text:
KAPU KIA KUMI YE MOSI
Ekuma Nzambi Keyambulwilanga e Mpasi?
Nga Nzambi otwasanga e mpasi ova nza?
Nkia diambu diafidiswa e mpaka muna Edene?
O Nzambi aweyi kesukisila e mpasi za wantu?
VAVA mbanza mosi yafwaswa muna vita, ulolo w’akento ye yingyana-ngyana bavondwa yo zikwa mu wulu dimosi kaka diazungwa ye mabaya. Muna konso baya mwasonekwa e sono eki: “Ekuma?” E kiaki i kiuvu kisundidi mpasi beyuvulanga wantu. Beyuvulanga e kiuvu kiaki ye nkenda zawonso vava vita, sumbula, yimbevo yovo yimpumbulu bevondanga azodi au kondwa kuma, fwasa nzo zau, yovo vava bebwilwanga mpasi zakaka za kondwa e tezo. Bazolele zaya ekuma e mpasi zazi zikubabwilanga.
2 Ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi? Avo Yave wa Nzambi i mpungu-ngolo, nkwa zola, ngangu ye unsongi, ekuma nza izadidi yo umpumbulu ye kitantu? Nga wakiyuvula kala mu kuma kia mambu mama?
3 Nga diambi mu yuvula ekuma o Nzambi keyambulwilanga e mpasi? Akaka bebanzanga vo o yuvula e kiuvu kiaki i kondwa lukwikilu yovo konda luzitu kwa Nzambi. Kansi, avo otangidi Nkand’a Nzambi osinga mona vo selo ya kwikizi ya Nzambi bayuvulanga mpe e kiuvu kiaki. Kasikil’owu, Kabakuke wa ngunza wayuvula kwa Yave vo: ‘Nkia kuma okunsongela bi yo kungyambula yamona nsoki? Nkia kuma mpondesela ye umpumbulu win’ova ndose ame? Nkia kuma vena yo unzonzi ye ntantani?’—Kabakuke 1:3.
4 Nga Yave wafungila Kabakuke makasi wau kayuvula e yuvu yayi? Ve. Kadi Nzambi wayambula vo e mvovo miami miaziku mia Kabakuke miasonama mu Nkand’a Nzambi. O Nzambi wansadisa mpe mu bakula mambu momo yo kala ye lukwikilu lwasikila. O Yave diau adimosi mpe kazolele kwa ngeye. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Yave ‘okuvwang’o mfunu.’ (1 Petelo 5:7) O Nzambi olutidi menga mambi ye mpasi zawonso ke mu konso muntu ko. (Yesaya 55:8, 9) Ozevo, ekuma e nza yazadila ye mpasi?
EKUMA E MPASI ZIWOKELELANGA?
5 Wantu ayingi bekwendanga kwa mfumu za mabundu mau ye alongi mu yuvula ekuma kiwokelelanga e mpasi. Nkumbu miayingi bevutulanga vo mu luzolo lwa Nzambi zibwilanga kadi tuka kolo yandi wasikidisa mawonso mebwanga kumosi ye sumbula. Ndonga bevovanga vo makani ma Nzambi ma mpimpita ke malendi bakulwa ko. Akaka vo Nzambi ovondang’o wantu kumosi ye yingyana-ngyana kimana bakala yandi kun’ezulu. Nze una walongoka, o Yave wa Nzambi kalendi vanga nkutu mbi ko. Muna Nkand’a Nzambi tutanganga vo: “Ke difwene kwa Nzambi ko, kavanga umpumbulu; yo Mpungu-ngolo kavanga vilwa.”—Yobi 34:10.
6 Ng’ozeye ekuma wantu betumbilanga Nzambi mu kuma kia mpasi zawonso zibwanga ova ntoto? Ekuma kadi bebanzanga vo o Nzambi a Mpungu-ngolo i nyadi a nza yayi. Ke bazeye elongi diamfunu ye ludi ko kelonganga Nkand’a Nzambi. Walongoka e ludi kiaki muna Kapu kia 3 kia nkanda wau. Nkadi Ampemba wa Satana i nyadi a nza yayi.
7 O Nkand’a Nzambi utoma kiesesanga vo: “E nza yawonso muna mbi ilele.” (1 Yoane 5:19) Avo otomene yindula, nga diambu diadi ke dialudi ko? O mavangu ma wantu a nza yayi mafwanana ye ma Satana ona “otungianisang’e nza yawonso.” (Lusengomono 12:9) Satana nkwa kimpala, mvuni ye nkwa nsoki. Muna kuma kiaki, o wantu a nza keyalanga bazala ye kimpala, luvunu ye nsoki. E kiaki i kuma kiantete e mpasi ziwokelelanga.
8 Ekuma kiazole e mpasi ziwokelelanga i kina twalongoka muna Kapu kia 3 vo, tuka bakolamena muna Edene, o wantu basumuka. Wau vo wantu beyalanga akaka mu kubamwesa e mpasi, ediadi ditwasanga vita, lubangamu ye mpasi. (Kimpovi 4:1; 8:9) Ekuma ki’etatu kitwasanga e mpasi i kiaki: Kolo ye susi kibwilanga awonso. (Kimpovi 9:11) Omu nza yayi ina vo ke Yave ko i Nyadi, e mpasi zilenda bwila wantu konso ntangwa.
9 Dialufiaulwisu mu zaya vo ke Nzambi ko otwasanga e mpasi zikutubwilanga. Ke yandi ko otwasanga e vita, umpumbulu, lubangamu yovo sumbula yimwesanga ulolo wa wantu e mpasi. Kansi tufwete zaya ekuma Yave keyambulwilang’e mpasi. Avo yandi i Mpungu-ngolo, ovwidi nkuma mu sukisa zo, ekuma kalembi zo katulwila? O Nzambi anzodi ovwidi kuma kiambote keyambulwilang’e mpasi.—1 Yoane 4:8.
DIAMBU DIAMFUNU DIAFIDISWA E MPAKA
10 Muna bakula ekuma kina o Nzambi keyambulwilanga e mpasi, tufwete yindula dina diabwa vava mpasi zayantika. Vava Satana kafila Adami yo Eva mu kolamena Yave, diambu diamfunu diafidiswa e mpaka. Satana kafidisa nkum’a Yave mpaka ko. Satana ozeye wo vo Yave osundidi mu nkuma. Muna kuma kiaki, Satana mpil’a Yave ya yadila kafidisa e mpaka. Muna yikila Nzambi vo nkwa luvunu ona oswekanga lekwa kiambote kwa wan’andi, Satana wavova vo Yave nyadi ambi. (Etuku 3:2-5) Satana wavova vo wantu balenda zinga kiambote lembi yalwa kwa Nzambi. Dialudi, kimfumu kia Yave yovo mpil’andi ya yala yafidiswa e mpaka.
11 Adami yo Eva bakolamena Yave. Bavova vo: “Ka tuzolele ko vo Yave kakala Mfumu eto. Tulenda kuyibakila e nzengo mun’edi diambote y’edi diambi.” O Yave aweyi kadi singikila e diambu diadi? Aweyi kadi songela kwa vangwa yawonso ya ngangu vo akolami ke bakala ye ndungidi ko yovo nzila zandi zisundidi o wete? Akaka balenda vova vo Nzambi wafwana fwasa akolami awaya ye vanga diaka wantu akaka. Kansi Yave wasia nsilu vo ozadisa nza ye mbongo ya Adami yo Eva ye wazola vo bazinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto. (Etuku 1:28) Yave ntangwa zawonso olungisanga nsilu miandi. (Yesaya 55:10, 11) Kuna diak’esambu, ofwasa akolami muna Edene ke diadi vana mvutu ko muna yuvu yavaikiswa mu kuma kia mpila keyadilanga Yave.
12 Yambula twabonga nona kimosi. Yindula nlongi olonganga alongoki andi diambu diampasi. Nlongoki mosi wa nkolami ye nkwa ngangu ovovele vo o nlongi kazeye dio sasila ko, o nkolami ndioyo osongele vo ozeye mpila yambote ya sasila e diambu diadi. Alongoki akaka bamwene vo olungidi kwandi, banyikamene yo kituka mpe se akolami. O nlongi adieyi kafwete vanga? Kele vo ovaikisi akolami awaya muna sikola, alongoki akaka adieyi beyindula? Nga ke bekwikila ko vo nkw’au nlongoki ye awana banyikamene ndungidi bena yau? Alongoki awonso muna sikola balenda yambula zitisa nlongi yo yindula vo kazeye longa ko. Kansi, yindula vo nlongi oyambwidi nkolami kasasila e diambu diadi.
13 Dina kevanganga Yave diafwanana ye dina kavanga o nlongi oyikilu mu nona kiaki. Sungamena vo e diambu diabwa muna Edene ke akolami kaka bazaya dio ko. Mafunda ye mafunda ma mbasi bamonanga mawonso mabwa. (Yobi 38:7; Daniele 7:10) E mpila Yave kadi singikila e diambu diadi yadi twasa mfwilu yovo nluta kw’ambasi ye kwa wantu. Ozevo, o Yave adieyi kevanganga? Oyambulanga vo Satana kayala o wantu. Nzambi oyambulanga mpe vo wantu bakiyala yau kibeni.
14 O nlongi tuyikidi muna nona ozeye wo vo nkolami ndiona ye awana banyikama ke bena ye ndungidi ko. Kansi ozeye wo mpe vo muna kubayambula bateza songa ekani diau ditwasa nsendo kw’alongoki awonso. Avo akolami ke balendele sasila e diambu diadi ko, alongoki awonso akwa ziku bebakula vo nlongi kaka ofwene vita ntu muna sikola. Bebakula mpe ekuma nlongi kevaikisila konso nkolami muna sikola. Diau adimosi mpe, o Yave ozeye wo vo akwa ntima miansongi ye mbasi betambula nsendo vava bemona vo Satana ye akw’andi akolami ke bena ye ndungidi ko. Bebakula mpe vo wantu ke balendi kiyala ko. Nze Yeremiya kuna nz’ankulu, bebakula eludi kiaki kiamfunu: “E Yave, nzeye wo vo e nzil’a muntu ke ina muna yandi ko: ngatu singikila ntambi zandi o munduti-a-nzila.”—Yeremiya 10:23.
EKUMA KEYAMBULWILANGA E MPASI MU KOLO KIA NDÁ?
15 Ekuma Yave kayambulwila mpasi mu kolo kia ndá? Ekuma kalembi siminanga mambu mambi? Elo, tala mambu mole kafwana vanga ko nlongi tuyikidi muna nona. Diantete, kafwana sima nlongoki ndiona ko vava kayantika sasila e diambu. Diazole, nlongi kafwana sadisa nkolami ko mu songa e ziku kiandi. Owau tala mambu mole kafwana vanga ko Yave. Diantete, kasima Satana ko y’awana banyikama mu songa e ndungidi au. Ikuma vo ntangwa yavavwanga muna songa e ndungidi au. Muna nkama za mvu mia lusansu lwawonso, wantu betezanga mpila zayingi za tuyalu. O wantu banungunukini muna mambu ma ngangu za nza, kansi o kondwa unsongi, umpumbulu, usukami ye vita ziwokelanga. Luyalu lwa wantu lumonekene vo ke lwasikila ko.
16 Diazole, Yave kasadisa Satana ko mu yala e nza yayi. Kasikil’owu, kele vo Nzambi kakatula e mpasi, wadi songa vo akolami ndungidi bakala yau. Nga ediadi ke diadi fila wantu ko mu yindula vo balenda kwau kiyala mu mpil’ambote? O Yave kele vo wavanga wo, wadi kituka mpe nkwa luvunu. Kansi, ‘o Nzambi kalendi vuna ko.’—Ayibere 6:18.
17 Adieyi tuvova mu kuma kia mambi mawonso mevangamanga? Tufwete sungamena vo Yave i mpungu-ngolo. Osukisa mpasi zawonso zimonanga o wantu. Nze una twalongoka, ofwasa awonso befwasanga e nza vava kekitula yo se Paradiso. Osukisa mpasi zawonso zatwasa esumu kw’awana bekwikilanga muna kimenga kia lukulu lwa Yesu. O fula mpe awonso bafwa. Nzambi osadila Yesu mu “fwasa mavangu ma Nkadi Ampemba.” (1 Yoane 3:8) Yave olungisa mambu mama mawonso muna ntangw’andi. Tulenda yangalala wau Yave kalembi fwasa e nza mu nzaki, kansi mu kuma kia luzindalalu lwandi okutuvananga elau kimana twalongoka e ludi yo kunsadila. (2 Petelo 3:9, 10) Kieleka, o Nzambi ovavanga asambidi aludi yo kubasadisa mu zizidila konso mpasi zikubalwakila mu nza yayi yampasi.—Yoane 4:23; 1 Korinto 10:13.
18 Akaka bevovanga vo e mpasi zazi zawonso zadi vengeswa kele vo Nzambi kavangila Adami yo Eva mu mpila ina balembi kolamena. Muna zaya e diambu diadi, ofwete sungamena lukau luna Yave kavana.
AWEYI OSADILA LUKAU LWA NZAMBI?
19 Nze una twalongoka muna Kapu kia 5, wantu bavangwa ye nswa wa kuyisolela. Nga ozeye wo vo lukau lwalu lwa ntalu? Nzambi wavanga e bulu yakondw’o zayi. (Ngana 30:24) Wantu bevanganga teke yakaka ilenda sala mu mpila ikubikilwanga. Nga tuyangalalanga kele vo Nzambi katuvangila nze teke yayi? Ve, tuyangalelanga kuyisolela mpila zingu tuzolele ye akundi tuvwa ye makaka mpe. Tuzolanga kala yo luvevoko muna tezo, i wau mpe o Nzambi kezolanga vo twakala.
20 O Yave oyangalelanga e salu kisadilwanga muna luzolo ke mu komenenwa ko. (2 Korinto 9:7) Muna bong’e nona: O se nkia mwana keyangalelanga, ndiona okumvutulanga “matondo” kuna luzolo ovo ndiona okomenenwanga mu vanga wo? Ozevo, diamfunu mu badika e kiuvu eki: Nkia mpila olenda sadila nswa wa kuyisolela kavana o Yave? O Satana, Adami yo Eva mu mpila yambi basadila wo. Babembola Yave wa Nzambi. Ongeye adieyi ovanga?
21 Ovwidi elau diambote mu toma sadila nsw’aku wa kuyisolela. Olenda yikama awonso bayisia kun’esambu dia Yave. Beyangidikanga Nzambi kadi besonganga vo Satana nkwa luvunu ye luyalu lwandi ke lulendi sikila ko. (Ngana 27:11) Ngeye mpe olenda wo vanga muna sola mpila zingu kiansongi. Ediadi disasilwa muna kapu kilanda.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- E mpasi zina ova nza ke zitukanga kwa Nzambi ko.—Yobi 34:10.
- Vava kavunisa Nzambi yo vova vo mambu mambote keswekanga kwa nkangu Andi, Satana mpil’a Yave ya yadila kafidis’e mpaka.—Etuku 3:2-5.
- Yave osadila Mwan’andi, se Ntinu muna Kintinu kia Masia mu sukisa mpasi zawonso.—1 Yoane 3:8.
Yuvu ya Longokela
1, 2. Nkia mpasi zibwilang’o wantu o unu? O wantu nkia yuvu beyuvulanga?
3, 4. (a) Adieyi disonganga vo ke diambi ko mu yuvula ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi? (b) O Yave aweyi kemonanga mu kuma kia mambi ye mpasi?
5. Ezak’entangwa nkia mvutu zivewanga mu songa ekuma wantu bemwenanga e mpasi? Kansi, o Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga?
6. Ekuma wantu ayingi betumbilanga Nzambi mu kuma kia mpasi zibwanga ova ntoto?
7, 8. (a) O wantu aweyi betangininanga e fu kia nyadi a nza yayi? (b) O usumuki, kolo ye sungi aweyi utwasilanga e mpasi?
9. Ekuma tulenda kadila ye ziku vo Yave ovwidi kuma kiambote keyambulwilang’e mpasi?
10. O Satana nki kafidisa mpaka? Mu nkia mpila?
11. Ekuma o Yave kalembi fwasila akolami muna Edene?
12, 13. Yika e nona kisonganga ekuma Yave keyambulwilanga vo Satana kayala e nza yayi? Ekuma Nzambi kayambulwila vo wantu bakiyala?
14. O Yave wau kayambula vo wantu bakiyala nkia nsendo diatwasa?
15, 16. (a) Ekuma Yave kayambulwila e mpasi mu kolo kia ndá? (b) Ekuma Yave ke siminanga mpasi ko?
17, 18. O Yave adieyi kevanga mu kuma kia mpasi zawonso zitwasanga Satana ye tuyalu twa wantu?
19. Nkia lukau katuvan’o Yave? Aweyi tufwete lo sadila?
20, 21. Aweyi tulenda sadila nswa wa kuyisolela mu mpila yambote? Ekuma tufwete wo vangila?


