text: 22 Ebuna Davidi katukaka pana+ mpi tinaka na dibulu ya Adulami.+ Ntangu bampangi na yandi mpi nzo ya mvimba ya tata na yandi waka yo, bo kwendaka kuna kisika yandi vandaka.2 Bantu yonso yina vandaka na mpasi, bayina vandaka ti bamfuka, mpi bayina vandaka na kiese ve,* vukanaka ti yandi, ebuna yandi kumaka mfumu na bo. Bantu kiteso ya 400 vandaka ti yandi.3 Na nima Davidi katukaka pana mpi kwendaka na Mispe, na Moabi mpi tubilaka ntotila ya Moabi+ nde: “Pardo bika nde tata na mono ti mama na mono kubikala ti nge tii kuna mono ta zaba mambu yina Nzambi ta sala sambu na mono.”4 Yo yina yandi bikisaka bo na ntotila ya Moabi, mpi bo bikalaka ti yandi ntangu yonso yina Davidi vandaka na kisika ya ngolo ya lutaninu.+5 Na nima, mbikudi Gadi+ tubilaka Davidi nde: “Kubikala ve na kisika ya ngolo ya lutaninu. Katuka kuna mpi kwenda na ntoto ya Yuda.”+ Yo yina Davidi katukaka pana mpi kwendaka kukota na mfinda ya Ereti.6 Saule waka nde bo monaka Davidi ti bantu na yandi. Na ntangu yina, Saule vandaka ya kuvanda na Gibea+ na nsi ya nti ya tamarisi na kisika ya kunanguka, yandi vandaka ti dikonga na maboko na yandi, mpi bansadi na yandi yonso ziungaka yandi.7 Ebuna Saule tubilaka bo nde: “Pardo, beno wa, beno bana ya Benyamini. Keti mwana ya Yese+ ta pesa beno yonso mpi bilanga ti banti ya vinu? Keti yandi ta tula beno yonso bamfumu ya mafunda mpi bamfumu ya bankama?+8 Beno yonso beno me kanina mono! Ata muntu mosi ve songaka mono ntangu mwana na mono mosi salaka kuwakana ti mwana ya Yese!+ Ata muntu mosi ve na kati na beno wilaka mono mawa mpi songaka mono nde mwana na mono mosi me pusa nsadi na mono na kubumbana sambu na kunwanisa mono, mutindu yo kele ntangu yai.”9 Ebuna Doegi,+ muntu ya Edomi, yina vandaka kutwadisa bansadi ya Saule, vutulaka nde:+ “Mono monaka mwana ya Yese ntangu yandi kwisaka na Nobi, na Ahimeleki mwana ya Ahitubi.+10 Ahimeleki yulaka Yehowa sambu na Davidi mpi yandi pesaka yandi madia. Yandi pesaka yandi nkutu mbele ya bitumba ya Goliati, muntu ya Filistia.”+11 Na mbala mosi ntotila tindaka bantu sambu bo kwenda kubinga Ahimeleki mwana ya nganga-nzambi Ahitubi mpi banganga-nzambi yonso ya nzo ya tata na yandi, yina vandaka na Nobi. Ebuna bo yonso kwisaka kisika yina ntotila vandaka.12 Ntangu yai, Saule tubaka nde: “Pardo, wa, nge mwana ya Ahitubi!” yandi vutulaka nde: “Mono yandi yai, mfumu na mono.”13 Saule tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge ti mwana ya Yese me kana kusala mono mbi, na mutindu nge me pesa yandi mampa ti mbele ya bitumba mpi na mutindu nge me yula Nzambi sambu na yandi? Yandi me kuma mbeni na mono mpi yandi me bumbana sambu na kunwanisa mono, mutindu yo kele ntangu yai.”14 Ebuna Ahimeleki vutudilaka ntotila nde: “Nani na kati ya bansadi na nge kele muntu ya me fwana na kutudila ntima* bonso Davidi?+ Yandi kele bokilo ya ntotila+ mpi mfumu ya basoda ya ke kengilaka nge, mpi muntu ya lukumu na nzo na nge.+15 Keti bubu kele mbala ya ntete ya mono me yula Nzambi sambu na yandi?+ Ngindu ya kusala diambu yina nge ke tuba lenda kwisila mono ve ata fioti! Bika ntotila kuwila ve nsadi na yandi mpi nzo ya mvimba ya tata na mono makasi, sambu nsadi na nge zabaka ve ata kima mosi na mambu yai.”+16 Kansi ntotila tubaka nde: “Ahimeleki, nge ta fwa kibeni,+ nge ti nzo ya mvimba ya tata na nge.”+17 Ebuna ntotila tubilaka basoda* yina vandaka na nziunga na yandi nde: “Beno baluka mpi beno fwa banganga-nzambi ya Yehowa, sambu bo me kwenda na ndambu ya Davidi! Bo zabaka nde yandi vandaka kutina kansi bo zabisaka mono ve!” Kansi bansadi ya ntotila buyaka kunangula maboko na bo sambu na kufwa banganga-nzambi ya Yehowa.18 Ebuna ntotila tubilaka Doegi+ nde: “Nge, baluka mpi fwa banganga-nzambi!” Na mbala mosi Doegi, muntu ya Edomi,+ kwendaka mpi fwaka banganga-nzambi yandi mosi. Na kilumbu yina yandi fwaka babakala 85 ya ke lwataka efodi ya lino.+19 Yandi fwaka mpi Nobi,+ mbanza ya banganga-nzambi, ti mbele ya bitumba; yandi fwaka babakala ti bankento, bana ti bana-fioti, bangombe, bampunda, mpi mameme na mbele ya bitumba.20 Kansi, mwana mosi ya Ahimeleki mwana ya Ahitubi, zina na yandi Abiatare,+ tinaka mpi landaka Davidi.21 Abiatare songaka Davidi nde: “Saule me fwa banganga-nzambi ya Yehowa.”22 Ebuna Davidi tubilaka Abiatare nde: “Ntangu Doegi, muntu ya Edomi vandaka pana, mono zabaka na kilumbu yina+ nde yandi ta zabisa kibeni Saule mambu yina. Kifu kele ya mono kana bo me fwa bantu yonso* ya nzo ya tata na nge.23 Bikala ti mono. Kuwa boma ve, sambu konso muntu yina ke sosa luzingu* na nge ke sosa luzingu* na mono; nge kele na nsi ya lutaninu na mono.”+


c: text/html

text: 48 “Yai kele bazina ya makanda, katuka na ndambu ya nordi na nsuka: Kitini ya ntoto ya Dani+ ke yantika na nzila ya Etloni tii na Lebo-amati*+ na Azare-enani, na ndilu ya Damasi na ndambu ya nordi, pene-pene ya Amati;+ mpi yo ke katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.2 Kitini ya ntoto ya Asere+ kele na ndilu ya Dani, katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.3 Kitini ya ntoto ya Naftali+ kele na ndilu ya Asere, katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.4 Kitini ya ntoto ya Manase+ kele na ndilu ya Naftali, katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.5 Kitini ya ntoto ya Efrayimi kele na ndilu ya Manase,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.6 Kitini ya ntoto ya Rubeni kele na ndilu ya Efrayimi,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.7 Kitini ya ntoto ya Yuda kele na ndilu ya Rubeni,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.8 Na ndilu ya Yuda, katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi, dikabu yina beno ta tula na kingenga fwete vanda nene maboko* 25 000+ mpi yo fwete vanda kiteso mosi ti nda ya bitini ya ntoto ya makanda ya nkaka katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi. Kisika ya santu ta vanda na kati-kati na yo.9 “Dikabu yina beno ta tula na kingenga sambu na Yehowa ta vanda nda maboko 25 000 mpi nene maboko 10 000.10 Yo ta vanda dikabu ya santu sambu na banganga-nzambi.+ Yo ta vanda maboko 25 000 na ndambu ya nordi, 10 000 na ndambu ya westi, 10 000 na ndambu ya esti, mpi 25 000 na ndambu ya sudi. Kisika ya santu ya Yehowa ta vanda na kati-kati na yo.11 Yo ta vanda sambu na banganga-nzambi ya bo me santisaka yina kele na kati ya bana ya Zadoki,+ bayina lungisaka mikumba na bo sambu na mono mpi vilaka ve nzila ntangu bantu ya Izraele mpi Balevi vilaka nzila.+12 Na kati ya dikabu ya ntoto, bo ta baka kitini mosi ya ntoto yina bo me tulaka na kingenga bonso kima ya kuluta santu, na ndilu ya Balevi.13 “Kaka pene-pene ya teritware ya banganga-nzambi, Balevi ta baka kitini mosi ya ntoto, nda na yo maboko 25 000 mpi nene na yo maboko 10 000. (Nda yonso ta vanda 25 000 mpi nene 10 000.)14 Bo fwete teka ve ata kitini mosi yai ya ntoto ya kuluta kitoko, to kupesa yo sambu na kubaka kima ya nkaka, to kupesa yo na bantu ya nkaka, sambu yo kele kima mosi ya santu sambu na Yehowa.15 “Kisika yina ta bikala, yina nene na yo kele maboko 5 000 na lweka ya ndilu ya maboko 25 000, ta vanda sambu na bantu yonso ya mbanza,+ sambu na banzo mpi sambu na nseke ya kudisa bitwisi. Mbanza ta vanda na kati-kati na yo.+16 Yai kele nene mpi nda ya mbanza: Ndilu ya nordi kele maboko 4 500, ndilu ya sudi kele 4 500, ndilu ya esti kele 4 500, mpi ndilu ya westi kele 4 500.17 Nseke ya mbanza sambu na kudisa bitwisi ta vanda maboko 250 na nordi, 250 na sudi, 250 na esti mpi 250 na westi.18 “Nda ya kitini ya ntoto yina ta bikala ta vanda kiteso mosi ti dikabu ya santu,+ maboko 10 000 na esti mpi 10 000 na westi. Yo ta vanda kiteso mosi ti dikabu ya santu, mpi bima yina yo ta buta ta pesa madia na bantu yina ke sadilaka mbanza.19 Bantu yina ke sadilaka mbanza, bayina me katukaka na makanda yonso ya Izraele, ta sala bilanga na kati na yo.+20 “Bandambu yonso ya dikabu ya mvimba kele maboko 25 000. Beno fwete tula yo na lweka bonso dikabu ya santu kumosi ti kitini ya ntoto ya mbanza.21 “Ntoto yina ta bikala na bandambu yonso zole ya dikabu ya santu mpi ya kitini ya ntoto ya mbanza ta vanda ya mfumu.+ Yo ta vanda na lweka ya bandilu ya maboko 25 000 yina kele na esti mpi na westi ya dikabu. Yo ta vanda kiteso mosi ti bitini ya ntoto yina me kangama yo na yo, mpi yo ta vanda sambu na mfumu. Dikabu ya santu mpi kisika ya santu ya tempelo ta vanda na kati-kati na yo.22 “Kitini ya ntoto ya Balevi mpi kitini ya ntoto ya mbanza ta vanda na kati-kati ya kitini ya ntoto ya mfumu. Teritware ya mfumu ta vanda na kati-kati ya ndilu ya Yuda+ ti ya ndilu ya Benyamini.23 “Sambu na makanda yina me bikala, kitini ya ntoto ya Benyamini ke yantika na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.+24 Kitini ya ntoto ya Simeoni kele pene-pene ya ndilu ya Benyamini,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.25 Kitini ya ntoto+ ya Isakare kele pene-pene ya ndilu ya Simeoni, katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.26 Kitini ya ntoto ya Zebuloni kele pene-pene ya ndilu ya Isakare,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.+27 Kitini ya ntoto ya Gadi kele pene-pene ya ndilu ya Zebuloni,+ katuka na ndilu ya esti tii na ndilu ya westi.28 Ndilu ya sudi pene-pene ya ndilu ya Gadi ta yantika na Tamare+ tii na bamasa ya Meribati-kadeshi,+ na Muwanda*+ mpi tii na Nzadi-Mungwa ya Nene.*29 “Yina kele insi yina beno fwete kabisila makanda ya Izraele bonso dikabu,+ mpi yo ta vanda bitini ya ntoto na bo,”+ Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene muntu me tuba.30 “Yai ta vanda bisika ya kubasikila ya mbanza: Ndambu ya nordi ta vanda maboko 4 500.+31 Bo ta pesa bakielo ya mbanza bazina ya makanda ya Izraele. Na bakielo tatu yina kele na ndambu ya nordi, yo kele ti kielo mosi sambu na Rubeni, kielo mosi sambu na Yuda, mpi kielo mosi sambu na Levi.32 Ndambu ya esti ta vanda nda maboko 4 500, mpi bakielo kele tatu: kielo mosi sambu na Yozefi, kielo mosi sambu na Benyamini, mpi kielo mosi sambu na Dani.33 Ndambu ya sudi ta vanda maboko 4 500, ti bakielo tatu: kielo mosi sambu na Simeoni, kielo mosi sambu na Isakare, mpi kielo mosi sambu na Zebuloni.34 Ndambu ya westi ta vanda nda maboko 4 500, ti bakielo tatu: kielo mosi sambu na Gadi, kielo mosi sambu na Asere, mpi kielo mosi sambu na Naftali.35 “Ndilu na yo yonso ta vanda maboko 18 000. Mpi yantika kilumbu yina zina ya mbanza ta vanda Yehowa Kele Kuna.”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
23 Polo talaka mbote-mbote bantu ya Sanedreni, ebuna yandi tubaka nde: “Babakala, bampangi, mono me kuditwadisaka ti kansansa+ ya mbote kibeni na meso ya Nzambi tii bubu yai.”2 Ebuna nganga-nzambi ya nene Ananiasi songaka bantu yina telamaka pene-pene ya Polo na kubula yandi na munoko.3 Ebuna Polo tubilaka yandi nde: “Nzambi ta bula nge, nge kibaka ya bo me pakula mukubu ya mpembe. Keti nge me vanda sambu na kusambisa mono na kuwakana ti mambu yina Nsiku ke tubaka, mpi kaka na ntangu yina nge ke fwa Nsiku na mutindu nge me songa bantu nde bo bula mono?”4 Bantu yina telamaka pene-pene ya Polo tubaka nde: “Keti nge ke finga nganga-nzambi ya nene ya Nzambi?”5 Polo tubaka nde: “Bampangi, mono zabaka ve nde yandi kele nganga-nzambi ya nene. Sambu bo me sonikaka nde, ‘Nge fwete tuba ve mambu ya mbi sambu na mfumu ya bantu na nge.’”+6 Polo zabaka nde bantu ya nkaka ya Sanedreni vandaka Basaduse kansi bankaka Bafarize, yo yina yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Babakala, bampangi, mono kele Mufarize,+ mwana ya Bafarize. Bo ke sambisa mono sambu na kivuvu ya lufutumuku ya bafwa.”7 Sambu yandi tubaka mambu yina, ntembe basikaka na kati ya Bafarize ti Basaduse, ebuna kimvuka yina kabwanaka.8 Sambu, Basaduse ke tubaka nde lufutumuku, bawanzio, mpi bampeve ke vandaka ve, kansi Bafarize ke ndimaka mambu yai yonso.+9 Bo yantikaka kutula makelele ya ngolo, mpi bansekudi ya nkaka ya kimvuka ya Bafarize telamaka mpi bo yantikaka kutula ntembe ya ngolo nde: “Beto me mona ve mambu ya mbi na muntu yai, kansi kana mpeve to wanzio mosi tubilaka yandi+—.”10 Ntangu ntembe kumaka ngolo, komanda ya basoda waka boma nde bo ta zenga Polo bitini-bitini, ebuna yandi songaka basoda na kukulumuka sambu bo katula yandi na kati na bo mpi bo nata yandi na banzo ya basoda.11 Kansi na mpimpa yina landaka, Mfumu telamaka pene-pene na yandi mpi tubaka nde: “Vanda kikesa!+ Sambu, mutindu nge me ta kimbangi mbote-mbote sambu na mono na Yeruzalemi, mutindu yina mpi nge fwete ta kimbangi na Roma.”+12 Ntangu ntongo tanaka, Bayuda salaka komplo mpi bo diaka ndefi* nde bo ta dia ve mpi bo ta nwa ve kana bo me fwa ntete ve Polo.13 Bantu salaka komplo yina mpi diaka ndefi vandaka bantu kuluta 40.14 Bo kwendaka kutubila bamfumu ya banganga-nzambi mpi bankuluntu nde: “Beto me dia ndefi nde beto ta dia ve ata kima mosi kana beto me fwa ntete ve Polo.15 Ntangu yai, beno ti bantu ya Sanedreni, beno fwete zabisa komanda ya basoda nde yandi fwete natila beno Polo, bonso nde beno ke zola kutadila mambu na yandi mbote-mbote. Kansi na ntwala nde yandi kuma pene-pene, beto ta vanda ya kuyilama sambu na kufwa yandi.”16 Kansi, mwana-mpangi ya Polo waka mambu yina bo kanaka na kusala, ebuna yandi kwendaka kukota na banzo ya basoda mpi yandi zabisaka Polo diambu yina.17 Ebuna Polo bingaka mfumu mosi ya basoda mpi tubilaka yandi nde: “Nata leke yai ya bakala na komanda ya basoda, sambu yandi kele ti diambu ya kuzabisa yandi.”18 Yandi nataka yandi na komanda ya basoda mpi yandi tubaka nde: “Polo yina kele na boloko me binga mono mpi yandi me lomba mono na kunatila nge leke yai ya bakala sambu yandi kele ti diambu ya kusonga nge.”19 Komanda ya basoda simbaka yandi na diboko, yandi nataka yandi na kingenga, ebuna yandi yulaka yandi nde: “Inki nge ke zola kusonga mono?”20 Yandi tubaka nde: “Bayuda me wakana na kulomba nge nde nge nata Polo na Sanedreni mbasi, bonso nde bo ke zola kuzaba diambu na yandi mbote-mbote.+21 Kansi kubika ve nde bo ndimisa nge, sambu bantu kuluta 40 ta bumbana sambu na kuvingila yandi, mpi bo me dia ndefi* nde bo ta dia ve mpi bo ta nwa ve kana bo me fwa yandi ntete ve;+ bo kele ya kuyilama ntangu yai, mpi bo ke vingila kaka lusilu na nge.”22 Komanda ya basoda songaka leke yina ya bakala nde: “Kuzabisa ve ata muntu mosi nde nge me songa mono mambu yai.” Ebuna yandi bikaka leke yina yandi kwenda.23 Ntangu yai, yandi bingaka bamfumu zole ya basoda mpi yandi tubaka nde: “Beno baka basoda 200 yina ke tambulaka na makulu, mpi bantu 70 yina ke tambusaka bampunda ti basoda 200 yina ke nwanaka na makonga. Bo vanda ya kuyilama sambu na kukwenda na Sezarea na ngunga ya tatu ya mpimpa.*24 Diaka, beno yidika bampunda sambu Polo kumata na zulu na yo, sambu na kunata yandi mbote na guvernere Feliksi.”25 Mpi yandi sonikaka mukanda yai:26 “Mono Klode Liziasi, mono ke sonikila nge Mfumu, Guvernere Feliksi: Mbote!27 Bayuda kangaka muntu yai mpi bo zolaka kufwa yandi, kansi mono kwisaka nswalu ti basoda na mono mpi mono gulusaka yandi,+ sambu bo songaka mono nde yandi kele muntu ya Roma.+28 Sambu mono zolaka kuzaba kikuma ya bo vandaka kufunda yandi, mono nataka yandi na Sanedreni na bo.+29 Mono monaka nde bo vandaka kufunda yandi sambu na mambu ya ke tadila Nsiku+ na bo, kansi bo fundaka yandi ve ata na diambu mosi ya ke lomba nde bo fwa yandi to bo tula yandi na boloko.30 Kansi sambu bo zabisaka mono+ diambu ya mbi ya bo kanaka kusala yandi, mono ke tindila nge yandi kukonda kusukinina, mpi mono ke lomba bantu yina ke funda yandi na kukwisa kufunda yandi na meso na nge.”31 Yo yina, basoda yina bakaka Polo+ mutindu bo songaka bo mpi bo nataka yandi na mpimpa na Antipatrisi.32 Na kilumbu yina landaka, bo bikisaka bantu yina ke tambusaka bampunda na kukwenda ti yandi, kansi bo, bo vutukaka na banzo ya basoda.33 Bantu yina ke tambusaka bampunda kotaka na Sezarea mpi bo pesaka mukanda yina na guvernere, ebuna bo pesaka mpi Polo na maboko na yandi.34 Yandi tangaka mukanda yina mpi yandi yulaka kana Polo kele muntu ya nki provense, mpi bo songaka yandi nde yandi kele muntu ya Silisia.+35 Yandi tubaka nde: “Mono ta wa nge mbote-mbote ntangu bantu yina fundaka nge ta kwisa.”+ Ebuna yandi songaka bo nde bo kengila yandi na nzo ya Erode.
Banoti na nsi ya lutiti
^ “Diambu yai ke tendula nde bo vandaka kukwikila nde bo ta singa bo kana ndefi yina kulungana ve.”


