text:
BANANI KE SALA LUZOLO YA YEHOWA BUBU YAI?
Sambu na Nki Bambangi ya Yehowa Ke Salaka Balukutakanu ya Nene?
Konso mvula, beto ke kutanaka na balukutakanu ya nene tatu. Inki mutindu nge lenda baka mambote na balukutakanu yai?
KISALU YA KUBASISA MIKANDA
Kamukanda Mosi ya Ke Longa na Nzila ya Bafoto
Kamukanda Widikila Nzambi me sadisaka bantu mingi na ntoto ya mvimba na kuzaba Nzambi mpi nsangu yina kele na Biblia. Tala mambu yina bantu ya nkaka me tuba sambu na kumukanda yai ya kitoko.
LUZINGU NA BETELE
Bamvula 50 na Wallkill
Na disolo yai, George Couch ke ta disolo yina ke monisa mutindu Bambangi ya Yehowa zwaka ferme ya zole. Bo ke bingaka yo Baferme ya Watchtower. Yo kele pene-pene ya Mbanza New York.
BALUKUTAKANU
Balukutakanu ya Mabundu ya Bambangi ya Yehowa
Mona bisika yina beto ke vukanaka mpi mutindu beto ke sambilaka.
BANGIUFULA YINA BANTU KE YULAKA MINGI
Mbongo yina Bambangi ya Yehowa Ke Sadilaka Kisalu na Bo Ke Katukaka na Wapi?
Sambu beto ke kongulaka ve mbongo mpi ke lombaka ve ndambu ya kumi, tala mutindu kisalu ya kulonga ke landa kusalama mpi kuyela na ntoto ya mvimba.
Bansangu ya Mfunu ya Ntoto ya Mvimba
-
Ntalu ya bansi yina Bambangi ya Yehowa kele: 240
-
Ntalu ya Bambangi ya Yehowa na ntoto ya mvimba: 8 340 982
-
Ntalu ya bantu yina Bambangi ya Yehowa longukaka Biblia ti bo ya ofele: 10 115 264
-
Ntalu ya bantu yina vukanaka na Lusungiminu ya lufwa ya Kristu yina ke salamaka konso mvula: 20 085 142
-
Ntalu ya mabundu: 119 485


c: text/html

text:
KAPU YA IYA
Yezu Kristu Kele Nani?
1, 2. (a) Kana nge me zaba kaka zina ya muntu mosi yina me zabanaka mingi, keti yo ke tendula nde nge me zaba yandi mbote-mbote? Tendula. (b) Inki mambu bantu ya nkaka ke tubaka sambu na Yezu?
BANTU yina me zabanaka kele mingi na nsi-ntoto. Ziku, nge me zaba zina ya muntu mosi yina me zabanaka mingi. Kansi, kuzaba kaka zina na yandi ke tendula ve nde nge me zaba yandi mbote-mbote. Yo ke tendula ve nde nge me zaba mambu yonso ya luzingu na yandi mpi bikalulu na yandi.
2 Ziku, nge me waka nsangu ya me tala Yezu Kristu, ata yandi zingaka na ntoto kiteso ya bamvula 2 000 me luta. Kansi, bantu mingi ke zabaka mpenza ve kana Yezu vandaka muntu ya nki mutindu. Bantu ya nkaka ke tubaka nde yandi kele muntu ya mbote, bankaka nde yandi kele mbikudi, mpi bankaka diaka nde Yezu kele Nzambi. Inki kele dibanza na nge?—Tala Noti 12.
3. Sambu na nki yo kele mfunu nde nge zaba Yehowa Nzambi mpi Yezu Kristu?
3 Yo kele mfunu nde nge zaba kieleka na yina me tala Yezu. Sambu na nki? Biblia ke zabisa beto nde: “Luzingu ya mvula na mvula ke tendula nde, bo zaba nge, Nzambi mosi kaka ya kieleka, mpi muntu yina nge tindaka, Yezu Kristu.” (Yoane 17:3) Ee, kana nge me zaba kieleka ya me tala Yehowa mpi Yezu, nge lenda zinga mvula na mvula na paladisu na ntoto. (Yoane 14:6) Diaka, Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala mutindu ya kuzinga mpi ya kusadila bantu ya nkaka mambu, yo yina kuzaba yandi ta sadisa nge. (Yoane 13:34, 35) Na Kapu ya ntete1, beto longukaka kieleka na yina me tala Nzambi. Ntangu yai, beto ta longuka mambu yina Biblia ke tuba na yina me tala Yezu.
BETO ME MONA MESIA!
4. Ngogo “Mesia” mpi ngogo “Kristu” ke monisa nki?
4 Bamvula mingi na ntwala nde Yezu kubutuka, Yehowa silaka na kati ya Biblia nde yandi ta tinda Mesia, to Kristu. Ngogo “Mesia” me katuka na ndinga ya Kiebreo, mpi ngogo “Kristu” me katuka na ndinga ya Kigreki. Batitre yai zole ke monisa nde, Nzambi ta pona Mesia ya lusilu mpi ta pesa yandi mukumba mosi ya mfunu. Mesia ta sala nde balusilu yonso ya Nzambi kulungana. Yantika bubu yai, Yezu lenda sadisa nge mpi. Kansi na ntwala nde Yezu kubutuka, bantu mingi vandaka kudiyula nde: ‘Nani ta vanda Mesia?’
5. Keti balongoki ya Yezu ndimaka nde yandi vandaka Mesia?
5 Balongoki ya Yezu vandaka kundima mpenza nde yandi vandaka Mesia ya lusilu. (Yoane 1:41) Mu mbandu, Simoni Piere zabisaka Yezu nde: “Nge kele Kristu.” (Matayo 16:16) Inki mutindu beto lenda ndima nde Yezu kele Mesia?
6. Inki mutindu Yehowa sadisaka bantu ya masonga na kuzaba Mesia?
6 Bamvula mingi na ntwala nde Yezu kubutuka, bambikudi ya Nzambi sonikaka mambu mingi yina zolaka kusadisa bantu na kuzaba Mesia. Inki mutindu? Yindula nde bo me lomba nge na kukwenda kusosa muntu mosi yina nge me monaka ntete ve na kisika babisi ke telamaka mpi yina bantu ke vandaka mingi. Kana bo me tendudila nge mbote-mbote mutindu muntu yango kele, nge ta zaba yandi kukonda mpasi. Mutindu mosi, Yehowa sadilaka baprofete na yandi sambu na kuzabisa bantu mambu yina Mesia ta sala mpi ta kutana ti yo. Mutindu bambikudulu yai yonso lunganaka sadisaka bantu ya masonga na kuzaba nde Yezu kele Mesia.
7. Inki bambikudulu zole monisaka nde Yezu kele Mesia?
7 Beto tadila bambikudulu zole. Ya ntete, bamvula 700 na ntwala nde Yezu kubutuka, Mika tubaka na ntwala nde Mesia ta butuka na mbanza mosi ya fioti ya Betelemi. (Mika 5:2) Mpi Yezu butukaka na mbanza yango! (Matayo 2:1, 3-9) Ya zole, Daniele tubaka na ntwala nde Mesia ta monana na mvu 29 ya ntangu na beto. (Daniele 9:25) Yai kele bambikudulu zole mpamba na kati ya bambikudulu yina monisaka pwelele nde Yezu kele Mesia ya lusilu.—Tala Noti 13.
8, 9. Ntangu Yezu bakaka mbotika inki mambu salamaka sambu na kumonisa nde yandi kele Mesia?
8 Yehowa monisaka kibeni pwelele nde Yezu kele Mesia. Nzambi silaka nde yandi ta pesa Yoane mbotiki kidimbu yina ta sadisa yandi na kuzaba Mesia. Ntangu Yezu kwendaka na Yoane sambu na kubaka mbotika na Nzadi ya Yordani na mvu 29 ya ntangu na beto, Yoane monaka kidimbu yango. Biblia ke zabisa beto mambu yina salamaka: “Na nima ya kubaka mbotika, Yezu basikaka na masa na mbala mosi; ebuna zulu kangukaka, mpi yandi monaka mpeve ya Nzambi ke kulumuka bonso pizio mpi yo ke kwisa na zulu na yandi. Diaka, ndinga mosi katukaka na zulu mpi tubaka nde: ‘Yai Mwana na mono, ya mono ke zolaka mingi, yina mono me ndima.’” (Matayo 3:16, 17) Ntangu Yoane waka mambu yai mpi monaka kidimbu yai, yandi bakisaka nde Yezu kele Mesia. (Yoane 1:32-34) Kaka na ntangu yina, Yehowa tulaka mpeve na yandi na zulu ya Yezu mpi yandi kumaka Mesia. Yandi vandaka muntu yina Nzambi ponaka sambu na kuvanda Ntwadisi mpi Ntotila.—Yezaya 55:4.
9 Bambikudulu ya Biblia, mambu yina Yehowa yandi mosi tubaka, mpi kidimbu yina yandi pesaka ntangu Yezu bakaka mbotika monisaka nde Yezu kele Mesia. Kansi Yezu katukaka na wapi, mpi yandi vandaka muntu ya nki mutindu? Beto tadila mambu yina Biblia ke tuba.
YEZU KATUKAKA NA WAPI?
10. Inki Biblia ke longaka na yina me tala luzingu ya Yezu na ntwala ya kukwisa na ntoto?
10 Biblia ke longaka nde, Yezu zingaka na zulu bamvula mingi na ntwala ya kukwisa na ntoto. Mika tubaka nde Mesia vandaka “tuka bantangu ya ntama.” (Mika 5:2) Mbala mingi, Yezu yandi mosi vandaka kutuba nde yandi zingaka na zulu na ntwala ya kubutuka bonso muntu. (Tanga Yoane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Ata na ntwala ya kukwisa na ntoto, Yezu vandaka ti bangwisana ya kuluta mbote ti Yehowa.
11. Sambu na nki Yehowa ke zolaka Yezu mingi?
11 Yehowa ke zolaka Yezu mingi. Sambu na nki? Sambu Nzambi gangaka yandi na ntwala ya bima yonso mpi ya bantu yonso. Yo yina, Biblia ke bingaka yandi “mwana ya ntete ya lugangu yonso.” * (Bakolosai 1:15) Diaka, Yehowa ke zolaka Yezu mingi sambu yandi kele kigangwa mosi mpamba yina Yehowa yandi mosi gangaka. Yo yina, Biblia ke bingaka yandi ‘Mwana mosi kaka ya kubutuka.’ (Yoane 3:16) Yezu kele mpi kigangwa mosi mpamba yina Yehowa sadilaka sambu na kuganga bima yonso ya nkaka. (Bakolosai 1:16) Diaka, Yezu mpamba muntu Biblia ke bingaka “Ndinga,” sambu Yehowa sadilaka yandi sambu na kupesa bansangu mpi bansiku na bawanzio ti bantu.—Yoane 1:14.
12. Inki mutindu beto me zaba nde Yezu ti Nzambi kele ve muntu mosi?
12 Bantu ya nkaka ke ndimaka nde Yezu ti Nzambi kele muntu mosi. Kansi, Biblia ke longaka ve mutindu yina. Biblia ke tuba nde Nzambi gangaka yandi, yo ke monisa nde Yezu vandaka ti luyantiku. Kansi, Yehowa yina gangaka bima yonso kele ve ti luyantiku. (Nkunga 90:2) Sambu yandi kele mwana ya Nzambi, Yezu me yindulaka ve ata fioti nde yandi kele Nzambi. Biblia ke longaka pwelele nde Tata kele nene kuluta Mwana. (Tanga Yoane 14:28; 1 Bakorinto 11:3.) Kaka Yehowa muntu kele “Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso.” (Kuyantika 17:1) Yandi kele nene mpi ngolo kuluta bigangwa yonso.—Tala Noti 14.
13. Sambu na nki Biblia ke tuba nde Yezu kele “kifwani ya Nzambi yina ke monanaka ve”?
13 Yehowa ti Mwana na yandi, Yezu, vandaka kusala kisalu bamvula mingi kibeni na ntwala nde yandi sala zulu mpi ntoto. Ya kieleka, bo ke zolanaka mingi mpenza! (Yoane 3:35; 14:31) Yezu monisaka mbote-mbote bikalulu ya tata na yandi, yo yina Biblia ke bingaka yandi “kifwani ya Nzambi yina ke monanaka ve.”—Bakolosai 1:15.
14. Inki mutindu Mwana yina Yehowa ke zolaka mingi butukaka na ntoto bonso muntu?
14 Mwana yina Yehowa ke zolaka mingi ndimaka kuyambula zulu mpi kukwisa kubutuka na ntoto bonso muntu. Inki mutindu yo salamaka? Yehowa salaka diambu mosi ya kuyituka; yandi katulaka luzingu ya Mwana na yandi na zulu mpi tulaka yo na divumu ya mwense mosi na zina ya Maria. Na mutindu yina, Yezu vandaka ve na mfunu ya tata ya kinsuni sambu yandi butuka. Yo yina, Maria butaka mwana mosi ya kukuka mpi pesaka yandi zina Yezu.—Luka 1:30-35.
YEZU VANDAKA MUNTU YA NKI MUTINDU?
15. Inki mutindu nge lenda zaba Yehowa mbote-mbote?
15 Kana nge tanga mikanda yai ya Biblia, Matayo, Marko, Luka, mpi Yoane nge ta longuka mambu mingi na yina me tala Yezu, luzingu na yandi, mpi bikalulu na yandi. Bo ke bingaka mikanda yai Ba-evanzile. Sambu Yezu kele bonso Tata na yandi, mambu yina nge ke tanga sambu na yandi ta sadisa nge mpi na kuzaba Yehowa mbote-mbote. Yo yina, Yezu tubaka nde: “Muntu yina me mona mono me mona mpi Tata.”—Yoane 14:9.
16. (a) Inki Yezu longaka? (b) Malongi ya Yezu katukaka na nani?
16 Bantu mingi vandaka kubinga Yezu “Longi.” (Yoane 1:38; 13:13) Yandi longaka mambu mingi ya mfunu, mu mbandu “nsangu ya mbote ya Kimfumu.” Inki kele Kimfumu yango? Yo kele luyalu ya Nzambi yina ta yala ntoto ya mvimba tuka na zulu mpi yo ta natila bantu ya ke lemfukilaka Nzambi balusakumunu. (Matayo 4:23) Mambu yonso yina Yezu longaka katukaka na Yehowa. Yezu tubaka nde: “Mambu ya mono ke longa kele ve ya mono, kansi yo kele ya muntu yina tindaka mono.” (Yoane 7:16) Yezu zabaka nde, Yehowa ke zolaka nde bantu kuwa nsangu ya mbote yina ke tuba nde Kimfumu ya Nzambi ta yala ntoto ya mvimba.
17. (a) Yezu vandaka kulonga na wapi? (b) Sambu na nki yandi vandaka kulonga bantu ya nkaka ti kikesa?
17 Yezu vandaka kulonga na wapi? Bisika yonso yina yandi vandaka kukuta bantu. Yandi vandaka kulonga na bambanza, na babwala, na bazandu, na bisika ya lusambu, mpi na banzo. Yezu vandaka kuvingila ve nde bantu kukwisa kukutana ti yandi. Mbala mingi, yandi vandaka kukwenda kukutana ti bo. (Marko 6:56; Luka 19:5, 6) Yezu vandaka kikesa mpi yandi vandaka kulutisa ntangu mingi sambu na kulonga bantu. Sambu na nki? Sambu yandi zabaka nde Nzambi lombaka yandi na kusala mutindu yina mpi sambu yandi vandaka ntangu yonso kulemfukila Tata na yandi. (Yoane 8:28, 29) Diaka, Yezu vandaka kulonga sambu yandi vandaka kuwila bantu mawa. (Tanga Matayo 9:35, 36.) Yandi vandaka kumona nde bamfumu ya mabundu vandaka kulonga ve kieleka na yina me tala Nzambi mpi Kimfumu na yandi. Yo yina, yandi zolaka nde bantu mingi kuwa nsangu ya mbote.
18. Inki bikalulu ya Yezu ke sepedisaka nge mingi?
18 Yezu vandaka kuzola bantu mpi kudibanza sambu na bo. Yandi vandaka muntu ya mawete mpi bantu vandaka kusolula ti yandi kukonda mpasi. Ata bana ya fioti vandaka kusepela kuvanda ti yandi. (Marko 10:13-16) Yezu vandaka kupona-pona ve. Yandi vandaka kumenga luvunu mpi kukonda lunungu. (Matayo 21:12, 13) Yandi zingaka na ntangu yina bankento vandaka ti banswa fioti mpi bantu vandaka kusadila bo mambu kukonda luzitu. Kansi, Yezu vandaka ntangu yonso kupesa bo luzitu mpi lukumu. (Yoane 4:9, 27) Yezu vandaka mpi muntu ya kudikulumusa kibeni. Mu mbandu, kilumbu mosi na nkokila yandi yobisaka makulu ya bantumwa na yandi, kisalu yina yo vandaka kulomba nde mpika kusala.—Yoane 13:2-5, 12-17.
19. Inki mbandu ke monisa nde Yezu zabaka mambu yina bantu vandaka na yo kibeni mfunu mpi nde yandi vandaka kusepela kusadisa bo?
19 Yezu vandaka kuzaba mambu yina bantu vandaka na yo kibeni mfunu mpi yandi vandaka kusepela kusadisa bo. Diambu yai monanaka pwelele ntangu yandi sadilaka ngolo ya Nzambi sambu na kubelula bantu na mutindu ya kuyituka. (Matayo 14:14) Mu mbandu, muntu mosi yina vandaka ti maladi ya lepre kwisaka na Yezu mpi tubaka nde: “Kana nge me zola, nge lenda kumisa mono bunkete.” Yezu waka mpasi mutindu muntu yina vandaka kuniokwama. Yandi wilaka yandi mawa mpi sepelaka kusadisa yandi. Yo yina Yezu tandulaka diboko, yandi simbaka muntu yina, mpi tubilaka yandi nde: “Mono me zola! Kuma bunkete.” Ebuna muntu yina vandaka kubela belukaka! (Marko 1:40-42) Keti nge lenda yindula mutindu muntu yina waka?
YEZU BIKALAKA YA KWIKAMA NA TATA NA YANDI
20, 21. Inki mutindu Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala kulemfukila Nzambi?
20 Yezu kele mbandu ya kuluta mbote na yina me tala kulemfukila Nzambi. Yandi vandaka ya kwikama na Tata na yandi na ntwala ya bampasi to ya kimbeni, yo vanda ya nki mutindu. Mu mbandu, Yezu salaka ve disumu ntangu Satana mekaka yandi. (Matayo 4:1-11) Bantu ya nkaka ya dibuta ya Yezu ndimaka ve nde yandi vandaka Mesia mpi bo tubaka nde, “yandi me bela kilawu,” kansi Yezu landaka kusala kisalu ya Nzambi. (Marko 3:21) Ntangu bambeni na yandi vandaka kuniokula yandi, Yezu bikalaka ya kwikama na Nzambi mpi yandi sosaka ve ata fioti kusala bo mbi.—1 Piere 2:21-23.
21 Ata na ntwala ya lufwa ya nku mpi ya mpasi, Yezu bikalaka ya kwikama na Yehowa. (Tanga Bafilipi 2:8.) Yindula mpasi yina yandi waka na kilumbu yina bo fwaka yandi. Bo kangaka yandi, bambangi ya luvunu fundaka yandi nde yandi me vweza Nzambi, bazuzi ya luvunu bedisaka yandi, bantu mingi sekaka yandi, mpi basoda niokulaka yandi mpi bulaka yandi bansonso na zulu ya nti. Na ntwala nde yandi fwa, yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde: “Yo me lungana!” (Yoane 19:30) Bilumbu tatu na nima ya lufwa ya Yezu, Yehowa futumunaka yandi mpi pesaka yandi nitu ya kimpeve. (1 Piere 3:18) Na nima ya mwa bamposo Yezu vutukaka na zulu, yandi “vandaka na diboko ya kitata ya Nzambi” mpi vingilaka sambu Nzambi kukumisa yandi Ntotila.—Baebreo 10:12, 13.
22. Sambu Yezu bikalaka ya kwikama na tata na yandi, inki dibaku beto kele ti yo ntangu yai?
22 Sambu Yezu bikalaka ya kwikama na tata na yandi, beto kele ntangu yai ti dibaku ya kuzinga mvula na mvula na paladisu na ntoto, kaka mutindu Yehowa kanaka yo. Na kapu yina ke landa, beto ta tadila mutindu lufwa ya Yezu me salaka nde beto vanda ti kivuvu ya kuzinga mvula na mvula.
^ par. 11 Biblia ke bingaka Yehowa Tata sambu yandi kele Ngangi. (Yezaya 64:8) Yo ke bingaka Yezu Mwana ya Nzambi, sambu Yehowa muntu gangaka yandi. Yo ke bingaka mpi bawanzio ti Adami, bana ya Nzambi.—Yobi 1:6; Luka 3:38.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nsiku mia Nsadilu
Lutumu lwa Asoneki
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. All rights reserved.
E nzila yayi ya internete yakubikwa yo lungwa-lungwa kwa Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”). Avo ke vasonekeno tuku diankaka ko, ozevo, e nsangu zawonso ye mambu mankaka mena mu site yayi ma umbangu wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Sinsu Isadilwanga kwa Mfumu za Programa
Adobe ye sinsu kiandi, Acrobat ye sinsu kiandi i nkumbu za programa zisadilwanga kwa Adobe Systems Incorporated. iTunes ye iPod i nkumbu za programa zisadilwanga kwa Apple Inc. E sinsu ya programa zizayakene ye yankaka mpe vena ye mfumu bavuidi yo.
Nsiku ye Nswa Wasadila site
E site yayi isadilwanga mun’owu wa nsiku miami. Wau osadilanga e site yayi, disongele vo otondele lemvokela mawonso mayikilu ovava. Avo kuyangalele ko nsiku ye nswa wa site yayi, kusadila yo ko.
Aweyi olenda sadila site yayi? Olenda tala mambu, bandula yo nieteka mafoto, fwaniswa, nkunga, nkanda ye video zina mu site yayi. Kansi muna wete dia ngeye kibeni kaka, ke mifwete tekwa ko. Otondele lemvokela nkanikinu mina ova yanda yovo mu tini kiakaka kia nsiku ye nswa wasadila site yayi. Muna kuma kiaki, ongeye kufwete:
Katula mambu mu site yayi ko yo sia mo mu site yankaka;
Mwanganesa mambu ma site yayi ko muna sadila programa zankaka;
Mwanganesa, vangulula, bundula yovo sadila programa za site yayi mu kuma kia nzimbu (kuna nkutu kuvava nluta ko). Kufwete kaya ko programa yovo sadilwa ina mu site yayi, nze links dinâmicos yovo estáticos;
Kota mu site yayi ko y’ekani dia vanga yo kaya código-fonte, sadilwa yovo umbangu wa katula mambu mu site yayi. (Isso inclui, mas não se limita a, captura, extração, coleta ou mineração de dados.)
Kusadila site yayi ye mambu mena mo mu mpila yambi ko. Muna bong’e nona, vava kakidila yovo sadila site yayi lembi landa ndekwa zatoma sikidiswa.
Kusadila site yayi ko mu mpila ilenda fwasakana yo kitula yo se diampasi kwa wantu mu kota mo. Kusadila site yayi ko mu mpila yalembi songa, kulula nsiku miandi, yovo sadila yo salu yalembi songa, ya umpuki ye yamfwasi.
Kusadila site yayi ko muna zayisila salu yovo lekwa itekwanga.
Kulula Nsiku mia Nsadilu
Lembi fwasa nswa miankaka miavewa kwa Watchtower, ovo okulwidi nsiku miawonso miyikilu ovava, Watchtower olenda baka konso nzengo kazolele. Nze kukatula nswa yovo kukakidila mu fikola walembi kota mu site yayi, kukakidila walembi ziuka diaka site yayi muna komputadores za sonama lutangu lwaku lwa IP, mokena ye kompani dikuvananga internet kimana diakanga nzila ina okotelanga mu sadila site yayi yovo kufunda kuna mbazi a nkanu.
Nsobani
Ntangwa ke ntangwa e Watchtower olenda fimpulula Nsiku mia Nsadilu a site yayi. Konso Nsiku mia Nsadilu misobwa miyantika sadilwa tuka muna kolo mivaika mu site yayi. Ntangwa zawonso kotanga mu lukaya lwalu kimana watoma zaya nsiku miampa mia site yayi.
Nsiku ye Mbazi a Nkanu
Kana una vo e nsiku miaswaswana muna konso nsi, e Nsiku mia site yayi miasikidisilwa mun’owu wa nsiku mia luyalu lwa Nova York, EUA. Konso diambu diamfundu ditadidi site yayi difwete natwa ku mbazi a nkanu ya luyalu lwa Nova York, EUA.
Mpambula ya Nsiku
Avo mbazi a nkanu ibakidi nzengo vo, miaka nsiku mia site yayi miafwa, miaviokela e ntangwa, mialembi songa yovo ke milendi sadilwa ko, e mika nsiku miakinu o mfunu. Avo Watchtower olembele sia sungididi kia lunganesa umosi muna nsiku mia site yayi, ediadi ke disongele ko vo o muntu osadilanga site yayi kafwete lemvokela diaka nsiku wauna ko. Ediadi ke disongele ko mpe vo Watchtower kena diaka ye nswa ko wa lomba vo wantu balemvokela wo.
Kangu
E nsiku miami i kangu okangidi ye Watchtower muna sadila site yayi. E nsiku miankulu mia site yayi ke mina diaka mfunu ko.