c: text/html

text:
Kinsasa
Kinsasa (zina ya ntama vwandaka Léopoldville) kele mbanza ya kimfumu na mbanza luta nene ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yau kele mpe kizunga. Yau kele mbanza ya zole na bunene na kati ya bansi ya kifalanse, na nima ya Paris.
Ndambu ya nene ya Kinsasa kele nseke na mfinda. Komina ya Maluku na lunene yau ke yalumuka na zulu ya 79% ya yinsi ya Kinsasa. Nkati ya mbanza, Gombe, kele na banzo-zulu mingi, yina luta meta 50 na nda, na mbandu Building Gécamines, Building Sozacom, Immeuble CICC, na Building RTNC.
Bantu[soba | edit source]
Bantu ya kisina ya ndambu ya Kinsasa vwandaka bateke na bahumbu.
Ndinga luta mfunu ya Kinsasa kele Lingala, kansi bankwa Kinsasa ke tuba mpe bandinga ya nkaka: Kifalanse, Kikongo, Kiswahili na Tshiluba. Na bandambu ya nkaka (na mbandu: Ngaba, Masina, Bumbu, Kimbanseke na bakabu ya Ndjili) bantu ke tuba kikongo.
Bandambu[soba | edit source]
Kinsasa kele na bakomina 24.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batemwe za Yehova: Banàni twénà?
Béto bantu ba mahata, ndiatulu mpe manzu ma mingi, ka mitiéno mimoshi miénéto. Tia ntete ni luzolo luénéto lua kukumisaka Yehova, Nzàmbi ya Bibila na wasálá bima bia bionso. Ngolo tusàka mulànda kifuani kia Yesu Kristo mpe nsayi yibaka neto bo bantu batutambilaka bakristu. Moshi na moshi mu beto ntangu kahanaka mu sarisa bantu mu zaba bo bufwanakane Bibila mpe Timfumu tia Nzàmbi. Bóokwa butu hanà kimbàngi to muzonzila Yehova mpe Kimfumu tyandi, tuluéti nkùmbu ya Batemwe za Yehova.
Tomofióngonina site ya béto. Tangà Bibila mu Internet. Bàkula nàni twéna mpe ntsi tukwikilàka.


text:
Keti Nge Tazola Kuzaba Kyeleka?
Kyeleka ya metala inki? Kyeleka ya metala mwa bangyufula ya kuluta mfunu yina bantu kekudiyulaka. Ziku nge mekudiyulaka bangyufula yai:
- Keti Nzambi kekudibanzaka mpenza sambu na beto?
- Keti kilumbu kele bitumba ti bampasi tasuka?
- Inki kekuminaka beto kana beto mefwa?
- Keti kivuvu kele sambu na bafwa?
- Inki mutindu mu lenda samba Nzambi mpi yandi kuwidikila munu?
- Inki mutindu mu lenda zwa kyese ya kyeleka na luzingu?
Wapi nge lenda baka bamvutu na bangyufula yai? Kana nge yula bantu, nge tabaka bamvutu ya kuswaswana. Bantwadisi ya mabundu lenda pesa nge bamvutu yina kewakanaka ve. Kana nge kwenda na babiblioteke to na bisika ya bo ketekaka mikanda, nge lenda mona mikanda mingi yina bantu ketubaka nde yo kepesaka bamvutu. Kansi, mbala mingi yo kewakanaka ve. Yankaka kemonanaka mfunu na ntangu yina, kansi ntama mingi ve yo kemanaka ngala mpi bo kesobaka mambu na yo to keyingisaka yo.
Kansi, kele ti mukanda mosi yina kele ti bamvutu ya kutudila ntima. Yo kele mukanda mosi ya ketubaka ve luvunu. Yezu Kristu kutubilaka Nzambi na kisambu nde: “Ndinga na nge kele kyeleka.” (Yoane 17:17, NW) Bubu yai beto kezaba nde Ndinga yango kele Biblia ya Santu. Na balutiti ya kelanda, nge tamona bamvutu ya pwelele mpi ya kyeleka ya bangyufula yina kele awa na zulu.
Keti Nzambi Kekudibanzaka Mpenza Sambu na Beto?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Beto kezinga na nsi-ntoto ya mefuluka na nku mpi kukonda lunungu. Mabundu mingi kelongaka nde bampasi ya beto kemonaka kele luzolo ya Nzambi.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Nzambi kele ve ata fyoti na kisina ya mambu ya mbi. Yobi 34:12 ketuba nde: “Nzambi…lenda sala mbi ata fioti ve! Yandi lenda zenga mambu na nku ve!” Nzambi kele ti lukanu ya zola sambu na bantu. Kikuma yo yina Yezu kulongaka beto na kusamba nde: “Tata na beto kele na zulu…Kimfumu na nge kwisa, luzolo na nge kusalama awa na ntoto bonso na zulu.” (Matayo 6:9, 10) Nzambi kekudibanzaka mingi sambu na beto na mpila nde yandi mepesaka kima ya ntalu mingi sambu na kulungisa lukanu na yandi.—Yoane 3:16.
Tala mpi Kuyantika 1:26-28; Yakobo 1: 13; mpi 1 Piere 5:6, 7.
Keti Kilumbu Kele Bitumba ti Bampasi Tasuka?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bitumba kefula na kufwa bantu mingi mpenza. Bampasi kekuminaka beto yonso.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Nzambi kutubilaka ntangu mosi yina yandi tatula ngemba na ntoto ya mvimba. Na nsi ya Kimfumu na yandi, yina kele guvernema ya zulu, bantu “ta yilama mpi ve sambu na kunwana bitumba.” Kansi, “bambele na bo ya bitumba bo ta kumisa yo bansengo.” (Yezaya 2:4) Nzambi tasukisa bampasi mpi mambu yonso ya kukonda lunungu. Biblia kesila nde: “[Nzambi] ta kusula mansanga yonso na meso na bo. Lufwa ta vandaka diaka ve, bantu ta lwataka mpidi diaka ve, bo ta dilaka diaka ve, bo mpi ta waka diaka mpasi ve. Na ntangu yina mambu ya ntama [yika mpi bampasi ti mambu yonso ya kukonda lunungu ya bubu yai] ta vanda me vila.”—Kusonga 21:3, 4.
Tala mpi Nkunga 37:10, 11; 46:10; mpi Mishe 4:1-4.
Inki Kekuminaka Beto Kana Beto Mefwa?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Mabundu mingi ya nsi-ntoto kelongaka nde kima mosi ya kevandaka na kati ya muntu kelandaka na kuzinga na nima ya lufwa. Bantu yankaka kekwikilaka nde bantu yina mefwaka lenda sadisa to kusala mbi na bantu ya kezinga, to nde Nzambi kepesaka bantu ya mbi ndola, yandi kezengilaka bo nkanu ya mpasi ya mvula na mvula na bilungi ya tiya.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Ntangu muntu kefwaka, luzingu na yandi kesukaka. Longi 9:5 ketuba nde: “Bantu ya kufwa kuzaba kima ve.” Bafwa lenda zaba kima ve, lenda vanda na mawi ve, to lenda sala ata kima ve. Bo lenda sala mbi ve to kusadisa bantu ya kezinga.—Nkunga 146:3, 4.
Tala mpi Kuyantika 3:19; mpi Longi 9:6, 10.
Keti Kivuvu Kele Sambu na Bafwa?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Beto kezolaka kuzinga, mpi kezolaka kusepela na luzingu ti bantu yina beto kezolaka. Yo mefwana mpenza nde beto vanda na mpusa ya ngolo ya kumona dyaka bantu ya beto kezolaka yina mefwaka.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Bantu mingi yina mefwaka tafutumuka. Yezu kusilaka nde “bantu yonso yina me fwaka kele na maziamu, bo ta wa ndinga na yandi; ebuna bo ta basika na maziamu na bo.” (Yoane 5:28, 29) Na kuwakana ti lukanu ya kisina ya Nzambi, bantu yina tafutumuka tavanda ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na paladisu ya ntoto. (Luka 23:43) Na kati ya lusilu yai yina talungana na bilumbu kekwisa, beto lenda tanga mpi mavimpi ya kukuka ti luzingu ya mvula na mvula sambu na bantu ya bulemfu. Biblia ketuba nde: “Bantu ya mbote ta zinga na ngemba na ntoto yina ya Mfumu Nzambi tubaka na kupesa bo; yo ta vanda ya bo tii kuna.”—Nkunga 37:29.
Tala mpi Yobi 14:14, 15; Luka 7:11-17; mpi Bisalu 24:15.
Inki Mutindu Mu Lenda Samba Nzambi mpi Yandi Kuwidikila Munu?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bantu ya mabundu yonso kesambaka. Kansi, bantu mingi keyindulaka nde Nzambi kepesaka ve bamvutu na bisambu na bo.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Yezu kulongaka beto na kuvutukila ve bangogo ya mutindu mosi na bisambu na beto. Yandi tubaka nde: “Kana beno ke samba, [beno tuba ve kima yo yina mosi mbala na mbala, NW].” (Matayo 6:7) Kana beto kezola nde Nzambi kuwidikila bisambu na beto, beto fwete samba na mutindu yina yandi kendimaka. Sambu na kusala yo, beto fwete longuka ntete luzolo ya Nzambi, mpi kusamba na kuwakana ti luzolo yango. 1 Yoane 5:14 ketendula nde: “Kana beto ke lomba konso kima bonso kele luzolo [ya Nzambi], beto zaba mbote nde yandi ke wila beto.”
Tala mpi Nkunga 65:3; Yoane 14:6, 14; mpi 1 Yoane 3:22.
Inki Mutindu Mu Lenda Zwa Kyese ya Kyeleka na Luzingu?
KIKUMA YA NGYUFULA YAI: Bantu mingi keyindulaka nde mbongo, lukumu, to kitoko tanatila bo kyese. Yo yina, bo kelandaka mambu yina, kansi bo kezwaka ve kyese yango.
MAMBU BIBLIA KELONGAKA: Yezu kumonisaka kima ya kenataka kyese ya kyeleka ntangu yandi tubaka nde: “Kyese na bantu yina kezabaka kinsukami na bo ya kimpeve.” (Matayo 5:3, NW) Beto lenda zwa kyese ya kyeleka kaka kana beto sala bitambi sambu na kulungisa mpusa na beto ya kuluta ngolo, disongidila, mpusa ya kuzaba Nzambi mpi lukanu na yandi sambu na beto. Kyeleka yina kele na Biblia. Kuzaba kyeleka yango lenda sadisa beto na kubakisa mambu yina kele mfunu mpenza, ti yina kele ve mfunu. Kana beto kebika nde kyeleka ya Biblia kutwadisa badesizio mpi bisalu na beto, luzingu na beto tavanda ti lukanu.—Luka 11:28.
Tala mpi Bingana 3:5, 6, 13-18; mpi 1 Timoteo 6:9, 10.
Beto metadila kaka na bunkufi bamvutu yina Biblia kepesa na bangyufula sambanu ya beto mekatuka kutubila. Keti nge kezola kuzaba mambu mingi kuluta yai? Kana nge kele na kati ya bantu yina “kezabaka kinsukami na bo ya kimpeve,” ntembe kele ve nde nge tazola. Mbala yankaka nge kekudiyula bangyufula yai yankaka: ‘Kana Nzambi kekudibanzaka sambu na beto, sambu na nki yandi mepesaka nzila nde mambi mpi bampasi mingi kuvanda na luzingu ya bantu? Inki mutindu mu lenda tomisa luzingu ya dibuta na munu?’ Biblia kepesaka bamvutu ya kesepedisaka na bangyufula yai mpi mingi yankaka.
Kansi, bantu mingi bubu yai kevandaka ti badute ya kusosa bamvutu na Biblia. Bo kemonaka bonso yo kele ti mambu mingi yina kevandaka bantangu yankaka mpasi na kubakisa. Keti nge tazola nde bo sadisa nge sambu na kubaka bamvutu na Biblia? Bambangi ya Yehowa kezabisa nge mambu zole yina lenda sadisa nge.
Ya ntete, mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza? yina kusalamaka sambu na kusadisa bantu yina kele ti kisalu mingi, sambu na kutadila bamvutu ya pwelele yina Biblia kepesaka na bangyufula ya mfunu. Dyambu ya zole kele programe ya kulonguka Biblia ya ofele na nzo. Mbangi mosi ya Yehowa yina kezingaka penepene na nge mpi yina mefwana na kulonga Biblia lenda kwisa na nzo na nge to na kisika yankaka ya mefwana, mpi kulutisa ntangu fyoti konso mposo sambu na kulonguka Biblia ti nge. Bamilio ya bantu na nsi-ntoto ya mvimba mebakaka mambote mingi na programe yai. Mingi na kati na bo metubaka nde: “Mu mesengumuna kyeleka!”
Kele ti kimvwama ya kuluta nene ve ya muntu lenda sengumuna. Kyeleka ya Biblia kekatulaka beto na kimpika ya binkulu ti bansiku ya bambuta, malongi ya kisaka-saka, mpi boma ya mbi. Yo kepesaka beto kivuvu, lukanu, mpi kyese na luzingu. Yezu kutubaka nde: “Beno ta zaba mambu yina kele ya kieleka, ebuna mambu yina ta katula beno na kimpika.”—Yoane 8:32.


text:
Nga Dibundu Dieno dia Esi Ámerica?
Evula dieto diasina kuna Estados Unidos dina. Kansi, dibundu dieto ke diayantikila kuna Ámerica ko mu kuma eyi ilende:
Mbangi za Yave ke dibundu diatuka muna nsambila zakaka ko za Kikristu kia Kimpangila. Kansi, tukwikilanga vo twavutulwisa nsambila ya Kikristu ina yakala muna tandu kiantete.
Owau, Mbangi za Yave vioka 230 ma nsi besamunwinanga e nsangu zambote. Muna nsi zawonso tuzingilanga, entete kwa Yave wa Nzambi ye Yesu Kristu tusonganga e kwikizi kieto, ke kwa luyalu lwa Estados Unidos ko yovo kwa luyalu lwakaka.
—Yoane 15:19; 17: 15, 16.
Malongi meto mawonso mu Nkand’a Nzambi metukanga, ke mu nkanda mia mfumu za mabundu ma Estados Unidos ko.
—1 Tesalonika 2:13.
Tu alandi a Yesu Kristu, ke tulandanga muntu ko.
—Matai 23: 8-10.


text:
Bavideo na JW.ORG
Bavideo na JW.ORG
Tala biblioteke ya bavideo na beto na Internet ya bo me yidika na kulanda masolo. Tala to baka bavideo ya me simbama na Biblia sambu na mabuta, batoko, mpi bana. Sosa bavideo yina ke pesa bansangu ya Bambangi ya Yehowa.
FILME
‘Nsangu ya Mbote Sambu na Makanda Yonso, Mabuta Yonso, mpi Bandinga Yonso’
Sambu na kuzabisa bantu mingi kibeni kieleka ya Biblia, beto kele na mfunu ya mbalula ya sikisiki. Inki mutindu kisalu yai ke salamaka? Inki mambu ya mpasi bambaludi ke kutanaka ti yo?


