text: 17 Na mvula ya 12 ya Ahazi ntotila ya Yuda, Oshea+ mwana ya Ela kumaka ntotila ya Izraele na Samaria; yandi yalaka bamvula uvwa.2 Yandi landaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa, kansi ve na kiteso yina bantotila ya Izraele yina vandaka na ntwala na yandi salaka.3 Shalmanezere ntotila ya Asiria kwisaka kunwanisa yandi,+ ebuna Oshea kumaka nsadi na yandi mpi yandi yantikaka kufuta yandi kitadi.+4 Kansi, ntotila ya Asiria waka nde Oshea salaka komplo, sambu yandi tindaka binati-nsangu na So ntotila ya Ezipte+ mpi yandi natilaka ve ntotila ya Asiria kitadi bonso na bamvula yina lutaka. Yo yina, ntotila ya Asiria kangaka yandi bansinga mpi tulaka yandi na boloko.5 Ntotila ya Asiria kotaka na ngolo na insi ya mvimba sambu na kunwanisa yo, ebuna yandi kwisaka na Samaria mpi ziungaka yo bamvula tatu.6 Na mvula ya uvwa ya Oshea, ntotila ya Asiria botulaka Samaria.+ Na nima yandi nataka+ bantu ya Izraele na Asiria mpi yandi tulaka bo sambu bo zinga na Ala, na Abore yina kele pene-pene ya nzadi ya Gozani,+ mpi na bambanza ya bantu ya Media.+7 Mambu yai salamaka sambu bantu ya Izraele salaka masumu na ntwala ya Yehowa Nzambi na bo, yina basisaka bo na insi ya Ezipte mpi katulaka bo na nsi ya kiyeka ya Farao ntotila ya Ezipte.+ Bo sambilaka* banzambi ya nkaka,+8 bo landaka binkulu ya makanda yina Yehowa kulaka na ntwala ya bantu ya Izraele, mpi bo landaka binkulu yina bantotila ya Izraele tulaka.9 Bantu ya Izraele vandaka kaka kusala mambu yina vandaka mbote ve na meso ya Yehowa Nzambi na bo. Bo landaka kutunga bisika ya kunanguka na bambanza na bo yonso,+ katuka na nzo-zulu tii na mbanza ya ngolo.*10 Bo landaka kutedimisa sambu na bo mosi makunzi ya santu mpi banti ya santu*+ na zulu ya konso ngumba ya nda mpi na nsi ya konso nti yina vandaka ti matiti mingi;+11 mpi bo vandaka kupesa midinga ya kimenga na zulu ya bisika yonso ya kunanguka, kaka mutindu makanda yina Yehowa katulaka na ntwala na bo vandaka kusala.+ Bo landaka kusala mambu ya mbi sambu na kupesa Yehowa makasi.12 Bo landaka kusadila biteki ya nzanzi,*+ yina Yehowa songaka bo nde: “Beno fwete sala ve diambu yai!”+13 Yehowa landaka kukebisa Izraele ti Yuda na nzila ya bambikudi na yandi yonso+ mpi ya konso muntu ya ke monaka bambona-meso nde: “Beno yambula banzila na beno ya mbi!+ Beno zitisa bantuma na mono ti bansiku na mono na kuwakana ti nsiku yonso yina mono pesaka ba-nkaka na beno mpi yina mono tindilaka beno na nzila ya bansadi na mono bambikudi.”14 Kansi bo waka ve, mpi bo landaka kutula ntu-ngolo bonso* ba-nkaka na bo yina monisaka ve lukwikilu na Yehowa Nzambi na bo.+15 Bo vandaka kaka kubuya bansiku na yandi, kuwakana+ na yandi yina yandi salaka ti ba-nkaka na bo, mpi bangibusa na yandi yina yandi pesaka sambu na kukebisa bo;+ bo vandaka kaka kulanda biteki ya kukonda mfunu+ mpi bo kumaka bo mosi bantu ya kukonda mfunu,+ mpi bo landaka mbandu ya makanda yina vandaka na nziunga na bo, yina Yehowa songaka bo na kulanda ve mbandu na bo.+16 Bo landaka kuyambula bansiku yonso ya Yehowa Nzambi na bo, mpi bo salaka biteki ya bibende* ya bana-bangombe zole+ mpi nti mosi ya santu;*+ bo fukiminaka makesa yonso ya zulu+ mpi bo sadilaka Baale.+17 Bo yokaka* mpi bana na bo ya babakala ti ya bankento na tiya,+ bo zabisaka na ntwala mambu yina ta bwa+ mpi bo sosaka bidimbu ya mambu yina ta kwisa, mpi bo landaka kudipesa* na kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa, sambu na kupesa yandi makasi.18 Ebuna Yehowa wilaka Izraele makasi mingi, yo yina yandi katulaka bo na meso na yandi.+ Yandi salaka nde ata muntu mosi ve kubikala, katula kaka dikanda ya Yuda.19 Ata Yuda mpi landaka ve bansiku ya Yehowa Nzambi na bo;+ bo mpi bo landaka binkulu yina Izraele landaka.+20 Yehowa buyaka bana yonso ya Izraele, yandi kulumusaka bo, mpi yandi pesaka bo na maboko ya miyibi, tii kuna yandi losaka bo ntama ti yandi.21 Yandi katulaka Izraele na nzo ya Davidi, mpi bo kumisaka Yeroboami mwana ya Nebati ntotila.+ Kansi Yeroboami pusaka Izraele na kuyambula kulanda Yehowa, mpi yandi pusaka bo na kusala disumu ya nene.22 Mpi bantu ya Izraele landaka kutambula na masumu yonso yina Yeroboami salaka.+ Bo yambulaka yo ve23 tii kuna Yehowa katulaka Izraele na meso na yandi, kaka mutindu yandi tubaka na nzila ya bansadi na yandi yonso bambikudi.+ Yo yina bo katulaka Izraele na insi na yo mpi nataka yo na Asiria,+ kisika bo kele tii bubu yai.24 Na nima, ntotila ya Asiria bakaka bantu na Babilone, Kuta, Ava, Amati, mpi na Sefarvayimi,+ yandi nataka bo mpi tulaka bo na bambanza ya Samaria sambu bo zinga kuna na kisika ya bantu ya Izraele; bo bakaka Samaria mpi bo zingaka na bambanza na yo.25 Ntangu bo yantikaka ntete kuzinga kuna, bo vandaka ve kuwa boma ya* Yehowa. Yo yina Yehowa tindaka bantambu na kati na bo,+ mpi yo fwaka bantu ya nkaka.26 Bo songaka ntotila ya Asiria nde: “Makanda yina nge nataka na insi ya nkaka mpi yina nge tulaka sambu bo zinga na bambanza ya Samaria me zaba ve lusambu ya* Nzambi ya insi yina. Yo yina yandi ke landa kutinda bantambu na kati na bo, yina ke fwa bo, sambu ata muntu mosi ve me zaba lusambu ya Nzambi ya insi yina.”27 Yo yina ntotila ya Asiria tubaka nde: “Beno baka nganga-nzambi mosi yina beno katulaka kuna mpi nataka na insi ya nkaka, ebuna beno vutula yandi sambu yandi zinga kuna mpi yandi longa bo mutindu ya kusambila Nzambi ya insi yina.”28 Yo yina nganga-nzambi mosi yina bo katulaka na Samaria mpi nataka na insi ya nkaka vutukaka sambu na kuzinga na Betele,+ ebuna yandi yantikaka kulonga bo mutindu bo fwete wa boma ya* Yehowa.+29 Kansi, konso dikanda salaka nzambi* na yo, yina bo tulaka na banzo ya lusambu yina vandaka na bisika ya kunanguka yina bantu ya Samaria salaka; konso dikanda salaka mutindu yina na bambanza na bo yina bo vandaka kuzinga.30 Bantu ya Babilone salaka Sukoti-benoti, bantu ya Kuti salaka Nergali, bantu ya Amati+ salaka Ashima,31 mpi bantu ya Ava salaka Nibazi ti Tartaki. Bantu ya Sefarvayimi vandaka kuyoka bana na bo na tiya sambu na Adrameleki mpi Anameleki banzambi ya Sefarvayimi.+32 Ata bo vandaka kuwa Yehowa boma, bo bakaka bantu na kati ya bantu yonso mpi tulaka bo banganga-nzambi sambu na bisika ya kunanguka, ebuna bantu yai vandaka kusala sambu na bo na banzo ya lusambu yina vandaka na bisika ya kunanguka.+33 Bo vandaka kuwa Yehowa boma, kansi bo vandaka kusambila banzambi na bo na kuwakana ti lusambu* ya makanda yina bo katukaka.+34 Tii bubu yai, bo ke landaka lusambu* na bo ya ntama. Muntu mosi ve na kati na bo ke sambilaka* Yehowa mpi muntu mosi ve ke landaka bansiku na yandi, balusambisu na yandi, Nsiku, mpi ntuma yina Yehowa pesaka bana ya Yakobi, yina yandi pesaka zina Izraele.+35 Ntangu Yehowa salaka kuwakana ti bo,+ yandi songaka bo nde: “Beno fwete wa ve banzambi ya nkaka boma, mpi beno fwete fukimina bo ve to kusadila bo to kupesa bo bimenga.+36 Kansi Yehowa, yina basisaka beno na insi ya Ezipte ti ngolo ya nene mpi diboko ya kutandula,+ kele Muntu yina beno fwete wa boma;+ beno fwete fukimina yandi, mpi beno fwete pesa yandi bimenga.37 Ebuna bansiku, balusambisu, Nsiku, mpi ntuma yina yandi sonikilaka beno,+ beno fwete zitisa yo mbote-mbote ntangu yonso, mpi beno fwete wa ve banzambi ya nkaka boma.38 Beno fwete vila ve kuwakana yina mono salaka ti beno,+ mpi beno fwete wa ve banzambi ya nkaka boma.39 Kansi muntu ya beno fwete wa boma kele Yehowa Nzambi na beno, sambu yandi muntu ta gulusa beno na maboko ya bambeni na beno yonso.”40 Kansi bo lemfukaka ve, mpi bo landaka lusambu* na bo ya ntama.+41 Yo yina makanda yai kumaka kuwa Yehowa boma,+ kansi bo vandaka mpi kusadila biteki na bo mosi. Bana na bo ti bantekolo na bo ke salaka kaka mutindu ba-nkaka na bo salaka, tii bubu yai.


c: text/html

text:
Nouvelle
Kodi Dia Moyo
Tuna ye Nsiku wa Kodi dia Moyo, Kodi dia Moyo ka di sumu nua ngako Kadi ko mua nga ko. Ntangu yi fuene mu sadila Kodi.
MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO 1. Mu nsamu miamio, i malongi ntete mafuete tekela mu nkumbu yantete, mboki masembo mu nkumbu yanzole, ye tumbu mu nkumbu yatatu. Inga, landila nkumbu tatu, vo muntu keti wa kaka ko, buba i mu ntangu yoyo mfumu kana banzila dio mu vana tumbu kifuete tanina kisalu, kidivo kialembua fuasua. 2. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu nua diamba evo marijuana. 3. Bu tuzolele sungika nkombo yimonekene mu muntu, tubindamene sadila mpova za kimpangi, za vumi, za luzitu. 4. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa mu vova luvunu va ntadisi a makesa mankaka ma Bundu dia Kongo. 5. Yenge tuvanasananga mu Bundu dia Kongo, kansi ka fibasana mu nzila nkutu ko bu tuzolele vanasana mbote. 6. Ka diena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia Kongo mu yobela ambi mu diambu dia Zola soba nkand’a nitu watuvana Tata Nzambi. 7. Tomba mu tomesa nsuki zatuvana Tata Nzambi a Mpungu i diumbu diena luve, kansi ka diena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia Kongo mu sumba nsuki za mindele ye vuata zo. 8. Mvuatulu za kinsuza, za buntika, za bumpumbulu, ye mpila zazo za mayuya ka zena luve nkutu ko mu Bundu dia Kongo. 9. Mu makesa mandi mamo, Bundu dia Kongi zolele mono mpeve ya luyinunu, ya vumi, ye luzitu mu mpovolo, mu mvuatulu, ye mu ndiatulu. Ndiona lembolo diatila bonso bobo sumuni nsiku. 10. Mu Bundu dia Kongo, nleke bindamene zitisa bantu babo bamviokele mu mimvu. Bika mbuta kazitisanga baleke mpe. 11. Ka diena luve nkutu ko kua nleke mu fuemena mbut’a muntu ye kum’bamina evo kum’vovesa mpova zikondolo vumi, i mpova za kinua, za mayama, ye ntungolo. 12. Kesa dia Bundu dia Kongo fuete longoka mu zaya sadila ntangu, mu zaya zitisa ntangu ye nsilulu zandi zazo. 13. Mfumu Nzambi’eto kazolele kinsuza ko. Idina, bizumba va kati kua bantu bole balembua kuelana ka biena luve nkutu ko kua makesa ma Bundu dia KOngo. 14. Mu Bundu dia Kongo, ka diena luve nkutu ko kua bakento ye babakala mu kuenda yobelela mu kizinga kimosi, kana ku mfinda evo mpe mu bizinga biantunga mu zimbanza. 15. Ngonda ka ngonda, Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene bakanga buku kia kumi biabio bikabeki mu ngonda ye vana kio bonso nkailu wa matondo mandi kua Mfumu Nzambi, kua Sielo kia Tata Nzambi, kua dibundu, kua muntu wena mu mpasi, evo kua zinuni, kua bibulu, kua ntoto. 16. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu finga Kesa diankaka, evo mpe mu kum’vovesa yikondolo luzitu. 17. Ka diena luve nkutu ko mu nua malavu mu lumbu kia lukutukunu ye bimoko bia Bundu dia Kongo. 18. Kesa dia Bundu dia Kongo kalendi kala muivi ko, ka ntani, nkua bungudi, ye bumbatu nkutu ko. 19. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu kala ye nkumbu za banzenza, evo vana bana bandi, vata diandi, ovo mpe kompani diandi nkumbu zatuka mu ndinga zanzenza. 20. Kikongo i ndinga yavana Tata Nzambi’a Mpungu kua beto Bakongo, kidivo tuasadilanga ndinga yayi mu nsamu miamio mia zingu kieto. Idina, ka diena luve nkutu ko Kesa dia Bundu dia Kongo mu kuenda vovenge ndinga za banzenza mu mavata meto beto Bakongo. 21. Kesa dia Bundu dia Kongo diena mu mpasi, dibutidi, diena kimbevo, dieti kuela, evo difuilulu fuete vewa lusadusu kua makesa mankaka ma Bundu dia Kongo. 22. Landila mimvu mitanu, bisalu bia Mfumu za Kinlongo, za lusanga, ye mayala nikongoleluanga. Babo balembolo nunga mu sala kisalu kiamfunu balenda sembua, evo sobua bifulu mpe. 23. Lufulu lua malongi ma Bundu dia Kongo luena mu MALONGI MA MINU, mu NGANGA ZA KINLONGO, mu MVUTU ZA BISAMBU, ye mu MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO. Wonso muntu (dionso zikua) lembolo zaya malongi mamo mena mu minkanda miami miya kalungidieti ko mu baka ye yantika sadila MAKONGO. I bobo kaka batomene zaya minkanda miami miya miantete, ye bazeye zitisa MINSIKU MIA BUNDU DIA KONGO, bafuene mu baka ye sadila MAKONGO. 24. Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene zitisa mfumu zazo zituadisanga bisalu bia Bundu dia Kongo ye tumamana lutumu lua mfumu zazi mu nzil’a ndungusulu a bisalu bia Dibundu dieto. 25. Ndiona lembolo zaya zitisa ye tumamana mfumu yeti tuadisa Ziku kafuene mu kituka Mfumu’a Zikua yandi kibeni nkutu ko. Kadi tekela mu yala bantu bankaka, muntu fuete teka yalua. Tekela mu yantika tuma, muntu fuete teka longoka mu tumua ye tumama. 26. Ka diena luve nkutu ko kua ngudi ye ndumba zena Bundu dia Kongo mu vuata m’bati (kupe) evo mpe mbatila (=pantalon). 27. Kesa dia Bundu dia Kongo bindamene kala kinati kia ntumbu yilondanga nlele wa kimpangi kia Bana ba Kongo, kansi ka kibâku ko kibâkanga ye luta pasulanga nlele wa kimpangi kia Bana ba Ntuka Kongo. 28. Luzitu mu Bundu dia Kongo luenina mu makuela, bonso buenina Fukiansi kiasisa Bambuta. Bika ndiona zolele nkento kam‘ kuelela bonso buenina Fukiansi kiasisa Bakulu beto. I bonso bobo Nsiku utele. 