c: application/epub+zip

text:
Ũhoro Ũrĩa wĩ Thĩinĩ
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Ũrĩa Ũngĩtũũria Roho wa Kwĩima
KARATATHI KA 7 NYĨMBO: 29, 25
Ũrĩa Ũngĩtũũria Mawoni Marĩa Magĩrĩire
KARATATHI GA 12 NYĨMBO 14, 20
Tĩagai Arĩa Akũrũ Thĩinĩ Wanyu
KARATATHI KA 20 NYĨMBO: 4, 24
KARATATHI KA 25 NYĨMBO: 55, 29
▪ Ũrĩa Ũngĩtũũria Roho wa Kwĩima
Nĩ gũkoragwo na thũ ĩĩhithĩte ĩrĩa ĩngĩthũkia roho witũ wa kwĩima. Gĩcunjĩ gĩkĩ nĩ gĩgũtũteithia kũmĩmenya na gĩtuonie ũrĩa tũngĩhũthĩra Bibilia kũrũa nayo.
▪ Ũrĩa Ũngĩtũũria Mawoni Marĩa Magĩrĩire
Gũkorũo na mawoni marĩa magĩrĩire no gũtũteithie gũthiĩ na mbere kũũmĩrĩria ũthathaiya-inĩ wa Jehova. Nĩ kĩĩ gĩtũmaga andũ amwe makorũo na mawoni matagĩrĩire? Gĩcunjĩ gĩkĩ nĩ gĩgũtũteithia ũrĩa tũngĩhũthĩra Bibilia nĩguo ĩtũteithie gũtũũria mawoni marĩa magĩrĩire kwĩyerekera.
▪ Tĩagai Arĩa Akũrũ Thĩinĩ Wanyu
▪ Gũtungata Aciari Akũrũ
Icunjĩ ici ciarĩrĩirie itemi rĩa Mũkristiano ũmwe ũmwe na rĩa ciũngano harĩ gũtungata aarĩ na ariũ a Ithe witũ arĩa akũrũ, o hamwe na arĩa akũrũ thĩinĩ wa famĩlĩ citũ. Ningĩ nĩ tũkwarĩrĩria maũndũ marĩa mũndũ angĩka nĩguo ahote kũhingia itemi rĩu.
3 Kũhutia Ngoro cia Andũ a Famĩlĩ Citũ
17 Ũthathaiya wa Famĩlĩ—Ũngĩwĩkĩra Cama Atĩa?
NGOTHI-INĨ: Ahunjia amwe thĩinĩ wa Australia nĩ mathiaga ng’endo ndaya nĩguo makahunjĩrie andũ arĩa marutaga wĩra mĩgũnda-inĩ mĩnene ĩrĩa ĩrĩithagio ng’ombe
23,192,500
66, 967
AKĨARIA na mũndũ ũmwe weendaga gũtuĩka mũrũmĩrĩri wake, Jesu Kristo oigire ũũ: “Inũka kwanyu kwĩ andũ anyu, ũmere maũndũ macio manene Mwathani agwĩkĩte, na ũmere ũguo akũiguĩrĩire tha.” No kũhoteke hĩndĩ ĩyo Jesu aarĩ Gadara, mwena wa mũhuro wa Iria rĩa Galili. Ciugo icio cia Jesu ironania nĩ oĩ atĩ andũ nĩ mendete kwaria na andũ a famĩlĩ ciao maũndũ marĩa mega na ma bata.—Mar. 5:19.
O na ũmũthĩ nĩ tuonaga ũndũ ũcio mũno, o na gũtuĩka kũndũ kũmwe nĩ wonekaga mũno kũrĩ kũrĩa kũngĩ. Nĩ ũndũ ũcio, rĩrĩa mũndũ atuĩka mũthathaiya wa Jehova Ngai, nĩ endaga mũno kwaria na andũ a famĩlĩ maũndũ marĩa erutĩte. No agĩrĩirũo kwaria nao na njĩra ĩrĩkũ? Angĩka atĩa nĩguo ahutie ngoro ya mũndũ wa famĩlĩ wa ndini ĩngĩ, kana ũtarĩ wa ndini o na ĩrĩkũ? Bibilia nĩ ĩheanaga ũtaaro wa bata ũrĩa tũngĩhũthĩra.
Hĩndĩ ya karine ya mbere, Andarea aarĩ ũmwe wa arĩa maarĩ a mbere kũmenya atĩ Jesu nĩwe Mesia. Hihi nũ aambire kũmenyithia ũndũ ũcio? Bibilia yugaga atĩ ‘aambire gũkora mũrũ wa nyina Simoni, akĩmwĩra atĩrĩ, tũrĩ kuona Mesia (narĩo rĩĩtwa rĩu rĩataũrũo, nĩ atĩrĩ, Kristo).’ Aacokire agĩtwara Petero kũrĩ Jesu, nĩ ũndũ ũcio agĩtũma agĩe na mweke wa gũtuĩka ũmwe wa arutwo ake.—Joh. 1:35-42.
Mĩaka ĩtandatũ thutha ũcio rĩrĩa Petero aaikaraga Joppa, nĩ eerirũo athiĩ mwena wa rũgongo wa Kaisarea kwa mũnene wa thigari wetagwo Korinelio. Nĩa Petero aakorire kwa mũnene ũcio? Bibilia yugaga ũũ: “Korinelio nĩ kũmeterera aametereire, [Petero na arĩa maathiaga nao] arĩkĩtie kũũngania andũ a nyũmba yao, o na arĩa maarĩ ũrata nake mũno.” Nĩ ũndũ ũcio, Korinelio agĩtũma andũ a famĩlĩ yao magĩe na mweke wa kũigua maũndũ marĩa Petero aarutanaga, na magĩcoka magĩĩtuĩra itua.—Atũm. 10:22-33.
Tũngĩĩruta atĩa kuumana na ũrĩa Andarea na Korinelio maarũmbũyanirie na andũ a famĩlĩ ciao?
Andarea na Korinelio nĩ maahũthĩrire wega mĩeke ĩrĩa maarĩ nayo. Andarea nĩwe watwarire Petero kũrĩ Jesu, nake Korinelio akĩbanga ũrĩa andũ a famĩlĩ yao mangĩahunjĩirio nĩ Petero. O na kũrĩ ũguo, Andarea na Korinelio matiatindĩkĩrĩirie andũ a famĩlĩ ciao kana makĩhũthĩra wara nĩguo andũ acio matuĩke Akristiano. Tũreruta atĩa kuumana na ũhoro ũcio? Nĩ wega tũrũmagĩrĩre kĩonereria kĩao. Nĩ kũrĩ maũndũ tũngĩaria na andũ a famĩlĩ citũ nĩguo tũmateithie mamenye ma cia Bibilia. Ningĩ, no tũcarie ũrĩa mangĩgĩa na mweke wa kũmenyana na aarĩ na ariũ a Ithe witũ. Ĩndĩ, nĩ wega kũririkana atĩ marĩ na kĩhooto gĩa gwĩthurĩra ũrĩa mekwenda, na nĩ ũndũ ũcio twĩtheme kũmatindĩkĩrĩria. Nĩguo tuone ũrĩa tũngĩteithia andũ a famĩlĩ citũ, rekei twĩcirie ũhoro wa Jürgen na mũtumia wake Petra a kuuma Njĩrĩmani.
Petra nĩ eerutire Bibilia na Aira a Jehova na thutha wa ihinda akĩbatithio. Mũthuri wake Jürgen, aarĩ mũnjeshi. Rĩrĩa Petra aambĩrĩirie kwĩruta Bibilia, Jürgen ndaakenirio nĩ ũndũ ũcio. Ĩndĩ, thutha wa ihinda, nĩ aamenyire atĩ Aira a Jehova marutanaga ũhoro wa ma. Thutha-inĩ nĩ eeyamũrĩire Jehova, na rĩu atungataga arĩ mũthuri wa kĩũngano kwao. Oigaga atĩa igũrũ rĩgiĩ kũhunjĩria andũ a famĩlĩ?
Oigaga ũũ: “Tũtiagĩrĩirũo gũtindĩkĩrĩria andũ a famĩlĩ citũ, kana gũtindaga o tũkĩmahunjĩria. Gwĩka ũguo no gũtũme mamene ũhoro wa ma. No ũkorũo ũrĩ ũndũ mwega gũikara ũkĩmeraga tũmaũndũ tũnini tũnini na njĩra ya ũũgĩ. Ningĩ nĩ wega kũgeria ũrĩa andũ a famĩlĩ citũ mangĩcemania na aarĩ na ariũ a Ithe witũ arĩa marĩ a riika rĩmwe nao, na marĩ na maũndũ mahanaine. Gwĩka ũguo no gũtũme mororoe.”
Mũtũmwo Petero na andũ a famĩlĩ ya Korinelio meetĩkĩrire ũhoro wa ma o na ihenya. Nao angĩ a hĩndĩ ya karine ya mbere arĩa maahunjĩirio ũhoro wa ma nĩ mooire ihinda matanatua itua rĩa kũũrũmĩrĩra.
Andũ amwe kuuma famĩlĩ-inĩ ya Jesu nĩ meetĩkirie ũhoro ũrĩa aahunjagia. Kwa ngerekano, no kũhoteke atĩ atũmwo Jakubu na Johana maarĩ ciana cia Salome ũrĩa warĩ tata wa Jesu. No kũhoteke Salome aarĩ ũmwe wa atumia ‘aingĩ arĩa maatungatagĩra Jesu na atũmwo makĩhũthĩra indo ciao.’—Luk. 8:1-3.
O na kũrĩ ũguo, andũ angĩ a kuuma famĩlĩ-inĩ cia Jesu, matietĩkĩrire ũhoro wa ma na ihenya. Kwa ngerekano, makĩria ma mwaka ũmwe thutha wa Jesu kũbatithio, nĩ kũrĩ hĩndĩ kĩrĩndĩ kĩagomanĩte nyũmba-inĩ ĩmwe nĩgetha kĩmũthikĩrĩrie. ‘Nao andũ ao maigua ũguo, magĩthiĩ kũmũnyita: tondũ moigaga atĩ, nĩagũrũkĩte.’ Ningĩ thutha ũcio rĩrĩa ariũ a nyina maamwĩraga kũrĩa aagĩrĩirũo nĩ gũthiĩ, ndaigana kũmacokeria ĩmwe kwa ĩmwe. Nĩkĩ hihi? Tondũ “o nao ariũ a nyina matiamwĩhokete.”—Mar. 3:21; Joh. 7:5.
Tũngĩĩruta atĩa kuumana na ũrĩa Jesu eekĩire andũ a famĩlĩ ciao? Rĩrĩa amwe mooigire atĩ nĩ agũrũkĩte, ndaamatumire ũthũ. O na thutha wa kũũragwo na kũriũka, Jesu nĩ eekĩrire andũ a famĩlĩ ciao ngoro na njĩra ya kwĩyonithania harĩ Jakubu mũrũ wa nyina. Makĩria ma gũteithia Jakubu, no kũhoteke ũndũ ũcio nĩ wateithirie ariũ angĩ a nyina na Jesu mamenye atĩ kũna Jesu nĩwe warĩ Mesia. Nĩ ũndũ ũcio, Jakubu na ariũ a nyina, o hamwe na andũ angĩ nĩ maagomanire hamwe na atũmwo nyũmba ya igũrũ thĩinĩ wa Jerusalemu, na hatarĩ nganja magĩitĩrĩrio roho mũtheru. Thutha wa ihinda, Jakubu na Juda, ũrĩa o nake warĩ mũrũ wa nyina na Jesu, nĩ maaheirũo mĩeke ĩngĩ ya bata ya ũtungata.—Atũm. 1:12-14; 2:1-4; 1 Kor. 15:7.
O ta hĩndĩ ya karine ya mbere, andũ amwe a famĩlĩ nĩ moyaga ihinda mangĩgetĩkĩra ũhoro wa ma. Kwa ngerekano, Roswitha aarĩ mũrũmĩrĩri ũrĩ gatũ wa ndini ya Gatoreki rĩrĩa mũthuri wake aatuĩkire Mũira wa Jehova mwaka-inĩ wa 1978. Nĩ ũndũ wa kũrũmia mũno wĩtĩkio wake, kĩambĩrĩria-inĩ nĩ aakararagia mũthuriwe. No thutha wa mĩaka mĩingĩ, nĩ ororoire na akĩona atĩ Aira a Jehova marutanaga ũhoro wa ma. Mwaka wa 2003 akĩbatithio. Nĩ kĩĩ gĩatũmire acenjie? Handũ ha mũthuriwe kũrakara rĩrĩa aambĩrĩirie kũmũingĩrĩra, eetereire aacenjie mawoni make. Roswitha oigaga atĩ “ũkirĩrĩria mũnene, no ũrehe moimĩrĩro mega mũno.”
Monika aabatithirio mwaka wa 1974, nao ariũ ake erĩ magĩtuĩka Aira a Jehova kĩndũ mĩaka ikũmi thutha ũcio. O na gũtuĩka mũthuriwe Hans ndaigana kũmaingĩrĩra nĩ ũndũ wa wĩtĩkio wao, aacokire kũbatithio mwaka wa 2006. Kuumana na maũndũ marĩa meyoneire, andũ a famĩlĩ ĩyo moigaga ũũ: “Thiĩ na mbere gũkorũo ũrĩ mwĩhokeku harĩ Jehova, na ndũkanaregerie wĩtĩkio waku.” Hatarĩ nganja, nĩ moonagia Hans atĩ nĩ mamwendete na matiateire mwĩhoko atĩ mũthenya ũmwe nĩ agetĩkĩra ũhoro wa ma.
Hĩndĩ ĩmwe Jesu oigire atĩ ũhoro wa ma ũtariĩ ta maĩ marĩa marehaga muoyo wa tene na tene. (Joh. 4:13, 14) No twende andũ a famĩlĩ citũ macanjamũrũo nĩ kũnyua maĩ matheru ma ũhoro ũrĩa wa ma. Ma nĩ atĩ, tũtingĩenda maitwo nĩ maĩ macio nĩ ũndũ wa kũmaitũrũrĩra maingĩ na ihenya mũno. No maigue macanjamũrĩtwo kana maitĩtwo nĩ maĩ macio, gũkĩringana na ũrĩa tũkũmataarĩria ũhoro wa wĩtĩkio witũ. Bibilia yugaga atĩ “ngoro ya mũndũ mũthingu yambaga gwĩcũrania ũrĩa ĩgũcokia,” na “ngoro ya mũndũ mũũgĩ nĩyũhĩgagia kanua gake, ĩgakĩongerera mĩromo yake ndeto cia wĩruti.” Tũngĩhũthĩra ũtaaro ũcio atĩa?—Thim. 15:28; 16:23.
Mũtumia no ende gũtaarĩria mũthuriwe ũhoro wa wĩtĩkio wake. ‘Angĩamba gwĩcũrania ũrĩa egũcokia,’ no ahote gũthuura ciugo ciake wega na age kwaria na njĩra ya mũhiũhũko. Ndagĩrĩirũo nĩ kwĩyonania harĩ mũthuriwe ta arĩ mũthingu mũno kana ta arĩ wa bata mũno. Angĩhũthĩra ciugo ibacĩrĩirũo wega no acanjamũre mũthuriwe na atũme gũkorũo na thayũ. Nĩ hĩndĩ ĩrĩkũ mũthuri wake akoragwo atarĩ na maũndũ maingĩ, na nĩ ũndũ ũcio ũgakorũo ũrĩ ũndũ mũhũthũ gũtereta nake? Nĩ maũndũ marĩkũ endete kwaria kana gũthoma ũhoro wamo? Hihi nĩ endete sayanisi, ũteti, kana mathako? Angĩhota atĩa gũtũma mũthuriwe ende ndeereti ya Bibilia na ningĩ o hĩndĩ ĩyo akorũo agĩtĩa muonere wake wa maũndũ? Gwĩciria maũndũ na njĩra ĩyo no gũteithie mũtumia kwaria na gwĩka maũndũ na njĩra ya ũtaũku.
Kũhunjĩria andũ a famĩlĩ citũ to kũmatarĩria maũndũ marĩa twĩtĩkĩtie tu. Maũndũ marĩa tũrameera magĩrĩirũo nĩ gũtwarana na mĩthiĩre itũ mĩega.
Mũrũ wa Ithe witũ Jürgen ũrĩa ũkũgwetetwo na hau kabere oigire ũũ: “Hũthagĩra motaaro ma Bibilia ũtũũro-inĩ waku wa o mũthenya. O na gũtuĩka no maage gwĩtĩkĩra atĩ nĩ marona, ĩyo nĩ njĩra njega mũno ya kũhunjĩria andũ a famĩlĩ citũ.” Nake mũrũ wa Ithe witũ Hans ũrĩa wabatithirio hakuhĩ mĩaka 30 mbere ya mũtumia wake oigaga ũũ: “Mĩthiĩre mĩega ya Gĩkristiano nĩ ya bata nĩguo andũ a famĩlĩ meyonere atĩ nĩ tũteithĩkĩte nĩ ũhoro wa ma.” Andũ a famĩlĩ citũ magĩrĩirũo nĩ kuona atĩ wĩtĩkio witũ nĩ ũtũmĩte tũkorũo tũrĩ ngũrani na andũ arĩa angĩ, tũgatuĩka andũ ega no ti andũ oru.
Mũtũmwo Petero nĩ aaheire atumia arĩa marĩ na athuri matarĩ Akristiano ũtaaro. Aamerire ũũ: ‘Athĩkagai nĩ athuri anyu, nĩguo atĩ angĩkorũo nĩ harĩ amwe mataiguaga Ũhoro, mahote kũgarũrũo ngoro, Ũhoro ũtarĩ ho, nĩ mĩikarĩre ya atumia ao, nĩ ũndũ wa kuonaga ũrĩa mũikaraga na mĩikarĩre ya ũthingu, na mwĩ na gĩtĩo. Na kwĩgemia kwanyu nĩ gũtige gũtuĩka o kwa mwĩrĩ, ta kũrama njuĩrĩ, na gwĩkĩra mathaga ma thahabu, kana kwĩhumba nguo; nĩ kaba mwĩgemie na mũndũ ũrĩa wa hitho wa ngoro thĩinĩ, ta mwĩhumbĩte nguo ĩrĩa ĩtangĩbutha, o ĩrĩa ya kũhorera na gũkindĩria ngoro. Kwĩgemia ũguo nĩkuo kwĩ bata mũno harĩ Ngai.’—1 Pet. 3:1-4.
Petero onanirie atĩ mũthuri no agucĩrĩrio nĩ mĩthiĩre mĩega ya mũtumia wake. Akĩrũmĩrĩra ũtaaro ũcio wa Maandĩko, mwarĩ wa Ithe witũ wĩtagwo Christa, akoretwo akĩgeria kũhunjĩria mũthuriwe akĩhũthĩra mĩthiĩre mĩega kuuma o rĩrĩa aabatithirio mwaka wa 1972. O na gũtuĩka nĩ kũrĩ hĩndĩ mũthuriwe eerutaga ũhoro wa ma-rĩ, ndarĩ etĩkĩra gũtuĩka Mũira wa Jehova. Anathiĩ mĩcemanio ĩmwe ya Gĩkristiano na nĩ akoragwo na ũkuruhanu mwega na andũ thĩinĩ wa kĩũngano. Nao nĩ mamenyaga atĩ arĩ na kĩhooto gĩa gwĩthurĩra ũrĩa ekwenda. Hihi Christa ahũthagĩra njĩra irĩkũ kũhunjĩria mũthuriwe?
