text:
Kapu Kumi Sambanu
Sola Kubwongimina Nzambi
MU ndongukulu’aku yi Kibibila, mazaba ti bawombo badi lufyatu ti bansambilanga Nzambi mu bukyedika, vayi mambu bamvanganga masi ko ngwizani na Kibibila. (2 Kolinto 6:17) Diawu Yave katukambila tubotuka mu thinu mu binganga biluvunu bantanguninanga “Babiloni yinneni.” (Nzaikusu 18:2, 4) Ngyewu, mabotuka? Kadika mutu fweti kuyikuvusa: ‘Minu yimbwongiminanga Nzambi dedi bo nafeka kantombila, voti mu phil’ami Yikumbwongiminanga?’
1, 2. Mayindu mbi batu bawombo badi, ayi Kyuvu mbi fweti ku yikuvusa?
2 Boti ngye wubika binganga bi luvunu, muna dyambu dimboti beni wuvanga. Angi bobuawu fweti kuyifyongunina buboti ti wubika zitsambulu ayi bikhulu biawu byoso. Mu kapu ayiyi twantubila bikhulu beni ayi twanlonguka kibila tufweti kubimwena khenene dedi bo naveka Yave.
KUBWONGIMINA BITUMBA AYI BAKULU
3. (a) Kibila mbi batu bankaka bammwenanga phasi kusambila Nzambi? (b) Mbi Kibibila kintuba mu matedi kusadila bitumba mwingi kubwongimina Nzambi?
3 Batu bankaka mimvu bamvanga mu kusadilanga bitumba ayi zi santuário mwingi kubwongimina Nzambi. Enati mawu ngye mvaku wumvanganga, ḿba wulenda mona phasi kubwongimina Nzambi, ngye kukhambu byuma obyobyo. Vayi zaba kwaku ti masi ko mawu Yave kantomba mu batu batidi kumbwongimina. Kibibila kintuba ti Yave wukandimina kusadila bitumba..
4. (a) Kibila mbi tufweti bikila kubwongimina bakulu bitu? (b) Kibila mbi Yave kakandimina bana ba Isaeli kukolukanga na bafwa?
4 Batu bankaka bamvyokisanga thangu ayi mangolo mwingi kukwangidika bakulu bawu. Khumbu zinkaka baba bwongiminanga. Angi tumalonguka kumbusa ti bafwa balendi ko kutusadisa ayi kutuvanga bubi. Kibila bafwa bazinganga khonzo yinkaka ko. Diyindu dimbi kutomba kukolula na bafwa, kibila ziphevi zimbi balenda koluka yitu. Diawu Yave kakandimina bana ba Isaeli kukolukanga na bafwa.
5. Mbi bilenda kusadisa kubika mbwongimini yi bitumba ayi yi bakulu?
5 Mbi bilenda kusadisa kubika mbwongimini yi bitumba ayi yi bakulu? Tanganga Kibibila ayi yindulanga bwidi Yave Nzambi kammwenanga mbwongimini beni. Kibibila kintuba ti nandi khenene kammonanga mawu. (Deutelonomi 27:15) Sambilanga Nzambi lumbu ka lumbu mu phila nandi kantombila mwingi ka kusadisa wumona mbwongimini beni khenene. (Yesaya 55:9) Ngye wulenda ba lufyatu ti Yave wala kuvana mangolo mafwana mwingi wubika byuma byoso bidi kithwadi na mbwongimini yi luvunu.
TULENDA KWITU KUKEMBA NWELA?
6. Kibila mbi zimfumu zi binganga badedikisila kilumbu 25 mu ngonda kumi yi wadi banga kilumbu Yesu kabutuka?
6 Nkungi Nwela bankembanga mu nza yimvimba, wuzabikini banga kilumbu Yesu kabutuka. Angi nkungi beni, wubasikila mu binganga bi luvunu. Buku yimweka yintubila Bapakanu ba Loma yinsudikisa ti mu kilumbu 25 mu ngonda kumi yiwadi, kiawu baba kembanga nkungi wu lubutukulu lu mwinya. Vayi, zimfumu zi binganga mwingi babaka bu kutitikila bapakanu mu kinganga, bavitika kudedikisa nkungi beni banga kilumbu ki butuka Yesu. Vayi Minlandikini mi Yesu babasa kembanga ko nkungi wu Nwela. Kibila buku yimweka yintubilanga matedi minkungi, yinsudikisa ti mu khama wadi di mimvu mivyoka kumbusa tona Yesu kaba va ntoto “vasa ba ko mutu wuzaba ayi waba vwilanga nkinza kilumbu Yesu kabutuka.” Sacred Origins of Profound Things (Origens sagradas de coisas profundas) Mimvu miwombo mivyoka kumbusa lufwa lu Yesu bosi bayiza tona kukembanga nkungi beni.
7. Kibila mbi baklisto ba kyedika bakhambu kembilanga Nwela?
7 Bawombo bazebi ti nkungi wu Nwela ayi bikhulu byoso, kwidi Bapakanu mi basikila. Banga zimfumu zi tsi yi Inglatera ayi América bakandimina batu kukemba nkungi wu Nwela bo bazaba ti kwidi Bapakanu wubasikila. Ayi baba zengilanga nkanu wosokwa mutu wukhambu sala mu kilumbu beni. Angi buvyokila thangu, babwe tona kukembanga wawu. Kibila mbi Baklisto bakyedika bakhambu kembilanga Nwela? Kibila bawu batidi kuvanga luzolo lu Nzambi.
BAKLISTO NSWA BADI KUKEMBA KILUMBU KI LUBUTUKULU?
8, 9. Kibila mbi baklisto ba theti baba khambu kembilanga nkungu wulubutukulu?
8 Nkungi wunkaka batu bankembanga beni, wulubutukulu. Bukyedika ti Baklisto bafweti, kemba nkungi wulubutukulu? Minkungi bakemba mi lubutukulu Kibibila kantubila, mi batu baba khambu bwongiminanga Yave. (Ngenesi 40:20; Malako 6:21) Baba kembilanga miawu, mwingi kuzitisila zinzambi zi luvunu. Diawu, Baklisto ba theti babasa kembanga ko nkungi wulubutukulu kibila wawu wubasikila kwidi bapakanu.
9 Mu thangu yikhulu, Basi Loma ayi basi Ngeleko baba mwenanga ti kadika mutu wumbutuka, Nzambi wukunvananga mbasi yi kunlunganga mu luzingu lwandi loso. “Ayi mbasi beni yidi ngwizini na nzambi yibutuka kilumbu kimweka na mutu.” Mawu mantuba buku.
10. Kibila mbi Baklisto bakhambu kembilanga minkungi myoso mibasikila mu binganga biluvunu?
10 Mu mbwenu’aku, Yave wunzolanga minkungi myoso midi ngwizani ayi binganga biluvunu? (Yesaya 65:11, 12) Ndamba. Diawu Baklisto bakyedika bakhambu kembilanga minkungi myoso mibasikila mu binganga biluvunu.
ZABA KUBASIKILA NKUNGI AVA WUKEMBA
11. Kibila mbi batu bankaka bankembilanga minkungi minkaka? Angi mbi fweti vanga bilutidi nkinza?
11 Bawombo kheti bazebi ti Nwela ayi minkungi minkaka, kwidi Bapakanu mibasikila, bobuawu bankembanga miawu. Bawu bantubilanga ti kilumbu kimboti mwingi kuvyokisa thangu va kimweka na dikanda. Ngye mvaku, buawu wunyindudilanga? Vasi ko dyambu kuvyokisa thangu na dikanda dyaku, kibila Yave wuvanga dikanda wuntomba beni makanda baba kithwadi. (Efeso 3:14, 15) Vayi bika kusumuka va meso ma Yave mu kutomba kukwandika badi va dikanda mu kukemba minkungi mi binganga biluvunu. Diawu Mvwala Polo kasonikina: “Luzaba sobulanga mambu moso meti monisa Mfumu khini.”
12. Minkungi mbi Yave kammanganga?
12 Bawombo bakhambu tombanga zaba kubasikila nkungi bankemba, angi bwisi ko buawu Yave kantombila. Kibila nandi kazolanga ko minkungi mi binganga biluvunu. Dedi ku Ngipiti kuba minkungi miwombo baba kembilanga zinzambi ziawu. Bo bana ba Isaeli babotuka ku Ngipiti, batambakana kikhulu ki basi Ngipiti ki kukembanga minkungi mi bapakanu. Ayi batona kutedila miawu ‘nkembo wu Yave.’ kiawu kibila Yave kababungila. (Esodu 32:2-10) Diawu Mbikudi Yesaya kasonikina ti ‘ka mu belakana byuma bi masumu!’
ZABA BU KUVUTUDILA MVUTU
13. Byuvu mbi wulenda kuyikuvusa ngye kubika kukemba minkungi mi binganga biluvunu?
13 Bo wala bika kukembanga minkungi mibasikila mu binganga biluvunu, ḿba wala kuyikuvula: Mvutu mbi Yilenda vana kwidi bansalanga yama, ba kutomba kuzaba kibila Yikhambu kembilanga yawu nkungi wu Nwela? Mbi Yilenda vanga ba kuphana khayilu wutedi kilumbu ki Nwela? Mbi Yilenda vanga ti mutu yikwela wuntomba tukemba nkungi wu binganga biluvunu? Bwidi Yilenda sadisila bana bami babika kuba kyunda mu matedi kukhambu kemba minkungi beni?
14, 15. Boti mutu bekudinda khayilu voti be kukamba wuvyokisa buboti Nwela, bwidi wulenda vutudila?
14 Nkinza beni kuzaba kibila wukhambu kembilanga minkungi beni. Boti mutu bekudinda khayilu voti be kukamba wuvyokisa buboti Nwela? Wulenda kwaku vutudila
15 Mbi wulenda vanga bo ti mutu wuntomba kuvana khayilu? Kibibila kintuba ti kadika mutu kasadila mayindu mandi. (1 Timoteo 1:18, 19) Ḿba mutu wukuvana khayilu kasazaba ko ti wukembanga ko nkungi beni, ove kalenda kukamba, minu yizebi ti wukembanga ko nkungi awuwu vayi yitidi kukabila. Diawu mu mambu amomo, ngyefeka fweti sadila mayindu maku. Mosokwa makani wumbaka, fweti kukifyongunina ti mayindu maku masi kufundisa ko. Bukyedika, twisintomba ko kuvanga mambu malenda tulula kikundi kitu na Nzambi.
NGYEWU NA DIKANDA DYAKU
16 Mbi wulenda vanga bo ti dikanda dyaku bantomba kukemba minkungi mi binganga biluvunu? Ngye wulendi bakwika ko. Kibila bawu nswa badi mu kusola ma batidi. Diawu zaba bu kubasudikisila ayi kinzika makani mawu dedi bo wuntombila bankaka bakinzika makani maku. (Tanga Matai 7:12.) Angi boti dikanda dyaku batidi wuvyokisa yawu nkungi va kimweka, mbi wulenda vanga? Ava wubaka makani, dinda lusadusu kwidi Yave. Yindula bwidi nandi kammwena mu matedi nkungi beni ayi tomba lusalusu mu Kibibila. Zaba kwaku ti, fweti kwangidika Yave mu makani moso wumbaka.
17. Bwidi bu kusadisila bana baku babika mona nsoki bo bana bankaka bankemba minkungi mi binganga biluvunu?
17 Bwidi wulenda sadisila bana baku babika mona nsoki bo bana bankaka bankemba minkungi mi binganga biluvunu? Khumbu zinkaka wulenda vanga mwa nkungi mwingi kukwangidika bana baku. Ayi bika to kubasumbilanga mimvwatu ove kubavana mikhayilu mu Nwela, vayi vanganga mawu yosokwa thangu mu mvu. Ngye zebi, khayilu yilutidi wulenda vana bana baku, thangu’aku ayi luzolo lwaku.
SOLA MBWONGIMINI YIKYEDIKA
18. Kibila mbi tufweti landikininanga zikhutukunu zyoso?
18 Mwingi wuyangidika ntima wu Yave, ngye fweti bika binganga biluvunu, bikhulu ayi minkungi miawu. Mvandi fweti simbidila kyedika. Bwidi wulenda simbidila kiawu? Mu kulandananga zikhutukunu zi baklisto. (Tanga Ebeleo 10:24, 25.) Zikhutukunu beni, zimvanganga tukindama mu mbwongimini yi kyedika yi Nzambi. (Minkunga 22:22; 122:1) Mu zikhutukunu tunkindasananga mu kiminu.
19. Kibila mbi dididi dyambu dimboti kukamba bankaka mambu malonguka mu Kibibila?
19 Dyambu dinkaka fweti vanga, kulonga bankaka kyedika ki malonguka mu Kibibila, mwingi kubabomba mu malema bammonanga va ntoto. Ḿba zebi batu bantomba mbombolo. Wubakamba ti Nzambi wambelama kutwala nza yimona. Buna bu wunlandikinina zikhutukunu ayi wunsamunina tsangu zi Kibibila, buawu wala tatukila binganga bi luvunu ayi bikhulu biawu. Ngye wulenda ba lufyatu ti wala zingila mu mayangi ayi Yave wala kusakumuna beni mu mangolo maku wumvanganga mu kumbwongimina mu bukyedika.


