text: 1Ma ka saa'ikii ha'ə, tə'i hara ənji jigunyi ka Yeesu sətə upaa tə hara ənji Galili. Waatoo, kə kavə Pilaatu ka ənjə a ɓəələgi tə tii saa'itə təya ɗa sataka. 2Fanə ŋga Yeesu ha'ə, wata əŋki ci ka tii, “Ma nuunə ka nəhənə noonə, 'waslyakəənə ŋga ənjitsə palee ka ŋga hara ənji Galili bahə ciɓə tii ha'ə kwa? 3Wanyinə ca ba koonə: pooshi, əntaa ha'ə. Amma, maɗa pooshi unə baanə ka Əntaŋfə, ka zaginə nuunə unə patə makə natii. 4Ya ənjitə pu'u aji tighəsə uulaanə maɗuunə kuvə ka tii də Siiloomə, ma nuunə ka nəhənə noonə, 'waslyakəənatii palee ka ŋga hara ənji Urusaliima patə kwa? 5Wanyinə ca ba koonə: pooshi, əntaa ha'ə. Amma, maɗa pooshi unə baanə ka Əntaŋfə, ka zaginə nuunə unə patə makə natii.” 6Wata Yeesu a ɗa ka tii misaali, əŋki ci, “Tə'i uudəvə sha ɗii asəkə tsanə ŋga ənda. Ma ka əndə'i uusəra, kə gi əndətə ka slirəɓa pookii, amma malapaamə ci. 7Wata əŋki ci ka əndə nəhə tsaata: ‘Kə nee ha, makkənə ŋga fəzə ənə nə nyi ka shinə ka slirəɓə poo ŋga uudəvəna, amma paa nyi ka dzənə də lapaanə. Ma ɗanəkwa, burəgi! Agi saaweenə nə ci ka nyi ka ha zaɓə.’ 8Amma əŋki əndə nəhə tsaatə ka ca: ‘Slandana, əntaa ha'ə. Ma wana, unee zəku'i. Ka ənseenə nə nyi ka hanyinə atsakii, kaa nya ɗavə kuɓa. 9Mbu'u ka poonə inusərə. Maɗa pooshi pwayi, aŋwa burəgi.’ ” 10Ma ka əndə'i uusəra, kə jigunyi Yeesu ka ənji asəkə kuvə də'wa. Waatoo, uusəra ŋga əpisəka. 11Ma dava, tə'i minə da ginaaji ashitə. Kə uugi ki ɗa fəzə pu'u aji tighəsə da i ginaajikii. Aciikii paa ki nja mbee ka maɗətənə, kya kəŋaanə da'i. Wata də məgwaŋə njii ta wii. 12Makə nee Yeesu ka ki, wata ca 'wa tə ki. Əŋki ci ka ki, “Yaaya, kə mbə'i hə acii bwaneaaku.” 13Ca ɗəkəvə ciinəkii agyanətə. Wata kya maɗətə pii ha'ə, kya kəŋaanə da'i, kya ndzaŋə dəlanə də Əntaŋfə. 14Neenə ŋga gawə ŋga kuvə də'watə ha'ə, wata səkəkii a ɓəzəgi makə ɗii ci uusəra ŋga əpisəkə mbəɗəpaa Yeesu də miita. Wata gawətə a ba ka ənjitə davə, “Tə'i uusəranyinə kuwa ka ɗa sləna. Aciikii ha'ə, agi uusəranyiitsə dəɓee shinuunə ka ənjə a mbəɗəpaa duunə, əntaa uusəra ŋga əpisəka.” 15Wata əŋki Yeesu Slandanə ka ci, “Una! Də bəra'i asəkuunə cuuna kərə ka Əntaŋfə! Taa uusəra ŋga əpisəka, agi pərəpaanə nuunə liinə goonə taa vaməndiinə goonə, una kərə tə tii ka sa ma'inə. Əntaa ha'ə kwa? 16Aa! Ya miinə shigi agi slikərənə ŋga Ibərahiima əsa, ənə gwaləgi Seetanə tə ki fəzə pu'u aji tighəsa, madəɓeemə ənjə a pərəpaa tə ki uusəra ŋga əpisəkə kwa?” 17Makə bii Yeesu ha'ə, wata ayinə a kəsəgi tə ənji mbiinaakii patə. Amma, ma hara ənji pata, kə ɗii ka tii ka mooɗasəkə nə maŋgəmə uushi'iitə ɗaaɗii ci. 18Əŋki Yeesu ka ənja, “Takwa a dzəgunətə nyi koonə ndzaanə ŋga ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, nya ba koonə sətə pushashi tii. 19Ma ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, kə pushashi tii da hi'u iza,f əndə a ŋgərə, ca ləgapaa asəkə tsanaakii. Makə givə ci, ca gərə, ca ɗagi ka danza. Wata shinə nə əginyinə, təya ɗaaɗa kuvatii davə.” 20Yeesu a tsakə banə, əŋki ci, “Ma ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, takwa a dzəgunətə nyi koonə ndzaanaakii. 21Kə ndzaa ci makə burəŋanə, minə a gwazətəgi də kəŋwə əjima makkə ŋga əmpunə. Wata əmpunəkii patə a asləgi divə.” 22Ma Yeesu a dzə də palənə aa Urusaliima, kə gi ci dasəkə vəranyinə da giwanyinə kama kama, ca dzə də dzəgunənə ka ənja. 23Wata əndə'i əndə a ləgwa ka ci, əŋki ci, “Slandana, ya saŋa, ənji gi'u na upaa mbəɗənə nii?” Wata əŋki Yeesu ka ənjitə davə: 24“Ɗamə gazhi'waanə ŋga dəməgərənə ka matya'u makuvə. Acii wanyinə ca ba koonə: ɓəzə ənji ca alə rəgwa ŋga dəməgərənə, amma paa tii na mbee ka dəməgərənə aa dəvə. 25“Maɗa kə maɗətə slanda yi, kə pa'əgi ci makuvə, unə noonə əsə, agyə nuunə, ka ndzaŋənə nuunə dza makuvə agyanəkii, una ba ka ci: ‘Slandaniina, wunəgi keenə makuva.’ Ka jikəvənə nə ci koonə də banə: ‘Ma unə, mashiimə nyi taa ənji mi nuunə.’ 26Ma unə əsa, ka ənənə nuunə ka banə ka ci: ‘Kə zhimaamə, kə sii amə ka ha rəŋwə da hə. Asəkə vəranə geenə əsə jigunyi hə ka ənja.’ 27Ma ci əsa, ka banə nə ci koonə, ‘Kə bii nyi koonə, mashiimə nyi taa ənji mi nuunə. Dzəgimə aɓiiki, unə patə ənji ɗaaɗa bwaya uushi'inə!’ 28Kadə nuuna tuu, una tsəɓə linyinə, unə kə nee ka dzədzəshi'inuunə Ibərahiima, Isiyaaku, Yakubu da anabiinə patə agi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. Amma, ma unə, kə səbagi ənji tuunə aagyə. 29Kadə nə ənjə a ma'ya taa dama patə agi duuniya ka shinə ka zəmə əndzanə agi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. 30Ma ka uusərakii, tə'i hara ənji agi moodəba'ənyinə na ndzaanə ka kəŋwanə. Tə'i agi ənjitə ka kəŋwanə əsə na ndzaanə ka moodəba'ənyinə.” 31Ma ka saa'ikii ha'ə əsə, kə əncahatə harii Farisanyinə aaɓii Yeesu, wata təya ba ka ci, “Dzəgi saaku ganə, duu ka əndə'i ha, acii ŋga'ə ka Hirudusə nə ɓələginə tə hə.” 32Əŋki Yeesu ka tii, “Dəmə, bamə ka əda mitiɓətiɓənəkii oo'i, agi lyaakagi ginaajiinə nə nyi, agi mbəɗəpaanə nə nyi də maɓərəhə ənji ənshinə da doorə; ma cifədoora, ka uudəpaanə nə nyi slənaaki. 33Amma tyasə see a dzə nyi də dzənaaki aakəŋwa ənshinə, doorə da cifədoorə. Acii madəɓeemə anabi a əntə ka əndə'i ha maɗaamə də Urusaliima.” 34“'Ya'ə unə ənji Urusaliima, unə ənji Urusaliima, kə ɓəələgyuunə anabiinə, kə kaalatuunə də faariinə tə ənjitə sləkee Əntaŋfə koonə! Taa guci patə nə nyi agi alə rəgwa ŋga dzatəginə duunə aaɓiiki, makə sətə ci gyaagya a dzatəgi də manjeevənatə aatsatə. Amma kə naanagyuunə furəshi. 35Aciikii ka ndzaanə nə yi ŋga Əntaŋfə gbəŋə yadə əndə davə. Wanyinə ca ba koonə əsə, pooshi unə na nee ka nyi ma'ə shaŋə, ha'ə mbu'yanə uusəratə nuuna ba oo'i: ‘Tə'i barəkaanə ashi əndətə shi də ləmə ŋga Slandana!’ ”


c: text/html

text: 1Neŋ Pol nakə Mbəlom a zla ga hərwi ada nâ təra ndo i maslaŋ i Yesu Kəriste aye. Neŋ ta Timote malamar kway, nəmaa watsakum naha ɗerewel nakay. 2Nəmaa watsa naha na, a nəkurom ndo məpe mədzal gər hay ka Yesu neheye ma Kolosi aye. Nəkurom malamar may neheye madzapa eye tə Yesu Kəriste, nəkurom faya ka pumeye bəzay a neŋgeye aye. Mbəlom Bəba kway mâ pa fakuma ŋgama ada mâ vəlakum zay. 3Nəmaa ɗuwulaway naha me a Mbəlom Bəba i Bəy Maduweŋ kway Yesu Kəriste hərwi kurom. Pat pat nəmaa ɗuwulaway naha me andza niye, nəmaa gaway naha sɨsœ hərwi kurom. 4Nəmaa gaway naha sɨsœ hərwi nəmaa tsəne na, nəkurom faya ka dzalumeye ha ka Yesu Kəriste ada ka wuɗum ndo məpe mədzal gər hay ka Yesu tebiye dərmak. 5Ka gum andza niye na, hərwi ka pum mədzal gər kurom ka wu neheye Mbəlom a ləva ha bo, ma ta vəlakumeye mə mbəlom aye. Tə ɗakum ha wu nakə Mbəlom a gwaɗ ma ləviye ha bo hərwi kurom aye na, ahəl nakə ka tsənum Labara Ŋgwalak eye niye deɗek aye. 6Labara nakay ŋgwalak eye faya ma ɗiye a zləm ka məndzibəra tebiye, faya ma vəliye hohway andza gərɗaf nakə a wa hohway aye ada a gəl kame kame aye. Andza niye, faya ma diye kame kame mə walaŋ kurom kwa a pat nakə ka tsənum kurre aye, nakə Mbəlom kə pa fakuma ŋgama ta deɗek aye hus bəgom. 7Maa lah məɗakum ha Labara Ŋgwalak eye nakay na, Epafəras. Neŋgeye na, dzam may, nəmay ta neŋgeye faya nəmaa giye məsler i Yesu Kəriste ka bo dziye. Neŋgeye faya ma giye məsler i Yesu Kəriste tə ɗərev ŋgay peteh, faya ma giye məsler mə gay kurom na, a bəram may. 8Maa tsikamay ma kəkay nakə Məsəfəre i Mbəlom a vəlakum gədaŋ ka mawuɗe siye i ndo kurom hay aye na, neŋgeye. 9Hərwi niye kwa a pat nakə nəmaa tsəne labara kurom aye na, nəmaa gər ha maɗuwulay naha me a Mbəlom hərwi kurom bay. Nəmay faya nəmaa ɗuwulay naha me a Mbəlom na, mâ ɗakum ha wu nakə a yay a gər aye parakka ada kâ sərum, kâ hutum metsehe nakə Məsəfəre ŋgay ma vəliye aye, ada kâ tsənum wu neheye ka tsəveɗ ŋgay aye. 10Tə metsehe niye na, ka slumeye məndze andza nakə a say a Bəy Maduweŋ Yesu Kəriste aye ada ka gumeye wu neheye tebiye a yay a gər aye. Ka gumeye wu neheye ŋgwalak eye wal wal tebiye ada ka səkahumeye məsəre Mbəlom kame kame. 11Nəmay faya nəmaa ɗuwulay naha me sa na, hərwi ada mâ vəlakum gədaŋ ŋgay nakə a ze kwa mey aye hərwi ada kâ ndzum ɓəŋɓəŋ lele, hərwi ada ka səmumeye naha tə zayzay nakə mə ɗərev kurom aye ada ɗərev kurom ma ŋgwasiye dərmak. 12Gumay sɨsœ a Mbəlom nakə a vəlakum gədaŋ aye hərwi ada kâ hutum wu nakə a ləva ha bo hərwi ndo ŋgay hay ka təv nakə dzaydzay ŋgay a dəv aye. 13Mbəlom bəba kway kə mbəl kway ha hərwi ada kâ təmakwaw abəra ma bəy i ləvoŋ, a pa kway a təv i mələve bəy i mandərkwasla i wawa ŋgay. 14A mbəɗakway ahaya abəra mə həlay i Fakalaw na, tə həlay i wawa ŋgay niye ada a pəsakway ha mənese kway hay dərmak. 15Ndəray andaya kə ŋgatay a Mbəlom bay, ane tuk na, Yesu Kəriste nakə ndo hay tə ŋgatay aye na, a ndzəkit bo Mbəlom, Mbəlom neŋgeye kəkay na, faya ma ɗakweye ha. Neŋgeye bagwar eye ka gər i wawa i Mbəlom hay tebiye. A ze wu neheye tebiye Mbəlom a ge aye. 16Hərwi Mbəlom a ge wu hay tebiye na, tə həlay ŋgay, wu neheye mə mbəlom aye ta wu neheye ka dala aye, wu neheye ɗəre a ŋgatay aye ta wu neheye ɗəre a ŋgatay bay aye. Wu neheye ta gədaŋ eye hay mə mbəlom aye, kwa bəy i gawla i Mbəlom hay ada bagwar tay dərmak Mbəlom a ge tə həlay ŋgay. Wu neheye tebiye na, Mbəlom a ge tay ha tə həlay i wawa ŋgay ada wu neheye a ge tebiye aye na, i ŋgay hay. 17Neŋgeye na, andaya kwa ahəl nakə Mbəlom kə ge məndzibəra zuk bay aye, wu hay tebiye na, mə həlay ŋgay ada maa gəs tay ha ka təv manəte eye na, neŋgeye. 18Neŋgeye bəy i məhay gər i ndo məpe mədzal gər hay. Maa ləva tay na, neŋgeye andza gər nakə a ləvay gər a bo aye. Ndo məpe mədzal gər hay ka Yesu na, andza bo ŋgay. Makurre na, neŋgeye, maa lətsew abəra ma mədahaŋ kurre na, neŋgeye, nakay na, andza məgweɗe neŋgeye ka gər i ndo hay tebiye ada ka gər i wu hay tebiye. 19Wu neheye tebiye mə ɗərev i Mbəlom aye na, mə ɗərev i Kəriste tebiye dərmak, hərwi a yay a gər andza niye. 20A say a Mbəlom na, wu hay tebiye tâ sər bo ta neŋgeye tə həlay i wawa ŋgay, wu neheye ka dala aye ada wu neheye mə mbəlom aye, ada məndze zay andaya ma wuzlah i ndo hay tə neŋgeye. A ge niye na, tə bambaz i wawa ŋgay nakə ta dar na ka mayako mazləlmbaɗa eye. 21Ahəl niye nəkurom na, dəreŋ ta Mbəlom, nəkurom ndo məne ɗəre ŋgay hay, hərwi ka dzalawum ka wu neheye lele bay aye, ka gawum wu neheye lele bay aye. 22Ane tuk na, anəke na, Mbəlom kə ma kurom ahaya ka təv ŋgay ta məməte i wawa nakə a təra ndo zezeŋ a mət aye. A ge andza niye na, hərwi ada kâ ndzum tsəɗaŋŋa, ka slumeye faya mələtse kame i Mbəlom mənese kwa tsekweŋ andaya fakuma bay. Ndəray ma sliye faya məmakum ha mənese bay. 23Lele na, dzalum ka Yesu huya ada ndzum ɓəŋɓəŋ, kâ dagwarum bay, pum mədzal gər kurom ka wu neheye ka tsənum ma Labara Ŋgwalak eye. Labara Ŋgwalak eye nakay na, ta tsikay kwa a way ka məndzibəra nakay. Neŋ Pol, ndo i məsler i Mbəlom hərwi məɗatay ha a ndo hay dərmak. 24Anəke na, ɗərev faya ma ŋgwasiye hərwi ɗəretsətseh nakə faya na siye hərwi kurom aye. Andza nakə Yesu Kəriste a sa ɗəretsətseh ahəl niye aye na, bo ga faya ma siye ɗəretsətseh dərmak hərwi məhay gər i ndo məpe mədzal gər hay ka Yesu. Nəteye na, andza bo ga. Na siye ɗəretsətseh andza niye na, hərwi ada məsler ŋgay mâ ndəv. 25Mbəlom a zla ga, a pa ga ndo i məsler kurom na, a gweɗeŋ nâ tsik bazlam ŋgay tebiye a nəkurom. 26Ahəl niye na, bazlam nakay maŋgaha eye, ndo hay tə sər bay, anəke na, kə ndohwa ahaya parakka a ndo ŋgay hay. 27A say a Mbəlom məɗatay ha a ndo ŋgay hay na, wu nakə a say məge aye na, ŋgwalak eye haladzay, ma dzəniye ndo hay tebiye. Bazlam nakay a ndzawa maŋgaha eye nakə anəke a ndohwaw parakka a dzaydzay aye na, Yesu Kəriste mə ɗərev kurom. Hərwi niye, pum mədzal gər kurom ka məndze ta Mbəlom ma təv nakə ta ɗəslay ha gər aye. 28Faya nəmaa ɗiye ha na, Yesu Kəriste eye nakay. Faya nəmaa gatay ɗaf a ndo hay, ada faya nəmaa tətikateye wu hay tə metsehe nakə Mbəlom a vəl aye. A samay na, ndo neheye tebiye madzapa eye tə Yesu Kəriste aye na, tâ təra masəra gər eye hay. 29Hərwi niye neŋ faya na ŋgəliye ha bo haladzay ka məge məsler ta gədaŋ i Yesu Kəriste nakə a vəleŋ hərwi ada nâ ndəv ha məge məsler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ba mbəlyi nggə rá wuntə dəla guli, a ba gə sha rá mwa nee, "Tlagwa ba na dzəgətə whye ra bəla hyi mpya Hyalatəmwə, ba nga nkwa kə mələ sarəka; ba na wɗatə mbəlyi kə mələ adəwa kwa. 2Washə na dzəgə nkwa pəlyə mnyə mpya Hyalatəmwə wə, təmburi wuri mbəlyi kə fəyə nkwa tsa ka nga ká kyə; hyá dzəgə gurehwi mələmi Hyalatəmwə, a nkənkərə nkwa tsapə tsa tə́rə fwarəmtsi-ɓwagəghitə. 3Má venkwashə, yira dzəgə mnə mbəlyi-ra ɓwagə ka gə vəcə-ra tə́ mbəlyi mə vəci dəbuwi patlə, arəwi ɓwagə ba nkwangəmtsi tsa; hyá dzəgə la wsha kacakaca mwa, vi ndza hyá ntahə mə mələmi tsa, a gə vəcə-ra," əkwə. 4Mbəlyi ɓwagə ngyi, hyá fwə ɓwagə kala mtimtyi tsa ba patərəla ɓwagə tə kəma ra Tlamda wdunya tsa. 5Ndaka vəsikəgwa ghwi shika la mnyə-hya, a wtsantə dawa-rahya; wamara mdi kə və nkwa kə ɗa hyá, njə pətləgwa. 6Dənama tsá va hyá mwa tazhe nkatə va kə səkə, vi ndza hyá tə gə vəcə Hyalatəmwə mə vi shə; dənama tsá va hyá dəwa tazhe mbərəntə yemyi kə sa ka mimyi ghəmmə, ba tazhe kələkə wamara bwanyə kə ɗa nkwa səkə wdunya, wamara vi kə hyá "i. 7Má vi kə hyá kərintə gə vəcə tsa ná, ba wuntə wsi "yagarə səmə kwa Kə kə za nkwa səkə mpa lə hyá; njə dzəgə gurehwi hyá ba pətləshə hyá dzəgwa hyə. 8Mbəlyi dzəgə dlənata gwa-rahya kə mtə-mtə tsa kwalyə dləra mə mələmi bwa, nkwa kə mbəlyi patlətə Tlamda-hya tə wci dladlakə tə tsa. (Saduma ba Masar ka mələmi tsa mbəlyi, kala vəcə nggəla.) 9Mbəlyi shilyə mə wamara bwata ra mbəlyi tə hyə dadamə lə vəcə dadamə dzəgə nənə gwa-rahya kə mtə-mtə tsa hya makənə ba rata, a ba nkatə mbəlyi kə lántə hyá. 10Má mbəlyi kwa wdunya ná, se dlama tsá dzəgə hyá mələ tá mtə mbəlyi ɓwagə vá gə vəcə Hyalatəmwə ngyi, a ba nggərəkə wsha tə́ ghi-hya ka məburəghi; təmburi má mbəlyi ɓwagə ngyi, wuri hyá kə kələkə bwanyə dabwaa səkə tə́ mbəlyi kwa wdunya. 11Má kətərəmbwe hya makənə ba rata tsa ná, ba Hyalatəmwə zhini nggərəkə mkyə tə́ hyá, ba hyá tlagwa lə mkyə! Má paɗə mbəlyi kə nata hyá ná, ba nggadləni dabwaa tsəshə hyá. 12Má mbəlyi ɓwagə kə tlagwa lə mkyə ngyi ná, ba hyá fatə ka nkwa səkwa mə tamwə nee, "Səmə wa nkwa tsa!" əkwə; ba hyá li dzəmə tamwə mə kulyaɓa, tə nənə hyá dawa hyi-hya. 13Má tə nkwa shə ná, ba hyə mnəmnəgwa wanak, wanakkə dantimyee ndangə. Bəla patlə mə mələmi tsa, na njə kə ntəkalyəgwa mungə ná, ba dla; mbəlyi dəbuwi mburəfungə, tsá kə mtə mə mnəmnəgwa ra hyə tsa. Má mbəlyi kə ncini ná, ba nggadləni dabwaa tsəshə hyá, a fali Hyalatəmwə məɓa tamwə hyá ka Mdi kulə. 14Wuri bwanyə kwá ɓwagə kə kəri; na kwá makənə tsa tə səkə ndzaranjəa mwa! 15Ba kwá mburəfungə mdi kə mnə Hyalatəmwə tsa wgivə nganjə tərəmwi. Ba mbəlyi fatə ɗagwa ra wuntyi nggurədlə kə wahi vəcə məɓa tamwə nee, "Dənama kə ndza ka mdi kə zəmə mbəgə wdunya nə, wuri kə njigwe ka nga Tlamda-myi ndzaranjəa, ba ka nga Kristi Mdi kə mnə-njə! Njə́ mdi kə dzəgə ndza ka Mbəgə batə wavi!" əkwə. 16Má mbəlyi kukulə bakəmtsi-fwarəghitə kə ndza mə mbəgə tə kəma ra Hyalatəmwə ngyi ná, ba hyá gəliɓyi tə kəma ra Hyalatəmwə, a nggərəkə həwə tə́ njə́; 17ba hyá a cimyi nee, "Wuri yə́ kə "usa na, Hyalatəmwə Tlamda, təmburi wuri na kə ncətə dənama-ranga, a ba zəmə mbəgə-nga! Mdi kulə na lə dənama! Na tsá shə ndzaranjəa, na tsá shə zamə mwa! 18Wuri mni mbəlyi kwa wdunya kə ɗantəgwa, təmburi wuri vi kə səkə, a na nggərəkə bwanyə tə́ hyá, lə gə kita tə́ mbəlyi kə mtə. Má tə́ mavalyi hyi-nga, yə zakuri kə gə vəcə-nga ba paɗə mbəlyi ka nganga kə həwəshə na, ngyí kukulə lə ngyí ka taləka ná, njə́a vi ndza hyá tlayi nəbwa-rahya. Vi kə pətləshə mbəlyi kə ɗantə wdunya tsa mwa dəwa," əkwə. 19Ba mbəlyi mnəntə mpya Hyalatəmwə tsá məɓa tamwə mənə; tsa"a kwə mbəlyi, na akwatyi tsa məɓa kwa mpya shə, tsá ndza mbəlyi ka lə "akwatyi aləkawalə kə Hyalatəmwə mputə." Ba wsi zəmə maɗyə-maɗyə kala hwa-ra-va, lə ɗagwa dabwaa, ba ndəgwi kala va, nda səkə kwamcakəlyə dabubwaa ndangə wdiyigwa səkwa məɓa tamwə; má hyə mwa ná, ba mnəmnəgwa wanak, wanakkə.


