text:
Nkenda ya 74: Muntu ke tita ve
TALA mutindu bau keseka mwana ya bakala yai. Zina na yandi Jeremi. Yandi kele mbikudi ya ngolo ya Nzambi.
Yau kele na bamvula ya ntete ya Ntotila Jozias salaka yonso sambu na kumanisa lusambu ya biteki, Jéhovah songaka Jeremi na kuvanda mbikudi na Yandi. Kansi Jeremi tubaka nde yandi vandaka mwana ya fyoti mpi Jéhovah lakaka yandi nde Yandi tasadisa yandi.
Jeremi songaka bantu ya Israele na kusala nswalu na kubika mambu ya mbi. Yandi vandaka kutuba nde: ‘Beno sadila ve banzambi ya luvunu ya makanda yai.’ Kansi bantu ya Israele mingi vandaka kuzola lusambu ya biteki na kisika ya kuzola lusambu ya Nzambi ya kyeleka Jéhovah. Ntangu Jeremi vandaka kutuba na bantu nde Nzambi tapesa bau ndola sambu na mambu na bau ya mbi, bantu vandaka kuseka yandi ngolo kibeni.
Bamvula mingi kulutaka. Jozias fwaka mpi na nima ya bangonda tatu, mwana na yandi Joakim yingaka yandi na kimfumu. Ebuna Jeremi tubaka na bana ya Israele nde: ‘Yerusaleme tafwa kana beno balula ve bifu na beno.’ Banganga-Nzambi waka makasi, bau kangaka yandi mpi bokaka nde: ‘Inki nswa nge kele na yau na kutuba mutindu yina? Nge fwete kufwa.’ Na nima bau tubaka na bamfumu ya Israele nde: ‘Jeremi fwete fwa, sambu yandi metuba mambu ya mbi sambu na mbanza na beto.’
Inki Jeremi zolaka kusala? Mbikudi titaka ve! Na kutubaka na bau yonso, yandi tubaka nde: ‘Ikele Jéhovah metinda mono sambu na kutubila beno mambu yonso yai ya beno mewa. Kana beno balula bikalulu na beno ve, Jéhovah tafwa Yerusaleme. Kansi beno zaba mbote nde kana beno kufwa mono, beno tafwa muntu mekonda kusala dikambu.’
Bamfumu bikaka yandi, kansi bana ya Israele kubalulaka ve bikalulu na bau. Na nima, Nebukadenezar, ntotila ya Babilone kwisaka kunwanisa Yerusaleme. Yandi nungaka bantu ya Israele, mpi bau kumaka bansadi na yandi. Yandi nataka bau mingi na Babilone. Yindula fyoti kana mawa ya nki mutindu beno zolaka kuvanda na yau kana bau nataka beno na kingolo-ngolo na nsi ya nzenza!
Yeremia 1:1-8; 10:1-5; 26:1-16; 2 Bantotila 24:1-17.
Bangyufula
- Tanga zina ya mwana bakala yai ya kele na kifwanisu.
- Inki mutindu Yeremia vandaka kutadila mukumba na yandi ya kiprofete, kansi Yehowa kusongaka yandi inki?
- Inki nsangu Yeremia landaka na kuzabisa bantu?
- Inki mutindu banganga-Nzambi kumekaka na kubuyisa Yeremia, kansi nki mutindu yandi monisaka nde yandi vandaka kutita ve?
- Inki kusalamaka ntangu bantu ya Izraele kubalulaka ve banzila na bo ya mbi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Yeremia 1:1-8.
Mutindu mbandu ya Yeremia kemonisa yo, inki kekumisaka muntu ya kufwana sambu na kisalu ya Yehowa? (2 Kor. 3:5, 6)
Inki kikesa mbandu ya Yeremia kepesa Bakristu yina kele baleke bubu yai? (Lo. 12:1; 1 Tim. 4:12)
- Tanga Yeremia 10:1-5.
Inki kingana ya kendimisa Yeremia kusadilaka sambu na kumonisa nde kutula ntima na biteki kele mpamba? (Yer. 10:5; Yez. 46:7; Hab. 2:19)
- Tanga Yeremia 26:1-16.
Ntangu bo kezabisaka nsangu ya lukebisu bubu yai, inki mutindu bapakulami yina mebikalaka kelandaka nsiku yina Yehowa kupesaka na Yeremia ya “kubikisa ata kima ve”? (Yer. 26:2; Kul. 4:2; Bis. 20:27)
Inki mbandu ya mbote Yeremia kubikilaka Bambangi ya Yehowa ya bubu yai na yina metala kuzabisa lukebisu ya Yehowa na makanda? (Yer. 26:8, 12, 14, 15; 2 Tim. 4:1-5)
- Tanga 2 Bantotila 24:1-17.
Inki mambu ya mpasi kukuminaka Yuda sambu na kukonda kwikama na yo na Yehowa? (2 Bant. 24:2-4, 14)


c: text/html

text:
Yesu
Yesu (katuka -5 tî 33) vwandaka mulongi na ngunza ya bayuda.
Yesu kele muntu ya mfunu na lukwikilu mîngi. Na kimâni, kisilamu ye kibaha yandi kele ngunza mosi. Na kiyesu yandi kele Yesu Klisto: masiya na nzâmbi na nitu ya muntu.
Nkûmbu[soba | edit source]
Nkûmbu ya Yesu vwandaka Yeshua (ישוע) na kiarame. Yawu vwandaka mpila ya nkufi ya kihebru Yehoshua (יהושע). Na kihelada (yina vwandaka ndînga ya masono ya Ngwisani ya Yimpa), nkûmbu ya Yesu vwandaka Iesous (Inσouς), mpe na kilatini Iesus.
Yesu na Bansângu ya Mbote[soba | edit source]
Mbutukilu[soba | edit source]
Na bansângu ya Mbote ni Mariya vwandaka mâma ya Yesu. Nsângu ya Mbote ya Make ke na kutuba ve nkûmbu ya tâta ya yandi. Bansângu ya Mbote ya Matayi, Luke na Za ke na zabisa ti Yosefi kele tâta ya Yesu. Kasi Bansângu ya Mbote ya Matayi na Luke ke na kutuba ti Mariya vwandaka mwénsé, mpe yandi me kuma na kivumu na lulêndo ya Mpêve ya Lôngo.
Yesu butukaka na Betelemi, bwala ya fyoti na kizûnga ya Yudea, ntângu Erode vwandaka ntinu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkenda ya 110: Paul me binga Timote
TOKO ya beno kemona awa na ntumwa Paul zina na yandi Timote. Yandi vandaka kuzinga na Lystres na dibuta na yandi. Zina ya mama na yandi kele Eunise mpi ya nkaka na yandi ya nkento Loyis.
Yai mbala ya tatu Paul kekwisa na Lystres. Paul na Barnabas kwisaka awa sambu na mbala ya ntete meluta mvula mosi, na kulonga malongi. Mbala yai, Paul menata Silas.
Beno zaba mambu Paul ketuba na Timote? Yandi kelomba yandi na kufidisa yandi na Silas, sambu na kusamuna nsangu ya mbote na bambanza ya ntama.
Timote ndimaka. Na nima ya bantangu fyoti, Timote bikaka bibuti na yandi sambu na kulanda ntumwa Paul mpi Silas. Na ntwala ya kutubila beno nzyetelo na bau, beto tala mambu yina kuminaka ntumwa Paul. Yau meluta bamvula 17 ya Yezu monanaka na ntwala na yandi na nzila ya Damas.
Na ntangu yina Paul vandaka kukwenda sambu na kunyokula balongoki ya Yezu, kansi yandi mosi kumaka longoki! Na nima, Bayuda ya Damas zolaka kufwa yandi sambu bau kezolaka ve malongi ya metala Yezu. Kansi balongoki sadisaka yandi na kutina na kutulaka yandi na kitunga mpi kukulumusaka yandi na lupangu ya mbanza.
Na nima, Paul kwendaka kusamuna na Antiokia. Yau kele kisika yina balongoki bingamaka “Bakristu” sambu na mbala ya ntete. Na nima, Paul na Barnabas tindamaka na bansi ya ntama. Bau zyungaka bambanza mingi, na kati na yau Lystres, mbanza yina vandaka kuzinga Timote.
Mpi na ntangu yai, Paul mekwisa dyaka na Lystres na nima ya mvula mosi, sambu na mbala ya zole. Ntangu Timote kwendaka na Paul mpi Silas, wapi bau kwendaka? Beto tala karte.
Ntete, bau kwendaka na Iconium, na nima na Antiokia. Bau kwendaka mpi na Troas, na Filipe, na Tesalonike mpi na Berée. Beno kemona Atene na karte? Paul kulongaka pana. Na nima na yau, bau samunaka kiteso ya mvula mosi na ndambu na mbanza ya Korinte. Na nsuka, na nima ya kutelama fyoti na Efeze, bau kotaka na maswa sambu na kukwenda na Cezarée, mpi katuka pana, bau kwendaka na Antiokia, kisika Paul bikalaka.
Timote salaka bankama na bankama ya bakilometre kumosi na Paul sambu na kusamuna “nsangu ya mbote” mpi na kukangula mabundu mingi ya Bukristu. Ntangu beno takuma bambuta, keti beno tavanda bansadi ya kwikama ya Nzambi bonso Timote?
Bisalu 9:19-30; 11:19-26; kapu 13 tii na 17; 18:1-22.
1. Roma; 2. Malta; 3. Berea; 4. Tesalonika; 5. Korinto; 6. Filipi; 7. Atene; 8. Krete; 9. Troasi; 10. Efezo; 11. Mileti; 12. Kolosai; 13. Antioshe; 14. Ikoniumi; 15. Listre; 16. Shipre; 17. Antioshe; 18. Sezarea; 19. Yope; 20. Damasi; 21. Yeruzalemi; 22. Nzadi-Mungwa ya Nene (Mediterane)
Bangyufula
- Pesa zina ya mwana-bakala yina kele na kifwanisu, yandi vandaka kuzinga na wapi, mpi pesa zina ya mama ti ya nkaka na yandi.
- Inki Timoteo kutubaka ntangu Polo kuyulaka yandi kana yandi tazola kufidisa Silasi ti Polo sambu na kusamuna na bantu ya bisika yina kele ntama?
- Na nki kisika balongoki ya Yezu kubingamaka Bakristu sambu na mbala ya ntete?
- Na nima ya kukatuka na Antioshi, inki bambanza yankaka Polo, Silasi, ti Timoteo kwendaka kutala?
- Inki mutindu Timoteo kusadisaka Polo, mpi nki ngyufula baleke fwete kudiyula bubu yai?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Bisalu 9:19-30.
Inki mutindu Polo kumonisaka mayele ntangu yandi kutanaka ti kimbeni sambu na nsangu ya mbote? (Bis. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Tanga Bisalu 11:19-26.
Inki mutindu disolo yina kele na Bisalu 11:19-21, 26 kemonisa nde mpeve ya Yehowa ketwadisaka kisalu ya kusamuna?
- Tanga Bisalu 13:13-16, 42-52.
Inki mutindu Bisalu 13:51, 52 kemonisa nde balongoki kubikaka ve nde kimbeni kulembisa bo nitu? (Mat. 10:14; Bis. 18:6; 1 Pie. 4:14)
- Tanga Bisalu 14:1-6, 19-28.
Inki mutindu bangogo “bo vandaka kupesa bo na maboko ya [Yehowa, NW]” kesadisa beto na kufyotuna basusi ya kukonda mfunu ntangu beto kesadisa bantu ya mpa? (Bis. 14:21-23; 20:32; Yoa. 6:44)
- Tanga Bisalu 16:1-5.
Inki mutindu luzolo ya Timoteo ya kulemfuka na luyotisu kemonisa pwelele mfunu ya kusala ‘mambu yonso sambu na Nsangu ya Mbote’? (Bis. 16:3; 1 Kor. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Tanga Bisalu 18:1-11, 18-22.
Bisalu 18:9, 10 kemonisa nki na yina metala mukumba ya Yezu na kutwadisa kisalu ya kusamuna, mpi nki kivuvu yo kepesa beto bubu yai? (Mat. 28:20)


text:
Linɔ́ngi ya [Mosɛnzɛli Nzo ya Nkengidi] ye Lamuká!
Ba lenda bimisa zizulunalo zeto mu Internet mu zindinga luta 200, diaka mu ndinga za mababa. Linongi ya Mosenzeli [Nzo ya Nkengedi] yeti bangula beto mambu momo meti luta mu nza yamvimba mulungisa zimbikudulu za Bibila. Meti kindisa bobo batanganga mo mu nzila ya nsangu ya mbote ya Kimfumu kia Nzambi ye yeti kubasadisa bakala minu mu Yesu Klisto. Lamuka! yeti monisa beto mpila tufueti tomisina mambu ma ntangu’eto. Yeti vovila mambu ma mfunu ye ma manene mukwikila vo Nsemi wuna fuanisa nsilulu’andi ya tula nza ya mpa ya yenge ye ya kondua wonga. Sola ndinga yi uzolele mu fulu kina, mpe niema vana basonekene “Sosa” mu mona nkia mutindu a zizulunalo zena mu ndinga yina.


text:
Patua
Patua kele mpila ya ndinga, yina muntu mosi to bantu mingi ke tubaka. Bapatua kabama na bapatua ya buala, bapatua ya kalasi na bapatua ya kimuntu.
Ngogo patua kuenda na patois, yina kele ngogo ya kifalanse.
Ndinga na patua[soba | edit source]
Mbala mingi ndilu na kati ya ndinga na patua kele ya politika.
- dipanda ya politika
- ndinga yango kele mpila mosi ve na bandinga ya nkaka
- ntalu ya batubi
- ntalu ya mikanda na babuku
Max Weinreich me tuba nde "Ndinga kele patua yina kele na binuani na bamasua ya vita".


text:
Inki Kisika Beto Lenda Baka Bamvutu na Bangiufula ya Mfunu ya Luzingu?
Keti beto lenda baka bamvutu na . . .
siansi?
filozofi?
Biblia?
NSONIKI MOSI YA BIBLIA TUBAKA NA NZAMBI NDE
“Pesa mono mayele ya kubakisa . . . Ndinga na nge . . . kele kieleka.”—Nkunga 119:144, 160, Mbalula ya Nsi-Ntoto ya Mpa.
Biblia ke pesaka bantu mingi bamvutu.
Keti nge mpi ta zola kubaka bamvutu?
Site Internet jw.org lenda sadisa nge.
NA KUTANGA mikanda
Bamvutu na bangiufula ya Biblia
Lusadisu sambu na mabuta
NA KUTALA bavideo yina me simbama na Biblia
Malongi mpi bankunga sambu na bana
Bandongisila sambu na batoko
NA KUBAKA mikanda yai
INKI NGIUFULA KE TADILA NGE MPENZA NA BANGIUFULA YAI YA MFUNU?
Inki kele ntendula ya luzingu?
Keti Nzambi muntu kele na kisina ya bampasi na beto?
Inki ta kumina nge kana nge me fwa?
Nge lenda baka bamvutu ya Biblia na bangiufula yai na jw.org.
(Kwenda na LA BIBLE ET VOUS > QUESTIONS BIBLIQUES)


text:
Mposo
Mposo kele ndonga ya bilumbu. Mposo kele mpe zina ya kilumbu ya sambanu ya mposo ya mindele.
Mposo ya mindele[soba | edit source]
Mposo ya mindele kele na bilumbu sambuadi.
Ngonda mosi kele na bamposo 4 ya mindele.
Kisina ya bazina ya bilumbu[soba | edit source]
Bazina ya bilumbu ya 1-5 kele zina ya lutangu (mosi, zole, tatu, iya ná tanu).
Zina ya Sabala ke katuka na kimputulukesi sábado ná zina ya Lumingu ke katuka na kimputulukesi domingo.
Mposo ya bakongo[soba | edit source]
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na bandinga ya bakongo.
Ngonda mosi kele na bamposo 7 ya bakongo.