29. Kesa dia Bundu dia kongo bindamene bonga Sabala kifuasanga ye sadila kio mu mvit’a mpulusu ye ntomosono a zingu kia Bana ba Kongo. Ndiona una tatamana sadila Sabala kiandi mu nata mvualangani ye fuasa kena ye Mpeve ya Bundu dia Kongo nkutu ko. 30. Mpeve ya bukolo ye ntungolo yena mpeve ya Nkadiampemba, ka yena mpeve ya makesa ma Bundu dia Kongo nkutu ko. Kadi mpeve ya Bundu dia Kongo yena mpeve ya TUMANA ye NGUIZANI va kati kua makesa mu mvit’a mpulusu a Kongo. Ndiona lembolo songa mpeve yayi mu kisalu kikatumunu sumuni Nsiku. 31. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu vanga dionso-dionso diambu dilenda fuasa lukumu lua muntu ye kotesa kitantu kivambesanga mpangi za Zikua dimosi, za moyo umosi, za vata dimosi. 32. Muntu lotolo ndozi yitadidi salu kia Bundu dia Kongo, evo nsamu mia muntu, kena ye luve nkutu ko mu nsonga yo kua wonso-wonso muntu. Salu kiandi i mu fila ndozi yayi kua Mfumu’a Kinlongo kia Bundu dia Kongo ku Kinsasa. 33. Mu Bundu dia Kongo, wonso muntu tambudi mbikudulu mu muntu wankaka bika kasonga yo kua Ntuadisi a Kabu una yo sadila mu nduenga ye lunda mansueki ma bantu. 34. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia Bundu dia Kongo mu bonga mansueki ma ndozi, evo mbikudulu, za bantu ye songa mo kua wonso-wonso muntu. 35. Mu mfinda yimosi ka mulendi tonganana nkosi zole nkutu ko. Idina ndiona kondolo vumi mu Ntuadisi mia BDK wena nkua mpeve ya mvualangani yena kitantu ye mpeve ya BDK. 36. Kesa dia BDK bu dikotele mu mpasi, kana mpe nkutu vo ku nkombo kena; kansi, teka kum’katula ntete mu mpasi, landila diodio si wamvana ndongi ye kumvanina zo mu mpova za kimpangi, za vumi, ye luzitu. 37. Ntuadisi a Kabu dia bantu fuete kala ye Mpeve ya Kitata yizeye vibidila mpila zazo za nkombo za bantu, ye yizeye zo tombela nzila zabiza mu sungika zo. Ndiona kondolo mpeve yayi kafuene mu kala mfumu nkutu mu BDK. 38. Mikanda mia BDK ka miena mia nsuekanga mu nzo nkutu ko. I salu kia Kesa dia BDK mu TANGANGA mio ye TANGISANGA mio ntangu za ntangu kua bantu bampila mu mpila mu kinzungidila kiandi, kuako ku kena. 39. Salu kia nkombo i mu fuasa kisalu kia bantu ye kakidila bantu bobo mu baka ndungunu yibazolele baka mu kisalu ki beti sala. Idina, nkombo zazo zifuete sungikua, bu zimonekene. 40. Mpeve ya Tata Nzambi yizolele luengesa bantu yilenda sadila ndozi. Mu katula bantu mu nzila yambote, mu kubazimbikisa ye kubanata mu nzila yambi, Mpeve zasumuka za Nkadiampemba zizeye sadila zindozi mpe. Idina ndozi zazo zifuete fiongonenua ye tombua mu zaya ku zitukidi ye nki zizolele vova. Ka diena luve nkutu ko mu vova kua makesa ndozi evo mbikudulu zilenda nata kitantu va kati kua makesa ma BDK. 41. Tuzeye dio vo ndoki zena mu nsi zazo, ye mu makanda mamo ma bantu, kansi mu BDK ka tubikulanga zindoki nkutu ko. Kadi mavata mamingi mamene fua mu diambu dia mbikudulu za ngunza zilembolo zaya mu kukiyala ye lunda mansueki ma bantu. Salu kieto mu BDK i mu tomba mu sadisa bobo bena mu mpasi, ye tomba mu vutula yenge ye nguizani mu makanda mamo ma Ntuk’a Kongo. Nkia ndandu kua beto mu bikula zindoki, vo Kimbevo ki batunatini kimanisi kuandi ? Nki tuna baka mu bikula zindoki, vo kimbevo ka kimanisi ko ? Nki kilutidi mfumu : manisa mpasi za muntu, evo bikula zindoki ye vambesa makanda ma bantu ? 42. Mu BDK ka diena luve nkutu ko mu nata muningu wankaka ulembolo dedakana ye muningu wa malongi mena mu minkanda mia NLONGI A KONGO. 43. Diena luve kua bantu babo mu kubika malongi ye soneka minkanda. Kansi, muntu kubikidi malongi, evo mpe tambudi mo mu ndozi, kena ye luve mu yantika vika longa ye muangisa malongi momo ko, tekela mateka fiongonenua kua NLONGI A KONGO. 44. Bika ndiona tambudi ndozi kasoneka yo ye fila yo kua mfumu a kinlongo kia kongo ku kinsasa, kidivo bambuta bafiongonena yo ye tomba mu zaya malongi mena mu ndozi yoyo ye buansadila mo. 45. Vueza kuena nayaki-yaki, kansi sala ye tomesa kuena mpasi. Ndiona lembolo zaya mu tomesa kisalu kia kiandi kena ye luve nkutu ko mu vueza kisalu kia muntu wanteka mu Bundu dieto. Teka tomba ntete mu tomesa kisalu kia kiaku, tekela mu tomba mu vueza kisalu kia bantu bankaka. 46. Muntu weti vova va yuti dia bantu bu kavengi nkombo, ka diena luve nkutu ko mu kum’ziona mpova mu kinua ye ntungolo, ye kum’semba va mesa ma bantu. Nkombo yilenda sungikua va meso ma bantu, kansi diodio difuete salamana mu mpova za luzitu. 47. Bu zolele vana malongi kua muntu vengi nkombo va yuti dia bantu, um‘ baka, luenda yandi va lueka, ye um’vanina ndongi mu mpova za kimpangi za vumi, ye luzitu mu kinsueki. 48. Ka diena luve nkutu ko kua makesa ma BDK, ye bantu bankaka, mu lutakana ku nzo a Nkuluntu a BDK, evo kuenda kum’tala ka ku kasadilanga. Diadi dilenda salam, vo i yandi kibeni Nkuluntu a Bundu dia Kongo lombele dio. Vonkatu, buna ka diana luve ko. 49. Ndiona zolele monana ye Nkuluntu a BDK bindamene kuenda songa nsatu zandi kua Mfumu’a Kinlongo una kum’sila lumbu ye fulu ki balenda monana ye Nlongi’a Kongo. 50. Mfumu’a Zikua, Mfumu’a Kinlongo, Mfumu’a Lusanga, ye Mfumu’a Kisumaya bu bamene solua, nkumbu zau bu zimene luaka kua Mbuta za BDK, ka diena luve nkutu ko mu kubakatula kondua kua teka dio vaninua luve kua Mbuta za BDK. Bu bavenge nkombo, bika nkombo yoyo yasongua ku Mfumu’a Lusanga lua BDK, una yo songa kua Bambuta bana baka nzengolo. 51. Zikua bu dimene saluka, ka diena luve nkutu ko kua makesa mankaka ma Zikua diodio mu vambuka ye kuenda sala Zikua diankaka mu kondua kua bila kialudi. 52. Tekela mu katuka mu Zikua diankulu ye kuenda sala Zikua diampa, makesa mazolele dio vanga mabindamene teka songa nsamu wau kua Mbuta za BDK. Mu diodio, si basonga luzolo luau lolo kua Mfumu’a Lusanga lua Zikua diau una sonekena Mfumu’a Lusanga lua BDK ye kum‘ songo bila ki bazolele vangila Zikua diodio diankaka. Bu bamene soneka, badingalala ye vingila mvutu. Mu ntangu yoyo, bika batatamana sala ye tumamana mfumu za Zikua diankulu. Ka bana vanga diambu dimosi nkutu ko dilenda kotesa mvualangani ku Zikua, nateye Mfumu’a Lusanga lua BDK kana kubavana mvutu. 53. Mpeve ya nguizani tuzolele mu BDK, kansi ka mpeve ye mapka ye kitantu nkutu ko. Idina, Zikua diampa ka dina vaninua luve mu salama ko, vo bobo bazolele vanga Zikua diodio beti dio vangila ku nsia mpeve ya kitantu ye mfumu za Zikua diankulu. 54. Mpeve ya kitantu bu yimonekene va kati kua Mazikua mole, bika mfumu za Mazikua momo zasadila nzila zazo mu manisina kitantu kiokio, vonkatu buna ndiona wena tuku kia kitantu kiokio lenda katulua va kiandu kiandi kia kimfumu mu Zikua. 55. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa mu soka minsamu ye muangisa mambu malenda nata mpaka, kitantu, ye mvualangani mu Zikua. Ndiona wena ye mpeve yampila yayi kafuene mu vewa kimfumu nkutu ko mu BDK. 56. Mu mbanza zanene, Zikua diankulu bu diena nseke beni ye bibelo biankaka, bankua bibelo biantatuki balenda vewa luve mu sala Zikua diampa mu kibelo kiau. Diadi diena luve, ye difuete salukila mu mpeve ya nguizani ye bampangi bana sala mu Zikua diankulu. 57. Ka diena luve nkutu ko mu kotesa mpeve ya mpaka, ya kitantu, ye vambesa Zikua mu diambu kaka dia Na Mbadio kua ntungolo, kondolo mpeve ya nsalasani, ya tumana, ye zolele vo yandi kaka kakala Mfumu’a Zikua. 58. Kotesa mvualangani ku Zikua mu diambu dia nuanisa bimfumu i kimbangi kieti dio songa vo ndiona weti nuanina kmfumu kiokio kafuene mu kala mfumu nkutu ko. Kadi ndiona fuene mu kala mfumu i ndiona wena nkua mpeve ya kitata, ya zola, ya vumi, ya nguizani ye nsalasani. 59. Kintuadi kivananga ngolo. Idina ngolo za BDK zenina mu nguizani yena va kati kua Mazikua mandi mampila mu mpila. Ndiona utombanga mu nata songi-songi difuasanga nguizani yayi kafuene mu vewa kimfumu nkuto ko mu BDK. 60. I salu kia makesa, kia minlongi, kia minkengi, kia banganga, kia mfumu za mazikua, za mavula, za bimbuku, ye bonso bobo, mu tunga ye luta siamisa mpeve ya nguizani va kati kua makesa, kua mazikua, kua mavula ye bimbuku bia Kongo. Ndiona kondolo mpeve yayi kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. 61. Ka vena kisalu kimosi nkutu ko vava Ntoto kilenda saluka, vo mbongo zikondolo. Idina, mu diambu dia ntungulu a Bundu dieto, tuyonzekanga minkailu mu nkutukunu zeto ye vananga buku kia kumi kia matondo meto kua Tata Nzambi. 62. Makesa bu mamene yonzeka mbongo za dibundu mu Zikua diau, mbongo zazi zina kabua mu bikunku biole : 1) Makumatanu mu nkama (50%) mu mbongo zazi mana tulua mu lukobe lua Zikua ye sadulua mu bisalu bia Zikua. 2) Makumatanu mu nkama mankaka mana fidusua ku Salu kia Bivanza (= le Service des Finances) bia BDK ku Kinsasa ku zina sadulua bisalu bianene bia Ntu a BDK, ku Kinsasa. 63. Tekela mu sadila mbongo za Zikua, Mfumu’a Zikua ye bilandi biandi bitatu (Kinlongo, Lusanga, Kisumaya), ye Mfumu’a Kabu dia Bivanza bafuete teka kutukana, tala nsamu una vayikusulua mbongo, ye zenga ntalu yifuete vayikisua. I bumosi mpe mu Vula, mu Kimbuku, ye Ntu a BDK. 64. Nsamu mitadidi mbongo za BDK miena va moko ma Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Zikua, Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Vula, Mfumu’a Salu kia Bivanza bia Kimbuku, ye Mfumu’a Salu kia Bivanza bia BDK. Yandi i mfumu’a Kabu dia Bivanza mu BDK, mu kimbuku, mu vula, mu zikua. Ndefi’a Kabu dia Bivanza yivovanga vo : Kiame i vua, kieto ka vua ko. 65. Salu kia Kabu dia Bivanza i mu lunda mbongo za BDK, ye sosa nzila zazo zilenda kotesa mbongo mu BDK. 66. Mbongo za Zikua zivayikilanga kaka ku nsia lutumu lua Mfumu’a Zikua. Kabu dia Bivanza ka dilendi vayikisa mbongo za Zikua nkutu ko, vo Mfumu’a Zikua katumini dio ko. I bumosi mpe mu Vula, ye mu lukobe luangudi lua BDK. 67. Mpiaya yivondanga zimfinda, yifukisangabibulu bia mfinda, yifuasanga lubutu lua ntoto, yisikisanga nto za minlangu, ye natanga nsatu, malema, ye bumputu mu nsi. BDK mfinda zanene kazollllele vutuka mona mu nsi’eto yayi. Idina, ka diena luve nkutu ko kua makesa ma BDK, ye bantu bankaka, mu yoka mpiaya mu nsi’eto. I salu kia makesa ma BDK mu mavata meto mu kuna mfinda zampa ye tanina zo mu bizunga biabio bia Kongo. 68. I salu kia Kesa ma BDK mu sosela ye bakila makesa mankaka ma BDK kisalu kompani dikasadilanga. Ndiona una lembua dio vanganga kena ye Mpeve ya Mvuluzi ya makesa makedika ma BDK nkutu ko. 69. Ndiona kondolo vumi mu bakento bangani bakuela, ye mu ndumba za BDK, kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. 70. Bifu biambi bia Mfumu’a Zikua tinisa bitinisanga bantu bazolele kota mu BDK. Idina, ka diena diambote nkutu ko mu vana kimfumu kua nkua bifu biambi. Bika mfumu zazo za mazikua zatomesa bikadulu biau, kidivo bisalu bia BDK bienda ku ntuala bonso buenina luzolo lua Bakulu beto. 71. Mu zimbanza, bika Zikua- Zikua diasa ngolo mu sumba lupangu lua Zikua, kidivo bisalu bia mazikua biasalukilanga mu mpangu za Dibundu. 72. I salu kia Mfumu’a Zikua mu lundanga MAKONGO ma Zikua diandi, ye i ku Zikua KAKA makesa mafuete kuiza tangilanga MAKONGO. Ka diena luve nkutu ko mu vana MAKONGO ma Zikua kua Kesa kidivo kanata mo ku nzo andi. 73. Nkia ndandu kua beto mu bonga MASONEKUA MANLONGO ma dibundu dieto ye vana mo kua bantu babelanga BDK ? Ndiona lembolo kala Kesa dia BDK kena ye luve nkutu ko mu simba MAKONGO ye tanga mo yandi kibeni. Diena luve kua wampila yayi mu kuiza wa malongi ma BDK ku Zikua, kansi ka diena luve nkutu ko mu kumvana MAKONGO kasimba mo ye tanga mo yandi kibeni. 74. MAKONGO i Nkanda ufuete sadiluanga mu luzitu. Ka malendi sadiluanga bonso wonso-wonso nkanda nkutu ko. Ndiona kondolo luzitu lolo kafuene mu baka MAKONGO nkutu ko. Bika Mfumu’a Lusanga kazibula meso kidivo Mazikua mamo mazitisa nsiku wau. 75. Bika makesa mamo makatula nsampatu mu malu mu Kinlongo, ye bika bakento bakala ye bitambala ku ntu. 76. Mfumu za Mazikua ma BDK zifuete zolasana kansi ka belasana ko. Bika Mfumu za Mazikua zenasana kitantu zawizana, kadi ka diena diambote nkutu ko mu kuna ye siamisa mpeve ya kitantu va kati kua mpangi za BDK, kadi Bakulu ba Muela Kongo i mpeve ya zola, ya nguizani, ya Mika mia Mbua bazolele va kati kua Bana ba Kongo bau na bau. Bantu bole benasana kitantu ye bana lembana mu wizana ka bafuene nkutu ko mu kala mfumu mu BDK. 77. I salu kia Mfumu’a Lusanga kua Zikua, lua Vula, lua Kimbuku mu sikidikisa Minsiku mia BDK mu mazikua mamo, mu longa mio makesa mamo ye kubanata mu zaya zitisa minsiku miomio. 78. I salu kia Lusanga mu semba zinkombo, ye songa kua Mfumu’a Lusanga lua BDK mpila zazo za mvualangani zilenda moneka mu Mazikua, mu Mavula, ye mu Bimbuku. 79. I salu kia Lusanga mu longa Minsiku mia BDK kua makesa mu Mazikua ma BDK. I salu kia kinlongo mu longa Kimpeve, Kinzambi mu dionso Zikua, mu dionso Vula dia BDK. I salu kia Kisumaya mu longa malongi ma Mayala kua makesa ma BDK, ye tuadisa bisalu bia luyalu lua BDK. 80. Mfumu’a Zikua fuete kala muntu zeye malongi ma BDK, muntu wena ye mpeve ya kitata ; mpeve yizeye lemvokela zinkombo, sungika zo ye vilakana zo bu zimene sungikua ; mpeve yibendanga ye yonzekanga bantu mu muita umosi ; mpeve yizeye ta kinzonzi, sima bitembo, zima tiya tua mpaka za kitantu ye vutula yenge ye nguizani va kati kua makesa. 81. Ndiona wena ye mpeve ya miaka minatanga kitantu kimuangasanga makabu ma bantu kafuene mu kala mfumu nkutu ko mu BDK. Bika muntu wampila yayi kateka sala ntete mu katula mvimba KIYUNGA KIA MIAKA kiena yandi, landila diodio si kabanzulua mu vewa kimfumu, vo zeye tuadisa bisalu buambote. 