text: 1Lokɨ ndɔ nay Pa̰təkotɨ asɨ nɨngə, njé kadɨ-me je pətɨ kawi-naa lo kare ba. 2Ta naa tɨ no̰o̰, ka nḛ madɨ ḭ dɔra̰ tɨ, ɓa tə nəl bo kɨ ɨlə kɨ tɔgɨne kɨn be. Ka nḛ ka kɨn taa lo me kəy tɨ kɨ ɨsi tɨ. 3OOi nḛ je kɨ toi tə por ə ndone je tḛḛi bɨlɨm bɨlɨm be, tḛḛi, ka̰yḭ-naa dɔde tɨ kare kare. 4NDɨl Luwə rosɨ mede pətɨ, adɨ ɨləi ngɨrə kəl ndon ta je kɨ rangɨ kɨ dəw gər me al, kɨ go kɨndə tɨ kɨ NDɨl Luwə ɨndə-n tade tɨ kadɨ əli. 5Nɨngə me ndɔe je tɨ kɨn, Jɨpɨ je kɨ njé ɓəl Luwə, ḭḭ kɨ dɔ ɓe je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, rəi kawi-naa Jorijaləm tɨ. 6Lokɨ ooi ka nḛ kɨn nɨngə, a̰yḭ-naa ngɔdɨ rəi kawi-naa, kosɨ kosɨ, ɓəl rade tadɔ na̰ na̰, dande tɨ, oo dɔ ndu njé kadɨ-me je kɨ ɨsɨ əli ta kɨ ndon ta ɓe ləne. 7Nḛ kɨn ətɨ-de ɓəl ngay adɨ ndɨlde a̰y ur kakɨ, ooi kadɨ e nḛ kɨ rɔjetɨ al, adɨ əli əi nə: «Dɨje kɨ ɨsɨ əli ta kɨn pətɨ əi dɨje kɨ ḭ Galile tɨ, 8nga ban be ə na̰ na̰ danje tɨ, oo ta kɨ tḛḛ tade tɨ kɨ ndon ta ɓe ləne ə? 9Je dɨje kɨ Partəjɨ tɨ, kɨ Medɨ tɨ, kɨ Elamɨtɨ tɨ, kɨ njé kḭ dɔnangɨ Mejopotami tɨ nɨm, kɨ Jude tɨ nɨm, Kapadosɨ tɨ nɨm, taa Po̰ tɨ kɨ e ngon ɓe kɨ dɔnangɨ Aji tɨ nɨm, 10Pɨrɨji tɨ nɨm, Pampɨli tɨ nɨm, Ejɨpɨ tɨ, kɨ dɔnangɨ Lɨbi tɨ kɨ e ɓasi kɨ Sɨrən, ə se njé kḭ dɔnangɨ Rom tɨ. 11Je pətɨ je Jɨpɨ kojɨ je kɨ Jɨpɨ təl je. J-ḭ Kɨrətɨ tɨ kɨ Arabi tɨ. Be ka, joo dɔ ndude kɨ əli ta kɨ ndon ta ɓe ləje, ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Luwə ra.» 12Əi pətɨ ndɨlde ay ur kakɨ adɨ gəri ta wa kɨ kadɨ əli al, nɨngə əli-naa mbo̰de tɨ əi nə: «Kɔr me nḛ kɨ ra nḛ kɨn nə ri ə?» 13Nə njé kɨ na̰ je kogi dɔ njé kəl ndon ta je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al, əi nə: «E kasɨ nju ə a̰yḭ-naa ngay ə rade.» 14Pɨyər ḭ a taa kɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde e kare, nɨngə un ndune kɨ taa əl ta kosɨ dɨje ə nə: «Uri mbisi majɨ oi dɔ ta ləm səi Jɨpɨ je, kɨ səi pətɨ kɨ ɨsɨ Jorijaləm tɨ ne. Sɔbɨ kadɨ ɨgəri nḛ kɨ ɨsɨ ra nḛ kɨn tɔ. 15Dɨje madɨ dansi tɨ ooi kadɨ e kasɨ ə ra dɨje kam. Nə Jagɨ kasɨ rade al! J-a sḭ kadɨ nda tɨ ɓəy! 16Nə ngɔsɨne nḛ kɨ ndɔ kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Juwəl əl tae ka kɨn ə ra nḛ: 17“Nḛ je kɨ Luwə əl tae kadɨ a rai nḛ me ndɔ je tɨ kɨ dɔbəy tɨ ka ə toi kɨn: M-a m-ɨlə kɨ NDɨlm dɔ dɨje tɨ pətɨ. NGansi je kɨ dɨngəm kɨ njé kɨ dəne a təli njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, Basa je ləsi a ooi nḛ je me ndɨl tɨ, Ɓɨgə je ləsi, a ooi nḛ je kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ me ni tɨ. 18Oyo me ndɔ je tɨ kɨn, M-a m-ɨlə kɨ NDɨlm dɔ ngan njé kɨlə je tɨ ləm kɨ dɨngəm kɨ njé kɨ dəne. A əi njé kəl ta kɨ tam tɨ. 19M-a m-ra nḛ je kɨ dəw asɨ ra al me dɔra̰ tɨ taa nu, Nɨngə dɔnangɨ tɨ ne, m-a m ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl, Adɨ e: məsɨ nɨm, por nɨm, sa kɨ su luy luy nɨm tɔ, 20Kəte ɓəy taa kadɨ ndɔ kɨ bo ngay, kɨ rosɨ kɨ tɔɓa lə Ɓaɓe kɨn a re, Lo kɨ kada a təl lo kɨ ndul, nɨngə nay a təl məsɨ. 21Nɨngə me ndɔ tɨ kɨn, dɨje pətɨ kɨ ɓai tɔ Ɓaɓe a ɨngəi kajɨ.” 22«Səi Isɨrayəl je, uri mbisi majɨ oi ta kɨ m-a m-əl səsi. Ɨgəri pətɨ kadɨ Jəju kɨ Najarətɨ, dɨngəm kɨn kɨ Luwə ɔje kɨ taga kadɨ n-ndɨge, ə Luwə ra nḛ je kɨ dəw asɨ ra al kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ takule dansi tɨ ne. 23Dɨngəm kɨn, ɨləi-e jisi tɨ kɨ go ndu-kun tɨ kɨ Luwə un, ə se kɨ go kɔjɨ ta ra tɨ lie kɨ to kəte. Nɨngə səi adi dɨje kɨ gəri Luwə al tɔli-e kɨ rəbɨ ɓə kɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ. 24Nə Luwə gangɨ kulə yo rɔe tɨ kɔ ade ḭ lo koy tɨ, tadɔ koy aw kɨ tɔgɨ kadɨ uwe gɨn tɔgɨne tɨ ɓe nɨn tɨ al. 25Dabɨdɨ əl ta ɔjɨ-n dɔe ə nə: “M-o Ɓaɓe kɨ dɔkagɨlo je pətɨ no̰m tɨ, Tadɔ e dɔ ji kom tɨ mba kadɨ m-tḛḛ m-osɨ al. 26E mbata kɨn ə rɔnəl rosɨ mem adɨ m-osɨ-n pa tɔ. Be ə, ɓe nɨn tɨ ka, darɔm a ɔr kə̰ə̰ kɨ kɨndə me dɔ tɨ, 27Ḭ Ɓaɓe, a ɨyə̰-m kɔ koo al, A ɨyə̰ ɓəə ləi kɨ a dɔ njane tɨ ade ndum ɓada al tɔ. 28Ḭ ə ɔjɨ-m rəbɨ kadɨ m-təl m-ɨsɨ-n kɨ dɔm taa, Nɨngə a adɨ-m rɔnəl me kei naa tɨ səm.”» 29Pɨyər təl əl ɓəy ə nə: «NGakom je, adɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ: Kaje Dabɨdɨ oy təkɨ rɔjetɨ adɨ dɨbi-e. Dɔ ɓade to danje tɨ ne bɨtɨ ɓone. 30E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ə gər kadɨ Luwə un mɨndɨne ade kɨ kɨbɨ rɔ kadɨ n-a n-adɨ dəw kare kɨ gɨn ka tɨ lie a o̰ ɓe toe tɨ. 31Dabɨdɨ gər nḛ kɨ a ra nḛ lo ti tɨ, adɨ əl ta kḭ lo koy tɨ lə Kɨrɨsɨ kɨn kəte. E ta lie ə Dabɨdɨ ə nə Luwə a ɨyḛ lo kɨ koo tɨ al, taa a ɨyə̰ darɔe adɨ ndum ɓe nɨn tɨ al tɔ. 32Jəju kɨ m-ɨsɨ m-əl ta lie kɨn, Luwə ade ḭ dan njé koy je tɨ, j-əi pətɨ jɨ gəri majɨ. 33Go tɨ nɨngə, Luwə un-e aw sie dɔra̰ tɨ adɨ ɨsɨ dɔ ji ko̰e tɨ. Nɨngə ngɔsɨne Luwə ade NDɨlne təkɨ un-n mɨndɨne. NDɨl kɨn ə, Luwə ɓukɨ dɔje tɨ, təkɨ oi ngɔsɨne kɨ kəmsi je, kɨ mbisi je kɨn. 34Təkɨ rɔjetɨ, Dabɨdɨ aw dɔra̰ tɨ al, nə əl ə nə: “Ɓaɓe əl Ɓaɓe ləm ə nə: ‹Ɨre ɨsɨ dɔ ji kom tɨ, 35ratata kadɨ m-ɨlə njé ba̰ je ləi gɨn tɔgi tɨ›”. 36E be ə, rɔ Jəju wa kɨ ɨɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ə, Luwə ade e Ɓaɓe nɨm, Kɨrɨsɨ nɨm tɔ. E kɨn ə e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ dɨje pətɨ kɨ Isɨrayəl tɨ gəri majɨ.» 37Lokɨ dɨje ooi ta kɨn nɨngə, mede ole wutɨ wutɨ adɨ dəji Pɨyər əi kɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je əi nə: «NGako̰je je, e ri ə kadɨ jɨ ra ə?» 38Ə Pɨyər təl əl-de ə nə: «Ɨyə̰i rəbɨ nḛ rasi je kɨ majal kɔ, nɨngə kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ adɨ rai-e batəm me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, mba kadɨ majal je ləsi e kɨ kɨyə̰ go kɔ. Ɓa a ɨngəi NDɨl Luwə. 39Təkɨ rɔjetɨ, kun mɨndɨ lə Luwə e kɨ mbata ləsi nɨm, mbata lə ngansi je nɨm, kɨ mbata dɨje kɨ ɨsi sa̰y nɨm. Sɔbɨ dɔ dɨje pətɨ kɨ Ɓaɓe Luwə ləje a ɓar-de.» 40Pɨyər əl-de ta je kɨ rangɨ ngay go tɨ ɓəy mba kadɨ ma-n najɨ, nɨngə ɨlə dɨngəm mede tɨ ə əl-de ə nə: «Ɨgangi-naa kɨ gɨn dɨje kɨ majal kɨ ɓone kɨn, mba kadɨ Luwə ajɨ-n səsi.» 41Dɨje pətɨ kɨ taai ta lə Pɨyər, rai-de batəm. NDɔe tɨ ka kɨn, dɨje asi dɨbɨ mɨtə rəi orəi kadɨ njé kadɨ-me je kɨ kəte. 42Ɨlə ngɨre dɔkagɨloe tɨ kɨn, rəi nəm nəm mba koo dɔ nḛ ndo lə njé kaw kɨlə je nɨm, lo ra madɨ-naa tɨ nɨm, lo tətɨ mapa tɨ nɨm, ta lo kəl ta tɨ kɨ Luwə nɨm tɔ. 43NJé kaw kɨlə je rai nḛ je kɨ dəw asɨ ra al kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ngay adɨ dɨje pətɨ ɨsi kɨ ɓəl mede tɨ. 44NJé kadɨ-me je ɨndəi rɔde naa tɨ kare ba ə kawi nḛ kɨngə je ləde dɔ-naa tɨ kare ba tɔ. 45Gati kɨ nḛ kɨngə je kɨ nḛ majɨ je ləde ə ləbi-naa lae kɨ go nḛ ge tɨ lə dəw kɨ ra. 46NDɔ je kare kare pətɨ, kɨ me kɨ kare ba, ɨngəi-naa me kəy tɨ lə Luwə. Nɨngə awi kɨ me kəy je tɨ lənaa usoi nḛ kuso lə Ɓaɓe nɨm, taa usoi nḛ je ləde kɨ rɔnəl nɨm, kɨ me kɨ sɔl lɔm lɔm. 47Osi pa je ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, nɨngə dɨje pətɨ ndɨgi ta ləde tɔ. NDɔ je kare kare pətɨ, Ɓaɓe adɨ kɔr dɨje kɨ ajɨ-de, re dɔ made tɨ par par.


text: 1'Ya'ə manjeevənaakya, ma cii kya naahə koonə waɓəətsə ha'ə, acii goona ɗii 'waslyakəənə. Amma, maa kə ɗii əndə 'waslyakəənə, tə'i əndə ca kədii ka madəɓama gaamə aɓii Dəsənaamə, waatoo, Yeesu Aləmasiihu əndə gooŋga. 2Ci əŋki ka putə gaamə, kaa Əntaŋfə a tifyagi kaamə 'waslyakəənə gaamə. Əntaa wata 'waslyakəənə gaamə, amə daanaamə, amma da i ŋga patənə ŋga ənji a duuniya. 3Maa kə slənətaamə sətə bii Əntaŋfə kaamə, ci ca ɓaarii oo'i, kə shii amə tə ci. 4Taa wu patə ca ba oo'i, kə shii ci tə ci, amma maslənətəmə ci də sətə bii ci, majirakə nə tsarə ŋga əndətsa, pooshi gooŋga ashikii. 5Amma, ma əndətə ca slənətə sətə bii Əntaŋfə, ci ca uuɗə tə Əntaŋfə tantanyinə. Də ha'ə caama shii oo'i, ləɓə naamə da i ci. 6Taa wu patə ca ba ləɓə ka hakii da Əntaŋfə nə ci, see a ndzaa ci makə sətə nji Yeesu Aləmasiihu. 7Kaɗashinyinaakya, əntaa kura waɓəətə pooshi unə sha fii cii kya naahə koonə, amma iirə waɓənə, waatoo, ətə shi una fii daga ka saa'itə 'watəgyuunə fa waɓənə ŋga Əntaŋfə. Ma iirə waɓəətsa, kə fagyuunə. 8Patə da ha'ə, ma waɓəənə cii kya naahə koonə agyanəkii, tə'i kura uushi agikii. Acii ma waɓəətsa, kə nee ənji ka kura kuraanəkii agi ndzaanə ŋga Yeesu Aləmasiihu da agi ndzaanə goonə, makə wiinə təkunə ka dzəginə, wiinə ɓərənə ŋga tantanyinə əsə agi ɓərənə. 9Taa wu patə ca ba oo'i, agi ɗa slənə ŋga camənə nə ci, amma ca kaaree ka ndzəkəŋuci, ma əndətsa, ma'ə ci agi təkunə ca'ə əndzə'i. 10Taa wu patə ca uuɗə tə ndzəkəŋuci, agi camənə nə ci. Ma ci əsa, pooshi uushi ətə ca kavə əndə ka pu'unə ashikii. 11Amma, taa wu patə kaaree ka ndzəkəŋuci, agi təkunə nə ci, agikii cii kəya wii, mashiimə ci hatə cii kəya dzə aa dəvə, acii moorəfəkii nə ci acii təkunə. 12Manjeevənaaki, ma cii kya naahə koonə waɓəəna, acii kə tifyagi Əntaŋfə koonə 'waslyakəənə goonə putə ŋga ləmə ŋga Aləmasiihu. 13Unə masariina, ma cii kya naahə koonə waɓəəna, acii kə shii unə tə Əndətə ndzaanə daga Əntaŋfə ma'ə matagamə duuniya. Unə uuji daguyiinə əsa, ma cii kya naahə koonə waɓəəna, acii kə jaalii unə agyanə Seetanə. 14'Ya'ə manjeevənaakya, ma cii kya buurətə koonə waɓəətsa, acii kə shii unə tə Əntaŋfə Dəsənaamə. Unə masariina, ma cii kya buurətə koonə uushi'iitsa, acii kə shii unə tə Əndətə ndzaanə daga Əntaŋfə ma'ə matagamə duuniya. Unə uuji daguyiina, ma cii kya buurətə koonə uushi'iitsa, acii kə kəŋaanuunə ndihə ndihə agi nə'unə tə Aləmasiihu, tə'i waɓənə ŋga Əntaŋfə a ədzəmuunə, kə jaalii unə agyanə Seetanə əsə. 15Goona uuɗə duuniya, goona ka nuunə ka uushi'inə ŋga duuniya əsə. Taa wu ca uuɗə duuniya, paa ci agi uuɗənə tə Dəsənaamə ətsa. 16Ma sətə ci ənjə a ɗa agi duuniya, waatoo, ka ɗanə nə tii sətə ca kaɗeesəkə ka shishinətii, təya moo uushi'inə ŋga duuniya, təya ɗuunətə natii nə putə ŋga uushi'inə ŋga duuniya ətə aciitii. Ma ətsə patə, əntaa daga Əntaŋfə Dəsənaamə shigi, amma asəkə duuniya. 17Duuniyakii əsa, agi uudəginə, da patənə ŋga uushi'inə ətə ci əndə a moo asəkətə ca uudəgi. Amma, ma əndətə ca slənə sətə mwayi Əntaŋfə, tə'i ci da i əpinə ŋga ca'ə ndəŋwə ndəŋwə. 18Manjeevənaakya, kədəhə nə duuniya ka uudənə. Kə shi ənjə a bii koonə oo'i, kadə nə Əndə Daawaanə ŋga Aləmasiihu a shigi. Taa əndzə'i maa, kə shigi ənji daawaanə ŋga Aləmasiihu laŋə. Də ha'ə shii amə oo'i, kədəhə nə duuniya ka uudənə. 19Ma ənji daawaatsə ŋga Aləmasiihu, agyaamə nji tii. Amma əntaa ənji gaamə ŋga gooŋga nji tii. Aciikii dzəgi tii satii. Acii maci ənji gaamə nji tii ŋga gooŋga, kaɗa pooshi tii dzəgi agyaamə. Amma dzəginatii agyaamə ɓaarii oo'i, tantanyinə, əntaa ənji gaamə nə tii. 20Ma unə, kə vii Malaaɓa Əndə koonə Malaaɓa Ma'yanə. Də ha'ə əsə shii unə waɓənə ŋga gooŋga, unə patə. 21Ma cii kya naahə koonə, əntaa acii mashiimuunə gooŋgaanəkii, amma kə shii unə. Kə shii unə əsə, pooshi jirakənə ka shiginə agi gooŋgaanə. 22Makə ha'ə ɗiya, wu ɗii nə majiraka? Əndətə bii oo'i, əntaa Aləmasiihu nə Yeesu, ci nə majiraka. Əndə daawaanə ŋga Aləmasiihu nə ci. Kə kaaree ci ka Dəsənaamə tii da Uuzənaakii. 23Acii taa wu patə kaaree ka Uuzənə ŋga Əntaŋfə, paa ci ləɓə da Dii əsə. Amma, taa wu patə luuvə oo'i, Uuzənə ŋga Əntaŋfə nə Yeesu, ləɓə nə ci da Dii. 24Ma waɓənə ŋga Əntaŋfə ətə cuuna fa 'watəginə ka saa'itə waazii ənji koonə ŋga təkəŋwanə, kəsəpaamə asəkə ədzəmuunə. Maɗa kə kəsəpaa unə uushi'iitsə fii unə daga ka 'watəginə, ka ndzaanə nuunə ləɓə ka hakii da Dəsənaamə da Uuzənaakii taa guci patə. 25Tə'i sətə bii Yeesu Aləmasiihu ka viinə nə ci kaamə, waatoo, əpinə ŋga ca'ə ndəŋwə ndəŋwə. 26Ma waɓəətsə nyaahə nyi koonə patə, agyanə ənjitə ca ɗa gazhi'waanə ŋga ŋusləginə duunə. 27Amma, ma una, kə vii Aləmasiihu koonə Malaaɓa Ma'yanə. Makə a ədzəmuunə nə Malaaɓa Ma'yaatsa, pooshi bahə alə əndə dzəgunənə koonə ma'ə. Acii Malaaɓa Ma'yanəkii ca dzəgunə koonə patənə ŋga uushi'inə. Ma sətə cii kəya dzəgunə koonə əsa, gooŋga, pooshi jirakənə agikii. Aciikii, ndzaamə ləɓə ka hakii da Yeesu makə sətə jigunyi Malaaɓa Ma'yanə koonə. 28Ma ənə ɗii manjeevənaakya, ndzaamə ləɓə ka hakii da Yeesu Aləmasiihu. Maa kə ɗii unə ha'ə, pooshi ədzəmaamə ka udzənə, pooshi amə ka umbənə aciikii acii ayinə saa'itə nii kəya ənya. 29Kə shii unə, ma Yeesu Aləmasiihu, əndə gooŋga nə ci. Acii ha'ə, shiimə oo'i, taa wu patə ca slənə də gooŋgaanə, uuzənə ŋga Əntaŋfə nə ci.


