text:
KAPU YA KUMI NA MOSI
Sambu na Nki Bampasi Kele Mingi?
1, 2. Inki bangiufula bantu mingi ke yulaka?
MASA me fuluka mpi me bebisa bwala mosi. Muntu mosi me bula masasi na kati ya nzo-nzambi, bantu mingi me lwala mpi me fwa. Mama mosi yina vandaka kubela kansere me fwa mpi yandi me bika bana tanu.
2 Ntangu bisumbula to bampasi ya mutindu yai ke kuminaka bantu, bantu mingi ke yulaka nde: “Sambu na nki?” Bantu ya nkaka ke yulaka nde, sambu na nki kimbeni ti bampasi kele mingi na nsi-ntoto? Keti nge mpi me kudiyulaka bangiufula yai?
3, 4. (a) Inki bangiufula Habakuki yulaka? (b) Inki mvutu Yehowa pesaka yandi?
3 Biblia ke longa beto nde bantu yina vandaka ti lukwikilu ya ngolo na Nzambi yulaka mpi bangiufula ya mutindu yai. Mu mbandu, mbikudi Habakuki yulaka Yehowa nde: “Sambu na nki nge ke bika nde mono mona mambu ya mbi? Mpi sambu na nki nge ke pesa nzila nde bo niokula bantu? Sambu na nki lufwa mpi mubulu kele na ntwala na mono? Mpi sambu na nki kuswana ti mavwanga kele mingi?”—Habakuki 1:3.
4 Na Habakuki 2:2, 3, beto ke tanga mvutu yina Nzambi pesaka na bangiufula ya Habakuki mpi mutindu Nzambi silaka nde yandi ta yidika mambu. Yehowa ke zolaka bantu mingi. Biblia ke tuba nde: “Yandi ke kudibanzaka sambu na beno.” (1 Piere 5:7) Ya kieleka, beto ke mengaka kumona bampasi kansi Nzambi ke mengaka kumona yo kuluta beto. (Yezaya 55:8, 9) Yo yina, beto tadila ngiufula yai: Sambu na nki bampasi kele mingi na nsi-ntoto?
SAMBU NA NKI BAMPASI KELE MINGI?
5. (a) Balongi mingi ya mabundu ke tubaka nki sambu na bampasi? (b) Inki Biblia ke longaka?
5 Mbala mingi kana bantu ke niokwama, bapastere, banganga-nzambi mpi balongi ya mabundu ke tubaka nde yo kele luzolo ya Nzambi. Bantu ya nkaka ke tubaka nde mambu yonso yina ke kuminaka bantu mu mbandu bisumbula, kele mambu yina Nzambi me kanaka na ntwala mpi beto lenda bakisa ve ata fioti sambu na nki yo ke salamaka. Bankaka nkutu ke tubaka nde Nzambi ke fwaka bantu, yo vanda bana ya fioti, sambu bo kwenda kuzinga ti yandi na zulu. Kansi, mambu yai yonso kele luvunu. Yehowa ke vandaka ve ata fioti na kisina ya mambu ya mbi yina ke salamaka. Biblia ke tuba nde: “Ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nzambi ya kieleka na kusala mambu na nku yonso, ngindu lenda kwisila ve ata fioti Nkwa-Ngolo Yonso na kusala mambu ya mbi!”—Yobi 34:10.
6. Sambu na nki bantu mingi ke pesaka Nzambi foti sambu na bampasi yonso yina kele na nsi-ntoto?
6 Bantu mingi ke pesaka Nzambi foti sambu na bampasi yonso yina kele na nsi-ntoto, sambu bo ke yindulaka nde yandi muntu ke yalaka nsi-ntoto. Kansi mutindu beto longukaka yo na Kapu ya tatu, muntu yina ke yalaka kibeni nsi-ntoto kele Satana Diabulu.
7, 8. Sambu na nki bampasi kele mingi na nsi-ntoto?
7 Biblia ke zabisa beto nde, “nsi-ntoto ya mvimba kele na nsi ya kiyeka ya muntu ya mbi.” (1 Yoane 5:19) Satana, mfumu ya nsi-ntoto yai kele ti mayele ya mbi mpi yandi kele nku. Yandi “ke kusaka ntoto ya mvimba.” (Kusonga 12:9) Bantu mingi ke salaka mambu bonso yandi. Yai kele kikuma yina ke salaka nde luvunu, kimbeni mpi mambu ya nku kuvanda mingi na nsi-ntoto.
8 Kele ti bikuma ya nkaka yina ke sala nde bampasi kuvanda mingi na nsi-ntoto. Ntangu Adami ti Eva kolamaka, bo kumaka bantu ya masumu mpi bana na bo bakaka disumu. Mpi sambu na disumu, bantu ke monisaka bantu ya nkaka mpasi. Mbala mingi bo ke monaka nde bo kele mfunu mingi kuluta bantu ya nkaka. Bo ke nwanaka, ke kwendaka na bitumba, mpi ke niokulaka bantu ya nkaka. (Longi 4:1; 8:9) Bantangu ya nkaka, bantu ke niokwamaka sambu na “ntangu mpi mambu ya kukonda kukana.” (Longi 9:11) Kana bo kele na kisika ya mbi mpi na ntangu ya mbi, bisumbula mpi mambu ya nkaka ya mbi lenda kumina bo.
9. Sambu na nki beto lenda ndima nde Yehowa kele ti kikuma ya mbote kibeni yina me salaka nde yandi pesa nzila na bampasi?
9 Yehowa kele ve na kisina ya bampasi. Beto fwete pesa yandi ve foti sambu na bitumba, mubulu to mutindu bantu ke monisa bantu ya nkaka mpasi. Nzambi kele ve na kisina ya bisumbula mu mbandu kunikana ya ntoto, mupepe ya ngolo, mpi kufuluka ya bamasa. Kansi nge lenda kudiyula nde: ‘Kana Yehowa kele ngolo mingi kuluta bantu yonso na luyalanganu, sambu na nki yandi ke bikaka nde mambu yina ya mbi kusalama?’ Beto me zaba nde Nzambi ke kudibanzaka mingi sambu na beto, yo yina yandi fwete vanda ti kikuma ya mbote kibeni yina me salaka nde yandi pesa nzila na bampasi.—1 Yoane 4:8.
SAMBU NA NKI NZAMBI ME PESAKA NZILA NA BAMPASI?
10. Inki mutindu Satana tudilaka Yehowa ntembe?
10 Diabulu kusaka Adami ti Eva na kilanga ya Edeni. Satana tubaka nde Nzambi kele Mfumu mosi ya mbi. Yandi tubaka nde Nzambi bumbilaka Adami ti Eva kima mosi ya mbote. Satana zolaka kundimisa bo nde yandi ta vanda mfumu mosi ya mbote kuluta Yehowa mpi nde bo vandaka ve na mfunu ya Nzambi.—Kuyantika 3:2-5; tala Noti 27.
11. Inki ngiufula beto ta tadila?
11 Adami ti Eva buyaka kulemfukila Yehowa mpi bo kolamaka na yandi. Bo yindulaka nde bo vandaka ti nswa ya kupona bo mosi kusala mambu ya mbote mpi ya mbi. Inki mutindu Yehowa lendaka kumonisa nde bankolami yina kudikusaka mpi nde yandi muntu ke zabaka mambu yina kele mbote kibeni sambu na beto?
12, 13. (a) Sambu na nki Yehowa fwaka ve Adami ti Eva na mbala mosi? (b) Sambu na nki Yehowa me pesaka Satana nzila ya kuyala nsi-ntoto yai mpi me pesaka bantu nzila ya kudiyala?
12 Yehowa fwaka ve Adami ti Eva na mbala mosi. Kansi, yandi pesaka bo nzila ya kubuta bana. Mpidina, Yehowa salaka nde bana ya Adami ti Eva kupona bo mosi muntu yina zolaka kuvanda mfumu na bo. Lukanu ya Yehowa vandaka nde bantu ya kukuka kufuluka na ntoto, mpi yo ta lungana ata Diabulu me sala nki mutindu.—Kuyantika 1:28; Yezaya 55:10, 11.
13 Satana tudilaka Yehowa ntembe na meso ya bamilio ya bawanzio. (Yobi 38:7; Daniele 7:10) Yo yina, Yehowa pesaka Satana ntangu ya kumonisa kana mambu yina yandi tubaka vandaka ya kieleka. Yehowa pesaka mpi bantu ntangu ya kutula baluyalu na bo mosi na nsi ya lutwadisu ya Satana sambu na kumonisa kana bo ta nunga kukonda lusadisu ya Nzambi.
14. Bamvula mingi yina me lutaka me monisa nki?
14 Banda bamvula mingi, bantu me mekaka kudiyala kansi bo me nungaka ve. Yo me monisaka nde Satana kele muntu ya luvunu. Bantu kele na mfunu ya lusadisu ya Nzambi. Mbikudi Yeremia tubaka masonga ntangu yandi tubaka nde: “O Yehowa, mono me zaba mbote nde nzila ya muntu kele ve ya yandi. Muntu yina ke tambula kele ve ti kiyeka ya kutwadisa kitambi na yandi mosi.”—Yeremia 10:23.
SAMBU NA NKI YEHOWA ME BIKAKA NTANGU MINGI?
15, 16. (a) Sambu na nki Yehowa me pesaka nzila nde bampasi kubaka ntangu mingi? (b) Sambu na nki Yehowa me yidikaka ve mambu ya mbi yina Satana me basisaka?
15 Sambu na nki Yehowa me pesaka nzila nde bampasi kubaka ntangu mingi? Sambu na nki yandi ke pesaka nzila nde mambu ya mbi kusalama? Yo lombaka nde ntangu mingi kuluta sambu na kumonisa nde luyalu ya Satana me kuka ve. Bantu me mekaka baluyalu ya mutindu na mutindu kansi bo me nungaka ve. Ata bantu ke bakisaka ntoto mbote mpi ke sadilaka ba-apareyi, kukonda lunungu, kinsukami, nku, mpi bitumba ke kuma kaka mingi. Beto lenda kudiyala ve ata fioti kukonda lusadisu ya Nzambi.
16 Yehowa me yidikaka ve mambu ya mbi yina Satana me basisaka. Kana yandi sala yo, yo ta monisa nde Nzambi ke pesa maboko na luyalu ya Satana mpi yandi ta sala yo ve ata fioti. Diaka, bantu ta yindula nde bo lenda kudiyala bo mosi mpi kununga. Kansi, yo kele luvunu mpi Yehowa ta pesa ve maboko na luvunu yina. Yandi ke kusaka ve ata fioti.—Baebreo 6:18.
17, 18. Yehowa ta sala nki sambu na bampasi yonso yina Satana me basisaka?
17 Keti Yehowa lenda manisa bampasi yonso yina kukolama ya Satana mpi ya bantu me basisaka? Ee. Nzambi lenda sala mambu yonso. Yehowa me zaba ntangu yina yandi ta pesa mvutu na bantembe yonso yina Satana basisaka. Na nima, yandi ta kumisa ntoto paladisu mutindu yandi kanaka yo. Bantu yonso yina kele na “maziamu ya kuyibuka” ta futumuka. (Yoane 5:28, 29) Bantu ta bela diaka ve mpi bo ta fwa diaka ve. Yezu ta manisa bampasi yonso yina Satana me basisaka. Yehowa ta sadila Yezu “sambu na kufwa bisalu ya Diabulu.” (1 Yoane 3:8) Beto ke tonda Yehowa mutindu yandi ke monisila beto ntima ya nda sambu beto zaba yandi mpi beto baka lukanu ya kundima nde yandi vanda Mfumu na beto. (Tanga 2 Piere 3:9, 10.) Ata ntangu beto ke monaka mpasi, yandi ke sadisaka beto na kukanga ntima.—Yoane 4:23; tanga 1 Bakorinto 10:13.
18 Yehowa ke pusaka beto ve na kupona yandi na kuvanda Mfumu na beto. Yandi me pesaka bantu kimpwanza ya kupona. Dikabu yai ya mfunu ke tendula nki sambu na beto? Bika beto tadila yo.
INKI MUTINDU NGE TA SADILA DIKABU YA KIMPWANZA YA KUPONA?
19. (a) Inki dikabu ya kitoko Yehowa me pesaka beto? (b) Sambu na nki beto fwete monisa ntonda sambu na dikabu yai?
19 Kimpwanza ya kupona kele dikabu ya kitoko yina Yehowa me pesaka beto mpi yo ke salaka nde beto vanda ve kiteso ti bambisi. Mawi ya kukonda mayele ke pusaka bambisi na kusala mambu kansi beto ke ponaka mutindu beto ke zolaka kusadila luzingu na beto mpi beto ke bakaka lukanu kana beto ta sepedisa Yehowa to ve. (Bingana 30:24) Beto kele mpi ve bonso bamasini yina ke salaka kaka mambu yina bo me songaka yo. Beto kele ti kimpwanza ya kupona mutindu ya bantu yina beto ke zola kuvanda, bantu yina ta vanda banduku na beto, mpi mutindu luzingu na beto fwete vanda. Yehowa ke zola nde beto sepela ti luzingu.
20, 21. Inki nge lenda pona na kusala ntangu yai?
20 Yehowa ke zolaka nde beto zola yandi. (Matayo 22:37, 38) Yandi kele bonso tata yina ke vandaka na kiese ya kuwa mwana na yandi ke tuba na ntima ya mvimba nde: “Mono ke zolaka nge,” kansi ve sambu bo ke pusa yandi na kutuba yo. Yehowa me pesaka beto kimpwanza ya kupona kana beto ta sadila yandi to ve. Satana, Adami, mpi Eva ponaka na kubuya Yehowa. Inki mutindu nge ta sadila dikabu na nge ya kimpwanza ya kupona?
21 Sadila kimpwanza na nge ya kupona sambu na kusadila Yehowa. Bamilio ya bantu me bakaka lukanu ya kusepedisa Nzambi mpi ya kubuya Satana. (Bingana 27:11) Inki nge lenda sala ntangu yai sambu nge kota na nsi-ntoto ya mpa ya Nzambi ntangu yandi ta manisa bampasi yonso? Kapu yina ke landa ta pesa mvutu na ngiufula yai.


c: text/html

text:
DILONGI YA 7
Kimfumu ya Nzambi Kele Nki?
1. Kimfumu ya Nzambi kele nki?
Kimfumu ya Nzambi kele luyalu ya zulu. Yo tayinga baluyalu yonso yankaka mpi Nzambi tasadila yo sambu na kulungisa lukanu na yandi na zulu mpi na ntoto. Yo kele nsangu ya mbote mutindu Nzambi tasadila Kimfumu na yandi na mutindu yai. Kubika fyoti, Kimfumu ya Nzambi talungisa mpusa yina bantu kevandaka ti yo ya luyalu mosi ya mbote. Yo tatula bumosi na kati ya bantu yonso yina tazinga na ntoto.
Kimfumu fwete vanda ti ntotila. Yehowa meponaka Mwana na yandi, Yezu Kristu, na kuvanda Ntotila ya Kimfumu na yandi.
2. Sambu na nki Yezu kele Ntotila yina mefwana?
Mwana ya Nzambi kele Ntotila ya mefwana sambu yandi kele muntu ya mbote mpi yandi kekangamaka na mambu ya mbote. (Yoane 1:14) Mpi yandi kele ti ngolo ya mingi ya kusadisa bantu sambu yandi tayala ntoto tuka na zulu. Na nima ya lufutumuku na yandi, yandi kwendaka na zulu mpi vandaka na diboko ya kitata ya Yehowa sambu na kuvingila. (Baebreo 10:12, 13) Nsukansuka, Nzambi pesaka yandi kiyeka ya kuyantika kuyala.