82. Bika Minlongi, Banganga, Minkongudidi, ye Bamayala ba BDK bazaya zitasana ye sadila mu nguizani mu nzil’a ntomosono a bisalu bia BDK, kadi ndungunu a BDK va moko mau yena. 83. Salu kia KINLONGO kitadidi samu emi : 1) Longa Kinzambi kia Kongo. 2) Minkunga mia Kinzambi 3) Nsamu mitadidi zindozi, zimbikudulu, monameso. 4) Nsamu mia kinganga, mia zimpeve, mia kimbuki kia miela. 5) Nsamu mitadidi bisambu mu diambu dia tadina Kongo, vuluza ye tomesa Bana ba Kongo ye mvuilu zau. 6) Nsamu mia malongi ma Kinzambi mu zinkutukunu. 84. Mfumu’a Kinlongo, Minlongi, ye Banganga ; i mbuta zituadisanga bisalu bia Kinlongo kia Kongo. 85. Mbuta za Kinlongo kia Kongo ka zena ye luve nkutu ko mu nua nduinu zangolo zinatanga bulauki mu menga ma Mpeve ye mu ntu mia bantu. 86. Diena luve kua mbuta za Kinlongo mu nua nduinu zanzenzo, mu nua nsamba, kansi tekela mu nua nsamba, yandi bindamene teka dia. Bu kamene teka dia, lenda nua vela kimosi, zole, evo vela tatu za nsamba. Ka diena luve nkutu ko mu nua vioka vela tatu. 87. Kesa dia BDK mene dia lenda mua maza evo nsamba mu diambu dia kulula madia kansi ka mu diambu dia tomba mu kolua ko. Kadi kinduvu ka kiena luve nkutu ko mu BDK. Mu kulula madia, diena kaka luve mu nua vela yimosi, zole, evo tatu kaka. 88. Diena luve kua Kesa dia BDK mu sadila fumu (nsunga), vo lolo i lutumu lua Ngang’a Buka, mu diambu dia kimbevo. Vo ka mu diambu dia kimbevo ko, buna ka diena luve nkutu ko kua mbuta za kinlongo kia Kongo, ye makesa mabiza, mu nua fumu. 89. Ka diena luve nkutu ko mu vanga dionso-dionso diambu dilenda fuasa lukumu lua BDK. 90. Ku Zikua, ku Vula, ku Kimbuku, salu kia Kisumaya kitadidi nsamu emi : 1) Nsamu mia malongi ma Mayala mafuete vewa kua Bana ba Kongo. 2) Nsamu mia bimoko bia Kimayala mu mavata ma Kongo. 3) Nsamu mitadidi zinkutukunu za Bamayala ye Nkangu’a Kongo. 4) Nsamu mia zimpatu, mia mbululu a biliki, mia zintungulu, mia ntekolo a bianteka bia BDK. 5) Nsamu mia bivanza, mia ntombolo ye nsalulu a mbongo za dibundu ku nsia lutumu lua Mfumu’a Zikua, lua Mfumu’a Vula, lua Mfumu’a Kimbuku, lua Nkuluntu a BDK. 6) Nsamu mia nkalasani va kati kua BDK ye mfumu za luyalu lua nsi, ye makabu ma mayala. 7) Nsamu miamio mia ntomoso a bisalu mu kinsuni. 91. Mu ntangu’a nkubumunu mu zinkutukunu, KINLONGO una tuadisa nsamu mia Kinlongo mu lukutukunu. – KISUMAYA una tuadisa nsamu mia ntungulu a misampa, nsumbulu za madia, biandu, biandua, nsamu mia luve kua mfumu za nsi, fulu bia ndeka bia makesa, manika bisonekua bia BDK mu mpambu za nzila, ye mu bibaka, nsamu mia ntombolo a makumbi mafuete nata makesa, ntiabulu a nkuni, ye bonso bobo. – LUSANGA fuete tuadisa nsamu mia makesa mafuete kengelela lukutukunu, kidivo mvualangani ka yina kala ko. Tanina biandu, misampa, zinzo, makumbi, madia, biandua, makesa, ye mbuta za dibundu ye bantu babokelo ku lukutukunu. 92. Mu ntangu’a nkubukulu a lukutukunu, Mfumu’a Zikua evo Mfumu’a Vula, una kutakana ue Mfumu’a Kinlongo, ye Mfumu’a Mayala, ye Mfumu’a Lusanga, ye Mfumu’a Bivanza, mu diambu dia kubika lukutukunu lolo ya sikidikisa ye bambula moyo mu mbebe ya bonso muntu mu bau mu lukutukunu lolo. 93. Salu kia Kinlongo i mu tuadisa bisalu bia Kimpeve, bia Kinganga, bia Kinzambi. Salu kia Kimayala i mu tuadisa bisalu bia Kinitu, bia Kinsuni. Salu kia Lusanga i mu tanina BDK ye kongolela bisalu bia Kinlongo ye bia Mayala mu diumbu dia zaya keti diatila bonso buenina nzengolo za BDK. Idina, mu yinza dia bisalu bia Lusanga muena nsamu emi : 1) Nsamu mitadidi nkubukulu a mandanda ma bisalu bia BDK. 2) Nsamu mia mandanda ma bisalu bia Kinzambi ye Kimayala. 3) Nsamu mia nkubukulu a minsiku mia nsadila bisalu. 4) Nsamu mia Salu bia Kinsueki. 5) Nsamu mitadidi bisalu bia Nkengi mia Kongo ye bisalu Fumvu dia Kongo (F.D.K) 94. Bakulu ba Muela Kongo mpeve ya Mika mia Mbua bazolele mu Bana ba Kongo ; idina, i salu kia mfumu za Kinlongo, za Lusanga, ye mfumu za Mayala mu kuna ye siamisa MPEVE YA NGUIZANI mu mazikua, mu mavula, ye mu bimbuku bia bisalu bia BDK. 95. Nzenza mu ntoto mia Bakongo i ndiona konolo mvila za Ntuka Kongo. Babo bavuidi mvila za Kongo dia Ntotela bena bisi nsi mu mavata mamo ma Bakongo ku Nsundi, ku Ngoyo, ku Mpemba, ku Nsanga, ku Kongo dia Mbamba, ye ku Kongo dia Luangu. 96. Makanda makondolo mvila za Kongo dia Ntotela bu meti zoma mpangi zeto zena ye mvila, bika makesa mamo ma BDK matelama ye tanina mpangi zeto. Kadi i bonso bobo lutumu lua Bakulu beto lutele. 97. I salu kia makesa ma BDK mu kusuna nzaku zazo za buzengi zakuna bamindele mu ntoto mia Kongo dia Bakongo. 98. Kesa dia BDK bindamene kala MANZAKI beni mu TUMAMANA mfumu za BDK, ye FUKI beni mu tumamana mingizila, banzenza, bobo bakondolo mvila za Kongo ye Lusansu lua Kongo. 99. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu SANISINA MUNGIZILA ye muangisa kumu kiandi mu mavata ma Bakongo. Kadi vanga dio i tomba mu tula Bakongo ku nsia lutumu lua nzenza zikondolo mvila za Kongo dia Ntotela ; se diodio i luta siamisa kaka kinkole kiakotesua Kongo. 100. Mu ntangu’a nsololo a zimfumu, makesa ma BDK mana kaka sola ye yadisa Bakundi ba BDK, i bantu bavananga lusadusu kua BDK. 101. Kesa dia BDK kalendi dio vilakana ko vo NSINSANI yena va kati kua makanda ma bantu, ye vo mu nsinsani yayi, ka diena luve nkutu ko mu bonga Bana ba Kongo ye kubakitila BIMANTINU bia mfumu za makanda makondolo mvila za Kongo dia Ntotela. 102. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu kubika minkunga mia makinu, evo mia kinzambi, mu ndinga yilembolo kala ya yeto beto Bakongo. Kadi ngimbudulu zeto zazo zifuete kaka kadilanga mu Kinlongo. 103. Nzenza zazingi zayiza vuanda mu mavata ma Bakongo zayiza mu diambu dia kuiza longoka Bakongo ye tomba nzila mu kubafuasa, kidivo Kanda dia Kongo diavutukisa ku nima ye lundua ku nsia kinkole kiakotesua Kongo. Idina, i salu kia Kesa dia BDK mu zibula meso ye tomba mu bakula mavanga ma Ntantu miami mia Kanda dia Kongo mu kinzungidila kiandi. 104. Mufuasa kanda dia bantu ye vutula dio ku nima, Ntantu ukotesanga mu kanda diodio NDUINU ZANGOLO, DIAMBA, KINDUVU, KINSUZA, BUKOLO, MPAKA, NTUNGOLO, KIMONOKUAME, BUIVI, ZOLA NZENZA YE BELA MPANGI‘ AKU, ye bifu biabingi biankaka bivutulanga makanda ma bantu ku nima. Bika Kesa dia BDK kalembua bua ye bakama mu mitambu miami miamio mia Ntantu. Ndiona una nama nzila zazi za nzimbukusu ye sindisila Bakongo bankaka mu landa nzila zazi zmbivusu fuete tadilua bonso KILAUKI kieti diata maki ma Kongo. Kilauki mbevo yena. Luniakisa zimbevon ka luvondani zo ko, vo mbevo zazi ka zena ye menga makondolo bila mu moko mau nkutu ko. Ka luyambudilani dio ko vo bilauki biadiata maki ma Kongo. Ka diena luve nkutu ko. 105.Kesa dia BDK bindamene kala ye ntima wa NLEMVO va ntadisi a mpangi’andi NKONGO ; ye ntima ukondolo NKENDA va ntadisi a nzenza zikuiza vuandanga mu mavata ma Bakongo mu diumbu dia kuiza FUASA BAKONGO. 106. Makesa ma BDK mabindamene tanina mavangilu, makompani, zinzo, makumbi, ye mvuilu zampila mu mpila za MVUAMA zazo zisadilanga kimvuama kiau mu mvit’a ntomosono a Kongo, mu mvit’a mpulusu a Bakongo, a Kikongo, ye Lusansu lua Kongo. 107. Kompani diena mu ntoto mia Bakongo i nto a kimvuama mu Kongo dieto, nto a bisalu kua Bana ba Kongo, nto a lusadusu kua beto babo. Indina makompani mamo mena ku Bakongo mafuete taninua. I salu kia makesa ma BDK mu longa malongi mama kua ntuenia zazo za Kongo ye nata zo mu sikama ye zaya tanina makompani mena mu Kongo dieto. 108. Bantu babo bakuizanga mu ntoto mia Bakongo ye sindisilanga Bakongo mu telama, mu fuema, mu tulula biamvu, zinzo, ye tana mvuilu za bantu, bantu babo bampila yayi bena kaka Ntantu mia Kanda dia Kongo, Mbua za Ntantu zifuete bangusua ye kakudulua mu lungisa lukanu luau lua mbivusu mu mavata ma Bakongo. 109. Yonso-yonso nzenza yina kusindisila mu sakanana ye finga mpangi’a aku Nkongo kena Nkundi eto nkutu ko. Yandi i Ntantu uzolele fuasa Kanda dia Kongo ye vutula dio ku nima. Wonso-wonso Nkongo una kusindisila mu vanga dio wena Sielo kia Ntantu mieto, ovo nuni yafua meso yikuendelanga kaka mu kididi kia bansiuni. 110. Kesa dia BDK bindamene dio zaya vo mu vuluza Bakongo, Tata Nzambi i Bakongo kaka kasa dilanga. Idina nama mfumu za makanda makondolo mvila i tomba kaka mu tula Kanda dia Kongo nsia bitambi bia mingizila ku Kongo. 111. Dibundu dikondolo mbongo ka dilendi telema nkutu ko. Idina tueti lomba kua makesa ma BDK mu sadila nzila zazo zilenda kotesa mbongo mu BDK. Bika makesa masosa wola ya matadi mantalu, ye vana buku kia kumi kia matadi mantalu kua BDK. 112. Mfumu’a Lusanga i mfumu’a minsiku ku Kongo mu kimbuku, ku vula, ye ku zikua. Idina, mizonza bu mibuidi, i salu kia Lusanga mu zonzesa minsamu ku Zikua, ku Vula, mu nsalasani ye Banduenga ba Zikua, ba Vula. 113. Mu minkinsi ye minkembo miankaka mia luzingu lua Bakongo, diena luve kua makesa mazolele dio mu kina ; kansi ka diena luve nkutu ko mu bonga nkinunu za mu BAR ye nata zo mu Kinlongo. Ka diena luve nkutu ko. Kadi vanga dio i tomba mu bokela Mpeve zasumuka zisalanga mu zi BAR ye nzo za kinsuza, ye nata zo mu kuiza sumuna Kinlongo. Disuasuani dianene diena va kati kua makinu ma mu BAR ye Makinu Manlongo ma bavovelanga mu Masonekua Manlongo mankaka. Makinu Manlongo ma Mbangudi za Nganga ka mena makinu ko, kansi mpil’a ndiatulu , mpila ningusunu a nitu ye ntubulu a moko ye malu yikulumunanga Ngolo za Lusakumunu mu Kinlongo. 114. Makinu ma mu BAR mabakotese mu mabundu ma Klisto mu nsi yayi i BULAUKI nadede va ntadisi a Mbasi za Zulu ye Muanda Velela. Ka diena luve nkutu ko kua Makesa ma BDK mu nata makinu mama mu Kinlongo kia Kongo. 115. Diena luve mu yimbila mu kiese ye mayangi, ye pepela mandala, bitambala biatundu, biambudi, biambuaki, biampembe, ye bifulu biantoko (=des fleurs) mu Kinlongo kia Kongo. 116. Mu mavata ye mu zimbanza, Kesa dia BDK bindamene sadila nzila zazo mu nuanisina MAZU MANKATU ; kadi Mpeve zambote matinisanga, bifulu biantoko bia Kimpeve mavondanga mu ntima mia bantu, ye mpe bulauki masikamesanga mu mintu mia bana ba bantu. Nteye lumbu kiaki, bantu ba Nza yayi ka bazeye tezo kia mavonza mena mu MAZU nkutu ko. 117. Diena luve kua ndiona zolele dio mu sa MAZU mu nzo andi, kansi ka diena luve nkutu ko mu yambula mazu momo menda makuamisa bantu bankaka mu nzo zau. Idina, vo ngeye MAZU zolele, buna lunda mo mu nzo aku. Kadi yambula mo menda makuamisa mfinangani zaku mu nzo zau i sumuna nsiku ye bokela tumbu kia luyalu. 118. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu lunda mvindu mu nitu andi, mu nzo andi, mu lupangu luandi, mu kinzungidila kia nzo andi, mu belo kiandi, mu vata diandi, mu mbanza yikakundanga. 119. Bu kazolele sumba kionso-kionso lekua, Kesa dia BDK bindamene kio sumba kua mpangi’a andi Nkongo. Kadi ka diena luve nkutu ko mu bonga mbongo za Nkongo, yimina zo Nkongo wantaka weti sosa mbongo va zandu, ye vana zo kua ndiona kondolo mvila za Kongo dia Ntotela. Ka diena luve nkutu ko. Kadi vanga dio i vutula Lusalu lua Kongo ku nima, ye kudia kimvuama kia banzenza. Kuzeye dio koe, vo banzenza ba weti vuamisa balenda sadila kimvuama kiaki mabzi mu nuanisina Kanda dia Kongo ? 120. Ka diena luve nkutu ko kua Kesa dia BDK mu baka banzenza mu kisalu, va fulu kiena Bakongo beti sosa kisalu, ye bazeye sala kisalu kiokio. 121. Bivangua bisaluanga ku Kongo bu biena, ka diena luve nkutu ko Kesa dia BDK mu sumba bivangua biobio bimosi bitukanga ku nsi zanzenza. 122. Ndumba za Kongo zeti sosa mu kuela bu zena, ka diena luve nkutu ko kua matoko ma BDK mu sosa mu kuela bakento ba makanda manzenza. Nkuelasani ye Ndombe za Amelika yena luve. 123. Nkombo bu yomonekene yifuete sungikua, kansi nsungukulu a nkombo yoyo ka yilendi buta kitantu nkutu ko va kati kua makesa. Mu lembua buta kitantu, mmakesa mabindamene zaya sungikila zinkombo za bayau mu mpovolo za luzitu, za kimpangi, za muntu zolele kaka tomesa kisalu kia BDK ; kansi ka mu mpovolo za kinua kia bantu beti nuanina kimfumu nkutu ko. BDK nguizani kazolele va kati kua Bakongo babo, ka mpaka ya kitantu nkutu ko. 124. Va kionso-kionso fulu ki kena, va ntadisi a wonso-wonso muntu weti kum‘ bokela, Kesa dia BDK bindemene vutula vo : KONGO ! 125. Ka diena luve ko kua nkento wena ku ngonda mu kuiza ku Kinlongo, ku fulu kia bisambu. 126. Bika nkento butidi kasa ngonda tatu ko nzo tekela mu yantika vutuka kuiza ku Kinlongo. 127. Yonso ntangu kesa kafuilulu muntu lembolo kala ma BDK, makesa ma BDK bu bizidi ku mafua momo mu yimbila ye vanga kisambu : 1) Kesa vuidi mafua bindamene tomba nzila mu nguizani ye mpangi zandi za kanda kidivo BDK katulua mu mandanda ma bisambu. 2) Vo BDK katambudulu mu tulua mu mandanda ko, buna makesa si badingalala ye lembua tula mpaka. 3) Wizana evo lembua wizana mu tula BDK mu mandanda, kesa fuilulu ye kanda diandi babindamene tula mpeve ya ngimba va fulu kiokio ye tanina makesa ma BDK mu mvualangani zazo. Miami i nsiku miantete mifuete zitisa makesa ma Bundu dia Kongo (=BDK). Minsiku miankaka si mialanda.
