text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | ESDRASI 1–5
Yehowa Ke Lungisaka Balusilu na Yandi
Yehowa silaka na kuvutula lusambu ya kieleka na tempelo ya Yeruzalemi. Kansi ntangu Bayuda katukaka na kimpika na Babilone, bo kutanaka ti bambangika mingi, mu mbandu nsiku yina ntotila pesaka ya kuyambula kisalu ya kutunga. Bantu mingi waka boma nde kisalu yina ta mana ve ata fioti.
537 N.T.B.
Sirusi pesaka nsiku nde bo tunga diaka tempelo
Ngonda ya nsambwadi
Bo me tunga mesa-kimenga; bo me tambika bimenga
536 N.T.B.
Bo me tula fondasio
522 N.T.B.
Ntotila Artazeresesi buyisaka kisalu ya kutunga
520 N.T.B.
Zekaria mpi Agai siamisaka bantu na kuyantika diaka kisalu ya kutunga
515 N.T.B.
Tempelo me mana


c: text/html

text:
Nduku ya Kieleka Ke Pesaka Bandongisila ya Mbote Mukanda ya Lukutakanu—Luzingu mpi Kisalu na Beto ya Bukristu—2016
Mukanda ya Lukutakanu—Luzingu mpi Kisalu na Beto ya Bukristu—2016
mwb16 avril lut. 7
Ntangu Elihu kotaka na disolo, bandongisila na yandi vandaka ya kuswaswana kibeni ti bandongisila ya Elifazi, ya Bildadi mpi ya Sofare, yo vanda mambu yina yandi tubaka to mutindu yandi zitisaka Yobi. Yandi monisaka nde yandi vandaka nduku ya kieleka mpi ndongisi ya mbote mpi ya me fwana na kulanda mbandu na yandi.
BIKALULU YA NDONGISI YA MBOTE
ELIHU BIKAKA MBANDU YA MBOTE
32:4-7, 11, 12; 33:1
NTIMA YA NDA
KUTUDILA BANKAKA DIKEBI
KUZITISA BANKAKA
Elihu vingilaka na ntima-nda yonso nde bambuta kumanisa na kutuba, na nima yandi tubaka
Kuwidikila na dikebi yonso sadisaka yandi na kubakisa disolo mbote kibeni na ntwala ya kupesa bandongisila
Yandi bingaka Yobi na zina na yandi mpi yandi solulaka ti yandi bonso nduku
33:6, 7, 32
Elihu vandaka muntu ya kudikulumusa mpi ya mawete, yandi vandaka kundima bifu na yandi
Yandi bakisaka kibeni bampasi ya Yobi
33:24, 25; 35:2, 5
Na mawete yonso, Elihu songaka Yobi nde yandi vandaka ve ti bukati-kati na mabanza na yandi
Elihu sadisaka Yobi na kubakisa nde lunungu na yandi vandaka ve diambu ya kuluta mfunu
Bandongisila ya Elihu sadisaka Yobi na kundima bantuma ya nkaka yina katukaka na Yehowa yandi mosi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A3
Aweyi Bibila Kialwakila kwa Yeto
O Nzambi una vo i Tuku ye Nsonekesi a Bibila yandi kibeni mpe olunga-lunganga kio. Yandi wasonekesa e mvovo emi:
“E diambu dia Nzambi eto dizinga yakwele mvu.”—Yesaya 40:8.
E mvovo miami mialudi kikilu, kana nkutu vo e ngungu zantete za Bibila za Sono ya Kiyibere ye Ki-aramiti * yovo Sono ya Kingerekia ya Kikristu ke zalwaka yamu lumbu yeto ko. Kansi, aweyi tulenda kadila ye ziku vo mana masonama muna Bibila tuna kiau o unu betela mena ye mana mavumunuinua muna sono yantete?
AWANA BAVANGANGA E KOPI ZA DIAMBU DIA NZAMBI BALUNGA-LUNGA DIO
Mun’owu wa Sono ya Kiyibere, e ndambu a mvutu za kiuvu kiaki zina muna nkanikinu wankulu wasikidiswa kwa Nzambi, ona wavova vo e Sono ifwete vangwa e kopi. * Kasikil’owu, Yave wakanikina atinu a Isaele bavanga kopi a Nsiku mu kuma kia yau kibeni. (Nsiku 17:18) Vana ntandu, Nzambi wasola Anelevi mu lunda o Nsiku yo longa wo kwa nkangu. (Nsiku 31:26; Nekemiya 8:7) Vava Ayuda batuka muna kinkole kuna Babele, e buka kia awana bavanganga e kopi yovo asoneki (Soferins), kiayantika. (Ezera 7:6, mvovo vana yanda lukaya) Kuna kwalanda, asoneki awaya bavanga kopi zayingi za nkanda 39 mia Sono ya Kiyibere.
Mu mvu miayingi, asoneki bavanganga e kopi za nkanda miami kuna ndekwa zawonso. Muna kolo kia Idade Média, i sia vo, mvu wa 500-1500 T.K., nkumbu miayingi e buka kia asoneki Ayuda ana bayikilwanga vo Massoretas bavinga vana fulu kiau. E Códice de Leningrado ya mvu wa 1008/1009 T. K. i nkandawamvimba wankulu-nkulu wabandulwa kwa Massoretas. Kansi, muna Ngungu za Mbu Afwa zasololwa vana kati-kati kwa tandu kia 20, mwakala mpe ye tezo kia 220 ma ngungu za Bibila yovo tini yandi. E ngungu zazi zasonekwa funda dia mvu vitila e Códice de Leningrado. Vava batezanesa e Ngungu za Mbu Afwa ye Códice de Leningrado, babakula diambu dimosi diamfunu: Kana una vo muna Ngungu za Mbu Afwa mwakala ye mvovo miaswaswana, e nsangu ke zaswaswana ko ye za Códice de Leningrado.
Adieyi tuvova mu kuma kia nkanda 27 mia Sono ya Kingerekia ya Kikristu? E nkanda miami, entete akaka muna ntumwa za Yesu Kristu ye akaka muna alongoki a tandu kiantete basoneka mio. Akristu antete batanginina e fu kia asoneki Ayuda, bavanga kopi za nkanda miami. (Kolosai 4:16) Kana una vo Diocleciano wa nyadi a Roma ye akaka bavava fwasa e nkanda miawonso mia Akristu antete, mafunda ye mafunda ma ngungu zankulu ye tini yandi yalundwa yamu lumbu yeto.
E sono ya Kikristu yasekolwa mpe mu ndinga zankaka. Kuna lubantiku, e Bibila kiasekolwa mpe muna ndinga zankulu nze Armênio, Copta, Etíope, Georgiano, Latim ye Siríaco.
NSOLELO A SONO YA KIYIBERE YE KINGEREKIA IFWETE SEKOLWA
Ke kopi zawonso ko za ngungu zankulu za Bibila zina ye mvovo miafwanana. Ozevo, aweyi tulenda zayila o mambu makala muna ngungu zantete?
E diambu diadi dilenda tezaneswa yo nlongi ona olombele kwa 100 z’alongoki bavanga kopi a kapu kia nkanda mosi. Muna lumbu ilanda, e kapu kia nkanda wowo avo kivididi, e nsangu zakala mo zilenda zayakana muna tezanesa e kopi 100 zavangwa kwa alongoki. Kana una vo konso nlongoki olenda vanga vilwa, diampasi kwa alongoki awonso bavanga vilwa wau umosi. Diau dimosi mpe, vava akwa ngangu betezanesanga mafunda ye mafunda ma tini ye ma kopi ya nkanda miankulu mia Bibila ina bena yau, balenda solola vilwa wa wantu bavanga e kopi yo zaya mana makala muna sono yantete.
“Dilenda vovua ye ziku kiawonso vo ke vena nkanda wankaka ko wa nz’ankulu watoma sekolwa ye ziku kiawonso”
Aweyi tulenda kadila ye ziku vo e ngindu zakala muna ngungu zantete zatoma sekolwa ye ziku kiawonso muna nkanda tunamiau o unu? William H. Green wa nkwa ngangu wasoneka mu kuma kia Sono ya Kiyibere vo: “Ndenda vova ye ziku kiawonso vo ke vena nkanda wankaka ko wa nz’ankulu watoma sekolwa ye ziku kiawonso.” F. F. Bruce wa nkwa ngangu wasoneka mu kuma kia Sono ya Kingerekia ya Kikristu yovo Luwawanu Lwampa vo: “E ziku kia nkanda mieto mia Luwawanu Lwampa, kisundidi e ziku kia nkanda miayingi miasonekwa kw’akwa ngangu, ke vena muntu ko okatikisa e diambu diadi.” Wakudikila mpe vo: “Kele vo Luwawanu Lwampa lukala nkanda mina akwa ngangu za nza besonekanga, e ziku kiau ke kiadi katikiswa nkutu ko.”
Sono ya Kiyibere: E Biblia Hebraica kia Rudolf Kittel i kiasadilwa muna sekola e Sono ya Kiyibere muna Nsekola ya Nz’ampa ya mvu wa (1953-1960 muna Kingelezo). Tuka muna kolo kiakina, e sono ya Kiyibere yampa, i sia vo, Biblia Hebraica Stuttgartensia ye Biblia Hebraica Quinta, isadilanga mambu mampa besololanga muna Ngungu za Mbu Afwa ye muna ngungu zankaka zankulu. Muna nkanda miami akwa ngangu bevutukilanga vaikisa e Códice de Leningrado yo sia mvovo vana yand’a lukaya, emi mina ye sono itezanesanga mambu ma nkanda miankaka nze Pentateuco Samaritano, Nkanda mia Mbu Afwa, Septuaginta Grega, Targuns Aramaicos, Vulgata Latina ye Pesito Siríaca. E Biblia Hebraica Stuttgartensia ye Biblia Hebraica Quinta yasadilwa vava kiavangwa e nkubika za fimpulula e Nsekola ya Nz’ampa.
Sono ya Kingerekia: Kuna mfoko a tandu kia 19, akwa ngangu B. F. Westcott yo F.J.A. Hort, batezanesa e ngungu za Bibila yovo tini ya ngungu muna kubika e sono ya Kingerekia ifwete kala se mbandu, ina babadikilanga vo ke yakala ye nswaswani ayingi ko ye nkanda miantete. Vana kati-kati kwa tandu kia 20, e Buka kia Asekodi a Bibila—Nsekola ya Nz’ampa kiasadila e sono ina yakubikwa se mbandu mu sekola e nsekol’au. Basadila mpe e nkanda miankaka mia mawu, emi mibadikilwanga vo mia tandu kiazole ye kiatatu T.K. I bosi, vasoloka diaka nkanda miayingi mia mawu. Vana ntandu, e sono yakubikwa se mbandu nze eyi ya Nestle ye Aland ye ya Sociedades Bíblicas Unidas isonganga mana akwa ngangu basolwele muna mfimpulula zau. Mambu mankaka mana basolwele, masadilu mpe mu nsekola yayi.
E sono yakubikwa se mbandu isonganga e ziku vo e tini yankaka muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu ina muna nsekola zankulu nze muna Versão Rei Jaime, kudikilwa yakudikilwa kwa awana Matai 17:21; 18:11; 23:14; Maku 7:16; 9:44, 46; 11:26; 15:28; Luka 17:36; 23:17; Yoane 5:4; Mavangu 8:37; 15:34; 24:7; 28:29; ye Roma 16:24. Omu nsekola yayi, e tini yakatulwa isilu e mvovo vana yand’a lukaya.bavanga e kopi kuna kwalanda, ke yakala ko muna Sono yavumunuinua. Kansi, wau vo e mpila ya kayanesena e tini ya Bibila yasikidiswa tuka muna tandu kia 16, o katula e tini yayi, e fulu kisalanga e nkatu muna nsekola zayingi za Bibila. Eyayi i tini ikatwilu:
Muna kuma kia kunku kiandá kia mfoko a Maku 16 (tini kia 9-20), ye kunku kiankufi kia mfoko a Maku 16, ye mambu mena muna Yoane 7:53–8:11, e ziku kisonganga vo e tini yayi ke yakala ko muna sono yantete. Muna kuma kiaki, omu nsekola yayi e tini yayi yakimbanzikisa ke ina mo ko.
^ tini. 5 Muna tini ilende Sono ya Kiyibere kaka iyikilwa.
^ tini. 7 Kimosi muna kuma kiavavilwanga vo e ngungu zantete zavangwa e kopi, i kia sia vo, e ngungu zazi fusa zafusanga.


text: 22 Ebuna Davidi katukaka pana+ mpi tinaka na dibulu ya Adulami.+ Ntangu bampangi na yandi mpi nzo ya mvimba ya tata na yandi waka yo, bo kwendaka kuna kisika yandi vandaka.2 Bantu yonso yina vandaka na mpasi, bayina vandaka ti bamfuka, mpi bayina vandaka na kiese ve,* vukanaka ti yandi, ebuna yandi kumaka mfumu na bo. Bantu kiteso ya 400 vandaka ti yandi.3 Na nima Davidi katukaka pana mpi kwendaka na Mispe, na Moabi mpi tubilaka ntotila ya Moabi+ nde: “Pardo bika nde tata na mono ti mama na mono kubikala ti nge tii kuna mono ta zaba mambu yina Nzambi ta sala sambu na mono.”4 Yo yina yandi bikisaka bo na ntotila ya Moabi, mpi bo bikalaka ti yandi ntangu yonso yina Davidi vandaka na kisika ya ngolo ya lutaninu.+5 Na nima, mbikudi Gadi+ tubilaka Davidi nde: “Kubikala ve na kisika ya ngolo ya lutaninu. Katuka kuna mpi kwenda na ntoto ya Yuda.”+ Yo yina Davidi katukaka pana mpi kwendaka kukota na mfinda ya Ereti.6 Saule waka nde bo monaka Davidi ti bantu na yandi. Na ntangu yina, Saule vandaka ya kuvanda na Gibea+ na nsi ya nti ya tamarisi na kisika ya kunanguka, yandi vandaka ti dikonga na maboko na yandi, mpi bansadi na yandi yonso ziungaka yandi.7 Ebuna Saule tubilaka bo nde: “Pardo, beno wa, beno bana ya Benyamini. Keti mwana ya Yese+ ta pesa beno yonso mpi bilanga ti banti ya vinu? Keti yandi ta tula beno yonso bamfumu ya mafunda mpi bamfumu ya bankama?+8 Beno yonso beno me kanina mono! Ata muntu mosi ve songaka mono ntangu mwana na mono mosi salaka kuwakana ti mwana ya Yese!+ Ata muntu mosi ve na kati na beno wilaka mono mawa mpi songaka mono nde mwana na mono mosi me pusa nsadi na mono na kubumbana sambu na kunwanisa mono, mutindu yo kele ntangu yai.”9 Ebuna Doegi,+ muntu ya Edomi, yina vandaka kutwadisa bansadi ya Saule, vutulaka nde:+ “Mono monaka mwana ya Yese ntangu yandi kwisaka na Nobi, na Ahimeleki mwana ya Ahitubi.+10 Ahimeleki yulaka Yehowa sambu na Davidi mpi yandi pesaka yandi madia. Yandi pesaka yandi nkutu mbele ya bitumba ya Goliati, muntu ya Filistia.”+11 Na mbala mosi ntotila tindaka bantu sambu bo kwenda kubinga Ahimeleki mwana ya nganga-nzambi Ahitubi mpi banganga-nzambi yonso ya nzo ya tata na yandi, yina vandaka na Nobi. Ebuna bo yonso kwisaka kisika yina ntotila vandaka.12 Ntangu yai, Saule tubaka nde: “Pardo, wa, nge mwana ya Ahitubi!” yandi vutulaka nde: “Mono yandi yai, mfumu na mono.”13 Saule tubilaka yandi nde: “Sambu na nki nge ti mwana ya Yese me kana kusala mono mbi, na mutindu nge me pesa yandi mampa ti mbele ya bitumba mpi na mutindu nge me yula Nzambi sambu na yandi? Yandi me kuma mbeni na mono mpi yandi me bumbana sambu na kunwanisa mono, mutindu yo kele ntangu yai.”14 Ebuna Ahimeleki vutudilaka ntotila nde: “Nani na kati ya bansadi na nge kele muntu ya me fwana na kutudila ntima* bonso Davidi?+ Yandi kele bokilo ya ntotila+ mpi mfumu ya basoda ya ke kengilaka nge, mpi muntu ya lukumu na nzo na nge.+15 Keti bubu kele mbala ya ntete ya mono me yula Nzambi sambu na yandi?+ Ngindu ya kusala diambu yina nge ke tuba lenda kwisila mono ve ata fioti! Bika ntotila kuwila ve nsadi na yandi mpi nzo ya mvimba ya tata na mono makasi, sambu nsadi na nge zabaka ve ata kima mosi na mambu yai.”+16 Kansi ntotila tubaka nde: “Ahimeleki, nge ta fwa kibeni,+ nge ti nzo ya mvimba ya tata na nge.”+17 Ebuna ntotila tubilaka basoda* yina vandaka na nziunga na yandi nde: “Beno baluka mpi beno fwa banganga-nzambi ya Yehowa, sambu bo me kwenda na ndambu ya Davidi! Bo zabaka nde yandi vandaka kutina kansi bo zabisaka mono ve!” Kansi bansadi ya ntotila buyaka kunangula maboko na bo sambu na kufwa banganga-nzambi ya Yehowa.18 Ebuna ntotila tubilaka Doegi+ nde: “Nge, baluka mpi fwa banganga-nzambi!” Na mbala mosi Doegi, muntu ya Edomi,+ kwendaka mpi fwaka banganga-nzambi yandi mosi. Na kilumbu yina yandi fwaka babakala 85 ya ke lwataka efodi ya lino.+19 Yandi fwaka mpi Nobi,+ mbanza ya banganga-nzambi, ti mbele ya bitumba; yandi fwaka babakala ti bankento, bana ti bana-fioti, bangombe, bampunda, mpi mameme na mbele ya bitumba.20 Kansi, mwana mosi ya Ahimeleki mwana ya Ahitubi, zina na yandi Abiatare,+ tinaka mpi landaka Davidi.21 Abiatare songaka Davidi nde: “Saule me fwa banganga-nzambi ya Yehowa.”22 Ebuna Davidi tubilaka Abiatare nde: “Ntangu Doegi, muntu ya Edomi vandaka pana, mono zabaka na kilumbu yina+ nde yandi ta zabisa kibeni Saule mambu yina. Kifu kele ya mono kana bo me fwa bantu yonso* ya nzo ya tata na nge.23 Bikala ti mono. Kuwa boma ve, sambu konso muntu yina ke sosa luzingu* na nge ke sosa luzingu* na mono; nge kele na nsi ya lutaninu na mono.”+