text:
Nkenda ya 89: Yezu ke sukula tempelo
BENO tala Yezu. Yandi kele na makasi. Beno zaba sambu na inki? Yau kele sambu bantu yankaka ya mekwisa na tempelo ya Nzambi kele na nzala ya mbongo, mpi kesosa na kuvwama na mbongo ya bantu yina kekwisa kusambila Nzambi na Nzo na yandi.
Keti beno kemona na kifwanisu bana bangombe yina yonso, mameme mpi mayembe? Bantu vandaka kuteka bitwisi yai na tempelo. Sambu na inki? Sambu bana ya Israele vandaka na mfunu na yau sambu na bimenga yina bau vandaka kutambika na Nzambi.
Na kulandaka nsiku ya Nzambi, konso muntu ya Israele yina vandaka kusala masumu, fwete tambika kimenga. Yau vandaka mpi ti bantangu yankaka yina yau lombaka nde bana ya Israele kupesa makabu. Kansi, wapi bana ya Israele lungaka kusumba bitwisi yina bau fwete tambika na Nzambi?
Bana ya Israele yankaka kuvandaka na bitwisi mpi lendaka kutambika yau na bimenga, kansi bamingi na kati na bau kuvandaka na yau ve mpi bankaka vandaka kuzinga ntama ti Yerusaleme, mpi yau vandilaka bau mpasi na kunata kitwisi mosi tii na tempelo. Sambu na yau, bau vandaka kusumba kaka kisika yina. Kansi bateki ya tempelo vandaka mbi: bau vandaka kuteka bitwisi na bau na ntalu mingi. Mpi sambu na kinkita na bau, bau lungaka ve kusadila yau na tempelo ya Nzambi.
Na yau beto kezaba sambu na nki Yezu kuwaka makasi mingi. Na makasi na yandi yina, yandi nangulaka bamesa ya bantu yina vandaka kusoba mbongo mpi mwangaka mbongo na bau. Yandi bakaka nsinga, mpi salaka fimbu. Yandi kulaka bambisi yonso na tempelo. Na nima, yandi tubaka na bateki mayembe nde: ‘Beno katula bima yai awa! Yau kele nzo ya Tata na mono. Beno kumisa yau ve nzo ya kinkita.’
Balongoki yankaka fidisaka Yezu na tempelo na Yerusaleme. Bau yitukaka mingi na kumona mambu yina Yezu kusalaka. Na nima, bau yibukaka nde na kati ya Bible, bau tubilaka sambu na yandi nde: ‘Zola na mono sambu na nzo na nge, kepela na ntima na mono bonso tiya.
Ntangu Yezu vandaka na Yerusaleme sambu na nkinsi ya Pake, yandi salaka bidimbu ya nkumbwa mingi. Na nima, Yezu katukaka na Judée sambu na kuvutuka na Galilée. Sambu na yau, yandi sabukaka Samaria. Beto tala nki mambu bwaka na Samaria.
Yoane 2:13-25; 4:3, 4.
Bangyufula
- Sambu na nki bantu vandaka kuteka bambisi na tempelo?
- Inki kupesaka Yezu makasi?
- Mutindu nge lenda mona yo na kifwanisu, Yezu kesala inki, mpi yandi tubilaka bantu yina vandaka kuteka mayembe inki?
- Ntangu balongoki ya Yezu monaka mambu yina yandi vandaka kusala, inki mambu bo yibukaka?
- Inki distrike Yezu kusabukaka ntangu yandi vandaka kuvutuka na Galilea?
Ngyufula ya ngika
- Tanga Yoane 2:13-25.
Na kutadila mutindu Yezu kuwilaka bantu yina vandaka kushanze mbongo na tempelo makasi, inki kele mutindu ya mbote ya kutadila bisalu ya metala mumbongo na kati ya Nzo ya Kimfumu? (Yoa. 2:15, 16; 1 Kor. 10:24, 31-33)


text:
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka. Zina «sida» kwiza tuka kifwalansa «syndrome de l'immunodéficience acquise».
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
- kusala bizumba na nkoso muntu, ata nge zaba yandi mbote mbote ve
- kuzanga masonga na makwela
- mpasi ya luzingu
- kukonda kuzaba inki yai maladi ya sida mpe mutindu ya kuditanina na yau
- ndongisila ya imbi ya banduku ya nkaka.
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.


text:
Nkenda ya 65: Nkabisa ya kimfumu
SAMBU na nki muntu yai kepasula mvwela na yandi? Yau kele sambu Jéhovah mepesa yandi nswa. Muntu yai kele mbikudi Abija. Mbikudi kele nani? Keti beno zaba yandi? Yandi kele muntu yina Nzambi kezabisa na ntwala mambu yina tabwa na bilumbu kekwisa.
Mbikudi Abija ketubana awa ti Jeroboam, muntu mosi yina Salomon tulaka nkengidi ya ndambu ya bisalu ya kutunga nzo. Ntangu mbikudi kutanaka na Jeroboam, yandi salaka kima ya kuyituka. Yandi katulaka mvwela na yandi mpi pasulaka yau na bitini 12. Na nima, yandi tubaka na Jeroboam nde: ‘Baka bitini 10.’ Sambu na nki Abija pesaka na Jeroboam bitini 10?
Mbikudi Abija tubaka na Jeroboam nde Jéhovah tabotula kimfumu na Salomon mpi tapesa Jeroboam makanda 10. Yau tabikala kaka makanda zole na Roboam mwana ya Salomon mpi nkitani na yandi na kimfumu.
Ntangu Salomon waka yau, yandi wilaka Jeroboam makasi mpi sosaka na kufwa yandi. Jeroboam tinaka na Egypte. Na nima ya bamvula, Salomon kufwaka. Salomon yalaka bamvula 40. Mwana na yandi Roboam yingaka yandi na kimfumu. Ntangu Jeroboam waka nde Salomon mefwa, yandi katukaka na Egypte mpi vutukaka.
Roboam vandaka ntotila ya mbi. Yandi lutaka mbi ya tata na yandi Salomon. Jeroboam na bambuta yankaka kwisaka kumona yandi mpi tubilaka yandi na kubika kunyokula bantu. Kansi Roboam wilaka bau ve. Yandi kumaka dyaka mbi ya kuluta. Ebuna makanda 10 ya Israele solaka Jeroboam bonso ntotila. Kaka makanda zole yina ya Yuda mpi ya Benjamin bikalaka na Roboam.
Jeroboam vandaka kuzola ve nde bantu na yandi kwenda na Yerusaleme sambu na kusambila na tempelo ya Jéhovah. Sambu na yau, yandi salaka biteki zole ya bana bangombe ya wolo mpi yandi pusaka bantu na yandi na kukembisa yau. Nsi fulukaka na kamwa ntangu na mavwanga.
Kintinu ya makanda zole mpi yantikaka na kukolama na minsiku ya Nzambi. Ebuna, na mvula tanu ya kimfumu ya Roboam, ntotila ya Egypte kwisaka kunwanisa Yerusaleme. Yandi botulaka ndambu ya bima ya tempelo. Sambu na yau, tempelo bikalaka ve mutindu yau vandaka ntete bamvula lutaka.
1 Bantotila 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.
Bangyufula
- Tanga bazina ya bantu zole yai ya kele na kifwanisu, mpi bo kele banani?
- Inki mambu Ahiya kusalaka ti mvwela na yandi, mpi dyambu yina vandaka kutendula inki?
- Salomo sosaka kusala Yeroboami inki?
- Sambu na nki bantu kutulaka Yeroboami ntotila ya makanda kumi?
- Sambu na nki Yeroboami kusalaka biteki zole ya bana bangombe ya wolo, mpi nki kukuminaka nsi ntangu fyoti na nima?
- Inki kukuminaka kitini ya makanda zole mpi tempelo ya Yehowa na Yeruzalemi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga 1 Bantotila 11:26-43.
Yeroboami kuvandaka muntu ya nki mutindu, mpi Yehowa kusilaka yandi nki kana yandi kulemfuka na bansiku ya Nzambi? (1 Bant. 11:28, 38)
- Tanga 1 Bantotila 12:1-33.
Inki dilongi bibuti mpi bankuluntu lenda baka na mbandu ya mbi ya Roboami na yina metala kusadila kiyeka na mutindu mosi ya mbi? (1 Bant. 12:13; Lo. 7:7, NW; 1 Pie. 5:2, 3)
Bubu yai, na nani batoko fwete sosa lutwadisu ya mefwana na kutudila ntima ntangu bo kebaka badesizio ya nene na luzingu? (1 Bant. 12:6, 7; Bing. 1:8, 9; 2 Tim. 3:16, 17; Baeb. 13:7)
Inki kupusaka Yeroboami na kusala bisika zole ya lusambu ya mwana-ngombe, mpi nki mutindu dyambu yai kumonisaka mpenza kukonda lukwikilu na Yehowa? (1 Bant. 11:37; 12:26-28)
Nani kupusaka bantu ya kimfumu ya makanda kumi na kukolama na lusambu ya kyeleka? (1 Bant. 12:32, 33)


text:
Nkenda ya 73: Ntotila ya mbote mpi ya nsuka ya Israele
JOSIAS vandaka kaka na mvula nana ntangu yandi kumaka ntotila ya kintinu ya makanda zole. Yandi vandaka ntete mwana ya fyoti yina vandaka na mfunu ya bandongisila na luyantiku ya kimfumu na yandi mpi yandi vandaka na mfunu ya bantu yina mesalaka dezia kisalu yina.
Na nima ya mvula nana ya kimfumu na yandi, Jozias yantikaka na kusosa Jéhovah. Yandi landaka mbandu ya bantotila ya mbote bonso David, Jozafat na Ezekias. Na nima, ntangu yandi yantikaka na kukuma mbuta, Jozias salaka ngolo sambu na kumanisa lusambu ya biteki.
Banda ntama, bantu mingi ya Israele kumaka mbi. Bau vandaka kusadila banzambi ya luvunu. Jozias na bantu na yandi bakaka kisalu ya kumanisa lusambu ya luvunu na nsi. Kisalu yina vandaka ya nene sambu bansambidi ya biteki vandaka mingi. Beno kemona awa Jozias na bantu na yandi bau kepasula biteki.
Na nima, Jozias solaka bantu tatu sambu na kuyidika dyaka tempelo ya Jéhovah. Bau pesaka bau mbongo yina bantu pesaka sambu na bisalu yina. Kansi, na ntangu bau vandaka kusala na bantu yankaka, mbuta-nganga Hilkiah monaka mukanda ya nsiku, yina Jéhovah sonikisaka na Moïse banda ntama. Mukanda yina vilaka bamvula mingi.
Bau nataka mukanda yina na Jozias, mpi Jozias lombaka nde bau kutanga yau na ntwala na yandi. Ntangu ntotila kuwaka yau, yandi monaka nde bantu vandaka kuzitisa ve minsiku ya Jéhovah. Yandi waka ntantu mingi mpi pasulaka bilele na yandi, mutindu beno lenda mono yau awa. Na nima yandi tubaka nde: ‘Jéhovah mewila beto makasi sambu beto kezitisa ve minsiku na yandi yai mesonama na mukanda yai.’
Jozias songaka mbuta-nganga Hilkiah na kusosa nki ndola Jéhovah vandaka kubumbila bau. Hilkiah kwendaka kumona mbikudi ya nkento Huldah. Huldah songaka na Hilkiah na kusonga na Jozias ndinga yai ya Jéhovah: ‘Bampasi tabwila Yerusaleme mpi bantu na yau, sambu bau metina mono, bau mesambila banzambi yankaka mpi nsi mekuma mbi. Sambu na nge Jozias nge mesala mambu ya mbote, bampasi tabwa ve na luzingu na nge.’
2 Bansangu 34:1-28.
Bangyufula
- Yoziasi kuvandaka ti bamvula ikwa ntangu yandi kumaka ntotila, mpi nki yandi yantikaka na kusala ntangu yandi lungisaka bamvula nsambwadi na kimfumu?
- Mutindu nge kemona yo na kifwanisu ya ntete, Yoziasi kesala inki?
- Inki kima nganga-Nzambi ya nene kumonaka ntangu bantu vandaka kuyidika tempelo?
- Sambu na nki Yoziasi kupasulaka bilele na yandi?
- Inki nsangu ya kukatukaka na Yehowa profete ya nkento Hulda kupesaka Yoziasi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga 2 Bansangu 34:1-28.
Inki mbandu Yoziasi kepesa bantu yina yo lombaka nde bo kanga ntima sambu na kulutisa kileke ya mpasi? (2 Bans. 33:21-25; 34:1, 2; Nk. 27:10)
Sambu lusambu ya kyeleka kukwenda na ntwala, inki bitambi ya mfunu Yoziasi kusalaka na mvula ya 8, ya 12, mpi ya 18 ya luyalu na yandi? (2 Bans. 34:3, 8)
Inki malongi beto lenda baka na mbandu ya Ntotila Yoziasi ti ya Nganga-Nzambi ya Nene Hilkia na yina metala kubongisa bisika na beto ya lusambu? (2 Bans. 34:9-13; Bing. 11:14; 1 Kor. 10:31)


text:
Zividéo mu JW.ORG
Tala nlonga wa zivideo zeto mu Internet, zilandani longi mu longi. Tala evo telesharje zivideo zivovele mambu ma Bibila mu mabuta, zintuenia ye bana. Tala mpe zivideo zozo zina kusadisa mu zaba mbotembote Zimbangi za Yehova.
Bue ndongokolo ya Bibila yisalamananga?
Mu nza yamvimba, Zimbangi za Yehova bazabakani mu progame yau ya longuka Bibila ye bantu mu zinzo zawu. Tala bue yisalamananga.
Nkia mambu masalamanga ku Nzo ya Kimfumu?
Kota muna kati mpe mona mu nge kibeni.
Video klip: Bila nki mulonguka Bibila?
Bibila kieti sadisa mafunda ma bantu mu ntoto wamvimba mu baka zimvutu mu biuvu bia binene bitadidi luzingu. Zolele kala mosi mu bau?
FILME
Zimbangi za Yehova—Bakubama mu samuna nsangu za mbote
Zimbangi za Yehova bazayakane mu kisalu kiawu kia longisa Bibila mu nza ya mbimba. Nkia mpila kisalu kiawu kiyilamene, kieta diatiswa, ye mbongo kwe zitukanga?


text:
Dilongi ya 11
Inki mutindu minsiku ya Biblia kenatilaka beto mambote?
1. Sambu na nki beto kele na mfunu ya lutwadisu?
Ngangi na beto kele mayele mingi kuluta beto. Sambu yandi kele Tata na beto ya zola, yandi kekudibanzaka sambu na beto. Dyaka, yandi kevingilaka ve nde beto kuditwadisa. (Yeremia 10:23) Kaka mutindu mwana kevandaka na mfunu ya lutwadisu ya bibuti, beto yonso kele na mfunu ya lutwadisu ya Nzambi. (Yezaya 48:17, 18) Minsiku ya Biblia kepesaka lutwadisu yina kele dikabu ya mekatuka na Nzambi.
Bansiku mpi minsiku ya Yehowa kelongaka beto mutindu ya mbote ya kuzinga ntangu yai mpi yo kemonisaka mutindu beto lenda baka mambote ya kimakulu na bilumbu kekwisa. Sambu Nzambi megangaka beto, yo mefwana mpenza nde beto ndima lutwadisu na yandi.
2. Minsiku ya Biblia kele nki?
Minsiku ya Nzambi kele bakyeleka ya mfunu. Kansi bansiku, bo lenda sadila yo na mambu ya sikisiki. (Kulonga 22:8) Beto fwete sadila makuki ya kuyindula mbote sambu na kubakisa mutindu beto lenda sadila munsiku mosi na dyambu mosi buna. (Bingana 2:10-12) Mu mbandu, Biblia kelongaka nde luzingu kele dikabu yina mekatuka na Nzambi. Munsiku yai ya mfunu lenda twadisa beto na kisalu, na nzo, mpi ntangu beto kesala banzyetelo. Yo kepusaka beto na kubaka bangidika sambu na kutula ve luzingu na beto mosi mpi ya bantu yankaka na kigonsa.
3. Inki kele minsiku zole ya kuluta mfunu?
Yezu tubilaka bansiku zole ya mfunu mingi. Munsiku ya ntete kemonisa mbote-mbote lukanu ya luzingu ya bantu—kuzaba Nzambi, kuzola yandi, mpi kusadila yandi na kwikama yonso. Ntangu yonso yina beto kebaka badesizio, beto fwete sadila munsiku yai ya ntete. (Bingana 3:6) Bantu yonso yina kezingaka na kuwakana ti munsiku yai kekumaka banduku ya Nzambi, kevandaka na kyese ya kyeleka mpi tabaka luzingu ya mvula na mvula.
Munsiku ya zole lenda sadisa beto na kuvanda ti bangwisana ya ngemba ti bankaka. (1 Bakorinto 13:4-7) Kusadila munsiku yai ya zole ketendula kulanda mbandu ya Nzambi na mutindu yina yandi kesadilaka bantu mambu.
4. Inki mutindu minsiku ya Biblia kenatilaka beto mambote?
Minsiku ya Nzambi kelongaka mabuta mutindu ya kuzinga na bumosi mpi na zola. (Bakolosai 3:12-14) Ndinga ya Nzambi ketaninaka mpi mabuta ntangu yo kelongaka munsiku yai yankaka—makwela fwete zinga kimakulu.
Kulanda minsiku ya Biblia lenda tanina mawi na beto mpi mambote na beto ya kinsuni. Mu mbandu, mbala mingi bamfumu ya kisalu kezolaka bansadi yina kezingaka na kuwakana ti minsiku ya Biblia na yina metala kuvanda masonga mpi kusala ngolo. (Bingana 10:4, 26; Baebreo 13:18) Ndinga ya Nzambi kelongaka beto mpi na kusepela ti bima yina beto kele na yo ya kele mfunu mpi kubaka na mbalu bangwisana na beto ti Nzambi kuluta bima ya kinsuni.
Kusadila minsiku ya Biblia lenda tanina mavimpi na beto. (Bingana 14:30; 22:24, 25) Mu mbandu, kuzitisa nsiku ya Nzambi na yina metala kulauka malafu ketaninaka beto na bamaladi yina kefwaka mpi bigonsa ya nene. (Bingana 23:20) Yehowa mepesaka beto nzila ya kunwa malafu kansi kaka ti bukati-kati. (Nkunga 104:15; 1 Bakorinto 6:10) Minsiku ya Nzambi kenatilaka beto mambote mutindu yo kelongaka beto na kukeba kaka ve na mambu yina beto kesalaka kansi mpi na bangindu na beto. (Nkunga 119:97-100) Kansi, Bakristu ya kyeleka kezitisaka minsiku ya Nzambi sambu na mambote na bo mosi mpamba ve. Bo kesalaka yo mpi sambu na kupesa Yehowa lukumu.