Ingeta Ibobo Ibobo
No comments

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bibila, n’kanda Nzambi, uvovele vo : « Katulendi wena ko, mu gogu ma tu ta mona ye ma tu ta wa ». I mu diambu diodio tubakidi ngindu mu sonika n’kanda wowo wana ye nkumbu vo : Longi di muana mu nzila zandu ».
Bambuta ba bengi tukesi ye bau mu kiziunga kieto ki Lukaya, ye ki Kongo Central diadio, bawidi kuenda kuau ku meso ma Mfumu Nzambi. Ngemba ku mioyo miau. Bambuta bobo, katu zolele tanga nkumbu zau ko, kansi beno lutaku ntanga, lutomene kubazaya mbote mbote ; kadi bau bakesi mi n’tuadisi mu ma bundu meto koko nsi Congo, bonso mu di bundu di Katolika, mu di bundu di Misioni, mu di bundu di Kintuadi ye mu n’kaka mpe, bonso bobo. Bau bakese ye mazaya ma fuana beni kansi bafwa ye mau. Bafiuma kaka basonika ; kansi masonama mau mena make, ye mpe mau kamalueki ko kubatuenia zi wanu. Diodio dina dia kiadi beni.
Nzolele bambula mbundu vo, mu mvula 1960, ye kuna mvula 1970, i kala mu kalasi ku nduelo evo primaire kuna mavula ma Sona-Bata. Muna nsungi yina, mutuka n’kanda wukala ye zina diodio tu ta gogila mu n’kanda gogo wunu kiki. N’kanda wuna « Longi di muana mu nzila zandu » usonama ku lufilimani mosi, Mbuta Saniel NTUNGISA. Mau makagogila muna ntangu evo nsungi yina, kamafuenene ko ye ma tutagogila mu ntangu yii.
Tulendele baka kinona evo exemple kimosi kaka : muna ntangu yina, lami evo téléphone portable / cellulaire, kadi kala ko kuku Congo ; buna luvunu lukala luke. Mu ntangu yiyi, tukumini ye ba lami, luvunu luedi luingi. Tala : muntu gaga Kisantu kena, kansi katazayisa nde ku Kinsasa ngina bubu ta ku mbokila. Kiadi kibeni, a nde luvunu nkadi mpemba !
Bonso nzayisingi kuna luyantiku, ma tu ta mona ye ma tu ta wa mele mengi. I mu dina, nzolele yi gana mu mu fi n’kanda fio ngindimina evo réflexion mu di evo mu dina tu ta mona ye tu ta wa. Nzeye kibeni vo ngeye ta ku ntanga mo lokolo kiokio tomene ku nduta kibeni mu mazaya mo ita gogila munu.kansi ngeye kenge nu’aku, tala kaka ta tala. Bambuta bau vo : « Kubotalala, kufua ku N’kongo ». ba mpangi, mbefo wuna ka ta fua, ngeye vo wonso mbasi ? Busundi mbote mu yana wonso lelo, mbefo kabeluka.
MUMA TADILA KINZUNGIDILA[1] KIETO
Tu ta mona vo nsungi zeto zi ta soba kibeni, ye n’koko mieto mita yumina evo mitakuma minduelo. Buna vo luedi mu nseki, mpuku zo tumuene nde ilutidi kuna evo ivutukisi kuna, kazi monika diaka ko. Kani tubidi dioko, kulendi mona ko nde badidi dio.
Buna diaka madia mo tu didi ntama bonso minsala mi kesi muna n’koko « muanda » ku n’lambu Kinsaku Muanda, kamisala diaka ko.
Tu ta toma kidia biufu keti bwe diaka buna ? Keti bwe diaka buna ? Ngeyi mosi tubidi tadi mu masa, buna ngeye kibeni ta yituka n’sinsa ? Go katu sobele ko mavanga meto, satu kala kibeni ye mpasi ku ntuala tu kuenda.
Nki mavanga evo nsalulu zi tufuete soba ?
Bonso :
- Kuzenga n’ti
Mavoka ye nkuku zeto zi ta suka mu na gata meto. N’ti mitazengoka mu sala makala ye yoka bidiki.
Ngeye vo bakidi luve ku l’Etat mu zenga n’ti, zola mpe ukuna n’ti n’kaka gana zengele n’ti aku.
- Yoka m’futa evo bifuta
Mu ma gata kuyoka m’futa evo bifuta, kikalulu kiokio kikumini kuani buna buna. Bantu bata yoka bifuta luayoka nkadi konda ku n’sua ku Mfumu zima gata. Kiadi !
Muku tanina biwonsa muna ma gata meto, bulutidi mboti mu baka n’sua kua Mfumu zi mu gata sundila ku yoka bifuta. Mu bobo sa tutanina mavoka ye zi nkuku zeto, ye mpe zi nzo zeto (maison en pailles).
- Mbakulu zi mbisi zi masa
Mu baka mbisi mu masa, tusadilanga mpila zi zingi, bonso yaba, loba, ngika ndobo mu masa evo n’tambu, ngika bi viya evo n’sua ye mpe ta bualu evo mbaka.
- Ngiaba
Ngiaba itoma salamanga ku ba mama ; ye bubu ba tata ye matoko ba ta yaba kuau mpe.
Didi mbi n’koko evo muidila ba ta yaba mio konda ku vunda. Bantu vo bamuene nsatu a dia mbisi bedi kuau be yaba. Kansi ntama n’koko ba yabidi moi kaka mu kisiwu mu ku gana ntangu ku ndumbu ye mataka mayela.
- Lobo evo pakula
Mpila yoyo yi kubakila mbisi mu masa i salamanga buingi ku ba tata ye matoko. Ba mama ye zi ndumba ba lendele kuau pakula evo loba vo dibayangidikidi.
- Ngika ndobo
Batulanga ndobo ye pambu diani mu masa, ye kunima kilumbu kimosi, bakokulanga ndobo zozo mu baka ngola.
- Ngika biviya evo n’sua
Bonso tuyikanga makondi mu nseki mu baka nsisi, tulendele mpe yika viya evo n’sua mu masa ye baka ngola, minsala, nioka ye mazundu evo nsoti.
- Ntelu bualu evo mbaka
Mbaka i n’ti uyidika Tata Nzambi. Bantu babakanga tukaya tuani ye mabundu mani mamena kibeni ma nkaba ye tuta bio. Wonso diodio di natuanga kuna masa ye batutanga dio muna masa. Kunima ntangu nduelo kaka, mbisi zina muna masa zi kalanga attaqués muna mesu ye bakumanga presque aveugles ye mbombo zau zi yamanga. I mu diambu diodio mbisi zi yangama nga ntandu masa ye bantu batotanga zo.
Mu momo matadila mbakulu zi mbisi zi masa, disundi mbote mu loba evo pakula. Yoyo yina mpila yi mbote. Kadi vo bakidi mbisi yoyo, kayina i yela ko, lendele yo vutula mu masa vo ngeye wuna kibeni usiama[2].
Mpila zi tutengi zi nkaka, zi wondanga ndumbu ye mataka, bonso bualu ye ngiaba. Muna n’sua evo viya vo mubakamene nioka, kafwete wonda makanda ma mbisi zizi bakamene kintuadi ye yani. Babengi batina mu dia mbisi zozo kadi zi tesamene ku nioka.
Mu momo ma tadila kaka kinzungidila kieto, tueti mona diaka mambu ema :
Bonso gaga Mbansa Kisantu ye mu ma gata meto mama nene mona Lemfu, Kimpemba, Ngidinga mu vuisameni mazandu ma ma nene ; kulendi sala ko 3 mètres vo ku muene papier plastique ko ; kulendi sala 4 mètres vo kutedi sakuba di bouteille plastique ko. Bio bima tuka biyantikidi kani bisala mvula zi zingi ko ; kansi tala bi bita tebila mo ma bala-bala ye zi nzila zeto.
Buna ku nima mvula makuma tatu bwe sa bikadila ? Nzeye nde sa tue diati bio gakifulu kifueni nde tudiata ntoto. Sa biyidika couche imosi ka ya mboti ko mu zulu a ntoto. Bwe sa tuta ku bana beto ye batekolo ye ntekololo zeto ? Nki kinzungidila sa tubasisila ? Kinzungidila kimbote, kimpwena mpwena evo ki mbi ?
Go katubakidi mizidi mi mbote ko sa tubasisila kibeni kinzungidila ki mbi ye kibola.
Vo tuvutukidi ku nima sa tumona vo mu mbela mvula 1960 ye kuna mvu 1970, mu ma zandu meto, ba mama ye ba tata beto basadidingi tukaya toto tusala Tata Nzambi mu zingila mungu, mikati, wangila, madeso evo kangila ngai. Tukaya tuna kani getedi to konso konso kifulu, zaya kaka vo kunima bilumbu, vila kaka sa tuvila.
Mpila mosi ye papela zi sadidingi ba mputu lukeso (portugais) ye ba belges mu magazini mau.
Ma papela momo masalamene mu ma produits naturels bonso cellulose, ye lignine. I diodio ku nima fi ntangu-ntangu ma papela momo ma fueti vila ye fuatakana ye makotele mu ntoto bonso fumier.
Kansi ma papela ma plastique mau makalanga kaka zingu, ye mamonikanga ntangu zazo. Mu diodio, mau mafuasanga kinzungidila kieto.
Tala kinona kiokio i ta baka. Kadi beto tuna min’sosi evo ba chercheurs, tumonanga mambu mamengi ye tufimpa nga mo mpe. Dituzolele tu ta e di : Nkombo evo mbwa, bo bituisi bi dianga ntangu zi nkaka ma papela momo ma plastique. Ma papela momo vo makotele mu circuit digestif yi bituisi biobio ; kunima vo bituisi biobio bisadidi mvindu evo batukisi mvindu, sa u mona madia mankaka badidi makumini mvindu, kansi papela zozo zi plastique zi fueti tuka kaka buna ba didila zo. Luta mona vo kiwonsa kibeni kina !
Buna didi kiadi diaka, nkuni evo makala, bukina vo bi kumini mpasi, gogo Kisantu, tu ta mona ba mama babengi mu kutedika bi kuanga biau, bakumini kue lokuta ma papela, ma papier ma plastique, n’langi mi plastique ya ba ta yoka bio bima ga kifulu ki nkuni evo makala. Diodio mpi kadina diambu di mbote ko. Kabasukidi gana ko, ba mama bobo, bata kanga n’sua evo bia bi kuanga kibeni ye ma papela mena ma plastique kibeni. Kio kifu kakina ki mbote ko.
Tu to ma ta mona bantu n’tima mi talakuka ba buingi bonso ma tension, bimbefo bisakidi bi mpila mu mpila. Betu mosi tu ta tuba tadi muna masa, buna beto mosi kibeni tu ta yituka n’sinsa. Bonso ba ta bambuta : « Nkelele mu zulu, ngeye nguba ta kuna ? »
Kieleka ba ta kuna kuau nsalulu zi mbi buna betu bantu mu ku tala mu tuna, kani yu kofula nkatu !
Bi kuanga bina bi ta sumbuka, buna mpe bita diwa.
Buna mu mô mâkulu tu sonekene, nki longi tulendele gana ?
Longi diadi nene tulendele gana ku ba mpangi edi : balutidi mbote mu vutukila bi fu bieto bina bi ntama :
- Tusadila tukaya (feuille naturelle) evo ma papela ma ma fuanga ku nima ntangu mu kangila evo mu tekila bima mu magazini ye ma zandu meto (emballages biodégradables).
Emballage wowo umpila yoyo usala manga mu papier à base ya cellulose ye liguine.
Bonso kinona, papela zi basadilanga kuna lufu lu Sacherie de Kisantu ye kuna Imprimerie Sodac di Kisantu.
- Yuna zolele vo kasisila kinzungidila ki mbote ku bana beto, batekolo, ntekololo zetu, katoma yindimina ye kafimpa keti bwe kalendi sa mu kusa nde kageti papela, n’tutu evo kima kisalemene mu plastique ko. Tu fueti kiyimina mu sadila bio betu kibeni.
- Ma ma kompani mo ma ta sala bima bio mbote batoma fimpa bweye bafueti sa mu kusa vo mvindu yoyo bima bio i ta tula mu ku sa nde isuka evo i katuka.