text:
Balazavile (Brazzaville) to Ntambo to Mavula (nkûmbu na kilâdi) kele mbânza-kimfumu ya Repubilika ya Kôngo.
KinkuluEdit
Pierre Savorgnan de Brazza tungaka Balazavile na 1880 na ndâmbu ya bwala, yina bakôngo bingaka Ntambo to Kintambo na bateke bingaka Ntamo. Nga ti nkûmbu ya kisina ya Balazavile vwandaka Ntambo to Ntamo, kasi Pierre Savorgnan de Brazza me botikaka yawu na nkûmbu ya yandi mosi. Mfumu ya yinsi, mukoko ya bateke, sonikaka nkûmbu ya yandi na lusilu, yina pesaka bayinsi ya bateke na Falanse. Bafalanse tungaka mbânza na manima ya mvula 4 samu na kunwana Léopoldville (bubu yayi Kinsasa), mbânza ya Belzike na ngambu ya nzadi Kôngo.
BandâmbuEdit
Balazavile kele na bandâmbu 9:
BântuEdit
Bântu mîngi ke zingilaka Balazavile, bonso bakamba, bakunyi, balâdi, bambosi, bateke ná bamindele ya bayinsi mîngi. Balâdi kele dikânda ya kuluta nene ya Balazavile.
Bântu ya Balazavile ke tubaka bandînga mîngi. Bandînga ya kuluta nene kele kilâdi, kituba, lingala ná kifalanse. Kituba ke tubamaka na ndâmbu ya sude ná lingala na ndâmbu ya node ya mbânza. Kilâdi ke tubamaka na Makelekele, Poto-Poto ná Mungali, kasi balâdi mîngi ke tubaka mpe kituba to lingala.


text:
Edu Atemwe a Yehowa—Duena ana?
Duena hādu a ma dimbu y’iganda yi mpil’e mpila kega dugu hos’anga ma ndaga ma mpil’e mpila, gashi duena yi giguma gimoshi. Tekuteku, duguzolanga gu gumbisa Yehowa, Nzambi wu Biblia yi Ngangi wu yima ikimina. Duguhanganga gikesa mugu laba mbandu di Yesu Kristu tunda dugusepilanga adulendjigi Akristu. Umoshi umoshi mu gadji yedu muni sadila dangu diendji mbal’e mbala mugusadisa hādu mugwishiya malongi ma Biblia yi Gifumu gi Nzambi. Mu mwila duba da gimbangi, mbilo dubahosa, mambu madadila Yehowa Nzambi yi Gifumu giendji, hadwishini nga Atemwe a Yehowa.
Dala mu site yedu. Danga Biblia mu Internet. Gamba gwishiya ana duena yi lugwigilu luedu.


text:
NZOZULU YA NKENGI FEBRUARI 2014
Mvita Yina Sobaka Nsi-Ntoto
Normal;Sambu na nki mvita ya ntete ya ntoto ya mvimba sobaka mambu na nsi-ntoto? Keti bamvutu ke monisa diambu mosi sambu na bilumbu yina ke kwisa?
Mvita Yina Sobaka Nsi-Ntoto
Inki mutindu mvita ya ntete ya ntoto ya mvimba, ya bo ke bingaka mpi “Mvita ya Nene,” sobaka nsi ntoto mpi ke landa kumonisa bantu mpasi tii bubu yai?
Muntu Yina Kele Mpenza na Kisina ya Bitumba mpi ya Bampasi
Inki mutindu Biblia ke monisa nde bitumba yina salamaka na zulu kele na kuwakana ti mvita mpi bampasi yina basikaka na ntoto ya mvimba?
“Lusilu ya Paladisu na Ntoto Sobaka Luzingu na Mono”
Ivars Vigulis kudipesaka mingi na kusosa kuzabana, lukumu, mpi kiese ya kusala nsaka ya moto. Inki mutindu bakieleka ya Biblia sobaka luzingu na yandi?
Keti Nge Zabaka Yo?
Inki vandaka aloesi yina bo sadilaka na ntangu ya ntama? Nzambi vandaka kundima makabu ya nki mutindu na tempelo ya Yeruzalemi?
Sambu na nki Nzambi ke pesaka bantu ya ngolo nzila na kuniokula bayina me konda ngolo?
Biblia ke tendula mambu yina Nzambi kele na kusala sambu na mambu ya nku bubu yai mpi yina yandi ta sala na bilumbu ya ke kwisa.
Yandi Kangaka Ntima na Mambu ya Kukonda Lunungu
Keti bo me sadilaka nge mambu ya kukonda lunungu? Keti nge ke zola nde Nzambi kusukisa mambu ya kukonda lunungu? Tala mutindu nge lenda landa mbandu ya Eliya muntu ya kwikama.
Bamvutu na Bangiufula ya Biblia
Keti kele ti banzikisa ya ke monisa nde Biblia me katukaka na Nzambi? Inki mutindu bo sonikaka Biblia?


text:
Mazulunalu Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ye Lamuká!
Mazulunalu metu ma malongi ma Bibidiya bafweni ulobula mawu mu zindinga uluta 200, keti mu nding’a bidimbu. Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ditendulanga mambu matasalama ha n’toto mu nzila ya bisakwedi bia Bibidiya. Ditalembaka mbundu za batu ye nsangu za mboti za Imfumu kia Nzambi ye disadisa batu bakwikila Yezu Kristu. Lamuká! dihoyila mpila y’ulutila mampasi ma luzingu ye ditasiamisa ukangama kwetu kwa bilaka bia n’toto’a mpa wa ngemba kahana n’Hangi’a zulu ye n’toto. Sola ndinga mosi mu n’longa zindinga ye niema Usosa m’umona mazulunalu ye maforma mamena mu ndinga yayi.


text:
KAPU YA KUMI NA MOSI
Sambu na Nki Nzambi Mepesaka Nzila na Bampasi?
Keti Nzambi muntu kele na kisina ya bampasi ya kele na inza?
Inki ntembe kubasikaka na masamba ya Edeni?
Inki mutindu Nzambi takatula mambu yina bampasi menatilaka bantu?
NA NIMA ya mvita mosi ya ngolo yina kusalamaka na insi mosi ya kele na bitumba, bo zikaka mafunda ya bankento mpi bana yina bo fwaka na mazyamu mosi ya kimvuka yina bo zyungisaka ti bidimbu. Bo sonikaka na zulu ya konso kidimbu nde: “Sambu na inki?” Mbala yankaka, yai kele ngyufula ya kepesaka mpasi mingi yina bantu keyulaka. Bantu keyulaka yo ti mawa yonso ntangu mvita, kisumbula, maladi, to mubulu kefwaka bantu ya bo vandaka kuzola yina kusalaka ve ata kima, kefwaka banzo na bo, to kenatilaka bo bampasi mingi na mitindu yankaka. Bo kezolaka kuzaba sambu na nki bampasi ya mutindu yai kebwilaka bo.
2 Sambu na nki Nzambi mepesaka nzila na bampasi? Kana Yehowa Nzambi kele nkwa-ngolo yonso, zola, mayele, mpi lunungu, sambu na nki inza ke mpenza ya kufuluka ti kimbeni mpi kukonda lunungu? Keti nge mekudiyulaka ntete ve sambu na mambu yai?
3 Keti yo kele mbi na kuyula sambu na nki Nzambi mepesaka nzila na bampasi? Bantu yankaka keyindulaka nde kuyula ngyufula ya mutindu yai ketendula nde bo kele ve na lukwikilu ya kufwana to nde bo kekonda luzitu na Nzambi. Kansi, ntangu nge ketanga Biblia, nge tamona nde bantu ya kwikama yina vandaka kuwa Nzambi boma kuvandaka ti bangyufula ya mutindu mosi. Mu mbandu, profete Habakuki kuyulaka Yehowa nde: “Sambu na nki nge ke bika mono kumona mambu ya mbi mutindu yai? Sambu na nki nge ke tala bampasi ke niokula bantu mpidiyai? Mono ke mona kaka lufwa ti nku me ziunga mono. Bisika yonso mono ke wa kaka makelele ya kunwana ti ya kuswana.”—Habakuki 1:3.
4 Keti Yehowa kunganinaka profete ya kwikama Habakuki sambu yandi yulaka bangyufula ya mutindu yai? Ve. Na kisika ya kunganina yandi, Nzambi kusonikisaka bangogo ya masonga ya Habakuki na masolo ya kupemama ya Biblia. Nzambi kusadisaka yandi na kubakisa mambu mbote-mbote mpi na kukuma ti lukwikilu ya nene. Yehowa kezola kusala mutindu mosi sambu na nge. Kuvila ve nde Biblia kelongaka nde “yandi muntu ke talaka mambu na beno.” (1 Piere 5:7) Nzambi kemengaka mambi mpi bampasi yina yo kenataka na kiteso mosi ya meluta mpenza bantu yonso. (Yezaya 55:8, 9) Kana mpidina, sambu na nki bampasi ke mingi na inza?
SAMBU NA NKI BAMPASI KELE MINGI?
5 Bantu ya mabundu ya kuswaswana mekwendaka na bantwadisi mpi balongi ya mabundu na bo sambu na kuyula sambu na nki bampasi kele mingi. Mbala mingi, bo ketubaka nde bampasi kele luzolo ya Nzambi mpi nde bamvula mingi na ntwala yandi mezengaka dezia mambu yonso yina tasalama, ata mambu ya mpasi. Bo kesongaka bantu mingi nde banzila ya Nzambi kele maswekamu to nde yandi kefwaka bantu—ata nkutu bana ya fyoti—sambu bo kwenda kuzinga ti yandi na zulu. Kansi, mutindu nge longukaka, Yehowa Nzambi kevandaka ve na kisina ya mambu ya mbi. Biblia ketuba nde: “Nzambi ya kyeleka lenda sala ve mambi ata fyoti, mpi Nkwa-Ngolo Yonso lenda sala ve mambu ya kukonda lunungu!”—Yobi 34:10, NW.
6 Keti nge mezaba sambu na nki bantu kesalaka kifu ya kutuba nde Nzambi muntu kele na kisina ya bampasi yonso yina ke na inza? Mbala mingi, bo kepesaka Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso foti sambu bo keyindulaka nde yandi muntu kele mfumu ya kyeleka ya inza yai. Bo mezaba ve kyeleka mosi ya pete kansi ya mfunu yina Biblia kelongaka. Nge longukaka kyeleka yina na Kapu ya 3 ya mukanda yai. Mfumu ya kyeleka ya inza yai kele Satana Dyabulu.
7 Biblia ketubaka pwelele nde: “Nsi-ntoto kele na maboko ya Muntu ya Mbi.” (1 Yoane 5:19) Kana nge tala mambu yina kesalama na inza, keti nge kemona ve nde yo kele mutindu yina? Inza yai kemonisaka kimuntu ya kigangwa ya kimpeve ya kemonanaka ve yina “ke kusaka bantu yonso.” (Kusonga 12:9) Satana kemengaka bantu, yandi kele luvunu mpi nku. Yo yina, inza, yina kele na nsi ya kiyeka na yandi, kele ya kufuluka ti kumenga, luvunu, mpi nku. Yai kele kikuma mosi ya kesalaka nde bampasi kuvanda mingi.
8 Mutindu beto monaka yo na Kapu ya 3, kikuma ya zole ya kesalaka nde bampasi kuvanda mingi yo yai: bantu kevandaka ya kukonda kukuka mpi bansumuki banda kukolama yina kusalamaka na masamba ya Edeni. Bantu ya masumu kesosaka kunwana sambu na kuyala, ebuna yo kebasisaka bitumba, nku, mpi bampasi. (Longi 4:1; 8:9) Kikuma ya tatu ya kesalaka nde bampasi kuvanda kele “ntangu ti mambu ya kukonda kukana.” (Longi 9:11, NW) Na inza yina Yehowa kele ve Mfumu ya ketaninaka bantu, bantu lenda mona mpasi sambu bo lenda vanda na kisika ya mbi na ntangu ya mbi.
9 Yo kepesa beto kikesa na kuzaba nde Nzambi kevandaka ve na kisina ya bampasi. Yandi kele ve na kisina ya bamvita, kufwa bantu, kunyokula bantu, to nkutu bisumbula ya lugangu yina kenatilaka bantu bampasi. Kansi, beto fwete sosa kaka na kuzaba, Sambu na nki Yehowa mepesaka nzila na bampasi yai yonso? Kana yandi kele Nkwa-Ngolo Yonso, yandi fwete vanda ti ngolo ya kusukisa yo. Kansi, sambu na nki yandi kesalaka yo ve? Nzambi ya zola yina beto mezabaka fwete vanda ti kikuma mosi ya mbote.—1 Yoane 4:8.
NTEMBE MOSI YA MFUNU MEBASIKA
10 Sambu na kuzaba sambu na nki Nzambi mepesaka nzila na bampasi, beto fwete yibuka mambu yina kusalamaka ntangu bampasi kuyantikaka. Ntangu Satana kupusaka Adami ti Eva na kukolama na Yehowa, ngyufula mosi ya mfunu kubasikaka. Satana kubuyaka ve na kundima ngolo ya Yehowa, sambu yandi mezaba nde Yehowa kele ti ngolo ya kukonda nsuka. Kansi yandi buyaka na kundima nswa ya Yehowa ya kuyala. Na mutindu yandi bingaka Nzambi muntu ya luvunu yina keyiminaka bantu na yandi mambu ya mbote, Satana kutubaka nde Yehowa kele mfumu mosi ya mbi. (Kuyantika 3:2-5) Satana kutubaka nde bantu tavanda mbote kuluta kana bo kele ve na nsi ya luyalu ya Nzambi. Dyambu yina vandaka kunwanisa kimfumu ya Yehowa, disongidila nswa na yandi ya kuyala.
11 Adami ti Eva kukolamaka na Yehowa. Na kutuba ya mbote, bo tubaka nde: “Beto kezola ve nde Yehowa kuvanda Mfumu na beto. Beto lenda pona beto mosi mambu yina kele mbote mpi mambu yina kele mbi.” Inki mutindu Yehowa lendaka kumanisa ntembe yai? Inki mutindu yandi lendaka kulonga bigangwa yonso ya mayele nde bankolami yina kusalaka mbi mpi nde nzila na yandi kele ya kuluta mbote? Muntu yankaka lenda tuba nde Nzambi zolaka kaka kufwa bankolami yina mpi kusala bantu yankaka. Kansi, Yehowa kuzabisaka lukanu na yandi ya kufulusa ntoto ti bana ya Adami mpi Eva, mpi yandi vandaka kuzola nde bo zinga na paladisu na ntoto. (Kuyantika 1:28) Yehowa kelungisaka ntangu yonso balukanu na yandi. (Yezaya 55:10, 11) Katula dyambu yai, kufwa bankolami na Edeni zolaka ve kupesa mvutu na ntembe yina Satana kubasisaka na yina metala nswa ya Yehowa ya kuyala.
12 Bika beto tadila mbandu mosi. Yindula nde longi mosi kesonga balongoki na yandi mutindu ya kuyidika dyambu mosi ya mpasi. Longoki mosi ya mayele kansi ya nkolami ketuba nde mutindu longi keyidika dyambu yango kele mbote ve. Sambu na kumonisa nde longi kekuka ve, nkolami yai kedindama nde yandi mezaba mutindu ya kuluta mbote ya kuyidika dyambu yina. Balongoki yankaka keyindula nde yandi ketuba kyeleka, ebuna bo mpi mekuma bankolami. Longi fwete sala inki? Kana yandi kula bankolami yina na nzo-nkanda, balongoki yankaka tayindula inki? Keti bo tayindula ve nde nduku na bo mpi balongoki yankaka yina kulandaka yandi ketuba kyeleka? Balongoki yonso yankaka na nzo-nkanda lenda yambula na kuzitisa longi, mpi kuyindula nde longi ketita nde bo monisa nde yandi kele na kifu. Kansi, yindula nde longi kupesa nkolami yina nzila ya kusonga bana ya nzo-nkanda mutindu yandi zolaka kuyidika dyambu yina.
13 Yehowa mesalaka dyambu mosi ya mefwanana ti yina ya longi kusalaka. Kuvila ve nde dyambu yina kusalamaka na Edeni vandaka kutadila kaka ve bankolami yina. Bamilio ya bawanzyo vandaka kutala. (Yobi 38:7; Daniele 7:10) Mutindu Yehowa zolaka kuyidika kukolama yina zolaka kuvanda ti bupusi ya nene na bawanzyo yina yonso mpi nsukansuka na bigangwa yonso ya mayele. Yehowa mesalaka inki? Yandi mepesaka Satana nzila ya kusonga mutindu yandi zolaka kuyala bantu. Nzambi mepesaka mpi bantu nzila ya kudiyala na nsi ya lutwadisu ya Satana.
14 Longi ya mbandu na beto mezaba nde nkolami yango ti balongoki yankaka yina melanda yandi kele na kifu. Kansi yandi mezaba mpi nde kupesa bo dibaku ya kumeka na kumonisa mutindu na bo ya kuyidika dyambu yina tasadisa bana ya nzo-nkanda yonso. Kana bankolami yina kukuka ve, balongoki yonso ya masonga tamona nde longi mpamba muntu mekuka na kutwadisa nzo-nkanda. Bo tabakisa sambu na nki na nima longi takatula konso nkolami na nzo-nkanda. Mutindu mosi, Yehowa mezaba nde bantu mpi bawanzyo yonso ya masonga tabaka mambote na kumona nde Satana ti banduku na yandi bankolami menungaka ve mpi nde bantu lenda kudiyala ve. Bonso Yeremia yina kuzingaka na ntangu ya ntama, bo talonguka kyeleka yai ya mfunu: “Mfumu Nzambi, mono zaba nde ke na muntu ve lenda sola nzila na yandi mosi, ke na muntu ve lenda songa nzila na makulu na yandi ntangu yandi ke tambula.”—Yeremia 10:23.
SAMBU NA NKI KUBIKA NTANGU MINGI?
15 Kansi, sambu na nki Yehowa mepesaka nzila nde bampasi kuzinga ntangu mingi? Mpi sambu na nki yandi kekangisaka ve mambu ya mbi nzila nde yo salama? Tadila mambu zole yina longi ya mbandu na beto zolaka ve kusala. Ya ntete, yandi zolaka ve kubuyisa longoki ya nkolami na kumonisa mutindu na yandi ya kuyidika dyambu yina. Ya zole, longi zolaka ve kusadisa nkolami yina na ntangu yandi keyidika dyambu yango. Mutindu mosi, tadila mambu zole yina Yehowa kubakaka lukanu ya kusala ve. Ya ntete, yandi kubuyisaka ve Satana ti bantu yina kulandaka yandi na kusosa kumonisa nde bo vandaka kutuba kyeleka. Yo yina, yo vandaka mfunu nde Yehowa kubika nde ntangu kuluta. Banda bamvula mingi, bantu memekaka mitindu yonso ya baluyalu sambu na kudiyala. Mayele ya bantu meyelaka na mambu ya siansi mpi na mambu yankaka, kansi kukonda lunungu, kinsukami, nku, mpi bamvita mekumaka nkutu mingi kibeni. Bubu yai yo memonanaka nde luyalu ya bantu menunga ve.
16 Ya zole, Yehowa mesadisaka ve Satana na kuyala inza yai. Mu mbandu, kana Nzambi kukangaka nzila sambu mambu ya nku ya kepesa boma mingi kusalama ve, keti yo zolaka kumonisa ve nde yandi kesadisa bankolami yina? Keti Nzambi zolaka ve kupusa bantu na kuyindula nde mbala yankaka bantu lenda kudiyala kukonda nde mambu ya mpasi kubasika? Kana Yehowa kusalaka mutindu yina, yandi zolaka kuvukana na luvunu. Kansi, “Nzambi lenda tuba luvunu ve.”—Baebreo 6:18.
17 Ebuna, inki beto lenda tuba sambu na mambu yonso ya mpasi yina mesalamaka na nsungi ya nda yina bantu mekolamaka na Nzambi? Beto fwete vila ve nde Yehowa kele nkwa-ngolo yonso. Yo yina, yandi lenda katula mpi takatula mambu yina bampasi menatilaka bantu. Mutindu beto longukaka yo dezia, na kisika bantu kubebisa ntoto, bo takumisa yo Paladisu. Mambu yina disumu mebasisaka takatuka na nsadisa ya lukwikilu na kimenga ya nkudulu ya Yezu, mpi mambu yina lufwa menataka takatuka na nzila ya lufutumuku. Na nima, Nzambi tasadila Yezu “sambu na kufwa bisalu yina ya Satana ke salaka.” (1 Yoane 3:8) Yehowa talungisa mambu yai yonso na ntangu ya mbote. Beto lenda sepela mutindu yandi salaka yo ve nswalu, sambu kukanga ntima na yandi mepesaka beto dibaku ya kulonguka kyeleka mpi ya kusadila yandi. (2 Piere 3:9, 10) Na ntangu beto kevingila mambu yina, Nzambi kesosaka na kikesa yonso bansambidi ya masonga mpi yandi kesadisaka bo na kukanga ntima na konso mpasi yina lenda kumina bo na inza yai ya mubulu.—Yoane 4:23; 1 Korinto 10:13.
18 Bantu yankaka lenda kudiyula nde, Keti bampasi yai yonso zolaka kusalama ve kana Nzambi salaka Adami ti Eva na mutindu mosi yina lendaka ve kupesa bo nzila na kukolama? Sambu na kupesa mvutu na ngyufula yai, nge fwete yibuka dikabu mosi ya kitoko yina Yehowa mepesaka nge.
INKI MUTINDU NGE TASADILA DIKABU YA MEKATUKA NA NZAMBI?
19 Mutindu beto monaka yo na Kapu ya 5, Nzambi kugangaka bantu ti kimpwanza ya kupona. Keti nge kebakisaka nde yo kele dikabu mosi ya kitoko mpenza? Nzambi mesalaka bambisi mingi mpenza, mpi bo kekuditwadisaka mingimingi na mawi ya kukonda mayele. (Bingana 30:24) Bantu mesalaka mwa barobo yina lenda sala kaka mambu yonso yina bo mesongaka yo na ntwala kukonda kuyindula. Keti beto zolaka kuvanda na kyese kana Nzambi kusalaka beto mutindu yina? Ve, beto kele na kyese ya kuvanda ti kimpwanza ya kupona mutindu ya bantu yina beto lenda kuma, mutindu ya luzingu yina beto fwete landa, banduku na beto, mpi buna na buna. Beto kezolaka kuvanda ti ndambu ya kimpwanza, mpi Nzambi kezolaka nde beto vanda ti yo.
20 Yehowa kesepelaka ve nde beto sadila yandi sambu bo kepusa beto. (2 Korinto 9:7) Mu mbandu: Inki tasepedisa mingi kibuti mosi, kana mwana kutuba nde “mu kezolaka nge” sambu bo mepusa yandi na kutuba yo to kana yandi tuba yo na luzolo na yandi mosi? Yo yina, yo kele mfunu na kutadila, Inki mutindu nge tasadila kimpwanza ya kupona yina Yehowa mepesaka nge? Satana, Adami, mpi Eva kusadilaka kimpwanza ya kupona na mutindu mosi ya kuluta mbi. Bo buyaka Yehowa Nzambi. Nge tasala inki?
21 Nge kele ti dibaku ya kusadila dikabu ya kitoto ya kimpwanza ya kupona na mutindu ya kuluta mbote. Nge lenda vukana ti bamilio ya bantu yina meponaka na kuvanda na simu ya Yehowa. Bo kesepedisaka Nzambi sambu bo kemonisaka na kikesa yonso nde Satana kele muntu ya luvunu mpi muntu mosi ya mefwana ve na kuvanda mfumu. (Bingana 27:11) Nge mpi lenda sala yo na kuponaka mutindu ya luzingu ya mbote. Beto tatendula dyambu yai na kapu yina kelanda.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Nzambi kele ve na kisina ya mambu ya mbi yina kesalamaka na inza.—Yobi 34:10.
- Ntangu yandi bingaka Nzambi nde muntu ya luvunu mpi kutubaka nde Yandi keyiminaka bantu na Yandi mambu ya mbote, Satana kubuyaka na kundima nswa ya Yehowa ya kuvanda mfumu.—Kuyantika 3:2-5.
- Yehowa tasadila Mwana na yandi, Mfumu ya Kimfumu ya Mesia, sambu na kumanisa bampasi yonso ya bantu mpi kukatula mambu yina yo menataka.—1 Yoane 3:8.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Bampasi ya nki mutindu bantu kekutana ti yo bubu yai, mpi yo kenataka bantu mingi na kuyula nki bangyufula?
3, 4. (a) Inki kemonisa nde yo kele ve mbi na kuyula sambu na nki Nzambi mepesaka nzila na bampasi? (b) Inki mutindu Yehowa ketadilaka mambi mpi bampasi?
5. Bantangu yankaka nki bikuma bantu kepesaka sambu na kutendula bampasi ya bantu, kansi Biblia kelongaka inki?
6. Sambu na nki bantu mingi kesalaka kifu ya kupesa Nzambi foti sambu na bampasi yina kele na inza?
7, 8. (a) Inki mutindu inza kemonisaka kimuntu ya mfumu na yo? (b) Inki mutindu kukonda kukuka ya bantu mpi “ntangu ti mambu ya kukonda kukana” kenataka bampasi?
9. Sambu na nki beto kendima nde Yehowa kele ti kikuma ya mbote ya kupesa nzila nde bampasi kulandana?
10. Inki kima Satana kubuyaka na kundima, mpi nki mutindu?
11. Sambu na nki Yehowa kufwaka ve bankolami mbala mosi na Edeni?
12, 13. Pesa mbandu ya kemonisa sambu na nki Yehowa mepesaka Satana nzila ya kukuma mfumu ya inza yai mpi sambu na nki Nzambi mepesaka bantu nzila ya kudiyala.
14. Lukanu ya Yehowa ya kupesa bantu nzila nde bo kudiyala tanata nki mambote?
15, 16. (a) Sambu na nki Yehowa mepesaka nzila nde bampasi kuzinga ntangu mingi? (b) Sambu na nki Yehowa mekangaka ve nzila sambu mambu ya nku yina kepesaka boma mingi kusalama?
17, 18. Yehowa tasala nki na yina metala bampasi yonso yina luyalu ya bantu mpi bupusi ya Satana menataka?
19. Inki dikabu ya kitoko Yehowa mepesaka beto, mpi sambu na nki beto fwete baka yo na valere?
20, 21. Inki mutindu beto lenda sadila dikabu ya kimpwanza ya kupona na mutindu ya kuluta mbote, mpi sambu na nki beto fwete zola kusala mutindu yina?