3. Banani tayala ti Yezu?
Kibuka mosi yina Biblia kebingaka basantu tayala ti Yezu na zulu. (Daniele 7:27) Basantu ya ntete yina kuponamaka kuvandaka bantumwa ya kwikama ya Yezu. Tii bubu yai, Yehowa kelanda na kupona babakala mpi bankento ya kwikama sambu na kuvanda basantu. Bonso Yezu, bo kefutumukaka ti nitu ya kimpeve.
Bantu ikwa takwenda na zulu? Yezu kubingaka bo “kibuka ya fioti.” (Luka 12:32) Na nsuka, bo yonso tavanda bantu 144 000. Bo tayala ntoto ti Yezu.
4. Inki kusalamaka ntangu Yezu yantikaka kuyala?
Kimfumu ya Nzambi yantikaka kuyala na mvu 1914. * Ntangu Yezu kumaka Ntotila, yandi losaka Satana mpi bampeve na yandi ya mbi na ntoto. Satana kuwaka makasi ya ngolo mpi yandi yantikaka kubasisa mavwanga na ntoto. (Kusonga 12:7-10, 12) Yantika ntangu yina, bampasi ya bantu mekumaka mingi mpenza. Bitumba, nzala, bamaladi, mpi kunikana ya ntoto kele na kati ya kidimbu yina kemonisa nde ntama mingi ve Kimfumu ya Nzambi tatwadisa mambu yonso ya nsi-ntoto.
5. Kimfumu ya Nzambi ke na kusala nki mambu?
Na nsadisa ya kisalu ya kusamuna yina kesalama na nsi-ntoto ya mvimba, Kimfumu ya Nzambi kele dezia na kuvukisa kibuka ya nene ya bantu yina mekatuka na makanda yonso. Bamilio ya bantu ya kudikulumusa kekuma bantu ya Kimfumu ya Nzambi yina Yezu kele Ntotila. Kimfumu ya Nzambi tatanina bo ntangu yo tafwa ngidika ya bima yai ya mbi ya nsi-ntoto. Yo yina, bantu yonso yina kezola kubaka balusakumunu ya Kimfumu ya Nzambi fwete longuka na kuvanda bantu yina kelemfukilaka Yezu.
Na nsungi ya bamvula 1 000, Kimfumu ya Nzambi talungisa lukanu yina Nzambi vandaka na yo na luyantiku sambu na bantu. Ntoto ya mvimba takuma paladisu. Na nsuka, Yezu tavutula Kimfumu na Tata na yandi. (1 Korinto 15:24-26) Keti nge mezaba muntu mosi yina nge tazola kuzabisa mambu ya metala Kimfumu ya Nzambi?
^ par. 6 Sambu na kuzaba mambu yina bambikudulu ya Biblia kutubilaka na yina metala mvu 1914, tala balutiti 215-218 ya mukanda Inki Biblia Kelongaka Mpenza?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mawa na bantu ya ke yindulaka nde bo me lungaka! (1-14)
Bambeto ya bo me sala na meno ya nzioko; babolo ya vinu (4, 6)
6 “Mawa na bantu ya Sioni yina ke kuditudilaka ntima.*Mawa na bantu yina ke kudiwa na lutaninu na ngumba ya Samaria,+Bantu ya lukumu ya dikanda yina me luta makanda yonso,Bantu yina nzo ya Izraele me kwisa na bo!2 Beno sabuka na Kalne mpi beno tala.Beno katuka kuna mpi beno kwenda na Amati ya Nene,+Na nima beno kulumuka na Gati ya bantu ya Filistia.Keti yo me luta bimfumu yai,*To keti teritware na yo kele nene kuluta teritware na beno?3 Keti beno ke katula kilumbu ya mpasi na mabanza na beno+Mpi beno ke tula luyalu* ya mubulu?+4 Bo ke lala na bambeto ya bo me sala na meno ya nzio- ko+ mpi bo ke lala makadi- kadi na bisika ya kulala,+Bo ke dia mameme ya babakala ya kimvuka ya mameme mpi bana-bangombe ya mafuta;+5 Bo ke basisa bankunga na kintulumukina na kulanda makelele ya kidare,*+Mpi bo ke sala bima ya kubudila miziki bonso Davidi;+6 Bo ke nwa vinu na babolo ya kufuluka+Mpi bo ke kudipakula mafuta ya kuluta kitoko.Kansi bo ke tula ve dikebi* na mpasi ya Yozefi.+7 Yo yina bo ta vanda bantu ya ntete na kati ya bantu yina bo ta nata na insi ya nzenza,+Mpi nkinsi ya lukasi ya bantu yina me lala makadi-kadi ta suka.8 ‘Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene me dia ndefi na zina na yandi mosi,’*+ Yehowa Nzambi ya makesa muntu me tuba,‘“Mono ke menga lulendo ya Yakobi,+Mono ke menga banzo-zulu na yandi ya kele ti bibaka ya ngolo,+Mpi mono ta pesa mbanza ti bima yina kele na kati na yo na bambeni.+9 “‘“Kana bantu kumi me bikala na nzo mosi, bo ta fwa mpi.10 Mpangi mosi ya dibuta* ta kwisa sambu na kubasisa bo mpi kuyoka bo mosi-mosi na tiya. Yandi ta basisa mikwa na bo na nzo; na nima yandi ta tubila konso muntu yina kele na basuku ya kati ya nzo nde, ‘Keti muntu ya nkaka kele kuna ti nge?’ Yandi ta tuba nde, ‘Muntu kele ve!’ Ebuna yandi ta tuba nde, ‘Vanda pima! Sambu yo kele ve ntangu ya kutanga zina ya Yehowa.’”11 Sambu Yehowa muntu ke pesa nsiku,+Yandi ta bwisa nzo ya nene mpi ta kumisa yo kita ya mvindu,Yandi ta bwisa nzo ya fioti mpi ta kumisa yo bitini-bitini.+12 Keti bampunda ke bakaka ntinu na zulu ya ditadi,To keti muntu lenda bundula kuna ti ngombe?Sambu beno me kumisa lunungu nti ya ndikila,Mpi beno me kumisa mbuma ya lunungu nti ya bululu.*+13 Beno ke wa kiese na mambu ya kukonda mfunu,Mpi beno ke tuba nde, “Keti beto me kuma ve ngolo* na kikesa na beto mosi?”+14 Yo yina, O nzo ya Izraele, mono ta nata dikanda mosi sambu na kunwanisa beno,’+ Yehowa Nzambi ya makesa muntu me tuba,‘Mpi bo ta niokula beno yantika na Lebo-amati*+ tii na Muwanda* ya Araba.’”


text:
KITINI 7
Mutindu ya Kulonga Mwana na Nge
“Bansiku ya mono ke pesa beno bubu, beno kanga yo na ntima na beno. Beno fweti longa yo na bana na beno.”—Kulonga 6:6, 7
Ntangu Yehowa salaka dibuta, yandi pesaka bibuti mukumba ya kusansa bana. (Bakolosai 3:20) Bibuti kele ti mukumba ya kulonga bana na bo sambu bo zola Yehowa mpi bo kuma bambuta ya mayele. (2 Timoteo 1:5; 3:15) Beno fwete zaba mpi mambu yina kele na bantima ya bana na beno. Mbandu na beno kele mfunu mingi. Beno lenda longa bana na beno Ndinga ya Yehowa mbote kana beno mosi ke kotisa yo ntete na bantima na beno.—Nkunga 40:9.
1 SALA NDE BANA NA BENO KUSOLULA TI BENO KUKONDA MPASI
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Konso muntu fwete wa nswalu, kunwanina ve na kutuba.” (Yakobo 1:19) Beno ke zolaka nde bana na beno kusolula ti beno kukonda mpasi. Bana fwete zaba nde beno kele ya kuyilama sambu na kuwidikila bo ntangu bo ke zola kusolula ti beno. Beno sala na mpila nde bana na beno kuzabisa beno mambu na bo kukonda mpasi. (Yakobo 3:18) Kana bo ke mona nde beno kele makambu ngolo mpi ke sambisa bo, bo ta zabisa beno ve mambu na bo pwelele. Beno vanda ntima-nda ti bana na beno mpi beno monisa bo mbala na mbala nde beno ke zolaka bo.—Matayo 3:17; 1 Bakorinto 8:1.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Beno pesa bana na beno nzila ya kusolula ti beno
Beno solula ti bana na beno mbala na mbala kansi beno solula ve ti bo kaka ntangu bo me kutana ti makambu
2 SOSA KUBAKISA KIBENI MAMBU YINA BANA NA BENO KE TUBA
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Muntu yina ke monisa mayele na diambu mosi ta nunga.” (Bingana 16:20, NW) Bantangu ya nkaka, beno tula ve dikebi na bangogo ya bana na beno ke sadila kansi beno sosa kubakisa mawi na bo ya kieleka. Mbala mingi, bana ke lutisaka ndilu to ke tubaka ve mambu yina bo ke sosa mpenza kutuba. Biblia ke tuba nde: “Wa ntete na ntwala ya kupesa mvutu, kana ve yo kele buzoba.” (Bingana 18:13) Kuwa ve makasi nswalu.—Bingana 19:11.
Beno vanda ve ti kikalulu ya kuzenga bana na beno ndinga mpi beno kumisa ve mambu ya bo ke zabisa beno nene
Beno yibuka mutindu beno vandaka kudiwa ntangu beno vandaka ti bamvula na bo mpi mambu yina beno vandaka kumona mfunu
3 BENO SALA MAMBU NA BUMOSI
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Mwana na mono, wa disipline ya tata na nge, mpi kuyambula ve malongi ya mama na nge.” (Bingana 1:8, NW) Yehowa me pesaka tata ti mama kiyeka na zulu ya bana. Beno fwete longa bana na beno sambu bo zitisa mpi bo lemfukila beno. (Baefezo 6:1-3) Bana lenda bakisa kana bibuti na bo kele ve “kibeni na mabanza mosi.” (1 Bakorinto 1:10) Kana beno ke wakana ve, beno monisa yo ve na meso ya bana kana ve bo ta zitisa beno diaka ve.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Beno solula mpi beno wakana mutindu beno ta pesa bana na beno disipline
Kana mabanza na beno me swaswana na mutindu beno ta longa bana na beno, beno tadila diaka mabanza na beno
4 BAKA BANGIDIKA
MAMBU YINA BIBLIA KE TUBAKA: “Longa mwana-bakala na nzila yina yandi fwete kwenda.” (Bingana 22:6, NW) Beno fwete sala ngolo sambu bana na beno kubaka malongi ya mbote. Beno fwete sala manaka ya kulonga bana na beno, yo fwete tadila mpi kupesa bo disipline. (Nkunga 127:4; Bingana 29:17) Disipline ke tadila kaka ve kupesa bana ndola, kansi yo ke lomba mpi kusadisa bo na kubakisa bikuma yina beno ke tudila bo bansiku. (Bingana 28:7) Diaka, beno longa bo na kuzola Ndinga ya Yehowa mpi kubakisa minsiku na yo. (Nkunga 1:2) Yo ta sadisa bo na kuvanda ti kansansa ya mbote.—Baebreo 5:14.
MAMBU YA NGE LENDA SALA:
Zikisa nde bana na beno ke mona Nzambi Muntu ya kieleka yina bo lenda tudila ntima
Sadisa bo na kuzaba mpi kubuya bigonsa yina lenda bebisa bikalulu ya mbote, mu mbandu bigonsa yina kele na Internet. Longa bo mutindu ya kubuya bantu yina ke kusaka bana sambu na kusala ti bo mansoni


text: 9 Yo yina mono tulaka mambu yai yonso na ntima mpi mono bakisaka nde bantu ya lunungu ti bantu ya mayele, mpi bisalu na bo, kele na maboko ya Nzambi ya kieleka.+ Bantu me zaba ve zola ti kimbeni yina vandaka na ntwala na bo.2 Bantu yonso kele ti nsuka mosi kibeni,+ muntu ya lunungu mpi muntu ya mbi,+ muntu ya mbote, muntu ya bunkete, mpi muntu ya kukonda bunkete, bantu yina ke pesaka bimenga mpi bantu yina ke pesaka ve bimenga. Muntu ya mbote kele kiteso mosi ti nsumuki; muntu yina ke diaka ndefi kele kiteso mosi ti muntu yina ke diaka ve ndefi mpamba-mpamba.3 Yai diambu mosi ya mpasi yina ke salama awa na ntoto:* Sambu bantu yonso kele ti nsuka mosi,+ ntima ya bantu kele mpi ya kufuluka ti mambu ya mbi; mpi bo ke vandaka ti kilawu na ntima na luzingu na bo, mpi na nima bo ke fwaka!*4 Kivuvu kele sambu na konso muntu yina kele na kati ya bantu yina kele na luzingu, sambu mbwa ya moyo me luta ntambu ya kufwa.+5 Sambu bantu yina kele na luzingu ke zabaka nde bo ta fwa,+ kansi bafwa ke zabaka kima ve,+ bo ke bakaka mpi diaka ve matabisi,* sambu bo ke yibukaka bo diaka ve ata fioti.+6 Diaka, zola na bo, kimbeni na bo, mpi kimpala na bo me manaka ntama, mpi bo kele diaka ve ata ti dikabu na mambu yina ke salama awa na ntoto.*+7 Kwenda, dia madia na nge na kiese, mpi nwa vinu na nge na ntima ya kiese,+ sambu Nzambi ya kieleka me monaka kiese na bisalu na nge.+8 Bilele na nge kuvanda ntangu yonso mpembe,* mpi kukonda ve kutula mafuta na ntu na nge.+9 Mona kiese na luzingu ti nkento ya nge ke zolaka mingi+ na bilumbu yonso ya luzingu na nge ya mpamba, yina Nzambi me pesaka nge awa na ntoto,* bilumbu yonso ya bima na nge ya mpamba, sambu yo yina dikabu na nge na luzingu mpi na kisalu na nge ya ngolo yina nge ke monina mpasi awa na ntoto.*+10 Konso kima yina diboko na nge ke zola kusala, sala yo na ngolo na nge yonso, sambu kisalu, lukanu, nzayilu, mpi mayele kele ve na Maziamu,*+ kisika yina nge ke kwenda.11 Mono me monaka diaka kima ya nkaka awa na ntoto,* nde bantu ya ntinu ke nungaka ve ntangu yonso na nsaka ya kubaka ntinu,+ bantu ya ngolo ke nungaka ve ntangu yonso na bitumba, bantu ya mayele ke zwaka ve ntangu yonso madia, bantu ya ngangu ke vandaka ve ntangu yonso na bimvwama,+ bantu yina kele ti nzayilu ke nungaka ve+ ntangu yonso, sambu ntangu mpi mambu ya kukonda kukana ke kuminaka bo yonso.12 Sambu muntu ke zabaka ve ntangu na yandi.+ Kaka mutindu mbisi ke kangamaka na bukondi, mpi bandeke ke kangamaka na mutambu, mutindu mosi mpi bana ya bantu ke kangamaka na mutambu na ntangu ya mpasi, ntangu yo ke bwilaka bo na kintulumukina.13 Mono monaka mpi diambu yai awa na ntoto* na yina me tala mayele—mpi yo yitukisaka mono:14 Kuvandaka ti mbanza mosi ya fioti yina vandaka ti bantu fioti; ebuna ntotila mosi ya ngolo kwisaka kunwanisa yo, yandi ziungaka yo, mpi yandi tungaka balupangu na nziunga na yo.15 Kuvandaka ti nsukami mosi kuna, kansi yandi vandaka muntu ya mayele, mpi yandi gulusaka mbanza yina na mayele na yandi. Kansi muntu mosi ve yibukaka nsukami yina.+16 Ebuna mono kuditubilaka nde: ‘Mayele kele mbote kuluta ngolo;+ ata mpidina bo ke vwezaka mayele ya nsukami, mpi bo ke landaka ve+ mambu yina yandi ke tuba.’17 Kulanda mambu ya pima yina muntu ya mayele ke tuba kele mbote kuluta kulanda milolo ya muntu yina ke yala na kati ya bazoba.18 Mayele kele mbote kuluta binwaninu ya bitumba, kansi nsumuki mosi mpamba lenda bebisa mambu mingi ya mbote.+


text:
21 Ebuna Yehoshafati lalaka sambu na kupema ti ba-nkaka na yandi mpi bo zikaka yandi ti ba-nkaka na yandi na Mbanza ya Davidi; ebuna mwana na yandi Yehorami kumaka ntotila na kisika na yandi.+2 Bampangi na yandi, bana ya Yehoshafati bo yai: Azaria, Yehiele, Zekaria, Azaria, Mikaele, mpi Shefatia; bo yonso vandaka bana ya Yehoshafati ntotila ya Izraele.3 Tata na bo pesaka bo makabu mingi ya arza mpi ya wolo, ti bima ya mfunu, mpi bambanza ya ngolo na Yuda;+ kansi yandi pesaka kimfumu na Yehorami,+ sambu yandi vandaka mwana ya ntete.4 Ntangu Yehorami bakaka kimfumu ya tata na yandi, yandi fwaka bampangi na yandi yonso+ ti mbele ya bitumba mpi bamfumu ya nkaka ya Izraele sambu na kukumisa kimfumu na yandi ngolo.5 Yehorami vandaka ti bamvula 32 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula nana na Yeruzalemi.+6 Yandi tambulaka na nzila ya bantotila ya Izraele,+ kaka mutindu bantu ya nzo ya Ahabi salaka, sambu mwana ya Ahabi kumaka nkento na yandi;+ mpi yandi landaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa.7 Kansi Yehowa zolaka ve kufwa nzo ya Davidi sambu na kuwakana yina yandi salaka ti Davidi,+ sambu yandi silaka na kupesa yandi ti bana na yandi mwinda kimakulu.+8 Na bilumbu na yandi, Edomi kolamaka na Yuda+ mpi kuditudilaka ntotila.+9 Yo yina Yehorami mpi bakomanda na yandi sabukaka ti bapusu-pusu na yandi yonso, ebuna yandi telamaka na mpimpa mpi bedisaka bantu ya Edomi yina ziungaka yandi ti bakomanda ya bapusu-pusu.10 Kansi Edomi me landaka kukolamina Yuda tii bubu yai. Libna+ mpi kolaminaka yandi na ntangu yina, sambu yandi yambulaka Yehowa Nzambi ya ba-nkaka na yandi.+11 Yandi salaka mpi bisika ya kunanguka+ na bangumba ya Yuda sambu na kupusa bantu ya Yeruzalemi na kusala pite ya kimpeve, mpi yandi vidisaka Yuda nzila.12 Nsuka-nsuka, bo kwisaka kupesa yandi mukanda mosi yina mbikudi Eliya+ sonikaka, nde: “Yehowa Nzambi ya nkaka na nge Davidi me tuba nde, ‘Nge me tambula ve na banzila ya tata na nge Yehoshafati+ to na banzila ya Aza+ ntotila ya Yuda.13 Kansi nge ke tambula na nzila ya bantotila ya Izraele+ mpi nge ke pusa Yuda ti bantu ya Yeruzalemi na kusala pite ya kimpeve+ bonso pite yina nzo ya Ahabi salaka,+ mpi nge fwaka nkutu bampangi na nge mosi,+ bantu ya nzo ya tata na nge, yina vandaka mbote kuluta nge.14 Yo yina Yehowa ke pesa mpasi ya nene na bantu na nge, na bana na nge, na bankento na nge, mpi na bima na nge yonso.15 Nge ta bela bamaladi mingi, mpi maladi ya misopo, tii kuna misopo na nge ta basika sambu na maladi yina, konso kilumbu.’”16 Ebuna Yehowa pusaka+ bantu ya Filistia*+ mpi Ba-arabi+ yina vandaka kuzinga pene-pene ya bantu ya Etiopia sambu bo nwanisa Yehorami.17 Yo yina bo kotaka na Yuda, bo kotaka na kingolo-ngolo, mpi bo nataka bima yonso yina vandaka na nzo ya ntotila,+ bana na yandi, mpi bankento na yandi; mwana na yandi mosi mpamba yina bikalaka vandaka Yehoahazi,*+ mwana na yandi ya nsuka.18 Na nima ya mambu yina yonso, Yehowa tindilaka yandi maladi ya misopo+ yina bo lenda belula ve.19 Ntangu fioti na nima, ntangu bamvula zole ya mvimba lutaka, misopo na yandi basikaka sambu na maladi yina, mpi yandi fwaka ntangu yandi vandaka kumona mpasi ya ngolo sambu na maladi na yandi; mpi bantu na yandi yokilaka yandi ve bima ya nsudi ya kitoko mutindu bo salaka na ba-nkaka na yandi.+20 Yandi vandaka na bamvula 32 ntangu yandi kumaka ntotila, mpi yandi yalaka bamvula nana na Yeruzalemi. Muntu mosi ve waka mawa ntangu yandi fwaka. Yo yina bo zikaka yandi na Mbanza ya Davidi,+ kansi na maziamu ya bantotila ve.+
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “tedimisaka mpeve ya bantu ya Filistia.”


text:
Interview accordée à la radio diocésaine Tomisa de Kikwit avec les amis Italiens
Radio Tomisa, Kikwit août 2007
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Nkuluntu Don Giorgio. Yandi ikele nkuluntu ya paroisse ya Mbundu Yezu na bwala Portici (diosezi ya Naples - Italie). Beto ikele na tata mumpe Don Marco. Yandi ikele tata Nkuluntu ya paroisse ya Santu Vito. Bo ikele kubingaka bwala na yandi Ercolano (diosezi ya Naples - Italie). Ye kumosi na beto, beto ikele na ba masoeurs tatu. Bo ikele ba masoeurs ya ndonga ya ba Missionnaires Catechistes ya Mbundu Yezu. Beto ikele na maman Joséphine (Giuseppina) yina ya vandaka kukwisa na beto. Kansi na mposo zole yayi imene kuluta, bo imene katuka kupona yandi bonso Mère Générale ya ndonga yayi. Yo yina yandi mpi ikele na beto. Kumosi na yandi, beto ikele na kilandi na yandi Masoeur maman Marcelline (Marcella) ya ikele na beto. Ye bo ikele mpi na leke na bo masoeur Silvi (Silvia). Yandi ikele mwana ya bwala Brésil, kansi ikele mpangi na beto ya kukatukaka na Afrika; bayina ya bo kutekaka na Amerika. Yandi imene kuvutuka diaka na ntoto ya ba nkaka na yandi. Ye na kulanda, beto ikele na ba mingnaga na beto zole. Kele na yina beno kumonaka na lumingu yina ya ntumbama, ba yina ya kubakaka lusilu, ba yina ya kusalaka nsiamisa. Beto ikele na munganga ya nkento Stefanie (Stefania) ya ikele na beto. Beto ikele mpi na munganga yina ya bakala Jean-Luc (Gianluca) ya ikele na beto. Ye beto ikele mpi na ba jeunes ya paroisse na beto ya imene kundima na kukwisa; mingi-mingi ba jeunes ya ke kulonguka ti jeune mosi ya ke kusalaka kisalu. Beto ikele na leke ne beto Darius (Dario) ya ke kulonguka mambu yayi ya nsila ya ba nsinga, mambu yayi ya kisalu ya beno ikele kusala. Yandi ikele kulonguka yo na radio. Ye beto ikele mpi na yina ya nkento kele bonso nde fiancée na yandi. Yandi mpi kuzolaka ve kuvutuka na nima: zina na yandi Laurette to ve Laura, yandi ikele na beto. Ye beto ikele mpi na jeune ya nkaka, zina na yandi Salvatore, yandi ikele yina ya kubakaka nsiamisa kumosi na lumingu na maman munganga ya nkento Stefanie ya ikele na beto. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusala kisalu ya kitoko, bonso ya ba plombiers. Yandi kuzaba yo mbote-mbote kibeni. Ye na kusukisa, beto ikele na Tata, ke papa ya ikele na bana, zina na yandi Antoine (Antonio). Yandi vandaka kusala kisalu na nzila ya train ya bwala Naples. Awa yandi imene baka “pension” na yandi, yandi me zola mingi kukwisa kwaku na beto na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit. Kansi kukwisa yayi, dibanza imene kubasika mingi-mingi na kati ya paroisse. Tata Pisekopo na beto Edouard Mununu, Marie-Edouard, yandi ikele kubikaka ve bana na yandi. Ntangu yandi kuwaka nde ata mono me kotaka na dibundu, na ndonga ya nkaka to ya Institut Séculier Saint Jean-Baptiste ya kufondaka tata Monseigneur Tharcisse Tshibangu; yandi kubikaka mono ve. Yandi waka nde mono ikele, yo yina ya landaka mono. Mbala tatu yandi imene kukwisa. Yandi imene kulosa ndobo, yandi kutuba: “ah est-ce ke kukwisa yayi ya mono ikele kukwisa, beno lenda ve kukwisa na mono?” Alors tata Nkuluntu Georges, kubakaka lukanu kumosi ye mono, ye ba nduku, bon! kana bonso nde mpila ikele beto kukwenda na kwenda kutala Kikwit. Yo yina, mvula yayi ya mvimba 2007, mono imene vanda na kulonga bo français na kati ya paroisse na beto (cours ya français). Mono me kusolula mpi na bo makambu ya ikele kutadila Congo, Kikwit. Yonso yayi na bumbote yonso, beto imene kusukisa yo na ngonda ya juin ti na ngonda ya juillet. Awa beto nde bon, beto kwenda. Na août yo yayi beto imene kwisa. Kele kiese mingi ya ba mpangi yayi yonso ya imene kwisa na mono, kiese mingi mpi na kumona diaka tata Narcisse na ngwashi John kuna na kuyidikila beto ba nkunga ya kitoko-kitoko. Yo ikele kiese na kumona nde dibundu na beto, ata mpasi ikele, beno ikele kutambwisa radio na beto kitoko kibeni. Ya beto vandaka mazono na Bulungu, beto imene kuwa bima mingi. Beto me tambula na lusanga, beto imene kwenda na Imbongo, mbasi beto ikele kwenda na Isingu, na Makungika; yo ikele kiese mingi na kuwa radio na beto ikele kukwenda ti bifulu yina ya ntama-ntama. Alors tata Narcisse, ngwashi John kuna nge mpi yamba mbote na beto. Kiese mingi, kitoko mpamba.
Frère Narcisse: Ntangu yayi Monsieur l’Abbé, nge ta meka ntete fioti kupesa nswa na tata Curé, Père Georges, yandi kupesa beto mabanza na yandi tuka ya beno me kwisa.
Père Sébastien Sasa: Alors tata Nkuluntu Georges, a te la parola! (ndinga na nge!).
Don Giorgio: Carissimi amici, ascoltatori, buona sera a tutti TRAD = Père Sébastien Sasa: Ba mpangi batondama, bakristu, balandi ya Radio Tomisa, mbote na beno.
Don Giorgio: Un grazie di cuore a radio Tomisa. Père Sébastien Sasa: Matondo vraiment na ntima ya mvimba sambu na ba mpangi na beto ya Radio Tomisa.
Don Giorgio: E’ un piccolo e semplice ponte di comunicazione della diocesi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kibeni bonso nde ka “pont” vraiment ya kitoko ya ikele kuvukisa bakristu yonso ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un bel ponte attraverso il quale possiamo conoscere questo popolo. Père Sébastien Sasa: Yo yina, mutindu yayi, beto lenda zabana ye kuzaba mpi bakristu ya dioseze ya Kikwit.
Don Giorgio: Un grazie al Vescovo, a Padre Sebastiano che ci ha accompagnato in questo itinerario, in questo bel pellegrinaggio nella terra d’Africa. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni ye matondo na tata Pisekopo Edouard ti na tata Sébastien, na mpila ya bo imene nata beto na ntoto yayi ya Afrika. Pelerinage yayi ya beto imene kusala, ikele ya kiese. Matondo mingi sambu na yonso.
Don Giorgio: Stiamo vivendo con lo spirito davvero dei pellegrini in questo momento. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzinga ye kuzingila voyage yayi kibeni bonso bantu ya ikele kusala nzetelo, nzetelo ya kitoko na ngindu ya Nzambi ye beto ikele kuzingila yo na ntima ya mvimba.
Don Giorgio: Credo che non siamo coloro che tengono a portare qualcosa, a imporre qualcosa, ma siamo coloro che vengono a capire per confrontarsi. Père Sébastien Sasa: Kieleka mono ikele kubansa nde kukwisa na beto awa, yo ikele kukwisa yina ve ya kutuba nde, beto me nata kana inki, kana ba nki, kele ve. Beto me kwisa sambu na kumona, kuzinga na beno, ye kutala luzingu na beto na ya beno ke zinga ya kimukristu ti beno, luswasanu ikele keti ve; ikele na kima ya ke vukisaka beto na kimukristu na beto yayi go ve.
Don Giorgio: E allora il senso del nostro stare qui è toccare l’Africa, terra e argilla .... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto ikele kieleka kibeni kusimba Afrika yayi: ntoto, ntoto ya mbwaki yayi ya Afrika, beto simba yo kibeni na maboko, beto diata na ntoto yayi ya Afrika...
Don Giorgio: ... quello di confrontare il modello africano, il modo di vivere africano con il modello occidentale. Père Sébastien Sasa: ... yina ya kutala kibeni mutindu ya beno kwaku na Afrika ikele zingaka, na mutindu ya beto ikele zingaka na bwala na beto kuna na mputu.
Don Giorgio: Siamo qui in certo qual senso per convertirci. Père Sébastien Sasa: Mono fwete tuba nde, kukwisa na beto kwaku kele bonso nde beto ikele zola kubalula ntima na beto, kusoba mabanza na beto, kubalula ba ntima na beto. Mabanza na beto yo kuma mabanza yina ya kitoko-kitoko kibeni.
Don Giorgio: Eric Fromm, diceva: “avere o essere”. Père Sébastien Sasa: Musoniki ya nene Eric Fromm kuvanka kutuba: “kuvanda na bima to ve Kuvanda”.
Don Giorgio: Ecco, noi vogliamo scegliere la strada della ricchezza interpersonale. Père Sébastien Sasa: Na nzila yo yina, beto ikele sosa nde, kukwenda ya muntu ikele kwendaka na ntwala, yo vanda ve nde muntu ke tala kaka yandi mosi, kansi yandi ikele kukabisa bima yonso na bampangi ya nkaka.
Don Giorgio: ... e porre in crisi il modello occidentale che è fondato fondamentalemente sull’avere. Père Sébastien Sasa: ... Na kutala yina, beto ikele kumona kibeni nde kuzinga na beto na mputu, yo ikele ve nde nge tala muntu sambu yandi ikele muntu, kansi nge ikele kutala muntu sambu yandi ikele na bima mingi.
Don Giorgio: Scoprire che accogliere Gesù significa: vivere principalemente il mistero della incarnazione. Père Sébastien Sasa: kuyamba Yezu yo ikele zola kutuba nde: kuzingila luzingu yina kibeni bonso nde yandi mosi Yezu mwana Nzambi imene kukituka muntu. Kusoba yina, beto mpi fwete zingila yo na kati ya ba ntima na beto, na kati ya luzingu na beto ya konso kilumbu.
Don Giorgio: Ecco incarnazione in occidente significherà essenzialità come si vive di essenzialità in Africa. Père Sébastien Sasa: Kima ya beto ikele kubinga “incarnation”, Yezu imene kukuma muntu. Kukuma muntu ya Yezu imene kuma, fwete balula luzingu na beno kwaku to ya beto kuna. Mingi-mingi yo ke zola kutuba nde, kulanda ve kusosa kubaka bima mingi-mingi, to ve nge vanda na bima mingi, kwenda kaka kubaka yina kibeni ya nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila. Kusosa ve kufulusa bima mingi-mingi, ve. Sosa yina nge lenda zingila, yina ya muntu lenda zingila, yo yina ya beto ikele kusosa.