Ba lendele diaka tula ba n’sosi evo ba chercheurs mu kisaku muku sosa ye sengumuna mpila yi fuene mu kusa vo ma papela momo mavilanga bonso buvilanga ma papela ma basadilanga ma cartons bonso ma papela momo babokilanga nde kraft ye clupak
[1] Kinzungidila = Environnement
[2] Usiama : être responsable


text:
Daniele ta telama sambu na kubaka dikabu na yandi (13)
12 “Na ntangu yina Mikaele*+ ta telama,* mfumu ya nene+ yina ke telamaka sambu na mambote ya bantu na nge.* Mpi ntangu mosi ya mpasi ta vanda na mutindu yina me salamaka ntete ve katuka dikanda mosi me basikaka tii na ntangu yina. Mpi na ntangu yina bantu na nge ta guluka,+ konso muntu yina bo me sonikaka zina na yandi na mukanda.+2 Bantu mingi yina me lalaka na mfututu ya ntoto ta telama, bantu ya nkaka sambu na luzingu ya mvula na mvula mpi bankaka sambu na nsoni mpi sambu na kuvweza ya mvula na mvula.3 “Bantu yina kele ti mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote ta sema ngolo bonso mpwasa ya nene ya zulu, mpi bantu yina ke nata bantu mingi na lunungu ta sema bonso bambwetete, mvula na mvula.4 “Kansi nge, Daniele, bumba mambu yai sambu yo vanda kinsweki, mpi kanga mukanda yina tii na ntangu ya nsuka.+ Bantu mingi ta tambula-tambula,* mpi nzayilu ya kieleka ta kuma mingi.”+5 Ebuna mono Daniele, mono talaka mpi mono monaka bigangwa zole ya nkaka me telama kuna, mosi na lweka yai ya masa mpi ya nkaka na lweka yina ya nkaka ya masa.+6 Ebuna kigangwa mosi yulaka muntu yina lwataka bilele ya lino,+ yina telamaka na zulu ya bamasa ya nzadi, nde: “Tii nki ntangu mambu yai ya kuyituka ta suka?”7 Ebuna mono waka muntu yina lwataka bilele ya lino, yina telamaka na zulu ya bamasa ya nzadi, ntangu yandi tombulaka diboko na yandi ya kitata mpi ya kimama na zulu mpi zengaka kieleka na zina ya muntu yina kele na luzingu kimakulu+ nde: “Yo ta vanda sambu na ntangu mosi ya bo me tulaka, bantangu ya bo me tulaka, mpi ndambu ya ntangu.* Ntangu bo ta manisa kuzenga ngolo ya bantu ya santu bitini-bitini,+ mambu yai yonso ta kuma na nsuka na yo.”8 Ebuna mono, mono waka, kansi mono vandaka kubakisa ve;+ yo yina mono tubaka nde: “O mfumu na mono, mambu yai ta suka nki mutindu?”9 Ebuna yandi tubaka nde: “Kwenda, Daniele, sambu mambu yai fwete bikala ya kinsweki mpi ya kukanga ti kidimbu tii na ntangu ya nsuka.+10 Bantu mingi ta kudikumisa bunkete mpi mpembe, ebuna bo ta kudikatula mvindu.+ Bantu ya mbi ta sala mambu ya mbi, mpi muntu mosi ve ya mbi ta bakisa; kansi bantu yina kele ti mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote ta bakisa.+11 “Mpi katuka na ntangu yina bo katulaka kimenga ya konso ntangu+ mpi ya bo tulaka kima ya nzanzi+ yina ke nataka lufwa, yo ta vanda bilumbu 1 290.12 “Kiese na muntu yina ke landa kuvingila* mpi yina ta kuma na bilumbu 1 335!13 “Kansi nge, kwenda tii na nsuka. Nge ta pema, kansi nge ta telama sambu na kubaka dikabu na nge* na nsuka ya bilumbu.”+


text: 4 Ntangu bo zole vandaka kutuba ti bantu, banganga-nzambi, kapitene ya tempelo, mpi Basaduse+ kwisaka pene-pene na bo.2 Bo waka makasi sambu bantumwa vandaka kulonga bantu mpi kuzabisa pwelele lufutumuku ya Yezu na bafwa.+3 Yo yina bo kangaka bo mpi tulaka bo na boloko+ tii na kilumbu yina landaka, sambu nkokila vandaka me bwa.4 Kansi, bantu mingi na kati ya bantu yina waka diskure yina kwikilaka, mpi babakala kumaka kiteso ya 5 000.+5 Kilumbu yina landaka, bamfumu na bo, bankuluntu, mpi bansekudi vukanaka na Yeruzalemi,6 ti Ana+ mfumu ya banganga-nzambi, Kaifa,+ Yoane, Alesandre, mpi bantu yonso yina vandaka na dibuta ya mfumu ya banganga-nzambi.7 Bo tulaka Piere ti Yoane na kati-kati na bo mpi yantikaka kuyula bo nde: “Na nki ngolo to na zina ya nani beno salaka diambu yina?”8 Ebuna Piere, fulukaka ti mpeve santu+ mpi songaka bo nde:“Bamfumu ya bantu mpi bankuluntu,9 kana beno ke yula beto bangiufula bubu yai sambu na diambu ya mbote yina beto me sadila kikata mosi,+ mpi beno ke zola kuzaba nani me belula muntu yai,10 bika beno yonso mpi bantu yonso ya Izraele kuzaba nde na zina ya Yezu Kristu muntu ya Nazareti,+ yina beno fwaka na zulu ya nti+ kansi yina Nzambi tedimisaka na bafwa,+ na nzila na yandi muntu yai me telama awa na ntwala na beno ti mavimpi ya mbote.11 Yai ‘ditadi yina beno bantu ya ke tungaka monaka mpamba, yina me kumaka ditadi ya kinkonko ya ntete-ntete.’*+12 Diaka, luguluku kele ve na muntu ya nkaka, sambu kele ve ti zina ya nkaka+ na ntoto yina bo me pesaka na kati ya bantu, yina beto fwete guluka na nzila na yo.”+13 Ntangu bo monaka nde Piere ti Yoane vandaka kutuba na pwelele,* mpi bo bakisaka nde bo vandaka bantu yina me longukaka ve* mpi ya mpamba-mpamba,+ bo yitukaka. Ebuna bo bakisaka nde bo vandaka ti Yezu.+14 Ntangu bo vandaka kutala bakala yina bo belulaka me telama ti bo,+ bo vandaka ve ti kima ya kutuba.+15 Ebuna, bo songaka bo na kubasika na nzo ya Sanedreni, mpi bo yantikaka kupesana mabanza16 nde: “Inki beto fwete sala bantu yai?+ Sambu ya kieleka bo me sala kidimbu mosi ya nene, yina ke monana na bantu yonso ya Yeruzalemi,+ mpi beto lenda buya yo ve.17 Sambu yo panzana diaka ve mingi na kati ya bantu, beto pesa bo boma mpi beto songa bo nde bo tubila diaka ve ata muntu mosi zina yai.”+18 Ebuna bo bingaka bo mpi songaka bo nde, bo tuba ve ata kima mosi mpi bo longa diaka ve na zina ya Yezu.19 Kansi Piere ti Yoane vutudilaka bo nde: “Kana yo kele mbote na meso ya Nzambi na kuwila beno na kisika ya kuwila Nzambi, beno zenga beno mosi.20 Kansi beto, beto lenda bika ve kutubila mambu yina beto monaka mpi beto waka.”+21 Na nima ya kupesa bo diaka boma mingi, bo bikisaka bo, sambu bo monaka ve ata kikuma mosi ya kupesa bo ndola mpi sambu na bantu,+ sambu bantu yonso vandaka kupesa Nzambi nkembo sambu na mambu yina salamaka.22 Sambu muntu yina bo belulaka na mutindu ya kuyituka vandaka ti bamvula kuluta 40.23 Ntangu bo bikisaka bo, bo kwendaka na bantu na bo mpi zabisaka bo mambu yina bamfumu ya banganga-nzambi mpi bankuluntu songaka bo.24 Ntangu bo waka mambu yai, bo sambaka Nzambi na kimvuka nde:“Mfumu ya Kuluta Nene, nge Muntu salaka zulu, ntoto, nzadi-mungwa, mpi bima yonso yina kele na kati na yo,+25 mpi yina na nzila ya mpeve santu tubaka na munoko ya nkaka na beto Davidi,+ nsadi na nge, nde: ‘Sambu na nki makanda kumaka kisaka-saka mpi bantu yindululaka mambu ya mpamba?26 Bantotila ya ntoto telamaka mpi bamfumu vukanaka bonso muntu mosi sambu na kunwanisa Yehowa* mpi kunwanisa muntu yina yandi me tulaka mafuta.’*+27 Sambu Erode ti Ponse Pilate+ mpi bantu ya makanda ti bantu ya Izraele vukanaka na mbanza yai sambu na kunwanisa nsadi na nge ya santu Yezu, yina nge tulaka mafuta,+28 sambu na kusala mambu yina diboko na nge mpi luzolo na nge kanaka na ntwala nde yo ta salama.+29 Mpi ntangu yai, Yehowa,* tula dikebi na mutindu bo ke pesa beto boma, mpi pesa bampika na nge kikesa yonso sambu bo landa kutuba ndinga na nge,30 ntangu nge ke tandula diboko na nge sambu na kubelula mpi ntangu bidimbu mpi mambu ya kuyituka ke salama+ na nzila ya zina ya nsadi na nge ya santu Yezu.”+31 Mpi ntangu bo manisaka kusamba ngolo,* kisika yina bo vukanaka nikanaka, mpi bo yonso fulukaka ti mpeve santu+ mpi bo vandaka kutuba ndinga ya Nzambi ti kikesa.+32 Diaka, bantu mingi yina kwikilaka vandaka ti ntima mosi mpi moyo* mosi, mpi ata muntu mosi ve vandaka kutuba nde bima yina yandi vandaka na yo vandaka ya yandi mosi, kansi bo vandaka kutula bima yonso kisika mosi.+33 Bantumwa landaka kuta kimbangi sambu na lufutumuku ya Mfumu Yezu+ ti ngolo mingi kibeni, mpi ntima ya mbote ya nene vandaka na bo yonso na kiteso ya kuluta nene.34 Ya kieleka, muntu mosi ve na kati na bo kondaka kima,+ sambu bantu yonso yina vandaka ti bilanga to banzo vandaka kuteka yo mpi kunata mbongo ya bima yina bo vandaka kuteka,35 mpi bo vandaka kutulula yo na makulu ya bantumwa.+ Ebuna bo vandaka kukabula yo na konso muntu, mutindu yandi vandaka na yo mfunu.+36 Yozefi, yina bantumwa vandaka kubinga mpi Barnabasi,+ (yina kana bo balula yo, yo ke tendula, “Mwana ya Ndembikilu”), Mulevi mosi yina butukaka na Shipre,37 vandaka ti kitini mosi ya ntoto, ebuna yandi tekaka yo, yandi nataka mbongo mpi tululaka yo na makulu ya bantumwa.+


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Ntoto “Minaka Nzadi”
Na ntangu ya ntama, bamfumu ya luyalu vandaka kusadisa bansadi ya Yehowa. (Esd 6:1-12; Est 8:10-13) Bubu yai mpi, beto ke monaka mutindu “ntoto,” disongidila mambu ya ngidika yai yina bantu ke monaka nde yo kele mbote ke mina “nzadi” ya mpasi yina dragoni disongidila Satana Diabulu me nataka. (Kus 12:16) Ziku na ntangu mosi buna, Yehowa, “Nzambi yina ke gulusaka” ta pusa bamfumu ya luyalu na kusadisa bansadi na yandi.—Nk 68:20; Bin 21:1.
Inki nge ta sala kana bo me tula nge na boloko sambu na lukwikilu na nge? Kuvila ve nde, Yehowa ke mona nge. (Kuy 39:21-23; Nk 105:17-20) Zaba nde Yehowa ta futa nge sambu na lukwikilu na nge mpi kwikama na nge ke pesa kikesa na bampangi ya ntoto ya mvimba.—Fil 1:12-14; Kus 2:10.
SONGA VIDEO BAMPANGI YA CORÉE YINA BO BASISAKA NA BOLOKO MPI NA NIMA BENO PESA BAMVUTU NA BANGIUFULA YAI:
Sambu na nki bo tulaka bampangi mingi na boloko na Corée du Sud bamvula mingi me luta?
Inki pusaka bamfumu ya tribinale na kubasisa ntete bampangi na beto ya nkaka yina vandaka na boloko?
Inki mutindu beto lenda sadisa bampangi na beto ya ntoto ya mvimba yina kele ntangu yai na boloko sambu na lukwikilu na bo?
Inki mutindu beto fwete sadila kimpwanza na beto?
Nani ke sadisaka beto na kununga na batribinale?


text:
DISOLO YA LUZINGU
Mono Lembaka Ve Nitu
BALEKE mingi na Betele ke bingaka mono “PAPA,” to “NGWASI.” Mono ke sepelaka sambu mono kele ti bamvula 89. Mono ke monaka nde bangogo yai ya zola kele lusakumunu ya Yehowa sambu mono me lungisa bamvula 72 na kisalu ya ntangu yonso. Kana mono yindula mambu yina mono me salaka na kisalu ya Nzambi, mono ke songaka baleke yai na ntima ya mvimba nde ‘Bo ta pesa beno matabisi sambu na kisalu na beno—kana beno lemba ve nitu.’—2 Bans. 15:7.
BIBUTI MPI BAMPANGI NA MONO
Bibuti na mono katukaka na Ukraine mpi kwendaka na Canada. Bo kwendaka kuvanda na mbanza Rossburn na provense ya Manitoba. Beto butukaka babakala 8 mpi bankento 8, ata dipasa mosi ve, mono kele mwana ya 14. Papa vandaka kuzola Biblia, yandi vandaka kutangila beto yo na Lumingu na suka, sambu yandi vandaka kumona mutindu bamfumu ya mabundu vandaka kulomba bantu mbongo na kisika ya kusadisa bo, yo yina mbala mingi yandi vandaka kudiyula nde, “Nani vandaka kufuta Yezu mbongo ntangu yandi vandaka kusamuna mpi kulonga?”
Nsuka-nsuka, bampangi na mono iya ya babakala mpi iya ya bankento kumaka Bambangi ya Yehowa. Mpangi na mono Rose vandaka mupasudi-nzila tii ntangu yandi fwaka. Na ntwala nde yandi fwa, yandi pesaka beto kikesa na kutula dikebi na Ndinga ya Nzambi mpi yandi tubaka nde, “Mono ta sepela kumona beno na nsi-ntoto ya mpa.” Yaya na mono ya bakala Ted vandaka kulonga ntete dilongi ya bilungi ya tiya. Konso Lumingu na suka, yandi vandaka kulonga na radio nde bo ta yoka bantu ya masumu kimakulu na bilungi ya tiya. Kansi na nima, yandi kumaka Mbangi ya Yehowa ya kwikama mpi ya kikesa.
MUTINDU MONO YANTIKAKA KISALU YA NTANGU YONSO
Kilumbu mosi na Yuni 1944 ntangu mono katukaka na nzo-nkanda mpi vutukaka na nzo, mono monaka kamukanda mosi (The Coming World Regeneration *) na zulu ya mesa. Mono tangaka lutiti na yo ya ntete mpi ya zole mpi mono landaka kutanga yo. Ntangu mono manisaka kutanga kamukanda ya mvimba, mono sobaka mabanza na mono mpi mono kumaka ti mpusa ya kusadila Yehowa bonso Yezu.
Nani tulaka kamukanda yina na zulu ya mesa? Yaya na mono ya bakala Steve tubaka nde bantu zole yina ke “tekaka” mikanda kwisaka na nzo na beto. Yandi tubaka nde, “Mono sumbaka kamukanda yina sambu bo vandaka kuteka yo na ntalu fioti.” Na Lumingu yina landaka bantu yina kwisaka diaka. Bo songaka beto nde bo vandaka Bambangi ya Yehowa mpi nde bo ke sadisaka bantu na kubaka bamvutu na bangiufula ya Biblia yina bo ke yulaka. Beto sepelaka kusolula ti bo sambu bibuti na beto vandaka kusonga beto na kuzitisa Ndinga ya Nzambi. Bambangi ya Yehowa yina zole songaka beto nde ntama mingi ve bo ta vanda ti lukutakanu ya nene na Winnipeg, mbanza yina yaya na mono ya nkento Elsie vandaka kuzinga. Mono kwendaka na lukutakanu yina.
Mono salaka bakilometre 320 na velo sambu na kukwenda na mbanza Winnipeg, kansi mono telamaka na mbanza Kelwood, kisika Bambangi ya Yehowa zole yina kwisaka kutala beto vandaka kuzinga. Sambu mono salaka mwa bilumbu pana, mono kwendaka na lukutakanu ya dibundu mpi mono longukaka mambu mingi ya me tala dibundu. Mono bakisaka mpi nde babakala, bankento mpi bana fwete samuna nzo na nzo, mutindu Yezu salaka.
Na Winnipeg, mono kutanaka ti mbuta na mono Jack yina katukaka na nordi ya Ontario mpi kwisaka na lukutakanu yina. Na kilumbu ya ntete ya lukutakanu, mpangi mosi tubaka nde bantu ta baka mbotika. Yo yina, mono ti Jack bakaka mbotika na lukutakanu yina. Beto zole bakaka lukanu ya kukuma bapasudi-nzila kaka na nima ya kubaka mbotika. Na nima, Jack kumaka mupasudi-nzila. Mono vandaka ti bamvula 16 mpi mono vandaka na nzo-nkanda, kansi na mvula yina landaka mono mpi kumaka mupasudi-nzila.