text: 9 “Kuwa ve kiese, O Izraele,+Kusala ve mambu na kiese bonso bantu ya nkaka.Sambu na kindumba,* nge me yambula Nzambi na nge.+Nge me zola lufutu ya nkento ya ndumba na konso kisika ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu.+2 Kansi kisika ya bo ke tuta- ka bambuma sambu na kukatula yo bampusu mpi kikamuninu ya vinu ta disa bo ve,Mpi vinu ya mpa ta vanda diaka ve.+3 Bo ta landa ve kuzinga na insi ya Yehowa;+Kansi, Efrayimi ta vutuka na Ezipte,Mpi bo ta dia bima ya mvindu na Asiria.+4 Bo ta tiamuna diaka ve makabu ya vinu sambu na Yehowa;+Bimenga na bo ta pesa yandi ve kiese.+Bo kele bonso mampa ya mafwa;Bantu yonso yina ke dia yo ta kudikumisa mvindu.Sambu mampa na bo kele sambu na bo mosi;*Yo ta kota ve na nzo ya Yehowa.5 Beno ta sala nki na kilumbu ya lukutakanu,*Na kilumbu ya nkinsi ya Yehowa?6 Sambu yo ta lomba nde bo tina sambu na lufwa.+Ezipte ta vukisa bo,+ mpi Memfisi ta zika bo.+Matiti ya bansende ta baka bima na bo ya kitoko ya arza,Mpi banti ya bansende ta mena na batenta na bo.7 Bilumbu ya kupesa ndola ta kwisa,+Bilumbu ya kupesa lufutu ta kwisa,Mpi Izraele ta zaba yo.Mbikudi na bo ta kuma zoba, mpi muntu ya ke bikulaka ta kuma kilawu;Sambu kifu na nge kele mingi, kimbeni sambu na nge kele mingi.”8 Nkengidi+ ya Efrayimi vandaka ti Nzambi na mono.+Kansi ntangu yai banzila yonso ya bambikudi+ na yandi kele bonso mitambu ya muntu ya ke kangaka bandeke;Kimbeni kele na nzo ya Nzambi na yandi.9 Bo me kudipesa na mambu yina ke nataka lufwa, bonso na bilumbu ya Gibea.+Yandi ta yibuka kifu na bo mpi ta pesa bo ndola sambu na masumu na bo.+10 “Bonso bambuma ya vinu na ntoto-makanga, mono monaka Izraele.+Bonso bambuma ya ntete ya bafige ya luyantiku na nti ya bafige, mono monaka ba-nkaka na beno.Kansi bo kwendaka na Baale ya Peore;+Bo kudipesaka na kima ya nsoni,*+Mpi bo kumaka nzanzi bonso kima yina bo vandaka kuzola.11 Nkembo ya Efrayimi me pumbuka bonso ndeke;Bo ke buta ve, bankento kele na mavumu ve, mpi bo ke baka ve mavumu.+12 Ata bo sansa bana,Mono ta bika bo kukonda bana tii kuna muntu mosi ve ta bikala;+Ee, mawa na bo ntangu mono ta pesa bo mukongo!+13 Efrayimi, yina bo kunaka na nseke, vandaka bonso Tire sambu na mono;+Ntangu yai, Efrayimi fwete basisa bana na yandi sambu bo fwa bo.”14 O Yehowa, pesa bo yina nge fwete pesa bo;Divumu yina mavumu ke basikaka mpi mabele ya kuyuma.*15 “Mambu na bo yonso ya mbi vandaka na Gilgale,+ sambu kuna mono kumaka kumenga bo.Mono ta kula bo na nzo na mono sambu na bisalu na bo ya mbi.+Mono ta zola bo diaka ve;+Bamfumu na bo yonso kele ntu-ngolo.16 Bo ta fwa Efrayimi.+Musisa na bo ta yuma, mpi bo ta buta ve mbuma.Ata kana bo buta, mono ta fwa bana na bo yina bo ke zolaka mingi.”17 Nzambi na mono ta buya bo,Sambu bo wilaka yandi ve,+Mpi bo ta kuma bantu yina ke tina-tina na kati ya makanda.+


text:
Bunkete ya banganga-nzambi mpi kudia bima ya santu (1-16)
Nzambi ke ndimaka kaka makabu ya kukonda kifu (17-33)
22 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:2 Songa Aroni mpi bana na yandi nde bo fwete keba na mutindu bo ke sadila* bima ya santu ya bantu ya Izraele mpi bo fwete vweza ve zina na mono ya santu+ na yina me tala bima yina bo ke santisa sambu na mono.+ Mono kele Yehowa.3 Tubila bo nde, ‘Na bandonga na beno yonso ya bantu, konso mwana na beno, ntangu yandi kele mvindu, kana yandi pusana pene-pene ya bima ya santu yina bantu ya Izraele ke santisa sambu na Yehowa, bo fwete fwa* muntu* yina na ntwala na mono.+ Mono kele Yehowa.4 Mwana mosi ve ya Aroni yina ke bela maladi ya lepre+ to yina masa+ ke basika yandi lenda dia bima ya santu tii ntangu yandi ta kuma bunkete,+ yo vanda muntu yina me simba muntu yina me kuma mvindu na nzila ya muntu ya kufwa,*+ to muntu yina ke basika masa ya babakala,+5 to muntu yina me simba kigangwa ya ke tambulaka na kimvuka yina kele mvindu+ to muntu yina me simba muntu yina kele mvindu sambu na konso kikuma yina mpi yina lenda kumisa yandi mvindu.+6 Muntu yina ke simba konso kima na kati ya bima yai ta vanda mvindu tii na nkokila mpi yandi lenda dia ve ata kima mosi ya santu, kansi yandi fwete yobila masa.+7 Ntangu ntangu ta dinda, yandi ta kuma bunkete, mpi na nima yandi lenda dia ndambu ya bima ya santu sambu yo kele madia na yandi.+8 Diaka, yandi fwete dia ve konso mbisi yina bo me mona ya kufwa to konso kima yina mbisi ya mfinda me pasula mpi kukuma mvindu na nzila na yo.+ Mono kele Yehowa.9 ‘Bo fwete lungisa mambu yina mono ke lomba bo, sambu bo nata ve disumu sambu na yo mpi bo fwa sambu na yo sambu bo vandaka kuvweza yo. Mono kele Yehowa, muntu yina ke santisa bo.10 “‘Muntu mosi ve ya kele ve ti nswa* lenda dia kima ya santu.+ Munzenza ya nganga-nzambi to muntu ya kisalu yina ke bakaka lufutu lenda dia ve kima ya santu.11 Kansi, kana nganga-nzambi me sumba muntu* mosi na mbongo na yandi mosi, muntu yina lenda dia yo. Bampika yina me butuka na nzo na yandi lenda dia mpi madia na yandi.+12 Kana mwana ya nganga-nzambi mosi me kwela muntu yina kele ve nganga-nzambi,* yandi lenda dia ve dikabu ya bima ya santu.13 Kansi, kana mwana ya nganga-nzambi mosi me kuma mufwidi to makwela na yandi me fwa, yandi kele ve ti bana, mpi yandi me vutuka na nzo ya tata na yandi bonso na kileke na yandi, yandi lenda dia ndambu ya madia ya tata na yandi;+ kansi muntu mosi ve ya kele ve ti nswa* lenda dia yo.14 “‘Kana muntu mosi kudia kima mosi ya santu na kidiba, yandi fwete yika ndambu mosi na kati ya bandambu tanu ya ntalu na yo mpi kupesa dikabu ya santu na nganga-nzambi.+15 Yo yina, bo fwete vweza ve bima ya santu ya bantu ya Izraele yina bo ke pesa Yehowa+16 mpi kusala nde bo baka ndola sambu na mbi na bo sambu bo diaka bima na bo ya santu; sambu mono kele Yehowa, muntu yina ke santisa bo.’”17 Yehowa landaka kutubila Moize nde:18 “Tubila Aroni ti bana na yandi mpi bantu yonso ya Izraele nde, ‘Kana muntu mosi ya Izraele to munzenza yina ke zinga na Izraele ke pesa Yehowa dikabu ya kuyoka+ sambu na kulungisa balusilu na yandi to sambu na kupesa dikabu ya luzolo ya mbote,+19 yandi fwete pesa mbisi ya bakala ya kukonda kifu+ ya me katuka na bangombe, bana-mameme ya babakala, to bankombo, sambu Nzambi kundima yo.20 Beno fwete pesa ve konso kima yina kele ti kifu,+ sambu yo ta sadisa beno ve sambu Nzambi kundima beno.21 “‘Kana muntu ke pesa Yehowa kimenga ya kinduku+ sambu na kulungisa lusilu mosi to bonso dikabu ya luzolo ya mbote, yo fwete vanda mbisi ya kukonda kifu ya me katuka na bangombe to na mameme, sambu Nzambi kundima yo. Yo fwete vanda ve ti kifu ata fioti.22 Ata dikabu mosi ve fwete vanda meso ya kufwa, ya kubukana, ti mputa, ti kivimbu, ti dikwanza, to ti kisampala; beno fwete pesa ve kima mosi na kati ya bima yai na Yehowa to kupesa dikabu ya mutindu yai na mesa-kimenga sambu na Yehowa.23 Nge lenda pesa ngombe ya bakala to dimeme yina kele ti dikulu to diboko ya kele nda mingi to nkufi mingi bonso dikabu ya luzolo ya mbote, kansi yo ta ndimama ve bonso dikabu ya lusilu.24 Kansi, beno fwete pesa ve Yehowa mbisi yina kele ti bambuma ya kibakala ya kubeba to ya kupanzana to ya kukatuka to ya kuzenga, mpi beno fwete pesa ve bambisi ya mutindu yina na insi na beno.25 Beno fwete pesa ve kima mosi ya mutindu yai ya me katuka na maboko ya munzenza bonso dimpa ya Nzambi na beno, sambu yo kele ya kubeba mpi yo kele ti kifu. Yo ta ndimama ve sambu na beno.’”26 Yehowa tubilaka diaka Moize nde:27 “Kana ngombe ya bakala to mwana-dimeme ya bakala to nkombo me butuka, yo fwete landa kuvanda ti mama na yo bilumbu nsambwadi,+ kansi katuka kilumbu ya nana tii kuna yo ta ndimama bonso dikabu, dikabu yina bo me yoka na tiya sambu na Yehowa.28 Sambu na ngombe ya bakala to dimeme, beno fwete fwa yo ve kilumbu mosi+ ti mwana na yo.29 “Kana beno ke tambika kimenga sambu na kupesa matondo na Yehowa,+ beno fwete tambika yo sambu Nzambi kundima beno.30 Beno ta dia yo na kilumbu yina. Beno fwete bika ve ndambu na yo tii na suka.+ Mono kele Yehowa.31 “Beno fwete zitisa bansiku na mono mpi kusadila yo.+ Mono kele Yehowa.32 Beno fwete vweza ve zina na mono ya santu,+ mpi mono fwete santisama na kati-kati ya bantu ya Izraele,+ mono kele Yehowa, muntu yina ke santisa beno,+33 muntu yina ke basisa beno na insi ya Ezipte sambu na kudimonisa nde mono kele Nzambi na beno.+ Mono kele Yehowa.”