text:
Minkanda voti mua minkanda mu zaba Bibila
Longuka Bibila mukapu mosi mosi mu nzila yi minkanda voti mu mua minkanda miami. Totula mu Internet [telesharje] miawu! Minkanda mio mi wa ayi zivideo mu mbembo mababa zidi mpi mu mbembo ziwombo. Sobula mbembo yo tidi mu ntanda wawu, ayi bueta vo basonikini “Tomba” muingi umona ntindu mi minkanda mio midi mu mbembo bene. Sonika mua bikuma muingi mo umona minkanda mio midi.
Mbi bio Kimfumu ki Nzambi?
Banani balembo vangi luzolo lu Yehova lumbu kiaki?
Minsamu mimbote mibedi kudi Nzambi!
Kue tulenda bakila mimvutu mu biuvu bineni bi luzingu?
Mbi lenda vana kiese mu dikanda?
Bue weta muena mimvu minkuiza?
I kedika bafwa balenda vutuka diaka mu luzingu?
Bukiedika nani wundiatisa nza?
Kiela ba lumbu ziphasi ziela mana?
Wila Nzambi muingi wuzinga mvu ya mvu
Mananga mambu mankaka motuviakisidi mu minkanda mi elektroniki mibimini ko mu minkanda mi ziphapi.


text:
NZOZULU YA NKENGI NOVEMBRI 2014
Keti Satana Kele Mpenza?
Kana Satana kele ve, mpidina bantu yina ke waka yandi boma ke kudikusaka. Kansi kana Satana ke kusaka bantu, yo ke pwelele nde bantu mingi ke zabaka ve nde yandi kele kigonsa.
Keti Satana Kele?
Keti Satana kele mbi yina kele na ntima ya muntu to kigangwa ya kimpeve?
Keti Satana Kele Mbi Yina Kele na Ntima ya Muntu?
Masolo zole ya Biblia ke pesa mvutu na ngiufula yai.
Keti Beto Fwete Wa Satana Boma?
Nzambi me pesa bandongisila iya yina lenda tanina nge na mitambu ya Satana.
Nki Ntangu Kimfumu ya Nzambi Yantikaka Kuyala? (Kitini 2)
Mbikudulu ya Biblia mpi ndosi yina Nzambi ladisaka ntotila ya Babilone ke sadisa beto na kubakisa mvula ya siki-siki yina yo salamaka.
“Nki Mutindu Mono Lenda Sala Mambu ya Mbi Mutindu Yai?”
Inki mutindu Yozefi nungaka bikesa yina nkento ya Potifare salaka sambu na kupukumuna yandi?
Bamvutu na Bangiufula ya Biblia
Balufutumuku yina Yezu salaka ke monisa nki sambu na balusilu na yandi ya bilumbu yina ke kwisa?


text:
Nkenda ya 11: Nkongolo ya ntete
KETI beno zaba nki Noé salaka ntangu yandi ti dibuta na yandi kubasikaka na maswa? Yandi tambikaka kimenga na Nzambi. Kifwanisu kemonisa beno Noé ke na kutambika kimenga yango. Noé tambikaka na Nzambi bambisi mingi sambu na kutonda yandi na mpila yandi gulusaka dibuta na yandi na mvula ya ngolo.
Keti Jéhovah kundimaka kimenga na yandi? Inga. Mpi Nzambi kusilaka na meso na yandi nde yandi tafwa dyaka ve ntoto na mvula ya mutindu yina.
Ntoto yumaka nswalu-nswalu. Na ntangu yina Noé na dibuta na yandi yantikaka luzingu ya mpa na nganda ya maswa. Nzambi kusakumunaka bau mpi kutubilaka bau nde: ‘Beno buta bana mingi. Beno kuma mingi, beno fulusa ntoto.’
Kansi na bilumbu takwisa na ntwala, kana bantu kuwa nsangu ya mvula ya ngolo, bau lenda kuwa boma ya mvutuka ya ndola ya mutindu yina. Yau yina Nzambi pesaka bau kidimbu mosi yina tayibusaka bau lusilu ya kufwa dyaka ve ntoto na masa. Kidimbu yango kele nkongolo.
Mbala mingi, nkongolo kebasikaka kana mvula menoka mpi ntangu mebasika na nima. Keti beno metalaka ntete bakulere na yau ya kitoko? Tala yai ya kifwanisu.
Lusilu ya Nzambi yau yai: ‘Ata nki mutindu mono tafwa dyaka ve bantu na bambisi na mvula ya ngolo. Mono ketula nkongolo na mono na matuti. Konso ntangu ya nkongolo tamonika na matuti, mono tamona yau mpi mono tayibuka lusilu na mono.’
Yau yina, kana nge memona nkongolo, yau fwete yibusa nge inki? Lusilu yina Nzambi salaka na kufwa dyaka ve ntoto na mvula ya ngolo.
Kuyantika 8:18-22; 9:9-17.
Bangyufula
- Mutindu yo kemonana na kifwanisu, inki kima ya ntete Noa kusalaka ntangu yandi basikaka na maswa?
- Inki ntuma Nzambi kupesaka Noa ti dibuta na yandi na nima ya Mvula ya Ngolo?
- Inki lusilu Nzambi kupesaka?
- Kana beto mona nkongolo, yo fwete yibusa beto inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 8:18-22.
Bubu yai, inki mutindu beto lenda pesa Yehowa makabu ya “nsudi ya kitoko”? (Kuy. 8: 21; Bae. 13:15, 16)
Inki mambu Yehowa kutubaka na yina metala ntima ya muntu, mpi nki beto fwete sala sambu na kutanina ntima na beto? (Kuy. 8: 21; Mat. 15:18, 19)
- Tanga Kuyantika 9: 9-17.
Inki kuwakana Yehowa kusalaka ti bigangwa yonso ya ke na ntoto? (Kuy. 9: 10, 11)
Kuwakana ya nkongolo tazinga bantangu ikwa? (Kuy. 9: 14, 15)


text:
Nkenda ya 59: David kutinaka
NTANGU David kunungaka Goliat, Abner, mfumu ya basoda ya Israele songaka yandi na Saül. Saül yangalalaka mingi sambu na David, mpi pesaka yandi kimfumu na kati ya basoda mpi tulaka yandi penepene na yandi.
Kilumbu mosi, basoda vutukaka na nima ya kununga Bafilisti, bankento yimbaka na kyese nde: ‘Saül mefwa bambeni mafunda mpi David mafunda na mafunda na mafunda.’ Kukumisa yina ya bau kumisaka David kumisaka Saül kimpala. Kansi mwana ya Saül, Jonathan vandaka na kimpala ve. Yandi zolaka David mpi David zolaka yandi. Bau zole kumaka banduku ya ngolo kibeni.
David vandaka kubula miziki mingi mpi Saül zolaka yau ngolo. Kansi kilumbu mosi, kimpala ya Saül kunataka yandi na kusala mbi. Ntangu David vandaka kubula miziki yandi bakaka dyonga mpi tubaka nde: ‘Mono kukangisa yandi na kibaka!’ Kansi David tinaka na lweka. Bilumbu yankaka na nima, Saül kuyunsaka dyaka kansi yandi kukaka ve. Yo yina, David zabaka nde yandi fwete kudikeba ngolo.
Beno kezaba dyaka kilaka ya Saül? Yandi lakaka na kukwedisa mwana na yandi ya nkento na muntu yina tafwa Goliat. Na nima, Saül tubilaka David nde yandi takwedisa yandi mwana na yandi ya nkento Mikal, kaka kana yandi kufwa Bafilisti 100. Yau kele mutambu! Saül vandaka kuyindula nde David tafwa na maboko ya Bafilisti, kansi David gulukaka na kigonsa yina mpi ntotila pesaka yandi mwana ya nkento.
Kilumbu mosi, Saül zabisaka na Jonathan mpi na bansadi na yandi luzolo na yandi ya kufwa David. Kansi Jonathan zolaka ve. Yandi tubilaka tata na yandi nde: ‘Kusala David mambi ve. Yandi mesala nge ntete mambi ve. Mambu yonso yandi mesala sambu na nge mesadisa nge. Yandi zolaka kufwa kilumbu yandi fwaka Goliat. Nge monaka yandi mpi nge waka kyese.’
Saül wilaka mwana na yandi mpi lakaka yandi nde yandi tafwa ve David. David vutukaka mpi yantikaka dyaka kisalu na yandi. Kansi, kilumbu mosi, David vandaka kubula miziki, mpi Saül losaka David dyaka dyonga na yandi. Yau vandaka sambu na mbala ya tatu! Ebuna, David monaka nde, yo lombaka kaka nde yandi tina!
Na mpimpa yina, David tinaka na nzo na yandi. Kansi Saül tindaka bantu sambu na kufwa yandi. Mikal, yina vandaka kuzaba ngindu ya tata na yandi, tubaka na David nde: ‘Kana nge tina ve, mbasi nge tavanda mvumbi.’ Kaka na mpimpa yina, Mikal tinisaka yandi na kubasisaka yandi na nela. Bamvula nsambwadi, David vandaka kuyungana sambu Saül vandaka kusosa kaka na kufwa yandi na kimpala na yandi.
1 Samuele 18:1-30; 19:1-18.
Bangyufula
- Sambu na nki Saule kuwilaka Davidi kimpala, kansi nki mutindu mwana ya Saule, Yonatani, kuswaswanaka?
- Inki kusalamaka kilumbu mosi ntangu Davidi vandaka kubudila Saule miziki?
- Saule kutubaka nde Davidi fwete sala nki na ntwala ya kukwela mwana na yandi ya nkento Mikale, mpi sambu na nki Saule kutubaka mutindu yina?
- Mutindu kifwanisu kemonisa yo, ntangu Davidi vandaka kubudila Saule miziki, inki kusalamaka sambu na mbala ya tatu?
- Inki mutindu Mikale kusadisaka Davidi sambu na kugulusa yandi, mpi banda ntangu yina Davidi vandaka kusala nki na nsungi ya bamvula nsambwadi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga 1 Samuele 18:1-30.
Inki mutindu zola ya ngolo yina Yonatani kuvandaka na yo sambu na Davidi kuvandaka kifwani ya zola yina kele na kati ya “mameme ya nkaka” ti “kibuka ya fyoti”? (1 Sam. 18:1; Yoa. 10:16; Luka 12:32, NW; Zak. 8:23)
Sambu Yonatani muntu zolaka kuyinga na kisika ya Saule, inki mutindu 1 Samuele 18:4 kemonisa bulemfu ya kuluta mingi yina Yonatani kuvandaka na yo na muntu yina Nzambi kuponaka sambu na kuvanda ntotila?
Inki mutindu mbandu ya Saule kemonisa nde kimpala lenda nata na disumu ya nene, mpi nki lukebisu mbandu yai kepesa beto? (1 Sam. 18:7-9, 25; Yak. 3:14-16)
- Tanga 1 Samuele 19:1-17.
Inki mutindu Yonatani kutulaka luzingu na yandi na kigonsa ntangu yandi tubaka bangogo yina kele na 1 Samuele 19:4, 5? (1 Sam. 19:1, 6)


text:
Mukanda ya Bankenda ya Bible
YAYI kele mukanda ya bankenda ya kyeleka, yina mekatuka na Biblia, mukanda ya kuluta mikanda yonso. Bankenda yai ketela beno disolo ya inza banda ntangu Nzambi yantikaka na kuganga bima tii na bilumbu na beto. Yo ketubila mpi mambu yina Nzambi mesila na kusala na bilumbu kekwisa na ntwala.
Mukanda yai kepesa beno ngindu ya mambu yina kele na kati ya Biblia. Yo ketela beto masolo ya bantu ya Biblia mpi mambu ya bo salaka. Yo kemonisa mpi kivuvu ya kitoko ya kuzinga mvula na mvula na paladisu ya ntoto yina Nzambi mepesaka bantu.
Bankenda 116 kele na kati ya mukanda yai. Beto mekabisa yo na bandambu nana mpi lutiti ya luyantiku ya konso ndambu ketubila mambu na yo na bunkufi. Beto metula bankenda na ndonga ya mambu kusalamaka. Yo tasadisa nge na kubakisa ntangu mambu kusalamaka na ntangu ya ntama na kutadila mambu yankaka.
Beto mesonika bankenda na ndinga ya pete-pete. Baleke mingi na kati na beno takuka na kutanga yo bo mosi. Beno bibuti, beno tamona nde bana na beno ya ndwelo tavanda na kyese mingi na kuwaka bantu yankaka ketangila bo yo mbala na mbala. Mpi beno tamona nde mambu mingi tayangidika batoko mpi bambuta.
Na nsuka ya konso nkenda, beto metula mikapu ya Biblia sambu na kuzabisa kisika nkenda mekatuka. Beto kesyamisa beno na kutanga bitini yina ya Biblia, kisika ya beto mebaka bankenda yango.
Beto metendula mikapu ya Biblia ya kele na mukanda yai. Beto mesonika yo na ndinga mosi ya pete na mpila nde bana ya fyoti kubakisa mambu ya kele na kati. Mikapu ya kele na nsuka ya konso nkenda kemonisa kisika ya beto bakaka yo na Biblia.


text:
Malongi 9
Bwidi dikanda dyaku di lenda bela mayangi’e?
1. Dikanda dyaku, dilenda ba mayangi ngye ku kwela mu ǹtinu’e?
Yave, widi Nzambi yi zi nsangu zimbote, nandi Nzambi yi mayangi ayi wuntomba ti makanda monso ma ba mayangi. (1 Timoteo 1:11) Nandi wu kwedisa dikwela di nteti. Dikwela dinzabakana kwidi zimfumu bi ǹza di lutidi twala mayangi va dikanda, kibila dibakala voti ǹkyeto ayi bana ba kala luvovomu. Baklisto ba fweni ku kinzika minsiku mitedi mu kukwela mu bimfumu bi ǹza.
Bwidi Nzambi ka mwenanga dikwel’e? Nandi wuntomba kintwadi ki dibakala ayi nkyeto ki ba kisonga ove ba monisananga lufyatu. (Ebeleo 13:4) Nandi kasa tya ko luvambanu lu makwela. (Malaki 2:16) Kitsuza kyawu to kibila Yave ka lenda kikinina luvambunu lu dikwela ayi mu kubikila dikwela di ǹkaka di mona.
2. Bwidi dibakala ayi nkyeto ba fweti yikyebasanang’e?
Yave wu vanga dibakala ayi nkyeto mo ba sadisinanga va dikwela. (Ngenesi 2:18) Dibakala bo kadi mfumu dikanda, zitsatu zi ǹsunyi ove zi kimpevi, nandi fweti twadisa zyawu, kibila nandi Ǹtu. Dibakala fweti monisa luzolo mu ǹkazi’andi banga muntu wu kimanga. Ǹkazi voti Ǹnuni ba fweti yi monisinanga lukinzu ayi luzolo va dikwela. Bawu badi bantu ba masumu, dyawu ba fweti longuka ku yilemvukilanga mu dyambu kutwala mayangi va dikwela.
3. Kuvambana, diyindu di mbote ti ngyewu wisiko mayangi va dikwel’e?
Ti va dikwela dinu mambu mambi lumona, vang’anu mangolo mu kumonisa luzolo. (1 Kolinto 13:4, 5) Dyambu di Nzambi disi ǹtuba ko, ti luvasanu yawu ḿbanusunu yi mambu ma monikanga mu makwela.
4. Mbi Nzambi ka ǹtomba mu beno ban’e?
Yave wumtomba beno bana mu ba mayangi. Nandi wumvananga malongi ma luvalu mo bazaba bwidi ba fweti kunatina luzingu bo ba nkidi bantweni. Nzambi wuntomba ngyewu wu baka ǹdwenga ayi wu bonga ǹtungulu wu matata maku. (Kolosai 3:20) Yave ḿvang’yitu wumtomba beno mu ba mayangi ma kuvanga luzolo lwandi ayi lu mwan’andi.
5. Matata, bwidi beno mu fwene kusadisila bana binu ba yangalal’e?
Beno lu fweti vanga mangolo mu kusala mo ba baka bi dya, ǹzo ayi mimvwatu mo bana binu. (1 Timoteo 5:8) Mo bana ba ba mu mayangi beno mu fweti ku ba longa kuzola Nzambi ayi kuvisikisa ma katidi. (Efeso 6:4) Kifwani kyaku mu kumonisa luzolo kwidi Nzambi kilendi nyikuna ǹtima wu bana baku. Ti malongi wu ba vananga madi mu kibibila ma lenda ku ba sadisa ku ba mayindu mamboti.
Bana baku bala kwangalala ngye ku ba kindisa ayi ku ba tondanga. Bawu mvawu bantobanga twadusulu ayi malongi. Ǹdongukulu beni yi lenda ba vukisa mu mavanga mambi ma ǹtomba kubotula mayangi mawu. (Zingana 22:15) Malongi bene malenda ba ko mankemo ove lukasu.
Zimbangi zi Yave banyamikisanga ḿboyo zi buku, zyawu zi ǹsadisanga matata ayi bana. Zi buku beni zibongulu mu kibibila.