Don Giorgio: Senghor del Senegal scriveva questi versi: Père Sébastien Sasa: Tata, mwana na beto ya Afrika, muntu ya mayele ya nene ya bwala Senegali Senghor kuvandaka kusonika mutindu yayi:
Don Giorgio: “Siamo il popolo della danza ... Père Sébastien Sasa: “Beto ikele kibuka ya bana yina ya ikele kina ... Giorgio: ... che a piedi nudi .... Père Sébastien Sasa: ... ye makulungulu Giorgio: ...batte la dura terra”. Père Sébastien Sasa: .... bo ikele kudiata ntoto yayi ya beto ya ngolo ya Afrika”.
Don Giorgio: E questo versetto ha ispirato il mio pellegrinaggio qui. Père Sébastien Sasa: Dibanza yayi ya tata Senghor imene kusala nde mono kubaka lukanu yayi ya kusala “pélerinage” yayi to ve nzetelo, ye mono kwisa kwaku na ntoto yayi ya Afrika.
Don Giorgio: Insistere nell’informare ... Père Sébastien Sasa: Kulanda kibeni yina na kusosa ye kupesa mazaya ... Giorgio: ... sui problemi fondamentali dell’Occidente quali il materialismo Père Sébastien Sasa: ... kutala kibeni dibanza yayi ya bana ya mputu ke kutalaka kaka mambu ya ke talaka moyo ve, kansi mingi-mingi, bo ikele kutala kaka mambu ya ikele kutadila nitu.
Don Giorgio: Ed evitare che sia un’esempio per l’Africa. Père Sébastien Sasa: Ye kusosa kutala nde bampangi yayi kwaku na Afrika bo kulanda ve mpila yina ya Mputu, ya beto ikele sala: kusosa kaka bima yayi ya ntoto, kansi mambu ya ikele kutadila moyo, bo ikele kubika yo na nima. Afrika kulanda mutindu yayi ve.
Don Giorgio: E unire l’evangelizzazione con la promozione umana. Père Sébastien Sasa: Beto fwete kusala inki mutindu? Kuvukisa kumwanga ndinga ya Nzambi ye kutomisa luzingu ya bantu, kutomisa bantu. Ye Radio na beto yayi ikele kieleka kibeni kutomisa.
Don Giorgio: C’è un vecchio modello di missione, basato sul dare e non promuovere la persona. Père Sébastien Sasa: Mutindu yina ya ntama ya kusala mission, bubu yayi beto ikele zola nde yo vanda diaka ve. Na ntangu ya ntama yo kuvanka inki mutindu? Bumbote nge kupesa .... na mission ke nki? Kupesa, kukaba, kukabila, kukabila bantu. Bubu yayi, beto ikele kuzola nde mission kuvanda diaka ve mutindi yina ya kutuba nde kifulu kaka ya kukabaka-kukabaka, ya kupesaka-kupesaka.
Don Giorgio: La vera missione nasce dal dono reciproco dell’amore di Dio. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele basika na lutondo yina ya Nzambi, ya muntu ya ikele kuyamba, ye yandi ke kabila mpi ba mpangi na yandi.
Don Giorgio: E la vera missione produce la pace nel cuore di tutti. Père Sébastien Sasa: “Mission” ya kieleka ikele yina ya ikele kupesa ngemba kibeni na kati ya ntima ya muntu, na kati ya ntima ya bantu.
Don Giorgio: Come diceva Giovanni XXIII nella “Pacem in terris” Père Sébastien Sasa: Ke bonso mutindu ya Tata Santu Papa na beto Yowani ya makumi zole na tatu, to ve Jean XXIII kuvandaka kutuba na kati ya mukanda na yandi na kutuba nde “Ngemba na ntoto”.
Don Giorgio: La vera pace è fondata sull’amore. Père Sébastien Sasa Ngemba yina ya kieleka kibeni, me vandilaka na zulu ya lutondo. Bansibulu na yo ikele yayi:
Don Giorgio: sulla verità, Père Sébastien Sasa: Masonga ...
Don Giorgio: sulla Giustizia Père Sébastien Sasa: justice ....
Don Giorgio: ... e sulla libertà ... Père Sébastien Sasa: ... ye kuvanda muntu yina ya “liberté” ya ngolo, nge ke zingila luzingu na nge bo mpila ya Nzambi ke kupesa nge, nge zingila liberté na nge.
Don Giorgio: Questi sono i presupposti perché i popoli del mondo possano crescere nella fraternità. Père Sébastien Sasa: Yo yayi ikele bima lenda sadisa nde bibuka ya bantu ya ntoto ya mvimba bo lenda kusinga bonso ba mpangi.
Don Giorgio: E non certo tra i rumori delle armi Père Sébastien: et allors ba mazu ya minduki, yina ikele bima ya mpamba. Yo ata nata ve ata kima na kati na beto.
Don Giorgio: I rumori della violenza e dell’oppressione di Caino. Père Sébastien Sasa: Mazu yina ya kuniokola ba mpangi, ya kuniefa ba mpangi bonso mpila ya Kaino.
Don Giorgio: o i disegni neocolonialisti Père Sébastien Sasa: keti ve mabanza to ve mutindu yina ya ba kolonisatori kuvandaka kusala ye ikele kufula diaka bubu na mutindu ya nkaka.
Don Giorgio: di altri nazioni sul Congo. Père Sébastien Sasa: kuniokula ya ba bwala ya nkaka ikele kuniokula Congo (RDC).
Don Giorgio: il Congo mi sembra un ammalato Père Sébastien Sasa: Congo yayi, sambu na mono, yo ikele bonso nde muntu yayi ya mbefo, ya ikele na maladi.
Don Giorgio: e tante persone sono al suo capezzale. Père Sébastien Sasa: ye bantu mingi ikele na lweka ye na nziunga na yandi.
Don Giorgio: Non per guarirlo, Père Sébastien Sasa: kele ve nde bo ikele kuzola kubelula yandi. Muntu yayi ikele kubela, Congo yayi kubeluka.
Don Giorgio: ma per approfittare di esso. Père Sébastien Sasa: kansi sambu na ku “profiter”, na mpila yandi imene bela, nde bo kudia, bo kuyiba, bo kusala mambu mingi.
Don Giorgio: alziamo il capo per risorgere con Cristo. Père Sébastien Sasa: beto nangula ntu na beto na ntwala, mpila mpi ya beto ikele kutubaka “kuntwala”, ye mpi, beto kufutumuka ye Kristu.
Don Giorgio: Shalom a tutti. Ngemba, shalom na beto yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi beno imene katuka kulanda yina ya Tata Curé ya imene katuka kuna na mputu. Ntangu yayi beto ata lutisa Mère Générale, yina ya ikele mpi na kima ya fioti ya kutuba.
Père Sébastien Sasa: ndinga beto ikele kulutisa yo na Mama Nkuluntu, Mama Josefina ya ikele Mère Générale ya ba Soeurs, mpila ya mono tubaka, Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu. Bo me katuka kupona yandi mposo zole to ve mposo tatu me luta, yo yina yandi mpi me tuba nde mu kwendeti na Afrika yango yayi mu kwe tala.
Frère Narcisse: Beto ikele zodila yandi na zina ya Radio Tomisa, ti ba landi yonso, ti ba kristu yonso, beto ikele kupesa yandi lukumu na mpila bo me pona yandi Générale ya ndonga yayi.
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi Mama Nkuluntu, ndinga na nge. A te Giuseppina.
Suor Giuseppina: Buona sera a tutti. Père Sébastien Sasa: Mbote na beno yonso, nkokila ya mbote.
Suor Giuseppina: Sono suor Giuseppina Père Sébastien Sasa: Mono ikele masoeur Josefina
Suor Giuseppina: della congregazione delle Suore Missionarie Catechiste del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: ya ndonga ya ba Masoeurs Missionnaires Catéchistes ya Mbundu Yezu.
Suor Giuseppina: La nostra congregazione è stata fondata da un Medico, Padre Eustachio Montemurro. Père Sébastien Sasa: Ndonga na beto kugangamaka na tata munganga, mumpe Estache Montemurro.
Suor Giuseppina: Questi giorni, visitando i villaggi di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, na kutalaka ba bwala na munziunga ya Kikwit,
Suor Giuseppina: ho rivisto l’origine della nostra congregazione. Père Sébastien Sasa: mono imene kumona diaka nki mutindu ndonga na beto kubandaka.
Suor Giuseppina: Il nostro fondatore, un medico che girava nei villaggi agricoli dell’Italia del Sud. Père Sébastien Sasa: Tata yayi ya kugangaka ndonga na beto, yandi vandaka munganga. Yandi vandaka kwenda kutambula na kati na ba bwala sambu na kusansa ba mbefo, mingi-mingi na bwala yina ya Italie ya ngele, na nsi ya Italie.
Suor Giuseppina: Visitando gli ammalati, vide che le persone avevano bisogno non solo di medicine, ma sopratutto di Dio. Père Sébastien Sasa: Na kutalaka ba mbefo, na kutambulaka na ba bwala, yandi monaka nde bambefo, bantu, bo vandaka ve kaka na nfunu nde ya nkisi, kansi bo vandaka mpi ntete-ntete na nzala ya Nzambi.
Suor Giuseppina: Per questo, fondò la Congregazione. Père Sébastien Sasa: Yo yina, yandi bakaka lukanu ya kuganga ndonga yayi ya beto na beto.
Suor Giuseppina: Per avere persone che lo aiutassero a portare l’amore di Dio nelle persone più sofferenti. Père Sébastien Sasa: Kuganga ya yandi kugangaka ndonga yayi, kuvandaka mingi kibeni na mpila nde yandi kuzwa ba mpangi ya ba nkento ya ya ta nata kibeni lutondo yina ya Nzambi na bantu yina yonso ikele na mpasi, na bantu yina yonso ikele na maladi.
Suor Giuseppina: Perciò oggi la nostra missione principale … Père Sébastien Sasa: Yo yina bubu yayi, “mission” na beto ya ntete-ntete...
Suor Giuseppina: ... è portare il messaggio che Dio ci ama Père Sébastien Sasa: ... kunata ndinga yayi nde ya kieleka yina nde Nzambi ke tonda beto mingi
Suor Giuseppina: Che ama ognuno di noi così come siamo. Père Sébastien Sasa: Ye Nzambi ikele kuzolaka mosi mosi na kati na beto mpila ya beto kele.
Suor Giuseppina: Il nostro desiderio è venire in Africa e poter vivere insieme a questo popolo che già ha la fede molto forte. Père Sébastien Sasa: Ye ngindu na beto kele ya kukwisa kwaku kibeni na ntoto yayi ya Afrika, kuzinga na beno. Ye beto ke mono, mono ikele kumona nde Afrika yayi, bantu ikele kuzinga lukwikilu na bo ya kieleka, lukwikilu ya ngolo, ya kieleka kibeni. Yo yina beto ikele zola kukwisa kwaku na Afrika, mingi-mingi na dioseze ya Kikwit.
Suor Giuseppina: perché così insieme possiamo camminare nell’amore di Dio e annunciarLo a quelli che soffrono. Père Sébastien Sasa: Yo yina beto ata tambula beto yonso kumosi na kati ya lutondo yayi ya Nzambi, ye kutala mpi inki mutindu kupesa ndinga ya Nzambi na ba yina yonso ya ikele na mpasi, ba yina yonso ikele na maladi to bimbefo.
Suor Giuseppina: A tutti, un forte abbraccio. Père Sébastien Sasa: Na beno yonso, na kiese kibeni, mono ikele kuyamba beno.
Suor Giuseppina: E che l’amore misericordioso di Gesù possa regnare in tutti voi. Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Ye lutondo yina ya mawa ya Yezu, yo kuka kuyala na kati ya ba ntima na beno. Matondo mingi.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba masoeurs kilandi ya masoeur Jozefina.
Père Sébastien Sasa: Bampangi batondama, beto ikele na maman Marcelline. Yandi ikele mosi mpi ya ndonga ya maman nkuluntu yayi ya imene katuka kutuba, ye beno imene kuwa. Yandi ikele muntu yayi ya ikele kusalaka na kati ya kibuka ya ba mamans ti ba papa yina yonso ya ba minunu. Bo ikele na nzo ya nene sambu na bo. Yandi mosi ata tubila beto mwa ndinga ya yandi ikele na yo.
Suor Marcellina: Buongiorno! Sono Suor Marcella, Missionaria Catechista del Sacro Cuore. Père Sébastien Sasa: Mbote! Mono ikele masoeur Marcella. Mono ikele soeur Missionnaire Cathéchiste ya Mbundu Yezu.
Suor Marcella: Opero in una casa di riposo dell’Istituto con settanta anziani. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kusalaka na nzo ya ndonga na beto, nzo ya mvunda ya ba minunu. Mono ikele na ba minunu makumi nsambwadi.
Suor Marcella: ove cerchiamo di farli stare felicemente. Père Sébastien Sasa: Na kifulu yayi, beto ikele kusosa na mpila yonso, na mawete, na mpila nde bo kuka mpi kumanisa luzingu na bo na ngemba, na kitoko yonso ye na kiese.
Suor Marcella: Abbiamo l’aiuto del cappellano che insieme a noi, anima un poco la parte religiosa. Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nganga-Nzambi mosi ya ikele “aumônier” na beto. Kumosi ye yandi, beto ikele kutala inki mutindu kusadisa ba mpangi na mambu ya imene kutadila moyo.
Suor Marcella: Con l’aiuto di giovani, i gruppi di ispirazione cristiana, rendiamo piacevole la loro permanenza tra noi. Père Sébastien Sasa: Kumosi mpi na ba jeunes, bilenge, baleke ya ba groupes ya imene kubasika na ba nsimbulu ya kimukristu (mumbandu bilenge ya mwinda na beto) ikele kwisaka kuna, kumosi ye beto, beto ikele kusosaka ku “animer” luzingu na bo na mpila nde bozinga kitoko, na ngemba yonso na kifulu yina, na nzo yina ya ba minunu ya beto imene salaka.
Suor Marcella: Ci auguriamo che anche qui in Congo sorga una di queste case per gli anziani. Père Sébastien Sasa: Beto ikele kuzodila na beno mpi nde kwaku na Congo, ka kifulu mpi kumonika ya muntindu yayi sambu na ba minunu bo vandaka-vandaka ve kaka mpidiyina ntantu-ntantu, kansi beno kuyunsa na kupesa bo mpi kiese.
Suor Marcella: Perché gli anziani in Italia ormai... sono isolati, poiché i figli lavorano tutti. Sono soli in casa per cui la loro scelta o non scelta è la casa di riposo, dove restano un po’ più tranquilli. Père Sébastien Sasa: na Italie, mingi-mingi na mputu mpi, kununa yo ikele diaka ve bonso na ntangu ya ntama. Kununa bubu me kilo mingi. Yo yina bana ya ikele kukuka ve kubaka ba minunu na nzo, bo ikele kunata bo na bifulu yina ya beto imene yidikaka sambu na bo. Yo ikele mpasi mingi na kumona nde na kati ya ba familiya, bantu yina imene kuma ba minunu, bo ikele kuzola bo diaka ve na ba nzo, bo ikele kunata bo na ba nzo yina ya bo ikele kubingaka ba “maison de repos” go ve nzo ya nvunda.
Suor Marcella: grazie e auguri a tutti. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi ye Nzambi kuvanda na beno yonso.