c: text/html

text:
Lusansu lwa 87: Yesu Muna Tempelo
TALA nleke ndioyo omokenanga ye mbuta za wantu. Yau, alongi muna tempelo a Nzambi muna Yerusaleme. O nleke i Yesu. Okudidi, owau mvu 12 se kena.
Alongi basivikidi kikilu kadi o Yesu ozeye mayingi mu kuma kia Nzambi ye mana masonama muna Nkand’a Nzambi. Kansi, ekuma Yosefe ye Maria ke benena vo ko? Akweyi bena? Yambula twawa.
O Yosefe wanatanga esi nzo andi kuna Yerusaleme mvu miawonso, kun’elambu diamfunu diayikilwanga vo Nduta. Nkangalu anda wakala tuka Nazarete yakuna Yerusaleme. Muna lumbu yayina ke vakala muntu ko wakala ye kalu ke vakala mpe kumbi dia ntoto ko. Wantu kiamalu badiatilanga. Lumbu tatu bakangalanga muna lwaka kuna Yerusaleme.
Owau Yosefe una ye wan’ayingi. Bafwana lunga-lunga mpangi zamakento ye zamakala za Yesu. O mvu wau, elambu dia Nduta vava diafokoka, o Yosefe yo Maria bavutukidi yo wan’au kuna Nazarete. Babanza vo Yesu una muna buka kia akangadi akaka. Kansi, vava bavunda mu fuku, ke bamwene Yesu ko. Bamvavidi vana vena yitu yau y’ana bazayanene, ke bansolwele ko. Bavutukidi kuna Yerusaleme, bele amvavi.
I bosi, bansolwele muna tempelo, ovwende vana ven’alongi. Okubawunikinanga yo kubayuvula yuvu. Awonso basivikidi muna zayi wandi. Kansi, o Maria ovovele vo: ‘E mwana, adieyi utuvangìdi wau? o s’aku yo mono tukwenda avavinge ye ntantu.’
O Yesu ubavovese vo: “Adieyi numpavìdi? ke nuzeye wo ko vo omu nzo Es’ame i mfwete kal’e?”
Elo, o Yesu wazolang’o kala va fulu kalenda longokela oma ma Nzambi. Nga ke wau ko mpe tufwete kala oyeto? Vava kavutuka kuna Nazarete, konso lumingu o Yesu wayendanga kuna lukutakanu mu sambila Nzambi. Wau vo, watoma wunikinanga, walongoka mambu mayingi ma Nkand’a Nzambi. Yambula twakala nze Yesu yo tanginina mbandu andi.
Luka 2:41-52; Matai 13:53-56.
Yuvu
- O Yesu mvu kwa kena miau muna fwaniswa kiaki? Akweyi kena?
- O Yosefe adieyi kavanganga y’esi nzo andi konso mvu?
- Vava bakangala lumbu kia mvimba mu vutuka kuna Nazarete, ekuma o Yosefe yo Maria bavutukila kuna Yerusaleme?
- O Yosefe yo Maria akweyi basololwela Yesu? Ekuma wantu basivikilanga?
- O Yesu adieyi kavovesa ngw’andi Maria?
- Aweyi tulenda tanginina Yesu muna longoka oma ma Nzambi?
Yuvu yakaka
- Tanga Luka 2:41-52.
Kana una vo o Nsiku akala kaka wayikanga vo bafwete kwendanga kun’elambu dia nduta konso mvu, o Yosefe yo Maria nkia mbandu ambote besonganga kwa mase o unu? (Luka 2:41; Nsi. 16:16; 31:12; Nga. 22:6)
O Yesu nkia mbandu ambote kasisa kw’aleke ya lemvokelanga mase mau? (Luka 2:51; Nsi. 5:16; Nga. 23:22; Kol. 3:20)
- Tanga Matai 13:53-56.
Aki nani abunzi ayá a Yesu beyikwanga muna Nkand’a Nzambi? Nwole muna yau aweyi basadilwa muna nkutakani ya Kikristu? (Mat. 13:55; Mav. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Ngal. 1:19; Yak. 1:1; Yuda 1)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPU KIA 13
O Nzambi Aweyi Kebadikilanga Moyo?
O Nzambi aweyi kebadikilanga moyo?
O Nzambi aweyi kebadikilang’o katula vumu?
Aweyi tusongelang’o zitu wa moyo?
1. Nani wavanga lekwa yawonso yamoyo?
“YAVE i Nzambi aludi; oyandi i Nzambi amoyo” ukavova Yeremiya wa ngunza. (Yeremiya 10:10) Vana ntandu, Yave wa Nzambi i Mvangi a lekwa yawonso yamoyo. Ambasi kun’ezulu bavova mu kuma kia Yave vo: “I nge wasemena lekwa yawonso, muna luzolo luaku mpe i inina, yo semwa.” (Lusengomono 4:11) Muna nkunga wa kembelela Nzambi, Davidi wa Ntinu wavova vo: “E nto a moyo in’oko wina.” (Nkunga 36:9) Muna kuma kiaki, o moyo i lukau lwa Nzambi.
2. O Nzambi adieyi kevanganga muna tanina moyo eto?
2 O Yave otaninanga mpe moyo eto. (Mavangu 17:28) Wakubika ntoto tuzingilanga, okutuvananga madia, maza ye fulumwinu. (Tanga Mavangu 14:15-17.) O Yave ovanganga mama mawonso mpasi vo wantu bakala ye kiese. Kansi muna kala ye zingu kiambote, tufwete longoka nsiku mia Nzambi yo lemvokela mio.—Yesaya 48:17, 18.
ZITISANGA MOYO
3. O Nzambi aweyi kabadikila lufwa lwa Abele?
3 Nzambi ozolanga vo twazitisanga moyo eto ye mia wantu akaka. Kasikil’owu, muna lumbu ya Adami yo Eva, Kaini wafungila mbunzi andi Abele makasi. Yave wanlukisa vo makasi mandi malenda kumfila mun’esumu diampwena. Kaini waveza lulukisu lwalu. ‘Watelamena Abele wa mbunzi andi yo kumvonda.’ (Etuku 4:3-8) Yave watumba Kaini wau kavonda mbunzi andi.—Etuku 4:9-11.
4. Muna Nsiku a Mose, o Nzambi aweyi kasongela ngindu zandi mu kuma kia moyo?
4 Vioka 2.400 za mvu, o Yave wavana nsiku kwa Aneyisaele kimana bansadila una ufwene. Wau vo nsiku miami kwa Mose miavewa, ezak’e ntangwa miyikilwanga vo Nsiku mia Mose. Umosi muna Nsiku miomio uvovanga vo: “Kuvondi ko.” (Nsiku 5:17) Ediadi diasonganga kwa Aneyisaele vo Nzambi ozitisanga moyo a muntu. Ikuma vo, o wantu bafwete zitisanga mioyo mia wantu akaka.
5. Aweyi tufwete badikilang’o katula vumu?
5 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a mwana una muna vumu? Muna Nsiku a Mose, o vonda mwana una muna vumu kia ngudi andi diambi. Elo, o moyo a mwana una muna vumu wantalu kuna kwa Yave. (Tanga Luvaiku 21:22, 23; Nkunga 127:3.) Ediadi disonganga vo okatula vumu, diambi kikilu.
6. Ekuma ka tufwete mengenanga wantu ko?
6 O zitisa moyo divavanga vo twazolanga akw’eto. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Konso on’osaula mbunzi andi, mumponda-muntu kwandi: nuzeye wo vo amimponda-wantu ke bena ya moyo a mvu ya mvu ukalanga mu yau ko.” (1 Yoane 3:15) Avo tuna ye vuvu kia moyo a mvu ya mvu, tufwete yambula menga wantu ekuma kadi o menga kufilanga mu vangu dia nsoki. (1 Yoane 3:11, 12) Diamfunu twazolaziananga.
7. Nkia mavangu makaka ke mesonganga zitu wa moyo ko?
7 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a yeto kibeni? O wantu ke bezolanga fwa ko, kansi akaka mu kuma kia nkembo besianga mioyo miau mu vonza. Wantu ayingi benuanga fomo ye diamba mu kuma kia nsaka. Mavangu mama meyivisanga e nitu yo vonda nkutu awana bevanganga mo. O muntu osadilanga e lekwa yayi kebadikilanga moyo ko vo wavauka. Mavangu mama mambi vana meso ma Nzambi. (Tanga Roma 6:19; 12:1; 2 Korinto 7:1.) Muna sadila Nzambi una ufwene, tufwete yambula mavangu mama. Kana una vo ke diasazu ko muna yambula mavangu mama, o Yave olenda kutusadisa. Oyangalelanga e ngolo tuvanganga mu zitisa mioyo mieto nze lukau lwatuka kwa Nzambi.
8. Aweyi tufwete silanga e sungididi mu kuma kia vonza?
8 Avo tuzitisa moyo, tukala ye sungididi mu kuma kia vonza. Katuvanga diambu dilenda twasa mpasi ko ngatu vava sia mioyo mieto mu vonza mu kuma kia nkembo. Tuvenga mpe natina ekalu mu mpila yambi yovo sakana nsaka zisianga e zingu mu vonza. (Nkunga 11:5) O Nsiku a Nzambi kwa Aneyisaele wavovanga vo: “Ovo otunga nzo ampa, otunga mpe nkakidilwa kuna nludi aku, kwatwasw’o menga muna nzo aku, ovo muntu osotokele ko.” (Nsiku 22:8) Mun’owu wa nkanikinu wau, divavanga vo e lekwa yawonso muna nzo yakala yatoma kubikwa kimana yalembi twasa vonza kwa wantu. Kele vo kalu una diau, ofwete dio toma lunga-lunganga. Kuyambula ko vo nzo yovo kalu diaku diatwasa vonza kwa ngeye kibeni yovo kw’akaka.
9. Avo tuzitisanga moyo, aweyi tufwete badikilang’e bulu?
9 Adieyi tuvova mu kuma kia moyo a bulu? Wavauka mpe kuna kwa Mvangi. O Nzambi wavana nswa wa vonda bulu mu vwa madia yovo mvwatu yovo muna kuyitanina mu vonza. (Etuku 3:21; 9:3; Luvaiku 21:28) Kansi diambi mu vonda e bulu mu kuma kia nsaka yovo mu nkatu nkatu. Ediadi ke disonganga zitu wa moyo ko.—Ngana 12:10.
ZITIS’O MENGA
10. O Nzambi aweyi kesongelanga vo moyo ye menga má kimosi kwandi?
10 Kaini vava kavonda Abele wa mbunzi andi, Yave wamvovesa vo: ‘Menga ma mbunzi aku mekunkazila muna ntoto.’ (Etuku 4:10) Muna vova vo menga ma Abele mekunkazila, o Nzambi moyo andi kayika. Kaini moyo Abele kavonda, muna kuma kiaki wafwana tumbwa. Menga ma Abele yovo moyo andi wavavanga mfundis’a Yave. E diambu dia moyo ye menga diatoma kieseswa kuna nim’a Kizalu kia lumbu ya Noa. E Kizalu una ke kiayizidi ko, wantu bundu, masa ye nkovi kaka badianga. Vava Kizalu kiavioka, Yave wavovesa Noa ye wan’andi vo: “E ma yawonso ikiyanga ina yo moyo, i madia meno.” Kansi, o Nzambi wavana nkanikinu wau: ‘O nsuni nudia kweno, kansi o moyo una vo i menga mandi ke nudie ko.’ (Etuku 1:29; 9:3, 4) Ozevo, kuna kwa Yave moyo ye menga ma konso vangwa má kimosi kwandi.
11. O Nzambi nkia nkanikinu kavana tuka muna lumbu ya Noa mu kuma kia menga?
11 Tusonganga zitu muna menga muna lembi mo dia. Muna nsiku kavana kwa Aneyisaele Yave wakanikina vo: ‘Konso mwan’a Isaele . . . on’obakidi muna nkonda konso bulu yovo nuni; opongola menga kafukila mo o ntoto . . . i diau yavovesele wan’a Isaele vo, ke nudie menga ma konso mbizi ko.’ (Fuka 17:13, 14) E nkanikinu wau wa Nzambi walembi dia menga kwa Noa ntete wavewa vitila 800 za mvu. E nyindu a Yave watoma kiá: E selo yandi bafwana dia mbizi, kansi ke menga ko. Bafwete mo pongola vana ntoto. Ediadi diasonganga vo o moyo uvutwilu kwa Nzambi.
12. Nkia nkanikinu a menga wasikidiswa kwa mwand’avelela muna tandu kiantete usadilwanga mpe o unu?
12 E nkanikinu wau uzitiswanga mpe kw’Akristu. Muna tandu kiantete antumwa ye akuluntu vana vena alandi a Yesu bakutakana mu sikidisa nsiku mifwete sadilwa muna nkutakani ya Kikristu. Babaka e nzengo vo: “Kadi yindwilu vo wete kwa mwand’avelela y’oku kwa yeto, ke tunukùdikil’ezitu diakaka ko, mavangama kaka mama; nukenga yimenga ya teke, yo menga, ye ma yafiontoka [mbizi ya vondwa lembi vaikiswa menga], ye zumba.” (Mavangu 15:28, 29; 21:25) Tufwete ‘kuyikenga mu kuma kia menga.’ Vana meso ma Nzambi, o dia menga diau adimosi kwandi yo tá zumba ye nsambil’a teke.
13. Yika e nona kisonganga vo e nkanikinu alembi dia menga usadilwanga mpe mu diambu dia vutulwis’o menga muna nitu?
13 Nga nkanikinu wau ufwete sadilwa mpe mu diambu dia vutulwiswa o menga? Elo. Muna bong’e nona: Yindula vo dotolo uvovese vo wayambula nua malavu mankolwa. Nga diambote mu sadila e ntumbu mu kotesa mo mu nitu aku? Ve! Diau adimosi mpe, kuyikenga mu kuma kia menga disongele vo ke tufwete mo kotesela mu mpila yakaka ko muna nitu zeto. Muna kuma kiaki, ka tufwete yambula ko vo konso muntu kavutula o menga mu nitu zeto.
14, 15. Kele vo dotolo ovovele vo Nkristu ofwete vutulwiswa menga, aweyi kafwete vanga? Ekuma?
14 Adieyi tuvova avo Nkristu olwele mputa yampwena yovo ovavanga pasulwa? Yindula vo dotolo uvovese avo kuvutulwisa menga ko fwa ofwa. Kieleka, Nkristu ke zolanga fwa ko, kadi o moyo i lukau lwa Nzambi. Otambulwila baka nlongo miakaka ke misangwanga menga ko. Kele vo dilendakana kafwete landa luludiku lwa dotolo yo tambulwila nlongo miakaka milenda vutula menga muna nitu.
15 Nga diambote kwa Nkristu mu kulula nsiku mia Nzambi muna vuluza moyo andi mu fikolo omu nza yayi? Yesu wavova vo: “Konso on’ozolele o vuluza moyo andi, vidisa kevidisa wo; kansi konso on’ovidisila moyo andi muna diambu diame, solola kesolola wo.” (Matai 16:25) Katuzolele fwa ko. Kansi avo tuvava vuluza moyo eto muna kulula nsiku mia Nzambi, mu vonza kia vidisa moyo a mvu ya mvu tukuyisianga. Ozevo, diangangu mu bundanga e vuvu muna nsiku miansongi mia Nzambi. Tufwete kalanga mpe ye vuvu vo avo tufwidi, o Nzambi okutusungamena yo kutuvutulwila moyo una vo i lukau lwandi lwantalu.—Yoane 5:28, 29; Ayibere 11:6.
16. Nkia nzengo bebakanga selo ya Nzambi mu kuma kia menga?
16 O unu, selo ya Nzambi yakwikizi ye sikididi kiawonso bebakanga e nzengo za lemvokela luludiku lwandi mu kuma kia menga. Ke balendi mo dia ko yovo sadila mo mu mpila yakaka. * Bena ye ziku vo Nzambi wavanga menga ozeye edi diambote mu kuma kiau. Nga okwikidi dio?
MPILA MOSI KAKA YAMBOTE YASADILA MENGA
17. Muna Isaele yankulu, nkia mpila mosi kaka ya sadila menga yatondwanga kwa Yave wa Nzambi?
17 Nsiku a Mose mpila mosi kaka yambote ya sadila menga uyikanga. O Yave wakanikina Aneyisaele ankulu vo: “O moyo muna menga i wina: yanuvanina mo van’eziku mabakanisina mioyo mieno: kadi i menga mebakanisin’o moyo.” (Fuka 17:11) Vava Aneyisaele basumukanga, diavavanga vo bavananga tukau twa bulu yo sia menga van’eziku diakala muna saba ye muna tempelo. Eyayi i mpila mosi kaka yambote yasadilwang’o menga.
18. Nkia nsendo ye nsambu tutambula muna kimenga kia Yesu?
18 Akristu akieleka ke bena mu wisa kia Nsiku a Mose ko. Muna kuma kiaki, ke bevananga yimenga ya bulu ko yovo sia menga ma bulu van’eziku. (Ayibere 10:1) Ozevo, osadila menga van’eziku muna Isaele yankulu kini kia kimenga kiantalu kia Yesu Kristu wa Mwan’a Nzambi diasonganga. Nze una twalongoka mu Kapu kia 5 kia nkanda wau, Yesu muna vana moyo andi muna wete dieto wayambula vo menga mandi mabunguka se kimenga. I bosi watomboka kun’ezulu yo vana menga mandi se lukau kwa Nzambi. (Ayibere 9:11, 12) Ediadi diaziula e nzila muna lolokwa masumu meto kimana tuavwa moyo a mvu ya mvu. (Matai 20:28; Yoane 3:16) E mpila yayi ya sadila menga yamfunu kikilu yakala. (1 Petelo 1:18, 19) Muna kwikilanga muna menga ma Yesu kaka tulenda vuluzilwa.
19. Adieyi tufwete vanga muna songa vo ‘twavelela muna menga ma wantu awonso’?
19 Tuvutulanga mpe matondo kwa Yave wa Nzambi muna lukau lwa moyo katuvana. Ediadi difwete kutufila mu zayisanga kw’akaka vo, kwikila muna kimenga kia Yesu divananga elau dia vwa moyo a mvu ya mvu. O badikilanga moyo nze una kebadikilanga wo Yave dikutufila mu vanga wo y’etima diawonso. (Tanga Yezekele 3:17-21.) Avo tulungisa e mbebe yayi ye sungididi kiawonso, tuvova nze una kavova Paulu wa ntumwa vo: ‘Dianu inusidìdi umbangi, kiau lumbu eki, ovo mpelèle muna menga ma wantu awonso. Kadi kialembwa nkutu ko kunusamunwin’o lukanu lua Nzambi luawonso.’ (Mavangu 20:26, 27) Samunanga e nsangu za Nzambi ye makani mandi kw’akaka i mpila yambote ya songela vo tuzitisanga o moyo yo menga.