text:
Nkenda ya 70: Jonas na mbisi ya nene
KIFWANISU kemonisa beno muntu kedinda na kati ya masa. Yau kemonana nde yandi kefwa sambu mbisi ya nene kemina yandi! Muntu yai zina na yandi Jonas. Kansi nki mesalama?
Jonas vandaka mbikudi mosi ya Jéhovah. Yau kele na nima ya lufwa ya mbikudi Eliza Jéhovah tubaka na Jonas nde: ‘Kwenda na Ninive, sambu mambi na bau mekuma tii na mono. Mpi mono kezola nde nge kuzabisa bau yau.’
Kansi Jonas zolaka ve. Na kisika ya kukwenda na Ninive, yandi kotaka na maswa yina vandaka kukwenda na ndambu yankaka. Jéhovah kuwaka makasi mutindu Jonas kutinaka. Yandi natisaka kitembo ya ngolo. Kitembo lutaka ngolo mpi maswa zolaka kudinda. Ebuna bansadi ya maswa waka boma mpi sambilaka banzambi na bau.
Jonas tubilaka bau na nsuka nde: ‘Mono kesambilaka Jéhovah, Nzambi ya zulu mpi ya ntoto. Mono ketina ntama na Jéhovah sambu mono mesala ve mambu ya yandi metinda mono.’ Bansadi ya maswa yulaka yandi nde: ‘Inki beto fwete sala nge sambu kitembo kulembama?’
Jonas tubaka nde: ‘Beno losa mono na masa mpi kitembo tamana.’ Bansadi ya maswa buyaka. Kansi bonso masa vandaka kaka kunikana mingi, bau losaka yandi na masa. Ebuna kitembo manaka mpi masa kumaka pima.
Mpila Jonas vandaka kukulumuka na masa, mbisi ya nene kuminaka yandi. Mbikudi kufwaka ve kansi yandi bikalaka kaka na kati ya mbisi bilumbu tatu. Yandi vandaka kudibanza sambu yandi kolamaka na Jéhovah na kukwenda ve na Ninive. Ebuna, nki yandi salaka?
Yandi bondilaka Jéhovah. Ebuna Jéhovah salaka na mpila nde mbisi yina kuluka mbikudi na nseke. Na nsuka Jonas kwendaka na Ninive. Keti mambu yina kesonga beto ve nde yau kele mfunu na kusala mambu yina Jéhovah ketubila beto na kusala?
Mukanda ya Yonasi.
Bangyufula
- Yonasi kuvandaka nani, mpi Yehowa kusongaka yandi na kusala inki?
- Sambu yandi zolaka ve kukwenda na kisika yina Yehowa kutindaka yandi, inki Yonasi kusalaka?
- Inki Yonasi kusongaka bansadi ya maswa na kusala sambu kitembo kulembama?
- Mutindu nge kemona yo na kifwanisu, inki kusalamaka ntangu Yonasi kudindaka na masa?
- Yonasi kuvandaka na divumu ya mbisi ya nene bilumbu ikwa, mpi nki yandi salaka kuna?
- Yonasi kukwendaka na wapi na nima ya kubasika na divumu ya mbisi ya nene, mpi dyambu yai kelonga beto inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Yonasi 1:1-17.
Inki mutindu Yonasi kutadilaka mukumba na yandi ya kukwenda kulonga bantu ya Ninive? (Yon. 1:2, 3; Bing. 3:7; Lo. 8:12)
- Tanga Yonasi 2:1, 2, 10.
Inki mutindu mambu yina kukuminaka Yonasi kepesa beto kivuvu nde Yehowa tavutula mvutu na bisambu na beto? (Nk. 22:25; 34:7; 1 Yoa. 5:14)
- Tanga Yonasi 3:1-10.
Inki kikesa beto kebaka na kumona mutindu Yehowa kulandaka na kusadila Yonasi ata yandi buyaka ntete na kulungisa mukumba na yandi? (Nk. 103:14; 1 Pie. 5:10)
Mambu yina kukuminaka Yonasi ti bantu ya Ninive kelonga beto nki na yina metala kubakila bantu ya teritware na beto bangindu ya mbi na ntwala? (Yon. 3:6-9; Lo. 11:6; Bis. 13:48)


text:
Malongi 3
Zi nsangu a zizi, bu kyedika ti zi fumini kwidi Nzambi’e?
1. Nani beki Kibibil’e?
Mu kibibila mu sonama nsangu yi mbote yi monisa ti bantu bala zinga ḿvu ka ḿvu va ǹtoto. (Minkunga 37:29) Yave Nzambi wu twadisa nanga 40 ma bantu mo ba sonika mayindu mandi mu buku yi ǹlongo ayi ba sonika 66 ki zi buku zi lwelu. Zi buku zi tanu zi nteti Mose wu sonika zyawu mu 3500 mi ḿvu ku mbusa. Angi buku yi tsuka yi sonama kwidi ḿvuala Yoane mu ntangu’itu buka 1900 mi ḿvu mivyoka. Mayindu ma nani masonama mu Kibibil’e? Mu ǹzila mpeve yi ǹlongo Nzambi wu twadisa bantu ba sonika kikibila. (2 Samueli 23:2) Dyawu bawu ba sonika mayindu ma Nzambi, masiko mawu. Buawu Kibibila ki Yave.
2. Bwidi tu fweni ku kikinina ti Kibibila ki Nzambi’ e?
Tu zabidi ti Kibibila ki Nzambi, kibila kyawu ki tu monisa mambu ma nkwiza ku ńtwala mu bu kyedika. Vasiko muntu wu lenda zaba mawu. (Yosua 23:14) Dyawu Nzambi to wu lendi ku tu kamba mu bu kyedika ma nkwiza ku ǹtwala.
Vasiko buku yi lutidi na Kibibila. Mafunda na mafunda ma biveve bi Zibibila zi ma kabulu mu zimbembu ziwombo. Tu zebi ti kyawu ki ba mu ntangu yi nkulu angi kidi mu kintwadi na luzabu lu Ǹzo ǹkanda. Ayi 40 li minsoniki beni basa vyakasana ko mayindu. * Mu Kibibila tu mona luzolo ayi mangolo ma Nzambi mu ku sadisa bantu ba ba luzingu lu mbote. Momo, ma ḿvanganga bantu bawombo ku kikinina ti Kibibila dyambu di Nzambi.
3. Muna mambu mbi Kibibila ka tu kamb’e?
Kibibila ki tu kamba nsangu zimbote zitedi zinkanu zi luzolo, Nzambi kadi mu bantu. Masonukwa Manlongo ma tu sudikisa bwidi Paladizu yi zimbidila va ntonono ǹza ayi bwidi Yave Nzambi kala be vutudila yawu.
Mu ǹkanda Nzambi mwidi minsiku, minswa ayi malongi. Mwidi mvandi binongo bi kintwadi ki Nzambi na bantu
4. Bwidi wu lenda visikisa mambu ma Kibibil’e?
Mwa buku ayiyi yi lenda kusadisa ngyewu wu visikisa Kibibila. Ǹdongusulu yi Yesu yawu ba landudila muawu. Nandi wu sudikisa mu kadi lutangu nsundu yi “masonukwa”.
Vasiko mambu ma lutidi ḿfunu ayi zi nsangu zimbote Nzambi kadi kwidi befu. Bo buawu, bawombo ba nkambo vwilanga ǹkinza ayi ba ḿvwezanga mawu. Angi bika ba kyunda, kibila dyana di kubaka luzingu lu ḿvu-ka-ḿvu, lu ǹtombila mangolo maku to mu kuzaba Nzambi ayi kunsadila.
^ Lut. 7 Tala mu buku A Bíblia-Palavra de Deus ou de Homem?


text:
Nkenda ya 34: Madya yampa
KETI beno lenda tuba nki bantu kelokuta na ntoto? Yau kele ya mpembe, ya fyoti mpi ngolo ve. Yau kele bima ya kudya.
Kulutaka ngonda mosi ve ya bana ya Israele kubasikaka na Egypte, mpi bau kumaka na ntoto ya makanga. Kuna madya kemenaka mingi ve, mpi bau yantikaka kubokuta nde: ‘Sambu na nki beto fwilaka na Egypte ve. Kuna beto vandaka kudya bima mingi.’
Ebuna Jéhovah tubaka nde: ‘Mono kenokisila bau madya banda na zulu.’ Mpi yandi salaka yau. Kilumbu yina kulandaka, ntangu bau monaka bima yina ya mpembe, yina kukatukaka na zulu, bana ya Israele kudiyufulaka nde: ‘Inki bima yai?’
Moïse tubilaka bau nde: ‘Yai kele mampa ya Jéhovah mepesa beno.’ Bantu bingaka yau na zina ya MANNA. Ntomo ya manna yina vandaka bonso ntomo ya mikati mesalama na bwiki.
Moïse pesaka bau nswa: ‘Beno lokuta yau konso muntu na kiteso yandi tadya.’ Bana ya Israele vandaka kulokuta yau konso suka mpi, ntangu mwini vandaka kuma ngolo, yina vandaka kubikala na ntoto vandaka kukuma masa-masa.
Moïse tubaka dyaka nde: ‘Muntu kubumba ve sambu na mbasi.’ Kansi bantu yankaka kulemfukilaka ve Moïse mpi bau bumbaka. Beno zaba nki kubwaka? Misopi kotaka mpi yau yantikaka na kubasisa nsudi!
Kansi, kilumbu mosi ya mposo bantu vandaka na nswa ya kulokuta yau mingi mpi kubumba yau. Yau vandaka kilumbu ya mposo. Kilumbu yina, bau vandaka na nswa ya kulokuta yau mingi mpi kubumba yau sambu na lumingu, Jéhovah vandaka kunokisa ve manna. Bau vandaka kubumba yau kilumbu yina, kansi misopi vandaka kukota ve, mpi yau vandaka kubasika ve nsudi ya mbi! Yau vandaka dyaka kimpa!
Ntangu yonso yina bana ya Israele vandaka na ntoto ya makanga, Jéhovah pesaka bau manna.
Kubasika 16:1-36; Kutanga 11:7-9; Yozue 5:10-12.
Bangyufula
- Na kifwanisu, inki bantu ke na kulokuta na ntoto, mpi bo vandaka kubinga yo inki?
- Inki nsiku Moize kupesaka bantu sambu na yina metala kulokuta mana?
- Yehowa kusongaka bantu na kusala nki na kilumbu ya sambanu, mpi sambu na inki?
- Inki kimpa Yehowa vandaka kusala ntangu bantu ya Izraele vandaka kubika mana tii na kilumbu ya nsambwadi?
- Yehowa kupesaka bantu mana na nsungi ya bantangu ikwa?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kubasika 16:1-36; mpi Kutanga 11:7-9.
Kubasika 16:8 kemonisa nki na yina metala mfunu ya kuzitisa bantu yina bo mepesaka mikumba ya teokrasi na dibundu ya Bukristu? (Baeb. 13:17)
Na ntoto ya makanga, inki mutindu Yehowa vandaka kuyibusa bantu ya Izraele konso kilumbu nde yandi muntu vandaka kusimba luzingu na bo? (Kub. 16:14-16, 35; Kul. 8:2, 3)
Inki ntendula ya kifwani Yezu kupesaka sambu na mana, mpi nki mambote beto kebakaka na “mampa yina vandaka kukatuka na zulu”? (Yoa. 6:31-35, 40)
- Tanga Yozue 5:10-12.
Bantu ya Izraele kudyaka mana bamvula ikwa, inki mutindu dyambu yango vandaka kumeka bo, mpi nki dilongi beto lenda baka na disolo yai? (Kub. 16:35; Kut. 11:4-6; 1 Kor. 10:10, 11)


text:
Zimbangi za Yehova: Banani tuena?
Tuena bisi mavata, nzingulu ye ndinga za mpila mu mpila, kansi tuena ye makani mamosi. Dia ntete tuzolanga vumina Yehova, Nsemi ye Nzambi ya Bibila. Tusalanga ngolo mulanda kifuani kia Yesu ye tuena kiese batubokidila baklisto. Mosimosi mu beto wuvananga ntangu mu sadisa bantu kidi bazaya Bibila ye Kimfumu kia Nzambi. Butu vananga kimbangi evo vovilanga Yehova ye Kimfumu kiandi, tuvueti nkumbu ya Zimbangi za Yehova.
Kota mu site y’eto. Tanga Biblia mu Internet. Bakula banani tuena ye nkia mambu tukwikilanga.


text:
Nkenda ya 11: Toko yina kubwaka na mpongi
OH! OH! Inki mambu mebwa awa? Bantu zole kekwisa ntinu na toko yai mebwa ngambu na ntoto. Ya ntete kele ntumwa Paul mpi yankaka, Timote. Toko yai ya bakala mekatuka na nela yina kele na zulu mpi mebwa na ntoto.
Kigonsa yai mesalama na Troas. Ntumwa Paul vandaka kulonga balongoki ya mbanza yina sambu yandi fwete katuka pana kilumbu yina landaka. Na kuzabaka nde yandi tamona bau dyaka ve bilumbu mingi, yandi longaka tii na minwi.
Na kati ya bantu yina vandaka kulanda yandi, vandaka na toko mosi na zina ya Eutiche. Yandi vandaka na nela mosi. Eutiche lalaka mpongi ya ngolo mpi kubwaka yantika na etage ya tatu tii na ntoto. Yau yina bantu yonso kele na mawa. Ntangu bau tedimisaka yandi, mwana-bakala vandaka mefwa ntama!
Na kumonaka nde yandi vandaka kuzinga dyaka ve, Paul lalaka na zulu na yandi. Mpi na nima, yandi tubaka na balongoki nde: ‘Beno mona mpasi ve. Yandi kele mbote!’ Yau kele dyambu ya kuyituka! Paul vutulaka yandi na luzingu! Bantu yonso waka kyese.
Ebuna bantu yonso tombukaka mpi dyaka kumosi. Paul landaka kaka na kulonga tii na suka-suka. Na mbala yai, Eutiche kebaka sambu yandi lala dyaka ve! Na nima Paul, Timote na banduku na bau ya nzila, kotaka na maswa. Wapi bau kwendaka?
Ntumwa Paul manisaka nzyetelo na yandi ya tatu sambu na kulonga. Na nzyetelo na yandi, yandi vandaka na Efeze bamvula tatu. Nzyetelo na yandi ya tatu meluta yina ya zole na nda.
Na nima ya kukatuka na Troas, maswa kangaka na Milet. Ntumwa Paul kumonaka mwa ntangu sambu na kubinga bankuluntu ya kimvuka ya Efeze (na lweka ya Milet). Yandi tubilaka bau sambu na mbala ya nsuka. Na nima, maswa kwendaka mpi bau kabwanaka. Bau dilaka mingi sambu na kukabwana yina!
Na nsuka, maswa kumaka na Cezarée. Paul kulumukaka mpi kwendaka kulala na nzo ya longoki Filipe. Ebuna mbikudi Agabus kumaka mpi zabisaka ntumwa nde: bau takanga yandi ntangu yandi takuma na Yerusaleme. Mambu yina kusalamaka. Kansi bau nataka Paul na Cezarée, kuna yandi bikalaka na boloko bamvula zole. Na nima, bau tindaka yandi na Rome sambu na kusamba na tribunal ya ntotila. Beto tala nki mutindu nzyetelo na bau vandaka.
Bisalu bakapu 19 tii 26.
Bangyufula
- Tanga zina ya toko yai ya bakala yina melala na ntoto na kifwanisu, mpi nki kukuminaka yandi?
- Inki Polo kusalaka ntangu yandi monaka nde toko yango mefwa?
- Polo, Timoteo, mpi bantu yina salaka nzyetelo ti bo kukwendaka na wapi, mpi nki kusalamaka ntangu bo telamaka na Mileti?
- Inki lukebisu profete Agabusi kupesaka Polo, mpi nki mutindu mambu yango kusalamaka kaka mutindu profete kutubaka?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Bisalu 20:7-38.
Na kutadila bangogo ya Polo yina kele na Bisalu 20:26, 27, NW; inki mutindu beto lenda “vanda ve ti mfuka ya menga ya bantu yonso”? (Ezek. 33:8; Bis. 18:6, 7)
Sambu na nki bankuluntu fwete “landa kaka nsangu yina ya beto lunga kutula ntima” ntangu bo kelonga? (Bis. 20:17, 29, 30; Tito 1:7-9; 2 Tim. 1:13)
- Tanga Bisalu 26:24-32.
Inki mutindu Polo kusadilaka nswa na yandi ya kisitwaye ya Roma sambu na kulungisa kisalu ya kusamuna yina Yezu kupesaka yandi? (Bis. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luka 21:12, 13)


