text:
Keti Nge Kele ti Banzikisa?
“Kana muntu kupesa mvutu na diambu mosi na ntwala nde yandi wa banzikisa, yo kele buzoba mpi nsoni.”—BINGANA 18:13.
1, 2. (a) Inki kikalulu ya mfunu beto fwete yedisa mpi sambu na nki? (b) Inki beto ta longuka na disolo yai?
BETO yonso fwete longuka mutindu ya kutadila bansangu na dikebi sambu na kubakisa mambu mbote-mbote. (Bingana 3:21-23; 8:4, 5) Kana ve, Satana mpi nsi-ntoto na yandi lenda bebisa mabanza na beto. (Baefezo 5:6; Bakolosai 2:8) Ya kieleka, sambu na kubakisa mambu mbote-mbote, beto fwete vanda ti banzikisa. Bingana 18:13 ke tuba nde: “Kana muntu kupesa mvutu na diambu mosi na ntwala nde yandi wa banzikisa, yo kele buzoba mpi nsoni.”
2 Na disolo yai, beto ta longuka mambu yina lenda kanga beto nzila ya kuzwa banzikisa yina lenda sadisa beto na kubakisa mambu mbote-mbote. Beto ta longuka mpi minsiku ya Biblia mpi bambandu yina lenda sadisa beto na kuzaba kutadila bansangu mbote-mbote.
BETO FWETE NDIMA VE “MAMBU YONSO”
3. Sambu na nki beto fwete sadila munsiku ya Biblia yina kele na Bingana 14:15? (Tala kifwanisu ya luyantiku ya disolo.)
3 Bubu yai, beto ke zwaka bansangu na banzila mingi, mu mbandu, na Internet, na televizio, na radio, mpi na bazulunalu. Diaka banduku na beto lenda sonikila beto to kutindila beto bansangu mpi masolo mingi. Yo ke monana nde beto ta landaka kaka kubaka bansangu. Yo yina beto fwete keba. Banduku na beto lenda vanda ti bangindu ya mbote, kansi bantu ya nkaka ke mwangaka bansangu ya luvunu to ke yikaka mambu ya luvunu. Inki munsiku ya Biblia lenda sadisa beto na kutadila mbote-mbote mambu yina beto ke wa? Bingana 14:15 ke tuba nde: “Muntu ya kukonda mayele ke ndimaka mambu yonso, kansi muntu ya mayele ke tadilaka konso kitambi na yandi.”
4. Inki mutindu Bafilipi 4:8, 9 ke sadisa beto na kupona mambu ya beto ke tanga mpi sambu na nki yo kele kibeni mfunu na kuvanda ti bansangu ya kieleka? (Tala mpi lupangu “ Bisika Yina Beto Lenda Zwa Bansangu ya Kieleka.”)
4 Sambu na kubaka balukanu ya mbote, beto fwete vanda ti banzikisa ya kieleka. Yo yina, beto fwete tula kibeni dikebi ntangu beto ke pona mambu yina beto ke tanga. (Tanga Bafilipi 4:8, 9.) Beto fwete bebisave ntangu na kutala to kutanga bansangu na basite Internet ya mpamba-mpamba to kutanga bansangu yina kele ve ti banzikisa. Beto fwete kota ve na basite Internet ya ba-aposta. Bo ke zolaka kulembisa lukwikilu ya bansadi ya Nzambi mpi kusoba kieleka. Bansangu ya luvunu ke pusaka bantu na kubaka balukanu ya mbi. Kuyindula ve nde bansangu ya luvunu lenda ve ata fioti kubebisa mabanza na nge.—1 Timoteo 6:20, 21.
5. Inki mambu ya luvunu bantu ya Izraele ndimaka mpi nki bo salaka?
5 Masolo ya luvunu lenda pusa muntu na kubaka balukanu ya mbi. Na bilumbu ya Moize, bantu 12 kwendaka kutala Ntoto ya Lusilu. Ntangu bo vutukaka, bantu 10 pesaka bansangu ya mbi. (Kutanga 13:25-33) Bo pesaka mpi mwa bansangu ya luvunu yo yina bansadi ya Nzambi waka boma mpi lembaka nitu. (Kutanga 14:1-4) Sambu na nki bansadi ya Nzambi waka boma mpi lembaka nitu? Ziku bo yindulaka nde mambu yina vandaka ya masonga sambu bantu mingi yina kwendaka kutala insi tubaka mambu yango. Yo yina, bo ndimaka ve mambu ya mbote yina bantu zole tubaka sambu na Ntoto ya Lusilu. (Kutanga 14:6-10) Na kisika ya kuzikisa mambu mpi kutudila Yehowa ntima, bansadi ya Nzambi ndimaka na buzoba yonso mambu ya luvunu.
6. Sambu na nki beto fwete yituka ve ntangu bantu ke tuba mambu ya luvunu sambu na bansadi ya Yehowa?
6 Beto fwete keba mingi ntangu bantu ke tubila bansadi ya Nzambi. Beto vila ve nde Biblia ke bingaka mbeni na beto Satana “muntu yina ke fundaka bampangi na beto.” (Kusonga 12:10) Yezu tubaka nde bambeni ta “kusila beno makambu ya mutindu na mutindu.” (Matayo 5:11) Kana beto ke yibuka bangogo yai ya Yezu, beto ta kudiyangisa ve ntangu bantu ke tuba mambu ya luvunu sambu na bansadi ya Yehowa.
7. Na ntwala ya kusonga bantu bansangu, nki bangiufula beto fwete kudiyula?
7 Keti nge ke zolaka kutindila banduku na nge bansangu? Ntangu nge me tanga nsangu mosi to muntu me tela nge disolo mosi ya me sepedisa nge, keti nge ke kumaka na mpusa ya kumwanga yo mbala mosi? Na ntwala ya kutindila muntu nsangu mosi buna, kudiyula nde, ‘Keti nsangu yai kele ya kieleka? Keti mono kele mpenza ti banzikisa ya kieleka?’ Kana banzikisa kele ve, nge lenda mwanga mambu ya luvunu. Yo yina, kana nge kele ve ti banzikisa sambu na nsangu mosi buna, kusonga yo ve bantu ya nkaka, katula yo na mabanza na nge!
8. Inki bambeni me salaka na bansi ya nkaka mpi nki beto fwete sala ve?
8 Kigonsa ya nkaka ya kutinda bansangu kukonda kuyindula kele nde na bansi ya nkaka leta ke tulaka dikebi mingi na kisalu na beto to nkutu me buyisaka yo. Yo yina na bansi yina, bambeni na beto lenda mwanga bansangu ya luvunu sambu na kupesa bampangi boma mpi kupusa bo na kuyindudila bampangi ya nkaka mambu ya mbi. Yindula mambu yina salamaka na Union soviétique. Bapolisi ya kimvuka mosi (KGB), mwangaka bansangu ya luvunu nde bampangi ya nkaka yina zabanaka mingi fundaka bampangi na bo Bakristu. * Diambu ya mawa kele nde bampangi mingi ndimaka mambu yina ya luvunu mpi bo yambulaka kieleka. Mingi na kati na bo vutukaka na dibundu kansi bankaka me vutukaka ve. Bo bikaka nde mambu yina ya luvunu kubebisa lukwikilu na bo. (1 Timoteo 1:19) Inki mutindu beto lenda kuditanina na mambu ya mutindu yai? Buya kumwanga bansagu yina lenda lembisa bampangi to bansangu yina kele ve ti banzikisa. Kundima ve mambu yonso yina nge ke wa. Kansi sosa kuzwa banzikisa ya kieleka.
BANSANGU YINA KELE MPENZA VE YA KIELEKA
9. Inki lenda sala mpi nde bantu kubakisa kibeni ve mambu mbote-mbote?
9 Bantangu ya nkaka beto ke waka mambu yina kele mpenza ve ya kieleka. Masolo ya nkaka ke monisaka ve kieleka yonso. Yo lenda sala mpi nde bantu kubakisa kibeni ve mambu mbote-mbote. Beto fwete ndima ve disolo mosi yina kele kaka ti ndambu ya kieleka. Inki beto lenda sala sambu bantu kukusa beto ve na masolo ya mutindu yai?—Baefezo 4:14.
10. Sambu na nki bantu ya Izraele ya nkaka zolaka kunwanisa bampangi na bo mpi nki sadisaka bo na kusala yo ve?
10 Beto lenda baka dilongi na mambu yina kuminaka bantu ya Izraele yina vandaka kuzinga na westi ya Nzadi ya Yordani, na bilumbu ya Yozue. (Yozue 22:9-34) Bo waka nde bantu ya Izraele yina vandaka na ndambu ya esti ya Yordani tungaka mesa-kimenga ya nene pene-pene ya nzadi. Mambu ya nkaka na nsangu yai vandaka ya kieleka kansi ya nkaka vandaka ya luvunu. Bantu ya Izraele ya ndambu ya westi yindulaka nde bampangi na bo na esti me kolama na Yehowa, yo yina bo vukanaka sambu na kunwanisa bo. (Tanga Yozue 22:9-12.) Kansi na ntwala ya kunwanisa bo, bo tindaka bantu sambu na kuzikisa mambu. Inki banzikisa bantu yai zwaka? Bantu ya Izraele yina vandaka na esti tungaka ve mesa-kimenga yina sambu na kupesa bimenga na banzambi ya luvunu. Kansi bo tungaka yo sambu yo landa kundimisa bantu yonso nde bo vandaka kusambila Yehowa. Bantu ya Izraele waka kiese sambu bo zikisaka mambu mbote-mbote na kisika ya kunwanisa bampangi na bo.
11. (a) Inki mambu ya mbi bo sadilaka Mefibosheti? (b) Inki zolaka kusadisa Davidi na kusadila Mefibosheti mambu na mutindu ya mbote?
11 Beto mpi lenda wa mpasi kana bantu me tuba mambu yina kele mpenza ve ya kieleka sambu na beto. Yindula mambu yina kuminaka Mefibosheti. Ntotila Davidi pesaka Mefibosheti ntoto yonso ya nkaka na yandi Saule. (2 Samuele 9:6, 7) Kansi na nima, bo zabisaka Davidi mambu yina vandaka mpenza ve ya kieleka sambu na Mefibosheti. Davidi zikisaka ve kana mambu yango vandaka ya kieleka mpi yandi botulaka bima yonso ya Mefibosheti. (2 Samuele 16:1-4) Na nima ntangu Davidi solulaka ti Mefibosheti, Davidi bakisaka nde yandi me sala kifu. Yo yina yandi vutudilaka Mefibosheti bima ya nkaka. (2 Samuele 19:24-29) Kana Davidi zikisaka mambu mbote na ntwala na kisika ya kubaka lukanu nswalu, yandi zolaka ve kusala diambu yina pesaka Mefibosheti mpasi.
12, 13. (a) Inki Yezu salaka ntangu bantu tubaka mambu ya luvunu sambu na yandi? (b) Inki beto lenda sala kana muntu me kusila beto makambu?
12 Inki nge lenda sala kana muntu me kusila nge makambu? Mambu yai kuminaka mpi Yezu ti Yoane Mbotiki. (Tanga Matayo 11:18, 19.) Inki Yezu salaka? Yandi sadilaka ve ntangu mpi ngolo na yandi sambu na kundimisa bantu nde mambu yina vandaka luvunu. Kansi yandi siamisaka bantu na kusosa banzikisa. Yandi zolaka nde bo tula dikebi na mambu yina yandi vandaka kusala mpi kulonga. Yezu tubaka nde: ‘Mayele ke monanaka na bisalu na yo.’—Matayo 11:19.
13 Beto lenda baka dilongi ya mfunu na mbandu ya Yezu. Bantangu ya nkaka bantu lenda tuba mambu ya luvunu sambu na beto mpi beto lenda kudiyangisa nde yo lenda bebisa lukumu na beto. Kansi mutindu na beto ya kuzinga lenda sadisa bantu na kubakisa mpenza bikalulu na beto. Bonso na mbandu ya Yezu, bikalulu na beto ya mbote lenda monisa nde mambu yina bantu ke tuba sambu na beto kele ve ya kieleka mpi bo ke kusila beto makambu.
KETI NGE KE KUDITUDILAKA NTIMA?
14, 15. Sambu na nki beto fwete tula ve ntima na mayele na beto mosi?
14 Beto me mona nde yo lenda vanda mpasi na kuwa masolo ya kieleka. Diambu ya nkaka kele nde beto kele bantu ya kukonda kukuka. Ziku beto me sadilaka Yehowa bamvula mingi mpi beto me kumaka mayele na mambu ya nkaka. Bantu ya nkaka lenda zitisa beto sambu beto ke yindulaka mbote. Keti yo lenda kuma kigonsa sambu na beto?
15 Ee. Beto lenda kuma kutula ntima na mayele na beto mosi. Beto lenda bika nde mawi mpi bangindu na beto kukuma kutwadisa luzingu na beto. Beto lenda yindula nde beto ke bakisa diambu mosi ata beto kele ve ti banzikisa yonso. Yo kele kibeni kigonsa! Biblia ke kebisa beto pwelele na kutula ve ntima na mayele na beto mosi.—Bingana 3:5, 6; 28:26.
16. Inki salamaka na restora mpi nki Tom yindulaka?
16 Mu mbandu: Yindula nde na nkokila mosi, Tom nkuluntu mosi ya me salaka bamvula mingi na dibundu me mona John, nkuluntu ya nkaka, me vanda na mesa na restora ti nkento mosi yina kele ve nkwelani na yandi. Yo ke monana nde bo zole kele na kiese. Tom ke mona bo ke seka mpi ke na kiese. Yandi me kudiyangisa mingi mpi me kudiyula nde: ‘Keti John ta fwa makwela ti nkento na yandi? Ebuna bana na bo?’ Tom me monaka dezia mambu ya mutindu yai me salama. Kana nge vandaka Tom, nki mutindu nge zolaka kudiwa?
17. Inki mambu Tom bakisaka na nima mpi yo ke longa beto nki?
17 Yindula fioti. Ata Tom yindulaka nde John vandaka ve ya kwikama na nkento na yandi, keti yandi zabaka mambu yonso? Kaka na nkokila yina, Tom bingaka John mpi John zabaka nde nkento yina vandaka mpangi ya John yina ke zingaka ntama. John me kutanaka diaka ve ti mpangi na yandi ya nkento bamvula mingi. Sambu mpangi na yandi kele pana kaka sambu na bangunga fioti, John sepelaka nde bo lutisa mwa ntangu yina ya fioti na restora. Nkento ya John zwaka ve ntangu ya kukwenda ti bo. Tom waka kiese sambu yandi zabisaka ve ata muntu ya nkaka mambu yina yandi yindulaka! Mambu yai ke longa beto nki? Ata beto me salaka bamvula mingi na dibundu ya Yehowa, beto fwete zikisa mambu sambu beto bakisa yo mbote-mbote.
18. Inki lenda pusa beto na kundima mambu ya luvunu yina bantu ke tuba sambu na bampangi na beto?
18 Yo ke vandaka mpi mpasi na kubakisa mambu mbote, mingi-mingi kana yo ke tadila mpangi yina beto ke wakanaka mpenza mbote ve ti yandi. Kana beto ke landa kuyindula mwa mambu ya fioti yina basikaka na kati na beto ti yandi, beto lenda kuma kuyindudila yandi mambu ya mbi. Kana bantu me tuba diambu mosi ya mbi sambu na yandi, beto lenda kwikila nswalu ata beto kele ve ti banzikisa ya kieleka. Yo ke longa beto nki? Kana beto ke bakila bampangi bangindu ya mbi, beto lenda baka balukanu ya mbi kukonda bikuma ya kieleka. (1 Timoteo 6:4, 5) Beto fwete bika ve nde mabanza ya mbi, mu mbandu kimpala, kuyala ntima na beto. Kuvila ve nde Yehowa ke zolaka nde beto zola mingi bampangi na beto mpi beto lolula bo na ntima ya mvimba.—Tanga Bakolosai 3:12-14.
MINSIKU YA BIBLIA TA TANINA BETO
19, 20. (a) Inki minsiku ya Biblia lenda sadisa beto na kutadila mambu mbote-mbote? (b) Inki lukanu nge me baka?
19 Bubu yai, yo kele mpasi na kuwa bansangu ya kieleka yina lenda sadisa beto na kutadila diambu mbote-mbote. Sambu na nki? Sambu bantu mingi ke tendulaka ve mambu yonso to ke tubaka kaka ndambu ya kieleka. Diaka beto kele bantu ya kukonda kukuka. Inki lenda sadisa beto? Minsiku yina kele na Ndinga ya Nzambi. Mu mbandu, munsiku ya ke tuba nde kupesa mvutu na ntwala ya kuwa banzikisa kele buzoba. (Bingana 18:13) Munsiku ya nkaka ke tuba nde beto fwete kwikila ve mambu yonso yina beto ke wa kukonda kuzikisa kana yo kele kieleka. (Bingana 14:15) Ata beto me sadilaka Yehowa bamvula mingi, beto fwete tula ve ntima na mayele na beto mosi. (Bingana 3:5, 6) Minsiku ya Biblia ta tanina beto kana beto ke sadila banzikisa ya kieleka sambu na kubakisa mambu mbote-mbote mpi kubaka balukanu ya mbote.
20 Kansi kele ti kikuma ya nkaka yina lenda kanga beto nzila ya kuzaba kieleka na diambu mosi. Bantu ke vandaka ti kikalulu ya kusambisa mambu nswalu na kutadila mambu yina ke monana. Disolo ya ke landa ta tubila mambu yina lenda pusa beto na kusala kifu yai mpi beto ta longuka mutindu ya kununga yo.
^ par. 8 Tala Annuaire des Témoins de Jéhovah 2004, balutiti 111-112, mpi Annuaire 2008, balutiti 133-135.