text: 1Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə, masləkee ənda. Əntaa ənji shiŋkinə ta'i tə nyi ka ndzaanə ka masləkee ənda, əntaa də ŋgeerənə ŋga əndə əsə, amma də ŋgeerənə ŋga Yeesu Aləmasiihu da ŋga Əntaŋfə Dəsənaamə ətə maɗee ka ci agi maməətə ənji nə nyi ka masləkee ənda. 2Ma inə da patənə ŋga ənji nə'unə ganə, agi nəhəpaanə niinə tuunə, unə ənji nə'unə anə hanyinə ŋga Galatiya patə. 3Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə, təya vii koonə ndzaanə jamə. 4Ma Yeesu Aləmasiihu, kə vigi ci naakii nə putə ŋga 'waslyakəənə gaamə, kaa ca shii luupaanə taamə agi məza zamanana. Kə slənyi ci ha'ə makə sətə mwayi Əntaŋfə Dəsənaamə. 5Wa ənjə a ɗuunətə tə Əntaŋfə ka ca'ə ndəŋwə ndəŋwə. Aamiina. 6Kə ɗii ka nyi ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə, makə nee nyi pii ha'ə wanuutsə kə kaaree ka Əntaŋfə Əndətə 'wii tuunə dagi pwapoonə ŋga Aləmasiihu, una gwaŋə ka nə'u əndə'i ŋunyi habara. 7Amma, ma gooŋgakii, pooshi əndə'i ŋunyi habara. Ma bii nyi koonə ha'ə, acii tə'i hara ənji ca gwazə tuunə, kə mwayi tii saawee ka Ŋunyi Habara ŋga Aləmasiihu. 8Amma, ma əndətə waazii koonə əndə'i ŋunyi habara pamə, bwasə ka ətə waazii inə koonə, wa Əntaŋfə a naalagi tə ci, taa inə, taa malaa'ika ətə jima dadagyə, wa Əntaŋfə a naalagi tə ci. 9Makə sətə shiina bii koonə daga ŋukə, wanyinə ca ənə ka batənə koonə əsə: ma əndətə waazii koonə ŋunyi habara pamə, bwasə ka ətə shiina waazii koonə, wa Əntaŋfə a naalagi tə əndəkii. 10Ma bii unə noonə, ma cii kya waɓə ha'ə, kaa ca kaɗeesəkə ka ənji kwa? Aa'a, pooshi. Kaa ca kaɗeesəkə ka Əntaŋfə cii kya waɓə. Anii ma bii unə, ma cii kya waɓə ha'ə, kaa ənji shiŋkinə a shii dəlanə də nya? Aa'a, acii maci kaa ca kaɗeesəkə ka ənji cii kya waɓə ha'ə, kaɗa mandzaamə nyi ka əndə slənə ŋga Aləmasiihu. 11Ndzəkəŋushi'inəkya, fatəmə kaa nya ba koonə: ma Ŋunyi Habaratə waazii nyi koonə, əntaa da ma əndə shiŋkinə shigi. 12Ma'upaamə nyi dacii əndə shiŋkinə, pooshi əndə jigunyi ka nyi əsə. Amma Yeesu Aləmasiihu də naakii nə ŋgiragi ka nyi. 13Kə fii unə habara ŋga ndzaanaaki ŋukə, saa'yatə nyi ma'ə ka nə'u diina ŋga Yahudiinə. Kə shii unə makə sətə njii kya ciɓee ka Ikəliisiya ŋga Əntaŋfə də məza ciɓa. Kə ciŋə nyi ka shaŋə kaa nya saawee. 14Kə shii unə makə sətə kavə nyi nəki ka nə'u diina ŋga Yahudiinə ka shaŋə, palee ka ɓəzə baniinəki. Kə ciŋə nyi də patənə ŋga ŋgeeriiki agi nə'u alə'aada ŋga dzədzəshi'inaamə. 15Amma, ma Əntaŋfə da pwapoonaakii, kə tagi ci tə nyi daga ənji ma'ə mapoomə tə nyi. Kə 'wii ci tə nyi kaa nya slənə ka ci. 16Makə mwayi ci ɓaarii ka nyi Uuzənaakii, kaa nya shii waaza Ŋunyi Habara agyanəkii ka hara slikərənə, paa nyi gi ka ləgwanə ama ənda, 17paa nyi gi aa Urusaliima ka caama hara masləkee ənji ətə takəŋuyi ka nyi agi slənəkii əsə. Amma see nya maɗə pii pii, nya paləgərə aanə hanyinə ŋga Arabiya. Ma daba'əkii, nya maɗə, nya ənəgərə aasəkə vəranə ŋga Damasəkusə. 18See daba'ə fəzə makkə gi nyi aa Urusaliima. Ma gi nyi aadəvə əsə, kaa nya nee ka Piita.f Ina ɗa baanə pu'u aji tufə da ci. 19Agi baatsaaki ha'ə boo, maneemə nyi ka hara masləkee ənji, maɗaamə ka Yakubu ndzəkəŋuci Slandana. 20Ma waɓəətə nyaahə nyi koonə, gooŋga tsəkə tsəkə, pooshi jirakənə agikii taa fiɗyasə. Akəŋwacii Əntaŋfə cii kya ba koonə. 21Makə ma'i nyi də Urusaliima, kə pyalə nyi aanə hanyinə ŋga Siriya da ŋga Silikiya. 22Ma ka saa'ita, patənə ŋga Ikəliisiyanyinə anə hanyinə ŋga Yahudiya, mashimə təya nee ka nyi ginə da ginə. 23Amma, wata fanə njii təya dzə də fa habaraaki tuu'ina, “Ma əndətə nja ciɓee kaamə ŋukə, kə zhi'i ci əndzə'i, agi waazanə nə ci ka ənji, kaa təya vii gooŋga ka Aləmasiihu ətə njii kəya moo saaweenə.” 24Makə fii tii habaraaki ha'ə, wata təya dəla də Əntaŋfə putə ŋga zhi'unaaki.


text: 1Kwa Baitalami tə hyə ká Yahudiya yekigwa Yesu, vi ndza Hirudus ka mbəgə. Má venkwashə shə ná, ba wuntyi mbəlyi kə ntsəntsəkulə kə sənata wsha mbweghe sasərəgwe tlagwa səmə kwa bəla vəci səkə Urushalima, a ba yiwi nee, 2"Kaá yekigwa zəgwi kə dzəgə ndza ka mbəgə ká Yahuda tsa ri? Təmburi wuri yə́ kə nata sasərəgwe-ranjə kwa mwə, kwa bəla vəci tityi; a njə́ wsi kə kələkə yə́ səkə, a yə́ nggərəkə həwə tə́ njə́," əkwə hyá. 3Má vi kə Hirudus fatə vəcə-hya tsa ná, ba mni-njə ɗantəgwa; má paɗə mbəlyi tə Urushalima dəwa, ba ngahya mni ɗantəgwa. 4Təmburi tsətsə, ba Hirudus kata paɗə mbəlyi kukulə mə ká mələ sarəka, lə mala-mala kə sənata wada ra Musa, ba yiwi va hyá nee, "Kaá nkwa dzəgə mbəlyi ye Kristi Mdi kə mnə Hyalatəmwə tə ri?" əkwə. 5Ba hyá gə nee, "Kwa Baitalami tə hyə ká Yahudiya, lə barəka-ranga, Mbəgə; təmburi má kwə zakuri Hyalatəmwə zamə, 6'Na nə, Baitalami tə hyə ká Yahuda nə, dakuləa na mə paɗə mələmi ká Yahuda; təmburi tə na dzəgə mbəlyi ye mbəgə kulə, tsá kə dzəgə ndza ka mbəgə ká Isra"ila kə́rəpi,' əkwə," əkwə hyá sha mbəgə. 7Ba Hirudus kata mbəlyi kə sənata wsha mbweghe sasərəgwe ngyi, a ba yiwitə va hyá cacika vi kə hyá atərə nata sasərəgwe tsa tə. 8Ba njə mnəkə hyá dzəgwa Baitalami nee, "Mayi wa ba yə vətə nkwa ndza zəgwi tsa tə; má kə vətə njə́ yə, ba yə səkə gətə rá, a yira dzəgwa nggərəkə həwə tə́ njə́ dəwa," əkwə. 9Má vi kə hyá fatə vəcə kə mbəgə gə sha hyáa ná, ba hyá tlagwa, a li li-rahya. Má kwa hunkwa hyá mwa ná, ba sasərəgwe kə hyá nata tsəmi tsa zhini ncərətəgwa tə́ hyá; ba hyá zəlitə njə́ dzəgə nkwa ndza zəgwi tsa təɓa. 10Vi kə hyá nata sasərəgwe tsa ná, ba hyá dlama dabwaa ndangə. 11Má vi kə hyá ntsəkəshə nkwa kə sasərəgwe tsa tayə tə ná, ba hyá jakə ya tsa, a nata zəgwi tsa va mama-ranjə Maryamu; ba hyá gəliɓyi a cikata njə́. Vi kə hyá gəliɓyi tə kəma-ranjəa, ba hyá mnəntə kwari-hya, a wsərətə wsha zinariya lə wsha zəmwi zərə kə "izi ghwi, kala hitəwi ba wuntə wsi ndza mbəlyi ka lə|i mur|d. 12Kətərəmbwe tsa, má vi kə hyá "i tlagwa, ba Hyalatəmwə gərətə tə́ hyá lə shikwə nee, "Wá zhinigwa yə dzəgə tá Hirudus wə," əkwə; təmburi tsətsə, ba hyá kətə wuntə hunkwa damə, a zhinikəgwa dzəgə ya-hya. 13Má vi kə mbəlyi ngyi hwə ná, ba mdi kə mnə Hyalatəmwə məɓa tamwə səkə gərətə vəcə tə́ Yusufu lə shikwə nee, "Tlagwa ba na kətə zəgwie hyá lə ma-ranjə, ba yə mbə́lə dzəgwa Masar, a njigwe kwaɓa; se yira gə sha na nda səmə na kwaɓa, təmburi tə və zəgwi tsa Hirudus ka pətlə," əkwə. 14Ba Yusufu tlagwa havərə lə zəgwi tsa, lə ma ra zəgwie, a ba kətə hunkwa kə dzəgwa Masar; 15ba hyá njigwe kwa Masar rapə tə vi kə Hirudus mtə tə. Wsi tsa mələtəgwa mwa tazhe ba vəcə kə Tlamda gətə səkə kə zakuri-njə zamə njigwe jiri—tsá kə gə nee, "Səmə kwa Masar kakə Zəgwi-tara rá," əkwə. 16Má vi kə Hirudus nata nee, wuri mbəlyi kə sənata wsha mbweghe sasərəgwe ngyi kə nggutətə njə́ ná, ba mni-njə mpwə dabwaa ndangə; ba njə mnəkə nkwa nee, "Mayi wa mpəntə rá nggwasə kə zhilyi kwa Baitalami paɗə, lə zaka nggwasə kə zhilyi tə hyə shə, ngyí ndza va-rahya rapə tə ɓwagə!" əkwə—kala tsá kə njə fatə va mbəlyi kə ntsəntsəkulə ngyi mbweghe vi kə hyá atərə nata sasərəgwe tsa. 17Má wsi kə mələtəgwa tsa ná, wuri kə ncətə jiri vəcə kə Irimiya Zakuri gətə zamə nee, 18"Tə ɗagwa wá kwa Rama; tə ntahuni mbəlyi dabwaa va ɗantəgwa ra mni; tə ntahuni Rahila təmburi nggwasə-njə. Kandə njə səsəwihwi wə, təmburi wuri nggwasə-njə kə mpəntəgwa paɗə," əkwə. 19Má vi kə Hirudus mtə ná, ba mdi kə mnə Hyalatəmwə səkə gərətə vəcə tə́ Yusufu lə shikwə kwa Masar nee, 20"Tlagwa ba na kətə zəgwie hyá lə ma-ranjə, a na zhinigwa dzəmə hyə ká Isra"ila; təmburi wuri mdi kə "i və zəgwi tsa ka pətlə kə mtə," əkwə. 21Ba Yusufu tlagwa kətə zəgwi tsa, lə ma ra zəgwie, a hwə səmə hyə ká Isra"ila lə. 22A má vi kə Yusufu fatə nee, wuri Arkilayas kə ɗahwi mbəgə tə nkwa ta-ranjə Hirudus ka mbəgə tə Yahudiya, ba nggadləni ɗa Yusufu va ndza tə Yahudiya. Ba mdi kə mnə Hyalatəmwə səkwa mə tamwə gərətə vəcə lə shikwə, nda hwə njə dzəgwa hyə ká Galili; 23ba njə mələtə ya-njə tə wuntə mələmi ndza mbəlyi ka lə Nazarat—tazhe ba vəcə kə zakuri hyi Hyalatəmwə gətə zamə njigwe jiri nee, "Mbəlyi dzəgə ka njə́ lə mdi ká Nazarat," əkwə.


text: 1Ma ka makkənə ŋga uusəra, kə ɗii ənji əndzanə ŋga da məhura asəkə vəranə ŋga Kana anə hanyinə ŋga Galili. Kə gi məci Yeesu ka əndzanəkii. 2Ma Yeesu da lyawarənaakii əsə, kə bii ənji ka tii zəmə əndzanəkii. 3Ma ətsə ənji agi zəmə əndzanəkii, kə uudəgi ma'i inaba. Wata məci Yeesu a shi aaɓiikii, kya ba ka ci, “Kə uudəgi ma'i inaba agyanə slanjii əndzanə.” 4Əŋki Yeesu ka ki, “Yaayi, əntaa waɓənaaku ətsa. Ma'ə saa'yaaki mambu'umə.” 5Məci Yeesu a ba ka ənji sləna, “Ɗamə sətə nii kəya ba koonə patə.” 6Ma dava, tə'i gəranyinə kuwa. Taa ŋgutə rəŋwə agitii, agi luunə nə ci uuda ma'inə bahə pu'u. Ma gəriitsa, ka kuɓəginə makə sətə ɗii alə'aada ŋga Yahudiinə ka paslə də Əntaŋfə. 7Wata əŋki Yeesu ka ənji sləna, “Naanatəmə gəriitsə də ma'inə.” Təya naanatə pyaslya'ə aa matii. 8Wata əŋki ci ka tii, “Əgəciimə ma'iitsə asəkə gəriitsə, una kərə ka kadala.” Wata təya əgə ma'inəkii, təya kərə ka ci. 9Ca təɓətə. Asee kə zə'ugi ma'inəkii ka ma'i inabi. Amma mashiimə ci taɗa dama shi ma'i inabikii. Ma ənji slənətə əgya ma'inəkii, kə shii tii. Wata kadala a 'wa tə dagwa maɗanə, 10əŋki ci ka ci, “Taa wu patə, ŋunyi ma'i inaba viinəkii ka ənji zəku'i. Maɗa kə sii ənji, kə əburi ənji, ənjə a kira mahwarəkinə ha'ə. Amma ma hə naaku, maɗamə hə ha'ə. Mahwarəkinə vii hə zəku'i, ha vii ŋunyikii daaba'ə.” 11Ətsə nə 'watəginə ŋga slənə sə ŋga hurəshishiitə ɗii Yeesu. Ma sə ŋga hurəshishiitsa, də Kana anə hanyinə ŋga Galili ɗii ci. Də ha'ə ɓaarii ci ɗuunuunaakii, wata lyawarənaakii a vii ka ci gooŋga. 12Ma daaba'ə ətsa, wata i Yeesu da məci da i ndzəkəŋushi'inəkii da lyawarənaakii a maɗə, təya palə aa Kafarənahumə, təya banee gi'u davə. 13Makə uugi kumənə ŋga Yahudiinə ətə ci ənjə a 'wa Pasəka mbəshanə, wata Yeesu a maɗə, ca palə aa Urusaliima, 14ca dzə aasəkə yi ŋga Əntaŋfə. Makə gi ci, kə lapaa ci ənji ɗərə də liinə i bagiinə i bilyamasariinə, da ənji pəra kwaɓa dasə anə ha ŋga ndzaanatii. 15Wata ca ŋgərə zə'wa, ca dzəɓatə ka uu'yanə, ca shaabagi tə tii patə asəkə yi ŋga Əntaŋfə, bagiinə da liinə patə, ca dzaadzapaa ha ŋga pəra kwaɓa, ca waa'agi kwaɓanyinatii, 16ca ba ka ənjitə ca ɗərə də bilyamasariinə, “Fəɗəgimə uushi'iitsə patə! Goona zhi'wee ka yi ŋga Daadə ka luuma!” 17Makə nee lyawarənaakii ha'ə, wata təya buurətə oo'i, ma bii malaaɓa ləkaləkatə, “'Ya'ə Əntaŋfə, hənənə makə gunə a ədzəməki nə uuɗəətə cii kya uuɗə tə yaaku.” 18Ma daba'əkii ha'ə, wata gayinə ŋga Yahudiinə a shi, təya ləgwa ka ci, əŋki tii, “Ŋgutə sə ŋga hurəshishinə cii kwa ɗa ka ɓaarəginə keenə oo'i, Əntaŋfə vii ka hə baawəɗa ŋga ɗanə ha'a?” 19Əŋki Yeesu ka tii, “Maɗa uulagyuunə yinə ŋga Əntaŋfə, agi baanə makkə nə nyi ka ənənə ka ghənətənə.” 20Əŋki tii ka ci, “Agi baanə makkə ənənuku ka ghənətənə nii? Fəzə ənfwaɗə pu'unə aji kuwa ɗii ənji ka ghənə yinə ŋga Əntaŋfə dee.” 21Amma, ma Yeesu, ma yitə cii kəya waɓə agyanəkii, ci nə shishinəkii. 22Makə maɗee Əntaŋfə ka ci agi maməətə ənja, wata lyawarənaakii a buurətə oo'i, kə shi ca bii ha'ə. Davə ŋgirə tii sətə bii malaaɓa ləkaləkatə da sətə bii Yeesu ka gooŋga. 23Ma saa'itə Yeesu də Urusaliima agi kumənə ŋga Pasəka, laŋə nə ənjitə vii ka ci gooŋga, acii kə nee tii ka sə ŋga hurəshishiitə cii kəya ɗaaɗa. 24Amma pooshi Yeesu kii nəkii agyanətii, acii kə shii ci tə ənji patə. 25Pooshi nafa ŋga banə ŋga əndə ka ci agyanə ənji, acii ci də naakii nə, kə shii ci patənə ŋga sətə a mooɗəfətii.