text:
Nga Zolele Zaya e Ludi?
E ludi mu nkia diambu? Ludi mu kuma kia yuvu yamfunu beyuvulanga o wantu. Nanga wayuvula kala e yuvu eyi:
- Nga Nzambi okutuvwanga kieleka o mfunu?
- Nga vita ye mpasi zisinga fokoka?
- Adieyi dikutubwilanga vava tufwanga?
- Nga vena ye vuvu mu kuma kia amafwa?
- Aweyi ndenda lombela e sambu kilenda wakana kwa Nzambi?
- Aweyi ndenda vwila e zingu kiakiese?
Akweyi lenda vavila e mvutu za yuvu yayi? Avo wele muna malundilu ma nkanda yovo mu nzo zitekelwanga nkanda, lenda wana ulolo wa nkanda miyikanga vo milenda vana mvutu za yuvu yayi. Kansi, nkumbu miayingi nkanda miami ke mikalanga ngwizani ko. Miakaka mvu miakete mikalanga o mfunu, i bosi ke mikalanga diaka mfunu ko, sobwa mivavanga.
Kansi, vena ye nkanda uvananga mvutu zasikila za yuvu yayi. Wau i nkanda uvovanga e ludi. Muna sambu kiandi kwa Nzambi, Yesu Kristu wavova vo: “E diambu diaku i ludi.” (Yoane 17:17) E Diambu diadi i Nkand’a Nzambi. Muna makaya melanda osinga zaya e mvutu zakia za Nkand’a Nzambi za yuvu ina otangidi kuna lubantiku.
Nga Nzambi Okutuvwanga Kieleka o Mfunu?
KUMA TUYUVULWILANGA KIUVU KIAKI: Mu nza yazala ye nsoki ye kondwa unsongi tuzingilanga. Mabundu mayingi melonganga vo mu luzolo lwa Nzambi tumwenanga e mpasi.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Nzambi kalendi twasa mpasi ko. Muna Yobi 34:10 tutanganga vo: “Ke difwene kwa Nzambi ko, kavanga umpumbulu; yo Mpungu-ngolo kavanga vilwa!” Ekani dia Nzambi mu kuma kia wantu dia zola kikilu. Ikuma Yesu katulongela twasambanga: “E S’eto koko’zulu, Yambula…E kintinu kiaku kiza. O luzolo luaku luavangam’ova nza nze koko’zulu.” (Matai 6:9, 10) Wau vo Nzambi mfunu kekutuvwanga, ovanganga wawonso mu lungisa ekani diandi.—Yoane 3:16.
Tala mpe Etuku 1:26-28; Yakobo 1:13; ye 1 Petelo 5:6, 7.
Nga Vita ye Mpasi Zisinga Suka?
KUMA TUYUVULWILANGA KIUVU KIAKI: E vita zakinu vonda ulolo wa wantu. Yeto awonso tumonanga mfwilu mia mpasi za wantu.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Nzambi wavova vo vekala ye ntangwa kesikidisa luvuvamu mu nza yawonso. Muna Kintinu kiandi ki’ezulu, wantu “ke belongwa diaka nwana ko.” Kansi, “e nsosolo miau, nsengo befula mio.” (Yesaya 2:4) Nzambi osukisa mpasi yo vilwa wawonso. Nkand’a Nzambi usianga nsilu vo: “[Nzambi] okunguna mansanga mawonso muna meso mau; o lufwa, ke lukala diaka ko; musungula kala diaka dilu, yovo kazu, ngatu mpasi: oma mantete [mpasi zawonso yo vilwa tumonanga o unu] maviokele.”—Lusengomono 21:3, 4.
Tala mpe Nkunga 37:10, 11; 46:9; ye Mika 4:1-4.
Adieyi Dikutubwilanga Vava Tufwanga?
KUMA TUYUVULWILANGA KIUVU KIAKI: Mabundu mayingi ma nza melonganga vo, vena ye má kisalanga yo moyo muna nitu vava tufwanga. Akaka belonganga vo amafwa balenda mwesa ana bena moyo e mpasi, akaka vo Nzambi wantu ambi keyokanga kuna bilungi biakwele mvu.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Muna lufwa muntu ovilanga emvimba. Muna Kimpovi 9:5 tutanganga vo: “Afwa ke bazeye diambu ko.” Wau vo afwa ke bazeye diambu ko, ke beyindulanga ko, ke balendi mwesa mpasi ko kw’awana bena moyo ngatu kubasadisa.m—Nkunga 146:3, 4.
Tala mpe Etuku 3:19; ye Kimpovi 9:6, 10.
Nga Vena ye Vuvu mu Kuma kia Amafwa?
KUMA TUYUVULWILANGA KIUVU KIAKI: Zinga tuzolanga, kumosi y’awana tuzolanga. Ikuma tulakukilang’o moyo wa mona diaka azolw’eto afwa.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Wantu ayingi afwa besinga fuluka. Yesu wasia nsilu vo, “awonso bena muna nkala…bevaika.” (Yoane 5:28, 29) Nze una kakana o Nzambi kuna lubantiku, awana befuluka bekala y’elau dia zinga muna paradiso ova ntoto. (Luka 23:43) Kuna sentu, akwikidi awonso bevwa moyo a mvu ya mvu yo vimpi walunga. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Asongi bevwa nza, besikila vo yakwele mvu.”—Nkunga 37:29.
Tala mpe Yobi 14:14, 15; Luka 7:11-17; ye Mavangu 24:15.
Aweyi Ndenda Lombela e Sambu Kilenda Wakana kwa Nzambi?
KUMA TUYUVULWILANGA E KIUVU KIAKI: Wantu muna mabundu mawonso samba besambanga. Kansi, ndonga bevovanga vo e ndomba zau ke zivaninwanga mvutu ko.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Yesu watulonga twavenga fu kia vovololanga diambu dimosi muna sambu yeto. Wavova vo: “Ovo se nusamba, ke nuvovolola ko.” (Matai 6:7) Avo tuzolele vo Nzambi kawá e sambu yeto, tufwete samba muna mpila ina ketondanga. Muna vanga wo, tufwete zaya luzolo lwa Nzambi yo zingila ngwizani ye sambu yeto. Muna nkand’antete a Yoane 5:14 tutanganga vo: “Konso una tulombela muna luzolo luandi, [Nzambi] wa kekutuwá.”
Tala mpe Nkunga 65:2; Yoane 14:6, 14; ye 1 Yoane 3:22.
Aweyi Ndenda Vwila e Zingu Kiakiese?
KUMA TUYUVULWILANGA E KIUVU KIAKI: Ndonga bekwikilanga vo e nzimbu, etunda yovo vienga kwa nitu kulenda kubatwasila e kiese. Muna kuma kiaki, bekuyivananga emvimba mu vava mambu mama, kansi ke belendanga solola kiese ko.
EDI KELONGANGA NKAND’A NZAMBI: Yesu wayika nsabi muna kala ye kiese vava kavova vo: “Akwa nsambu awana bazeye nsatu zau za mwanda.” (Matai 5:3, NW) Muna kala ye kiese kiakieleka tufwete lungisa nsatu zeto ezi zisundidi o mfunu—nsatu za zaya e ludi mu kuma kia Nzambi y’ekani diandi mu kuma kia wantu. E ludi kiaki mu Nkand’a Nzambi kina. O zaya e ludi kiaki dilenda kutusadisa mu bakula edi dina o mfunu y’edi ke dina mfunu ko. Avo tuyambula vo e ludi kia Nkand’a Nzambi kiafila mavangu meto ye nzengo tubakanga, tukala ye zingu kiakiese.—Luka 11:28.
Tala mpe Ngana 3:5, 6, 13-18; ye 1 Timoteo 6:9, 10.
Lwalu i lufimpu lwankufi lwa mvutu za Nkand’a Nzambi za yuvu sambanu tuyikidi kuna lubantiku. Nga zolele zaya diaka e mvutu za yuvu yakaka? Avo umosi muna awana “bazeye nsatu zau za mwanda,” ka lukatikisu ko, ovanga wo. Lenda yuvula yuvu yakaka nze eyi: ‘Avo Nzambi mfunu kieleka kekutuvwanga, ekuma kayambulwila umpumbulu ye mpasi zakalanga yamu wau? Aweyi ndenda tomesena zingu kia esi nzo ame?’ Nkand’a Nzambi uvananga e mvutu zasikila za yuvu yayi ye yakaka mpe.
Kansi, ndonga bekalanga ye lukatikisu lwa fimpa Nkand’a Nzambi mu vava mvutu za yuvu yau. Bebadikilanga wo nze mfinda yanene ye wampasi mu bakula. Nga lusadisu ovavanga mu solola e mvutu za yuvu muna Nkand’a Nzambi? E Mbangi za Yave bavwidi sadilwa yole ilenda kusadisa.
Kiantete, O Nkand’a Nzambi Adieyi Kieleka Kelonganga? wakubikwa mu sadisa wantu bafimpa mvutu za kiá za Nkand’a Nzambi za yuvu yayi yamfunu. Kiazole, elongi dia ngovo dia Nkand’a Nzambi. Avo zolele tambula elongi dia ngovo dia Nkand’a Nzambi muna konso lumingu mu miniti miakete, Mbangi mosi a Yave muna aya bena lukufi ye nzo aku lenda kwiza kuna nzo aku yovo va fulu kiakaka mu longoka yaku Nkand’a Nzambi. Ndonga ya wantu mu nza yawonso bebakanga nluta mia nkubika yayi. Ndonga mu yau bevovanga ye kiese kiawonso vo: “Nsolwele e ludi!”
Lwalu i lusalu lusundidi ntalu tulenda solola. E ludi kia Nkand’a Nzambi kilenda kutuvevola muna uzowa wa lembi zaya e ludi kia mambu mesianga mavwanga ye wonga. Kikutuvana mpe e vuvu ye kiese ye luzolo lwa zinga. Yesu wavova vo: “Nuzay’e ludi, e ludi kikunuvevola.”—Yoane 8:32, NW.


text:
Mboma
Mboma to Boma kele mbânza mosi ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yawu vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Belezi tuka 1886 tî 1929.
Mboma kele na dibungu na nzadi Kôngo mpe nzila ya lukalu na Tshela. Yawu ke natisaka bayinti, mankondo, kawukawu, muamba na bîma ya diba.
Kinkulu[soba | edit source]
Mboma kele zandu ya nkulu mingi. Ntete bawu sonikaka na mâmbu na yawu na bamvula nkama ya 17.
Na kisina Mboma vwandaka mbânza ya bamboma. Ntinu ya bamboma, Mani Mboma, pesaka mbôngo na ntotila ya Kôngo, kasi mpila ya nkaka yandi vwandaka ntinu ya kimpwanza. Laszló Magyar me tela nsangu yayi, ntângu yandi vwandaka na Mboma na mvula 1848.
1886 Mboma me kitula mbânza ya kimfumu ya zôle ya Kôngo ya Belezi na nima ya Vivi, yina kele bwala ya fyoti na pène-pène ya Matadi.
Bubu yayi Mboma kele mbânza ya baluvila mîngi. Luvila ya kuluta nene kele bayombe.
Bêsi[soba | edit source]
- Komine ya Kabondo: 61.456
- Komine ya Kalamu: 90.376
- Komine ya Nzadi: 21.690
- Territoire ya Mwanda: 187.982


text:
Yinki kele disuekamu samu na kuvuanda na dibuta ya kiese?
Nge kekanisaka ya kele . . .
nzola?
mbongo?
kima ya nkaka?
BIBLIA METUBA MUTINDU YAYI
“Kiese na bayina kekuwaka mpova ya Nzambi mpe kelundaka yau!”
YAU KELE MBOTE SAMU NA NGE
Beno ke kuma na nzola ya kedika.
Beno ke kuma na luzitu ya kedika.
Beno ke nata kutanunua ya kedika.
BETO FUETI NDIMINA MPENZA YINA BIBLIA KETUBAKA?
Ee, ata samu na mambu zole kaka:
Nzambi kele Mvangi ya dibuta. Biblia metuba ti ‘dibuta mosimosi . . . mebaka nkumbu’ na Yehova Nzambi. (Efeso 3:
14, 15) Yau zola tuba ti dibuta kele samu Yehova salaka yau. Samu na yinki diambu yayi kele mfunu?
Yindula tete: Ntangu nge kenakudia madia ya mbote mpe nge zola kuzaba bima balambilaka yau, nani nge keyuvusa? Yau mebonga nge yuvusa muntu yina lambaka yau.
Mutindu mosi, samu na kuzaba mambu yina kepesaka kiese na dibuta, yau kele mbote beto yuvusa Yehova, Mvangi ya dibuta.
—1 Mose 2: 18- 24.
Nzambi kebanzilaka nge. Yau kevuanda diambu ya nduenga mabuta sosaka malongi yina Yehova kena kupesa beto na nzila ya Mpova na yandi. Samu na yinki? “Samu yandi kebanzilaka beno.” (1 Petelo 5:
6, 7) Yehova kesosaka kaka mambote na nge —mpe malongi na yandi kenataka kaka mambote! —Zingana 3: 5, 6; Yesaya 48:17, 18.
YINDULA NTETE
Yinki mutindu nge lenda vuanda bakala ya mbote, nketo ya mbote to kibuti ya mbote?
Biblia kena kupesa mvutu na kiuvu yayi na EFESO 5:


text:
Nkenda ya 25: Jakob me kuma na Egypte
JOSEPH kangaka dyaka ve ntima. Yandi basisaka bansadi na yandi yonso. Ntangu yandi bikalaka na bampangi na yandi, yandi yantikaka na kudila. Bampangi na yandi yitukaka mingi sambu na kudila na yandi. Na nsuka, yandi tubaka nde: ‘Mono yandi yai Joseph. Keti tata kele dyaka na luzingu?’
Bampangi na yandi yitukaka mingi mpi bau monaka ve kima ya kutuba. Bau vandaka na boma mingi. Kansi Joseph bingaka bau penepene na yandi mpi yandi tubilaka bau nde: ‘Mono kele mpangi na beno, yina beno tekaka na kimpika na Egypte.’
Mpi Joseph tubaka nde: ‘Beno kumona mbi ve sambu beno tekaka mono, sambu yau kele Nzambi tindaka mono na Egypte sambu na kugulusa bantu. Faraon metula mono mfumu na insi yai yonso. Mpi ntangu yai beno kwenda nswalu na tata na mono mpi beno zabisa yandi nsangu yai. Beno songa yandi, yandi kwisa awa.’
Na ntangu yina, Joseph kubwaka na nkingu ya bampangi na yandi mpi yandi yambaka bau ngolo. Ntangu Faraon kuwaka nde bampangi ya Joseph mekuma, yandi tubaka na Joseph nde: ‘Bau kusosa bapusu-pusu mpi bau kwenda kubaka tata na bau mpi mabuta na bau, na nima, bau kwisa kuvanda awa na Egypte. Mono tapesa bau bima ya kuluta mfunu ya insi yai.’
Bau salaka mutindu yina. Jacob kwisaka na Egypte na dibuta na yandi ya mvimba. Keti beno kemona Joseph na maboko ya tata na yandi?
Dibuta ya Jacob kukumaka nene kibeni. Bantu yonso yina kwisaka na Egypte kuvandaka70, kana beto tanga Jacob, bana na yandi mpi bantekolo na yandi, kansi katula bankento mpi bansadi. Bau bingaka bau bana ya Israele sambu Nzambi balulaka zina ya Jacob na yina ya Israele. Bana ya Israele kukumaka kikanda ya Nzambi mpenza, mutindu beto tamona yo na nima.
Kuyantika 45:1-28; 46:1-27.
Bangyufula
- Inki kusalamaka ntangu Yozefi kudisongaka na bampangi na yandi?
- Inki Yozefi kutendudilaka bampangi na yandi na mawete yonso?
- Inki Farao kutubaka ntangu bo zabisaka yandi nde bampangi ya Yozefi mekuma?
- Dibuta ya Yakobi yina kukwendaka na Ezipte kuvandaka ti bantu ikwa?
- Na nki zina bo kumaka kubinga dibuta ya Yakobi, mpi sambu na inki?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 45:1-28.
Inki mutindu disolo ya Biblia yina ketubila Yozefi kemonisa nde Yehowa lenda balula mambu ya mbi ya bantu kezola kusadila bansadi na yandi na mpila nde yo buta bambuma ya mbote? (Kuy. 45:5-8; Yez. 8:10; Filp. 1:12-14)
- Tanga Kuyantika 46:1-27.
Inki kivuvu Yehowa kupesaka dyaka Yakobi ntangu yandi vandaka kukwenda na Ezipte? (Kuy. 46:1-4, NW, noti na nsi ya lutiti.)