c: text/html

text:
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Kisambu ya fioti ya Kibaha[soba | edit source]
- Munu ikele mbangi, e Nzambi ya munu, na larambi nde: nge gangaka munu, samu na kuzaba nge na kupesa nge lukumu, sesepi yayi, munu ke ndima bufioti ya munu ye bunene ya nge, bunsukami ya munu ye bumvuama na nge. Na ntuala ya nge, Nzambi ya nkaka ikele ve, ya ke gulusaka na bigonsa, yina ya ke zingaka na ngolo ya yandi mosi messi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kôngo ya Kati
Kongo ya Kati kele kizunga ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yandi kele kizunga mosi na simu ya kalunga. Mbanza-mfumu ya Kongo ya Kati kele Matadi. Bambanza ya nene ya nkaka kele Mboma, Muanda, Banana, Mbanza-Ngungu na Vivi.
Dikanda luta nene ya kizunga yai kele bakongo.
KinkuluEdit
- 1933: kabu ya kizunga Léopoldville
- 1962: Kongo ya Kati
- 1966: kizunga Kinsasa me kabula na Kongo ya Kati
- 1971: Zaire ya Mitiu (Bas-Zaire)
- 1997: Kongo ya Mitiu (Bas-Congo)
- 2005: Kongo ya Kati


text:
- KINSHASA: Bana ya inzo kanda ya zulu me dasuka bubu sambu na mbongo ba me tudila bau na kufuta mvula yai
- KINSHASA: Ministre ke tala mambu ya ba inzo nkanda ya zulu ke sikimisa ntalu ya mbongo ina fwana kufutama na ba inzo nkanda ya zolu ya l:etat mpe ya ba privé
- MATADI : Nakangu ya Kimpesa na kongo centrale tambulaka bubu na ba bala bala sambu an kutelemina kukondwa ngemba ke kwamina na kitini ina ya insi na beto
- BUNIA: ba dasuki kumi na sambanu me kufwa, tatu me kangama mvimba na mvita salamaka kati na bau na makesa ya insi ba FARDC na kizunga Ituri
- GOMA: ONU me tombula ndinga me pesa rapport ke zabisa ti makesa ya FARDC ke zingaka na ngwizani na badasuki ya me simabaka binuaninu
- KINSHASA: RDC kele ya kama mosi makumi sambwadi na ivua kati ya ba insi nkama mosi makumi nana na ivua ina kele na tombosono na luzingu ya mbote ya nkangu/sites/default/files/2020-01/06012020p-d-journal_kikongo_soir.mp3
Journal kikongo soir
Recevez Radio Okapi par email
Donnez votre adresse email dans ce formulaire afin de recevoir tous nos articles dans votre boîte email. Vous recevrez un message de confirmation avec un lien sur lequel il vous faudra cliquer afin que l'envoi d'emails devienne effectif.
Si vous ne voyez pas l'email de confirmation dans votre boîte de réception, allez chercher dans vos spams et marquez le message comme "non spam".


text:
Mordekai me tungulula bantu yina salaka komplo (21-23)
2 Na nima ya mambu yai, ntangu makasi ya ntotila Asuerusi+ kulumukaka, yandi yibukaka mambu yina Vasti salaka+ mpi mambu yina bo zengaka sambu na yandi.+2 Ebuna bansadi ya ntotila, yina ke salaka pene-pene na yandi, tubaka nde: “Bo fwete sosila ntotila bamwense ya baleke ya kitoko mingi.3 Mpi bika nde ntotila kutula mimonisi na baprovense yonso* ya kimfumu na yandi+ sambu bo vukisa bamwense yonso ya baleke ya kitoko mingi na Shushane* kisika ya ngolo,* na nzo ya bankento. Bika nde bo pesa bo na maboko ya Egai+ tongu ya ntotila mpi nkengidi ya bankento, ebuna bo pesa bo lusansu sambu na kukumisa bo diaka kitoko.4 Ebuna leke ya nkento yina ta sepedisa ntotila mingi ta kuma ntotila-nkento na kisika ya Vasti.”+ Ntotila ndimaka ngindu yina, mpi yandi salaka mutindu yina.5 Kuvandaka ti Muyuda mosi na Shushane*+ kisika ya ngolo,* zina na yandi Mordekai+ mwana ya Yaire mwana ya Shimei mwana ya Kishi, muntu ya dikanda ya Benyamini,+6 yina bo bakaka na Yeruzalemi mpi nataka na insi ya nkaka kumosi ti bantu yina bo nataka na kimpika ti Yekonia*+ ntotila ya Yuda, yina Nebukadenezare ntotila ya Babilone nataka na insi ya nkaka.7 Yandi vandaka ndesi* ya Adasa,* disongidila, Estere, mwana ya mpangi ya tata na yandi,+ sambu yandi vandaka ve na tata, mpi yandi vandaka ve na mama. Leke yina ya nkento vandaka kitoko mingi na nitu mpi na luse, mpi ntangu tata na yandi ti mama na yandi fwaka, Mordekai bakaka yandi bonso mwana na yandi.8 Ntangu bo basisaka mambu yina ntotila tubaka mpi nsiku na yandi mpi ntangu bo vukisaka baleke mingi ya bankento na Shushane* kisika ya ngolo,* na maboko ya Egai,+ bo nataka mpi Estere na nzo ya ntotila na maboko ya Egai nkengidi ya bankento.9 Yandi sepelaka na leke yina ya nkento mpi ndimaka yandi,* yo yina yandi bakaka bangidika nswalu sambu na lusansu ya leke yina ya nkento sambu na kukumisa yandi diaka kitoko+ mpi sambu na madia na yandi, mpi yandi pesaka leke yina ya nkento baleke nsambwadi ya bankento yina yandi solaka na nzo ya ntotila. Yandi nataka leke yina ya nkento ti baleke ya bankento yina vandaka kusadila yandi na kisika ya kuluta mbote na nzo ya bankento.10 Estere tubaka ve ata kima mosi sambu na bantu na yandi+ to bampangi na yandi, sambu Mordekai+ songaka yandi na kuzabisa ve ata muntu mosi.+11 Konso kilumbu Mordekai vandaka kutambula na ntwala ya kibansala ya nzo ya bankento sambu na kusosa kuzaba kana Estere kele mbote mpi nki mambu vandaka kukumina yandi.12 Konso leke ya nkento vandaka kukota na ntangu na yandi na kisika yina ntotila Asuerusi vandaka, na nima ya kumanisa bangonda 12 ya lusansu yina bo tulaka sambu na bankento, sambu yina mutindu yo lombaka nde bo lungisa lusansu ya kukumisa bo diaka kitoko—bangonda sambanu ti mafuta ya mire+ mpi bangonda sambanu ti mafuta ya balsami+ mpi mafuta ya kuswaswana ya nsudi ya kitoko sambu na lusansu ya kukumisa bo diaka kitoko.13 Na nima, leke yina ya nkento vandaka ya kuyilama sambu na kukota kisika yina ntotila vandaka. Mpi bo vandaka kupesa yandi konso kima yina yandi vandaka kulomba ntangu yandi vandaka kukatuka na nzo ya bankento sambu na kukwenda na nzo ya ntotila.14 Yandi vandaka kukota na nkokila, mpi na suka yandi vandaka kuvutuka na nzo ya zole ya bankento, na maboko ya Shaashgazi tongu ya ntotila,+ nkengidi ya bamakangu. Yandi vandaka kukota diaka ve kisika yina ntotila vandaka katula kaka kana ntotila kusepela mingi ti yandi mpi kana yandi binga yandi na zina na yandi.+15 Ebuna ntangu yo kumaka ntangu ya Estere mwana ya Abihaile mpangi ya tata ya Mordekai, yina bakaka yandi bonso mwana na yandi,+ ya kukota na kisika ya ntotila, yandi lombaka ve ata kima mosi katula kaka bima yina Egai tongu ya ntotila, nkengidi ya bankento, tubaka nde bo pesa yandi. (Na ntangu yina yonso, konso muntu yina vandaka kumona Estere vandaka kundima yandi.)16 Bo nataka Estere na ntotila Asuerusi na nzo na yandi ya kimfumu na ngonda ya kumi, disongidila, ngonda ya Tebeti,* na mvula ya nsambwadi+ ya luyalu na yandi.17 Ntotila zolaka Estere mingi kuluta bankento yonso ya nkaka; ntotila sepelaka na yandi mpi ndimaka yandi* kuluta bamwense yonso ya nkaka. Yo yina yandi lwatisaka yandi mpu ya kimfumu* na ntu mpi kumisaka yandi ntotila-nkento+ na kisika ya Vasti.+18 Mpi ntotila salaka nkinsi mosi ya nene sambu na bamfumu na yandi yonso mpi bansadi na yandi, nkinsi ya Estere. Ebuna yandi tubaka nde bo basisa bantu na baboloko* na baprovense,* mpi yandi landaka kupesa makabu na kutadila kimvwama ya ntotila.19 Kansi, ntangu bo vukisaka bamwense*+ na mbala ya zole, Mordekai vandaka ya kuvanda na kielo ya ntotila.20 Estere tubaka ve ata kima mosi sambu na bampangi na yandi mpi bantu na yandi,+ kaka mutindu Mordekai songaka yandi; Estere landaka kusala mambu yina Mordekai tubaka, kaka bonso ntangu yandi vandaka na maboko na yandi.+21 Na bilumbu yina, ntangu Mordekai vandaka ya kuvanda na kielo ya ntotila, Bigtani ti Tereshi, bakapita zole ya nzo ya ntotila, bankengidi ya bakielo, waka makasi mpi bo salaka komplo sambu na kufwa* ntotila Asuerusi.22 Kansi Mordekai zabaka diambu yina, mpi na mbala mosi yandi songaka ntotila-nkento Estere. Na nima, Estere zabisaka ntotila diambu yina na zina ya Mordekai.*23 Yo yina, bo salaka bansosa mpi nsuka-nsuka bo monaka nde yo vandaka ya kieleka, ebuna bo kangaka babakala yina zole nsinga na nkingu na zulu ya nti; mpi bo sonikaka mambu yai yonso na mukanda ya bansangu na ntwala ya ntotila.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “badistrike yonso yina kele na nsi ya luyalu.”


text:
Davidi me baka diaka bantu yina bo botulaka (18, 19)
Nsiku ya Davidi sambu na bima ya bo me botula na bitumba (23, 24)
30 Ntangu Davidi ti bantu na yandi kwisaka na Siklagi+ na kilumbu ya tatu, bantu ya Amaleki+ kotaka na ndambu ya sudi* mpi na Siklagi; bo nwanisaka Siklagi mpi bo yokaka yo tiya.2 Bo nataka bankento mpi bantu yonso yina vandaka na kati na yo na kimpika,+ yantika na baleke tii na bambuta. Bo fwaka ve ata muntu mosi, kansi bo nataka bo, ebuna bo simbaka nzila mpi bo kwendaka.3 Ntangu Davidi ti bantu na yandi kumaka na mbanza, bo kutaka bo me yoka yo tiya, mpi bo me nata bankento na bo, mpi bana na bo ya babakala ti ya bankento na kimpika.4 Ebuna Davidi ti bantu yina vandaka ti yandi yantikaka kudila ngolo tii kuna bo vandaka diaka ve na ngolo ya kudila.5 Bo nataka mpi na kimpika bankento zole ya Davidi, Ahinoami muntu ya Yizreele mpi Abigaile mufwidi ya Nabale muntu ya Karmele.+6 Davidi vandaka kudiyangisa mingi, sambu bantu na yandi tubaka nde bo ta fwa yandi na matadi, sambu bantu* yonso waka makasi mutindu bo vidisaka bana na bo ya babakala ti ya bankento. Kansi Davidi bakaka kikesa na lusadisu ya Yehowa Nzambi na yandi.+7 Ebuna Davidi tubilaka nganga-nzambi Abiatare,+ mwana ya Ahimeleki, nde: “Pardo, nata efodi awa.”+ Ebuna Abiatare natilaka Davidi efodi.8 Davidi yulaka Yehowa+ nde: “Keti mono fwete landa kimvuka yina ya miyibi? Keti mono ta kanga bo?” Ebuna yandi tubilaka Davidi nde: “Landa bo, sambu nge ta kanga bo kibeni, mpi nge ta gulusa bima yina bo yibaka.”+9 Na mbala mosi Davidi kwendaka ti bantu 600+ yina vandaka ti yandi, mpi bo kwendaka tii na Muwanda* ya Besore, kisika bantu ya nkaka bikalaka.10 Davidi vandaka kaka kulanda bo, yandi ti bantu 400, kansi bantu 200 bikalaka, bayina lembaka mingi mpi kukaka ve kusabuka Muwanda ya Besore.+11 Bo kutaka muntu mosi ya Ezipte na nseke mpi bo nataka yandi na Davidi. Bo pesaka yandi madia mpi masa ya kunwa,12 bo pesaka yandi mpi ndambu ya gato ya bafige yina bo me kamuna mpi bagato zole ya bambuma ya vinu. Na nima ya kudia, yandi bakaka diaka ngolo,* sambu yandi diaka ve mpi nwaka ve masa bilumbu tatu mpi bampimpa tatu.13 Davidi yulaka yandi nde: “Nge kele muntu ya nani, mpi nge me katuka na wapi?” ebuna yandi tubaka nde: “Mono kele muntu ya Ezipte mpi mpika ya muntu mosi ya Amaleki, kansi mfumu na mono bikisaka mono sambu mono belaka bilumbu tatu me luta.14 Beto nwanisaka sudi* ya bantu ya Kereti,+ teritware ya Yuda, mpi sudi* ya Kalebi,+ mpi beto yokaka Siklagi tiya.”15 Ebuna Davidi tubilaka yandi nde: “Keti nge ta nata mono kisika kimvuka yina ya miyibi kele?” Yandi vutulaka nde: “Kana nge zenga kieleka na ntwala na mono na zina ya Nzambi nde nge ta fwa mono ve mpi nde nge ta pesa mono ve na maboko ya mfumu na mono, mono ta nata nge kisika kimvuka yina ya miyibi kele.”16 Yo yina yandi nataka Davidi kisika bo vandaka me panzana na ntoto na bisika yonso, bo ke dia, ke nwa, mpi ke sala nkinsi sambu na bima mingi yina bo botulaka na insi ya bantu ya Filistia mpi na insi ya Yuda.17 Ebuna Davidi fwaka bo yantika na suka ntangu mpimpa vandaka ntete tii na nkokila yina landaka; ata muntu mosi ve tinaka+ katula kaka bantu 400 yina tinaka na zulu ya bashamo.18 Davidi bakaka diaka bima yonso yina bantu ya Amaleki botulaka,+ mpi Davidi gulusaka bankento na yandi zole.19 Muntu na bo mosi ve kondaka, yantika na leke tii na mbuta. Bo bakaka diaka bana na bo ya babakala ti ya bankento mpi bima yina bantu yina botulaka;+ Davidi bakaka diaka bima yonso yina bantu yina botulaka.20 Davidi bakaka mameme yonso ti bangombe yonso, mpi bantu na yandi vandaka kunata yo na ntwala ya bitwisi na bo. Bo tubaka nde: “Yai bima ya Davidi me botula na bitumba.”21 Ebuna Davidi kumaka kisika bantu 200 yina vandaka, bayina kukaka ve kukwenda ti yandi sambu bo lembaka mingi mpi yina bikalaka pene-pene ya Muwanda ya Besore,+ ebuna bo basikaka sambu na kukutana ti Davidi mpi bantu yina vandaka ti yandi. Ntangu Davidi kumaka pene-pene na bo, yandi yulaka bo kana bo kele mbote.22 Kansi, bantu yonso ya mbi mpi ya kukonda mfunu na kati ya bantu yina kwendaka ti Davidi tubaka nde: “Sambu bo kwendaka ve ti beto, beto ta pesa bo ve ata kima mosi na bima ya bo botulaka mpi yina beto me baka diaka, katula kaka nde konso muntu kubaka nkento na yandi ti bana na yandi mpi yandi kwenda.”23 Kansi Davidi tubaka nde: “Bampangi na mono, beno fwete sala ve mutindu yina na bima yina Yehowa me pesa beto. Yandi taninaka beto mpi pesaka na maboko na beto kimvuka ya miyibi yina kwisaka kunwanisa beto.+24 Nani lenda ndima beno na diambu yai? Dikabu ya muntu yina kwendaka na bitumba ta vanda kiteso mosi ti dikabu ya muntu yina bikalaka sambu na kukengila bima.+ Bantu yonso ta baka dikabu ya kiteso mosi.”+25 Mpi katuka kilumbu yina, yandi salaka nde yo bikala bonso nsiku mpi munsiku sambu na Izraele tii bubu yai.26 Ntangu Davidi vutukaka na Siklagi, yandi tindilaka bankuluntu ya Yuda yina vandaka banduku na yandi ndambu ya bima yina bo botulaka, mpi tubaka nde: “Yai dikabu* na beno ya me katuka na bima ya beto me botula na bambeni ya Yehowa.”27 Yandi tindaka yo na bayina vandaka na Betele,+ na bayina vandaka na Ramoti ya Negebi,* na bayina vandaka na Yatire,+28 na bayina vandaka na Aroere, na bayina vandaka na Sifmoti, na bayina vandaka na Eshtemoa,+29 na bayina vandaka na Rakale, na bayina vandaka na bambanza ya bantu ya Yerameele,+ na bayina vandaka na bambanza ya bantu ya Keni,+30 na bayina vandaka na Orma,+ na bayina vandaka na Borashani, na bayina vandaka na Ataki,31 na bayina vandaka na Ebroni,+ mpi na bisika yonso yina Davidi lutaka ti bantu na yandi.