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Déjà 100 ans de règne
Bantu yina ke zola kuvanda bantu ya Kimfumu ya Nzambi fwete longuka mambu yonso ya me tala Kimfumu yango mpi mambu yina yo me sala dezia. Sambu na nki? Sambu yo ta kumisa lukwikilu na bo ngolo nde Kimfumu ya Nzambi ke yala mpi yo ta pusa bo na kuzabisa bantu ya nkaka nsangu ya mbote ya Kimfumu ya Nzambi. (Nk 45:1; 49:3) Ntangu nge ta tala video Déjà 100 ans de règne, sosa bamvutu na bangiufula yai:
Sambu na nki “Photo-Drame de la Création” vandaka lusakumunu sambu na bantu yina talaka yo?
Inki mutindu bo vandaka kusadila radio sambu na kuzabisa bantu nsangu ya mbote?
Inki bametode ya nkaka bo sadilaka sambu na kulonga nsangu ya mbote, mpi nki mambote yo nataka?
Inki mutindu formasio ya bo bakaka sambu na kisalu ya kusamuna tomaka na nsungi ya bamvula?
Inki formasio ya mbote bo pesaka bana ya Nzo-Nkanda ya Gileade?
Inki mutindu balukutakanu ya nene me longaka bansadi ya Yehowa?
Inki ke ndimisa nge nde Kimfumu ya Nzambi ke yala?
Inki beto lenda sala sambu na kumonisa nde beto ke pesa maboko na Kimfumu ya Nzambi?


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | BAEBREO 7-8
“Nganga-Nzambi Kimakulu Bonso Melkizedeki”
Inki mutindu Melkizedeki vandaka kumonisa Yezu?
7:1—Ntotila mpi nganga-nzambi
7:3, 22-25—Na ntwala na yandi ata nganga-nzambi mosi ve vandaka mpi ata nganga-nzambi mosi ve yingaka yandi
7:5, 6, 14-17—Yandi kumaka ve nganga-nzambi sambu tata na yandi vandaka nganga-nzambi kansi sambu Yehowa tulaka yandi nganga-nzambi
Inki mutindu kinganga-nzambi ya Kristu me luta kinganga-nzambi ya Aroni? (it-1-F 1008 § 9 tii na 1009 § 1)