text: 1Ba wuntə mdi patlə mə mbəlyi kə mnə Hyalatəmwə mburəfungə ndza tasa va hyá ngyi səkə gə sha rá nee, "Ndə, yira ncə na bwanyə dzəgə mbəlyi mələrəshə tə́ malə karawa kuləa, tsá tə dələ bubwa-bubwa kúkulə ngyi. 2Njə́ tsá kə ká mbəmbəgə kwa wdunya mələhwi wsha sasəwe lə; kúkulə mbəlyi kwa wdunya mwa dəwa, ba dzəmə mələ wsha sasəwe lə njə́, ba buhə və," əkwə. 3Mdi kə mnə tsa, ba kələkə mambəli-ra dzəmə gamba; má mə gamba tsa, ba rá nata wuntə malə məndzə mə wuntə wsi "yagarə daghəa. Gwa ra wsie ná, ka tli kə wshəntə Hyalatəmwə paɗə; mburəfungə ghi-njə, ba tərəmwi mungə kwa ghi-njəa hyi. 4Maləa mwa, dandərəa wsha kə njə lambwi ghəmmə, lə ngyí nggəlyə-nggəlyə; má wsha kwa wulyə-njə lə wsha mə tləmə-njə, ba ngyí kwa pəla-ranjə, dzawə pá-rahya kashasha—təmburi wuri kə mələtəgwa lə zinariya lə pəlyə́ gucə lə wuntyi pəlyə́ ndəndərə. Lə ndyakwa kə mələtəgwa lə zinariya njə tá pəla, garrə va wsha ntintimye lə bikyi səwe-ranjə. 5Má tə kəma-ranjə mwa ná, ba wuntə tli ɗafətəgwa nee, "Babila kulə, mama ra karawa paɗə lə zaka mbwara wsha ntintimye kwa wdunya," əkwə lə vəcə nggəla. 6Ba rá nata malə shə, wuri kə buhə va sa mimyi mbəlyi ka nga Hyalatəmwə, ngyí kə pətləshəgwa səkwa təmburi zəli Yesu. Má vi kə rá nata ndza ra malə tsa, ba rá ndayə kashasha. 7Ba mdi kə mnə Hyalatəmwə tsa gə sha rá nee, "Təmburi waá nda ndayə na ri? Yira gə na wsi tə mbwə mə ndza ra maləa, ba nga wsi "yagarə ndza kə́lə maləa tə mbwi-njə—tsá lə ghi mburəfungə ba tərəmwi mungə tsa. 8Má wsi "yagarə tsa nə, lə mkyə njə zamə; má ndzaranjəa, təngwi njə lə mkyə təmwə wə—ndana njə dzəgə səmə kwa Kə kə za nkwa tsa, a njə dzəgə zantəgwa kashasha. Mbəlyi kwa wdunya má tli-hya ɗafətəgwa kwa dləparamə mkyə má kəri tsəshə tə patəgwa ra wdunya mwa ná, hyá dzəgə ndayə va nə-hya nə wsi "yagarə tsa. Təmburi zamə, lə mkyə njə; a má ndzaranjəa, wuri kə mtə—ndana njə zhini dzəgə ntsa mwa! 9"Sənata wsie nə, dzawə—se lə ntsəkulə. Ghi mburəfungə ngyi, hyá ghi mwə mburəfungə tə nkwa kə ndza ra maləa; ká mbəmbəgə mburəfungə hyá mwa dəwa. 10Má mcifə mə ká mbəmbəgə mburəfungə ngyi ná, wuri kə mtə; kwá nkwangə, səfə njə mə zəmə mbəgə-njə; kwá mburəfungə ná, vá nakə njə səkə wə—má kə səkə njə mwa, ka ndzatagwa njə kúkulə mə mbəgə wə. 11Má wsi "yagarə tsa lə ghi-njə, tsá lə mkyə zamə a ba mtə tsa ná, kwá təkəsə mbəgə njə, shilyə mə wuntyi mburəfungə ngyi mwa; njə dzəgə za dəwa kwa nganjə. 12"Má tərəmwi mungə kə na nata kwa ghi-njə ngyi, hyá wuntyi ká mbəmbəgə mungə má nakə dzəmə mbəgə; waləka awa patlə dzəgə mbəlyi nggərəkə tə́ hyá kalə, tazhe zəmə ngahya mbəgə ka kutə lə wsi "yagarə tsa. 13Paɗə ká mbəmbəgə mungə ngyi, tsá kutə zəzi-hya: hyá nggərəkə paɗə dənama-rahya tə́ wsi "yagarə tsa, a njə zəmə mbəgə-hya. 14Hyá dzəgə mpa lə Gamə Hyalatəmwə ba mbəlyi-njə lə jiri, tsá kə njə tsəkavə a ba kata hyá. Gamə tsa mwa, njə dzəgə gurehwi ká mbəmbəgə ngyi—təmburi Mbəgə mbweghe paɗə wuntyi ká mbəmbəgə njə; Tlamda mbweghe paɗə wuntyi tlamda-tlamda njə," əkwə. 15Ba mdi kə mnə Hyalatəmwə tsa gə sha rá nee, "Má dələ kə na nata ndza maləa tə ngyi nə, mbəlyi kúkulə səkə tə hyə dadamə, mbəlyi lə vəcə dadamə. 16Má tərəmwi mungə kə na nata tsa ba wsi "yagarə tsa nə, hyá dzəgə dlənata karawa tsa, a ba wsətə wsha-njə həlangə; njə dzəgə ndza məntərasi, kəlama wsi. Hyá dzəgə zəmə tlyi gwa-ranjə mwa, a ba ndintə njə́ lə ghwi. 17Təmburi wuri Hyalatəmwə kə fəyə wsha ngyi kwa mni-hya, a hyá mələrəshə wsi kə njə "i mələ mə́. Təmburi tsətsə nda səkə hyá fəyə zəzi-hya ka kutə, a ba nggərəkə dənama-rahya paɗə tə́ wsi "yagarə tsa, a njə ndza ka mbəgə-hya, nda səkə vəcə Hyalatəmwə səkə ndza təratllə. 18Má malə kə na nata tsa nə, njə́ mələmi bwa, tsá kə gure ká mbəmbəgə kwa wdunya," əkwə.


text: 1Ndzəkəŋushi'inəki ətsə 'wii Əntaŋfə tuunə noonə koona ndzaanə ka ənjaakii, buurətəmə tə Yeesu. Ma ca, masləkee əndə nə ci, kə shi ci ka ndzaanə ka maɗuunə limanə ŋga gooŋgaanə caama baaba. 2Ma ca, kə ta'i Əntaŋfə tə ci kaa ca ɗa slənaakii. Kə luuvə ci əsə tə patənə ŋga sətə bii Əntaŋfə ka ci, makə sətə shi Muusa a luuvə patənə ŋga sətə bii Əntaŋfə ka ci, ca slənə ahada ənji yi ŋga Əntaŋfə. 3Amma kə dəɓee ənjə a vii ɗuunuunə ka Yeesu palee ka Muusa, makə sətə ci ənjə a vii ɗuunuunə ka əndətə ghənyi ya palee ka yikii. 4Taa ŋgutə yi patə, tə'i əndətə ghənyi. Amma Əntaŋfə ghənyi patənə ŋga uushi'inə. 5Ma Muusa, əndətə slənyi də gooŋga asəkə yi ŋga Əntaŋfə nə ci. Slənaakii ɓaarii ka ənji tə sətə ci Əntaŋfə a ba aakəŋwa. 6Amma ma Aləmasiihu, uuzətə yi ŋga Əntaŋfə nə ci, əndə luu aya əsə. Ci ca ɗa ŋwaŋuunə asəkə yi ŋga Əntaŋfə. Amə nə yaakii, amma see a kəŋaamə ndihə ndihə, ama ka naamə dəŋə ka muudinə. 7Acii ha'ə, makə sətə bii Malaaɓa Ma'yanə, “Ma ənshinə, maɗa kə fii unə uurakii, 8fatəmə tə ci, goona huurəgi ədzəmuunə, makə sətə shi dzədzəshi'inuunə a huurəgi saa'itə tii agi bilinə, waatoo, saa'itə kaaree tii ka ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, təya təɓə tə ci əsə. 9Əŋki Əntaŋfə, ‘Ma agi bilinə, kə tiɓə dzədzəshi'inuunə tə nyi, dagyanə tii kə nee ka slənaaki agi fəzə ənfwaɗə pu'unə. 10Acii ha'ə, kə ɓəzhi səkəki aashi ənjita, əŋki nyi, kə zii tii, kə təkuree tii ka shii rəgwaaki. 11Də ha'ə, ɓəzhi səkəki aashitii, nya jiɗə, əŋki nyi, paa tii ka mbu'unə aanə hanyiitə vii nyi ka tii kaa təya əpisəkə davə!’ ” 12Ndzəkəŋushi'inəkya, nəhəmə noonə nə acii ga əndə'i əndə a shigi ahadoonə ətə ɗii rəgwaakii bwayakii, waatoo, paa ci gi'i tə Əntaŋfə, wata ca ŋusləgi a rəgwa Əntaŋfə Əndə vii əpinə. 13Amma ma səndə ɗanuunə, tsakəməshinə uusəra patə, acii ga taa mi a kavə tuunə ka slənə 'waslyakəənə, ədzəmuunə a huurəgi. Dəmə aakəŋwa də tsakəshinə ha'ə, maɗa ma'ə saa'itə ci ənjə a 'wa ‘Ənshinə’! 14Acii ma amə, maɗa kə ndzaa amə ndihə ndihə agi uushi'iitə 'watəgyaamə vii gooŋga agyanəkii daga ka 'watəginə ca'ə ka muudinə, kə ndzaa ci ətsa, uushi rəŋwə naamə da i Aləmasiihu. 15Kə ndzaa ci makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə oo'i, “Ma ənshinə, maɗa kə fii unə uura ŋga Əntaŋfə, fatəmə tə ci, goona huurəgi ədzəmuunə makə sətə shi dzədzəshi'inuunə a huurəgi, saa'itə kaaree tii ka ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.” 16I wu saŋə sha fii uura ŋga Əntaŋfə, təya kaaree ka ŋwaŋuunaakəya? Əntaa patənə ŋga ənjitə ŋgiragi Muusa tə tii anə hanyinə ŋga Misəra kwa? 17Aashi i wu saŋə ɓəzhi səkə ŋga Əntaŋfə fəzə ənfwaɗə pu'una? Əntaa aashi ənjitə ɗii 'waslyakəənə, təya kwaalagi, təya məətəgi agi bilinə kwa? 18Ya saa'itə ji'i Əntaŋfə oo'i, paa tii ka mbu'unə aanə hanyiitə vii ci ka tii, paa tii ka əpi səkə davə əsə, agyanə i wu saŋə waɓi ci ha'a? Tii nə ənjitə pooshi tii fii waɓənaakii. 19Yoo, kə nee amə ɗii kə təkuree tii ka mbu'unə aanə hanyinəkii acii paa tii vii gooŋga ka Əntaŋfə.


text: 1Ma əndətsə ɗii ləməkii Maləkisadakə, ŋwaŋwə ŋga vəranə ŋga Saliimə nji ci, limanə ŋga Əntaŋfə maɗuunəkii nə ci əsə. Ma agi saa'ikii, Ibərahiima a ənya ka ha ŋga panə, hatə zamagi ci də meeminə ənfwaɗə, kə gi Maləkisadakə ka gəŋwayanə da ci a rəgwa, ca ɗa ka ci barəkaanə. 2Wata Ibərahiima a ŋgərə uushi'iitə fə'ya ci ka ha ŋga panə, ca təəkəpaa kurəgə pu'u pu'u, ca ŋgərə kurəgə rəŋwə rəŋwə, ca vii ka ci. Ma ləmə Maləkisadakə, makə bana, ŋwaŋwa əndə gooŋga. Makə ɗii ci ŋwaŋwə ŋga Saliiməf nə ci, ci ca ɓaarii oo'i ŋwaŋutə ca kira ndzaanə agi jamənə nə ci. 3Ma ca, pooshi ənji shii tə dii taa məci taa dzədzəshi'inəkii, pooshi ənji shii saa'itə pwayi ənji tə ci taa saa'i ŋga əntənaakii əsə. Amma ma ci, makə ŋga Uuzənə ŋga Əntaŋfə nə ci, waatoo limanə ŋga ha'ə ndəŋwə ndəŋwə. 4Buurətəmə ŋga'ə tə ɗuunuunə ŋga Maləkisadakə. Kə ŋgirə dzədzəshi'inaamə Ibərahiima uushi'itə fi'ya ci agi panə patə, ca təəkəpaa kurəgə pu'u pu'u, ca ŋgərə kurəgə rəŋwə rəŋwə, ca vii ka Maləkisadakə. 5Wiitsə boo, ma limanyiitə agi slikərənə ŋga Leewi, ka tii bii bariya luu kurəgə rəŋwə agi pu'u acii ənji Isərayiila, taa ŋgahi tii maa, jijinyinə ŋga Ibərahiima nə tii. 6Amma ma Maləkisadakə, əntaa ahada slikərənə ŋga Leewi nə ci, amma patə da ha'ə ka ci vii Ibərahiima kurəgə rəŋwə agi pu'u, ca ɗa barəkaanə ka Ibərahiima, waatoo, ka əndətə ɗii Əntaŋfə ka ci aləkawala. 7Kə shii amə paŋgəraŋə oo'i, ma əndətə ca ɗa barəkaanə, kə palee ci ka əndətə ca luu barəkaanəkii də ɗuunuunə. 8Ma ənjitə ca luu kurəgə rəŋwə agi pu'u, waatoo, jijinyinə ŋga Leewi, ənjitə məəki nə tii. Ma Maləkisadakə, makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə, pooshi ənji nee ka waakii. Ka ci vii Ibərahiima kurəgə rəŋwə agi pu'u. 9Ma saa'itə vii Ibərahiima ka Maləkisadakə kurəgə rəŋwə agi pu'u, ka banə naamə, Leewi də naakii nə maa, kə vii ci ka ci, taa ŋgahi ma ŋga əna, jijinyinaakii ca luu kurəgə rəŋwə agi pu'u acii ənja. 10Ma bii amə oo'i, kə vii Leewi ka ci kurəgə rəŋwə agi pu'u, acii ma Leewi, rəŋwə nə ci agi jijinyinə ŋga Ibərahiima. 11Ma saa'itə vii Əntaŋfə bariya ka ənji Isərayiila, waatoo saa'itə slikərənə ŋga Leewi a ɗa limaanə, pooshi mbu'i ka sətə mwayi Əntaŋfə. Maci ma fii unə kə mbu'i, kaɗa pooshi nafa ŋga kira əndə'i limanə ətə nyi'u dərəpə ŋga Maləkisadakə, ca bwasee ka ŋga Haruna uuzənə ŋga Leewi. 12Maɗa kə zhi'i ɗa limaanə aagyanə əndə'i slikərənə, tyasə ka zhi'unə nə bariya əsə. 13Acii ma Slandanaamə ənə ciina waɓə uushi'iitsə agyanəkii, agi əndə'i slikərənə pamə shigi ci. Ma agi slikərəətsa, pooshi agitii sha ɗii limanə taa ɗa slənə anə ha ŋga ɗa sataka. 14Ma Slandanaamə, paŋgəraŋə a babara oo'i, agi slikərənə ŋga Yahuda shigi ci. Amma ma saa'itə waɓi Muusa agyanə limanyinə, paa ci 'wapaa slikərənə ŋga Yahuda. 15Ma sətsa, kə cakə shiginə paŋgəraŋə aa babara oo'i, kə shigi əndə'i limanə makə Maləkisadakə. 16Ma ndzaanaakii ka limanə, əntaa dagi bariya ŋga əndə shiŋkinə, amma dagi ŋgeerənə ŋga əpinə ətə ŋga ca'ə ndəŋwə ndəŋwə ndzaa ci ka limanə. 17Makə sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo'i, “Limanə nə hə ka ca'ə ndəŋwə ndəŋwə. Dərəpə ŋga Maləkisadakə nə'unəku.” 18Ma iirə bariyatə vii Əntaŋfə ka ənja, kə ŋgirə ci, ca uulagi, acii pooshi ŋgeerənə davə, pooshi ka luupaa ənja. 19Ma iirə bariyata, pooshi ŋgeerənə davə bahə kavə ənji shiŋkinə ka ndzaanə mambu'ukii agi slənatii. Kə kira Əntaŋfə matahu uushi ətə caama ka nə davə, kaama shii əntsahənə kədəhə aaɓiikii. 20Dagi jiɗənə ɗii Əntaŋfə ha'ə. Ma saa'itə kii ənji tə slikərənə ŋga Leewi ka limanyinə, əntaa də jiɗa. 21Amma ma Yeesu, ma saa'itə kii Əntaŋfə tə ci ka limanə, kə bii ci ka ci, əŋki ci, “Ma nyi Slandana, kə ji'i nyi, paa nyi ka ənə də ma əsə. Limanə nə hə ka ca'ə ndəŋwə ndəŋwə.” 22Ətsə ha'ə ɓaarii kaamə oo'i, ma Yeesu, ŋga matahu aləkawala ndzaa ci ka əndə rəgwa. 23Ma limanyiitə ŋga ŋukə, laŋə nji tii, acii kə nji wa ŋgəərəgi tə tii anə limaanə. 24Amma ma Yeesu, ma limaanaakii, pooshi ka dzəginə anəkii, acii kə ndzaa ci da i əpinə ka ca'ə ndəŋwə ndəŋwə. 25Acii ha'ə, tə'i ci da ŋgeerənə taa guci patə ŋga luupaa tə patənə ŋga ənjitə ca shi aaɓii Əntaŋfə daciikii, acii tə'i ci da əpinə ŋga ha'ə ndəŋwə ndəŋwə, ca ɗa də'wa ka putatii. 26Ma Yeesu, ci nə maɗuunə limaatə caama moo. Malaaɓakii nə ci, pooshi sə ŋga idəpaanə ashikii, tsaŋə nə ci agi ma'waslyakə ənja, ca ndərəvə dzakə dagyanə səkəntaŋfə. 27Ma ca, rəŋwə dyaŋə ɗii ci sataka, waatoo, ətə vigi ci naakii nə, ca ɗagi də sataka ka putə ŋga 'waslyakəənə ŋga ənja, paa ci ɗii makə ŋga hara limanyiitə ca ɗa sataka uusəra patə. Ma təya, agi ɗanə nə tii sataka ka natii 'waslyakəənə zəku'i taabu'u ɗanə tii ka 'waslyakəənə ŋga hara ənja. 28Ma bariya ŋga Muusa, kə kii ci madiigərə limanyinə taa ŋgahi tə'i uushi'inə laŋə ətə ca palee ka ŋgeeriitii. Amma, ma ɗa aləkawalə ŋga Əntaŋfə də jiɗa, daaba'ə bariya ɗii ci. Ci kavə tə Uuzənaakii. Ma ca, mambu'ukii nə ci ka ca'ə ndəŋwə ndəŋwə.