text: 16 “Zitisa ngonda ya Abibi,* mpi sala nkinsi ya Paki sambu na Yehowa Nzambi na nge,+ sambu Yehowa Nzambi na nge basisaka nge na Ezipte na ngonda ya Abibi na mpimpa.+2 Nge fwete tambika dikabu ya Paki na Yehowa Nzambi na nge,+ dikabu ya me katuka na mameme mpi na bangombe,+ na kisika yina Yehowa me sola sambu zina na yandi kuvanda.+3 Nge fwete dia ve ata kima mosi ya bo me tula levire kumosi ti kimenga yina;+ bilumbu nsambwadi nge fwete dia dimpa ya kukonda levire, dimpa ya bampasi, sambu nge basikaka na insi ya Ezipte ntinu-ntinu.+ Sala mutindu yina ntangu yonso ya nge kele na luzingu, sambu nge yibuka kilumbu yina nge basikaka na insi ya Ezipte.+4 Na nsungi ya bilumbu nsambwadi,+ bo fwete mona nge ve ata ti pate ya ngani na nziunga na nge ya mvimba, mpi ata ndambu ya musuni mosi ve yina nge ta pesa kimenga na nkokila ya kilumbu ya ntete fwete bikala mpimpa ya mvimba tii na suka ya kilumbu yina me landa.+5 Nge ta vanda ve ti nswa ya kutambika dikabu ya Paki na konso mbanza yina kele na kati ya bambanza yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge.6 Kansi nge fwete sala yo na kisika yina Yehowa Nzambi na nge me pona sambu zina na yandi kuvanda. Nge fwete tambika dikabu ya Paki na nkokila kaka na ntangu ntangu ke dinda,+ na ntangu yina nge basikaka na Ezipte.7 Nge fwete lamba yo mpi kudia yo+ na kisika yina Yehowa Nzambi na nge ta sola,+ ebuna na suka nge lenda vutuka na batenta na nge.8 Nge fwete dia mampa ya kukonda levire bilumbu sambanu, mpi na kilumbu ya nsambwadi, yo ta vanda ti lukutakanu mosi ya santu sambu na Yehowa Nzambi na nge. Nge fwete sala ve ata kisalu mosi.+9 Nge fwete tanga bamposo nsambwadi. Nge fwete yantika kutanga bamposo nsambwadi katuka na ntangu yina nge tulaka mbele na mbala ya ntete na mbuma yina bo me katula ntete ve.+10 Ebuna nge fwete sala Nkinsi ya Bamposo sambu na Yehowa Nzambi na nge+ ti dikabu ya luzolo ya mbote ya me katuka na maboko na nge, ya nge ta pesa na kiteso yina Yehowa Nzambi na nge me sakumuna nge.+11 Nge fwete vanda na kiese na ntwala ya Yehowa Nzambi na nge, nge ti mwana na nge ya bakala, mwana na nge ya nkento, mpika na nge ya bakala, mpika na nge ya nkento, Mulevi yina kele na kati ya bambanza* na nge, munzenza, mwana yina me konda tata,* mpi mufwidi ya nkento, bayina kele na kati na beno, na kisika yina Yehowa Nzambi na nge me pona sambu zina na yandi kuvanda.+12 Yibuka nde nge kumaka mpika na Ezipte,+ ebuna zitisa mpi landa bansiku yai.13 “Nge fwete sala Nkinsi ya Bisasa*+ bilumbu nsambwadi ntangu nge ke vukisa bima ya me katuka na kisika na nge ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu mpi na kikamuninu na nge ya mafuta mpi ya vinu.14 Na nsungi ya nkinsi+ na nge, vanda na kiese, nge ti mwana na nge ya bakala, mwana na nge ya nkento, mpika na nge ya bakala, mpika na nge ya nkento, Mulevi, munzenza, mwana yina me konda tata, mpi mufwidi ya nkento, bayina kele na kati ya bambanza na nge.15 Bilumbu nsambwadi nge ta sala nkinsi+ sambu na Yehowa Nzambi na nge na kisika yina Yehowa me sola, sambu Yehowa Nzambi na nge ta sakumuna bima na nge yonso mpi mambu yonso yina nge ta sala,+ ebuna nge ta vanda kaka na kiese.+16 “Babakala na nge yonso fwete kwenda na ntwala ya Yehowa Nzambi na nge na kisika yina yandi me sola, mbala tatu na mvula: na Nkinsi ya Mampa ya Kukonda Levire,+ na Nkinsi ya Bamposo,+ mpi na Nkinsi ya Bisasa,*+ mpi ata muntu mosi ve na kati na bo fwete kwenda na ntwala ya Yehowa maboko-mpamba.17 Dikabu yina konso muntu ke nata fwete vanda na kuwakana ti lusakumunu yina Yehowa Nzambi na nge me pesa nge.+18 “Nge fwete tula bazuzi+ mpi bakapita sambu na konso dikanda na bambanza yonso* yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge, mpi bo fwete sambisa bantu na lunungu.19 Nge fwete sambisa ve mambu na mutindu ya mbi,+ kupona-pona,+ to kundima avoka, sambu kundima avoka ke kangaka meso ya muntu ya mayele+ mpi ke bebisaka mambu yina muntu ya lunungu ke tuba.20 Landa lunungu mpi kaka lunungu,+ sambu nge landa kuzinga mpi kubaka insi yina Yehowa Nzambi na nge ke pesa nge.21 “Nge fwete kuna ve nti ya konso mutindu yina sambu yo kuma nti ya santu*+ pene-pene ya mesa-kimenga yina nge ke sala sambu na Yehowa Nzambi na nge.22 “Nge fwete tedimisa mpi ve dikunzi mosi ya santu sambu na nge mosi,+ yo kele kima yina Yehowa Nzambi na nge ke mengaka.


text: 9 Na kilumbu ya 24 ya ngonda yai, bantu ya Izraele vukanaka; bo vandaka kubuya madia, bo lwataka basaki mpi kuditulaka putulu.+2 Ebuna bantu ya dibuta ya Izraele kabwanaka ti banzenza yonso,+ bo telamaka mpi fungunaka masumu na bo mosi ti bifu ya batata na bo.+3 Na nima, bo telamaka kisika bo vandaka mpi bo tangaka na ndinga ya ngolo mukanda ya Nsiku+ ya Yehowa Nzambi na bo bangunga tatu na mwini; mpi bangunga tatu ya nkaka bo vandaka kufunguna masumu na bo mpi kufukimina Yehowa Nzambi na bo.4 Yeshua, Bani, Kadmiele, Shebania, Buni, Sherebia,+ Bani, ti Kenani telamaka na estrade+ ya Balevi yina bo tedimisaka, mpi bo bokaka na Yehowa Nzambi na bo.5 Ebuna Balevi yai Yeshua, Kadmiele, Bani, Ashabneya, Sherebia, Odia, Shebania, ti Petaya tubaka nde: “Beno telama mpi beno kumisa Yehowa Nzambi na beno mvula na mvula.*+ Bika nde bo kumisa zina na nge ya nkembo, yina kele ya kunanguka kuluta lusakumunu yonso ti nkembo.6 “Nge mpamba kele Yehowa;+ nge salaka zulu, ee, zulu ya zulu ti makesa na yo yonso, ntoto ti bima yonso yina kele na zulu na yo, banzadi-mungwa ti bima yonso yina kele na kati na yo. Nge ke taninaka yo yonso na luzingu, mpi makesa ya zulu ke fukimina nge.7 Nge kele Yehowa Nzambi ya kieleka, yina solaka Abrami+ mpi basisaka yandi na Ure+ ya bantu ya Kaldea mpi pesaka yandi zina Abrahami.+8 Nge monaka nde ntima na yandi vandaka ya kwikama na ntwala na nge,+ yo yina nge salaka kuwakana ti yandi sambu na kupesa yandi insi ya bantu ya Kanana, ya bantu ya Heti, ya bantu ya Amore, ya bantu ya Perizi, ya bantu ya Yebusi, ti ya bantu ya Girgashi, sambu na kupesa yo na bana* na yandi;+ ebuna nge zitisaka balusilu na nge, sambu nge kele muntu ya lunungu.9 “Yo yina nge monaka mpasi ya ba-nkaka na beto na Ezipte,+ mpi nge waka kudila na bo na Nzadi-Mungwa ya Mbwaki.10 Ebuna nge salaka bidimbu ti bimangu sambu na kunwanisa Farao ti bansadi na yandi yonso ti bantu yonso ya insi na yandi,+ sambu nge zabaka nde bo sadilaka bantu na nge mambu na lulendo yonso.+ Nge kudisadilaka zina yina kele kaka tii bubu yai.+11 Nge kabulaka nzadi-mungwa na bitini zole na ntwala na bo, mpidina bo sabukaka nzadi-mungwa na ntoto ya kuyuma,+ ebuna nge losaka bantu yina vandaka kulanda bo na mudindu kibeni bonso ditadi mosi ya bo me losa na masa ya ke nikana ngolo.+12 Na mwini nge twadisaka bo ti dikunzi mosi ya dituti, mpi na mpimpa ti dikunzi mosi ya tiya, sambu na kupesa nsemo na nzila yina bo fwete kwenda.+13 Ebuna nge kwisaka kukulumuka na Ngumba ya Sinai+ mpi tubilaka bo katuka na zulu+ mpi nge pesaka bo bankanu ya lunungu, bansiku ya kieleka,* balutwadisu ya mbote ti bantuma.+14 Nge salaka nde bo zaba Kisabatu na nge ya santu,+ mpi nge pesaka bo bantuma, bansiku, ti nsiku na nzila ya nsadi na nge Moize.15 Nge pesaka bo mampa katuka na zulu ntangu bo vandaka na nzala,+ nge basisaka masa na ditadi ntangu bo vandaka na nzala ya masa,+ ebuna nge songaka bo na kukota mpi na kubaka insi yina nge silaka* na kupesa bo.16 “Kansi bo, ba-nkaka na beto, bo salaka mambu na lulendo yonso+ mpi kumaka ntu-ngolo,*+ ebuna bo vandaka kuwa ve bantuma na nge.17 Bo buyaka kuwa,+ bo yibukaka ve bisalu ya kuyituka yina nge salaka na kati na bo, kansi bo kumaka ntu-ngolo* mpi tulaka mfumu mosi sambu na kuvutuka na kimpika na bo na Ezipte.+ Kansi nge kele Nzambi yina ke vandaka ya kuyilama na kulolula,* yina ke fwilaka bantu nkenda* mpi ke wilaka bo mawa, yina ke waka makasi nswalu ve mpi yina kele ya kufuluka na zola ya kwikama,*+ mpi nge yambulaka bo ve.+18 Ata ntangu bo kudisadilaka kiteki ya kibende* ya mwana-ngombe ya bakala mpi vandaka kutuba nde, ‘Yai kele Nzambi na nge yina basisaka nge na Ezipte,’+ mpi bo salaka mambu ya nene ya kukonda luzitu,19 ata na ntangu yina, nge, na mawa na nge ya nene, nge yambulaka bo ve na ntoto-makanga.+ Dikunzi ya dituti katukaka ve na zulu na bo na mwini sambu na kutwadisa bo na nzila, to dikunzi ya tiya na mpimpa sambu na kupesa nsemo na nzila yina bo fwete kwenda.+20 Nge pesaka bo mpeve na nge ya mbote sambu na kupesa bo mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote,+ nge yiminaka bo ve mana na nge,+ mpi nge pesaka bo masa ntangu bo vandaka na nzala ya masa.+21 Nge pesaka bo madia na ntoto-makanga bamvula 40.+ Bo kondaka kima ve. Bilele na bo bebaka ve,+ mpi makulu na bo vimbaka ve.22 “Nge pesaka bo bimfumu ti bantu, nge kabisaka yo kitini-kitini,+ yo yina bo bakaka insi ya Sihoni,+ disongidila insi ya ntotila ya Eshboni,+ mpi insi ya Ogi+ ntotila ya Bashani.23 Nge kumisaka bana na bo mingi kibeni bonso bambwetete ya zulu.+ Ebuna nge nataka bo na insi yina nge silaka na ba-nkaka na bo nde bo fwete kota mpi kubaka.+24 Yo yina bana na bo kotaka mpi bakaka insi yina,+ ebuna nge bedisaka na ntwala na bo bantu ya Kanana,+ bayina vandaka kuzinga na insi yina, mpi nge pesaka bo na maboko na bo, yo vanda bantotila na bo to bantu ya insi yina, sambu na kusala bo mutindu bo me zola.25 Bo botulaka bambanza ya ngolo+ mpi ntoto ya ke butaka mingi,*+ mpi bo bakaka banzo ya kufuluka ti bima ya mbote ya mutindu na mutindu, mabulu ya masa ya bo me timunaka dezia, bilanga ya vinu,+ banti ya olive, ti banti ya bambuma mingi. Yo yina bo diaka, bo fulukaka, bo kumaka mafuta-mafuta, mpi bo waka kiese na bumbote na nge ya nene.26 “Kansi bo kondaka bulemfu, bo kolamaka na ntwala na nge+ mpi bo pesaka Nsiku na nge mukongo.* Bo fwaka bambikudi na nge yina vandaka kukebisa bo sambu na kuvutula bo na nge, mpi bo salaka mambu ya kukonda luzitu kibeni.+27 Sambu na diambu yai, nge pesaka bo na maboko ya bambeni na bo,+ yina landaka kupesa bo mpasi.+ Kansi na ntangu yina bo vandaka na mpasi, bo vandaka kudidila nge, ebuna nge vandaka kuwa tuka na zulu; mpi sambu na mawa na nge ya nene, nge vandaka kupesa bo bangulusi sambu na kugulusa bo na maboko ya bambeni na bo.+28 “Kansi kaka na ntangu yina bo vandaka kupema, bo vandaka kusala diaka mambu yina kele mbi na ntwala na nge,+ mpi nge vandaka kuyambula bo na maboko ya bambeni na bo, bayina vandaka kuyala bo.*+ Ebuna bo vandaka kuvutuka mpi kubinga nge sambu na kulomba lusadisu,+ mpi nge vandaka kuwa tuka na zulu mpi kugulusa bo mbala na mbala sambu na mawa na nge ya nene.+29 Ata nge vandaka kukebisa bo sambu na kuvutula bo na Nsiku na nge, bo vandaka kusala mambu na lulendo yonso mpi kubuya kuwa bantuma na nge;+ mpi bo salaka masumu na bansiku na nge, yina muntu ke zingilaka kana yandi zitisa yo.+ Kansi na ntu-ngolo yonso bo pesaka mukongo mpi kumisaka nkingu na bo ngolo, mpi bo buyaka kuwa.30 Nge monisilaka bo kikalulu ya kukanga-ntima+ na nsungi ya bamvula mingi mpi nge vandaka kaka kukebisa bo na nsadisa ya mpeve na nge na nzila ya bambikudi na nge, kansi bo buyaka kuwa. Nsuka-nsuka nge pesaka bo na maboko ya bantu ya bansi.+31 Kansi na mawa na nge ya nene, nge manisaka bo ve+ mpi nge yambulaka bo ve, sambu nge kele Nzambi mosi ya ke fwilaka bantu nkenda* mpi ke wilaka bo mawa.+32 “Ntangu yai, O Nzambi na beto, Nzambi ya nene, ya ngolo, mpi ya ke pesaka boma, yina me zitisaka kuwakana na yandi mpi me monisaka zola ya kwikama,+ kumona ve mpamba mpasi yonso yina me bwila beto, bantotila na beto, bamfumu na beto,+ banganga-nzambi na beto,+ bambikudi na beto,+ ba-nkaka na beto, ti bantu na nge yonso katuka bilumbu ya bantotila ya Asiria+ tii bubu yai.33 Nge me monisaka lunungu na mambu yonso yina me kuminaka beto, sambu nge me salaka mambu na kwikama yonso; kansi beto bantu me salaka mambu na nku.+34 Na yina me tala bantotila na beto, bamfumu na beto, banganga-nzambi na beto, mpi ba-nkaka na beto, bo zitisaka ve Nsiku na nge, bo tulaka mpi ve dikebi na bantuma na nge mpi na bangibusa* na nge ya nge sadilaka sambu na kukebisa bo.35 Ata ntangu bo vandaka na kimfumu na bo mpi vandaka kusepela na mambote mingi yina nge pesaka bo mpi bo vandaka na ntoto ya nene mpi ya ke butaka mingi* ya nge pesaka bo, bo sadilaka nge ve+ mpi yambulaka ve bikalulu na bo ya mbi.36 Tala! Beto kele bampika+ bubu yai, ee, bampika na insi yina nge pesaka ba-nkaka na beto sambu na kudia mbuma na yo mpi bima na yo ya mbote.37 Bima ya mingi yina yo ke basisa kele sambu na bantotila yina nge me tula na zulu na beto sambu na masumu na beto.+ Bo ke yala nitu na beto ti bitwisi na beto mutindu bo me zola, mpi beto kele na mpasi ya nene.38 “Yo yina na kutadila mambu yai yonso, beto ke sala kuwakana mosi ya ngolo+ ya kusonika, mpi kashe ya bamfumu na beto, Balevi na beto, ti banganga-nzambi na beto ke ndimisa yo.”+