text:
MWBR20 08 Bareferanse ya Mukanda ya Lukutakanu Luzingu mpi Kisalu
AUGUSTI 3-9
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUBASIKA 13-14
“Beno Telama Ngolo mpi Beno Tala Mutindu Yehowa Ta Gulusa Beno”
w13 1/2 4
Moize—Muntu ya Lukwikilu
Ziku, Moize zabaka ve nde Nzambi zolaka kukabula Nzadi-Mungwa ya Mbwaki sambu na kukangudila bantu ya Izraele nzila ya kutina. Ata mpidina, Moize vandaka ti kivuvu nde Nzambi ta sala kima mosi sambu na kutanina bantu na yandi. Mpi mpusa ya Moize vandaka nde bampangi na yandi, disongidila bantu ya Izraele kuvanda mpi ti kivuvu yina. Biblia ke tuba nde: “Moize tubaka nde: ‘Beno mona boma ve. Beno vanda na kikesa, ebuna beno tala nki mutindu Mfumu Nzambi ke gulusa beno bubu yai.’” (Kubasika 14:13) Keti Moize nungaka na kusadisa bantu ya Izraele na kukuma ti lukwikilu ya ngolo? Ee, Biblia ke tuba sambu na Moize kaka ve kansi mpi bantu yonso ya Izraele nde: “Sambu na lukwikilu, bo zengaka Nzadi-Mungwa ya Mbwaki bonso nde yo vandaka ntoto ya kuyuma.” (Baebreo 11:29) Lukwikilu ya Moize natilaka yandi mpi bantu ya nkaka yina landaka mbandu na yandi balusakumunu mingi.
Nkwa-Ngolo Yonso Ke Zitisaka Bantu
13 Tanga Kubasika 14:19-22. Yindula nde nge kele ti bantu ya Izraele, basoda ya Ezipte ke landa beno na nima mpi beno ke mona na ntwala na beno Nzadi-Mungwa ya Mbwaki, nge ke mona nde nge me kangama. Ebuna Nzambi me sala kima mosi ya kuyituka. Dituti yina vandaka na ntwala na beno me kuma na nima na beno, na kati-kati na beno ti basoda ya Ezipte. Sesepi yai, basoda yina me kuma na mudidi, kansi na kisika na beno, nsemo ke pela ngolo! Na nima, beno ke mona Moize me tandula diboko na yandi na Nzadi-Mungwa mpi mupepe ya ngolo me katuka na esti, me kabula masa na ndambu zole, nzila ya nene me kanguka na nzadi. Nge, bantu ya dibuta na beno mpi bambisi na beno ke tambula na ndonga na ntoto yina ya kuyuma. Nge me yituka sambu ntoto yango kele ve poto-poto mpi butesi. Yo kele ya kuyuma mpi ngolo, bantu ke tambula mbote. Yo yina, ata muntu ya ke tambula malembe me sabuka kukonda mpasi na simu yina ya nkaka.
w09-F 15/3 7 § 2-3
Nge Fwete Vila Ve Yehowa
Ntangu bantu ya Ezipte vandaka kulanda bantu ya Izraele ti bapusu-pusu na bo ya bitumba, bantu ya Izraele vandaka dezia me sabuka mpi me kuma na ndambu ya esti ya Nzadi-Mungwa. Moize tandulaka diboko na yandi na Nzadi-Mungwa ya Mbwaki, kaka na ntangu yina Yehowa vutulaka Nzadi-Mungwa mutindu yo ke vandaka. Masa fikaka Farao mpi basoda na yandi. Ata muntu mosi ve ya Ezipte gulukaka. Bantu ya Izraele vandaka na kimpwanza.—Kub 14:26-28; Nk 136:13-15.
Mambu yina salamaka pesaka makanda yina vandaka pene-pene boma. (Kub 15:14-16) Na nima ya bamvula 40, Rahabi muntu ya Yeriko songaka bantu zole ya Izraele nde: “Mono me zaba nde beto yonso ke wa beno boma, sambu beto waka mutindu Yehowa yumisaka masa ya Nzadi-Mungwa ya Mbwaki na ntwala na beno ntangu beno basikaka na Ezipte.” (Yoz 2:9, 10) Yo vanda makanda yina vandaka ve kusadila Yehowa zabaka mutindu Yehowa gulusaka bansadi na yandi. Ntembe kele ve nde bantu ya Izraele vandaka ti bikuma mingi ya kuvila ve mambu yina.
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve
it-1-F 1015
Nzila ya Nene, Nzila
Na ntangu ya ntama, banzila ya nene mpi banzila, yika mpi banzila ya nkaka ya mfunu ya mumbongo vandaka kuvukisa bambanza mpi bimfumu na Palestine. (Kut 20:17-19; 21:21, 22; 22:5, 21-23; Yoz 2:22; Baz 21:19; 1 Sa 6:9, 12; 13:17, 18; tala NZILA YA NTOTILA) Nzila yina bantu vandaka kuluta mingi, disongidila nzila yina katukaka na Ezipte yina vandaka kukwenda na bambanza ya Filistia ya Gaza, na Ashkeloni mpi malembe-malembe yo kotaka na nordi-esti na ndambu ya Megido. Yo landaka kukwenda na Asore na nordi ya Nzadi-Mungwa ya Galilea mpi na nima yo nataka na Damasi. Nzila yina vandaka kuluta na Filistia vandaka nkufi sambu na kukatuka na Ezipte mpi kukwenda na Ntoto ya Lusilu, kansi Yehowa monisilaka bantu ya Izraele ntima-mbote ntangu yandi nataka bo na nzila ya nkaka sambu bantu ya filistia kunwanisa bo ve.—Kub 13:17.
it-1-F 848 § 4-5
Kubasika
Na wapi Nzadi-Mungwa ya Mbwaki kabwanaka sambu na kupesa bantu ya Izraele nzila ya kusabuka?
Yo fwete vanda nde na nima ya nzietelo ya zole ntangu bo kumaka na Etame pene-pene ya “ntoto-makanga,” Nzambi songaka moize na “kuvutuka mpi kutula camp na ntwala ya Pihahiroti . . . na nzadi-mungwa.” Mambu yai zolaka kupusa Farao na kuyindula nde bantu ya Izraele “me kuma kisaka-saka.” (Kub 13:20; 14:1-3) Bantu ya mayele ke tubaka sambu na nzila el Haj nde; ngogo “kuvutuka nima” yina bo me sadila na Kiebreo kele ngolo, mpi nde yo ke tendula ve kaka “kusoba nzila ya nkaka” kansi na mitindu ya nkaka yo ke tendula kuvutuka to kusoba nzila. Bo ke tubaka nde ntangu bantu ya Izraele kumaka pene-pene ya nordi ya Golfe De Suez, bantu ya Izraele sobaka nzila mpi bo kwendaka na ndambu ya esti ya Djebel ʽAtaqa, ngumba yina kele na kati-kati ya ndambu ya esti ya Golfe. Sambu bantu ya Izraele vandaka mingi, bo zolaka ve kuzwa nzila ya kutina kana bambeni zolaka kulanda bo sambu Nzadi-Mungwa zolaka kukanga bo nzila.
Bansiku ya bayuda ya mvu-nkama ya ntete ya ntangu na beto vandaka mpi kutubila diambu yai. (Tala PIHAHIROTI.) Diambu ya kuluta mfunu kele nde mambu yango ke wakana ti yina Biblia yo mosi ke tubaka, kansi ve ti yina bantu mingi ya mayele ke tubaka. (Kub 14:9-16) Yo ke monana nde kisika yina bantu ya Izraele sabukaka vandaka ntama ti Golfe, (to na westi ya Nzadi-Mungwa ya Mbwaki) yo yina basoda ya Farao zolaka ve kukuka kukwenda na nsuka ya Golfe mpi kukwenda na kisika yina bantu ya Izraele vandaka.—Kub 14:22, 23.
AUGUSTI 10-16
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUBASIKA 15-16
“Kumisa Yehowa na Nkunga”
w95 1/11 6 § 11
Sambu Na Nki Kubanga Nzambi Ya Kieleka Ntangu Yai?
11 Kufwa yina ya Yehowa fwaka Ezipte, kuzangulaka yandi na meso ya bansambidi na yandi mpi kumisaka zina na yandi na kuzabana bisika yonso. (Yozue 2:9, 10; 4:23, 24) Ee, zina na yandi zangukaka na zulu ya banzambi ya Ezipte ya kukonda ngolo, ya luvunu, ya kudimonisaka ya kukonda kufwana na kugulusa bansambidi na bo. Kutula ntima na banzambi na bo, na bantu ya ke fwaka, mpi na ngolo ya basoda, nataka bo na nsoni ya mawa. (Nkunga 146:3) Mfunu ya kuyituka kele ve kana bantu ya Izraele pusamaka na kuyimba bankunga yina vandaka kumonisa boma ya mbote ya Nzambi ya moyo, yina gulusaka bantu na yandi na ngolo yonso!
w95 1/11 7-8 § 15-16
Sambu Na Inki Kubanga Nzambi Ya Kieleka Ntangu Yai?
15 Kana beto gulukaka kumosi ti Moize, ntembe kele ve nde beto zolaka kupusama na kuyimba mpi nde: “Nani na kati ya banzambi kele bonso nge, Mfumu? Nani ya nkaka kele [ngolo,] ntima-mpembe bonso nge? Nani ya nkaka ya bo lenda tina boma? Nani ya nkaka lenda sala mambu ya kuyituka bonso nge?” (Kubasika 15:11) Mawi ya mutindu yina me wakanaka na bamvula yonso tuka ntangu yina. Na mukanda ya nsuka ya Biblia, ntumwa Yoane ke tendula kimvuka mosi ya kwikama ya bansadi ya kupakulama ya Nzambi nde: “Bo vandaka kuyimba nkunga ya Moize muntu ya Nzambi, ti ya Mwana-dimeme.” Nkunga yango yai ya nene vandaka nde inki? “[Yehowa], bisalu na nge kele ya nene mpi ya kuyituka! Mambu yina ya nge ke kanaka kele ya mbote ti ya kieleka! Mfumu Nzambi, nani lenda tina nge boma ve? Nani lenda buya na kupesa nge lukumu? Sambu nge mosi mpamba kele muntu ya santu.”—Kusonga 15:2-4.
16 Mutindu mosi bubu yai, kele ti bansambidi ya me katukaka na kimpika yina ke ndimaka kaka bisalu ya lugangu ya Nzambi mpamba ve, kansi mpi bansiku na yandi. Bantu ya bansi yonso me katukaka na kimpika na kimpeve, me kabulamaka na inza yai ya kubeba sambu bo me zabaka mpi ke sadilaka bansiku ya lunungu ya Nzambi. Konso mvula, bankama ya mafunda ya bantu ke tinaka inza yai ya kubeba sambu na kuzinga na kuwakana ti organizasio ya bansadi ya Yehowa. Ntama mingi ve, na nima ntangu Nzambi ta sambisa lusambu ya luvunu ti ndambu ya me bikala ya ngidika yai ya mbi ta vanda me fwa, bo ta zinga mvula na mvula na inza ya mpa ya lunungu.
it-2-F 360 § 6
Miziki
Yo ke monana bonso nde na Izraele, bo vandaka kuyimba mutindu yai: kimvuka mosi kuyimba kitini mosi na nima kimvuka ya nkaka mpi kuyimba kitini yango nzila mosi, to mpi muyimbi mosi ke yimba ebuna kimvuka ya miyimbi-bankunga ke landa. Yo ke monana nde Masonuku ke sadilaka ngogo kulanda sambu na kutubila kuyamba. (Kub 15:21; 1 Sa 18:6, 7) Bo sonikaka mpi bisika ya nkaka ya mukanda ya Nkunga mutindu yai, mu mbandu Nkunga 136. Mutindu bo ke tubila bimvuka zole ya nene ya bantu yina vandaka kuyimba bankunga na bilumbu ya Nehemia mpi mutindu bo yimbaka na ntwala ya kuyantika kusadila kibaka ya Yeruzalemi ke monisa nde bo yimbaka mutindu yina.—Neh 12:31, 38, 40-42; tala NKUNGA.
it-2-F 674
Mbikudi ya Nkento
Miriami kele mbikudi ya nkento ya ntete yina Biblia ke tubilaka. Ntembe kele ve nde Nzambi zabisaka nsangu to bansangu ya nkaka na nzila na yandi, ziku na bankunga ya kupemama. (Kub 15:20, 21) Yo yina Miriami mpi Aroni tubaka sambu na moize nde: “Keti Yehowa tubaka mpi ve na nzila na beto?” (Kut 12:2) Yehowa tubaka na nzila ya profete Mika nde yandi tindaka “Moize, Aroni, mpi Miriami” na ntwala ya bantu ya Izraele ntangu yandi basisaka bo na Ezipte. (Mik 6:4) Miriami zwaka dibaku ya kusolula ti Nzambi, kansi mpangi na yandi Moize vandaka ti kinduku ya ngolo ti Nzambi kuluta yandi. Ntangu yandi zitisaka ve kisika na yandi, Nzambi pesaka yandi ndola mosi ya ngolo.—Kut 12:1-15.
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve
w11-F 1/9 14
Keti Nge Zabaka Yo?
Sambu na nki Nzambi disaka bantu ya Izraele bandeke yina vandaka bonso bangwadi ntangu bo vandaka na ntoto ya zelo na zelo?
Ntangu bantu ya Izraele basikaka na Ezipte na bambala zole Nzambi pesaka bo misuni mingi ya bandeke yina vandaka bonso bangwadi. —Kub 16:13; Kut 11:31.
Ngwadi kele ndeke ya fioti, nda na yo kele basantimetre kiteso ya 18 mpi kilo na yo kele kiteso ya 100 g. Yo ke vandaka mingi na bandambu ya westi ya Asia mpi na Eropa. Mutindu bandeke yai ke sobaka bisika ya kuzinga, na nsungi ya madidi bo ke vandaka na nordi ya Afrika mpi na Arabia. Ntangu bandeke yai ke lutaka, kimvuka na yo ke sabukaka na Nzadi-Mungwa Méditerranée mpi yo ke pumbukaka na ntoto ya Sinai.
Diksionere mosi (New Westminster Dictionary of the Bible) ke tuba nde: Ngwadi “ke pumbukaka ntinu mpi mbote, mpi yo ke pumbukaka na nsadisa ya mupepe, kana mupepe me soba nzila na yo to bandeke me lemba mingi sambu bo me pumbuka ntangu ya nda, bandeke yonso ke bwaka na ntoto mpi yo ke kukaka diaka ve kupumbuka.” Na ntwala nde yo landa kukwenda kisika ya nkaka, yo fwete pema ntete kilumbu mosi to bilumbu zole, yo yina yo ke vandaka pete sambu bazombi kukanga yo. Na luyantiku ya mvu-nkama 20, bantu ya Ezipte vandaka kukanga kiteso ya bamilio tatu ya bangwadi konso mvula.
Na nsungi ya madidi, bantu ya Izraele diaka bangwadi bambala zole. Na ntangu yina ata bangwadi vandaka kuluta mbala na mbala na zulu ya Sinai, Yehowa muntu salaka nde mupepe kubula mpi bandeke yina kubwa na camp ya bantu ya Israele.—Kut 11:31.
w06 1/2 27
Bangiufula ya Batangi
Ntangu fioti na nima ya kubasika na Ezipte, bantu ya Izraele yantikaka kubokuta sambu na madia. Yo yina, Yehowa pesaka bo mana. (Kubasika 12:17, 18; 16:1-5) Na ntangu yina, Moize songaka Aroni nde: “Tula balitre zole ya mana na dibungu, ebuna Mfumu Nzambi ta bumba yo sambu na bana na beto.” Disolo ke tuba nde: “Aroni salaka mutindu Mfumu Nzambi songaka Moize; yandi tulaka dibungu yango ya mana na ntwala ya sanduku yina vandaka kusonga kuwakana ya Nzambi ti bantu [kisika bo vandaka kutanina mikanda ya mfunu], na mpila nde Mfumu Nzambi kukeba yo.” (Kubasika 16:33, 34) Ntembe kele ve nde ntangu Aroni vukisaka mana na kati ya dibungu na ntangu yina, bo tulaka yo na ntwala ya Sanduku yango sambu yo vingila tii kuna Moize ta sala Sanduku mpi kutula matadi na kati na yo.
AUGUSTI 17-23
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUBASIKA 17-18
“Bantu ya Kudikulumusa Ke Pesaka Bantu ya Nkaka Formasio mpi Mikumba”
w13 1/2 6
Moize—Muntu ya Zola
Moize vandaka mpi kuzola bampangi na yandi bantu ya Izraele. Bo bakisaka nde Yehowa sadilaka Moize sambu na kutwadisa bansadi na yandi, yo yina bo vandaka kukwenda na Moize sambu na kuzabisa yandi mambu na bo. Biblia ke tuba nde: ‘Katuka suka tii na mpimpa bantu vandaka kukwisa kusamba mambu na bo na ntwala ya Moize.’ (Kubasika 18:13-16) Yo fwete vanda nde, Moize vandaka kulemba ngolo na nima ya kuwidikila bantu ya Izraele kilumbu ya mvimba ntangu bo vandaka kukwisa kuzabisa yandi bampasi na bo! Ata mpidina, Moize vandaka na kiese ya kusadisa bantu yina yandi vandaka kuzola.
w03 1/11 6 § 1
Kutula Ntima Kele Mfunu Sambu na Kuvanda na Luzingu ya Kiese
Babakala yai vandaka kumonisa bikalulu mingi yina songaka nde bo vandaka kukangama na Nzambi na ntwala nde bo pona bo sambu na kupesa bo mikumba ya kutudila ntima. Bantu yango vandaka kumonisa dezia nde bo ke bangaka Nzambi; bo vandaka kuzitisa Ngangi na masonga yonso mpi kubuya kupesa yandi mawa. Yo vandaka pwelele nde babakala yai vandaka kusala ngolo sambu na kuzitisa minsiku ya Nzambi. Bo vandaka kumenga kubaka avoka. Kikalulu na bo yai monisaka mpenza nde bo vandaka ti bikalulu ya mbote yina zolaka kusala nde kiyeka ya bo pesaka bo kukumisa bo ve bantu ya mbi. Bo zolaka kubebisa ve ntima yina bantu tudilaka bo na kusala mambu sambu na mambote na bo mosi to ya bafami na bo to ya banduku na bo.
w02-F 15/5 25 § 5
Kwikama Ke Twadisaka Bantu ya Mbote
Moize vandaka mpi muntu ya kudikulumusa. Moize vandaka kulemba mingi mutindu yandi vandaka kusambisa bantu ntangu mambu vandaka kubasika, yo yina bokilo na yandi Yetro songaka yandi nde: Pesa mikumba na nge ya nkaka na babakala ya me fwana. Moize zabaka bandilu na yandi mpi na mayele yonso, yandi wilaka Yetro. (Kubasika 18:17-26; Kutanga 12:3) Muntu ya kudikulumusa ke waka ve mpasi na kupesa bantu ya nkaka mikumba na yandi, to ke waka ve boma nde yandi ta vidisa kiyeka na yandi kana yandi me pesa mikumba na yandi na babakala ya me fwana. (Kutanga 11:16, 17, 26-29) kansi yandi ke vandaka ti nzala ya ngolo ya kusadisa bo sambu bo yela na kimpeve. (1 Tm 4:15) Keti beto fwete sala mpi ve mutindu yai?
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve
“Kubwisa Ve Maboko”
14 Aroni ti Hure simbaka maboko ya Moize sambu na kupesa yo kikesa ntangu bantu ya Amaleki nwanisaka bantu ya Izraele. Bubu yai, beto mpi lenda sadisa bampangi na beto. Bampangi mingi ke niokwama sambu bo me kuma minunu, ke bela, to ke kutana ti mbangika na mabuta na bo; bankaka ke niokwama sambu bo ke zinga bo mosi to muntu mosi yina bo vandaka kuzola me fwa. Beto fwete pesa mpi baleke kikesa, mingi-mingi bayina bantu ke pusaka na kusala mambu ya mbi to na kusosa lukumu na nsi-ntoto yai. (1 Batesalonika 3:1-3; 5:11, 14) Beto fwete pesa bampangi kikesa na Nzo ya Kimfumu, na kisalu ya kusamuna, na ntangu ya kudia, to ntangu beno ke solula.
it-1-F 395
Mikanda
Moize sonikaka mikanda yai na nsadisa ya Nzambi, ya kupemama na Nzambi mpi yo kele lutwadisu sambu na lusambu ya bunkete. Yo yina ntembe kele ve nde mikanda yango kele ti banzikisa ya kieleka. Moize kumaka ve ntwadisi ya bantu ya Izraele na luzolo na yandi. Ntete Moize buyaka mukumba yina Nzambi pesaka yandi. (Kub 3:10, 11; 4:10-14) Kansi Nzambi pesaka Moize mpusa mpi ngolo ya kusala bimangu, yo yina ata banganga-nkisi ya Farao bakisaka nde mambu yina Moize salaka katukaka na Nzambi. (Kub 4:1-9; 8:16-19) Moize kumaka ve mutubi mpi nsoniki na luzolo na yandi mosi. Kansi sambu yandi lemfukaka na bantuma ya Nzambi mpi na lutwadisu ya mpeve santu, Moize kukaka ntete kutuba na nima yandi sonikaka mikanda ya nkaka ya Biblia. (Kub 17:14)
AUGUSTI 24-30
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUBASIKA 19-20
“Mutindu Bansiku Kumi Ke Tadila Nge”
w89-F 15/11 5 § 6
Bansiku Kumi Ke Tendula Nki Sambu na Nge
Bansiku iya ya ntete ke tubila mambu yina beto fwete sala sambu na Yehowa. Ya (Ntete) yandi kele Nzambi yina ke lombaka nde bo kangama kaka na yandi. (Mat 4:10) Ya ( Zole) yandi ke zolaka ve nde bansadi na yandi kusadila biteki. (1 Yoane 5:21) Ya (Tatu) yandi ke zolaka nde beto sadila zina na yandi na mutindu ya mbote mpi beto pesa yo luzitu (Yoane 17:26; Baroma 10:13) Ya (Iya) beto fwete sala mambu ya santu. Mambu yai ke sadisa beto na kupema to na ‘kukota na kisabatu’, sambu na kusala mambu ya mbote.—Baebreo 4:9, 10.
w89-F 15/11 6 § 1-2
Bansiku Kumi Ke Tendula Nki Sambu na Nge?
Ya (Tanu) kana bana ke lemfukila bibuti na bo, yo ta sadisa kibeni dibuta na bo na kuvanda kibeni na bumosi mpi Yehowa ta sakumuna dibuta na bo. Nsiku yai ya “ntete ya kele ti lusilu” ke pesa kivuvu ya mbote kibeni. Yo kele ve kaka “sambu mambu kukwendila mbote sambu na nge”, kansi mpi “sambu nge zinga mingi na ntoto.” (Baefezo 6:1-3) Mutindu beto ke zinga na “bilumbu ya nsuka,” kana baleke ke lemfukila Nzambi yo ta pesa bo kivuvu ya kuzinga mvula na mvula.—2 Timoteo 3:1; Yoane 11:26.
Kana beto ke zola bampangi na beto, beto ta sadila bo ve mambu ya mbi, mumbandu; ya (Sambanu) kufwa-muntu, ya (Nsambwadi) kusala bizumba, ya (Nana) kuyiba, mpi ya (Uvwa) kutuba luvunu. (1 Yoane 3:10-12; Baebreo 13:4; Baefezo 4:28; Matayo 5:37; Bingana 6:16-19) Inki fwete vanda bikuma yina ke pusa beto na kusala mambu? Nsiku ya (Kumi) yina ke tubila kubuya lukasi, ke yibusa beto nde ntangu yonso Yehowa ke zolaka nde bikuma na beto ya kusala mambu kuvanda ya mbote na meso na yandi.—Bingana 21:2.
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve
it-2-F 658 § 5-6
Nganga-Nzambi
Kinganga-Nzambi ya Bukristu. Yehowa songaka bantu ya Izraele nde kana bo landa kutanina kuwakana yina yandi salaka ti bo, yandi ta kumisa bo “kimfumu ya banganga-nzambi mpi dikanda ya santu.” (Kub. 19:6) kansi ndonga ya kinganga-nzambi ya Aroni zolaka kuvanda kaka tii ntangu kinganga-nzambi ya nene yina bo tubilaka zolaka kukwisa. (Baeb. 8:4, 5) Yo zolaka kuvanda kaka tii ntangu kuwakana ya nsiku zolaka kusuka mpi ntangu yina bo zolaka kusala nkinsi ya kuwakana ya mpa. (Baeb. 7:11-14; 8:6, 7, 13) Ntete bantu ya Izraele mpamba vandaka ti dibaku ya kukuma banganga-nzambi ya Yehowa sambu na kusala na kimfumu yina Yehowa me silaka. Na nima Makanda ya Nkaka zwaka dibaku yai.—Bis. 10:34, 35; 15:14; Bar. 10:21
Dikanda ya Izraele kukaka ve na kubasisa bantu ya kimfumu ya kieleka ya banganga-nzambi mpi ya mbanza ya santu. (Bar. 11:7, 20) Kansi ndambu ya bayuda yina ndimaka Kristu salaka yo. Sambu bantu ya Izraele bikalaka ve ya kwikama na Nzambi, yandi kebisaka bo na nzila ya profete Ozea bamvula mingi na ntwala, yandi tubaka nde: “Sambu nge me buya nzayilu, mono mpi ta buya nge, ebuna nge ta vanda diaka ve nganga-nzambi na mono; Mpi sambu nge me vila nsiku ya Nzambi na nge, Mono ta vila bana na nge.” (Ozea 4:6) Na kuwakana ti mambu yai, Yezu songaka bamfumu ya bayuda nde: “Bo ta katula Kimfumu ya Nzambi na maboko na beno mpi bo ta pesa yo na dikanda mosi yina ta buta bambuma na yo.” (Matayo 21:43) Ata mpidina, ntangu Yezu Kristu vandaka na ntoto, yandi vandaka na nsi ya nsiku. Yandi zabaka nde kinganga-nzambi ya Aroni vandaka, yo yina yandi lombaka bantu yina yandi belulaka maladi ya lepre na kukwenda na banganga-nzambi mpi kupesa makabu yina bo vandaka kulomba.—Mat 8:4; Mar 1:44; Luk 17:14.
w04 1/4 11 § 1
Bangindu ya Mfunu ya Mukanda ya Kubasika
20:5—Inki mutindu Yehowa ke pesaka bana ya ke butukaka na nima “ndola sambu na kifu ya batata”? (NW) Na nima ya kukuma mbuta, bo ke sambisaka konso muntu na kutadila bikalulu mpi kimuntu na yandi. Kansi, ntangu dikanda ya Izraele kumaka kusambila biteki, bana yina butukaka na nima mpi monaka mpasi yina lusambu yango nataka. Nkutu, bantu ya kwikama ya Izraele mpi monaka mpasi yango sambu bikalulu ya mbi ya mabundu na kati ya dikanda vandaka kusala nde yo vanda mpasi sambu bo bikala ya kwikama.
AUGUSTI 31–SEPTEMBRI 6
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUBASIKA 21-22
“Tadila Luzingu Mutindu Yehowa Ke Tadilaka Yo”
it-1-F 553
Kubula
Mfumu ya Mu-Ebreo vandaka ti nswa ya kubula mpika na yandi ya bakala to ya nkento ti nti kana mpika na yandi me lemfukila yandi ve mpi me kolama. Kansi kana mfumu kubula mpika na yandi tii kuna mpika na yandi kufwa, bo ta pesa mfumu yina ndola. Na nima ya kubula yandi, kana mpika na yandi kubikala na luzingu kilumbu mosi to bilumbu zole, yo ta monisa nde mfumu na yandi vandaka ve ti ngindu ya kufwa yandi. Mfumu vandaka ti nswa ya kupesa mpika na yandi ndola sambu mpika yango vandaka “mbongo na yandi.” Yo vandaka mpasi sambu mfumu kubaka lukanu ya kufwa mpika na yandi, sambu yandi zolaka kumona mpasi na nima. Kana mpika me fwa na nima ya kilumbu mosi to bilumbu mingi, yo vandaka mpasi na kuzaba kana yandi me fwa sambu bo bulaka yandi to sambu na diambu ya nkaka. Yo yina, kana mpika kulanda kuzinga kilumbu mosi to bilumbu zole bo fwete pesa ve mfumu na yandi ndola.—Kub 21:20, 21.
Keti Nge Ke Bakaka Luzingu na Valere Bonso Nzambi?
16 Luzingu ya konso muntu kele mfunu na meso ya Yehowa. Nkutu ata bebe ya me butuka ntete ve kele mfunu mingi sambu na yandi. Na nsi ya Nsiku ya Moize, kana muntu me bula nkento mosi ya divumu na luzolo ve mpi kana nkento yina to bebe ya kele na divumu na yandi kufwa, Yehowa vandaka kutadila muntu yina bonso muntu ya me fwa muntu. Yo ke tendula nde, ata yo vandaka ve na luzolo, yo salaka nde muntu kufwa mpi yo vandaka kulomba nde bo futa luzingu ya muntu yina. (Tanga Kubasika 21:22, 23.) Sambu na Nzambi, bebe ya me butuka ntete ve kele muntu ya ke zinga. Ntangu nge me zaba mambu yai, nge ke yindula nde nki mutindu yandi ke tadilaka kubasisa divumu? Nge ke yindula nde yandi ke kudiwaka nki mutindu ntangu yandi ke monaka mutindu bo ke fwaka konso mvula bamilio ya babebe ya me butuka ntete ve?
w10-F 15/4 29 § 4
Yehowa ke Zola nde Nge Vanda na “Lutaninu”
Nsiku vandaka mpi kupesa ndola kana bambisi ya bwala me sala muntu mbi. Kana ngombe me fwa muntu, munkwa na yo fwete fwa yo sambu na kulanda kutanina bantu ya nkaka. Sambu yandi lenda dia yo ve to kuteka yo ve, kufwa mbisi ya mutindu yai vandaka diambu mosi ya mpasi. Yindula nde ngombe mosi me sala muntu mbi mpi munkwa na yo me landa ve kutanina yo, nki vandaka kusalama? Kana ngombe yina me fwa diaka muntu ya nkaka, bo ta fwa ngombe yina mpi munkwa na yo. Nsiku vandaka kupesa ndola na konso muntu yina vandaka ve kutanina bitwisi na yandi.—Kub 21:28, 29.
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve
Sambu na Inki Kudipesa na Yehowa?
4 Kudipesa na Nzambi kele diambu mosi ya mfunu mpenza. Yo me luta mpenza kusala kaka lusilu. Kansi, inki mutindu kudipesa ke natilaka beto mambote? Sambu na kufwanisa, bika beto tala mutindu kusala lusilu na bangwisana ya bantu ke nataka mambote. Beto baka mbandu ya kinduku. Sambu na kusepela na dibaku ya kuvanda ti nduku, nge fwete ndima mikumba yina kuvanda nduku ke nataka. Yo ke lombaka lusilu—nge fwete kudiwa nde nge kele ti mukumba ya kudibanza sambu na nduku na nge. Mosi na kati ya binduku ya kuluta ngolo yina Biblia ke tubilaka kele kinduku ya Davidi ti Yonatani. Bo salaka nkutu lusilu ya kinduku na kati na bo zole. (Tanga 1 Samuele 17:57; 18:1, 3.) Ata kinduku ya kuluta ngolo ya mutindu yai ke monanaka ve mingi, binduku mingi ke kumaka nkutu ngolo mpenza ntangu banduku yango ke kudipesaka, to ntangu konso muntu ke waka nde yandi kele na mukumba sambu na nduku na yandi.—Bing. 17:17; 18:24.
5 Bansiku yina Nzambi pesaka bantu ya Izraele ke tubila ngwisana ya nkaka yina bantu ke bakilaka mambote kana bo me sala lusilu. Kana mpika mosi ke zola kubikala kimakulu muntu ya mfumu mosi ya mbote, yandi lenda sala lusilu yina ke vukisa yandi kimakulu ti mfumu yango. Nsiku vandaka kutuba nde: “Kana mpika yina kutuba nde: ‘Mono ke zolaka mfumu na mono, mono ke zolaka mpi nkento na mono ti bana na mono, mono ke zola kukatuka na kimpika ve’, mpidina mfumu na yandi fweti kwenda na yandi na kielo ya nzo ti kutobula yandi dikutu na meso na mono Nzambi. Ntangu yai yandi ta vandaka kaka mpika na yandi tii lufwa na yandi.”—Kub. 21:5, 6.
it-1-F 545
Kibongo
Mambu yina kele na Kusonga 21:14 lenda tendula mpi nde, bo vandaka kufwa nganga-nzambi kana yandi me fwa muntu, to nde kusimba bibongo ya mesa-kimenga vandaka ve kutanina muntu yina me fwa muntu na luzolo yonso—Fwanisa ti 1 Bn 2:28-34.


