Bo ke longaka nde kana muntu me fwa, kitini mosi ya nitu na yandi ke landaka kuzinga. Keti yo kele ya kieleka?
KANA MUNTU ME FWA YANDI KE KWENDAKA NA WAPI?
5, 6. Inki ke kuminaka beto kana beto me fwa?
5 Yehowa ke zabaka mambu yina ke kuminaka beto kana beto me fwa, mpi yandi ke songa beto nde kana muntu me fwa, yandi ke zingaka diaka ve. Lufwa ke tendula kukonda luzingu. Yo yina kana muntu me fwa, mawi mpi mambu yina yandi vandaka kuyindula ke landaka ve kuzinga kisika ya nkaka. * Kana beto me fwa, beto ke monaka diaka ve, beto ke waka diaka ve, mpi beto ke yindulaka diaka ve.
6 Ntotila Salomo sonikaka nde “bafwa ke zabaka kima ve.” Muntu yina me fwa lenda zola ve, yandi lenda menga ve muntu ya nkaka; mpi “kisalu, lukanu, nzayilu, mpi mayele kele ve na Maziamu.” (Tanga Longi 9:5, 6, 10.) Na Nkunga 146:4, Biblia ke zabisa beto nde kana muntu me fwa, “mabanza na yandi” ke fwaka.
MAMBU YINA YEZU TUBAKA SAMBU NA LUFWA
7. Yezu tubaka nki sambu na lufwa?
7 Ntangu Lazare, nduku ya Yezu ya ngolo fwaka, Yezu tubilaka balongoki na yandi nde: “Lazare nduku na beto ke lala.” Kansi Yezu zolaka ve kutuba nde Lazare ke pema. Na nima, Yezu tubaka nde: “Lazare me fwa.” (Yoane 11:11-14) Mpidina, Yezu fwanisaka lufwa ti mpongi. Yandi tubaka ve nde Lazare vandaka na zulu to kisika mosi ti bantu ya dibuta na yandi yina me fwaka. Yandi tubaka mpi ve nde Lazare vandaka kumona mpasi na bilungi ya tiya to nde yandi butukaka diaka muntu ya nkaka to mbisi. Yo vandaka bonso nde Lazare lalaka mpongi ya ngolo. Baverse ya nkaka ke fwanisaka lufwa ti mpongi ya ngolo. Biblia ke tuba nde ntangu bo fwaka Etiene, “yandi lalaka na lufwa.” (Bisalu 7:60, noti na nsi ya lutiti) Ntumwa Polo mpi sonikaka nde Bakristu ya nkaka “me lalaka na lufwa.”— 1 Bakorinto 15:6, noti na nsi ya lutiti.
8. Inki mutindu beto me zaba nde Nzambi gangaka ve bantu sambu bo fwa?
8 Keti Nzambi gangaka Adami ti Eva sambu bo fwa na nima? Ve. Yehowa gangaka bo sambu bo zinga kimakulu na mavimpi ya kukuka. Ntangu Yehowa gangaka bantu, yandi pesaka bo mpusa ya kuzinga kimakulu. (Longi 3:11) Bibuti ke zolaka ve kumona bana na bo ke nuna mpi na nima ke fwa; Yehowa mpi ke waka mutindu yina sambu na beto. Kana Nzambi gangaka beto sambu beto zinga kimakulu, sambu na nki beto ke fwaka?
SAMBU NA NKI BETO KE FWAKA?
9. Sambu na nki nsiku yina Yehowa pesaka Adami ti Eva vandaka ve mpasi na kuzitisa?
9 Na kilanga ya Edeni, Yehowa songaka Adami nde: “Nge lenda dia mbuma ya konso nti ya kilanga mutindu nge me zola. Kansi nge fwete dia ve mbuma ya nti ya kuzaba mambu ya mbote ti ya mbi, sambu kilumbu yina nge ta dia yo, nge ta fwa kibeni.” (Kuyantika 2:9, 16, 17) Nsiku yai ya pwelele vandaka ve mpasi na kuzitisa, mpi Yehowa vandaka ti nswa ya kusonga Adami ti Eva mambu yina kele mbote mpi mambu yina kele mbi. Kana bo lemfukilaka Yehowa, bo zolaka kumonisa nde bo ke zitisaka kiyeka na yandi. Bo zolaka kumonisa mpi nde bo kele na ntonda ya mingi sambu na bima yonso yina yandi me pesaka bo.