Frère Narcisse: Ntangu yayi, beto ata luta na ba mpangi ba minganga. Ve beto baka ntete masoeur, ok.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na masoeur maman Silvie. Yandi imene katuka na Brésil, kansi yandi imene kota na ndonga ya ba mama yayi. Yandi ikele mwana na beto yina ya ba nkaka na beto, bayina ya bo tekaka bonso ba mpika na Amerika. Bubu yayi, yandi imene kwisa kuvutuka na ntoto na beto ya Afrika. Beto wa mwa ndinga yandi ikele na yo.
Suor Silvia: Buona notte a tutti! Père Sébastien Sasa: Nkokila ya mbote na beno yonso!
Suor Silvia: Per me, è una grande gioia stare qui in questa terra. Père Sébastien Sasa: Sambu na mono, yo ikele kiese mingi na kukwisa ye na kutula makulu na mono na ntoto yayi ya ba nkaka na mono ya Afrika.
Suor Silvia: Perché è l’inizio, possiamo dire, della cultura anche brasiliana. Père Sébastien Sasa: Mono kubansa nde luzingu na beto, nzingidi ya bantu ya Brésil yo kukatukaka kibeni kwaku na beto na Afrika.
Suor Silvia: Per me è anche importante vivere il carisma della mia Congregazione come è stato detto già dalla mia Madre Generale: diffondere l’amore misericordioso di Gesù. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono mpi mono kukotaka na ndonga yayi na mpila nde, bonso Mama Nkuluntu imene kutuba: mono mpi kupanza lutondo yina ya kieleka ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il messaggio che voglio dare ad ognuno di voi oggi … Père Sébastien Sasa: Ndinga to ve dibanza ya mono ikele kuzola kupesa beno bubu yayi ...
Suor Silvia: Il messaggio proprio del mio fondatore.... Père Sébastien Sasa: Ndinga kibeni ya mono ke zola kupesa, ikele ndinga kibeni yayi ya tata ya kugangaka ndonga na beto Eustache.
Suor Silvia: Che ognuno di voi... Père Sébastien Sasa: Nde mosi-mosi na kati na beno...
Suor Silvia: sia testimone nel mondo dell’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: yandi kukuma na kati ntoto yayi ya beto, temoin ya lutondo ya Kristu
Suor Silvia: dell’amore che porta l’amore di Cristo Père Sébastien Sasa: lutondo yina, yo yela kibeni na kati na beno, lutondo yina ya Yezu Kristu.
Suor Silvia: Il mio grande desiderio è che un giorno, io possa venire qui ... Père Sébastien Sasa: Dibanza ya nene ya mono ikele na yo ikele yayi, ntima tiya-tiya: nde mono kukwisa kwaku na Afrika, mono kwisa kuvanda diaka na ba mpangi na mono, na ba ngwashi, na ba nkaka na mono.
Suor Silvia: Conto sulla vostra preghiera Père Sébastien Sasa: Mono ikele kutula kivuvu na bisambu na beno. Beno sambila beto.
Suor Silvia: Grazie per tutto. Père Sébastien Sasa: Matondo sambu na yayi yonso.
Père Sébastien Sasa: Ntangu yayi beto ikele kuluta na ba minganga. Beto wa ntete bo, “expérience” na bo, nki mutindu bo kwisaka kwaku na bwala ya dioseze ya Kikwit. Beto ata lomba na mama munganga yandi kuluta kuna ye yandi pesa beto mwa ndinga, yandi ya kutubaka kikongo kito-kito na kilumbu ya nsiamisa. Beto kuwa mama munganga.
Stefania: Mbote na beno yonso. Père Sébastien Sasa: Ah beno kumona, Mama munganga mbote! Yandi kuzaba kibeni kikongo, yandi ikele kubika kwaku.
Stefania: Dunque noi, io e Gianluca, siamo venuti qui, più che in qualità di medici; io di medico e lui di fisioterapista, in qualità di osservatori. Père Sébastien Sasa: Beto kibeni, beto kwisaka, kele ve nde beto kusala kisalu yina ya kimunganga, kansi beto kwisaka na kutala ntete nki mutindu makambu ikele kutambula kwaku na dioseze ya Kikwit. Beto ikele na kutala.
Stefania: Il nostro scopo in questo primo viaggio è stato quello di capire, come diceva Giorgio, la realtà africana, in particolare il campo sanitario e di confrontare le due realtà: la nostra e quella di Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, kele ya kutala inki mutindu, na makambu ya ikele kutadila “santé”, ba minganga, yo ikele kuluta kwaku na beno. Ye diaka, kutala keti luswasanu ikele na yina ya beto ikele kusalaka beto na yayi bo ikele kusala kwaku. Bonso mutindu ya tata nkuluntu Giorgio imene kutuba, kuzaba inki mutindu bantu ikele kuzingaka kwaku na Afrika.
Stefania: In questi giorni abbiamo fatto un’esperienza in diversi centri medici... Père Sébastien Sasa: Na bilumbu yayi, beto imene tambula na ba “centres” mingi ya ba minganga, ba centre ya “santé” mingi....
Stefania: e in particolare ci siamo fermati qualche giorno all’ospedale (generale) di Kikwit II. Père Sébastien Sasa: na bilumbu yayi, beto vandaka mingi-mingi na “Hôpital ya référence”, yina ya bo vandaka kubinga maternité ya Kikwit II.
Stefania: E il nostro obiettivo sarà quello di creare una collaborazione tra i due paesi. Père Sébastien Sasa: Ye yina ya beto ikele na kuyindula, beto banza nde na bilumbu ya ikele kukwisa, kana Nzambi kuzola, beto ata kutala inki mutindu ya beto lenda kusala na mpila nde ba minganga na beto kukwisa na ntoto na beno, ye ba minganga na beno kwaku lenda kukwisa mpi na beto sambu na kusala mwa “formation”. Na nima na yo, bo kwisa kuvutuka, na kufula kisalu.
Stefania: Si, non siamo venuti solo per portare materiali, attrezzature, ma per stabilire un rapporto di collaborazione, di formazione di medici congolesi in Italia, di esperienza di medici italiani a Kikwit. Père Sébastien Sasa: Kukwisa na beto, yo ikele ve nde ya kunata kaka bisadilu, bima mingi-mingi, kansi kutala nki mutindu beto lenda kusadisakana beto na beto ba minganga: ya beno kwaku na Kikwit kukwisa na beto, ya beno lenda kwisa na kulonguka kubaka mayele ya bima ya mpa, ye bo kuvutuka na mpila nde, bo kukuka kusadisa mpi ba mpangi ya ikele kwaku na Kikwit.
Stefania: E quindi al nostro ritorno in Italia inizieremo a sviluppare progetti Kikwit. Père Sébastien Sasa: Na kuvutuka na beto na Italie, beto ata tala, inki mutindu beto ata lenda kusala tu ba “projets” sambu na Kikwit.
Stefania: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Mama munganga me za zaba kibeni kikongo. Kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata Jean-Luc, tata munganga mpi. Yandi mpi ata kupesa beto ndinga na yandi ya yandi ikele na yo.
Gianluca: buona sera a tutti gli ascoltatori. Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na ba landi yonso ya Radio Tomisa.
Gianluca: Io sono Gianluca, dottore in fisioterapia. Père Sébastien Sasa: Mono ikele Jean-Luc, Munganga, “docteur” na fisioterapiya (physiothérapie).
Gianluca: E insieme alla dottoressa Stefania... Père Sébastien Sasa: Ye kumosi na mama munganga Stefania
Gianluca: ....ho avuto la possibilità di vedere la situazione di alcuni ospedali. Père Sébastien Sasa: ...beto imene kumona kumosi ti mpangi na mono ya munganga ya nkento, inki mutindu ba “situation” ya ba “hôpitaux” ikele.
Gianluca: Posso dire che questa esperienza maturata all’interno dell’ospedale di Kikwit due... Père Sébastien Sasa: Expérience yayi ya mono imene kusala, na kati ya opitali ya “référence” ya Kikwit II, to ve maternité yina ya Kikwit II...
Gianluca: ... mi ha insegnato moltissimo. Père Sébastien Sasa: yo imene kulonga mono bima mingi, mingi-mingi.
Gianluca: Perché ho visto il personale medico, il personale infermieristico... Père Sébastien Sasa: Sambu mono imene kumona ba minganga, ba “infirmier(e)s”...
Gianluca: ... lavorare in condizioni di ristrettezze economiche e tecniche... Père Sébastien Sasa: ... na kisalu na bo ya bo ikele kusala, na kati ya bisadilu mingi ya ikele kukonda...
Gianluca: ... ma riuscire anche a dare il meglio di sé al paziente. Père Sébastien Sasa: ... kansi na kati ya mpasi, ti kukonda kuvanda na bisadilu ya kieleka, bo ikele kukipesa, ntima ya mvimba, sambu na kisalu, ye kusadisa na ntima ya mvimba ba mbefo ti ba mpangi yina yonso ya ikele na mpasi. Yo ikele kiese mingi na kumona mutindu yayi ya bo ikele kusala.
Gianluca: ... attraverso un contatto compassionevole … Père Sébastien Sasa: ... kisalu na bo ya kusansa ba mbefo, bo ikele kusala yo na ntima ya mvimba. Yo ikele ve kisalu ya zulu-zulu, pidina ve. Bo imene kupesa ntima na bo ya mvimba sambu na kusansa bantu ya ikele na maladi.
Gianluca: Dalle nostre parti, in Italia... Père Sébastien Sasa: Na ntambu ya ba bwala na beto na Italie...
Gianluca: C’è una professionalizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: Muntu ikele kusala kisalu, kupesa ba nkisi, yandi ikele kusala na mpila nde bantu kumona nde yandi ikele munganga ya kieleka ya imene kulonguka mingi.
Gianluca: Manca quella umanità , quella umanizazione delle cure. Père Sébastien Sasa: na kusalaka mutindu yayi, kimuntu ikele kukonda na kati ye mpi na mpila ya kusansa ba mbefo. Bo ikele kusala kisalu sambu bo fwete kusala yo, kansi na kumona nde mbefo yayi mpi ikele muntu, mono kutala yandi bonso muntu, bo ikele kutala yandi kaka bonso mbefo, nkatu kuyindula to kutuba nde yayi mpe ikele muntu bonso beto.
Gianluca: Ci sono delle tecnologie quasi fantascientifiche... Père Sébastien Sasa: Kele na ba bisadilu ya nkwa-nkwa, ya kitoko-kitoko ya teknologiya ikele kunatila beto ya mingi–mingi ya kuluta kibeni.
Gianluca: il medico quasi non tocca neanche il paziente, non lo guarda... Père Sébastien Sasa: Na bisadilu yayi ya nkwa-nkwa, beto ikele kumona nde ba minganga na beto, bo ikele kusimba mbefo na maboko ve, bo ikele kutala yandi na meso ve...ikele ba bisadilu yayi nde ikele kusimba mbefo.
Gianluca: Invece dal punto di vista finanziario, la medicina è a carico dello Stato. Père Sébastien Sasa: Na mambu ya kutadila kusanzama, ti kufuta lusansu, nyonso ikele na maboko ya leta. Yandi muntu ikele kupesa mbongo yayi ya mingi na mpila nde kisalu kutambula mbote ye bantu kubaka mpi lusansu ya mbote.
Gianluca: Sicuro che ci sono sprechi enormi. Père Sébastien Sasa: Mono lenda songa beno nde, bo ikele kulosa mbongo mingi na kusalaka ba bima ya nkaka ya ikele na mfunu ya mingi ve, to ve kusala ba “dépenses” ya kukonda kikuma.
Gianluca: Quindi, ho visto questi medici, veramente lavorare, per me sono angeli scesi in terra. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona inki mutindu ba minganga ikele kusala kisalu na bo, na inki ba “conditions” bo ikele kusala yo. Sambu na mono, mono ikele kutuba yo na ntima ya mvimba, bo ikele kieleka-kieleka bonso ba wanzio ya imene tuluka awa na ntoto yayi ya beto.
Gianluca: Allora vorrei ringraziare loro, medici e infermieri, per avermi veramente insegnato tantissimo. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono ikele kuzola kupesa matondo mingi na ba tata minganga na bifulu ya beto imene kuluta, na ba mama “infirmières” na ba tata “infirmiers”, Nzambi kusadisa beno. Matondo mingi.
Gianluca: Grazie per l’ascolto. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na mpila ya beno imene landa mono. Yo ikele kiese mingi bambangi.
Frère Narcisse: Bampangi, beno imene katuka kulanda ba mpangi na beto yayi ya imene kukatuka na Italie... bo imene kukatuka kusolula na beto, kele na tata mosi diaka me bikala, mono kubanza. Me bikala ba jeunes na tata mosi, kana bo lenda tuba “pendant deux minutes” konso muntu, sambu beto manisa masolo na beto.
Père Sébastien Sasa: Beto ikele kubanda na muntu ya ikele kusala bisalu na beno. Ya kieleka tata Narcisse, ikele Darius, yandi ikele salaka mpi ba “sciences ya communication sociale”. Yandi mpi ngatu, kana Nzambi kuzola, nani kuzaba, kana yandi lenda vutuka diaka kwaku na kusala na Radio Tomisa. Chissà, Dario, se un indomani potrei.... io ritornare qui... e tu, anche ritornare qui a lavorare alla Radio Tomisa, chissà.
Dario: Comunque, venendo qui, io sono stato sorpreso dai Congolesi. Père Sébastien Sasa: Nakukwisaka kwaku, nzetelo yayi ya mono imene kusala, yo imene pesa mono kiese mingi na kumona luzingu ya ba mpangi yayi ya Congo.
Dario: Io sono partito da Napoli pieno di idee di quello che avrei trovato. Père Sébastien Sasa: Na kukatuka bwala na mono ya Naples, mono vandaka na ba ngindu mingi –mingi, bisakasaka na ntu sambu na bima ya mono ta mona: afrika yango ikele inki mutindu, Congo ya ngo yayi inki mutindu? Kele ba ngindu mingi-mingi mono vandaka na yo na ntu.
Dario: Invece è stata una sorpresa, non ha ....completamente diverso da quello che potevo aspettare. Père Sébastien Sasa: Kansi kukwisa ya mono imene kwisa na “terrain” kibeni, kieleka kele ve bonso mpila ya mono vandaka kuyindula, yo ikele mutindu ya nkaka kibeni.
Dario: Per me è stato forte il contatto con i bambini, di solito mi occupo anche dell’animazione. Père Sébastien Sasa: Yo ikele kiese mingi, mpila ya mono imene vanda kumosi ye bana fioti, ye kiese mpi mingi na kumona nde na bana yina, bima mingi beto imene kusala. Mono mpi ikele salaka “animation” ya ba “jeunes” na kati ya paroisse ya Mbundu Yezu.
Dario: E una volta che sono arrivato qui, mi sono accorto che tutti i piani di animazione che avevo fatto non andavano bene. Père Sébastien Sasa: Ye kieleka, yina yonso ya mono kuyidikaka na ntwala ya kukwisa nde mono ata sala “animation” na ba jeunes, yo kusimbaka ve kibeni. Yo yina mono salaka mutindu ya nkaka, kumona ya mono imene kumona kiese ya ba jeunes.
Dario: io mi aspettavo di venire qui e .... di mettere le regole del gioco. Père Sébastien Sasa: Mono vandaka kukwisa na ngindu ya kutuba nde mono mosi ata sala mpidiyayi, ba jeunes ata sala mutindu yayi, kansi yo imene vanda mutindu yina ve.
Dario: Invece ho avuto la meravigliosa sorpresa di essere animato io dai bambini. Père Sébastien Sasa: Yo imene kuvanda kiese mingi na kumona nde bana kibeni bantu kukumaka ba “animateurs” na mono.
Dario: fino al limite della gioia, dell’esuberanza di questi bimbi. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi na kumonaka bana yayi ke kumata, kutomboka, kupumbuka, yo ikele kiese mingi.
Père Sébastien Sasa: Kele na “fiancée” na yandi, mama Lorette, beto wa ngi mpi yandi ata songa beto. Na nima, tata salvatore kuna mpi kuyilama na mpila nde beto kusukisa. Mama Laurette, ndinga na nge.