MONO LONGUKAKA MAMBU MINGI
Mono ti Stan Nicolson, yantikaka kisalu ya kimupasudi-nzila na Souris, mbanza mosi na provense ya Manitoba. Na mbala mosi mono bakisaka nde kisalu ya kimupasudi-nzila ke vandaka ve ntangu yonso pete. Beto vandaka ti mbongo fioti kibeni, kansi beto landaka kusamuna. Kilumbu mosi, na nima ya kusamuna kilumbu ya mvimba, beto vutukaka na nzo, beto vandaka na nzala ya ngolo, kansi beto vandaka ve na mbongo. Beto yitukaka sambu beto kutaka saki ya nene ya madia na ntwala ya kielo na beto! Tii bubu beto ke zabaka ve muntu yina tulaka madia yina. Na nkokila yina, beto diaka mbote kibeni. Beto bakaka lusakumunu sambu beto lembaka ve nitu. Yo yina, na nsuka ya ngonda yina kilo na mono mataka mingi.
Bangonda fioti na nima, bo tindaka beto na mbanza Gilbert Plains, yina kele na bakilometre kiteso ya 240 na nordi ya Souris. Na ntangu yina, konso dibundu vandaka ti tablo ya nene na ntwala yina bo vandaka kusonika bangunga yina bansamuni vandaka kusala konso ngonda. Ntangu bampangi samunaka ve mbote na ngonda mosi, mono salaka diskure sambu na kusiamisa diaka bampangi na kusala bikesa. Na nima ya lukutakanu yina, mpangi-nkento mosi ya mununu ya mupasudi-nzila yina bakala na yandi vandaka ve Mbangi ya Yehowa kwisaka kusolula ti mono, yandi dilaka mpi tubaka nde: “Mono ke sala yonso, kansi mono ke kuka ve kusamuna mutindu mono vandaka kusamuna ntete.” Mono mpi dilaka mpi lombaka yandi na kulolula mono.
Kifu yina mono salaka ke monisa nde baleke yina kele kikesa lenda sala mpi bifu ya mutindu yina mpi kudiyangisa na nima. Kansi mono me bakisaka nde beto fwete lemba ve sambu na bifu na beto, kansi beto fwete bakila yo malongi. Kisalu ya mbote yina beto ta sala na nima ta natila beto balusakumunu.
MBANGIKA NA QUEBEC
Ntangu mono vandaka ti bamvula 21, mono kotaka Nzo-Nkanda ya 14 ya Gileade, yo manaka na Februari 1950. Bo tindaka bampangi 25 ya nzo-nkanda na beto na Provense ya Québec na Canada, kisika bantu ke tubaka Kifalansa, kuna bamfumu ya mabundu vandaka kubangika Bambangi ya Yehowa. Bo tindaka mono na Val-d’Or, mbanza mosi yina kele ti wolo mingi. Kilumbu mosi, beto kwendaka kusamuna na bwala mosi pene-pene ya mbanza Val-Senneville. Mumpe ya bwala yina tubaka nde kana beto katuka ve na bwala yina, yandi ta sala beto mbi. Mono fundaka mumpe yina na tribinale. Mumpe yina futaka amande. *
Diambu yai mpi mambu ya nkaka vandaka na kati ya mbangika yina beto kutanaka ti yo na Québec. Bamvula kuluta 300, dibundu ya Katolika ya Roma vandaka kuyala provense ya Québec. Bamfumu ya mabundu mpi bamfumu ya nkaka ya politiki vandaka kubangika Bambangi ya Yehowa. Yo vandaka ntangu ya mpasi sambu beto vandaka kaka fioti, ata mpidina beto lembaka ve nitu. Bantu ya Québec ya ntima masonga ndimaka nsangu. Mono zwaka dibaku ya kulonguka Biblia ti bantu mingi yina ndimaka kieleka. Mono longukaka mpi Biblia ti dibuta mosi yina vandaka ti bantu kumi. Bo yonso kumaka Bambangi ya Yehowa. Bikesa na bo pusaka bantu ya nkaka na kukatuka na Dibundu ya Katolika. Beto landaka kusamuna mpi nsuka-nsuka, beto nungaka mbangika yina!
KUSADISA BAMPANGI NA NDINGA NA BO
Na 1956, bo tindaka mono diaka na Haïti. Bamisionere ya mpa vandaka kuzaba mpenza ve kutuba Kifalansa, ata mpidina bantu vandaka kuwa mambu yina bo vandaka kutuba. Misionere mosi Stanley Boggus tubaka nde, “Beto yitukaka mutindu bantu vandaka kusadisa beto na kutuba Kifalansa.” Sambu mono yantikaka dezia kulonguka Kifalansa na Québec, yo sadisaka mono mingi. Kansi na nima beto bakisaka nde bampangi mingi vandaka kutuba kaka ndinga Créole ya bantu ya Haïti. Beto monaka nde sambu na kutomisa kisalu na beto, beto fwete longuka ndinga yina. Yo yina beto longukaka yo, bikesa na beto natilaka beto mambote mingi.
Sambu na kusadisa bampangi mbote, beto lombaka nswa na Nto-Kimvuka sambu beto balula Nzozulu ya Nkengi mpi mikanda ya nkaka na ndinga Créole ya bantu ya Haïti mpi Nto-Kimvuka ndimaka. Na mbala mosi, ntalu ya bantu na balukutaku kumaka mingi na nsi ya mvimba. Na 1950 na Haïti, bansamuni vandaka 99, kansi na bamvu 1960, bansamuni kumaka kuluta 800. Na ntangu yina, mono kumaka kusala na Betele. Na 1961, mono vandaka na kiese ya kutwadisa Nzo-Nkanda ya Kisalu ya Kimfumu. Beto pesaka bankuluntu 40 mpi bapasudi-nzila ya nene formasio. Na lukutakanu mosi ya nene yina salamaka na Yanuari 1962, beto siamisaka bampangi-babakala yina fwanaka na kusala mingi na kisalu ya kusamuna mpi bankaka kumaka bapasudi-nzila ya nene. Yo vandaka lusadisu ya ngolo sambu na ntangu yina mbangika vandaka ngolo.
Na Yanuari 23, 1962, kaka na nima ya lukutakanu, bo kangaka mono ti mpangi Andrew D’Amico, bo kangaka beto na Betele mpi bo botulaka ba Telama! nimero ya Kifalansa ya Yanuari 8, 1962 yonso yina bikalaka. Telama! yina tubilaka bazulunalu ya Kifalansa yina tubaka nde bantu ya Haïti vandaka kusala mazi. Bantu ya nkaka ndimaka ve ngindu yina mpi bo tubaka nde beto sonikaka disolo yai na Betele. Na nima ya mwa bamposo, bo kulaka bamisionere. * Kansi, bampangi yina bakaka formasio landaka kusala kisalu mbote. Bubu yai, mono ke sepelaka ti bo sambu bo kangaka ntima mpi bo vandaka kuyela na kimpeve. Ntangu yai, bo kele ti Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa na ndinga Créole ya Haïti, diambu mosi ya beto vandaka kuyindula ve.
KISALU YA KUTUNGA NA RÉPUBLIQUE CENTRAFRICAINE
Na nima ya kusala na Haïti, bo tindaka mono na République centrafricaine. Na nima, mono kumaka nkengi ya nziunga kuna mpi na nima nkengi ya Betele.
Na ntangu yina, Banzo ya Kimfumu mingi vandaka ve ya kutunga mbote. Mono kumaka kulokuta nianga mpi kuyidika ludi. Bantu vandaka kuyituka ntangu mono vandaka kusala bisalu yai. Yo pesaka mpi bampangi kikesa ya kudipesa na kisalu ya kutunga mpi ya kuyidika banzo na bo ya Kimfumu. Bamfumu ya mabundu vandaka kuseka beto sambu banzo-nzambi na bo vandaka ya manzanza, kansi ya beto vandaka ya nianga. Ata mpidina, beto lembaka ve. Bo yambulaka kuseka beto ntangu mupepe ya ngolo yina katukaka na nto-mbanza Bangui, katulaka manzanza ya nzo-nzambi na bo mpi losaka yo na bala-bala ya nene. Kansi, Banzo na beto ya Kimfumu ya nianga bikalaka. Sambu na kutwadisa mbote kisalu ya Kimfumu, beto tungaka biro ya filiale ya mpa mpi nzo ya bamisionere kaka na bangonda tanu. *
MONO ME KWELAKA NKENTO MOSI YA KIKESA
Na 1976, bo buyisaka kisalu na beto na République centrafricaine, yo yina bo tindaka mono na Ndjamena, nto-mbanza ya insi yai, pene-pene ya République du Tchad. Diambu ya kiese kele nde mono kutanaka ti mpangi nkento Happy, mupasudi-nzila ya nene ya kikesa yina katukaka na Cameroun. Beto kwelanaka na Aprili 1, 1978. Kaka na ngonda yina, bitumba salamaka mpi beto tinaka na sudi ya insi. Ntangu bitumba manaka, beto vutukaka mpi monaka nde basoda kumisaka nzo na beto biro na bo. Ntangu bo kwendaka bo bakaka mikanda, robe ya Happy ya makwela mpi bima yina bo pesaka beto na kilumbu ya makwela. Ata mpidina, beto lembaka ve. Beto vandaka kupesana kikesa mpi kutula dikebi kaka na bisalu yina beto ta sala na bilumbu ke kwisa.
Kiteso ya bamvula zole na nima, leta ya République centrafricaine pesaka Bambangi ya Yehowa nswa ya kuvutukila kisalu na bo. Beto vutukaka mpi salaka kisalu ya nziunga. Nzo na beto vandaka kamio na beto, yo vandaka ti mbeto na kati, ti tono yina vandaka kukota 200 Litre ya masa, ti frigo mpi ti mbabula ya kura. Yo vandaka mpasi sambu na kusala nzietelo. Na nzietelo mosi, bapolisi na bisika kiteso ya 117 vandaka kutelemisa beto.
Mbala mingi ntangu vandaka ngolo. Bansungi ya nkaka yo vandaka mpasi na kuzwa masa sambu na kupesa bantu mbotika na balukutakanu ya nene. Yo yina, bampangi vandaka kutimuna na bisika yina bamasa vandaka ntete mpi bo vandaka kuzwa mwa masa sambu na kupesa bantu mbotika, yo yina mbala mingi bo vandaka kupesa bantu mbotika na kati ya tono.
BISALU YA NKAKA NA BANSI YA NKAKA YA AFRIKA
Na 1980, bo tindaka beto na Nigeria. Kuna beto salaka bamvula zole ti ndambu sambu na kupesa maboko na kuyidika kisika yina lombaka nde bo tunga Betele ya mpa. Bampangi sumbaka banzo zole ya nene yina lombaka nde beto baka bima ya banzo yina sambu na kutula yo na kisika yina beto vandaka kutunga Betele. Kilumbu mosi na suka, mono mataka na zulu mpenza sambu na kukatula bima yina vandaka na banzo yango. Na midi, mono yantikaka kukulumuka kaka na bisika yina mono vandaka kumata. Kansi bima mingi vandaka diaka ve na bisika yina yo vandaka, yo yina mono bwaka. Mono belaka ngolo, kansi na nima ya kusala ekzame na radio mpi ba-ekzame ya nkaka, munganga songaka nkento na mono Happy nde: “Kudiyangisa ve. Yandi me lwala kaka na kati kansi yandi ta beluka ziku na nima ya mposo mosi.”
Na 1986, beto kwendaka na Côte d’Ivoire, kuna beto vandaka bankengi ya nziunga. Kisalu yango nataka beto tii na Burkina Faso. Mono yindulaka ve nde kilumbu mosi beto lenda zinga mpi kuna.
Mono katukaka na Canada na 1956, kansi na 2003, na nima ya bamvula 47, mono vutukaka na Betele ya Canada, na mbala yai mono vandaka ti nkento na mono Happy. Mono kele muntu ya Canada, kansi na mabanza mono ke kudimonaka muntu ya Afrika.
Na 2007, ntangu mono vandaka ti bamvula 79, beto vutukaka na Afrika. Bo tindaka beto diaka na Burkina Faso, kuna mono kumaka kusala na Komite ya Insi yina. Na nima, biro yina kumaka biro ya kubalula mikanda yina Betele ya Bénin vandaka kutwadisa mpi na Augusti 2013, bo tindaka beto na Betele ya Bénin.
Ata sante na mono kele diaka mbote ve, mono ke zolaka mingi kisalu ya kusamuna. Ti lusadisu ya bankuluntu mpi ya nkento na mono, na bamvula tatu yina me luta, mono sepelaka na kumona balongoki na mono zole ya Biblia, Gédéon ti Frégis ke baka mbotika. Bubu yai bo ke sadila Yehowa na kikesa yonso.
Na nima, bo tindaka beto na Betele ya Afrique du Sud, awa bampangi ya dibuta ya Betele ke lungisaka bampusa na beto na kiese yonso. Afrique du Sud kele insi ya nsambwadi na bansi yina mono me salaka na Afrika. Na Oktobri 2017, beto zwaka dibaku ya nene ya kukwenda na Warwick, na New York, ntangu bo kangulaka babiro ya ke twadisaka kisalu na beto na ntoto ya mvimba. Mono ta vilaka ve ata fioti mambu yina salamaka na Warwick.
Annuaire ya 1994, na lutiti 255 ke tuba nde: “Beto ke zabisa bampangi yonso yina me kangaka ntima na kisalu bamvula mingi na: ‘Kuvanda kikesa mpi kulemba ve nitu sambu bo ta baka balusakumunu sambu na kisalu na bo.’—2 Bans. 15:7.” Mono ti nkento na mono Happy ke landaka ndongisila yai ya ke pesa kikesa mpi beto ke siamisa bampangi ya nkaka na kusala mutindu mosi.
^ par. 9 Yina Bambangi ya Yehowa basisaka na 1944. Kansi ntangu yai, bo ke basisaka yo diaka ve.
^ par. 18 Tala disolo “Bo Sambisaka Mumpe Mosi ya Québec Sambu Yandi Bangikaka Bambangi ya Yehowa” na Telama! ya Kingelesi ya Novembri 8, 1953, balut. 3-5.
^ par. 23 Bantendula ya nkaka kele na Annuaire des Témoins de Jéhovah 1994, balut. 148-150.
^ par. 26 Tala disolo “Tunga na Fondasio ya Ngolo” na Telama! ya Kingelesi ya Mayi 8, 1966, lut. 27.