text: 1Ɓal dɔgɨ gɨde e sɔ go tɨ, m-təl m-aw Jorijaləm tɨ gogɨ ɓəy. J-aw naa tɨ kɨ Barnabasɨ. Madɨ Tɨtɨ aw səje naa tɨ tɔ. 2M-təl m-aw Jorijaləm tɨ gogɨ tadɔ Luwə tḛḛ kɨ dɔ adɨ-m kadɨ m-aw gogɨ. M-aw m-ɓar njé kɔr no̰ njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm tɨ, kɨ dɨje ooi ta ləde, dam kare, m-ɔr-de gɨn Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨsɨ m-ɨlə mbḛe dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. M-ɔr-de gɨne be mba kadɨ kɨlə je kɨ m-ra kəte kɨ e kɨ nay kadɨ m-ra ɓəy kɨn e kɨ ndangɨ kare al. 3Madɨ kɨləm Tɨtɨ kɨ e səm e Gɨrəkɨ, nə dəw madɨ kɨ ɨndə gu dɔe tɨ kadɨ ɨjə mɔtɨne goto. 4Ta lə kɨjə mɔtɨ, e ta lə ngako̰ je je kɨ ngom, kɨ rəi uri danje tɨ kɨ go ngə̰y ə gei kadɨ tə Tɨtɨ ɨjə mɔtɨne. Dəwe je kɨn rəi uri danje tɨ kadɨ n-gəri gɨn taa kɨyə̰ taa ləje kɨ Jəju Kɨrɨsɨ taa-je ɨyə̰-je taa. NDɨgi kadɨ je ɓəə je gɨn ndu-kun tɨ. 5Nə ngon dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be ka j-ɨyə̰ j-adɨ-de kadɨ dumi dɔje al. Be mba kadɨ ta kɨ rɔjetɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨn to-n lo tone tɨ mbata ləsi. 6Nɨngə dɨje kɨ əi njé kɔr no̰ njé kaw-naa je, kɨ əi je ə əi dɨje kɨ ndəge je ɨsɨ ooi ta ləde, usɨ-m dɔ ke kɨ boy tɨ ləde al. Tadɔ Luwə oo dəw madɨ təkɨ e kɨ ngay ɨtə made al. Nɨngə dɨje ka kɨn ɨndəi gu dɔm tɨ kadɨ m-ra nḛ madɨ kɨ rangɨ al tɔ. 7Nḛ kare kɨ gəri, gəri kadɨ Luwə ə adɨ-m kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. Adɨ-m təkɨ adɨ-n Pɨyər e nje kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ dan Jɨpɨ je tɨ ka kɨn be tɔ. 8Luwə ɨndə Pɨyər adɨ e nje kaw kɨlə rɔ Jɨpɨ je tɨ, ə ɨndə-m adɨ mi nje kaw kɨlə rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɔ. 9Jakɨ nɨm, Pɨyər nɨm, Ja̰ nɨm ə əi dɨje kɨ ndəge je ooi-de kadɨ əi tɔgɨ njé kaw-naa je. Nɨngə əi je wa kɨn ka gəri kadɨ kɨ rɔjetɨ, Luwə ə ɨlə kɨlə kɨn jim tɨ, kɨ go me-majɨ tɨ lie. E be ə, adi-je ji ko̰de adɨ j-uwə təkɨ ndude e naa tɨ səje kadɨ je j-aw rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al ə əi je awi rɔ Jɨpɨ je tɨ tɔ. 10Nḛ kɨ dəji-je, e kɨndə kəm go njé ndoo je tɨ. Nɨngə e kɨn e nḛ kɨ m-ɨndə kəm go tɨ majɨ m-ɨsɨ m-ra tɔ. 11Lokɨ Pɨyər re A̰tɨyosɨ tɨ, ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al, adɨ m-ndange ta kəm dɨje tɨ. 12M-ndange, tadɔ, kəte no̰ kadɨ dɨje madɨ kɨ Jakɨ ɨlə-de rəi tḛḛi rɔde tɨ, Pɨyər uso nḛ naa tɨ kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al. Nə lokɨ dɨje kɨn rəi tḛḛi rɔde tɨ, Pɨyər ɔr rɔne gogɨ, mbatɨ kuso nḛ kɨ dɨje kɨ uso səde nḛ kəte ka kɨn. MBatɨ kuso səde nḛ, tadɔ ɓəl njé kɨjə mɔtɨde kɨ oo-de. 13Ra adɨ njé kaw-naa je kɨ na̰ je kɨ əi Jɨpɨ je, ndaji Pɨyər me tulə rɔ naa tɨ kɨn tɔ. Bɨtɨ kadɨ Barnabasɨ wa kɨ dɔne osɨ me hal kədɨ kəm-naa tɨ ləde ka kɨn tɔ. 14Lokɨ m-o kadɨ nḛ rade un go rəbɨ kɨ rɔjetɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ al, m-əl Pɨyər ta kəm dɨje pətɨ m-ə nə: «Re ḭ kɨ ḭ Jɨpɨ, ɨyə̰ nḛ ra Jɨpɨ je, ə ɨra nḛ lə Jɨpɨ je al, e go tɨ al kadɨ ɨndə gu dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al kadɨ rai nḛ lə Jɨpɨ je.» 15J-əi nɨngə, j-əi Jɨpɨ kojɨ ɓe je, ɓɨ j-əi ndəgɨ dɨje kɨ njé ra majal je kam al. 16Jɨ gər kadɨ Luwə tɨdə dəw dəw tɨ ləne kɨ takul kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ par, ɓɨ kɨ go rəbɨ ra go ndu-kun tɨ lə Mojɨ al. E be ə, je wa ka, j-un meje j-adɨ Jəju Kɨrɨsɨ mba kadɨ Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ. Ɔr ta dɔje tɨ kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ ɓɨ kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ al. Tadɔ dəw kare kɨ Luwə a ɔr ta dɔe tɨ kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ goto. 17Kɨn ə re, je Jɨpɨ je, jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ nɨngə, tɔjɨ kadɨ je njé ra majal je tə ndəgɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al be tɔ. Ə se e kɨn tɔjɨ kadɨ Kɨrɨsɨ e nje ra kɨlə lə majal wa? Jagɨ e be al. 18Nɨngə, re m-təl m-aw go ndu-kun je tɨ kɨ m-ɨyə̰-de kɔ kəte kɨn ɓəy ə, mi wa m-tɔjɨ kadɨ mi nje kal dɔ ndu-kun. 19Kɨ ɔjɨ dɔ ndu-kun, m-oy koy kɨ e ndɨgɨ lə ndu-kun, mba kadɨ m-ɨsɨ kɨ dɔm taa mbata lə Luwə. Mi kɨ ɓə kagɨ-dəsɨ tɨ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. 20Nɨngə kɨsɨ-m kɨ dɔm taa, e mi ə m-ɨsɨ kɨ dɔm taa al, nə e Kɨrɨsɨ ə ɨsɨ me darɔm tɨ. Kɨsɨ-m kɨ dɔm taa dəw tɨ, m-ɨsɨ me kadɨ-me NGon Luwə tɨ. NGon Luwə kɨ ndɨgɨ-m ə adɨ rɔne mbata ləm. 21Nɨngə, m-ndɨgɨ kadɨ ra majɨ lə Luwə kɨn e nḛ kɨ kɔ kare al. Tadɔ re e kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ ə Luwə ɔr-n ta dɔ dəw tɨ nɨngə, koy lə Kɨrɨsɨ e nḛ kɨ ndangɨ kare ba.


text: 1Njə́a vəcəa, səkə va rá Bulus ba Silas lə Timotawas; Dzəgə tə́ yə mbəlyi kə zəli pəlyə Tasalonika, yə mbəlyi ka nga Hyalatəmwə Ta-ramyi ba ka nga Yesu Kristi Tlamda: 2Á Hyalatəmwə Ta-ramyi ba Tlamda-myi Yesu Kristi nggə yə barəka ba hinigwe ra mni. 3Kə hitəgwa ba yə́ "usa Hyalatəmwə wamara vi tazhe yə, nggwasama, təmburi tə kələgwa mbərəsa-rayə dabwaa; má "ighi ncə yə tə́ kwavati-yə mwa, tə mtsəhəgwa dabwaa. 4Təmburi tsətsə mənə nda ɓwa ghi yə́ lə yə tə́ mbəlyi kə zəli tə wamara nkwa. Má ɓwa ghi-yə́ tsa, njə́ mbweghe tsá kə yə səsəwihwi zaka mbwara bwanyə kə mbəlyi ɗa yə lə, lə tsá kə mbərəsa-rayə njigwe lə dənama mə bwanyə ngyi. 5Má bwanyə ndza yə mə ndzaranjəa, wuri kə ncətə nee, jiri wsi kə Hyalatəmwə mələ tə́ mbəlyi; təmburi səkə kə bwanyə ngyi dzəgə njə fə yə ka mbəlyi wuri tsəramə dzəmə mbəgə-njə, tsá ndza yə sa bwanyə səkwa təmburi. 6Pakatə, jiri wsi mələ Hyalatəmwə: má tə́ mbəlyi kə savə yə bwanyə ngyi, Hyalatəmwə dzəgə nggərəkə bwanyə; 7a má tə́ yə mbəlyi ndza sa bwanyə va hyá, ba tə́ yə́ mwa dəwa, njə dzəgə nggə myi mkyəgwa lə zəzərə ndza, vəcirəvi kə Tlamda-myi Yesu dzəgə səkwa məɓa tamwə lə mbəlyi kukulə kə mnə-njə məɓa. 8Səkwa-ranjə tsa venkwashə mwa, kala ghwi kə tsə wanggə; lə ghwi dzəgə njə wtsa mbəlyi má sənata Hyalatəmwə, ba paɗə mbəlyi kə kə́lyə kə həwəshə habarə Yesu Tlamda-myi. 9Hyá dzəgə sa bwanyə má kəri batə wavi, tsá kə dzəgə zantə hyá kashasha; hyá dzəgə ndza ndafə tə ndza tá Tlamda lə paɗə kulə dənama-ranjə batə wavi. 10Má səkə-njə tsa venkwashə, tazhe tlayi humə səkə va mbəlyi-njə, lə həwə səkə va paɗə mbəlyi kə mbərəsa lə njə́ mənə; mə mbəlyi-njə ngyi yə mwa dəwa, təmburi wuri yə kə mbərəsa lə vəcə Hyalatəmwə kə yə́ gətə yə. 11Təmburi tsətsə mənə nda mələ adəwa yə́ kəvi-kəvi tazhe yə: tə gədyi Hyalatəmwə-myi yə́, a njə mələ tlə́nə-njə kwa mni-yə, a yə ndza ka mbəlyi tsəramə tlayi mkyə kə njə kata yə tə́a; lə barəka-ranjə mwa, ba njə nggə yə dənama kə mələ wamara wsi ndərə kə yə "i mələ səkwa tə mbərəsa-rayə lə njə́. 12Tsətsə dzəgə Tlamda-myi Yesu tlayi humə səkə va yə; má yə mwa, yə dzəgə tlayi humə səkə va njə́ dəwa, lə barəka ra Hyalatəmwə-myi ba Tlamda-myi Yesu Kristi.


text: 1Malamar ga hay, kâ tərum tebiye kurom eye ndo matətike tay ha ndo hay bay. Sərum ha nəmay neheye nəmaa tətikateye a ndo hay aye ta gameye sariya ma ziye i ndo siye hay. 2Nəkway tebiye faya ka gakweye mənese. Taɗə ndoweye faya ma tsikiye me ze məge mənese na, neŋgeye ndo i deɗek. Kə sla ɗa məgay metsehe a bo ŋgay. 3Dzalum ka pəles təday. Ka pakway ɓəre a bazlam a pəles na hərwi ada mâ rəhakway ha gər ada ma zəŋgaliye tsəveɗ nakə a sakway aye. 4Zəbum ka kwalalaŋ i yam bagwar eye. Kwa taɗə bagwar eye hay bəbay ada mətasl faya ma vəzliye ta gədaŋ ma diye ha bəbay na, ndo faya ma geye metsehe tə wuye andaya tsekweŋ hərwi ada mâ ye a təv nakə a say aye. 5Ɗərneh i ndo na, andza niye dərmak. Kwa neŋgeye tsekweŋ bəbay na, ma sliye məɗəslay ha gər a bo tə wu bagwar eye hay. Zəbum! Ako tsekweŋ na, ma təmiye kəsaf bagwar eye tebiye təlmeɗ təlmeɗ. 6Ɗərneh i ndo bəbay andza ako. Mənese i məndzibəra na, mə ɗəma, mə bo kway. Faya ma nasiye ha bo tebiye. Ma vatiye ako nakə ma dziye ha məsəfəre i ndo tebiye. Ako niye a yaw na ma ako nakə ma mbatiye bay ka tor eye. 7Ndo hay ta sliye faya məgay metsehe a wu hay tebiye, ta sliye faya ka wu i pesl hay, ɗiyeŋ hay, dədœ hay ada tə kəlef dərmak. 8Ane tuk na, ndo hay ta sliye faya məgay metsehe a ɗərneh bay. Neŋgeye na, wu nakə lele bay aye. A sla faya məndze səkeffe bay. Neŋgeye maraha eye ta muwar nakə ma kəɗiye ndo aye. 9Ta ɗərneh na, ka zambaɗakweye ha a Mbəlom Bəba kway, ada ka vəlakweye tay ha mezeleme a ndo neheye a ge ka mandzəkit bo ŋgay aye dərmak. 10Bazlam i mazambaɗay a Mbəlom ta məvəle mezeleme a ndo a yaw mə huɗ i bazlam eye nəte. Malamar ga hay, mâ təra andza niye bay. 11Yam nakə a tsəhən aye ta yam nakə hərwak hərwak aye ta ŋgəzaweye ma bəɗiyem eye nəte ɗaw? 12Malamar ga hay, sərum gurov ma sliye faya məwe tetəɗœz ɗaw? Werepezl ma sliye faya məwe gurov ɗaw? Yam nakə a tsəhən aye na, ma ŋgəzaweye yam nakə a tsəhən bay aye bay. 13Ndo i metsehe andaya mə walaŋ kurom ɗaw? Ndo i ndaraw andaya ɗaw? Mâ bəzay ha metsehe ŋgay ta məge məsler ŋgwalak eye hay ada mâ həna ha gər ŋgay ka dala. 14Agəna nəkurom sələk eye, ada ɗərev kurom ɗuwekeke, ada faya ka dzalumeye ka bo kurom eye ɗekɗek tsa dərmak. Taɗə kə ge andza niye na, kâ ŋgalakum bay ada kâ rawum me ka deɗek bay. 15Slala i metsehe niye na, a yaw abəra ka təv i Mbəlom bay, nakay na, i məndzibəra. Məsəfəre i Mbəlom andaya mə ɗəma bay, wu i ndo zezeŋ hay, a yaw mə həlay i Fakalaw. 16Taɗə ndo hay sələk eye hay ada faya ta dzaliye ka bo tay eye ɗekɗek na, wu hay ta diye ka bo ta tsəveɗ eye sa bay ada slala i wu neheye lele bay aye ta ndohwaweye dərmak. 17Ane tuk na, metsehe nakə a yaw abəra ka təv i Mbəlom aye na, wal. Neŋgeye na, tsəɗaŋŋa, a vəl məndze zay mə walaŋ i ndo hay, neŋgeye ləfeɗeɗe, a sara ha gər toŋgwa toŋgwa bay, a sakay naha a ndo hay, a ge na, məsler ŋgwalak eye huya, a ŋgəna tay ha ka bo abəra ndo bay, ɗərneh mə bazlam ŋgay sulo təbey. 18Ndo neheye ta wuɗa məndze zay aye na, faya ta dzəniye siye i ndo hay ka məhute məndze zay. Wu nakə faya ta giye na, ma giye lele. Ma giye andza ta sləga wu a guvah ada tə dza wu nakə a ndzohw aye.


text: 1Ma daaba'ə ətsa, kə wiigi'i Yeesu anə hanyinə ŋga Galili, paa ci mwayi wiigi'inə anə hanyinə ŋga Yahudiya, acii ma Yahudiitə davə, kə aali tii rəgwa ŋga ɓələginə tə ci. 2Ma saa'ikii, kə uugi kumənatii mbəshanə, waatoo kumənə ŋga kuvə bəlinə. 3Wata əŋki ndzəkəŋushi'inə ŋga Yeesu ka ci, “Maɗuu, dzuu aanə hanyinə ŋga Yahudiya, kaa ənji nə'unə tə hə ətə davə a nee ka uushi'iitə cii kwa ɗaaɗa. 4Maɗa ŋga'ə ka ənda, kaa ənjə a shii tə ci ŋga'ə, paa ci ka umbee ka sətə cii kəya ɗaaɗa. Makə agi ɗaaɗanə nə hə uushi'iitsa, wa patənə ŋga duuniya a shii tə hə!” 5Ma bii ndzəkəŋushi'inəkii ka ci ha'ə, acii pooshi tii vii ka ci gooŋga. 6Wata əŋki Yeesu ka tii, “Ma saa'yaaki, ma'ə mambu'yamə. Ma unə, taa ŋgutə saa'i patə matahukii koonə. 7Acii pooshi ənji duuniya ka bərapaanə tuunə. Amma ma nyi, kə ɓiipaa nyi ka tii səka, acii agi dzənə nə nyi də seedanə agyanətii oo'i, bwayakii nə slənatii. 8Ma unə, dzəmə ka kuməətsa. Ma nyi, paa nyi ka dzənə acii ma'ə matahu saa'ikii mashimə ka nyi.” 9Makə bagi ci ka tii ha'ə, ca banee də Galili zəku'i. 10Makə pyalə ndzəkəŋushi'inə ŋga Yeesu ka kumənəkii, ca maɗə, ca palə naakii ha'ə. Də itə itə gi ci, paa ci gi paŋgəraŋə paŋgəraŋə. 11Gayinə ŋga Yahudiinə a nəəhə tə ci ka ha ŋga kumənəkii, təya ləgwa, “Maanə əndətə kwa?” 12Kə ɗaaɗii ənji matatahinə laŋə agyanəkii ahada daɓaala. Hara ənjə a ba, “Maŋga'ə əndə nə ci.” Əŋki hara ənji, “Pooshi, agi ŋusləginə nə ci də hara ənji a rəgwa.” 13Amma pooshi əndə ca ŋgəree ka uurakii ka waɓənə agyanəkii, acii kə ŋgwali tii acii gayinatii. 14Ma ətsə ənji agi hadahadanə ŋga kumənəkii, wata Yeesu a maɗə, ca dzəgərə aasəkə yi ŋga Əntaŋfə, ca dzəgunə ka ənja. 15Kə ɗii ka gayinə ŋga Yahudiinə ka sə ŋga hurəshishinə nə dzəgunənaakii, əŋki tii, “Iitə daa mbee əndənə ka uushi'inə ha'ə yoo, paa ci gi kurəŋə agi jigunyana?” 16Wata əŋki Yeesu ka tii, “Ma sənə cii kya dzəgunə ka ənja, əntaa dzəgunənaaki saaki, amma dacii Əndətə sləkee ka nyi ca shi. 17Taa wu patə ca moo slənə sətə ci Əntaŋfə a moo, ka taarapaaginə nə ci ahada sənə cii kya dzəgunə ka ənja, ka shiinə nə ci taa dacii Əntaŋfə ca sha, taa ŋga naaki nə cii kya waɓə. 18Ma əndətə ca waɓə ŋga naakii na, alə ɗuunuunə cii kəya alə ka naakii na. Amma ma əndətə ca moo ɗuunuunə ka əndətə sləkee ka ca, ci nə əndə gooŋga, pooshi sə ŋga idəpaanə ashikii. 19“Ma Muusa, ci vii koonə bariya, amma pooshi unə nə'utə bariyakii. Ci ɗii cuuna alə rəgwa ŋga ɓələginə tə nyi.” 20Əŋki daŋkana ka ci, “Ma hə ɗiya, tə'i uushi ca ndəərə aanəku! 21Wu saŋə ca alə rəgwa ŋga ɓələginə tə ha?” Yeesu a ba ka tii, “Kə ɗii nyi əndə'i sə ŋga hurəshishinə uusəra ŋga əpisəka, kə ɗagi koonə patə ka sə ŋga hurəshishinə. 22Kə bii Muusa koonə, ryaminagi manjeevənə goonə. Taa agi uusəra ŋga əpisəka maa, agi ɗanə nuunə ha'ə. Shiimə əsə, əntaa Muusa 'watəgi ɗanə ha'ə, amma dzədzəshi'inuunə. 23Yoo, maɗa kə ryaminii ənji uuzənə agi uusəra ŋga əpisəka acii ga ənjə a taŋəgi bariya ŋga Muusa, ka mi ɗii cuuna ɓəzə səkə aashiki acii mbəɗəpaa nyi də əndə uusəra ŋga əpisəka? 24Bwaseemə ka lagi gəŋwanə də sətə cuuna nee də ginuunə. Amma lamə gəŋwanə də rəgwakii.” 25Wata əŋki hara ənji Urusaliima, “Əntaa tə əndətsə ci gayinə a moo ɓələginə nii? 26Tsaaməmə, waatsə ka waɓənə ahada ənji patə, amma pooshi uushi cii təya jikə ka ci. Mbu'u ma nə tii ka nəhənə, ci nə Mataɗəkii ŋga Əntaŋfə. 27Amma ma əndətsa, kə shii amə hatə shi ci davə. Ma Mataɗəkii, pooshi əndə na shii taa da nii kəya shi.” 28Ma Yeesu a dzə də dzəgunənə ka ənji asəkə yi ŋga Əntaŋfə, ca ŋgəree ka uurakii ka ləgwanə, əŋki ci, “Kə shii unə tə nyi kwa? da shi nya? Əntaa də ŋga naaki nə shi nyi, Əndə sləkee ka nyi. Ma ca, əndə gooŋga nə ci, pooshi unə shii tə ci. 29Amma ma nyi, kə shii nyi tə ci, acii daciikii shi nyi. Ci sləkee ka nyi əsə.” 30Wata təya ɗa gazhi'waanə ŋga kəsənə tə ci, amma pooshi əndə kavə ciinə aashikii, acii ma'ə saa'yaakii mambu'yamə. 31Amma laŋə agi daɓaala vii ka ci gooŋga, əŋki tii, “Maɗa kə shi Mataɗəkii, kadə nii kəya ɗaaɗa sə ŋga hurəshishinə palee ka ətsə ŋga əndətsə nii?” 32Kə fii Farisanyinə daɓaala a ɗaaɗa matatahinə agyanə Yeesu, wata təya maɗə, tii da matakəŋwanyinə ŋga limanyinə, təya sləkee ka soojiinə ka kəsənə tə ci. 33Wata əŋki Yeesu, “Ma'ə nyi ka ta'aveenə doonə gi'u. Ma daba'əkii, ka palənə nə nyi aaɓii Əndətə sləkee ka nyi. 34Ka alənə nuunə tə nyi, amma pooshi unə ka neenə ka nyi, pooshi unə na mbu'u ka hatə nii kya ndzaanə.” 35Wata əŋki gayinə ŋga Yahudiinə ahadatii satii, “Aama daa cii kəya dzə bahə pooshi amə na nee ka ca? Aasəkə vəranyinə ŋga Gərikə hatə ɗii ənji gaamə cii kəya dzə kwa? kaa ca dzə ka dzəgunənə ka ənji Gərika? 36Acii kə bii ci, ka alənə naamə tə ci, pooshi amə na nee ka ci, pooshi amə ka mbu'unə ka hatə nii kəya ndzaanə. Mi cii kəya moo banə saŋa?” 37Ma ka muudinə ŋga uusəra ŋga kuməəta, waatoo maɗuunə uusəra ŋga kumənəkii, kə maɗətə Yeesu ahada daŋkana, ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Taa wu patə ci meegiirənə a ɗa tə ci, wa ca shi aaɓiiki, ca shi ka sa ma'inə. 38Makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə, ma əndətə vii ka nyi gooŋga, ka shiginə nə gəərə ŋga ma'iitə ca vii əpinə a ədzəməkii.” 39Ma waɓi Yeesu ətsa, agyanə Ma'yanə ŋga Əntaŋfə waɓi ci. Ci nə ənji nə'unə a upaa. Ma ka saa'ita, ma'ə tii ma'upaamə zəku'i, acii ma'ə Yeesu ma'upaamə ɗuunuunə dagyə. 40Makə fii hara ənji ahada daŋkana ca ba ha'ə, əŋki tii, “Ma əndətsa, tanyi ci nə anabi ətə bii ənji na shi.” 41Hara ənji əsə, əŋki tii, “Mataɗəkii nə ci!” Amma ma hara ənji, kə bii tii, “Pooshi Aləmasiihu ka shinə da Galili! 42Ma bii malaaɓa ləkaləkatə, jijinə ŋga ŋwaŋwa Dawuda na ndzaa ka Mataɗəkii. Də Bayitilaama nə ənjə a poo tə ci əsə, waatoo vəraatə nji Dawuda davə.” 43Acii ha'ə tə'i təəkəshinə ahada daŋkana putaakii. 44Ŋga'ə ka hara ənji kaa təya kəsə tə ci, amma pooshi əndə kavə ciinə aashikii. 45Wata kə ənyi soojiinə satii. Makə mbu'i tii, ləguyi limanyinə da Farisanyinə ka tii, əŋki tii, “Mi pooshi unə kira tə ci kwa?” 46Əŋki soojiinə ka tii, “Pooshi əndə sha waɓə makə ŋga əndətsa!” 47Wata əŋki Farisanyinə ka tii, “Kə ŋusləgi ci duunə noonə əsə kwa? 48Kə shuuna fii rəŋwə agi gayinə taa rəŋwə agi Farisanyinə a vii ka ci gooŋga nii? 49Ma daŋkanata, ma vii tii gooŋga, acii pooshi tii shii bariya ŋga Muusa. Acii ha'ə tə'i naalanə agyanətii.” 50Yoo, ahadatii nə Nikoodaməsə, waatoo əndətə sha gi aaɓii Yeesu. Wata əŋki ci ka tii, 51“Maɗa nə'utə sətə bii bariya gaamə, pooshi amə ka lagi gəŋwanə ka əndə, amə ma'ə mafatəmə ŋga'ə tə sətə ɗii ci.” 52Əŋki tii ka ci, “Əndə Galili nə hə əsə kwa? Buurətə ŋga'ə tə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə. Davə shiinəku, ma də Galili, pooshi anabi ka shiginə.” [ 53Wata ənjə a təəkəgi satii aasii.