10, 11. (a) Inki mutindu Satana kusaka Adami ti Eva? (b) Sambu na nki Nzambi lendaka ve kulolula Adami ti Eva?
10 Diambu ya mawa kele nde, Adami ti Eva bakaka lukanu ya kukonda kulemfukila Yehowa. Satana yulaka Eva nde: “Keti Nzambi tubaka kibeni nde beno fwete dia ve mbuma ya konso nti yina kele na kilanga?” Eva vutulaka nde: “Beto lenda dia bambuma ya banti yina kele na kilanga. Kansi sambu na mbuma ya nti yina kele na kati-kati ya kilanga, Nzambi tubaka nde: ‘Beno fwete dia yo ve, ve, beno fwete simba yo ve; kana ve beno ta fwa.’”—Kuyantika 3:1-3.
11 Na nima Satana tubaka nde: “Beno ta fwa ve ata fioti. Sambu Nzambi me zaba nde kaka kilumbu yina beno ta dia yo meso na beno ta kanguka mpi beno ta kuma bonso Nzambi, beno ta zaba mambu ya mbote ti ya mbi.” (Kuyantika 3:4-6) Satana zolaka nde Eva kundima nde yandi lenda baka yandi mosi lukanu ya kusala mambu ya mbote mpi ya mbi. Kaka na ntangu yina, yandi kusaka Eva na yina me tala mambu yina ta salama kana yandi kolama. Satana songaka Eva nde yandi ta fwa ve, yo yina Eva diaka kitini ya mbuma yina mpi na nima yandi pesaka bakala na yandi kitini yina ya nkaka. Adami ti Eva zabaka nde Yehowa songaka bo na kudia ve mbuma yina. Ntangu bo diaka yo, bo ponaka kukonda kulemfuka na nsiku mosi ya pwelele mpi ya pete. Mutindu bo diaka yo, bo monisaka nde bo zitisaka ve tata na bo ya zola yina kele na zulu. Nzambi lendaka kulolula bo ve ata fioti!
12. Sambu na nki yo kele mawa mutindu Adami ti Eva lemfukilaka ve Yehowa?
12 Yo kele mawa kibeni na kumona nde bibuti na beto ya ntete lemfukilaka ve Ngangi na bo! Inki mutindu nge ta wa kana nge salaka bikesa sambu na kusansa mwana na nge ya bakala mpi ya nkento, kansi na nima bo kolama mpi bo sala mambu yina me swaswana ti yina nge songaka bo? Keti nge ta wa ve mpasi na ntima?
13. Ntangu Yehowa zabisaka Adami nde “nge ta vutuka na mfututu,” yandi zolaka kutuba nki?
13 Ntangu Adami ti Eva kolamaka, bo vidisaka dibaku ya kuzinga kimakulu. Yehowa zabisaka Adami nde: “Nge kele mfututu mpi nge ta vutuka na mfututu.” (Tanga Kuyantika 3:19.) Yo ke tendula nde Adami ta kuma diaka mfututu, kaka mutindu yandi vandaka ve na ntwala nde Yehowa kuganga yandi. (Kuyantika 2:7) Na nima ya kusala disumu, Adami fwaka mpi yandi vandaka diaka ve.
14. Sambu na nki beto ke fwaka?
14 Kana Adami ti Eva lemfukilaka Nzambi, bo zolaka kuvanda na luzingu tii bubu yai. Kansi ntangu bo kolamaka, bo salaka disumu mpi na nima bo fwaka. Disumu kele bonso maladi ya ngolo yina beto me bakaka na bibuti na beto ya ntete. Beto yonso ke butukaka bantu ya masumu, yo yina beto ke fwaka. (Baroma 5:12) Kansi, yo kele ve mambu yina Nzambi kanaka sambu na bantu. Nzambi zolaka ve ata fioti nde bantu kufwa, mpi Biblia ke bingaka lufwa “mbeni.”—1 Bakorinto 15:26.