text:
41 Ebuna yandi nataka mono na suku ya nganda ya kisika ya santu,* mpi yandi tesaka makunzi ya balweka; nene na yo vandaka maboko* sambanu na ndambu mosi, mpi maboko sambanu na ndambu ya nkaka.2 Nene ya munoko ya kukotila vandaka maboko kumi, mpi bibaka ya balweka ya munoko* ya kukotila vandaka maboko tanu na ndambu mosi, mpi maboko tanu na ndambu ya nkaka. Yandi tesaka nda na yo, yo vandaka maboko 40, mpi nene na yo maboko 20.3 Ebuna yandi kotaka na kati* mpi tesaka dikunzi ya lweka ya munoko ya kukotila, nene na yo vandaka maboko zole, mpi nene ya munoko ya kukotila vandaka maboko sambanu. Bibaka ya balweka ya munoko ya kukotila* vandaka maboko nsambwadi.4 Na nima, yandi tesaka suku ya ke talana ti suku ya nganda ya kisika ya santu, nda na yo vandaka maboko 20 mpi nene na yo maboko 20.+ Mpi yandi tubilaka mono nde: “Yai kele Kisika ya Kuluta Santu.”+5 Ebuna yandi tesaka kibaka ya tempelo, mpi nene na yo vandaka maboko sambanu. Nene ya basuku yina vandaka na balweka na nziunga ya tempelo vandaka maboko iya.+6 Basuku yina vandaka na balweka vandaka ya ba etaze tatu, mosi na zulu ya nkaka, mpi konso etaze vandaka ti basuku 30. Kuvandaka ti mabaya na nziunga ya kibaka ya tempelo yina vandaka kusadisa na kusimba basuku yina vandaka na balweka, na mpila nde bima yina vandaka kusimba yo kotaka ve na kibaka ya tempelo yo mosi.+7 Kuvandaka ti nzila mosi ya nioka-nioka* na bandambu yonso zole ya tempelo, yo vandaka kukuma nene ntangu yo vandaka kutombuka na basuku ya zulu.+ Yo vandaka kukuma nene na konso etaze kana muntu kukatuka na etaze ya nsi mpi kuluta na etaze ya kati-kati sambu na kutombuka na etaze ya zulu.8 Mono monaka nde kibaka mosi ya nkufi vandaka me ziunga tempelo, mpi bafondasio ya basuku yina vandaka na balweka vandaka lukengi mosi ya maboko sambanu tii na kinkonko.9 Nene ya kibaka ya nganda ya basuku yina vandaka na balweka vandaka maboko tanu. Kuvandaka ti kisika mosi ya pululu* na balweka yonso ya kibaka ya basuku yina vandaka na balweka ya tempelo.10 Kuvandaka ti kisika mosi na kati ya tempelo ti basuku ya kudila madia,*+ nene na yo vandaka maboko 20 na konso ndambu.11 Kuvandaka ti kielo mosi na kati ya basuku yina vandaka na balweka ti kisika ya pululu yina vandaka na ndambu ya nordi, mpi kielo ya nkaka na ndambu ya sudi. Nene ya kisika yina ya pululu vandaka maboko tanu na bandambu yonso.12 Nzo yina vandaka na ndambu ya westi mpi ya ke tala kisika ya pululu vandaka nene maboko 70 mpi nda maboko 90; nene ya kibaka ya nzo yina vandaka maboko tanu na bandambu yonso.13 Yandi tesaka tempelo, mpi nda na yo vandaka maboko 100. Nda ya kisika ya pululu, nda ya nzo,* ti nda ya bibaka na yo vandaka mpi maboko 100.14 Nene ya ntwala ya tempelo yina ke tala na ndambu ya esti mpi kisika ya pululu vandaka maboko 100.15 Yandi tesaka nda ya nzo yina vandaka kutala kisika ya pululu na ndambu ya nima, kumosi ti banzila na yo ya kulutila na bandambu yonso zole, yo vandaka maboko 100.Yandi tesaka mpi suku ya nganda ya kisika ya santu, suku ya kati ya kisika ya santu,+ bisika ya kukotila ya kibansala,16 mpi bansi ya minoko ya bakielo, banela yina bakadrema na yo vandaka nene na kati mpi fioti na nganda,+ mpi banzila ya kulutila yina vandaka na bisika yina tatu. Pene-pene ya nsi ya munoko ya kielo, kuvandaka ti mabaya ya bo me yidika mbote+ katuka na ntoto tii na banela; mpi banela yango vandaka ya kufika.17 Bo tesaka zulu ya munoko ya kukotila, tempelo ya kati mpi nganda mpi kibaka ya mvimba na bandambu yonso.18 Yo vandaka ti bifwanisu ya basherube+ ti ya maba,+ mpi konso diba vandaka na kati-kati ya basherube zole, mpi konso sherube vandaka ti baluse zole.19 Luse ya muntu vandaka kutala diba yina vandaka na ndambu mosi, mpi luse ya ntambu* vandaka kutala diba yina vandaka na ndambu ya nkaka.+ Bo salaka yo mutindu yina na tempelo ya mvimba.20 Bifwanisu ya basherube ti ya maba vandaka na kibaka ya kisika ya santu katuka na ntoto tii na kisika yina vandaka na zulu ya munoko ya kukotila.21 Bandambu yonso ya makunzi ya kielo* ya kisika ya santu vandaka kiteso mosi.+ Na ntwala ya kisika ya kuluta santu, kuvandaka ti kima mosi bonso22 mesa-kimenga ya mabaya+ yina nda na yo katuka na ntoto tii na zulu vandaka maboko tatu mpi nda na yo maboko zole. Yo vandaka ti makunzi ya binkonko, mpi bo salaka nsi* na yo ti balweka na yo na mabaya. Ebuna yandi tubilaka mono nde: “Yai kele mesa yina kele na ntwala ya Yehowa.”+23 Suku ya nganda ya kisika ya santu vandaka ti bakielo zole, kisika ya kuluta santu mpi vandaka ti bakielo zole.+24 Bakielo vandaka ti bikangilu zole yina vandaka kubaluka-baluka, bikangilu zole sambu na konso kielo.25 Bifwanisu ya basherube ti ya maba vandaka na bakielo ya kisika ya santu, bonso bifwanisu yina vandaka na bibaka.+ Kuvandaka mpi ti kima mosi ya dibaya* yina basikaka mwa fioti na ntwala ya kisika ya kukotila na nganda.26 Kuvandaka mpi ti banela yina bakadrema na yo vandaka nene na nganda mpi fioti na kati+ ti bifwanisu ya maba na bandambu yonso zole ya kisika ya kukotila, mpi na bandambu yonso ya basuku yina vandaka na balweka ya tempelo ti ya bima yina basikaka mwa fioti.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “tempelo.” Na kapu 41 ti 42, ngogo yai ke tadila nganda ya kisika ya santu (Kisika ya Santu) to kisika ya santu ya mvimba (tempelo tanga mpi Kisika ya Santu ti Kisika ya Kuluta Santu).


text: 16 Ebuna Sarai, nkento ya Abrami, butilaka yandi ve ata mwana mosi,+ kansi yandi vandaka ti nsadi mosi yina vandaka muntu ya Ezipte, zina na yandi Agare.+2 Yo yina, Sarai tubilaka Abrami nde: “Pardo! Yehowa me kanga mono nzila ya kubuta bana. Pardo, vukisa nitu ti nsadi na mono. Mbala ya nkaka mono ta baka bana na nzila na yandi.”+ Ebuna Abrami waka mambu yina Sarai tubaka.3 Ntangu Abrami zingaka bamvula kumi na insi ya Kanana, Sarai nkento ya Abrami bakaka Agare, nsadi na yandi yina vandaka muntu ya Ezipte, mpi pesaka yandi na bakala na yandi Abrami sambu yandi kuma nkento na yandi.4 Yo yina, yandi vukisaka nitu ti Agare, ebuna Agare bakaka divumu. Ntangu yandi bakisaka nde yandi me baka divumu, yandi yantikaka kuvweza mfumu na yandi.5 Ebuna Sarai tubilaka Abrami nde: “Mbi yai ya yandi me sala mono kele foti na nge. Mono muntu tulaka nsadi na mono na maboko na nge,* kansi ntangu yandi me bakisa nde yandi me baka divumu, yandi me yantika kuvweza mono. Bika Yehowa kusambisa mono ti nge.”6 Ebuna Abrami tubilaka Sarai nde: “Nsadi na nge kele na nsi ya kiyeka na nge. Sala yandi konso kima yina nge ke yindula nde yo kele mbote.” Ebuna Sarai pesaka yandi nsoni, mpi Agare tinaka.7 Na nima wanzio ya Yehowa monaka yandi pene-pene ya nto ya masa na ntoto-makanga, nto ya masa yina kele na nzila ya Shure.+8 Mpi yandi tubaka nde: “Agare, nsadi ya Sarai, nge me katuka na wapi mpi nge ke kwenda na wapi?” Yandi tubaka nde: “Mono ke tina Sarai, mfumu na mono.”9 Ebuna wanzio ya Yehowa tubilaka yandi nde: “Vutuka na mfumu na nge mpi lemfukila yandi.”10 Na nima wanzio ya Yehowa tubilaka yandi nde: “Mono ta kumisa bana* na nge mingi kibeni, na mpila nde bo ta vanda mingi kibeni mpi bo ta kuka ve kutanga bo.”+11 Wanzio ya Yehowa yikaka nde: “Ntangu yai nge kele ti divumu, nge ta buta mwana-bakala, mpi nge fwete pesa yandi zina Ismaele,* sambu Yehowa me mona mpasi na nge.12 Yandi ta vanda mpunda ya mfinda* ya muntu. Yandi ta nwanisa bantu yonso, mpi bantu yonso ta nwanisa yandi; yandi ta zinga na kimbeni ti bampangi na yandi yonso.”13 Ebuna yandi bingaka zina ya Yehowa, yina vandaka kutubila yandi, nde: “Nge kele Nzambi yina ke monaka,”+ sambu Agare tubaka nde: “Keti awa mono me mona kibeni muntu yina ke mona mono?”14 Yo yina bo bingaka dibulu yina ya masa Beere-lahai-royi.* (Yo kele na kati-kati ya Kadeshi mpi Beredi.)15 Ebuna Agare butilaka Abrami mwana-bakala, mpi Abrami pesaka mwana na yandi, yina Agare butaka, zina Ismaele.+16 Abrami vandaka ti bamvula 86 ntangu Agare butilaka yandi Ismaele.


text:
10 Yai disolo ya bana ya Noa, Semi,+ Kami, mpi Yafeti.Bo butaka bana na nima ya Mvula ya Ngolo.+2 Bana ya Yafeti bo yai: Gomere,+ Magogi,+ Madai, Yavani, Tubale,+ Mesheki,+ mpi Tirasi.+3 Bana ya Gomere bo yai: Ashkenazi,+ Rifati, mpi Togarma.+4 Bana ya Yavani bo yai: Elishah,+ Tarsisi,+ Kitimi,+ mpi Dodanimi.5 Bantu yina ke zingaka na bisanga katukaka na bana yai, mpi bo yalumukaka na bansi na bo, na kulanda bandinga na bo, mabuta na bo, mpi makanda na bo.6 Bana ya Kami bo yai: Kushi, Misrayimi,+ Puti,+ mpi Kanana.+7 Bana ya Kushi bo yai: Seba,+ Avila, Sabta, Raama,+ mpi Sabteka.Bana ya Raama bo yai: Sheba ti Dedani.8 Kushi butaka Nimrodi. Yandi vandaka muntu ya ntete yina kumaka muntu ya ngolo na ntoto.9 Yandi kumaka muntu ya ke zombaka ngolo, mbeni ya Yehowa. Yo yina bantu ke tubaka nde: “Kaka bonso Nimrodi, muntu ya ke zombaka ngolo, mbeni ya Yehowa.”10 Luyantiku ya kimfumu na yandi vandaka* Babele,+ Ereki,+ Akadi, mpi Kalne, na insi ya Shinare.+11 Yandi katukaka na insi yina, kwendaka na Asiria+ mpi tungaka Ninive,+ Rehoboti-Ire, Kala,12 mpi Reseni, na kati-kati ya Ninive mpi Kala: Yo kele mbanza ya nene.*13 Misrayimi butaka Ludime,+ Anamimi, Lehabimi, Naftuhimi,+14 Patrusimi,+ Kasluhimi (bantu ya Filistia+ katukaka na yandi), mpi Kaftorimi.+15 Kanana butaka Sidoni,+ mwana na yandi ya ntete, mpi Heti,+16 mpi bantu ya Yebusi,+ bantu ya Amore,+ bantu ya Girgashi,17 bantu ya Hivi,+ bantu ya Arka, bantu ya Sini,18 bantu ya Arvadi,+ bantu ya Semare, mpi bantu ya Amati.+ Na nima, mabuta ya bantu ya Kanana panzanaka.19 Ndilu ya bantu ya Kanana vandaka yantika na Sidoni tii na Gerare,+ pene-pene ya Gaza,+ tii na Sodome, Gomore,+ Adma, mpi Seboyimi,+ pene-pene ya Lasha.20 Yai bana ya Kami na kulanda mabuta na bo, bandinga na bo, bansi na bo, mpi makanda na bo.21 Semi mpi butaka bana; yandi vandaka nkaka ya bana yonso ya Ebere+ mpi mpangi ya Yafeti mwana ya ntete.*22 Bana ya Semi bo yai: Elami,+ Ashure,+ Arpakshadi,+ Ludi, mpi Arami.+23 Bana ya Arami bo yai: Usi, Ule, Getere, mpi Mashi.24 Arpakshadi butaka Shela,+ mpi Shela butaka Ebere.25 Ebere butaka bana zole. Zina ya mwana mosi Pelegi,*+ sambu ntangu yandi vandaka na luzingu, ntoto* vandaka ya kukabwana. Zina ya mpangi na yandi Yoktani.+26 Yoktani butaka Almodadi, Shelefi, Asarmaveti, Yera,+27 Adorami, Uzale, Dikla,28 Obale, Abimaele, Sheba,29 Ofire,+ Avila, mpi Yobabi; bo yonso vandaka bana ya Yoktani.30 Kisika na bo ya kuzinga vandaka katuka na Mesha tii na Sefare, ntoto ya bangumba ya Esti.31 Yai bana ya Semi na kulanda mabuta na bo, bandinga na bo, bansi na bo, mpi makanda na bo.+32 Yai mabuta ya bana ya Noa na kulanda bandonga ya mabuta na bo mpi makanda na bo. Bo bantu butaka makanda yina yalumukaka na ntoto na nima ya Mvula ya Ngolo.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “Bambanza ya ntete ya kimfumu na yandi vandaka.”