text: 1Yoo, kə əncahə ənji luu tsəka da ma'waslyakə ənji patə aaɓii Yeesu ka fa sətə cii kəya ba. 2Asee agi dzənə nə Farisanyinə da maliminə də ŋguŋgunənə, təya ba, “Əndətsə uura, ka mi saŋə cii kəya luu ma'waslyakə ənji, ca adə ka ha rəŋwə da təya?” 3Wata Yeesu a ɗa ka tii misaali, əŋki ci, 4“Yaci tə'i əndə agyuunə da bagiinaakii gya'ə, wata rəŋwə agitii a zagi, iitə ɗanəkəya? Ka bwaseenə nə ci ka harakii ətə əliŋə pu'unə aji əliŋə ka zəmənə, ca dzə ka aalə tə ətə rəŋwə see maa nee ci. 5Maɗa kə lapaa ci bagata, ka ɗanə nə ci mooɗasəka, ka ŋgiravənə nə ci aatsa uurakii, ca pyalyagi aasii. 6Maɗa kə mbu'ya ci aasii, ka 'waa'watənə nə ci tə guviinəkii da guvayiinaakii, ka banə nə ci ka tii oo'i: ‘Ɗaamə ka nyi mooɗasəka, acii ma bagaaki ətə shi a zagi, kə nee nyi!’ 7Wanyinə ca ba koonə: ha'ə əsə nə Əntaŋfə da malaa'ikanyinə dadagyə. Maɗa kə baa ma'waslyakə əndə rəŋwə ka Əntaŋfə, ka ɗanə nə tii mooɗasəkə putaakii, palee ka putə ŋga ənji əliŋə pu'unə aji əliŋə ətə ca 'wa natii nə də ənji gooŋga; waatoo, ma nə tii ka bana, pooshi uushi ci təya baa ka Əntaŋfə ka putakii.” 8“Yaci tə'i minə da kwaɓatə hwaslə pu'wa, kə ŋgirə hwaslə rəŋwə agikii, kə zagi, iitə ɗanəta? Paa ki ka kavə gunə aasəkə garəkuwa, kya taasəgi kuva, kya aalə də samə, kaa kya nəhee kwa? 9Maɗa kə lapaa ki kwaɓakii, ka 'waa'watənə nə ki guviinətə da guvayiinatə, ka banə nə ki ka tii oo'i: ‘Ɗaamə ka nyi mooɗasəka, acii ma kwaɓaaki ətə sha zagi, kə nee nyi!’ 10Wanyinə ca ba koonə: ha'ə makə ətsə əsə nə malaa'ikanyinə ŋga Əntaŋfə. Maɗa kə baa ma'waslyakə əndə rəŋwə ka Əntaŋfə, ka ɗanə nə tii mooɗasəkə ka shaŋə.” 11Əŋki Yeesu əsə, “Tə'i əndə'i əndə sha ɗii da uuji ŋguyirənaakii bəra'i. 12Əŋki daranə ka dii: ‘Daada, vii ka nyi gyaɗalaaki agi sə ŋga zəmə də yaaku.’ Wata dəsənətii a ŋgərə uushi'inaakii, ca təkee bəra'i, ca ŋgərə rəŋwə, ca vii ka darata. 13“Ma baanə moona, daratə a tsəəkətə uushi'inaakii patə, ca ɗərəmagi, ca paləənəgi da i kwaɓakii ka madzaɗə hanyinə. Ma dava, kə ndzaa ci ka ɗa uura saawanə, kə zagi kwaɓata. 14Ma ətsə uudəpaa ci zamagi də kwaɓatə patə ha'ə, wata kə kulii məza maɗəfənə gatə də vəra. Wata kə ənəpaa ci ka ghəəlinə. 15Ca maɗə, ca dzə, ca gi'i əndə'i əndə davə gatə də vəra ka alə sləna. Əndətə a ba ka ci dzənə aa bilə ka gəra dagəliinə. 16Kə mwayi ci zəmə ŋga dagəliinə kaa ca əburə gyaɗə, amma taa zəməkii pooshi ənji nja vii ka ci. 17“Wata ca gwaŋə ka buurənə agyanə mandzaa tə ci. Əŋki ci ka naakii na: ‘Yoo, ŋgaaŋga'ə nə zəmə ga daadə asii ta'a! Ənji slənə ŋga daadə patə, agi zəmənə nə tii, ha'ə ca mbəɗaanə aciitii. Amma wanyinə ka əntənə ganə acii maɗəfənə. 18A ənə nyi saaki aa ha daadə, kaa nya dzə ka banə ka ci, Daada, kə ɗii nyi 'waslyakəənə ka Əntaŋfə da i ka hə patə. 19Mambu'umə nyi bahə ha 'wa tə nyi də uuzənaaku ma'ə. Ma ɗanəkwa, əsuu tə nyi makə sətə cii kwa əsə tə ənji slənaaku.’ 20Makə uudəpaa ci ɗatə hiimatsə ha'ə, wata ca maɗə, ca ŋgərə rəgwa aa ha dii. “Ma ətə ci ma'ə dzaɗə da yi gi'u, kə nee dii ka ci. Dii a nəhə tə ci təgugunə. Ca huyipaa ka guŋyanə da ci a rəgwa. Ca luu tə ci, ca fuuɗəgi tə ci pya'ə pya'ə a ədzəməkii. 21Əŋki uuzəətə ka dii: ‘Daada, kə ɗii nyi 'waslyakəənə ka Əntaŋfə da i ka hə patə. Mambu'umə nyi bahə ha 'wa tə nyi də uuzənaaku ma'ə.’ 22Amma əŋki dii ka lyawarənaakii: ‘Huyipaamə aasii, ŋgiramə kəjeerənə ətə palee də dagwaanə, una kavə ka ci aashikii. Ŋgiramə sə ŋga ciinə, una ŋgavə ka ci. Ŋgiramə ɓiɓinə əsə, una ŋgaaŋgavə ka ci. 23Əshamə masəɓərə la, lagimə uurakii kaa ənjə a dzəgə əndzanə, ama zəmə, ama ɗa mooɗasəka. 24Acii kə nee nyi, ma uuzənaaki ətsa, makə kə shi ca əŋki, amma waanə ənshinə. Kə shi ca zii, amma wanyinə kə nee ka ci.’ Wata təya gwaŋə ka ɗa mooɗasəka. 25“Ma saa'ikii, də bilə ama uuzanə nə gawə uuzənə ŋga əndəta. Ma ca shi aasii, makə mbu'ya ci kədəhə da ya, ma ca fa, dzaadzanə nə ənji uushi'inə, udzənə nə ənja. 26Wata ca 'watə əndə'i lawara, kaa ca ləgwa a makii taa mi ci ənjə a ɗa ha'ə. 27Əŋki lawarətə ka ci: ‘Ndzəkəŋu ənya, kə ɓilə duu masəɓərə la, acii kə nee ci, jamə ənya uuzənaakii.’ 28Wata gawə uuzəətə a ɓəzəgi səka. Ca naanagi ka dəmənə aasii. Shiginə nə dii, ca puutə tə ci kaa ca dəməgərə aasii. 29Amma əŋki gawə uuzəətə ka dii: ‘Tsaamuu, kə fəzhi nyi ŋgaaŋga'ə ka slənənə ka hə, mashimə nya naanii ka ɗa ka hə sətə mwayi hə. Amma, ma ka nya, mashimə ha vii taa uundzə əhwə kaa nya ɗa keenə də əndzanə da guviinəki. 30Amma, tsaamuu, makə shi uuzənaaku ətə zamagi də gənaaku ka tii da badawiinə ŋga makinə, la gbavə ɓilə hə ka ci.’ 31Wata əŋki dii ka ci: ‘Uuzənaakya, taa guci patə aɓiiki nə hə. Uushi'inaaki patə əsə, naaku nə ci. 32Kə dəɓee ama dzəgə əndzanə, ama ɗa mooɗasəka. Acii ma ndzəkəŋu ətsa, kə nee nyi, makə kə shi ca əŋki, amma waanə ənshinə. Kə shi ca zii, amma wanyinə kə nee ka ci.’ ”


text: 1A nəkurom wawa ga hay, wu neheye na watsakum naha aye na, hərwi ada kâ gum mezeleme bay. Ane tuk na, taɗə ndəray kə ge mezeleme na, sərum ha ndo məmakway bo andaya ka təv i Bəba kway Mbəlom. Ndoweye niye na, Yesu Kəriste. Neŋgeye ɗaɗa ma giye mezeleme bay. 2Neŋgeye na, a mət andza wu nakə tə vəlawa kəriye hərwi ada Mbəlom mâ pəsakway ha mezeleme kway aye. Mbəlom ma pəsakway ha na, mezeleme kway ɗekɗek bay. Ma pəsatay ha mezeleme i ndo hay ka məndzibəra tebiye dərmak. 3Taɗə ka gakwa wu nakə Mbəlom a tsikakway aye na, niye na, faya ma bəzakway ha, ka sərakwa na ta deɗek. 4Taɗə ndoweye kə gwaɗ na sər Mbəlom, ane tuk na, ka rəhay ha gər a bazlam i Mbəlom mapala eye bay na, neŋgeye ndo i maraw me. Deɗek andaya mə neŋgeye bay. 5Ɗuh ndo nakə faya ma rəhay ha gər a bazlam i Mbəlom mapala eye na, maa wuɗa Mbəlom peteh na, neŋgeye. Andza niye ka sərakweye ha na, nəkway mə həlay ŋgay. 6Taɗə ndoweye kə gwaɗ neŋgeye mandza eye mə həlay i Mbəlom na, məndze ŋgay mâ təra andza i Yesu. 7Dzam ga neheye na wuɗa kurom haladzay aye, wu nakə na watsakum naha aye na, wu nakə weɗeye ɗaɗa ka tsənum bay aye bay. Ɗuh wu nakə na watsakum naha aye na, neŋgeye nəte bəna, wal bay. Ka tsənum na, kurre ahəl niye ka təmum bazlam i Yesu aye. Ayaw! Wu nakay guram eye na, bazlam nakə ɓa ka tsənum tsɨy aye. 8Kwa andza niye bəbay na, wu nakə na watsakum naha aye na, andza bazlam weɗeye. Maa bəzakway ha mede niye weɗeye na, Yesu. Nəkurom dərmak mede kurom na, weɗeye. Andza niye ləvoŋ faya ma ndəviye. Dzaydzay nakə deɗek eye ka dazlay a mandəve. 9Taɗə ndoweye kə gwaɗ neŋgeye mandza eye mə dzaydzay ada neŋgeye faya ma nay ɗəre a malamar ŋgay ndo məpe mədzal gər ka Mbəlom na, sərum ha neŋgeye na, mandza eye ma ləvoŋ huya. 10Ane tuk na, taɗə ndoweye ka wuɗa malamar ŋgay na, neŋgeye mandza eye mə dzaydzay. Wu nakə ma dəɗiye ha ndo abəra ka tsəveɗ i Mbəlom aye na, andaya mə ɗərev ŋgay kwa tsekweŋ bay tebiye. 11Ane tuk na, ndo nakə faya ma nay ɗəre a ndo aye na, neŋgeye hus anəke ma ləvoŋ. Wu nakə faya ma giye tebiye, faya ma giye na, ma ləvoŋ. Faya ma diye a ŋgay na, a sər bay. A ŋgatay a ɗəre bay hərwi neŋgeye ma ləvoŋ. 12A nəkurom wawa ga hay, na watsakum naha na, a nəkurom: Na watsakum naha na, hərwi Mbəlom kə pəsakum ha mezeleme kurom. A pəsakum ha na, hərwi Yesu Kəriste. 13A nəkurom madugula hay, na watsakum naha na, a nəkurom. Na watsakum naha na, ndo nakə andaya kwa məndzibəra andaya zuk bay na, ka sərum na. A nəkurom gawla hay, na watsakum naha na, a nəkurom dərmak. Nəkurom na, ka ŋgwasum ka Fakalaw. 14Ayaw! Wawa ga hay, na watsakum naha na, a nəkurom. Nəkurom na, ka sərum Bəba kway Mbəlom. A nəkurom madugula hay, na watsakum naha na, a nəkurom. Na watsakum naha na, nəkurom ka sərum ndo nakə kwa ahəl niye məndzibəra andaya zuk bay aye na, neŋgeye andaya. A nəkurom gawla hay, na watsakum naha na, a nəkurom. Nəkurom na, bazlam i Mbəlom mə ɗərev kurom. Ka hutum gədaŋ, ka ŋgwasum ka Fakalaw dərmak. 15Kâ pumay bəzay a mede i ndo i məndzibəra hay bay. Kâ wuɗum wu i məndzibəra bay. Taɗə ndoweye ka wuɗa wu neheye ka məndzibəra aye na, sərum ha neŋgeye na, a wuɗa Bəba kway Mbəlom bay. 16Ndo neheye faya ta giye wu i məndzibəra aye, nəteye na, kəkay? Nəteye na, faya ta giye wu nakə a yay a gər a bo tay aye. Wu nakə ɗəre tay kə ŋgatay aye na, a satay məhute. Sa na, faya ta giye ha zlapay tə wu tay niye hay. Wu niye hay məge andza niye na, Mbəlom ka tətikakway bay. Məge wu niye hay andza niye na, i məndzibəra. 17Sərum ha na, məndzibəra faya ma ndəviye ada tə wu neheye ndo hay ta wuɗa aye tebiye ta ndəviye dərmak. Ane tuk na, ndo nakə faya ma giye wu nakə a say a Mbəlom aye na, neŋgeye ma ndziye ka tor eye. 18Wawa ga hay, mazlambar məndzibəra ma ndəviye. Nəkurom na, ka tsənum ndo məne ɗəre i Kəriste andaya bagwar eye ma deyeweye. Azlakwa ndo məne ɗəre i Kəriste hay haladzay ta yaw anəke. Hərwi niye ka sərakwa mazlambar məndzibəra ma ndəviye. 19Ahəl niye ndo neheye na, nəkway nəte. Ane tuk na, ta təra ndo kway hay ta deɗek bay. Ti yaw abəra mə walaŋ kway na, hərwi nakə ta təra ndo kway hay ta deɗek bay aye. Taɗə nəteye ndo kway hay, ka dzapakwa nəte na, ta gəriye kway ha bay. Ta ndziye mə walaŋ kway. Wu nakay a ge bo andza nakay na, hərwi ada mâ sər bo parakka nəteye ndo kway hay bay. 20Nəkurom na, Kəriste kə vəlakum məsəfəre ada nəkurom tebiye na, ka sərum deɗek i Yesu. 21Na watsakum naha na, hərwi nakə ka sərum deɗek i Yesu bay aye ɗaw? Na watsakum naha na, hərwi məgwaɗakum ɗuh na, ka sərum. Ka sərum ha na, maraw me andaya kwa tsekweŋ ma deɗek bay. 22Ndo i maraw me niye bagwar eye neŋgeye na, way? Ndo i maraw me niye bagwar eye na, ndo nakə a gwaɗ Yesu na, Kəriste bay aye. Ndo məne ɗəre i Kəriste na, neŋgeye. Neŋgeye nakə a kərah Yesu Wawa i Mbəlom aye na, a kərah Bəba Mbəlom dərmak. 23Taɗə ndoweye ka kərah Wawa i Mbəlom na, a kərah na, Bəba Mbəlom dərmak. Ane tuk na, taɗə ndoweye ka təma Yesu Wawa i Mbəlom na, ka təma Bəba Mbəlom. 24Nəkurom na, dzalum ka bazlam i Yesu nakə ka tsənum kurre ka madazlay i bazlam i Yesu nakə ka tsənum aye. Gum gədaŋ ɗuh na, ka bazlam nakə ka tsənum kurre ka madazlay aye, mâ ndza mə ɗərev kurom. Taɗə bazlam neheye ka tsənum kurre ka madazlay aye andaya mə ɗərev kurom na, nəkurom dərmak ndzum mə həlay i Yesu ada mə həlay Bəba ŋgay Mbəlom. 25Wu nakə Yesu a gwaɗ ma vəlakweye na, anaŋ: A gwaɗ, ma vəlakweye sifa nakə ma ndəviye bay aye. 26Wu nakay na watsakum naha na, hərwi məgakum ɗaf. Na gakum ɗaf na, hərwi ndo neheye a satay məvakum gər aye. 27Nəkurom na, Kəriste kə vəlakum Məsəfəre. Məsəfəre niye na, mandza eye mə ɗərev kurom. Hərwi niye nəkurom na, ka pəlumeye ndo matətikakum wu mekeleŋ eye sa bay. Ɓa Məsəfəre andaya mə ɗərev kurom tsɨy. Məsəfəre na, ma tətikiye kurom ha ka gər i wu hay tebiye. Ada wu neheye faya ma tətikakumeye na, deɗek bəna, mənese mə ɗəma təbey. Ndzum mə həlay i Yesu Kəriste andza nakə Məsəfəre a tətikakum aye. 28Wawa ga hay, ndzum mə həlay i Yesu Kəriste. Ka ndzumeye mə həlay ŋgay na, hərwi ada pat nakə ma maweye na, kâ dzədzarakwa bay ada horoy mâ gakway kame ŋgay bay. 29Ka sərum ha Yesu na, neŋgeye ndo i deɗek. Sərum ha dərmak na, ndo nakə faya ma giye wu nakə deɗek aye na, neŋgeye ka təra wawa i Mbəlom.