text:
Malongi 12
Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
1. Nzambi wunkuwanga zi nsambudulu zyosu’e?
Nzambi wu ǹtumisanga mintindu myoso mi bantu ba nfikama mu ǹzila yi lusambu. (Minkunga 65:2) Nandi ka kikininanga ko zi nsambudulu zyoso. Buka lusambulu lu dibakala wuntovulanga ǹkyetu’andi mwa mpasi Nzambi ka kikinina lusambulu lwandi. (1 Petelo 3:7) Ntangu bana ba Isaeli ba tatamana mu kuvanga mambi Nzambi kasa be kuwanga ko zi nsambudulu zyawu. Angi Nzambi wunkikininanga zi nsambudulu zi bantu bamfungulanga masumu mawu mangolo. Dyawu lusambudulu lwaku lu luneni lu kufikimina kwidi Nzambi.
2. Bwidi tu fweti sambidilang’e?
Lusambulu ḿvandi mpila tu ǹzitisilanga Nzambi. Dyawu tu fweti sambilanga to Yave Ḿvang’yitu. (Matai 4:10; 6:9) Bo tu keli batu ba masumu, tu fweti sambilanga mu dizina di Yesu kibila nandi wu fwila mu masumu mitu. (Yoane 14:6) Yave ka zolanga ko bo tunsambila vutukilanga mo mawu mambu makangama va ǹtu voti masonama. Nandi kantombanga tunsambidila mu ǹtima wonso.
Ḿvang’itu wunkuwanga ayi lusambulu luvangimini ku tsi ǹtima. (1 Samueli 1:12, 13) Nandi wu tu tumisanga mu ntangu zyoso tunsambidila, va ntonono ayi mbanosunu kilumbu, va kudya voti mu ntangu tundengananga mambu.
3. Kibila mbi baklisto bankutakanang’e?
Kufikama Nzambi mu bilumbu bitu mpasi bene, kibila va ǹseng’itu va tu kala bantu bawombo ba tulanga ko minu kyawu kwidi Nzambi, bamvwezanga lukanu lwandi lu kutwala ndembama va ǹtoto. (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Petelo 3:3, 13) Dyawu tuntombilanga ki kundi ki kyedika ki bakomba mu dyambu tu kindasananga befu na befu.
Ku ba bakundi ba ǹzolanga Nzambi, dyawu di tu sadisanga kufikama kwidi Nzambi. Buawu zinkutukunu zi Zimbangi zi Yave zi kala mpwasi yineni yi kukindasana mu minu ayi kubombasananga.
4. Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
Wu lenda fikimina kwidi Nzambi, mu kuyindula bumbote, ma wu ǹlongukanga mu kibibila, mavanga mambote ma Nzambi, mpila ka kudyatisilanga ayi zinkanu zyandi. Kuyindula mambu beni va kymweka ayi lusambulu, lu lenda bwela mu ngyewu lufyatu lu kyedika mu luzolo ayi luzabu lu Nzambi.
Mo wu fikama kwidi Nzambi ngyewu fweti ba mana ayi lufyatu kwidi nandi to. Buka ǹti ba kuna fweti kulembanga ǹlangu ntangu ka ntangu, buawu fweti kutebukilanga ḿvandi moyo mu kutala mu mbi ove kwidi nani wuntulanga mana maku.
5. Kibila mbi diyindu di kufikama Nzambi didi dimbote bene kwidi ngyewu?
Yave wu ǹkipanga babonso ba kunzolanga ayi wu ba sadisanga mu mambu monso ma lenda bwisa kiminu kyawu mu luzingu lu ka lumana. (Minkunga 91:1, 2, 7-10) Nandi wu tu lubulanga ǹzingulu zi mbi zi ḿvanganga bantu manga zingila mu buvinya ayi manyenze. Angi wu tu monisinanga mpila yimbote yi kunatina luzingu.


text:
Nkenda ya 10: Mvula ya ngolo ya bilumbu ya Noé
NA NGANDA ya maswa, bantu vandaka fula na kuzinga mutindu bo yikanaka. Bau vandaka kundima ve ata fyoti nde Mvula ya Ngolo tanoka. Nkutu bau yantikaka dyaka na kuseka ngolo kibeni, kansi na nima ya bilumbu, kuseka yina manaka.
Na kintulumukina, mvula yantikaka na kunoka. Mvula vandaka kunoka ngolo kibeni. Noé kudikusaka ve! Muntu lungaka dyaka ve kukota na maswa. Jéhovah kukangisaka kyelo ngolo.
Masa yantikaka na kukuma mingi na ntoto. Masa kumaka bonso banzadi ya nene. Yau yantikaka na kubwisa banti, kunata matadi ya nene mpi yau vandaka kusala makelele ya ngolo. Na mawa yonso, bantu kwendaka na bangumba. Bau kudiwaka ntantu kibeni sambu bau wilaka ve Noé mpi na mpila bau kotaka ve na maswa ntangu kyelo vandaka mekangama ntete ve!
Masa vandaka kukuma kaka mingi. Mvula nokaka bilumbu40, mpimpa ti mwini. Masa yantikaka na kutombuka na bangumba mpi ntama mingi ve yau yonso dindaka. Mambu kusalamaka kaka mutindu Nzambi kutubaka: bantu, bambisi ya mfinda mpi ya nseke, na bitwisi yina kuvandaka na nganda ya maswa kufwaka. Kaka bantu yina vandaka na maswa kugulukaka.
Noé ti bana na yandi kutungaka maswa yina mbote. Ntangu masa yantikaka na kukuma mingi, maswa nangukaka kukonda mpasi na zulu na yau. Na nima, kilumbu mosi, mvula manaka mpi ntangu kubasikaka. Yau vandaka dikambu mosi ya nene kibeni! Ntoto kumaka nzadi mosi ya nene. Kaka maswa mpamba vandaka kumonana na kati ya masa yina.
Bakafumba ya bantu kuvandaka dyaka ve. Bau zolaka kuvanda dyaka ve na nzyunga sambu na kunyokula bantu. Bau yonso kufwaka, kumosi ti bamama na bau mpi ti bantu yankaka ya mbi. Kansi batata na bau kumaka banani?
Batata na bau vandaka ve bantu bonso beto. Bau vandaka bawanzyo yina kwisaka awa na ntoto sambu na kuzinga na nitu ya kimuntu. Ntangu Mvula kuyantikaka na kunoka, bau fwaka ve. Bau bikaka nitu ya kimuntu mpi bau vutukaka na zulu. Kansi bau vutukaka dyaka ve na dibuta ya bawanzyo ya Nzambi. Bau kumaka bawanzyo ya Satana, to bampeve ya mbi, mutindu Bible kebingaka bo.
Nzambi kutindaka mupepe mosi ya ngolo na ntoto mpi masa ya mvula yantikaka na kukulumuka. Bangonda tanu na nima, maswa vandaka na nsongi ya ngumba mosi. Bilumbu mingi na nima, bantu yina vandaka na kati ya maswa lendaka kutala na nganda mpi kumona bansongi ya bangumba. Masa vandaka kukulumuka kaka.
Noé basisaka nkwankwa na nganda ya maswa. Ndeke vandaka kukwenda kamwa ntangu mpi yau vandaka kuvutuka na maswa, sambu yau monaka ve kisika ya kuvanda. Yau vandaka kusala mutindu yina, kukwenda mpi kuvutuka na maswa.
Noé, bonso yandi vandaka kusosa na kuzaba kana yo memana, basisaka yembe. Yembe kwendaka mpi vutukaka sambu yau monaka ve kisika ya kuvanda. Noé tindaka yau dyaka, kansi mbala yai yau vutukaka na dititi ya olive. Noé tindaka diyembe sambu na mbala ya tatu, mpi na mbala yai yau vutukaka dyaka ve, sambu yau monaka kisika ya kuvanda.
Sambu na yau, Nzambi tubaka na Noé nde: ‘Basika na maswa, nge na dibuta na nge, mpi basisa bambisi yonso.’ Muna na maswa bau vandaka kuluta mvula mosi. Inki kyese bantu yina kugulukaka kuvandaka na yau ntangu bau vutukaka na ntoto ya kukauka mpi na nitu ya ngolo!
Kuyantika 7:10-24; 8:1-17; 1 Piere 3:19, 20.
Bangyufula
- Sambu na nki ata muntu mosi ve lendaka kukota na maswa ntangu mvula kuyantikaka?
- Yehowa kunokisaka mvula bilumbu ikwa, mpi masa kufulukaka na nki kiteso?
- Ntangu masa yantikaka na kufuluka na ntoto, maswa kusalaka inki?
- Keti bambinga kugulukaka na Mvula ya Ngolo, mpi batata na bo kukumaka banani?
- Na nima ya bangonda tanu, maswa kusalaka inki?
- Sambu na nki Noa kubasisaka nkwankwa na nganda ya maswa?
- Inki mutindu Noa kuzabaka nde masa mekulumuka na ntoto?
- Inki mambu Nzambi kusongaka Noa na nima ya kusala mvula kuluta mosi ti dibuta na yandi na kati ya maswa?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Kuyantika 7:10-24.
Na nki kiteso Nzambi kufwaka bima yonso ya vandaka kuzinga na ntoto? (Kuy. 7:23)
Masa ya Mvula ya Ngolo kusalaka bilumbu ikwa na ntwala ya kumana? (Kuy. 7:24)
- Tanga Kuyantika 8:1-17.
Inki mutindu Kuyantika 8:17 kemonisa nde lukanu ya kisina ya Yehowa sambu na ntoto kusobaka ve? (Kuy. 1:22)
- Tanga 1 Piere 3:19.
Ntangu bawanzyo yina kolamaka kuvutukaka na zulu
Inki mutindu disolo ya Noa ti dibuta na yandi kepesa beto kikesa na kutula ntima na ngolo ya Yehowa ya kugulusa bantu na yandi?


text:
Lusansu lwa 105: Bavingidi Muna Yerusaleme
WANTU awaya omwene vava alongoki a Yesu. Nkanikinu andi balemvokela wa vingila muna Yerusaleme. Ekolo bavingilanga, ezu diangolo, dizele nzo yawonso, ina bavwende. Dikedi nze mpekomok’a tembwa kiangolo. I bosi, vamonekene tubini tuna nze tiya vana ntu a konso nlongoki. Nga omwene o tiya toto vana ntu miau? Nki i nsasa diambu diadi?
Ediadi vangu diasivi. O Yesu wavutuka kun’ezulu kw’eS’andi. Yandi opongwele mwand’avelela a Nzambi kw’alongoki andi. Nga ozeye una wabasadisila? Yau awonso babantikidi o vovela muna ndinga zakaka.
Ndonga muna Yerusaleme bawa ezu diadi nze mpekomok’a tembwa kiangolo, bezidi, bazaya dina diabwa. Akaka muna yau, esi zula yakaka bayiza muna Yerusaleme mu kembelela nkinzi wa Aneyisaele muna lumbu kia Pentikosti. Nkia diambu diasivi bamona anzenza zazi? Alongoki babavovesela konso muntu muna yandi ndinga o mavangu masivi kavangidi o Nzambi.
Basivikidi, bavovele vo: ‘Wantu awaya nga ke Mingalili ko e? Aweyi bevovesela konso muntu muna yandi ndinga ina kawutukila?’
O Petelo, otelamene, oyantikidi kubasasila mambu mama. Ovovese kwa nkangu una Yesu kafwila, ye una Yave kamfudila muna mafwa. ‘Owau Yesu una kun’ezulu kuna koko kwalunene kwa Nzambi. ‘Yandi obungwidi mwand’avelela wau. Ekiaki i kuma numwenene yo wila masivi mama.’
Vava Petelo kavovele mawonso mama, ndonga bamwene e nkenda mu mana mavangwa kwa Yesu. Bayuvwidi vo: ‘Aweyi tufwete vanga?’ O Petelo ubavutwidi vo: ‘Nuvilukw’e ntima, yo vubwa.’ Muna lumbu kiakina tezo kia 3.000 ma wantu bavubwa yo kituka s’alandi a Yesu.
Mavangu 2:1-47.
Yuvu
- Nze una usongwanga muna fwaniswa, adieyi diabwila alongoki a Yesu ana bavingilanga muna Yerusaleme?
- Ekuma anzenza bayiza muna Yerusaleme basivikila?
- O Petelo adieyi kavova kwa nkangu?
- O nkangu aweyi bamona vava bawa mana kabavovesa Petelo? Adieyi kabazayisa bafwete vanga?
- Wantu kwa bavubwa muna lumbu kia Pentikosti ya mvu a 33 kia tandu kia Kristu?
Yuvu yakaka
- Tanga Mavangu 2:1-47.
E mvovo mia Petelo muna Mavangu 2:23, 36 aweyi misongelanga vo e zula kiawonso kia Ayuda akwa mbebe muna lufwa lwa Yesu? (1 Tes. 2:14, 15)
Petelo aweyi kasongela mbandu ambote muna mokenanga yo wantu muna Sono? (Mav. 2:16, 17, 29, 31, 36, 39; Kol. 4:6)
O Petelo aweyi kasadila “e nsabi za kintinu ki’ezulu” muna nkumbu antete, zina kakanikina kumvana Yesu? (Mav. 2:14, 22-24, 37, 38; Mat. 16:19)


text:
Ndambu ya 1: Banda Kugangama tii na Mvula ya Ngolo
Zulu na ntoto kukatukaka na wapi? Inki mutindu ntangu, ngonda, bambwetete, mpi bima yonso mingi ya kele na ntoto kubasikaka? Bible ketuba nde Nzambi gangaka bima yina yonso. Yau yina mukanda na beto keyantika na bankenda ya Bible ya ketubila lugangu.
Bigangwa ya ntete ya Nzambi kele bigangwa ya kimpeve yina mefwanana ti yandi. Bau kele bawanzyo. Kansi Nzambi salaka ntoto sambu na beto. Yandi gangaka Adami na Eva mpi yandi tulaka bau na masamba ya kitoko. Kansi bau kolamaka na Nzambi mpi bau vandaka dyaka ve ti nswa ya kuzinga.
Yantika lugangu ya Adami tii na Mvula ya ngolo, bamvula 1 656 kulutaka. Bantu ya mbi mingi basikaka na ntangu yina. Na zulu, Satana na bawanzyo na yandi ya mbi vandaka. Na ntoto, Kaina na bantu yankaka mingi ya mbi vandaka, na kati na bau bakafumba ya bantu ya ngolo mingi. Kansi, bantu ya mbote mpi vandaka, bonso Abel, Henock na Noé. Na Ndambu ya ntete, beto tatubila mambu ya metala bantu yai mpi mambu ya kusalamaka na ntangu yina.


text:
Mazulunalu Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ye Lamuká!
Mazulunalu metu ma malongi ma Bibidiya bafweni ulobula mawu mu zindinga uluta 200, keti mu nding’a bidimbu. Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ditendulanga mambu matasalama ha n’toto mu nzila ya bisakwedi bia Bibidiya. Ditalembaka mbundu za batu ye nsangu za mboti za Imfumu kia Nzambi ye disadisa batu bakwikila Yezu Kristu. Lamuká! dihoyila mpila y’ulutila mampasi ma luzingu ye ditasiamisa ukangama kwetu kwa bilaka bia n’toto’a mpa wa ngemba kahana n’Hangi’a zulu ye n’toto. Sola ndinga mosi mu n’longa zindinga ye niema Usosa m’umona mazulunalu ye maforma mamena mu ndinga yayi.


text:
Nkenda ya 93: Yezu me disa bantu mingi
KIMA ya ngolo mesalama: bau mefwa Yoani Mbotiki. Hérodiade, yina vandaka kuzola Yoani ve, pusaka bakala na yandi yina vandaka ntotila na kutinda bantu mpi bau zengaka ntu ya Yoani.
Ntangu Yezu waka nsangu yina, yandi vandaka na kyadi mingi. Yandi kwendaka kudivandila na kingenga, na nseke. Kansi bantu vandaka kaka kulanda yandi. Ntangu yandi monaka bantu yina mingi, Yezu wilaka bau mawa mingi, yandi tubilaka bantu mambu ya metala kimfumu ya Nzambi mpi yandi yantikaka na kubelula bambefo.
Na ntangu ya nkokila, balongoki na yandi kwisaka kutubila yandi nde: ‘Ntangu meluta. Bika bantu yai yonso kukwenda na babwala ya mfinama mpi kudisumbila madya.’
Yezu tubilaka bau nde: ‘Yau kele mfunu ve nde bau kwenda. Beno pesa bau madya.’ Na nima yandi yufulaka Filipe nde: ‘Wapi beto lenda sumba madya sambu na kupesa bantu yai yonso?’
Filipe vutudilaka yandi nde: ‘Kaka sambu na kupesa madya na konso muntu, yau kelomba mbongo mingi.’ Ebuna andré tubilaka yandi nde: ‘Awa kele na mwana mosi ya bakala kele na mampa tanu na bambisi ya masa zole. Kansi, keti yau talunga na bantu yai mingi?’
Yezu tubaka nde: ‘Beno songa bantu yonso na kuvanda na zulu ya matiti.’ Yandi pesaka matondo na Nzambi sambu na madya mpi yantikaka na kuzenga yau. Na nima, balongoki yantikaka na kukabisa yau na kibuka ya bantu yina vandaka pana. Babakala vandaka 5 000, mafunda ya bankento ti ya bana na kingenga. Konso muntu dyaka mpi fulukaka. Ntangu balongoki lokutaka madya yina bikalaka, bau fulusaka bitunga 12!
Na nima ya kubwa ya ntangu, Yezu songaka balongoki na yandi na kukota na bwatu sambu na kusabuka Masa ya Galilée. Kansi, na mpimpa yina, kitembo ya ngolo kwisaka mpi bwatu vandaka kunikana ngolo. Balongoki waka boma. Na mbala mosi, na kati ya mpimpa, bau monaka muntu kuvandaka kwisa na ndambu na bau na kutambulaka na zulu ya masa. Bau bokaka ngolo sambu na boma.
Yezu tubilaka bau nde: ‘Beno wa boma ve. Yai mono!’ Ebuna Pierre tubilaka yandi nde: ‘Kana yau kele nge, pesa mono nswa ya kwisa kukuta nge na zulu ya masa.’ Yezu tubaka: ‘Kwisa!’ Pierre basikaka na bwatu mpi yantikaka na kutambula na zulu ya masa! Kansi yandi titaka mpi yantikaka na kudinda. Nswalu, Yezu simbaka yandi.
Na nima, Yezu disaka dyaka bantu mingi, mbala yai na mampa nsambwadi mpi bambisi ya masa. Mpi, bantu yonso dyaka mpi fulukaka. Keti beto kele na kyese ve na kumona mutindu Yezu kesadisa bantu? Na luyalu na yandi, beto takonda ata kima mosi ve!
Matayo 14:1-32; 15:29-38; Yoane 6:1-21.
Bangyufula
- Inki dyambu ya mpasi mpenza kukuminaka Yoane-Mbotiki, mpi nki mutindu Yezu kudiwaka sambu na dyambu yango?
- Inki mutindu Yezu kudisaka kimvuka ya bantu yina kulandaka yandi, mpi nki kiteso ya madya kubikalaka?
- Sambu na nki balongoki vandaka kuwa boma na mpimpa, mpi nki kukuminaka Piere?
- Inki mutindu Yezu kudisaka mafunda ya bantu na mbala ya zole?
- Sambu na nki luzingu tavanda mbote mpenza ntangu Yezu tayala ntoto bonso Ntotila ya Nzambi?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Matayo 14:1-32.
Disolo yina kele na Matayo14:23-32 kesadisa beto na kubakisa nki dyambu ya metala kimuntu ya Piere?
Inki mutindu masolo ya Masonuku kemonisa nde Piere kuyelaka mpi yandi bikaka kikalulu na yandi ya ntima zulu-zulu? (Mat. 14:27-30; Yoa. 18:10; 21:7; Bis. 2:14, 37-40; 1 Pie. 5:6, 10)
- Tanga Matayo 15:29-38.
Inki mutindu Yezu kumonisaka luzitu sambu na bima ya kinsuni yina kekatukaka na Tata na yandi? (Mat. 15:37; Yoa. 6:12; Kol. 3:15)
- Tanga Yoane 6:1-21.
Bubu yai, inki mutindu Bakristu lenda landa mbandu ya Yezu na yina metala kuzitisa bamfumu ya luyalu? (Yoa. 6:15; Mat. 22:21; Roma 12:2; 13:1-4)