Laura: Mbote na beno! Père Sébastien Sasa: Mbote mama Laurette, kikongo kibeni imene banda kupiya bana bo.
Laura: Volevo solo ringraziare tutte le persone che hanno permesso questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na ba mpangi yina yonso imene kusala nde nzetelo yayi beto kuka kusala yo na mbote yonso .....
Laura: ... che ci hanno accompagnato fin ora.... Père Sébastien Sasa: ... matondo mpi na bayina imene kufidisa beto ti ntangu yayi....
Laura: e ringraziare tutti i bambini che hanno saputo rallegrarci... Père Sébastien Sasa: ... ye kupesa matondo na bana yonso ya imene kuvukana na beto ye ya imene zaba kupesa beto kiese konso kilumbu...
Laura: ... con semplicità, con gioia... Père Sébastien Sasa: ... na ntima ya mvimba, na kiese....
Laura: ... valori che piano piano stanno un pò scomparendo. Père Sébastien Sasa: Yayi ikele bima, mumbandu: kiese, kuvanda kifulu mosi, malembe-malembe, ikele na kuvila na ba bwala na beto....
Laura: ... e che loro con la loro spontaneità, la loro semplicità, hanno fatto rinascere Père Sébastien Sasa: ... ye bana, na mutindu na bo ya kusala, mutindu na bo ya kuzinga, bo imene kubutisa ba bima yayi: kiese, kuvanda kumosi na kati ya ba ntima na beto.
Laura: Matondo mingi. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi. Kiese! Beno me mona banabo, yo me piya kibeni kikongo. Ngwashi Salvatore, sasuka nge mpi, nge bula kikongo kwaku. Ngwahi Salvatore, ndinga na nge! A te la parola.
Salvatore: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Salvatore: Approfitto di questo momento per ringraziare tutti voi. Père Sébastien Sasa: Mono ikele kubaka dibaku yayi sambu na kupesa matondo mingi na mosi-mosi ya beno ya ikele kulanda Radio Tomisa.
Salvatore: Per aver condiviso con me e Stefania il dono della cresima. Père Sébastien Sasa: Matondo na mutindu ya beno kuvukanaka na mono ye mpangi na mono Stefanie sambu na kusepela nsiamisa ya beto bakaka, kiese mingi sambu na nsiamisa na beto.
Salvatore: Siete stati una grande famiglia... Père Sébastien Sasa: Kieleka, beto imene kuwa na mpangi na mono, na ba mpangi yayi ya nkaka, nde beto ikele na kati ya familya, familya mosi....
Salvatore: Il mio scopo di questo viaggio.... Père Sébastien Sasa: Kukwisa na mono, na nzetelo yayi ya beto imene kusala ikele yayi:
Salvatore: ... e quello di vedere, pensare e agire. Père Sébastien Sasa: Kima ya ntete ya mono ikele kusosa ikele kumona, kuyindula ye kutala inki mutindu mono lenda sala kima.
Salvatore: Vedere tutte le problematiche che ci sono qua per esempio dall’acqua alle cose più piccole. Père Sébastien Sasa: Kutala yina yonso ikele ya mpasi kwaku, mumbandu makambu ya kutadila masa, mono ikele kumona bantu ikele kutambula na ba “bidon” na ntu.
Salvatore: E riflettere al ritorno... Père Sébastien Sasa: Kuyindula awa ya mono ikele kuvutuka ....
Salvatore: per come fare per agire l’anno prossimo. Père Sébastien Sasa: na kutala na mvula ya ikele kwisa ya beto ata vutuka, kutala nki mono lenda sala.
Salvatore: ... con la speranza che Dio, l’anno prossimo, mi consentirà di venire di nuovo. Père Sébastien Sasa: .... mono ikele na kivuvu nde na nsadisa ya Nzambi, na mvula ya ikele kwisa, mono mpi ata vutuka diaka awa.
Salvatore: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Beto ikele na tata nkuluntu Marko, yina ikele tata nkuluntu na bwala Ercolano, yandi mpi kupesa beto mwa ndinga na minuti zole. Yandi kutuba yina ya yandi ikele na yo, ye na nima, beto ata kusukisa na tata Antoine.
Don Marco: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Don Marco: Yezu Kristu Ntotila! Père Sébastien Sasa: Kuyala! Kieleka kibeni banabo, yo imene kupiya kikongo kwaku. Tata Marko ikele nglo kieleka, tuba tata.....vai
Don Marco: All’inizio quando abbiamo deciso di venire qui in Africa, ero un poco preoccupato. Père Sébastien Sasa: Na luyantiku, ntangu ya beto imene kubaka lukanu ya kukwisa kwaku na Afrika, ntangu ya beno imene kubaka ngindu ya kukwisa kwaku, mono vandaka zulu-zulu, mono tuba ah..beto ata kuma? Yo yayi beto ata sala?
Don Marco: Perché l’Africa, per me e anche per i miei amici, è un paese completamente sconosciuto. Ci ponevamo tante domande, anche stupide. Père Sébastien Sasa: Na ntwala ya kukwisa, beto vandaka kuyindula, ba ngiufula mingi-mingi, beto ikele kutuba nde yo Afrika yango ikele inki muntindu; yo kudia ata vanda nki mutindu? Kulala ta vandaka inki mutindu? Beto vandaka kuzaba mbote ve. Mpasi mingi kibeni kuvandaka na ntima na mono.
Don Marco: Ora sono quasi venti giorni che siamo qui in Africa, devo dire che sto cominciando a sentire mia questa terra, questa gente, quest’aria che respiro ogni giorno. Père Sébastien Sasa: Bilumbu makumi zole imene kuluta tuka kilumbu ya beto kwisaka, mono imene zaba kibeni nde Afrika yayi ikele mpi ya mono, mupepe yayi ya mono ikele kufulumuna mpi ikele ya mono. Bampangi yayi mpi ikele awa na Afrika, ikele kibeni bampangi na mono.
Don Marco: Venendo qui in Africa, ho capito cosà voleva dire Gesù quando diveca: “Signore ti ringrazio perché hai rivelato queste cose ai semplici e ai piccoli e le hai nascoste ai dotti e sapienti”. Père Sébastien Sasa: Mono imene zaba kibeni kubakisa mambu ya kutubaka Yezu nde: “Mfumu, mono ikele kumwesa nge ntonda sambu bima yayi nge imene songa yo na bana ya ntima ya mpempe, na ntima ya bana ya fioti, ye nge imene kubumbisa yo na ba bantu ya mayele, na bantu ya imene longukaka mingi”.
Don Marco: Questo l’ho visto soprattutto giocando coi bambini e vedendo ogni giorno tantissime persone semplici che vanno a lavorare nei campi con tanti sacrifici ma felici. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono imene mona na kusalaka nsaka na bana fioti, na kumonaka bantu ya ikele kukwenda na kisalu na makulu na kiese yonso ye, na kumonaka nde bantu ikele kuzinga na kiese kibeni ata nde mpasi ikele.
Don Marco: Sono rimasto molto colpito dell’accoglienza che ogni giorno noi riceviamo ovunque andiamo, sia nelle comunità parrocchiali, ma anche camminando tra la gente. Père Sébastien Sasa: Kima ya nkaka imene kupesa mono kiese mingi ikele na kumona kuyamba ya bo ikele kuyamba beto na kati ya bimvuka ya bakristu, kansi mpi na bifulu yonso ya beto ikele kutambula na kati ya bantu. Yo ikele kiese mingi.
Don Marco: Ogni giorno viene gente all’IFAK dove noi alloggiamo e non so quanti regali abbiamo avuto! Per questo è una cosa molto bella. Père Sébastien Sasa: Bantu ikele kukwisa mingi na kutala beto na IFAK, kifulu wapi beto ikele kulala. Konso ntangu ya bo ikele kukwisa, kadikabu na bo mpi ikele. Mono kuzaba ve, ba “cadeaux” to makabu ikwa beto imene kuzwa! Sambu bima yayi yonso, yo ikele kima mosi ya kitoko kibeni.
Don Marco: Allora qui in Africa, mi sento ancora figlio di Dio, fratello universale di tutti. Père Sébastien Sasa: Kieleka kwaku na Afrika, mono imene kudiwa kibeni nde mono ikele mwana ya Nzambi ye, mono ikele mpangi ya bantu yonso, mpangi na kati ya ba mpangi na mono.
Don Marco: Allora, grazie a tutti e la nostra speranza è proprio Gesù risorto come dice San Paolo: “se Cristo non fosse morto, vana sarebbe la nostra fede”. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso. Kivuvu na beto ikele kibeni Yesu ya imene kufutumuka, bonso mutindu ya Santu Polo ikele kutuba: “kana nde Cristo kufwaka ve, nga lukwikilu na beto mpi ikele mpamba”.
Don Marco: Matondo!
Père Sébastien Sasa: Matondo! Ngwashi na beto ikele sukisa, tata ya familya, papa Antoine. Ndinga na nge.
Antonio: Buona sera a tutti! Père Sébastien Sasa: Mbote, nkokila ya mbote na beno yonso!
Antonio: Grazie a tutti, …. tutti coloro che abbiamo incontrato in questi giorni. Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso ... ye mpi na bampangi yonso ya beto imene kukutana na bo na bilumbu yayi.
Antonio: Io sono qui ... Ho fatto questo viaggio perché sicuramente mosso dal mio cammino di fede. Père Sébastien Sasa: Kukwisa ya mono imene kukwisa, nzetelo yayi ya mono imene kusala, ikele mingi-mingi mwa kitaminu ya mono ikele kusala na kuyela na luzingu na mono ya moyo ti mpi ya lukwikilu. Yo yayi imene kusala nde mono lenda kukwisa kwaku.
Antonio: Chiedevo sempre al Signore, nelle mie preghiere, di darmi motivi forti e spronanti che mi facessero aumentare il passo verso di lui. Père Sébastien Sasa: Yo yina mono vandaka kulomba na Nzambi, na kati ya bisambu, na kusadisa mono na kubaka kikesa sambu na kusala nzetelo yayi, ye kuyela na kati ya luzingu na mono ya moyo.
Antonio: Ecco, ringrazio il Signore che mi ha fatto vivere quest’esperienza. Père Sébastien Sasa: Matondo mingi na Mfumu Nzambi, na mpila ya imene kupesa mono dibaku ya kuzinga ti kumeka kusala “expérience” na Afrika ye na Kikwit.
Antonio: Questa ricerca del mistero ... Père Sébastien Sasa: Kisalu ya kusosa kuzaba diswekamu...
Antonio: La religione cristiana è una religione di relazioni. Père Sébastien Sasa: “Religion” ya beto bakristu ikele “religion” ya ikele kusala nde bantu kuzingu na bumbote yonso kati na bo.
Antonio: ... relazione con Dio, ma soppratutto con tutti gli altri. Père Sébastien Sasa: .. kinduku ti Nzambi, kansi ntete-ntete kinduku na ba mpangi yina yankaka.
Antonio: Ecco cosa mi è rimasto molto impresso... è stato vicino ai miei occhi, ho ancora presenti tutti i volti dei bambini che ho incontrato. Père Sébastien Sasa: Kiese mingi kibeni na kumonaka bana ya fioti ya beto imene kukutana na bo.
Antonio: Ho visto in loro, volti di tristezza e di felicità. Père Sébastien Sasa: Mono imene kumona na luse na bo: kiese ye ntantu mpi kuvandaka na bo.
Antonio: Ecco, Gianluca e Stefania, raccontavano della nascita dei bambini in ospedale. Père Sébastien Sasa: Gianluca ti Stefania, imene kutela beto masolo inki mutindu bo imene kuvanda kifulu ya bana zole imene kubutuka na maternité ya Kikwit II.
Antonio: Io come papà vi do un messaggio. Père Sébastien Sasa: Mono bonso nde ba papa yonso, mono ikele zola kupesa na beno mwa ndinga (message).
Antonio: Ogni bambino che nasce è una speranza. Père Sébastien Sasa: Na konso mwana ya ikele kubutuka na familya, yo ikele kiese mingi ye mpi kidimbu ya kivuvu, ye yandi ikele nata mpi kivuvu na familya.
Antonio: Ecco, difendete e fate crescere i bambini. Père Sébastien Sasa: Beno tanina bana ye beno sansa bo mbote-mbote.
Antonio: Sono il futuro del Congo. Père Sébastien Sasa: Bana yayi ikele “futur” to ve mbasi ya Congo.
Antonio: Grazie a tutti! Père Sébastien Sasa: Matondo na beno yonso!
Père Sébastien Sasa: Kieleka bampangi bakristu, matondo mingi. Matondo na Mbuta-Nganga Edouard Mununu, matondo na mfumu na beto kwaku na kati ya radio frère Narcisse, kiese mingi. Matondo mingi na ngwashi na beto kuna John na nsila ya machini, ya imene kusadisa beto nde mambu yayi yonso kuluta kitoko. Matondo na balandi yonso ya Radio Tomisa.
Ye mono, bonso mwana ya ntoto yayi ya beto, mono ata lomba na beno: beto simbana, beto simba dibundu na beto, beto simba tata Pisekopo, beto simba ba Nganga-Nzambi, ba frères ti ba masoeurs. Beto simba bakristu yonso ya dibundu na beto ti ba animateurs, beto yonso kumosi na kutunga dibundu na beto yayi ya Kikwit. Kikwit na beto yayi fwete kwenda na ntwala. Afrika na beto fwete kwenda na ntwala, ye ndinga ya Nzambi ya beto ikele kuwa yo balula ba ntima na beto. Yina yonso ya mbi, yina yonso ya ikele kusosa kukabula beto, yina yonso ya ikele kuzola kunata mavwanga na kati na beto, Mpeve Santu kukulumuka ye yandi kusoba yo.
Bwala na beto kutoma, bwala na beto kukuma ya bantu ya kutoma. Bwala kukwenda na ntwala. Kiese mingi mpamba na kuvutuka na mayumbu. Ye beto ata songa mpi na bampangi yina ya nkaka, bana ya Kikwit ya ikele kuna na ba mputu, na kuvutuka na mayumbu. Mpamba ve, mayumbu ikele kitoko mpamba.
Ya Jean, matondo mingi. Ya Narcisse, matondo na nge mpi. Kisalu ya mbote. Radio Tomisa na ntwala, avant, avant, avant.