text:
Kiese ya Kuzinga Kukonda Mindondo
DANIEL kwelanaka ti MIRIAM na Septembri 2000 mpi bo vandaka ti luzingu ya kitoko na mbanza Barcelone, na insi Espagne. Daniel ke tuba nde: “Kisalu na beto vandaka kusadisa beto na kudia na barestora ya kitoko, beto vandaka kukwenda na bansi ya nkaka mpi kulwata bilele ya ntalu. Beto vandaka kusamuna mingi.” Kansi kima mosi salamaka.
Na 2006, na lukutakanu mosi ya Distrike, Daniel waka disolo yina vandaka ti ngiufula yai: “Keti beto ke sala kibeni bikesa sambu na kusadisa bantu yina ‘ke kwenda na nzila ya lufwa’ na kuvutula bo na nzila ya luzingu ya mvula na mvula?” (Bingana 24:11) Disolo yango tendulaka nde beto fwete longa nsangu ya Biblia sambu na kugulusa bantu. (Bisalu 20:26, 27) Daniel ke tuba nde: “Mono monaka nde Yehowa ke tubila mono.” Disolo monisaka nde beto ke kumaka na kiese mingi kuluta kana beto ke sala mingi kisalu ya Yehowa. Daniel ndimaka nde yo kele mpidina sambu yandi monaka Miriam yina vandaka mupasudi-nzila na kiese mingi.
Disolo yango simbaka kibeni ntima ya Daniel, yo yina yandi bakaka lukanu ya kusoba mambu ya nkaka ya luzingu na yandi. Yandi kumaka kusala bangunga fioti na kisalu mpi yantikaka kisalu ya kimupasudi-nzila. Yandi kumaka kuyindula mutindu bo ta kuma na kiese kana bo kwenda kusala kisika mpusa kele mingi.
MPASI NA BETO KUMAKA KIESE
Daniel ti Miriam kwendaka kutala insi Panama. Na Mayi 2007, bo yambulaka bisalu na bo mpi kwendaka kusamuna kuna. Kisika yina bo kwendaka kele ti bisanga mingi ya bo ke bingaka Bocas del Toro na nzadi ya Caraïbes. Bantu mingi kuna kele bantu ya dikanda ya Ngabe. Daniel ti Miriam monaka nde bo lenda sala bangonda kiteso ya nana na Panama ti mbongo yina bo bumbaka.
Bo vandaka kutambula na bisanga yina na maswa to na velo. Bo ke vilaka ve mbala ya ntete yina bo tambulaka na velo bakilometre kiteso ya 30 na bangumba na nsi ya ntangu ya ngolo. Daniel lembaka mingi kibeni. Bantu ya dikanda ya Ngabe vandaka kuyamba bo mbote, mingi-mingi ntangu bo yantikaka kutuba ndinga na bo. Ntangu fioti na nima, bo longukaka Biblia ti bantu 23.
Inki salamaka ntangu mbongo na bo manaka? Daniel ke tuba nde: “Beto vandaka kudila mpi kuyindula sambu beto fwete vutuka na Espagne. Kuzaba nde beto ke kabwana ti balongoki na beto ya Biblia pesaka beto mpasi.” Kansi ngonda mosi na nima, bo bakaka nsangu yina pesaka bo kiese mingi. Miriam ke tuba nde: “Bo lombaka beto na kusala bonso bapasudi-nzila ya nene. Beto waka kiese na kulanda kusala na kisika yina!”
KIMA YA KE PESAKA BO KIESE MINGI KULUTA
Sambu na bansoba yina salamaka na dibundu ya Yehowa na 2015, kisalu ya Daniel ti Miriam sukaka. Inki bo salaka? Bo tulaka ntima na lusilu yina kele na Nkunga 37:5: “Pesa nzila na nge na Yehowa; tudila yandi ntima, ebuna yandi ta sadila nge mambu ya mbote.” Bo sosaka kisalu sambu yo sadisa bo na kulanda kusala kisalu ya kimupasudi-nzila ya ntangu yonso mpi bubu yai bo kele na dibundu ya Veraguas na Panama.
Daniel ke tuba nde: “Na ntwala ya kukatuka na Espagne, beto ndimaka ve nde beto ta kuka luzingu ya kukonda mindondo. Bubu yai beto kele ti luzingu ya kukonda mindondo mpi beto ke kondaka ve bima yina kele mfunu sambu na luzingu.” Inki ke pesaka bo kiese mingi kuluta? Bo ke tuba nde: “Kusadisa bantu ya kudikulumusa na kuzaba Yehowa ke pesaka beto kiese mingi kibeni!”


text:
Kisalu ke kwenda na ntwala ata kimbeni kele (1-14)
Kisalu ya kutunga ke landa kusalama mpi bantu ya ke sala kisalu me simba binwaninu (15-23)
4 Kaka ntangu Sanbalati+ waka nde beto vandaka kutunga diaka kibaka, yandi waka makasi mpi kiseku* mingi, ebuna yandi vandaka kuseka Bayuda.2 Mpi na meso ya bampangi na yandi ti ya basoda ya Samaria, yandi tubaka nde: “Bayuda yai ya me lembaka ke sala inki? Keti bo ta sala yo bo mosi? Keti bo ta pesa bimenga? Keti bo ta manisa yo na kilumbu mosi? Keti bo ta vutula na luzingu matadi ya kuzika yina kele na kati ya bita ya mvindu ya kufuluka na putulu?”+3 Ebuna Tobia+ muntu ya Amoni,+ yina vandaka ya kutelama pene-pene na yandi, tubaka nde: “Nkutu kana mukengi kumata na kibaka yina bo ke tunga, yo ta bwisa kibaka na bo ya matadi.”4 O Nzambi na beto, wa, sambu bo ke vweza beto,+ sala nde nsoni na bo kuvutukila bo,+ mpi sala nde bo kuma bonso kima ya bo me botula mpi bo kuma bampika na insi ya kimpika.5 Kubumba ve mbi na bo mpi kufwanza ve masumu na bo na ntwala na nge,+ sambu bo me finga bantu yina ke tunga.6 Yo yina beto landaka kutunga kibaka, ebuna beto kangisaka kibaka ya mvimba mpi tungaka yo diaka tii na kati-kati, katuka na ntoto tii na zulu, mpi bantu landaka kutula ntima na bo na kisalu.7 Ebuna, ntangu Sanbalati, Tobia,+ bantu ya Arabia,+ bantu ya Amoni, ti bantu ya Ashdodi+ waka nde kisalu ya kuyidika bibaka ya Yeruzalemi vandaka kukwenda na ntwala mpi nde beto vandaka kukangisa mabulu, bo waka makasi mingi.8 Bo salaka komplo sambu na kukwisa kunwanisa Yeruzalemi mpi kukotisa mavwanga na kati na yo.9 Kansi beto sambaka Nzambi na beto mpi tulaka bantu sambu na kutanina beto mpimpa ti mwini sambu bo nwanisa beto ve.10 Kansi bantu ya Yuda vandaka kutuba nde: “Ngolo ya bantu ya ke sala kisalu ya ngolo* me mana, mpi mvindu kele mingi kibeni; beto ta kuka ve ata fioti kutunga kibaka.”11 Mpi bambeni na beto landaka kutuba nde: “Na ntwala nde bo zaba yo to bo mona beto, beto ta kwisa na kati na bo, beto ta fwa bo mpi ta sukisa kisalu yina.”12 Konso ntangu yina Bayuda yina vandaka kuzinga pene-pene na bo vandaka kukwisa, bo vandaka kusonga beto mbala na mbala* nde: “Bo ta kwisila beto na bandambu yonso.”13 Yo yina mono tulaka bantu na nima ya kibaka na bisika yina vandaka na nsi mpi pwelele, mpi mono tulaka bo na kulanda ndonga ya mabuta na bo ti bambele na bo ya bitumba, makonga na bo, mpi minduki na bo ya batolo-tolo.14 Ntangu mono monaka nde bo vandaka na boma, na mbala mosi mono telamaka mpi tubilaka bantu ya lukumu,+ bilandi ya bamfumu, ti bantu ya nkaka nde: “Beno wa bo boma ve.+ Beno yibuka Yehowa, yina kele nene mpi ke pesaka boma;+ beno nwana sambu na bampangi na beno, bana na beno ya babakala ti ya bankento, bankento na beno ti banzo na beno.”15 Ebuna, ntangu bambeni na beto waka nde beto zabaka mambu yina bo vandaka kusala mpi nde Nzambi ya kieleka bebisaka bangindu na bo, beto yonso vutukaka kusala kisalu na kibaka.16 Yantika kilumbu yina, bantu ndambu na kati ya bantu na mono vandaka kusala kisalu+ mpi ndambu ya nkaka na kati na bo vandaka kusimba makonga, bitaninu, minduki ya batolo-tolo, ti binkutu ya bibende. Ebuna bamfumu+ telamaka na nima ya nzo ya mvimba ya Yuda17 yina vandaka kutunga kibaka. Bantu yina vandaka kunata bizitu vandaka kusala kisalu diboko mosi, kansi diboko ya nkaka vandaka kusimba kinwaninu.18 Konso muntu na kati ya bantu yina vandaka kutunga vandaka ti mbele ya bitumba ya kukanga na luketo na yandi ntangu yandi vandaka kutunga, mpi muntu yina fwete bula kibongo+ vandaka kutelama pene-pene na mono.19 Ebuna mono tubilaka bantu ya lukumu, bilandi ya bamfumu, ti bantu ya nkaka nde: “Kisalu kele nene mpi mingi, mpi beto me tandama na zulu ya kibaka ntama-ntama.20 Kana beno wa makelele ya kibongo, beno vukana kisika beto kele. Nzambi na beto ta nwana sambu na beto.”+21 Mpidina beto landaka kusala kisalu na ntangu ndambu ya nkaka ya bantu vandaka kusimba makonga, yantika na suka-suka tii kuna bambwetete vandaka kubasika.22 Na ntangu yina, mono tubilaka bantu nde: “Bika nde babakala, konso muntu ti nsadi na yandi, kulala na kati ya Yeruzalemi, mpidina bo ta kengila beto na mpimpa mpi ta sala kisalu na mwini.”23 Yo yina, yo vanda mono, bampangi na mono, bansadi na mono,+ to bankengidi yina landaka mono, beto katulaka ve bilele na beto ata fioti, mpi konso muntu na kati na beto vandaka kaka ti kinwaninu na yandi na diboko na yandi ya kitata.


text: 37 Ebuna Besalele+ salaka Sanduku+ na mabaya ya akasia. Nda na yo vandaka maboko* zole na ndambu, nene na yo diboko mosi na ndambu, mpi nda na yo katuka na ntoto tii na zulu diboko mosi na ndambu.+2 Yandi pakulaka yo wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka, na kati ti na nganda, mpi yandi salaka ndilu mosi ya wolo* na nziunga na yo.+3 Na nima, yandi salaka mitaku iya ya wolo sambu na yo, sambu na kutula yo na zulu ya makulu na yo iya, mitaku zole na ndambu na yo mosi mpi mitaku zole na ndambu na yo ya nkaka.4 Na nima, yandi salaka banti na mabaya ya akasia mpi pakulaka yo wolo.+5 Ebuna, yandi lutisaka banti yina na kati ya mitaku yina kele na balweka ya Sanduku sambu na kunata Sanduku.+6 Yandi salaka mufiniku na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka.+ Nda na yo vandaka maboko zole na ndambu mpi nene na yo diboko mosi na ndambu.+7 Ebuna yandi salaka basherube+ zole na bansongi yonso zole ya mufiniku+ na wolo ya bo me bula marto.8 Sherube mosi vandaka na nsongi mosi, mpi sherube ya nkaka vandaka na nsongi ya nkaka. Yandi salaka basherube yina na bansongi yonso zole ya mufiniku.9 Basherube yina zole tandulaka mapapu na yo na zulu, mpidina yo fikaka mufiniku ti mapapu na yo.+ Yo vandaka kutalana mpi baluse na yo vandaka kutala mufiniku.+10 Ebuna yandi salaka mesa na mabaya ya akasia.+ Nda na yo vandaka maboko zole, nene na yo diboko mosi, mpi nda na yo katuka na ntoto tii na zulu diboko mosi na ndambu.+11 Yandi pakulaka yo wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka mpi salaka ndilu mosi ya wolo* na nziunga na yo.12 Na nima, yandi salaka dibaya mosi na nene ya kipala-pala ya diboko* sambu yo ziunga yo mpi yandi salaka ndilu mosi ya wolo* sambu yo ziunga dibaya yina.13 Diaka, yandi salaka mitaku iya ya wolo sambu na yo mpi tulaka mitaku yina na binkonko iya bisika bo kangisaka makulu yina iya.14 Mitaku yina vandaka pene-pene ya dibaya, bonso bima ya ke simba banti yina bo ta sadila sambu na kunata mesa.15 Ebuna yandi salaka banti na mabaya ya akasia mpi pakulaka yo wolo, sambu na kunata mesa.16 Na nima, yandi salaka bisadilu ya mesa na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka, disongidila malonga na yo, makopa na yo, babolo na yo, mpi mabungu na yo yina bo ta sadila sambu na kutiamuna+ makabu ya malafu.17 Ebuna yandi salaka kima ya kutudila minda+ na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka. Yandi sadilaka marto sambu na kusala kima yina ya kutudila minda. Nsi na yo, nti na yo, makopa na yo, bambuma na yo, mpi bintuntu na yo vandaka kaka kima mosi.+18 Balutangu sambanu vandaka kukatuka na nti na yo, balutangu tatu ya kima ya kutudila minda na lweka na yo mosi mpi balutangu tatu na lweka na yo ya nkaka.19 Makopa tatu ya bo salaka bonso bintuntu ya nti ya amande vandaka na kimvuka mosi ya balutangu yina kele na lweka mosi, ti bambuma mpi bintuntu yina ke landana, mpi bo salaka mutindu mosi na kimvuka ya balutangu yina kele na lweka ya nkaka. Bo salaka mutindu yina sambu na balutangu sambanu yina vandaka kukatuka na nti ya kima ya kutudila minda.20 Nti ya kima ya kutudila minda vandaka ti makopa iya ya bo salaka bonso bintuntu ya nti ya amande, ti bambuma mpi bintuntu yina ke landana.21 Dimbuma mosi vandaka na nsi ya balutangu zole ya ntete yina me katuka na nti yina, dimbuma mosi na nsi ya balutangu zole ya me landa, mpi dimbuma mosi na nsi ya balutangu zole ya nkaka ya me landa, sambu na balutangu sambanu ya ke katuka na nti ya kima ya kutudila minda.22 Bambuma, balutangu mpi kima ya mvimba ya kutudila minda vandaka kaka kima mosi ya bo me sala na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka, ya bo me bula marto.23 Na nima yandi salaka minda+ na yo nsambwadi, basizo* na yo mpi bima na yo ya kunatila tiya na wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka.24 Yandi salaka yo ti bisadilu na yo yonso na talanta* mosi ya wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka.25 Na nima, yandi salaka mesa-kimenga ya ndumbu+ na mabaya ya akasia. Bandambu na yo yonso vandaka kiteso mosi, nda na yo diboko mosi, nene na yo diboko mosi mpi nda na yo katuka na ntoto tii na zulu maboko zole. Bibongo na yo vandaka ya kukangama ti yo.+26 Ebuna, yandi pakulaka yo wolo ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka, zulu na yo, balweka na yo yonso, ti bibongo na yo, mpi yandi salaka ndilu mosi ya wolo* na nziunga na yo.27 Yandi sadilaka yo mitaku zole ya wolo na nsi ya ndilu na yo* na balweka zole ya ke talana sambu na kusimba banti yina bo ta sadila sambu na kunata yo.28 Na nima, yandi salaka banti na mabaya ya akasia mpi pakulaka yo wolo.29 Yandi salaka mpi mafuta ya santu ya bo ke tulaka muntu+ ti ndumbu ya kukonda kuvukisa ti kima ya nkaka, ya nsudi ya kitoko,+ ya bo me vukisa mbote-mbote.*