text:
Zivideo mu JW.ORG
Tala ntanda wu zivideo mu Internet, wutandimini dilongi dimosi mosi. Tala voti bimisa mu Internet zivideo zintubila mambu ma Bibila mu diambu di mabuta, bantuenia ayi bana. Tala diaka zivideo zio ziela kusadisa mu zaba mboti mboti Zimbangi zi Yehova.
FILIME
Zimbangi zi Yehova—Bakubimini mu samuna nsamu wu mbote.
Zimbangi zi Yehova batomene zabana mu diambu di kisalu kiawu kilonga batu mu nza mvimba. Bwe balembu kubikila kisalu beni ayi bwe balembu diatisila kiawu? Kwe kutukanga mbongo zi diatisa kisalu beni?
Bue bueta viokila ndongokolo yi Bibila?
Mu nza yimvimba, Zimbangi zi Yehova ba zabini mu ndongokolo awu yi Bibila ye batu mu zi nzo. Tala phila yeta viokila.
Mambu bue metaviokila ku Nzo yi Kimfumu?
Kota mu kati muingi wumona nge mveka.
Video klip: Bila mbi longuka Bibila?
Bibila kilembo sadisa batu bawombo mu ntoto wu mvimba mu sudika mimvutu mu biuvu biobio bintubila mfunu wu luzingu. Tidi ba wumosi mu bawu e?


text:
DISOLO YINA KELE NA LUTITI YA ZULU | SAMBU NA NKI MAMBU YA MBI KE BWILAKA BANTU YA MBOTE?
Nzambi Ta Sala Nki Sambu na Mambu ya Mbi
Biblia ke zabisa beto pwelele mambu yina Yehowa ti Yezu Kristu, Mwana na yandi ta sala sambu na bampasi yina Satana Diabulu me basisaka. Biblia ke tuba nde: “Mwana ya Nzambi [Yezu] me monanaka sambu na kikuma yai: sambu na kufwa bisalu ya Diabulu.” (1 Yoane 3:8) Yezu ta fwa ngidika ya bima ya ntangu yai ya me fuluka ti bwimi, kimbeni, mpi mambu ya mbi. Yezu ke sila nde yandi “ta losa” Satana Diabulu, “mfumu ya nsi-ntoto yai na nganda.” (Yoane 12:31) Ntangu bupusi ya Satana ta vanda diaka ve, Nzambi ta tula nsi-ntoto mosi ya mpa ya lunungu mpi ntoto yai ta kuma kisika mosi ya ngemba.—2 Piere 3:13.
Inki beto ta tuba sambu na bantu yina ke buyaka kusoba banzila na bo na ntu-ngolo yonso mpi ke salaka mambu ya mbi? Yindulula lusilu yai: “Bantu ya mbote ti ya kieleka ta zinga na ntoto na beto yai; kansi bantu yonso ya mbi, Nzambi ta katula bo na ntoto; yandi ta tumuna bo mutindu bo ke tumunaka matiti na ntoto.” (Bingana 2:21, 22) Bupusi ya bantu ya mbi ta vanda diaka ve. Na nsungi yina ya ngemba, bantu ya bulemfu ta katuka malembe-malembe na kimpika ya kukonda kukuka yina bo me bakaka na Adami.—Baroma 6:17, 18; 8:21.
Inki mutindu Nzambi ta katula mambi na ntoto ya mpa? Yandi ta katula ve kimpwanza ya kupona yina yandi me pesaka bantu sambu bo sala mambu bonso barobo. Kansi, yandi ta longa bantu ya bulemfu banzila na yandi mpi ta sadisa bo na kuyambula bisalu mpi bangindu ya mbi.
Nzambi ta katula mambu yonso ya kele na kisina ya bampasi
Nzambi ta sala nki sambu na bisumbula ya kukonda kukana? Yandi me sila nde ntama mingi ve, Kimfumu na yandi ta yala ntoto. Yezu Kristu, Ntotila ya Kimfumu yina Nzambi me ponaka, kele ti kiyeka ya kubelula bambefo. (Matayo 14:14) Yezu kele mpi ti kiyeka na zulu ya bangolo ya lugangu. (Marko 4:35-41) Yo yina, bampasi yina bantu ke kutanaka ti yo sambu na “ntangu mpi mambu ya kukonda kukana” ta vanda diaka ve. (Longi 9:11, NW) Na nsi ya luyalu ya Kristu, bampasi ta bwila diaka bantu ve.—Bingana 1:33.
Beto lenda tuba nki sambu na bamilio ya bantu yina salaka mbi ve kansi fwaka? Ntangu fioti na ntwala ya kufutumuna Lazare, Yezu tubaka nde: “Mono kele lufutumuku mpi luzingu.” (Yoane 11:25) Ee, Yezu kele ti kiyeka ya kufutumuna to ya kuvutula bantu yina fwaka na luzingu!
Kana nge ke sepela na dibanza ya kuzinga na ntoto, kisika yina mambu ya mbi ta bwila diaka ve bantu ya mbote, sambu na nki ve kubaka lukanu ya kulonguka Biblia sambu na kuzaba mambu mingi ya me tala Nzambi ya kieleka mpi balusilu na yandi? Bambangi ya Yehowa ya kele na kisika ya nge ke zingaka ta sepela na kusadisa nge sambu na kubaka nzayilu yina. Beto ke lomba nge na kiese yonso na kukutana ti bo to kusonikila bambasisi ya zulunalu yai.


text:
Dilongi ya 3
Keti nsangu ya mbote mekatukaka mpenza na Nzambi?
1. Nani kele Munkwa ya Biblia?
Nsangu ya mbote yina ketuba nde bantu tazinga mvula na mvula na ntoto kele ya kusonika na Biblia. (Nkunga 37:29) Biblia mesalamaka na mikanda ya fyoti 66. Nzambi sadilaka bantu ya kwikama kiteso ya 40 sambu na kusonika yo. Moize sonikaka mikanda tanu ya ntete, yo meluta bamvula kiteso ya 3 500. Ntumwa Yoane muntu sonikaka mukanda ya nsuka, yo meluta bamvula kiteso ya 1 900. Bansoniki ya Biblia sonikaka bangindu ya nani? Nzambi vandaka kuzabisa bansoniki ya Biblia mambu na nzila ya mpeve santu na yandi. (2 Samuele 23:2) Bo sonikaka mabanza ya Nzambi, kansi ya bo mosi ve. Yo yina, Yehowa muntu kele Munkwa ya Biblia.—Tanga 2 Timoteo 3:16; 2 Piere 1:20, 21.
2. Inki kendimisa beto nde Biblia ketubaka mambu ya kyeleka?
Beto mezaba nde Biblia mekatukaka na Nzambi sambu yo ketubilaka na sikisiki mambu yina tasalama na makwisa. Ata muntu mosi ve lenda sala mpidina. (Yozue 23:14) Kaka Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso muntu lenda mona na ntwala makwisa ya bantu na sikisiki yonso.—Tanga Yezaya 42:9; 46:10.
Mukanda yina mekatuka na Nzambi fwete vanda ya kuswaswana, mpi yo kele mpenza mutindu yina. Bo mekabulaka bamiliare ya ba-Biblia na bandinga mingi kibeni. Ata yo kele mukanda mosi ya ntama, Biblia kele na kuwakana ti siansi ya kyeleka. Dyaka, mambu yina bansoniki 40 ya Biblia sonikaka vandaka ve ya kuswaswana. * Mambu yina Biblia ketubaka sambu na zola lenda katuka kaka na Nzambi ya kyeleka—Nzambi ya zola. Yo kele mpi ti kiyeka ya kusoba luzingu ya bantu sambu yo kuma ya mbote. Banzikisa yai kendimisaka bamilio ya bantu nde Biblia kele Ndinga ya Nzambi.—Tanga 1 Batesalonika 2:13.
3. Biblia kelongaka nki?
Biblia kezabisaka nsangu ya mbote yina ketuba nde Nzambi kevandaka ti lukanu mosi ya zola sambu na bantu. Masonuku ketendula mutindu bantu kuvidisaka dibaku yina bo vandaka ti yo ya kuzinga na paladisu ya ntoto, na luyantiku ya disolo ya luzingu ya bantu, mpi mutindu nsukansuka ntoto takituka paladisu.—Tanga Kusonga 21:4, 5.
Ndinga ya Nzambi kele mpi ti bansiku, minsiku, mpi bandongisila. Dyaka, Biblia kevandaka ti bambandu ya kemonisa mutindu Nzambi vandaka kusadila bantu mambu; bambandu yango lenda longa beto mpi kimuntu ya Nzambi. Yo yina, Biblia lenda sadisa nge na kuzaba Nzambi. Yo ketendulaka mutindu nge lenda kuma nduku na yandi.—Tanga Nkunga 19:8, 12; Yakobo 2:23; 4:8.
4. Inki mutindu nge lenda bakisa Biblia?
Kamukanda yai tasadisa nge na kubakisa Biblia sambu yo kesadila metode yina Yezu vandaka kusadila. Yandi vandaka kutubila mukapu mosi mosi ya Biblia mpi yandi vandaka kupesa bo “ntendula ya Masonuku.”—Tanga Luka 24:27, 45.
Kele ve ata ti kima mosi ya kepesaka kyese mingi kuluta nsangu ya mbote yina mekatuka na Nzambi. Ata mpidina, bantu yankaka kesepelaka ve ti yo, mpi bankaka nkutu kewilaka yo makasi. Kulemba nitu ve. Sambu na kuvanda ti kivuvu ya kubaka luzingu ya mvula na mvula, nge fwete vanda ti nzayilu ya Nzambi.—Tanga Yoane 17:3.
^ par. 7 Tala kamukanda Un livre pour tous.


text:
Kunku kia 4: Tuka Ntinu Antete a Isaele Yamuna Kinkole Kuna Babele
O Saulu okedi se ntinu antete a Isaele. Kansi, Yave wambembola yo sola Davidi se ntinu vana fulu kiandi. Tuzaya mayingi mu kuma kia Davidi. Ekolo kakala nleke wanwana yo Ngoleyate. Kuna kwalanda watina Saulu wa Ntinu ndiona wamwenanga kimpala. I bosi, Abingaile wasima Davidi kalembi vanga edi dia uzowa.
Tulongoka mayingi ma Solomo wa mwan’a Davidi, ona wavingil’e kunda kia Davidi wa ntinu a Isaele. E ntinu ntatu miantete mia Isaele konso ntinu mvu 40 kayala. Vava Solomo kafwa Isaele yakayaniswa mu yintinu yole, kintinu kia node ye kia sude.
E kintinu kia makanda 10 kia node mvu 257 kiazinga yamu lufwasu lwandi kwa Asuri. I bosi, vioka mvu 133, e kintinu kia node kia makanda mole kiafwaswa mpe. Muna kolo kiaki, Aneyisaele banatwa mu kinkole kuna Babele. Ozevo, Kunku KIEYA lusansu lwa mvu 510 kiyikanga. Mambu mayingi mesivi mabwa muna kolo kiaki nze una tusinga mona.


text:
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Kisambu ya fioti ya Kibaha[soba | edit source]
- Munu ikele mbangi, e Nzambi ya munu, na larambi nde: nge gangaka munu, samu na kuzaba nge na kupesa nge lukumu, sesepi yayi, munu ke ndima bufioti ya munu ye bunene ya nge, bunsukami ya munu ye bumvuama na nge. Na ntuala ya nge, Nzambi ya nkaka ikele ve, ya ke gulusaka na bigonsa, yina ya ke zingaka na ngolo ya yandi mosi messi.


text:
Zi nsangu zyaku zimboti zi fumini kwidi Nzambi!
Zi nsangu mbi zimboti zi fumini kwidi Nzambi? Mu kibila mbi tu matelanga mana? Mwa buku ayi yi mvana minvutu mi kibibila.
Bwidi mwa buku ayiyi, yi lenda ku kusadisila
Mwa buku ayiyi yi lenda ku kusadisa wu yangalala mu kulonguka mambu ma Nzambi mu kibibila. tala bwidi wu lenda sadila kibibila kyaku mo wu bakula nsundu yi matanga.
Mbote zi nsangu mbi’e?
Longuka zi nsangu zi fumini kwidi Nzambi, Kibila mbi zididi ǹswalu, ayi mbi tu fweti vanga.
Nani Nzambi’e?
Nzambi widi dizina ayi wu tu vwilanga ǹkinz’e?
Zi nsangu a zizi, bu kyedika ti zi fumini kwidi Nzambi’e?
Bwidi tu fweni ku kikinina ti Kibibila ki Nzambi’e?
Yesu Klisto nan’e?
Longuka Kibila mbi Yesu ka fwila, mbi Nkudulu ayi mbi Yesu kadi mu kuvanga.
Lukanu mbi Nzambi kadi va Ǹtoto’e?
kibibila ki tu sudikisa kibila mbi Nzambi ka vangila ńtoto, Ntangu mbi zimpasi zyala manina, ayi mbi ńtoto na bantu banzingilanga muawu bantelimina mu bilumbu binkwiza ku ńtwala.
Dyana mbi twidi mu bafwa’e?
Bwidi ba mbelanga bantu bafwa’e? Twela be mona bantu bafwa tu be zolang’e?
Mbi Kintinu ki Nzambi’e?
Nani ńtinu wu kintinu ki Nzambi, ayi mbi kintinu beni kyela vang’e?
Kibila mbi Yave ka ḿbikilanga mambi ayi zimpasi’e?
Bwidi bu yizila mambi, ayi Mu kibila mbi Nzambi ka ḿbikilanga zimpasi’e? Zimpasi zyoso zyela man’e?
Bwidi dikanda dyaku di lenda bela mayangi’e?
Yave, Nzambi yi mayangi, wuntomba makanda monso ma ba mayangi. Bakula malongi ma luzingu mu kibibila matedi banuni, bakazi, matata ayi bana.
Bwidi ngyewu lenda zabila kinganga ki kyedik’e?
Vadi kinganga ki mweka to ki bu kyedik’e? Tala zi mpila zi tanu Yesu ka tubila zi lendi ku tu sadisa kubakula Mimbongimini mi kyedik.
Bwidi minswa mi kibibila milenda ku tusadisil’e?
Yesu wu sudikisa kibila tuntombilanga ntwadusulu ayi minswa myodi mbi mi kibibila mi lutidi ǹkinza.
Bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi’e?
Bakula ti Nzambi wunkuwanga zi nsambudulu zyosu, bwidi tu fweti sambidilanga ayi bwidi wu lenda fikimina kwidi Nzambi.
Bwidi bwela sundukila bingang’e?
Vadi ntangu bantu ka bonso bala ba kintwadi mu kusambidila Nzambi yi mweka to yi kyedik’e?
Kibila mbi Nzambi kadidi ǹkangu wu lulame?
Kibibila ki tu kamba mu mbi ayi bwuidi baklisto bakyedika badidi balulama.
Mu kibila mbi ngyewu wu lenda bika ko longuka matedi Yave?
Bwidi luzabu lwaku mu dyambu di Nzambi lu lenda sadisila bankak’e? Kintwadi mbi ngyewu lenda ba na Nzambi’e?