Oigire ũũ: “Ndĩrutanagĩria biũ gwĩka maũndũ marĩa Jehova eendaga njĩke. O na kũrĩ ũguo, nĩ ngeragia kũgucĩrĩria mũthuri wakwa ũhoro-inĩ wa ma ‘ũhoro ũtarĩ ho,’ na njĩra ya gũkorũo na mĩthiĩre mĩega. Angĩkorũo hatirĩ ũtaaro wa Bibilia ngwagarara nĩ ngeragia mũno gwĩka ũrĩa mũthuri wakwa arenda. Ningĩ, nĩ menyaga atĩ arĩ na kĩhooto gĩa gwĩthurĩra ũrĩa ekwenda, na nĩ ũndũ ũcio ngehoka Jehova.”
Ũrĩa Christa ekaga nĩ wonanagia bata wa kũgarũrĩra. Atigagĩrĩra atĩ arĩ na mũbango mwega wa maũndũ ma kĩĩroho, gũthiĩ mĩcemanio ategũtĩrĩria, na kũhunjia. O na kũrĩ ũguo, nĩ onanagia ũtaũku, akamenya atĩ mũthuri wake arĩ na kĩhooto gĩa kuonio wendo, na gũkorũo hamwe nake. Kũgarũrĩra na gũkorũo na ũtaũku nĩ maũndũ ma bata mũno harĩ mũndũ o wothe ũikaranagia na andũ a famĩlĩ matarĩ Aira a Jehova. Bibilia yugaga ũũ: ‘Ũndũ o wothe ũrĩ ihinda rĩaguo.’ Ũguo nĩ kuga nginya mahinda marĩa tũhũthagĩra na andũ a famĩlĩ citũ, na makĩria mũndũ ũrĩa tũhikanĩtie nake ũtarĩ Mũkristiano. Kũhũthĩra mahinda hamwe nĩ gũtũmaga ũkorũo ũrĩ ũndũ mũhũthũ kwaranĩria. Maũndũ marĩa monetwo monanagia atĩ kwaranĩria nĩ gũtũmaga mũndũ age kũigua ihooru, ta atiganĩirio, kana kũigua ũiru.—Koh. 3:1.
Mũrũ wa Ithe witũ Holger, ũrĩa ithe aabatithirio mĩaka 20 thutha wa andũ arĩa angĩ thĩinĩ wa famĩlĩ, oigire atĩ nĩ harĩ bata mũno kuonia andũ a famĩlĩ citũ atĩ nĩ tũmendete na nĩ tũmahoyagĩra. Nake Christa oigire atĩ ‘gũtirĩ hingo agaate mwĩhoko wa atĩ mũthuriwe nĩ agetĩkĩra ũhoro wa ma.’ Hingo ciothe twagĩrĩirũo nĩ gũkorũo na mwĩhoko na mwerekera mwega harĩ andũ a famĩlĩ citũ arĩa matarĩ Aira a Jehova.
Muoroto witũ nĩ gũthiĩ na mbere gũkorũo na ũkuruhanu mwega nao, kũmahe mweke wa kũmenya ũhoro wa ma, na kũhũthĩra ũhoro ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Bibilia kũhutia ngoro ciao. Maũndũ-inĩ mothe twagĩrĩirũo nĩ ‘kũmacokagĩria tũhoreire, na twĩ na gĩtĩo.’—1 Pet. 3:15.
[Mbica karatathi ka 3]
“Tũtiagĩrĩirũo gũtindĩkĩrĩria andũ a famĩlĩ citũ, kana gũtindaga o tũkĩmahunjĩria.”—Jürgen
[Mbica karatathi ka 4]
“Ũkirĩrĩria mũnene, no ũrehe moimĩrĩro mega mũno.”—Roswitha
“Mũndũ o wothe angĩenda kũnyuma thutha, nĩerege.” —MAT. 16:24.
RĨRĨA Jesu aarĩ gũkũ thĩ, nĩ aatũigĩire kĩonereria gĩkinyanĩru ũhoro-inĩ wa kwĩima. Aaigire wendi wa Ngai mbere ya maũndũ make. (Joh. 5:30) Nĩ onanirie atĩ aarĩ na roho wa kwĩima biũ na njĩra ya gũikara arĩ mwĩhokeku nginya rĩrĩa oragirũo na agĩcuurio mũtĩ igũrũ.—Afil. 2:8.
2 Tondũ tũrĩ arũmĩrĩri a Jesu, o na ithuĩ nĩ tũbataraga kuonania roho wa kwĩima. Gũkorũo na roho wa kwĩima nĩ kuga atĩa? Na njĩra nguhĩ, nĩ gũkorũo mũndũ eharĩirie gũtigana na maũndũ make nĩguo ateithie andũ arĩa angĩ. Na njĩra ĩngĩ, kwĩima nĩ mũgarũ wa mwĩyendo. (Thoma Mathayo 16:24.) Gũkorũo na roho wa kwĩima no gũtũteithie kũiga maũndũ ma andũ arĩa angĩ mbere ya maitũ. (Afil. 2:3, 4) Jesu aarutanire atĩ roho wa kwĩima nĩ wa bata mũno harĩ ũthathaiya witũ. Nĩ wa bata na njĩra ĩrĩkũ? Wendo wa Gĩkristiano, ũrĩa ũtũmaga mũndũ akorũo na roho wa kwĩima, nĩguo rũũri rũrĩa rũmenyithanagia arũmĩrĩri a ma a Jesu. (Joh. 13:34, 35) Ningĩ ta wĩcirie irathimo iria tũkoragwo nacio nĩ ũndũ wa gũkorũo thĩinĩ wa ũrũmwe wa thĩ yothe wa aarĩ na ariũ a Ithe witũ arĩa monanagia roho wa kwĩima!
3 O na kũrĩ ũguo, nĩ kũrĩ thũ ĩgeragia na njĩra ya wara gũthũkia roho witũ wa kwĩima. Thũ ĩyo nĩ mwerekera ũrĩa tũkoragwo naguo wa mwĩyendo. Ta ririkana ũrĩa Adamu na Hawa moonanirie roho wa mwĩyendo. Hawa aarũmĩrĩire merirĩria make ma mwĩyendo ma kwenda gũtuĩka ta Ngai. Nake Adamu akĩonania mwĩyendo nĩ ũndũ wa kwenda gũkenia mũtumia wake. (Kĩam. 3:5, 6) Thutha wa Mũcukani kũhĩtithia Adamu na Hawa magĩtiga ũthathaiya ũrĩa wa ma, akoretwo akĩgeria andũ nĩguo monanie roho wa mwĩyendo. O na kũrĩ hingo aageragia Jesu nĩguo onanie roho wa mwĩyendo. (Mat. 4:1-9) Mahinda-inĩ maya, Shaitani nĩ ahĩtithĩtie andũ aingĩ mũno, agatũma monanie roho wa mwĩyendo na njĩra nyingĩ. Nĩ ũndũ ũcio, nĩ tũkũbatara kwĩmenyerera mũno nĩguo tũtigathũkio nĩ roho wa mwĩyendo ũrĩa ũrĩ kũndũ guothe thĩinĩ wa thĩ.—Ef. 2:2.
4 Roho wa mwĩyendo no ũgerekanio na gutu ũrĩa ũthũkagia cuma. Kĩndũ gĩa cuma kĩngĩigwo handũ harĩ na maĩ na rĩera, no kĩambĩrĩrie kũrota. Ũgwati ũrĩa mũnene nĩ kwaga gũtindanĩra na gutu ũcio. Kũũrekereria ũthiĩ na mbere no gũtũme kĩndũ kĩu gĩthũke. O ũndũ ũmwe na ũcio-rĩ, o na gũtuĩka mahinda-inĩ maya tũtingĩhota kweheria kwaga gũkinyanĩra gwitũ na mwerekera ũrĩa tũkoragwo naguo wa mwĩyendo, no mũhaka tũikarage tũkĩmenyaga mogwati marĩa moimanaga na mĩerekera ĩyo na tũgathiĩ na mbere kũrũa nayo. (1 Kor. 9:26, 27) Tũngĩhota atĩa gũkũũrana kana tũrĩ na ndariri cia mwĩyendo? Na ningĩ tũngĩhota atĩa gũkũria roho wa kwĩima na gĩkĩro kĩnene?
5 O ta ũrĩa tũhũthagĩra gĩcicio kwĩrora, noguo tũngĩhũthĩra Bibilia gũthuthuria mũndũ witũ wa thĩinĩ na tũrũnge mawathe marĩa tũngĩona. (Thoma Jakubu 1:22-25.) O na kũrĩ ũguo-rĩ, gĩcicio no gĩtũteithirie tu tũngĩkĩhũthĩra ũrĩa kwagĩrĩire. Kwa ngerekano, tũngĩikia maitho gĩcicio-inĩ na ihenya na ihenya, no twage kuona kawathe kanini ĩndĩ koru. Kana no tũkorũo tũigĩte gĩcicio ũndũ tũrona andũ angĩ. O ũndũ ũmwe na ũcio, nĩguo Bibilia ĩtũteithie kuona wathe ta wa mwĩyendo, twagĩrĩirũo kũmĩthoma na kinyi handũ ha gũthoma na ihenya na ihenya kana kũmĩthoma nĩguo tuone mawathe ma andũ arĩa angĩ.
6 Kwa ngerekano, no tũkorũo tũgĩthoma Bibilia o mũthenya, ĩndĩ twage kuona mĩerekera ĩrĩa ĩrakũra thĩinĩ witũ ya mwĩyendo. Ũndũ ũcio ũngĩhoteka atĩa? Ta wĩcirie ũndũ ũyũ: Thĩinĩ wa ngerekano ya Jakubu ya gĩcicio, thĩna ndwarĩ mũndũ ũcio kwaga kwĩrora wega gĩcicio-inĩ. Jakubu aandĩkire atĩ mũndũ ũcio nĩ ‘eerorire.’ Aahũthĩrire kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa kĩonanagia kwĩbaara wega kana na ũbacĩrĩru. Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, thĩna wa mũndũ ũcio warĩ ũrĩkũ? Jakubu aathire na mbere kuuga ũũ: “Agathiĩ, akariganĩrũo o rĩmwe nĩ ũrĩa egũtariĩ.” Hatarĩ nganja, mũndũ ũcio eeherire gĩcicio-inĩ atarũngĩte wathe ũrĩa eeyonete naguo. Ngũrani na ũguo, mũndũ mũũgĩ nĩ ũrĩa ‘ũcũthagĩrĩria watho ũrĩa mwagĩrĩru kũna na agatũũra aũcũthagĩrĩria.’ Handũ ha kũriganĩrũo nĩ watho mũkinyanĩru wa Kiugo kĩa Ngai, athiaga na mbere kũrũmĩrĩra morutani maguo. Jesu nĩ aagwetire ũndũ o ta ũcio rĩrĩa oigire ũũ: “Mwatũũra o mwĩtĩkĩtie uuge wakwa, mũrĩ arutwo akwa kũna.”—Joh. 8:31.
7 Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, nĩguo ũtoorie mĩerekera ya mwĩyendo, no mũhaka ũthomage Kiugo kĩa Ngai na ũbacĩrĩru. Gwĩka ũguo nĩ kũrĩgũteithagia kuona maũndũ marĩa ũrabatara kũrutĩra wĩra. O na kũrĩ ũguo, harĩ maũndũ mangĩ ũkũbatara gwĩka. Rikĩra makĩria na njĩra ya gwĩka ũthuthuria. Warĩkia gũtaũkĩrũo wega nĩ ũndũ mũna thĩinĩ wa Bibilia, wĩĩkĩre thĩinĩ waguo na njĩra ya kwĩyũria ciũria ta ici: ‘Korũo nĩ niĩ ingĩekire atĩa ũndũ-inĩ ũyũ? Hihi nĩ ingĩekire ũrĩa kwagĩrĩire?’ Ũndũ ũrĩa wa bata mũno thutha wa gwĩcũrania ũndũ ũrĩa wathoma, nĩ kwĩrutanĩria kũũhũthĩra. (Mat. 7:24, 25) Rekei twarĩrĩrie ũrĩa tũngĩhũthĩra ũhoro wa Mũthamaki Saulu na wa mũtũmwo Petero nĩguo tũthie na mbere kuonania roho wa kwĩima.
8 Kĩonereria gĩa Saulu ũrĩa warĩ mũthamaki wa Isiraeli nĩ gĩtũteithagia kuona ũrĩa roho wa mwĩyendo ũngĩthũkia roho witũ wa kwĩima. Akĩambĩrĩria gwathana, Saulu aarĩ mwĩnyihia mũno. (1 Sam. 9:21) O na gũtuĩka nĩ angĩonire arĩ na kĩhooto gĩa kũgitĩra ũnene wake ũrĩa aheetwo nĩ Ngai-rĩ, nĩ aaregire kũherithia Aisiraeli arĩa maaririe ũũru igũrũ rĩgiĩ wathani wake. (1 Sam. 10:27) Nĩ eetĩkĩrire gũtongorio nĩ roho wa Ngai rĩrĩa aatongoririe Aisiraeli magĩtooria Aamoni mbaara-inĩ. Thutha ũcio, arĩ na wĩnyihia nĩ aagocithirie Jehova nĩ ũndũ wa ũhootani ũcio.—1 Sam. 11:6, 11-13.
9 Thutha ũcio, Saulu nĩ aacokire agĩkũria mwĩcirĩrie wa mwĩyendo na mwĩtĩo o ta arĩ gutu. Rĩrĩa ahootire Aamaleki mbaara-inĩ, handũ ha gwathĩkĩra Jehova, aaigire merirĩria make mbere. Handũ ha kwananga indo ciothe ta ũrĩa aathĩtwo nĩ Jehova, agĩĩtahĩra imwe nĩ ũndũ wa ũkoroku. Ningĩ nĩ ũndũ wa mwĩtũgĩrio akĩĩyakĩra gĩtugĩ gĩa gũtũma atũũre aririkanagwo. (1 Sam. 15:3, 9, 12) Rĩrĩa eerirũo nĩ mũnabii Samueli atĩ Jehova nĩ aarakarĩtio nĩ ciĩko ciake, Saulu nĩ aageririe gwĩtetera na njĩra ya kuonania atĩ nĩ aahingĩtie maũndũ mamwe ma marĩa aathĩtwo nĩ Jehova. Ningĩ nĩ aacokereirie andũ angĩ mahĩtia make. (1 Sam. 15:16-21) Makĩria ma ũguo-rĩ, mwĩtĩo nĩ watũmire Saulu eecirie mũno ũrĩa andũ mangĩamuonire handũ ha gwĩciria ũhoro wa gũkenia Ngai. (1 Sam. 15:30) Tũngĩhũthĩra atĩa ũhoro ũcio wa Saulu ũrĩ ta gĩcicio gĩa gũtũteithia gũthiĩ na mbere kuonania roho wa kwĩima?
10 Ũndũ wa mbere nĩ atĩ, ũrĩa Saulu eekire nĩ ũtuonagia atĩ tũtiagĩrĩirũo nĩ kwĩĩtĩkia mũno. Tũtiagĩrĩirũo nĩ gwĩciria atĩ tondũ hau kabere nĩ tũkoretwo tũkĩonania roho wa kwĩima, gũtirĩ kĩndũ kĩngĩgiria tũthiĩ na mbere na kuonania roho ũcio. (1 Tim. 4:10) Nĩ wega kũririkana atĩ kũrĩ hĩndĩ Saulu eetĩkĩrĩkĩte nĩ Jehova, ĩndĩ ndaigana kweheria mwerekera wa mwĩyendo ũrĩa waambĩrĩirie gũkũra thĩinĩ wake. Hatarĩ nganja, Jehova nĩ aaregire Saulu nĩ ũndũ wa ũremi wake.
11 Ũndũ wa kerĩ nĩ atĩ, tũtiagĩrĩirũo nĩ kuona tu o maũndũ mega marĩa tũreka, ĩndĩ tũkaaga kuona marĩa tũrabatara kũrutĩra wĩra. Gwĩka ũguo no ũndũ ũmwe na kũhũthĩra gĩcicio kwĩrora nguo njerũ iria twĩkĩrĩte, ĩndĩ twage kuona gĩko kĩrĩa kĩrĩ ũthiũ-inĩ witũ. O na gũtuĩka no tũkorũo tũteĩtĩkĩtie ta ũrĩa Saulu aatariĩ-rĩ, nĩ twagĩrĩirũo nĩ kwĩrutanĩria gwĩthema mwerekera o wothe ũrĩa ũngĩtũma twĩke take. Rĩrĩa twaheo ũtaaro, rekei twĩmenyagĩrĩre tũtigatetere mĩthiĩre iitũ, tũhũthiĩ ciĩko citũ kana tũgerie gũcokereria andũ angĩ mahĩtia. Handũ ha kũhaana ta Saulu, nĩ kaba twĩtĩkagĩre ũtaaro.—Thoma Thaburi 141:5.
12 O na kũrĩ ũguo-rĩ, twagĩrĩirũo gwĩka atĩa tũngĩka mehia maritũ? Nĩ ũndũ wa Saulu kwenda kũgitĩra ngumo yake, ndaahonire kĩĩroho. Ngũrani nake, roho wa kwĩima no ũtũteithie tũtikamakio nĩ ũrĩa andũ megũtuona, na nĩ ũndũ ũcio tũcarie ũteithio ũrĩa tũrabatara. (Thim. 28:13; Jak. 5:14-16) Kwa ngerekano mũrũ wa Ithe witũ ũmwe aambĩrĩirie kwĩrorera mbica cia ũũra thoni arĩ na mĩaka 12, na agĩthiĩ na mbere na gũciĩrorera na hitho makĩria ma mĩaka 10. Oigire ũũ: “Warĩ ũndũ mũritũ mũno kwĩra mũtumia wakwa o hamwe na athuri a kĩũngano ũndũ ũrĩa ndatũire njĩkaga. No rĩu tondũ nĩ ndaamerire, njiguaga ta arĩ mũrigo mũritũ mũno ndaaũrirũo ciande-inĩ ciakwa. Arata amwe akwa nĩ maaiguire ũũru mũno rĩrĩa ndeheririo gũkorũo ndĩ mũteithia wa ũtungata. Ĩndĩ, nĩ njũĩ atĩ Jehova nĩ arakenio nĩ ũtungata wakwa rĩu gũkĩra hĩndĩ ĩrĩa nderoragĩra mbica cia ũũra thoni, na ũndũ ũrĩa wa bata mũno nĩ ũrĩa Jehova anyonaga.”
13 Rĩrĩa mũtũmwo Petero aamenyagĩrio nĩ Jesu, nĩ onanirie roho wa kwĩima. (Luk. 5:3-11) O na kũrĩ ũguo, nĩ aabataraga kũrũa na mĩerekera ya mwĩyendo. Kwa ngerekano, nĩ aarakarire mũno rĩrĩa mũtũmwo Jakubu na Johana moorĩtie na njĩra ya wara atĩ magaaikara ũmwe mwena wa ũrĩo na ũrĩa ũngĩ mwena wa ũmotho wa Jesu Ũthamaki-inĩ wa Ngai. Tondũ Jesu nĩ aakoretwo agwetete atĩ Petero nĩ angĩgaakorũo na itemi rĩa mwanya-rĩ, no kũhoteke Petero eeciragia atĩ nĩwe waagĩrĩirũo gũikara mwena ũmwe wa Jesu Ũthamaki-inĩ wake. (Mat. 16:18, 19) O ũrĩa kũngĩkorũo kwarĩ, Jesu nĩ onirie Jakubu, Johana, Petero, o hamwe na atũmwo arĩa angĩ ũgwati wa gũkorũo na roho wa mwĩyendo wa kũgeria ‘gwatha’ aarĩ na ariũ a Ithe witũ.—Mar. 10:35-45.