text:
KAPU YA KUMI NA TATU
Zitisa Luzingu
1. Nani pesaka beto luzingu?
YEHOWA “kele Nzambi ya moyo.” (Yeremia 10:10) Yandi kele Ngangi na beto mpi yandi me pesaka beto luzingu. Biblia ke tuba nde: “Nge muntu gangaka bima yonso, mpi yo kwisaka na luzingu mpi yo gangamaka sambu na luzolo na nge.” (Kusonga 4:11) Ya kieleka, Yehowa ke zola nde beto vanda na luzingu. Luzingu kele dikabu ya mfunu yina me katuka na yandi.—Tanga Nkunga 36:9.
2. Inki beto fwete sala sambu beto vanda na luzingu ya mbote?
2 Yehowa ke pesaka beto bima yina beto kele na yo mfunu sambu beto landa kuzinga, mu mbandu madia mpi masa. (Bisalu 17:28) Kansi, yandi ke zolaka mpi nde beto sepela ti luzingu. (Bisalu 14:15-17) Sambu beto vanda na luzingu ya mbote, beto fwete lemfuka na bansiku ya Nzambi.—Yezaya 48:17, 18.
INKI MUTINDU NZAMBI KE TADILAKA LUZINGU?
3. Yehowa salaka nki ntangu Kaini fwaka Abele?
3 Biblia ke longa beto nde luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka kele mfunu na meso ya Yehowa. Mu mbandu, ntangu Kaini—mwana ya Adami ti Eva—wilaka leke na yandi Abele makasi mingi, Yehowa kebisaka Kaini nde yandi fwete yala makasi na yandi. Kansi Kaini wilaka ve Yehowa; yandi waka makasi mingi mpi yandi “bulaka mpangi na yandi Abele mpi fwaka yandi.” (Kuyantika 4:3-8) Yehowa pesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka Abele. (Kuyantika 4:9-11) Makasi mpi kimbeni kele mbi kibeni sambu yo lenda sala nde beto kuma mubulu to nku. Muntu yina kele ti bikalulu yina lenda baka ve luzingu ya mvula na mvula. (Tanga 1 Yoane 3:15.) Sambu na kusepedisa Yehowa, beto fwete longuka na kuzola bantu yonso.—1 Yoane 3:11, 12.
4. Nsiku mosi yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele ke longa beto nki na yina me tala dikabu ya luzingu?
4 Bamvula mingi na nima, Yehowa monisaka nde luzingu kele mfunu ntangu yandi pesaka Moize Bansiku Kumi. Nsiku mosi vandaka kutuba nde: “Nge fwete fwa ve muntu.” (Kulonga 5:17) Yo yina kana muntu mosi kufwa muntu ya nkaka na luzolo, bo vandaka kufwa yandi mpi.
5. Inki mutindu Nzambi ke tadilaka kubasisa divumu?
5 Inki mutindu Nzambi ke tadilaka kubasisa divumu? Ata luzingu ya mwana yina me butuka ntete ve ke vandaka mfunu na meso ya Yehowa. Na Nsiku yina Yehowa pesaka bantu ya Izraele, yandi tubaka nde kana muntu me tuta nkento yina kele ti divumu ebuna mwana na yandi kufwa, bo fwete fwa muntu yina mpi. (Tanga Kubasika 21:22, 23; Nkunga 127:3.) Yo ke longa beto nde kubasisa divumu kele mbi.—Tala Noti 28.
6, 7. Inki mutindu beto ke monisaka na Yehowa nde beto ke zabaka nde luzingu kele mfunu?
6 Inki mutindu beto lenda monisa na Yehowa nde beto ke monaka nde luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka kele mfunu? Kana beto ke sala ve konso kima yina lenda tula luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa. Yo yina beto ta nwa ve makaya, diamba, to bima yina ke lawusaka sambu yo ke bebisaka nitu na beto mpi yo lenda fwa beto.
7 Nzambi me pesaka beto luzingu mpi nitu, mpi beto fwete sadila yo mutindu yandi ke zolaka. Yo yina beto fwete tudila nitu na beto dikebi. Kana beto sala yo ve, beto ta kuma mvindu na meso ya Nzambi. (Baroma 6:19; 12:1; 2 Bakorinto 7:1) Kana beto ke mona ve nde luzingu kele mfunu, yo ta vanda mpasi sambu beto sambila Yehowa yina pesaka beto luzingu. Yo lenda vanda mpasi mingi na kuyambula bikalulu ya mbi, kansi kana beto sala bikesa, Yehowa ta sadisa beto sambu beto ke zabaka nde luzingu kele mfunu.
8. Inki beto fwete sala sambu beto tula ve luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa?
8 Beto me longuka nde luzingu kele dikabu mosi ya mfunu. Yehowa ke tula ntima nde beto ta sala yonso sambu beto tula ve luzingu na beto mpi ya bantu ya nkaka na kigonsa. Beto lenda sala yo kana beto ke tula dikebi ntangu beto ke tambusa kamio, moto, velo to bima ya nkaka. Beto ke buyaka mpi bansaka ya kigonsa mpi ya mubulu. (Nkunga 11:5) Diaka, beto ke salaka yonso sambu nzo na beto kuvanda ve kigonsa sambu na bantu. Yehowa pesaka bantu ya Izraele nsiku yai: “Kana nge tunga nzo ya mpa, nge fwete tunga mpi kamwa-lupangu sambu na ludi na nge, mpidina nge ta nata ve mfuka ya menga na nzo na nge sambu muntu lenda katuka na ludi mpi kubwa.”—Kulonga 22:8.
9. Inki mutindu beto fwete sadila bambisi mambu?
9 Mutindu beto ke sadilaka bambisi mambu kele mpi mfunu na meso ya Yehowa. Yandi me pesaka beto nzila ya kufwa bambisi sambu na kudia yo mpi kusadisa beto na kuzwa bilele to kana yo ke tula luzingu na beto na kigonsa. (Kuyantika 3:21; 9:3; Kubasika 21:28) Kansi beto fwete niokula ve bambisi; beto fwete fwa yo mpi ve kaka sambu na kusakana.—Bingana 12:10.
ZITISA LUZINGU SAMBU YO KELE SANTU
10. Inki mutindu beto me zaba nde menga ke tendula luzingu?
10 Menga kele santu na meso ya Yehowa, sambu yo ke tendula luzingu. Ntangu Kaini fwaka Abele, Yehowa songaka yandi nde: “Menga ya mpangi na nge ke didila mono na ndinga ya ngolo tuka na ntoto.” (Kuyantika 4:10) Menga ya Abele vandaka kumonisa luzingu na yandi yo yina Yehowa pesaka Kaini ndola sambu yandi fwaka Abele. Na nima ya Mvula ya Ngolo ya bilumbu ya Noa, Yehowa monisaka diaka nde menga vandaka kutendula luzingu. Yehowa pesaka Noa ti dibuta na yandi nswa ya kudia musuni ya mbisi. Yandi tubilaka bo nde: “Beno lenda dia konso mbisi ya ke tambulaka yina kele na luzingu. Kaka mutindu mono pesaka beno matiti ya mubisu, mono ke pesa beno yo yonso.” Kansi Yehowa buyisaka bo na kudia kima mosi: “Kaka musuni ti luzingu na yo—menga na yo—beno fwete dia yo ve.”—Kuyantika 1:29; 9:3, 4.
11. Inki nsiku Nzambi pesaka dikanda ya Izraele sambu na menga?
11 Bamvula kiteso ya 800 na nima ya kubuyisa Noa na kudia menga, Yehowa pesaka diaka bantu na yandi nsiku yai: “Kana muntu mosi na kati ya bantu ya Izraele to munzenza mosi yina ke zinga na kati na beno ke zomba mpi me kanga mbisi ya mfinda to ndeke yina bo lenda dia, yandi fwete tiamuna menga na yo mpi kufika yo mfututu.” Na nima yandi tubaka nde: “Beno fwete dia ve menga.” (Levi 17:13, 14) Ntangu yonso, Yehowa ke zolaka nde bansadi na yandi kuzaba nde menga kele santu. Bo lenda dia musuni kansi menga ve. Kana bo me fwa mbisi sambu na kudia, bo fwete tiamuna menga na yo na ntoto.
12. Inki mutindu Bakristu ke tadilaka menga?
12 Mwa bamvula na nima ya lufwa ya Yezu, bantumwa mpi bankuluntu ya dibundu ya Bukristu na Yeruzalemi vukanaka, sambu na kuzaba nki bansiku ya kele na kati ya Nsiku yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele, Bakristu fwete landa kuzitisa. (Tanga Bisalu 15:28, 29; 21:25.) Yehowa sadisaka bo na kubakisa nde menga vandaka kaka mfunu na meso na yandi mpi nde bo fwete landa kuzaba nde yo kele santu. Bakristu ya ntete vandaka kunwa ve mpi kudia ve menga to musuni ya mbisi yina bo me zenga ve mungungu. Bo vandaka kusala yo ve sambu yo vandaka mutindu mosi ti kusambila biteki to kusala pite. Banda ntangu yina, Bakristu ya kieleka ke buyaka kudia menga to kunwa yo. Inki beto lenda tuba sambu na beto? Yehowa ke zola kaka nde beto zaba nde menga kele santu.
13. Sambu na nki Bakristu ke buyaka nde bo vutula bo menga?
13 Keti yo ke tendula nde Bakristu fwete buya mpi nde bo vutula bo menga? Ee. Yehowa me pesaka beto nsiku nde beto fwete dia ve to kunwa ve menga. Kana munganga me zabisa nge nde kunwa ve malafu, keti nge ta kotisa yo na nitu na nge na nzila ya ntunga? Ata fioti ve! Mutindu mosi, nsiku ya kudia ve menga to ya kunwa yo ve ke tendula nde beto fwete ndima mpi ve nde bo vutula beto menga.—Tala Noti 29.
14, 15. Sambu na nki yo kele mfunu nde Mukristu kumonisa luzitu sambu na luzingu mpi kulemfukila Yehowa?
14 Inki beto ta sala kana munganga me zabisa beto nde beto ta fwa kana bo me vutula beto ve menga? Konso muntu fwete baka lukanu kana yandi ta lemfuka to ve na nsiku ya Nzambi ya me tala menga. Beto Bakristu, beto ke monisaka luzitu ya mingi sambu na dikabu ya luzingu yina Nzambi me pesaka beto, yo yina beto ke sosaka lusansu ya mutindu ya nkaka sambu na kulanda kuzinga kansi beto ke ndimaka ve nde bo vutula beto menga.
15 Beto ke salaka bikesa sambu na kuvanda ti mavimpi ya mbote, kansi sambu luzingu kele mfunu na meso ya Nzambi beto ta ndima ve nde bo vutula beto menga. Yo kele mfunu mingi na kulemfukila Yehowa na kisika ya kubuya kulemfukila yandi sambu beto landa kuzinga. Yezu tubaka nde: “Konso muntu yina ke zola kugulusa luzingu na yandi ta vidisa yo, kansi konso muntu yina ke vidisa luzingu na yandi sambu na mono ta gulusa yo.” (Matayo 16:25) Beto ke zolaka kulemfukila Yehowa sambu beto ke zolaka yandi. Yandi me zaba mambu yina kele mbote sambu na beto mpi beto ke monaka nde luzingu kele mfunu mpi santu mutindu Yehowa ke monaka yo.—Baebreo 11:6.
16. Sambu na nki bansadi ya Nzambi ke lemfukilaka yandi?
16 Bansadi ya kwikama ya Nzambi me bakaka lukanu ya kulemfuka na nsiku na yandi ya me tala menga. Bo ta dia ve to ta nwa ve menga, mpi bo ta ndima ve nde bo vutula bo menga kana bo me bela. * Kansi bo ta ndima lusansu ya mutindu ya nkaka sambu na kugulusa luzingu na bo. Bo ke tulaka ntima nde Ngangi ya luzingu mpi ya menga me zaba mambu yina kele mbote sambu na bo. Keti nge ke ndima nde yandi me zaba mambu yina kele mbote sambu na nge?
MUTINDU MOSI KAKA YINA YEHOWA PESAKA NZILA YA KUSADILA MENGA
17. Na Izraele, inki vandaka mutindu mosi kaka yina Yehowa pesaka nzila ya kusadila menga?
17 Na Nsiku yina Yehowa pesaka Moize, yandi songaka bantu ya Izraele nde: “Luzingu ya kigangwa yina ke zingaka kele na menga, mpi mono mosi me pesa yo na mesa-kimenga sambu na beno sambu na kufika [to kulolula] masumu na beno, sambu menga kele kima yina ke fikaka masumu.” (Levi 17:11) Ntangu bantu ya Izraele vandaka kusala masumu, bo vandaka kulomba Yehowa ndolula ntangu bo vandaka kutambika bambisi mpi kulomba nganga-nzambi na kutiamuna ndambu ya menga na mesa-kimenga na tempelo. Yai kele mutindu mosi kaka yina Yehowa pesaka bantu ya Izraele nzila ya kusadila menga.
18. Kimenga ya Yezu me pesaka beto nki dibaku?
18 Ntangu Yezu kwisaka na ntoto, yandi pesaka luzingu to menga na yandi sambu Nzambi kulolula masumu na beto; na mutindu yina menga na yandi yingaka nsiku ya kupesa bimenga ya bambisi. (Matayo 20:28; Baebreo 10:1) Luzingu ya Yezu vandaka mfunu kibeni yo yina ntangu Yehowa futumunaka yandi sambu na kuzinga na zulu, Yehowa pesaka bantu yonso dibaku ya kuzinga mvula na mvula.—Yoane 3:16; Baebreo 9:11, 12; 1 Piere 1:18, 19.
19. Inki beto fwete sala sambu beto vanda “bunkete na menga ya bantu yonso”?
19 Beto ke tonda Yehowa sambu na luzingu, dikabu ya kitoko yina yandi me pesaka beto! Mpi beto fwete zabisa bantu nde kana bo kwikila na Yezu, bo lenda zinga mvula na mvula. Beto ke zolaka bantu mpi beto ta sala yonso sambu beto longa bo mutindu bo lenda baka luzingu. (Ezekiele 3:17-21) Na nima beto lenda tuba bonso ntumwa Polo nde: “Mono kele bunkete na menga ya bantu yonso, sambu mono buyaka ve na kuzabisa beno mambu yonso yina Nzambi me kanaka.” (Bisalu 20:26, 27) Ya kieleka, kana beto zabisa bantu ya nkaka mambu ya Yehowa mpi nde luzingu kele mfunu na meso na yandi, beto ta monisa nde beto ke zitisa luzingu mpi menga.
^ par. 16 Sambu na kuzaba mambu mingi na yina me tala kuvutula menga, tala balutiti 77-79 ya mukanda “Beno Bikala na Zola ya Nzambi,” yina Bambangi ya Yehowa me basisaka.