text:
Nzambi me gulusa Sara na maboko ya Abimeleki (1-18)
20 Kansi Abrahami katulaka camp na yandi kuna+ mpi nataka yo na insi ya Negebi ebuna yandi yantikaka kuzinga na kati-kati ya Kadeshi+ mpi Shure.+ Ntangu yandi vandaka kuzinga* na Gerare,+2 Abrahami vandaka kutuba kaka sambu na nkento na yandi Sara nde: “Yandi kele mpangi na mono.”+ Ebuna Abimeleki ntotila ya Gerare tindaka bantu bo bakila yandi Sara.+3 Na nima, Nzambi basikilaka Abimeleki na ndosi na mpimpa mpi tubilaka yandi nde: “Ntangu yai nge kele bonso muntu ya kufwa sambu na nkento yina nge me baka,+ sambu yandi me kwelaka mpi yandi kele nkento ya muntu ya nkaka.”+4 Kansi, Abimeleki vukisaka ve nitu ti yandi.* Yo yina yandi tubaka nde: “Yehowa, keti nge ta fwa dikanda yina me sala kibeni mbi ve?*5 Keti yandi tubilaka mono ve nde, ‘Yandi kele mpangi na mono?’ Keti Sara mpi tubaka ve nde, ‘Yandi kele mpangi na mono?’ Mono salaka yo ti ntima ya masonga mpi ti maboko ya me sala mbi ve.”6 Ebuna Nzambi ya kieleka tubilaka yandi na ndosi nde: “Mono me zaba nde nge salaka yo ti ntima ya masonga, yo yina mono kangaka nge nzila na kusumuka na ntwala na mono. Yo yina mono pesaka nge ve nzila ya kusimba yandi.7 Ntangu yai, vutula nkento ya muntu yina, sambu yandi kele mbikudi,+ ebuna yandi ta samba sambu na nge,+ mpi nge ta bikala na luzingu. Kansi kana nge vutula yandi ve, zaba nde nge ta fwa kibeni, nge ti bantu na nge yonso.”8 Abimeleki telamaka na suka-suka mpi bingaka bansadi na yandi yonso mpi zabisaka bo mambu yina yonso, ebuna bo waka boma mingi.9 Na nima Abimeleki bingaka Abrahami mpi tubilaka yandi nde: “Inki mambu nge me sala beto? Inki disumu mono me sala na ntwala na nge sambu nge natila mono ti kimfumu na mono disumu ya nene ya mutindu yai? Mambu ya nge me sala mono kele mbote ve.”10 Ebuna Abimeleki tubilaka diaka Abrahami nde: “Inki ngindu nge vandaka ti yo ntangu nge salaka diambu yai?”+11 Abrahami tubaka nde: “Yo vandaka sambu mono kuditubilaka nde, ‘Ya kieleka boma ya Nzambi kele ve na kisika yai, mpi bo ta fwa mono sambu na nkento na mono.’+12 Diaka, yandi kele kibeni mpangi na mono, mwana ya tata na mono kansi yandi kele ve mwana ya mama na mono, mpi yandi me kumaka nkento na mono.+13 Yo yina ntangu Nzambi salaka nde mono katuka na nzo ya tata na mono sambu na kuyungana-yungana,+ mono tubilaka yandi nde: ‘Yai mutindu nge ta monisilaka mono zola ya kwikama: Na bisika yonso ya beto ke kwenda, tuba sambu na mono nde, “Yandi kele mpangi na mono.”’”+14 Ebuna Abimeleki bakaka mameme, bangombe, mpi bansadi ya babakala ti ya bankento mpi yandi pesaka bo na Abrahami, ebuna yandi vutudilaka yandi nkento na yandi Sara.15 Abimeleki tubaka diaka nde: “Insi na mono kele na ntwala na nge. Zinga konso kisika yina nge me zola.”16 Yandi tubilaka Sara nde: “Mono ke pesa mpangi na nge+ mbongo 1 000 ya bibende.* Yo kele kidimbu ya ke songa na meso ya bantu yonso yina kele ti nge mpi na ntwala ya bantu yonso nde nge me sala ve mbi,* mpi yo me katula nge nsoni.”17 Ebuna Abrahami yantikaka kubondila Nzambi ya kieleka, mpi Nzambi belulaka Abimeleki, nkento na yandi, mpi bampika na yandi ya bankento, ebuna bo yantikaka kubuta bana;18 sambu Yehowa kumisaka bankento ya nzo ya Abimeleki mikobo* sambu na Sara, nkento ya Abrahami.+


text:
KUDIPESA NA KISALU YA BILANGA
Kampanye ya Emvitasio ya Lukutakanu ya Distrike
Konso mvula, beto ke vingilaka ti nzala ya ngolo madia ya kimpeve ya ke tungaka lukwikilu, yina beto ke bakaka na balukutakanu ya distrike. Yo yina, beto ta binga bantu mingi na kuvukana ti beto na lukutakanu ya distrike, sambu bo meka mpi bumbote ya Yehowa. (Nk 34:8) Na konso dibundu, kimvuka ya bankuluntu ta tadila mutindu bansamuni ya dibundu na bo ta kabula baemvitasio na mpila ya mbote.
MAMBU YA MFUNU YA KUYINDULA
Inki kele dati ya lukutakanu na mono ya distrike?
Inki dati dibundu na beto ta yantika kampanye?
Inki ntangu dibundu na beto ke salaka balukutakanu sambu na kisalu ya bilanga?
Inki kele lukanu na mono sambu na kampanye yina?
Banani mono ta binga?
INKI NGE TA TUBA?
Na nima ya kupesa muntu mbote, nge lenda tuba nde:
“Na nsi-ntoto ya mvimba, beto ke kabula emvitasio yai sambu na diambu mosi ya kuluta mfunu. Dati, ntangu mpi adresi kele ya kusonika na emvitasio. Beto ta sepela kana nge me kwisa.”
INKI MUTINDU NGE LENDA YEDISA MPUSA?
Ata beto ke zola kubinga bantu mingi na lukutakanu, beto fwete vutukila konso muntu yina ke monisa mpusa.
Na wikendi, nge lenda kabula zulunalu ti emvitasio.


text:
Bantu ya Filistia ke tudila ve Davidi ntima (1-11)
29 Bantu ya Filistia+ vukisaka basoda na bo yonso na Afeki, kansi bantu ya Izraele salaka camp na bo pene-pene ya nto ya masa na Yizreele.+2 Mpi bamfumu ya bantu ya Filistia vandaka kuluta ti bimvuka na bo ya bankama ya basoda mpi ya mafunda ya basoda, mpi Davidi ti bantu na yandi vandaka kutambula na nima ti Akishi.+3 Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia tubaka nde: “Sambu na nki Baebreo yai kele awa?” Akishi vutudilaka bo nde: “Yai Davidi, nsadi ya Saule ntotila ya Izraele, yina ke zingaka ti mono katuka mvula mosi to bamvula mingi.+ Mono me mona ve ata kima mosi ya mbi na yandi yantika kilumbu yina yandi tinaka mpi kwisaka na mono tii bubu yai.”4 Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia wilaka yandi makasi, mpi bo tubilaka yandi nde: “Songa muntu yina yandi vutuka.+ Bika yandi vutuka na kisika yina nge pesaka yandi. Kupesa yandi ve nzila ya kukwenda ti beto na bitumba, sambu yandi balukila beto ve na bitumba.+ Inki kele mutindu ya kuluta mbote yina yandi lenda sosa nde mfumu na yandi kundima yandi kana yandi fwa ve basoda na beto?5 Keti yai Davidi ve yina bo vandaka kuyimbila ntangu bo vandaka kukina nde:‘Saule me fwa mafunda ya bambeni,Mpi Davidi me fwa makumi ya mafunda ya bambeni’?”+6 Yo yina Akishi+ bingaka Davidi mpi tubilaka yandi nde: “Ya kieleka, mutindu Yehowa kele na luzingu, nge kele muntu ya mbote, mpi mono zolaka nde nge kwenda na bitumba ti basoda na mono,+ sambu mono me mona ve ata kima mosi ya mbi na nge yantika kilumbu yina nge kwisaka na mono tii bubu yai.+ Kansi bamfumu ke tudila nge ve ntima.+7 Yo yina, vutuka na ngemba, mpi kusala ve ata kima mosi yina ta pesa bamfumu ya bantu ya Filistia makasi.”8 Kansi, Davidi tubilaka Akishi nde: “Mono me sala inki? Inki kima ya mbi nge me mona na nsadi na nge yantika kilumbu yina mono kwisaka na nge tii bubu yai? Sambu na nki mono fwete kwenda ve ti nge mpi kunwana ti bambeni ya mfumu na mono ntotila?”9 Akishi vutudilaka Davidi nde: “Na mabanza na mono, nge kele muntu ya mbote bonso wanzio ya Nzambi.+ Kansi bamfumu ya bantu ya Filistia me tuba nde, ‘Kupesa yandi ve nzila ya kukwenda ti beto na bitumba.’10 Ntangu yai, telama na suka-suka ti bansadi ya mfumu na nge yina kwisaka ti nge; beno telama mpi beno kwenda na suka-suka ntangu nsemo ta basika.”11 Ebuna Davidi mpi bantu na yandi telamaka na suka-suka sambu na kuvutuka na ntoto ya bantu ya Filistia, mpi bantu ya Filistia kwendaka na Yizreele.+
Banoti na nsi ya lutiti
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text:
Ntendula ya Baverse ya Biblia
Zaba ntendula ya kieleka ya baverse ya Biblia ya me zabanaka mingi mpi mambu ya Biblia ke tubaka ya me zabanaka mingi. Longuka bansangu ya mfunu ya ke tadila baverse na ntangu nge ke tanga yo na kulanda mambu ya bo ke tubila to mambu ya kele na baverse ya kele na ntwala to na nima na yo. Zaba mambu mingi na nsadisa ya banoti na nsi ya lutiti ya ke tendula mambu mpi bareferansi ya kati-kati ya lutiti.
Ntendula ya Kuyantika 1:1—“Na Luyantiku Nzambi Gangaka Zulu ti Ntoto”
Inki bakieleka zole ya mfunu verse ya ntete ya Biblia ke tubila?
Ntendula ya Kuyantika 1:26—“Beto Sala Muntu na Kifwani na Beto”
Nzambi vandaka kusolula ti nani?
Ntendula ya Kubasika 20:12—“Kumisa Tata na Nge ti Mama na Nge”
Mutindu Nzambi yikaka lusilu na nsiku yina, yandi pesaka bantu kikuma ya nkaka ya kuzitisa yo.
Ntendula ya Yozue 1:9—“Vanda Kikesa mpi Ngolo”
Inki mutindu nge lenda baka kikesa mpi ngolo kana nge ke kutana ti mambu ya mpasi mpi yina ke monana bonso nde nge lenda nunga yo ve?
Ntendula ya Nkunga 23:4—“Ata Mono Kwenda na Nzila ya Mpimpa Mingi Bonso Lufwa”
Ata na bantangu ya mpasi mingi na luzingu na bo, inki mutindu bansadi ya Nzambi ke monaka mutindu yandi ke taninaka bo?
Ntendula ya Nkunga 46:10—“Beno Bika Kunwana mpi Beno Zaba nde Mono Kele Nzambi”
Keti verse yai ke tendula nde beto fwete vanda pima na nzo-nzambi?
Ntendula ya Bingana 3:5, 6—“Kutula Ntima Ve na Mambu ya Nge Mosi Ke Yindulaka nde Nge Zaba”
Inki mutindu nge lenda monisa nde nge ke tulaka ntima mingi na Nzambi kansi na nge mosi ve?
Ntendula ya Yezaya 40:31—“Bantu Yina Ke Tulaka Kivuvu na Yehowa Ta Baka Diaka Ngolo”
Sambu na nki Biblia ke fwanisaka ngo-zulu ya ke pumbuka ti muntu yina Nzambi me pesa ngolo?
Ntendula ya Yezaya 41:10—“Kuwa Boma Ve Sambu Mono Kele ti Nge”
Yehowa ke sadila mambu tatu yina ke ndimisa bansadi na yandi ya kwikama nde yandi ta sadisa bo.
Ntendula ya Yezaya 42:8—“Mono muntu kele MFUMU NZAMBI”
Inki zina Nzambi me ponaka sambu na yandi mosi?
Ntendula ya Yeremia 29:11—“Mono Mosi Mono Zaba Ngindu ya Mono Ke na Yo Sambu na Beno”
Keti Nzambi kele ti “ngindu” to me yidikaka mambu sambu na konso muntu?
Ntendula ya Mika 6:8— ‘Tambula na Kudikulumusa ti Nzambi na Nge’
Verse yina me sadila bangogo tatu ya kitoko sambu na kutubila na bunkufi mambu yina Nzambi ke lombaka beto.
Ntendula ya Matayo 6:33—“Sosa Ntete Kimfumu ya Nzambi”
Keti Yezu tubaka nde Bakristu fwete sala ve kisalu sambu na kuzwa bima ya kuzingila?
Ntendula ya Matayo 6:34—“Beno Mona Mpasi Ve Sambu na Mambu Yina Ke Kwisa Mbasi”
Yezu tubaka ve nde beto fwete kudibongisa ve sambu na bilumbu ke kwisa.
Ntendula ya Matayo 11:28-30—“Beno Kwisa na Mono, . . . Ebuna Mono Ta Pesa Beno Ntangu ya Kupema”
Keti Yezu tubaka nde bampasi yonso mpi mambu yonso ya nku ta mana kaka na ntangu yina?
Ntendula ya Marko 1:15—“Kimfumu ya Nzambi Me Kuma Penepene”
Keti Yezu tubaka nde Kimfumu yantikaka dezia kuyala?
Ntendula ya Yoane 1:1—“Na Luyantiku Ndinga Vandaka”
Verse yai ke tubila mambu ya me tala luzingu ya Yezu Kristu na ntwala nde yandi kwisa bonso muntu na ntoto.
Ntendula ya Yoane 3:16—“Sambu Nzambi Zolaka Nsi-Ntoto Mingi Kibeni”
Inki mutindu Yehowa Nzambi monisaka nde yandi ke zolaka konso muntu na kati na beto mpi ke zolaka nde beto zinga mvula na mvula?
Ntendula ya Yoane 14:6—“Mono Kele Nzila, Mono Kele Kieleka, Mono Kele Moyo”
Sambu na nki muntu yina ke zola kusambila Yehowa na mutindu yina yandi ke ndimaka fwete zaba kisalu ya mfunu ya Yezu?
Ntendula ya Yoane 14:27—“Mono Ke Bikila Beno Ngemba”
Ngemba ya nki mutindu Yezu bikilaka, to pesaka, balongoki na yandi ya kieleka? Inki mutindu beto lenda baka yo?
Ntendula ya Yoane 15:13—“Kuzola ya Kuluta Nene ya Muntu Lenda Vanda na Yo na Ntima Yo Yai”
Inki mutindu balongoki ya Yezu lenda landa mbandu ya zola yina yandi monisaka?
Ntendula ya Yoane 16:33—“Mono Me Nunga Nsi-Ntoto”
Inki mutindu bangogo ya Yezu ke ndimisa balongoki na yandi nde bo lenda pesa Nzambi kiese?
Ntendula ya Baroma 5:8—“Kristo Fwaka Sambu na Beto Ntangu Beto Vandaka Kaka Bantu ya Masumu”
Sambu bantu ke vandaka ti kikalulu ya kuyindula mpi kusala mambu na mutindu yina ke wakana ve ti bansiku ya Nzambi, inki mutindu beto lenda vanda ti kinduku ya mbote ti Nzambi sesepi yai mpi mvula na mvula na bilumbu ke kwisa?
Ntendula ya Baroma 10:13—‘Kubinga Zina ya Mfumu’
Nzambi ke pesa bantu yonso dibaku ya kuguluka mpi ya kubaka luzingu ya mvula na mvula, kukonda kutadila insi na bo, mpusu na bo ya nitu, ata kana bo kele bamvwama to bansukami.
Ntendula ya Baroma 12:2—“Beno Soba Kimuntu na Beno mpi Beno Kumisa Bangindu na Beno ya Mpa”
Keti Nzambi ke pusaka bantu na kingolo-ngolo na kusoba?
Ntendula ya Baroma 12:12—“Beno Vanda na Kiese Sambu na Mambu Yina ya Beno Ke Tulaka Ntima, Beno Kanga Ntima Sambu na Mpasi na Beno, Beno Samba Nzambi Konso Ntangu”
Inki mutindu Bakristu lenda bikala ya kwikama ata bo ke kutana ti mbangika mpi bampasi ya nkaka?
Ntendula ya Baroma 15:13—“Nzambi Yina Ke Pesaka Kivuvu Kupesa Beno Kiese Mingi mpi Ngemba Mingi”
Inki mutindu kiese mpi ngemba ya mingi kele na kuwakana ti kivuvu mpi mpeve santu?
Ntendula ya Bafilipi 4:6, 7—“Beno Kudiyangisa Ve Sambu na Konso Kima Yina”
Inki mitindu ya bisambu muntu ya ke sambilaka Nzambi lenda sala yina lenda sadisa na kulembika basusi na yandi mpi na kubaka ngemba ya kati?
Ntendula ya Bafilipi 4:8—“Mambu Yonso Yina Kele ya Kieleka, . . . Beno Landa Kuyindula Mambu Yai”
Bakristu fwete vanda ti kikalulu ya kuyindula nki mambu?
Ntendula ya Bafilipi 4:13—“Mono Me Lunga Kusala Mambu Yonso na Ngolo Yina ya Kristo Ke Pesaka Mono”
Inki Polo zolaka kutuba ntangu yandi sonikaka nde yandi ta baka ngolo “sambu na mambu yonso”?
Ntendula ya Timoteo 1:7—“Mpeve Yina ya Nzambi Pesaka Beto Ke Katulaka Kikesa na Beto Ve”
Inki mutindu Nzambi lenda sadisa muntu na kununga boma mpi na kusala mambu ya mbote na kikesa yonso?
Ntendula ya Baebreo 11:1—“Kana Muntu Ke na Lukwikilu, Yandi Zaba Mbote-Mbote nde Yandi Ta Baka Kima Yina ya Yandi Ke Tulaka Ntima”
Lukwikilu ya kieleka ke vandaka ngolo nki mutindu?Keti yo kele mfunu?
Ntendula ya Kusonga 21:1—“Zulu ya Mpa ti Ntoto ya Mpa”
Inki mambu Biblia ke tuba yina ke sadisa beto na kuzaba ntendula ya verse yai?