14 O na thutha wa Petero gũkorũo arũngĩtwo nĩ Jesu, no aathire na mbere kũrũa na mwerekera wa mwĩyendo. Rĩrĩa Jesu eerire atũmwo atĩ nĩ mangĩamũtiganĩirie kwa ihinda rĩna, Petero aahũthirie atũmwo arĩa angĩ na akĩĩtũgĩria na njĩra ya kuga atĩ nowe wiki ũngĩaikarire arĩ mwĩhokeku. (Mat. 26:31-33) Ĩndĩ, kwĩĩtĩkia gwake gũtiarĩ na mũthingi, tondũ o ũtukũ ũcio nĩ aaremirũo nĩ kuonania roho wa kwĩima. Akĩgeria kwĩgitĩra, Petero aakanire Jesu maita matatũ.—Mat. 26:69-75.
15 O na gũtuĩka Petero nĩ aahiũranagia na mawathe macio, kĩonereria gĩake nĩ gĩtwĩkĩraga ngoro. Nĩ ũndũ wa kĩyo gĩake na ũteithio wa roho mũtheru, nĩ aahotire gũtooria mĩerekera ya mwĩyendo na akĩhota kwĩgirĩrĩria na kuonania roho wa kwĩima. (Gal. 5:22, 23) Nĩ aakirĩrĩirie magerio maritũ gũkĩra marĩa aacemanĩtie namo mbere ĩyo. Kwa ngerekano, rĩrĩa aarũngirũo nĩ mũtũmwo Paulo mbere ya andũ, nĩ eenyihirie. (Gal. 2:11-14) Thutha wa kũrũngwo, ndaigana kũiga muku ngoro, kana akĩona ta aagĩirũo gĩtĩo nĩ mũtũmwo Paulo. Nĩ aathire na mbere kuonania wendo harĩ Paulo. (2 Pet. 3:15) Kĩonereria kĩa Petero no gĩtũteithie gũkũria roho wa kwĩima.
16 Wĩkaga atĩa rĩrĩa wacemania na maũndũ maritũ? Rĩrĩa Petero na atũmwo arĩa angĩ maaikirio njera, magĩcoka makĩhũrũo iboko nĩ ũndũ wa kũhunjia, nĩ maakenire mũno ‘nĩ ũndũ wa ũrĩa maatuĩtwo aagĩrĩru a kũmenererio nĩ ũndũ wa rĩĩtwa rĩa Jesu.’ (Atũm. 5:41) O nawe rĩrĩa wacemania na magerio, wagĩrĩirũo kuona ũcio ũrĩ mweke wa kwĩgerekania na Petero na kũrũmĩrĩra kĩonereria kĩa Jesu na njĩra ya kuonania roho wa kwĩima. (Thoma 1 Petero 2:20, 21.) Mwerekera ũcio, o na no ũgũteithie ũngĩrũithio nĩ athuri a kĩũngano. Handũ ha kũrakara, nĩ wega kũrũmĩrĩra kĩonereria kĩa Petero.—Koh. 7:9.
17 Ningĩ no ũgunĩke nĩ kĩonereria kĩa Petero rĩrĩa ũreigĩra mĩoroto ya kĩĩroho. Wagĩrĩirũo gũkinyĩra mĩoroto ĩyo na njĩra ĩronania ũrĩ na roho wa kwĩima. Ĩndĩ, nĩ wega kwĩmenyerera ndũgathingate mĩoroto ĩyo nĩguo ũgĩe na igweta. Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, wĩyũrie ũũ: ‘Hihi ndĩrenda kuongerera ũtungata wakwa harĩ Jehova nĩ getha ngĩe na igweta kana ũnene ta ũrĩa Jakubu na Johana meendaga?’
18 Ũngĩĩthuthuria wone atĩ ũrĩ na mwerekera wa mwĩyendo, hoya Jehova agũteithie kũrũnga mwĩcirĩrie waku; ũcoke wĩrutanĩrie kũmũgoocithia handũ ha kwĩgoocithia. (Thab. 86:11) Ningĩ, no ũthingate maũndũ marĩa matangĩkũrehera igweta. Kwa ngerekano, no ũkũrie wega maciaro ma roho marĩa wonaga marĩ maritũ kuonania. Ningĩ, angĩkorũo nĩ ũharagĩria icunjĩ ciaku cia mĩcemanio wega, no ndwendaga mũno kũnyitanĩra wĩra-inĩ wa gũtheria Nyũmba ya Ũthamaki, no wĩigĩre muoroto wa kũhũthĩra ũtaaro ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Aroma 12:16.—Thoma.
19 Tũngĩĩthuthuria tũkĩhũthĩra Kiugo kĩa Ngai kĩrĩ ta gĩcicio na tuone atĩ tũrĩ na mawathe kana roho wa mwĩyendo, twahota kũigua tũkuĩte ngoro. Ũngĩigua ũguo, wĩcũranie ũhoro wa mũndũ ũrĩa ũgwetetwo ngerekano-inĩ ya Jakubu ũrĩa wĩkaga kũringana na ũrĩa aiguĩte. Jakubu ndatĩtĩrithĩtie ũrĩa mũndũ ũcio eekire ũgarũrũku na ihenya thutha wa kũmenya mawathe marĩa aarĩ namo, o na ndoigĩte atĩ mũndũ ũcio nĩ aahotire kũrũnga mawathe make mothe, ĩndĩ oigĩte atĩ mũndũ ũcio ‘aatũũrire acũthagĩrĩria watho ũrĩa mwagĩrĩru.’ (Jak. 1:25) Ndaariganĩirũo nĩ ũrĩa eeyonire atariĩ thutha wa kwĩrora gĩcicio-inĩ, aathire na mbere gwĩka ũgarũrũku. Nĩ ũndũ ũcio, nĩ wega ũkoragwo na mawoni mega kwĩyerekera na ũririkanage gũtirĩ mũndũ mũkinyanĩru. (Thoma Kohelethu 7:20.) Thiĩ na mbere gũcũthĩrĩria watho ũrĩa mũkinyanĩru, na wĩrutanĩrie gũtũũria roho wa kwĩima. Jehova nĩ arĩgũteithagia o ta ũrĩa akoretwo agĩteithia aarĩ na ariũ a Ithe witũ aingĩ arĩa o na gũtuĩka ti akinyanĩru nĩ metĩkĩrĩkaga nĩwe na akamarathima.
‘O na mũndũ angĩtũũra mĩaka mĩingĩ-rĩ, nĩ amĩkenagĩre yothe.’—KOH. 11:8.
JEHOVA endaga tũkorũo na gĩkeno, na nĩ atũrathimĩte na indo nyingĩ iria cingĩtũma tũgĩe na gĩkeno. Kwa ngerekano, nĩ atũhete muoyo. Nĩ ũndũ ũcio, no tũhũthĩre ũtũũro witũ kũmũgoocithia tondũ nĩ atũgucĩrĩirie ũthathaiya-inĩ wa ma. (Thab. 144:15; Joh. 6:44) Jehova nĩ atwendete na nĩ atũteithagia gũkirĩrĩria ũtungata-inĩ wake. (Jer. 31:3; 2 Kor. 4:16) Nĩ tũkenaga nĩ gũkorũo thĩinĩ wa paradiso ya kĩĩroho kũrĩa tũheagwo irio nyingĩ cia kĩĩroho, na tũgakenera ũrũmwe wa aarĩ na ariũ a Ithe witũ. Makĩria ma ũguo, tũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro kĩa goro mũno kĩa mahinda marĩa maroka.
2 O na tũrĩ na itũmi icio cia gũtũma tũkorũo na gĩkeno, ndungata imwe cia Jehova nĩ ikoragwo na mawoni matagĩrĩire kwĩyerekera. Mahota kwĩigua ta matarĩ a bata harĩ Jehova na ta ũtungata wao ũtamũkenagia. Arĩa makoragwo na mawoni ta macio matagĩrĩire hingo ciothe, no mone gũkorũo na gĩkeno ‘mĩaka mĩingĩ’ ta arĩ iroto. Mahota kuona ta ũtũũro ũiyũrĩte o mĩtangĩko.—Koh. 11:8.
3 Aarĩ na ariũ a Ithe witũ ta acio no magĩe na mawoni moru kwĩyerekera nĩ ũndũ wa gũkua ngoro, kũrũara, kana kũremwo nĩ gwĩka maũndũ mamwe nĩ ũndũ wa ũkũrũ. (Thab. 71:9; Thim. 13:12; Koh. 7:7) Ningĩ, Mũkristiano o wothe nĩ agĩrĩirũo nĩ kũririkana atĩ ngoro nĩ ĩheenanagia na no ĩtũrũithie o na tũrĩ na ũkuruhanu mwega na Ngai. (Jer. 17:9; 1 Joh. 3:20) Mũcukani nĩ aragia maheeni igũrũ rĩgiĩ ndungata cia Jehova. Ningĩ andũ arĩa makoragwo na mwĩcirĩrie ta wa Shaitani, no matũme tũgĩe na mawoni moru ta ma Elifazu, atĩ tũtirĩ a bata maitho-inĩ ma Ngai. Elifazu aaririe maheeni macio matukũ-inĩ ma Ayubu, na mawoni macio no ma maheeni o na ũmũthĩ.—Ayub. 4:18, 19.
4 Thĩinĩ wa Maandĩko, Jehova nĩ oigaga wega atĩ nĩ arĩkoragwo hamwe na arĩa ‘mahunguragĩra mũkuru wa nduma ta ya gĩkuũ.’ (Thab. 23:4) Nĩ akoragwo hamwe na ithuĩ kũgerera Kiugo gĩake. Bibilia nĩ ĩrĩ ‘ũhoti wa Ngai wa gũtharũria ihingo iria ciakĩtwo cia hinya.’ Ihingo icio nĩ hamwe na maũndũ ma maheeni na mĩĩcirĩrie mĩhĩtanu. (2 Kor. 10:4, 5) Nĩ ũndũ ũcio, rekei twarĩrĩrie ũrĩa tũngĩhũthĩra Bibilia nĩguo ĩtũteithie gũkũria na gũtũũria mawoni marĩa magĩrĩire. Maũndũ macio no makũgune na ningĩ no wone ũrĩa ũngĩteithia andũ angĩ.
5 Mũtũmwo Paulo nĩ aarĩrĩirie maũndũ mamwe marĩa mangĩtũteithia gũkũria mawoni marĩa magĩrĩire. Eerire kĩũngano gĩa Korintho ũũ: “Wĩgeriei ũhoro wanyu inyuene, mũmenye kana no mũtũire o mwĩtĩkĩtie.” (2 Kor. 13:5) ‘Gwĩtĩkia kũu,’ nĩ morutani mothe ma Gĩkristiano marĩa marĩ thĩinĩ wa Bibilia. Angĩkorũo ciugo na ciĩko ciitũ nĩ ĩtwaranaga na morutani macio-rĩ, nĩ tuonanagia atĩ no ‘tũtũire twĩtĩkĩtie.’ Hatarĩ nganja, twagĩrĩirũo kũrũmĩrĩra morutani mothe ma Gĩkristiano ũtũũro-inĩ witũ. Tũtiagĩrĩirũo gũthutũkania mamwe.—Jak. 2:10, 11.
6 Wahota gwĩtigĩra kwĩgeria na njĩra ĩyo, makĩria angĩkorũo nĩ ũreĩkĩrĩra nganja. Ĩndĩ, ũndũ ũrĩa wa bata mũno nĩ ũrĩa Jehova atuonaga no ti ũrĩa twĩyonaga. Ningĩ mwĩcirĩrie wake nĩ wa igũrũ mũno gũkĩra witũ. (Isa. 55:8, 9) Jehova athuthuragia ndungata ciake nĩguo one ngumo iria njega na aciteithie, no ti getha acicarĩrie mahĩtia. Nĩ ũndũ ũcio, rĩrĩa ũrahũthĩra Kiugo kĩa Ngai kwĩgeria nĩguo wone kana ‘no ũtũire wĩtĩkĩtie’ ũrĩĩyonaga o ta ũrĩa Ngai akuonaga. Ũndũ ũcio ũrĩgũteithagia kweheria mawoni o mothe mahĩtanu ma atĩ ndũrĩ wa bata maitho-inĩ ma Jehova, na ithenya rĩa ũguo ũkagĩa na mawoni maya ma Bibilia: Ũrĩ wa goro mũno maitho-inĩ ma Jehova. Gwĩka ũguo nĩ ta kũhingũra ndirica nĩguo ũtheri ũingĩre thĩinĩ wa nyũmba ĩrĩ na nduma.
7 Njĩra ĩmwe njega ya kwĩgeria nĩ gwĩcũrania cionereria cia andũ ehokeku arĩa magwetetwo thĩinĩ wa Bibilia. Geria kũringithania maũndũ mao na maku, nĩguo wone ũrĩa ũngĩekire korũo nĩwe wacemanĩtie na maũndũ ta marĩa maacemanirie namo. Rekei twarĩrĩrie cionereria ithatũ iria ironania ũrĩa ũngĩhũthĩra Bibilia kwĩgeria kana no ‘ũtũire wĩtĩkĩtie’ na nĩ ũndũ ũcio ũkũrie mawoni marĩa magĩrĩire kwĩyerekera.
8 Hĩndĩ ĩmwe Jesu arĩ Jerusalemu thĩinĩ wa hekarũ, nĩ onire mũtumia ũmwe wa ndigwa warĩ mũthĩni. Kĩonereria kĩa mũtumia ũcio no gĩtũteithie gũtũũria mawoni marĩa magĩrĩire tondũ tũtikoragwo na ũhoti wa gwĩka maũndũ mothe. (Thoma Luka 21:1-4.) Ta wĩcirie ũhoro wa mũtumia ũcio. Aarĩ na ihooru rĩa gũkuĩrũo nĩ mũthuriwe na ningĩ aatũũraga kũndũ atongoria a ndini “manyamaragia nyũmba cia atumia a ndigwa” handũ ha kũmateithia. (Luk. 20:47) Ningĩ aarĩ mũgiĩki ũũ atĩ angĩahotire tu kũhotha tũthendi twĩrĩ tũrĩa tũngĩathũkũmirũo nĩ mũndũ wa kĩbarũa na ndagĩka nini.
9 Ta hũũra mbica ũrĩa mũtumia ũcio aaiguaga akĩingĩra hekarũ-inĩ akuuĩte tũthendi twĩrĩ. Rĩngĩ na rĩngĩ no kũhoteke eeciragia ũrĩa mũhothi wake warĩ mũnini ũringithanĩtio na kĩrĩa angĩahothire korũo mũthuriwe aarĩ muoyo. Rĩrĩa onire arĩa maarĩ mbere yake makĩhotha mbeca nyingĩ-rĩ, hihi nĩ angĩaconokire na one mũhothi wake ũtarĩ wa bata? O na angĩkorũo nĩ aarĩ na mawoni ta macio-rĩ, nĩ eekire ũrĩa angĩahotire nĩ ũndũ wa ũthathaiya wa ma.
10 Kũringana na ciugo cia Jesu, Jehova onaga mũtumia ũcio wa ndigwa arĩ wa bata o hamwe na mũhothi wake. Oigire atĩ mũtumia ũcio aahothire nyingĩ gũkĩra arĩa maarĩ itonga. Mũhothi wake nĩ wataranĩirio na mĩhothi ĩrĩa yarutĩtwo nĩ andũ angĩ, o na kũrĩ ũguo, Jesu nĩ onire mũhothi wa mũtumia ũcio na akĩmũgathĩrĩria. Arĩa maatarire mĩhothi ĩyo, mona tũthendi tũu twĩrĩ matingĩamenyire ũrĩa tũthendi tũu o hamwe na mũruti watuo moonagwo marĩ a bata nĩ Jehova. Ũndũ ũrĩa warĩ wa bata nĩ ũrĩa Jehova onaga maũndũ, no ti ũrĩa andũ angĩ meeciragia kana o na ũrĩa mũtumia ũcio eeyonaga. Hihi no ũhũthĩre ũhoro ũcio kwĩgeria kana no ũtũire wĩtĩkĩtie?
11 Maũndũ maku no magirie ũtungatĩre Jehova ũrĩa ũngĩenda. Andũ amwe nĩ maremagwo nĩ kũhunjia mahinda maingĩ nĩ ũndũ wa mathĩna ma mwĩrĩ kana ũkũrũ. Hihi nĩ magĩrĩirũo kuona ta matarabatara kũruta riboti ya mahinda manini marĩa mahunjagia? O na angĩkorũo ndũrĩ na mathĩna ta macio-rĩ, wahota kuona ta ũtungata waku ũrĩ mũnini mũno ũringithanĩtio na mathaa maingĩ marĩa andũ a Jehova mahũthagĩra o mwaka makĩmũthathaiya. Ĩndĩ, ũhoro wa mũtumia ũcio wa ndigwa ũratũruta atĩ Jehova nĩ onaga na agakenio nĩ ũndũ o wothe mũndũ aramwĩkĩra, na makĩria angĩkorũo arawĩka rungu rwa moritũ manene. Ta wĩcirie ũhoro wa ũtungata waku harĩ Jehova mwaka ũcio ũrathirire. No kũhoteke atĩ rĩmwe rĩa mathaa marĩa wahũthĩrire gũthathaiya Jehova nĩ rĩabatarire wĩime mũno. Angĩkorũo nĩguo-rĩ, menya atĩ Jehova nĩ aakenirio mũno nĩ ũndũ ũrĩa wekire ithaa-inĩ rĩu. O ta mũtumia ũcio mũthĩni wa ndigwa, angĩkorũo nĩ ũreka o ũrĩa wothe ũngĩhota ũtungata-inĩ wa Jehova, nĩ ũronania atĩ no ‘ũtũire wĩtĩkĩtie.’
12 Mũnabii Elija aarĩ mwĩhokeku harĩ Jehova na aarĩ na wĩtĩkio mũrũmu. O na kũrĩ ũguo, kũrĩ hĩndĩ aakuĩte ngoro mũno nginya akĩĩra Jehova amũũrage. Oigire ũũ: “Rĩu nĩnjiganĩtie; wee Jehova, nduta muoyo.” (1 Ath. 19:4) Mũndũ ũtarĩ wacemania na ũndũ ta ũcio no oige atĩ mahoya macio ma Elija nĩ ‘ndeto itarĩ ũgerekereri.’ (Ayub. 6:3) Ĩndĩ, ũguo nĩguo aaiguaga. No ũngĩrora nĩ ũkuona atĩ handũ ha Jehova kũmũrũithia nĩ ũndũ wa kũhoya oragwo, nĩ kũmũteithia aamũteithirie.
13 Nĩ kĩĩ gĩatũmĩte Elija agĩe na mawoni ta macio? Kahinda kanini mbere ĩyo, nĩ aaringĩte kĩama kĩrĩa kĩonanirie atĩ kũna Jehova nĩwe Ngai ũrĩa wa ma. Thutha wa kĩama kĩu, anabii 450 a Baali makĩũragwo. (1 Ath. 18:37-40) No kũhoteke Elija eerĩgagĩrĩra atĩ thutha wa ũndũ ũcio Aisiraeli nĩ mangĩacokereire ũthathaiya wa ma, no ũguo tiguo gwathire. Ithenya rĩa ũguo, Jezebeli Mũtumia wa Mũthamaki aatũmire ndũmĩrĩri kũrĩ Elija atĩ nĩ ekũmũragithia. Nĩ ũndũ wa gwĩtigĩra kũũragwo, akĩũra agĩthiĩ mwena wa mũhuro wa Juda, kũndũ werũ-inĩ.—1 Ath. 19:2-4.