text: 3 Yehorami+ mwana ya Ahabi kumaka ntotila ya Izraele na Samaria na mvula ya 18 ya Yehoshafati ntotila ya Yuda, mpi yandi yalaka bamvula 12.2 Yandi vandaka kaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa, kansi ve na kiteso yina tata na yandi to mama na yandi salaka, sambu yandi katulaka dikunzi ya santu ya Baale yina tata na yandi salaka.+3 Kansi yandi kangamaka na masumu yina Yeroboami mwana ya Nebati pusaka Izraele na kusala.+ Yandi yambulaka yo ve.4 Mesha ntotila ya Moabi vandaka muntu ya ke sansaka mameme mpi yandi vandaka kufuta kitadi na ntotila ya Izraele, bana-mameme 100 000 mpi mameme ya babakala 100 000 ya bo me katula ve mika.5 Ntangu Ahabi fwaka,+ ntotila ya Moabi kolamaka na ntotila ya Izraele.+6 Yo yina na kilumbu yina, ntotila Yehorami basikaka na Samaria mpi vukisaka Izraele ya mvimba.7 Yandi tindilaka mpi Yehoshafati ntotila ya Yuda nsangu nde: “Ntotila ya Moabi me kolamina mono. Keti nge ta kwenda ti mono sambu na kunwanisa Moabi?” Yandi tubaka nde: “Mono ta kwenda.+ Mono kele mutindu mosi ti nge. Bantu na mono kele mutindu mosi ti bantu na nge. Bampunda na mono kele mutindu mosi ti bampunda na nge.”+8 Ebuna yandi yulaka nde: “Beto ta tombuka na nki nzila?” Yandi vutulaka nde: “Na nzila ya ntoto-makanga ya Edomi.”9 Ebuna ntotila ya Izraele kwendaka ti ntotila ya Yuda mpi ntotila ya Edomi.+ Na nima ya kuzieta-zieta bilumbu nsambwadi, masa vandaka ve sambu na basoda mpi sambu na bambisi ya bwala yina vandaka kulanda bo.10 Ntotila ya Izraele tubaka nde: “Mawa kibeni! Yehowa me binga bantotila yai tatu, kaka sambu na kupesa bo na maboko ya Moabi!”11 Ebuna Yehoshafati tubaka nde: “Keti kele ve ti mbikudi ya Yehowa awa yina beto lenda yula Yehowa na nzila na yandi?”+ Nsadi mosi ya ntotila ya Izraele vutulaka nde: “Elisha+ mwana ya Shafati, yina vandaka kulosila Eliya masa na maboko.”*+12 Ebuna Yehoshafati tubaka nde: “Ndinga ya Yehowa kele na yandi.” Yo yina ntotila ya Izraele, Yehoshafati, mpi ntotila ya Edomi kulumukaka kisika yandi vandaka.13 Elisha tubilaka ntotila ya Izraele nde: “Inki mambu nge ti mono?*+ Kwenda na bambikudi ya tata na nge mpi na bambikudi ya mama na nge.”+ Kansi ntotila ya Izraele tubilaka yandi nde: “Ve, sambu Yehowa muntu me binga bantotila yai tatu sambu na kupesa bo na maboko ya Moabi.”14 Ebuna Elisha tubaka nde: “Ya kieleka mutindu Yehowa ya makesa yina mono ke sadilaka* kele na luzingu, kana mono vandaka kuzitisa ve Yehoshafati+ ntotila ya Yuda, mono zolaka ve kutala nge to kutudila nge dikebi.+15 Ntangu yai beno natila mono muntu mosi ya ke bulaka kidare.”*+ Ntangu muntu ya ke bulaka kidare yantikaka kubula, diboko ya Yehowa kwisaka na zulu na yandi.+16 Yandi tubaka nde, “Yehowa ke tuba nde: ‘Beno timuna mabulu mingi na muwanda yai;17 sambu Yehowa ke tuba nde: “Beno ta mona ve mupepe, mpi beno ta mona ve mvula; kansi muwanda yai ta fuluka na masa, mpi beno ta nwa masa na yo,+ beno, bitwisi na beno, mpi bambisi na beno ya nkaka.”’18 Kansi yo kele diambu ya fioti na meso ya Yehowa,+ sambu yandi ta pesa mpi Moabi na maboko na beno.+19 Beno fwete fwa bambanza yonso ya ngolo+ mpi bambanza yonso ya kuluta kitoko, beno fwete zenga banti yonso ya mbote, beno fwete kanga banto yonso ya masa, mpi beno fwete bebisa na matadi bisika yonso yina ntoto kele mbote.”+20 Ebuna na suka, na ntangu ya bo ke pesaka dikabu ya mbuma ya suka,+ masa vandaka kukatuka na kintulumukina na ndambu ya Edomi, ebuna insi yina fulukaka ti masa.21 Bantu yonso ya Moabi waka nde bantotila yina me kwisa kunwanisa bo, yo yina bo bingaka babakala yonso yina lenda nata binwaninu,* ebuna bo telamaka na ndilu.22 Ntangu bo telamaka na suka-suka, ntangu vandaka kusema na zulu ya masa, mpi sambu na bantu ya Moabi yina vandaka na lweka yina ya nkaka, masa vandaka kumonana mbwaki bonso menga.23 Bo tubaka nde: “Yai menga! Yo fwete vanda nde bantotila yina me fwisana na mbele ya bitumba.+ Ebuna ntangu yai, O Moabi, kwenda kubotula bima!”24 Ntangu bo kumaka na camp ya Izraele, bantu ya Izraele telamaka mpi bo yantikaka kufwa bantu ya Moabi, ebuna bantu yina tinaka.+ Bo kotaka na Moabi, bo vandaka kufwa bantu ya Moabi ntangu bo vandaka kukwenda.25 Bo fwaka bambanza, mpi konso muntu losaka ditadi na bisika yonso yina ntoto vandaka mbote, ebuna bo fulusaka yo ti matadi; bo kangaka banto yonso ya masa,+ mpi bo zengaka banti yonso ya mbote.+ Nsuka-nsuka, kaka bibaka ya matadi ya Kire-hareseti+ bikalaka. Ebuna bantu yina vandaka kulosa matadi na balanse ziungaka yo mpi bwisaka yo.26 Ntangu ntotila ya Moabi monaka nde yandi me bela bitumba, yandi bakaka bantu 700 yina vandaka ti bambele ya bitumba sambu na kupasula nzila na ndambu ya ntotila ya Edomi;+ kansi bo kukaka ve.27 Yo yina yandi bakaka mwana na yandi ya ntete ya bakala yina zolaka kuyala na kisika na yandi mpi yandi pesaka yandi bonso kimenga ya kuyoka+ na kibaka. Ebuna bo wilaka Izraele makasi ya ngolo, yo yina bo yambulaka kunwanisa yandi mpi bo vutukaka na insi na bo.


text:
Davidi me zitisa muntu yina Yehowa me tulaka mafuta (11)
26 Na nima bantu ya Zifi+ kwisaka na Saule na Gibea,+ mpi bo tubaka nde: “Keti Davidi ke bumbana ve na ngumba ya fioti ya Akila, yina ke talana ti Yeshimoni?”*+2 Yo yina Saule telamaka mpi kwendaka na ntoto-makanga ya Zifi ti bantu 3 000 yina bo solaka na Izraele sambu na kusosa Davidi na ntoto-makanga ya Zifi.+3 Saule salaka camp na ngumba ya fioti ya Akila, yina ke talana ti Yeshimoni, pene-pene ya nzila. Na ntangu yina Davidi vandaka kuzinga na ntoto-makanga, mpi yandi waka nde Saule me kwisa kusosa yandi kuna.4 Ebuna Davidi tindaka bantu na kutala na mayele sambu na kuzikisa kana Saule kwisaka kibeni.5 Na nima Davidi kwendaka kisika yina Saule salaka camp, mpi Davidi monaka kisika yina Saule ti Abnere+ mwana ya Nere, mfumu ya basoda na yandi, vandaka kulala; Saule lalaka na kati ya camp, mpi basoda vandaka na nziunga na yandi.6 Ebuna Davidi tubilaka Ahimeleki muntu ya Heti+ mpi Abishai+ mwana ya Seruya,+ mpangi ya Yoabi nde: “Nani ta kwenda ti mono na camp, kisika Saule kele?” Abishai vutulaka nde: “Mono ta kwenda ti nge.”7 Yo yina Davidi ti Abishai kwendaka na mpimpa kisika basoda vandaka; bo monaka Saule me lala na kati ya camp mpi dikonga na yandi vandaka ya kutumika na ntoto pene-pene ya ntu na yandi. Abnere ti basoda vandaka ya kulala na nziunga na yandi.8 Abishai tubilaka Davidi nde: “Bubu yai Nzambi me pesa mbeni na nge na maboko na nge.+ Mpi ntangu yai, pardo, pesa mono nzila ya kukangisa yandi na ntoto ti dikonga, kaka mbala mosi, yo ta lomba ve nde mono sala yo mbala zole.”9 Kansi, Davidi tubilaka Abishai nde: “Kusala yandi mbi ve, sambu nani lenda nangula diboko na yandi sambu na kunwanisa muntu yina Yehowa me tulaka mafuta+ ebuna yandi baka ve ndola?”+10 Davidi yikaka nde: “Ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, Yehowa yandi mosi ta fwa yandi,+ to kilumbu na yandi ta lunga+ mpi yandi ta fwa, to yandi ta kwenda na bitumba mpi bo ta fwa yandi.+11 Na kutadila mabanza ya Yehowa, ngindu lenda kwisila mono ve ata fioti na kunangula diboko na mono sambu na kunwanisa muntu yina Yehowa+ me tulaka mafuta! Ntangu yai, pardo baka dikonga yina kele pene-pene ya ntu na yandi mpi dibungu ya masa, mpi beto kwenda.”12 Yo yina, Davidi bakaka dikonga mpi dibungu ya masa yina vandaka pene-pene ya ntu ya Saule, ebuna bo kwendaka. Ata muntu mosi ve monaka+ to zabaka bo, to telamaka na mpongi, sambu bo yonso vandaka kulala, sambu mpongi ya ngolo yina katukaka na Yehowa simbaka bo.13 Na nima, Davidi sabukaka na simu ya nkaka mpi telamaka na nsongi ya ngumba mwa ntama, mpi kitamina ya nene vandaka kukabisa bo.14 Davidi bingaka basoda mpi Abnere+ mwana ya Nere na ndinga ya ngolo nde: “Abnere, nge ta ndima ve?” Abnere vutulaka nde: “Nge nani, nge muntu yina ke binga ntotila?”15 Davidi tubilaka Abnere nde: “Keti nge kele ve bakala? Nani kele bonso nge na Izraele? Ebuna sambu na nki nge landaka ve kukengila ntotila, mfumu na nge? Sambu soda mosi kwisaka sambu na kufwa ntotila mfumu na nge.+16 Mambu ya nge me sala kele mbote ve. Ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, yo me fwana nde nge fwa, sambu nge kebaka ve mfumu na nge, muntu yina Yehowa me tulaka mafuta.+ Ntangu yai tala na nziunga na nge! Dikonga mpi dibungu ya masa+ ya ntotila yina vandaka pene-pene ya ntu na yandi kele na wapi?”17 Ebuna Saule zabaka ndinga ya Davidi mpi tubaka nde: “Mwana na mono Davidi, keti yina ndinga na nge?”+ Davidi vutulaka nde: “Yo kele ndinga na mono, mfumu na mono ntotila.”18 Yandi yikaka nde: “Sambu na nki mfumu na mono ke landa nsadi na yandi,+ inki mono me sala, mpi nki mbi mono me sala?+19 Pardo, bika nde mfumu na mono ntotila kuwa mambu yina nsadi na yandi ke tuba: Kana Yehowa muntu pusaka nge na kunwanisa mono, bika nde yandi ndima* dikabu na mono ya mbuma. Kansi, kana bantu me pusa nge,+ bo kele ya kusingama na ntwala ya Yehowa, sambu bubu yai bo me kula mono sambu mono vukana ve ti dikabu ya Yehowa,+ mutindu bo me tuba nde, ‘Kwenda kusadila banzambi ya nkaka!’20 Ntangu yai, kubika ve nde menga na mono kutiamuka na ntoto ntama na ntwala ya Yehowa, sambu ntotila ya Izraele me basika sambu na kusosa ka-nzenga mosi,+ bonso nde yandi vandaka kuzomba ngwadi na bangumba.”21 Ebuna Saule tubaka nde: “Mono me sala disumu.+ Mwana na mono Davidi, kwisa kuvutuka sambu mono ta sala nge diaka ve mbi, sambu nge me baka luzingu* na mono na mfunu+ bubu yai. Ee, mono me sala mambu na buzoba mpi mono me sala kifu ya nene kibeni.”22 Davidi vutulaka nde: “Dikonga ya ntotila yo yai. Bika nde leke mosi ya bakala kukwisa kubaka yo.23 Yehowa muntu ta futa konso muntu na kutadila lunungu+ na yandi mpi kwikama na yandi, sambu bubu yai Yehowa pesaka nge na maboko na mono, kansi mono zolaka ve kunangula diboko na mono sambu na kunwanisa muntu yina Yehowa me tulaka mafuta.+24 Tala! Kaka mutindu luzingu* na nge vandaka na mfunu sambu na mono bubu, bika nde luzingu* na mono kuvanda na mfunu na meso ya Yehowa, mpi bika yandi gulusa mono na bampasi yonso.”+25 Saule vutudilaka Davidi nde: “Mwana na mono Davidi, bika nde nge baka lusakumunu. Nge ta sala kibeni mambu ya nene, mpi nge ta nunga kibeni.”+ Ebuna Davidi kwendaka nzila na yandi, mpi Saule vutukaka na kisika na yandi.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To mbala ya nkaka, “ntoto ya zelo na zelo; ntoto-makanga.”


text:
13 “Na kilumbu yina, bo ta kangudila nzo ya Davidi ti bantu ya Yeruzalemi dibulu ya masa sambu na kukatula masumu na bo ti mvindu na bo sambu na kukumisa bo bunkete.+2 “Na kilumbu yina,” Yehowa ya makesa muntu ke tuba, “Mono ta vwansa bazina ya biteki na insi yina,+ ebuna bo ta yibuka bo diaka ve; ebuna mono ta katula bambikudi+ mpi mpeve ya mvindu na insi yina.3 Kana muntu mosi kubikula diaka, tata na yandi ti mama na yandi yina butaka yandi ta tubila yandi nde, ‘Nge ta zinga ve, sambu nge me tuba mambu ya luvunu na zina ya Yehowa.’ Ebuna tata na yandi ti mama na yandi yina butaka yandi ta fwa yandi sambu yandi ke bikula.+4 “Na kilumbu yina konso mbikudi ta wa nsoni ya mbona-meso na yandi ntangu yandi ke bikula; mpi bo ta lwata ve lele ya kimbikudi ya bo me sala na mika+ sambu na kukusa.5 Mpi yandi ta tuba nde, ‘Mono kele ve mbikudi. Mono kele muntu ya ke bundulaka ntoto, sambu muntu mosi sumbaka mono ntangu mono vandaka leke.’6 Mpi kana muntu kuyula yandi nde, ‘Bamputa yina kele na mapeka* na nge kele nki?’ yandi ta vutula nde, ‘Bo lwadisaka mono na nzo ya banduku na mono.’”*7 “O mbele ya bitumba, telama sambu na kunwanisa ngungudi na mono,+Sambu na kunwanisa muntu yina kele nduku na mono,” Yehowa ya makesa muntu me tuba.“Bula ngungudi,+ mpi kimvuka ya mameme* kupanzana;+Mpi mono ta balula diboko na mono sambu na kunwanisa bantu ya kukonda mfunu.”8 “Mpi na insi ya mvimba,” Yehowa muntu me tuba,“Bo ta katula bandambu na yo zole mpi yo ta fwa;*Mpi ndambu ya tatu ta bikala na kati na yo.9 Mono ta lutisa ndambu ya tatu na tiya;Mpi mono ta katula bo mvindu mutindu bo ke katulaka arza mvindu,Mpi mono ta meka bo mutindu bo ke mekaka wolo.+Bo ta binga zina na mono,Mpi mono ta ndima.Mono ta tuba nde, ‘Bo kele bantu na mono,’+Mpi bo ta tuba nde, ‘Yehowa kele Nzambi na beto.’”
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “na kati-kati ya maboko?” Disongidila, na ntulu to na mukongo.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Beto Yamba Bantu Yina Beto Bingaka
Na Marsi 23, kiteso ya bantu bamilio 12 to bantu mingi yina beto bingaka ta kwisa na Lusungiminu. Yo ta vanda kibeni kimbangi ya mbote yina bo ta wa ntangu mutubi ta tubila dikabu ya nkudulu yina Yehowa me pesaka, mpi mambote yina yo ta natila bantu na bilumbu ke kwisa! (Yez 11:6-9; 35:5, 6; 65:21-23; Yoa 3:16) Kansi, mutubi mpamba ve muntu ta vanda ti dibaku ya kuta kimbangi na lukutakanu yai ya sipesiali. Beto yonso lenda ta kimbangi kana beto yamba na kiese yonso bantu yina beto bingaka. (Bar 15:7) Tala mwa bangindu ya bo me pesa.
Na kisika ya kuvanda mpi kuvingila ntangu manaka ta yantika, yamba bantu yina beto bingaka, bampangi yina ke samunaka diaka ve to ya ke kwisaka diaka ve na balukutakanu mpi pesa bo mbote na kiese yonso
Ntangu nge ke tula dikebi na banduku yina nge bingaka, tula mpi dikebi na bayina me kwisa sambu bo bakaka emvitasio na kampanye. Lomba bantu ya mpa na kuvanda kisika mosi ti nge. Beno sadila Biblia ti mukanda na nge ya bankunga
Na nima ya Lusungiminu, pesa bawi bamvutu na bangiufula na bo. Kana ntangu kele fioti sambu beno fwete bika kisika na dibundu ya nkaka, baka bangidika sambu na kukwenda kutala bantu yina na nima ya bilumbu fioti. Kana nge ke zaba ve zina ya muwi, nge lenda yula yandi nde: “Mu ke zola kuzaba dibanza na nge na diskure ya nge me landa. Inki mutindu beto lenda kutana?”