text:
Salanganu ya Longokela e Bibila
E lundilu dieto dia Salanganu ya Longokela e Bibila mu ngovo dilenda kusadisa mu tomesa e longi diaku dia Bibila yo toma wokesa umbakuzi waku wa Diambu dia Nzambi. Sadila e Bibila kieto kina omu internete, kadi kivuidi mambu mayingi malenda kusadisa mu vua zayi wasikila. Landa o malongi ma Bibila omu internete oma ke mevavanga ko vo wakala yo muntu kalonga. Olenda tomesa e longi diaku muna sadila e video, enciclopédia ye atlas zivovelanga oma ma Bibila, kumosi ye kunku nsas’a mvovo mia Bibila ye salanganu yankaka ya ngovo.
Tanga Bibila mu Internete
Fimpa maka mambu ma Nsekola ya Nz’ampa, mesonganga vo e nsekola yayi ya ziku ye ina ye mvovo mialeboka ye miasazu muna tanga.
Video za Longokela e Bibila
Nsunzul’a Nkanda mia Bibila
Mambu mamfunu ye lusansu lwa konso nkanda wa Bibila.
Malongi Mamfunu ma Bibila
E video zazi zankufi zivananga e mvutu za yuvu yasina ya Bibila nze: Ekuma Nzambi kasemena o ntoto? Adieyi divangamanga kwa muntu avo ofwidi? Ekuma Nzambi keyambulwilanga e mpasi?
Lusadisu Muna Longoka e Bibila
Sono kia Bibila kia Konso Lumbu
O nkanda Fimpanga e Sono Lumbu Yawonso, uvuidi sono kimosi kia Bibila muna konso lumbu ye usasilanga e sono kiokio.
Mvutu za Yuvu ya Bibila
Zaya e mvutu za Bibila mu kuma kia Nzambi, Yesu, esi nzo, mpasi ye makaka.
Lundilu dia nkanda muna internete (opens new window)
Sadila e nkanda miavaikiswa kwa Mbangi za Yave muna vavulula mambu ma Nkand'a Nzambi.
Ozolele Longoka e Bibila yo Mosi Muna Mbangi za Yave?
Ameyi Mevangamanga Muna Longi dia Bibila ye Mbangi za Yave?
Muna programa yayi ya ngovo ya longokela isadilwanga kwa Mbangi za Yave, olenda sadila kwaku konso nsekola ya Bibila. Olenda kwaku bokelesa esi nzo aku yawonso yovo akundi aku ana ozolele.
Lomba Beza Kukingula
Zaya e mvutu za Bibila mu kuma kia kiuvu kiaku, yovo zaya mayingi mu kuma kia Mbangi za Yave.


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | BAROMA 12-14
Kumonisa Zola ya Bukristu Ke Tendula Nki?
Kana muntu me sala beto mbi, zola ya Bukristu ta sadisa beto na kuvutula ve mbi mpi yo ta sadisa beto na kusadila yandi mambu ya mbote. Biblia ke tuba nde: “Kana mbeni na nge kele na nzala, pesa yandi madia; kana yandi kele na nzala ya masa, pesa yandi kima ya kunwa; sambu kana nge ke sala mutindu yina, nge ta tula makala ya tiya na zulu ya ntu na yandi.” (Bar 12:20) Kana beto me sadila muntu yina salaka beto mbi mambu ya mbote, yo lenda pusa yandi na kuwa mpasi sambu na mambu yina yandi salaka.
Inki mutindu nge kudiwaka ntangu muntu yina nge salaka mbi sadilaka nge mambu ya mbote?


text:
A5
Nkumbu a Nzambi Muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu
Afimpi a Bibila bazeye wo vo nkumbu a Nzambi (יהוה) yasonama vioka fulu 7.000 muna Sono ya Kiyibere. Kansi, ayingi bevovanga vo nkumbu yayi ke yasonama ko muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Muna kuma kiaki, nsekola zayingi zampa za Bibila ke zisadilanga nkumbu Yave ko vava besekolanga Luwawanu Lwampa. Kana nkutu vava besekolanga e tini ya Sono ya Kiyibere eyi ina ye sono yá (יהוה), ayingi muna asekodi awaya besadilanga mvovo “Mfumu” vana fulu kia sadila nkumbu a Nzambi.
Kansi, e Bibila—Nsekola ya Nz’ampa, ke itangininanga fu kiokio ko. Kisadilanga nkumbu Yave mu tezo kia fulu 237 muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Mambu mole mamfunu mafila asekodi mu baka e nzengo zazi: (1) E sono ya Kingerekia tuna yau o unu bandulwa yabandulwa. Sono yayingi ya Kingerekia isadilwanga o unu yabandulwa vioka 200 za mvu tuka sono yantete yasonekwa. (2) Awana babandula e sono yayi bavingisa o mvovo wa Kingerekia Kyʹri·os, i sia vo, “Mfumu” vana fulu kia sono yá (יהוה) yovo babandulwila yo muna sono ina vo nkumbu Nzambi yateka katulwa.
E Buka kia Asekodi a Nsekola ya Nz’ampa babakula vo vena ye ziku kiampwena kisonganga vo e sono yá (יהוה) ina muna sono yantete ya Kingerekia. E nzengo zazi zatuka muna mambu malende:
-
E kopi za Sono ya Kiyibere yasadilwanga muna lumbu ya Yesu ye antumwa, yakala ye sono eyi (יהוה). Muna mvu miavioka, wantu akete kaka bakatisanga e diambu diadi. Kansi, tuka kiasololwelwa e kopi yantete ya Kiyibere lukufi ye Qumran eyi yasonekwa muna tandu kiantete, wantu ke bekatikisanga diaka diambu diadi ko.
-
Muna lumbu ya Yesu ye antumwa, e sono yayi (יהוה) yakala mpe muna Sono ya Kiyibere yasekolwa muna Kingerekia. Vioka mvu miayingi, akwa ngangu bayindulanga vo e sono yá (יהוה) ke yakala ko muna Septuaginta Grega yasekolwelwa mu Sono ya Kiyibere. Kansi, muna tandu kia 20, akwa ngangu bafimpulula tini yankulu ya nsekola ya Septuaginta Grega yasadilwanga muna lumbu ya Yesu. E tini yayi yakala ye Nkumbu a Nzambi muna masono ma Kiyibere. Dianu vo e kopi ya Sonoya Kingerekia yasadilwanga muna lumbu ya Yesu, yakala ye nkumbu a Nzambi. Kansi, muna tandu kia 4 T.K., sono yayingi ya Septuaginta Grega nze Códice Vaticano ye Códice Sinaítico ke yakala ye nkumbu a Nzambi ko tuka muna nkanda Tuku yakuna Malaki (muna fulu yakala ye nkumbu a Nzambi muna nkanda miami). Muna kuma kiaki, ke diasivi ko vo muna sono yalundwa tuka muna kolo kiakina, e nkumbu a Nzambi ke ina ko muna Luwawanu Lwampa yovo ndambu za Sono ya Kingerekia.
Yesu wavova vo: “Ngizidi muna nkumbu a Se diame.” Watoma songa mpe vo mu ‘nkumbu a Se diandi’ kasadilanga e salu kiandi
-
E Sono ya Kingerekia ya Kikristu iyikanga vo Yesu wasadilanga nkumbu a Nzambi yo zayisa yo kwa akaka. (Yoane 17:6, 11, 12, 26) Yesu wavova vo: “Ngizidi muna nkumbu a Se diame.” Watoma songa mpe vo mu ‘nkumbu a Se diandi’ kasadilanga e salu kiandi.—Yoane 5:43; 10:25.
-
Wau vo e Sono ya Kingerekia yavumunuinua kimana yakudikilwa muna sono ya Kiyibere, ke yadi kwenda betela ko kele vo nkumbu a Yave yavila kuna kinsalukisa. Muna tandu kiantete, Yakobo wa nlongoki wavovesa akuluntu kuna Yerusaleme vo: “Simeone watoma samuna una Nzambi kasongela dienga diandi kwa esi zula muna nkumbu antete, kimana kasola vana bena o nkangu muna nkumbu andi.” (Mavangu 15:14) Yakobo kadi vova diambu diadi ko kele vo wantu muna tandu kiantete ke bazaya nkumbu a Nzambi ko ngatu sadila yo.
-
E nkumbu a Nzambi yasonama mu mpila yankufi muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Muna Lusengomono 19:1, 3, 4, 6, e nkumbu a Nzambi yayikakeswa muna mvovo “Aleluya.” I mvovo wa Kiyibere una ye nsasa vo “Nukembelela YA.” “YA” i mpila yankufi ya yikila e nkumbu Yave. E nsasa za nkumbu zayingi ziyikwanga muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu mu nkumbu a Nzambi zatuka. Nkanda miayingi misasilanga vo e nkumbu a Yesu ina ye nsasa vo “Yave i Mvuluzi.”
-
E nkanda miankulu mia Ayuda misonganga vo Akristu Ayuda basadilanga e nkumbu a Nzambi muna nkanda miau. O nkanda Tosefta wasonama e nsiku, wasonekwa muna mvu 300 wa T.K., uvovanga mu kuma kia nkanda mia Akristu miayokwa muna Lumbu kia Vundu vo: “E nkanda mia Ateleki a NsanguZambote ye mia minim [i sia vo, Akristu Ayuda] miyokelo vana tiya. Kansi, miayokwa kumosi ye nkumbu a Nzambi yakala mo.” O nkanda wau uyikanga mpe Rabino Yosé wa musi Ngalili wazinga muna lubantiku lwa tandu kia 2, wavova vo: “Muna lumbu yankaka ya lumingu, e nkumbu a Nzambi yazengwanga [i sia vo, muna nkanda mia Akristu] muna fulu yasonamena yo lundwa, i bosi nkanda miayokwanga.”
-
Akaka muna akwa ngangu befimpanga oma ma Nzambi bevovanga vo e tini ya Sono ya Kiyibere yasonama nkumbu a Nzambi ina mpe muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Vanansi a ntu a diambu “O Tetragrama no Novo Testamento,” e Dicionário Bíblico Anchor ivovanga vo: “Vena ye ziku kisonganga vo e Tetragrama, i sia vo, nkumbu a Nzambi, Yahweh, yasonama muna Luwawanu Lwampa muna fulu yawonso iyikanga e mvovo mia Luwawanu Lwankulu.” George Howard wa nkwa ngangu wavova vo: “Wau vo e Tetragrama yasonekwanga muna nsekola za Sono ya Kingerekia [Septuaginta] eyi yasadilwanga muna dibundu diankulu, tulenda kwikila vo asoneki a Luwawanu Lwampa vava bayikanga e mvovo mia sono ya Kiyibere, Tetragrama ke yakatulwa ko.”
-
Luka 2:15 ye Yuda 14, wasadila mpe nkumbu yayi vana yand’a lukaya mu tezo kia sono 100 mu songa vo muna fulu yayina nanga mwakala ye nkumbu a Nzambi. Vitila nsekola zazi, e nsekola za Kiyibere zasekolwelwa muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu ya tandu kia 16 yamuna tandu yalanda, zasadilanga mpe sono yá (יהוה). Tezo kia nsekola 11 muna ndinga Alemão zasadila nkumbu “Yave” (“Yahweh” muna Kiyibere) muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Ayá muna asekodi awana bakudikila nkumbu a Nzambi vana ntwal’a mvovo “Mfumu.” Vioka nsekola 70 za Bibila muna ndinga Alemão zasadila nkumbu a Nzambi vana mvovo mia yand’a lukaya yovo muna nkomena zau.Asekodi a Bibila ana basadila nkumbu a Nzambi muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Akaka muna asekodi awaya basadila nkumbu yayi vitila Nsekola ya Nz’ampa yavaikiswa. E nkumbu z’asekodi ye nsekola zau: A Literal Translation of the New Testament . . . From the Text of the Vatican Manuscript, yasekolwa kwa Herman Heinfetter (1863); The Emphatic Diaglott, yasekolwa kwa Benjamin Wilson (1864); The Epistles of Paul in Modern English, yasekolwa kwa George Barker Stevens (1898); St. Paul’s Epistle to the Romans, yasekolwa kwa W. G. Rutherford (1900); The New Testament Letters, yasekolwa kwa J.W.C. Wand, wa Bispo a Londres (1946). Vana ntandu, vava Pablo Besson kasekola Luwawanu Lwampa muna ndinga Espanhol muna lubantiku lwa tandu kia 20, wasadila nkumbu “Jehová” muna
-
Nsekola zayingi za Bibila mu ndinga zaswaswana, e nkumbu a Nzambi yasonama muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. Ndinga zayingi zivovuanga omu Afrika, kuna América, Ásia, Europa ye kuna ilhas do Pacífico, zisadilanga e nkumbu a Nzambi. (Tala ndandani za ndinga muna lukaya lwa 1742 ye 1743.) Asekodi a nsekola zazi babaka nzengo zasadila nkumbu a Nzambi mu kuma kia mana mayikilu kala. Zakaka muna nsekola zazi za Sono ya Kingerekia ya Kikristu ke kolo ko zavaikidi nze nsekola ya Rotuman Bible (1999), isadilanga nkumbu “Jihova” mu fulu 51 mu tini 48; Batak (Toba) (1989) ya Indonésia, isadilanga nkumbu “Jahowa” mu fulu 110.
Ka lukatikisu ko vo, vena ye kuma kiampwena mu vutulwisa nkumbu a Yave wa Nzambi muna fulu yandi muna Sono ya Kingerekia ya Kikristu. I diau kikilu bavanga asekodi a Nsekola ya Nz’ampa. Wau vo betoma zitisanga nkumbu a Nzambi, wonga bekalanga wau mu katula konso diambu dina muna sono yantete.—Lusengomono 22:18, 19.