14 Arĩ kũu, nĩ eecũranirie mũno na akĩona ta wĩra wake ũrĩa aarutĩte arĩ mũnabii ta warĩ wa tũhũ. Eerire Jehova ũũ: “Ti niĩ mwega gũkĩra aa baba.” Eeiguaga arĩ wa tũhũ o ta rũkũngũ na mahĩndĩ ma maithe mao arĩa maakuĩte. Elija eegeretie akĩhũthĩra ithimi ciake we mwene, na agetuĩra atĩ ti wa bata maitho-inĩ ma Jehova kana ma mũndũ o na ũrĩkũ.
15 O na kũrĩ ũguo, Jehova onaga Elija na njĩra ngũrani biũ. Aamuonaga arĩ o wa bata maitho-inĩ make, na nĩ eekire maũndũ ma kũmuonia atĩ nĩguo aamuonaga. Ngai nĩ aatũmire mũraika agekĩre Elija hinya. Ningĩ nĩ aamũheire irio na maĩ nĩguo ahote gũthiĩ rũgendo rwa matukũ 40 erekeire Kĩrĩma-inĩ kĩa Horebu. Makĩria ma ũguo, Ngai nĩ aarũngire Elija na ũhoreri nĩ ũndũ wa gũkorũo na mawoni matagĩrĩire atĩ gũtiarĩ na Aisiraeli angĩ maatigarĩte marĩ ehokeku harĩ Jehova. Ningĩ, nĩ aamũheire mawĩra mangĩ na Elija agĩtĩkĩra. Elija nĩ aagunĩkire nĩ ũteithio wa Jehova na agĩcokerera ũtungata wake wa ũnabii arĩ na hinya mwerũ.—1 Ath. 19:5-8, 15-19.
16 Maũndũ marĩa Elija aagereire no magũteithie kuona atĩ o nawe no ũtũire wĩtĩkĩtie na magũteithie kũgĩa na mawoni marĩa magĩrĩire. Amba wĩcirie maũndũ marĩa Jehova agwĩkĩire. Hihi nĩ ũrĩ waheo ũteithio nĩ mũthuri wa kĩũngano kana Mũkristiano ũngĩ o hĩndĩ ĩrĩa waũbataire? (Gal. 6:2) Hihi nĩ ũgunĩkĩte kuumana na Bibilia, mabuku ma ngombo ĩrĩa ĩĩhokekete, na mĩcemanio ya kĩũngano? Rĩrĩa wagunĩka nĩ maũndũ ta macio, ririkanaga Mũheani wamo na ũkamũcokagĩria ngatho.—Thab. 121:1, 2.
17 Ningĩ nĩ wega kũririkana atĩ gũkorũo na mawoni matagĩrĩire no gũtũhĩtithie. Ũndũ ũrĩa wa bata nĩ ũrĩa Jehova atuonaga. (Thoma Aroma 14:4.) Jehova onaga wĩrutĩri na wĩhokeku witũ ũrĩ wa bata mũno. Ndatũthimaga kũringana na maũndũ marĩa tũhingagia. Na no kũhoteke atĩ o ta Elija, nĩ ũhingĩtie maũndũ maingĩ ũtungata-inĩ wa Jehova gũkĩra ũrĩa ũngĩĩgereria. Ningĩ no kũhoteke kũrĩ andũ ũteithĩtie kĩũngano-inĩ, na ningĩ nĩ ũndũ wa kĩyo gĩaku ũgateithia andũ angĩ mamenye ũhoro wa ma.
18 Wagĩrĩirũo kuona wĩra o wothe ũrĩa ũheetwo nĩ Jehova ũrĩ ũira wa atĩ arĩ hamwe nawe. (Jer. 20:11) O ta Elija, no ũigue ũkuĩte ngoro tondũ ũtungata waku ndũroneka ta ũrĩ na moimĩrĩro mega kana ũrona ta ũtangĩhota gũkinyĩra mĩoroto ĩmwe ya kĩĩroho. O na kũrĩ ũguo, ũrĩ na gĩtĩo kĩnene mũno kĩrĩa ithuothe tũkoragwo nakĩo ũmũthĩ gĩa kũhunjia ũhoro mwega na gwĩtanio na rĩĩtwa rĩa Ngai. Thiĩ na mbere kũrũmia wĩhokeku waku. Weka ũguo, o ta ũrĩa Jesu oigire, nĩ ‘ũgaatonya gĩkeno-inĩ kĩa mwathani waku.’—Mat. 25:23.
19 Mwandĩki wa Thaburi 102 nĩ aakuĩte ngoro mũno. Nĩ ‘aanyarirĩkĩte,’ aarĩ na mathĩna manene ma mwĩrĩ na ma kĩĩmeciria, na ningĩ ndaarĩ na hinya wa kũhiũrania na mathĩna make. (Thab. 102, Ũhoro wa Gũtaarĩria; The Holy Bible in Gĩkũyũ Language.) Ciugo ciake cionanagia atĩ nĩ eeciragia mũno ũhoro wa ruo rwake, na akeigua atiganĩirio. (Thab. 102:3, 4, 6, 11) Onaga biũ atĩ Jehova eendaga kũmũtiganĩria.—Thab. 102:10.
20 O na kũrĩ ũguo, mwandĩki ũcio wa Thaburi no angĩahũthĩrire ũtũũro wake kũgoocithia Jehova. (Thoma Thaburi 102:19-21.) Ta ũrĩa tũrona thĩinĩ wa Thaburi ya 102, o na arĩa marĩ na wĩtĩkio no makorũo na ruo, na nĩ ũndũ ũcio mahota kũremwo gwĩciria ũhoro wa maũndũ mangĩ. Mwandĩki ũcio wa Thaburi eeiguaga atariĩ ‘ta kanyoni karĩ goiki gacũmbĩrĩ-inĩ ka nyũmba.’ Onaga ta aarigicĩirio no mathĩna matheri. (Thab. 102:7) Ũngĩkaigua ũndũ ta ũcio, nĩ wega gũitũrũrĩra Jehova ngoro yaku o ta ũrĩa mwandĩki ũcio wa Thaburi eekire. Kũhoya hĩndĩ ta ĩyo ũranyamarĩka no gũgũteithie rĩrĩa ũrahiũrania na mawoni matagĩrĩire. Jehova eranĩire atĩ nĩ ‘arĩtĩkagĩra mahoya ma ũrĩa mwagi, kũhoya gwake agakĩaga gũkũrurũka.’ (Thab. 102:17) Wĩhoke kĩĩranĩro kĩu gĩake.
21 Thaburi ya 102 ningĩ no yonanagia ũrĩa ũngĩgĩa na mawoni mega makĩria. Mwandĩki wa Thaburi eekire ũguo na njĩra ya gũcokia meciria make harĩ ũrata wake na Jehova. (Thab. 102:12, 27) Nĩ omĩrĩirio mũno nĩ kũmenya atĩ hingo ciothe Jehova nĩ akoragwo hamwe na andũ ake nĩguo amateithie gũkirĩrĩria rĩrĩa marĩ magerio-inĩ. Nĩ ũndũ ũcio, angĩkorũo rĩmwe na rĩmwe mawoni matagĩrĩire nĩ magiragia ũtungatĩre Jehova ũrĩa ũngĩenda, hoya igũrũ rĩgiĩ ũndũ ũcio. Thaitha Jehova aigue mahoya maku, to getha tu wehererio thĩna ũrĩa ũrĩ naguo, no nginya “nĩguo andũ maganage rĩĩtwa rĩa Jehova.”—Thab. 102:20, 21.
22 Ma nĩ atĩ, Bibilia no ĩtũteithie kuona atĩ no tũtũire twĩtĩkĩtie na atĩ tũrĩ a bata maitho-inĩ ma Jehova. Ma nĩ atĩ, thĩinĩ wa mũtabarĩre ũyũ, no tũremwo nĩ kweheria biũ mawoni mothe matagĩrĩire kana gũkua ngoro. Ĩndĩ, o mũndũ o mũndũ no ahote gũkenia Jehova na akaahonokio angĩthiĩ na mbere gũkirĩrĩria arĩ mwĩhokeku ũtungata-inĩ wake.—Mat. 24:13.
Mũthuri ũmwe kuuma Brazil oigire ũũ: “Hĩndĩ ya hwaĩ-inĩ witũ wa Ũthathaiya wa Famĩlĩ, ndeereti igĩaga cama mũno ũũ atĩ kaingĩ nĩ gũtukaga mũno ingĩaga kuga tũkinyie hau.” Mũthuri ũmwe wa kuuma Japan oigire atĩ kamwana gake ka mĩaka ikũmi gatiendaga marĩkie ũthathaiya wa famĩlĩ. Nĩkĩ? Ithe oigire nĩ tondũ nĩ gakenagĩra mũno.
Ma nĩ atĩ ti ciana ciothe ikenagĩra ũthathaiya wa famĩlĩ. Nĩkĩ hihi? Mũthuri ũmwe kuuma Togo oigire ũũ: “Ũthathaiya wa Jehova ndwagĩrĩirũo nĩ gũkorũo ũrĩ wa kũnogia andũ.” Angĩkorũo nĩ ũranogia andũ-rĩ, no kũhoteke nĩ tondũ wa ũrĩa ũratongorio. Famĩlĩ nyingĩ nĩ cionete atĩ ũthathaiya wa famĩlĩ no ũkorũo na “gĩkeno” o ta ũrĩa Isaia oigire igũrũ rĩgiĩ Thabatũ.—Isa. 58:13, 14.
Athuri thĩinĩ wa famĩlĩ cia Gĩkristiano nĩ mamenyaga atĩ, nĩguo famĩlĩ ciao ikenere ũthathaiya wa famĩlĩ no mũhaka gũkorũo na ũrata. Ralf, ũrĩa ũkoragwo na airĩtu atatũ na kamwana kamwe, oigire atĩ ũthathaiya wao wa famĩlĩ ũkoragwo ũtariĩ ta ndeereti cia o mũthenya handũ ha kũhaana ta arĩ kũmathomithia aramathomithia. Gũtirĩ mũndũ ũtakoragwo na mweke wa kuga ũndũ. O na kũrĩ ũguo, ti hingo ciothe ũkoragwo ũrĩ ũndũ mũhũthũ gũteithia andũ othe mathiĩ na mbere gũkenera na kũrikĩra thĩinĩ wa kĩrĩa mũrathoma. Mũtumia ũmwe oigire ũũ: “Ti hingo ciothe ngoragwo na hinya wa gũtũma ũthathaiya wa famĩlĩ ũkorũo ũrĩ mwega ta ũrĩa ingĩenda.” Hihi no ũhote kũhiũrania na ũndũ ũcio?
Mũthuri ũmwe ũrĩ ciana igĩrĩ wa kuuma Njĩrĩmani oigire atĩ nĩ wega kũgarũrĩra. Nake Natalia, mũtumia ũrĩ ciana igĩrĩ oigire atĩ ũndũ ũrĩa wa bata mũno harĩ famĩlĩ yake nĩ gwĩka maũndũ ngũrani ngũrani. Famĩlĩ nyingĩ igayanagia ũthathaiya wao wa famĩlĩ icunjĩ cigana ũna. Cleiton, mũthuri ũrĩ tinĩnja erĩ kuuma Brazil oigire atĩ gwĩka ũguo nĩ gũtũmaga ũthathaiya ũgĩe na cama na andũ othe magakorũo na itemi. Angĩkorũo famĩlĩ-inĩ kũrĩ na ciana irĩ na mĩaka ĩtiganĩte, kũgayania ũthathaiya wa famĩlĩ icunjĩ no gũteithie mũciari ahote gũteithia o mwana kũringana na mabataro make. Ningĩ, aciari no magarũrĩre rĩrĩa marabanga kĩrĩa famĩlĩ ĩgaathoma na njĩra ĩrĩa makaahũthĩra.
Famĩlĩ imwe ciĩkaga atĩa nĩguo ikorũo na maũndũ ngũrani ma gwĩka hĩndĩ ya ũthathaiya wao? Imwe ciambaga kũina nyĩmbo cia Ũthamaki. Juan wa kuuma Mexico oigire ũũ: “Ũndũ ũcio ũtũmaga kwagĩre mũno na ũgatũharĩria meciria-inĩ nĩ ũndũ wa kĩrĩa tũrathoma.” Famĩlĩ yake ĩthuuraga nyĩmbo iria ikonainie na maũndũ mamwe marĩa megũthoma hwaĩ-inĩ ũcio.
Famĩlĩ imwe ithomaga gĩcunjĩ kĩa Bibilia hamwe. Nĩguo ũthomi ũcio ũgĩe na cama, andũ ngũrani thĩinĩ wa famĩlĩ magathoma ciugo cia andũ ngũrani arĩa magwetetwo thĩinĩ wa gĩcunjĩ kĩna kĩa Bibilia. Mũthuri ũmwe kuuma Japan oigire atĩ kĩambĩrĩria-inĩ ndoonaga njĩra ĩyo ya gũthoma ĩrĩ njega. Ĩndĩ, tũmwana twake twĩrĩ nĩ twakenaga mũno nĩ ũndũ wa kuona magĩka ũndũ ũcio hamwe na aciari ao. Famĩlĩ imwe ona nĩ ithakaga mĩthako ya Bibilia. Roger, ithe wa tũmwana twĩrĩ kuuma Afrika ya Mũhuro oigire ũũ: “Kaingĩ ciana nĩ cionaga maũndũ thĩinĩ wa Bibilia marĩa tũrĩ aciari tũtekuonete.”
Maũndũ mangĩ matiganĩte mũngĩka mũrĩ hamwe nĩ ta, gwaka mũhaano wa thabina ya Nuhu, kana hekarũ ya Suleimani. Gwaka indo ta icio nĩ kũbataraga ũthuthuria na ũndũ ũcio no ũmũrehere gĩkeno kĩnene. Kwa ngerekano thĩinĩ wa Asia, kairĩtu kamwe ka mĩaka ĩtano marĩ hamwe na aciari ako na cũcũwe nĩ maathakaga mũthako wa kũbanga tũindo rũbaũ-inĩ makĩonania ng’endo cia mũtũmwo Paulo cia ũmishonarĩ. Famĩlĩ ingĩ nacio nĩ ithakaga mĩthako ta ĩyo ya kũbanga indo rũbaũ-inĩ ikĩhũthĩra maũndũ marĩa marĩ ibuku-inĩ rĩa Thama. Donald, ũrĩa ũrĩ na mĩaka 19 kuuma Togo oigire atĩ gwĩka maũndũ matiganĩte nĩ gwĩkĩrĩte cama ũthathaiya wao wa famĩlĩ na gũkagĩria famĩlĩ yao. Hihi inyuĩ nĩ kũrĩ ũndũ mũngĩka mwĩkĩre cama ũthathaiya wanyu wa famĩlĩ?
O na gũtuĩka gwĩka maũndũ matiganĩte, na kũgarũrĩra nĩ gũtũmaga ũthathaiya wa famĩlĩ ũgĩe na cama-rĩ, nĩguo andũ magunĩke, othe nĩ mekũbatara kũhaarĩria. Rĩmwe na rĩmwe ciana nĩ inogaga na ihenya, nĩ ũndũ ũcio aciari nĩ mekũbatara gwĩciria mbere kĩrĩa gĩgaathomwo na meharĩrie wega. Mũthuri ũmwe oigire ũũ: “Rĩrĩa ndĩharĩirie wega andũ othe nĩ magunĩkaga nĩ kĩrĩa tũrathoma.” Mũthuri ũmwe kuuma Njĩrĩmani amenyithagia famĩlĩ yake mbere kĩrĩa megũkorũo magĩthoma ciumia cigana ũna iria irũmĩrĩire. Rĩrĩa abangĩte atĩ famĩlĩ yake ĩkerorera DVD hĩndĩ ya ũthathaiya wa famĩlĩ, mũthuri ũmwe kuuma Benin ũrĩ na ciana ithathatũ itakinyĩtie mĩaka ikũmi na itatũ, aheaga famĩlĩ yake ciũria mbere iria makarĩrĩria. Hatarĩ nganja, kũharĩria nĩ gũtũmaga ũthathaiya witũ wa famĩlĩ wagĩre.
Rĩrĩa andũ thĩinĩ wa famĩlĩ mamenya mbere kĩrĩa gĩgekwo hĩndĩ ya ũthathaiya wa famĩlĩ, no makorũo makĩaria ũhoro ũcio mbere ya mũthenya ũcio ũkinyĩte, na nĩ ũndũ ũcio makũrie mĩĩto. Ningĩ rĩrĩa o mũndũ agaĩirũo ũndũ wa gũgeeka, nĩ eiguaga arĩ na itemi harĩ ũthathaiya wa famĩlĩ.
Ti ũndũ mũhũthũ harĩ famĩlĩ nyingĩ gũkorũo na ũthathaiya wa famĩlĩ itegũtĩrĩria.
Aciari aingĩ nĩ marutaga wĩra mathaa maingĩ mũno magĩethera famĩlĩ ciao mabataro ma kĩĩmwĩrĩ. Kwa ngerekano, mũthuri ũmwe kuuma Mexico, oimaga mũciĩ thinacara cia kĩroko na arĩcoka o thaa igĩrĩ cia ũtukũ. Rĩmwe na rĩmwe Ũthathaiya wa Famĩlĩ no ũcenjio nĩ ũndũ wa maũndũ mangĩ ma kĩĩroho.
O na kũrĩ ũguo, twagĩrĩrũo nĩ gũtigĩrĩra atĩ tũrĩkoragwo na ũthathaiya wa famĩlĩ tũtegũtĩrĩria. Akĩaria ũhoro wa ũrĩa famĩlĩ yao ĩĩrutanagĩria, Loïs ũrĩa ũrĩ na mĩaka 11 kuuma Togo oigire ũũ: “O na gũtuĩka rĩmwe na rĩmwe nĩ twĩkaga ũthathaiya wa famĩlĩ tũrĩ acerere rĩrĩa kwoimĩra ũndũ tũtekwĩrĩgĩrĩire, tũtigagĩrĩra nĩ tweka.” Nĩkĩo famĩlĩ ingĩ cionaga arĩ wega gwĩka ũthathaiya wa famĩlĩ kĩambĩrĩria-inĩ gĩa kiumia. Kũngiumĩra ũndũ ũterĩgĩrĩirũo, no mahote gwĩka ũthathaiya ũcio mũthenya ũngĩ o kiumia-inĩ kĩu.
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga tũwĩte “ũthathaiya wa famĩlĩ”? Nĩ tondũ nĩ gĩcunjĩ gĩa ũthathaiya witũ harĩ Jehova. Reke andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ yaku marutagĩre Jehova o kiumia ‘iheo cia mĩromo yao irĩ ta ndegwa cia magongona.’ (Hos. 14:2) Na ningĩ, rekei o mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ onage ihinda rĩu rĩrĩ rĩa gĩkeno tondũ “gũkenera Jehova nĩkuo hinya wanyu.”—Neh. 8:9, 10.
‘Tĩaga gĩthiithi kĩa mũndũ mũkũrũ.’ —ALAW. 19:32.