KIELEKA KE KATULAKA BETO NA KIMPIKA
15. Inki mutindu kuzaba kieleka na yina me tala lufwa ke katulaka beto na kimpika?
15 Kieleka na yina me tala lufwa ke katulaka beto na kimpika ya bangindu mingi ya luvunu. Biblia ke longaka beto nde bafwa ke waka ve mpasi to mawa. Beto lenda solula ti bo ve mpi bo lenda solula ti beto ve. Beto lenda sadisa ve bafwa mpi bo lenda sadisa beto ve. Bo lenda sala beto ve mbi, yo yina beto fwete wa bo ve boma. Kansi, mabundu mingi ke longaka nde bafwa ke landaka kuzinga kisika mosi buna mpi beto lenda sadisa bo kana beto pesa mbongo na banganga-nzambi to na bantu yina bo ke bingaka basantu. Kansi kana beto me zaba kieleka na yina me tala lufwa, beto ta bika ve nde mambu yina ya luvunu kukusa beto.
16. Inki dilongi ya luvunu mabundu mingi ke longaka na yina me tala bafwa?
16 Satana ke sadilaka dibundu ya luvunu sambu na kukusa bantu mpi kupusa bo na kuyindula nde bafwa kele kaka na luzingu. Mu mbandu, mabundu ya nkaka ke longaka nde kana beto me fwa, kitini mosi ya nitu na beto ke landaka kuzinga kisika ya nkaka. Keti dibundu na nge ke longaka mutindu yina, to yo ke longaka mambu yina Biblia ke tubaka na yina me tala bafwa? Satana ke sadila luvunu sambu na kupusa bantu na kuyambula kusadila Yehowa.
17. Sambu na nki dilongi ya bilungi ya tiya ke pesaka ve Yehowa lukumu?
17 Mambu yina mabundu mingi ke longaka ke pesaka mpasi na ntima. Mu mbandu, mabundu ya nkaka ke longaka nde bantu ya mbi ta zikaka kimakulu na bilungi ya tiya. Dilongi yina ke pesaka ve Yehowa lukumu. Yandi ta bika ve ata fioti nde bantu kuniokwama mutindu yina! (Tanga 1 Yoane 4:8.) Inki mutindu nge ta mona muntu yina me tula maboko ya mwana na yandi na tiya sambu na kupesa yandi ndola? Nge ta mona yandi muntu ya nku kibeni. Nge ta sepela ve kuzaba yandi. Yo kele kibeni mutindu Satana ke zola nde beto mona Yehowa!
18. Sambu na nki beto fwete wa ve bafwa boma?
18 Mabundu ya nkaka ke longaka nde kana bantu me fwa, bo ke kumaka bampeve. Mabundu yina ke longaka nde bantu fwete zitisa mpi nkutu kuwa bampeve yina boma sambu bo lenda kuma banduku ya ngolo to bambeni ya ngolo. Bantu mingi ke kwikilaka luvunu yai. Bo ke waka bafwa boma, yo yina bo ke sambilaka bo na kisika ya kusambila Yehowa. Yibuka nde bafwa ke zabaka ata kima mosi ve, yo yina beto lenda wa bo ve boma. Yehowa kele Ngangi na beto. Yandi kele Nzambi ya kieleka mpi beto fwete sambila kaka yandi.—Kusonga 4:11.
19. Inki mutindu kuzaba kieleka na yina me tala bafwa ke sadisaka beto?
19 Kana beto me zaba kieleka na yina me tala bafwa, beto ta katuka na kimpika ya malongi ya luvunu. Diaka, kieleka yai ta sadisa beto na kubakisa balusilu ya kitoko yina Yehowa me silaka na yina me tala luzingu mpi bilumbu ke kwisa.
20. Inki beto ta longuka na kapu yina ke landa?
20 Bamvula mingi me luta, nsadi mosi ya Nzambi na zina ya Yobi yulaka nde: “Kana muntu kufwa, keti yandi lenda zinga diaka?” (Yobi 14:14) Ya kieleka, keti muntu yina me fwa lenda zinga diaka? Mvutu yina Nzambi ke pesa beto na Biblia ke pesa kiese kibeni. Beto ta longuka yo na kapu yina ke landa.
^ par. 5 Bantu ya nkaka ke ndimaka nde moyo to mpeve ke landaka kuzinga kana muntu me fwa. Sambu na kuzaba mambu mingi, tala Noti 17 mpi 18.