text:
DILONGI YA 1
Nsangu ya mbote kele nki?
1. Inki kele nsangu ya mekatuka na Nzambi?
Nzambi kezolaka nde bantu kuzinga na kyese na nsi-ntoto. Yandi salaka ntoto mpi bima yonso yina kele na kati na yo sambu yandi kezolaka bantu. Kubika fyoti, yandi tasala na mpila nde bantu yonso ya nsi-ntoto kuvanda ti makwisa mosi ya kitoko. Yandi takatula mambu yonso yina kevandaka na kisina ya bampasi ya bantu.—Tanga Yeremia 29:11.
Ata luyalu mosi ve menungaka na kumanisa mubulu, maladi, to lufwa. Kansi nsangu ya mbote kele nde, kubika fyoti luyalu ya Nzambi tayinga baluyalu yonso ya bantu. Bantu ya luyalu yango tavanda na ngemba mpi na mavimpi ya mbote.—Tanga Yezaya 25:8; 33:24; Daniele 2:44.
2. Sambu na nki nsangu ya mbote kele mfunu?
Bampasi tamana kaka ntangu Nzambi takatula bantu ya mbi na ntoto. (Sofonia 2:3) Yo tasalama nki ntangu? Ndinga ya Nzambi tubilaka na ntwala mambu yina kenyokula bantu bubu yai. Mambu ya mbi ya kesalama na nsi-ntoto kemonisa nde ntangu yina Nzambi tamanisa bampasi mefinama.—Tanga 2 Timoteo 3:1-5.
3. Inki beto fwete sala?
Beto fwete longuka mambu ya Nzambi na Biblia, Ndinga na yandi. Yo kele bonso mukanda yina tata mosi ya zola metindila beto. Yo kezabisaka beto mutindu beto lenda vanda na luzingu ya mbote bubu yai mpi mutindu beto lenda baka luzingu ya mvula na mvula na makwisa. Ya kyeleka, bantu yankaka lenda sepela ve na kumona nde Bambangi ya Yehowa kesadisa nge na kubakisa Biblia. Kansi sambu Nzambi kesila nde beto lenda vanda na makwisa ya mbote, beto fwete bika ve nde bantu yankaka kukanga beto nzila na kulonguka mambu yina.—Tanga Bingana 29:25; Kusonga 14:6, 7.


text:
Mpeve Santu Kele Nki?
Mvutu ya Biblia
Mpeve santu kele ngolo yina Nzambi ke sadilaka bisalu. (Mika 3:8; Luka 1:35) Nzambi ke tindaka mpeve santu na yandi disongidila, yandi ke sadilaka yo na konso kisika yina yandi me zola sambu na kulungisa luzolo na yandi.—Nkunga 104:30; 139:7.
Ngogo “mpeve” ya bo me balulaka na Biblia me katuka na ngogo ya Kiebreo ruʹach mpi ya Kigreki pneuʹma. Mbala mingi bangogo yai ke tubilaka ngolo yina Nzambi ke sadilaka bisalu to mpeve santu. (Kuyantika 1:2) Kansi Biblia ke sadilaka mpi bangogo yai na mutindu ya nkaka:
Mpema.—Habakuki 2:19; Kusonga 13:15.
Mupepe.—Kuyantika 8:1; Yoane 3:8.
Ngolo ya ke salaka nde bigangwa ya ke zingaka na ntoto kuzinga.—Yobi 34:14, 15.
Kimuntu ya kati to kikalulu ya muntu.—Kutanga 14:24.
Nzambi mpi bigangwa ya kimpeve, disongidila bawanzio.—1 Bantotila 22:21; Yoane 4:24.
Mambu yai yonso ya beto me tubila ke monisa kima mosi ya ke monanaka ve na meso kansi ya bantu lenda bakisa. Yo yina, ata mpeve ya Nzambi ke monanaka ve “kaka mutindu mupepe mpi ke monanaka ve, bantu ke bakisaka bisalu na yo mpi yo kele ngolo mingi.”—An Expository Dictionary of New Testament Words, by W. E. Vine.
Diaka, Biblia ke sadilaka bangogo “maboko” to “misapi” ya Nzambi sambu na kutubila mpeve santu. (Bankunga 8:3; 19:1; Luka 11:20; fwanisa ti Matayo 12:28.) Kaka mutindu muntu ya ke salaka bisalu ya maboko ke sadilaka maboko mpi misapi na yandi sambu na kusala kisalu na yandi, Yehowa sadilaka mpeve santu na yandi sambu na:
Kusala zulu ti ntoto.—Nkunga 33:6; Yezaya 66:1, 2.
Kusadisa bantu na kusonika Biblia.—2 Piere 1:20, 21.
Kusadisa bansadi na yandi ya ntangu ya ntama na kusala bimangu (miracles) mpi na kulonga ti kikesa.—Luka 4:18; Bisalu 1:8; 1 Bakorinto 12:4-11.
Kusadisa bantu yina ke lemfukilaka yandi na kumonisa bikalulu ya mbote.—Bagalatia 5:22, 23.
Mpeve santu kele ve muntu
Mutindu Biblia ke sadilaka bangogo “maboko,” “misapi” to “mpema” sambu na kutubila mpeve santu ke monisa nde mpeve santu kele ve muntu. (Kubasika 15:8, 10) Maboko ya muntu yina ke salaka bisalu ya maboko lenda sala ve yo mosi kansi yo ke salaka na kuwakana ti mabanza mpi nitu na yandi. Mutindu mosi, mpeve santu ya Nzambi ke salaka kana Nzambi ke twadisa yo. (Luka 11:13) Bantangu ya nkaka Biblia ke fwanisaka mpeve santu ti masa mpi yo ke tubilaka yo nzila mosi ti mambu bonso lukwikilu mpi nzayilu. Mambu yai yonso ke monisa nde mpeve santu kele ve muntu.—Yezaya 44:3; Bisalu 6:5; 2 Bakorinto 6:6.
Na Biblia zina ya Nzambi kele Yehowa mpi ya Mwana na yandi kele Yezu Kristu kansi ata kisika mosi ve Biblia ke tubaka nde mpeve santu kele ti zina. (Yezaya 42:8; Luka 1:31) Ntangu bo vandaka kufwa Etiene, yandi monaka zulu na mbona-meso mosi ya kuyituka. Mpi na mbona-meso yina, yandi monaka bantu zole mpamba kansi ve tatu. Biblia ke tuba nde: “Etiene vandaka ya kufuluka na mpeve santu; yandi talaka na zulu mpi yandi monaka nkembo ya Nzambi mpi Yezu me telama na diboko ya kitata ya Nzambi.” (Bisalu 7:55) Mpeve santu ya Nzambi, disongidila ngolo yina Nzambi ke sadilaka bisalu, sadisaka Etiene na kumona mbona-meso yina.
Bangindu ya luvunu yina bantu mingi ke vandaka ti yo sambu na mpeve santu
Ngindu ya luvunu: “Mpeve santu kele muntu yina kele na kati ya butatu-busantu mutindu 1 Yoane 5:7, 8 ya mbalula ya Crampon ke monisa yo.
Kieleka: Mbalula ya Crampon ke yika na 1 Yoane 5:7, 8 bangogo yai: “Na zulu kele ti Tata, Ndinga mpi Mpeve Santu mpi bo yonso tatu kele muntu mosi. Mpi bo yonso tatu ke taka kimbangi awa na ntoto.” Kansi bantu yina ke longukaka mambu ya Biblia bakisaka nde ntumwa Yoane ve muntu sonikaka bangogo yai mpi nde yo kele ve na Biblia. Bruce Metzger, Longi mosi ya nene, sonikaka nde: “Bangogo yai kele ya luvunu mpi nde bo fwete bika yo ve ata fioti na Kuwakana ya Mpa (Nouveau Testament).”—A Textual Commentary on the Greek New Testament.
Ngindu ya luvunu: Biblia ke tubilaka mpeve santu bonso muntu. Yo ke monisaka nde mpeve santu kele muntu.
Kieleka: Bantangu ya nkaka, Biblia ke tubilaka mpeve santu bonso muntu kansi yo ke monisaka ve nde mpeve santu kele muntu. Nkutu Biblia ke tubilaka mpi mayele, lufwa mpi disumu bonso muntu. (Bingana 1:20; Baroma 5:17, 21) Mu mbandu, Biblia ke tubaka nde mayele kele ti “bisalu” mpi “bana.” Yo ke tubaka diaka nde disumu ke pukumunaka, ke fwaka mpi ke pusaka bantu na kuyuma ntima.—Matayo 11:19; Luka 7:35; Baroma 7:8, 11.
Mutindu mosi ntangu ntumwa Yoane tubilaka Yezu, yandi tubilaka mpi mpeve santu bonso muntu, disongidila “nsadisi” (paraclet) yina ta pesa banzikisa ya ke ndimisa, yina ta twadisa, ta tuba, ta wa, ta zabisa, ta pesa nkembo mpi ta baka. Yandi sadilaka ngogo “yandi” sambu na kutubila “nsadisi” yai. (Yoane 16:7-15) Diambu ya kuluta mfunu, na baverse ya nkaka ntangu Yoane ke tubila mpeve santu, yandi ke tubila yo bonso kima kansi ve bonso muntu mutindu yandi me sadila ngogo pneuʹma mpi ngogo “yo.”—Yoane 14:16, 17.
Ngindu ya luvunu: Kubaka mbotika na zina ya mpeve santu ke monisa nde mpeve santu kele muntu.
Kieleka: Bantangu ya nkaka, Biblia ke sadilaka ngogo “zina” sambu na kutubila ngolo to kiyeka. (Kulonga 18:5, 19-22; Estere 8:10) Mutindu mosi ntangu bo ke sadilaka bangogo “mono ke kanga nge na zina ya nsiku,” yo ke tendulaka ve nde nsiku kele muntu. Yo yina, muntu yina me baka mbotika “na zina ya ” mpeve santu ke monisaka nde yandi ke ndima ngolo ya mpeve santu mpi nde Nzambi ke sadilaka yo sambu na kulungisa luzolo na yandi.—Matayo 28:19.
Ngindu ya luvunu: Bantumwa ya Yezu mpi balongoki na yandi ya ntete vandaka kundima nde mpeve santu kele muntu.
Kieleka: Biblia mpi istware ke tubaka ve mambu yai. Mukanda mosi (Encyclopædia Britannica) ke tuba nde: “Ngindu ya kutuba nde mpeve santu kele mpi nzambi . . . basikaka na lukutakanu mosi ya dibundu ya bo salaka na mbanza Constantinople (concile de Constantinople) na mvu 381.” Yo salamaka bamvula 250 na nima ya lufwa ya ntumwa ya nsuka.


text: 16 Yehowa tubilaka Moize na nima ya lufwa ya bana zole ya Aroni yina fwaka sambu bo pusanaka pene-pene ya Yehowa.+2 Yehowa tubilaka Moize nde: “Songa mpangi na nge Aroni nde yandi lenda kota ve konso ntangu yina na kisika ya santu,+ na nima ya rido,+ na ntwala ya mufiniku yina kele na zulu ya Sanduku, sambu yandi fwa ve,+ sambu mono ta monana na dituti+ na zulu ya mufiniku.+3 Yai bima yina Aroni fwete nata ntangu yandi ke kota na kisika ya santu: mwana-ngombe mosi ya bakala sambu na dikabu sambu na disumu+ mpi dimeme mosi ya bakala sambu na dikabu ya kuyoka.+4 Yandi fwete lwata mvwela ya lino ya santu,+ mpi bakupe*+ ya lino fwete fika nitu na yandi,* mpi yandi fwete kudikangisa lele ya lino yina bo ke kangaka na luketo+ mpi kukanga tirbani+ ya lino na ntu na yandi. Yo kele bilele ya santu.+ Yandi ta yobila masa+ mpi ta lwata bilele yina.5 Yandi fwete baka na kimvuka ya bantu ya Izraele+ bana-bankombo zole ya babakala sambu na dikabu sambu na disumu mpi dimeme mosi ya bakala sambu na dikabu ya kuyoka.6 Ebuna Aroni fwete pesa ngombe yina ya bakala ya dikabu sambu na disumu, yina kele sambu na yandi mosi, mpi yandi ta fika masumu na yandi mosi+ ti ya nzo na yandi.7 Na nima, yandi ta baka bankombo zole mpi ta tula yo na ntwala ya Yehowa na munoko ya tenta ya lukutakanu.8 Aroni ta bula zeke sambu na bankombo zole yina, mosi sambu na Yehowa mpi ya nkaka sambu na Azazele.*9 Aroni ta pesa nkombo yina bo solaka sambu na Yehowa na nima ya kubula zeke,+ mpi ta pesa yo bonso dikabu sambu na disumu.10 Kansi, nkombo yina bo solaka sambu na Azazele na nima ya kubula zeke, bo fwete nata yo ya moyo sambu bo tula yo na ntwala ya Yehowa sambu na kufika masumu na zulu na yo, sambu bo tinda yo sambu na Azazele na ntoto-makanga.+11 “Aroni ta pesa ngombe ya bakala ya dikabu sambu na disumu, yina kele sambu na yandi mosi, mpi yandi ta fika masumu na yandi mosi ti ya nzo na yandi; na nima yandi ta fwa ngombe yina ya bakala ya dikabu sambu na disumu, yina kele sambu na yandi mosi.+12 “Ebuna yandi ta baka kima ya kutudila tiya+ ya kufuluka ti makala ya tiya ya me katuka na mesa-kimenga+ yina kele na ntwala ya Yehowa mpi maboko zole ya kufuluka ti ndumbu ya nsudi ya kitoko,+ mpi yandi ta nata yo na nima ya rido.+13 Yandi ta tula mpi ndumbu na tiya na ntwala ya Yehowa,+ mpi dituti ya ndumbu ta fika mufiniku+ ya Sanduku, yina kele na zulu ya Kimbangi,+ sambu yandi fwa ve.14 “Yandi ta baka ndambu ya menga+ ya ngombe yina ya bakala mpi ta mwanga yo na musapi na yandi na ntwala ya mufiniku na ndambu ya esti, mpi yandi ta mwanga ndambu ya menga ti musapi na yandi mbala nsambwadi na ntwala ya mufiniku.+15 “Na nima, yandi ta fwa nkombo ya dikabu sambu na disumu, yina kele sambu na bantu,+ mpi yandi ta nata menga na yo na nima ya rido,+ mpi ta sala ti menga+ na yo mutindu yandi salaka na menga ya ngombe ya bakala; yandi fwete mwanga yo na ndambu ya mufiniku mpi na ntwala ya mufiniku.16 “Yandi fwete fika masumu ya kisika ya santu sambu na mambu ya mvindu ya bantu ya Izraele, sambu na mambu na bo ya mbi, mpi masumu+ na bo, mpi yai mambu yina yandi fwete sala sambu na tenta ya lukutakanu, yina kele na kati na bo na kati-kati ya mambu na bo ya mvindu.17 “Muntu ya nkaka fwete vanda ve na tenta ya lukutakanu ntangu yandi ke kota sambu na kufika masumu na kisika ya santu tii kuna yandi ta basika. Yandi ta fika masumu na yandi mosi, ya nzo na yandi,+ mpi ya dibundu ya mvimba ya Izraele.+18 “Na nima, yandi ta basika sambu na kukwenda na mesa-kimenga,+ yina kele na ntwala ya Yehowa, mpi kufika masumu na yo, mpi yandi ta baka ndambu ya menga ya ngombe ya bakala mpi ndambu ya menga ya nkombo mpi kutula yo na zulu ya bibongo ya mesa-kimenga na bandambu yonso.19 Yandi ta mwanga mpi ndambu ya menga na zulu na yo ti musapi na yandi mbala nsambwadi mpi kukumisa yo bunkete mpi kusantisa yo na mambu ya mvindu ya bantu ya Izraele.20 “Ntangu yandi ta manisa kufika masumu+ sambu na kisika ya santu, tenta ya lukutakanu, mpi mesa-kimenga,+ yandi ta pesa mpi nkombo+ ya moyo.21 Aroni ta tula maboko na yandi zole na ntu ya nkombo ya moyo mpi ta funguna na zulu na yo bifu yonso ya bantu ya Izraele, mambu na bo yonso ya mbi, mpi masumu na bo yonso, ebuna yandi ta tula yo na ntu ya nkombo+ yina mpi ta tinda yo na ntoto-makanga na maboko ya muntu mosi yina bo solaka sambu na kusala yo.*22 Nkombo yina ta nata na zulu na yo bifu+ na bo yonso na ntoto ya zelo na zelo,+ mpi yandi ta tinda nkombo yina na ntoto-makanga.+23 “Na nima, Aroni ta kota na tenta ya lukutakanu mpi ta katula bilele ya lino yina yandi lwataka ntangu yandi kotaka na kisika ya santu, mpi yandi ta tulula yo kuna.24 Yandi fwete yobila* masa+ na kisika mosi ya santu mpi kulwata bilele na yandi;+ na nima yandi ta basika, ta pesa dikabu na yandi ya kuyoka+ ti dikabu ya kuyoka+ ya bantu mpi yandi ta fika masumu na yandi mosi ti ya bantu.+25 Yandi ta yoka mafuta ya dikabu sambu na disumu na zulu ya mesa-kimenga sambu yo basisa midinga.26 “Muntu yina tindaka nkombo sambu na Azazele+ fwete yobisa bilele na yandi mpi kuyobila masa, mpi na nima yandi lenda kwisa kukota na camp.27 “Ngombe ya bakala ya dikabu sambu na disumu mpi nkombo ya dikabu sambu na disumu, yina bo nataka menga na yo na kisika ya santu sambu na kufika masumu, bo ta nata yo na nganda ya camp, mpi bo ta yoka bampusu na yo, nsuni na yo, mpi tufi na yo na tiya.+28 Muntu yina ke yoka yo fwete yobisa bilele na yandi mpi kuyobila masa, mpi na nima yandi lenda kota na camp.29 “Yo ta vanda nsiku ya mvula na mvula sambu na beno: Na ngonda ya nsambwadi, na kilumbu ya kumi ya ngonda, beno fwete kudimonisa* mpasi, mpi beno fwete sala ve ata kisalu mosi,+ yo vanda munkwa-nsi to munzenza yina ke zinga na kati na beno.30 Na kilumbu yina, bo ta fika masumu+ na beno, sambu na kutuba nde beno kele bunkete. Beno ta kuma bunkete na masumu na beno yonso na ntwala ya Yehowa.+31 Yo kele kisabatu ya kupema kibeni sambu na beno, mpi beno fwete kudimonisa* mpasi.+ Yo kele nsiku ya mvula na mvula.32 “Nganga-nzambi yina bo me tula mafuta+ mpi yina bo me tula* sambu yandi vanda nganga-nzambi+ na kisika ya tata+ na yandi ta fika masumu mpi ta lwata bilele ya lino,+ bilele ya santu.+33 Yandi ta fika masumu ya kisika ya santu,+ ya tenta ya lukutakanu,+ mpi ya mesa-kimenga;+ mpi yandi ta fika masumu ya banganga-nzambi mpi ya bantu yonso ya dibundu.+34 Yai ta vanda nsiku ya mvula na mvula sambu na beno,+ sambu na kufika masumu sambu na bantu ya Izraele sambu na masumu na bo yonso mbala mosi konso mvula.”+Yo yina, yandi salaka kaka mutindu Yehowa songaka Moize.