NDWARĨ mũbango wa Jehova andũ manyamarĩkage nĩ ũndũ wa mathĩna ma ũkũrũ. Ngũrani na ũguo, muoroto wake warĩ andũ makenagĩre ũgima mwega wa mwĩrĩ thĩinĩ wa Paradiso. Ĩndĩ, ‘ciũmbe ciothe itũire icayaga o hamwe, ikĩiguaga ruo.’ (Rom. 8:22) Ũkuona Ngai ta aiguaga atĩa rĩrĩa ona andũ makĩnyamarĩka nĩ ũndũ wa moimĩrĩro moru ma mehia? Gũthũkia mũno, andũ aingĩ akũrũ nĩ matiganagĩrio ihinda-inĩ rĩrĩa marabatara ũteithio makĩria.—Thab. 39:5; 2 Tim. 3:3.
2 Andũ a Jehova nĩ makenaga mũno nĩ ũndũ wa gũkorũo na andũ akũrũ thĩinĩ wa ciũngano. Nĩ tũgunĩkaga nĩ ũũgĩ wao na tũgekĩrũo ngoro nĩ kĩonereria kĩao kĩega kĩa wĩtĩkio. Amwe a aarĩ na ariũ a Ithe witũ acio akũrũ nĩ a famĩlĩ ciitũ. Ĩndĩ, o na angĩkorũo nĩ a famĩlĩ ciitũ kana ti a famĩlĩ ciitũ nĩ tũmarũmbũyagia. (Gal. 6:10; 1 Pet. 1:22) Ithuothe nĩ tũkũgunĩka twathuthuria mawoni ma Ngai kwerekera andũ arĩa akũrũ. Ningĩ nĩ tũkwarĩrĩria itemi rĩa andũ a famĩlĩ na rĩa kĩũngano harĩ gũteithia andũ arĩa akũrũ.
3 Thaburi 71:9 yugaga ũũ: “Ndũkae kũnde hingo ya ũkũrũ; menya gũkandiganĩria hinya wakwa watua kũnyihĩrĩra.” No kũhoteke nĩ Daudi waandĩkire ciugo icio. Nĩ aatungatĩire Ngai kuuma ũnyinyi-nĩ wake nginya arĩ mũndũ mũkũrũ, na Jehova nĩ aamũhũthĩrire gwĩka maũndũ manene. (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Ath. 2:1-3, 10) O na kũrĩ ũguo, Daudi no aahoire Jehova athiĩ na mbere kũmũrũmbũiyia.—Thoma Thaburi 71:17, 18.
4 Andũ aingĩ ũmũthĩ mahaana o ta Daudi. O na gũtuĩka no marakũra na marĩ ‘matukũ-inĩ ma ũũru,’ no marathiĩ na mbere gwĩka ũrĩa wothe mangĩhota nĩguo magoocithie Jehova. (Koh. 12:1-7) Aingĩ ao no maremwo nĩ gwĩka maũndũ marĩa meekaga tene, o na nginya thĩinĩ wa ũtungata. Ĩndĩ, o nao no mathaithe Jehova athiĩ na mbere kũmarathima na kũmarũmbũiya. Akristiano acio akũrũ na ehokeku no makorũo na ma atĩ Jehova nĩ arĩcokagia mahoya mao. Tũrĩ na ma na ũndũ ũcio tondũ mahoya mao mahanaine na marĩa Daudi aahoire atongoretio nĩ roho.
5 Maandĩko monanagia wega atĩ Jehova nĩ onaga andũ akũrũ arĩa makoretwo marĩ ehokeku marĩ a bata, na erĩgagĩrĩra ndungata ciake imatĩage. (Thab. 22:24-26; Thim. 16:31; 20:29) Rĩandĩko rĩa Maũndũ ma Alawii 19:32 riugaga ũũ: “Ũkagĩrĩra mũthuri ũragĩa mbuĩ, na ũtĩage gĩthiithi kĩa mũndũ ũrakũra, ũgĩĩtigagĩre Ngai waku; niĩ nĩ niĩ Jehova.” Hatarĩ nganja, gũtĩa andũ arĩa akũrũ thĩinĩ wa kĩũngano nĩ ũndũ wooyagwo na ũritũ rĩrĩa ciugo icio ciaandĩkirũo, na noguo o na ũmũthĩ. O na kũrĩ ũguo-rĩ, kũmarũmbũiya nĩ wĩra wa ũ?
6 Kiugo kĩa Ngai gĩtwĩraga ũũ: “Tĩa thoguo na nyũkwa.” (Tham. 20:12; Ef. 6:2) Jesu nĩ onanirie atĩ rĩathani rĩu nĩ rĩa bata mũno rĩrĩa aamenereirie Afarisai na Andĩki-Watho arĩa maaregaga kũrũmbũiya aciari ao. (Mar. 7:5, 10-13) Jesu we mwene nĩ aatũigĩire kĩonereria kĩega. Kwa ngerekano aarĩ hakuhĩ gũkua, nĩ aaheire Johana, mũtũmwo ũrĩa eendete mũno wĩra wa gũtungata nyina, ũrĩa hingo ĩyo no kũhoteke aarĩ mũtumia wa ndigwa.—Joh. 19:26, 27.
7 Mũtũmwo Paulo aandĩkire atĩ Akristiano nĩ magĩrĩirũo kũrũmbũiya famĩlĩ ciao. (Thoma 1 Timotheo 5:4, 8, 16.) Paulo aaragĩrĩria maũndũ marĩkũ akĩandĩkĩra Timotheo ciugo icio? Aaragia ũhoro wa arĩa maagĩrĩire na arĩa mataagĩrĩire kũheo ũteithio wa kĩĩmwĩrĩ thĩinĩ wa kĩũngano. Onanirie wega atĩ, arĩa magĩrĩire gũkorũo mũhari-inĩ wa mbere kũrũmbũiya atumia a ndigwa arĩa akũrũ, nĩ ciana ciao, tũcũcũ twao, na andũ angĩ a famĩlĩ ciao. Nĩ ũndũ ũcio, kĩũngano gĩtingĩakorirũo na mũrigo mũritũ wa kũrũmbũiya mabataro mao ma o mũhaka. O ũndũ ũmwe na ũcio, o na ithuĩ tuonanagia nĩ twendete Ngai na njĩra ya gũtigĩrĩra atĩ andũ a famĩlĩ citũ matiraga mabataro mao.
8 Ciana iria ng’ima, irĩ na itemi rĩa kũrũmbũiya mabataro ma kĩĩmwĩrĩ ma aciari ao. O na gũtuĩka Paulo aaragia ũhoro wa andũ a famĩlĩ arĩa ‘metĩkĩtie,’ aciari arĩa matarĩ Aira a Jehova o nao nĩ magĩrĩire kũrũmbũiyo. Gũtirĩ famĩlĩ ĩhanaine na ĩrĩa ĩngĩ, kwoguo o famĩlĩ nĩyo yagĩrĩirũo gũtua ũrĩa ĩkũrũmbũiya aciari akũrũ. Andũ makoragwo marĩ ngũrani harĩ ũgima wa mwĩrĩ, mabataro, na ũmũndũ wao. Andũ amwe akũrũ marĩ ciana nyingĩ nao angĩ o mwana ũmwe. Amwe nĩ maheagwo ũteithio nĩ thirikari, angĩ nao matiheagwo. Ningĩ arĩa maratungatwo o mũndũ nĩ arĩ wendi wake. Nĩ ũndũ ũcio, ndũngĩkorũo ũrĩ ũndũ wa ũũgĩ kana wa wendo kũruta mahĩtia ũrĩa andũ maratungata mũndũ wao mũkũrũ. Jehova no arathime itua o rĩothe rĩrĩ na mũthingi wa Bibilia. No ateithie matua maitũ magaacĩre o ta ũrĩa akoretwo agĩka kuuma hĩndĩ ya tene.—Ndar. 11:23.
9 Rĩrĩa aciari na ciana maraikara kũndũ maraihanĩrĩirie, no ũkorũo ũrĩ ũndũ mũritũ gũteithia aciari akũrũ. Kũrĩ hĩndĩ ciana ingĩbatara gũceerera aciari na ihenya, kũngĩoneka ũgwati ta wa kũgwa, kuunĩka, kana thĩna ũngĩ mũnene. Thutha ũcio, aciari no mabatare gũthiĩ na mbere gũteithĩrĩrio gwa kahinda kanini kana ihinda inene.*
10 Arĩa marĩ ũtungata-inĩ wa mahinda mothe na matungataga kũraihu na mũciĩ, no mabatare gũtua matua maritũ. Arĩa matungataga Betheli, amishonarĩ, na arori arĩa magendaga, monaga ũtungata wao ũrĩ kĩrathimo kĩa goro kuuma kũrĩ Jehova. O na kũrĩ ũguo, aciari ao mangĩrwara, rĩciria rĩao rĩa mbere no rĩkorũo rĩrĩ gũtiga ũtungata ũcio nĩguo makamatumberie. Ĩndĩ, nĩ wega kwamba kũhoya igũrũ rĩgiĩ ũndũ ũcio na gwĩciria kana hihi ũguo nĩguo aciari marabatara. Mũndũ ndagĩrĩirũo gũtua itua rĩa na ihenya rĩa gũtiga ũtungata wa Jehova, na rĩngĩ tiguo ũndũ ũrĩa ũrabatarania. Thĩna wa mwĩrĩ wa mũciari wahota gũkorũo nĩ wa kahinda kanini, na rĩngĩ andũ a kĩũngano kĩao no mende kũmũteithia.—Thim. 21:5.
11 Ta wĩcirie ũhoro wa anake erĩ a nyina ũmwe, arĩa maatungataga kũndũ kũraihu na kwao. Ũmwe aarĩ mũmishonarĩ Amerika ya Mũhuro, nake ũcio ũngĩ aatungataga wabici-inĩ nene ya Aira a Jehova, Brooklyn, New York. Rĩrĩa aciari ao arĩa maaikaraga Japan maabatarire ũteithio, ariũ a Ithe witũ acio na atumia ao, nĩ maamacereire nĩguo mone ũrĩa mangĩamateithirie. Thutha wa kahinda, mũrũ wa Ithe witũ ũrĩa watungataga Amerika ya Mũhuro marĩ na mũtumia wake, nĩ maambĩrĩirie gwĩciria ũrĩa mangĩtiga ũtungata wao nĩguo macoke mũciĩ. O ihinda-inĩ rĩu makĩhũrĩrũo thimũ nĩ mũtabarĩri wa kĩama gĩa athuri a kĩũngano kĩrĩa aciari ao maarĩ. Athuri acio a kĩũngano nĩ maarĩrĩirie igũrũ rĩa thĩna ũcio na nĩ meendaga amishonarĩ acio mathiĩ na mbere na ũtungata wao, o ũrĩa kũngĩhoteka. Athuri acio nĩ maakenagio nĩ ũtungata ũrĩa mũrũ wa Ithe witũ ũcio na mũtumia wake maarutaga na makĩĩrutĩra gũtumberia aciari ao. Andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ ĩyo nĩ maakenire nĩ ũndũ wa ũteithio ũcio wa athuri.
12 Famĩlĩ ya Gĩkristiano yagĩrĩirũo gũtigĩrĩra atĩ ikinya o rĩothe ĩroya rĩa kũrũmbũiya aciari ao akũrũ nĩ rĩrĩtĩithagia Ngai. Tũtingĩenda kũhaana ta atongoria a ndini a hĩndĩ ya Jesu. (Mat. 15:3-6) Tũngĩenda matua maitũ matĩithagie Ngai, na kĩũngano.—2 Kor. 6:3.
13 Ti andũ othe mangĩhota gũteithĩrĩria ndungata cia mahinda mothe na njĩra ta ĩyo ĩkũgwetetwo. O na kũrĩ ũguo, harĩ ũndũ wekĩkire hĩndĩ ya karine ya mbere ũrĩa wonanagia wega atĩ ciũngano irĩ na itemi harĩ kũrũmbũiya mabataro ma aarĩ na ariũ a Ithe witũ akũrũ arĩa maigĩte kĩonereria kĩega. Ĩkĩaria ũhoro wa kĩũngano thĩinĩ wa Jerusalemu, Bibilia yugaga atĩ “gũtiarĩ mũndũ wagĩte kĩndũ.” Ũguo ti kuga atĩ andũ othe maarĩ itonga. Ma nĩ atĩ amwe maarĩ athĩni, ĩndĩ o ‘mũndũ aagayagĩrũo o ta ũrĩa mabata make maatariĩ.’ (Atũm. 4:34, 35) Thutha ũcio, nĩ kwagĩire na thĩna mũnene thĩinĩ wa kĩũngano, tondũ ‘atumia amwe a ndigwa matiagayagĩrũo wega ũteithio wa irio ũrĩa waheanagwo o mũthenya.’ Nĩ ũndũ ũcio, atũmwo magĩthuura arũme agĩrĩru nĩguo matigagĩrĩre atĩ mabataro ma atumia acio a ndigwa nĩ marũmbũiyo biũ hatarĩ mũthutũkanio. (Atũm. 6:1-5) Mũbango ũcio wa kũheana irio warĩ o wa kahinda kanini. Muoroto waguo warĩ kũhingia mabataro ma arĩa maatuĩkĩte Akristiano hĩndĩ ya Pentekoste mwaka wa 33, tondũ nĩ maaikarangire Jerusalemu nĩguo makũre kĩĩroho. Nĩ ũndũ ũcio, ũrĩa atũmwo meekire hĩndĩ ĩyo wonanagia atĩ kĩũngano no gĩteithie aarĩ na ariũ a Ithe witũ rĩrĩa marĩ na mathĩna.
14 O ta ũrĩa tũkuonete hau kabere Paulo nĩ eerire Timotheo nĩ atumia arĩkũ a ndigwa magĩrĩirũo nĩ kũheo ũteithio nĩ kĩũngano. (1 Tim. 5:3-16) Ningĩ mũtũmwo Jakubu nĩ onanirie atĩ Akristiano nĩ magĩrĩirũo nĩ gũteithagia ciana cia ngoriai, atumia a ndigwa, o na andũ angĩ rĩrĩa mathĩnĩkĩte. (Jak. 1:27; 2:15-17) Nake mũtũmwo Johana oigire ũũ: “Mũndũ wĩ na indo cia gũkũ thĩ, na akona mũrũ wa ithe athĩnĩte, akarega kũmũiguĩra tha, ũcio-rĩ, agĩtũire endete Ngai na njĩra ĩrĩkũ?” (1 Joh. 3:17) Nĩ ũndũ ũcio, angĩkorũo Mũkristiano ũmwe ũmwe arĩ na itemi rĩa gũteithia arĩa marĩ na thĩna-rĩ, githĩ ona kĩũngano gĩtikĩagĩrĩirũo nĩ gwĩka ũguo?
15 Mabũrũri-inĩ mamwe, thirikari nĩ iheaga andũ arĩa akũrũ mbeca mũico wa mweri, igakorũo na mĩbango ya kũmateithia, o na mĩciĩ ya kũmatumberia. (Rom. 13:6) Nĩ kũrĩ kũndũ kũngĩ gũtakoragwo na mĩbango ta ĩyo. Nĩ ũndũ ũcio, ũteithio wa kĩĩmwĩrĩ ũrĩa andũ a famĩlĩ na kĩũngano mekũhe aarĩ na ariũ a Ithe witũ arĩa akũrũ ũkũringana na ũrĩa maũndũ matariĩ. Angĩkorũo ciana cikaraga kũraihu na aciari, nĩ kũrĩ maũndũ citangĩhota kũmekĩra. Nĩ wega ciana ta icio kwaranĩria na athuri a kĩũngano kĩrĩa aciari ao makoragwo, nĩguo othe matigĩrĩre nĩ mataũkĩrũo ũrĩa maũndũ matariĩ. Kwa ngerekano, athuri a kĩũngano mahota gũteithĩrĩria aciari acio mamenye ũrĩa mangĩgunĩka nĩ ũteithio wa thirikari kana wa mũingĩ, ũrĩa ũheanagwo kwao. Ningĩ athuri no makorũo moĩ atĩ kũrĩ marũa ma kũrĩha indo aciari acio matatumũraga, kana ndawa matanyuaga ũrĩa kwagĩrĩire. No mabatare kũmenyithia ciana icio maũndũ macio. Ciana na athuri a kĩũngano mangĩaranĩria na njĩra ta ĩyo, no mahote kuona kĩhonia kĩrĩa kĩagĩrĩire. Kũngĩkorũo na mũndũ hakuhĩ wa gũteithagia kana kũmenyithia andũ a famĩlĩ maũndũ, ũndũ ũcio no ũgitĩre maũndũ matigathũke, na andũ thĩinĩ wa famĩlĩ no mage kũmaka mũno.
16 Nĩ ũndũ wa wendo kwerekera andũ arĩa akũrũ, Akristiano amwe nĩ mahũthagĩra mahinda na hinya wao kũmahingĩria mabataro marĩa mangĩhota. Nĩ merutanagĩria gũtungata andũ arĩa akũrũ thĩinĩ wa kĩũngano. Amwe thĩinĩ wa kĩũngano nĩ mabangaga ũrĩa marĩcenjanagia gũtungata andũ arĩa akũrũ. Tondũ maũndũ mao matingĩmetĩkĩria kũingĩra ũtungata-inĩ wa hĩndĩ ciothe, nĩ makenaga magĩteithia ciana cia andũ acio akũrũ ithiĩ na mbere na ũtungata wa hĩndĩ ciothe ihinda iraya o ũrĩa kũngĩhoteka. Aarĩ na ariũ a Ithe witũ acio, nĩ mekaga wega mũno! O na kũrĩ ũguo, ũtaana wao ndwagĩrĩirũo nĩ gũtũma ciana cia andũ acio akũrũ ciage gwĩka o ũrĩa wothe cingĩhota gũteithia aciari a cio.
17 Nĩguo wĩra wa kũrũmbũiya arĩa akũrũ ũkorũo ũrĩ mũhũthũ, andũ acio akũrũ na arĩa mamarũmbũyagia nĩ mekũbatara gũkorũo na mwerekera ũrĩa wagĩrĩire. Rĩmwe na rĩmwe, ũkũrũ nĩ ũtũmaga mũndũ age gĩkeno na akue ngoro. Nĩ ũndũ ũcio, no ũbatare gwĩkĩra kĩyo gũtĩa na gwĩkĩra ngoro aarĩ na ariũ a Ithe witũ arĩa akũrũ, na njĩra ya kũhũthĩra ciugo cia gwaka rĩrĩa ũraria nao. Nĩ wega kũgathĩrĩria andũ akũrũ arĩa makoretwo magĩtungatĩra Jehova ihinda iraya. Jehova ndangĩriganĩrũo nĩ maũndũ marĩa mekĩte ũtungata-inĩ wake, na Akristiano arĩa angĩ o nao matiagĩrĩirũo nĩ kũriganĩrũo.—Thoma Malaki 3:16; Ahibirania 6:10.
18 Makĩria ma ũguo, maũndũ no mahũthahũthe angĩkorũo andũ arĩa akũrũ na arĩa mamatumberagia nĩ marĩkoragwo na mahinda ma gũkena. (Koh. 3:1, 4) Andũ aingĩ akũrũ nĩ mageragia mũno kwaga kũritũhĩra arĩa maramatumberia. Nĩ mamenyaga atĩ o ũrĩa marĩ na mwerekera mwega, noguo marĩroragwo na magaceererũo maita maingĩ. Nĩ maita maingĩ twanaigua andũ makiuga ũũ: “Ndĩraathiĩte gũceerera mũndũ mũkũrũ ngĩciria nĩ niĩ ngũmwĩkĩra ngoro, no ndĩrainũkire anjĩkĩrĩte ngoro mũno.”—Thim. 15:13; 17:22.