^ tini. 16 Muna zaya mambu makaka mu kuma kia vutulwis’o menga, tala finkanda Como Pode o Sangue Salvar a Sua Vida? muna lukaya lwa 13-17, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
KAPU YA KUMI NA NSAMBWADI
Kisambu Kele Dikabu
1, 2. Sambu na nki nge ke yindula nde kisambu kele dikabu mosi ya mfunu, mpi sambu na nki beto fwete zaba mambu yina Biblia ke tuba sambu na yo?
KANA beto fwanisa ntoto ti luyalanganu, beto ta mona nde ntoto kele fioti kibeni. Ntangu Yehowa ke talaka ntoto, yandi ke monaka bantu ya makanda yonso bonso ditonsi ya fioti ya masa na kati ya kantini. (Nkunga 115:15; Yezaya 40:15) Kana bo fwanisa beto ti luyalanganu beto kele fioti kibeni, ata mpidina Nkunga 145:18, 19 ke tuba nde: “Yehowa kele pene-pene ya bantu yonso yina ke bingaka yandi, ya bantu yonso yina ke bingaka yandi na kieleka. Yandi ke lungisaka nzala ya bantu yina ke waka yandi boma; yandi ke waka kudila na bo sambu na kulomba lusadisu, mpi yandi ke gulusaka bo.” Beto kele ti dikabu ya mbote kibeni! Yehowa, Ngangi yina kele nkwa-ngolo yonso ke zolaka kuvanda pene-pene na beto mpi kuwa bisambu na beto. Ya kieleka, kisambu kele dibaku to dikabu ya mfunu yina Yehowa me pesaka konso muntu.
2 Kansi, Yehowa ta widikila beto kaka kana beto ke solula ti yandi na mutindu yina yandi ke zolaka. Inki mutindu beto lenda sala yo? Beto tadila mambu yina Biblia ke tuba sambu na kisambu.
SAMBU NA NKI BETO FWETE SAMBA YEHOWA?
3. Sambu na nki beto fwete samba Yehowa?
3 Yehowa ke zolaka nde nge samba yandi to nge solula ti yandi. Inki mutindu beto me zaba yo? Tanga Bafilipi 4:6, 7. Yindula emvitasio ya mawete yina Yehowa me pesa nge. Mfumu ya luyalanganu ke tudilaka nge dikebi mingi mpi yandi ke zolaka nde nge zabisa yandi mutindu nge ke wa mpi bampasi ya nge ke kutana ti yo.
4. Inki mutindu kusamba Yehowa mbala na mbala ta kumisa kinduku na nge ti yandi ngolo?
4 Kisambu ke sadisaka beto na kuvanda na kinduku ya ngolo ti Yehowa. Kana banduku ke solula mbala na mbala mpi ke tubila bangindu na bo, mambu ya ke yangisa bo, mpi mutindu bo ke wa, kinduku na bo ta kuma ngolo. Yo kele mutindu mosi ti kusamba Yehowa. Na kati ya Biblia, Yehowa ke zabisa nge mambu yina yandi ke yindula, mutindu yandi ke waka, mpi mambu yina yandi ta sala na bilumbu ke kwisa. Nkutu kana nge ke solula ti yandi mbala na mbala, nge lenda zabisa yandi mambu yina ke yangisa nge ngolo. Kana nge ke sala mpidina, kinduku na nge ti Yehowa ta kuma ngolo mingi.—Yakobo 4:8.
INKI BETO FWETE SALA SAMBU NZAMBI KUWA BISAMBU NA BETO?
5. Inki mutindu beto me zaba nde Yehowa ke waka ve bisambu yonso?
5 Keti Yehowa ke waka bisambu yonso? Ve. Na bilumbu ya mbikudi Yezaya, Yehowa songaka bantu ya Izraele nde: “Ata beno ke sala bisambu mingi, mono ke wa yo ve; maboko na beno me fuluka na menga.” (Yezaya 1:15) Yo yina kana beto keba ve, beto lenda sala mambu yina ta kabula beto ti Nzambi mpi yina ta sala nde yandi wa ve bisambu na beto.
6. (a) Sambu na nki lukwikilu kele mfunu mingi? (b) Inki mutindu nge lenda monisa nde nge kele ti lukwikilu?
6 Kana beto ke zola nde Yehowa kuwa bisambu na beto, beto fwete kwikila na yandi. (Marko 11:24) Ntumwa Polo tendulaka nde: “Kukonda lukwikilu muntu lenda pesa ve Nzambi kiese, sambu muntu yina ke pusana pene-pene na yandi fwete kwikila nde yandi kele mpi nde yandi ke kumaka muntu yina ke pesaka matabisi na bantu yina ke sosaka yandi na masonga yonso.” (Baebreo 11:6) Kansi, yo me fwana kaka ve na kutuba nde beto kele ti lukwikilu. Beto ta monisa pwelele lukwikilu na beto kana beto ke lemfukila Yehowa konso kilumbu.—Tanga Yakobo 2:26.
7. (a) Sambu na nki beto fwete kudikulumusa mpi kumonisa luzitu ntangu beto ke samba Yehowa? (b) Inki mutindu beto lenda monisa nde beto kele masonga ntangu beto ke samba?
7 Ntangu beto ke samba Yehowa, beto fwete kudikulumusa mpi kumonisa luzitu. Sambu na nki? Kana yo ke lomba nde beto solula ti ntotila to prezida mosi, beto ta sala yo na luzitu yonso. Yehowa kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, yo yina beto fwete monisa luzitu mpi kudikulumusa ya mingi ntangu beto ke solula ti yandi. (Kuyantika 17:1; Nkunga 138:6) Diaka, beto fwete vanda masonga mpi kusamba Yehowa na ntima ya mvimba kukonda kuvutukila bangogo ya mutindu mosi.—Matayo 6:7, 8.
8. Kana beto ke samba sambu na kima mosi, inki beto fwete sala diaka?
8 Ya nsuka, ntangu beto ke samba sambu na kima mosi, beto fwete sala mambu na kuwakana ti kisambu na beto. Mu mbandu, kana beto ke samba Yehowa sambu na madia na beto ya konso kilumbu, beto fwete vanda ve bamolo mpi beto fwete vingila ve nde Yehowa kupesa beto konso kima yina ata beto kele ti makuki ya kusala kisalu sambu na kuzwa yo. Beto fwete vanda kikesa na kisalu mpi kundima konso kisalu yina beto lenda sala. (Matayo 6:11; 2 Batesalonika 3:10) Kana beto ke samba Yehowa sambu yandi sadisa beto na kuyambula diambu mosi ya mbi, beto fwete tina konso diambu yina lenda nata beto na mpukumuna yina. (Bakolosai 3:5) Beto tadila ntangu yai bangiufula yina bantu ke kudiyulaka sambu na kisambu.
BANGIUFULA YA BANTU KE KUDIYULAKA SAMBU NA KISAMBU
9. (a) Beto fwete samba nani? (b) Yoane 14:6 ke longa beto nki na yina me tala kisambu?
9 Beto fwete samba nani? Yezu longaka balongoki na yandi na kusamba “Tata na beto yina kele na zulu.” (Matayo 6:9) Yandi tubaka diaka nde: “Mono kele nzila mpi kieleka mpi luzingu. Ata muntu mosi ve ke kwisaka na Tata kana yandi kwisa ve na nzila na mono.” (Yoane 14:6) Yo yina, beto fwete samba kaka Yehowa na nzila ya Yezu. Kusamba na nzila ya Yezu ke tendula nki? Sambu Yehowa kundima bisambu na beto, beto fwete monisa luzitu na kisalu ya mfunu yina yandi me pesaka Yezu. Mutindu beto longukaka yo, Yezu kwisaka na ntoto sambu na kugulusa beto na disumu mpi na lufwa. (Yoane 3:16; Baroma 5:12) Yehowa me tulaka mpi Yezu Nganga-Nzambi ya Nene mpi Zuzi.—Yoane 5:22; Baebreo 6:20.
10. Inki mutindu beto fwete vanda ntangu beto ke samba?
10 Inki mutindu beto fwete vanda ntangu beto ke samba? Yehowa ke lombaka beto ve na kufukama, na kuvanda, to na kutelama ntangu beto ke samba. Biblia ke longa beto nde, beto lenda solula ti Yehowa na konso mutindu yina ke monisa luzitu. (1 Bansangu 17:16; Nehemia 8:6; Daniele 6:10; Marko 11:25) Sambu na Yehowa, kima ya kuluta mfunu kele kuvanda na mabanza ya mbote ntangu beto ke solula ti yandi, kansi ve mutindu yina beto me vanda ntangu beto ke samba. Beto lenda samba na ndinga ya ngolo to na nsi ya ntima, na konso kisika yina beto kele mpi na konso ntangu, yo vanda na mwini to na mpimpa. Ntangu beto ke samba Yehowa, beto fwete tula ntima nde yandi ta wa beto ata ntangu muntu ya nkaka ke wa beto ve.—Nehemia 2:1-6.
11. Inki mambu beto lenda zabisa Yehowa na kisambu?
11 Beto lenda samba sambu na nki mambu? Beto lenda samba sambu na konso kima yina Yehowa ke ndimaka. Biblia ke tuba nde: “Konso kima yina beto ke lomba na kuwakana ti luzolo na yandi, yandi ke waka beto.” (1 Yoane 5:14) Keti beto lenda samba sambu na mambu na beto mosi? Ee. Ntangu beto ke samba Yehowa, yo fwete vanda bonso beto ke solula ti nduku na beto ya ngolo. Beto lenda zabisa Yehowa konso kima yina beto ke yindula mpi yina kele na ntima na beto. (Nkunga 62:8) Beto lenda samba yandi na kupesa beto mpeve santu na yandi sambu yo sadisa beto na kusala mambu ya mbote. (Luka 11:13) Diaka, beto lenda lomba Yehowa mayele sambu beto baka balukanu ya mbote mpi beto lenda samba yandi sambu yandi pesa beto kikesa ya kukanga ntima na bampasi. (Yakobo 1:5) Beto fwete lomba Yehowa na kulolula masumu na beto. (Baefezo 1:3, 7) Beto fwete samba mpi sambu na bantu ya nkaka, mu mbandu bantu ya dibuta na beto mpi bampangi na beto Bakristu.—Bisalu 12:5; Bakolosai 4:12.
12. Inki kele mambu ya mfunu mingi yina beto fwete tubila na bisambu na beto?
12 Inki kele mambu ya mfunu mingi yina beto fwete tubila na bisambu na beto? Yehowa mpi luzolo na yandi. Beto fwete pesa yandi matondo na ntima ya mvimba sambu na bima yonso yina yandi me salaka sambu na beto. (1 Bansangu 29:10-13) Beto me zaba yo sambu ntangu Yezu vandaka na ntoto, yandi longaka balongoki na yandi mutindu ya kusamba. (Tanga Matayo 6:9-13.) Yandi tubaka nde, bo fwete samba ntete-ntete sambu zina ya Nzambi kuvanda ya santu, disongidila bo santisa yo. Na nima, Yezu monisaka nde beto fwete samba sambu Kimfumu ya Nzambi kukwisa mpi sambu luzolo ya Yehowa kusalama na ntoto ya mvimba. Yezu tubaka nde beto fwete samba sambu na bampusa na beto mosi na nima ya kutubila mambu yai ya mfunu mingi. Kana beto ke tula Yehowa mpi luzolo na yandi na kisika ya ntete na bisambu na beto, yo ta monisa mambu yina kele mfunu mingi sambu na beto.
13. Bisambu na beto fwete sala bangunga ikwa?
13 Bisambu na beto fwete sala bangunga ikwa? Biblia ke tubila yo ve. Bisambu na beto lenda vanda nkufi to nda na kutadila diambu yina beto ke tubila. Mu mbandu, beto lenda sala kisambu ya nkufi na ntwala ya kudia kansi kisambu ya nda ntangu beto ke pesa Yehowa matondo to ntangu beto ke zabisa yandi mambu yina ke yangisa beto. (1 Samuele 1:12, 15) Beto fwete sala ve bisambu ya nda kaka sambu na kudisonga na meso ya bantu, mutindu bantu ya nkaka ya bilumbu ya Yezu vandaka kusala. (Luka 20:46, 47) Bisambu ya mutindu yai ke yitukisaka ve Yehowa. Kima ya kuluta mfunu sambu na Yehowa kele nde beto sala bisambu yina ke katuka na ntima.
14. Beto fwete samba mbala ikwa, mpi yo ke longa beto nki sambu na Yehowa?
14 Beto fwete samba mbala ikwa? Yehowa ke lomba beto na kusolula ti yandi mbala na mbala. Biblia ke tuba nde beto fwete “samba ntangu yonso” mpi beto fwete “kwamina na kisambu.” (Matayo 26:41; Baroma 12:12; 1 Batesalonika 5:17) Yehowa ke vandaka ntangu yonso ya kuyilama sambu na kuwidikila beto. Beto lenda pesa yandi matondo konso kilumbu sambu yandi ke zolaka bantu mpi ke kabaka. Diaka, beto lenda lomba yandi lutwadisu, ngolo mpi kikesa. Kana beto ke bakisa nde kisambu kele kibeni dikabu ya mfunu yina Yehowa me pesaka beto, beto ta sadila mabaku yonso yina ke monana sambu na kusolula ti yandi.
15. Sambu na nki beto fwete tuba “amen” na nsuka ya kisambu?
15 Sambu na nki beto fwete tuba “amen” na nsuka ya kisambu? Ngogo “amen” ke tendula “ya kieleka,” to “yo vanda mpidina.” Ntangu beto ke tubaka amen, yo ke monisaka nde beto me ndima mambu yina beto me tuba na kisambu na beto, disongidila beto me tuba masonga. (Nkunga 41:13) Biblia ke longa beto nde yo kele mbote na kutuba “amen,” yo vanda na nsi ya ntima to na ndinga ya ngolo, na nsuka ya kisambu yina muntu me sala na meso ya bantu yonso sambu na kumonisa nde beto me ndima mambu yina yandi me tuba.—1 Bansangu 16:36; 1 Bakorinto 14:16.
INKI MUTINDU NZAMBI KE PESAKA MVUTU NA BISAMBU NA BETO?
16. Keti Yehowa ke pesaka kibeni mvutu na bisambu na beto? Tendula.
16 Keti Yehowa ke pesaka kibeni mvutu na bisambu na beto? Ee! Biblia ke bingaka yandi “Muntu ya ke waka kisambu.” (Nkunga 65:2) Yehowa ke waka bisambu ya bamilio ya bantu ya masonga mpi yandi ke sadilaka banzila mingi sambu na kupesa mvutu.
17. Inki mutindu Yehowa ke sadilaka bawanzio mpi bansadi na yandi ya kele na ntoto sambu na kupesa mvutu na bisambu na beto?
17 Yehowa ke sadilaka bawanzio mpi bansadi na yandi ya kele na ntoto sambu na kupesa mvutu na bisambu na beto. (Baebreo 1:13, 14) Kele ti bambandu mingi ya bantu yina sambaka Nzambi sambu yandi sadisa bo na kubakisa Biblia, mpi ntangu fioti na nima Bambangi ya Yehowa kwendaka kutala bo. Biblia ke monisa nde bawanzio mpi ke zabisaka “nsangu ya mbote” na ntoto ya mvimba. (Tanga Kusonga 14:6.) Diaka, bampangi mingi me sambaka Yehowa sambu na mpasi mosi buna to kima mosi yina bo vandaka na yo mfunu, mpi na nima mpangi mosi ya bakala to ya nkento pesaka bo lusadisu yina bo vandaka na yo mfunu.—Bingana 12:25; Yakobo 2:16.
18. Inki mutindu Yehowa ke sadilaka mpeve santu na yandi mpi Biblia sambu na kupesa mvutu na bisambu na beto?
18 Yehowa ke sadilaka mpeve santu na yandi sambu na kupesa mvutu na bisambu na beto. Kana beto me samba yandi sambu yandi sadisa beto na kukanga ntima na mpasi mosi, yandi lenda sadila mpeve santu na yandi sambu yo twadisa beto mpi yo pesa beto ngolo. (2 Bakorinto 4:7) Yehowa ke sadilaka mpi Biblia sambu na kupesa mvutu na bisambu na beto mpi sambu na kusadisa beto na kubaka balukanu ya mbote. Kana beto tanga Biblia, beto lenda mona baverse yina ta sadisa beto. Na balukutakanu ya dibundu, Yehowa lenda pusa mpangi mosi yina ke sala komantere na kutubila mambu yina beto kele na yo mfunu to yandi lenda sadila nkuluntu mosi sambu na kuzabisa beto dibanza mosi ya kele na Biblia.—Bagalatia 6:1.
19. Sambu na nki beto lenda mona nde Yehowa ke pesa ve mvutu na bisambu na beto?
19 Kansi bantangu ya nkaka, beto lenda kudiyula nde: ‘Sambu na nki Yehowa ke pesa ve mvutu na bisambu na mono?’ Yibuka nde, yandi me zaba ntangu mpi mutindu yandi ta pesa mvutu na bisambu na beto. Yandi me zaba mambu yina beto kele na yo mfunu. Mbala ya nkaka yo ta lomba nde beto landa kusamba mbala mingi sambu na kumonisa nde beto kele kibeni na mfunu ya kima yina beto ke lomba yandi mpi sambu na kumonisa nde beto ke kwikila na yandi. (Luka 11:5-10) Bantangu ya nkaka, Yehowa ke pesaka mvutu na bisambu na beto na mutindu yina beto vandaka kuyindula ve. Mu mbandu beto lenda samba sambu na mpasi mosi buna, kansi na kisika nde Yehowa kukatula mpasi yango, yandi lenda pesa beto ngolo ya kukangila yo ntima.—Tanga Bafilipi 4:13.
20. Sambu na nki beto fwete samba Yehowa mbala na mbala?
20 Beto kele ti dibaku ya mbote kibeni ya kusamba Yehowa! Beto lenda ndima nde yandi ta widikila beto. (Nkunga 145:18) Kana beto ke samba Yehowa mbala na mbala na ntima ya mvimba, kinduku na beto ti yandi ta kuma ngolo mingi.