text: 20 Davidi katukaka na Nayoti, na Rama, yandi tinaka. Kansi, yandi kwisaka na Yonatani mpi tubaka nde: “Mono me sala inki?+ Inki mbi mono me sala, mpi nki disumu mono me sala na ntwala ya tata na nge sambu yandi sosa luzingu* na mono?”2 Ebuna Yonatani tubilaka yandi nde: “Yo lenda salama ve!+ Nge ta fwa ve. Tata na mono ta sala ve ata diambu mosi, yo vanda ya nene to ya fioti, kukonda kuzabisa mono. Sambu na nki tata na mono ta bumbila mono diambu yai? Yo ta salama ve.”3 Kansi Davidi zengaka diaka kieleka mpi tubaka nde: “Tata na nge me zaba mbote nde nge me ndima mono+ mpi yandi ta tuba nde, ‘Yonatani kuzaba ve diambu yai, kana ve yo ta pesa yandi mpasi.’ Kansi ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu mpi ya kieleka mutindu nge* kele na luzingu, kubika fioti bo ta fwa mono!”+4 Ebuna Yonatani tubilaka Davidi nde: “Konso kima yina nge ta tuba,* mono ta sala yo sambu na nge.”5 Davidi tubilaka Yonatani nde: “Mbasi kele ngonda ya mpa,+ bo ke vingila kibeni nde mono vanda ti ntotila sambu na kudia; nge fwete bika mono mono kwenda, mpi mono ta bumbana na nseke tii na nkokila ya kilumbu ya tatu.6 Kana tata na nge kumona nde mono kele ve, nge ta tuba nde, ‘Davidi bondilaka mono nde mono pesa yandi nzila ya kukwenda nswalu na mbanza na yandi Betelemi,+ sambu bo kele ti kimenga ya konso mvula sambu na dibuta ya mvimba.’+7 Kana yandi tuba nde, ‘Yo kele mbote,’ yo ke tendula ngemba sambu na nsadi na nge. Kansi kana yandi wa makasi, zaba nde yandi kele ti lukanu ya kusala mono mbi.8 Monisila nsadi na nge zola ya kwikama,+ sambu nge me sala kuwakana ti nsadi na nge na ntwala ya Yehowa.+ Kansi kana mono me sala mbi,+ fwa mono nge mosi. Sambu na nki nge fwete nata mono na tata na nge?”9 Ebuna Yonatani tubaka nde: “Kuyindula nkutu ve diambu ya mutindu yina! Kana mono zaba nde tata na mono kele ti lukanu ya kusala nge mbi, keti mono ta songa nge ve?”+10 Ebuna Davidi tubilaka Yonatani nde: “Nani ta songa mono kana tata na nge kupesa nge mvutu na makasi?”11 Yonatani tubilaka Davidi nde: “Kwisa, beto kwenda na nseke.” Ebuna bo kwendaka na nseke bo zole.12 Yonatani tubilaka Davidi nde: “Bika nde Yehowa Nzambi ya Izraele kuvanda mbangi nde mbasi to mbasi-mbasi na ntangu yai mono ta yula tata na mono. Kana yandi kele na mabanza ya mbote sambu na Davidi, keti mono ta tindila nge ve ndinga mpi ta songa nge yo ve?13 Kansi kana tata na mono kele ti lukanu ya kusala nge mbi, bika nde Yehowa kupesa Yonatani ndola ya ngolo kana mono zabisa nge ve diambu yina mpi kubikisa nge ve sambu nge kwenda na ngemba. Bika Yehowa kuvanda ti nge,+ kaka mutindu yandi vandaka ti tata na mono.+14 Mpi keti nge ta monisila mono ve zola ya kwikama ya Yehowa ntangu mono kele na luzingu mpi ata ntangu mono ta fwa?+15 Kukatula ve zola na nge ya kwikama na bantu ya nzo na mono,+ ata ntangu Yehowa ta katula bambeni yonso ya Davidi na zulu ya ntoto.”16 Ebuna Yonatani salaka kuwakana ti nzo ya Davidi mpi tubaka nde, “Yehowa ta lomba bambeni ya Davidi na kuvutula munoko.”17 Yo yina, Yonatani lombaka Davidi na kuzenga diaka kieleka na zina ya zola yina yandi vandaka na yo sambu na yandi, sambu yandi vandaka kuzola yandi bonso yandi mosi.*+18 Ebuna Yonatani tubilaka yandi nde: “Mbasi kele ngonda ya mpa,+ mpi bo ta mona nde nge kele ve, sambu kiti na nge ta vanda ya mpamba.19 Mbasi-mbasi bo ta zaba kibeni nde nge kele ve, mpi nge fwete kwenda kisika yina nge bumbanaka kilumbu yina ya nkaka* mpi nge fwete vanda pene-pene ya ditadi yai.20 Ebuna mono ta losa batolo-tolo tatu na lweka mosi ya ditadi yina, mono ta sala bonso nde mono ke losa yo na kima.21 Ntangu mono ta tinda nsadi mosi, mono ta tuba nde, ‘Kwenda kusosa batolo-tolo.’ Kana mono tubila nsadi nde, ‘Tala! Batolo-tolo kele na lweka na nge, baka yo,’ pana nge lenda kwisa kuvutuka, sambu ya kieleka mutindu Yehowa kele na luzingu, yo ke tendula nde mambu yonso kele mbote sambu na nge mpi kigonsa kele ve.22 Kansi kana mono songa leke yina nde, ‘Tala! Batolo-tolo kele na ntwala na nge,’ pana kwenda, sambu Yehowa me tinisa nge.23 Sambu na diambu yina beto me silaka,+ nge ti mono, bika Yehowa kuvanda na kati na beto kimakulu.”+24 Yo yina Davidi bumbanaka na nseke. Ntangu ngonda ya mpa lungaka, ntotila vandaka na kiti na yandi sambu na kudia.+25 Ntotila vandaka na kiti yina yandi ke vandilaka mbala na mbala pene-pene ya kibaka. Yonatani vandaka ke talana ti yandi, mpi Abnere+ vandaka me vanda na lweka ya Saule, kansi kisika ya Davidi vandaka ya mpamba.26 Saule tubaka kima ve kilumbu yina, sambu yandi kuditubilaka nde: ‘Diambu mosi me salama yo yina yandi kele ve bunkete.+ Ee, yandi fwete vanda mvindu.’27 Kilumbu yina landaka ngonda ya mpa, kilumbu ya zole, kisika ya Davidi vandaka kaka ya mpamba. Ebuna Saule tubilaka mwana na yandi Yonatani nde: “Sambu na nki mwana ya Yese+ me kwisa ve na kudia, yo vanda mazono to bubu?”28 Yonatani vutudilaka Saule nde: “Davidi bondilaka mono nde mono pesa yandi nzila ya kukwenda na Betelemi.+29 Yandi tubaka nde, ‘Pardo pesa mono nzila mono kwenda, sambu beto kele ti kimenga ya dibuta na mbanza, mpi mpangi na mono bingaka mono. Yo yina, kana nge me ndima mono, pardo pesa mono nzila ya kukwenda na kinsweki sambu na kutala bampangi na mono.’ Yo yina yandi me kwisa ve na mesa ya ntotila.”30 Ebuna Saule wilaka Yonatani makasi ya ngolo, mpi yandi tubilaka yandi nde: “Nge mwana ya nkento ya ntu-ngolo, keti nge ke yindula nde mono ke zaba ve nde nge me sola na kuvanda na lweka ya mwana ya Yese, sambu na nsoni na nge mosi mpi nsoni ya mama na nge?*31 Konso ntangu yina mwana ya Yese ta vanda na luzingu na ntoto, nge ti kimfumu na nge ta vanda ve ngolo.+ Ntangu yai tinda muntu mosi na kunatila mono yandi awa, sambu yandi fwete fwa.”*+32 Kansi, Yonatani tubilaka tata na yandi Saule nde: “Sambu na nki yandi fwete fwa?+ Yandi me sala inki?”33 Ebuna Saule losilaka yandi dikonga sambu na kubula yandi,+ mpi Yonatani zabaka nde tata na yandi kele ti lukanu ya kufwa Davidi.+34 Yonatani telamaka na mbala mosi na mesa na makasi yonso, mpi yandi diaka ve madia na kilumbu ya zole na nima ya ngonda ya mpa, sambu yandi vandaka kuwa mawa sambu na Davidi+ mpi sambu tata na yandi pesaka Davidi nsoni.35 Na suka Yonatani kwendaka na nseke sambu na kukutana ti Davidi, mpi nsadi mosi ya leke vandaka ti yandi.+36 Ebuna yandi tubilaka nsadi na yandi nde: “Pardo kwenda ntinu kusosa batolo-tolo yina mono ke losa.” Nsadi yina bakaka ntinu, mpi Yonatani losaka tolo-tolo sambu yo luta yandi.37 Ntangu nsadi yina kumaka kisika yina Yonatani losaka tolo-tolo, Yonatani tubilaka yandi na ndinga ya ngolo nde: “Keti tolo-tolo kele ve na ntwala na nge?”38 Yonatani tubilaka nsadi yina na ndinga ya ngolo nde: “Sasuka! Kwenda nswalu! Kusukinina ve!” Mpi nsadi ya Yonatani lokutaka batolo-tolo mpi vutukaka na mfumu na yandi.39 Nsadi yina bakisaka ve ata kima mosi ya me tala diambu yina; kaka Yonatani ti Davidi bantu zabaka ntendula na yo.40 Ebuna Yonatani pesaka binwaninu na yandi na nsadi na yandi mpi songaka yandi nde: “Kwenda, nata yo na mbanza.”41 Ntangu nsadi yina kwendaka, Davidi basikaka na kisika mosi ya pene-pene yina vandaka na ndambu ya sudi. Ebuna yandi bwaka luse na ntoto mpi fukamaka mbala tatu, mpi bo yambanaka mpi bo dilaka, kansi Davidi dilaka mingi kuluta.42 Yonatani tubilaka Davidi nde: “Kwenda na ngemba, sambu beto zole me zenga kieleka+ na zina ya Yehowa nde, ‘Yehowa kuvanda na kati na nge ti mono mpi na kati ya bana* na nge ti bana* na mono kimakulu.’”+Na nima, Davidi telamaka mpi kwendaka, ebuna Yonatani vutukaka na mbanza.


text: 9 Ebuna yandi bingaka na ndinga ya ngolo na makutu na mono mpi tubaka nde: “Beno binga bantu yina ta pesa mbanza ndola, konso muntu na diboko na yandi ti kinwaninu na yandi ya kufwila!”2 Mono monaka babakala sambanu me katuka na ndambu ya kielo ya zulu+ yina ke tala na ndambu ya nordi, konso muntu vandaka ti kinwaninu na maboko na yandi sambu na kubuka mbanza; kuvandaka ti muntu mosi na kati na bo yina vandaka me lwata lele ya lino, mpi na luketo na yandi, yandi vandaka ti kima yina sekretere ke tulaka tinta,* ebuna bo kwisaka mpi telamaka na lweka ya mesa-kimenga ya kwivre.+3 Na nima, nkembo ya Nzambi ya Izraele+ telamaka kisika yina yo vandaka na zulu ya basherube mpi kwendaka na munoko ya kielo ya nzo,+ mpi yandi yantikaka kubinga na ndinga ya ngolo muntu yina lwataka lele ya lino, yina vandaka na luketo na yandi ti kima yina sekretere ke tulaka tinta.4 Yehowa tubilaka yandi nde: “Luta na mbanza, na Yeruzalemi, mpi tula kidimbu na bambunzu ya bantu yina ke dila mpi ke bokuta+ sambu na mambu yonso ya nzanzi yina ke salama na mbanza.”+5 Mpi yandi tubaka na bantu yina ya nkaka na makutu na mono nde: “Beno luta na mbanza na nima na yandi mpi beno fwa bantu. Beno bika ve nde disu na beno kuwa mawa, mpi beno monisa ve ata fioti ntima ya mawa.+6 Beno fwete fwa kibeni mbuta, leke, mwense, mwana-fioti, mpi bankento.+ Kansi beno kwenda ve pene-pene ya konso muntu yina kele ti kidimbu.+ Beno fwete yantika na kisika na mono ya santu.”+ Yo yina bo yantikaka na kufwa bankuluntu yina vandaka na ntwala ya nzo.+7 Ebuna yandi tubilaka bo nde: “Beno bebisa nzo mpi beno fulusa bibansala ti bantu yina beno ta fwa.+ Beno kwenda!” Yo yina bo basikaka mpi fwaka bantu na kati ya mbanza.8 Ntangu bo vandaka kufwa bo, mono mosi mpamba bikalaka, ebuna mono fukamaka luse na ntoto mpi bokaka nde: “O Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene! Keti nge ta fwa bantu yonso ya Izraele yina me bikala, awa ya nge ke wila Yeruzalemi makasi?”+9 Ebuna yandi tubilaka mono nde: “Kifu ya nzo ya Izraele mpi ya Yuda kele nene, nene kibeni.+ Insi me fuluka ti menga ya bo me tiamuna,+ mpi mbanza me fuluka ti mambu ya mbi.+ Sambu bo ke tuba nde, ‘Yehowa me yambula insi, Yehowa ke mona ve.’+10 Kansi sambu na mono, disu na mono ta wa ve mawa; mono ta monisa mpi ve ntima ya mawa.+ Mono ta sala nde bo buka mbuma ya banzila na bo.”11 Ebuna mono monaka muntu yina lwataka lele ya lino, na luketo na yandi ti kima ya bo ke tulaka tinta, yandi ke vutula ndinga mpi ke tuba nde: “Mono me sala kaka mutindu nge songaka mono.”