text:
Nkengidi mpe Vumbuka !
Ba lenda benda bazulunale ya beto na Internet na bandinga kuluta 200, ata na bandinga ya mababa. La Tour de Garde [Nkengedi] kena kubangula beto mambu yina kena kuluta na ntoto ya mvimba na kulunganaya bambikudulu ya Biblia. Yawu kena kukindisa bayina ke tangaka yawu na manima ya nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi mpe ke nakutindaka bawu na kuvwanda na kiminu na Yesu Kristo. Réveillez-vous ! [Vumbuka!] kelakisa beto wapi mutindu beto lenda yidika mambu ya ntangu ya beto. Yawu kepesa beto mambu ya mfunu na kukuikila ti Mvangi kelungisa lukanu ya yandi ya kunata yinza ya malumalu ya kizunu mpe ya sikisiki.Sola ndinga yina nge zola na molonga yina, mpe niema na kisika ba mesonika “Sosa” samu na kutala mutindu ya bazulunalu yina kele na ndinga yango.


text:
APPENDICE
Kyeleka na Yina Metala Tata, Mwana, mpi Mpeve Santu
BANTU yina kekwikilaka na dilongi ya Butatu ketubaka nde Nzambi kele ti bapersona tatu—Tata, Mwana, mpi Mpeve Santu. Bo ketubaka nde bo yonso tatu kele kiteso mosi, bo kele nkwa-ngolo yonso, mpi bo kele ve ti luyantiku. Yo yina, na kutadila dilongi ya Butatu, Tata kele Nzambi, Mwana kele Nzambi, mpi Mpeve Santu kele Nzambi, kansi Nzambi kele kaka mosi.
Bantu mingi yina kekwikilaka na Butatu kendimaka nde bo kekukaka ve kutendula dilongi yai. Ata mpidina, bo lenda yindula nde Biblia kelongaka yo. Beto kekuta ve ngogo “Butatu” ata kisika mosi na kati ya Biblia. Kansi, keti dibanza ya Butatu kele na Biblia? Sambu na kupesa mvutu na ngyufula yai, bika beto tadila verse mosi yina bantu ya kendimaka Butatu kepesaka sambu na kusimba dilongi na bo.
“NDINGA VANDAKA NZAMBI”
Yoane 1:1 ketuba nde: “Ntangu Nzambi vandaka me sala ntete ve bima yonso, Ndinga vandaka. Ndinga vandaka ti Nzambi. Ndinga vandaka Nzambi.” Na nima, kaka na kapu mosi yina, ntumwa Yoane kumonisaka pwelele nde “Ndinga” kele Yezu. (Yoane 1:14) Kansi, sambu bo kebinga Ndinga Nzambi, bantu yankaka kesukisaka nde Mwana ti Tata fwete vanda bitini ya Nzambi mosi.
Kuvila ve nde na luyantiku bo sonikaka kitini yai ya Biblia na Kigreki. Na nima, bambaludi kubalulaka yo na bandinga yankaka. Kansi, bambaludi mingi ya Biblia kusadilaka ve bangogo “Ndinga kuvandaka Nzambi.” Sambu na inki? Na kutadila Kigreki yina bo sadilaka sambu na kusonika Biblia, bambaludi yina kumonaka nde yo lombaka kubalula “Ndinga kuvandaka Nzambi” mutindu yankaka. Inki mutindu? Tala mwa bambandu: “Logos [Ndinga] kuvandaka ya kufwanana ti Nzambi.” (A New Translation of the Bible) “Ndinga vandaka nzambi.” (The New Testament in an Improved Version) “Ndinga vandaka ti Nzambi mpi vandaka mutindu mosi ti yandi.” (The Translator’s New Testament) Na kutadila bambalula yai, Ndinga kele ve Nzambi yandi mosi.* Kansi, sambu na kisika na yandi ya kuzanguka na kati ya bigangwa ya Yehowa, bo kebinga Ndinga “nzambi.” Awa ngogo “nzambi” ketendula “muntu ya ngolo.”
KUZABA MAMBU MINGI
Sambu bantu mingi mezaba ve Kigreki yina bo sadilaka sambu na kusonika Biblia, inki mutindu nge lenda zaba mambu yina ntumwa Yoane zolaka mpenza kutuba? Tadila mbandu yai: Longi mosi ketendudila bana ya nzo-nkanda na yandi dyambu mosi. Na nima, konso longoki mebakisa dyambu yina na mutindu na yandi. Inki mutindu balongoki tayidika dyambu yai? Bo lenda yula longi sambu yandi yika bo bansangu yankaka. Ntembe kele ve nde, kulonguka mambu yankaka tasadisa bo na kubakisa dyambu yina mbote. Mutindu mosi, sambu na kubakisa ntendula ya Yoane 1:1, nge lenda tanga Evanzile ya Yoane sambu na kubaka bansangu yankaka ya metala pozisio ya Yezu. Kulonguka mambu yankaka ya metala dilongi yai tasadisa nge na kubakisa mambu mbote.
Mu mbandu, tadila mambu yina Yoane kusonikaka na nima na kapu ya 1, verse ya 18: “Ata muntu mosi ve me monaka Nzambi [Nkwa-Ngolo Yonso].” Kansi, bantu memonaka Yezu, Mwana, sambu Yoane ketuba nde: “Ndinga [Yezu] kitukaka muntu. Yandi zingaka na kati na beto…. Beto monaka lukumu na yandi.” (Yoane 1:14) Ebuna, inki mutindu Mwana lendaka kuvanda kitini ya Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso? Yoane ketuba dyaka nde Ndinga vandaka “ti Nzambi.” Inki mutindu muntu mosi lenda vanda ti muntu yankaka mpi kaka na ntangu yina kuvanda muntu yango yina? Dyaka, mutindu bo mesonikaka yo na Yoane 17:3, Yezu kumonisaka pwelele luswaswanu na kati na yandi ti Tata na yandi ya zulu. Yandi kebinga Tata na yandi ‘Nzambi mosi kaka ya kieleka.’ Mpi na nsuka ya Evanzile na yandi, Yoane kesukisa mambu na bunkufi nde: “Bo sonikaka mambu yai sambu beno kundima nde Yesu kele Mesia, Mwana-Nzambi.” (Yoane 20:31) Simba nde bo kebinga ve Yezu Nzambi kansi Mwana-Nzambi. Nsangu yai ya ngika ya kele na Evanzile ya Yoane kemonisa mutindu beto fwete bakisa Yoane 1:1. Yezu, Ndinga, kele “nzambi” sambu yandi kele ti kisika ya kuzanguka kansi yandi kele ve kiteso mosi ti Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso.
KUNDIMISA MAMBU
Yindula dyaka mbandu ya longi ti bana ya nzo-nkanda. Yindula nde bankaka kele kaka ti badute, nkutu ata na nima ya kuwa bansangu yankaka yina longi meyika. Bo lendaka kusala inki? Bo lenda kwenda na longi yankaka sambu na kubaka bansangu yankaka ya metala dyambu yina mosi. Kana longi ya zole kundimisa ntendula ya longi ya ntete, yandi tamanisa badute ya balongoki mingi. Mutindu mosi, kana nge mebakisa mpenza ve mambu yina nsoniki ya Biblia Yoane kutubaka na yina metala bangwisana ya kele na kati ya Yezu ti Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, nge lenda kwenda na nsoniki yankaka ya Biblia sambu na kubaka bansangu yankaka. Mu mbandu, tadila mambu yina Matayo kusonikaka. Na yina metala nsuka ya ngidika yai ya bima, yandi vutukilaka bangogo ya Yezu na mutindu yai: “Ata muntu mosi kuzaba ve kana nki kilumbu to nki ntangu mambu yina ta bwa, ata bawanzio ya zulu ata Mwana mpi kuzaba yo ve, kansi kaka Tata mpamba muntu kuzaba yo.” (Matayo 24:36) Inki mutindu bangogo yai kendimisa nde Yezu kele ve Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso?
Yezu ketuba nde Tata mezaba mambu mingi kuluta Mwana. Kansi, kana Yezu kuvandaka kitini ya Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, yandi zolaka kuzaba mambu yonso ya Tata na yandi mezaba. Yo yina, Tata ti Mwana lenda vanda ve kiteso mosi. Ata mpidina, bantu yankaka tatuba nde: ‘Yezu kuvandaka ti kimuntu ya mitindu zole. Awa yandi vandaka kutuba bonso muntu.’ Kansi ata yo vandaka mutindu yina, inki beto lenda tuba sambu na mpeve santu? Kana yo kele kitini ya Nzambi kaka mosi bonso Tata, sambu na nki Yezu kutubaka ve nde yo mezaba mambu yina Tata mezaba?
Mutindu nge kelanda na kulonguka Biblia, nge tayikana ti baverse mingi ya Biblia yina ketubila dilongi yai. Yo kendimisa kyeleka na yina metala Tata, Mwana, mpi mpeve santu.—Nkunga 90:2; Bisalu 7:55; Kolosai 1:15.
* Sambu na kuzaba dyaka mambu mingi ya metala Yoane 1:1, tala balutiti 24-25 ya Nzozulu ya Nkengi ya Kifalansa, ya Novembri 1, 2008, yina Bambangi ya Yehowa kebasisaka.