text:
NTU A DIAMBU WA FUKWA | EKUMA OFWETE KADILA NKWA ZIKU
O Lembi Kala Nkwa Ziku Nkia Mfwilu Dilenda Kutwasila?
“Vena ye mambu mampasi mebwanga mana tulenda kweto singika muna sadila filuvunu.”
—Samanta, África do Sul.
Nga okwikilanga muna mvovo miami? Nze Samanta, ezak’e ntangwa yeto awonso tubwilwanga mambu mampasi. Mana tuvanganga vava tubwilwanga diambu dilenda kutufila mu vuna, malenda songa kana vo tu akwa ziku yovo ve. Muna bonga e nona, avo tuvanganga mawonso muna badikilwa vo tu wantu ambote, tulenda kitula luvunu se fu kieto. Kansi, vava e ludi kisengomokanga, mfwilu kaka ditwasanga kwa muntu ovunini. Tala e nona ilende.
O MVUNI KEBUNDWANGA VUVU KO
Muna kala akundi, wantu bafwete bundaziananga e vuvu. Ediadi dikumikanga e ngwizani ya muntu yo nkwandi. Kansi, mayingi mevavuanga muna bundaziana e vuvu. Wantu bafwete kalanga entwadi, mokena yo tokanena e wete dia muntu yo nkwandi. Kansi, muntu olenda yambulwa bundwa e vuvu mu kuma kia vangu dimosi kaka dialuvunu. Avo tudimbwidi vuvu kwa muntu, diampasi dikalanga mu kumbunda diaka e vuvu.
Nga wavunwa kala kwa nkundi aku? Avo i wau, aweyi wamona? Nanga watoma kendalala. Kalukatikisu ko vo lembi songa ziku yikundi yambote difwasanga.
E FU KIA KONDWA ZIKU SAMBUKILA KISAMBUKILANGA
Lufimpu lwavangwa kwa Robert Innes wa nlongi kuna Universidade ya Califórnia lwasonga vo: “E fu kialembi kala nkwa ziku sambukila kisambukilanga.” O lembi kala nkwa ziku kuna nze mikolobi, avo ntangwa ayingi okalanga yo muntu una vo ke nkwa ziku ko, ngeye mpe “okituka” nze yandi.
Nki kilenda kusadisa mu lembi kala mvuni? Nkand’a Nzambi ulenda kusadisa. Badika yaka sono ya Nkand’a Nzambi.


text:
EYINGIDILU (DIA LONGOKA) Fevelelo 2016
Eyingidilu diadi dina ye malongi melongokwa tuka kina kia 4 Abidi yakuna 1 Mayu 2016.
Yave Wanyikila vo ‘Nkundi Ame’
Nga ozolele kituka nkundi a Yave? Zaya una olenda wo vangila muna mbandu ya Abarayama.
Tanginina Akundi a Yave
Aweyi Rutu, Kizekeya, yo Maria bakitukila akundi a Nzambi?
Songanga Kwikizi Muna Yave
E mbandu a Yonatane ilenda kutusadisa mu sikila ye kwikizi muna Yave muna ntangw’a mpasi.
Tanginina Mbandu ya Selo Yakwikizi ya Yave
Aweyi Davidi, Yonatane, Natani yo Kusai basongela kwikizi muna Yave?
LIFE STORY
Nsambu Zayingi Ivuanga Muna Salu kia Yave
Corwin Robison wasadila Nzambi ye kwikizi mu mvu 73, mvu makusambanu kuna Betele ya Estados Unidos
Kwamanana Sadila Yave ye Kiese Kiawonso
O badika kuma tatu dilenda kusadisa mu kwamanana kala ye kiese.


text:
Nga Nuzitisanga Mabundu Makaka?
Tutoma lemvokelanga elongi dia Nkand’a Nzambi divovanga vo “nuzitisa wantu awonso,” kana nkutu mu nkia dibundu besambilanga. (1 Petelo 2: Muna bong’e nona, muna nsi zakaka muna ye ulolo wa Mbangi za Yave. Kana una vo i wau, ke tukomekenanga ayadi ko yovo akubiki a nsiku kimana basima mabundu makaka. Ke tutelamenanga luyalu ko kimana kasoka nsiku milenda fila wantu awonso balanda fu ye malongi ma nsambil’eto. Kansi, tuzitisanga akaka nze una yeto mpe tuzolelanga vo batuzitisa.


text:
NKAND’A NZAMBI ZINGU KIA WANTU USOBANGA
Nsaka za Beisebol Yatoma Zolanga!
MVU KAWUTUKA: 1928
NSI: COSTA RICA
DIAMBU: YABUNDUNWA KWA NSAKA ZA BEISEBOL YE MPANZA
ZINGU KIAME
Kuna Puerto Limón yasansukila, i mbanza ivuidi kumu dia masuwa kuna Costa Rica. Mase mame wana nana bawuta, omono i wa nsambwadi. Vava yalungisa mvu nana, o se diame wafwa. Muna kuma kiaki, o ngudi eto yandi mosi watusansa.
E nsaka za beisebol i diambu yatoma zolanga muna zingu kiame. Yazolanga e nsaka zazi tuka muna kileke kiame. Vava yakala toko, yakota muna buka kiampwena kia beisebol. Vava yalungisa mvu 20, muntu mosi wampovesa vo ngienda kota muna buka kiankaka kuna Nicaragua. Wau vo mavimpi ma ngudi ame ke makala mambote ko, diavavanga vo yatoma kunlunga-lunga. Kiazola kwenda zingila kuna Nicaragua ko. Muna kuma kiaki, kiatonda e ngindu zandi ko. Muna mvu walanda, muntu wankaka wampovesa vo ngienda kota muna buka kisunzulanga e nsi ya Costa Rica muna nsaka za beisebol. E matoko ma buka kiaki batoma zaya e nsaka zazi. O nkumbu wau yatonda e ngindu za muntu ndioyo. Yakota muna buka kiaki muna mvu wa 1949 yakuna 1952, nkumbu miayingi twayendanga kuna Cuba, México ye Nicaragua. Yatoma zaya e nsaka za beisebol, jogo 17 yalandakesa lembi vanga kana vilwa wakete. Yayangalalanga vava o nkangu wakazanga e nkumbu ame!
Diankenda vo zingu kia usafu yazolanga. Kanele vo ndumba mosi kaka yakala yandi, yabakanga mpe ndumba zankaka. Malavu mayingi yanuanga. Lumbu kimosi yakolwa, muna lumbu kialanda vava yasikama vana mfulu kiazaya ko kana aweyi yalwakila kuna nzo! Mpanza mpe yatanga.
Ekolo yavanganga mambu ma usafu, ngudi ame wakituka Mbangi a Yave. Wateza kunzayisa mambu ma Nzambi, kansi kalenda ko, e kuma kadi yakivana e mvimba muna nsaka za beisebol. Vava twavanganga e nsaka zazi, avo e ntangw’a dia ifwene, omono kiamonanga nzala ko. E ngindu zame muna nsaka kaka zakalanga. Nsaka za beisebol yatoma zolanga.
Vava yalungisa mvu 29 kulu kwame kwafisuka ekolo yatanga beisebol. Vava o kulu kwasasuka, yayambula e nsaka za beisebol. Kansi, yayantika longa e nsaka za beisebol muna buka kiakala lukufi ye nzo ame.
UNA NKAND’A NZAMBI WASOBELA ZINGU KIAME
Muna mvu wa 1957 yayenda mu lukutakanu lwa mvivu lwa Mbangi za Yave lwavangamena vana fulu kina yatelanga nsaka za beisebol. Ekolo yavuanda, yamona e nswaswani vana vena fu yambote ya Mbangi za Yave, ye fu yambi ya nkangu wayendanga tala e nsaka za beisebol. Mana yamona muna lukutakanu lwa mvivu, mansadisa mu yantika longoka Nkand’a Nzambi ye Mbangi za Yave yo kwenda mu tukutakanu twau.
Yasivika kikilu muna mambu mayingi yalongokanga muna Nkand’a Nzambi. Kasikil’owu, yalongoka vo Yesu wasakula vo mu lumbu yambaninu, alongoki andi besamuna e nsangu zambote za Kintinu kia Nzambi mu nza yawonso. (Matai 24:14) Yalongoka mpe vo Akristu akieleka ke befutwanga nzimbu ko muna salu kia samuna e nsangu zambote. Yesu wavova vo: “Ngovo nutambwidi, ngovo nuvana.”—Matai 10:8.
Ekolo yalongokanga Nkand’a Nzambi, yatezanesanga mana yalongokanga ye mana yamonanga kwa Mbangi za Yave. Yasivikanga e ngolo bevanganga muna samuna e nsangu zambote nza Kintinu kia Nzambi mu nza yawonso. Yamona vo besonganga e fu kia vana kuna mvevo kina Yesu kakanikina Akristu. Muna kuma kiaki, vava yatanga e mbok’a Yesu “Wiza ndandi,” yasonama muna Maku 10:21, yazola kituka Mbangi a Yave.
Mvu miayingi mia vioka, kansi kuna kwa landa yabaka e nzengo. Kasikil’owu, mu mvu miayingi yatanga e mpanza konso lumingu. Kansi, yalongoka muna Nkand’a Nzambi vo, Yave omenganga asambidi a “nzambi a lau” kumosi mpe ye akwa loko. (Yesaya 65:11; Kolosai 3:5) Muna kuma kiaki yayambula ta e mpanza. Muna lumingu lwantete yayambula ta e mpanza, nkumbu ame yavaika vana fulu kiantete kana una vo kiayenda ta mpanza ko muna lumingu lwaluna. O wantu banseva, bankomekena vo yavutukila ta e mpanza, kansi kiatonda ko. Kiazola diaka ta mpanza ko.
Muna lumbu kina yavubwa muna lukutakanu lwa Mbangi za Yave, yawanana ye ntonta zankaka mu kuma kia ‘kiwuntu kiame kiampa.’ (Efeso 4:24) Muna nkokela vava yavutuka kuna hotel, yamona ndumba mosi wakala makangu mame otelamene vana mwelo a suku diame. Wambokela “e Sammy nza twasakana kweto.” Vana vau yamvutula vo, “kizolele ko.” Yansungamesa vo, owau nsiku mia Nkand’a Nzambi ilemvokelanga. (1 Korinto 6:18) Wakaza vo, Adieyi ovovele? Katambulwila ko dina Nkanda Nzambi uvovanga mu kuma kia zumba, wampovesa vo twakwamanana kala kimakangu. Vana vau yakota muna suku diame yo kanga e kielo kimana kalembi kota. O unu, ngina ye kiese kiavova vo tuka yakitukila Mbangi a Yave muna mvu wa 1958, kizolanga vutukila e zingu kiame kia nkulu ko.
MPILA YABAKILA E NLUTA
Imonanga vo ndenda soneka nkanda mu kuma kia nluta miawonso ibakanga muna lemvokela malongi ma Nkand’a Nzambi. Miankaka muna nluta miami i akundi ambote ngina yau, zingu kiambote ye kiese kiasikila.
Yamu unu kiaki izolanga e nsaka za beisebol, kansi yasoba e ngindu zame. E nsaka za beisebol zantwasila tunda diayingi ye zimbu, kansi mawonso mama mafokoka kwandi. Vo i ngwizani ame yo Nzambi ye mpangi zame ke ilendi fokoka ko yakwele mvu. Muna 1 Yoane 2:17 tutanganga vo: “E nza mu vioka yina ye zolela yandi mpe, kansi ndiona ovanganga luzolo lwa Nzambi, zinga kaka kezinga yakwele mvu.” Owau itoma zolanga Yave wa Nzambi kumosi yo nkangu andi!
ZAYA DIAKA MAYINGI
NSANGU ZAMBOTE ZITUKIDI KWA NZAMBI!
E Nsiku mia Nkand’a Nzambi Nkia Nluta Mikututwasilanga?
Yesu wasonga e kuma tuvwididi luludiku o mfunu ye nkanikinu miole misundidi o mfunu muna Nkand’a Nzambi.