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Mambote Yina Bashario to Mesa ya Kuta Kimbangi Ke Nata na Ntoto ya Mvimba
Na kutadila Bisalu 5, Bakristu ya mvu-nkama ya ntete kwendaka na tempelo, kisika yina bo lenda zwa bantu mingi sambu na kulonga nsangu ya mbote. (Bis 5:19-21, 42) Bubu yai mpi, beto ke mona mambote yina bashario to bamesa ya kuta kimbangi na bisika ya bantu mingi ke nata.
SONGA VIDEO MAMBOTE YINA BASHARIO TO MESA YA KUTA KIMBANGI KE NATA NA NTOTO YA MVIMBA, NA NIMA BENO PESA BAMVUTU NA BANGIUFULA YAI:
Inki ntangu mpi nki mutindu kuta kimbangi na nzila ya bashario to mesa yantikaka?
Inki mambote kuta kimbangi na nzila ya shario ke natilaka beto kuluta na nzila ya mesa?
Inki dilongi beto lenda baka na mbandu ya mpangi Mi Jung You?
Inki mutindu mbandu ya Jacob Salomé ke monisa mfunu ya kuta kimbangi na nzila ya shario?
Disolo ya mpangi Annies ti bakala na yandi ke longa beto nki na yina me tala mutindu ya kuta kimbangi mbote ntangu beto ke sadila shario?


text: 23 Nsangu sambu na Tire:+Beno dila, beno bamaswa ya Tarsisi!+Sambu bo me fwa dibungu; muntu lenda kota na kati na yo ve.Bo me zabisa bo yo katuka na insi ya Kitimi.+2 Beno vanda pima, beno bantu ya insi yina kele na lweka ya nzadi-mungwa.Bantu ya mumbongo ya me katuka na Sidoni,+ bayina me sabuka nzadi-mungwa, me fuluka na nge.3 Nkeni* ya Shihore,*+Bima ya Nile, lufutu na yandi, lutaka na bamasa mingi,Mpi yo nataka luta ya makanda.+4 Wa nsoni, O Sidoni, nge kisika ya ngolo ya lutaninu ya nzadi-mungwa,Sambu nzadi-mungwa me tuba nde:“Mono me waka ve mpasi ya kubuta, mpi mono me butaka ve,Mono me sansaka mpi ve baleke ya babakala mpi me yedisaka ve baleke ya bankento.”*+5 Bantu ta vanda na mpasi sambu na nsangu ya me tala Tire,+Bonso ntangu bo waka nsangu ya me tala Ezipte.+6 Beno sabuka na Tarsisi!Beno dila, beno bantu ya insi yina kele na lweka ya nzadi-mungwa!7 Keti yai bwala na beno yina vandaka na kiese katuka ntama, katuka bilumbu na yandi ya ntete?Makulu na yandi vandaka kunata yandi na bansi ya ntama sambu na kukwenda kuzinga.8 Nani me baka lukanu yai sambu na kunwanisa Tire,Muntu ya ke pesaka bampu ya kimfumu,Yina bantu na yandi ya mumbongo vandaka bamfumu,Yina bakomersa na yandi vandaka bantu ya bo vandaka kupesa lukumu na ntoto ya mvimba?+9 Yehowa ya makesa yandi mosi muntu me baka lukanu yai,Sambu na kuvweza lulendo yina yandi ke tula sambu na kitoko na yandi yonso,Sambu na kukulumusa bantu yonso yina bo vandaka kupesa lukumu na ntoto ya mvimba.+10 O mwana-nkento ya Tarsisi, sabuka insi na nge bonso Nzadi ya Nile.Kisika ya kusala mpi ya kuyidika bamaswa*+ kele diaka ve.11 Yandi me tandula diboko na yandi na zulu ya nzadi-mungwa;Yandi me nikisa bimfumu.Yehowa me tuba nde bo fwa bisika ya ngolo ya lutaninu+ ya Fenisia.12 Ebuna yandi ke tuba nde: “Nge ta vanda diaka ve na kiese,+O muntu ya ke niokulaka bantu, mwana-nkento ya mwense ya Sidoni.Telama, sabuka na Kitimi.+Ata kuna nge ta baka ve ngemba.”13 Tala! Insi ya bantu ya Kaldea.+Bantu yango bo yai—yo vandaka ve Asiria+—Bo me kumisa yandi kisika sambu na bambisi yina ke zingaka na ntoto ya zelo na zelo.Bo me tedimisa banzo-zulu na bo;Bo me bwisa bibaka ya banzo-zulu na yandi ya ngolo,+Mpi bo me kumisa yandi mayumbu.14 Beno bamaswa ya Tarsisi, beno dila,Sambu bo me fwa+ kisika na beno ya ngolo ya lutaninu.15 Na kilumbu yina, bo ta vila Tire bamvula 70, kiteso mosi ti nda ya luzingu* ya ntotila mosi. Na nsuka ya bamvula 70,+ mambu ta salama na Tire bonso na nkunga ya nkento ya ndumba:16 “O nkento ya ndumba ya bo me vilaka, baka kidare, tambula-tambula na mbanza.Bula kidare na nge mbote- mbote;Yimba bankunga mingi,Mpidina bo ta yibuka nge.”17 Na nsuka ya bamvula 70, Yehowa ta tula dikebi na yandi na Tire, mpi yandi ta vutukila diaka kubaka lufutu na yandi mpi kusala kindumba ti bimfumu yonso ya nsi-ntoto ya kele na zulu ya ntoto.18 Kansi luta na yandi mpi lufutu na yandi ta kuma kima mosi ya santu sambu na Yehowa. Bo ta bumba yo ve mpi ta tula yo ve na lweka, sambu lufutu na yandi ta vanda sambu na bantu yina ke zinga na ntwala ya Yehowa, mpidina bo ta dia tii kuna bo ta fuluka mpi ta lwata bilele+ ya kitoko.


text:
Kôngo ya Kati
Kongo ya Kati kele kizunga ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yandi kele kizunga mosi na simu ya kalunga. Mbanza-mfumu ya Kongo ya Kati kele Matadi. Bambanza ya nene ya nkaka kele Mboma, Muanda, Banana, Mbanza-Ngungu na Vivi.
Dikanda luta nene ya kizunga yai kele bakongo.
KinkuluEdit
- 1933: kabu ya kizunga Léopoldville
- 1962: Kongo ya Kati
- 1966: kizunga Kinsasa me kabula na Kongo ya Kati
- 1971: Zaire ya Mitiu (Bas-Zaire)
- 1997: Kongo ya Mitiu (Bas-Congo)
- 2005: Kongo ya Kati


text:
Bo me monisa mutindu bambeni ta ziunga Yeruzalemi (1-17)
Ezekiele me nata kifu bilumbu 390 mpi bilumbu 40 (4-7)
4 “Ebuna nge, mwana ya muntu, baka briki mosi mpi tula yo na ntwala na nge. Sala mbanza mosi na zulu na yo—Yeruzalemi.2 Ziunga yo,+ tunga kibaka sambu na kunwanisa yo,+ sala mwa-ngumba ya ntoto na nziunga na yo,+ tula bacamp na nziunga na yo, mpi ziunga yo ti bima ya kubukila bakielo ya nene.+3 Baka kikalungu ya kibende mpi tula yo bonso kibaka ya kibende na kati-kati na nge ti mbanza. Na nima, tula luse na nge na mpila nde yo talana ti mbanza, ebuna bo ta ziunga yo; nge fwete botula yo. Yai kele kidimbu sambu na nzo ya Izraele.+4 “Ebuna nge fwete lala na ndambu ya diboko na nge ya kimama mpi kunata makambu ya nzo ya Izraele na zulu na nge.*+ Nge ta nata makambu na bo bilumbu yonso yina nge ta lala na ndambu ya diboko na nge.5 Mono ta tudila nge bilumbu 390, yina me fwanana ti bamvula ya makambu na bo,+ ebuna nge ta nata makambu ya nzo ya Izraele.6 Nge fwete lungisa yo.“Ebuna sambu na mbala ya zole nge ta lala na ntoto, na ndambu ya diboko na nge ya kitata, mpi nge ta nata makambu ya nzo ya Yuda+ bilumbu 40. Kilumbu mosi sambu na mvula mosi, kilumbu mosi sambu na mvula mosi, yo kele kima ya mono me pesa nge.7 Mpi nge ta balula luse na nge na ndambu yina bo me ziunga Yeruzalemi+ ti diboko na nge ya kukonda kufika, ebuna nge fwete bikula mambu ya mbi sambu na yo.8 “Tala! Mono ta kanga nge bansinga na mpila nde nge baluka ve na ndambu mosi ya diboko na nge sambu na kulala na ndambu ya nkaka ya diboko na nge tii kuna nge ta lungisa bilumbu ya kuziunga na nge.9 “Nge fwete baka ble, orze, madesu ya nene, madesu ya fioti, mpondo, ti ble ya mutindu ya nkaka,* mpi kutula yo na kati ya dilonga mosi mpi kusala yo mampa sambu na nge mosi. Nge ta dia yo bilumbu yonso yina nge ta lala na ndambu ya diboko na nge, bilumbu 390.+10 Nge ta tesa mpi ta dia bashekele* 20 ya madia konso kilumbu. Nge ta dia yo na bantangu ya sikisiki.11 “Nge ta nwa masa yina bo ta tesila nge, ndambu mosi na kati ya bandambu sambanu ya hini.* Nge ta nwa yo na bantangu ya sikisiki.12 “Nge ta dia yo mutindu nge ke diaka dimpa ya kele bonso dimbuma ya bo me sala ti orze; nge ta yoka yo na meso na bo, mpi nge ta sadila tufi ya kuyuma ya bantu bonso kima ya kupedisila tiya.”13 Yehowa tubaka diaka nde: “Yai kele mutindu bantu ya Izraele ta dia dimpa na bo—ya mvindu—na kati ya makanda kisika yina mono ta panza bo.”+14 Ebuna mono tubaka nde: “Yina ve, Yehowa Mfumu ya Kuluta Nene! Katuka kileke na mono tii bubu yai, mono me* kudikumisaka ve mvindu na kudia musuni ya mbisi mosi ya bo me mona ya kufwa to ya mbisi mosi ya bo me pasula-pasula,+ mpi ata musuni mosi ve ya mvindu* me kotaka na munoko na mono.”+15 Yo yina, yandi tubilaka mono nde: “Yo kele mbote, mono ta pesa nge nswa ya kusadila tufi ya bangombe na kisika ya tufi ya bantu, mpi nge ta yoka dimpa na nge na zulu na yo.”16 Ebuna, yandi tubilaka mono nde: “Mwana ya muntu, tala, mono ke zenga kima ya ke pesaka nge madia* na Yeruzalemi,+ mpi na mpasi ya ngolo bo ta dia dimpa na bo ya bo ta tesila bo,+ mpi na boma ya ngolo bo ta nwa masa na bo ya bo ta tesila bo.+17 Diambu yai ta salama sambu ntangu bo ta konda dimpa mpi masa, bo ta talana ti kuyituka mpi bo ta konda sambu na kifu na bo.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Na kisina, “na yo,” disongidila, na ndambu ya diboko ya kimama ya Ezekiele.
^ Ngogo ya Kiebreo ke tubila mutindu ya ble mosi ya mbote mingi ve yina bo vandaka kukuna na Ezipte ya ntama.


text:
Na ntwadisi; ya bo me tula na “Mbambi ya Suka.”* Nkunga ya Davidi.22 Nzambi na mono, Nzambi na mono, sambu na nki nge me yambula mono?+Sambu na nki nge kele ntama na kugulusa mono,Ntama na kuwa kudila ya mono ke dila sambu na mpasi?+2 Nzambi na mono, mono ke landa kubinga nge konso kilumbu, kansi nge ke ndima ve;+Mpi na mpimpa mono ke kanga munoko ve.3 Kansi nge kele santu,+Bankunga ya lukumu ya Izraele me ziunga nge.*4 Batata na beto tudilaka nge ntima;+Bo tulaka ntima, mpi nge vandaka kugulusa bo.+5 Bo didilaka nge, mpi bo gulukaka;Bo tudilaka nge ntima, mpi bo waka ve nsoni.*+6 Mono kele musobi kansi muntu ve,Bantu ke seka mono* mpi bo ke vweza mono.+7 Bantu yonso yina ke mona mono ke seka mono;+Bo ke seka mpi ke nikisa ba-ntu na bo sambu na kuvweza mono:+8 “Yandi tudilaka Yehowa ntima. Bika yandi gulusa yandi!Bika yandi katula yandi na mpasi, sambu yandi ke zolaka yandi mingi!”+9 Nge Muntu basisaka mono na divumu ya mama na mono,+Muntu yina salaka nde mono kudiwa na lutaninu na mabele ya mama na mono.10 Katuka ntangu yina mono butukaka, bo me pesaka mono na maboko na nge sambu nge keba mono;*Katuka na divumu ya mama na mono, nge kele Nzambi na mono.11 Kubikala ve ntama ti mono, sambu mpasi kele pene-pene+Mpi mono kele ve ti nsadisi ya nkaka.+12 Bana-bangombe mingi ya babakala me ziunga mono;+Bangombe ya babakala ya ngolo ya Bashani me ziunga mono.+13 Bo ke kangudila mono minoko nene,+Bonso ntambu ya ke ngana yina ke pasula bitini-bitini mbisi ya yo me kanga.+14 Bo ke tiamuna mono bonso masa;Mikwa na mono yonso me katuka na bisika na yo.Ntima na mono me kuma bonso mafuta;+Yo ke kuma masa-masa na kati na mono.+15 Ngolo na mono me yuma bonso kitini ya kima ya bo me sala na ntoto ya tuma;+Ludimi na mono me kangama na misuni ya meno na mono;+Nge ke kulumusa mono tii na mfututu ya lufwa.+16 Sambu bambwa me ziunga mono;+Bo me kuma pene-pene na mono bonso kimvuka ya bantu ya ke salaka mambi,+Bo ke tatika mono na maboko mpi na makulu bonso ntambu.+17 Mono lenda tanga mikwa na mono yonso.+Bo ke tala mpi bo ke tala-tala mono.18 Bo ke kabula bilele na mono bo na bo,Mpi bo ke budila bilele na mono zeke.+19 Kansi nge, O Yehowa, kubikala ve ntama.+Nge kele ngolo na mono; kwisa nswalu kusadisa mono.+20 Gulusa mono* na mbele ya bitumba,Luzingu* na mono ya mfunu na makulu* ya bambwa;+21 Gulusa mono na munoko ya ntambu+ mpi na bibongo ya bampakasa;Pesa mvutu mpi gulusa mono.22 Mono ta zabisa zina na nge na bampangi na mono;+Mono ta kumisa nge na kati ya dibundu.+23 Beno bantu yina ke waka Yehowa boma, beno kumisa yandi!Beno yonso bana* ya Yakobi, beno pesa yandi nkembo!+Beno yonso bana* ya Izraele, beno telama na boma sambu na yandi.24 Sambu yandi me vweza ve mpi me seka ve mpasi ya muntu ya bo ke niokula;+Yandi me bumbila yandi ve luse na yandi.+Ntangu yandi didilaka yandi sambu na kulomba lusadisu, yandi waka.+25 Mono ta kumisa nge na kati ya dibundu ya nene;+Mono ta lungisa balusilu na mono na ntwala ya bantu yina ke waka yandi boma.26 Bantu ya kudikulumusa ta dia mpi ta fuluka;+Bantu yina ke sosaka Yehowa ta kumisa yandi.+Bika beno vanda na luzingu* kimakulu.27 Ntoto ya mvimba ta yibuka mpi ta baluka na Yehowa.Mabuta yonso ya makanda ta fukama na ntwala na nge.+28 Sambu kimfumu kele ya Yehowa;+Yandi ke yalaka makanda.29 Bamvwama yonso* ya nsi-ntoto ta dia mpi ta fukama;Bantu yonso yina ke kulumuka na mfututu ta fukimina yandi;Muntu mosi ve na kati na bo lenda tanina luzingu* na bo.30 Bana* na bo ta sadila yandi;Bo ta zabisa ndonga ya bantu yina ke kwisa mambu ya me tala Yehowa.31 Bo ta kwisa mpi ta tubila lunungu na yandi.Bo ta zabisa bantu yina me butuka ntete ve mambu yina yandi me sala.
Banoti na nsi ya lutiti
^ Ziku yo kele noti ya miziki to mutindu ya kubula miziki.
^ To “Nge me vanda na kiti ya kimfumu na kati (na zulu) ya bankunga ya lukumu ya Izraele.”