text:
NZOZULU YA NKENGI (NIMERO YA KULONGUKA) FEBRUARI 2014
Nimero yai ke tubila mambu ya kitoko yina kele na Nkunga 45. Yo ke sadisa beto mpi na kumonisa ntonda na Yehowa Nzambi yina kele Mupesi, Ntanini, mpi Nduku na beto ya ntima.
Kumisa Kristu—Ntotila ya Nkembo!
Mambu ya kiese yina kele na Nkunga 45 ke tendula nki sambu na beto?
Yangalala Sambu na Makwela ya Mwana-Dimeme!
Nani kele nkento ya makwela, mpi nki mutindu Kristu me yidikaka yandi sambu na makwela? Banani ta yangalala sambu na makwela?
Mufwidi ya Sarepta Bakaka Balusakumunu Sambu na Lukwikilu na Yandi
Lufutumuku ya mwana ya mufwidi vandaka mosi ya mambu yina kumisaka lukwikilu na yandi ngolo. Inki malongi beto ke baka na mbandu na yandi?
Yehowa—Mupesi mpi Ntanini na Beto
Monisa ntonda na Yehowa Nzambi, Tata na beto ya zulu. Longuka mutindu nge lenda yedisa bangwisana na nge ti Nzambi yina kele Mupesi ya Nene mpi Ntanini
Yehowa—Nduku na beto ya Ntima
Beto tadila mbandu ya Abrahami ti Gedeoni, banduku ya Yehowa ya ntima. Inki beto fwete sala sambu na kukuma banduku ya Yehowa?
Bangiufula ya Batangi
Inki sadisaka Bayuda ya mvu-nkama ya ntete na “kuvingila” Mesia?
‘Tala Kitoko ya Yehowa’
Davidi, Ntotila ya Izraele sepelaka na bangidika ya Nzambi bakaka sambu na lusambu ya kieleka. Inki mutindu beto lenda sepela na lusambu ya kieleka bubu yai?
Filme Mosi ya Lukwikilu ya Me Sala Bamvula 100
Banda kubasika ya ntete ya « Photo-Drame de la Création, » filme yina vandaka ti lukanu ya kusadisa bantu na kukwikila kibeni nde Biblia kele Ndinga ya Nzambi, bamvula 100 me lunga.


text:
Matadi
Matadi kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Kôngo ya Kati na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Bântu[soba | edit source]
Matadi kele na bântu mîngi. 92% ya bankwa Matadi kele bêsi ya Kôngo-Kinsasa. 8% kele bêsi ya bayinsi ya nkaka.
Bamboma kele bântu ya kisina ya Matadi. Makânda ya nkaka ya Matadi kele bayombe, manianga, bandibu, bantandu na bankaka. Bântu nyonso ke tubaka Kikôngo, ndînga ya yinsi yina butamaka na Matadi.
Bandâmbu[soba | edit source]
Matadi ke natanaka bakomina tatu: Matadi, Mvuzi na Nzanza.
Kinkita[soba | edit source]
Matadi kele na dibûngu na simu ya nzâdi Kôngo mpe nzila ya lukalu tî Kinsasa.


text:
Nkenda ya 46: Bibaka ya Yeriko
AWA yau kele bibaka ya Yeriko kele na kubwa. Yau kemonana bonso nde bau melosila yau bombe. Kansi na ntangu yina bombe kuvandaka ntete ve, bau kuvandaka ve nkutu ata ti minduki. Yau kele dyaka kidimbu ya nkumbwa ya Jéhovah! Inki mutindu yau kusalamaka?
Jéhovah tubaka na Josué nde: ‘Nge ti bantu na nge ya mvita, beno tambula na nzyunga ya mbanza mpi beno zyunga yau mbala mosi. Beno sala mutindu yina konso kilumbu, na bilumbu sambanu. Beno vanda na sanduku ya ngwakana. Banganga-Nzambi nsambwadi fwete tambula na ntwala mpi kubula bampungi na bau.
‘Na kilumbu ya nsambwadi, beno tazyunga mbanza mbala nsambwadi. Na nima, beno tabula mpungi ntangu mingi mpi beno tatula byololo ya mvita. Mpi bibaka tabwa na mbala mosi!’
Josué na bantu yonso kusalaka mutindu Jéhovah kusongaka bau. Ntangu bau vandaka kuzyunga mbanza, ata muntu mosi ve vandaka kutuba. Kaka mazu ya mpungi vandaka kuwakana mpi mazu ya makulu. Bantu ya Yeriko vandaka na boma ya mingi. Keti beno kemona nsinga ya mbwaki na nela mosi? Yina kele nela ya nzo ya Rahab; yandi vukisaka kikanda na yandi na kisika mosi. Bau yonso kekinga.
Na kilumbu ya nsambwadi, ntangu bau zyungaka mbanza mbala nsambwadi, bau bulaka mpungi mpi bantu ya mvita tulaka byololo, na nima, bikaka kubwaka. Sambu na yau, Josué kutubaka nde: ‘Beno fwa bantu yonso mpi beno yoka bau, beno yoka mbanza tiya. Beno bika kaka wolo, mbongo, kwivre mpi bibende; beno tula yau na kibumbilu ya Jéhovah.’
Josué tubaka na bantu yina kwendaka kuzikisa insi nde: ‘Beno kota na nzo ya Rahab mpi beno basisa yandi na dibuta na yandi.’ Rahab ti kikanda na yandi kugulukaka kaka mutindu bantu yina kusilaka yandi.
Yozue 6:1-25.
Bangyufula
- Inki Yehowa kusongaka bantu ya bitumba ti banganga-Nzambi na kusala na bilumbu sambanu?
- Yo lombaka nde babakala yina kusala nki na kilumbu ya nsambwadi?
- Mutindu nge kemona yo na kifwanisu, inki ke na kusalama na bibaka ya Yeriko?
- Sambu na nki nsinga ya mbwaki ke na kulela na nela?
- Yozue kusongaka bantu ya bitumba na kusala nki na bantu mpi na mbanza, kansi nki yandi tubaka sambu na wolo, mbongo, kuivre mpi bibende?
- Yozue kusongaka bantu yina kwendaka kuzikisa nsi na kusala inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Yozue 6:1-25.
Na nki mutindu kutambula yina bantu ya Izraele kutambulaka na nzyunga ya Yeriko na kilumbu ya nsambwadi mefwanana ti kisalu ya kusamuna ya Bambangi ya Yehowa na bilumbu yai ya nsuka? (Yoz. 6:15, 16; Yez. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
Inki mutindu mbikudulu yina kele na Yozue 6:26 kulunganaka bamvula kiteso ya 500 na nima, mpi yo kelonga beto nki na yina metala ndinga ya Yehowa? (Yoz. 6:26; 1 Bant. 16:34; Yez. 55:10)


text:
Nga Nuzitisanga Mabundu Makaka?
Tutoma lemvokelanga elongi dia Nkand’a Nzambi divovanga vo “nuzitisa wantu awonso,” kana nkutu mu nkia dibundu besambilanga. (1 Petelo 2: Muna bong’e nona, muna nsi zakaka muna ye ulolo wa Mbangi za Yave. Kana una vo i wau, ke tukomekenanga ayadi ko yovo akubiki a nsiku kimana basima mabundu makaka. Ke tutelamenanga luyalu ko kimana kasoka nsiku milenda fila wantu awonso balanda fu ye malongi ma nsambil’eto. Kansi, tuzitisanga akaka nze una yeto mpe tuzolelanga vo batuzitisa.