text: 1Má venkwashə, ba Mambəli Hyalatəmwə mnəkə Yesu dzəmə gamba, a Shatari dzarə njə́. 2Ba Yesu mələtə ashamə mə gamba tsa hya fwarəmtsi, vərə lə vəci; má kətərəmbwe hya fwarəmtsi kəlama ɗahwi wsi kə zəmə ná, ba má ɗa Yesu dabwaa. 3Ba Shatari səkə dzarə njə́ mə bwanyəa; kwə Shatari na sha njə́, "Má ndərə Zəgwi ra Hyalatəmwə na handanda nə, mbərətə pəlyə́ ngyi ka ɗafa," əkwə. 4Ba Yesu zhinirətə nee, "Má kwə Dləparamə Hyalatəmwə, 'Waləka ɗafa kalə tsá ndza fəyə mdi wə; se daɓə lə zəli wamara vəcə kə Hyalatəmwə gə,' " əkwə. 5Ba Shatari kələkə Yesu dzəmə Urushalima, mələmi ka nga Hyalatəmwə, a ba fəyə njə́ mə ghi mpya Hyalatəmwə, tityi məɓa; 6ba njə gə sha Yesu nee, "Má ndərə Zəgwi ra Hyalatəmwə na handanda nə, laka ghi-nga səkwa mə ghi mpyaa! Təmburi má kwə Dləparamə Hyalatəmwə, 'Hyalatəmwə dzəgə gə sha mbəlyi kə mnə-njə məɓa tamwə, a hyá ya na; hyá dzəgə tawi na lə pəla-rahya, vashə na tsatəgwa tə pəlyə́,' əkwə." 7Ba Yesu gə sha Shatari nee, "Má kwə Dləparamə Hyalatəmwə dəwa nə, 'Washə na dzarə Tlamda-nga Hyalatəmwə wə,' " əkwə. 8Ba Shatari kələkə Yesu dzəmə wuntə mwə dawhyee, a ncərətə zaka mbwara wsha kwa wdunya tə́ njə́, lə kulə ká mbəmbəgə balə galipə-hya paɗə, 9a ba gə sha Yesu nee, "Kə nata zaka mbwara wsha ngyi naw? Yira nggə na həlangə, a na kə gəliɓyi tə kəma-tara, a nggə rá həwə!" əkwə. 10Ba Yesu gə sha njə́ nee, "Hwə tá rá, Shatari! Təmburi má kwə Dləparamə Hyalatəmwə, 'Se waləka Tlamda-nga Hyalatəmwə kutəra-ranjə, tsá nggərəkə həwə na,' " əkwə. 11Ba Shatari hwə tá Yesu. Má mbəlyi kə mnə Hyalatəmwə məɓa tamwə ná, ba hyá səkwa vweta Yesu. 12Má vi kə Yesu fatə nee, wuri mbəlyi kə tsəshə Yohana, a fala kwa furəshina, ba njə li dzəgwa hyə ká Galili. 13Má kwaɓa ná, ba njə hwə tə Nazarat, a li dzəgwa Kafarnahum njigwe. Kafarnahum tsa ná, wuntə mələmi mnyə tsadi ká Galili, tsá tə hyə ká Zebulun hyá lə ká Naftali; 14dzəgwa kə Yesu dzəgwa hyə mbəlyi ngyi, tazhe ba vəcə kə Ishaya Zakuri gətə zamə njigwe jiri nee, 15"Yə ká Zebulun hyá lə ká Naftali, yə mbəlyi mnyə tsadi pəlyə mbwi dələ Urdun, kwa Galili, nkwa kə ndza ra ká kyə— 16má yə mbəlyi tə nkutli, yə dzəgə nə nggamə Hyalatəmwə wanggə; má yə mbəlyi tə bwanyə va nggadləni mtə ná, nggamə Hyalatəmwə dzəgə mbələshə nkwa tá yə," əkwə. 17Tsəshə tə venkwashə shə mənə ná, acə Yesu tə gə vəcə-njə nee, "Mbəralyə wa məhələ-yə ba yə wtubyi tə́ Hyalatəmwə, təmburi wuri vi kə dzəkitəgwa, a Hyalatəmwə dzəgə səkə zəmə mbəgə-njə!" əkwə. 18Má tə ntahə Yesu jalyi mnyə tsadi ká Galili ná, ba njə nata nggwasama ɓwagə—yə Siman (tsá ndza mbəlyi ka lə Bitrus) hyá lə dagwama-ranjə Andarawas; tə təmi hyá lə bararawə kwa tsadi tsa, təmburi njə́ tlə́nə-hya mə́. 19Ba Yesu gə sha hyá nee, "Ndə wa yə zəli rá, a yira dzəgə mbərə yə ka mbəlyi kə təmi mbəlyi səkə tá Hyalatəmwə!" əkwə. 20Təkwashə-təkwashə ba hyá dlənata bararawə-hya, a ba zəlitə njə́. 21Ba Yesu ntahata ntahə mwa, ba njə nata wuntyi nggwasama ɓwagə—Yakubu hyá lə Yohana, nggwasə Zabadi; kwa kwambawali hyá lə ta-rahya, a hyi bararawə-hya. Ba Yesu ka hyá, a hyá səkə zəli njə́; 22təkwashə-təkwashə ba hyá hwə tá ta-rahya kwa kwambawali tsa, a ba zəlitə Yesu. 23Ba Yesu ntahəshə hyə ká Galili paɗə, a tətəkə wsha tə́ mbəlyi kwa mpya adəwa hyi-hya, a gərəshə habarə ndərə mbweghe zəmə mbəgə Hyalatəmwə tə́ hyá. Ba njə mbə́tə mbəlyi kúkulə va kama kulingə lə va wamara shiligi dadamə kə ɗa hyá. 24Ba dləvi-njə wtləshə hyə ká Siriya paɗə; a ba mbəlyi wsərəkə paɗə mbəlyi má kulingə—ngyí kə shiligi dadamə ɗa hyá, lə mbəlyi tə bwanyə va hyala kə ɗa hyá tá ghi, lə ká tləkə, lə mbəlyi ka ghyaɓə; a ba Yesu mbə́tə hyá paɗə. 25Ba mbəlyi kúkulə zəlitə Yesu məsəbə; səkə tə mələmi dadamə tlagwa mbəlyi ngyi: səkwa kwa hyə ká Galili wuntyi, lə səkə tə mələmi mungə ndza mbəlyi ka lə Dikafolis, lə səkwa mə Urushalima, lə səkwa mə paɗə hyə ká Yahudiya, ba shika pəlyə mbwi dələ Urdun.


text: 1Səi ngan je kɨ Luwə ndɨgɨ səsi ə, majɨ kadɨ ɨndaji-e. 2Majɨ kadɨ ɨsi kɨ dɔsi taa me ndɨgɨ-naa tɨ, təkɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-je ə adɨ rɔne Luwə koy tɨ mbata ləje, tə kadɨ kare ə se nḛ məsɨ kɨ ətɨ Luwə majɨ be. 3Səi ngan lə Luwə, be ə, e go tɨ al, kadɨ ta kaya kɨ ra madɨ kɨ nḛ kɨ to njḛ ə se kəm-nda e kɨ kəl tae dansi tɨ al tə kəl al. 4E go tɨ al kadɨ ta je kɨ to njḛ kɨ ta kɨ to kəl al kɨ ta məne kɨ to njḛ madɨ je tḛḛ tasi tɨ. Nə kadɨ ta kɨ a tḛḛ tasi tɨ, e ta ra oyo Luwə yo taa. 5Majɨ kadɨ ɨgəri nḛ je kɨn majɨ: njé ra kaya je nɨm, njé ra nḛ je kɨ to njḛ nɨm, njé ra kəm-nda nḛ je kɨ asɨ-naa kɨ yo kɨ ra nɨm kɨn, a əi mbo̰ dɨje tɨ kɨ Kɨrɨsɨ əi kɨ Luwə a o̰i be dɔde tɨ kɨn al ratata. 6Kadɨ adi dəw madɨ əl səsi ta je kɨ ndade goto adɨ ɨndəmi ta rəbɨ al. Tadɔ e kɨ takul nḛ je kɨ be kɨn ə, wongɨ lə Luwə ɨsɨ re-n dɔ dɨje tɨ kɨ njé təl rɔde go ta tɨ lie al. 7Ɨndəi rɔsi naa tɨ səde dɔ nḛ madɨ tɨ al. 8Təkɨ rɔjetɨ, ndɔ kɨ mari ɨsi me lo kɨ ndul tɨ, nə ngɔsɨne, kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləsi kɨ Ɓaɓe, səi dɨje kɨ lo kunjɨ tɨ ə majɨ kadɨ nḛ rasi e nḛ ra lə ngan je kɨ lo kunjɨ tɨ. 9Tadɔ kandɨ lo kunjɨ e: nḛ ra je kɨ majɨ, kɨ nḛ ra je kɨ dana, kɨ nḛ ra je kɨ rɔjetɨ. 10Təkɨ səi ngan je kɨ lo kunjɨ tɨ, majɨ kadɨ ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔsi tɨ mba kadɨ ɔri mbo̰ nḛ kɨ nəl Ɓaɓe kɨ nḛ kɨ nəl Luwə al naa tɨ. 11Kadɨ nḛ madɨ kɨ ore səsi naa tɨ dɔ nḛ ra je kɨ majal kɨ lo ndul tɨ kɨ ndae goto kɨn al. Nə ɨtḛḛi kɨ gɨnde taga tə tḛḛ yo taa. 12Tadɔ nḛ je kɨ ko dɨje kɨn ɨsɨ rai lo ɓɔyɔ tɨ, e nḛ je kɨ to rɔsɔl ngay kadɨ dəw əl tae. 13Nɨngə lokɨ e kɨ kɔr gɨn nḛ je kɨ ɨsi rai ɓa, kɨlə radeje kɨ majal to taga ay njay njay. 14Tadɔ nḛ je pətɨ kɨ gɨnde tḛḛ lo kunjɨ tɨ təli lo kunjɨ. E be ə, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Ɨndəl dɔ ɓi tɨ, ḭ nje to ɓi, Ḭ taa dan nje koy je tɨ, Ə Kɨrɨsɨ a adɨ kunjɨ ləne a unjɨ dɔi tɨ.» 15Kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ me ji kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ ləsi. Kadɨ nḛ rasi e nḛ ra lə dɨje kɨ njé tər je ɓɨ nḛ ra lə mbə je al. 16Dɔkagɨlo kɨ j-ɨsɨ tɨ kɨn e dɔkagɨlo kɨ majal, ə kadɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ Luwə adɨ səsi ɓa, ɨrai nḛ je kɨ majɨ taa taa ɓɨ adi dɔkagɨlo kɨn man kare al. 17MBata kɨn ə, kadɨ ɨtoi tə dɨje kɨ ku dɔde goto be al, nə kadɨ ɨgəri nḛ kɨ Ɓaɓe ɨsɨ ngəm rɔsi tɨ. 18Adi kasɨ ra səsi al, ka̰y kasɨ nju kɨ al dɔ majɨ a aw kɨ dəw kaya kɨ ra tɨ. Nə kadɨ ɨrosi kɨ NDɨl kɨ ay njay yo ta. 19Majɨ kadɨ əli naa ta me pa je tɨ, osi pa je lə Luwə kɨ ndəgɨ pa je kɨ NDɨl adɨ səsi. Osi pa je kɨn ɨləi tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ kɨ nga̰mesi ba pətɨ. 20Majɨ kadɨ rai oyo Luwə kɨ Bawje kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, me nḛ je pətɨ me tɔ Ɓaɓe tɨ ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 21Ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə na̰ kɨ yo kɨ ne, mbata kojɨ kɨ kɨlə dɔ Kɨrɨsɨ tɨ kɨ awi. 22Səi dəne je, kadɨ na̰ na̰ ɨlə dɔne gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawne təkɨ ɨsɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə Ɓaɓe be. 23Tadɔ ngaw e kɨ boy dɔ dəne tɨ, təkɨ Kɨrɨsɨ e kɨ boy dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨn be tɔ. Kɨrɨsɨ e nje kajɨ njé kaw-naa je kɨ əi darɔe je. 24Be ə, təkɨ njé kaw-naa je ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ ka kɨn ə, dəne je ka, kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawde je me nḛ je tɨ pətɨ tɔ. 25Nɨngə səi ngaw dəne je, majɨ kadɨ na̰ na̰ ndɨgɨ nene təkɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-n njé kaw-naa je ə adɨ rɔne koy tɨ kɨ mbata ləde kɨn be. 26Adɨ rɔne koy tɨ mba kadɨ təl njé kaw-naa je dɨje kɨ asi ta kede dɨje tɨ lə Luwə, go togɨ tɨ kɨ togɨ-de kɨ man nɨm kɨ ta ləne nɨm tɔ. 27Jəju ge kadɨ n-tḛḛ kɨ njé kaw-naa je ta kəmne tɨ kɨ kɔsɨ-gon kɨ ətɨ ɓəl, kɨ kanjɨ yoro nɨm, kadɨ ngɨrə rɔde je tur ju ju al nɨm, kadɨ nḛ madɨ kɨ asɨ-naa al goto rɔde tɨ nɨm tɔ. Ge kadɨ njé kaw-naa je ayi njay kɨ kanjɨ ta madɨ dɔde tɨ. 28Be tɔ ə, majɨ kadɨ ngaw dəne je ndɨgi nede je təkɨ ɨsɨ ndɨgi darɔde əi je wa be. Dəw kɨ nje ndɨgɨ nene, ndɨgɨ darɔne wa. 29Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ɔsɨ rɔne ta nja kare goto. Nə j-əi pətɨ j-uli-de kɨ nḛ kuso, ə j-ɨndəi kəm je gode tɨ tə kɨndə yo taa. E be ə, Kɨrɨsɨ ɨsɨ ra-n kɨ njé kaw-naa je, 30tadɔ j-əi ngan darɔe je. 31MBata kɨn ə, dɨngəm a ɨyə̰-n me kəy lə bawne əi kɨ ko̰ne, nɨngə tɨyə̰i-naa kɨ nene, ɓa əi joo pu təli darɔ kɨ kare. 32Ta kɨ rɔjetɨ kɨ bo e kɨ ɓɔyɔ me ta tɨ kɨn, nə m-əl səsi kadɨ e ta kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ kɨ njé kaw-naa je. 33Nə ta kɨn ɔjɨ dɔsi tɔ, kadɨ ngaw dəne kɨ ra ndɨgɨ nene tə darɔne wa be, ɓa kadɨ dəne ɨlə kojɨ dɔ ngawne tɨ tɔ.


text: 1Ma daba'ə baanə gi'u, kə ənyi Yeesu aasəkə vəranə ŋga Kafarənahumə. Ma fii ənji asii nə ci, 2wata ənji laŋə a dzə aaɓiikii, pooshi ha ŋga zhi'iginə davə asii kura'ə a uura mayi acii laŋənə ŋga ənja. Ca dzə aakəŋwa də waaza waɓənə ŋga Əntaŋfə ka tii. 3Wata hara ənjə a shi da i mahurəməsə ənda, ənji ənfwaɗə kira tə ci. 4Makə təkuree tii ka mbu'unə aaɓii Yeesu acii laŋənə ŋga ənja, wata təya ndərəgi aanə kuvətə ɗii Yeesu davə, təya tələgi ɗaŋə da ci. Makə tələgi tii, təya kagərə tə mahurəməsə əndətə pərəɓə asəkə ədzə baanə. 5Makə nee Yeesu ka gi'inatii tə ci, wata ca ba ka mahurəməsə əndəta: “Uuzənaaki, kə upaa hə tifyaginə ŋga 'waslyakəənaaku.” 6Ma dava, tə'i hara maliminə dasə dasə ka fanə, wata təya laagwa agi hiimatii, 7əŋki tii, “Ka mi banəkii ha'ə kwa? Kə geegi ci ka naakii nə makə Əntaŋfə. Wu saŋə ca mbee ka tifyagi 'waslyakəənə ŋga əndə maɗaamə Əntaŋfə rəŋwə dyaŋa?” 8Kə shii Yeesu hiimatii. Wata əŋki ci, “Ka mi də tsarə ŋga hiimatsə ha'ə a nuunə kwa? 9Ŋgutə palee də ŋgufənə saŋa? Gəɗə banə ka mahurəməsə əndətsə oo'ya, kə upaa hə tifyaginə ŋga 'waslyakəənaaku nii, anii gəɗə banə ka ci, Maɗətə, ŋgəruu ədzə baanaaku, duu saakwa? 10Amma takumə kaa nya ɓaarii koonə oo'i, ma nyi Uuzənə ŋga ənda, tə'i nyi da baawəɗa ŋga tifyagi 'waslyakəənə ŋga ənji ganə a duuniya.” Wata əŋki ci ka mahurəməsə əndəta, 11“Wanyinə ca ba ka hə, maɗətə, ŋgəruu ədzə baanaaku, ha palə saaku aasii.” 12Ma ənjə a nee patə, wata hatsə əndətə a maɗətə, ca ŋgərə ədzə baanaakii, ca palə saakii aasii. Kə ɗii ka tii patə ka sə ŋga hurəshishinə. Wata təya ɗuunətə tə Əntaŋfə, əŋki tii, “Pooshi inə sha nee ka uushi makə ətsa.” 13Ma daba'əkii, kə shigi Yeesu, ca palə aama uunəvə ŋga Galili. Wata daŋkana a dzə ka dzatə də nə aɓiikii, ca dzəgunə ka tii. 14Makə uugi ci dzəgunənə ka tii, ca maɗə, ca palə də wiigi'inə, wata ca lapaa tə əndə luu tsəka ətə ɗii ləməkii Leewi, uuzənə ŋga Haləfa, ci dasə asəkə kuvə ŋga slənaakii. Əŋki Yeesu ka ci, “Shiwa atsaki.” Wata hatsə Leewi a maɗətə, ca nə'u tə ci. 15Wata Yeesu a dzə ka zəmənə aa ha Leewi aasii. Tə'i ənji luu tsəkə laŋə da i hara ma'waslyakə ənji laŋə ətə nyi'u tə Yeesu. Təya zəmə ka ha rəŋwə da i Yeesu da lyawarənaakii. 16Makə nee maliminə ŋga kurəgə ŋga Farisanyinə Yeesu a zəmə da tsarə ŋga ənjitsa, wata təya ləgwa ama lyawarənaakii, əŋki tii, “Mi saŋə ɗii cii kəya zəmə da ənji luu tsəka da i hara ma'waslyakə ənja?” 17Makə fii Yeesu sətə bii tii, əŋki ci ka tii, “Pooshi mandandaŋə ənji ka alə kuzəka, see ənji bwanea. Ma shi nyi aasəkə duuniya, ka 'waa'wanə tə ma'waslyakə ənji aaɓiiki, əntaa kaa nya 'wa tə ənjitə ca slənə uushi də rəgwakii.” 18Ma ka əndə'i uusəra, lyawarənə ŋga Yoohana da i Farisanyinə, təya ɗa suumaya. Hara ənjə a shi aaɓii Yeesu, əŋki tii, “Mi saŋə ɗii ci lyawarənə ŋga Yoohana tii da Farisanyinə a ɗa suumaya, amma ma lyawarənaaku, pooshi tii agi ɗana?” 19Yeesu a ənigi ka tii də waɓənə agyanə naakii nə, əŋki ci, “Yaci tə'i guviinə ŋga dagwa maɗanə ətə bii ci ka tii da məhuraakəya, maɗa kə gi tii ka luu maɗanəkəya, ka ɗanə nə tii suumaya aɓiikii kwa? Pooshi. Maa ka hakii nə tii da i dagwa maɗanə, pooshi tii ka mbeenə ka ɗa suumaya. 20Amma kadə nə uusəra mbu'ya ətə nə ənjə a ŋgərəgi dagwa maɗanə aɓitii, saa'ikii nə təya ɗa suumaya. 21“Pooshi əndə ka mbakə iirə kəjeerənə də kura kəjeerənə. Acii ka tsəəmətənə nə kurakii. Ca tsakə tsagi iirəkii palee ka ətə sha tsii. 22“Pooshi əndə əsə ka ciirə kura ma'i inaba aasəkə iirə mbuurə kuvə'unə. Maɗa kə ɗii ha'ə, ka taginə nə mbuurə kuvə'unəkii acii əbunə ŋga ma'i inaba. Ənjə a ətee ka ma'i inaba tii da mbuurə kuvə'unə patə. Kura ma'i inaba tii da kura mbuurə nə ndzaanə mbərə mbərə.” 23Ma ka əndə'i uusəra, waatoo uusəra ŋga əpisəka, Yeesu a pitəgi tii da lyawarənaakii da səkərə ŋga aləkamaara. Wata lyawarənaakii a dzə də ɓiiyiinə aləkamaara, təya tsəɓə. 24Makə nee Farisanyinə ha'ə, əŋki tii ka Yeesu, “Ka mi ci lyawarənaaku a ɗa sətə maviimə bariya rəgwa ŋga ɗanə uusəra ŋga əpisəka?” 25Əŋki Yeesu ka tii, “Mashimə una jaŋgii sətə ɗii Dawuda kuna? Ma agi wanyiitə nji Abiyata ka gawə ŋga limanyinə, makə nee Dawuda tə'i uushi dəɓee ca upaa, kə ɗii maɗəfənə tə tii da ənjaakii əsə, wata ca dəməgərə aasəkə yi ŋga Əntaŋfə, ca ŋgiragi burooditə ɗəkəpaa ənji ka Əntaŋfə. Ma ətsa, kə taŋəgi ci bariya acii əntaa taa wu patə ca adə buroodita, see limanyinə tanə. Amma kə agi Dawuda buroodita. Ca vii ka ənjaakii əsə.” 27Yeesu a tsakə banə ka tii, əŋki ci, “Ma kii Əntaŋfə uusəra ŋga əpisəka, kaa əndə a shii nafaginə. Əntaa tə əndə kii ci kaa uusəra ŋga əpisəka a nafagi də ci. 28Acii ha'a, ma nyi Uuzənə ŋga ənda, taa uusəra ŋga əpisəkə maa, nyi nə Slandanəkii.”