19 Nĩ twĩriragĩria mũno mũthenya ũrĩa mĩnyamaro na maũndũ mangĩ marĩa marehagwo nĩ kwaga gũkinyanĩra magaathira. Mbere ya hĩndĩ ĩyo, ndungata cia Jehova ciagĩrĩirũo nĩ kũiga meciria harĩ kĩĩrĩgĩrĩro kĩa muoyo wa tene na tene. Ma nĩ atĩ, gũkorũo na wĩtĩkio harĩ ciĩranĩro cia Ngai nĩ gũtũtiragĩrĩra hĩndĩ ya mĩnyamaro. Nĩ tũkenagĩra wĩtĩkio ũcio mũno na nĩkĩo ‘gũtirĩ hingo tũũragwo nĩ hinya ngoro. O na gũtuĩka mũndũ witũ ũrĩa wa na igũrũ athiaga o akĩbuthaga-rĩ, mũndũ witũ wa na thĩinĩ athiaga akĩerũhagio o mũthenya.’ (2 Kor. 4:16-18; Ahib. 6:18, 19) Makĩria ma gũkorũo na wĩtĩkio mũrũmu harĩ ciĩranĩro cia Ngai-rĩ, nĩ kĩĩ kĩngĩ kĩngĩgũteithia kũhingia wega wĩra wa kũrũmbũiya andũ arĩa akũrũ? Gĩcunjĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire nĩ kĩarĩrĩirie maũndũ mangĩgũteithia.
^ kib. 9 Gĩcunjĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire nĩ kĩarĩrĩirie njĩra imwe cia kũheana ũteithio iria ingĩhũthĩrũo nĩ aciari akũrũ na ciana ciao.
“Twana twakwa, nĩtũtigage kwendana na ciugo kana na kanua gatheri; nĩtwendanage na ciĩko o tũkĩendanaga na ma.”—1 JOH. 3:18.]
NĨ ŨNDŨ wa kĩeha mũno kuona aciari mararĩ na hinya na marehotaga makĩremwo nĩ kwĩĩkĩra maũndũ mao. Mũciari no agwe na aunĩke, orĩrũo nĩ meciria na aambĩrĩrie kũrũũra, kana o na anyitwo nĩ ndwari nene. Ningĩ aciari akũrũ no moone ũrĩ ũndũ mũritũ gwĩtĩkĩra atĩ rĩu nĩ kũrĩ maũndũ matangĩhota kwĩĩkĩra tondũ marĩ na mathĩna ma mwĩrĩ kana maũndũ mangĩ. (Ayub. 14:1) Tũngĩka atĩa nĩguo tũmateithie? Tũngĩmatungata atĩa?
2 Ibuku rĩmwe rĩkĩaria ũhoro wa gũtungata andũ arĩa akũrũ riugaga ũũ: “O na gũtuĩka ti ũndũ mũhũthũ kwarĩrĩria mathĩna ma ũkũrũ, famĩlĩ iria ciaragĩrĩria na ikabanga kabere ũrĩa cigatungatĩra aciari akũrũ, nĩ ihotaga kũhiũrania na ũndũ o wothe ũngiumĩra.” No tuone mĩbango ta ĩyo ĩrĩ ya bata tũngĩtĩkĩra atĩ mathĩna marĩa moimanaga na ũkũrũ matingĩthemeka. Kwoguo, nĩ ũndũ wa bata mũno kwĩhaarĩria tũrĩ famĩlĩ. Rekei twarĩrĩrie ũrĩa famĩlĩ cingĩnyitanĩra na njĩra ya wendo harĩ kũbanga ũrĩa cingĩhiũrania na moritũ mamwe.
3 Andũ aingĩ akũrũ nĩ makinyaga handũ makaremwo nĩ kwĩĩkĩra maũndũ, na kwoguo makabatara gũtungatwo. (Thoma Kohelethu 12:1-7.) Andũ akũrũ mangĩĩremwo, marĩ na ciana ciao magĩrĩirũo nĩ kwarĩrĩria mamenye nĩ ũteithio ũrĩkũ ũrabatarania na nĩ maũndũ marĩkũ mangĩhoteka. Nĩ ũndũ wa ũũgĩ gwĩka mũcemanio wa famĩlĩ nĩguo andũ othe marĩrĩrie ũrĩa mekũnyitanĩra, maũndũ marĩa marabatarania, na njĩra iria ikũhũthĩrũo gũtungata aciari acio akũrũ. Andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ na makĩria aciari acio magĩrĩirũo nĩ kwĩyaria cararũkũ na mone maũndũ biũ ũrĩa matariĩ. No marĩrĩrie kana hihi aciari acio mangĩteithĩrĩrio no mathiĩ na mbere gũikara o mũciĩ wao.* Ningĩ no marĩrĩrie ũrĩa o mũndũ angĩhota gwĩka nĩguo ateithĩrĩrie. (Thim. 24:6) Kwa ngerekano, amwe no mahote kũmatungataga o mũthenya, nao angĩ no mahote kũheana ũteithio wa mbeca. Andũ othe famĩlĩ-inĩ magĩrĩirũo kũmenya atĩ o mũndũ nĩ agĩrĩirũo gũkorũo na ũndũ ekaga harĩ gũtungata aciari akũrũ. O na kũrĩ ũguo, ũndũ ũcio no ũcenjie thutha wa ihinda kana kũbataranie andũ macenjanie mawĩra.
4 Wambĩrĩria gũtungata mũciari mũkũrũ, geria kũmenya maũndũ maingĩ megiĩ thĩna wake. Angĩkorũo arĩ na mũrimũ ũgũthiĩ ũkĩmũhinyagĩrĩria, wĩhaarĩrie nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa mangĩhaanĩka mahinda marĩa maroka. (Thim. 1:5) Thiĩ wabici cia mathondeka ma thirikari marĩa maheanaga ũteithio wa gũtungata andũ akũrũ. Thuthuria ũmenye nĩ motungata marĩkũ maheanaga mangĩhũthia na magagĩrie wĩra waku wa gũtumberia mũciari waku. Nĩ ũndũ wa gwĩciria ũhoro wa mogarũrũku marĩa marĩũka thĩinĩ wa famĩlĩ, no ũigue ũrĩ na kĩeha na ũrĩ mũmaku mũno. Geria kwaria na mũrata mwĩhokeku ũmwĩre ũrĩa ũraigua. Makĩria ma ũguo, itũrũrĩra Jehova ngoro yaku. Nĩ arĩkũheaga thayũ wa meciria ũrĩa ũrabatara nĩguo ũhiũranie na ũndũ o wothe.—Thab. 55:22; Thim. 24:10; Afil. 4:6, 7.
5 Nĩ wega aciari arĩa akũrũ hamwe na famĩlĩ ciao mamenye kabere motungata marĩa marĩ kuo ma gũtumberia andũ akũrũ. Kwa ngerekano, no mecirie kana nĩ wega mũndũ gũthiĩ gũikara kwa mũriũ kana mwarĩ, gũikara mũciĩ wa gũtumbereria andũ akũrũ, kana nĩ njĩra irĩkũ ingĩ mangĩhũthĩra. Mangĩka ũguo, megũkorũo maikĩtie maitho kabere na makeharĩria nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa makaarehe “mĩnoga na thĩna.” (Thab. 90:10) Nĩ ũndũ wa famĩlĩ nyingĩ kwaga kũbanga maũndũ mbere, citeng’eraga ndagĩka ya mũico gũtua matua maritũ rĩrĩa thĩna woimĩra. Mũndũ ũmwe ũthomeire maũndũ macio oigire ũũ: “Rĩu nĩrĩo ihinda rĩrĩa rĩũru mũno rĩa gũtua matua ta macio.” Ihinda ta rĩu maũndũ marĩ mahiũ ũguo, andũ thĩinĩ wa famĩlĩ no marakare o na nginya mamenane. Ngũrani na ũguo, kũbanga o tene gũtũmaga andũ mahote kũhiũrania na njĩra hũthũ na mogarũrũku marĩa marĩũka thutha-inĩ.—Thim. 20:18.
6 No wone ũrĩ ũndũ mũritũ kwaria na aciari aku ũhoro wĩgiĩ mogarũrũku marĩa mangiumĩra ũtũũro-inĩ wao. O na kũrĩ ũguo, andũ aingĩ manoiga ũrĩa gwĩka ũguo gwacokire gũkorũo na ũguni thutha-inĩ, tondũ nĩ kwamaheire mĩeke ya kwarĩrĩria na kũgĩa na mĩbango mĩega marĩ na ũrata na ũtaũku. Nĩ moonire atĩ kũrĩa kĩrĩra kabere na njĩra ya wendo na ũtugi, nĩ kwamateithirie gũtua matua na njĩra hũthũ hĩndĩ ĩrĩa maakinyire gũtua. O na angĩkorũo andũ akũrũ marenda kwĩikaria ihinda iraya o ũrĩa mangĩhota-rĩ, nĩ kũrĩ ũguni kwarĩrĩria na ciana ciao ũrĩa mangĩenda gũtungatwo kũngĩbatarania.
7 Aciari, hĩndĩ ĩrĩa mũrarĩrĩria maũndũ macio, menyithiai ciana cianyu ũrĩa mũngĩenda, ũhoti wanyu wa kĩĩmbeca, na njĩra iria mũngĩenda ikaahũthĩrũo kũmũtungata. Ũndũ ũcio nĩ ũgaaciteithia gũtua matua marĩa magĩrĩire mũngĩgaakorũo mũtekũhota gwĩtuĩra inyuĩ ene. No kũhoteke ciana cianyu no ciende gũgaatĩa wendi wanyu na gũtigĩrĩra atĩ itinamũtunya wĩyathi wanyu o na hanini. (Ef. 6:2-4) Kwa ngerekano-rĩ, hihi mũngĩenda mwana ũmwe wanyu akaamuoya mũgaikarage gwake kana mũngĩenda maũndũ magekwo na njĩra ĩrĩkũ? Nĩ wega kuona maũndũ ũrĩa matariĩ na kũririkana atĩ ti andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ mangĩkorũo makĩona maũndũ ta ũrĩa mũramona. Ningĩ no kuoye ihinda harĩ mũciari ona kana mwana wake gũcenjia mawoni make.
8 Mũngĩrĩa kĩrĩra na mũkorũo na mĩbango mĩega, no mwĩtheme mathĩna maingĩ. (Thim. 15:22) Maũndũ marĩa mwagĩrĩirũo nĩ kwarĩrĩria nĩ hamwe na ũrigitani na maũndũ marĩa mũngĩenda mũrĩ aciari. Ningĩ maũndũ marĩa makoragwo kandi-inĩ ya Mamlaka ya Kudumu ya Uwakilishi wa Kitiba (DPA) ĩrĩa Aira a Jehova makoragwo nayo, nĩ magĩrĩirũo nĩ kwarĩrĩrio. O mũndũ arĩ na kĩhooto gĩa kũmenya ũrigitani ũrĩa ararigitwo, na no awĩtĩkĩre kana aũrege. Thĩinĩ wa kandi ĩyo mũndũ nĩ akoragwo onanĩtie maũndũ marĩa angĩenda. Ningĩ nĩ wega gũthuura mũndũ ũngĩgũtuĩra matua marĩa magĩrĩire maũndũ-inĩ megiĩ ũrigitani kũngĩbatarania. Aciari na arĩa mamatungataga, na arĩa mathuurĩtwo kũmatuĩra matua megiĩ ũrigitani magĩrĩirũo nĩ gũkorũo na kobĩ cia kandi ya DPA iria ciyũrĩtio nĩ aciari acio, nĩ ũndũ wa hĩndĩ ĩrĩa cingĩbatarania. Andũ amwe akũrũ maigaga kandi icio hamwe na marũa ma kwĩgaya, na marũa mangĩ ma bata ta ma insurance, ma bengi, na mangĩ megemainie na wabici cia thirikari, na indo ingĩ ta icio.
9 Famĩlĩ nyingĩ cionaga arĩ wega aciari akũrũ mathiĩ na mbere kwĩikaria ihinda iraya o ũrĩa kũngĩhoteka kũringana na hinya na ũhoti wao. No kũhoteke nĩ marahota kwĩrugĩra, kũiga ũtheru, kwĩhe ndawa, na kwaria. Angĩkorũo nĩ marahota maũndũ macio-rĩ, ciana ciao itirabatara kũingĩrĩra mũno ũtũũro wao wa o mũthenya. O na kũrĩ ũguo, o ũrĩa mahinda marathiĩ aciari no mage megutha, rĩngĩ maremwo nĩ gũthiĩ nduka, kana maambĩrĩrie kũũrĩrũo nĩ meciria. Kũngĩthiĩ ũguo nĩ wega ciana cimahe ũteithio ũrĩa marabatara.
10 Gũtukanĩrũo, gũkua ngoro, kũremwo nĩ kũgirĩrĩria kahinda, matũ kwaga kũigua wega, kwaga kuona wega, na kũũrĩrũo nĩ meciria, nĩ mamwe ma mathĩna ma ũkũrũ. O na kũrĩ ũguo, mamwe mamo mangiumĩra no marigitwo na mahone. Nĩ wega gũcaria ũrigitani wa mathĩna ta macio o mambĩrĩria. Ciana no ibatare kuoya ikinya rĩa mbere gũtwara mũciari thibitarĩ na gwĩka maũndũ mangĩ marekagwo nĩ mũciari. Nĩguo itigĩrĩre atĩ ũtungata ũrĩa aciari maraheo nĩ mwega, ciana no ibatare kwaria handũ-inĩ hao, kũiyũria maratathi marĩa mangĩbatara kũiyũrio, kũmatwara kũrĩa marabatarania, na maũndũ mangĩ ta macio.—Thim. 3:27.
11 Angĩkorũo mathĩna ma aciari anyu nĩ manene, no mũbatare gwĩka ũgarũrũku harĩ mĩikarĩre yao na ũrĩa mũrĩmatungataga. O ũrĩa mũgwĩka mogarũrũku matarĩ manene, noguo mekuona arĩ ũhũthũ kũgarũrĩra. Angĩkorũo mũikaraga kũraya na aciari anyu-rĩ, hihi no mũbange Mũkristiano ũngĩ kana mũndũ wa itũũra rĩao ahĩtũkagĩre mũciĩ kwa aciari acio, agacoka akamenyithia ũmwe wanyu ũrĩa maũndũ matariĩ? Hihi ũteithio ũrĩa marabatara no wa kũruga na ũtheru? Hihi gwĩka mogarũrũku manini harĩ ũrĩa indo ciakĩtwo thĩinĩ wa mũciĩ wao no kũmahũthahũthĩrie maũndũ na makorũo matarĩ ũgwati-inĩ rĩrĩa marethamba kana magĩka maũndũ mangĩ? Mwahota kuona atĩ kĩrĩa tu aciari anyu akũrũ marabatara nĩ mũndũ wa kũmateithĩrĩria mawĩra ma mũciĩ na mathiĩ na mbere na kwĩikaria. Ĩndĩ, mũngĩona atĩ matingĩhota gũthiĩ na mbere gũikara marĩ oiki, nĩ wega gũcaria kĩhonia. Kũringana na ũrĩa maũndũ matariĩ, thuthuriai mũmenye nĩ motungata marĩkũ ma gũtumberia andũ akũrũ makoragwo kwanyu.*—Thoma Thimo 21:5.
12 Tondũ nĩ twendete aciari aitũ, twendaga maikare wega. Kũmenya atĩ nĩ maratungatwo wega nĩ gũtũmaga tũkorũo na thayũ wa meciria. O na kũrĩ ũguo, nĩ ũndũ wa maũndũ mangĩ, ciana nyingĩ ciatuĩka andũ agima itikaraga gũkuhĩ na aciari ao. Ciana imwe ta icio ihũthagĩra hĩndĩ ya rũtha gũceerera na gũteithia gũtungata aciari ao, cikaruta mawĩra marĩa aciari matahotaga. Ningĩ aciari mangĩikara makĩhũragĩrũo thimũ o na kũngĩhoteka o mũthenya, makandĩkĩrũo marũa kana imĩrũ, nĩ meiguaga atĩ nĩ mendetwo.—Thim. 23:24, 25.
13 O ũrĩa wothe kũngĩkorũo kũrĩ, nĩ wega gũikara mũkĩroraga nĩ maũndũ marĩkũ aciari anyu marabatara. Angĩkorũo aciari anyu nĩ Aira a Jehova, na mũikaraga kũraya nao, no mwarie na athuri a kĩũngano kĩao mũmorie ũrĩa marona mwagĩrĩirũo nĩ gwĩka. Ningĩ mũtikariganĩrũo nĩ kũhoya igũrũ rĩgiĩ ũndũ ũcio. (Thoma Thimo 11:14.) O na angĩkorũo aciari aku ti Aira a Jehova, nĩ wagĩrĩirũo nĩ ‘gũtĩa thoguo na nyũkwa.’ (Tham. 20:12; Thim. 23:22) Ma nĩ atĩ, famĩlĩ ciothe itingĩtua matua mahanaine. Amwe monaga arĩ wega kuoya mũciari mũkũrũ maikarage nake, kana aikarage hakuhĩ na kũrĩa maikaraga. O na kũrĩ ũguo, ti hingo ciothe ũndũ ũcio ũhotekaga. Aciari amwe monaga arĩ wega kwaga gũikara na ciana ciao na famĩlĩ ciacio. Monaga arĩ wega kwĩikaria tondũ matirenda gũtuĩka mũrigo. Amwe no makorũo na mbeca, na nĩ ũndũ ũcio mone arĩ wega kwandĩka mũndũ wa kũmatungataga marĩ o kwao mũciĩ.—Koh. 7:12.
14 Famĩlĩ-inĩ nyingĩ, wĩra ũrĩa mũnene wa gũtungata aciari nĩ ta ũkoragwo ũtigĩirũo mwana ũmwe, makĩria ũrĩa ũikaraga hakuhĩ na aciari acio. Ĩndĩ, nĩ wega kũririkana atĩ mũndũ ũrĩa ũratungata aciari akũrũ o nake arĩ na maũndũ ma famĩlĩ yake. Gũtirĩ mũndũ ũngĩhotanĩria maũndũ macio mothe. Ningĩ maũndũ ma ũrĩa ũtungataga aciari akũrũ no macenjie, na nĩ ũndũ ũcio kũbataranie mĩbango ĩngĩ. Hihi no mũndũ ũmwe thĩinĩ wa famĩlĩ ũrutaga mawĩra marĩa maingĩ ma gũtungata mũciari mũkũrũ? Hihi arĩa angĩ famĩlĩ-inĩ no merutanĩrie, kũngĩhoteka na njĩra ya gũcenjanagia harĩ gũtungata aciari?
15 Angĩkorũo mũciari mũkũrũ nĩ arabatara ũteithio wa hĩndĩ ciothe, ũrĩa ũmũtungataga no anoge mũno. (Koh. 4:6) Nĩ ũndũ wa wendo harĩ aciari, ciana nyingĩ ciendaga kũmekĩra o ũrĩa wothe ingĩhota, ĩndĩ angĩkorũo nĩ marabatara ũteithio mũingĩ, ũrĩa ũmatungataga no aritũhĩrũo mũno. Maũndũ mangĩkinya hau, ũrĩa ũratungata aciari agĩrĩirũo nĩ gwĩtĩkĩra atĩ ũguo nĩguo kũrĩ, na kũngĩhoteka ahoe ũteithio. Angĩteithagĩrĩrio nĩ andũ angĩ, no ahote gũthiĩ na mbere gũtungata aciari acio gũtekũbatarania kũmatwara mũciĩ wa gũtumbereria andũ akũrũ.