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Yuli 2016
Mbandu ya Bangogo ya Kukotila na Masolo
Bangindu sambu na kukabula Nzozulu ya Nkengi mpi Nsangu ya Mbote ya Me Katuka na Nzambi! Sadila bambandu yai sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Kumisa Yehowa, Muntu ya Ke Waka Kisambu
Sambu na nki yo kele mbote na kusamba sambu na balusilu ya nge me sala na Nzambi? Inki mutindu nge lenda monisa na bisambu na nge nde nge ke tudilaka Yehowa ntima? (Bankunga 61-65)
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Kuvanda ti Luzingu ya Kukonda Mindondo Ke Sadisaka na Kukumisa Nzambi
Kusala nde luzingu na nge kuvanda ya kukonda mindondo lenda sadisa nge na kusala inki? Inki mutindu nge lenda landa mbandu ya luzingu ya Yezu?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Bansadi ya Yehowa Ke Vandaka Kikesa Sambu na Lusambu ya Kieleka
Kikesa ya Davidi ke longa beto inki? Kikesa na beto ke pusaka beto na kusala inki? (Bankunga 69-72)
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Keti Nge Lenda Meka Yo Sambu na Mvula Mosi?
Bantu yina ke zola kusala kisalu ya kimupasudi-nzila ta vanda ti luzingu ya kiese mpi ta baka balusakumunu mingi.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Manaka Sambu na Kusala Kisalu ya Kimupasudi-Nzila ya Ntangu Yonso
Nge lenda yituka na kumona nde ata bantu yina kele ve ti ntangu mingi to kele ve ti ngolo mingi lenda sala kisalu ya kimupasudi-nzila ya ntangu yonso.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yibuka Bisalu ya Yehowa
Bisalu ya Yehowa kele nki? Nki mutindu kuyindulula yo ke natilaka beto mambote? (Bankunga 74-78)
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Nani Kele Muntu ya Kuluta Mfunu na Luzingu na Nge?
Muntu yina sonikaka Nkunga 83 monisaka nde Yehowa Nzambi vandaka Muntu ya kuluta mfunu na luzingu na yandi. Inki mutindu beto lenda monisa nde yo kele mutindu mosi na luzingu na beto?


text:
Tata Cordeiro Ernesto NZAKUNDOMBA wa wutukila kua Makela do Zombo kya kala mu lumbu kya ntete kya ngode ya tanu, muna mvula funda di mosi ye nkama vwa ye makumaya. Mwana tata Muchomco ye mama Luleko Susana.
Wayantika lulongoko kuna BMS Kibokolo, kuna zunga kya Zombo, ye manisa malongi kuna Kongo Belezi tuka ku BMS-Kibentele ye BMS Ngombe Matadi.
Wa yantika longa kuna zunga kya Kyendi, muna mvula funda di mosi ye nkama vwa ye makumasâmbanu ye zole. Muna Mvula makumasâmbanu ye vwa, wewle ku Kwulu Ngongo, muna mvula lu nsabwadya ye tatu fidilu kuna Kinsasa, mu ka bakila e nzila. Kotele ku Ngola mua mvula lunsambwadya ye ya. Wakangama ye kota boloko kuna Mbanza ya Wizi, wa yenda vayikiswa kuna Ndamba kya kala lumbu kya sâmbanu muna ngonde ya kumi ye mosi mu mvula ya lunsambwadya ye tanu, wa yenda swama kuna Mbanza Nkusu, ye kina kya kala muna lumbu kya makimole ya ngonde ya ntete, muna mvula lunsambwadya ye sâmbanu ya yenda bongwa mu kotela muna vevolo a nkangu kuna zunga kya Kibokolo, Makela, Kwimba ye Mbanza a Kongo, bosi ka vutuka kuna Zombo muna Mvula ya Lunsambwadya ye Nsambwadya. Ka kala mfumu vena Makela, muna mvula lunsambwadya ye nana, wa solwa ka kala mfumu muna kimvuka kya mbumba, kya MPLA, mu Zunga kya Wizi ya mvimba.
- Muna mvula ya lunsambwadya ye nsambwadya, mu kota muna malongi ma mbumba kuna Mbanza ya Wizi.
- Muna mvula ya lansabwadya ye vwa, ye wenda longwa e ndwaninu e sadi kuna nsi ya URSS.
- Malongi ma nwanina e salu ku nsi ya Tchecoslóvaquia muna mvula ya lunana.
- Mo yo mpe mvula, ka kota muna malongi ma salu kuna nsi ya Polónia.
- Malongi ma nkadilu a wuntwadi kuna nzo ya lulongoko kya kimvuka kya MPLA, tuka mvula lunana ye nana ye mvula luvwa.
- Wakala mpe nkwa kimvuka kya salu ye ngwuilu a mazandu kuna nsi ya Ngipitu, muna mvula lunana ye tatu.
- Wakala mpe nkwa kimvuka kya salu mya vovana ye wizana mu afilika – Zambia.
Ka sala ku Mbanza ya Wizi, nsoniki wa ntete, kya kimvuka kya a sadi, bosi kayenda kuna Luanda, mu vingila e Pascoal Luvualu, wean fulu kya Nsoniki wa ntete ya Ngola muna kimvuka kya salu.
Yandi wa sala e yi mvuka ye yi mvuka ya salu ya yingi mu Ngola. Muna mvula ya lunana ya ya ka vutuka kuna Mbanza ya Wizi, wu ka kituta e nsoniki wa ntete kya kimvuka kya MPLA, ye kala e nguvulu tuka e mvula ya luvwa ye ya ye lunana ye vwa. Wa sisa e kyo fulu kwa nguvulu wayiza kuna kimvuka kya mbumba UNITA, mu dyambu dya moko kya luvúvamu ya manisilu a nkindu.
Muna mvula ma funda mole ye ya, wa solwa kakaka m’povi muna nzo ya kinzonzi.