text:
KAPU YA KUMI NA SAMBANU
Pona mpi Kangama na Lusambu ya Kyeleka
Biblia kelongaka nki na yina metala kusadila bifwanisu mpi lusambu ya bankaka?
Inki mutindu Bakristu ketadilaka bankinsi ya mabundu?
Inki mutindu nge lenda tendudila bantu yankaka balukwikilu na nge kukonda kupesa bo mpasi na ntima?
YINDULA nde nge mekwisa kubakisa nde bo metula ndikila na kisika ya nge kezingaka. Muntu mosi mekwisa kulosa na kinsweki mvindu yina kele ti ndikila na kisika yango, mpi dyambu yai ketula luzingu ya bantu na kigonsa. Nge tasala inki? Ntembe kele ve nde nge takatuka na kisika yina kana mpila kele. Kansi na nima ya kukatuka na kisika yina, nge lenda landa na kudiyula ngyufula yai ya mfunu, ‘Keti mu bakaka ndikila yina?’
2 Yo kele mpi mutindu mosi na yina metala lusambu ya luvunu. Biblia kelongaka nde lusambu ya mutindu yai kele ya kudikila ti malongi mpi bisalu ya mvindu. (2 Korinto 6:17) Yo yina yo kele mfunu nde nge basika na ‘Babilone ya Nene,’ kintinu ya inza ya mvimba ya dibundu ya luvunu. (Kusonga 18:2, 4) Keti nge mesalaka yo? Kana nde ee, beto kesikisa nge. Kansi yo kesuka kaka ve na kukabwana to kukatuka na dibundu mosi ya luvunu. Na nima, nge fwete kudiyula nde, ‘Keti mono kele dyaka ata ti kima mosi ya lusambu ya luvunu?’ Beto tadila mwa bambandu.
BIFWANISU MPI LUSAMBU YA BANKAKA
3 Bantu yankaka mebumbaka bifwanisu na banzo na bo banda bamvula mingi. Keti nge mpi kele ti bifwanisu na nzo na nge? Kana yo kele mpidina, nge lenda yindula nde yo kele mbi na kusambila Nzambi kukonda kima mosi ya kemonana ya mutindu yai. Nkutu yo lenda vanda nde nge kezolaka mingi bima yai yankaka. Kansi Nzambi muntu ketubaka mutindu beto fwete sambila yandi, mpi Biblia kelongaka nde yandi kezolaka ve nde beto sadila bifwanisu. (Kubasika 20:4, 5; Nkunga 115:4-8; Yezaya 42:8; 1 Yoane 5:21) Yo yina, sambu na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka, nge fwete fwa konso kima ya nge ke na yo yina kewakana ti lusambu ya luvunu. Banda ntangu yai, yantika kutadila yo mutindu Yehowa ketadilaka yo: bonso kima mosi ya ‘yandi kezolaka ve.’—Kulonga 27:15.
4 Lusambu ya bankaka mpi mepanzanaka na mabundu mingi ya luvunu. Na ntwala ya kulonguka kyeleka ya Biblia, bantu yankaka vandaka kukwikila nde bafwa kezingaka na insi ya kukonda kumonana mpi nde bo lenda sadisa bantu yina kele na luzingu to kusala bo mbi. Mbala yankaka nge vandaka kusala kikesa mingi sambu na kulembika bankaka na nge yina mefwaka. Kansi, mutindu nge longukaka yo na Kapu ya 6 ya mukanda yai, bafwa kezabaka ve ata kima mpi bo kezingaka ve ata kisika mosi. Yo yina, yo kele ve mfunu na kumeka kusolula ti bo. Bansangu yonso yina kemonanaka bonso nde yo mekatuka na muntu mosi ya beto vandaka kuzola ya mefwaka, kekatukaka mpenza na bampeve ya mbi. Yo yina, Yehowa kubuyisaka bantu ya Izraele na kumeka kusolula ti bafwa to na kudikotisa na konso mutindu yina ya bisalu ya bampeve ya mbi.—Kulonga 18:10-12.
5 Kana na lusambu na nge ya ntama nge vandaka kusadila bifwanisu to kusambila bankaka, inki nge lenda sala? Tanga mpi yindula baverse ya Biblia yina tamonisa nge mutindu Nzambi ketadilaka bima yai. Samba Yehowa konso kilumbu sambu na kumonisa yandi mpusa na nge ya kupona mpi ya kukangama na lusambu ya kyeleka, mpi lomba yandi na kusadisa nge na kuyindula mutindu yandi keyindulaka.—Yezaya 55:9.
BAKRISTU YA NTETE VANDAKA KUTA VE NKINSI YA LUBUTUKU
6 Dibundu ya luvunu lenda dikila lusambu ya muntu na yina metala bankinsi ya mepanzanaka mingi. Mu mbandu, beto tadila Nkinsi ya Lubutuku. Bantu ketubaka nde bo ketaka Nkinsi ya Lubutuku sambu na kusungimina lubutuku ya Yezu Kristu, mpi mabundu mingi ya ketubaka nde yo kele ya Bukristu ketaka nkinsi yai. Kansi, ata nzikisa mosi ve kemonisa nde balongoki ya Yezu ya mvu-nkama ya ntete vandaka kusala nkinsi ya mutindu yai. Mukanda mosi (Sacred Origins of Profound Things) ketuba nde: “Bamvu-nkama zole na nima ya lubutuku ya Kristu, ata muntu mosi ve kuzabaka, mpi bantu fyoti mpamba vandaka kusosa kuzaba, na sikisiki ntangu yina yandi butukaka.”
7 Ata kana balongoki ya Yezu kuzabaka dati ya sikisiki ya lubutuku na yandi, bo zolaka ve kusadila yo nkinsi. Sambu na inki? Sambu, mutindu mukanda mosi (The World Book Encyclopedia) ketuba, Bakristu ya ntete “vandaka kutadila kuta nkinsi ya lubutuku ya konso muntu yina bonso kikalulu ya mimpani.” Bankinsi ya lubutuku yina Biblia ketubila kele ya bamfumu zole yina vandaka kusambila ve Yehowa. (Kuyantika 40:20; Marko 6:21) Bo vandaka mpi kusala bankinsi ya lubutuku sambu na kupesa lukumu na banzambi ya mimpani. Mu mbandu, na Mayi 24 bantu ya Roma vandaka kuta nkinsi ya lubutuku ya nzambi-nkento Diana. Na kilumbu yina vandaka kulanda, bo vandaka kuta nkinsi ya lubutuku ya nzambi-ntangu, Apollo. Yo yina, kuta bankinsi ya lubutuku kuvandaka ve kikalulu ya Bakristu, kansi ya mimpani.
8 Kele ti kikuma yankaka ya Bakristu ya mvu-nkama ya ntete zolaka ve kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu. Yo fwete vanda nde balongoki na yandi kuzabaka nde bankinsi ya lubutuku vandaka ti kuwakana ti malongi ya luvunu. Mu mbandu, bantu mingi ya Grese mpi ya Roma ya ntama vandaka kukwikila nde mpeve mosi vandaka kukwisa na lubutuku ya konso muntu mpi yo vandaka kutanina yandi na luzingu na yandi ya mvimba. Mukanda mosi (The Lore of Birthdays) ketuba nde: “Mpeve yai vandaka ti kuwakana ya kuyituka ti nzambi ya kilumbu yina muntu yango kubutukaka.” Ya kyeleka Yehowa zolaka kusepela ve ti konso nkinsi yina zolaka kuwakanisa Yezu ti malongi ya luvunu. (Yezaya 65:11, 12) Ebuna, sambu na nki bantu mingi mekumaka kuta Nkinsi ya Lubutuku?
KISINA YA NKINSI YA LUBUTUKU
9 Bantu yantikaka kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu na Desembri 25 bamvula mingi kibeni na nima ya ntangu yina yandi zingaka na ntoto. Kansi Yezu kubutukaka ve na dati yai, sambu yo fwete vanda mpenza nde yandi butukaka na Oktobri.* Sambu na nki bo ponaka Desembri 25? Yo fwete vanda nde bantu yina kudibingaka na nima nde Bakristu “zolaka nde dati yai kubwa na kilumbu ya nkinsi mosi ya Roma yina mimpani vandaka kusala sambu na ‘lubutuku ya ntangu yina bo lenda bedisa ve.’ ” (The New Encyclopædia Britannica) Na nsungi ya madidi, lere yo vandaka kumonana bonso nde ntangu vandaka dyaka ve ngolo, mimpani vandaka kusala bafeti sambu kisina yai ya tiya mpi ya nsemo kwisa kuvutuka na banzyetelo na yo ya nda. Bo vandaka kuyindula nde ntangu vandaka kuyantika kuvutuka na Desembri 25. Sambu na kukumisa mimpani Bakristu, bantwadisi ya mabundu kukotisaka nkinsi yai na dibundu mpi bo mekaka kusala na mpila nde yo monana bonso nkinsi ya “Bukristu.”#
10 Bantu kendimaka banda ntama nde Nkinsi ya Lubutuku mekatukaka na mimpani. Sambu yo mekatukaka ve na Masonuku, bo buyisaka Nkinsi ya Lubutuku na Angleterre mpi na bansi yankaka yina vandaka na nsi ya luyalu ya Amerika na mvu-nkama ya 17. Konso muntu yina vandaka kukwenda ve na kisalu na kilumbu ya Nkinsi ya Lubutuku vandaka kufuta amande. Kansi, ntama mingi ve, bo vutukilaka bikalulu ya ntama, mpi bo yikaka bikalulu yankaka ya mpa. Nkinsi ya Lubutuku kukumaka dyaka nkinsi ya nene, mpi tii bubu yai yo kesalamaka mutindu yina na bansi mingi. Kansi, sambu Nkinsi ya Lubutuku kele ti kuwakana ti dibundu ya luvunu, bantu yina kezolaka kusepedisa Nzambi ketaka ve nkinsi yina to konso nkinsi yankaka yina mekatukaka na lusambu ya mimpani.%
KETI BISINA KELE MPENZA MFUNU?
11 Bantu yankaka kendimaka nde bankinsi bonso Nkinsi ya Lubutuku mekatukaka na mimpani kansi bo kelandaka na kuyindula nde yo kele ve mbi na kuta yo. Na kutuba ya mbote, bantu mingi keyindulaka ve lusambu ya luvunu ntangu bo kesalaka bankinsi. Yo kepesaka mpi mabuta mabaku ya kuvukana kumosi. Keti nge mpi keyindulaka mutindu yina? Kana yo kele mpidina, yo fwete vanda nde zola ya dibuta, kansi zola ya dibundu ya luvunu ve, kima kepesaka nge mpasi na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka. Zaba nde Yehowa, muntu yina kuyantikisaka dibuta, kezola nde nge vanda ti bangwisana ya mbote ti bantu ya dibuta na nge. (Efezo 3:14, 15) Kansi, nge lenda kumisa bangwisana yina ngolo na mitindu yina Nzambi kendimaka. Sambu na kima yina fwete vanda susi na beto ya ntete, ntumwa Polo kusonikaka nde: “Beno meka na kulonguka mambu yina ke pesaka Mfumu…kiese.”—Efezo 5:10.
12 Ziku nge keyindula nde bisina ya bankinsi kele ve ti kuwakana ata mosi ti mutindu bantu kesalaka yo bubu yai. Keti bisina kele mpenza mfunu? Ee! Beto baka mbandu: Kana nge memona bombon na terase, keti nge talokuta bombon yina mpi kudya yo? Ata fyoti ve! Bombon yina kele mvindu. Bonso bombon, bankinsi lenda monana bonso nde yo kele mbote, kansi bo melokutaka yo na bisika ya mvindu. Sambu na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka, beto fwete vanda ti dibanza mosi ti profete Yezaya, yina kusongaka bansambidi ya kyeleka nde: ‘Beno kusimba ve bima ya mvindu.’—Yezaya 52:11.
SADILA LUSWASUKUSU NA BANGWISANA NA NGE TI BANTU YANKAKA
13 Nge lenda kutana ti mambu ya mpasi kana nge buya kuvukana na bankinsi. Mu mbandu, banduku ya kisalu lenda sosa kuzaba sambu na nki nge kezola ve kuvukana na mambu yankaka yina bo kesalaka na ntangu ya bankinsi na kisika ya nge kesalaka. Nge tasala nki kana bo mepesa nge kado mosi ya Nkinsi ya Lubutuku? Keti yo tavanda mbi na kundima yo? Inki nge tasala kana nkwelani na nge kekwikilaka ve mambu yina nge kekwikilaka? Inki nge lenda sala na mpila nde bana na nge kuyindula ve nde bo kekonda kima sambu bo keta ve bankinsi?
14 Luswasukusu kele mfunu sambu na kuzaba mutindu ya kuyidika konso dyambu. Kana muntu mosi kupesa nge mbote ya bo kepesaka na nsungi ya bankinsi, nge lenda suka kaka na kutonda yandi. Kansi, inki nge tasala kana yo ketadila muntu mosi ya nge kekutanaka to kesalaka ti yandi mbala na mbala. Kana mpidina, nge lenda pona na kutuba mambu yankaka. Konso ntangu sadila mayele. Biblia kelongisila nde: “Ntangu yonso beno fweti tuba mambu ya mbote ti ya mfunu; beno fweti zaba kupesa bamvutu ya mbote na konso muntu.” (Kolosai 4:6) Sala yonso na mpila nde nge konda ve bantu yankaka luzitu. Kansi, tendula lukwikilu na nge na mayele yonso. Monisa pwelele nde nge kebuyaka ve nde bo pesa nge kado mpi bafeti, kansi nge kezolaka kusala mambu yai na bantangu yankaka.
15 Inki nge tasala kana muntu mosi kezola kupesa nge kado? Nge fwete tadila kikuma yina kepusa yandi mpi ntangu yina yandi kepona na kupesa yo. Muntu yango lenda tuba nde: “Mu mezaba nde nge ketaka ve nkinsi yai. Kansi, mu kezola kupesa nge kima yai.” Nge lenda mona nde kubaka kado na ntangu yina kele ve kiteso mosi ti kuvukana na nkinsi yina. Kansi, kana muntu yina kepesa yo mezaba mbote ve balukwikilu na nge, nge lenda songa yandi nde nge ketaka ve nkinsi yina. Yo tasadisa nge na kutendudila yandi sambu na nki nge mendima kubaka kado kansi nge mepesa ve ata kado mosi na okazio yina. Na ndambu yankaka, yo tavanda mayele na kubuya kado mosi kana yo ke pwelele nde kikuma yina mepusa muntu na kupesa nge yo kele ya kumonisa nde nge kekangamaka ve na balukwikilu na nge to nde nge tayambula balukwikilu na nge na ntwala ya bima ya kinsuni.
INKI NGE TASALA KANA YO KETADILA BANTU YA DIBUTA?
16 Inki nge tasala kana bantu ya dibuta na nge kendimaka ve mambu ya nge kekwikilaka? Na ntangu yai mpi nge fwete sadila mayele. Mfunu kele ve ya kutubila konso kikalulu to nkinsi yina bantu ya dibuta na nge kesalaka. Kansi, zitisa nswa na bo ya kuvanda ti bangindu na bo mosi, kaka mutindu nge kezolaka nde bo zitisa banswa na nge ya kuvanda ti bangindu na nge. (Matayo 7:12) Kusala ve ata kima mosi yina lenda sala nde nge vukana na bankinsi. Kansi, vanda na bukatikati na yina metala mambu ya ketadila mpenza ve nkinsi yina bo kesala. Ya kyeleka, nge fwete sala ntangu yonso mambu na mpila nde nge bikala ti kansansa ya mbote.—1 Timoteo 1:18, 19.
17 Inki nge lenda sala sambu bana na nge kudiwa ve nde bo kekonda kima mosi sambu bo ketaka ve bankinsi yina kewakana ve ti Masonuku? Mvutu na ngyufula yai kele ti kuwakana ti mambu yina nge kesalaka na bantangu yankaka na kati ya mvula. Bibuti yankaka kebumbaka ntangu sambu na kupesa bana na bo bakado. Kado mosi ya kuluta mfunu yina nge lenda pesa bana na nge kele ntangu mpi dikebi na nge ya zola.
SADILA LUSAMBU YA KYELEKA
18 Sambu na kusepedisa Nzambi, nge fwete buya lusambu ya luvunu mpi kukangama na lusambu ya kyeleka. Yo kelomba inki? Biblia ketuba nde: “Beto talanaka beto na beto sambu na kupusana na zola mpi na bisalu ya mbote, kukonda kuyambula lukutakanu na beto, bonso bantu yankaka kesalaka yo, kansi beto pesana kikesa bamosi ti bankaka, mpi kuluta mingi mutindu beno kemona kilumbu kefinama.” (Baebreo 10:24, 25, NW) Balukutakanu ya Bukristu kele mabaku ya kyese yina tasadisa nge na kusambila Nzambi na mutindu yina yandi kendimaka. (Nkunga 22:22; 122:1) Na balukutakanu ya mutindu yai, Bakristu ya kwikama ‘kepesanaka kikesa.’—Roma 1:12.
19 Mutindu yankaka ya nge lenda pona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka kele kuzabisa bantu yankaka mambu ya nge melonguka na kulonguka na nge ya Biblia ti Bambangi ya Yehowa. Ya kyeleka, bantu mingi “ke mona mpasi ti kudila” sambu na mambu ya mbi yina kesalama na inza bubu yai. (Ezekiele 9:4) Ziku nge mezaba bantu yankaka yina kemona mpasi mpi kedila. Sambu na nki ve kuzabisa bo kivuvu na nge ya ketadila bilumbu kekwisa yina mesimbama na Biblia? Mutindu nge kevukana ti Bakristu ya kyeleka mpi kezabisa bantu yankaka bakyeleka ya kitoko ya Biblia yina nge longukaka, nge tamona nde konso mpusa ya ketadila bikalulu ya lusambu ya luvunu yina lendaka kubikala na ntima na nge tayantika kuvila malembe-malembe. Zaba nde nge tavanda mpenza na kyese mpi tabaka balusakumunu mingi kana nge ndima lusambu ya kyeleka.—Malashi 3:10.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Bifwanisu mpi lusambu ya bankaka kele ve ti kisika na lusambu ya kyeleka.—Kubasika 20:4, 5; Kulonga 18:10-12.
- Yo kele mbi na kuvukana na bankinsi yina mekatukaka na mimpani.—Efezo 5:10.
- Bakristu ya kyeleka fwete sadila mayele ntangu bo ketendudila bantu yankaka balukwikilu na bo.—Kolosai 4:6.
# Bo tadilaka nkinsi yina bo vandaka kusadila Saturne ntangu bo ponaka dati ya Desembri 25. Nkinsi yai ya vandaka kukumisa nzambi ya Roma ya bilanga vandaka kusalama na Desembri 17-24. Na kilumbu ya nkinsi ya Saturne, bantu vandaka kusepila, kudya, kunwa, mpi kupesana bakado.
% Sambu na kuzaba mutindu Bakristu ya kyeleka ketadilaka bankinsi yankaka ya mepanzanaka mingi, tala Appendice.
Bangyufula ya Kulonguka
1, 2. Inki ngyufula nge fwete kudiyula na nima ya kukatuka na dibundu ya luvunu, mpi sambu na nki nge keyindula nde yo kele mfunu?
3. (a) Biblia ketubaka nki na yina metala kusadila bifwanisu, mpi sambu na nki yo lenda vanda mpasi sambu bantu yankaka kundima dibanza ya Nzambi? (b) Inki nge fwete sala ti konso kima ya nge ke na yo yina kewakana ti lusambu ya luvunu?
4. (a) Inki mutindu beto mezaba nde lusambu ya bankaka kele mfunu ve? (b) Sambu na nki Yehowa kubuyisaka bantu na yandi na kudikotisa na konso mutindu yina ya bisalu ya bampeve ya mbi?
5. Inki nge lenda sala kana na dibundu na nge ya ntama nge vandaka kusadila bifwanisu to kusambila bankaka?
6, 7. (a) Bantu ketubaka nde bo ketaka Nkinsi ya Lubutuku sambu na kusungimina inki, mpi keti balongoki ya Yezu ya mvu-nkama ya ntete vandaka kuta yo? (b) Kuta nkinsi ya lubutuku vandaka kikalulu ya banani na ntangu ya balongoki ya ntete ya Yezu?
8. Tendula kuwakana yina kele na kati ya bankinsi ya lubutuku mpi malongi ya luvunu.
9. Inki mutindu bo ponaka Desembri 25 bonso kilumbu ya kuta nkinsi ya lubutuku ya Yezu?
10. Na ntangu ya ntama, sambu na nki bantu yankaka vandaka kuta ve Nkinsi ya Lubutuku?
11. Sambu na nki bantu yankaka ketaka bankinsi, kansi nki fwete vanda susi na beto ya ntete?
12. Pesa mbandu ya kemonisa sambu na nki beto fwete buya bikalulu mpi bankinsi yina kele ti bisina ya mvindu.
13. Inki bampasi nge lenda kutana ti yo kana nge buya kuvukana na bankinsi?
14, 15. Inki nge lenda sala kana bo mepesa nge mbote ya bo kepesaka na nsungi ya bankinsi to kana muntu mosi kezola kupesa nge kado?
16. Inki mutindu nge lenda sadila mayele na ntangu nge keyidika mambu yina ketadila bankinsi?
17. Inki mutindu nge lenda sadisa bana na nge na kudiwa ve nde bo kekonda kima na ntangu bo kemona bantu yankaka keta bankinsi?
18. Inki mutindu kuvukana na balukutakanu ya Bukristu lenda sadisa nge na kupona mpi kukangama na lusambu ya kyeleka?
19. Sambu na nki yo kele mfunu nde nge zabisa bantu yankaka mambu yina nge kelonguka na Biblia?