text:
KAPU KIA 10
Ludi mu Kuma kia Ambasi
1. Ekuma tufwete zayila oma ma ambasi?
YAVE ozolele vo twazaya e kanda diandi. Ambasi i akaka bena muna kanda dia Nzambi. Muna Nkand’a Nzambi beyikilwanga vo ‘wan’a Nzambi.’ (Yobi 38:7) Nkia salu besalanga ambasi? Aweyi basadisila wantu kuna nz’ankulu? Nga balenda kutusadisa o unu?—Tala e Mvovo Misasilu 8.
2. Akweyi batuka ambasi? Mbasi kwa Yave kasema?
2 Tufwete zaya kuna batuka ambasi. E sono kia Kolosai 1:16 kikutuvovesanga vo vava Yave kasema Yesu, i bosi ‘wasema lekwa yawonso kuna zulu y’ova ntoto.’ Ambasi i akaka muna lekwa yayi. Mbasi kwa zasemwa? Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yave wasema mafunda ye mafunda ma mbasi.—Nkunga 103:20; Lusengomono 5:11.
3. E sono kia Yobi 38:4-7 adieyi kikutuzayisanga mu kuma kia ambasi?
3 O Nkand’a Nzambi ukutulonganga mpe vo Yave wasema ambasi vitila kasema o ntoto. Vava ntoto wasemwa aweyi ambasi bamona? Nkand’a Yobi ukutuzayisanga vo bayangalala. Yau awonso ngwizani ambote bakala yau yo sadila Yave kumosi.—Yobi 38:4-7.
AMBASI BESADISANGA NKANGU A NZAMBI
4. Aweyi tuzayidi wo vo ambasi bevuanga wantu o mfunu?
4 Tuka kolo, ambasi bevuanga wantu o mfunu yo yikama e kani dia Yave mu kuma kia ntoto yo wantu. (Ngana 8:30, 31; 1 Petelo 1:11, 12) Bakendalala kikilu vava Adami yo Eva bakolama. Kana nkutu mu lumbu yeto, bekendalalanga vava bemonanga wantu ayingi bekolamenanga Yave. Kansi avo muntu ovilukidi o ntima yo vutuka kwa Nzambi, ambasi beyangalalanga. (Luka 15:10) Ambasi bevuanga selo ya Nzambi o mfunu. Yave osadilanga ambasi mu sadisa yo tanina selo yandi ova ntoto. (Ayibere 1:7, 14) Yambula twabadika e yaka muna nona yayi.
5. Aweyi ambasi basadisila nkangu a Nzambi kuna nz’ankulu?
5 Yave watuma mbasi zole mu sadisa Loti ye esi nzo andi kimana bavuluka muna lufwasu lwa mbanz’a Sodomo ye Ngomora. (Etuku 19:15, 16) Muna mvu mialanda, atantu batuba Daniele wa ngunza muna wulu dia nkosi. Kansi e nkosi ke zamvanga diambu ko kadi ‘o Nzambi watuma mbasi andi, kazika nua mia nkosi.’ (Daniele 6:22) Kuna kwalanda, vava Petelo wa ntumwa kasiwa mu pelezo, Yave watuma mbasi muna kumvaikisa. (Mavangu 12:6-11) Ambasi basadisa mpe Yesu vava kakala ova ntoto. Kasikil’owu, vava kavubwa ‘mbasi zansadila.’ (Maku 1:13) Vitila lufwa lwandi, mbasi mosi ‘wankumika’.—Luka 22:43.
6. (a) Aweyi tuzayidi wo vo ambasi besadisanga nkangu a Nzambi o unu? (b) Nkia yuvu tubadika?
6 O unu, ambasi ke bemonekanga diaka kwa wantu ko. Kansi, Nzambi wakinu sadila ambasi mu sadisa selo yandi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E mbasi a Yave izung’awana bekumvumina, ikubavuluza.” (Nkunga 34:7) Ekuma tuvuididi lutaninu o mfunu? E kuma kadi vena ye mbeni zisundidi o nkuma zivavanga kutumwesa e mpasi. Nkia mbeni zazi? Akweyi zatuka? Aweyi zivavilanga kutumwesa e mpasi? Muna baka e mvutu za yuvu yayi, yambula twafimpa diambu diabwa vioka fikolo vava Adami yo Eva basemwa.
ATANTU ETO ANA BALEMBI MONEKANGA
7. Adieyi bevanganga akaka mu kuma kia ndekwa za Satana?
7 Muna Kapu kia 3, twalongoka vo, mbasi mosi wakolamena Nzambi ye wazola yala akaka. O Nkand’a Nzambi ukunyikilanga vo Satana wa Nkadi ampemba. (Lusengomono 12:9) Satana wazola mpe vo akaka bakolamena Nzambi. Wasadila ndekwa mu vukumuna Eva ye okwamanananga vukumuna wantu ayingi. Kansi, akaka nze Abele, Kanoke yo Noa basikila ye kwikizi muna Yave.—Ayibere 11:4, 5, 7.
8. (a) Aweyi ambasi zakaka bakitukila nkuya? (b) Adieyi e nkuya bavanga mu vuluka muna Kizalu?
8 Muna lumbu ya Noa, mbasi zakaka bakolamena Nzambi yo sisa e fulu kiau kuna zulu mu kwiza zingila ova ntoto nze wantu. Ekuma? Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo bazola bonga akento. (Tanga Etuku 6:2.) Kansi, dina ambasi bavanga diambi diakala. (Yuda 6) Nze ambasi awaya ambi, wantu ayingi bekitukanga se wantu ambi ye akwa nsoki. Yave wabaka e nzengo za fwasa wantu ambi muna twasa kizalu mu nz’amvimba. Kansi wavuluza selo yandi yakwikizi. (Etuku 7:17, 23) Muna kuyivuluza, mbasi zambi bavutuka kuna zulu. Nkand’a Nzambi uyikilanga mbasi zazi zambi vo nkuya. Bayikama Satana muna ukolami wandi. Nkadi ampemba wakituka se nyadi au.—Matai 9:34.
9. (a) Adieyi diabwila e nkuya vava bavutuka kuna zulu? (b) Adieyi tulongoka mu tini ilende?
9 Wau vo bakolama, Yave katambulwila diaka ko vo bavutuka muna kanda diandi. (2 Petelo 2:4) Kana una vo nkuya ke balendi vuata diaka nitu za wantu ko, bakinu ‘vukumuna nza yawonso.’ (Lusengomono 12:9; 1 Yoane 5:19) Yambula twazaya una bevukumwinanga o wantu.—Tanga 2 Korinto 2:11.
NKIA NDEKWA BESADILANGA E NKUYA?
10. Nkia ndekwa besadilanga nkuya mu vukumuna wantu?
10 E nkuya besadilanga ndekwa za mpila mu mpila mu vukumuna wantu. Akaka bemokenanga ye nkuya yau kibeni yovo muna nzil’a wantu akaka nze nganga za nkisi. E vangu dia mokena ye nkuya diyikilwanga vo mpandu. Kansi Nkand’a Nzambi ukutukanikinanga twavavuka mawonso mena ngwizani ye nkuya. (Ngalatia 5:19-21) Ekuma? Wauna o nkongo kelekelanga e ntambu mu baka e bulu, e nkuya besadilanga e ndekwa mu sia wantu kuna nsi a wisa kiau.—Tala e Mvovo Misasilu 26.
11. Nki i ngombo? Ekuma tufwete zo vengela?
11 Zimosi muna ndekwa besadilanga, i tá e ngombo. O tá ngombo, i sadila nkum’a mbi mu vava zaya oma ma kusentu yovo mana malembi zayakana. O muntu olenda wo vanga muna talanga e ntetembwa yovo tala kandazi kia koko kwa muntu ye makaka mpe. Wantu ayingi beyindulanga vo mavangu mama ke mambi kwandi ko. Kansi, mavonza kikilu. Kasikil’owu, Nkand’a Nzambi usonganga vo e nkuya ye awana betanga ngombo ntwadi besalanga. E sono kia Mavangu 16:16-18, kiyikanga ‘nkuya’ wasadisanga ntaudi ankento ona wakala ngang’a ngombo. Vava Paulu wa ntumwa kavaikisa nkuya wau, o ntaudi ankento kalendanga diaka sakula oma ma kusentu ko.
12. (a) Ekuma dinina dia vonza mu mokena ye mafwa? (b) Ekuma selo ya Nzambi ke bafwete kuyisila mu mavangu ma nkuya ko?
12 E nkuya besadilanga ndekwa zankaka muna vukumuna wantu. Bevavanga kutukwikidisa vo awana bafwa bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka ye balenda mokena yeto yovo kutuvanga e mbi. Kasikil’owu, o muntu ofwidilu nkundi yovo yitu olenda kwenda kwa ngang’a nkisi, ona ovovanga vo olenda mokena ye mafwa. E ngang’a nkisi olenda vova diambu diamfunu mu kuma kia nkundi yovo yitu ona wafwa yo tanginina nkutu e nding’andi. (1 Samuele 28:3-19) Fu yayingi ya luziku mu luvunu mpe itukanga lwa sia vo amafwa bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka. E yaka muna fu yayi, i leka kuna mafwa, dia yo nua yo kina muna lumbu kia luziku, sukulwa, kifwidi, yindula lumbu kafwa o muntu, vana tukau kwa mvumbi ye makaka mpe. Vava Akristu bevenganga kuyisia mu fu yayi, e yitu ye mfinangani zau balenda kubavovela e mbi, kubalevola yo kubavavuka muna mawonso. Kansi, Akristu bazeye wo vo amafwa ke bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka ko. Ke tulendi mokena yau ko ngatu kutuvanga mbi. (Nkunga 115:17) Toma kuyikenga. Kuvavi mokena nkutu ye mafwa ko yovo nkuya ngatu kuyisia mu fu ina e ngwizani ye mavangu ma nkuya.—Tanga Nsiku 18:10, 11; Yesaya 8:19.
13. Adieyi bavanga wantu ayingi bamonanga o wonga wa nkuya?
13 E nkuya ke bevukumunanga kaka wantu ko kansi bekubavumisanga mpe. O unu, Satana ye nkuya miandi bazeye wo vo “kolo kiandwelo” kaka basidi kiau vitila Nzambi kabafwasa. Muna kuma kiaki, bewokesanga mavangu mau mansoki. (Lusengomono 12:12, 17) Kansi, mazunda ye mazunda ma wantu ana bamwenanga nkuya o wonga, ke bemonanga diaka wonga ko. Aweyi bavevokela muna wonga wa nkuya?
UKIVEVOLA MUNA NKUYA YO KUBASIA KITANTU
14. Nze Akristu a tandu kiantete aweyi tulenda kuyivevolwela muna nkuya?
14 Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga una tulenda sila nkuya kitantu ye una tulenda kuyivevolwela. Muna bonga e nona, akaka muna mbanz’a Efeso bamokenanga ye nkuya vitila balongoka e ludi. Aweyi bayivevolwela? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ndonga mun’awana basadilanga e mpandu batwese nkanda miau, bayokele mio vana meso ma wantu awonso.” (Mavangu 19:19) Wau vo bazola kituka Akristu, bayoka nkanda miau miawonso mia mpandu. I diau mpe divavuanga o unu. Awonso bazolele sadila Yave bafwete yambula konso lekwa kina e ngwizani ye nkuya. Yakaka muna lekwa yayi i nkanda, zulunalu, horóscopo, filmes, nkunga, nsaka ye kalati eyi ikitulanga mavangu ma mpandu yovo ma nkuya vo ke mambi kwandi ko. Vena mpe ye lekwa ina wantu bevuatanga muna kuyitanina muna mbi.—1 Korinto 10:21.
15. Nkia diambu diaka tufwete vanga muna sia Satana ye nkuya miandi kitantu?
15 Ke vavioka mvu miayingi ko vava Akristu kuna Efeso bayoka nkanda miau mia mpandu, Paulu wa ntumwa wasoneka vo Akristu awaya bakwamanana ‘nwana’ ye ‘mianda miambi.’ (Efeso 6:12) Elo, kana una vo bayoka e nkanda miau e nkuya bakwamanana kubabangika. Nkia diambu diaka bafwana vanga? Paulu wabavovesa vo: “Nubonga e ngubu anene ya lukwikilu, ina nulenda zimina maswanga mawonso matiya ma ndiona wambi.” (Efeso 6:16) Wauna e ngubu yataninanga makesa muna vita, o lukwikilu lweto lulenda kututanina. Avo tukala ye vuvu kiasikila vo Yave okututanina, tusia Satana ye nkuya miandi kitantu.—Matai 17:20.
16. Aweyi tulenda siamisina lukwikilu lweto muna Yave?
16 Aweyi tulenda siamisina lukwikilu lweto muna Yave? Tufwete tanganga o Nkand’a Nzambi lumbu yawonso yo bunda e vuvu muna lutaninu lwa Nzambi. Avo tukala ye vuvu kiasikila muna Yave, Satana ye nkuya miandi ke belenda kutuvanga mbi ko.—1 Yoane 5:5.
17. Adieyi diaka dilenda kututanina muna nkuya?
17 Akristu kuna Efeso nkia diambu diakaka bafwana vanga? Wau vo mu mbanza yazala ye mavangu ma nkuya bazingilanga, Paulu wabavovesa vo: ‘Nusambanga ntangwa zawonso.’ (Efeso 6:18) Diavavanga vo balomba lutaninu lwa Yave ntangwa zawonso. Adieyi tuvova mu kuma kieto? Yeto mpe mu nza yazala ye mavangu ma nkuya tuzingilanga. Muna kuma kiaki, yeto mpe tufwete lombanga lutaninu lwa Yave yo sadila e nkumbu andi vava tusambanga. (Tanga Ngana 18:10.) Avo tukwamanene samba kwa Yave vo katuvuluza vana moko ma Satana, Yave ovana e mvutu za sambu yeto.—Nkunga 145:19; Matai 6:13.
18, 19. (a) Aweyi tulenda sundila e vita tunwananga yo Satana ye nkuya miandi? (b) Nkia kiuvu kivaninwa e mvutu muna kapu kilanda?
18 Avo tuvengomwene lekwa yawonso ilenda kutukotesa mu mavangu ma nkuya yo bunda e vuvu muna lutaninu lwa Yave, tusia Satana ye nkuya miandi e kitantu. Ke dina mfunu ko mu kubamwena o wonga. (Tanga Yakobo 4:7, 8.) Yave osundidi nkuya o nkuma. Wabatumba muna lumbu ya Noa ye okubafwasa emvimba kuna sentu. (Yuda 6) Sungamena dio vo ketuna yeto mosi ko muna vita yayi, Yave osadilanga mbasi zandi muna kututanina. (2 Ntinu 6:15-17) Tukala ye ziku vo muna lusadisu lwa Yave tulenda sunda Satana ye nkuya miandi.—1 Petelo 5:6, 7; 2 Petelo 2:9.
19 Wau vo Satana ye nkuya miandi betwasanga mpasi zayingi, ekuma o Nzambi kalembi kubafwasila yamu wau? E kiuvu kiaki kivaninwa e mvutu muna kapu kilanda.