text:
Kapu Sambwadi
Vala ba Luvulubukusu!
WUKIYINDULA kukota buloko bu mvu ka mvu mu mambu wukhambu vanga. Wulenda mana dyana mukhambu zaba kilumbu wumbasika. Voti wulenda mona luzingu lwaku banga lwisi ko tsundu kibila wisi ko ma kuvanga. Mu thangu beni wummana dyana, yawu wumbakula mutu widi zingolo zi kukula ayi wukukanikisi mu kukula! Bwidi wulenda mwena?
1-3. Va kivika mbi twidi, ayi bwidi Yave kala tuvukisila?
2 Befu boso twidi mimvika mi lufwa. Twisi ko ma kuvanga mu nandi. Vayi Yave widi zingolo zi kutuvukisa mu lufwa. Ayi nandi wukanikisa ti ‘mbeni yitsuka, lufwa lwala bungu.’
3 Yindula mayangi wala ba bo wala mana boma bu lufwa! Lwisi ko to lufwa Yave kala manisa, vayi wala vulubukisa baboso bafwa. Bwidi wummwena diyindu adyodyo? Nandi wukanikisa ti ‘ntoto wala vutula banani bafwa’ mwingi babwe zinga. (Yesaya 26:19) Mawu Kibibila kantangunina luvulubukusu.
BO TI MUTU TUNZOLANGA FWIDI
4. (a) Mbi bilenda kutubomba bo ti mutu va dikanda voti nkundi wutufikamanga beni befwa? (b) Banani baba bakundi ba Yesu ba luzolo?
4 Bo ti mutu va dikanda voti nkundi wutufikamanga beni befwa, manyongi ayi kyunda mu ntima, phasi mu kumana. Tumbanga banga mutu be syala nafeka. Twisi ko ma kuvanga mwingi kuvutula moyo wu mutu beni, vayi Kibibila kitubomba mu manyongi ayi mu kyunda ki tulenda ba. (Tanga 2 Kolinto 1:3, 4.) Twanlandakana kifwani kilenda kutumonisa mayindu Yave ayi Yesu badi mu matedi kuvutula luzingu lu batu tunzolanga bafwa. Bo Yesu kaba va ntoto, nandi waba kwendanga khumbu ziwombo katala Lazalo na zikhomba zyandi Malata ayi Malia. Bawu batatu, baba bakundi bamboti ba Yesu. Diawu Kibibila kintubila ti ‘Yesu wuzola beni Lazalo ayi zikhomba zyandi—Malata ayi Malia.’ Vayi kilumbu kinkaka Lazalo wu yiza fwa.
5, 6. (a) Mbi Yesu kavanga bo kamona dikanda ayi bakundi baba dila Lazalo? (b) Kibila mbi malenda kutubombila kuzaba ti Yesu mvandi wuba mu kyunda ayi wudila Lazalo?
5 Yesu wuyenda mwingi kubomba Malata ayi Malia. Bo Malata kayuwa ti Yesu mavitila va divula di Betani, nandi wuyenda kundengana. Wuyangalala beni bo kamona Yesu ayi wunkamba: ‘Bo ti bedi vava, khanu khomb’ama kasa fwa ko.’ Malata kaba mwena ti Yesu kalendi ko kuvulubukisa Lazalo. Vayi bo Yesu kamona Malia kaba dila khomb’andi, nandi mvandi wunyonga mu ntima ayi wudilad. (Yoane 11:21, 33, 35) Nandi wuvisa buboti kyunda kilutidi tumbanga befu kufwilu mutu tunzolanga beni.
6 Ma tubombanga beni kuzaba ti Yesu mvandi wumbanga kyunda mu bafwa dedi bo tumbelanga ti tube fwilu. Kyunda Yesu kammonanga, kiawu Tat’andi mvandi kammonanga. (Yoane 14:9) Yave widi zingolo zi kumanisa lufwa ayi mawu kambelama kuvanga.
‘LAZALO, YIZA KUNGANDA’
7, 8. Kibila mbi Malata kabina mangina batu kubotula dimanya va dibumba di khomb’andi Lazalo, vayi mbi Yesu kavanga?
7 Bo Yesu katuka va dibumba bazikila Lazalo, va mwelo beni va ba dimanya di dinneni. Yesu wutuba: ‘Botulanu dimanya.’ Vayi Malata kasa kikina ko diawu katubila: ‘Malendi ba ko kibila tona banzika, va mavyoka bilumbu binna.’ (Yoane 11:39) Nandi kasa zaba ko mbi Yesu kaba tomba kuvanga mwingi kavulubusa khomb’andi.
8 Yesu wutela Lazalo: ‘Yiza kunganda!’ Malata ayi Malia bamona mangitukulu. ‘Mutu wufwa wubasika na bitendi bi dilensola banzinga mu myoko ayi malu bo kafwa.’ (Yoane 11:43, 44) Lazalo bamvulubukisa mu lufwa! Nandi wuvutuka kubwe zinga na dikandi dyandi ayi bakundi. Batu bansimba, bambumbakana ayi bayoluka yandi. Mawu maba mangitukulu! Yesu wuvulubukisa Lazalo.
‘NGYE MWANA NKYETO, MINU YIKUKAMBA KOTUKA, TELAMA!’
9, 10. (a) Nani wuvana Yesu mangolo ma kuvulubukisa batu? (b) Kibila mbi binongo biluvulubukusu bididi nkinza mu befu?
9 Mu mangolo mandi Yesu kavulubukisila batu? Ndamba. Ava kavulubukisa Lazalo, nandi wudinda mu nzila yi lusambulu kwidi Yave ayi Nandi wumvana zingolo mwingi kavulubukisa Lazalo. (Tanga Yoane 11:41, 42.) Kasi ko to Lazalo Yesu kavulubukisa. Kibibila kintubila mvandi mwana wunkyeto wuba kumi ayi mimvu myodi (12) wufwila mu kimbevo kingolo Yesu kavulubukisa. Tat’andi Yailo wumona ti nandi kalendi vuka ko, diawu kadindila Yesu mwingi kambelusa. Nandi to mwana kaba. Mu thangu kaba koluka na Yesu, va yiza dibakala dimweka dinkamba: ‘Bika kwandi kube tatisa nlongisi. Wisa zaba ko ti mwan’aku be fwa?’ Yesu wukamba Yailo: ‘Bika kuba kyunda, vayi tela mana kibila nandi kalenda vuka.’ Yesu wuyenda na Yailo ku nzo’andi. Bo bafikama va nzo, Yesu wuyuwa bidilu bi batu. Yesu wutuba: ‘Bikanu kube dila, kibila nandi kasa fwa ko vayi kulala kanlala.’ Matata ma mwana beni bakiyuvula, mbi Yesu kantya kutuba? Yesu wudinda baboso babasika ku nganda ayi wukota na matata ma mwana beni ku kivinga ku kaba. Yesu wunsimba mu koko ayi wunkamba: ‘Ngye mwana Nkyeto minu yikukamba kotuka, telama.’ Ngye wulenda yindula mayangi matata mandi bamona bo mwan’awu kavulubuka ayi bo katona kudyata! Buawu, Yesu wuvulubusa mwana Yailo. (Malako 5:22-24, 35-42; Luka 8:49-56) Tona kilumbu beni ba kumona mwana wu Yailo, baba tebukanga moyo ma Yave kavanga mu nzila yi Yesu. *
10 Baboso Yesu kavulubukisa ba bwe fwa. Kutanga binongo bi batu bavulubuka mu bilumbu bi Yesu, bilenda kutusadisa kuba mana mu matedi luvulubukusu mu bilumbu binkwiza. Kibila Yave kalenda vulubukisa batu bafwa ayi nandi wala kumavanga.
MBI TULENDA LONGUKA MU ZIMFULUBUKUSU ZI SALAMA KUMBUSA
11 Kibibila kimvisikisa ti ‘bafwa bazabanga ko ni dyambu dimvela.’ Kiawu, kivisa kimonika mu Lazalo. (Mpovi 9:5) Yesu wufwanikisa lufwa lu Lazalo dedi mutu be lala. (Yoane 11:11) Bo Lazalo kaba kudibumba kasa zaba dyambu dimvela ko.
12. Bwidi tuzabidi ti luvulubukusu lu Lazalo lusalama?
12 Batu bawombo bamona bo Yesu kavulubukisa Lazalo. Zimbeni zi Yesu mvawu bakikina ti mangitukulu beni mamonika. Lazalo, kivisa mu matedi luvulubukusu, kibila batu bammona bo kavutuka ku bwe zinga. (Yoane 11:47) Bawombo bayenda mwingi bamona Lazalo bo kavulubuka ayi batona kukikinina ti Yesu nandi bafila kwidi Nzambi. Zimbeni zi Yesu basa zola ko mambu mamonika diawu batombila kuvonda Yesu ayi Lazalo.
13. Kibila mbi tulenda tela mana ti Yave wala vulubusa bafwa?
13 Yesu wutuba: ‘Baboso badi mu mabumba bela kuwa mbembo’andi ayi bala basika’. (Yoane 5: 28) Mansudula ti baboso badi mu kilunzi ki Yave bala vutuka ku bwe zinga. Vayi mwingi Yave kavulubusa mutu, nandi fweti tebuka moyo mamoso matedi mu mutu beni. Bukyedika ti nandi wala mavanga? Ku diyilu kwidi mafunda ayi mafunda ma zimbwetila. Kibibila kintuba ti Yave zebi dizina di kadika mbwetila. (Tanga Yesaya 40:26.) Bo ti nandi zebi dizina di kadika mbwetila, muna nandi kalenda tebuka moyo mamoso matedi mu baboso bafwa badi mu kilunzi kyandi bala vulubuka. Dinkaka dituvanga kukikina ti Yave wala tebuka moyo mu mamoso matedi batu beni bafwa, kibila nandi mvangi wu byuma byoso ayi widi zingolo zi kuvutula luzingu lu batu bafwa mwingi babwe zinga.
14, 15. Mbi tulenda longuka mu mambu matuba Yobi mu matedi luvulubukusu lu bafwa?
14 Yobi wuba lufyatu mu luvulubukusu lu bafwa. Nandi wuyuvula: ‘Mutu na kufwa, kalenda bwe zinga?’ Bosi wukamba Yave: ‘Ngye kuthela, minu yala kutambudila. Ngyewu wala tomba kubwe vutula bivangu byaku.’ Bukyedika, Yobi wuzaba ti Yave phwila kadi mu kuvulubusa bafwa.
15 Bwidi wummwena dyana di luvulubukusu lu bafwa? Ngye wulenda yikuvusa, ‘dikanda dyama ayi bakundi bama bafwa, bawu mvawu bala vulubuka?’ Ma tukindisa beni kuzaba ti Yave widi phwila yi kuvulubusa bafwa. Twantala mbi Kibibila kintuba mu matedi banani bala vulubuka ayi kwidi bala zingila.
BALA ‘KUWA MBEMBO’ANDI AYI BALA BASIKA’
16. Bo bala vulubuka va ntoto lwaku mbi bala baka?
16 Mu thangu yikhulu baboso bavulubuka babwe zinga ayi makanda mawu ayi bakundi va ntoto. Mawu mala monika kuntwala, vayi mu phila yilutidi buboti. Mu kibila mbi? Kibila bo bala vulubuka bala baka lwaku lu kuzinga mvu ka mvu ayi balasa bwe fwa ko. Bawu bala baka luzingu lumboti lu lutidi na mu thangu ayiyi. Mimvita, bimbevo ayi buphunya, malasa bwe ba ko.
17. Banani bala vulubuka?
17 Banani bala vulubuka? Yesu wutuba: ‘Baboso badi mu mabumbi bela kuwa mbembo’andi ayi bala basika.’ (Yoane 5:28, 29) Nzaikusu 20:13 yitukamba: ‘Ḿbu wuvutula baboso bafwila momo; bizyami bivutula baboso bafwa baba ku tsi ntoto.’ Diawu bawombo bafwa bala vutuka kubwe zinga. Mvwala Polo wutuba mvandi ti luvulubukusu lwala ba mu ‘baboso balunungu ayi bakhembu lunungu.’ (Tanga Mavanga 24:15.) Mbi mansundula?
18. Banani ‘balunungu,’ bala vulubuka?
18 Bisadi byoso bi Yave bizinga ava Yesu kiza va ntoto bantedilanga balunungu, mvawu bala vulubuka. Dedi Nowa, Abalahami, Salai, Mose, Luti ayi Esteli. Ngye wulenda tanga matedi babakala ayi bankyeto beni mu Ebeleo kapu 11. Muna mbi tulenda tuba matedi bisadi bi Yave mu thangu’itu? Bawu mvawu badi batu balunungu, ayi bala vulubuka.
19. ‘Bakhembu lunungu’ muna banani? Lwaku mbi Yave kala bavana?
19 Bo ‘bakhembu lunungu,’ batu bakhambu baka lwaku lu kulonguka matedi Yave. Bawu mvawu, Yave kalendi ko kuba zimbakana. Bala vulubuka, ayi bala baka lwaku lu kulonguka matedi Yave ayi kunsadila.
20. Kibila mbi luvulubukusu lwala khambu bela mu batu boso?
20 Bukyedika ti baboso bafwa bala vulubuka? Ndamba. Yesu wutuba ti batu bankaka balasa vulubuka ko. (Luka 12:5) Banani bala vulubuka ayi bala khambu vulubuka? Yave nandi Mfundisi wutsuka, vayi wuvana Yesu kiyeku ki kufundisa ‘bafwa ayi bamoyo.’ (Mavanga 10:42) Zikhutu matu bakhambu balula mavanga ayi nzingulu, balasa vulubuka ko.
LUVULUBUKUSU LU BATU BANZINGILA KU DIYILU
21, 22. (a) Bwidi bwala bela batu bala vulubuka mwingi kuzingila ku diyilu? (b) Nani wutheti wuvulubuka mwingi kuzingila ku diyilu?
21 Kibibila mvandi kitukamba ti batu bankaka bala zingila ku diyilu. Bo bala vulubuka mwingi bazingila ku diyilu, Yave kalasa bavulubukisa ko na nyitu yinsuni kibila ku diyilu kuzingilanga ko batu badi nyitu yinsuni. Luawu, luvulubukusu lu batu ba kiphevi bala zingila ku diyilu.
22 Yesu nandi wutheti wuvulubuka mwingi kuzingila ku diyilu. (Yoane 3:13) Bo Yesu kafwa, bilumbu bitatu bivyoka Yave wumvulubukisa. (Minkunga 16:10; Mavanga 13:34, 35) Yesu kasa vulubuka ko na nyitu yinsuni. Mvwala Petelo wusudikisa ti Yesu ‘wufwa mu kinsuni vayi wunzinga mu kiphevi.’ (1 Petelo 3:18) Yesu wuvulubuka mutu wungolo wu kiphevi! (1 Kolinto 15:3-6) Mu matedi luvulubukulu mu kiphevi, Kibibila kisintubila ko to Yesu vayi vadi mvandi bankaka bala baka luvulubukusu beni.
23, 24. Muna mbi ‘nkangu wulwelo’ Yesu katubila ayi baba kwa badi mu nkangu beni?
23 Ava kafwa, Yesu wukamba minlongisi myandi mikwikama: ‘Minu yinkwenda mwingi kulukubikila bwangu.’ (Yoane 14:2) Ma katuba mansundula ti minlandikini myandi minkaka bala vulubuka mwingi bazinga yandi ku diyilu. Baba kwa? Yesu wutuba ti ‘nkangu wulwelo wumamemi,’ mansundula ti mwa thalu yilwelo yi batu. (Luka 12:32) Mvwala Yoane wutuba thalu yidedakana yi batu, bo kamona Yesu ‘wu telama va mongo wu Sioni ayi 144.000’ di batu bala zinga yandi ku diyilu.
24 Thangu mbi luvulubukusu lu 144.000 di Baklisto lwala ba? Kibibila kintuba ti mawu mala monika va thonono luyalu lu Yesu ku diyilu. (1 Kolinto 15:23) Befu twidi mu kuzinga mu thangu yimvulubuka, balwelu basyedi mu 144.000 di batu bala zingila ku diyilu. Bo bakhidi va ntoto mu bilumbu bitu ba kufwa, bamvulubukanga. Angi bawombo bafwa, bala vulubuka mwingi bazingila ku paladizu va ntoto.
25. Mbi twala longuka mu kapu yinlandakana?
25 Thangu yilwelo yisyedi Yave wala kula batu boso mu lufwa ayi luawu, lwalasa vutuka ko mu batu! (Tanga Yesaya 25:8.) Bo bala kwenda ku diyilu, mbi bala vanga kuna? Kibibila kinsudikisa ti bawu bala yala na Yesu mu Kintinu ki Nzambi. Tunkwiza longuka matedi Kintinu ki Nzambi mu kapu yinlandakana.
^ Lut. 9 Matangu mankaka ma Kibibila mantubila luvulubukusu lu matoko ayi bakhulutu, babakala ayi bankyeto, basi Isaeli ayi bakhembo mu mimvila mi Isaeli. Wulenda tanga 1 Mintinu 17:17-24; 2 Mintinu 4:32-37; 13:20, 21; Matai 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Mavanga 9:36-42; 20:7-12.