16 Nĩ ũndũ wa kĩeha mũno kuona aciari wendete makĩhinyĩrĩrĩka nĩ ũndũ wa ũkũrũ. Andũ aingĩ arĩa matungataga aciari akũrũ rĩmwe no maigue marĩ na ihooru, matangĩkĩte, makuĩte ngoro, marakarĩte, ona nginya kwĩigua ta marĩ na mahĩtia. Rĩmwe na rĩmwe, mũciari mũkũrũ no aarie ciugo njũru kana age kuonania ngatho nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa arekĩrũo. Kũngĩthiĩ ũguo-rĩ, ndũkahiũhe kũrakara. Ndagĩtarĩ ũmwe wa meciria oigire atĩ kĩrĩa kĩngĩteithia mũndũ rĩrĩa akuĩte ngoro, nĩ kwĩĩtĩkĩra, na kwaga kwĩmena atĩ tondũ wa kũigua ũguo. Rĩrĩa ũraigua ũguo nĩ wega kwaria na ũrĩa mũhikanĩtie nake, mũndũ ũngĩ thĩinĩ wa famĩlĩ, kana mũrata mwĩhokeku. Gwĩka ũguo no kũhorerie ngoro yaku.
17 No hakinye handũ famĩlĩ yage ũhoti wa gũthiĩ na mbere gũtungata mũndũ mũkũrũ arĩ mũciĩ. Famĩlĩ no yone arĩ wega kũmũtwara mũciĩ wa gũtumbereria andũ akũrũ. Mwarĩ wa Ithe witũ ũmwe aathiaga gũceerera nyina hakuhĩ o mũthenya mũciĩ-inĩ wa gũtumbereria andũ akũrũ. Oigire ũũ: “Mami aabataraga gũtungatwo ũtukũ na mũthenya na tũrĩ famĩlĩ tũtingĩahotire. Ndwarĩ ũndũ mũhũthũ gũtua itua rĩa kũmũtwara kũu. Warĩ ũndũ wa kĩeha mũno. O na kũrĩ ũguo, ũcio nĩguo ũteithio ũrĩa wamwagĩrĩire mĩeri-inĩ ya mũico arĩ hakuhĩ gũkua na nĩ aawĩtĩkĩrire.”
18 Wĩra wa gũtungata aciari anyu ũkũrũ-inĩ no ũkorũo ũrĩ mũritũ na wa kĩeha. Gũtirĩ njĩra iria cingĩrũo atĩ nĩcio njagĩrĩru biũ cia gũtungata aciari akũrũ. O na kũrĩ ũguo, kũbanga maũndũ wega, kũnyitanĩra biũ, kũrĩa kĩrĩra wega, na kũhoya Jehova, no kũmũteithie gũtĩa aciari anyu akũrũ. Gwĩka ũguo nĩ kũrĩtũmaga mũigue mũiganĩire nĩ kũmenya atĩ aciari anyu nĩ maratungatwo ũrĩa kwagĩrĩire. (Thoma 1 Akorintho 13:4-8.) Makĩria ma ũguo, nĩ mũrĩkoragwo na thayũ wa meciria ũrĩa Jehova aheaga arĩa matĩaga aciari ao.—Afil. 4:7.
^ kib. 3 Maũndũ marĩa aciari na ciana mekuona magĩrĩire, mekũringana na ũndũire wa kwao. Kũringana na ũndũire wa kũndũ kũmwe, kuonagwo arĩ wega andũ a famĩlĩ gũikara hamwe othe.
^ kib. 11 Angĩkorũo aciari aku maikaraga mũciĩ kwao, tigĩrĩra atĩ atumberia ao marĩ na cabi cia kũingĩra kũrĩa aciari acio maikaraga nĩ ũndũ wa rĩrĩa kũngiumĩra ũndũ ũterĩgĩrĩirũo.
[Mbica karatathi ka 27]
Famĩlĩ no ĩcemanie nĩguo yarĩrĩrie ũrĩa maũndũ mangĩkwo
(Rora kĩbungo gĩa 6-8)
Ta wĩcirie ũndũ ũyũ: Mũthuri ũmwe wa kĩũngano wa Kamĩtĩ ya Ũiguano na Thibitarĩ mabangĩte gũthiĩ kũhunjia Kiumia rũcinĩ marĩ na mũrũ wa Ithe witũ ũmwe mwĩthĩ. Rũcinĩ rũu, mũthuri ũcio akahũrĩrũo thimũ ategũtanyĩte nĩ mũrũ wa Ithe witũ ũngĩ, thutha wa mũtumia wa mũrũ wa Ithe witũ ũcio kũgĩa na aksidenti ya barabara na gũteng’erio thibitarĩ. Akoria mũthuri ũcio wa kĩũngano amũteithie gũcaria ndagĩtarĩ ũngĩmũthondeka atekũhũthĩra thakame. Nĩ ũndũ ũcio, mũthuri ũcio wa kĩũngano akabangũra gũthiĩ kũhunjia na mũrũ wa Ithe witũ ũcio mwĩthĩ, nĩguo ateithĩrĩrie famĩlĩ ĩyo yagĩa na ũndũ ũtekwĩrĩgĩrĩirũo.
Ningĩ wĩcirie ũndũ ũyũ ũngĩ: Mũtumia ũmwe ũtarĩ mũhiku na twana twake twĩrĩ, makanyitwo ũgeni nĩ mũthuri ũmwe na mũtumia wake kuuma kĩũngano-inĩ kĩao mathiĩ makamaceerere hwaĩ-inĩ ũmwe. Amenyithia twana twake tũgakena mũno. Twana tũu tũroria mũthenya ũcio ũgakinya rĩ. Ĩndĩ, mũthenya ũmwe mbere ya hwaĩ-inĩ ũcio, mũthuri ũcio na mũtumia wake makera nyina wa twana tũu atĩ nĩ mabangũra iceera rĩu, tondũ nĩ hoimĩra ũndũ matekwĩrĩgĩrĩire. Thutha ũcio, mũtumia ũcio akamenya kĩrĩa gĩatũmire mabangũre iceera rĩu. O na marĩkĩtie kũmũnyita ũgeni, mũthuri ũcio na mũtumia wake nĩ maanyitirũo ũgeni nĩ arata ao makamaacerere o hwaĩ-inĩ ũcio na magĩtĩkĩra.
Ma nĩ atĩ tũrĩ Akristiano, twagĩrĩirũo nĩ kũhingagia ũrĩa twoiga. Tũtiagĩrĩirũo kugaga ‘ĩĩ, ĩgacoka gũtuĩka aca.’ (2 Kor. 1:18) O na kũrĩ ũguo, kũringana na ngerekano icio igĩrĩ tuona, kũrĩ hingo tũngĩbatara kũbangũra mĩbango itũ. Hĩndĩ ĩmwe mũtũmwo Paulo nĩ aabatarire gwĩka ũguo.
Mwaka-inĩ wa 55, rĩrĩa Paulo aarĩ Efeso arĩ rũgendo-inĩ rwake rwa gatatũ rwa ũmishonarĩ, aatanyĩte kũringa Iria rĩa Aegea athiĩ Korintho, acoke oime kũu athiĩ Makedonia. Ningĩ nĩ aabangĩte gũceerera kĩũngano gĩa Korintho riita rĩa kerĩ agĩcoka Jerusalemu, akĩgĩraga indo iria maarutĩte na ũtugi itwarĩrũo ariũ a Ithe witũ Jerusalemu. (1 Kor. 16:3) Ũndũ ũcio wonekanaga wega kuumana na ũrĩa tũthomaga thĩinĩ wa 2 Akorintho 1:15, 16. Yugaga ũũ: “Na tondũ wa ũrĩa ndehokete ũguo, nĩndendete nyambe njũke kwanyu nĩ getha mũkaheo ũteithio ũngĩ wa kerĩ; njũkĩre kũu kwanyu ngĩthiĩ Makedonia, ningĩ ngiuma Makedonia njokere kwanyu rĩngĩ, na ngoimagario nĩ inyuĩ ngĩthiĩ Judea.”
No kũhoteke atĩ thĩinĩ wa marũa make ma mbere, nĩ aamenyithĩtie Akristiano a Korintho mĩbango yake ya kũmaceerera. (1 Kor. 5:9) O na kũrĩ ũguo, kahinda kanini thutha wa kwandĩka marũa macio, nĩ aaiguire kuuma kũrĩ andũ a gwa Kiloe atĩ thĩinĩ wa kĩũngano gĩa Korintho kwarĩ na ngucanio nene mũno. (1 Kor. 1:10, 11) Nĩ ũndũ ũcio, Paulo agĩcenjia mĩbango ĩrĩa arĩ nayo hau mbere, na akĩandĩka marũa marĩa ũmũthĩ metagwo 1 Akorintho. Thĩinĩ wa marũa macio, nĩ aamaheire ũtaaro wa wendo na akĩmarũnga. Ningĩ nĩ amagweteire atĩ, nĩ acenjetie rũgendo rwake, akĩmamenyithia atĩ aangĩambire gũthiĩ Makedonia agĩcoka gũũka Korintho.—1 Kor. 16:5, 6.*
^ kib. 7 Kahinda kanini thutha wa kwandĩka 1 Akorintho, nĩ aathire Makedonia agereire Teroa kũrĩa aandĩkĩire 2 Akorintho. (2 Kor. 2:12; 7:5) Thutha ũcio nĩ aacokire agĩthiĩ Korintho.
No kũhoteke atĩ rĩrĩa ariũ a Ithe witũ maanyitire marũa macio make, amwe nĩ maamũcambirie atĩ ndahingagia irĩko. Acio nĩo arĩa meeyonaga marĩ a bata gũkĩra mũtũmwo Paulo. Aametire ‘atũmwo arĩa anene.’ Akĩmarũnga, aamoririe ũũ: ‘Rĩu-rĩ, rĩrĩa ndeciragia ngeke ũguo-rĩ, kaĩ ndakĩhaanaga ta mũgarũ? Maũndũ marĩa nduaga atĩ nĩngwĩka-rĩ, githĩ ndĩkĩmatuaga na ũhoro wa ũmwĩrĩ, atĩ nĩguo ngoragwo rĩmwe ndĩ wa kuuga Ĩĩ-ni, ĩĩ-ni, na rĩngĩ Aca, aca?’—2 Kor. 1:17; 11:5.
Hihi ũhoro-inĩ ũcio Paulo aarĩ mũndũ wa “mũgarũ”? Aca! Paulo oririe ũũ: “Maũndũ marĩa nduaga atĩ nĩngwĩka-rĩ, githĩ ndĩkĩmatuaga na ũhoro wa ũmwĩrĩ?” Kĩũria kĩu kĩaagĩrĩirũo nĩ gũteithia Akristiano a Korintho mone wega atĩ Paulo ndaacenjetie mĩbango yake nĩ ũndũ wa kwaga wĩhokeku.
‘AMENI’ ĨRĨA YUGAGWO KŨRĨ NGAI
Arĩa mooigaga atĩ Paulo nĩ mũndũ wa mũgarũ, meendaga kuonania ndangĩehokekire harĩ kũhingia ciĩranĩro ciake, na nĩ ũndũ ũcio o na wĩra-inĩ wa kũhunjia ndangĩehokekire. Ĩndĩ, Paulo nĩ aaririkanirie Akorintho atĩ nĩwe wamahunjĩirie ũhoro wa Jesu Kristo. Oigire ũũ: “Mũrũ wa Ngai, Jesu Kristo, ũcio mwahunjĩirio ũhoro wake nĩ ithuĩ, niĩ na Silivano na Timotheo, ũhoro wake-rĩ, ndwarĩ wa kuga Ĩĩ, ũgacoka kuga Aca, no rĩrĩ, thĩinĩ wake no wa kuga Ĩĩ.” (2 Kor. 1:19) Hihi nĩ kũrĩ hĩndĩ Jesu Kristo aagaga wĩhokeku? Aca! Hingo ciothe Jesu aaragia ũhoro wa ma. (Joh. 14:6; 18:37) Tondũ ũhoro ũrĩa Jesu aahunjagia warĩ wa ma na wa kwĩhokeka biũ, o na wa Paulo warĩ wa kwĩhokeka tondũ ahunjagia ũhoro o ũrĩa Jesu aahunjagia.
Hatarĩ nganja, Jehova nĩwe “Mũrungu ũrĩa wa ma.” (Thab. 31:5) Ciugo iria Paulo aacokire kwandĩka nĩ cionanagia ũndũ ũcio. Oigire ũũ: “Amu ciĩranĩro cia Ngai-rĩ, o na ciigana atĩa, Ĩĩ-ni yacio yugagwo no ũndũ wake we; na tondũ ũcio Ameni yacio o nayo yugagwo no ũndũ wake,” ũguo nĩ kuga, nĩ ũndũ wa Jesu Kristo. Tondũ Jesu nĩ aatũũririe wĩkindĩru wake rĩrĩa aarĩ gũkũ thĩ, tũtikoragwo na nganja ona hanini na ciĩranĩro cia Jehova. Paulo oigire ũũ: ‘Tondũ ũcio Ameni yacio o nayo yugagwo nĩ ũndũ wake, nĩ getha Ngai akĩgoocagwo nĩ ũndũ witũ.’ (2 Kor. 1:20) Jesu nĩwe ũira kana ‘Ameni’ atĩ ciĩranĩro ciothe cia Jehova nĩ ikaahinga!
HIHI ĨĨ YAKU ĨKORAGWO ĨRĨ ĨĨ?
Mahinda-inĩ maya andũ arĩa matarũmagĩrĩra motaaro ma Bibilia nĩ marĩ mũtugo wa kwaga kũhingia kĩrĩko rĩrĩa kuoimĩra gathĩna kanini, kana ũndũ ũngĩ marenda gwĩka. Maũndũ-inĩ ma biacara, ti hingo ciothe ‘ĩĩ’ ĩtuĩkaga ‘ĩĩ,’ ona rĩrĩa andũ mandĩkanĩire. Andũ aingĩ rĩu mationaga kĩrĩkanĩro gĩa kĩhiko kĩrĩ gĩa gũtũũra. Kuongerereka kwa ndigano kũronania atĩ andũ aingĩ monaga kĩhiko ta arĩ kĩrĩko gĩtarĩ kĩa bata, kĩngĩtiganĩrio o rĩrĩa mũndũ angĩenda.—2 Tim. 3:1, 2.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32


c: text/html

text:
Ithomo rĩa 12
Ũngĩkuhĩrĩria Ngai Atĩa?
1. Hihi Ngai athikagĩrĩria mahoya mothe?
Jehova eraga andũ a ndũrĩrĩ ciothe mamũkuhagĩrĩrie na njĩra ya mahoya. (Thaburi 65:2) No ningĩ ti mahoya mothe athikagĩrĩria kana akametĩkĩra. Kwa ngerekano-rĩ, no aage kũigua mahoya ma mũthuri wĩkaga mũtumia wake maũndũ moru. (1 Petero 3:7) Ningĩ, rĩrĩa Aisiraeli maakĩrĩrĩirie gwĩka maũndũ moru, Ngai nĩ aaregire kũigua mahoya mao. Ma nĩ atĩ, kwaranĩria na Jehova mahoya-inĩ nĩ gĩtĩo kĩnene. O na kũrĩ ũguo, Ngai no aigue nginya mahoya ma andũ mekĩte mehia maritũ mangĩĩrira.
2. Twagĩrĩirũo kũhoya atĩa?
Mahoya nĩ gĩcunjĩ kĩa ũthathaiya witũ, kwoguo twagĩrĩirũo kũhoya Mũũmbi witũ wiki, Jehova. (Mathayo 4:10; 6:9) Ningĩ, tondũ tũtirĩ akinyanĩru-rĩ, twagĩrĩirũo kũhoya thĩinĩ wa rĩĩtwa rĩa Jesu tondũ nĩ aatũkuĩrĩire nĩ ũndũ wa mehia maitũ. (Johana 14:6) Jehova ndendaga tũcokagĩre mahoya tũigĩte meciria-inĩ maitũ kana mandĩkĩtwo handũ. Endaga tũmũhoyage kuuma ngoro.
Mũũmbi witũ o na nĩ aiguaga hĩndĩ ĩrĩa tũkũmũhoya na ngoro. (1 Samueli 1:12, 13) Atwĩraga tũmũhoyage hingo ciothe, ta rũcinĩ na hwaĩ-inĩ, hĩndĩ ĩrĩa tũrarĩa, na hĩndĩ ĩrĩa tũrĩ na mathĩna.
3. Akristiano macemanagia hamwe nĩkĩ?
Gũkuhĩrĩria Ngai ti ũndũ mũhũthũ tondũ tũtũũranagia na andũ matetĩkĩtie Ngai, na manyũrũragia kĩĩranĩro gĩake gĩa gũkaarehe thayũ thĩinĩ wa thĩ. (2 Timotheo 3:1, 4; 2 Petero 3:3, 13) Kwoguo nĩ tũkũbatara kũgwatanagĩra na aarĩ na ariũ a Ithe witũ nĩguo twĩkĩranage ngoro.
Kũnyitanĩra na andũ arĩa mendete Ngai nĩ gũtũteithagia kũmũkuhĩrĩria. Mĩcemanio ya Aira a Jehova ĩtũheaga mĩeke ya kũgunĩka kuumana na wĩtĩkio wa arĩa angĩ.
4. Ũngĩkuhĩrĩria Ngai atĩa?
No ũkuhĩrĩrie Jehova na njĩra ya gwĩcũũrania maũndũ marĩa wĩrutĩte kuumana na Kiugo gĩake. Wĩcũũranie ũhoro wa mawĩko make, ũtaaro wake, na ciĩranĩro ciake. Gwĩcũũrania na njĩra ya mahoya nĩ gũtũmaga tũgĩe na ngatho ciumĩte ngoro nĩ ũndũ wa wendo na ũũgĩ wa Ngai.
Ũngĩkuhĩrĩria Ngai angĩkorũo tu nĩ ũkũmwĩhoka, na ũkorũo na wĩtĩkio harĩ we. Ĩndĩ wĩtĩkio nĩ ta kĩndũ kĩrĩ muoyo kĩrĩa kĩbataraga kũheo irio. No mũhaka ũthiĩ na mbere na gwaka wĩtĩkio waku na njĩra ya gwĩcũũrania maũndũ marĩa ũreruta.
5. Ũngĩgunĩka atĩa nĩ ũndũ wa gũkuhĩrĩria Ngai?
Jehova nĩ arũmbũyagia arĩa mamwendete. No amagitĩre na ũndũ o wothe ũrĩa ũngĩthũkia wĩtĩkio wao na kĩĩrĩgĩrĩro kĩao kĩa muoyo wa tene na tene. (Thaburi 91:1, 2, 7-10) Nĩ atwĩraga maũndũ marĩa mangĩthũkia ũgima witũ na gĩkeno giitũ. Jehova nĩ atuonagia njĩra ĩrĩa njega biũ ya ũtũũro.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AIDS
AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) ni murimu uthukagia immune system. Mundu arinaguo nianyitagwo ni mirimu ingi na ihenya makiria.
Agurari
AIDS niyuragite makiria ya million 25 kuma mwaka wa 1981. Aids yamenyekire mwaka wa 5 June 1981. Andu million 38.6 makoragwo mari na HIV.
AIDS niyuragite andu million 3 na ti 570,000 ni ciana.
Uria murimu ugwatanagio[edit | edit source]
AIDS nigwatanagio riria mwana ekwonga nyina,na thakame, kimaimai(maimai) kiria kiumanaga njira ya uciari-ini pre-seminal fluid na mai maria maitagwo ni mundurume makuite mbegu. Murimu uyu niutambagio ni andu aria mendete kugwatana na thutha, gukoma na atumia kana sex ya kanua na thakame ina AIDS virus ihetwo mundu uria utari murwaru ona cindano iria ithecete mundu ari na AIDS. Ningi riria mutumia ari murwaru atari araciara kana agiciara kana mutumia akiongithia mwana.