text: 4 “Ntangu yai, O Izraele, wa bansiku mpi bankanu yina mono ke longa beno na kuzitisa, sambu beno zinga,+ beno kota mpi beno baka insi yina Yehowa, Nzambi ya ba-nkaka na beno, ke pesa beno.2 Beno fwete yika ve ata kima mosi na mambu yina mono ke songa beno, beno fwete katula mpi ve ata kima mosi na mambu yina,+ sambu na kuzitisa bantuma ya Yehowa Nzambi na beno, yina mono ke pesa beno.3 Meso na beno mosi monaka mambu yina Yehowa salaka Baale ya Peore; Yehowa Nzambi na beno fwaka na kati na beno konso muntu yina landaka Baale ya Peore.+4 Kansi beno bantu ya ke kangama na Yehowa Nzambi na beno, beno yonso kele na luzingu bubu yai.5 Tala, mono me longa beno bansiku mpi bankanu,+ kaka mutindu Yehowa Nzambi na mono me songa mono, sambu beno zitisa yo na insi yina beno ta baka.6 Beno fwete zitisa+ yo mbote-mbote, sambu yo ta monisa na ntwala ya bantu yina ta wa bansiku yai yonso nde beno kele ti mayele+ mpi mayele ya kubakisa mambu,+ ebuna bo ta tuba nde, ‘Ya kieleka, dikanda yai ya nene kele dikanda ya bantu ya mayele mpi ya kele ti mayele ya kubakisa mambu.’+7 Sambu, inki dikanda ya nene kele ti banzambi pene-pene ti yo mutindu Yehowa Nzambi na beto ke vandaka pene-pene ti beto konso ntangu yina beto ke bingaka yandi?+8 Inki dikanda ya nene kele ti bansiku mpi bankanu ya lunungu bonso Nsiku yai yonso ya mono ke tula na ntwala na beno bubu yai?+9 Kangula meso mpi keba kibeni,* sambu nge vila ve mambu yina meso na nge me mona mpi sambu yo katuka ve na ntima na nge bilumbu yonso ya luzingu na nge. Nge fwete zabisa yo mpi na bana na nge mpi na bantekolo na nge.+10 Kilumbu ya nge telamaka na ntwala ya Yehowa Nzambi na nge na Orebi, Yehowa tubilaka mono nde, ‘Vukisa bantu na ntwala na mono sambu bo wa mambu na mono,+ na mpila nde bo longuka na kuwa mono+ boma bilumbu yonso ya bo kele na luzingu na ntoto mpi sambu bo longa bana na bo.’+11 “Yo yina beno kwisaka mpi telamaka na nsi ya ngumba, mpi ngumba yina vandaka kupela tiya tii na zulu kibeni;* mpimpa ti dituti mosi ya ndombe kibeni vandaka pana.+12 Ebuna Yehowa yantikaka kutubila beno na kati ya tiya.+ Beno waka makelele ya bangogo, kansi beno monaka ve ata kima mosi+—ndinga+ mpamba vandaka kuwakana.13 Yandi zabisaka beno kuwakana na yandi,+ yina yandi songaka beno na kuzitisa—Bansiku Kumi.*+ Na nima, yandi sonikaka yo na zulu ya matadi zole yina.+14 Na ntangu yina, Yehowa songaka mono na kulonga beno bansiku mpi bankanu, yina beno fwete zitisa na insi yina beno ta kota sambu na kubaka.15 “Yo yina, beno keba kibeni*—sambu beno monaka ve ata kima mosi na kilumbu yina Yehowa tubilaka beno na Orebi na kati-kati ya tiya—16 na mpila nde beno sala ve mambu ya mbi mpi beno kudisadila kiteki yina me fwanana ti konso kima yina, kifwanisu ya bakala to ya nkento,+17 kifwanisu ya konso mbisi yina kele na ntoto to kifwanisu ya konso ndeke yina ke pumbukaka,+18 kifwanisu ya konso kigangwa yina ke tambulaka divumu na ntoto to kifwanisu ya konso mbisi yina ke vandaka na masa yina kele na nsi ya ntoto.+19 Ebuna kana nge tala na zulu mpi nge mona ntangu, ngonda, mpi bambwetete—makesa yonso ya zulu—kubika ve nde yo pukumuna nge mpi nge fukama na ntwala na yo mpi nge sadila yo.+ Yehowa Nzambi na nge me pesa yo na bantu yonso yina kele na ntoto ya mvimba.20 Kansi beno kele bantu yina Yehowa bakaka mpi basisaka na fulu ya tiya ya ke kumisaka bibende masa-masa, na Ezipte, sambu beno kuma dikabu na yandi mosi,*+ mutindu beno kele bubu yai.21 “Yehowa wilaka mono makasi sambu na beno,+ mpi yandi zengaka kieleka nde mono fwete sabuka ve Yordani to kukota na insi ya mbote yina Yehowa Nzambi na beno ke pesa beno bonso dikabu.+22 Sambu, mono ta fwa na insi yai; mono ta sabuka ve Yordani,+ kansi beno, beno ta sabuka mpi ta baka insi yai ya mbote.23 Beno keba na mpila nde beno vila ve kuwakana ya Yehowa Nzambi na beno yina yandi salaka ti beno,+ mpi beno kudisadila ve kiteki, kifwanisu ya konso kima yina Yehowa Nzambi na beno me buyisaka beno.+24 Sambu, Yehowa Nzambi na beno kele tiya ya ke yokaka,+ Nzambi yina ke lombaka nde bo kangama kaka na yandi.+25 “Kana nge buta bana ti bantekolo mpi beno me zinga mingi na insi yina ebuna beno sala mambu yina ta natila beno lufwa mpi beno sala kiteki+ ya konso mutindu yina mpi beno sala mambu yina kele mbi na meso ya Yehowa Nzambi na beno sambu na kupesa yandi makasi,+26 mono ke baka zulu ti ntoto bonso bambangi na mono bubu yai nde beno ta fwa kibeni kukonda kusukinina na insi yina beno ke sabuka Yordani sambu na kubaka yo. Beno ta zinga ve mingi na insi yina, kansi beno ta mana.+27 Yehowa ta panza beno na kati ya bantu,+ mpi na kati na beno bantu fioti mpamba ta guluka+ na kati ya makanda yina Yehowa ta nata beno.28 Kuna beno ta sadila banzambi ya banti mpi ya matadi yina bantu me salaka,+ banzambi yina lenda mona ve, lenda wa ve, lenda dia ve mpi lenda wa nsudi ve.29 “Kana beno sosa Yehowa Nzambi na beno kuna, ntembe kele ve nde nge ta mona yandi,+ kana nge sosa yandi na ntima na nge ya mvimba mpi na moyo*+ na nge ya mvimba.30 Ntangu nge ta vanda na mpasi ya nene mpi mambu yai yonso kukumina nge na nima, nge ta vutukila Yehowa Nzambi na nge mpi ta widikila ndinga na yandi.+31 Sambu Yehowa Nzambi na nge kele Nzambi yina ke wilaka bantu mawa.+ Yandi ta yambula nge ve, ta fwa nge ve, mpi ta vila ve kuwakana yina yandi zengaka kieleka na ba-nkaka na nge.+32 “Ntangu yai, yula na yina me tala bilumbu ya ntama yina vandaka na ntwala ya ntangu na nge, katuka kilumbu yina Nzambi gangaka muntu na ntoto; sosa katuka na nsuka mosi ya zulu tii na nsuka ya nkaka ya zulu. Keti diambu ya nene ya mutindu yai me salamaka dezia to keti bantu me waka+ dezia diambu ya mutindu yai?33 Keti kele ti bantu ya nkaka yina me waka ndinga ya Nzambi ke tuba na kati ya tiya mutindu nge me waka yo mpi me bikalaka na luzingu?+34 To keti Nzambi me mekaka dezia kubaka dikanda mosi sambu na yandi mosi na kati ya dikanda ya nkaka ti balusambisu,* ti bidimbu, ti bimangu,+ ti bitumba,+ ti diboko ya ngolo+ mpi ya kutandula, mpi ti mambu ya ke pesa boma,+ mutindu Yehowa Nzambi na beno salaka sambu na beno na Ezipte na meso na beno kibeni?35 Bo songaka beno mambu yai sambu beno zaba nde Yehowa kele Nzambi ya kieleka;+ katula yandi,+ Nzambi ya nkaka kele ve.36 Yandi salaka nde nge wa ndinga na yandi katuka na zulu sambu na kusungika nge, mpi na ntoto yandi salaka nde nge mona tiya na yandi ya nene, mpi nge waka mambu yina yandi tubaka na kati ya tiya.+37 “Sambu yandi zolaka ba-nkaka na nge mpi solaka bana* na bo,+ yandi basisaka nge na Ezipte na meso na yandi na nsadisa ya ngolo na yandi ya nene.38 Yandi kulaka na ntwala na nge makanda yina vandaka nene mpi ngolo kuluta nge, sambu na kukotisa nge mpi kupesa nge insi na bo bonso dikabu, mutindu yo kele bubu yai.+39 Yo yina, zaba bubu yai mpi tula na ntima nde Yehowa kele Nzambi ya kieleka na zulu mpi na ntoto.+ Nzambi ya nkaka kele ve.+40 Nge fwete zitisa bansiku na yandi mpi bantuma na yandi yina mono ke pesa nge bubu yai, sambu mambu kukwendila mbote sambu na nge mpi sambu na bana na nge, na mpila nde nge zinga mingi na insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge.”+41 Na ntangu yina, Moize tulaka bambanza tatu na kingenga, na ndambu ya esti ya Yordani.+42 Kana muntu me fwa nkweno na yandi kukonda kukana kansi yandi vandaka kumenga+ yandi ve na ntwala, yandi fwete tina na mbanza mosi na kati ya bambanza yai mpi kuzinga.+43 Bambanza yango kele Besere+ na ntoto-makanga na zulu ya ngumba sambu na bana ya Rubeni, Ramoti+ na Gileadi sambu na bana ya Gadi, mpi Golani+ na Bashani sambu na bana ya Manase.+44 Yai kele Nsiku+ yina Moize tulaka na ntwala ya bantu ya Izraele.45 Yai kele bangibusa, bansiku, mpi bankanu yina Moize pesaka bantu ya Izraele na nima ya kubasika na bo na Ezipte,+46 pene-pene ya Yordani, na muwanda yina ke talana ti Bete-peore,+ na insi ya Sihoni ntotila ya bantu ya Amore, yina vandaka kuzinga na Eshboni,+ yina Moize ti bantu ya Izraele bedisaka na nima ya kubasika na Ezipte.+47 Bo bakaka insi na yandi mpi insi ya Ogi+ ntotila ya Bashani, bantotila yonso zole ya bantu ya Amore yina vandaka pene-pene ya Yordani na esti,48 katuka na Aroere,+ yina kele na ndilu ya Muwanda ya Arnoni, tii na Ngumba ya Sioni, disongidila Ermoni,+49 mpi Araba ya mvimba pene-pene ya Yordani na esti, tii na Nzadi-Mungwa ya Araba,* na nsi ya tu-bangumba ya Pisga.+


text:
Bantu ya Filistia me vutula Sanduku na Izraele (1-21)
6 Sanduku+ ya Yehowa vandaka na teritware ya Filistia bangonda nsambwadi.2 Bantu ya Filistia bingaka banganga-nzambi ti banganga-ngombo+ mpi yulaka bo nde: “Beto ta sala nki na Sanduku ya Yehowa? Beno songa beto mutindu beto fwete vutula yo na kisika na yo.”3 Bo vutulaka nde: “Kana beno tinda sanduku ya kuwakana ya Yehowa Nzambi ya Izraele yo kwenda, beno vutula yo ve kukonda dikabu. Beno fwete vutudila yandi kibeni dikabu sambu na makambu.+ Beno ta beluka kaka kana beno sala mutindu yina, mpi bo ta songa beno sambu na nki yandi katulaka ve diboko na yandi na zulu na beno.”4 Ebuna bo yulaka nde: “Inki dikabu sambu na makambu beto fwete tindila yandi?” Bo tubaka nde: “Na kutadila ntalu ya bamfumu ya bantu ya Filistia,+ beno tinda bamputa-divumu ya wolo tanu mpi bampuku ya wolo tanu, sambu mpasi ya mutindu mosi bwilaka beno yonso mpi bamfumu na beno.5 Beno fwete sala biteki ya bamputa-divumu+ na beno mpi biteki ya bampuku na beno yina ke bebisa ntoto, mpi beno fwete kumisa Nzambi ya Izraele. Mbala ya nkaka yandi ta pesa beno diaka ve ndola ti nzambi na beno mpi ntoto na beno.+6 Sambu na nki beno ke kumisa ntima na beno ngolo mutindu Ezipte mpi Farao kumisaka bantima na bo ngolo?+ Ntangu yandi sadilaka bo mambu na nku,+ yo lombaka nde bo kula Izraele, ebuna bo kwendaka.+7 Beno yidika pusu-pusu ya mpa mpi beno baka bangombe zole yina ke nwisa mpi yina bo me tulaka ntete ve na nsi ya vangu. Ebuna beno kangisa bangombe yina na pusu-pusu, kansi beno vutula bana na yo na lupangu.8 Beno baka Sanduku ya Yehowa, beno tula yo na pusu-pusu, mpi beno tula bima ya wolo yina beno ke tindila yandi bonso dikabu sambu na makambu na kati ya kesi mosi pene-nene na yo.+ Na nima beno bika yo yo kwenda9 mpi beno tala: Kana yo tombuka na nzila ya Bete-shemeshi,+ na teritware na yo mosi, yo ta songa nde yandi muntu me sala beto mbi yai ya nene. Kana ve, beto ta zaba nde yandi ve muntu bulaka beto; yo kuminaka beto kaka mpidina.”10 Bo salaka mutindu yina. Bo bakaka bangombe zole yina ke nwisa, bo kangisaka yo na pusu-pusu yina, mpi bo kangaka bana na yo na lupangu.11 Na nima, bo tulaka Sanduku ya Yehowa na zulu ya pusu-pusu yina ti kesi yina vandaka ti bampuku ya wolo mpi biteki ya bamputa-divumu na bo.12 Bangombe yina kwendaka kaka na ntwala, na nzila ya Bete-shemeshi.+ Yo bikalaka na nzila ya nene, yo vandaka kudila ntangu yo ke kwenda; yo balukaka ve na diboko ya kitata to na diboko ya kimama. Na ntangu yina yonso, bamfumu ya bantu ya Filistia vandaka kutambula na nima na yo tii na ndilu ya Bete-shemeshi.13 Bantu ya Bete-shemeshi vandaka kukatula bambuma ya ble na muwanda ya kukonda ngumba.* Ntangu bo talaka mpi bo monaka Sanduku, bo waka kiese mingi na kumona yo.14 Pusu-pusu yina kotaka na kilanga ya Yozue muntu ya Bete-shemeshi mpi yo telamaka pana pene-pene ya ditadi mosi ya nene. Ebuna bo zenga-zengaka mabaya ya pusu-pusu yina, mpi bo tambikilaka Yehowa bangombe+ yina bonso dikabu ya kuyoka.15 Balevi+ kulumusaka Sanduku ya Yehowa mpi kesi yina vandaka ti bima ya wolo, yina kwisaka ti yo, mpi bo tulaka yo na zulu ya ditadi yina ya nene. Bantu ya Bete-shemeshi+ tambikaka makabu ya kuyoka mpi bo pesaka Yehowa bimenga na kilumbu yina.16 Ntangu bamfumu tanu ya bantu ya Filistia monaka yo, bo vutukaka na Ekroni na kilumbu yina.17 Yai bamputa-divumu ya wolo yina bantu ya Filistia tindilaka Yehowa bonso dikabu sambu na makambu:+ mosi sambu na Ashdodi,+ mosi sambu na Gaza, mosi sambu na Ashkeloni, mosi sambu na Gati,+ mosi sambu na Ekroni.+18 Ntalu ya bampuku ya wolo fwananaka ti ntalu ya bambanza yonso ya bantu ya Filistia yina vandaka ya bamfumu tanu—yo vanda bambanza ya ngolo mpi babwala ya kukonda lupangu.Mpi ditadi ya nene yina bo tulaka Sanduku ya Yehowa na zulu na yo kele mbangi tii bubu yai na bilanga ya Yozue muntu ya Bete-shemeshi.19 Kansi Nzambi fwaka bantu ya Bete-shemeshi, sambu bo talaka Sanduku ya Yehowa. Yandi fwaka bantu 50 070* na kati na bo, mpi bantu yantikaka kudila sambu Yehowa fwaka bo mingi kibeni.+20 Ebuna bantu ya Bete-shemeshi yulaka nde: “Nani ta telama na ntwala ya Yehowa, Nzambi yai ya santu,+ mpi keti yandi lenda katuka ve na kati na beto mpi kukwenda na bantu ya nkaka?”+21 Yo yina bo tindaka binati-nsangu na bantu ya Kiriati-yearimi,+ mpi bo tubaka nde: “Bantu ya Filistia me vutula Sanduku ya Yehowa. Beno kwisa kukulumuka mpi beno baka yo.”+