text: 8 “Nge fwete sala yonso na kuzitisaka mbote-mbote bansiku yonso ya mono ke pesa nge bubu yai, sambu beno landa na kuzinga,+ beno kuma mingi, beno kota mpi beno baka insi yina Yehowa zengaka kieleka na ba-nkaka na beno.+2 Yibuka nzila ya nda yina Yehowa Nzambi na nge tambusaka nge bamvula yai 40 na ntoto-makanga,+ sambu na kulonga nge kudikulumusa mpi kumeka+ nge sambu na kuzaba mambu yina vandaka na ntima na nge,+ kana nge ta zitisa bantuma na yandi to ve.3 Ebuna, yandi longaka nge kudikulumusa mpi bikaka nde nge wa nzala+ mpi pesaka nge mana+ na kudia, yina nge ti ba-nkaka na nge zabaka ve, sambu na kusonga nge nde muntu ke zingaka na mampa mpamba ve, kansi muntu ke zingaka na mambu yonso ya ke basikaka na munoko ya Yehowa.+4 Bilele yina nge lwataka bebaka ve, mpi makulu na nge vimbaka ve na bamvula yai 40.+5 Nge me zaba mbote na ntima na nge nde Yehowa Nzambi na nge vandaka kusungika nge,+ kaka mutindu muntu ke sungikaka mwana na yandi.6 Ntangu yai, nge fwete tambula na banzila ya Yehowa Nzambi na nge mpi kuwa yandi boma sambu na kuzitisa bantuma na yandi.7 Sambu Yehowa Nzambi na nge ke nata nge na insi mosi ya mbote,+ insi ya bamasa* mpi ya banto ya masa* yina ke kulumuka na muwanda mpi na ntoto ya bangumba,8 insi ya ble ti orze, ya banti ya vinu, banti ya bafige, mpi banti ya bagrenade,+ insi ya ba olive yina bo ke sadilaka mafuta mpi insi ya bwiki,+9 insi yina madia ta konda ve mpi yina nge ta konda ve ata kima, insi yina matadi me fuluka ti bibende mpi yina nge ta timuna kwivre na bangumba na yo.10 “Ntangu nge ta dia mpi ta fuluka, nge fwete kumisa Yehowa Nzambi na nge sambu na insi ya mbote yina yandi me pesa nge.+11 Keba, kuvila ve Yehowa Nzambi na nge mpi kuyambula ve kuzitisa bantuma na yandi, bankanu na yandi, mpi bansiku na yandi yina mono ke pesa nge bubu yai.12 Ntangu nge ta dia mpi ta fuluka, mpi nge ta tunga banzo ya kitoko mpi ta zinga muna,+13 ntangu bangombe na nge mpi mameme na nge ta kuma mingi, ntangu arza ti wolo na nge ta kuma mingi, mpi ntangu nge ta vanda ti bima mingi,14 kubika ve nde ntima na nge kukuma lulendo+ mpi kunata nge na kuvila Yehowa Nzambi na nge, yina basisaka nge na insi ya Ezipte, na nzo ya kimpika,+15 yina salaka nde nge tambula na ntoto-makanga+ ya nene mpi ya ke pesa boma, ti banioka ya ndikila mpi bankutu* mpi ntoto ya kuyuma yina kele ve ti masa. Yandi salaka nde masa kubasika na ditadi ya sileksi+16 mpi yandi pesaka nge mana+ na ntoto-makanga sambu na kudia, mana yina batata na nge zabaka ve, sambu na kulonga nge kudikulumusa+ mpi kumeka nge na mpila nde nge baka mambote na bilumbu ke kwisa.+17 Kana nge tuba na ntima na nge nde, ‘Ngolo na mono mosi mpi ngolo ya diboko na mono mosi me sala nde mono kuma ti kimvwama yai,’+18 yibuka nde Yehowa Nzambi na nge muntu ke pesa nge ngolo ya kukuma ti kimvwama,+ sambu na kulungisa kuwakana na yandi yina yandi zengaka kieleka na ba-nkaka na nge, mutindu yandi ke sala yo bubu yai.+19 “Kana nge vila Yehowa Nzambi na nge, nge landa banzambi ya nkaka, nge sadila bo, mpi nge fukimina bo, mono ke tubila beno kieleka bubu yai nde beno ta fwa kibeni.+20 Beno ta fwa bonso makanda yina Yehowa ke na kufwa na ntwala na beno, sambu beno me wa ve ndinga ya Yehowa Nzambi na beno.+