text:
LANDA MBANDU YA LUKWIKILU NA BO | ENOKI
“Yandi Pesaka Nzambi Kiese”
ENOKI zingaka bamvula mingi. Yo lenda vanda mpasi na kundima, kansi yandi zingaka bamvula kiteso ya 365. Bamvula yai me luta mbala iya bamvula yina bantu ke zingaka bubu yai. Kansi kana beto fwanisa yo ti bamvula yina bantu vandaka kuzinga na ntangu na yandi, Enoki vandaka mpenza ve mununu. Na ntangu yina (bamvula kuluta 5 000 me luta), bantu vandaka kuzinga mingi kibeni kuluta na bilumbu na beto. Adami muntu ya ntete vandaka ti bamvula kuluta nkama sambanu ntangu Enoki butukaka, mpi na nima Adami zingaka diaka bamvula nkama tatu. Bana ya nkaka ya Adami zingaka nkutu bamvula mingi kuluta. Yo yina, ntangu Enoki vandaka ti bamvula 365, yo lenda vanda nde yandi vandaka ntete ngolo bonso muntu yina ta zinga diaka bamvula mingi. Kansi, yo salamaka ve mutindu yina.
Yo ke monana nde Enoki kele na kigonsa ya nene. Yindula mutindu yandi ke baka ntinu. Yandi ke kuka ve kuvila mutindu bantu yina yandi me katuka kuzabisa nsangu ya Nzambi me sala mambu. Bantu yango me wa makasi ya ngolo. Bo me menga yandi. Bo me buya nsangu na yandi mpi me vweza Nzambi yina tindaka yandi. Bo lenda nwanisa ve Yehowa Nzambi ya Enoki, kansi bo lenda nwanisa Enoki! Ziku Enoki vandaka kuyindula kana yandi ta mona diaka dibuta na yandi. Keti yandi vandaka kuyindula nkento na yandi, bana na yandi ya bankento, Metusela mwana na yandi ya bakala, to Lameki ntekolo na yandi? (Kuyantika 5:21-23, 25) Keti yo vandaka nsuka na yandi?
Biblia ke tuba ve mambu mingi ya me tala Enoki. Yo ke tubila yandi na mikanda tatu mpamba. (Kuyantika 5:21-24; Baebreo 11:5; Yude 14, 15) Kansi, mambu yina baverse yango ke tuba ke sadisa beto na kubakisa nde yandi vandaka ti lukwikilu ya ngolo. Keti nge kele ti dibuta? Keti nge me nwaninaka dezia mambu yina nge me zaba nde yo kele mbote? Kana mpidina, nge lenda baka malongi mingi na lukwikilu ya Enoki.
“ENOKI LANDAKA KUTAMBULA TI NZAMBI YA KIELEKA”
Ntangu Enoki butukaka, bantu vandaka kusala mambu ya mbi mingi. Yo vandaka ndonga ya nsambwadi ya bantu katuka na Adami. Ya kieleka, bantu vandaka pene-pene kibeni ya kimuntu ya kukuka yina Adami ti Eva vidisaka, yo yina bo vandaka kuzinga bamvula mingi. Ata mpidina, bikalulu na bo mpi kimpeve na bo vandaka mbi mpenza. Mubulu vandaka mingi. Yo yantikaka na ndonga ya zole ya bantu, ntangu Kaini fwaka mpangi na yandi Abele. Yo ke monana nde mwana mosi ya Kaini kudikumisaka nde yandi vandaka muntu ya nku mpi ya mbi kuluta Kaini. Na ndonga ya tatu ya bantu, diambu ya nkaka ya mbi yantikaka. Bantu yantikaka kubinga zina ya Yehowa, kansi yo vandaka ve sambu na kusambila yandi na mutindu ya luzitu. Yo ke monana nde bo vandaka kusadila zina ya santu ya Nzambi na mutindu ya kuvweza mpi ya kukonda luzitu.—Kuyantika 4:8, 23-26.
Ziku lusambu yai ya mbi vandaka mpi kusalama mingi na ntangu ya Enoki. Ntangu Enoki yelaka, yo lombaka nde yandi pona. Keti yandi zolaka kusala mambu yina bantu mingi ya ntangu na yandi vandaka kusala? To keti yandi zolaka kusosa Yehowa, Nzambi ya kieleka, yina salaka zulu ti ntoto? Yo fwete vanda nde yandi waka disolo ya Abele, yina fwaka sambu yandi vandaka kusambila Yehowa na mutindu yina Yehowa vandaka kuzola mpi yo simbaka mpenza ntima na yandi. Enoki bakaka lukanu ya kusala bonso Abele. Kuyantika 5:22 ke songa beto nde: “Enoki landaka kutambula ti Nzambi ya kieleka.” Bangogo yai ya kuyituka ke monisa nde Enoki vandaka muntu mosi ya mbote yina zingaka na nsi-ntoto mosi ya mbi. Yandi kele muntu ya ntete yina Biblia ke tubila mutindu yina.
Kaka verse yina ke tuba nde Enoki landaka kutambula ti Nzambi na nima ya kubuta mwana na yandi Metusela. Beto ke bakisa nde Enoki kumaka ti dibuta ntangu yandi vandaka ti bamvula kiteso ya 65. Yandi vandaka ti nkento, kansi Biblia ke pesa ve zina na yandi. Yandi vandaka mpi ti bana mingi “ya babakala ti ya bankento.” Kana tata mosi ke zola kutambula ti Nzambi na ntangu yandi ke sansa bana na yandi mpi ke lungisa bampusa na bo, yandi fwete lungisa bampusa ya dibuta na yandi na mutindu yina Nzambi ke zolaka. Enoki bakisaka nde Yehowa vandaka kuvingila nde yandi kangama na kwikama yonso ti nkento na yandi. (Kuyantika 2:24) Mpi yandi salaka yonso sambu na kulonga bana na yandi mambu ya Yehowa Nzambi. Inki salamaka na nima?
Biblia ke pesa ve bantendula mingi na diambu yai. Yo ke tuba ve ata kima mosi sambu na lukwikilu ya Metusela mwana ya Enoki yina zingaka bamvula mingi kuluta bantu yonso yina Biblia ke tubilaka mpi yina fwaka na mvula yina Mvula ya Ngolo nokaka. Kansi, Metusela butaka Lameki. Lameki zingaka nsungi mosi ti nkaka na yandi Enoki bamvula kuluta nkama. Ntangu Lameki yelaka, yandi kumaka ti lukwikilu ya ngolo. Yehowa pesaka yandi mpeve sambu yandi tuba mbikudulu mosi sambu na Noa, mwana na yandi, mpi mbikudulu yango lunganaka na nima ya Mvula ya Ngolo. Bonso Enoki, papa ya nkaka na yandi, Noa tambulaka ti Nzambi. Noa monaka ve Enoki, kansi Enoki bikilaka yandi dikabu mosi ya nene. Ziku muntu tubilaka yandi dikabu yina vandaka papa na yandi Lameki, to nkaka na yandi Metusela, to mbala ya nkaka Yaredi, papa ya Enoki, yina fwaka ntangu Noa vandaka ti bamvula 366.—Kuyantika 5:25-29; 6:9; 9:1.
Yindula mutindu Enoki swaswanaka ti Adami. Adami vandaka muntu ya kukuka, kansi yandi salaka masumu mpi me bikilaka bana na yandi kikalulu ya kukolama mpi bampasi. Enoki vandaka muntu ya kukonda kukuka, kansi yandi tambulaka ti Nzambi mpi me bikilaka bana na yandi lukwikilu. Ntangu Adami fwaka, Enoki vandaka ti bamvula 308. Keti dibuta ya Adami dilaka nkaka na bo yina vandaka kusosa kaka mambote na yandi? Beto me zaba ve. Kima ya beto me zaba kele nde Enoki “landaka kutambula ti Nzambi ya kieleka.”—Kuyantika 5:24.
Kana nge kele ti dibuta, tadila malongi yina nge lenda baka na lukwikilu ya Enoki. Yo kele mfunu na kulungisa bampusa ya kinsuni ya dibuta na nge, kansi bampusa ya kimpeve kele mfunu mingi kuluta. (1 Timoteo 5:8) Nge lenda lungisa bampusa yai ya kimpeve na mambu ya nge ke tuba mpi ya nge ke sala. Kana nge pona na kutambula ti Nzambi mutindu Enoki salaka mpi nge bika nde bansiku ya Nzambi kutwadisa luzingu na nge, nge mpi ta bikila dibuta na nge mbandu ya kuluta mbote yina bo ta landa.
ENOKI “BIKULAKA SAMBU NA BO”
Ziku Enoki vandaka kumona nde yandi mpamba vandaka muntu ya lukwikilu na nsi-ntoto yina bantu vandaka ve ti lukwikilu. Keti Yehowa Nzambi na yandi vandaka kumona yandi? Ee. Kilumbu mosi, Yehowa solulaka ti nsadi na yandi yai ya kwikama. Yandi pesaka Enoki nsangu ya kuzabisa bantu ya ntangu na yandi. Na mutindu yina, Nzambi kumisaka Enoki profete ya ntete yina nsangu na yandi kele na Biblia. Beto me zaba diambu yai sambu bamvula mingi na nima, Yude, mpangi ya Yezu ya mama mosi, sonikaka na ngolo ya mpeve santu bangogo ya mbikudulu ya Enoki. *
Mbikudulu ya Enoki vandaka kutuba inki? Yo vandaka kutuba nde: “Beno tala, Yehowa kwisaka ti bamiriade na yandi ya santu sambu na kusambisa bantu yonso, mpi kubedisa bantu yonso yina ke vwezaka Nzambi sambu na bisalu na bo yonso ya kuvweza Nzambi yina bo me salaka, mpi sambu na mambu yonso ya mbi yina bansumuki yina ke vwezaka Nzambi tubaka sambu na yandi.” (Yude 14, 15) Kima ya ntete ya nge lenda mona kele nde Enoki tubaka mambu yina mbikudulu ke tuba bonso nde Nzambi me salaka yo dezia. Bambikudulu mingi yina bo sonikaka na nima salaka mpi mutindu mosi. Ngindu ya mfunu yo yai: Profete ke tubila kima mosi yina ta salama kibeni, yo yina yandi tubilaka yo bonso nde yo me salama dezia!—Yezaya 46:10.
Yo lombaka inki na Enoki sambu yandi zabisa nsangu yina, ziku ntangu yandi zabisaka yo na bantu yonso yina vandaka kuwa yo? Lukebisu yina vandaka ngolo kibeni: yo sadilaka ngogo ‘kuvweza’ mbala tatu sambu na kutubila mambi ya bantu, mambu yina bo vandaka kusala, mpi mutindu bo vandaka kusala yo. Na mutindu yina, mbikudulu yango vandaka kukebisa bantu yonso nde nsi-ntoto yina bo vandaka kuzinga vandaka kaka kubeba banda bo kulaka Adami ti Eva na kilanga ya Edeni. Nsi-ntoto yina ta fwa ntangu Yehowa ta kwisa ti “bamiriade na yandi ya santu,” disongidila bawanzio mingi kibeni ya ngolo ya me yilama sambu na bitumba, sambu na kufwa bantu ya mbi. Enoki zabisaka lukebisu yina katukaka na Nzambi kukonda kuwa boma, mpi yandi salaka yo yandi mosi. Ziku ntekolo na yandi Lameki yina vandaka ntete leke vandaka kutala mpi kuyituka kikesa na yandi. Kana yandi yitukaka, beto lenda bakisa sambu na nki.
Lukwikilu ya Enoki lenda pusa beto na kudiyula kana beto ke tadilaka nsi-ntoto yai ya beto ke zinga mutindu Nzambi ke tadilaka yo. Nsangu ya lusambisu yina Enoki zabisaka na kikesa yonso kele kaka mfunu bubu yai; yo ke tadila mpi nsi-ntoto ya bubu kaka mutindu yo vandaka kutadila nsi-ntoto na bilumbu ya Enoki. Na kuwakana ti lukebisu ya Enoki, Yehowa nokisaka Mvula ya Ngolo sambu na kufwa bantu ya nsi-ntoto yina vandaka kuvweza Nzambi na bilumbu ya Noa. Mutindu Nzambi fwaka bantu ya mbi na ntangu yina ke monisa nde yandi ta fwa bo diaka mingi kuluta na bilumbu ke kwisa. (Matayo 24:38, 39; 2 Piere 2:4-6) Kaka mutindu yo vandaka na ntangu yina, bubu yai Nzambi kele ya kuyilama ti bamiriade na yandi ya santu sambu na kupesa ndola na bantu ya nsi-ntoto yai ya ke vweza yandi. Beto yonso fwete tula dikebi na lukebisu ya Enoki mpi kuzabisa yo na bantu ya nkaka. Bantu ya dibuta na beto ti banduku na beto lenda telamina beto. Bantangu ya nkaka beto lenda kudiwa beto mosi. Kansi Yehowa yambulaka ve Enoki; yandi ta yambula mpi ve bansadi na yandi ya kwikama bubu yai!
“NZAMBI NATAKA YANDI KISIKA YA NKAKA SAMBU YANDI MONA VE LUFWA”
Luzingu ya Enoki sukaka nki mutindu? Luzingu na yandi vandaka diambu mosi ya kuyituka, kansi lufwa na yandi vandaka diambu ya kuyituka kuluta. Disolo yina kele na Kuyantika ke tuba kaka nde: “Enoki landaka kutambula ti Nzambi ya kieleka. Na nima yandi vandaka diaka ve, sambu Nzambi bakaka yandi.” (Kuyantika 5:24) Na nki mutindu Nzambi bakaka Enoki? Ntumwa Polo tendulaka na nima nde: “Sambu na lukwikilu, Nzambi nataka Enoki kisika ya nkaka sambu yandi mona ve lufwa, mpi bo vandaka kumona yandi ve ata kisika mosi sambu Nzambi nataka yandi kisika ya nkaka; kansi na ntwala nde yandi nata yandi kisika ya nkaka, Nzambi taka kimbangi nde Enoki pesaka yandi kiese.” (Baebreo 11:5) Polo zolaka kutuba inki ntangu yandi tubaka nde Nzambi “nataka Enoki kisika ya nkaka sambu yandi mona ve lufwa”? Ba Biblia ya nkaka ke tubaka nde Nzambi nataka Enoki na zulu. Kansi yo kele ve kieleka. Biblia ke monisa nde Yezu Kristu vandaka muntu ya ntete yina me futumukaka mpi me kwendaka na zulu.—Yoane 3:13.
Ebuna, nki mutindu Nzambi “nataka Enoki kisika ya nkaka” yo yina yandi ‘monaka ve lufwa’? Yo ke monana nde na mawete yonso, Nzambi katulaka Enoki na luzingu mpi nataka yandi na lufwa; Nzambi salaka mpidina sambu Enoki kumona ve mpasi ya lufwa. Kansi ntete, “Nzambi taka kimbangi nde Enoki pesaka yandi kiese.” Inki mutindu? Na ntwala nde yandi fwa, yo lenda vanda nde Nzambi songaka Enoki mbona-meso mosi; ziku yo vandaka kusonga yandi nde ntoto me kuma paladisu. Ntangu Enoki monaka diambu yai ya kieleka yina monisaka nde Yehowa me ndima yandi, yandi fwaka. Ntangu ntumwa Polo sonikaka mambu ya me tala Enoki ti babakala mpi bankento ya nkaka ya kwikama, yandi tubaka nde: “Sambu na lukwikilu, bantu yai yonso fwaka.” (Baebreo 11:13) Na nima, ziku bambeni na yandi vandaka kusosa nitu na yandi, kansi ‘bo vandaka kumona yo ve ata kisika mosi.’ Mbala ya nkaka Yehowa vidisaka yo sambu na kukanga bantu nzila ya kubebisa yo to ya kusadila yo sambu na lusambu ya luvunu. *
Ti baverse yai na mabanza, beto meka kuyindula mutindu luzingu ya Enoki sukaka. Meka kumona diambu yai na mabanza, kansi kuvila ve nde yo kele kaka bangindu. Enoki ke baka ntinu, yandi me lemba kibeni. Bantu ya ke niokula yandi ke landa yandi. Bo me wa makasi sambu na nsangu yina yandi me zabisa bo nde Nzambi ta pesa bo ndola. Enoki me mona kisika mosi ya kubumbana mpi me pema fioti. Kansi yandi me zaba nde yandi ta kuma ve ntama. Kubika fioti bo ta fwa yandi na nku yonso. Ntangu yandi ke pema, yandi me samba Nzambi na yandi. Na nima, yandi kumaka kibeni na ngemba. Yandi monaka mbona-meso mosi yina vandaka pwelele mpenza na mpila nde Enoki kudimonaka na mbona-meso yango, ebuna yo nataka yandi ntama kibeni.
Yindula nde yandi ke mona nsi-ntoto mosi ya me swaswana kibeni ti nsi-ntoto yina yandi vandaka kuzinga. Yandi ke monana nde yo kele kitoko bonso kilanga ya Edeni, kansi basherube yina ke kanga bantu nzila ya kukota kele ve. Babakala ti bankento vandaka mingi, mpi bo yonso vandaka ti mavimpi ya mbote mpi bo vandaka ngolo bonso baleke. Bo vandaka na ngemba. Kimbeni vandaka ve mpi bo vandaka ve kuniokula bantu sambu na lusambu na bo, mutindu Enoki kutanaka ti yo. Enoki monaka nde Yehowa ke zolaka yandi, yandi ke bwisa yandi ntima, mpi ke ndima yandi. Yandi ndimaka nde yo kele kisika yina yandi fwete zinga, mpi yandi ta zinga kuna. Ntangu Enoki vandaka kuwa nde yandi ke kuma na ngemba, yandi kangaka meso mpi lalaka mpongi mosi ya ngolo, ya kukonda ndosi.
Tii bubu yandi me bikalaka na mpongi ya lufwa mpi Yehowa Nzambi me bumbaka yandi na mabanza na yandi ya kukonda ndilu. Mutindu Yezu silaka na nima, kilumbu ta kwisa ntangu bantu yonso yina kele na mabanza ya Nzambi ta wa ndinga ya Kristu mpi ta basika na maziamu. Ntangu bo ta kangula meso, bo ta mona nsi-ntoto mosi ya kitoko mpi ya ngemba.—Yoane 5:28, 29.
Keti nge ta zola kuvanda na nsi-ntoto yina? Yindula kiese ya kukutana ti Enoki. Yindula mambu ya mbote yina yandi ta songa beto! Yandi ta songa beto kana mambu ya beto ke yindula sambu na bantangu ya nsuka ya luzingu na yandi salamaka mutindu yina to ve. Kansi bubu yai kele ti kima ya kuluta mfunu ya beto fwete longuka na mbandu na yandi. Na nima ya kutubila Enoki, Polo tubaka nde: “Kukonda lukwikilu muntu lenda pesa ve Nzambi kiese.” (Baebreo 11:6) Yai kikuma ya ngolo kibeni sambu beto yonso kulanda mbandu ya lukwikilu mpi ya kikesa ya Enoki!
^ par. 14 Bantu ya nkaka ya mayele ya ke longukaka Biblia ke tubaka nde Yude vutukilaka bangogo ya mukanda yina kele ve ya kupemama ya bo ke bingaka Mukanda ya Enoki. Kansi mukanda yai kele ti masolo ya luvunu mpi kisina na yo me zabanaka ve, ata bantu ke tubaka nde Enoki muntu sonikaka yo. Yo ke tubila na masonga yonso mbikudulu ya Enoki, kansi yo lenda vanda nde bo bakaka yo na mukanda mosi ya ntama to na disolo mosi ya ntama yina kele diaka ve bubu yai. Yo fwete vanda nde Yude sadilaka mpi mukanda yina to disolo yina, to yo lenda vanda nde yandi waka mambu ya me tala Enoki na Yezu, sambu ntangu Yezu vandaka na zulu yandi monaka luzingu ya Enoki.
^ par. 20 Mutindu mosi, yo ke monana nde Nzambi bumbaka nitu ya Moize ti ya Yezu sambu bo sadila yo ve na mutindu yina ya mbi.—Kulonga 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yude 9.