text:
KAPU KIA KUMI YE SAMBANU
Sikila Muna Nsambila Aludi
O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia sambila e teke?
Akristu aweyi bebadikilanga nkinzi mia mabundu?
Aweyi olenda zayisila lukwikilu lwaku kw’akaka lembi kubakendeleka?
YINDULA vo kuna sweki nkwa nsoki omwenge má kiampondi muna zunga kiaku. Ke kolo ko mfinangani zaku bamene baka kimbevo kisambukilanga. Elo, e mioyo mu vonza se mina. Adieyi ovanga? Ka lukatikisu ko, avo dilendakana tina otina muna zunga kiakina. Kansi kana ovanga wo otokana ye kiuvu eki: ‘Nga mono mpe nsambukidi e kimbevo kiaki?’
2 Ediadi i diau dibwanga muna nsambila zaluvunu. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo nsambila zazi zasambukila malongi ye mavangu mambi. (2 Korinto 6:17) Muna kuma kiaki diamfunu mu vaika muna “Babele Anene,” ina vo kintwadi kia nsambila zawonso zaluvunu. (Lusengomono 18:2, 4) Nga wavaika mo kala? Kele vo i wau, dialusanisinu kikilu. Kansi mayingi mevavwanga muna vaika mu nsambila zaluvunu. Diamfunu mu kiyuvula: ‘Nga ngina ye yak’e lekwa ya nsambil’a luvunu?’ Tala yaka e nona.
NSAMBILA ZA TEKE YE AKULU
3 Akaka teke yovo sinsu ya nsambila belundanga muna nzo zau. Ongeye mpe nga una ye teke muna nzo aku? Avo i wau, nanga oyindula vo dianzenza yovo diambi muna sambila Nzambi kondwa lusadisu lwa teke. Nanga se mvu miayingi osadilanga e teke yayi. Kansi, o Nzambi osonganga e mpila kafwete sambilwa. O Nkand’a Nzambi ulonganga vo Nzambi ke zolanga ko vo twasadila teke muna kunsambila. (Luvaiku 20:4, 5; Nkunga 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yoane 5:21) Muna kuma kiaki, muna sikila muna nsambila aludi fwasa lekwa yawonso ya nsambila zaluvunu. Ediadi disonganga vo ofwete yo badikilanga nze una kebadikilanga yo Yave vo “yangemi.”—Nsiku 27:15.
4 Sambila akulu i vangu diakaka mpe ditoma sadilwanga muna nsambila zaluvunu. Akaka wau balembi zaya e ludi kia Nkand’a Nzambi, bakwikilanga vo amafwa moyo bena muna nza ya kimwanda ye balenda sadisa awana bena moyo yovo kubavanga mbi. Nanga ngeye mpe wakivananga emvimba muna vuvika akulu aku afwa. Kansi nze una walongoka muna Kapu kia 6 kia nkanda wau, amafwa ke bazeye diambu ko. Ikuma vo, o vava vovana yo mafwa dia uzowa. Konso nsangu owidi vo kwa azolwa aku afwa zitukidi, za nkwiya. Muna kuma kiaki, Yave wakanikina Aneyisaele bavenga e vangu diavava vovana yo mafwa yovo sadila vangu diakaka dia mpandu.—Nsiku 18:10-12.
5 Avo mu nsambila yisadilanga teke yovo sambila akulu wateka kala, adieyi ofwete vanga? Tanga yo toma fimpa sono yawonso ya Nkand’a Nzambi isonganga e mpila Nzambi kebadikilanga diambu diadi. Samba kwa Yave kimana wasikila muna nsambil’aludi yo lomba lusadisu wakala yo nyindu a Nzambi.—Yesaya 55:9.
AKRISTU ANTETE KE BAKEMBELANGA NKINZI A LUWUTUKU LWA YESU KO
6 E nsambil’a muntu ilenda yiviswa kwa nsambila zaluvunu muna landanga nkembo mia nza. Tala e nona kia lumbu kia luwutuku lwa Yesu. Mabundu mawonso meyikilwanga vo ma Kikristu mekembelanga e lumbu kiaki. Kansi kavena ye ziku ko kisonganga vo Akristu antete lumbu kia luwutuku lwa Yesu bakembelanga. O nkanda Sacred Origins of Profound Things uvovanga vo: “Muna 200 za mvu tuka luwutuku lwa Yesu, ke vakala muntu ko wazaya e lumbu kia luwutuku lwandi ye akete kaka bavavang’o zaya e lumbu kawutuka.”
7 Kana nkutu vo alongoki a Yesu bazaya e lumbu kina kawutuka, ke badi kio kembela ko. Ekuma? Ekuma kadi nze una uvovanga nkanda The Worled Book Encyclopedia Akristu antete “babadikilanga nkinzi mia luwutuku vo nkinzi mia zula.” O Nkand’a Nzambi nkinzi miole kaka mia luwutuku keyikanga. E nkinzi miami mia Ayadi wole ana ke basambilanga Yave ko. (Etuku 40:20; Maku 6:21) E nkinzi mia luwutuku miakembelelwanga mpe muna nsambila za nzambi za zula. Kasikil’owu, esi Roma bakembelanga nkinzi wa luwutuku lwa nzambi Diana kina kia 24 kia ngonde ya Mayu. Muna mvu mialanda, bayantika okembela luwutuku lwa Apollo wa nzambi a ntangwa. Muna kuma kiaki, nkinzi mia luwutuku mia esi zula ke mia Akristu ko.
8 Vena mpe ye kuma kiakaka Akristu antete ke bakembelanga nkinzi wa luwutuku lwa Yesu ko. Alongoki a Yesu bazayanga wo vo okembela nkinzi mia luwutuku ngwizani diakala ye mpandu. Kasikil’owu, o nkanda The Lore of Birthdays (A Doutrina dos Aniversários Natalícios) uvovanga vo: Esi Ngerekia y’esi Roma kuna nz’ankulu bakwikilanga vo mwanda mosi wasadisanga e ngutuka ya konso muntu yo kuntanina muna zingu kiandi kiawonso. “O mwanda wau ngwizani ukalanga ye nzambi a lumbu kia luwutuku lwa konso muntu.” Kieleka, o Yave kalendi yangalala ko vo nkinzi a luwutuku lwa Yesu wakala ngwizani ye mpandu. (Yesaya 65:11, 12) Ozevo, ekuma e nkinzi wa luwutuku lwa Yesu ukembelelwanga kwa wantu ayingi?
ETUKU DIA NKINZI WA LUWUTUKU LWA YESU
9 Mvu miayingi miavioka tuka lufwa lwa Yesu o wantu i bosi bayantika o kembela lumbu kia luwutuku lwandi kina kia 25 kia ngonde ya Desemba. Kansi, Yesu kawutuka mu ngonde yayi ko, mu ngonde ya Okotoba kawutuka.* Aweyi kiasolelwa lumbu kia 25 kia ngonde ya Desemba? Wantu akaka bayikilwanga vo Akristu “bazola vo e lumbu kia luwutuku lwa Yesu kiakala betela ye nkinzi wa esi Roma wa mpaik’a ntangwa.” (The New Encyclopædia Britannica) Muna nsungi a mvula, vava mwini ke utoma bayanga ko, esi zula bakembelelanga nkinzi a ntangwa kimana kavaikisa mwini. E lumbu kia 25 kia ngonde ya Desemba i kiau bayindulanga vo i lumbu e ntangwa kayantikanga vaikisa mwini. Muna vava vilula ntima mia wantu a zula, mfumu za mabundu babaka nzengo za kitula nkinzi wau se “Nkinzi wa Luwutuku lwa Yesu.”#
10 Se tuka kolo, diazayakana vo e nkinzi wa lumbu kia luwutuku lwa Yesu ke watuka mu Nkand’a Nzambi ko, esi zula bayantika wo. Muna kuma kiaki, muna tandu kia 17 dia nkama a mvu e lumbu kia luwutuku lwa Yesu ke kiakembelwanga diaka ko kuna Inglaterra ye muna zunga yakaka ya Amerika. Konso muntu walembi kwendanga ku salu muna lumbu kia nkinzi wa luwutuku lwa Yesu watumbwanga. Kansi e diadi ke diavanga ntangw’ayingi ko, bavutukila diaka mavangu mankulu ma kisi nsi yo kudikila mpe mavangu makaka mampa. E lumbu kia luwutuku lwa Yesu kiakituka diaka se nkinzi wamfunu kw’awonso. Kiaki i kuma wakitukila se nkinzi ampwena muna nsi zayingi. Mu kuma kia ngwizani una e nkinzi wau ye nsambila zaluvunu, awana bazolele yangidika Nzambi ke bafwete kembela e lumbu kia luwutuku lwa Yesu ko yovo konso nkinzi una y’etuku muna nsambila za esi zula.%
OZAYA ETUKU DIA NKINZI MIAMI NGA MFUNU DINA?
11 Akaka bekwikilanga dio vo e lumbu kia luwutuku lwa Yesu ye nkinzi miakaka esi zula bayantika mio, kansi bevovanga vo ke diambi kwandi ko muna kembela mio. Dialudi vo, wantu ayingi ke beyindulanga diambu dia nsambila zaluvunu ko ekolo bekembelanga nkinzi miami. E nkinzi miami mivananga mpe elau kwa yitu mu kala va fulu kimosi. Nga i wau mpe oyindulanga? Avo i wau, diambu dia zola yitu yaku dikusimbanga muna sikila muna nsambila aludi. Zaya dio vo Yave w’etuku dia zingu kia nzo, ozolele vo wakala ye ngwizani ambote ye yitu yaku. (Efeso 3:14, 15) Olenda siamisa ngwizani yayi muna mpila iyangidikanga Nzambi. Muna kuma kia mambu tufwete sianga va fulu kiantete, Paulu wa ntumwa wasoneka vo: ‘Nufimpanga nwazay’owu utondakananga, kwa Yave.’—Efeso 5:10.
12 Nanga olenda yindula vo etuku dia nkinzi miami ke kiau ko i kuma kikembelelwanga e nkinzi miami o unu. Nga ozaya etuku dia nkinzi miami mfunu kikilu dina? Elo! Muna bong’e nona: Yindula vo omwene bundu kia dia vana maza ma mvindu. Nga diangangu mu dia kio? Kieleka vo ve! Kadi va fulu kia mvindu kina. Nze i bundu kiaki, e nkinzi miami mimonekanga vo miambote, kansi va fulu kiambi miatuka. Muna sikila muna nsambil’aludi, tufwete kala yo nyindu nze Yesaya wa ngunza ona wavovesa asambidi aludi vo: “Ke nuviakana lekwa kiafunzuka ko.”—Yesaya 52:11.
KALA YE UMBAKUZI VAVA OKALANGA Y’AKAKA
13 Avo obakidi nzengo zalembi kembela nkinzi mia nza olenda tontwa. Kasikil’owu, akundi aku a salu balenda yuvula ekuma olembi kembelanga e lumbu yakaka ya vundu kuna salu. Adieyi ovanga avo muntu uvene lukau muna lumbu kia nkinzi wa luwutuku lwa Yesu? Nga diambi mu tambula lukau lwalu? Adieyi ovanga kele vo nkaz’aku ke kwikilanga mana okwikilanga ko? Aweyi olenda zayila vo wan’aku ke bekendalalanga ko muna lembi kembela nkinzi mia nza?
14 Umbakuzi uvavwanga muna zaya mpila ya tadila diambu diadi. Kele vo muntu ona kazeye ko ukaisi vo nkinzi ambote, olenda kumvutula kaka matondo. Kansi kele vo otomene kunzaya yovo fulu kimosi nusadilanga, ofwete mokena yandi ye ndekwa zawonso. O Nkand’a Nzambi ulukisanga vo: “E mpov’eno yangemb’e lumbu yawonso, yasiw’o mungwa, nwazay’e mputula nufwete vutula konso muntu.” (Kolosai 4:6) Keba walembi veza akaka. Kansi muna ndekwa zawonso unsasila lukwikilu lwaku. Toma kunsasila vo ongeye kumenganga nkinzi ye tukau ko, kansi okala muna nkinzi wau mu ntangwa yakaka.
15 Adieyi olenda vanga kele vo muntu ozolele kuvana lukau? Ofwete zaya ekuma kevaninanga lo. Nanga olenda kumvovesa vo: “Nzeye wo vo ongeye kukembelanga nkinzi wau ko. Kansi, nzolele kuvana má kiaki.” Muna diadi ofwete zaya vo otambula lukau lwalu muna ntangwa yayina ke diau adimosi ko yo kembela nkinzi. Kele vo muntu uvene lukau kazeye mana okwikilanga ko, olenda kunzayisa vo kukembelanga nkinzi wau ko. Ediadi dilenda sadisa muna kunsasila vo kulendi tambula diaka lukau ko mu lumbu kia nkinzi. Kuna diak’e sambu, ke diangangu ko dia tambula lukau kele vo ona ovene lo una ye kani dia tonta lukwikilu luaku.
AWEYI OLENDA KADILA YE YITU YA MINDEMBI KWIKILA?
16 Adieyi olenda vanga kele vo yitu yaku mindembi kwikila? Kala mpe ye ndekwa. Ke dina mfunu ko dia tantana ye yitu yaku mu kuma kia nkinzi bazolele kembela. Nze una oyangalelanga vo bazitisa e ngindu zaku, ngeye mpe ofwete zitisa luzolo lwau lwa kuyisolela. (Matai 7:12) Venga konso evangu dilenda kufila mu kembela nkinzi. Kala ye umbakuzi mu mambu makaka. Vanganga mawonso omwene vo ke metokanesa ntona zaku ko.—1 Timoteo 1:18, 19.
17 Adieyi olenda vanga kimana wan’aku balembi kendalala mu kuma kia lembi kembela e nkinzi ke mina ngwizani ko ye nsiku mia Nkand’a Nzambi? Ediadi dina muna mana ovanganga muna lumbu yakaka ya mvu. Akaka bekubikanga e ntangwa mu vana tukau kwa wan’au. Ovaulanga e ntangwa yafwana mu kala yau vamosi i lukau lusundidi o mfunu olenda vana kwa wan’aku.
SADILA NSAMBILA ALUDI
18 Muna yangidika Nzambi, ofwete tina nsambil’a luvunu yo sikila muna nsambila aludi. Nkia mambu mevavwanga muna sikila mu nsambil’aludi? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Mbula twabadikaziana mpe twapalanina muna zola yo mavangu mambote; ke tuvunz’o lungana ko, nze fu kia wantu akaka, tuwonzaziana kaka; yo siamisa wo o vanga, wau tumwene vo e lumbu se kifinamene.” (Ayibere 10:24, 25) Tukutakunu twa Akristu i ntangw’a kiese muna sambila Nzambi mu mpila ina ketondanga. (Nkunga 22:22; 122:1) Muna tukutakanu twatu, Akristu ‘befiaulwisanga muntu yo nkw’andi.’—Roma 1:12.
19 E mpila yakaka olenda sikidila muna nsambil’aludi i samunanga kw’akaka mana olongokanga ye Mbangi za Yave muna Nkand’a Nzambi. Wantu ayingi ‘bekendalalanga’ mu kuma kia mambu mawonso mambi mevangamanga ova ntoto o unu. (Yezekele 9:4) Nanga ozeye akaka muna wantu awaya. Ekuma olembi kubazayisila e nsilu mia Nkand’a Nzambi mu kuma kia kusentu? Muna kalanga entwadi ye Akristu akieleka yo samunanga e ludi kia Nkand’a Nzambi kina olongokanga kw’akaka, o luzolo lwa landa konso vangu dia nsambila ya luvunu dina muna ntim’aku divila malembe malembe. Avo osikidi muna nsambil’aludi, kala ye ziku vo oyangalala kikilu yo tambula nsambu zayingi.—Malaki 3:10.
OMA KELONGANGA NKAND’A NZAMBI
- E teke ye akulu ke besambilwanga ko muna nsambil’aludi.—Luvaiku 20:4, 5; Nsiku 18:10-12.
- Diambi mu kembela nkinzi mina y’etuku dia esi zula.—Efeso 5:10.
- Akristu akieleka bafwete kala ye ndekwa muna zayisa lukwikilu lwau kw’akaka.—Kolosai 4:6.
# E nkinzi wa Saturnalia mpe wasadisa muna sola e lumbu kia 25 kia ngonde ya Desemba. Tuka kia 17 yaku 25 kia ngonde ya Desemba bakembelanga nzambi a esi Roma wa mvati a nsengo. E Saturnalia nkinzi wampwena wakala, tukau twayingi bavananga muna nkinzi wau.
% Muna zaya mpila Akristu bebadikilanga nkinzi miakaka mia nza, tala Nkudika.
Yuvu ya Longokela
1, 2. Avo wavaika kala muna nsambila yaluvunu, nkia kiuvu ofwete kiyuvula? Ekuma dinina o mfunu ediadi?
3. (a) O Nkand’a Nzambi adieyi kelonganga mu kuma kia sambila teke? Ekuma dilenda kadila diampasi kw’akaka mu tambulwila nyindu a Nzambi mu kuma kiaki? (b) Aweyi ofwete vanga konso lekwa una kiau kina vo kia nsambila zaluvunu?
4. (a) Aweyi tuzayidi vo dia uzowa dia sambila akulu? (b) Ekuma Yave kakanikina nkangu andi wayambula sadila e mpandu?
5. Adieyi ofwete vanga kele vo mu buka ki’asambidi a teke ye akulu wakala?
6, 7. (a) O nkinzi a luwutuku lwa Yesu aweyi wakembelelwanga? Akristu antete nga bakembelanga mpe o nkinzi wau? (b) Aki nani bakembelanga nkinzi mia luwutuku muna kolo kia alongoki antete a Yesu?
8. Sasila e mpila nkinzi mia luwutuku minina e ngwizani ye mpandu.
9. E lumbu kia 25 kia ngonde ya Desemba aweyi kiayantikila kembelwa se lumbu kia luwutuku lwa Yesu?
10. Muna mvu miavioka, ekuma wantu akaka ke bakembelanga e lumbu kia luwutuku lwa Yesu ko?
11. Ekuma wantu akaka bekembelanga nkinzi mia nsi? Kansi nkia diambu tufwete sianga va fulu kiantete?
12. Yika e nona kisonganga ekuma ka tufwete kembelanga nkinzi mina y’etuku diambi ko.
13. Nkia ntonta zilenda kubwila avo kukembelanga nkinzi mia nza ko?
14, 15. Adieyi olenda vanga kele vo muntu ukaisi vo nkinzi ambote yovo uvene lukau muna lumbu kia nkinzi?
16. Nkia mpila olenda kadila ye ndekwa mu mambu ma nkinzi?
17. Aweyi olenda sadisila wan’aku kimana balembi kendalalanga vava akaka bekembelanga nkinzi mia nza?
18. Kwendanga muna tukutakanu aweyi dilenda kusadisila mu sikila muna nsambil’a ludi?
19. Ekuma dinina o mfunu mu samunanga kw’akaka mana olongokanga muna Nkand’a Nzambi?