text:
KAPU KIA 4
Nani i Yesu Kristu?
1, 2. (a) Nga olenda vova vo ozeye muntu a tunda avo mu nkumbu kaka unzayidi? Sasila. (b) Adieyi akaka bevovanga mu kuma kia Yesu?
VENA ye ulolo wa wantu atunda ova nza. Nanga ozeye nkumbu z’akaka muna yau. Kansi, ozaya nkumbu zau ke disongele ko vo otomene kubazaya. Kadi kuzeye mawonso ma zingu kiau ko ngatu zaya e mpila wantu bena.
2 Nanga wawá kala e nsangu mu kuma kia Yesu Kristu, kanele vo mvu 2.000 miviokele kala tuka kakadila ova ntoto. Kansi, ndonga ke bazeye ko kana nkia mpila muntu kakala Yesu. Akaka bevovanga vo muntu ambote kakala. Akaka vo ngunza. Akaka nkutu bekwikilanga vo yandi i Nzambi. Adieyi obenze?—Tala e Mvovo Misasilu 12.
3. Ekuma dinina o mfunu vo wazaya Yave wa Nzambi yo Yesu Kristu?
3 Diamfunu mu zaya e ludi mu kuma kia Yesu. Ekuma? Kadi muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “Muna vua moyo a mvu ya mvu, divavanga vo batoma kuzaya, ngeye Nzambi mosi kaka aludi yo Yesu Kristu ona watuma.” (Yoane 17:3) Elo, o zaya e ludi mu kuma kia Yave yo Yesu dikutusadisa mu vua moyo a mvu ya mvu muna paradiso ova ntoto. (Yoane 14:6) Vana ntandu, o zaya oma ma Yesu dikusadisa kadi wasonga mbandu ambote ya mpila ya zingila ye una tufwete kadilanga ye akaka. (Yoane 13:34, 35) Muna Kapu kia 1 kia nkanda wau, twalongokele e ludi mu kuma kia Nzambi. Owau, tuzaya dina Nkand’a Nzambi ulonganga mu kuma kia Yesu.
TUSOLWELE MASIA!
4. E mvovo “Masia” yo “Kristu” adieyi misongele?
4 Una Yesu kawutukidi ko, Yave wasia o nsilu muna Nkand’a Nzambi vo ofila Masia yovo Kristu. O mvovo “Masia” mu nding’a Kiyibere watuka, o mvovo “Kristu” mu nding’a Kingerekia. E mvovo miami miau miole misongele vo Nzambi wasola Masia ona wasilwa o nsilu yo kumvana kiyekwa kiamfunu. Olungisa nsilu miawonso mia Nzambi. Yesu olenda mpe kusadisa tuka owau. Una Yesu kawutukidi ko, ndonga bavavang’o zaya kana ‘Nani okala se Masia?’
5. Nga alongoki a Yesu bakwikilanga vo Yesu i Masia?
5 Alongoki a Yesu ke bakala yo lukatikisu ko vo Yesu i Masia wasilw’o nsilu. (Yoane 1:41) Kasikil’owu, Simone Petelo wavovesa Yesu vo: “Ngeye u Kristu.” (Matai 16:16) Aweyi tulenda kadila ye ziku vo Yesu i Masia?
6. Yave aweyi kasadisila akwa ntima miansongi mu zaya Masia?
6 Una Yesu kawutukidi ko, ngunza za Nzambi basoneka mambu mayingi mu sadisa wantu basolola Masia. Aweyi mambu mama masadisila? Yindula vo otuminu wenda kika nzenza ona kuzeye ko vana fulu kiningamenanga makalu. Avo batomene kusasila una kena yovo mpw’andi, olenda kunsolola. Diau dimosi mpe, Yave wasadila ngunza zandi mu kutuzayisa mana kevanga o Masia ye mana mekumbwila. E ndungan’a ungunza wau isadisanga akwa ntima miansongi mu zaya vo Yesu i Masia.
7. Nkia ungunza wole usonganga e ziku vo Yesu i Masia?
7 Tubadika ungunza wole muna ungunza wau. Wantete, mvu 700 vitila Yesu kawutuka, Mika wasakula vo Masia mun’evata diakete dia Beteleme kewutukila. (Mika 5:2) I muna mpe Yesu kawutukila. (Matai 2:1, 3-9) Wazole, Daniele wasakula vo Masia omoneka muna mvu wa 29 wa tandu Kieto. (Daniele 9:25) Owau i ungunza wole kaka muna ungunza wayingi usonganga e ziku vo Yesu i Masia wasilw’o nsilu.—Tala e Mvovo Misasilu 13.
8, 9. Nkia diambu diabwa muna lumbu kia luvubu lwa Yesu disonganga e ziku vo yandi i Masia?
8 Yave watoma kiesesa vo Yesu i Masia. Nzambi wasia nsilu wa vana sinsu kwa Yoane wa Mvubi kimana kazaya kana nani i Masia. Vava Yesu kayenda kwa Yoane mu vubwa muna Nkoko a Yodani muna mvu wa 29 wa tandu Kieto, Yoane wamona e sinsu kiaki. Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga mana mabwa: “Vava kavubilu, Yesu vana vau otombokele muna maza, e zulu diziukidi, omwene mwand’a Nzambi unkulumukini nze yembe. I bosi, e ndinga itukidi kuna zulu, oku vo: ‘Ndioyo i Mwan’ame anzolwa, ona iyangalelanga.’” (Matai 3:16, 17) Vava kawa yo mona mana mabwa, Yoane wazaya wo vo Yesu i Masia. (Yoane 1:32-34) Tuka muna lumbu kiakina Yave kabungula mwand’andi avelela kwa Yesu, wakituka se Masia. Yesu yandi kasola o Nzambi mu kala Mfidi yo Ntinu.—Yesaya 55:4.
9 O ungunza wa Nkand’a Nzambi, mvovo mia yandi kibeni Yave ye sinsu kavana muna lumbu kia luvubu lwa Yesu, kisonganga vo Yesu i Masia. Kansi, akweyi katuka o Yesu ye nkia mpila muntu kakala? Yambula twazaya dina Nkand’a Nzambi uvovanga.
YESU AKWEYI KATUKA?
10. Nkand’a Nzambi adieyi ulonganga mu kuma kia zingu kia Yesu una kayizidi ko ova ntoto?
10 Nkand’a Nzambi ulonganga vo Yesu wateka zinga kolo kiayingi kuna zulu una kayizidi ko ova ntoto. Mika wavova vo etuku dia Masia ‘diatuka kuna nz’ankulu.’ (Mika 5:2) Yandi kibeni Yesu nkumbu miayingi kavovanga vo wateka kala kuna zulu una kawutukidi ko ova ntoto. (Tanga Yoane 3:13; 6: 38, 62; 17:4, 5.) Kana nkutu una kayizidi ko ova ntoto, Yesu wakala ye ngwizani ambote yo Yave.
11. Ekuma Yesu kenena wa mfunu kwa Yave?
11 O Yesu mfunu kikilu kena kwa Yave. Ekuma? Kadi Nzambi wansema una kasemene lekwa yawonso ko. Muna kuma kiaki, Yesu oyikilwanga vo “mwan’antete muna nsema wawonso.” * (Kolosai 1:15) Kuma kiakaka kikitulanga Yesu se wamfunu, yandi kaka wasemwa kwa yandi kibeni Yave. Ekiaki i kuma mpe keyikilwanga vo: “Mwan’andi amosi.” (Yoane 3:16) Yesu yandi kaka mpe wasadilwa kwa Yave mu sema lekwa yawonso. (Kolosai 1:16) Yesu kaka oyikilwanga vo “Diambu,” kadi Yave wansadila mu nata e nsangu ye tuludiku kwa mbasi yo wantu.—Yoane 1:14.
12. Aweyi tuzayidi wo vo Yesu yo Nzambi ke muntu mosi ko?
12 Akaka bekwikilanga vo Yesu yo Nzambi muntu mosi. Kansi, ke diau ko Nkand’a Nzambi ulonganga. Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yesu semwa kasemwa, ediadi disongele vo wakala ye lubantiku. Kansi, Yave ona wasema lekwa yawonso, kena ye lubantiku ko. (Nkunga 90:2) O Mwan’a Nzambi, kasidi kuyibadikila nkutu ko vo yandi i Nzambi. Nkand’a Nzambi utoma kiesesanga vo o Se osundidi o Mwana. (Tanga Yoane 14:28; 1 Korinto 11:3.) Yave kaka i “Nzambi wa Mpungu-ngolo.” (Etuku 17:1) Ozevo, yandi kaka osundidi o nkuma muna wantu awonso omu Nsema.—Tala e Mvovo Misasilu 14.
13. Ekuma Nkand’a Nzambi uvovelanga vo Yesu “i fwaniswa kia Nzambi olembi monekanga”?
13 Yave yo Yesu wa Mwan’andi, basala kumosi tuka mazunda ye mazunda ma mvu, vitila zulu ye nza yasemwa. Ekwe nzol’a mpwena bena yau! (Yoane 3:35; 14:31) Yesu watangininanga e fu ye kiwuntu kia S’andi. Ekiaki i kuma Nkand’a Nzambi ukunyikilanga vo “fwaniswa kia Nzambi olembi monekanga.”—Kolosai 1:15.
14. Aweyi Mwan’a Yave kawutukila nze muntu ova ntoto?
14 Kuna mvevo wawonso, Mwan’a Yave wasisa e zulu yo kwiza wutuka ova ntoto nze muntu. Ediadi aweyi diavangamena? Muna mpila sivi, Yave wafila moyo a Mwan’andi tuka kuna zulu yamuna vumu kia mwenze Maria. Muna mpila yayi, ke diakala mfunu ko kwa Yesu vo kakala yo se dia kimuntu. O Maria i nguta kawuta mwan’alunga yo kumvana nkumbu Yesu.—Luka 1:30-35.
NKIA MPILA MUNTU KAKALA O YESU?
15. Aweyi olenda toma zayila Yave?
15 Olenda longoka mayingi mu kuma kia zingu kia Yesu ye fu yandi muna tanganga Nkand’a Nzambi muna Matai, Maku, Luka ye Yoane. E nkanda miami miyikilwanga vo Nsangu zambote. Wau vo Yesu i fwaniswa kia Se, mana olongoka mekusadisa mu toma zaya Yave. Ekiaki i kuma Yesu kavovela vo: “Ona umbwene, omwene mpe o Se.”—Yoane 14:9.
16. Adieyi Yesu kalonganga? Akweyi kwatukanga malongi mandi?
16 Wantu ayingi bayikilanga Yesu vo “Nlongi.” (Yoane 1:38; 13:13) Dimosi muna mambu mamfunu kalonga, i “nsangu zambote za Kintinu.” Nki i Kintinu kiaki? I luyalu lwa Nzambi luyala e nza yawonso yo twasa nsambu zakwele mvu kwa wantu belemvokelanga Nzambi. (Matai 4:23) Mawonso Yesu kalonga, kwa Yave matuka. Yesu wavova vo: “Mana ilonganga ke mame ko, ma ndiona wantuma kaka.” (Yoane 7:16) Yesu wazaya wo vo o Yave ozolele vo wantu bawá e nsangu zambote vo e Kintinu kia Nzambi kiyala e nza.
17. Yesu akweyi kalongelanga? Ekuma kayivanina emvimba mu longa akaka?
17 Yesu akweyi kalongelanga? Mwawonso kawananga o wantu. Walongelanga muna mavata, mbanza, mpata-vata, mazandu, muna masambilu ye muna nzo za wantu. O Yesu kavingilanga ko vo wantu banlwakila. Yandi kibeni wayenda kubavavanga. (Maku 6:56; Luka 19:5, 6) Ekuma Yesu kayivanina emvimba yo sadila ntangwa ye ngolo zandi muna longa wantu? Kadi wazaya wo vo i luzolo lwa Nzambi, ntangwa zawonso wavanganga luzolo lwa S’andi. (Yoane 8:28, 29) Yesu wasamunanga mpe e nsangu zambote kadi wafwilanga wantu e nkenda. (Tanga Matai 9:35, 36.) Wazayanga wo vo afidi a mabundu ke balonganga ludi ko mu kuma kia Nzambi ye Kintinu kiandi. Muna kuma kiaki, wazola sadisa wantu ayingi bawá e nsangu zambote.
18. Nkia fu kia Yesu kitoma kuyangidikanga?
18 Yesu wazolanga wantu ye wabavuanga o mfunu. Nkwa ngemba kakala ye ke diakala diampasi ko mu mokena yandi. Kana nkutu yingiana-ngiana bayangalalanga kala yandi. (Maku 10:13-16) Yesu wavanganga mambote ntangwa zawonso. Wamenganga vilwa yo kondwa kwa unsongi. (Matai 21:12, 13) Wazinga muna kolo kina vo akento bavezwanga yo lembi zitiswa. Kansi, Yesu wabazitisanga. (Yoane 4:9, 27) O Yesu nlembami mpe kakala. Kasikil’owu, lumbu kimosi wasukula malu ma alongoki andi, e salu kiaki ntaudi kaka basalanga kio.—Yoane 13:2-5, 12-17.
19. Nkia nona kisonganga vo Yesu wazayanga kikilu e nsatu za wantu ye wazola kubasadisa?
19 Yesu wazayanga e nsatu za wantu ye wazola kubasadisa. Ediadi diatoma moneka vava kasadilanga nkum’a Nzambi mu wuka wantu mu mpil’a sivi. (Matai 14:14) Kasikil’owu, nkwa wazi mosi wayenda kwa Yesu yo vova vo: “Avo ozolele wo, umpelelesa.” O Yesu wamona e mpasi za muntu ndioyo. Wamfwila e nkenda ye wazola kunsadisa. Muna kuma kiaki, Yesu walambula koko, wamviakana yo kumvovese vo: “Nzolele wo! Velela kwaku.” O nkwa wazi owukilu! (Maku 1:40-42) Nga olenda yindula una kamona o muntu ndioyo?
WASIKILA YE KWIKIZI MUNA SE DIANDI
20, 21. Aweyi Yesu kasongela mbandu ambote ya lemvokela Nzambi?
20 Yesu wasonga e mbandu ambote ya lemvokela Nzambi. Muna mambu mawonso kawanana mau ye mpasi kamweswa kwa mbeni zandi, Yesu wasikila ye kwikizi muna Se diandi. Kasikil’owu, Yesu kasumuka ko vava katontwa kwa Satana. (Matai 4:1-11) Akaka muna yitu yandi ke bakwikilanga ko vo yandi i Masia, ye bavovanga nkutu vo “ozengomokene.” Kana una vo i wau, Yesu wakwamanana sala salu kia Nzambi. (Maku 3:21) Vava mbeni zandi bambangikanga, Yesu wasikila ye kwikizi muna Nzambi ye kavutula mbi muna mbi ko.—1 Petelo 2:21-23.
21 Kana nkutu vava kamwesw’e mpasi yamuna lufwa, Yesu wasikila ye kwikizi muna Yave. (Tanga Filipi 2:8.) Yindula e mpasi kazizidila muna lumbu kiansuka kia zingu kiandi! Wasiwa mu pelezo, mbangi za luvunu banyikila vo ntianguni, wazengelwa e tumbu kwa afundisi ambi, wavezwa kwa nkangu yo bangikwa kwa makesa, wakomwa vana nti. Vava kakomwanga wavova vo: “Dilunganene.” (Yoane 19:30) Vioka lumbu tatu tuka kafwila, Yave wamfula yo kumvana nitu a kimwanda. (1 Petelo 3:18) Vava vavioka tumingu twakete, Yesu wavutuka kuna zulu. “Wavuanda kuna koko kwalunene kwa Nzambi” yo vingila kimana Nzambi kankitula se Ntinu.—Ayibere 10:12, 13.
22. Wau vo Yesu wasikila ye kwikizi muna Se diandi, nkia lau tuvuidi o unu?
22 Wau vo Yesu wasikila ye kwikizi muna Se diandi, o unu tuna ye lau dia zinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto nze una Yave kakana. Muna kapu kilanda tulongoka una lufwa lwa Yesu lwaziulwila e nzila yayi.
^ tini. 11 Yave oyikilwanga vo Se, kadi yandi i Nsemi. (Yesaya 64:8) Wau vo Yesu kwa Yave kasemwa, oyikilwanga vo Mwan’a Nzambi. Ambasi kumosi yo Adami beyikilwanga mpe vo wan’a Nzambi.—Yobi 1:6; Luka 3:38.


text:
Yinki mutindu nge ketadilaka Biblia?
Nge kekanisaka Biblia kele . . .
mukanda ya mindele?
mukanda yina kele na masolo mpe masapo ya mpambampamba?
Mpova ya Nzambi?
BIBLIA METUBA MUTINDU YAYI
“Masonukua nionso kele ya kuvuminua na Nzambi.”
YAU KELE MBOTE SAMU NA NGE
Nge kebaka bamvutu ya mbote na biuvu yina metadila luzingu.
Nge kebaka malongi ya mbote samu na luzingu na nge ya kilumbu na kilumbu.
Nge kebaka kivuvu ya kedika samu na bilumbu kena kuiza.
BETO FUETI NDIMINA MPENZA YINA BIBLIA KETUBAKA?
Ee, ata samu na mambu tatu kaka:
Ngwizani ya ngitukulu. Biblia sonamaka na kitezo ya bamvula 1600 na bantu 40 ya mutindu na mutindu. Mingi kati na bau salaka kutana ve. Ata mutindu yina, mukanda yango na mvimba na yau kele na ngwizani, mpe ya kele na yintu ya diambu ya nene kaka mosi!
Masolo ya kutudila kivuvu. Bayina kesonikaka masolo ya ntama kevuandaka na bifu ya kusueka mambu kana buala ya nkaka menunga buala na bau na mvita. Kasi bansoniki ya Biblia sonikaka na kedika nionso, ya vuanda bayimbi na bau to ya babuala na bau.
—2 Lusansu 36:15, 16; Nkunga 51:1-4.
Bambikudulu yina kekokisamaka ntangu nionso. Na ntuala ya bamvula 200, Biblia tubaka mbanza Babilone kebebisama. (Yesaya 13:
17-22) Yau tubilaka kaka ve mutindu Babilone fueti buila, kasi mpe nkumbu ya muntu yina kenunga yau! —Yesaya 45:1-3.
Bambikudulu ya nkaka ya Biblia kokisamaka ata na mambu ya fioti fioti. Kasi mutindu yina ve Mpova ya Nzambi fueti vuandila?
YINDULA NTETE
Yinki mutindu Mpova ya Nzambi lenda bongisa luzingu na nge?
Biblia kena kupesa mvutu na kiuvu yayi na YESAYA 48:17, 18 mpe 2 TIMOTEO 3:16, 17.


text:
Malongi 2
Nani Nzambi’e?
1. Kibila mbi tu fweti ku bongimina Nzambi’e?
Nzambi yi kyedika nandi ḿvangi bya byoso. Kasi ko ntonunu ayi mbanunu. (Minkunga 90:2) Nandi ntwadisi zi nsangu zimbote zi sonama mu kibibila. (1 Timoteo 1:11) Bo bukeli ti nandi wu tu vana luzingu, dyawu tu ku ḿbongiminanga.
2. Bwidi Nzambi kadidi’e?
Vasiko muntu wu mana mona Nzambi kibila nandi mpevi, mansundula ti, bu mpila bwandi bu lutidi mu bivangu bya byoso bi ǹtoto. (Yoane 1:18; 4:24) Tu beki bu kuzabila zimkalulu zi Nzambi, mu bivangu byandi. Mu kutala mintindu mi makundi ayi bi teka bi mbote, bi monisa luzolo ayi ndweng’andi. Bu todila ǹza bumonisa lulendu voti ǹgolo zi Nzambi.
Tu lenda be longuka zimpila zi Nzambi, bo tum tanga kibibila. kyawu ki tu monisa mbi Nzambi ka tidi ayi mbi ka manga ku tya. Kimonisa ḿvandi, bwidi ka nkyebilanga bantu ayi bwidi ka yindudilanga mu mambu mawombo ma ka ndengananga.
3. Nzambi widi dizin’e?
Yesu utuba: “Tat’eto diena mu mazulu, bika nkumbu aku yazituswa”. (Matai 6:9) Nzambi widi zintangununu ziwombo, angi dizina di mweka to kadi. Mu kadika mbembo dintedulu mu mpil’andi. Angi mu mbembo’itu tu kuntedilanga “Yave”.
Dizina di Nzambi di botulu mu bibibila bi ǹkaka ayi ba balula ntangununu muna Mfumu ove Nzambi. Angi kibibila kinteti ki sonama dizina di Yave mu 7 di biveve bi mintulu. Yesu wu zabikisa dizina di Nzambi kwidi bantu, bu ka ba longanga.
4. Yave wu tu vwilanga ǹkinz’e?
Zimpasi ziwombo zi tu monanga, zi nsundula ti Yave Nzambi ka tu vwilanga ko ǹkinz’e? Ba ǹka ba ǹtubanga ti Nzambi, wu tu ntotanga dyawu tu mwenanga zimpasi, angi bwisi ko buawu.
Nzambi wu monisa luvalu mu kadika muntu dyawu ka bikila nafeka ka sola ma mbote ayi ma mbi. Bwisi ko bu mbote kuzaba ti ngyewu veka wunsola kusadila Nzambi’e? (Yosua 24:15) Angi bawombo ba ǹsolanga ku vanga mbi mu banka, dyawu zimpasi zi sabidi. Yave wunyonganga beni mu mambi ma ka monanga.
Yave wu tu kyebanga. Dyawu nandi ka ǹtombila tu baka ǹzingulu zimbote. Ku ǹtwala, nandi wela manisa zimpasi ayi ba ḿfululanga zyawu. Nandi wu ḿbikilanga zimpasi zi bantu mu ntangu ilwelu. Mu kapu 8, tu ǹzaba kibila beni.
5. Bwidi tu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
Yave wu tu tumisa tu ḿfikama mu nzila yi lu sambulu. Nandi wu ḿvwilanga ǹkinza mu muntu ka muntu. (Minkunga 65:2; 145:18) Wu kubama kadi mu ku lemvukila masumu mitu. Nketi tu sumukini, nandi wu monanga mangolu ma tumvanganga mu kunsadila. Tu zebi ti twisi ko bantu ba vedela, angi tu lenda ba kintwadi na Nzambi.
Vasiko muntu wu tu lenda zola bu tunzodilanga Yave, kibila nandi wu tu vanga. (Malako 12:30) Bo wu monisinanga luzolo lwaku kwidi Nzambi, mu kuvisikisa bu mbote kibibila ayi bo wumvangilanga ma kantomba bwa buna wumbwedila kufikimina kwidi nandi.