text: 28 Bantu ya mbi ke tinaka ntangu muntu mosi ve ke landa bo,Kansi bantu ya lunungu kele kikesa bonso ntambu.*+2 Kana mambi* kele na insi, bamfumu mingi ta landana,+Kansi na lusadisu ya muntu ya luswasukusu mpi ya nzayilu, mfumu* ta yala ntangu mingi.+3 Nsukami yina ke kusa muntu ya kukonda mfunu+Kele bonso mvula yina ke komba madia yonso.4 Bantu yina ke yambulaka nsiku ke pesaka muntu ya mbi lukumu,Kansi bantu yina ke zitisaka nsiku ke wilaka bo makasi.+5 Bantu ya mbi lenda bakisa ve lunungu,Kansi bantu yina ke sosaka Yehowa lenda bakisa mambu yonso.+6 Nsukami yina ke tambula na kwikama na yandi kele mboteKuluta mvwama yina banzila na yandi kele ya kubeba.+7 Mwana yina kele ti mayele ya kubakisa mambu ke zitisaka nsiku,Kansi nduku ya bantu yina ke diaka mbiki ke pesaka tata na yandi nsoni.+8 Muntu yina ke kumisa mingi kimvwama na yandi na nzila ya luta+ mpi ya kudefisa bima sambu na kubaka mbongo mingi na zuluKe fulusa yo sambu na muntu yina ke monisilaka nsukami ntima ya mbote.+9 Muntu yina ke buya kuwa nsiku—Ata kisambu na yandi kele kima ya nzanzi.+10 Muntu yina ke nata muntu ya mbote na nzila ya mbi ta bwa na dibulu na yandi mosi,+Kansi bantu ya kukonda kifu ta baka* mambu ya mbote.+11 Mvwama ke vandaka mayele na meso na yandi mosi,+Kansi nsukami yina kele ti luswasukusu lenda bakisa mutindu yandi kele kibeni.+12 Kana bantu ya lunungu kununga, nkembo ke vandaka mingi,Kansi kana bantu ya mbi me baka kimfumu, bantu ke kwendaka kubumbana.+13 Muntu yina ke bumba mambi na yandi ta nunga ve,+Kansi muntu yina ke funguna yo mpi ke yambula yo, bo ta wila yandi mawa.+14 Kiese na muntu yina ke salaka keba ntangu yonso,*Kansi muntu yina ke kumisa ntima na yandi ngolo ta bwa na bampasi.+15 Mfumu ya mbi yina ke yala bantu ya me konda lusadisu+Kele bonso ntambu yina ke ngana mpi urse yina ke kwisa ntinu sambu na kunwanisa muntu.16 Ntwadisi yina me konda luswasukusu ke sadilaka kiyeka na yandi mbi,+Kansi muntu yina ke mengaka luta ya bo me baka na banzila ya luvunu ta kumisa luzingu na yandi nda.+17 Muntu yina kele ti kizitu ya mfuka ya menga sambu yandi fwaka muntu ya nkaka* ta landa kutina tii na maziamu.*+Bika nde ata muntu mosi ve kusadisa yandi.18 Muntu yina ke tambulaka kukonda kifu, bo ta gulusa yandi,+Kansi muntu yina banzila na yandi kele nioka-nioka ta bwa na kintulumukina.+19 Muntu yina ke kunaka bima na ntoto na yandi ta vanda ti madia mingi,Kansi muntu yina ke landaka mambu ya kukonda mfunu ta vanda na kinsukami ya ngolo.+20 Muntu ya kwikama ta baka balusakumunu mingi,+Kansi muntu yina ke sala mambu ntinu-ntinu sambu na kukuma mvwama ta konda ve kusala mbi.+21 Yo kele mbote ve na kumonisa kikalulu ya kupona-pona;+Kansi muntu lenda sala mbi sambu na kitini ya dimpa.22 Muntu ya ke lulaka* ke vandaka na nzala ya ngolo ya kimvwama,Kansi yandi ke zabaka ve nde kinsukami ta bwila yandi.23 Muntu yina ke nganina muntu ya nkaka,+ bo ta pesa yandi matondo mingi na nima+Kuluta muntu yina ke leba ti ludimi na yandi.24 Muntu yina ke yiba tata ti mama na yandi mpi ke tuba nde, “Yo kele mbi ve,”+Kele nduku ya muntu yina ke bebisaka bima.+25 Muntu ya lukasi* ke basisaka kukabwana,Kansi muntu yina ke tulaka ntima na Yehowa ta toma.*+26 Muntu yina ke tulaka ntima na ntima na yandi mosi kele zoba,+Kansi muntu yina ke tambulaka na mayele ta guluka.+27 Muntu yina ke pesa nsukami bima ta konda kima ve,+Kansi muntu yina ke mona bo mpi ke kanga meso, bo ta singa yandi mingi.28 Kana bantu ya mbi me baka kimfumu, bantu ke bumbanaka,Kansi kana bo fwa, bantu ya lunungu ke kumaka mingi.+


text: 36 “Besalele ta sala kumosi ti Oholiabi mpi konso muntu yina me zaba kisalu mbote* yina Yehowa me pesa mayele ti mayele ya kubakisa mambu sambu na kuzaba mutindu ya kusala kisalu yonso ya kisika ya santu kaka mutindu Yehowa tubaka.”+2 Ebuna Moize bingaka Besalele, Oholiabi, mpi konso muntu yina me zaba kisalu mbote yina Yehowa tulaka mayele na ntima na yandi,+ konso muntu yina ntima na yandi pusaka yandi na kudipesa na luzolo yonso sambu na kusala kisalu.+3 Bo bakaka makabu yonso+ yina vandaka na Moize, yina bantu ya Izraele nataka sambu na kisalu ya kisika ya santu. Kansi, konso suka bo landaka kunatila yandi makabu ya luzolo ya mbote.4 Na nima ntangu bo yantikaka kisalu ya santu, bantu yonso yina me zaba kisalu mbote vandaka kukwisa, mosi-mosi,5 mpi bo vandaka kusonga Moize nde: “Bantu ke nata bima mingi kuluta yina bo me lomba sambu na kisalu yina Yehowa me tuba nde beto sala.”6 Yo yina Moize tubaka nde bo pesa luzayisu yai na camp ya mvimba: “Babakala ti bankento, beno nata diaka ve bima sambu na makabu ya santu.” Ebuna bo buyisaka bantu na kunata bima ya nkaka.7 Bima vandaka ya kufwana sambu na kisalu yonso yina yo lombaka nde bo sala, mpi yo vandaka mingi kuluta.8 Ebuna bantu yonso yina me zaba kisalu mbote+ salaka nzo-tenta+ yina vandaka ti bilele kumi ya tenta na lino ya kitoko ya kudimba-dimba, na nsinga ya ble, na lene ya mbwaki-ble, mpi na lele ya mbwaki mingi; yandi* salaka yo ti bifwanisu ya basherube na zulu na yo.+9 Nda ya konso lele ya tenta vandaka maboko*28 mpi nene na yo maboko 4. Bilele yonso ya tenta vandaka nene mpi nda kiteso mosi.10 Ebuna yandi kangisaka bilele tanu ya tenta kumosi, mpi yandi kangisaka bilele ya nkaka tanu ya tenta kumosi.11 Na nima yandi salaka minoko na nsinga ya ble na nsongi ya lele mosi ya tenta na kisika bo ta kangisa yo. Yandi salaka mutindu mosi na nsongi ya lele ya nsuka ya tenta na kisika yina bo zolaka kukangisa yo.12 Yandi salaka minoko 50 na lele mosi ya tenta mpi minoko 50 na nsongi ya nkaka ya lele ya tenta na kisika bo ta kangisa yo sambu minoko yina kutalana.13 Nsuka-nsuka, yandi salaka bikangilu 50 ya wolo mpi kangisaka bilele ya tenta ti bikangilu yina, mpidina nzo-tenta kumaka kima mosi.14 Ebuna yandi salaka bilele ya tenta na mika ya nkombo sambu na kufika nzo-tenta. Yandi salaka bilele ya tenta 11.+15 Nda ya konso lele ya tenta vandaka maboko 30 mpi nene na yo maboko 4. Bilele 11 ya tenta vandaka nene mpi nda kiteso mosi.16 Ebuna yandi kangisaka bilele tanu ya tenta kumosi, mpi yandi kangisaka bilele ya nkaka sambanu ya tenta kumosi.17 Na nima yandi salaka minoko 50 na nsongi ya lele ya nsuka ya tenta kisika yo vandaka kukangama, mpi yandi salaka minoko 50 na nsongi ya lele ya nkaka ya tenta yina kangamaka ti yo.18 Na nima yandi salaka bikangilu 50 ya kwivre sambu na kukangisa tenta sambu yo kuma kima mosi.19 Ebuna yandi salaka lele mosi na mpusu ya dimeme ya bakala ya bo me pakula mukubu ya mbwaki sambu na kufika tenta mpi na zulu na yo lele ya nkaka na mpusu ya mbisi ya bo ke bingaka foke sambu na kufika tenta.+20 Ebuna yandi salaka makunzi ya nzo-tenta na mabaya ya akasia+ yina vandaka ya kusungama.+21 Nda ya konso dikunzi katuka na ntoto tii na zulu vandaka maboko kumi mpi nene na yo diboko mosi na ndambu.22 Konso dikunzi vandaka ti makulu* zole, dikulu mosi pene-pene ti ya nkaka. Yandi salaka makunzi yonso ya nzo-tenta mutindu yina.23 Na mutindu yina, yandi salaka makunzi sambu na ndambu ya sudi ya nzo-tenta, makunzi 20, ya ke tala na sudi.24 Ebuna yandi salaka mabulu 40 ya arza sambu na kutula yo na nsi ya makunzi 20, mabulu zole na nsi ya dikunzi mosi sambu na makulu na yo zole mpi mabulu zole na nsi ya konso dikunzi yina ke landa sambu na makulu na yo zole.+25 Sambu na ndambu ya nkaka ya nzo-tenta, ndambu ya nordi, yandi salaka makunzi 20,26 ti mabulu na yo 40 ya arza, mabulu zole na nsi ya dikunzi mosi mpi mabulu zole na nsi ya konso dikunzi na kati ya makunzi yina ya nkaka.27 Sambu na kitini ya nima ya nzo-tenta na ndambu ya westi, yandi salaka makunzi sambanu.+28 Yandi salaka makunzi zole sambu yo vanda makunzi ya binkonko ya nzo-tenta na binkonko zole ya nima.29 Makunzi vandaka zole katuka na nsi tii na zulu, tii na mutaku ya ntete. Yandi salaka mutindu yina sambu na makunzi zole ya binkonko.30 Yo yina makunzi kumaka nana ti mabulu na yo 16 ya arza, mabulu zole na nsi ya konso dikunzi.31 Ebuna yandi salaka banti na mabaya ya akasia, banti tanu sambu na makunzi ya lweka mosi ya nzo-tenta,+32 mpi banti tanu sambu na makunzi ya lweka ya nkaka ya nzo-tenta mpi banti tanu sambu na makunzi ya nzo-tenta sambu na kitini ya nima na westi.33 Ebuna yandi salaka nti ya kati-kati sambu yo luta na kati-kati ya makunzi katuka na nsongi mosi tii na nsongi ya nkaka.34 Yandi pakulaka makunzi yina wolo, mpi yandi salaka mitaku na yo na wolo sambu yo simba banti yina, mpi yandi pakulaka banti yina wolo.+35 Ebuna yandi salaka rido+ na nsinga ya ble, na lene ya mbwaki-ble, na lele ya mbwaki mingi, mpi na lino ya kitoko ya kudimba-dimba. Yandi salaka yo ti bifwanisu ya basherube+ na zulu na yo.+36 Ebuna yandi sadilaka yo makunzi iya ya nti ya akasia mpi pakulaka yo wolo, kumosi ti bapense ya wolo, mpi sadilaka yo mabulu iya ya arza.37 Na nima, yandi salaka rido sambu na munoko ya tenta na nsinga ya ble, na lene ya mbwaki-ble, na lele ya mbwaki mingi, mpi na lino ya kitoko ya kudimba-dimba ya bo me tunga kumosi,+38 mpi makunzi na yo tanu ti bapense na yo. Yandi pakulaka bansongi na yo mpi bikangilu* na yo wolo, kansi mabulu na yo tanu vandaka ya kwivre.