text: 1Dzam ga neheye na wuɗa kurom haladzay aye, kâ pumay zləm a bazlam i ndo neheye tə gwaɗ nəteye na, Məsəfəre i Mbəlom andaya fataya aye bəse tsa bay. Ane tuk na, ka sərumeye ha ta deɗek taɗə Məsəfəre i Mbəlom andaya fataya na, gumay metsehe a bazlam tay lele. Na tsikakum andza niye na, hərwi ndo neheye tə gwaɗ nəteye ndo məɗe ha bazlam i Mbəlom aye nəteye andaya ka məndzibəra tsɨy. 2Ka sərumeye ha taɗə ndoweye Məsəfəre i Mbəlom andaya faya ma kəkay na, anaŋ: Taɗə ndoweye kə ɗa ha parakka Yesu Kəriste na, a yaw abəra ka təv i Mbəlom, a təra ndo zezeŋ na, neŋgeye na, Məsəfəre nakə a yaw abəra ka təv i Mbəlom aye andaya faya. 3Ane tuk na, taɗə ndoweye ka təma Yesu andza niye bay na, Məsəfəre nakə mə ɗərev ŋgay aye na, Məsəfəre nakə a yaw abəra ka təv i Mbəlom bay aye. Məsəfəre niye na, məsəfəre i ndo məne ɗəre i Kəriste. Ɓa ka mbərum mətsəne na, ndo məne ɗəre i Kəriste ma deyeweye. Anəke na, ki yaw, neŋgeye andaya ka məndzibəra. 4Nəkurom na, wawa ga hay, nəkurom wawa i Mbəlom hay. Ka slum ka ndo maraw me niye hay hərwi Məsəfəre nakə mə ɗərev kurom aye na, neŋgeye gədaŋ eye a ze na, məsəfəre i ndo i məndzibəra hay. 5Ndo maraw me niye hay, nəteye na, faya ta tsikiye na, ka wu nakə a yatay a gər a ndo i məndzibəra hay ada ndo i məndzibəra hay faya ta pateye zləm na, a nəteye. 6Nəkway na, ka tərakwa wawa i Mbəlom hay. Ndo nakə a sər Mbəlom aye na, ma pay zləm a bazlam may. Ane tuk na, ndo nakə ka təra wawa i Mbəlom bay aye na, ma pay zləm a bazlam may bay. Taɗə ndoweye mə ɗərev ŋgay na, məsəfəre deɗek eye kəgəbay məsəfəre i maraw me na, ka sərakweye ha na, andza niye. 7Dzam ga neheye na wuɗa kurom haladzay aye, wuɗakwa bo nəte nəte mə walaŋ kway huya. Hərwi mawuɗe bo nakə ka wuɗakweye bo aye a yaw na, abəra ka təv i Mbəlom. Taɗə ndoweye ka wuɗa ndo hay na, niye a ɗa ha na, neŋgeye ka təra wawa i Mbəlom ada a sər Mbəlom dərmak. 8Ndoweye ka wuɗa ndo hay bay na, a sər Mbəlom bay. Ka sərakwa ha na, hərwi mawuɗe bo i Mbəlom nakə a wuɗa kway aye na, huya. 9Mbəlom a bəzakway ha parakka a wuɗa kway na, kəkay? A bəzakway ha a wuɗa kway na, a sləraw wawa ŋgay niye felik eye ka məndzibəra hərwi ada kâ ndzakwa huya tə neŋgeye ma sifa nakə a vəlakway aye. 10Matəra mawuɗe bo na, mey? Maa lah mawuɗe Mbəlom na, nəkway ɗaw? Aʼay! Maa lah mawuɗe kway na, Mbəlom. Ada a sləraw wawa ŋgay na, a mət andza wu nakə tə vəlawa kəriye hərwi ada mâ pəsakway ha mezeleme kway hay. 11Dzam ga neheye na wuɗa kurom haladzay aye, kə ge Mbəlom a wuɗa kway andza niye na, nəkway dərmak wuɗakwa bo nəte nəte mə walaŋ kway. 12Mbəlom na, ɗaɗa ndəray kə ŋgatay bay. Ane tuk na, kwa andza niye bəbay na, wuɗakwa bo nəte nəte mə walaŋ kway. Niye a bəz ha na, Mbəlom neŋgeye tə nəkway. Ada faya ma bəziye sa na, ka wuɗakwa Mbəlom peteh andza nakə a say aye. 13Ka sərakwa ha nəkway mə həlay i Mbəlom ada neŋgeye tə nəkway na, kəkay? Ka sərakwa ha na, hərwi kə vəlakway Məsəfəre ŋgay. 14Bəba Mbəlom kə sləraw wawa ŋgay hərwi mətəme ndo i məndzibəra hay. Nəmaa ŋgatay tə ɗəre may, nəmaa ɗatay ha a ndo hay, bazlam nakay na, deɗek. 15Taɗə ndoweye kə gwaɗ Yesu Wawa i Mbəlom na, Mbəlom neŋgeye tə neŋgeye. Neŋgeye dərmak na, mandza eye mə həlay i Mbəlom. 16Nəmay na, nəmaa sər ha Mbəlom a wuɗa kway, ada nəmaa dzala ha dərmak. Mawuɗe bo i Mbəlom nakə a wuɗa kway aye na, huya. Andza niye ndo nakə ka wuɗa ndo hay huya aye na, neŋgeye ma ndziye mə həlay i Mbəlom. Mbəlom dərmak neŋgeye tə neŋgeye. 17Ka sərakwa ha ka wuɗakwa Mbəlom peteh na, kəkay? Ka sərakwa ha na, pat nakə Mbəlom ma gateye sariya a ndo hay aye na, ka dzədzarakweye bay. Ka dzədzarakweye bay na, hərwi məndze kway nakay ka ndzakweye ka məndzibəra aye na, andza Yesu. 18Taɗə ka sərakwa ha Mbəlom a wuɗa kway na, ka dzədzarakweye sa bay. Hərwi mawuɗe bo i Mbəlom nakə a wuɗa kway aye na, ma zliye fakwaya a bəra madzədzere niye tebiye. Wu nakə ndo hay ta dzədzaray aye na, sariya i Mbəlom. Andza niye taɗə ndoweye ka dzədzar na, mawuɗe bo i Mbəlom ma giye məsler mə ɗərev ŋgay andza nakə a say a Mbəlom aye bay. 19Ka wuɗakwa Mbəlom ada ka wuɗakwa ndo hay na, hərwi Mbəlom a lah mawuɗe kway. 20Taɗə ndoweye kə gwaɗ na wuɗa Mbəlom ada faya ma nay ɗəre a malamar ŋgay na, neŋgeye ndo i maraw me. Kə ŋgatay a malamar ŋgay na, a wuɗa na bay. Mbəlom na, a ŋgatay bay ada ma wuɗiye na na, kəkay? 21Wu nakə Kəriste a gwaɗakway gum aye na, mey? A gwaɗakway na, ndoweye ka wuɗa Mbəlom na, mâ wuɗa malamar ŋgay dərmak.


text: 1NDɔ mehḛ kəte no̰ ra nay Pakɨ tɨ, Jəju aw Bətani tɨ kɨ Lajar ɨsɨ tɨ. Lajar kɨ ndɔ kɨ ade ḭ taa lo koy tɨ. 2Lo kɨn tɨ no̰o̰, rai nḛ kuso kɨ tɔ Jəju. Martɨ ə e nje kadɨ-de nḛ kuso, nɨngə Lajar e kɨ kare dan njé kɨsɨ ta nḛ kuso tɨ kɨ Jəju. 3Mari un yɨbɨ kɨ rai kɨ man kagɨ kɨ ɓari-e nar, a rosɨ ngon ku be, ɓukɨ nja Jəju tɨ, nɨngə go tɨ, bɔr njae kɨ bɨsɨ dɔne. E yɨbɨ nar dɔrɔe kɨ gate e ngay. Ba̰yḛ taa me kəy. 4Lo kɨn tɨ, Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ lə Jəju, e kɨ a un dɔ Jəju, əl ə nə: 5«MBa ri ə e kɨ gatɨ kɨ yɨbɨ kɨn, taa-n la kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ ɓu mɨtə be ka e kɨ ra-n kɨ njé ndoo je al ə?» 6Judasɨ əl ta kɨn be mba to ɓa ta lə njé ndoo je to rɔe al, nə mbata e nje ɓogɨ. E ə ɓɔl la e jie tɨ, adɨ ɨsɨ ɓogɨ la kɨ ɨsɨ ɓuki me tɨ ndə̰y ndə̰y. 7Nə Jəju əl ə nə: «Ɨyə̰i Mari jəke! Ra nḛ kɨn be ngɨnə-n ndɔ kɨ kadɨ darɔm a aw-n ɓada. 8NJé ndoo je kam, ɨsi səsi ne kɨ ndɔ je pətɨ, nə mi m-a m-ɨsɨ səsi kɨ no̰ tɨ al.» 9Kosɨ Jɨpɨ je ngay ooi kadɨ Jəju e Bətani tɨ, adɨ rəi. Nɨngə rəi mbata lə Jəju par al, nə rəi mba koo Lajar kɨ Jəju ade ḭ taa lo koy tɨ ka kɨn tɔ. 10E be ə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je uni ndude kadɨ n-tɔli Lajar kɔ, 11mbata e ta lie ə ra adɨ Jɨpɨ je ngay ɨyə̰i-de ə adi mede Jəju. 12Lo ti go tɨ, kosɨ dɨje kɨ ngay kɨ rəi Jorijaləm, ooi kadɨ Jəju ɨsɨ re Jorijaləm, 13ə ɔyi baji tan je, ə tḛḛi taga gɨdɨ ɓe tɨ, awi tɨlə kəme. Nɨngə lo kɨn tɨ, uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ! Nɨngə kadɨ Luwə ɨndə jine dɔ dəw tɨ kɨ re kɨ tɔ Ɓaɓe, kadɨ Luwə ɨndə jine dɔ ngar tɨ lə Isɨrayəl je!» 14Jəju ɨngə ngon koro, nɨngə al ɨsɨ dɔe tɨ təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: 15«Ɨɓəl al, ɓe bo Sɨyo̰! Ɨgo̰ lo o, ngar ləi ɨsɨ re, Ɨsɨ dɔ ngon koro tɨ.» 16Dɔsa̰y ba, njé ndo je lie gəri me nḛ je kɨ ɨsɨ rai kɨn al, nə lokɨ dɨje ɨsɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Jəju tɨ ngata ɓa kadɨ mede ole dɔ tɨ təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta lie kadɨ nḛ kɨn a ra nḛ dɔe tɨ be. Nɨngə e nḛe ka ə ɨsɨ ra nḛ dɔe tɨ kɨn. 17Dɨje ngay kɨ ndɔ kɨ əi sie naa tɨ lokɨ ndəl Lajar ade tḛḛ ɓada, dan njé koy je tɨ, mai najɨ lie. 18Nɨngə e najɨ kɨ ma ləde kɨn ə ra adɨ kosɨ dɨje awi tɨləi kəme, tadɔ ooi kadɨ ra nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay kɨn. 19Lo kɨn tɨ, Parɨsɨ je əli-naa dande tɨ əi nə: «Oi to kɨ taga ta kəmsi tɨ ne kadɨ asi ra nḛ madɨ al; dɨje pətɨ ɓuki-naa kɨ goe tɨ!» 20Gɨrəkɨ je madɨ əi dan dɨje tɨ kɨ rəi Jorijaləm lo ra nay tɨ kadɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ. 21Gɨrəkɨ je ka kɨn rəi ɓasi rɔ Pɨlɨpɨ tɨ kɨ e dəw kɨ ngon ɓe tɨ kɨ Bətɨsayda kɨ Galile tɨ, dəji-e əi nə: «Jɨ ndɨgɨ kadɨ j-o Jəju.» 22Ə Pɨlɨpɨ aw əl Andɨre, nga ə ɨndəi rɔde naa tɨ joo pu awi əli Jəju. 23Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Kɨ ne kɨn ɓa, ndɔ asɨ kadɨ Luwə tɔjɨ tɔgɨm mi NGon dəw kɨ taga ngata. 24Nɨngə kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ka̰ ko kɨ kare kɨ osɨ nangɨ kɨn re oy al ə, a to kɨ karne ba par, a re oy tɔ ɓa, a tḛḛ kɨ ka̰ ko je kɨ rangɨ ngay. 25Dəw kɨ ndɨgɨ koo majɨ rɔne, a tḭ tae, nə dəw kɨ ɨyə̰ ta koo majɨ rɔne dɔnangɨ tɨ ne, a ngəm rɔne kadɨ kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 26Kɨn ə re dəw madɨ ge ra kɨlə ɓəə ləm ɓa, sɔbɨ kadɨ un gom, nga nɨngə nje kɨlə ɓəə ləm kɨn a e səm lo tɨ kɨ m-a m-ḭ tɨ. Dəw kɨ nje ra kɨlə ɓəə ləm, Bai Luwə a ɔsɨ gone.» 27Jəju əl ə nə: «Kɨ ne kɨn, ndɨlm ɨsɨ nangɨ al, ə se ta ri ə kadɨ m-əl wa? Kadɨ m-əl m-ə nə: “Bai, ajɨ-m ta dɔ kadɨ tɨ kɨ nga̰ kɨ a re dɔm tɨ kɨn a?” NGa e mbata dɔ kadɨ wa kɨn ə m-re bɨtɨ m-tḛḛ-n ne kɨn. 28Bai, ɨtɔjɨ adɨ dɨje gəri tɔɓa ləi.» Nɨngə ndu dəw ɓa ḭ kɨ dɔra̰ tɨ ə nə: «M-adɨ dɨje gəri tɔ ɓa ləm ngata, nə m-a m-adɨ-de gəri ɓəy.» 29Kosɨ dɨje kɨ ai loe tɨ no̰o̰ ə ooi ndu ta kɨn kɨ mbide əli əi nə: «E ndi ə ndangɨ nḛ.» Nɨngə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Malayka kare ə əl-e ta.» 30Ə Jəju əl-de ə nə: «NDu ta kɨ ɓa ə oi kɨn tḛḛ mbata ləm mi al, nə tḛḛ kɨ mbata ləsi səi je. 31Kɨ ne kɨn, e dɔkagɨlo kɨ kadɨ Luwə a gangɨ-n ta dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ngata, e dɔkagɨlo kɨ kadɨ Luwə a uwə-n nje majal kɨ ɨsɨ ɨndə tɔgɨne dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ɨle gɨdɨ lo tɨ kɔ ngata. 32NGa nɨngə mi, ndɔ kɨ dɨje a ɓəi-mi taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ɓa, m-a m-ndɔr dɨje pətɨ kɨ rɔm tɨ.» 33Me ta tɨ kɨn, Jəju tɔjɨ kadɨ gəri se go rəbɨ kɨ ban ə a oy-n wa?. 34Ə kosɨ je əli-e əi nə: «J-ɨngə me makɨtɨbɨ ndu-kun je tɨ ləje təkɨ Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte, a ɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ne tɨ ɓɨ a oy al, nga ra ban be ə ḭ əl ə nə: “Sɔbɨ kadɨ a ɓəi NGon dəw taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ə?” Ə NGon dəw ə wa kɨn e na̰ dana ə?» 35Ɓa Jəju əl-de ə nə: «Kunjɨ e dansi tɨ ne dɔkagɨlo ndə̰y ɓəy. Nɨngə kadɨ ɨnjɨyəi kɨ no̰si tɨ lokɨ kunjɨ ɨsɨ unjɨ dɔsi tɨ kɨn, kadɨ tə tɨl ɨngə səsi dɔ rəbɨ tɨ al. Tadɔ dəw kɨ njɨyə me tɨl tɨ, gər lo kɨ ɨsɨ aw tɨ al. 36Dɔkagɨlo kɨ kunjɨ e səsi kɨn ɓa, adi mesi kunjɨ, kadɨ tə ɨtəli dɨje kɨ me kunjɨ tɨ.» Lokɨ Jəju əl-de ta be nɨngə, ɔtɨ aw ɓɔyɔ rɔne sa̰y ta kəmde tɨ. 37Jəju ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl ta kəm Jɨpɨ je tɨ ka, mbati kadi-e mede. 38E kɨn tɔjɨ ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl ə nə: «Ɓaɓe, na̰ ə taa ta kɨ tḛḛ taje tɨ osɨ mbide tɨ kɨn ə? E na̰ je ə Ɓaɓe tɔjɨ-de tɔgɨne ə?» 39Nɨngə darɔ Ejay ə wa təl a no̰o̰ ɔr gɨn nḛ kɨ asii kadɨ mede al ə nə: 40«Luwə tɔ kəmde, Kadɨ tə ooi lo al, Adɨ mede nga̰ ngororo, Kadɨ tə gəri nḛ madɨ kare al, Kadɨ tə təli kəmde rɔ Luwə tɨ al, Nə tə Luwə ḭ ajɨ-de.» 41Ejay əl ta kɨn be mbata kunjɨ Jəju kɨ oo kəte nu ə əl-n ta dɔe tɨ. 42Nḛ kare ɓa, dan njé kun dɔ Jɨpɨ je tɨ wa kɨn, ngay je adi mede Jəju, nə mbati kəli kɨ taga mbata lə Parɨsɨ je kɨ kadɨ a tuwəi-de kɔ gɨn kəy kaw-naa tɨ ləde əi Jɨpɨ je. 43Oi majɨ ngay kadɨ dɨje ə pɨti-de ə e sotɨ ɨtə kadɨ Luwə ə pɨtɨ-de. 44Jəju əl ta kɨ ndune kɨ boy ə nə: «Dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, e mi ə adɨ-m mene al, nə e nje kɨlə-m ə ade mene; 45nɨngə dəw kɨ oo-m ə, oo nje kɨlə-m tɔ. 46Mi, mi kunjɨ, ə m-re dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, dəwe njɨyə me tɨl tɨ al. 47Kɨn ə re ta ləm osɨ mbi dəw tɨ, ə dəwe ra-n kɨlə al ə, e mi ɓa m-gangɨ ta dɔe tɨ al, tadɔ m-re dɔnangɨ tɨ ne kadɨ m-ajɨ dɨje ɓɨ kadɨ m-gangɨ ta dɔde tɨ al. 48Dəw kɨ mbatɨ-m nɨm, taa ta ləm al nɨm ə, aw kɨ nje gangɨ ta dɔne tɨ ngata. Tadɔ e nḛ je kɨ m-ndo dɨje wa kɨn ə, a gangɨ ta dɔe tɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 49Təkɨ rɔjetɨ, m-əl ta kɨ dɔ rɔm al, nə e Bai kɨ nje kɨlə-m ə adɨ-m ndu je kɨ kadɨ m-əl nɨm, m-ndo nɨm. 50NGa nɨngə, m-gər kadɨ ndu kɨ Luwə adɨ kɨn ə, e nje re kɨ kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. Ta je kɨ m-əl, m-əl-de təkɨ Bai əl-m.»