text:
LONGI DIA 19
Nani i Ntaudi Akwikizi yo Lulungalalu?
Vava kiafinama lufwa lwandi, Yesu wamokena ye alongoki andi ayá, Petelo, Yakobo, Yoane yo Andere. Wabazayisa e sinsu kia ngiz’andi muna lumbu yambaninu ye wavanga kiuvu kiaki kiamfunu: “Nani i ntaudi akwikizi yo lulungalalu, ina isiwa kwa mfumu andi e kiyekwa kia nzo andi, kabavana madia muna ntangw’andi?” (Matai 24:3, 45; Maku 13:3, 4) Yesu i “mfumu,” wavovesa alongoki andi vo osola “ntaudi” ona ovana madia ma mwanda kwa alandi andi mu lumbu yayi yambaninu. Nani i ntaudi ndioyu?
Buka kiakete kia alandi a Yesu bakuswa muna mwanda. O “ntaudi,” i Selo Yambuta ya Mbangi za Yave. Ovananga madia ma mwanda kwa asambidi a Yave muna ntangw’andi. Oyeto, buka kiaki kia ntaudi akwikizi tutadilanga muna tambula e “nkuta muna ntangw’andi.”—Luka 12:42.
Belunga-lunganga nkutakani a Nzambi. (1 Timoteo 3:15) Yesu wayekeka mbebe ampwena kwa ntaudi akwikizi ya lunga-lunga e salu kia ndambu a nkubika a Yave ova ntoto, i sia vo lunga-lunga mavwa mandi, salu kia samuna nsangu zambote ye kia kutulonga muna nkutakani zeto. Muna kutuvana ina tuvuidi o mfunu muna ntangw’andi, o “ntaudi akwikizi yo lulungalalu” ovananga madia ma mwanda muna vaikisa e nkanda tusadilanga mu salu kieto kia umbangi, ye malongi tulongwanga muna tukutakanu tweto.
E buka kia ntaudi akwikizi kisonganga e kwikizi muna tatidila e ludi kia Nkand’a Nzambi ye salu kia samuna e nsangu zambote. Kialungalala mu mpila kilunga-lungilanga e salanganu ya Kristu ova ntoto. (Mavangu 10:42) E salu kiaki kiwokelanga muna nsambu za Yave.—Yesaya 60:22; 65:13.
Yesu nani kasola mu dikila alongoki andi muna mwanda?
Aweyi o “ntaudi” kesongelanga kwikizi yo lulungalalu?


text: 1 Sambu bantu mingi me salaka ngolo na kuvukisa mpi kusonika disolo ya mambu yina salamaka mpi yina beto ke tudilaka ntima ya mvimba;+2 kaka mutindu bantu yina katuka na luyantiku+ monaka mambu yina na meso na bo mpi zabisaka nsangu yina,+ songaka beto;3 sambu mono sosaka mambu yonso na busikisiki katuka na luyantiku, mono bakaka mpi lukanu ya kusonikila nge yo na ndonga, mfumu Teofile,+4 sambu nge zaba mbote-mbote bukieleka ya mambu yina bo longaka nge na munoko.+5 Na bilumbu ya Erode,*+ ntotila ya Yudea, kuvandaka ti nganga-nzambi mosi ya kimvuka ya Abiya,+ zina na yandi Zekaria. Nkento na yandi vandaka mwana ya Aroni, mpi zina na yandi Elizabeti.6 Bo yonso zole vandaka bantu ya lunungu na meso ya Nzambi, bo vandaka kutambula kukonda kifu na kulanda bantuma ti bansiku yonso ya Yehowa.*7 Kansi bo vandaka ve ti mwana, sambu Elizabeti vandaka mukobo, mpi bo yonso zole vandaka minunu.8 Ntangu yandi vandaka kusala kisalu ya kinganga-nzambi na bantu ya kimvuka na yandi+ na ntwala ya Nzambi,9 na kutadila kikalulu ya bo me tulaka sambu na* kisalu ya kinganga-nzambi, bo solaka yandi na kupesa ndumbu+ ntangu yandi kotaka na kisika ya santu ya Yehowa.*+10 Bantu yonso vandaka kusamba na nganda na ngunga ya kupesa ndumbu.11 Wanzio ya Yehowa* basikilaka yandi, yandi telamaka na diboko ya kitata ya mesa-kimenga ya ndumbu.12 Kansi Zekaria kumaka kisaka-saka ntangu yandi monaka yandi, mpi boma simbaka yandi.13 Kansi wanzio tubilaka yandi nde: “Zekaria, kuwa boma ve, sambu Nzambi me ndima ntangu nge me bondila yandi, mpi nkento na nge Elizabeti ta butila nge mwana-bakala, ebuna nge ta pesa yandi zina Yoane.+14 Nge ta yangalala mpi ta vanda na kiese mingi, mpi bantu mingi ta vanda na kiese sambu na kubutuka na yandi,+15 sambu yandi ta vanda muntu ya nene na meso ya Yehowa.*+ Kansi yandi fwete nwa ve ata fioti vinu mpi malafu yina ke lawusaka,+ mpi yandi ta vanda ya kufuluka na mpeve santu nkutu na ntwala nde yandi butuka,*+16 mpi yandi ta vutula bana mingi ya Izraele na Yehowa* Nzambi na bo.+17 Diaka, yandi ta kwenda na ntwala na yandi ti mpeve mpi ngolo ya Eliya,+ sambu na kusala nde bantima ya batata kukuma bonso ya bana*+ mpi kuvutula bantu ya kukonda bulemfu na mayele ya bantu ya lunungu, sambu na kuyidikila Yehowa* bantu yina kele ya kuyilama.”+18 Zekaria tubilaka wanzio nde: “Inki mutindu mono lenda zaba nde yo ta salama? Sambu mono kele mununu, mpi nkento na mono me nuna.”19 Wanzio vutudilaka yandi nde: “Mono kele Gabriele.+ Mono ke telamaka na ntwala ya Nzambi,+ mpi yandi tindaka mono sambu na kusolula ti nge mpi kuzabisa nge nsangu yai ya mbote.20 Kansi munoko na nge ta kangama mpi nge ta kuka ve kutuba tii na kilumbu yina mambu yai ta salama, sambu nge me kwikila ve bangogo na mono, yina ta lungana na ntangu na yo.”21 Na ntangu yina, bantu vandaka kaka kuvingila Zekaria, mpi bo vandaka kuyituka sambu yandi lutisaka ntangu mingi na kisika ya santu.22 Ntangu yandi basikaka, yandi kukaka ve kutubila bo, mpi bo bakisaka nde yandi me katuka kumona mbona-meso na kisika ya santu. Yandi vandaka kutubila bo na bidimbu kansi yandi vandaka kaka kutuba ve.23 Ntangu bilumbu ya kisalu na yandi ya santu sukaka, yandi vutukaka na nzo na yandi.24 Mwa bilumbu na nima, nkento na yandi Elizabeti kumaka na divumu, yandi zingaka na kingenga bangonda tanu, mpi yandi tubaka nde:25 “Yai mutindu Yehowa* me sadila mono mambu na bilumbu yai. Yandi me tudila mono dikebi sambu na kukatula mono nsoni na kati ya bantu.”+26 Ntangu divumu na yandi lungisaka bangonda sambanu, Nzambi tindaka wanzio Gabriele+ na mbanza mosi ya Galilea, zina na yo Nazareti,27 na mwense mosi,+ zina na yandi Maria. Bakala mosi ya nzo ya Davidi, na zina ya Yozefi, silaka yandi na makwela.+28 Ntangu wanzio kotaka kisika Maria vandaka, yandi tubilaka Maria nde: “Mbote, nkento ya bo me sakumuna mingi kibeni, Yehowa* kele ti nge.”29 Kansi bangogo yina yangisaka yandi mingi, mpi yandi sosaka kubakisa ntendula ya mbote yina.30 Ebuna wanzio tubilaka yandi nde: “Maria, kuwa boma ve, sambu Nzambi me ndima nge.31 Mpi tala! nge ta baka divumu, nge ta buta mwana-bakala,+ mpi nge ta pesa yandi zina Yezu.+32 Yandi ta vanda muntu ya nene+ mpi bo ta binga yandi Mwana ya Muntu ya Kuluta Zulu;+ Yehowa* Nzambi ta pesa yandi kiti ya kimfumu ya tata na yandi Davidi,+33 mpi yandi ta yala bonso Ntotila na nzo ya Yakobi kimakulu, mpi Kimfumu na yandi ta vanda ve ti nsuka.”+34 Kansi Maria songaka wanzio nde: “Inki mutindu yo ta salama, sambu mono me vukisaka ntete ve nitu ti bakala?”+35 Wanzio vutudilaka yandi nde: “Mpeve santu ta kwisa na zulu na nge,+ mpi ngolo ya Muntu ya Kuluta Zulu ta fika nge. Yo yina mwana yina ta butuka bo ta binga yandi muntu ya santu,+ Mwana ya Nzambi.+36 Tala! Mpangi na nge Elizabeti mpi kele na divumu ya mwana-bakala, na kimununu na yandi, mpi divumu na yandi me lungisa bangonda sambanu, nkento yina bo vandaka kubinga mukobo;37 sambu mambu ya Nzambi ke tubaka ta lungana.”+38 Ebuna Maria tubaka nde: “Tala mpika ya Yehowa ya nkento!* Bika yo salama sambu na mono mutindu nge me tuba.” Ebuna wanzio bikisaka yandi.39 Maria simbaka nzila na bilumbu yina mpi yandi salaka nzietelo nswalu na ntoto ya bangumba, na mbanza mosi ya Yuda,40 yandi kotaka na nzo ya Zekaria mpi pesaka Elizabeti mbote.41 Kaka ntangu Elizabeti waka mbote ya Maria, mwana yina vandaka na divumu na yandi nikanaka, mpi Elizabeti fulukaka ti mpeve santu42 mpi yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Bo me sakumuna nge mingi na kati ya bankento, mpi bo me sakumuna mbuma ya divumu na nge!43 Ebuna nki mutindu mono lenda vanda ti dibaku yai ya mbote, kuvanda ti mama ya Mfumu na mono me kwisa kutala mono?44 Sambu kaka ntangu nge me pesa mono mbote, mwana yina kele na divumu na mono me nikana na kiese.45 Kiese mpi na nkento yina kwikilaka, sambu mambu ya me katuka na Yehowa* yina bo songaka yandi ta lungana mbote-mbote.”46 Ebuna Maria tubaka nde: “Moyo na mono* ke kumisa Yehowa,*+47 mpi mpeve na mono lenda kudibuyisa ve na kuyangalala mingi sambu na Nzambi Ngulusi na mono,+48 sambu yandi me tala mpika na yandi ya nkento,+ ata yandi kele muntu ya mfunu mingi ve. Sambu katuka sesepi yai, bandonga yonso ya bantu ta bingaka mono muntu ya kiese,+49 sambu Muntu ya ngolo me sadila mono mambu ya nene, mpi zina na yandi+ kele santu.50 Sambu mvula na mvula, mawa na yandi kele na zulu ya bantu yina ke waka yandi boma.+51 Yandi me sala mambu ya nene ti diboko na yandi; yandi me panza bantu yina kele lulendo na bangindu ya bantima na bo.+52 Yandi me kulumusa bantu ya ngolo na bakiti ya kimfumu+ mpi yandi me tombula bantu ya kukonda mfunu;+53 yandi me pesa bantu ya kele na nzala bima mingi ya mbote,+ mpi bantu yina kele ti bimvwama yandi me vutula bo maboko mpamba.54 Yandi me sadisa nsadi na yandi Izraele, yandi me yibuka mawa na yandi,+55 mutindu yandi tubilaka ba-nkaka na beto, Abrahami mpi bana*+ na yandi, kimakulu.”56 Maria bikalaka ti yandi kiteso ya bangonda tatu, na nima yandi vutukaka na nzo na yandi.57 Ebuna ntangu lungaka sambu Elizabeti kubuta, mpi yandi butaka mwana-bakala.58 Bantu ya ke zingaka pene-pene na yandi ti bantu ya dibuta na yandi waka nde Yehowa* me wila yandi mawa mingi, ebuna bo yantikaka kuyangalala ti yandi.+59 Na kilumbu ya nana, bo kwisaka kuyotisa mwana yina ya fioti,+ mpi bo zolaka kupesa yandi zina ya tata na yandi, Zekaria.60 Kansi mama na yandi tubaka nde: “Ve! kansi zina na yandi Yoane.”61 Bo tubilaka yandi nde: “Ata muntu mosi ve ya dibuta na nge kele ti zina yai.”62 Ebuna bo yulaka tata na yandi na bidimbu mutindu yandi zolaka nde bo binga yandi.63 Yandi lombaka kitini ya dibaya mpi yandi sonikaka nde: “Zina na yandi Yoane.”+ Ebuna bo yonso yitukaka.64 Na mbala mosi munoko na yandi ti ludimi na yandi kangukaka, ebuna yandi yantikaka kutuba+ mpi kukumisa Nzambi.65 Boma simbaka bantu yonso yina vandaka kuzinga pene-pene na bo, mpi bantu yantikaka kutubila mambu yai yonso na ntoto ya mvimba ya bangumba ya Yudea.66 Bantu yonso yina waka yo bumbaka yo na bantima na bo mpi vandaka kutuba nde: “Mwana yai ta vanda nani?” Sambu diboko ya Yehowa* vandaka kibeni ti yandi.67 Ebuna tata na yandi Zekaria fulukaka ti mpeve santu mpi yandi bikulaka nde:68 “Bika bo kumisa Yehowa,* Nzambi ya Izraele,+ sambu yandi me tudila bantu na yandi dikebi mpi me gulusa bo.+69 Mpi yandi me basisila beto kibongo ya luguluku*+ na nzo ya Davidi nsadi na yandi,+70 mutindu yandi tubaka na munoko ya bambikudi na yandi ya santu katuka ntama,+71 nde yandi ta gulusa beto na maboko ya bambeni na beto mpi ya bantu yonso yina ke mengaka beto;+72 sambu na kuwila beto mawa sambu na ba-nkaka na beto mpi sambu na kuyibuka kuwakana na yandi ya santu,+73 ndefi yina yandi diaka na nkaka na beto Abrahami,+74 nde na nima ya kugulusa beto na maboko ya bambeni, yandi ta pesa beto dibaku ya kusadila yandi kisalu ya santu kukonda boma75 ti kwikama mpi lunungu na ntwala na yandi bilumbu na beto yonso.76 Kansi nge, mwana ya fioti, bo ta binga nge mbikudi ya Muntu ya Kuluta Zulu, sambu nge ta kwenda na ntwala ya Yehowa* sambu na kuyidika banzila na yandi,+77 sambu na kupesa bantu na yandi nzayilu ya luguluku na nzila ya ndolula ya masumu na bo,+78 sambu na mawa ya nene ya Nzambi na beto. Sambu na mawa yai, beto ta mona nsemo ya me katuka na zulu yina ke sema bonso mwini ya suka-suka,79 sambu na kupesa nsemo na bantu yina me vanda na mpimpa mpi na kivudi ya lufwa+ mpi sambu na kunata makulu na beto na nzila ya ngemba.”80 Mwana yina ya fioti yelaka mpi yandi kumaka ngolo na mpeve,* mpi yandi vandaka kaka na ntoto ya zelo na zelo tii na kilumbu yina yandi kudimonisaka pwelele na Izraele.