text: 19 Yandi kotaka na Yeriko mpi yandi vandaka kuluta na kati na yo.2 Muntu mosi vandaka pana, zina na yandi Zasheo; yandi vandaka mfumu ya bakalaki ya mpaku, mpi yandi vandaka mvwama.3 Yandi vandaka kusosa kumona kana Yezu yina vandaka nani, kansi yandi lendaka ve kumona sambu bantu vandaka mingi mpi sambu yandi vandaka nkufi.4 Yo yina, yandi kwendaka ntinu na ntwala mpi mataka na nti ya sikomore* sambu na kumona yandi, sambu Yezu zolaka kuluta na nzila yina.5 Ntangu Yezu kumaka kisika yina, yandi talaka na zulu mpi tubilaka yandi nde: “Zasheo, kulumuka nswalu, sambu bubu yai mono fwete vanda na nzo na nge.”6 Yandi kulumukaka nswalu mpi yandi yambaka Yezu na kiese yonso na nzo na yandi.7 Ntangu bo monaka diambu yai, bo yonso yantikaka kubokuta nde: “Yandi me kwenda kuvanda na nzo ya muntu ya masumu.”+8 Kansi Zasheo telamaka mpi tubilaka Mfumu nde: “Mfumu, tala, mono ta pesa kati-kati ya bima na mono na bansukami, mpi konso kima yina mono botulaka na muntu,* mono ta vutula yo mbala iya.”+9 Ebuna Yezu tubilaka yandi nde: “Bubu yai luguluku me kwisa na nzo yai, sambu yandi mpi kele mwana ya Abrahami.10 Sambu Mwana ya muntu kwisaka kusosa mpi kugulusa bantu yina vilaka.”+11 Ntangu bo vandaka kuwa mambu yai, yandi pesaka mbandu ya nkaka, sambu yandi vandaka pene-pene ya Yeruzalemi mpi bo vandaka kuyindula nde Kimfumu ya Nzambi zolaka kumonana kaka na ntangu yina.+12 Yo yina, yandi tubaka nde: “Muntu mosi yina butukaka na dibuta ya kintotila kwendaka na insi mosi ya ntama+ sambu na kubaka kiyeka ya kintotila mpi kuvutuka.13 Yandi bingaka bampika na yandi kumi, yandi pesaka bo bamine* kumi mpi yandi tubilaka bo nde, ‘Beno sala mumbongo ti bima yai tii kuna mono ta kwisa.’+14 Kansi bantu ya insi na yandi vandaka kumenga yandi mpi bo tindaka kimvuka ya mimonisi sambu na kulanda yandi mpi kutuba nde, ‘Beto ke zola ve nde muntu yai kukuma ntotila na beto.’15 “Nsuka-nsuka ntangu yandi vutukaka na nima ya kubaka kiyeka ya kintotila,* yandi bingaka bampika yina yandi pesaka mbongo,* sambu na kuzaba mbongo yina bo bakaka na kisalu na bo ya mumbongo.+16 Mpika ya ntete kwisaka mpi tubaka nde, ‘Mfumu, mine na nge butaka bamine kumi.’+17 Yandi tubilaka yandi nde, ‘Nge me sala mbote, mpika ya mbote! Sambu nge me kudimonisa ya kwikama na diambu ya fioti kibeni, yala bambanza kumi.’+18 Ebuna mpika ya zole kwisaka mpi tubaka nde, ‘Mfumu, mine na nge butaka bamine tanu.’+19 Yandi tubilaka mpi mpika yai nde, ‘Nge mpi, yala bambanza tanu.’20 Kansi mpika ya nkaka kwisaka mpi tubaka nde, ‘Mfumu, mine na nge yo yai; mono bumbaka yo na lele.21 Mono vandaka kuwa nge boma sambu nge kele makambu ngolo; nge ke bakaka bima yina nge bumbisaka ve, mpi nge ke katulaka bima yina nge kunaka ve.’+22 Yandi tubilaka yandi nde, ‘Mpika ya mbi, mono ke sambisa nge na mambu yina nge mosi me tuba. Nge zabaka nde mono kele makambu ngolo, mono ke bakaka bima yina mono bumbisaka ve mpi mono ke katulaka bima yina mono kunaka ve, mpidina ve?+23 Ebuna, sambu na nki nge tulaka ve mbongo na mono* na banki? Mpi ntangu mono zolaka kuvutuka, mono zolaka kubaka yo ti mbongo ya nkaka na zulu.’24 “Ebuna yandi tubilaka bantu yina telamaka pana nde, ‘Beno botula yandi mine yina mpi beno pesa yo na muntu yina kele ti bamine kumi.’+25 Kansi bo songaka yandi nde, ‘Mfumu, yandi kele ti bamine kumi!’—26 ‘Mono ke tubila beno nde, konso muntu yina kele ti bima, bo ta yika yandi bima mingi, kansi muntu yina kele ve na bima, bo ta katula yandi ata bima yina yandi kele na yo.+27 Diaka, beno kwisa kunata bambeni na mono yina zolaka ve nde mono kuma ntotila na bo mpi beno fwa bo na ntwala na mono.’”28 Ntangu Yezu manisaka kutuba mambu yai, yandi kwendaka na ntwala na bo, yandi tombukaka na Yeruzalemi.29 Mpi ntangu yandi kumaka pene-pene ya Betfaze mpi ya Betania na ngumba ya bo ke bingaka Ngumba ya Banti ya Olive,+ yandi tindaka balongoki zole,+30 mpi tubaka nde: “Beno kwenda na bwala yina ke monana na ntwala, mpi ntangu beno ta kota na kati na yo, beno ta mona mwana-mpunda ya bo me kanga na nsinga, yina muntu mosi me vandaka ntete ve na zulu na yo. Beno kangula yo mpi beno nata yo awa.31 Kansi kana muntu kuyula beno nde, ‘Sambu na nki beno ke kangula yo?’ Beno fwete tuba nde: ‘Mfumu kele ti mfunu na yo.’”32 Ebuna bantu yina yandi tindaka kwendaka mpi monaka mambu mutindu yandi songaka bo.+33 Kansi ntangu bo vandaka kukangula mwana-mpunda, bankwa na yo yulaka bo nde: “Sambu na nki beno ke kangula mwana-mpunda yina?”34 Bo tubaka nde: “Mfumu kele ti mfunu na yo.”35 Bo nataka yo na Yezu, mpi bo losaka bilele na bo ya zulu na zulu ya mwana ya mpunda, ebuna bo tulaka Yezu na zulu na yo.+36 Ntangu yandi vandaka kukwenda, bo vandaka kutanda bilele na bo ya zulu na nzila.+37 Ntangu yandi kumaka pene-pene ya nzila yina ke yantika na Ngumba ya Banti ya Olive, balongoki yonso yantikaka kuwa kiese mpi kukumisa Nzambi na ndinga ya ngolo sambu na bidimbu ya nkumbwa yonso yina bo monaka,38 bo vandaka kutuba nde: “Bika nde muntu yina ke kwisa bonso Ntotila na zina ya Yehowa* kubaka lusakumunu! Ngemba na zulu, mpi nkembo na zulu!”+39 Kansi, Bafarize ya nkaka yina vandaka na kati ya kimvuka yina ya bantu tubilaka yandi nde: “Longi, nganina balongoki na nge.”+40 Kansi yandi vutulaka nde: “Mono ke tubila beno nde, kana bantu yai kuvanda pima, matadi ta tuba na ndinga ya ngolo.”41 Ntangu yandi kumaka pene-pene, yandi monaka mbanza mpi yandi dilaka sambu na yo,+42 mpi yandi tubaka nde: “Kana nge mpi bakisaka na kilumbu yai mambu yina ke tadila ngemba—kansi ntangu yai bo me bumba yo na meso na nge.+43 Sambu bilumbu ta kwisa na zulu na nge ntangu bambeni na nge ta tunga na nziunga na nge lupangu mosi ya ngolo ya bo me sala na banti ya nsongi mpi ta ziunga nge mpi ta kangisa nge* na ndambu yonso.+44 Bo ta losa nge ti bana na nge yina kele na kati na nge na ntoto,+ mpi bo ta bika ve ata ditadi mosi na zulu ya ditadi na kati na nge,+ sambu nge bakisaka ve ntangu yina bo kwisaka kutala nge.”45 Na nima yandi kotaka na tempelo mpi yandi yantikaka kukula bantu yina vandaka kuteka,+46 mpi yandi tubilaka bo nde: “Bo me sonikaka nde, ‘Nzo na mono ta vanda nzo ya bisambu,’+ kansi beno me kumisa yo nzo ya miyibi.”+47 Yandi landaka kulonga konso kilumbu na tempelo. Kansi bamfumu ya banganga-nzambi, bansekudi, ti bantwadisi ya bantu vandaka kusosa kufwa yandi;+48 kansi bo monaka ve mutindu ya kusala yo, sambu bantu yonso vandaka kuwidikila yandi na dikebi yonso.+


text:
9 Ntangu yandi vandaka kuluta, yandi monaka muntu mosi yina butukaka kifwa-meso.2 Balongoki na yandi yulaka yandi nde: “Rabi,+ nani salaka disumu, muntu yai to bibuti na yandi, sambu yandi butuka kifwa-meso?”3 Yezu vutulaka nde: “Yandi ve muntu salaka disumu, bibuti na yandi mpi ve, kansi yo vandaka sambu bisalu ya Nzambi kumonana na mbandu na yandi.+4 Beto fwete sala bisalu ya Muntu yina tindaka mono ntangu mwini kele;+ mpimpa ke kwisa ntangu ata muntu mosi ve lenda sala kisalu.5 Ntangu mono kele na nsi-ntoto, mono kele nsemo ya nsi-ntoto.”+6 Na nima ya kutuba mambu yai, yandi losaka mate na ntoto, yandi salaka poto-poto ti mate yina, mpi yandi pakulaka poto-poto yina na meso ya muntu yina+7 ebuna yandi tubilaka yandi nde: “Kwenda kuyobila na kiziba ya Siloami” (yina bo ke balulaka nde “Ya Bo Me Tinda”). Yandi kwendaka, yandi yobilaka, mpi yandi kwisaka kuvutuka yandi ke mona.+8 Ebuna bantu yina vandaka kuzinga pene-pene na yandi mpi bantu yina vandaka kumona ntete nde yandi vandaka kulomba bima yantikaka kutuba nde: “Yai muntu yina vandaka kuvanda na ntoto sambu na kulomba bima, mpidina ve?”9 Bantu ya nkaka vandaka kutuba nde: “Yo kele yandi.” Bankaka vandaka kutuba nde: “Yandi ve, kansi yandi me fwanana ti yandi.” Muntu yina vandaka kutuba nde: “Yo kele mono.”10 Yo yina bo yulaka yandi nde: “Ebuna, inki mutindu meso na nge kangukaka?”11 Yandi vutulaka nde: “Muntu yina bo ke bingaka Yezu salaka poto-poto, yandi pakulaka yo na meso na mono, mpi yandi songaka mono nde, ‘Kwenda kuyobila na Siloami.’+ Mono kwendaka, mono yobilaka, mpi mono kumaka kumona.”12 Ebuna bo tubilaka yandi nde: “Muntu yina kele na wapi?” Yandi tubaka nde: “Mono me zaba ve.”13 Bo nataka muntu yina vandaka ntete kifwa-meso na Bafarize.14 Kansi kilumbu yina Yezu salaka poto-poto mpi kangulaka meso na yandi+ vandaka Kisabatu.+15 Bafarize mpi yantikaka kuyula yandi nki mutindu yandi kumaka kumona. Yandi tubilaka bo nde: “Yandi tulaka poto-poto na meso na mono, mono yobilaka, mpi mono ke mona.”16 Ebuna Bafarize ya nkaka yantikaka kutuba nde: “Yandi kele ve muntu yina me katuka na Nzambi, sambu yandi ke zitisa ve Kisabatu.”+ Bankaka tubaka nde: “Inki mutindu muntu yina kele nsumuki lenda sala bidimbu ya mutindu yai?”+ Ebuna bo kabwanaka.+17 Bo tubilaka diaka kifwa-meso yina nde: “Inki nge ke tuba sambu na yandi, sambu yandi kangulaka meso na nge?” Yandi tubaka nde: “Yandi kele mbikudi.”18 Kansi, Bayuda ndimaka ve nde yandi vandaka ntete kifwa-meso mpi kumaka kumona, tii kuna bo bingaka bibuti ya muntu yina kumaka kumona ntangu yai.19 Bo yulaka bo nde: “Keti yai mwana na beno yina beno ke tuba nde yandi butukaka kifwa-meso? Ebuna, inki mutindu yandi ke mona ntangu yai?”20 Bibuti na yandi vutulaka nde: “Beto me zaba nde yandi kele mwana na beto mpi nde yandi butukaka kifwa-meso.21 Kansi nki mutindu yandi ke mona ntangu yai, beto me zaba ve; to nani kangulaka yandi meso, beto me zaba ve. Beno yula yandi. Yandi kele mbuta. Yandi fwete tuba yandi mosi.”22 Bibuti na yandi tubaka mambu yai sambu bo vandaka kuwa Bayuda boma,+ sambu Bayuda wakanaka dezia nde, kana muntu kundima nde Yezu kele Kristu, bo fwete kula yandi na sinagoga.+23 Yo yina bibuti na yandi tubaka nde: “Yandi kele mbuta. Beno yula yandi.”24 Na mbala ya zole bo bingaka muntu yina vandaka ntete kifwa-meso mpi bo tubilaka yandi nde: “Pesa nkembo na Nzambi; beto me zaba nde muntu yina kele nsumuki.”25 Yandi vutulaka nde: “Kana yandi kele nsumuki, mono me zaba ve. Kima mosi kaka ya mono me zaba kele nde, mono vandaka kifwa-meso, kansi ntangu yai mono ke mona.”26 Ebuna bo tubilaka yandi nde: “Inki yandi salaka nge? Inki mutindu yandi kangulaka meso na nge?”27 Yandi vutudilaka bo nde: “Mono songaka beno yo ntete, kansi beno waka ve. Sambu na nki beno ke zola kuwa yo diaka? Keti beno mpi ke zola kukuma balongoki na yandi?”28 Ebuna bo songaka yandi na kuvweza yonso nde: “Nge kele longoki ya muntu yina, kansi beto kele balongoki ya Moize.29 Beto me zaba nde Nzambi tubaka na Moize, kansi beto me zaba ve kana muntu yai katukaka na wapi.”30 Muntu yina vutudilaka bo nde: “Ya kieleka, yo kele diambu ya kuyituka, sambu beno me zaba ve kisika yandi me katuka, kansi yandi me kangula meso na mono.31 Beto me zaba nde Nzambi ke wilaka ve bansumuki,+ kansi kana muntu ke waka yandi boma mpi ke salaka luzolo na yandi, yandi ke waka muntu yina.+32 Katuka ntama beto me waka ntete ve nde muntu mosi me kangula meso ya muntu yina butukaka kifwa-meso.33 Kana muntu yai katukaka ve na Nzambi, yandi zolaka kusala ve ata kima mosi.”+34 Bo vutudilaka yandi nde: “Nge ya mvimba nge butukaka na disumu, kansi nge ke longa beto?” Ebuna bo losaka yandi na nganda!+35 Yezu waka nde bo losaka muntu yina na nganda, ebuna ntangu yandi monaka yandi, Yezu tubaka nde: “Keti nge ke kwikila na Mwana ya muntu?”36 Muntu yina vutulaka nde: “Mfumu, yandi kele nani, sambu mono kwikila na yandi?”37 Yezu tubilaka yandi nde: “Nge me mona yandi, mpi ya kieleka, yandi muntu ke solula ti nge.”38 Yandi tubaka nde: “Mfumu, mono ke kwikila na yandi.” Mpi yandi fukiminaka yandi.39 Ebuna Yezu tubaka nde: “Mono kwisaka na nsi-ntoto yai sambu na lusambisu yai, sambu bantu yina ke mona ve kumona+ mpi bantu yina ke mona kukuma bifwa-meso.”+40 Bafarize yina vandaka ti yandi waka mambu yai, ebuna bo tubilaka yandi nde: “Keti beto mpi, beto kele bifwa-meso?”41 Yezu tubilaka bo nde: “Kana beno vandaka bifwa-meso, beno zolaka kuvanda ve ti disumu. Kansi ntangu yai beno ke tuba nde, ‘Beto ke mona.’ Disumu na beno kele kaka.”+
Banoti na nsi ya lutiti
MBALULA YA NSI-NTOTO YA MPA YA MASONUKU YA SANTU (2013 YA MPA)