text:
KAPU 5
Ntotila Me Tendula Mambu ya Kimfumu
MAMBU YINA KAPU KE TUBILA
Bansadi ya Nzambi me bakisa bakieleka ya mfunu ya Kimfumu, bantu yina ta yala, bantu yina Kimfumu ta yala, mpi mfunu ya kuvanda ya kwikama
1, 2. Inki mutindu Yezu monisaka nde yandi kele ntwadisi mosi ya mayele?
YINDULA nde muntu mosi ya ke sadisaka viziti ke tambusa beno sambu na kusonga beno mbanza mosi ya kitoko. Beno (nge ti bantu ya nkaka yina yandi ke tambusa) kele bantu ya mpa na mbanza yina, mpi beno ke kwikila mambu yonso ya muntu yina ke tuba. Bantangu ya nkaka, beno ke mona mambu yina beno me monaka ntete ve mpi yo ke yitukisa beno. Kansi, kana beno yula muntu yina bangiufula sambu na mambu yai, yandi ke vingila ntangu ya mbote na ntwala ya kupesa beno mvutu, mbala mingi ntangu beno ke mona kima mosi buna. Mutindu ntangu ke luta, mayele na yandi ke yitukisa beno mingi kibeni, sambu yandi ke songa beno mambu ya beno fwete zaba kaka na ntangu yina beno fwete zaba yo.
2 Bakristu ya kieleka kele mpi kiteso mosi ti bantu yina ke tambula sambu na kutala mbanza. Beto kele ti mpusa ya ngolo ya kuzaba mbanza mosi ya kitoko, “mbanza yina kele ti bafondasio ya kieleka,” Kimfumu ya Nzambi. (Baeb. 11:10) Ntangu Yezu vandaka awa na ntoto, yandi tambusaka balongoki na yandi, mpi yandi sadisaka bo na kuzaba mbote Kimfumu yina. Keti yandi pesaka mvutu na bangiufula na bo yonso, mpi keti yandi songaka bo mambu yonso ya Kimfumu na mbala mosi? Ve. Yandi tubaka nde: “Mono kele diaka ti mambu mingi ya kutubila beno, kansi beno lenda bakisa yo ve sesepi yai.” (Yoa. 16:12) Sambu Yezu kele ntwadisi ya kuluta mayele, yandi longaka ve balongoki na yandi mambu yina bo lendaka ve kubakisa.
3, 4. (a) Inki mutindu Yezu ke landaka kulonga bantu ya kwikama mambu ya Kimfumu ya Nzambi? (b) Inki beto ta tadila na kapu yai?
3 Yezu tubaka bangogo yina kele na Yoane 16:12 na mpimpa ya nsuka ya luzingu na yandi awa na ntoto. Na nima ya lufwa na yandi, inki mutindu yandi zolaka kulanda na kulonga bantu ya kwikama mambu ya Kimfumu ya Nzambi? Yandi ndimisaka bantumwa na yandi nde: “Mpeve ya kieleka . . . ta twadisa beno na kati ya kieleka yonso.” * (Yoa. 16:13) Beto lenda tuba nde mpeve santu kele bonso ntwadisi mosi ya ntima-nda. Yezu ke longaka balongoki na yandi mambu yonso yina bo fwete zaba sambu na Kimfumu ya Nzambi na nzila ya mpeve, mpi yandi ke longaka bo yo na ntangu yina bo fwete zaba yo.
4 Beto tala mutindu mpeve santu ya Yehowa me twadisaka Bakristu ya masonga na kuzaba mbote mambu ya Kimfumu. Ntete, beto ta tadila mutindu beto bakisaka ntangu yina Kimfumu ya Nzambi yantikaka kuyala. Na nima, beto ta tala banani ta yala, bo ta yala banani, mpi inki kele kivuvu na bo. Na nsuka, beto ta mona mutindu balongoki ya Kristu bakisaka mbote-mbote mfunu ya kuvanda ya kwikama na Kimfumu.
Kuzaba Mvula Mosi ya Mfunu
5, 6. (a) Inki bangindu ya kifu Balongoki ya Biblia vandaka na yo sambu na ntangu yina Kimfumu zolaka kuyantika kuyala mpi nsungi ya kukatula bambuma? (b) Sambu na nki bangindu yai ya kifu ke tendula ve nde Yezu vandaka ve kutwadisa balongoki na yandi?
5 Mutindu beto monaka yo na Kapu 2 ya mukanda yai, Balongoki ya Biblia tubaka bamvula mingi na ntwala nde 1914 ta vanda mvula mosi ya mfunu na kulungana ya bambikudulu ya Biblia. Kansi, na ntangu yina bo vandaka kuyindula nde kukala ya Kristu yantikaka na 1874, nde yandi yantikaka kuyala na zulu na 1878, mpi nde Kimfumu zolaka ve kutulama na Oktobri 1914. Nsungi ya kukatula bambuma zolaka kuyantika na 1874 mpi kulanda tii na 1914, mpi na nsuka na yo Bakristu yina bo me tulaka mafuta zolaka kukwenda na zulu. Keti bangindu ya kifu bonso yai ke tendula nde Yezu vandaka kutwadisa ve bampangi yina ya kwikama na nzila ya mpeve santu?
6 Ata fioti ve! Yindula diaka mbandu na beto ya luyantiku. Keti bangindu yina bantu ya ke sala viziti vandaka na yo mpi bangiufula na bo ke tendula nde bo vandaka kutudila ve muntu yina vandaka kutambusa bo ntima? Ve! Mutindu mosi mpi, ata bantangu ya nkaka bansadi ya Nzambi ke sosaka kubakisa bantendula ya lukanu ya Yehowa na ntwala nde mpeve santu kutwadisa bo na bakieleka yina, yo ke pwelele nde Yezu ke twadisaka bo. Yo yina, Bakristu ya kwikama ke ndimaka na luzolo yonso nde Nzambi kusungika bo mpi bo ke sobaka mutindu na bo ya kuyindula na kudikulumusa yonso.—Yak. 4:6.
7. Inki bansemo mingi ya kimpeve bansadi ya Nzambi bakaka?
7 Na nima ya 1919, Nzambi pesaka bansadi na yandi bansemo mingi ya kimpeve. (Tanga Nkunga 97:11.) Na 1925, Nzozulu ya Nkengi basisaka disolo mosi ya mfunu yina vandaka ti ntu-diambu “Kubutuka ya Dikanda.” Yo pesaka banzikisa ya Masonuku ya ke monisa nde Kimfumu ya Mesia butukaka na 1914 sambu na kulungisa mbikudulu ya Kusonga kapu 12 * yina ke monisa nkento ya Nzambi na zulu ke buta. Disolo yina yikaka nde mbangika mpi bampasi yina kuminaka bansadi ya Nzambi na bamvula yina mvita salamaka, vandaka kidimbu ya pwelele yina monisaka nde bo kulaka Satana na zulu, mpi nde “yandi kele ti makasi mingi, sambu yandi me zaba nde yandi kele ti ntangu fioti.”—Kus. 12:12.
8, 9. (a) Inki mutindu bo monisaka nde Kimfumu ya Nzambi vandaka mfunu mingi? (b) Inki bangiufula beto ta tadila?
8 Inki kele mfunu ya Kimfumu? Na 1928, Nzozulu ya Nkengi kumaka kumonisa nde Kimfumu vandaka mfunu mingi kuluta luguluku na nzila ya nkudulu. Ya kieleka, na nzila ya Kimfumu ya Mesia, Yehowa ta santisa zina na yandi, ta nwanina luyalu na yandi, mpi ta lungisa balukanu na yandi yonso sambu na bantu.
9 Banani ta yala ti Kristu na Kimfumu yina? Banani ta vanda bantu yina Kimfumu ta yala na ntoto? Mpi, inki kisalu balongoki ya Kristu fwete sala?
Kisalu ya Kukatula Bambuma Me Tula Dikebi na Kuvukisa Bakristu Yina Bo Me Tulaka Mafuta
10. Bansadi ya Nzambi ke bakisaka inki banda ntama sambu na bantu 144 000?
10 Bamvula mingi na ntwala ya 1914, Bakristu ya kieleka bakisaka dezia nde balongoki ya kwikama ya Kristu 144 000 ta yala ti yandi na zulu. * Balongoki ya Biblia yina bakisaka nde ntalu yina vandaka ya kieleka mpi nde bo yantikaka kuvukisa bo na mvu-nkama ya ntete.
11. Inki mutindu bantu yina ta kuma nkento ya Kristu kumisaka mingi nzayilu ya ke tala kisalu na bo na ntoto?
11 Kansi, inki kisalu bo pesaka bantu yina ta kuma nkento ya Kristu ntangu bo kele na ntoto? Bo bakisaka nde Yezu tulaka dikebi ya mingi na kisalu ya kusamuna mpi wakanisaka yo ti nsungi ya kukatula bambuma. (Mat. 9:37; Yoa. 4:35) Mutindu beto monaka yo na Kapu 2, na nsungi mosi buna, bo yindulaka nde nsungi ya kukatula bambuma zolaka kusala bamvula 40, mpi na nsuka na yo bo zolaka kuvukisa Bakristu yina bo me tulaka mafuta na zulu. Kansi, sambu bo landaka kusala kisalu na nima ya bamvula 40, yo lombaka nde bo tendula diaka diambu yai. Ntangu yai, beto me bakisaka nde nsungi ya kukatula bambuma yantikaka na 1914. Yo vandaka nsungi ya kukabula ble (disongidila Bakristu ya kwikama yina bo me tulaka mafuta) ti matiti ya mbi (disongidila Bakristu ya luvunu). Ntangu lungaka sambu bo tula dikebi na kuvukisa ntalu yina bikalaka ya Bakristu yina ta kwenda na zulu!
12, 13. Inki mutindu bingana ya Yezu ya bamwense kumi mpi ya batalanta ke lungana na bilumbu ya nsuka?
12 Yantika na 1919, Kristu landaka kutwadisa mpika ya kwikama mpi ya mayele na kutula dikebi na kisalu ya kusamuna. Yandi pesaka bo kisalu yina na mvu-nkama ya ntete. (Mat. 28:19, 20) Yandi monisaka mpi bikalulu yina balongoki na yandi yina bo me tulaka mafuta fwete vanda na yo sambu na kusala kisalu yina ya kusamuna. Inki mutindu? Na kingana na yandi ya bamwense kumi, Yezu monisaka nde Bakristu yina bo me tulaka mafuta fwete bikala meso ya kukangula na kimpeve sambu na kulungisa lukanu na bo ya nsuka ya kuvanda na feti ya nene ya makwela na zulu, ntangu Kristu ta vukana ti “nkento” na yandi, disongidila kimvuka ya Bakristu 144 000. (Kus. 21:2) Na nima, na kingana ya batalanta, Yezu longaka nde bansadi na yandi yina bo me tulaka mafuta ta sala kisalu ya kusamuna yina yandi pesaka bo na kikesa yonso.—Mat. 25:1-30.
13 Na mvu-nkama ya me luta, Bakristu yina bo me tulaka mafuta monisaka nde bo vandaka meso ya kukangula mpi salaka ti kikesa. Ntembe kele ve nde Yehowa ta sakumuna kikalulu na bo ya kuvanda meso ya kukangula! Kansi, keti kisalu ya nene ya kukatula bambuma zolaka kusuka kaka na kuvukisa Bakristu yina me bikalaka na kati ya Bakristu 144 000 yina ta yala ti Kristu?
Kimfumu Ke Vukisa Bantu Yina Ta Baka Mambote Awa na Ntoto!
14, 15. Inki kele bibuka iya yina mukanda Le mystère accompli tubilaka?
14 Tuka ntama, babakala mpi bankento ya kwikama ke sosaka kuzaba kana banani ke sala ‘kibuka ya nene ya bantu’ yina Kusonga 7:9-14 ke tubila. Yo yina, bo tubaka mambu mingi na ntwala nde Kristu kumonisa bantu yina ke sala kimvuka yai ya nene; kansi mambu yina yonso vandaka ntama ti kieleka ya pete mpi ya pwelele yina beto me zaba mpi ke zolaka bubu yai.
15 Na 1917, mukanda Le mystère accompli, tubaka nde kele ti “mitindu zole ya luguluku ya zulu, mpi mitindu zole ya luguluku ya ntoto.” Banani ke sala bibuka yai yonso iya ya bantu yina kele ti bivuvu ya luguluku ya kuswaswana? Kibuka ya ntete kele ya bantu 144 000 yina ta yala ti Kristu. Ya zole kele kibuka ya nene ya bantu. Na ntangu yina, bo vandaka kuyindula nde kibuka yai ya nene ya bantu kele Bakristu ya luvunu yina bikalaka na mabundu ya Kikristu. Bo vandaka ti ndambu ya lukwikilu, kansi yo vandaka ve ya kufwana sambu na kubikala ya kwikama. Yo yina, bo zolaka kupesa bo kiyeka ya nsi na zulu. Na ntoto, bo vandaka kuyindula nde kibuka ya tatu yina bo bingaka “bamfumu ya ntama,” mu mbandu Abrahami, Moize mpi bantu ya nkaka ya kwikama, zolaka kuvanda ti kiyeka na zulu ya kibuka ya iya, disongidila nsi-ntoto ya bantu.
16. Inki bansemo ya kimpeve bo basisaka na 1923 mpi na 1932?
16 Inki mutindu mpeve santu twadisaka balongoki ya Kristu na kubakisa mambu mutindu beto ke bakisaka yo bubu yai? Yo salamaka malembe-malembe, na nzila ya bansemo ya kimpeve yina landanaka. Na 1923, Nzozulu ya Nkengi tubilaka kibuka mosi yina vandaka ve ti kivuvu ya kukwenda na zulu, kansi ya kuzinga na ntoto na nsi ya luyalu ya Kristu. Na 1932, Nzozulu ya Nkengi tubilaka Yonadabi, yina kangamaka na Yehu, Ntotila ya Izraele yina Nzambi tulaka mafuta, mpi sadisaka yandi na kunwanisa lusambu ya luvunu. (2 Bant. 10:15-17) Disolo yina tubaka nde, na ntangu na beto, kele ti kimvuka mosi ya bantu yina me fwanana ti Yonadabi, mpi yo yikaka nde Yehowa ta gulusa kimvuka yai “na mvita ya Armagedoni” sambu na kuzinga awa na ntoto.
17. (a) Inki nsemo ya ngolo ya kimpeve bo basisaka na 1935? (b) Mutindu ya mpa ya kubakisa kibuka ya bantu mingi vandaka ti nki bupusi na Bakristu ya kwikama? (Tala lupangu “ Ndembikilu ya Mingi.”)
17 Na 1935, nsemo ya mingi ya kimpeve monanaka. Na lukutakanu ya distrike yina bo salaka na Washington, D.C., kibuka ya bantu mingi zabanaka bonso kimvuka ya bantu yina ta zinga na ntoto mpi kimvuka yai kele kiteso mosi ti mameme yina Yezu tubilaka na kingana ya mameme ti bankombo. (Mat. 25:33-40) Kibuka ya bantu mingi ta vanda na kati ya “mameme ya nkaka,” yina Yezu tubilaka nde: “Yo mpi, mono fwete nata yo.” (Yoa. 10:16) Ntangu Mpangi J. F. Rutherford tubaka nde: “Bantu yonso yina kele ti kivuvu ya kuzinga kimakulu awa na ntoto lenda telama.” Ntalu ya bantu yina telamaka lutaka kati-kati ya bantu yina vandaka pana! Yandi tubaka nde: “Beno tala! Kibuka ya bantu mingi!” Nsuka-nsuka, bantu mingi bakisaka kibeni kivuvu na bo sambu na bilumbu ke kwisa.
18. Na nki kisalu balongoki ya Kristu kudipesaka, mpi yo butaka inki mbuma?
18 Yantika ntangu yina, Kristu me twadisaka balongoki na yandi na kudipesa na kisalu ya kuvukisa bantu ya kibuka yai ya nene, yina ta luta ya moyo na mpasi ya nene. Na luyantiku, ntalu ya bantu yina bo vukisaka vandaka fioti. Nkutu, Mpangi Rutherford tubaka kilumbu mosi nde: “Yo ke monana bonso nde ‘kibuka ya nene ya bantu’ ta vanda ve nene mingi.” Ya kieleka, beto me zaba ntangu yai nde, yantika ntangu yina tii bubu yai, Yehowa me sakumunaka kisalu ya kukatula bambuma! Na lutwadisu ya Yezu mpi ya mpeve santu, bantu yina bo me tulaka mafuta mpi “mameme yankaka,” yina ke salaka kumosi ti bo, me kumaka “kibuka mosi” mutindu Yezu tubaka, mpi ke salaka kumosi na nsi ya kiyeka ya “ngungudi mosi.”
19. Inki mutindu beto lenda pesa maboko na kukumisa mingi ntalu ya mameme ya nkaka?
19 Bantu mingi ya kwikama ta zinga mvula na mvula na ntoto yina ta kuma paladisu, yina Kristu ta yala ti bantu 144 000. Keti yo ke pesa ve kiese na kumona mutindu Kristu me twadisaka bansadi ya Nzambi na kubakisa pwelele kivuvu yai ya Masonuku ya ke tadila bilumbu ke kwisa? Beto kele ti dibaku ya mbote kibeni ya kuzabisa kivuvu yai na bantu yina beto ke kutana ti bo na kisalu ya kusamuna! Beto landa na kusala kisalu ya kusamuna ti kikesa na mpila nde ntalu ya bantu ya kibuka ya nene kulanda na kukuma mingi sambu zina ya Yehowa kubaka lukumu mingi kibeni!—Tanga Luka 10:2.
Kuvanda ya Kwikama na Kimfumu Ke Lombaka Inki?
20. Inki bimvuka ke sala organizasio ya Satana, mpi inki mutindu yo ke tadila kwikama ya Mukristu?
20 Sambu bansadi ya Nzambi landaka na kulonguka mambu ya Kimfumu, yo lombaka mpi nde bo bakisa mbote kana kuvanda ya kwikama na luyalu yina ya zulu ke tendula inki. Yo yina na 1922, Nzozulu ya Nkengi monisaka nde ba organizasio kele zole: organizasio ya Yehowa mpi ya Satana. Organizasio ya Satana me salama na bimvuka tatu: kimvuka ya mumbongo, ya mabundu, mpi ya politiki. Bantu yina kele ya kwikama na Kimfumu ya Nzambi yina Kristu ke yala fwete vukana ve ata ti kitini mosi ya organizasio ya Satana kana ve bo ta bebisa kwikama na bo. (2 Bak. 6:17) Yo ke tendula nki?
21. (a) Inki mutindu mpika ya kwikama ke kebisaka bansadi ya Nzambi na yina me tala mumbongo ya nene? (b) Na 1963, Nzozulu ya Nkengi tubaka inki sambu na “Babilone ya Nene”?
21 Madia ya kimpeve yina mpika ya kwikama ke pesaka ke monisaka ntangu yonso nde mumbongo ya nene kele ya kubeba mpi ke kebisaka bansadi ya Nzambi na kudipesa ve na nzala ya me panzanaka mingi ya kusosa kuvanda ti bima mingi ya kinsuni. (Mat. 6:24) Mikanda na beto ke tulaka dikebi mingi na kitini mosi ya organizasio ya Satana: kimvuka ya mabundu. Na 1963, Nzozulu ya Nkengi monisaka pwelele nde “Babilone ya nene” ke tendula kaka ve mabundu ya Kikristu, kansi yo ke tendula kimvuka ya mabundu ya luvunu yonso ya nsi-ntoto. Mutindu beto ta mona yo na Kapu 10 ya mukanda yai, bo me sadisaka bansadi ya Nzambi ya bansi yonso na ‘kubasika na kati na yandi’ mpi na kuyambula bisalu yonso ya mabundu ya luvunu.—Kus. 18:2, 4.
22. Na nsungi ya Mvita ya Ntete ya Ntoto ya Mvimba, inki mutindu bansadi ya Nzambi mingi vandaka kubakisa ntuma yina kele na Baroma 13:1?
22 Inki beto lenda tuba sambu na kimvuka ya politiki, kitini mosi ya organizasio ya Satana? Keti Bakristu ya kieleka lenda kota na bamvita mpi na mavwanga ya bantu ya makanda? Na Mvita ya Ntete ya Ntoto ya Mvimba, Balongoki ya Biblia bakisaka nde balongoki ya Kristu fwete fwa ve bantu ya nkaka. (Mat. 26:52) Kansi, bantu mingi yindulaka nde ntuma yina kele na Baroma 13:1, ya ke lomba beto na kulemfuka na “bamfumu ya nene,” vandaka kutendula nde bo fwete kuma basoda, kulwata bilele ya basoda, mpi kubaka minduki. Kansi, kana bo lomba bo na kufwa bambeni, bo fwete bula masasi na zulu.
23, 24. Inki mutindu beto vandaka kubakisa Baroma 13:1 na nsungi ya Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba, mpi na nki mutindu ya sikisiki ya kubakisa mambu Kristu twadisaka balongoki na yandi?
23 Kaka ntangu Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba yantikaka na 1939, Nzozulu ya Nkengi tubilaka mingi mfunu ya kubuya kukota na mambu ya politiki. Disolo yina monisaka pwelele nde Bakristu lenda kota ve ata fioti na bamvita mpi mavwanga ya makanda ya nsi-ntoto ya Satana. Yo vandaka kibeni lutwadisu na ntangu ya mbote! Na mutindu yina, balongoki ya Kristu tiamunaka ve menga na mvita mutindu makanda salaka yo. Kansi, yantika na 1929, mikanda na beto vandaka kutuba mpi nde bamfumu ya nene, yina Baroma 13:1 ke tubila, kele ve bamfumu ya leta, kansi Yehowa ti Yezu. Yo vandaka mfunu nde bo bakisa mbote diambu yai.
24 Mpeve santu sadisaka balongoki ya Kristu na kubakisa diambu yai na 1962, ntangu bo basisaka masolo yina vandaka kutendula Baroma 13:1-7 na Nzozulu ya Nkengi ya Novembri 15 mpi ya Desembri 1. Nsuka-nsuka, bansadi ya Nzambi bakisaka munsiku ya ke lomba Bakristu na kulemfukila bamfumu ya leta na mambu ya nkaka yina Yezu tubilaka na bangogo yai: “Beno pesa bima ya Kaisali na Kaisali kansi bima ya Nzambi na Nzambi.” (Luka 20:25) Bubu yai, Bakristu ya kieleka me bakisaka nde bamfumu ya nene kele bamfumu ya leta ya nsi-ntoto yai mpi Bakristu fwete lemfukila bo. Kansi, bo ke lemfukilaka bo ve na mambu yonso. Kana bamfumu ya leta me lomba beto na kufwa nsiku ya Yehowa Nzambi, beto ke pesaka mvutu bonso bantumwa nde: “Beto fwete lemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.” (Bis. 5:29) Na Kapu 13 ti 14 ya mukanda yai, beto ta longuka mutindu bansadi ya Nzambi me sadilaka munsiku ya ke tubaka nde Bakristu fwete kota ve na mambu ya politiki.
25. Sambu na nki nge fwete monisa ntonda na lutwadisu ya mpeve santu na yina me tala kubakisa Kimfumu ya Nzambi?
25 Yindula fioti mambu ya Kimfumu yina bo me longaka balongoki ya Kristu na mvu-nkama ya me luta. Beto me zaba ntangu yina bo tulaka Kimfumu na zulu mpi sambu na nki yo kele mfunu. Beto ke bakisa mpi mbote bivuvu zole ya bantu ya kwikama, kivuvu ya kuzinga na zulu mpi kivuvu ya kuzinga na ntoto. Mpi beto me zaba mutindu ya kumonisa kwikama na beto na Kimfumu ya Nzambi mpi kulemfukila bamfumu ya nsi-ntoto na mambu ya nkaka. Kudiyula nde, ‘Keti mu zolaka kuzaba bakieleka yai ya mfunu kana Yezu Kristu twadisaka ve mpika na yandi ya kwikama na ntoto na kubakisa mpi kulonga yo?’ Yo kele lusakumunu kibeni mutindu Kristu mpi mpeve santu ke twadisaka beto!
^ par. 3 Na kutadila mukanda mosi, ngogo ya Kigreki ya bo me balula “kutwadisa” na verse yai ke tendula “kusonga nzila.”
^ par. 7 Na ntwala ya ntangu yina, bo vandaka kuyindula nde mbona-meso yina vandaka kutubila mvita na kati ya Roma ya mimpani ti Roma ya dibundu ya Katolika.
^ par. 10 Na Yuni 1880, Nzozulu ya Nkengi ya Sioni (Kingelesi) tubaka nde Bakristu 144 000 ta vanda Bayuda ya kinsuni yina ta balula ntima na ntwala ya 1914. Kansi na nsuka ya 1880, bo basisaka ntendula mosi yina ke wakana mingi kibeni ti mutindu yina beto ke tendulaka yo yantika na ntangu yina.