text:
NKUDIKA
Ekuma Akristu Akieleka ke Besadilanga Ekuluzu ko Muna Nsambila?
MAFUNDA ma wantu besambilanga yo zitisa ekuluzu. O nkanda The Encyclopædia Britannica uvovanga vo “ekuluzu i sinsu kiamfunu muna nsambila y’Akristu.” Kansi kadi, Akristu akieleka ke besadilanga ekuluzu ko muna nsambil’au. Ekuma?
Ekuma kadi Yesu Kristu kafwila va kuluzu ko. Muna Kingerekia e mvovo wasekolwa vo “ekuluzu” stau·ros′. O mvovo wau usonganga vo “nti yovo baya.” E nsekola ya The Companion Bible isonganga vo: “[Stau·ros′] ke nti miole miabindana ko…Muna [Luwawanu Lwampa] lwa ndinga Kingerekia ke vena fulu kiyikanga nti miole miabindana ko.”
Muna kapu yayingi Asoneki a Nkand’a Nzambi mvovo wakaka basadila muna yika vana kafwil’o Yesu. Muna Kingerekia e mvovo wau uyikilwanga vo xy′lon. (Mavangu 5:30; 10:39; 13:29; Ngalatia 3:13; 1 Petelo 2:24) Usongele vo “nti” yovo “baya.”
Muna sasila ekuma o wantu bakomenwanga vana nti nkanda Hermann Fulda (Cruz e Crucificação) uvovanga vo: “E fulu yasolwanga mu vondela wantu vana meso ma ndonga ke yakalanga nti miayingi ko. Muna kuma kiaki nti watelameswanga vana ntoto. Awana bakululanga nsiku, bakomwanga moko ye malu muna nti.”
E ludi kia diambu diadi kina muna Nkand’a Nzambi. Paulu wa ntumwa wavova vo: “O Kristu watukûla muna sibu kia nsiku, wau katukitukila se muntu asibwa: kadi diasonama vo, i muntu asibwa on’omanamene muna nti.” (Ngalatia 3:13) Ovava Paulu wayika edi diasonama muna Nsiku 21:22, 23. E sono kiaki nti kiyikanga ke kuluzu ko. Wau vo muntu wakomwanga vana nti ‘wasibwa,’ ke dia ngangu ko vo Akristu basianga muna nzo zau e teke kia Yesu vana nti.
Ke vena ziku ko kisonganga vo muna 300 za mvu tuka lufwa lwa Yesu, awana bayikilwanga vo Akristu kuluzu basadilanga muna nsambila zau. Kansi, mu tandu kia yá, Constantino wa Nyadi a Roma wazola kitula wantu a zula se Akristu yo sikidisa ekuluzu se sinsu kia Akristu. Lembi yindula ekani kakala diau Constantino, o Yesu Kristu kakomwa va kuluzu ko. Elo, e sinsu kia kuluzu kwa esi zula kiayantikila. O nkanda New Catholic Encyclopedia (Nova Enciclopédia Católica) usonganga vo: “Kuna lubantiku Akristu antete ye wantu akaka ke basadilanga kuluzu ko.” Ayadi ayingi babadikilanga sadila ekuluzu nze mavangu ma zumba ma esi zula.
Ozevo, ekuma nsambila ya kuluzu yawokelela? Nanga ediadi diavangama kimana wantu a zula batambulwila nsambila ya “Kikristu.” Kansi kadi, osadila konso sinsu kia esi zula muna nsambila ditumbwanga muna Nkand’a Nzambi. (2 Korinto 6:14-18) O Nkand’a Nzambi utumbanga mpe nsambila zawonso za teke. (Luvaiku 20:4, 5; 1 Korinto 10:14) Muna kuma kiaki, Akristu akieleka ke besadilanga kuluzu ko muna sambila.*
* Muna zaya diaka mambu makaka mu kuma ki’ekuluzu, tala nkanda Raciocínios à Base das Escrituras lukaya lwa 99-103, wavaikiswa kwa Mbangi za Yave.


text:
Zivideo mu JW.ORG
Tala ntanda wu zivideo mu Internet, wutandimini dilongi dimosi mosi. Tala voti bimisa mu Internet zivideo zintubila mambu ma Bibila mu diambu di mabuta, bantuenia ayi bana. Tala diaka zivideo zio ziela kusadisa mu zaba mboti mboti Zimbangi zi Yehova.
FILIME
Zimbangi zi Yehova—Bakubimini mu samuna nsamu wu mbote.
Zimbangi zi Yehova batomene zabana mu diambu di kisalu kiawu kilonga batu mu nza mvimba. Bwe balembu kubikila kisalu beni ayi bwe balembu diatisila kiawu? Kwe kutukanga mbongo zi diatisa kisalu beni?
Bue bueta viokila ndongokolo yi Bibila?
Mu nza yimvimba, Zimbangi zi Yehova ba zabini mu ndongokolo awu yi Bibila ye batu mu zi nzo. Tala phila yeta viokila.
Mambu bue metaviokila ku Nzo yi Kimfumu?
Kota mu kati muingi wumona nge mveka.
Video klip: Bila mbi longuka Bibila?
Bibila kilembo sadisa batu bawombo mu ntoto wu mvimba mu sudika mimvutu mu biuvu biobio bintubila mfunu wu luzingu. Tidi ba wumosi mu bawu e?


text:
Ndindi to Pwente-Nwale (to Pointe-Noire, nkûmbu ya kifalanse) kele mbânza ya kimfumu ya Repubilika ya Kôngo. Yawu kele dibungu ya nene mpe mbânza-kimfumu ya lusansu ya Repubilika ya Kôngo.
Nkûmbu ya kisina ya kimputulukesi ya kisika ya Pwente-Nwale vwandaka Ponta Negra. Bubu yayi bâwu ke bokila yawu Ponton la Belle (bwala ya kitoko). Ndindi vwandaka nkûmbu ya mwa bwala ya bavili, yina me kuma mbânza ya nene na manima ya kukolonisa.
Ndindi ke vwanda km 150 na node ya yinwa ya nzadi Kôngo.
KilimáEdit
Kilimá ya Ndindi kele kilimá ya nséké. Kilimá kele ya tîya na bilumbu (katuka 21,4° na ngônda sambwadi tî 26,8° na ngônda ya tatu). Kilimá kele madidi ve na bampimpa (22° tî 26°).
KinkuluEdit
Kilumbu ya 13, ngônda ya 7, mvula ya 1914, lukanu ya Pierre Savorgnan de Brazza ti ku-relier mubu Atlantique ná dizanga ya Malebo, yawu me salama ya lukanu ya Assemblee ya Falanse, yina me autorisa kutunga nzila ya lukalu Kôngo-Mubu (kifalanse: Chemin de Fer Congo-Océan, CFCO).
Na mvula ya 1921 kisalu ya kutunga nzila ya lukalu bàndaka. Kifulu ya Pwente-Nwale vwandaka baze ya simu ya kisalu yayi. Bawu bàndaka mpe kutunga dibungu.
Na mvula ya 1922 bula matadi me sala Pwente-Nwale terminus ya nzila ya lukalu yangó, ná yawu me sala mbânza ya Pwente-Nwale na mbàla mosi.
BantuEdit
Pwente-Nwale kele mbânza nene, kasi Balazavile kele nene mîngi. Bantu ya mbuta kele bavili, bayombe na bakôngo ya nkaka. Kituba kele ndînga ya kuluta mfunu ya Pwente-Nwale.
Kukula ya kiteso ya bantu ya Pwente-Nwale:
- 1928: 3000
- 1973: 153 000
- 1980: 195 000
- 1984: 294 200
- 1996: 455 100
- 2001: 726 000
- 2007: 715 334[1]


text:
Ekuma Nubembolwelanga Wantu Ana Bakala Muna Dibundu Dieno?
Awana bavubwa se Mbangi za Yave kansi bayambula samun’e nsangu zambote kw’akaka yovo bayambula kala entwadi y’akwau minkwikizi, ke tukubabembolanga ko. Kansi, tuvavanga kubasadisa kimana bavutukila etima diau muna mambu ma mwanda.
Ke vana vau ko tuvaikisanga muna nkutakani o muntu ovolele esumu diampwena. Kansi, avo Mbangi a Yave wavubwa una ye fu kia kolamena e nkanikinu mia Nkand’a Nzambi yo lembi viluk’o ntima, obembolwanga yovo vaikiswa muna nkutakani.
Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Nukul’o muntu ambi vovo nwina.”
Adieyi tuvova avo muntu on’ovaikisu muna nkutakani, o nkaz’andi yo wana bakinu Mbangi za Yave? E ngwizani kakala yau y’esi nzo andi muna mambu ma mwanda ifokokele, kansi e nzola vana vena nkento yo yakala yovo se yo mwana yakinu. E ngwizani a longo ye zingu kia esi nzo kikwamanana.
Awana bavaikiswa muna nkutakani balenda kwenda muna tukutakanu tweto. Avo bazolele, balenda mpe vewa malongi ma mwanda kw’akuluntu a nkutakani. Ekani diau i sadisa konso muntu wavaikiswa mu nkutakani kayifwanisa diaka se Mbangi a Yave. Ana beyambulanga mavangu mambi yo songa luzolo lwa lemvokela nkanikinu mia Nkand’a Nzambi, betambulwanga diaka se Mbangi za Yave muna nkutakani.


text:
Matadi kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Kôngo ya Kati na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
BântuEdit
Matadi kele na bântu mîngi. 92% ya bankwa Matadi kele bêsi ya Kôngo-Kinsasa. 8% kele bêsi ya bayinsi ya nkaka.
Bamboma kele bântu ya kisina ya Matadi. Makânda ya nkaka ya Matadi kele bayombe, manianga, bandibu, bantandu na bankaka. Bântu nyonso ke tubaka Kikôngo, ndînga ya yinsi yina butamaka na Matadi.
BandâmbuEdit
KinkitaEdit
Matadi kele na dibûngu na simu ya nzâdi Kôngo mpe nzila ya lukalu tî Kinsasa.


text:
Kiswahili kele ndinga ya leta ya Tanzania, Kenya, Uganda ye Kongo-Kinsasa.
Kiswahili me butama ntangu babantu me kuta balabu na simu ya lunene ya Afrika. Kiswahili kele na bangogo mingi yina katuka kilabu. Bubu yai kiswahili kele ndinga ya leta ya Tanzania, Kenya na Uganda na ndinga ya bwala na Kongo-Kinsasa.
Ntalu ya batubi ya Kiswahili:
MinokoEdit
Minoko ya kibantuEdit
Kiswahili kele na minoko mingi yina kele mosi na Kikongo.
- kaa (kala)
- kucheka (kuseka)
- mtu, watu (muntu, bantu)
- mwana (muana)
- ndege/nyuni (ndeke/nuni)
- njia (nzila)
- Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary


text:
Mu ke zola kutanga disolo yai na %%
Ee
Ve
Masolo Yina Kele na Site Yai
Tanga to baka na site Internet, banimero ya mpa ya bazulunalu, Nzozulu ya Nkengi ti Réveillez-vous ! mpi mikanda yankaka ya bo metula awa na nsi.
BAZULUNALU
SEPTEMBRI 2014 NZOZULU YA NKENGI
SEPTEMBRI 2014 NZOZULU YA NKENGI (NIMERO YA KULONGUKA)
MIKANDA YANKAKA
Nsangu ya Mbote ya Mekatuka na Nzambi
Kwenda Pene-Pene na Yehowa
Emvitasio ya Lukutakanu ya Distrike 2014
Manaka ya Lukutakanu ya Distrike 2014
Na Wapi Nge Lenda Bamvutu na Bangiufula ya Nene ya Luzingu?
Beto Yimbila Yehowa--Ya Bo Mekotisa Bandinga, Diske 2
Mukanda ya Bansosa Sambu na Bambangi ya Yehowa—Kubasika ya 2014
Nge Lenda Vanda Nduku ya Nzambi!
Landa Mbandu ya Lukwikilu na Bo
Keti Kilumbu Kele Bampasi Ta Mana
Bansoba ya nkaka ya bo me tula na mikanda yina kele na Internet, bo me tula yo ntete ve na mikanda yina bo me niema.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
Disolo:Mbanza-Ngungu
Kiese mu mona nsangu za vata dieto ye matondo kua beno babo luavanua zayi mu vanga salu kia "site" yiyi mpasi vo nza ya nvimba bazaya e lusansu lua mbanz'eto Mbanza-Ngungu. Kizidi mu kulubela ko kansi nzolele kaka kulusonga e mpilakani yoyo yitadidi distance tuka Kisantu ye Mbanza-Ngungu; yoyo lusonekene mu kifualansa kayina betela ko. Ntondele mu fintangu fifi tumokene yeno mu nding'a ziunga kieto kiokio ka tulendi vilakana ko. Ibosi mpe, nga mfunu diaka tuakala ye fulu kina tulenda giambidilanga mu kisi nsi (forum). Lundenvokela vo kaluyangalele ko mu fiofio ilusonekene. André Lo Tutala e-Mail: andrelo@psda.info


text:
Tu Aki Nani Yeto Mbangi za Yave?
Mu makanda ma mpila mu mpila tutukanga yo vova ndinga zaswaswana, kansi tusalanga entwadi y’ekani dimosi. Vana ntandu, tuyangalelanga zitisa Yave wa Nzambi Nsonekesi a Nkand’a Nzambi ye Nsemi a lekwa yawonso. Tuvanganga mawonso mu tanginina Yesu Kristu yo yangalela yikilwa vo Akristu. Konso muntu mu yeto ovaulanga ntangwa mu sadisa wantu bazaya oma ma Nkand’a Nzambi ye Kintinu kia Nzambi. Wau vo tusilanga akaka umbangi mu kuma kia Yave wa Nzambi ye Kintinu kiandi, tuyikilwanga vo Mbangi za Yave.
Kota mu nzil’eto ya Internet. Tanga Nkand’a Nzambi mu Internet. Zaya mayingi mu kuma kieto ye mana tukwikilanga.