text:
KAPU KIA 15
Mpila Yambote ya Sambila Nzambi
1. Nani olenda kutuvovesa e mpila yambote ya sambila Nzambi?
MABUNDU mayingi mevovanga vo ludi belonganga mu kuma kia Nzambi. Kansi ediadi ke dialudi ko, kadi mabundu mama mambu maswaswana belonganga mu kuma kia Nzambi ye una tufwete kunsambidila. Aweyi tulenda zayila e mpila yambote ya sambila Nzambi? Yave kaka olenda kutuvovesa e mpila tulenda kunsambila.
2. Aweyi olenda zayila e mpila yambote ya sambila Nzambi?
2 Yave watuvana o Nkand’a Nzambi kimana twazaya e mpila yambote ya kunsambila. Muna kuma kiaki, longokanga o Nkand’a Nzambi, Yave okusadisa wabaka e nluta mitukanga muna malongi mandi kadi mfunu kekuvuanga.—Yesaya 48:17.
3. Adieyi o Nzambi kazolele vo twavanga?
3 Akaka bevovanga vo Nzambi otondanga mabundu mawonso, kansi ediadi ke diau ko katulonga o Yesu. Wavova vo: “Ke awonso ko bekumpovesanga vo, ‘E Mfumu, e Mfumu,’ i bekota muna Kintinu kia zulu, kansi awana kaka bevanganga luzolo lwa Se diame.” Muna kuma kiaki, tufwete zaya alweyi i luzolo lwa Nzambi yo vanga lo. Ediadi diamfunu kikilu, kadi Yesu watezanesa awana ke belemvokelanga Nzambi ko ye yimpumbulu vava kabayikila vo, “avangi a umpumbulu.”—Matai 7:21-23.
4. Adieyi Yesu kavova mu kuma kia vanga luzolo lwa Nzambi?
4 Yesu watuvovesa vo avo tutambulwidi vanga luzolo lwa Nzambi, mpasi tumweswa. Wavova vo: ‘Nukotela muna mwelo ambatakani, kadi o mwelo wampwena ye nzila yasanzuka ina ifilanga kuna lufwasu, ndonga bena ana bekotelanga mo; kuna diak’e sambu, o mwelo ambatakani ye nzila yamfinangani, ina ifilanga ku moyo, ye akete kaka bena ana besololanga yo.’ (Matai 7:13, 14) E nzila yamfinangani, yovo e mpila yambote ya sambila Nzambi, ifilanga ku moyo a mvu ya mvu. E nzila yasanzuka yovo mpila yambi ya sambila Nzambi, ifilanga kuna lufwa. Kansi, Yave kazolele ko vo muntu kafwa. Ovananga e lau kwa konso muntu kanzaya.—2 Petelo 3:9.
MPILA YAMBOTE YA SAMBILA NZAMBI
5. Aweyi olenda zayila awana besambilanga Nzambi mu mpila yambote?
5 Yesu wavova vo tulenda zaya awana besambilanga Nzambi mu mpila yambote. Tulenda kubazaya muna fimpanga mana bekwikilanga ye mana bevanganga. Yesu wavova vo: “Muna mbongo au i nukubazayila. . . . konso nti ambote mbongo ambote uyimanga.” (Matai 7:16, 17) Ediadi ke disongele ko vo awana besadilanga Nzambi wantu alunga. Kansi, e selo ya Nzambi besianga ngolo za vanga oma mambote. Owau tubadika mana mekutusadisa mu zaya awana besambilanga Nzambi mu mpila yambote.
6, 7. Ekuma malongi ma nsambil’aludi mafwete tukila mu Nkand’a Nzambi? E mbandu a Yesu adieyi ikutulonganga?
6 E malongi meto mafwete tuka muna Nkand’a Nzambi. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Sono yawonso yavumunwinwa kwa Nzambi, yamfunu muna longa, muna tumba, muna singika mambu, muna ludika kuna unsongi, kimana muntu a Nzambi kakala watoma fwana, watoma kubama muna mavangu mawonso mambote.” (2 Timoteo 3:16, 17) Paulu wa ntumwa wasonekena Akristu vo: “Vava nwatambula diambu dia Nzambi, dina nwawá kwa yeto, ke nwatambula dio nze diambu dia wantu ko, kansi wauna dina kieleka, diambu dia Nzambi kaka.” (1 Tesalonika 2:13) E malongi ma nsambila aludi mu Nkand’a Nzambi kaka metukanga, una vo i Diambu dia Nzambi. Ke metukanga mu ngindu za wantu ko ngatu mu tusansu twa wantu.
7 Mawonso kalonganga Yesu mu Diambu dia Nzambi matukanga. (Tanga Yoane 17:17.) Nkumbu miayingi wayikanga e sono. (Matai 4:4, 7, 10) Selo yakieleka ya Nzambi betangininanga mbandu a Yesu. Mawonso belonganga mu Nkand’a Nzambi metukanga.
8. Adieyi Yesu katulonga mu kuma kia sambila Yave?
8 Yave kaka tufwete sambila. E sono kia Nkunga 83:18 kivovanga vo: “Bazaya wo vo nge kaka wina nkumbu a Yave, u Mpungu omu nza yawonso.” Yesu wazola vo wantu bazaya kana nani kikilu i Nzambi aludi ye wabalonga e nkumbu a Nzambi. (Tanga Yoane 17:6.) Yesu wavova vo: “Yave wa Nzambi aku kaka ofwete sambila, yandi kaka ofwete sadila salu kiavauka.” (Matai 4:10) Muna kuma kiaki, wau vo tu selo ya Nzambi, mbandu a Yesu tulandanga. Yave kaka tusambilanga, tusadilanga e nkumbu andi yo longa yo kwa akaka. Tusamunanga mpe kwa akaka mana Nzambi kevanga mu kuma kieto.
9, 10. Aweyi tufwete songela zola kwa muntu yo nkandi?
9 Tufwete songanga zola kwakieleka kwa muntu yo nkwandi. Yesu walonga alongoki andi vo bazolaziananga. (Tanga Yoane 13:35.) O zola kwaku ke kusolanga nsi ko, fu ya kisi nsi yovo mvuama ngatu nsukami. O zola kweto muna muntu yo nkwandi kufwete kutuyikakesa nze ampangi. (Kolosai 3:14) Muna kuma kiaki, ke tukwendanga mu vita ko yo vonda wantu. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “O wan’a Nzambi yo wan’a Nkadi ampemba bazayakene mu diambu edi: Konso ona olembi kuyivananga muna mambu mansongi ke wa Nzambi ko, ngatu ndiona olembi zolanga mpangi andi.” Ukudikilanga vo: “Tufwete zolaziananga; ke nze Kaini ko, wina vo wa ndiona wambi, wavonda nleke andi.”—1 Yoane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Tusadilanga e ntangwa eto, ngolo ye mavua meto muna sadisa yo kasakesa muntu yo nkwandi. (Ayibere 10:24, 25) Tuvanganga “edi diambote kwa wantu awonso.”—Ngalatia 6:10.
11. Ekuma tukwikidilanga vo Nzambi watuma Yesu mu kutuvuluza?
11 Tufwete lemvokelanga Yesu kadi Nzambi wantuma mu kutuvuluza. O Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ke vena luvuluzu muna muntu akaka ko, ke vena mpe nkumbu yankaka ko oku nsi a ntangwa yavewa kwa wantu ina tufwete vuluzilwa.” (Mavangu 4:12) Muna Kapu kia 5 kia nkanda wau twalongoka vo Yave watuma Yesu kimana kavana o moyo andi se lukûlu lwa awana bekunlemvokelanga. (Matai 20:28) Yave wasola Yesu se Ntinu mu yala e nza yawonso. Ekiaki i kuma o Nkand’a Nzambi ukutuvoveselanga vo avo tuzolele zinga yakwele mvu, tufwete lemvokela Yesu.—Tanga Yoane 3:36.
12. Ekuma ke tufwete kuyisilanga mu mambu ma tuyalu ko?
12 Katufwete kuyisia mu mambu ma tuyalu ko. Yesu kayisianga mu mambu ma tuyalu ko. Vava kafundiswa, wavova kwa Pilato wa nyadi a Roma vo: “E Kintinu kiame ke kia nza yayi ko.” (Tanga Yoane 18:36.) Nze Yesu, tusonganga kwikizi muna Kintinu kia Nzambi. Muna kuma kiaki, kana nkutu nkia nsi tuzingilanga, ke tukuyisianga mu mambu ma tuyalu ko. Kansi, o Nkand’a Nzambi ukutukanikinanga twasakalela “akwa wisa,” i sia vo, ayadi. (Roma 13:1) Tulemvokelanga e nsiku mia nsi ina tuzingilanga. Kansi vava nsiku ukululanga nsiku a Nzambi, tutangininanga antumwa ana bavova vo: “Tufwete lemvokela Nzambi nze mfumu ke mu wantu ko.”—Mavangu 5:29; Maku 12:17.
13. Adieyi tusamunanga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi?
13 Tukwikilanga vo Kintinu kia Nzambi kaka kifokola e mpasi ova nza. Yesu wavova vo ‘e nsangu zambote za Kintinu’ zisamunwa mu nza yawonso. (Tanga Matai 24:14.) Ke vena luyalu lwa wantu ko lulenda vanga mana Kintinu kia Nzambi kivanga mu kuma kieto. (Nkunga 146:3) Yesu watulonga twasambanga mu kuma kia Kintinu kia Nzambi vava kavova vo: “E Kintinu kiaku kiza. O luzolo lwaku lwavangama ova ntoto nze koko zulu.” (Matai 6:10) Nkand’a Nzambi ukutuzayisanga vo Kintinu kia Nzambi kifwasa tuyalu twawonso twa wantu ye kiau kaka ‘kitongama yakwele mvu.’—Daniele 2:44.
14. Aki nani obenze besambilanga Nzambi mu mpila yambote?
14 Wau olongokele mambu mama ukiyuvula: ‘Aki nani belonganga mana mena muna Nkand’a Nzambi? Aki nani belonganga e nkumbu a Nzambi kwa akaka? Aki nani besonganga zola kwakieleka kwa muntu yo nkwandi yo kwikila vo Nzambi watuma Yesu mu kutuvuluza? Aki nani ke bekuyisianga mu mambu ma tuyalu ko? Aki nani besamunanga vo Kintinu kia Nzambi kaka kifokola e mpasi zeto?’ Mbangi za Yave kaka.—Yesaya 43:10-12.
ADIEYI OFWETE VANGA?
15. Adieyi tufwete vanga avo tuzolele vo Nzambi katonda e nsambil’eto?
15 O kwikila vo Nzambi una ke diau kaka ko divavuanga. Kadi kana nkutu nkuya bekwikilanga vo Nzambi una, kansi ke bekunlemvokelanga ko. (Yakobo 2:19) Avo tuzolele vo Nzambi katonda e nsambil’eto, ka tufwete kwikila kaka muna yandi ko, kansi tufwete vanganga mpe mana kekutulombanga.
16. Ekuma tufwete bembolwela e nsambil’aluvunu?
16 Avo tuzolele vo Nzambi katonda e nsambil’eto, tufwete bembola e nsambil’aluvunu. Yesaya wa ngunza wasoneka vo: “Nuvaika vana kena, nuvelela kweno.” (Yesaya 52:11; 2 Korinto 6:17) Ekiaki i kuma tufwete bembolwela e nsambil’aluvunu.
17, 18. Nki i “Babele a Nene?” Ekuma tufwete mo vayikila mu nzaki?
17 Nki i nsambil’aluvunu? I konso dibundu difilanga wantu mu sambila Nzambi mu mpila itumbwanga muna Diambu dia Nzambi. Nkand’a Nzambi uyikilanga mabundu mawonso maluvunu vo: “Babele Anene.” (Lusengomono 17:5) Ekuma? Kadi, vava Kizalu kia lumbu ya Noa kiavioka, malongi mayingi maluvunu kuna mbanz’a Babele mayantikila. Malongi mama maluvunu mamwangana mu nza yawonso. Kasikil’owu, awana bazingilanga kuna Babele basambilanga buka yayingi ya nzambi mu ntatu. O unu mpe, mabundu mayingi melonganga vo wantu tatu bena muna Nzambi, kansi Nkand’a Nzambi utoma kiesesanga vo vena ye Nzambi mosi kaka aludi, Yave, o Yesu i Mwan’andi. (Yoane 17:3) O wantu bazingilanga kuna Babele bakwikilanga mpe vo avo muntu ofwidi, vena ye lekwa muna nitu kikwamanananga zinga yovo mona e mpasi kuna bilungi bia tiya. Ediadi ke dialudi ko.—Tala e Mvovo Misasilu 14, 17, ye 18.
18 Nzambi wasakula vo ke kolo ko mabundu mawonso maluvunu mefwaswa. (Lusengomono 18:8) Nga obakwidi ekuma tufwete vayikila mu nzaki muna nsambil’aluvunu? Yave wa Nzambi ozolele vo wavayika mo ekolo e ntangwa yakinu.—Revelation 18:4.
19. Nkia lusadisu kekuvana o Yave avo obakidi e nzengo za kunsadila?
19 Vava obaka e nzengo za vayika muna nsambil’aluvunu yo sadila Yave, akaka muna yitu yaku yovo akundi nanga ke beyangalala ko. Ke bebakula ko ekuma obakidi e nzengo zazi, balenda nkutu kubangika. Kansi, Yave ke kuyambula ko. Okala muna kintwadi kia wan’angudi kia nz’amvimba ana besonganga o zola kwakieleka kwa muntu yo nkwandi. Okala mpe ye vuvu kia zinga yakwele mvu muna nz’ampa ya Nzambi. (Maku 10:28-30) Kuna sentu, akundi ye yitu yaku ana bekusianga kitantu mu kuma kia nzengo zaku za sadila Yave, nanga balenda longoka o Nkand’a Nzambi.
20. Ekuma tufwete sambidila Nzambi mu mpila yambote?
20 Ke kolo ko, Nzambi ofwasa yimpumbulu yawonso. E Kintinu kiandi kiyala nza yawonso. (2 Petelo 3:9, 13) Eyayi ntangw’a kiese yikala. Wantu awonso besambila Yave mu mpila ina kezolanga.Muna kuma kiaki, diambote wabaka e nzengo owau yo sambila Nzambi mu mpila yambote.