text: 3 Yehorami+ mwana ya Ahabi kumaka ntotila ya Izraele na Samaria na mvula ya 18 ya Yehoshafati ntotila ya Yuda, mpi yandi yalaka bamvula 12.2 Yandi vandaka kaka kusala mambu ya mbi na meso ya Yehowa, kansi ve na kiteso yina tata na yandi to mama na yandi salaka, sambu yandi katulaka dikunzi ya santu ya Baale yina tata na yandi salaka.+3 Kansi yandi kangamaka na masumu yina Yeroboami mwana ya Nebati pusaka Izraele na kusala.+ Yandi yambulaka yo ve.4 Mesha ntotila ya Moabi vandaka muntu ya ke sansaka mameme mpi yandi vandaka kufuta kitadi na ntotila ya Izraele, bana-mameme 100 000 mpi mameme ya babakala 100 000 ya bo me katula ve mika.5 Ntangu Ahabi fwaka,+ ntotila ya Moabi kolamaka na ntotila ya Izraele.+6 Yo yina na kilumbu yina, ntotila Yehorami basikaka na Samaria mpi vukisaka Izraele ya mvimba.7 Yandi tindilaka mpi Yehoshafati ntotila ya Yuda nsangu nde: “Ntotila ya Moabi me kolamina mono. Keti nge ta kwenda ti mono sambu na kunwanisa Moabi?” Yandi tubaka nde: “Mono ta kwenda.+ Mono kele mutindu mosi ti nge. Bantu na mono kele mutindu mosi ti bantu na nge. Bampunda na mono kele mutindu mosi ti bampunda na nge.”+8 Ebuna yandi yulaka nde: “Beto ta tombuka na nki nzila?” Yandi vutulaka nde: “Na nzila ya ntoto-makanga ya Edomi.”9 Ebuna ntotila ya Izraele kwendaka ti ntotila ya Yuda mpi ntotila ya Edomi.+ Na nima ya kuzieta-zieta bilumbu nsambwadi, masa vandaka ve sambu na basoda mpi sambu na bambisi ya bwala yina vandaka kulanda bo.10 Ntotila ya Izraele tubaka nde: “Mawa kibeni! Yehowa me binga bantotila yai tatu, kaka sambu na kupesa bo na maboko ya Moabi!”11 Ebuna Yehoshafati tubaka nde: “Keti kele ve ti mbikudi ya Yehowa awa yina beto lenda yula Yehowa na nzila na yandi?”+ Nsadi mosi ya ntotila ya Izraele vutulaka nde: “Elisha+ mwana ya Shafati, yina vandaka kulosila Eliya masa na maboko.”*+12 Ebuna Yehoshafati tubaka nde: “Ndinga ya Yehowa kele na yandi.” Yo yina ntotila ya Izraele, Yehoshafati, mpi ntotila ya Edomi kulumukaka kisika yandi vandaka.13 Elisha tubilaka ntotila ya Izraele nde: “Inki mambu nge ti mono?*+ Kwenda na bambikudi ya tata na nge mpi na bambikudi ya mama na nge.”+ Kansi ntotila ya Izraele tubilaka yandi nde: “Ve, sambu Yehowa muntu me binga bantotila yai tatu sambu na kupesa bo na maboko ya Moabi.”14 Ebuna Elisha tubaka nde: “Ya kieleka mutindu Yehowa ya makesa yina mono ke sadilaka* kele na luzingu, kana mono vandaka kuzitisa ve Yehoshafati+ ntotila ya Yuda, mono zolaka ve kutala nge to kutudila nge dikebi.+15 Ntangu yai beno natila mono muntu mosi ya ke bulaka kidare.”*+ Ntangu muntu ya ke bulaka kidare yantikaka kubula, diboko ya Yehowa kwisaka na zulu na yandi.+16 Yandi tubaka nde, “Yehowa ke tuba nde: ‘Beno timuna mabulu mingi na muwanda yai;17 sambu Yehowa ke tuba nde: “Beno ta mona ve mupepe, mpi beno ta mona ve mvula; kansi muwanda yai ta fuluka na masa, mpi beno ta nwa masa na yo,+ beno, bitwisi na beno, mpi bambisi na beno ya nkaka.”’18 Kansi yo kele diambu ya fioti na meso ya Yehowa,+ sambu yandi ta pesa mpi Moabi na maboko na beno.+19 Beno fwete fwa bambanza yonso ya ngolo+ mpi bambanza yonso ya kuluta kitoko, beno fwete zenga banti yonso ya mbote, beno fwete kanga banto yonso ya masa, mpi beno fwete bebisa na matadi bisika yonso yina ntoto kele mbote.”+20 Ebuna na suka, na ntangu ya bo ke pesaka dikabu ya mbuma ya suka,+ masa vandaka kukatuka na kintulumukina na ndambu ya Edomi, ebuna insi yina fulukaka ti masa.21 Bantu yonso ya Moabi waka nde bantotila yina me kwisa kunwanisa bo, yo yina bo bingaka babakala yonso yina lenda nata binwaninu,* ebuna bo telamaka na ndilu.22 Ntangu bo telamaka na suka-suka, ntangu vandaka kusema na zulu ya masa, mpi sambu na bantu ya Moabi yina vandaka na lweka yina ya nkaka, masa vandaka kumonana mbwaki bonso menga.23 Bo tubaka nde: “Yai menga! Yo fwete vanda nde bantotila yina me fwisana na mbele ya bitumba.+ Ebuna ntangu yai, O Moabi, kwenda kubotula bima!”24 Ntangu bo kumaka na camp ya Izraele, bantu ya Izraele telamaka mpi bo yantikaka kufwa bantu ya Moabi, ebuna bantu yina tinaka.+ Bo kotaka na Moabi, bo vandaka kufwa bantu ya Moabi ntangu bo vandaka kukwenda.25 Bo fwaka bambanza, mpi konso muntu losaka ditadi na bisika yonso yina ntoto vandaka mbote, ebuna bo fulusaka yo ti matadi; bo kangaka banto yonso ya masa,+ mpi bo zengaka banti yonso ya mbote.+ Nsuka-nsuka, kaka bibaka ya matadi ya Kire-hareseti+ bikalaka. Ebuna bantu yina vandaka kulosa matadi na balanse ziungaka yo mpi bwisaka yo.26 Ntangu ntotila ya Moabi monaka nde yandi me bela bitumba, yandi bakaka bantu 700 yina vandaka ti bambele ya bitumba sambu na kupasula nzila na ndambu ya ntotila ya Edomi;+ kansi bo kukaka ve.27 Yo yina yandi bakaka mwana na yandi ya ntete ya bakala yina zolaka kuyala na kisika na yandi mpi yandi pesaka yandi bonso kimenga ya kuyoka+ na kibaka. Ebuna bo wilaka Izraele makasi ya ngolo, yo yina bo yambulaka kunwanisa yandi mpi bo vutukaka na insi na bo.


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | BISALU 6-8
Dibundu ya Mpa ya Bukristu Mekamaka
Bo vandaka kumona mpamba mifwidi ya bankento yina vandaka kutuba Kigreki yina bakaka mbotika, bayina salaka diaka mwa bilumbu na Yeruzalemi. Keti diambu yai ya kukonda lunungu lembisaka bo to bo vingilaka ti ntima-nda yonso nde Yehowa kuyidika mambu?
Na nima ya kulosila Etiene matadi mpi ntangu Bakristu yina vandaka na Yeruzalemi tinaka mbangika mpi kumaka kuzinga na Yudea mpi na Samaria, keti bo yambulaka kusamuna?
Ti lusadisu ya Yehowa, dibundu ya mpa ya Bukristu kangaka ntima na bampasi mpi yelaka.—Bis 6:7; 8:4.
KUDIYULA, ‘Inki mutindu mono ke kangaka ntima na bampasi?’


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Sosa Kubakisa Mambu Yonso
Ntangu nge ke tanga masolo ya Biblia, sosa kubakisa mambu yonso. Zaba disolo, bantu yina disolo yango ke tubila mpi bikuma yina pusaka bo na kusala mambu na mutindu yina. Sosa kumona na mabanza kisika yina mambu yango salamaka, wa makelele, bansudi ya kitoko mpi kudiwa mutindu bantu yango kudiwaka.
SONGA VIDEO TOMISA LUTANGU NA NGE YA BIBLIA—KITINI NA YO, MPI NA NIMA BENO PESA BAMVUTU NA BANGIUFULA YAI:
Sambu na nki bampangi ya Yozefi vandaka ve kuwakana ntangu yonso ti Yozefi?
Sambu na nki bantangu ya nkaka bampangi ya Yozefi vandaka kusala mambu ya mbi kukonda kuyindula bampasi yina yo ta natila bo?
Baverse yina ke tubilaka disolo ya Yakobi, tata ya Yozefi ke longa beto nki?
Inki dilongi ya mbote Yakobi pesaka bana na yandi sambu na kuyidika mambu?
Inki mambote nge me baka na video yai?


text: 23 Sara zingaka bamvula 127; yina bamvula ya luzingu ya Sara.+2 Sara fwaka na Kiriati-arba,+ disongidila, Ebroni,+ na insi ya Kanana,+ mpi Abrahami yantikaka kuwa mawa sambu na Sara mpi kudila yandi.3 Na nima Abrahami telamaka, yandi bikaka mvumbi ya nkento na yandi mpi yandi tubilaka bantu ya Heti+ nde:4 “Mono kele munzenza mpi muntu yina me kwisaka kuzinga na kati na beno.+ Beno pesa mono ntoto sambu na kusala maziamu na kati na beno mpidina mono katula mvumbi na mono sambu na kuzika yo.”5 Ebuna bantu ya Heti vutudilaka Abrahami nde:6 “Wa beto, mfumu na mono. Nge kele mfumu yina Nzambi me solaka* na kati na beto.+ Nge lenda zika mvumbi na nge na kisika ya kuluta mbote ya maziamu na beto. Ata muntu mosi ve ta buya kupesa nge maziamu sambu na kukanga nge nzila ya kuzika mvumbi ya nkento na nge.”7 Yo yina Abrahami telamaka mpi fukamaka na ntwala ya bantu ya insi yina, na ntwala ya bantu ya Heti,+8 mpi yandi tubilaka bo nde: “Kana beno* me ndima na kupesa mono nzila ya kukatula mvumbi ya nkento na mono sambu na kuzika yo, beno wa mono mpi beno bondila Efroni mwana ya Sohare9 sambu yandi tekila mono dibulu na yandi ya Makpela; yo kele na nsuka ya kilanga na yandi. Bika yandi tekila mono yo na meso na beno na ntalu ya mvimba ya arza+ sambu mono vanda ti maziamu.”+10 Kansi, Efroni vandaka me vanda na kati ya bantu ya Heti. Yo yina Efroni muntu ya Heti pesaka Abrahami mvutu na makutu ya bantu ya Heti, mpi na ntwala ya bantu yonso yina vandaka kukota na kielo ya mbanza na yandi,+ nde:11 “Ve, mfumu na mono! Wa mono. Mono ke pesa nge kilanga mpi dibulu yina kele na kati na yo. Mono ke pesa nge yo na ntwala ya bana ya bantu na mono. Zika mvumbi ya nkento na nge.”12 Ebuna Abrahami fukamaka na ntwala ya bantu ya insi yina13 mpi yandi tubilaka Efroni na makutu ya bantu yina nde: “Wa mono, kana nge me zola! Mono ta pesa nge ntalu ya mvimba ya arza sambu na kilanga yina. Ndima yo, sambu mono zika mvumbi ya nkento na mono kuna.”14 Ebuna Efroni vutudilaka Abrahami nde:15 “Mfumu na mono, wa mono. Ntalu ya ntoto yai kele bashekele* ya arza 400, kansi yo kele nki sambu na mono ti nge? Yo yina zika mvumbi ya nkento na nge.”16 Abrahami wilaka Efroni, mpi Abrahami tesilaka Efroni ntalu ya mvimba ya arza yina yandi tubaka na makutu ya bantu ya Heti, bashekele* ya arza 400 na kutadila kilo yina bantu ya mumbongo ke ndimaka.+17 Yo yina, kilanga ya Efroni yina kele na Makpela, yina vandaka na ntwala ya Mamre—kilanga ti dibulu yina kele na kati na yo mpi banti yonso ya kele na kati ya bandilu ya kilanga yina—kumaka kibeni18 ntoto yina Abrahami sumbaka na ntwala ya bantu ya Heti, na ntwala ya bantu yonso yina vandaka kukota na kielo ya mbanza na yandi.19 Na nima, Abrahami zikaka nkento na yandi Sara na dibulu ya kilanga ya Makpela na ntwala ya Mamre, disongidila, Ebroni, na insi ya Kanana.20 Yo yina bantu ya Heti pesaka Abrahami kilanga mpi dibulu yina vandaka na kati na yo bonso maziamu.+


text:
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI | KUYANTIKA 40-41
Yehowa Me Gulusa Yozefi
Yozefi niokwamaka ntangu yandi vandaka mpika mpi bo tulaka yandi na boloko kiteso ya bamvula 13 na ntwala nde Yehowa kugulusa yandi. Na kisika nde Yozefi kuwa makasi, yandi longukaka mambu mingi ya mbote na mambu yina kuminaka yandi. (Nk. 105:17-19) Yozefi zabaka nde Yehowa yambulaka yandi ve ata fioti. Inki mambu ya mbote Yozefi salaka ntangu yandi kutanaka ti bampasi?
Yandi vandaka kusala ngolo mpi bo vandaka kutudila yandi ntima, yo yina Yehowa sakumunaka bikesa na yandi.—Kuy 39:21, 22
Yandi vandaka kusadila bantu ya nkaka mambu ya mbote na kisika ya kupesa ndola na bantu yina sadilaka yandi mambu ya mbi.—Kuy 40:5-7
Inki mutindu mbandu ya Yozefi lenda sadisa mono na kukanga ntima na bampasi?
Na ntwala nde Yehowa kugulusa mono na Armagedoni, nki mutindu mono lenda sala mambu ya mbote ata mono ke kutana ti bampasi?


text:
Marsi 12-18
MATAYO 22-23
Nkunga 30 mpi Kisambu
Bangogo ya Luyantiku (Min. 3 to na nsi)
BIMVWAMA YA NDINGA YA NZAMBI
“Lemfuka na Bansiku Zole ya Kuluta Nene”: (Min. 10)
Mat 22:36-38—Inki mutindu baverse yai ke tendula mambu yina yo ke lombaka kusala na yina me tala kulemfuka na nsiku ya nene mpi ya ntete na kati ya Nsiku? (“ntima,” “moyo,” “mabanza” banoti ya kulongukila ya Mat 22:37, nwtsty-E)
Mat 22:39—Inki kele nsiku ya zole ya kuluta nene na kati ya Nsiku? (“Ya zole,” “nkweno” banoti ya kulongukila ya Mat 22:39, nwtsty-E)
Mat 22:40—Masonuku yonso ya Kiebreo me simbama na zola (“Nsiku . . . Bambikudi,” “me simbama” banoti ya kulongukila ya Mat 22:40, nwtsty-E)
-
Timuna Sambu na Kusosa Bimvwama ya Kimpeve: (Min. 8)
Mat 22:21—“Bima ya Kaisali” kele nki mpi “bima ya Nzambi” kele nki? (“bima ya Kaisali na Kaisali,” “bima ya Nzambi na Nzambi” banoti ya kulongukila ya Mat 22:21, nwtsty-E)
Mat 23:24—Bangogo yai ya Yezu ke tendula nki? (“yina ke yungulaka mbembele kansi ke minaka shamo” noti ya kulongukila ya Mat 23:24, nwtsty-E)
Lutangu ya Biblia ya mposo yai me longa nge nki sambu na Yehowa?
Inki bimvwama ya nkaka ya kimpeve nge me zwa na lutangu ya Biblia ya mposo yai?
-
Lutangu ya Biblia: (Min. 4 to na nsi) Mat 22:1-22
KUDIPESA NA KISALU YA BILANGA
Na Mbala ya Ntete ya Nge Me Kutana ti Muntu: (Min. 2 to na nsi) Sadila mbandu ya disolo ti muntu.
Video ya Mvutukilu ya Mpa ya Ntete: (Min. 5) Songa video mpi tubila yo.
Kulonguka ya Biblia: (Min. 6 to na nsi) bhs 199 § 8-9—Longi ke siamisa longoki na kubingisa banduku na yandi na Lusungiminu.
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
“Mutindu ya Kuyedisa Zola Sambu na Nzambi mpi Sambu na Nkweno”: (Min. 15) Disolo ti Bawi. Sambu na kumonisa mfunu ya kusadila bangindu na beto sambu na kumona na mambanza disolo ya Biblia, tula drame ya kuwidikila ya lutangu ya Biblia Jéhovah est le seul vrai Dieu—Kitini na yo ntangu bawi ke landa lutangu ya 1 Bantotila 18:17-46.
Kulonguka ya Biblia ya Dibundu: (Min. 30) jy kapu 12
Mvutukilu mpi Mambu ya Beto Ta Longuka na Mposo Ke Kwisa (Min. 3)
Nkunga 52 mpi Kisambu


text:
ZINGA MUTINDU BAKRISTU FWETE ZINGA
Vanda ti Bikalulu Yina Ke Pesaka Nzambi Kiese—Kikesa
SAMBU NA NKI YO KELE MFUNU?
Kusamuna ke lombaka kikesa.—Bis 5:27-29, 41, 42
Mpasi ya nene ta meka kikesa na beto.—Mat 24:15-21
Kuwa bantu boma ke pesaka mpasi.—Yer 38:17-20; 39:4-7
MUTINDU YA KUMONISA YO:
Yindulula mambu yina Yehowa me salaka sambu na kugulusa bantu.—Kub 14:13
Tula ntima na Yehowa.—Nk 118:6
BENO TALA VIDEO: BUYA MAMBU YINA KE LEMBISAKA KWIKAMA—BOMA YA BANTU, NA NIMA BENO PESA MVUTU NA BANGIUFULA YAI:
Sambu na nki kikesa kele mfunu mingi na kisalu ya kusamuna?
Bingana 29:25 ke tuba nki?
Sambu na nki beto fwete yedisa kikalulu ya kuvanda kikesa bubu yai?