text:
Nzambi me ndimisa lusilu na yandi na Yakobi (13-15)
28 Yo yina, Izaki bingaka Yakobi, sakumunaka yandi, mpi songaka yandi nde: “Nge fwete kwela ve nkento na kati ya bana-bankento ya Kanana.+2 Kwenda na Padani-arami na nzo ya Betuele, tata ya mama na nge, mpi kuna kwela nkento na kati ya bana-bankento ya Labani,+ mpangi ya mama na nge.3 Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso ta sakumuna nge, ta sala nde nge buta mingi, mpi ta kumisa nge mingi, ebuna nge ta kuma kibeni kimvuka ya bantu.+4 Yandi ta pesa nge lusakumunu ya Abrahami,+ nge ti bana* na nge, sambu nge baka insi yina nge ke zinga bonso munzenza, insi yina Nzambi pesaka Abrahami.”+5 Yo yina Izaki tindaka Yakobi, mpi yandi kwendaka na Padani-arami, na Labani mwana ya Betuele muntu ya Arami,+ mpangi ya Rebeka,+ mama ya Yakobi ti Ezau.6 Ezau monaka nde Izaki me sakumuna Yakobi mpi me tinda yandi na Padani-arami sambu na kukwela nkento kuna, mpi nde ntangu yandi sakumunaka yandi, yandi songaka yandi nde, “Kukwela ve nkento na kati ya bana-bankento ya Kanana,”+7 mpi nde Yakobi lemfukilaka tata na yandi ti mama na yandi mpi kwendaka na Padani-arami.+8 Ebuna Ezau bakisaka nde bana-bankento ya Kanana vandaka kusepedisa ve tata na yandi Izaki,+9 yo yina Ezau kwendaka na Ismaele mpi kwelaka Mahalati mwana ya Ismaele mwana ya Abrahami, mpangi ya Nebayoti, katula bankento ya nkaka yina yandi vandaka ti bo.+10 Yakobi katukaka na Bere-sheba mpi landaka kukwenda na ndambu ya Arani.+11 Na nima, yandi kumaka na kisika mosi mpi yandi yilamaka sambu na kulala pana sambu ntangu vandaka me dinda. Yo yina, yandi bakaka ditadi mosi ya kisika yina, yandi tulaka yo sambu na kutula ntu, mpi yandi lalaka pana.+12 Ebuna yandi lalaka ndosi, mpi tala! kuvandaka ti kimatilu mosi me telama na ntoto, mpi nsongi na yo kumaka tii na zulu; ebuna bawanzio ya Nzambi vandaka kutombuka mpi kukulumuka na zulu na yo.+13 Yehowa vandaka na zulu na yo, mpi yandi tubaka nde:“Mono kele Yehowa Nzambi ya tata na nge Abrahami mpi Nzambi ya Izaki.+ Insi yai ya nge me lala, mono ta pesa yo na nge mpi na bana* na nge.+14 Bana* na nge ta kuma kibeni bonso bambuma ya zelo ya ntoto,+ mpi nge ta yalumuka na westi, na esti, na nordi, mpi na sudi, ebuna na nzila na nge mpi na nzila ya bana* na nge mabuta yonso ya ntoto ta baka kibeni lusakumunu.*+15 Mono kele ti nge, mono ta tanina nge konso kisika yina nge ke kwenda, mpi mono ta vutula nge na insi yai.+ Mono ta yambula nge ve tii kuna mono ta sala mambu yina mono me sila nge.”+16 Ebuna Yakobi telamaka na mpongi mpi tubaka nde: “Ya kieleka, Yehowa kele na kisika yai, kansi mono zabaka yo ve.”17 Yandi waka boma mpi tubaka diaka nde: “Kisika yai ke pesa boma kibeni! Yo lenda vanda kaka nzo ya Nzambi,+ mpi yo kele kielo ya zulu.”+18 Ebuna Yakobi telamaka na suka-suka, bakaka ditadi yina yandi tulaka ntu na yandi, tedimisaka yo bonso dikunzi, mpi tiamunaka mafuta na zulu na yo.+19 Yo yina yandi pesaka kisika yina zina Betele,* kansi zina ya mbanza yina vandaka ntete Luzi.+20 Ebuna Yakobi salaka lusilu nde: “Kana Nzambi kulanda kuvanda ti mono, kutanina mono na nzietelo na mono, kupesa mono dimpa ya kudia mpi bilele ya kulwata,21 mpi kana mono vutuka na ngemba na nzo ya tata na mono, mpidina Yehowa ta songa nde yandi kele Nzambi na mono.22 Ebuna ditadi yai ya mono me tedimisa bonso dikunzi ta kuma nzo ya Nzambi,+ mpi ntembe kele ve nde mono ta pesa nge ndambu mosi na kati ya bandambu kumi ya bima yonso ya nge ke pesa mono.”


text: 4 Na kitini ya nsuka ya bilumbu,*Ngumba ya nzo ya Yehowa+Ta tulama ngolo na zulu ya nsongi ya bangumba ya nene,Yo ta tombuka na zulu ya bangumba ya fioti,Mpi bantu ta kwisa kufuluka kuna.+2 Ebuna makanda mingi ta kwenda mpi ta tuba nde:“Beno kwisa, beto tombuka na ngumba ya YehowaMpi na nzo ya Nzambi ya Yakobi.+Yandi ta longa beto banzila na yandi,Mpi beto ta tambula na banzila na yandi.”Sambu nsiku* ta basika na Sioni,Mpi ndinga ya Yehowa ta basika na Yeruzalemi.3 Yandi ta zenga makambu na kati ya bantu mingi+Mpi ta tula mambu na ndonga* sambu na makanda ya ngolo yina kele ntama.Bo ta kumisa bambele na bo ya bitumba bima ya kubundudila ntotoMpi bo ta kumisa makonga na bo bakupu-kupu.+Dikanda mosi ta nangula ve mbele ya bitumba sambu na kunwanisa dikanda ya nkaka,Bo ta longuka mpi diaka ve bitumba.+4 Bo ta vanda,* konso muntu na nsi ya nti na yandi ya vinu mpi na nsi ya nti na yandi ya bafige,+Ata muntu mosi ve ta pesa bo boma,+Sambu munoko ya Yehowa ya makesa me tuba.5 Sambu bantu yonso ta tambula, konso muntu na zina ya nzambi na yandi,Kansi beto, beto ta tambula na zina ya Yehowa Nzambi na beto+ mvula na mvula.6 “Na kilumbu yina,” Yehowa muntu ke tuba,“Mono ta vukisa muntu* yina vandaka kutambula kifu,Mpi mono ta vukisa muntu yina panzanaka,+Kumosi ti bantu yina mono sadilaka mambu na nku.7 Mono ta sala nde muntu* yina vandaka kutambula kifu kubikala,+Mpi mono ta sala nde muntu yina kele ntama kibeni kukuma dikanda ya ngolo;+Mpi Yehowa ta yala bonso ntotila na bo na Ngumba ya Sioni,Yantika bubu yai mpi kimakulu.8 Kansi nge, O nzo-zulu ya bitwisi,Mwa-ngumba ya mwana-nkento ya Sioni,+Yo ta kwisa na nge, ee, luyalu ya ntete* ta kwisa,+Kimfumu yina kele ya mwana-nkento ya Yeruzalemi.+9 Ntangu yai, sambu na nki nge ke tula milolo na ndinga ya ngolo?Keti nge kele ve ti ntotila,To keti ndongisi na nge me fwaka,Sambu mpasi kusimba nge bonso nkento yina ke buta?+10 Baluka-baluka na mpasi mpi dila, O mwana-nkento ya Sioni,Bonso nkento yina ke buta,Sambu ntangu yai, nge ta katuka na mbanza mpi nge ta kwenda kuzinga na nseke.Nge ta kwenda tii na Babilone,+Mpi bo ta gulusa nge kuna;+Kuna Yehowa ta sumba nge diaka na maboko ya bambeni na nge.+11 Ntangu yai, makanda mingi ta vukana sambu na kunwanisa nge;Bo ta tuba nde, ‘Bika yandi kuma mvindu,Mpi bika meso na beto kumona ntangu diambu yai ke kumina Sioni.’12 Kansi bo ke zaba ve mabanza ya Yehowa,Bo ke bakisa ve lukanu* na yandi;Sambu yandi ta vukisa bo bonso ndonga ya bambuma ya bo me katuka kuzenga na kisika ya bo ke tutaka bambuma sambu na kukatula yo bampusu.13 O mwana-nkento ya Sioni, telama mpi tuta bambuma sambu na kukatula yo bampusu;+Sambu mono ta kumisa bibongo na nge kibende,Mpi mono ta kumisa maboto na nge kwivre,Mpi nge ta nika bantu mingi.+Nge ta pesa Yehowa bima na bo ya bo bakaka na banzila ya luvunu,Mpi nge ta pesa bima na bo na Mfumu ya kieleka ya ntoto ya mvimba.”+


text:
DISOLO YA LUZINGU
Nzambi Me Monisilaka Beto Ntima ya Mbote na Mitindu Mingi
NTANGU tata na mono Arthur vandaka toko, yandi vandaka kuzola Nzambi mingi mpi yandi vandaka na mfunu ya kukuma Pastere ya dibundu ya Metodiste. Kansi ntangu yandi tangaka mikanda ya Balongoki ya biblia, yandi sobaka mabanza mpi yantikaka kukwenda na balukutakanu ya Balongoki ya biblia. Tata bakaka mbotika na 1914, ntangu yandi vandaka ti bamvula 17. Na Mvita ya Ntete ya Ntoto ya Mvimba, bo lombaka yandi na kukuma soda, kansi yandi buyaka. Yo yina, bo tindaka yandi bangonda kumi na boloko ya mbanza Kingston na provense ya Ontario, na Canada. Ntangu yandi basikaka na boloko, yandi kumaka mupasudi-nzila.
Na 1926, tata kwelaka mama na mono Hazel Wilkinson. Nkaka na mono, mama ya mama na mono, longukaka kieleka na 1908. Mono butukaka na Aprili 24, 1931. Beto butukaka bana iya, mono kele mwana ya zole. Tata vandaka kuzola mpi kuzitisa Biblia mingi mpi yandi longaka beto mpi na kuzola mpi kuzitisa Biblia mingi. Kusambila Yehowa vandaka kima ya kuluta mfunu na luzingu na beto. Dibuta na beto vandaka kusamuna nzo na nzo mbala mingi.—Bisalu 20:20.
MONO KOTAKA VE NA MAMBU YA NSI-NTOTO, MONO KUMAKA MUPASUDI-NZILA
Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba yantikaka na 1939. Na mvula yina landaka, bo buyisaka kisalu ya Bambangi ya Yehowa na Canada. Bo vandaka kulomba bana ya nzo-nkanda na kupesa lusaku na drapo mpi na kuyimba nkunga ya insi. Balongi vandaka kupesa mono ti mpangi na mono ya nkento Dorothée nswa ya kubasika na nganda ntangu mambu yai vandaka kusalama. Kansi kilumbu mosi longi na mono pesaka mono nsoni, yandi tubaka nde mono ke vandaka ve kikesa. Na nima ya nzo-nkanda, banduku mingi ya nzo-nkanda nwanisaka mono mpi bo bwisaka mono na ntoto. Diambu yai pesaka mono diaka kikesa ya kulanda ‘kulemfukila Nzambi bonso mfumu na kisika ya kulemfukila bantu.’—Bisalu 5:29.
Na Yuli 1942, mono bakaka mbotika na tanki mosi na ferme, ntangu mono vandaka ti bamvula 11. Na bakonzie, mono vandaka kusala kisalu ya mupasudi-nzila ya ntangu fioti. Na mvula mosi, mono kwendaka ti bampangi-babakala tatu na nordi ya Ontario, kuna beto vandaka kulonga bantu yina ke zengaka banti ya nene.
Na Mayi 1, 1949, mono kumaka mupasudi-nzila ya ntangu yonso. Na nima, bo bingaka mono na kupesa maboko na bisalu ya kutunga na Betele ya Canada mpi na nima mono kumaka kusala na Betele ya Canada. Mono vandaka kusala na kisika ya kuniema mikanda, mpi mono longukaka kusadila masini ya kuniema mikanda. Mono ke yibuka diaka ntangu beto vandaka kuniema trakiti mosi yina vandaka kutubila mbangika ya Bambangi ya Yehowa na Canada, beto vandaka kusala mpimpa ya mvimba, mpi kisalu yango bakaka bamposo mingi.
Na nima, mono kumaka kusala na Biro ya Ke Talaka Kisalu ya Bilanga. Mukumba na mono vandaka ya kusolula ti bapasudi-nzila yina vandaka kukwenda kusamuna na Quebec, kisika yina bo vandaka kubangika ngolo Bambangi ya Yehowa. Mary Zazula vandaka na kati ya bapasudi-nzila yina. Yandi katukaka na mbanza Edmonton, na provense ya Alberta na Canada. Bibuti na yandi vandaka bantu ya dibundu ya Ortodokse. Ntangu Mary ti mbuta na yandi ya bakala ndimaka ve na kuyambula kulonguka Biblia, bibuti na bo kulaka bo na nzo. Na Yuni 1951, Mary ti mpangi na yandi ya bakala bakaka mbotika mpi bangonda sambanu na nima, bo kumaka bapasudi-nzila. Ntangu mono vandaka kusolula ti bapasudi-nzila, mono monaka mpenza nde Mary ke zolaka Yehowa mingi. Mono ke yibuka diaka mambu yina mono tubaka na nsi ya ntima nde ‘yai kele nkento ya mono fwete kwela’. Bangonda uvwa na nima, beto kwelanaka, na Yanuari 30, 1954. Mposo mosi na nima ya makwela, bo pesaka beto formasio ya nkengi ya nziunga. Bamvula zole yina landaka, beto salaka kisalu ya nziunga na nordi ya Ontario.
Sambu kisalu ya kusamuna yelaka mingi, yo lombaka nde bamisionere kuvanda mingi. Mono ti Mary yindulaka nde sambu beto me kangaka ntima na madidi ya ngolo mpi na bambembele ya Canada, beto ta kuka mpi kuzinga na konso kisika ya nkaka. Yo yina beto kotaka nzo-nkanda ya Gileade ya 27 mpi beto manisaka nzo-nkanda na Yuli 1956. Na Novembri, beto vandaka na Brésil, teritware na beto ya mpa.
KISALU YA KIMISIONERE NA BRÉSIL
Na Brésil, beto longukaka kiportige. Na luyantiku, beto longukaka bangogo ya nkufi ya kuyantika kusolula ti muntu.Na nima, beto longukaka mutindu ya kupesa muntu mukanda na bangogo ya nkufi. Ntangu beto yantikaka kusamuna, beto kutanaka ti mwana-nkento mosi yina sepelaka mingi na nsangu. Beto tubaka nde kana muntu me sepela na nsangu, beto ta tangila yandi verse mosi yina ke tubila luzingu na nsi ya Kimfumu ya Nzambi. Yo yina mono tangilaka yandi Kusonga 21:3, 4, mpi na nima mono tubaka diaka ve ata kima ya nkaka! Mono me zingaka ntete ve na kisika yina ntangu mpi malulu kele mingi.Ntangu yina ya mingi vandaka kuniokula mono mingi.
Teritware na beto vandaka mbanza Campos. Bubu yai, yo me kumaka ti mabundu 15! Kansi, ntangu beto kumaka, yo vandaka kaka ti kimvuka mosi mpi nzo mosi ya bamisionere. Bampangi-bankento iya vandaka kuzinga na kati: Esther Tracy, Ramona Bauer, Luiza Schwarz, mpi Lorraine Brookes (bubu yai Wallen). Kisalu na mono na nzo ya bamisionere vandaka kuyobisa ti kugoma bilele mpi kusosa bankuni ya kulambila. Na Kintete mosi na mpimpa, na nima ya kulonguka ya Nzozulu ya Nkengi, Mary vandaka kupema na kiti ya diva mpi yandi tulaka ntu na zulu ya lele. Beto vandaka kutubila mutindu kilumbu me luta. Ntangu Mary telamaka, nioka basikaka na lele yina yandi tulaka na nsi ya ntu! Yo pesaka beto boma mingi, mpi nsuka-nsuka mono fwaka yo.
Mvula mosi na nima ya kulonguka kiportige, beto yantikaka kisalu ya nkengi ya nziunga. Kura vandaka ve na nziunga yina beto vandaka. Beto vandaka kulala na ditoko mpi beto vandaka kusala banzietelo na zulu ya mpunda yina vandaka ti shario na nima. Beto salaka nzietelo mosi na train ntangu beto kwendaka kusamuna na bwala mosi yina vandaka na zulu ya bangumba. Kuna, beto futilaka shambre. Biro ya filiale tindilaka beto bazulunalu 800 sambu na kusamuna ti yo. Biro ya filiale vandaka kutindila beto bazulunalu, mpi beto vandaka kukwenda mbala na mbala kubaka yo na kisika yina bo vandaka kutinda yo.