text: 1 Polo, muntu yina bo me bingaka na kuvanda ntumwa+ ya Kristu Yezu na luzolo ya Nzambi, mpi Sostene mpangi na beto,2 na dibundu ya Nzambi yina kele na Korinto,+ na beno bantu yina Nzambi me santisaka na bumosi ti Kristu Yezu,+ bayina bo me bingaka na kuvanda basantu, kumosi ti bantu yonso yina kele na bisika yonso mpi yina ke bingaka zina ya Mfumu na beto Yezu Kristu,+ Mfumu na bo mpi Mfumu na beto:3 Bika ntima ya mbote ya nene mpi ngemba ya Nzambi Tata na beto mpi ya Mfumu Yezu Kristu kuvanda na beno.4 Mono ke pesaka Nzambi na mono matondo ntangu yonso sambu na beno sambu na ntima ya mbote ya nene yina Nzambi me monisilaka beno na nzila ya Kristu Yezu;5 sambu beno me kumaka bamvwama na mambu yonso sambu na bumosi na beno ti yandi, na mayele ya mvimba ya kutuba mpi na nzayilu yonso,+6 kaka mutindu kimbangi sambu na Kristu+ me kumaka ngolo na kati na beno,7 sambu beno konda ve ata dikabu mosi, ntangu beno ke vingila ti nzala ya ngolo ntangu yina Mfumu na beto Yezu Kristu ta kwisa kumonika.+8 Yandi ta kumisa beno mpi ngolo tii na nsuka sambu ata muntu mosi ve kuvanda ti kikuma ya kufunda beno na kilumbu ya Mfumu na beto Yezu Kristu.+9 Nzambi, yina me bingaka beno na kuvanda na bumosi ti Mwana na yandi Yezu Kristu Mfumu na beto, kele ya kwikama.+10 Bampangi, mono ke siamisa beno na zina ya Mfumu na beto Yezu Kristu nde beno yonso fwete vanda na bumosi na mambu ya beno ke tuba, mpi nde kukabwana fwete vanda ve na kati na beno,+ kansi nde beno vanda kibeni ya kuvukana na mabanza mosi mpi na ngindu mosi.+11 Bantu ya nkaka ya nzo ya Kloe me zabisa mono sambu na beno bampangi nde kukabwana kele na kati na beno.12 Diambu ya mono ke zola kutuba kele yai, konso muntu na kati na beno ke tuba nde: “Mono kele muntu ya Polo,” “Mono kele muntu ya Apolo,”+ “Mono kele muntu ya Sefasi,”* “Mono kele muntu ya Kristu.”13 Keti Kristu kele ya kukabwana? Keti bo fwaka Polo na zulu ya nti sambu na beno? To keti beno bakaka mbotika na zina ya Polo?14 Mono ke pesa Nzambi matondo sambu mono botikaka ve ata muntu mosi na kati na beno katula kaka Krispusi+ mpi Gayusi,+15 sambu ata muntu mosi ve kutuba nde beno bakaka mbotika na zina na mono.16 Ee, mono botikaka mpi bantu ya nzo ya Stefanasi.+ Kansi na bayina me bikala, mono zaba ve kana mono botikaka muntu ya nkaka.17 Sambu Kristu tindaka mono ve sambu na kubotika, kansi sambu na kuzabisa nsangu ya mbote;+ mpi ti mayele ya kutuba* ve, sambu nti ya mpasi* ya Kristu kukuma ve kima ya kukonda mfunu.18 Nsangu ya nti ya mpasi* kele buzoba sambu na bantu yina ke fwa,+ kansi yo kele ngolo ya Nzambi sambu na beto bantu yina ke guluka.+19 Sambu bo me sonikaka nde: “Mono ta manisa mayele ya bantu ya mayele, mpi mono ta losa*+ ngangu ya bantu ya ngangu.”20 Muntu ya mayele kele na wapi? Nsekudi* kele na wapi? Muntu ya ke tulaka ntembe ya ngidika yai ya bima kele na wapi?* Keti Nzambi me kumisaka ve mayele ya nsi-ntoto buzoba?21 Sambu, na mayele ya Nzambi, nsi-ntoto zabaka Nzambi ve+ na nzila ya mayele na yo,+ Nzambi waka kiese na kugulusa bantu yina ke kwikilaka, na nzila ya buzoba+ ya mambu yina beto ke samuna.22 Bayuda ke lomba bidimbu+ mpi Bagreki ke sosa mayele;23 kansi beto, beto ke longa nde bo tulaka Kristu na zulu ya nti, sambu na Bayuda yo kele kikuma ya kubula sakuba kansi sambu na makanda yo kele buzoba.+24 Kansi, sambu na bantu yina bo me bingaka, Bayuda mpi Bagreki, Kristu kele ngolo ya Nzambi mpi mayele ya Nzambi.+25 Sambu kima ya Nzambi yina bantu ke monaka bonso buzoba, yo kele mayele mingi kuluta bantu, mpi kima ya Nzambi yina bantu ke monaka nde yo kele ngolo ve, yo kele ngolo mingi kuluta bantu.+26 Bampangi, beno ke mona nde na kati na beno bantu ya bo me bingaka, bantu ya mayele na kinsuni* kele mingi ve,+ bantu ya ngolo kele mingi ve, bantu ya lukumu* kele mingi ve,+27 kansi Nzambi solaka bima ya nsi-ntoto yina bantu ke monaka nde yo kele ya buzoba sambu na kupesa bantu ya mayele nsoni; mpi Nzambi solaka bima ya nsi-ntoto yina bantu ke monaka nde yo kele ngolo ve sambu na kupesa bima ya ngolo nsoni;+28 mpi Nzambi solaka bima ya kukonda mfunu ya nsi-ntoto mpi bima yina bantu ke vwezaka, bima yina kele ve, sambu na kufwa bima yina kele,+29 sambu ata muntu* mosi ve kudikumisa na meso ya Nzambi.30 Kansi sambu na yandi, beno kele na bumosi ti Kristu Yezu, yina me kumaka sambu na beto mayele ya me katuka na Nzambi, lunungu,+ mpi nzila ya kusantisama+ mpi ya kukatuka na kimpika na nsadisa ya nkudulu,+31 sambu yo vanda kaka mutindu bo me sonikaka nde: “Muntu yina ke kudikumisa, yandi kudikumisa na Yehowa.”*+


text: 27 “Nge ta sala mesa-kimenga na mabaya ya akasia;+ nda na yo ta vanda maboko* tanu mpi nene na yo maboko tanu. Bandambu yonso ya mesa-kimenga fwete vanda kiteso mosi, mpi nda na yo katuka na ntoto tii na zulu fwete vanda maboko tatu.+2 Nge ta sala bibongo+ na zulu ya binkonko na yo iya; bibongo yina ta vanda kitini ya mesa-kimenga, mpi nge ta pakula mesa-kimenga kwivre.+3 Nge ta sala bakantini ya kukatudila putulu* na yo ya tiya, kumosi ti bapawu, babolo, bansomo, mpi bima ya kunatila tiya, mpi nge ta sala bisadilu na yo yonso na kwivre.+4 Nge ta sala wayi sambu na mesa-kimenga, muyungulu mosi ya kwivre, mpi nge ta sala na zulu ya muyungulu yina mitaku iya ya kwivre na binkonko na yo iya.5 Nge ta tula yo na nsi ya dibaya ya mesa-kimenga, mpi muyungulu yina ta basika mwa fioti na kati-kati ya mesa-kimenga.6 Nge ta sala banti sambu na mesa-kimenga na mabaya ya akasia mpi nge ta pakula yo kwivre.7 Bo ta kotisa banti yina na kati ya mitaku na mpila nde banti yina kuvanda na balweka yonso zole ya mesa-kimenga ntangu bo ke nata yo.+8 Nge ta sala mesa-kimenga bonso sanduku mosi ya mabaya yina kele pululu. Yo fwete salama kaka mutindu Yandi songaka nge na ngumba.+9 “Nge ta sala kibansala+ ya nzo-tenta. Sambu na ndambu ya sudi, yina ke tala na sudi, kibansala ta vanda ti barido ya ke lela ya bo me sala na lino ya kitoko ya kudimba-dimba, nda na yo na ndambu mosi ta vanda maboko 100.+10 Yo ta vanda ti makunzi 20 mpi mabulu 20 ya kwivre. Bapense ya makunzi ti bikangilu* na yo ta vanda ya arza.11 Nda ya barido yina ke lela sambu na ndambu ya nordi ta vanda mpi maboko 100, kumosi ti makunzi na yo 20 mpi mabulu na yo 20 ya kwivre, ti bapense ya arza mpi bikangilu sambu na makunzi.12 Yo ta vanda ti barido ya ke lela na ndambu ya westi sambu na maboko 50 yina ta sabuka nene ya kibansala, ti makunzi kumi mpi mabulu kumi.13 Nene ya kibansala na ndambu ya esti, na ndambu yina ntangu ke basikaka, kele maboko 50.14 Barido ya ke lela ta vanda maboko 15 na lweka mosi, ti makunzi tatu mpi mabulu tatu.+15 Sambu na lweka yina ya nkaka barido ya ke lela ta vanda maboko 15, ti makunzi tatu mpi mabulu tatu.16 “Munoko ya kibansala fwete vanda ti rido yina nda na yo ta vanda maboko 20 mpi ya bo me sala ti nsinga ya ble, lene ya mbwaki-ble, lele ya mbwaki mingi, mpi lino ya kitoko ya kudimba-dimba ya bo me tunga kumosi,+ ti makunzi iya mpi mabulu na yo iya.+17 Makunzi yonso yina ta ziunga kibansala ta vanda ti bikangilu ya arza mpi bapense ya arza, kansi mabulu na yo ta vanda ya kwivre.+18 Nda ya kibansala fwete vanda maboko 100,+ nene na yo maboko 50, mpi nda na yo katuka na ntoto tii na zulu maboko 5, ya bo me sala na lino ya kitoko ya kudimba-dimba, mpi yo fwete vanda ti mabulu ya kwivre.19 Bisadilu yonso ti bima yonso ya bo ta sadila na kisalu ya nzo-tenta, mpi bapike na yo ya tenta ti bapike yonso ya kibansala, fwete vanda ya kwivre.+20 “Nge fwete songa bantu ya Izraele sambu bo natila nge mafuta ya olive ya bunkete mpi yina bo me tuta, sambu na nsemo, na mpila nde minda kulanda kupela ntangu yonso.+21 Na tenta ya lukutakanu, na nganda ya rido yina kele pene-pene ya Kimbangi,+ Aroni ti bana na yandi ya babakala ta baka bangidika sambu minda kulanda kupela katuka na nkokila tii na suka na ntwala ya Yehowa.+ Yo kele nsiku ya mvula na mvula sambu na bandonga na bo yonso ya bantu, yina bantu ya Izraele fwete zitisa.+


text:
10 Bantu yina ndimisaka yo mpi tulaka yo kashe+ na bo vandaka:Mfumu ya mbanza* Nehemia, mwana ya Akalia,Mpi Sidikiya,2 Seraya, Azaria, Yeremia,3 Pashure, Amaria, Malkiya,4 Atushi, Shebania, Maluke,5 Arimi,+ Meremoti, Obadia,6 Daniele,+ Ginetoni, Baruki,7 Meshulami, Abiya, Miyamini,8 Maazia, Bilgai, mpi Shemaya; bantu yai vandaka banganga-nzambi.9 Mpi Balevi: Yeshua mwana ya Azania, Binwi na bana ya Enadadi, Kadmiele,+10 ti bampangi na bo Shebania, Odia, Kelita, Pelaya, Hanane,11 Mika, Rehobi, Ashabia,12 Zakure, Sherebia,+ Shebania,13 Odia, Bani, mpi Beninu.14 Bamfumu ya bantu: Paroshi, Pahati-moabi,+ Elami, Zatu, Bani,15 Buni, Azgadi, Bebai,16 Adoniya, Bigwai, Adini,17 Atere, Ezekiasi, Azure,18 Odia, Ashumi, Besai,19 Arifi, Anatoti, Nebai,20 Magpiashi, Meshulami, Ezire,21 Meshezabele, Zadoki, Yadua,22 Pelatia, Hanane, Anaya,23 Oshea, Hanania, Ashubi,24 Aloheshi, Pila, Shobeki,25 Rehumi, Ashabna, Maaseya,26 Ahiya, Hanane, Anane,27 Maluke, Arimi, ti Baanah.28 Bantu ya nkaka—banganga-nzambi, Balevi, bankengidi ya bakielo, miyimbi-bankunga, bansadi ya tempelo,* mpi konso muntu yina kabwanaka ti bantu ya bansi sambu na kulanda Nsiku ya Nzambi ya kieleka,+ kumosi ti bankento na bo, bana na bo ya babakala, mpi bana na bo ya bankento, bantu yonso yina vandaka ti nzayilu mpi mayele ya kubakisa mambu*—29 vukanaka ti bampangi na bo, bantu na bo ya lukumu, mpi diaka ndefi, na kuzitisa Nsiku ya Nzambi ya kieleka, yina bo pesaka na nzila ya Moize nsadi ya Nzambi ya kieleka, mpi na kuzitisa mbote-mbote bantuma yonso ya Yehowa Mfumu na beto, balusambisu na yandi, ti bansiku na yandi.30 Beto ta pesa ve bana na beto ya bankento na bantu ya insi, mpi beto ta baka ve bana na bo ya bankento sambu na bana na beto ya babakala.+31 Kana bantu ya insi kukwisa kunata bima na bo ya kuteka mpi bambuma ya mutindu na mutindu sambu na kuteka na kilumbu ya Kisabatu, beto ta sumba ve ata kima mosi na maboko na bo na kilumbu ya Kisabatu+ to na kilumbu mosi ya santu.+ Beto ta yambula mpi bima ya bilanga ya mvula ya nsambwadi+ mpi konso mfuka yina bo me futa ntete ve.+32 Diaka, beto kudipesaka nsiku konso muntu na kati na beto na kupesa ndambu mosi na kati ya bandambu tatu ya shekele* mosi konso mvula sambu na kisalu ya nzo* ya Nzambi na beto,+33 sambu na mampa ya kutetika,*+ dikabu ya mbuma ya bo fwete pesa mbala na mbala,+ dikabu ya kuyoka ya mbala na mbala ya Bisabatu,+ bangonda ya mpa,+ mpi sambu na bankinsi ya bo me tulaka, sambu na bima ya santu,+ makabu sambu na disumu sambu na kufika masumu+ sambu na Izraele, mpi sambu na kisalu yonso ya nzo ya Nzambi na beto.34 Diaka, beto bulaka zeke na yina me tala bankuni yina banganga-nzambi, Balevi mpi bantu fwete nata na nzo ya Nzambi na beto na kutadila banzo ya batata na beto, na bantangu na yo, konso mvula, sambu na kuyoka na zulu ya mesa-kimenga ya Yehowa Nzambi na beto, na kuwakana ti mambu yina kele ya kusonika na Nsiku.+35 Beto ta nata mpi bambuma ya ntete ya kuyela ya ntoto na beto mpi bambuma ya ntete ya kuyela ya banti ya bambuma ya mutindu na mutindu, konso mvula, na nzo ya Yehowa,+36 mpi bana ya ntete na kati ya bana na beto ya babakala mpi bana ya ntete ya bitwisi na beto+—na kuwakana ti mambu yina kele ya kusonika na Nsiku—mpi bana ya ntete ya bangombe na beto mpi ya mameme na beto. Beto ta nata yo na nzo ya Nzambi na beto, na banganga-nzambi yina ke salaka kisalu na nzo ya Nzambi na beto.+37 Diaka, fufu ya ntete ya bambuma na beto ya ntete,+ makabu na beto, bambuma ya konso mutindu ya nti,+ vinu ya mpa, mpi mafuta,+ beto fwete nata yo na banganga-nzambi na basuku ya kubumbila bima* ya nzo ya Nzambi na beto,+ ti ndambu mosi na kati ya bandambu kumi* ya bima ya me katuka na ntoto na beto, beto fwete nata yo na Balevi,+ sambu Balevi bantu ke bakaka bandambu ya kumi na bambanza na beto yonso yina bo ke salaka bilanga.38 Ebuna nganga-nzambi, mwana ya Aroni, fwete vanda ti Balevi ntangu Balevi ke baka ndambu mosi na kati ya bandambu kumi; mpi Balevi fwete pesa ndambu mosi na kati ya bandambu kumi ya ndambu mosi na kati ya bandambu kumi na nzo ya Nzambi na beto,+ na basuku* ya nzo ya kubumbila bima.39 Bantu ya Izraele mpi bana ya Balevi fwete nata dikabu+ ya bambuma, vinu ya mpa, mpi mafuta,+ na basuku ya kubumbila bima,* mpi kuna kele kisika yina malonga ya santu, banganga-nzambi yina ke salaka kisalu, bankengidi ya bakielo, ti miyimbi-bankunga ke vandaka. Beto ta yambula ve nzo ya Nzambi na beto.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ To “Tirshata,” titre ya bantu ya Persia sambu na kubinga mfumu ya provense.
^ To “Banetinimi.” Na kisina, “bantu ya bo me pesaka.”
^ To mbala ya nkaka, “bantu yonso yina vandaka ti mvula ya me fwana na kubakisa mambu.”