text:
Beto Tulana Dikebi mpi Beto Pesana Kikesa
“Bika beto tulana dikebi sambu beto pesana kikesa ya kumonisa zola mpi ya kusala bisalu ya mbote.”—BAEB. 10:24.
1, 2. Inki sadisaka Bambangi ya Yehowa 230 na kuguluka na nzietelo ya lufwa na nsuka ya Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba?
NTANGU luyalu ya Nazi bwaka na nsuka ya Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba, bo pesaka ntuma ya kufwa mafunda ya bantu yina vandaka na bakan ya konsatrasio. Bo basisaka bantu ya boloko yina vandaka na kan ya Sachsenhausen sambu na kukwenda na mabungu, kisika bo ta kotisa bo na bamaswa yina ta dinda na nzadi. Yo vandaka mosi ya mambu ya mpasi yina zabanaka na nima na zina ya nzietelo ya lufwa.
2 Bo lombaka bantu 33 000 yina vandaka na boloko na Sachsenhausen na kutambula bakilometre 250 tii na Lübeck, mbanza mosi ya Allemagne ya kuvandaka ti dibungu. Na kati na bo kuvandaka ti Bambangi ya Yehowa 230 yina katukaka na bansi sambanu; basoda songaka bo na kutambula kumosi ti bantu ya nkaka ya boloko. Bantu yonso ya boloko lembaka sambu na nzala mpi maladi. Kansi, bampangi yonso gulukaka na nzietelo yina. Inki sadisaka bo? Mosi na kati na bo tubaka nde: “Ntangu yonso beto vandaka kupesana kikesa mpi kulanda kutambula.” Zola yina bo vandaka kumonisilana mpi “ngolo yina me luta ngolo ya bantu” ya kukatukaka na Nzambi, sadisaka bo na kuguluka na mpasi yina.—2 Bak. 4:7.
3. Sambu na nki beto ke vandaka na mfunu ya kupesana kikesa?
3 Bubu yai, beto ke sala ve nzietelo ya lufwa bonso bo, kansi beto ke kutana ti bampasi mingi. Na nima ya kutulama ya Kimfumu ya Nzambi na 1914, bo kulaka Satana na zulu mpi losaka yandi na nziunga ya ntoto, mpi yandi kele “ti makasi mingi, sambu yandi me zaba nde yandi kele ti ntangu fioti.” (Kus. 12:7-9, 12) Mutindu ngidika yai ke finama na Armagedoni, Satana ke sadila bampasi sambu na kulembisa beto na kimpeve. Katula yo, beto ke kutana ti bampasi ya luzingu ya konso kilumbu. (Yobi 14:1; Lo. 2:23) Bantangu ya nkaka, kana bampasi me kuma mingi yo lenda lembisa beto mpi kusala nde ngolo ya kinsuni to ya kimpeve yina beto lenda vandaka ti yo, lenda fwana ve sambu na kusadisa beto na kununga kulemba nitu. Beto tadila mbandu ya mpangi-bakala mosi yina na nsungi ya bamvula mingi, sadisaka bampangi mingi na kimpeve. Ntangu yandi kumaka mununu, yandi ti nkento na yandi belaka mpi yandi yantikaka kulemba nitu. Bonso mpangi-bakala yina, beto yonso ke vandaka na mfunu ya “ngolo yina me luta ngolo ya bantu,” yina Yehowa ke pesaka mpi kikesa yina beto ke pesanaka.
4. Sambu na kupesa bankaka kikesa, inki ndongisila Polo pesaka ya beto fwete sadila?
4 Sambu na kupesa bankaka kikesa, beto fwete sadila ndongisila yina ntumwa Polo pesaka Bakristu ya Ebreo. Yandi tubaka nde: “Bika beto tulana dikebi sambu beto pesana kikesa ya kumonisa zola mpi ya kusala bisalu ya mbote, mpi beto yambula ve kuvukana na balukutakanu na beto, mutindu bantu ya nkaka kele ti kikalulu ya kusala, kansi beto pesana kikesa, mpi beno sala yo mingi kuluta sambu beno ke mona kilumbu ke finama.” (Baeb. 10:24, 25) Inki mutindu beto lenda sadila ndongisila yai ya mfunu?
‘BETO TULANA DIKEBI’
5. ‘Kutulana dikebi’ ke tendula inki, mpi inki bikesa beto fwete sala sambu na kusala yo?
5 ‘Kutulana dikebi’ ke tendula “kutula dikebi na bampusa ya bankaka mpi kuyindula bo.” Keti beto ta tula mpenza dikebi na bampusa ya bankaka kana beto ke suka kaka na kupesa bo mbote ya nswalu-nswalu na Nzo ya Kimfumu to ke solula ti bo kaka mambu ya kukonda mfunu? Ata fioti ve! Ya kieleka, beto fwete ‘talaka kaka mambu na beto mosi’ mpi kukeba na “kudikotisaka na mambu ya bantu ya nkaka.” (1 Bate. 4:11; Tim. 5:13) Ata mpidina, sambu na kupesa bampangi na beto kikesa, beto fwete sosa kuzaba bo mbote-mbote—mambu ya luzingu na bo, bikalulu na bo, kimpeve na bo, kikesa na bo, mpi kulemba na bo. Bo fwete mona nde beto kele banduku na bo mpi beto ke zolaka bo. Yo ke lomba nde beto lutisa ntangu ti bo—kaka ve na ntangu bo ke kutana ti bampasi mpi me lemba nitu kansi ata na bantangu ya nkaka.—Bar. 12:13.
6. Inki ta sadisa nkuluntu na ‘kutula dikebi’ na bampangi yina kele na nsi ya lutwadisu na yandi?
6 Biblia ke siamisa bankuluntu ya dibundu na ‘kugungula kibuka ya Nzambi yina bo me pesaka bo,’ mpi kusala yo na luzolo mpi na kiese yonso. (1 Pie. 5:1-3) Inki mutindu bankuluntu lenda lungisa mbote-mbote kisalu ya kugungula kana bo zaba ve mameme yina kele na nsi ya lutwadisu na bo? (Tanga Bingana 27:23.) Kana bankuluntu kele ti ntangu ya kusolula ti bampangi Bakristu mpi ke sepela kulutisa ntangu ti bo, yo ta vanda mpasi ve sambu nde mameme kulomba bo lusadisu ntangu bo kele na mfunu na yo. Diaka, bampangi ya babakala mpi ya bankento ta vanda ve ti keti-keti sambu na kumonisa mawi mpi susi na bo ya kieleka, mpidina yo ta sadisa bankuluntu na ‘kutula dikebi’ na bampangi yina kele na nsi ya lutwadisu na bo mpi kupesa lusadisu ya me fwana.
7. Inki mutindu beto lenda tadila ‘kutuba mambu ya kisakasaka’ ya bantu yina me lemba nitu?
7 Ntangu yandi sonikilaka Bakristu ya Tesalonika, Polo tubaka nde: “Beno sadisa bantu ya kele ngolo ve.” (Tanga 1 Batesalonika 5:14.) Na bangogo ya nkaka, “bantu ya kele na mawa” ke vandaka ngolo ve mutindu mosi ti bampangi yina me lemba nitu. Bingana 24:10 ke tuba nde: ‘Keti nge me lemba nitu na ntangu ya mpasi? Ngolo na nge ta vanda fioti.’ Muntu yina me lemba nitu lenda “tuba mambu ya kisakasaka.” (Yobi 6:2, 3) Sambu na ‘kutula dikebi’ na bantu ya mutindu yina, beto fwete vila ve nde mambu yina bo ke tuba lenda monisa mpenza ve mambu yina kele na ntima na bo. Rachelle, yina mama na yandi niokwamaka ngolo na mabanza, bakisaka diambu yai na mambu yina kuminaka yandi. Yandi ke tuba nde: “Mbala mingi mama vandaka kutuba mambu ya mbi kibeni. Na bantangu yina yonso, mono vandaka kusala yonso sambu na kuyibuka kimuntu ya kieleka ya mama—muntu yina ke zolaka bantu, ya mbote mpi ya ke kabaka. Mono me zaba nde bantu yina ke niokwama na mabanza ke tubaka mambu mingi yina ke katukaka mpenza ve na ntima na bo. Diambu ya kuluta mbi kele kuvutudila bo mbela na bangogo to na bisalu.” Bingana 19:11 ke tuba nde: ‘Mayele ya muntu ke kitisaka kibeni makasi na yandi, mpi yo kele lukumu sambu na yandi na kuvila mbi yina bo me sala yandi.’
8. Beto fwete ‘songa’ zola na beto mingi-mingi na banani, mpi sambu na nki?
8 Inki mutindu beto lenda ‘tula dikebi’ na mpangi yina me lemba nitu sambu yandi ke wa nsoni mpi me konda kivuvu sambu na masumu na yandi ya ntama, ata nkutu yandi me salaka bitambi sambu na kusungika mambu? Sambu na nsumuki mosi ya Korinto yina balulaka ntima, Polo sonikaka nde: “Beno fwete lolula yandi na luzolo yonso mpi kulembika yandi, sambu na mutindu mosi buna mawa ya kuluta ndilu kununga ve muntu ya mutindu yina. Yo yina, mono ke siamisa beno na kusonga yandi nde beno ke zolaka yandi.” (2 Bak. 2:7, 8) Na kutadila diksionere mosi, ngogo ya bo ke balulaka na “kusonga” ke tendula “kumonisa” to “kundimisa.” Beto lenda yindula ve nde mpangi yina ta bakisa nde beto ke zolaka yandi mpi ke tudilaka yandi dikebi. Yandi fwete mona yo na nkadilu mpi na bangogo na beto.
“BETO PESANA KIKESA YA KUMONISA ZOLA MPI YA KUSALA BISALU YA MBOTE”
9. ‘Kupesana kikesa ya kumonisa zola mpi ya kusala bisalu ya mbote’ ke tendula inki?
9 Polo sonikaka nde: “Bika beto tulana dikebi sambu beto pesana kikesa ya kumonisa zola mpi ya kusala bisalu ya mbote.” Beto fwete siamisa bampangi na beto Bakristu sambu na kupusa bo na kumonisa zola mpi kusala bisalu ya mbote. Kana tiya ke zola kufwa, yo lenda lomba nde beto yika bankuni mpi kupupula yo. (2 Tim. 1:6) Mutindu mosi, beto lenda siamisa bampangi na beto na kumonisa zola na bo sambu na Nzambi mpi bamfinangani. Kusikisa bankaka na masonga yonso kele mfunu sambu na kusiamisa bo na kusala bisalu ya mbote.
10, 11. (a) Nani na kati na beto ke vandaka na mfunu nde bo sikisa yandi? (b) Pesa mbandu ya ke monisa mutindu kusikisa lenda sadisa ‘muntu yina ke kwenda na nzila ya mbi’?
10 Beto yonso ke vandaka na mfunu nde bo sikisa beto, ata beto me lemba nitu to ve. Nkuluntu mosi sonikaka nde: “Ata kilumbu mosi ve tata na mono zabisaka mono nde mono me sala diambu mosi mbote. Yo yina, mono yelaka ti dibanza ya kumona nde mono kele ve mfunu. . . . Ata ntangu yai mono me lungisa bamvula 50, mono ke sepelaka mingi ntangu banduku na mono ke zabisaka mono nde mono ke lungisa mbote-mbote mukumba na mono ya nkuluntu. . . . Luzingu na mono me longaka mono mfunu ya kupesa bankaka kikesa, mpi ntangu yonso mono ke sosaka mabaku ya kusikisa bankaka.” Kusikisa lenda siamisa muntu yonso—yo vanda bapasudi-nzila, minunu, mpi bantu yina me lemba nitu.—Bar. 12:10.
11 Ntangu ‘bantu yina kele ya kuyela na kimpeve ke sosa na kusungika muntu yina ke kwenda na nzila ya mbi,’ kupesa nsumuki yina bandongisila na zola mpi kusikisa yandi na masonga yonso lenda siamisa yandi na kuvutukila bisalu ya mbote. (Bag. 6:1) Yo kuminaka mpangi-nkento mosi na zina ya Miriam. Yandi sonikaka nde: “Mono lutisaka nsungi mosi ya mpasi ntangu bo basisaka banduku na mono mingi na dibundu, mpi na ntangu yango, tata na mono belaka maladi ya butomfu. Mono niokwamaka ngolo na mabanza. Sambu na kununga mpasi yina, mono yantikaka kubasika ti mwana-bakala mosi yina vandaka ve Mukristu.” Yo pusaka yandi na kudiwa nde Yehowa lendaka diaka ve kuzola yandi, mpi yandi bakaka lukanu ya kuyambula kieleka. Ntangu nkuluntu mosi yibusaka yandi kisalu na yandi ya ntama ya kwikama, yo pesaka yandi kikesa. Yandi pesaka bankuluntu dibaku ya kundimisa yandi nde Yehowa ke zolaka yandi. Yandi mpi vutukilaka kuzola Yehowa. Yandi zengaka bangwisana na yandi ti mwana-bakala yina mpi yandi landaka kusadila Yehowa.
12. Inki lenda salama kana beto ke fwanisa bampangi na beto ti bankaka, ke vwenza bo, to ke pusa bo na kudiwa nde bo me nata makambu?
12 Beto fwete keba ntangu beto ke sosa kupesa kikesa na mpangi na beto sambu yandi landa kusadila Yehowa na kikesa yonso. Beto fwete pesa yandi ve nsoni na kufwanisaka yandi ti bankaka, na kuvwenzaka yandi sambu yandi me landa ve minsiku na beto, to na kupusaka yandi na kudiwa bonso nde yandi me nata makambu sambu yandi ke sala mingi ve na kisalu ya Nzambi. Mambu yai yonso lenda sadisa yandi na kusala mingi, kansi yo ta zinga mingi ve. Kansi, mutindu ya mbote ya kupesa mpangi kikesa mpi ya lenda zinga mingi kele, kusikisa yandi mpi kuyibusa yandi zola na yandi sambu na Nzambi.—Tanga Bafilipi 2:1-4.
“BETO PESANA KIKESA”
13. Kupesa bankaka kikesa ke tendula inki? (Tala kifwanisu yina kele na luyantiku ya disolo.)
13 Na nsuka, Polo tubaka nde beto fwete ‘pesana kikesa, mpi kusala yo mingi kuluta sambu beto ke mona kilumbu ke finama.’ Kupesa bankaka kikesa ke tendula kusiamisa bo na kulanda kukwenda na ntwala na kisalu ya Nzambi. Kupesana kaka kikesa ya zola mpi ya kusala bisalu ya mbote lenda fwanana ti kupupula tiya yina ke zola kufwa; mpi kupesa bankaka kikesa lenda fwanana ti kuyika petrole na tiya sambu yo landa kupela to yo kuma ngolo. Kupesa bankaka kikesa ke lombaka kulembika mpi kukumisa ngolo bantu yina me lemba. Ntangu beto me zwa dibaku ya kupesa kikesa na bantu yina me lemba, beto fwete tuba na zola mpi na mawete yonso. (Bing. 12:18) Diaka, beto fwete “wa nswalu,” mpi “kunwanina ve na kutuba.” (Yak. 1:19) Kana beto ke widikila mpangi mpi ke kuditula na kisika na yandi, beto lenda zaba mambu yina ke lembisa yandi mpi kutuba diambu mosi yina ta sadisa yandi.
14. Inki mutindu mpangi-bakala mosi yina lembaka nitu bakaka lusadisu?
14 Beto tadila mutindu nkuluntu mosi ya mawete vandaka ti makuki ya kusadisa mpangi-bakala mosi yina vandaka diaka ve kusamuna na nsungi ya bamvula mingi. Ntangu nkuluntu vandaka kuwidikila yandi, yandi bakisaka pwelele nde mpangi yina vandaka kaka kuzola Yehowa. Yandi vandaka kulonguka ti kikesa banimero yonso ya Nzozulu ya Nkengi, mpi yandi vandaka kusala yonso sambu na kukwenda mbala na mbala na balukutakanu. Kansi, mambu yina bampangi ya nkaka na dibundu salaka lembisaka yandi mpi pesaka yandi makasi. Nkuluntu widikilaka yandi na dikebi kukonda kusambisa yandi mpi monisaka yandi nde bo vandaka kaka kuzola yandi. Malembe-malembe, mpangi yina bakisaka nde yandi bikaka mambu ya mbi ya ntama, na kukanga yandi nzila ya kusadila Nzambi yina yandi vandaka kuzola. Nkuluntu lombaka mpangi yina na kubasika ti yandi na kisalu ya kusamuna. Ti lusadisu ya nkuluntu, mpangi yina vutukilaka kisalu ya kusamuna mpi nsuka-nsuka lungisaka malombo sambu na kusala diaka bonso nkuluntu.
15. Inki beto lenda longuka na mutindu Yehowa ke pesaka kikesa na bantu yina me lemba nitu?
15 Muntu yina me lemba nitu lenda wa ve mbote mbala mosi to kundima lusadisu yina beto ke pesa yandi. Yo lenda lomba nde beto landa kusadisa yandi. Polo tubaka nde: “Beno landa kusimba bantu ya kele ngolo ve, beno kanga ntima na bantu yonso.” (1 Bate. 5:14, An American Translation) Na kisika ya kuyambula mbala mosi bantu yina kele ngolo ve, beto fwete “landa kusimba” bo, na mutindu ya kifwani, mpi kulanda kusadisa bo. Na ntangu ya ntama, Yehowa monisaka ntima-nda na bansadi na yandi yina bantangu ya nkaka, lembaka nitu. Mu mbandu, Nzambi monisilaka Elia mawete mpi tadilaka mawi na yandi. Yehowa pesaka profete Elia, yonso yina yandi vandaka na yo mfunu sambu na kulanda kusala kisalu na yandi. (1 Bant. 19:1-18) Sambu Davidi balulaka ntima na masonga yonso, Yehowa lolulaka yandi na mawete yonso. (Nk. 51:9, 19) Nzambi sadisaka nsoniki ya Nkunga 73, yina vandaka pene-pene ya kuyambula kusadila yandi. (Nk. 73:13, 16, 17) Yehowa ke wilaka beto mawa mpi ke monisilaka beto ntima-mbote, mingi-mingi ntangu beto ke lembaka nitu. (Kub. 34:6) “Konso kilumbu na suka yandi ke songaka beto” mawa na yandi mpi yo “ke landaka tii kuna.” (Mawa 3:22, 23) Yehowa ke zola nde beto landa mbandu na yandi mpi kusadila bantu yina ke niokwama na mabanza mambu ti mawete.
BETO PESANA KIKESA SAMBU BETO BIKALA NA NZILA YA LUZINGU
16, 17. Sambu nsuka ya ngidika yai ke finama, inki fwete vanda lukanu na beto mpi sambu na nki?
16 Na kati ya bantu ya boloko 33 000 yina basikaka na kan ya konsatrasio ya Sachsenhausen, mafunda ya bantu fwaka. Kansi, Bambangi ya Yehowa yonso 230 ya kuvandaka na kan yina gulukaka. Kikesa mpi lusadisu yina bo vandaka kupesana sadisaka bo mingi, mpi yo kumisaka nzietelo yina ya lufwa nzietelo ya luguluku.
17 Bubu yai, beto ke tambula na ‘nzila yina ke nataka na luzingu.’ (Mat. 7:14) Kubika fioti, bansambidi yonso ya Yehowa ta kota na nsi-ntoto ya mpa ya lunungu. (2 Pie. 3:13) Bika nde, lukanu na beto kuvanda ya kusadisana ntangu beto ke tambula na nzila yina ke nata na luzingu ya mvula na mvula.