text:
Repubilika ya Kôngo
Repubilika ya Kôngo to Kôngo-Balazavile kele yinsi na Afrika ya Kati. Bayinsi na pene-pene na yawu kele: Ngabu, Repubilika ya Afelika ya Kati, Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi mpe Kabinda (kizûnga ya Ngola).
Contents
Kinkulu[soba | edit source]
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka babôngô. Na manima babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene: Kongo ya Ntotila, Luangu mpe yinsi ya ntotila ya bateke.
Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya Mputu vwandaka na nsuka ya bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na maswa na yinwa ya Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na bumpika na bakoloni ya bawu na Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.
Na 1875 Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná mukoko ya Teke, yina pesilaka Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.
Politiki[soba | edit source]
Repubilika ya Kongo vuandaka na kupona ya badepute ya kimvuka ya leta na 24.7.2007.
Bantwadisi ya yinsi[soba | edit source]
- Fulbert Yulu (1960-1963)
- Alphonse Masamba-Deba (1963-1968)
- Marien Nguabi (1968-1977)
- Joachim Yhombi-Opango (1977-1979)
- Deni Sasu-Ngeso (1979-1991)
- Andre Milongo (1991-1992)
- Pascal Lisuba (1992-1997)
- Deni Sasu-Ngeso (1997-)
Bântu[soba | edit source]
70% ya bântu ke vwanda na ndâmbu ya sudi ya yinsi: simu ya mubu, simu ya Nzâdi Kôngo, na pene-pene ya nzila ya lukalu (CFCO).
Bandînga[soba | edit source]
Tala bandînga ya Repubilika ya Kôngo.
Lukwikilu[soba | edit source]
Malongi ya yinsi[soba | edit source]
Bambanza[soba | edit source]
- Balazavile
- Ndindi (Pointe-Noire)
- Lubomo (Dolisie)
- Nkayi (Jacob)
Bizûnga[soba | edit source]
Repubilika ya Kôngo kele na bizûnga kûmi na zôle.
Culture[soba | edit source]
Muziki[soba | edit source]
Suku (kifalanse: soukous) kele mutîndu ya muziki yina Kôngo me pesila yinza.
Bimvuka ná bântu ya muziki ya lukumu ya Kôngo kele Bantous de la Capital ná Jahwise.


text:
Tanga mu Internet voti telesharje zizulunalo Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli [Nzo yi Nkengidi] ayi Lamuká! voti minkanda minkaka. Wa mu phamba minkanda mieto mu zi-CD mu mbembo ziwombo. Tala voti totula mu nzila Internet zivideo mu mbembo ziwombo, zidi mpi mu zimbembo zi mababa. Sobula mbembo yo zodidi mu ntanda wawu, ayi vo basonika “Tomba” mosi umona ntindu mi minkanda mio midi mu mbembo bene.
Minsamu mimbote mibedi kudi Nzambi!
Mbi bio Kimfumu ki Nzambi?
Banani balembo vangi luzolo lu Yehova lumbu kiaki?
Kue tulenda bakila mimvutu mu biuvu bineni bi luzingu?
Mbi lenda vana kiese mu dikanda?
Bue weta muena mimvu minkuiza?
I kedika bafwa balenda vutuka diaka mu luzingu?
Bukiedika nani wundiatisa nza?
Kiela ba lumbu ziphasi ziela mana?
Mananga mambu mankaka motuviakisidi mu minkanda mi elektroniki mibimini ko mu minkanda mi ziphapi.


text:
NZOZULU YA NKENGI (NIMERO YA KULONGUKA) YANUARI 2015
Nimero yai kele ti masolo ya kulonguka banda na Marsi 2, 2015, tii na Aprili 5, 2015.
Bo Kudipesaka na Luzolo Yonso
—Na New York
Sambu na nki bankwelani yina vandaka kuzinga na nzo na bo ya nene yina bo vandaka kuzola mingi, basikaka na nzo yina mpi kumaka kuzinga na nzo ya fioti?
Pesa Yehowa Mersi mpi Baka Balusakumunu
Inki mutindu kikalulu ya kupesa mersi lenda sadisa beto na kununga bampasi?
Sambu na nki Beto Ke Sungiminaka Madia ya Nkokila ya Mfumu?
Inki mutindu nge lenda zaba nde nge kele ti kivuvu ya kuzinga na zulu to na ntoto?
Tunga Makwela ya Ngolo mpi ya Kiese
Sadila makunzi 5 sambu na kutunga makwela ya ngolo mpi ya kiese.
Bika Yehowa Kukumisa Makwela na Beno Ngolo mpi Kutanina Yo
Inki bitambi beno lenda sala sambu na kuditanina na bizumba sambu na kutina malanda na yo ya mpasi?
Keti Zola ya Kieleka Ke Vandaka?
Zola yina Mukanda ya Kitoko ke tubila, ke pesa malongi ya mfunu na bantu yina ke zola kukwela mpi bayina me kwelaka.


text:
Bambangi ya Yehowa—Beto Kele Banani?
Beto mekatukaka na makanda mingi mpi beto ketubaka bandinga ya kuswaswana, kansi beto mevukanaka sambu na balukanu ya mutindu mosi. Kuluta yonso, beto kezolaka kukumisa Yehowa, Nzambi ya Biblia mpi Ngangi ya bima yonso. Beto kesalaka yonso sambu na kulanda mbandu ya Yezu Kristu mpi beto kemonaka nde kubingama Bakristu kele lukumu. Konso muntu na kati na beto kelutisaka ntangu mbala na mbala na kusadisa bantu na kulonguka mambu ya metala Biblia mpi Kimfumu ya Nzambi. Sambu beto ketaka kimbangi to ketubilaka mambu ya metala Yehowa Nzambi mpi Kimfumu na yandi, bo kebingaka beto Bambangi ya Yehowa.
Tadila site Internet na beto. Tanga Biblia na Internet. Longuka mambu mingi ya ketadila beto mpi balukwikilu na beto.


text:
NZOZULU YA NKENGI MAYI 2015
Keti Nsuka Me Kuma Pene-Pene?
Ntangu nge ke waka bantu ke tuba nde “Nsuka me kuma pene-pene!” nki ke kwisilaka nge na mabanza? Keti mambu yango ke yangisaka nge?
“Nsuka” Ke Tendula Nki?
Keti nge ke zaba nde mambu yina Biblia ke tuba sambu na “nsuka” kele kibeni nsangu ya mbote?
Keti Nsuka Me Kuma Pene-Pene?
Longuka na Biblia mambu iya ya kidimbu ya nsuka yina ke pesa mvutu.
Bantu Mingi Ta Guluka Ntangu Nsuka Ta Kwisa—Nge Lenda Guluka Mpi
Kansi nki mutindu? Keti yo ke lomba nde nge bumba bima mingi ya kinsuni sambu na kuguluka na kilumbu ya nsuka?
Keti Nge Zabaka Yo?
Keti bantu ya arkeolozi ke ndimaka mambu yina Biblia ke tubaka? Inki ntangu bantambu vandaka diaka ve na bansi yina Biblia ke tubilaka?
Mono Zabaka nde Yehowa Kele Nzambi ya Mawa mpi ya Ke Lolulaka
Normand Pelletier vandaka muntu ya luvunu ya ngolo. Yandi dilaka ntangu yandi tangaka verse mosi ya Biblia.
“Mono Kele Nzambi Ve”
Keti kimpala, kikenene mpi kukonda zola me kotaka na dibuta na nge? Kana ee, disolo ya Yozefi lenda sadisa nge.
Bamvutu na Bangiufula ya Biblia
Sambu na nki Kilumbu ya Kusambisa ta sala bamvula 1 000?


text:
Nkenda ya 98: Na mongo ya Olive
TALA Yezu awa na Ngumba ya Olive. Bantumwa iya kele na lweka na yandi: Bampangi zole André na Pierre, mpi bampangi zole yankaka Jacques na Jean. Yina beto kemona ntama kele tempelo ya Nzambi na Yerusaleme.
Yau meluta bilumbu zole ya Yezu mekota na Yerusaleme na zulu ya mpunda. Yau kumaka kilumbu ya Kizole. Kilumbu yina, Yezu kwendaka na tempelo na menemene kibeni. Banganga-Nzambi sosaka na kukanga yandi kansi bau waka boma ya bantu yina vandaka kuzola yandi.
Yezu tubaka na bau nde: ‘Beno kele banyoka, bana ya banyoka!’ Na nima yandi tubilaka bambuta yina ya mabundu nde Nzambi tapesa bau ndola sambu na mambu ya mbi ya bau vandaka kusala. Na nima Yezu kwendaka na Ngumba Olive. Kele kisika yina bantumwa yai iya yantikaka na kuyula yandi bangyufula. Beno zaba nki mambu bau yulaka Yezu?
Bau yulaka yandi mambu takwisa na ntwala. Bau vandaka kuzaba nde Yezu tamanisa mambi yonso ya kele na ntoto. Kansi, bau kezola kuzaba inki ntangu yau tasalama? Inki ntangu Yezu tavutuka sambu na kuyala bonso Ntotila?
Yezu zabaka nde balongoki na yandi tamona yandi ve ntangu yandi tavutuka. Sambu yandi tavanda na zulu, na yau bau tamona yandi ve. Yau yina, Yezu tubilaka bantumwa na yandi mambu yina tabwa na ntoto ntangu yandi tavutuka mpi tayala bonso Ntotila na zulu. Inki mambu yina?
Na kulandaka mbikudulu ya Yezu, bamvita ya ngolo tavanda, bimbefo, nzala, mambi takuma mingi, mpi kunikana ya ntoto. Yezu tubaka mpi nde bantu tasamuna nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi na ntoto ya mvimba. Keti beto kemona mambu yai na ntangu na beto? Inga! Na yau, yai kele kidimbu yina kemonisa nde Yezu keyala na zulu. Yandi tasukinina ve na kumanisa mambi na nsi-ntoto.
Matayo 21:46; 23:1-39; 24:1-14; Marko 13:3-10.
Bangyufula
- Na kati ya bantu yai ya kele na kifwanisu, wapi Yezu, mpi banani kele ti yandi?
- Inki banganga-Nzambi sosaka na kusala Yezu na tempelo, mpi yandi kutubilaka bo inki?
- Inki mambu bantumwa kuyulaka Yezu?
- Sambu na nki Yezu kusongaka bantumwa na yandi mwa mambu yina tasalama na ntoto ntangu yandi tayantika kuyala bonso Ntotila na zulu?
- Yezu kutubaka nde nki tasalama na ntwala nde yandi kusukisa mambi yonso na ntoto?
Bangyufula ya ngika
- Tanga Matayo 23:1-39.
Ata Masonuku kemonisa nde kusadila batitre ya kinsuni lenda vanda mbote, bangogo ya Yezu yina kele na Matayo 23:8-11 kemonisa nki na yina metala kusadila batitre sambu na kuleba bantu na kati ya dibundu ya Bukristu? (Bis. 26:25; Roma 13:7; 1 Pie. 2:13, 14)
Inki Bafarize kusadilaka sambu na kubuyisa bantu na kukuma Bakristu, mpi nki mutindu bamfumu ya mabundu kesadilaka bametode ya mutindu mosi na ntangu na beto? (Mat. 23:13; Luka 11:52; Yoa. 9:22; 12:42; 1 Tes. 2:16)
- Tanga Matayo 24:1-14.
Inki mutindu Matayo 24:13 kemonisa pwelele mfunu ya kukanga ntima?
Ngogo “nsuka” yina kele na Matayo 24:13 ketendula inki? (Mat. 16:27; Roma 14:10-12; 2 Kor. 5:10)
- Tanga Marko 13:3-10.
Inki ngogo ya kele na Marko 13:10 kemonisa nde kusamuna nsangu ya mbote kele dyambu mosi ya kusala kukonda kusukinina, mpi bangogo ya Yezu fwete pusa beto na kusala inki? (Roma 13:11, 12; 1 Kor. 7:29-31; 2 Tim. 4:2)


text:
Befo Zimbangi zi Yave— Twidi ba nani’e?
Tu zebi ti tu fumini mu mimvila voti mu makanda mawombo ayi tunkolukanga zimbembo ziwombo, angi tu bundana mu tsundu yi mweka. Buawu tu ntombanga ku zitusaYave, Nzambi yi kibibila ayi mvangi bya byonso. Tu monisanga mangolo mitu mu ku landa kifwani ki Yesu Klisto ayi mayangi twidi mu ku zabakana ti twidi baklisto. Befo bonso tumvananga thangu mu kisalu ki kulonga bantu mambu matedi mu kibibila ayi kintinu ki Nzambi. Bo tum monisanga kimbangi voti tunkambanga bantu mu matedi Yave Nzambi ayi kintinu kyandi, dyawu tu zabikini banga Zimbangi zi Yave
Kota mu nkond’itu mayo. Tanga kibibila mu nkondi mayo Bwela zaba ma tedi mu befo ayi ma tuntelanga mana


text:
Lusansu lwa 95: E Mpila Kalongelanga o Yesu
LUMBU kimosi Yesu wazayisa kwa muntu mosi vo kafwete zolanga akw’andi. O muntu ndioyo oyuvwidi Yesu vo: ‘Nani i nkw’ame?’ O Yesu wazaya makani mandi. Edi kabanzanga vo o nkw’aku i ndiona kaka nwina ekanda dimosi ye nsambila imosi. Ozevo, tuwa mana kamvovesa o Yesu.
Ezak’e ntangwa, o Yesu wavovanga yingana muna longa o wantu. I wau kevanga ovava. Oyikidi kingana kia Nyuda yo Nsamaria mosi. Twalongokele kala vo ndonga ya Ayuda ke bazolanga Asamaria ko. E kiaki i kingana kia Yesu:
Vakedi Nyuda mosi okulumukini tuka kuna Yerusaleme yakuna Yeriko. Olwakilu kwa mivi. Babongele nzimbu zandi, bamwende bansisidi wafw’e kiambu.
Ke kolo ko, nganga Ayuda okulumukìni muna nzila yayina. Omwene muntu ndioyo wa wandwa. Adieyi obenze kavanga? Osaukidi kuna diak’esambu dia nzila wele kwandi. I bosi, vezidi nkwikidi wakaka muna nzila yayina. Nlevi mpe. Nga waningama? Ve, kaningama ko muna sadisa muntu wa wandwa. Tala nganga yo Nlevi, basimbidi e nzila, bele kwau.
Kansi, nani una yo muntu wawandwa? Nsamaria kwandi. Mu sadisa kena o Nyuda ndioyo. Osidi nlongo muna mputa zandi. Unete vana fulu kalenda tambulwila lusadisu lwafwana.
Vava kamana vova kingana kiaki, o Yesu oyuvwidi kwa muntu wandia e kiuvu: ‘Awaya atatu, nani wakala nkw’andi a ndiona wa wandwa kwa mivi? Nganga, Nlevi yovo Nsamaria?’
O muntu ovutwidi vo: ‘Nsamaria, yandi wasonga e nkenda kwa muntu wa wandwa.’
O Yesu umvovese vo: “Wenda vanga diau adimosi.”
Nga kuyangalele ko e mpila kalongelanga o Yesu? Tulenda longoka mambu mayingi mamfunu avo tuwila mana Kevovanga Yesu muna Nkand’a Nzambi. Nga ke wau ko?
Luka 10:25-37.
Yuvu
- Adieyi kiayuvula muntu kwa Yesu, ekuma?
- Ezak’e ntangwa o Yesu nki kasadilanga muna longa wantu? Adieyi tulongokele mu kuma kia Ayuda y’esi Samaria?
- Muna kingana kata Yesu, adieyi diabwila Nyuda muna nzil’a Yeriko?
- Adieyi bavanga nganga yo Nlevi vava baviokela muna nzila yayina?
- Muna fwaniswa nani osadisanga Nyuda walwala?
- Vava Yesu kamana yika kingana, nkia kiuvu kayuvula? Nkia mvutu kavana o muntu ndioyo?
Yuvu yakaka
- Tanga Luka 10:25:37.
Vana fulu kia kumvana mvutu vana vau, o Yesu aweyi kasadisila ngang’a Nsiku kabadika e diambu? (Luka 10:26; Mat. 16:13-16)
O Yesu aweyi kasadila yingana mu fila awana kalonganga bayambula ngindu zalembi songa mu kuma ki’akaka? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9)


text:
Ngola
Ngola kele yinsi mosi ya Afelika ya Sudi. Bayinsi ya pene-pene kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia na Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Lwanda kele mbânza-kimfumu ya Ngola.
Kinkulu[soba | edit source]
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo ná Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sudi.
Ngola vwandaka koloni ya Portugal.
Bizûnga[soba | edit source]
- Bengo
- Bengela
- Biye
- Kabinda
- Kuando Kubango
- Kuanza Node
- Kuanza Sudi
- Kunene
- Wambu
- Wila
- Luanda
- Lunda Node
- Lunda Sudi
- Malanzi
- Musiku
- Namibe
- Wizi
- Nzâdi
Bântu[soba | edit source]
Kimputulukesi kele ndînga ya kisalu. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda na kikwanyama.