text:
KAPU YA NTETE
Nzambi Kele Nani?
1, 2. Sambu na nki mambu bantu ke yulaka bangiufula mbala mingi?
BANA ke yulaka bangiufula mingi. Nge lenda tendudila bo kima mosi, kansi bo ke yulaka diaka nde: ‘Sambu na nki?’ Mpi ata nge me pesa bo mvutu, bo lenda yula diaka nde: ‘Sambu na nki?’
2 Beto vanda baleke to bambuta, beto yonso ke yulaka bangiufula. Beto lenda yula bangiufula sambu na bima yina beto ta dia, bilele yina beto ta lwata to bima yina beto ta sumba. To beto lenda yula bangiufula ya mfunu na yina me tala luzingu to bilumbu ke kwisa. Kansi, beto lenda yambula kusosa bamvutu kana beto me zwa ve bamvutu ya mbote na bangiufula yai.
3. Sambu na nki bantu mingi ke yindulaka nde bo lenda zwa ve bamvutu na bangiufula ya mfunu yina bo ke yulaka?
3 Keti Biblia kele ti bamvutu na bangiufula ya mfunu yina beto ke yulaka? Bantu ya nkaka ke yindulaka mutindu yina, sambu bo ke monaka nde bamvutu ya Biblia kele mpasi mingi na kubakisa. Bo lenda yindula nde kaka balongi, banganga-nzambi to bapastere mpamba bantu me zaba bamvutu. Bantu ya nkaka ke waka nsoni mingi sambu na kundima nde bo me zaba ve bamvutu. Ebuna nge, nge ke yindula nki?
4, 5. (a) Inki bangiufula ya mfunu nge lenda kudiyula? (b) Sambu na nki nge fwete landa kusosa bamvutu?
4 Ziku, nge ke zola kuzaba bamvutu na bangiufula yai: Sambu na nki mono kele awa na ntoto? Inki ta kumina mono kana mono me fwa? Nzambi kele nki mutindu? Yezu, Longi yina me zabanaka mingi tubaka nde: “Beno landa na kulomba, ebuna bo ta pesa beno; beno landa na kusosa ebuna beno ta mona; beno landa na kubula na kielo, ebuna bo ta kangudila beno.” (Matayo 7:7) Kuyambula ve tii ntangu nge ta zwa bamvutu yina nge lenda tudila ntima.
5 Ya kieleka, kana nge “landa na kusosa” nge ta zwa bamvutu na Biblia. (Bingana 2:1-5) Bamvutu yango kele ve mpasi mingi na kubakisa. Mambu yina nge ke longuka ta sadisa nge na kuvanda ti luzingu ya kiese bubu yai mpi kivuvu ya kitoko sambu na bilumbu ke kwisa. Ntangu yai, beto tadila ngiufula mosi yina ke yangisaka bantu mingi.
KETI NZAMBI KE KUDIYANGISAKA SAMBU NA BETO TO YANDI KELE NTIMA-MBI?
6. Sambu na nki bantu ya nkaka ke yindulaka nde Nzambi ke kudiyangisaka ve sambu na bampasi na bo?
6 Bantu mingi ke yindulaka nde Nzambi ke kudiyangisaka ve sambu na beto. Bo ke yindulaka nde, kana Nzambi ke kudiyangisaka kibeni sambu na beto, mambu zolaka kuvanda ve mutindu yo kele na nsi-ntoto. Beto ke mona bitumba, kimbeni, mpi kinsukami na bisika yonso. Bantu ke bela, ke niokwama, mpi ke fwa. Yo yina, bantu ya nkaka ke kudiyulaka nde: ‘Kana Nzambi ke kudiyangisaka sambu na beto, sambu na nki yandi me pesaka nzila na bampasi yai yonso?’
7. (a) Inki mutindu bantwadisi ya mabundu ke longaka bantu nde Nzambi kele ntima-mbi? (b) Sambu na nki beto lenda pesa ve Nzambi foti sambu na mambu ya mbi yina ke salama?
7 Bantangu ya nkaka, bantwadisi ya mabundu ke longaka bantu na kuyindula nde Nzambi kele ntima-mbi. Kana diambu mosi ya mbi me salama, bo ke tubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Bo ke tubaka nde, yandi muntu zolaka nde yo salama mutindu yai. Ntangu bo ke tubaka mutindu yai, bo ke pesaka kibeni Nzambi foti. Kansi, Biblia ke longaka nde Nzambi kele ve ata fioti na kisina ya mambu ya mbi. Yakobo 1:13 ke zabisa beto nde, Nzambi ke mekaka ve ata muntu mosi na mambu ya mbi. Verse yango ke tuba nde: “Kana muntu ke kutana ti mumekamu, yandi tuba ve nde: ‘Nzambi ke meka mono.’ Sambu Nzambi lenda mekama ve na mambu ya mbi, mpi yandi mosi ke mekaka ve ata muntu mosi.” Yo ke tendula nde ata Nzambi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama, yandi ke vandaka ve ata fioti na kisina na yo. (Tanga Yobi 34:10-12.) Beto tadila mbandu mosi.
8, 9. Sambu na nki yo ke mbote ve na kupesa Nzambi foti sambu na bampasi na beto? Pesa mbandu.
8 Yindula nde leke mosi ya bakala ke zingaka nzo mosi ti bibuti na yandi. Tata na yandi ke zolaka yandi mingi kibeni mpi me longaka yandi mutindu ya kubaka badesizio ya mbote. Kansi, leke yai me kolama na tata na yandi mpi me katuka na nzo. Kisika yandi me kwenda, yandi me sala mambu ya mbi mpi yo me natila yandi bampasi. Keti nge ta pesa tata yina foti na mambu yina me kumina mwana sambu yandi pesaka mwana nzila ya kukatuka na nzo? Ve! (Luka 15:11-13) Bonso tata yina, Nzambi kangaka ve bantu nzila ntangu bo ponaka kukolama mpi kusala mambu ya mbi. Yo yina, kana diambu mosi ya mbi me salama, beto fwete yibuka nde Nzambi kele ve na kisina na yo. Yo ta vanda kukonda lunungu kana beto pesa Nzambi foti.
9 Nzambi kele ti kikuma ya mbote kibeni yina yandi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama. Na Kapu ya 11, nge ta longuka mambu yina Biblia ke tuba sambu na kikuma yai. Kansi, nge lenda ndima nde Nzambi ke zolaka beto mpi nde beto fwete pesa yandi ve foti sambu na bampasi na beto. Nkutu, yandi mpamba muntu lenda manisa yo.—Yezaya 33:2.
10. Sambu na nki beto lenda ndima nde Nzambi ta manisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke salaka?
10 Nzambi kele santu. (Yezaya 6:3) Mambu yonso ya yandi ke salaka kele bunkete, ya kukonda mvindu mpi ya mbote. Yo yina, beto lenda tudila yandi ntima. Kansi, bantu ke vandaka ve bonso yandi. Bantangu ya nkaka, bo ke salaka mambu ya mbi. Muntu mosi buna lenda vanda mfumu ya kuluta mbote, kansi yandi ta vanda ve ti ngolo ya kumanisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke sala. Ata muntu mosi ve kele ti ngolo yina Nzambi kele ti yo. Yandi lenda manisa mambu yonso ya mbi yina bantu ya mbi ke sala mpi yandi ta sala yo. Yandi ta katula mambu yonso ya mbi kimakulu.—Tanga Nkunga 37:9-11.
INKI MUNTINDU NZAMBI KE WAKA NTANGU BANTU KE NIOKWAMAKA?
11. Inki mutindu Nzambi ke waka sambu na bampasi yina nge ke kutana ti yo?
11 Inki mutindu Nzambi ke waka ntangu yandi ke monaka mambu ya mbi yina ke salama na nsi-ntoto mpi bampasi yina nge ke kutanaka ti yo? Biblia ke longaka nde Nzambi “ke zolaka lunungu.” (Nkunga 37:28) Yo yina, yandi ke kudiyangisaka kibeni sambu na mambu ya mbote mpi mambu ya mbi. Yandi ke zolaka ve nde bantu kuniokwama. Ntangu Nzambi monaka mambu ya mbi yina fulukaka na ntoto na ntangu ya ntama, Biblia ke tuba nde “yandi waka mawa na ntima.” (Kuyantika 6:5, 6) Nzambi me sobaka ve. (Malaki 3:6) Biblia ke tuba nde, Nzambi ke kudiyangisaka kibeni sambu na nge.—Tanga 1 Piere 5:7.
12, 13. (a) Sambu na nki beto ke zolaka bantu ya nkaka mpi ke kudiyangisaka sambu na bo, mpi nki mutindu beto ke waka sambu na bampasi yina kele na nsi-ntoto? (b) Sambu na nki nge lenda ndima nde Nzambi ta manisa bampasi mpi kukonda lunungu yonso?
12 Biblia ke tuba nde Nzambi salaka beto na kifwani na yandi. (Kuyantika 1:26) Yo ke tendula nde, Nzambi gangaka beto ti bikalulu ya mbote yina yandi ke vandaka ti yo. Yo yina, kana nge me wa mpasi ntangu nge ke mona bantu ya mbote ke niokwama, zaba nde Nzambi ke waka mpasi mingi kuluta ntangu yandi ke monaka bantu ya mbote ke niokwama! Inki mutindu beto me zaba yo?
13 Biblia ke longaka beto nde, “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:8) Zola ke pusaka Nzambi na kusala mambu yonso yina yandi ke salaka. Yo yina, beto ke zolaka bantu sambu Nzambi ke zolaka beto. Yindula diambu yai: Kana nge kele ti ngolo ya kumanisa bampasi yonso mpi kukonda lunungu yonso yina kele na nsi-ntoto, keti nge ta sala yo ve? Ya kieleka, nge zolaka kusala yo sambu nge ke zolaka bantu. Inki beto lenda tuba sambu na Nzambi? Yandi kele ti ngolo mpi yandi ta manisa bampasi ti kukonda lunungu yonso sambu yandi ke zolaka beto. Nge lenda ndima nde, balusilu yonso ya Nzambi yina beto me tubila na luyantiku ya mukanda yai ta lungana kibeni! Kansi sambu nge tudila balusilu yai ntima, nge fwete longuka mambu mingi na yina me tala Nzambi.
NZAMBI KE ZOLA NDE NGE ZABA YANDI
14. Zina ya Nzambi kele nani, mpi nki mutindu beto me zaba nde beto fwete sadila yo?
14 Kana nge ke zola kukuma nduku ya muntu mosi buna, inki kima ya ntete nge fwete zabisa yandi? Zina na nge. Keti Nzambi kele ti zina? Mabundu mingi ke tubaka nde zina na yandi kele Nzambi to Mfumu, kansi yai kele ve bazina na yandi. Yo kele kaka batitre bonso “ntotila” to “prezida.” Nzambi me zabisaka beto nde, zina na yandi kele Yehowa. Nkunga 83:18 ke tuba nde: “Bika bantu kuzaba nde nge, yina zina na nge kele Yehowa, nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Zulu na ntoto ya mvimba.” Bansoniki ya Biblia sadilaka zina ya Nzambi mbala mingi. Yehowa ke zola nde nge zaba zina na yandi mpi nge sadila yo. Yandi ke zabisa nge zina na yandi sambu nge kuma nduku na yandi.
15. Zina ya Nzambi Yehowa ke tendula nki?
15 Zina ya Nzambi Yehowa kele ti ntendula ya mfunu. Yo ke tendula nde, Nzambi lenda lungisa konso lusilu yina yandi me sila mpi lukanu na yandi. Ata kima mosi ve lenda kanga yandi nzila. Yehowa mpamba me fwana na kuvanda ti zina yai. *
16, 17. Batitre yai ke tendula nki: (a) “Nkwa-Ngolo Yonso”? (b) “Ntotila ya kukonda nsuka”? (c) “Ngangi”?
16 Mutindu beto me katuka kutanga yo, Nkunga 83:18 ke tuba sambu na Yehowa nde: “Nge mpamba kele Muntu ya Kuluta Zulu.” Diaka, Kusonga 15:3 ke tuba nde: “Yehowa Nzambi, Nkwa-Ngolo Yonso, bisalu na nge kele ya nene mpi ya kuyituka. Ntotila ya kukonda nsuka, banzila na nge kele ya lunungu mpi ya kieleka.” Titre “Nkwa-Ngolo Yonso” ke tendula nki? Yo ke tendula nde, Yehowa kele ngolo kuluta bima yonso. Mpi titre “Ntotila ya kukonda nsuka” ke tendula nde, yandi ke zingaka ntangu yonso. Nkunga 90:2 ke tendula nde, yandi kele katuka mvula na mvula tii mvula na mvula. Yo ke yitukisa kibeni!
17 Yehowa mpamba kele Ngangi. Kusonga 4:11 ke tuba nde: “Yehowa Nzambi na beto, nge me fwana na kubaka nkembo, lukumu, mpi ngolo, sambu nge muntu gangaka bima yonso, mpi yo kwisaka na luzingu mpi yo gangamaka sambu na luzolo na nge.” Yehowa gangaka bima yonso yina nge lenda yindula, mu mbandu bawanzio mpi bambwetete yina kele na zulu, bambuma yina kele na banti, mpi bambisi yina ke zingaka na banzadi.
KETI NGE LENDA KUMA NDUKU YA YEHOWA?
18. (a) Sambu na nki bantu ya nkaka ke yindulaka nde bo lenda kuma ve banduku ya Nzambi? (b) Kansi nki Biblia ke longaka sambu na yo?
18 Ntangu bantu ya nkaka ke tangaka mambu ya ke monisa bikalulu ya nene ya Yehowa, bo ke waka boma mpi ke tubaka nde: ‘Nzambi kele ngolo kibeni, yandi kele muntu mosi ya nene, mpi yandi ke vandaka ntama kibeni ti beto, keti yandi lenda kudiyangisa kibeni sambu na mono?’ Kansi, keti Nzambi ke zola nde beto kudiwa mutindu yina? Ata fioti ve. Yehowa ke zolaka nde yandi vanda pene-pene ti beto. Biblia ke tuba nde, Nzambi kele “ntama ve ti konso muntu na kati na beto.” (Bisalu 17:27) Nzambi ke lomba nge na kukwenda pene-pene na yandi, mpi yandi ke sila nde, “yandi ta kwisa pene-pene na [nge].”—Yakobo 4:8.
19. (a) Inki mutindu nge lenda kuma nduku ya Nzambi? (b) Inki bikalulu ya Nzambi ke sepedisaka nge mingi?
19 Inki mutindu nge lenda kuma nduku ya Nzambi? Yezu tubaka nde: “Luzingu ya mvula na mvula ke tendula nde, bo zaba nge, Nzambi mosi kaka ya kieleka, mpi muntu yina nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3) Landa na kulonguka, mpi nge ta zaba Yehowa ti Yezu. Ebuna, nge ta baka luzingu ya mvula na mvula. Mu mbandu, beto me katuka kulonguka nde “Nzambi kele zola.” (1 Yoane 4:16) Kansi, yandi kele mpi ti bikalulu mingi ya nkaka ya mbote. Biblia ke zabisa beto nde, Yehowa “ke wilaka bantu mawa mpi ke fwilaka bo nkenda, yandi ke waka makasi nswalu ve mpi kele ya kufuluka na zola ya kwikama mpi kieleka.” (Kubasika 34:6) Yehowa “kele mbote mpi ya kuyilama na kulolula.” (Nkunga 86:5) Nzambi kele ntima-nda mpi kwikama. (2 Piere 3:9; Kusonga 15:4) Kana nge ke tanga mambu ya me tala yandi na Biblia, nge ta longuka mambu mingi na yina me tala bikalulu na yandi ya kitoko.
20-22. (a) Sambu beto ke monaka ve Nzambi, inki mutindu beto lenda kwenda pene-pene na yandi? (b) Inki nge fwete sala kana bantu ya nkaka ke buyisa nge na kulonguka Biblia?
20 Sambu beto ke monaka ve Nzambi, inki mutindu nge lenda kwenda pene-pene na yandi? (Yoane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kana nge ke tanga mambu ya me tala Yehowa na Biblia, nge ta zaba nde yandi kele kibeni muntu ya kieleka. (Nkunga 27:4; Baroma 1:20) Kana nge ke longuka mambu mingi ya me tala Yehowa, nge ta kuma kuzola yandi mingi mpi nge ta kwenda pene-pene na yandi.
21 Nge ta bakisa nde, Yehowa kele Tata na beto. (Matayo 6:9) Yandi me pesaka beto luzingu mpi yandi ke zolaka nde beto vanda ti luzingu ya kuluta mbote. Yo kele mambu yina tata ya zola ke zolaka sambu na bana na yandi. (Nkunga 36:9) Ya kieleka, Biblia ke longa nde, nge lenda kuma nduku ya Yehowa. (Yakobo 2:23) Yindula diambu yai: Yehowa, Ngangi ya bigangwa yonso ke zola nde nge kuma nduku na yandi!
22 Bantu ya nkaka lenda buyisa nge na kulonguka Biblia. Bo lenda wa boma nde nge ta soba dibundu. Kansi, kubika ve nde muntu mosi buna kukanga nge nzila ya kukuma nduku ya Yehowa. Yandi kele nduku ya kuluta mbote.
23, 24. (a) Sambu na nki nge fwete landa kuyula bangiufula? (b) Inki beto ta longuka na kapu yina ke landa?
23 Ntangu nge ke longuka Biblia, kele ti mambu ya nkaka ya nge ta bakisa ve mbala mosi. Kuwa ve nsoni na kuyula bangiufula to na kulomba lusadisu. Yezu tubaka nde, beto fwete kudikulumusa bonso bana ya fioti. (Matayo 18:2-4) Bana ya fioti ke yulaka bangiufula mingi kibeni. Nzambi ke zola nde nge zwa bamvutu. Yo yina, longuka Biblia na dikebi yonso sambu na kusosa kuzaba kana mambu yina nge ke longuka kele ya kieleka.—Tanga Bisalu 17:11.
24 Kulonguka Biblia kele mutindu ya kuluta mbote ya kuzaba mambu ya me tala Yehowa. Na kapu yina ke landa, beto ta longuka sambu na nki Biblia me swaswana ti mikanda ya nkaka.