text:
Bwidi wu yindudilanga bilumbu binkwiza kuntwal’e?
Wumbanzilanga ti ǹza yitu yala . . .
bela bobo?
saba?
ba malembe?
MBI KIBIBILA KINTUBA
“Nzambi . . . wela fiona matsuela moso mu meso mawu ayi lufua lulendi buela ba ko; kiadi ki lufua kilendi buela ba ko, bidilu ayi ziphasi bilendi buela ba ko bila mambu ma theti maviokidi.”-Tsongolo (Nzaikusu) 21:3, 4, Nkanda wu Moyo.
MANSUNDULA MU NGYEWU
Kisalu kidi nsundu ayi mayangi. —Yesaya 65:21-23.
Luzingu mu ǹza yi nkambu kimbevo ayi zimpasi.—Yesaya 25:8; 33:24.
Luzingu lu mayangi mu ntangu zyoso na dikanda ayi bakundi. —Minkunga 37:11, 29.
BUKYEDIKA KWANDI TI TULENDA TELA MANA MO MANTUBA KIBIBILA?
Ngete, twidi na bibila byodi:
Nzambi widi mangolo mu kudukisa lukanu lwandi. Mu Kibibila, Yave Nzambi nandi to wuntedulwanga “Nkua ngolo [zyoso]” kibila mangolo mandi masiko nsukulu. (Nzaikusu 15:3) Dyawu twididi na dyana ti nandi wela dedikisa lukanu lwandi lu kubalula ǹza ayiyi vama va lutidi mbote. Dedi buntubila Kibibila, “kwidi Nzambi mamo malenda vangama.”
—Matai 19:26.
Nzambi widi mpwila yi kudedikisa lukanu beni. Yave widi na “mpwila” mu bantu bafwa ayi wuntomba kuba vulubusa.—Yobi 14:14, 15.
Kibibila ḿvadi kimmonisa ti Mwana Nzambi, Yesu, wu belusa bimbevo. Kibila mbi ka vangila mawu? Kibila nandi wu zola bantu. (Malako 1:40, 41) Yesu waba landakananga zinkadulu zi tat’andi dyawu kaba tombilanga kusadisa bantu.
—Yoane 14:9.
Tulenda ba lufyatu ti Yave ayi Yesu bantomba ku tusadisa tu baka luzingu lu mayangi kuntwala!
—Minkunga 72:12-14; 145:16; 2 Petelo 3:9.
YINDULA DYAMBU ADIDI
Bwidi Nzambi kala baludila ǹza mo yi luta mbote?
Kibibila kimvutula kyuvu akyokyo mu MATAI 6:9, 10 ayi DANIELI 2:44.
Learn More
ZI NSANGU ZIMBOTE ZI FUMINI KWIDI NZAMBI!
Lukanu mbi Nzambi kadi va Ǹtoto’e?
kibibila ki tu sudikisa kibila mbi Nzambi ka vangila ńtoto, Ntangu mbi zimpasi zyala manina, ayi mbi ńtoto na bantu banzingilanga muawu bantelimina mu bilumbu binkwiza ku ńtwala.
ZI NSANGU ZIMBOTE ZI FUMINI KWIDI NZAMBI!
Mbi Kintinu ki Nzambi’e?
Nani ńtinu wu kintinu ki Nzambi, ayi mbi kintinu beni kyela vang’e?


text:
KAPU YA SAMBANU
Bafwa Kele na Wapi?
Inki kekuminaka beto kana beto mefwa?
Sambu na nki beto kefwaka?
Keti yo kepesa kikesa na kuzaba kyeleka na yina metala lufwa?
YAI kele bangyufula yina bantu keyindulaka banda bamvula mingi. Yo kele bangyufula ya mfunu. Yo vanda beto kele bantu ya nki mutindu to beto kezingaka na wapi, bamvutu na bangyufula yai ketadila konso muntu na kati na beto.
2 Na kapu yina meluta, beto tubilaka mutindu kimenga ya nkudulu ya Yezu Kristu kukangulaka nzila ya luzingu ya mvula na mvula. Beto monaka mpi nde Biblia kuzabisaka na ntwala nde kele ti ntangu “lufwa ta vandaka diaka ve.” (Kusonga 21:4) Na ntwala nde ntangu yina kulunga, beto yonso kefwaka. Ntotila ya mayele Salomo kutubaka nde: “Bantu yina ke na moyo, bo ke zaba nde bo ta fwa.” (Longi 9:5) Ata beto kesalaka ngolo sambu na kuzinga bamvula mingi, beto kesosaka kuzaba mambu yina takumina beto kana beto mefwa.
3 Ntangu bantu ya beto kezolaka kefwaka, beto kevandaka na mawa. Beto lenda kudiyula nde: ‘Inki mekumina bo? Keti bo kemona mpasi? Keti bo ketaninaka beto? Keti beto lenda sadisa bo? Keti beto tamona bo dyaka?’ Mabundu ya inza kepesaka bamvutu ya kuswaswana na bangyufula yai. Bankaka kelongaka nde kana nge kele muntu ya mbote, nge takwenda na zulu kansi kana nge kele muntu ya mbi, nge tapya tiya na kisika mosi ya mpasi mingi. Mabundu yankaka kelongaka nde na lufwa, bantu kekwendaka na insi ya bampeve sambu na kuzinga ti bankaka na bo. Kansi mabundu yankaka dyaka kelongaka nde bafwa kekwendaka na insi ya bafwa sambu bo sambisa bo mpi na nima bo butuka dyaka na nitu yankaka.
4 Malongi ya mabundu yai yonso kendimaka dibanza yai: kitini mosi ya nitu na beto kelandaka kuzinga ntangu nitu ya kinsuni kefwaka. Na kutadila mabundu mingi ya ntama mpi ya bilumbu na beto, na mutindu mosi buna, beto kezingaka kimakulu mpi beto kelandaka kumona, kuwa, mpi kuyindula. Kansi, inki mutindu yo lenda salama? Biwilu mpi mabanza na beto kele na kuwakana ti mutindu butomfu na beto kesalaka. Na lufwa, butomfu keyambulaka kusala. Mabanza, mawi, mpi biwilu na beto kelandaka ve na kusala na mutindu mosi ya kuyituka. Yo kelandaka ve na kuzinga na lufwa ya butomfu na beto.
INKI KESALAMAKA MPENZA NA LUFWA?
5 Mambu yina kesalamaka na lufwa kele ve dyambu ya mpasi sambu na Yehowa, Ngangi ya butomfu. Yandi mezaba mambu yina kelutaka, mpi na Ndinga na yandi, Biblia, yandi ketendulaka nkadilu ya bafwa. Biblia kelongaka pwelele nde: Kana muntu mefwa, yandi kezingaka dyaka ve. Lufwa kele kukonda luzingu. Bafwa kemonaka ve, kewaka ve, mpi keyindulaka ve. Nkutu, kele ve ti ata kima mosi na kati na beto yina kelandaka kuzinga kana nitu mefwa. Beto kele ve ti moyo to mpeve yina kefwaka ve.*
6 Na nima ya kubakisa nde bantu yina kele na luzingu tafwa, Salomo kusonikaka nde: “Kansi bantu ya kufwa kuzaba kima ve.” Yandi landaka na kutendula kyeleka yina ntangu yandi tubaka nde bafwa lenda zola ve, bo lenda vanda na kimbeni ve, mpi nde “[na mazyamu] kisalu kele ve, ngindu kele ve, mayele mpi kele ve.” (Longi 9:5, 6, 10) Mutindu mosi, Nkunga 146:4 ketuba nde kana muntu kufwa, ‘bangindu na yandi yonso kesukaka.’ Beto kefwaka mpi kelandaka ve na kuzinga kana nitu na beto mefwa. Luzingu na beto kele bonso tiya ya buzi. Kana tiya ya buzi mefwa, yo kekwendaka ve ata kisika mosi. Yo kefwaka kimakulu.
MAMBU YINA YEZU KUTUBAKA SAMBU NA LUFWA
7 Yezu Kristu kutubilaka nkadilu ya bafwa. Kilumbu mosi, bo songaka yandi nde Lazare, muntu mosi ya yandi zabaka mbote, kufwaka. Yezu kuzabisaka balongoki na yandi nde: “Nduku na beto Lazare me lala mpongi.” Balongoki kuyindulaka nde Yezu kesonga bo nde Lazare vandaka kulala mpongi sambu na kupema, na mpila nde nitu kuvutuka dyaka ngolo sambu yandi mekatuka kubela. Kansi, yo vandaka mutindu yina ve. Yezu kutendulaka nde: “Lazare me fwa.” (Yoane 11:11-14) Simba nde Yezu kufwanisaka lufwa ti kupema mpi mpongi. Lazare kuvandaka ve na zulu to na bilungi ya tiya. Yandi kwendaka ve kukutana ti bawanzyo to bankaka. Lazare kubutukaka dyaka ve bonso muntu yankaka. Yandi vandaka kupema na lufwa, bonso nde yandi vandaka na mpongi ya ngolo kukonda bandosi. Baverse yankaka mpi kefwanisaka lufwa ti mpongi. Mu mbandu, ntangu bo taka longoki Etiene matadi tii na lufwa, Biblia ketuba nde yandi “lalaka mpongi.” (Bisalu 7:60, NW) Mutindu mosi, ntumwa Polo kusonikaka sambu na bantu yankaka ya bilumbu na yandi yina “kulalaka mpongi” na lufwa.—1 Korinto 15:6, NW.
8 Keti lukanu ya Nzambi ya ntete kuvandaka nde bantu kufwa? Ata fyoti ve! Yehowa kugangaka muntu sambu yandi zinga kimakulu na ntoto. Mutindu beto monaka yo na luyantiku ya mukanda yai, Nzambi kutulaka bankwelani ya ntete na paladisu mosi ya kitoko. Yandi pesaka bo mavimpi ya kukuka. Yehowa vandaka kuzola kaka mambu ya mbote sambu na bo. Keti kele ti kibuti mosi ya zola yina lenda zola nde bana na yandi kumona mpasi ya kimununu mpi ya lufwa? Ata fyoti ve! Yehowa vandaka kuzola bana na yandi mpi yandi vandaka kuzola nde bo vanda na kyese ya kukonda nsuka na ntoto. Sambu na yina metala bantu, Biblia ketuba nde: “Ata ntangu ya kukonda nsuka [Yehowa] metulaka yo na ntima na bo.” (Longi 3:11, NW) Nzambi kugangaka beto ti mpusa ya kuzinga kimakulu. Mpi yandi mebakaka bangidika sambu na kulungisa mpusa yina.
SAMBU NA NKI BANTU KEFWAKA
9 Sambu na nki bantu kefwaka? Sambu na kuzwa mvutu, beto fwete tadila mambu yina kusalamaka ntangu bakala mosi mpi nkento mosi mpamba kuvandaka na ntoto. Biblia ketendula nde: “Nzambi kunaka banti ya mutindu na mutindu; yo menaka, yo vandaka kitoko, yo butaka mpi bambuma ya mbote na kudia.” (Kuyantika 2:9) Kansi, yandi pesaka nsiku mosi. Yehowa kuzabisaka Adami nde: “Nge lunga kudia bambuma ya konso nti yina kele na kilanga yai, kansi nge lunga kudia ve bambuma ya nti yai ke pesaka mayele sambu na kuzaba mambu ya mbote ti mambu ya mbi. Kilumbu ya nge ta dia yo, kilumbu yo yina nge ta fwa.” (Kuyantika 2:16, 17) Yo vandaka mpasi ve na kuzitisa nsiku yai, sambu yo vandaka ti banti mingi yankaka yina Adami ti Eva lungaka kudya bambuma na yo. Kansi, nsiku yina kupesaka bo dibaku ya mbote ya kumonisa ntonda na bo na Muntu yina kupesaka bo bima yonso, yika mpi luzingu ya kukuka. Bulemfu na bo zolaka mpi kumonisa nde bo vandaka kuzitisa kiyeka ya Tata na bo ya zulu mpi nde bo vandaka kuzola lutwadisu na yandi ya zola.
10 Yo ke mawa na kumona nde bankwelani ya ntete kuponaka na kukolama na Yehowa. Satana kutubaka na nsadisa ya nyoka, mpi yandi yulaka Eva nde: “Keti ya kieleka, Nzambi songaka beno nde beno dia ve bambuma ya konso nti yina kele na kati ya kilanga?” Eva kuvutulaka nde: “Beto lunga kudia bambuma ya konso nti yina kele na kilanga, kansi bambuma ya nti yina kele na kati-kati ya kilanga, beto lenda kudia yo ve. Sambu Nzambi tubilaka beto nde, beto lenda kudia bambuma ya nti yina ve, beto lenda simba yo mpi ve, kana ve beto ta fwa.”—Kuyantika 3:1-3.
11 Satana kutubaka nde: “Luvunu! Beno ta fwa ve. Nzambi tubaka mpidina sambu yandi zaba nde kilumbu ya beno ta dia yo, meso na beno ta kanguka, beno ta vanda bonso yandi Nzambi, beno ta zaba mambu ya mbote ti mambu ya mbi bonso yandi.” (Kuyantika 3:4, 5) Satana vandaka kuzola nde Eva kundima nde yandi tabaka mambote kana yandi dya mbuma yina Nzambi kubuyisaka. Na mabanza ya Satana, yandi lendaka kupona yandi mosi mambu ya mbote mpi mambu ya mbi; yandi lendaka kusala mambu yonso ya yandi vandaka kuzola. Satana kutubaka mpi nde Yehowa kukusaka na yina metala mambu yina zolaka kukumina bo kana bo dya mbuma yina. Eva kukwikilaka Satana. Yo yina, yandi bakaka ndambu ya mbuma mpi yandi dyaka yo. Na nima yandi pesaka ndambu na bakala na yandi, ebuna yandi mpi kudyaka ndambu na yo. Bo dyaka yo na luzolo yonso. Bo zabaka nde bo vandaka kusala mpenza dyambu yina Nzambi kuzabisaka bo nde bo fwete sala ve. Na ntangu bo dyaka mbuma, bo kululaka na luzolo yonso nsiku mosi ya pete mpi ya mbote. Bo kondaka luzitu na Tata na bo ya zulu mpi na kiyeka na yandi. Ngangi na bo ya zola lendaka ve ata fyoti kulolula kukonda luzitu ya mutindu yina!
12 Beto baka mbandu: Inki mutindu nge zolaka kudiwa kana nge sansaka mpi nge sungiminaka mwana mosi ya bakala to ya nkento, mpi na nima yandi kukolamaka na mutindu mosi ya kumonisaka nde yandi vandaka ve ti luzitu to zola sambu na nge? Yo zolaka kupesa nge mpasi mingi na ntima. Ntangu yai, yindula mpasi yina Yehowa kuwaka ntangu Adami ti Eva kukolamaka na yandi.
13 Yehowa kuvandaka ve ti kikuma ya kubika nde Adami ti Eva, yina kukolamaka, kulanda na kuzinga kimakulu. Bo fwaka, kaka mutindu yandi tubaka. Adami ti Eva kuyambulaka na kuzinga. Bo kwendaka ve kuzinga bonso bigangwa ya kimpeve na kisika yankaka. Beto mezaba dyambu yai sambu na mambu yina Yehowa kusongaka Adami na nima ya kusambisa yandi sambu na kukolama na yandi. Nzambi kutubaka nde: “Nge ta vutuka na ntoto yina ya mono salaka nge. Sambu nge kele ntoto, nge ta vutuka mpi na ntoto.” (Kuyantika 3:19) Nzambi kusalaka Adami na putulu ya ntoto. (Kuyantika 2:7) Na ntwala ya kuganga yandi, Adami kuvandaka ve na luzingu. Yo yina, ntangu Yehowa kutubaka nde Adami zolaka kuvutuka na putulu, Yandi vandaka kutuba nde Adami zolaka kuyambula na kuzinga. Adami zolaka kuvanda ya kukonda luzingu bonso putulu yina bo sadilaka yandi.
14 Adami ti Eva lendaka kuvanda na luzingu bubu yai, kansi bo fwaka sambu bo ponaka na kukolama na Nzambi mpi bo salaka disumu. Beto kefwaka sambu Adami kubikisilaka bana na yandi yonso disumu mpi lufwa. (Roma 5:12) Disumu yango kele bonso maladi mosi ya ngolo yina bana kebakaka na bibuti, mpi yina ata muntu mosi ve lenda tina. Lufwa kele ndola ya disumu yina, mpi yo kele kusinga. Lufwa kele mbeni, kansi nduku ve. (1 Korinto 15:26) Beto fwete pesa mpenza ntonda na Yehowa mutindu yandi pesaka nkudulu sambu na kukatula beto na maboko ya mbeni yai ya mbi!
KUZABA KYELEKA NA YINA METALA LUFWA KELE MFUNU
15 Mambu yina Biblia kelongaka na yina metala nkadilu ya bafwa kepesaka kikesa. Mutindu beto mekatuka kumona yo, bafwa kemonaka ve mpasi to mawa na ntima. Mfunu ya kuwa bo boma kele ve, sambu bo lenda monisa beto ve mpasi. Bo kele ve na mfunu ya lusadisu na beto, mpi bo lenda sadisa beto ve. Beto lenda solula ti bo ve, mpi bo lenda solula ti beto ve. Bantwadisi mingi ya mabundu kekusaka nde bo lenda sadisa bantu yina mefwaka, mpi bantu yina kekwikilaka bo kepesaka bo mbongo. Kansi kuzaba kyeleka ketaninaka beto sambu bantu yina kelongaka malongi ya luvunu ya mutindu yai kukusa beto ve.
16 Keti malongi yina mabundu mingi kelongaka na yina metala lufwa kewakana ti Biblia? Ve. Sambu na inki? Sambu Satana mekotisaka bupusi na yandi na malongi na bo. Yandi kesadilaka mabundu ya luvunu sambu na kundimisa bantu nde kana nitu na bo kufwa, bo talanda na kuzinga bonso bigangwa ya kimpeve na kisika yankaka. Yai kele luvunu yina Satana kevukisaka ti baluvunu yankaka sambu na kupusa bantu na kuyambula kusadila Yehowa Nzambi. Inki mutindu?
17 Mutindu beto tubilaka yo dezia, mabundu yankaka kelongaka nde kana muntu kele muntu ya mbi, na nima ya lufwa yandi takwenda na kisika mosi ya tiya sambu na kunyokwama kimakulu. Dilongi yai kepesaka ve Nzambi lukumu. Yehowa kele Nzambi ya zola mpi yandi lenda bika ve nde bantu kunyokwama mutindu yai. (1 Yoane 4:8) Inki mutindu nge tamona muntu mosi yina mepesa mwana yina mekolama ndola na kutulaka maboko na yandi na tiya? Keti nge tazitisa muntu ya mutindu yina? Keti nge tasosa nkutu kuzaba yandi? Ata fyoti ve! Nge tamona nde yandi kele muntu ya nku mpenza. Ata mpidina, Satana kezolaka nde beto kwikila nde Yehowa kenyokulaka bantu na tiya kimakulu!
18 Satana kesadilaka mpi mabundu yankaka sambu na kulonga nde na nima ya lufwa bantu kekumaka bigangwa ya kimpeve yina bantu ya kele na luzingu fwete zitisa mpi kupesa lukumu. Na kuwakana ti dilongi yai, bampeve ya bafwa lenda kuma banduku ya ngolo to bambeni ya ngolo mpenza. Bantu mingi kekwikilaka luvunu yai. Bo ketitaka bafwa mpi bo kepesaka bo lukumu mpi kesambilaka bo. Kansi, Biblia kelongaka nde bafwa kelala mpongi mpi nde beto fwete sambila kaka Nzambi ya kyeleka, Yehowa, Ngangi na beto mpi Muntu kepesaka bima ya beto kevandaka na yo mfunu.—Kusonga 4:11.
19 Kuzaba kyeleka na yina metala bafwa ketaninaka nge sambu nge kusama ve na luvunu ya mabundu. Yo kesadisaka nge mpi na kubakisa malongi yankaka ya Biblia. Mu mbandu, kana nge bakisa nde bantu kekwendaka ve kuzinga bonso bigangwa ya kimpeve na kisika yankaka na nima ya lufwa, lusilu ya kuzinga mvula na mvula na paladisu ya ntoto takuma dyambu ya kyeleka sambu na nge.
20 Bamvula mingi meluta, Yobi, muntu ya lunungu, kuyulaka ngyufula yai: “Kana muntu kufwa, keti yandi ta telama diaka?” (Yobi 14:14) Keti Nzambi lenda vutula dyaka na luzingu muntu mosi ya kukonda luzingu yina kelala mpongi na lufwa? Mambu ya Biblia kelongaka na yina metala dyambu yai kepesaka mpenza kikesa, mutindu kapu ya kelanda tamonisa yo.
MAMBU YINA BIBLIA KELONGAKA
- Bafwa kemonaka ve, kewaka ve, mpi keyindulaka ve.—Longi 9:5.
- Bafwa kepema; bo kenyokwamaka ve.—Yoane 11:11.
- Beto kefwaka sambu beto bakaka disumu na Adami.—Roma 5:12.
* Sambu na kuzaba mambu mingi ya metala bangogo “moyo” mpi “mpeve,” tala Appendice
Bangyufula ya Kulonguka
1-3. Inki bangyufula bantu kekudiyulaka na yina metala lufwa, mpi nki bamvutu mabundu mingi kepesaka?
4. Inki dibanza mabundu mingi kendimaka na yina metala lufwa?
5, 6. Inki Biblia kelongaka na yina metala nkadilu ya bafwa?
7. Inki mutindu Yezu kutendulaka lufwa?
8. Inki mutindu beto mezaba nde lukanu ya Nzambi kuvandaka ve nde bantu kufwa?
9. Inki nsiku Yehowa kupesaka Adami, mpi sambu na nki yo vandaka mpasi ve na kuzitisa?
10, 11. (a) Inki mutindu bankwelani ya ntete kukolamaka na Nzambi? (b) Sambu na nki kukolama ya Adami na Eva kuvandaka dyambu mosi ya nene?
12. Inki lenda sadisa beto na kubakisa mutindu Yehowa kudiwaka ntangu Adami ti Eva kukolamaka na yandi?
13. Yehowa kutubaka nde nki takumina Adami na lufwa, mpi yo ketendula inki?
14. Sambu na nki beto kefwaka?
15. Sambu na nki kuzaba kyeleka na yina metala lufwa kepesaka beto kikesa?
16. Nani mekotisaka bupusi na yandi na malongi ya mabundu mingi, mpi na nki mutindu?
17. Sambu na nki dilongi ya kunyokula bantu kimakulu kepesaka ve Yehowa lukumu?
18. Inki luvunu ya mabundu kesimbaka lusambu ya bafwa?
19. Kuzaba kyeleka na yina metala lufwa kesadisaka beto na kubakisa nki dilongi yankaka ya Biblia?
20. Inki ngyufula beto tatadila na kapu yina kelanda?