Na 1962, Nzo-Nkanda ya Kisalu ya Kimfumu salamaka na bisika mingi ya Brésil. Bangonda sambanu, mono vandaka kutambula sambu na kutwadisa nzo-nkanda yai na bisika ya kuswaswana. Mono twadisaka banzo-nkanda na bambanza yai: Manaus, Belém, Fortaleza, Recife, mpi Salvador. Na Manaus, mono twadisaka lukutakanu mosi ya distrike, na kisika mosi ya nene ya bantu ke salaka bansaka. Bamvula vandaka kunoka mingi, yo yina na kisika ya lukutakanu masa ya mbote ya kunwa vandaka mpenza ve mpi bampangi vandaka ve ti kisika ya mbote ya kudia. Mono zabisaka mfumu mosi ya basoda diambu yango. Na mawete yonso, yandi bakaka bangidika sambu beto vanda ti masa ya kunwa na bilumbu yonso yina ya lukutakanu. Yandi tindaka mpi basoda sambu na kutungila beto batenta zole ya nene, beto vandaka kulamba mpi kudia na kati.
Na bangonda yina mono basikaka, Mary samunaka na kisika ya mumbongo, kansi ata muntu mosi ve tulaka dikebi na nsangu ya Biblia. Bantu yango katukaka na Portugal mpi kwisaka na Brésil sambu na kusosa mbongo. Mary lembaka nitu mpi songaka banduku na yandi nde, “Kisika ya nsuka ya mono ta zola kuzinga kele Portugal.” Ntangu fioti na nima, beto zwaka mukanda. Bo tindaka beto na kukwenda kusala na Portugal, na ntangu yina leta buyisaka kisalu ya Bambangi ya Yehowa na Portugal. Yo pesaka Mary mpasi mingi! Kansi, beto ndimaka mpi beto kwendaka na Portugal.
KISALU NA BETO NA PORTUGAL
Na Augusti 1964, beto kumaka na mbanza Lisbon, na Portugal. Bapolisi vandaka kuniokula bampangi. Ntangu beto kumaka, beto nwaninaka ve kumonana na bampangi mpi kutuba nde beto kele Bambangi. Ntete, beto futilaka shambre mosi. Ntangu beto bakaka mikanda ya insi yina, beto kumaka kufutila nzo ya nene. Na nima ya bangonda tanu, beto vandaka ti nswa ya kukutana ti bampangi ya Betele. Beto vandaka na kiese mingi ntangu beto kumaka ti dibaku ya kukwenda na balukutakanu!
Sambu leta buyisaka kisalu na beto, bo kangaka banzo ya Kimfumu mpi beto vandaka kusala balukutakanu na banzo ya bampangi. Bapolisi vandaka kutambula-tambula na banzo ya bampangi. Bo nataka bampangi mingi ya babakala ti ya bankento na biro na bo sambu na kuyula bo bangiufula. Bo niokulaka bampangi mpi bo lombaka bo na kutanga bazina ya bampangi yina vandaka kutwadisa na dibundu. Yo yina sambu na kuditanina, bampangi kumaka kubingana na bazina yina bantu mingi me zaba ve.
Lukanu na beto ya ntete vandaka ya kusala yonso sambu bampangi kulanda kubaka mikanda sambu yo sadisa bo na kukanga ntima. Mary vandaka kusonika masolo ya Nzozulu ya Nkengi na bapapie. Na nima yandi vandaka kuniema yo na masini mpi kubasisa yo mingi.
KUSAMBA NA TRIBINALE SAMBU NA KUBAKA NSWA YA KULONGA NSANGU YA MBOTE
Na Yuni 1966, Bambangi ya Yehowa kwendaka na tribinale ya Lisbon. Bantu fundaka bampangi yonso 49 ya dibundu ya Feijó nde bo ke salaka balukutakanu na nzo ya muntu mosi, na mutindu yina ke wakana ve ti nsiku. Mono sadisaka bampangi na kudibongisa na mutindu ya kusamba na tribinale. Mono salaka bonso nde mono kele avoka yina ta sambisa makambu mpi ta tuba nde Bambangi ya Yehowa me sala diambu mosi ya mbi. Kaka mutindu beto yindulaka, beto nungaka ve na tribinale. Bo tulaka bampangi 49, babakala mpi bankento, na boloko. Bo tubaka nde bampangi ta sala bilumbu 45 na boloko, kansi bampangi salaka bangonda tanu ti ndambu na boloko. Ata mpidina, tribinale yina sadisaka na kuta kimbangi ya nene. Ntangu tribinale vandaka kusalama, avoka na beto vutukilaka mambu yina Gamaliele tubaka, yina kele na Biblia. (Bisalu 5:33-39) Nsuka-nsuka, bantu yina ke mwangaka bansangu tubilaka tribinale yina na bansangu na bo. Beto waka kiese mingi ntangu avoka na beto yantikaka kulonguka Biblia mpi kukwenda na balukutakanu.
Na Desembri 1966, mono kumaka nkengi ya filiale. Mono kumaka kutadila mambu ya bansiku mpi mono salaka kisalu yai bamvula mingi. Beto salaka bikesa sambu Bambangi ya Yehowa kusambila Yehowa na ngemba na Portugal. (Bafilipi 1:7) Na Desembri 18, 1974, leta ndimaka nde Bambangi ya Yehowa kele ti nswa ya kusala mambu na bo ya lusambu. Mpangi Nathan Knorr ti Frederick Franz ya Nto-Kimvuka kwisaka kusepela ti beto. Beto salaka lukutakanu mosi ya nene na mbanza Oporto mpi na Lisbon, bantu 46870 vukanaka na lukutakanu yina.
Yehowa salaka mpi diaka nde bansamuni kulonga nsangu ya mbote tii na bisanga yina bantu ke tubaka kiportige, mu mbandu na Azores, na Cap-Vert, na Madeira, na São Tomé mpi na Príncipe. Bambangi ya Yehowa kumaka mingi na babwala yai, yo yina beto vandaka na mfunu ya Betele ya Nene. Bo tungilaka beto Betele, na Aprili 23, 1988, mpangi Milton Henschel salaka diskure sambu na Betele yai ya mpa. Bampangi 45 522 vandaka na diskure yina, na kati na bo vandaka mpi ti bamisionere 20 yina salaka na Portugal mpi me kwendaka kusala na bisika ya nkaka.
BAMPANGI YA KWIKAMA LONGAKA BETO MAMBU MINGI
Mono ti Mary ke sepelaka mingi na malongi yina beto me bakaka na bambandu ya bampangi ya kwikama. Mu mbandu, ntangu mono kwendaka kufidisa mpangi Theodore Jaracz na kutala filiale mosi, mono bakaka dilongi ya mfunu. Filiale yina beto kwendaka kutala vandaka ti diambu mosi ya nene, bampangi ya Komite ya Filiale salaka bikesa sambu na kumanisa yo. Kansi bo kukaka ve, yo yina bo yambulaka. Mpangi Jaracz pesaka bo kikesa mpi tubaka nde: “Yai kele ntangu ya kubika mpeve santu kusala kisalu na yo.” Mono ta vilaka mpi ve ata fioti mambu yina mpangi Franz tubaka bamvula mingi me luta ntangu mono ti Mary kwendaka na Brooklyn. Bampangi mingi yina beto vandaka ti bo lombaka yandi bandongisila, yandi zabisaka beto nde: “Ndongisila ya mono ke pesa beno kele nde: “Beno kangama kaka na dibundu ya Yehowa, yo vanda na ntangu ya kiese to ya mpasi. Dibundu ya Yehowa mpamba ke salaka kisalu yina Yezu pesaka balongoki na yandi, kisalu ya kulonga nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi!”
Kusala mambu yai me pesaka mono ti Mary kiese. Mono ke yibukaka mpi mambu mingi ya mbote yina mono kutanaka ti yo na bafiliale ya bansi mingi yina mono vandaka kutala. Beto vandaka kuzola kuvanda kisika mosi ti bansadi ya Yehowa ya bamvula yonso mpi kuyibusa bo nde Yehowa ke sepelaka ti kisalu na bo. Beto vandaka kusiamisa bo ntangu yonso na kulanda kusadila Yehowa.
Bamvula mingi me luta, bubu yai beto me lungisa bamvula 80 ti ndambu. Mary me kumaka kubela mingi. (2 Bakorinto 12:9) Beto me kutanaka mpi ti mambu ya nkaka ya mpasi. Kansi yo me kumisaka lukwikilu na beto ngolo mpi me pusaka beto na kukangama ngolo na Yehowa. Ntangu beto ke yindulaka bamvula yonso yina beto me sala na kisalu ya Yehowa, beto ke ndimaka nde Yehowa me sakumunaka beto mingi, mingi kibeni, sambu na ntima na yandi ya mbote. *—Tala noti na nsi ya disolo.
^ par. 29 Mpangi Douglas Guest fwaka ya kwikama na Oktobri 25, 2015, ntangu bo vandaka kuyidika disolo yai.


text: 33 Yai kele lusakumunu yina Moize muntu ya Nzambi ya kieleka pesaka bantu ya Izraele na ntwala ya lufwa na yandi.+2 Yandi tubaka nde:“Yehowa—yandi katukaka na Sinai mpi kwisaka,+Mpi yandi pesaka bo nsemo katuka na Seire.Yandi pesaka nsemo na nkembo yonso katuka na ntoto ya bangumba ya Parani,+Bamiriade ya santu* vandaka ti yandi,+Mpi basoda na yandi+ na diboko na yandi ya kitata.3 Yandi vandaka kuzola bantu na yandi;+Basantu na bo yonso kele na diboko na nge.+Bo vandaka ya kuvanda na makulu na nge;+Bo yantikaka kuwa mambu ya nge vandaka kutuba.+4 (Moize pesaka beto ntuma, nsiku mosi,+Nsiku yina kele kima ya dibundu ya Yakobi.)+5 Ebuna Yandi kumaka ntotila na Yeshuruni,*+Ntangu bamfumu ya bantu vukanaka kisika mosi,+Kumosi ti makanda yonso ya Izraele.+6 Bika nde Rubeni kuzinga mpi kufwa ve,+Mpi bika nde babakala na yandi kukuma ve fioti.”+7 Ebuna yandi pesaka lusakumunu yai na Yuda:+“O Yehowa, wa ndinga ya Yuda,+Mpi bika nde nge vutula yandi na bantu na yandi.Maboko na yandi me nwanina* bima na yandi,Mpi bika nde nge sadisa yandi ntangu yandi ke nwana ti bambeni na yandi.”+8 Sambu na Levi, yandi tubaka nde:+“Tumimi na nge* mpi Urimi+ na nge kele ya muntu yina kele ya kwikama na nge,+Muntu yina nge mekaka na Massa.+Nge yantikaka kuswana ti yandi pene-pene ya masa ya Meriba,+9 Muntu yina tubilaka tata na yandi ti mama na yandi nde, ‘Mono me monisila bo ve luzitu.’Nkutu yandi zabaka ve bampangi na yandi,+Mpi yandi buyaka bana na yandi mosi.Sambu bo zitisaka mambu ya nge tubaka,Mpi bo zitisaka kuwakana na nge.+10 Bika bo, bo longa Yakobi bankanu na nge+Mpi bo longa Izraele Nsiku na nge.+Bika bo, bo pesa ndumbu bonso nsudi ya kitoko sambu na nge*+Mpi dikabu ya mvimba na mesa-kimenga na nge.+11 O Yehowa, sakumuna ngolo na yandi,Mpi songa nde nge kele na kiese na kisalu ya maboko na yandi.Buka makulu* ya bantu yina ke telama sambu na kunwanisa yandi,Na mpila nde bantu yina ke mengaka yandi kutelama diaka ve.”12 Sambu na Benyamini, yandi tubaka nde:+“Bika muntu yina Yehowa ke zolaka mingi kuzinga na lutaninu pene-pene na yandi;Na ntangu yandi ke tanina yandi kilumbu ya mvimba,Yandi ta zinga na kati-kati ya mapeka na yandi.”13 Sambu na Yozefi, yandi tubaka nde:+“Bika Yehowa kusakumuna insi na yandi+Ti bima ya kuluta kitoko ya zulu,Ti malulu mpi masa ya ke katuka na banto na nsi ya ntoto,+14 Ti bima ya kuluta kitoko yina ntangu ke basisakaMpi bima ya kuluta kitoko yina ke basikaka konso ngonda,+15 Ti bima ya kuluta kitoko ya me katuka na bangumba ya nene ya ntama*+Mpi bima ya kuluta kitoko ya bangumba ya fioti yina ke zingaka mingi,16 Ti bima ya kuluta kitoko ya ntoto mpi bima yina me fulusa yo,+Mpi ti ngindu ya mbote ya Muntu yina ke zingaka na mwa-nti ya bansende.+Bika yo kwisa na ntu ya YozefiNa mukwa ya ntu ya muntu yina bo kabisaka ti bampangi na yandi.+17 Lukumu na yandi kele bonso ya mwana ya ntete ya ngombe ya bakala,Bibongo na yandi kele bibongo ya mpakasa ya bakala.Yandi ta pusa* bantu ti yoBo yonso tii na nsuka ya ntoto,Yo kele makumi ya mafunda ya Efrayimi,+Mpi yo kele mafunda ya Manase.”18 Sambu na Zebuloni, yandi tubaka nde:+“O Zebuloni, vanda na kiese ntangu nge ke basika,Mpi nge, Isakare, vanda na kiese na batenta na nge.+19 Bo ta binga bantu na ngumba.Kuna bo ta pesa bimenga ya lunungu.Sambu bo ta baka bima na bimvwama mingi ya* banzadi-mungwaMpi na bimvwama ya me bumbanaka na zelo.”20 Sambu na Gadi, yandi tubaka nde:+“Lusakumunu kuvanda na muntu yina ke kumisa bandilu ya Gadi+ nene.Yandi me lala kuna bonso ntambu,Yandi kele ya kuyilama sambu na kutumuna diboko, ee, mukwa ya ntu.21 Yandi ta sola kitini ya ntete sambu na yandi mosi,+Sambu kuna bo me bumbaka+ dikabu ya muntu yina ke pesaka bansiku.Bamfumu ya bantu ta vukana kisika mosi.Yandi ta lungisa lunungu ya Yehowa,Mpi bankanu na yandi sambu na Izraele.”22 Sambu na Dani, yandi tubaka nde:+“Dani kele mwana-ntambu.+Yandi ta pumbuka tuka na Bashani.”+23 Sambu na Naftali, yandi tubaka nde:+“Naftali me fuluka ti kundimama ya YehowaMpi yandi me fuluka ti lusakumunu na yandi.Baka westi mpi sudi.”24 Sambu na Asere, yandi tubaka nde:+“Asere me baka lusakumunu ya kuvanda ti bana.Bika nde bampangi na yandi kusadila yandi mambu mbote kuluta bantu ya nkaka,Mpi bika nde yandi dindisa* makulu na yandi na kati ya mafuta.25 Kibende mpi kwivre kele bikangilu ya kielo na nge,+Ebuna nge ta vanda na lutaninu bilumbu na nge yonso.*26 Kele ve ti muntu yina kele bonso Nzambi ya kieleka+ ya Yeshuruni,+Yina ke tambulaka na zulu sambu na kusadisa ngeMpi yina ke tambulaka na zulu ya matuti na bunene na yandi.+27 Nzambi kele kitininu katuka bantangu ya ntama,+Maboko na yandi ya kimakulu kele na nsi na nge.+Ebuna yandi ta kula mbeni na ntwala na nge,+Mpi yandi ta tuba nde, ‘Manisa bo!’+28 Izraele ta zinga na lutaninu,Mpi nto ya masa ya Yakobi ta vanda yo mosiNa insi ya mbuma mpi ya vinu ya mpa,+Yina zulu na yo ta bwisa malulu.+29 O Izraele, kiese na nge!+Nani kele bonso nge,+Bantu yina ke bakaka luguluku na Yehowa,+Kitaninu na nge+Mpi mbele na nge ya nene ya bitumba?Bambeni na nge ta leba nge,+Ebuna nge ta niata-niata mikongo na bo.”*