text: 5 Ntangu bantu ya Filistia botulaka Sanduku+ ya Nzambi ya kieleka, bo katulaka yo na Ebenezere mpi bo nataka yo na Ashdodi.2 Bantu ya Filistia bakaka Sanduku ya Nzambi ya kieleka, bo kotisaka yo na nzo* ya Dagoni mpi bo tulaka yo na lweka ya Dagoni.+3 Ntangu bantu ya Ashdodi telemaka na suka-suka na kilumbu yina landaka, Dagoni vandaka me bwa luse na ntoto na ntwala ya Sanduku ya Yehowa.+ Yo yina, bo bakaka Dagoni mpi bo vutulaka yandi na kisika na yandi.+4 Ntangu bo telemaka na suka-suka, na kilumbu yina landaka, Dagoni vandaka me bwa luse na ntoto na ntwala ya sanduku ya Yehowa. Ntu ya Dagoni mpi bipala-pala ya maboko na yandi yonso zole zenganaka mpi yandi vandaka na ntoto na munoko ya nzo. Kaka kitini yina vandaka bonso mbisi ya masa* bikalaka ya mvimba.5 Yo yina tii bubu yai, banganga-nzambi ya Dagoni mpi bantu yonso yina ke kotaka na nzo ya Dagoni, ke niataka ve munoko ya nzo ya Dagoni na Ashdodi.6 Yehowa pesaka bantu ya Ashdodi ndola, mpi yandi niokulaka Ashdodi ti bateritware na yo na bamputa-divumu.+7 Ntangu bantu ya Ashdodi monaka mambu yina vandaka kusalama, bo tubaka nde: “Beno bika ve nde Sanduku ya Nzambi ya Izraele kuvanda na kati na beto, sambu yandi me pesa beto ti nzambi na beto Dagoni ndola.”8 Yo yina, bo tindaka bantu mpi bo vukisaka bamfumu yonso ya bantu ya Filistia, ebuna bo yulaka bo nde: “Beto ta sala nki na Sanduku ya Nzambi ya Izraele?” Bo vutulaka nde: “Bo nata Sanduku ya Nzambi ya Izraele na Gati.”+ Yo yina, bo nataka Sanduku ya Nzambi ya Izraele kuna.9 Ntangu bo nataka yo kuna, Yehowa pesaka bantu ya mbanza yina ndola, yandi kumisaka bo kisaka-saka kibeni. Yandi bulaka bantu ya mbanza yina, yantika na baleke tii na bambuta, mpi bamputa-divumu basikaka bo.+10 Ebuna bo tindaka Sanduku ya Nzambi ya kieleka na Ekroni,+ kansi ntangu Sanduku ya Nzambi ya kieleka kumaka na Ekroni, bantu ya Ekroni yantikaka kuboka nde: “Bo me natila beto Sanduku ya Nzambi ya Izraele sambu na kufwa beto ti bantu na beto!”+11 Ebuna bo tindaka bantu mpi bo vukisaka bamfumu yonso ya bantu ya Filistia mpi bo tubaka nde: “Beno tinda Sanduku ya Nzambi ya Izraele yo kwenda; beno bika nde yo vutuka na kisika na yo sambu beto ti bantu na beto kufwa ve.” Sambu boma ya ngolo ya lufwa me panzana na mbanza ya mvimba; Nzambi ya kieleka me pesa ndola ya ngolo kuna,+12 kansi bantu yina fwaka ve, bamputa-divumu me basika bo. Kudila yina bantu ya mbanza vandaka kudila sambu na kulomba lusadisu tombukaka tii na zulu.


text: 6 Bampangi, kana muntu mosi ke kwenda na nzila ya mbi na ntwala nde yandi bakisa yo, beno bantu yina kele ya kuyela na kimpeve, beno sosa kusungika muntu yina na mawete.+ Kansi kudikeba,+ sambu nge mpi nge mekama ve.+2 Beno landa na kunatilana bizitu,+ mpidina beno ta lungisa nsiku ya Kristu.+3 Sambu kana muntu ke yindula nde yandi kele mfunu na ntangu yandi kele mfunu ve,+ yandi ke kudikusa.4 Kansi konso muntu fwete tadila mambu yina yandi mosi ke sala,+ ebuna yandi ta vanda ti kikuma ya kuwa kiese sambu na yandi mosi, kansi ve na kudifwanisa ti muntu ya nkaka.+5 Sambu konso muntu ta nata kilo na yandi mosi.+6 Diaka, konso muntu yina bo ke longa* ndinga ya Nzambi fwete kabula bima yonso ya mbote ti muntu yina ke pesa malongi yina.*+7 Beno kudikusa ve: Bo ke sekaka Nzambi ve. Sambu konso kima yina muntu ke kuna, yandi ta katula yo mpi;+8 sambu muntu yina ke kuna sambu na nsuni na yandi ta katula lufwa na nsuni na yandi, kansi muntu yina ke kuna sambu na mpeve ta katula luzingu ya mvula na mvula na mpeve.+9 Yo yina, beto yambula ve kusala mambu ya mbote, sambu na ntangu yina me fwana, beto ta katula bambuma kana beto yambula ve.*+10 Yo yina, ntangu yonso ya beto kele ti dibaku,* beto sala mambu ya mbote na bantu yonso, kansi mingi-mingi na bantu yina kele bampangi na beto na lukwikilu.11 Beno tala mutindu mono me sonikila beno ti bisono ya nene, na diboko na mono mosi.12 Bantu yonso yina ke zola kumonika bantu ya mbote na kinsuni,* bo bantu ke sosa kupusa beno na kubaka luyotisu, kansi bo ke sala yo kaka sambu bo monisa bo ve mpasi sambu na nti ya mpasi* ya Kristu.13 Sambu ata bantu yina ke baka luyotisu, bo mosi ke zitisaka ve Nsiku, kansi bo ke zola nde beno,+ beno baka luyotisu sambu bo mona kikuma ya kudikumisa sambu na beno.14 Kansi mono ke kudikumisa ve ata fioti, katula kaka sambu na nti ya mpasi* ya Mfumu na beto Yezu Kristu;+ na nzila na yandi bo me fwaka* nsi-ntoto sambu na mono mpi mono sambu na nsi-ntoto.15 Sambu luyotisu mpi kukonda luyotisu kele mfunu ve,+ kansi kima kele mfunu kele lugangu ya mpa.+16 Bantu yonso yina ke tambula na mutindu yina me fwana na kulanda munsiku yai, ngemba mpi mawa kuvanda na bo, ee, na Izraele ya Nzambi.+17 Katuka ntangu yai, ata muntu mosi ve kuyangisa mono, sambu na nitu na mono, mono kele ti bidimbu ya ke songa nde mono kele mpika ya Yezu.+18 Bampangi, ntima ya mbote ya nene ya Mfumu na beto Yezu Kristu kuvanda ti mpeve yina beno ke monisa. Amen.


text: 25 Ntangu Izraele vandaka kuzinga na Shitimi,+ bantu yantikaka kusala pite ti bana-bankento ya Moabi.+2 Bankento yina bingaka bantu ya Izraele na bimenga ya banzambi na bo,+ mpi bo yantikaka kudia bimenga mpi kufukimina banzambi na bo.+3 Yo yina Izraele vukanaka na lusambu ya* Baale ya Peore,+ ebuna Yehowa wilaka Izraele makasi ya ngolo.4 Yehowa tubilaka Moize nde: “Baka bantwadisi* yonso ya bantu yai mpi tula bo bansinga na nkingu na ntwala ya Yehowa na kati-kati ya ntangu,* sambu makasi ya ngolo yina Yehowa me wila Izraele kumana.”5 Ebuna Moize tubilaka bazuzi ya Izraele+ nde: “Konso muntu na kati na beno fwete fwa bantu na yandi yina vukanaka na lusambu ya* Baale ya Peore.”+6 Kansi kaka na ntangu yina, muntu mosi ya Izraele kwisaka kunata nkento+ mosi ya Madiani pene-pene ya bampangi na yandi, na meso ya Moize mpi ya kimvuka ya mvimba ya bantu ya Izraele, ntangu bo vandaka kudila na munoko ya tenta ya lukutakanu.7 Ntangu Fineasi,+ mwana ya Eleazare mwana ya nganga-nzambi Aroni, monaka yo, yandi telamaka na mbala mosi na kati ya kimvuka ya bantu mpi bakaka dikonga na diboko na yandi.8 Ebuna yandi landaka muntu yina ya Izraele na tenta mpi tobulaka bo zole, muntu yina ya Izraele ti nkento yina na kinkento na yandi. Ebuna mpasi yina bantu ya Izraele vandaka na yo manaka.+9 Bantu yina fwaka na mpasi yina vandaka 24 000.+10 Ebuna Yehowa tubilaka Moize nde:11 “Fineasi+ mwana ya Eleazare mwana ya nganga-nzambi Aroni me katula makasi yina mono wilaka bantu ya Izraele, sambu yandi pesaka ve nzila ata fioti nde mono vanda na kimbanda na kati na bo.+ Yo yina, mono me manisa ve bantu ya Izraele, ata mono ke lombaka nde bo kangama kaka na mono.+12 Yo yina tuba nde, ‘Mono ke sala kuwakana ya ngemba ti yandi.13 Mpi yo ta vanda kuwakana ya kinganga-nzambi ya mvula na mvula sambu na yandi mpi bana na yandi,+ sambu yandi pesaka ve nzila nde Nzambi na yandi+ kuvanda na kimbanda mpi yandi fikaka masumu sambu na bantu ya Izraele.’”14 Zina ya muntu ya Izraele yina bo fwaka kumosi ti nkento ya Madiani vandaka Zimri mwana ya Salu, mfumu ya nzo mosi ya batata ya bana ya Simeoni.15 Zina ya nkento ya Madiani yina bo fwaka vandaka Kozbi mwana ya Sure;+ Sure vandaka ntwadisi ya makanda ya nzo mosi ya batata na Madiani.+16 Na nima, Yehowa tubilaka Moize nde:17 “Niokula bantu ya Madiani, mpi fwa bo,+18 sambu bo me niokula beno na mutindu bo me sadila beno mambu ti mayele ya mbi na diambu ya Peore+ mpi ya Kozbi mwana ya mfumu mosi ya Madiani, mpangi na bo ya nkento yina bo fwaka+ na kilumbu ya mpasi yina basikaka sambu na diambu ya Peore.”+


text:
1 Ntangu yai, na bilumbu ya Asuerusi,* disongidila, Asuerusi yina vandaka kuyala baprovense*+ 127 katuka na India tii na Etiopia,*2 na bilumbu yina ntangu ntotila Asuerusi vandaka na kiti na yandi ya kimfumu na Shushane*+ kisika ya ngolo,*3 na mvula ya tatu ya luyalu na yandi, yandi salaka nkinsi sambu na bamfumu na yandi yonso mpi bansadi na yandi. Basoda ya Persia+ ti ya Media,+ bantu ya lukumu, mpi bamfumu ya baprovense* vandaka na ntwala na yandi,4 mpi yandi songaka bo kimvwama ya kimfumu na yandi ya nkembo mpi bunene ti lukumu ya kitoko na yandi ya mingi, na nsungi ya bilumbu mingi, bilumbu 180.5 Ebuna ntangu bilumbu yina sukaka, ntotila salaka nkinsi ya bilumbu nsambwadi sambu na bantu yonso yina vandaka na Shushane* kisika ya ngolo,* yantika na muntu ya mfunu mingi tii na muntu ya kukonda mfunu, na kibansala ya masamba ya nzo ya ntotila.6 Kuvandaka ti lino, ndanda ya kitoko mpi lele ya ble, yina bo kangisaka ngolo na bansinga ya lele ya kitoko, lene ya mbwaki-ble yina bo kangisaka na mitaku ya arza, makunzi ya marbre, bambeto ya wolo mpi ya arza na pavema ya porifire, marbre, mayaka, mpi marbre ya ndombe.7 Bo vandaka kupesa vinu na makopa* ya wolo; konso dikopa swaswanaka ti dikopa ya nkaka, mpi vinu ya kimfumu vandaka mingi kibeni, na kutadila yina ntotila lendaka kupesa.8 Ata muntu mosi ve vandaka kupusa bo na ngolo* na kunwa, na kulanda nsiku yina bo pesaka na dibaku yina, sambu ntotila bakaka ngidika ti bakapita ya nzo na yandi nde konso muntu fwete sala mutindu yandi me zola.9 Ntotila-nkento Vasti+ salaka mpi nkinsi na nzo ya kimfumu ya ntotila Asuerusi sambu na bankento.10 Na kilumbu ya nsambwadi, ntangu ntima ya ntotila vandaka kiese-kiese sambu na vinu, yandi songaka Mehumani, Bizta, Arbona,+ Bigta, Abagta, Zetare, mpi Karkasi, bakapita nsambwadi ya nzo ya ntotila yina ke salaka pene-pene ya ntotila Asuerusi,11 na kukwisa kunata ntotila-nkento Vasti na ntwala ya ntotila, yandi me lwata mpu ya kimfumu,* sambu na kusonga bantu mpi bamfumu kitoko na yandi, sambu yandi vandaka kitoko mingi.12 Kansi ntotila-nkento Vasti landaka kubuya kukwisa mpi kuzitisa mambu yina ntotila tubaka na nzila ya bakapita ya nzo ya ntotila. Yo yina ntotila waka makasi ya ngolo, mpi nganzi na yandi kumaka ngolo kibeni.13 Ebuna ntotila tubilaka bantu ya mayele yina vandaka ti mayele ya kubakisa mbote-mbote mambu yina me lutaka* (sambu yai mutindu bantu yonso yina zabaka mbote-mbote nsiku mpi mambu ya kusambisa zabaka mambu ya ntotila,14 mpi bantu yina vandaka pene-pene ya ntotila bo yai: Karshena, Shetare, Admata, Tarsisi, Meresi, Marsena, mpi Memukani, bamfumu nsambwadi+ ya Persia ti ya Media, bayina vandaka kukota kisika ntotila vandaka mpi bayina vandaka na biyeka ya kuluta nene na kimfumu).15 Ntotila yulaka nde: “Na kutadila nsiku, nki bo fwete sala ntotila-nkento Vasti sambu yandi me zitisa ve mambu yina ntotila Asuerusi tubaka na nzila ya bakapita ya nzo ya ntotila?”16 Ebuna Memukani tubaka na ntwala ya ntotila mpi ya bamfumu nde: “Ntotila-nkento Vasti me sala mbi na ntotila mpamba ve,+ kansi na bamfumu yonso mpi na bantu yonso ya kele na baprovense yonso* ya ntotila Asuerusi.17 Sambu bankento yonso ta zaba mambu yina ntotila-nkento salaka, bo ta vweza babakala na bo mpi ta tuba nde, ‘Ntotila Asuerusi tubaka nde bo kwisa kunata ntotila-nkento Vasti na ntwala na yandi, kansi ntotila-nkento buyaka kukwisa.’18 Na kilumbu yina, bankento ya bamfumu ya Persia ti ya Media yina me zaba mambu yina ntotila-nkento salaka ta tubila bamfumu yonso ya ntotila mutindu mosi, ebuna kuvweza mpi makasi ta vanda mingi.19 Kana yo me monana mbote na meso ya ntotila, bika nde ntotila kubasisa nsiku, mpi bika nde bo sonika yo na bansiku ya Persia ti ya Media, yina bo lenda katula ve,+ nde Vasti lenda kwisa diaka ve ata fioti na ntwala ya ntotila Asuerusi; mpi bika nde ntotila kupesa kiyeka na yandi ya kimfumu na nkento ya nkaka yina kele mbote kuluta yandi.20 Mpi ntangu bantu ta wa nsiku ya ntotila na kimfumu na yandi yonso ya nene, bankento yonso ta pesa babakala na bo lukumu, yantika na muntu ya mfunu mingi tii na muntu ya kukonda mfunu.”21 Ngindu yai sepedisaka ntotila mpi bamfumu, ebuna ntotila salaka mambu yina Memukani tubaka.22 Yo yina, yandi tindaka mikanda na baprovense yonso* ya kimfumu,+ na konso provense* na kulanda mutindu na yo ya kusonika, mpi na konso kimvuka ya bantu na ndinga na bo, sambu konso bakala kuvanda mfumu na nzo na yandi mpi kutuba ndinga ya bantu na yandi.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Bantu ke tubaka nde yo kele Zeresesi I, mwana ya Dariusi ya Nene (Dariusi Hystaspis).