text:
MUKANDA YA LUKUTAKANU LUZINGU MPI KISALU YA BUKRISTU Yanuari 2017
Bambandu ya bangogo ya kukotila na masolo
Mbandu ya bangogo ya kukotila na masolo ya Nzozulu ya Nkengi mpi sambu na kulonga kieleka ya me tala bidimbu ya bilumbu ya nsuka. Sadila bangindu yai sambu na kuyidika bangogo na nge mosi ya kukotila na masolo.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Ke Kebaka Bantu na Yandi
Sambu yandi kele muntu ya ke yambaka bantu mpi yandi ke kabaka, Yehowa Nzambi ke pesaka beto madia mingi ya kimpeve.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Ntotila Mosi Ta Yala Sambu na Masonga”
Yezu, Ntotila, ke pesaka bankuluntu yina ke kebaka mameme. Bo ke lembikaka mameme ntangu bo ke twadisaka bo na kimpeve mpi ke pesaka kikesa.
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Nzambi Futaka Lukwikilu ya Ezekiasi
Bantu ya Asiria sosaka kupusa Bayuda na kudipesa kukonda kunwana, kansi Yehowa tindaka wanzio na yandi sambu na kunwanina Yeruzalemi.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
“O Yehowa, . . . Mono Ke Tudila Nge Ntima”
Yo kele mfunu nde beto tudila Yehowa ntima na bantangu ya mbote mpi ya mbi. Inki mutindu Ezekiasi monisaka nde yandi vandaka kutudila Nzambi ntima?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Ke Pesaka Ngolo na Muntu Yina Me Lemba
Mutindu ngo-zulu ke pumbukaka ke monisa na mutindu ya kitoko kibeni mutindu beto ke salaka lusambu na beto na nsadisa ya ngolo yina Nzambi ke pesaka beto.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Kuvila Ve na Kusamba Sambu na Bakristu Yina Bo Ke Monisa Mpasi
Inki mutindu beto lenda samba sambu na kusadisa Bakristu yina bo ke monisa mpasi?
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
Yehowa Kele Nzambi ya Bambikudulu ya Kieleka
Na nzila ya Yezaya, Yehowa Nzambi tendulaka mambu yina zolaka kubwila Babilone kiteso ya bamvula 200 na ntwala nde yo salama.


text:
Lusansu lwa 5: Zingu kia Mpasi Kiyantikidi
ZINGU kia Adami yo Eva kumbazi a mpatu a Edene kiampasi kiakala. Bafuntukanga kwayingi muna kala yo madia. Vana fulu kiamenanga nti miyimanga bundu yambote, nsende ye nkeka za mfinda zabamenena. Idiau diabwa vava Adami yo Eva bakolamena Nzambi yo lembi kala diaka akundi Andi.
Edi diasund’o yiva, Adami yo Eva bayantik’o fwa. Sungamena dina kabavovesa Nzambi vo fwa befwa ovo badidi bundu kia nti wauna. Bayantik’o fwa muna lumbu kina badia kio. Nkia kizowa bavanga mu lembi lemvokela Nzambi!
Wana awonso a Adami yo Eva kumbazi a mpatu a Edene bawutukila. Disongele vo oyau mpe benuna yo fwa.
Kele vo Adami yo Eva balemvokela Yave zingu kiau ye kia wan’au kiakiese kiadi kala. Badi zinga ye kiese ova ntoto yakwele mvu. Ke vadi kala mosi ko wadi nuna, yela yo fwa.
Nzambi ozolele vo wantu bazinga ye kiese yakwele mvu. Osidi nsilu vo besinga zinga. Ke ntoto kaka ko ukituka se fulu kiambote, kansi wantu awonso mpe bekala yo vimpi wambote. Bekala s’akundi yau yo yau ye kwa Nzambi.
Kansi, Eva kasidi kala diaka nkundi a Nzambi ko. Ke diakala dia sazu ko vava kawuta o wana. Mpasi kamonanga. Nga kukwikidi ko vo kolamena Yave ntantu zayingi diantwasila?
Adami yo Eva wana ayingi bawuta. Mwan’au antete wayikilwa vo Kaini. Ona wazole bamvana nkumbu vo Abele. Ng’ozeye dina diababwila?
Etuku 3:16-23; 4:1, 2; Lusengomono 21:3, 4.
Yuvu
- E zingu kia Adami yo Eva aweyi kiakala kuna mbazi a mpatu a Edene?
- Adieyi diayantik’o bwila Adami yo Eva, ekuma?
- O wan’a Adami yo Eva nkia kuma banunina yo fwa?
- Aweyi wadi kala zingu kiau ye kia wan’au kele vo Adami yo Eva balemvokela Yave?
- O kolamena Yave aweyi kwatwasila mpasi kwa Eva?
- E nkumbu a mwan’antete a Adami y’ona wezole nani?
- Wana akaka bena muna fwaniswa kiaki, wana anani?
Yuvu yakaka
- Tanga Etuku 3:16-23 ye 4:1, 2
E sibu kia ntoto nkia mpasi kiatwasa muna zingu kia Adami? (Etu. 3:17-19; Roma 8:20, 22)
E nsasa nkumbu a Eva “Ngudi a Mioyo Miawonso” ekuma yamfwanukina? (Etu. 3:20)
O Yave aweyi kasongela vo wavwanga Adami yo Eva o mfunu kana nkutu vava basumuka? (Etu. 3:7, 21)
- Tanga Lusengomono 21:3, 4.
Nkia ‘mambu mebwanga’ o unu osutilanga vo masukiswa?


text:
Ekuma Nubembolwelanga Wantu Ana Bakala Muna Dibundu Dieno?
Awana bavubwa se Mbangi za Yave kansi bayambula samun’e nsangu zambote kw’akaka yovo bayambula kala entwadi y’akwau minkwikizi, ke tukubabembolanga ko. Kansi, tuvavanga kubasadisa kimana bavutukila etima diau muna mambu ma mwanda.
Ke vana vau ko tuvaikisanga muna nkutakani o muntu ovolele esumu diampwena. Kansi, avo Mbangi a Yave wavubwa una ye fu kia kolamena e nkanikinu mia Nkand’a Nzambi yo lembi viluk’o ntima, obembolwanga yovo vaikiswa muna nkutakani.
Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Nukul’o muntu ambi vovo nwina.”
Adieyi tuvova avo muntu on’ovaikisu muna nkutakani, o nkaz’andi yo wana bakinu Mbangi za Yave? E ngwizani kakala yau y’esi nzo andi muna mambu ma mwanda ifokokele, kansi e nzola vana vena nkento yo yakala yovo se yo mwana yakinu. E ngwizani a longo ye zingu kia esi nzo kikwamanana.
Awana bavaikiswa muna nkutakani balenda kwenda muna tukutakanu tweto. Avo bazolele, balenda mpe vewa malongi ma mwanda kw’akuluntu a nkutakani. Ekani diau i sadisa konso muntu wavaikiswa mu nkutakani kayifwanisa diaka se Mbangi a Yave. Ana beyambulanga mavangu mambi yo songa luzolo lwa lemvokela nkanikinu mia Nkand’a Nzambi, betambulwanga diaka se Mbangi za Yave muna nkutakani.


text:
ZINGU KIA KIKRISTU
Nga Otoma Sadilanga e Kalati Kisunzulanga JW.ORG?
Wau vo e mpasi zayingi zifinamene, e salu kieto kia umbangi kifwete salwa mu nzaki. (Nga 24:11, 12, 20) Muna sadisa wantu, tulenda sadila kaladi kia jw.org muna fila e sungididi kiau muna Diambu dia Nzambi ye muna nzil’eto muna Internete. Muna kalati muna ye código ilenda fila muntu muna video, Ekuma Ofwete Longokela e Bibila? muna mpe ye mboka ikasakesanga wantu bazaya diaka mayingi yovo lomba longi dia Nkand’a Nzambi. Wantu akaka ke bezolanga tambula nkanda mieto ko kansi bezolanga ziula e nzil’eto muna Internete. Muna kuma kiaki, kukadi yo lukatikisu ko lwa kubavana e kalati kiaki. Kansi kusisi kalati ko kwa awana ke besonganga luzolo lwambote ko.
Ekolo ovanganga e salu yaku ya lumbu ke lumbu, olenda vovesa kwa muntu osongele luzolo lwambote vo: “Lekwa nzolele kuvana. E kalati kiaki kikufila muna nzil’eto muna Internete. Muna nzila yayi owana mo mambu mayingi ye video za mpila mu mpila.” (Yoa 4:7) Wau vo e kalati kiaki kiakete, olenda nata yaka kalati yo sadila konso lau mu vana yo kwa wantu.


text:
Nkenda ya 72: Nzambi me sadisa Ezekias
MUNTU yai ya beno kemona kesambila awa mpi metanda mikanda na ntwala ya zikwa ya Jéhovah kele Ezekias, ntotila ya makanda zole ya sudi ya Israele. Na nsungi yina, ntotila Ezekias vandaka kutita. Beno zaba sambu na inki?
Sambu basoda ya Asyri kufwaka dezia makanda 10 ya nordi, mpi Jéhovah kotilaka bau ve sambu bau kumaka bantu ya mbi. Mpi ntangu yai basoda ya Asyri mekwisa kunwanisa kimfumu ya makanda zole ya sudi.
Ntotila ya Asyri tindaka mikanda na Ntotila Ezekias. Yau kele mikanda yina Ezekias kwendaka kutanda na ntwala ya Nzambi. Ntotila ya Asyri tubaka inki? Yandi sekaka Jéhovah mpi lombaka na bau nde bau kwenda kukota kimpika na yandi. Yau yina, Ezekias sambilaka mutindu yai: ‘O Jéhovah, gulusa beto na maboko ya ntotila ya Asyri. Ebuna, makanda yonso tazaba nde nge mosi kele Nzambi.’ Keti Jéhovah wilaka yandi?
Ezekias vandaka ntotila ya mbote. Yandi vandaka kufwanana ve na bantotila ya mbi ya kintinu ya makanda 10, to na tata na yandi, ntotila ya mbi Akaz. Yandi vandaka kutanina mbote minsiku yonso ya Nzambi. Yau yina, ntangu Ezekias manisaka na kusamba, mbikudi Esaïe tindilaka yandi mukanda yai: ‘Ntotila ya Asyri takota ve na Yerusaleme. Basoda na yandi tafinama ve mpi talosa ata ditolotolo mosi ve.’
Beno tala kifwanisu. Beto kemona bamvumbi ya basoda ya Asyri. Inki mambu kusalamaka? Jéhovah kotaka na kutindaka wanzyo na yandi yina kufwaka na mpimpa mosi basoda 185 000 ya Asyri. Ebuna ntotila ya Asyri katulaka camp mpi vutukaka na nsi na yandi.
Kintinu ya makanda zole gulukaka, mpi bantu na yau zingaka na ngemba bilumbu mingi. Na nima Ezekias fwaka mpi mwana na yandi Manasé yingaka yandi. Manasé na mwana na yandi Amon, bayina yingaka Ezekias vandaka bantotila ya mbi. Sambu na yau, insi kotaka dyaka na mavwanga. Amon fwaka mpi mwana na yandi Jozias kotaka na kimfumu.
2 Bantotila 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Bangyufula
- Tanga zina ya muntu yina kele na kifwanisu, mpi sambu na nki yandi ketita?
- Inki mikanda Ezekiasi metula na ntwala ya Nzambi, mpi nki mutindu yandi sambaka?
- Ezekiasi kuvandaka ntotila ya nki mutindu, mpi nki nsangu Yehowa kutindilaka yandi na nzila ya profete Yezaya?
- Mutindu yo kemonana na kifwanisu, wanzyo ya Yehowa kusalaka bantu ya Asiria inki?
- Ata kimfumu ya makanda zole kuvandaka na ngemba na ntangu fyoti, inki kusalamaka na nima ya lufwa ya Ezekiasi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga 2 Bantotila 18:1-36.
Inki mutindu Rabshake, mutubi ya bantu ya Asiria, sosaka kulembisa lukwikilu ya bantu ya Izraele? (2 Bant. 18:19, 21; Kub. 5:2; Nk. 64:4)
Sambu na kumanisa makambu ti bambeni, inki mutindu Bambangi ya Yehowa kelandaka mbandu ya Ezekiasi? (2 Bant. 18:36; Nk. 39:2; Bing. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Tanga 2 Bantotila 19:1-37.
Inki mutindu bansadi ya Yehowa ya bubu yai kelandaka mbandu ya Ezekiasi na ntangu ya mpasi? (2 Bant. 19:1, 2; Bing. 3:5, 6; Baeb. 10:24, 25; Yak. 5:14, 15)
Tanga bambala tatu yina Ntotila Senakeribi kubelaka, mpi yandi vandaka kifwani ya nani? (2 Bant. 19:32, 35, 37; Kus. 20:2, 3)
- Tanga 2 Bantotila 21:1-6, 16.
Sambu na nki beto lenda tuba nde Manase kuvandaka mosi na kati ya bantotila ya kuluta mbi yina kuyalaka na Yeruzalemi? (2 Bans. 33:4-6, 9)


text:
Bisadilu ya Kulonguka Biblia
Bisadilu yai lenda sadisa nge na kulonguka Biblia mbote mpi na mutindu ya me fwana.
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Keti Nzambi Kele na Zina?
Nzambi kele ti batitre mingi, tanga mpi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi, mpi Mfumu. Kansi, bo ke sadila zina ya Nzambi mbala kiteso ya 7 000 na Biblia.
NSANGU YA MBOTE YA MEKATUKA NA NZAMBI!
Keti Nzambi Kele na Zina?
Nzambi kele ti batitre mingi, tanga mpi Nkwa-Ngolo Yonso, Ngangi, mpi Mfumu. Kansi, bo ke sadila zina ya Nzambi mbala kiteso ya 7 000 na Biblia.
Kulonguka ti Mbangi ya Yehowa mosi
Sambu na Nki Beto Fwete Longuka Biblia?
Biblia ke pesaka bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba bamvutu na bangiufula ya mfunu ya luzingu. Keti nge ta zola kuvanda na kati ya bantu yina?
Inki Mutindu Kulonguka ya Biblia Ke Salamaka?
Na ntoto ya mvimba, Bambangi ya Yehowa me zabanaka na mutindu bo ke lomba bantu na kulonguka Biblia ti bo ya ofele. Tala mutindu yo ke salamaka.
Lomba nde Muntu Kulonguka ti Nge Biblia
Baka malongi ya Biblia na ntangu mpi na kisika yina me fwana na nge.
Sadila mikanda na beto ya ke tendulaka Biblia ya Ofele
Bavideo ya ke sadisa na kulonguka
Mikanda sambu na kulonguka
Kulonguka na balukutakanu
Balukutakanu ya Mabundu ya Bambangi ya Yehowa
Sosa kuzaba bisika yina beto ke vukanaka mpi mutindu beto ke sambilaka.
Inki Mambu Ke Salamaka na Nzo ya Kimfumu?
Kota na kati mpi tala nge mosi mutindu yo kele.
Bisadilu ya nkaka sambu na kulonguka
Biblioteke na Internet
Sala bansosa ya ke tadila masolo ya Biblia na nsadisa ya mikanda yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.