text:
Moko kya Sebastiâo Kupessa
PEDRO FELIZ yi kumbu kawutikila kuna mbanza ya Leopoldville, wunu Kinsasa, kuna Kôngo Belezi. Nkansi, yandi zayakene muna zina dya MANUAKU WAKU, tangu za Nkaka, bokilwanga muna nkumbu'a PEPE FELLY. Muna nvula funda di mosi ye nkama vwa ye makumasambanu ye vwa ( 1969), ye bakundi bandi bankaka, basala kinvuka kya masikilu, muna nkumbu kya ZAIKO LANGA - LANGA. Wakala m'fumu'a kyo kinvuka, tuka mvula kumi ye mosi, nkansi tomene zayakana muna nza ya Filika ( África ), nze n'siki'a sanzi wa nene, wakuma longi wa mpwena, muna salu kyokio. Tuka mvula makumatatu ye tatu, yandi lawukisanga, kinisanga eh batu muna makinu, kadi sanzi kasikanga kivwudi tomwa, wunanga mpe m'vangi a kunga wanene. Muna luzolo lwani, wayiza kututala, yi dina twalomba muna luzitu luawukulu, muna lu dodokolo mvimba, twa kala ye moko, twa tula eh ngwivu ( mfula ), "zi tatu" mu diambu twa zaya eh nkadilu, salu, ye luzingu lwa "zulunkulu" MANUAKU WAKU. Eh Kyaki moko kivangamene muna Kiko'ongo ( kadi muna kiko'ongo tumokene). Nkasi, bosi tuvangulula (balukisa) muna ndinga ya mputulukezo, muna lukaya lwa nkaka, mu ya nzila ya sanga ngunga (internet), muna fulu kya nsamu ( site) kya kongo, muna zina dya www.muanadamba.net.
Muana Damba: Kyambote kyaku, mfumu Manuaku. Muna luzitu ngi ta sosa mokina ye ngeye, bika wa sakumunwa muna kumbu'a Nzambi a Mpungu.
Manuaku Waku: Kyambote kyaku, mavimpi?
Matondo, nginanga ye mavimpi. Kiese kibeni mumokina ye ngeye. Kunanga ye kunga mya mpa ko?
Ingeta, mvuidi e kunga mya mpa. Eh Nkunga myawukulu minanga muna Nkutu mosi, muna kumbu wa REGARDS CROISÉS.
Muna kunga mya mpa vayikisi, vankatu kunga wa kikongo?
Muna nkutu wa kunga REGARDS CROISÉS, wuvuidi kunga mosi wa kikongo muna zina dya KIZIMBANAKO.
Eh nsi'aku kweyi yinanga? Kuna Kongo-Kinsasa wawutuka, ku wasadila eh salu kya sika nsanzi, tuzeye vo, ma sé maku ku Ngola ba tuka.
Vo tula yi muana Ngola, esi Kongo-kinsasa bosi a fwema. Vo tula mpe muana Kongo - Kinsasa eh bana ba Ngola bosi a dasuka! O mwana muntu buyi i sila mu mo mambu? bueyi i sila?
O mono Mwana Ngola yi tula, kadi mwana nyoka, nyoka kwani kenanga. Kuna Ngola ma sé maku, nki vata batuka, kuna Kuimba, Serra de Kanda?
O mono y n'si Kongo nginanga, masé mama kuna Mbanza Kongo batuka.
Tomene zaya LUVILA lwaku?
Kanda dia me, VEMBA Ne LUKENI.
Ki sé Kyaku?
Kuna ki tata SENGI A VEMBA
Tata Oliveira, yandi mpe watuka kuna Mbanza Kongo, wakun'zaya?
Nkaka'me. O mono i tekolo kua nkaka Emmanuel D'Oliveira savo sanzi ngi sikanga ka bena ba bidi bana ba tomene yo zayila nsasa, ka sikanga ba bidi ko.
Ngola nsi a ma sé maku. Nki lumbu vutuka kuna Ngola?
Nza ya mvimba ya kubama kua yeto, nkonso muntu vana ka muene luvuvamu lenda kuani ko zinga, savo mu baka luzingu luaku mpagi, mbe ku suisse zingilanga, vo mambu mambote kuna ngola se zieta kaka, mu kuba meso kua ba mpangi vutuka , vo nzambi o songele fueti kubama, gidika fulu ye luzingu
Ngeye sikanga eh sanzi. Tomene zayakana mu nsi ya Filika. Kuna Ngola Kutomene zayakana ko, nki lumbu kwenda sika kuna nsi za Nkaka zaku?
Ba organisateur ngi ta sosa.
Kinvuka kya Zaiko Wawa kia fwa, weyi kuenda sikila e masikilu kuna Ngola?
Savo mambu ma salu ma soba, mono mosi i zietanga, batu basikanga eh masikilu kuna ngola bena wuila.
Bana ba Mbanza Kongo, mputulukezo bavovanga kuna kinsasa, yo ndiga ze yo vova?
Kiko'ongo yi vovanga ye ndinga za kanka za kinzenza. Eh Mputu Lukezo kizeye vova ko.
Se nfoko, M'fumu Manuaku, matondo.
Matondo meno.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Keti Nge Ke Sadila Mbote Bakarti ya Viziti ya JW.ORG?
Sambu mpasi ya nene ke finama, beto fwete samuna kukonda kusukinina. (Bin 24:11, 12, 20) Sambu na kusadisa bantu, beto lenda sadila bakarti ya viziti sambu na kubenda dikebi na bo na Ndinga ya Nzambi mpi na site Internet na beto. Karti yango kele ti kode yina ke nata na video Sambu na Nki Beto Fwete Longuka Biblia? mpi emvitasio sambu na kusosa kuzaba mambu mingi to kulomba kulonguka Biblia. Bantu ya nkaka ke ndimaka ve kubaka mikanda na beto kansi bo ke ndimaka kukota na site Internet na beto. Kuvanda ve na keti-keti sambu na kupesa bo karti ya viziti. Kansi, kupesa ve bakarti ya viziti na bantu yina me sepela ve.
Ntangu nge ke sala bisalu na nge ya konso kilumbu, sambu na kutedimisa mpusa ya muntu, nge lenda tuba: “Mu ke ti kima mosi ya mu ke zola kupesa nge. Karti yai ta nata nge na site Internet mosi yina kele ti bansangu mpi bavideo ya ofele ya ke tubila mambu mingi.” (Yoa 4:7) Sambu bakarti ya viziti kele nene ve, nge lenda vanda ti ndambu ya bakarti sambu na kupesa bantu konso ntangu yina okazio me monana..


text:
APPENDICE
Mishele Mfumu ya Bawanzyo Kele Nani?
MBALA mingi Biblia ketubilaka ve kigangwa ya kimpeve yina bo kebingaka Mishele. Kansi, ntangu yo ketubilaka yandi, yandi kevandaka na kusala kima mosi. Na mukanda ya Daniele, Mishele kenwana ti bawanzyo ya mbi; na mukanda ya Yude, yandi ketula ntembe ti Satana; mpi na Kusonga, yandi kenwana mvita ti Dyabulu mpi bademo na yandi. Na mutindu yandi kenwanina kimfumu ya Yehowa mpi kenwanisa bambeni ya Nzambi, Mishele kezinga na kuwakana ti ntendula ya zina na yandi—“Nani Kele Bonso Nzambi?” Kansi, Mishele kele nani?
Bantangu yankaka, bantu kezabanaka na bazina mingi. Mu mbandu, mfumu ya kikanda Yakobi mezabanaka mpi na zina ya Izraele, mpi ntumwa Piere mezabanaka mpi na zina ya Simoni. (Kuyantika 49:1, 2; Matayo 10:2) Mutindu mosi, Biblia kemonisa nde Mishele kele zina yankaka ya Yezu Kristu, na ntwala mpi na nima ya luzingu na yandi na ntoto. Bika beto tadila bikuma ya Masonuku yina kepusa beto na kutuba mutindu yina.
Mfumu ya Bawanzyo. Ndinga ya Nzambi kebingaka Mishele ‘mfumu ya bawanzyo.’ (Yude 9) Simba nde bo kebinga Mishele mfumu ya bawanzyo. Yo kemonisa nde wanzyo ya mutindu yai kele kaka mosi. Ya kyeleka, na Biblia bangogo “mfumu ya bawanzyo” kevandaka kaka na ntalu-bumosi, ata mbala mosi ve na ntalu-bumbidi. Dyaka, bo kewakanisaka Yezu ti kisalu ya mfumu ya bawanzyo. Sambu na yina metala Yezu Kristu yina mefutumukaka, 1 Tesalonika 4:16 ketuba nde: ‘Yezu yandi mosi takatuka na zulu, yandi takwisa kukulumuka ti ndinga mosi ya ngolo, ti ndinga ya mfumu ya bawanzio.’ Verse yai ketendula nde ndinga ya Yezu kele ndinga ya mfumu ya bawanzyo. Yo yina, verse yai kemonisa nde Yezu yandi mosi kele Mishele, mfumu ya bawanzyo.
Mfumu ya Kimvuka ya Basoda. Biblia ketuba nde “Mishele ti bawanzio na yandi bo nwanaka ti dragoni ti bawanzio na yandi.” (Kusonga 12:7) Yo yina, Mishele kele Mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya bawanzyo ya kwikama. Mukanda ya Kusonga mpi kemonisa Yezu bonso Mfumu ya kimvuka ya basoda ya bawanzyo ya kwikama. (Kusonga 19:14-16) Ebuna ntumwa Polo ketubila na busikisiki yonso “Mfumu Yesu” ti “bawanzio na yandi ya ngolo.” (2 Tesalonika 1:7) Biblia ketubilaka Mishele ti “bawanzio na yandi” mpi Yezu ti “bawanzio na yandi.” (Matayo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Piere 3:22) Sambu ata kisika mosi ve Ndinga ya Nzambi ketuba nde kele ti bimvuka zole ya basoda ya bawanzyo ya kwikama na zulu—mosi ya Mishele ketwadisa mpi yankaka ya Yezu ketwadisa—yo mefwana mpenza na kusukisa nde Mishele kele mpenza Yezu Kristu na mukumba na yandi na zulu.*
* Bansangu mingi ya kemonisa nde bo kesadilaka zina Mishele sambu na kutubila Mwana ya Nzambi kele na Volime 2, balutiti 280-1, ya mukanda Étude perspicace des Écritures, yina Bambangi ya Yehowa mebasisaka.


text:
Kinkulu
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka
babôngô. Na manima
babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na
bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene:
Kongo ya Ntotila,
Luangu mpe yinsi ya ntotila ya
bateke.
Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya
Mputu vwandaka na nsuka ya
bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na
maswa na yinwa ya
Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na
bumpika na ba
koloni ya bawu na
Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.
Na
1875
Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná
mukoko ya Teke, yina pesilaka
Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.