text:
Nĩa Mareka Wendi wa Jehova Ũmũthĩ?
Wendi wa Ngai nĩ Ũrĩkũ?
Ngai endega wendi wake ũmenyeke thĩinĩ wa thĩ yothe. Wendi ũcio nĩ ũrĩkũ, na nĩ ũmũthĩ mararutana ũhoro wĩgiĩ wendi ũcio?
Aira a Jehova nĩ andũ a mũthemba ũrĩkũ?
Nĩ Aira a Jehova aigana ũĩ? Nĩ maũndũ marĩkũ ũĩ kũna mamegiĩ?
Twĩtagwo Aira a Jehova Nĩkĩ?
Menya itũmi ithatũ iria ciatũmire tũthuure rĩĩtwa rĩu.
Ma ya Bibilia Yaacokire Kũmenyeka Rĩngĩ Atĩa?
How can we be sure that we have a correct understanding of what the Bible teaches?
Nĩ Kĩĩ Gĩatũmire Tũrute Bibilia ya New World Translation?
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga ũtaũri ũyũ wa Kiugo kĩa Ngai ũkorũo ũrĩ wa mwanya?
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Makoragwo Mĩcemanio-inĩ Iitũ ya Gĩkristiano?
Tũcemanagia hamwe nĩguo twĩrute Maandĩko na twĩkĩrane ngoro. Nĩ ũkaanyitwo ũgeni mũno!
Kũnyitanĩra hamwe mĩcemanio-inĩ gũkoragwo na ũguni harĩ ithuĩ nĩkĩ?
Kiugo kĩa Ngai nĩ gĩtwĩkĩra ngoro. Wĩrute ũrĩa ũngĩgunĩka kuumana na ũnyitanĩri ũcio.
Mĩcemanio Iitũ Ĩkoragwo Ĩhaana Atĩa?
Have you ever wondered what takes place at our meetings? You will no doubt be impressed by the quality of Bible education you can receive there.
Twĩhumbaga Wega Nĩkĩ Rĩrĩa Tũgũthiĩ Mĩcemanio-inĩ Iitũ?
Does what we wear matter to God? Learn what Bible principles guide our choices in dress and grooming.
Nĩ Njĩra Ĩrĩkũ Njega Makĩria ya Kũhaarĩria Mĩcemanio?
Kwĩhaarĩria kabere nĩ ũndũ wa mĩcemanio ya nĩ gũgũgũteithia ũgunĩke biũ nĩyo.
Ũthathaiya wa Famĩlĩ nĩ Kĩĩ?
Menya ũrĩa mũbango ũyũ ũngĩgũteithia ũkuhĩrĩrie Ngai na famĩlĩ yaku ĩkorũo na ũrũmwe.
Tũthiaga Igomano Nene Nĩkĩ?
O mwaka, nĩ tũcemanagia hamwe maita matatũ. Ũngĩgunĩka atĩa kuumana na igomano ici nene?
Wĩra Witũ wa Kũhunjia Ũthamaki Ũbangĩtwo Atĩa?
Tũrũmagĩrĩra kĩonereria kĩrĩa twaigĩirũo nĩ Jesu. Njĩra icio cia kũhunjia nĩ irĩkũ?
Painia Nũũ?
Aira a Jehova mahunjagia mathaa ta 30, 50, kana maingĩ o mweri. Nĩ kĩĩ gĩtũmaga mahote kũruta wĩra ũcio
Ũtungata wa Ũmishonarĩ nĩ Kĩĩ?
Nĩ kĩĩ kĩbataranagia nĩguo mũndũ atuĩke mũmishonarĩ? Nĩ gĩthomo kĩrĩkũ kĩa mwanya kĩrutanagwo?
Athuri Matungatagĩra Kĩũngano Atĩa?
Athuri a kĩũngano nĩ arũme agima kĩĩroho na wĩra wao nĩ gũtongoria kĩũngano. Maheanaga ũteithio ũrĩkũ hihi?
Ateithia a Ũtungata Makoragwo na Itemi Rĩrĩkũ?
Ateithia a ũtungata nĩ mateithagĩrĩria nĩguo maũndũ ma kĩũngano mekwo na kĩhaarĩro kĩega. Thuthuria ũmenye ũrĩa wĩra wao ũgunaga arĩa othe mathiaga gĩthomo thĩinĩ wa Nyũmba ya Ũthamaki.
Arori Arĩa Magendaga Matũteithagia Atĩa?
Arori arĩa mageendaga maceeragĩra ciũngano nĩkĩ? Ũngĩgunĩka atĩa nĩ iceera rĩao?
Tũteithagia Atĩa Ariũ a Ithe Witũ Rĩrĩa Kwagĩa Thĩna?
Rĩrĩa kwagĩa na gĩcanjama, tũbangaga o hĩndĩ ĩyo ũrĩa tũgũtwarĩra ariũ a Ithe witũ arĩa agũmĩre ũteithio. Na njĩra irĩkũ hihi?
Nĩa a Itari rĩa Ngombo Ĩrĩa Ĩĩhokekete na Njũgĩ?
Jesu nĩ eeranĩire atĩ nĩ angĩgathuura ngombo njĩhokeku nĩguo ĩheanage irio cia kĩĩroho ihinda rĩrĩa rĩagĩrĩire. Ĩrutaga wĩra ũcio atĩa hihi?
Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia Kĩrutaga Wĩra Atĩa Ũmũthĩ?
Hĩndĩ ya karine ya mbere, gakundi kanini ga ‘atũmwo na athuri’ maatungatagĩra kĩũngano gĩothe kĩa Akristiano marĩ kĩama kĩrĩa gĩatongoragia. Ĩ ũmũthĩ narĩo?
Betheli Nĩ Kĩĩ?
Nĩ kũndũ kwa mwanya andũ matungatagĩra marĩ ta famĩlĩ. Thuthuria ũmenye wĩra ũrĩa ũrutagwo kuo na ũhoro wa arĩa marutaga wĩra kũu.
Nĩ Wĩra Ũrĩkũ Ũrutagwo Thĩinĩ wa Wabici ya Rũhonge?
Ageni nĩ maamũkagĩrũo na magaceerio thĩinĩ wa wabici citũ. Nĩ tũrakũnyita ũgeni!
Mabuku Maitũ Mandĩkagwo na Magataũrũo Atĩa?
Tũcabaga mabuku na thiomi makĩria ma 600. Nĩkĩ hihi?
Mbeca cia Kũruta Wĩra Witũ wa Thĩ Yothe Ciumaga Kũ?
Ngũrani itũ na ndini iria ingĩ harĩ kũruta mĩhothi nĩ ĩrĩkũ?
Nyũmba cia Ũthamaki—Ciakagwo Nĩkĩ na Ciakagwo Atĩa?
Nyũmba iria tũcemanagia ciĩtagwo Nyũmba cia Ũthamaki nĩkĩ? Tuĩria ũmenye ũhoro makĩria wĩgiĩ kĩũria kĩu.
Tũngĩteithia Atĩa Kũiga Nyũmba Iitũ ya Ũthamaki ĩrĩ Njega?
Nyũmba theru ya Ũthamaki nĩ ĩgocithagia Ngai witũ. Nĩ mĩbango ĩrĩkũ ĩbangagwo nĩguo Nyũmba ya Ũthamaki ĩigwo ĩrĩ theru?
Mabuku ma Gũthomerũo Nyũmba-inĩ ya Ũthamaki Matũgunaga Atĩa?
Hihi no wende gwĩka ũthuthuria nĩguo wongerere ũmenyo waku wĩgiĩ Bibilia? No ũhũthĩre mabuku marĩa marĩ Nyũmba-inĩ ya Ũthamaki
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Makoragwo Rĩarĩro-inĩ riitũ rĩa Intaneti?
No wone ũhoro makĩria ũtwĩgiĩ na ũmenye wĩtĩkio witũ, o hamwe na kũmenya macokio maku megiĩ Bibilia.
Hihi Wee nĩ Ũgwĩka Wendi wa Jehova?
Jehova Ngai nĩ akwendete mũno. Ũngĩonania atĩa atĩ nĩ ũrenda gwĩka wendi wake ũtũũro-inĩ waku?


text:
Wee Wonaga Bibilia Atĩa?
Hihi ũngiuga nĩ . . .
ibuku rĩtungĩtwo tu nĩ andũ?
ibuku rĩa ng’ano cia gwĩtungĩra?
Kiugo kĩa Ngai?
ŨRĨA BIBILIA YUGAGA
“Ũhoro o wothe wandĩkĩtwo Maandĩko-inĩ nĩwekĩrirũo nĩ Ngai ngoro-inĩ ya mũwandĩki.”—2 Timotheo 3:16, The Bible in Gikũyũ.
ŨRĨA ŨNDŨ ŨCIO ŨNGĨGŨTEITHIA
Kuona macokio ma ciũria nditũ ũtũũro-inĩ.—Thimo 2:1-5.
Ũtaaro mwega wa kũhiũrania na ũtũũro.—Thaburi 119:105.
Kĩĩrĩgĩrĩro kĩa ma.—Aroma 15:4.
HIHI KŨNA NO TWĨTĨKIE ŨHORO ŨRĨA ŨRĨ THĨINĨ WA BIBILIA?
Ĩĩ, nĩ ũndũ wa itũmi itanyihĩire ithatũ:
Ũiguano wa magegania. Bibilia yaandĩkirũo makĩria ma mĩaka 1,600 mĩhĩtũku nĩ andũ 40. Aingĩ ao o na gũtirĩ woĩ ũrĩa ũngĩ. No o na kũrĩ ũguo-rĩ, Bibilia yothe nĩ ĩrĩ ũiguano, na yaragĩrĩria kĩongo kĩmwe!
Ndĩhithagĩrĩra mahĩtia. Andũ arĩa maandĩkaga maũndũ marĩa meekĩkire kaingĩ matigwetaga kũhootwo kwa andũ ao. Mũgarũ na ũguo, aandĩki a Bibilia maandĩkire matekũhithĩrĩra mahĩtia mao ene na ma rũrĩrĩ rwao.—2 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 36:15, 16; Thaburi 51:1-4.
Ũrathi wa ma. Bibilia nĩ yaarathĩte kwanangwo kwa itũũra rĩa Babuloni ya tene mĩaka 200 mbere. (Isaia 13:17-22) Yagwetete ũrĩa itũũra rĩu rĩngĩkaanangwo na nginya nũũ ũngĩgeeka ũguo!—Isaia 45:1-3.
Morathi mangĩ maingĩ ma Bibilia nĩ maahingirio nginya tũmaũndũ tũrĩa tũnini. Na ũguo nĩguo tũngĩrĩgĩrĩra kuumana na ibuku riumĩte kũrĩ Ngai.—2 Petero 1:21.
TA WĨYŨRIE
Kiugo kĩa Ngai kĩngĩgũteithia atĩa ũtũũro-inĩ waku?
Bibilia nĩ ĩcokagia kĩũria kĩu thĩinĩ wa ISAIA 48:17, 18 na 2 TIMOTHEO 3:16, 17.


text:
Invention Methods
Invention Methods
kwĩ njira nyingĩ cia űthugundi na nĩ cio:
TRIZ Thiori ya űthugundi
Thiori ya űthugundi ya thondekirwo nĩ Genrich Altshuller wa Bururi wa Russsia.
Űthuthuria wa Moforonjĩ
Methodi ya űthugundi ya thondekirwo nĩ Zweitz műndű wa mathabu kuma bűrűri wa Switzland.
NM methodi
Methodi ya űthugundi ya thondekirwo nĩ Masaaki Nakamaya műndű wa kuma bűrűri wa Jabaani.
C-K methodi
Methodi ya thondekirwo ni andu eri a Faranja. C-K irugamira concepts na Knowledge. kwo no ituo mathugunda na ugi. Niri garuri ithatu na nicio k-->k, kugarura ugi ugatuka ugi ugi, K-->C, C-->K na C---> C.
Thi wa rada innovation methodi njeru ya gűthondeka indo cia arĩmi anini.
Kaizen
Methodi ya kĩ Jabaani ya kwagiria kĩndű maita maingĩ na tűtina tűnini.
'Kaikaku
Methodi ya kĩ Jabaani ya kwagiria kĩndű na matĩna manene.
Synectics
Methodi ĩtumagĩra kűrigithania maűndu. Ĩkoragwo na marigithania mana.
Njira cia űbania:


text:
WMDOC/Wikipedia leaflet/ki
Mũtaũro wa Gĩgĩkũyũ
Ndaũri ndaarĩria ya wikipedia nĩ kĩĩ?
Ta hũra mbica ya thĩ ng’ima ĩrĩa mũndũ o wothe ahetwo mweke wa kwamũkĩra maũgĩ mothe ma thĩ hatarĩ marĩhĩ. Ũcio nĩ guo wĩra ũrĩa tũraruta.
Wikipedia nĩ ndaũri ndaarĩria ya gũthomwo na kũrũngwo icũrĩ nĩ mũndũ o wothe.
Mũbango wa Kĩmabũrũri
Ndaũri ndaarĩria ya wikipedia yambĩrĩirie ĩ mũbango wa rũthiomi rwa Kĩngeretha Mũgaa 15, 2001. Mũbango wa rũthiomi rwa Kĩnjĩrĩmani ũkĩrũmĩrĩra, na thutha hanini thiomi ingĩ nyingĩ na cio ikĩrũmĩrĩra. Rĩu kwĩ na wĩra mũingĩ mũno ũrarutwo wa kuonania ũrĩa mũbango ũyũ ũrĩ wa kĩmabũrũri. O na gũtuĩka Kĩngeretha, kĩrĩa kĩ na icunjĩ cia mandĩko 700,000 nĩ kĩo ndaũri ndaarĩria ya wikipedia nene mũno, kwĩ na thiomi ingĩ nyingĩ gũkĩra 150, iria ciandĩkĩte icũnjĩ cia mandĩko nyingĩ gũkĩra mirioni ithatũ, imwe cia cio irĩ na icunjĩ nyingĩ cia mandĩko na iria ingĩ no hĩndĩ irambĩrĩria kwandĩka.
Gũtirĩ ũĩ maũndũ mothe no mũndũ o wothe nĩ arĩ ũndũ oĩ
Ndaũri ndaarĩria ya wikipedia yambĩrĩirio mũthingiinĩ wa wĩtĩkia atĩ hakuhĩ andũ othe a thĩ nĩ marĩ ũgĩ mũna mangĩgaĩra angĩ. Arũngi a icũrĩ a ndaũri ndaarĩria ya wikipedia nĩ a kuma mĩaka mũgwanja kinya mĩrongo mũgwanja na makĩria, arĩa mongagĩrĩra wa kĩenyũ wa kĩenyũ gũteithĩrĩria gũtua ndaũri ĩno mũbango wa gũthomithania wa ngwatanĩro ya andũ aingĩ gũkĩra mĩbango ĩngĩ yothe yanonwo thĩ ĩno. Twĩtĩkĩtie o mũndũ o wothe nĩ agĩrĩire gũthomithio, no ningĩ andũ othe nĩ marĩ ũndũ mangĩhota (na magĩrĩire) gũthomithia angĩ.
Andũ a ngwatanĩro ya ndaũri ndaarĩria ya wikipedia nĩ a?
Thĩiniĩ wa wikipedia, o mũndũ wothe no atunge kana agarũre gĩcunjĩ kĩa mandĩko hau hau, kuonania gũtirĩ gacunjĩ ka mandĩko ka mũndũ ũmwe. Handũ ha ũguo, makũmi kana magana ma andũ nĩ manyitanagĩra, magateithania o mũndũ na ũmenyo wake makandĩka na makarũnga mandĩko mao kinya makagĩra biũ. Maciaro nĩ “wĩra ũtathiraga” marutaga, ũrĩa ũithĩranaga na ũkarũngara o ũrĩa matukũ marathiĩ.
Andĩki no mahingũre ikũmbĩ mahũthĩrĩte rĩtwa rĩa mwene ikũmbĩ rĩu, hamwe na kiugo gĩa thiri gĩa kũingĩraga ikũmbĩ rĩu na kĩo, no to mũhaka meke ũguo. Wĩra mũingĩ wa wandĩki wa ndaũri ndaarĩria ũrutagwo nĩ andũ aingĩ matahingũrĩte makũmbĩ mao, aingĩ ao ehetũkĩri, rĩrĩa mona kaũndũ mangĩrũnga. Aingĩ ao maticokaga kwĩruta ho, na macũngĩrĩro magatuĩka amwe a erutĩri a ngwatanĩro ya Wikipedia. Mũrũgamo witũ wa tabarĩra itarĩ mũthutũkanio nĩ wongagĩrĩra andũ aingĩ a ihumo nyingĩ hinya wa kũrutithania wĩra na arĩa angĩ. Rĩrĩa kwagĩa ngarari, nĩ tũkoragwo na mĩbango itũ ya kũiguithania andũ kĩũrata.
“No ũrũnge ithangũ rĩĩrĩ icũrĩ o rĩu”
Mũthingi wa ũhootani wa ndaũri ndaarĩria ya Wikipedia nĩ ndabania horo ya mwanya ya kombiuta ĩtagwo “wiki”. Ndabania ĩno horo yakirwo nĩ Ward Cunningham mwaka wa 1995, na nĩ ĩhotithagia andũ gwaka kĩeya rũrendainĩ kĩ na mĩgariũrĩre, kĩrĩa andũ othe mahotithĩtio kũrũnga mathangũ ma kĩeya na ihenya hatarĩ thĩna, makĩhũthĩra ndera nendainĩ cia kombiuta ciao. Nĩ hũthũ. Nĩ ya mĩtũkĩ. Ĩtagwo wiki!
Wikiwiki – “mĩtũkĩ” na rũthiomi rwa Kĩhawaii
Rũthiomi rwa wiki, rũrĩa rwĩtagwo wikitext, rwĩ raithi kwandĩka gũkĩra HTML. Rwĩ raithi kũmenya, na mũndũ o wothe no erute kũrwandĩka thutha wa kahinda gatarĩ cĩhĩ. Kwa mũhiano, ũngĩenda ndemwa cia gũkomia, cihingĩre na tũhingũri na tũhinga ũhoro twĩrĩ; hũthĩra tũtatũ kũmatia mandĩko, na ũhingĩre kiugo na tũkwĩro twĩrĩ ([[]]) ũgĩgĩkĩra rũga rwa gũkinyitithania na kĩngĩ. Ndabania horo ĩrĩa ĩhũthĩragwo nĩ wikipedia ĩtagwo Mediawiki, na yakĩirwo mũthingiinĩ warĩ na muoroto wa mwanya wa kwandĩka ndaũri ndaarĩria. Ũmũthĩ ũyũ, Ndabania horo ya Mediawiki ĩtambagio na irũa rĩa wĩtĩkĩria rĩtagwo General Public License (GPL). Irũa rĩĩrĩ nĩ rĩhũthĩragwo nĩ wiki ingĩ nyingĩ, o na gũtuĩka Wikipedia nĩ yo wiki ĩrĩa nene mũno gũkĩra ingĩ ciothe.
Ingĩtuĩka mũwikipedia atĩa?
Nĩ raithi, ũndũ ũrĩa wagĩrĩire nĩ gwĩka no kũingĩra kĩeya gitũ rũrendainĩ na kwambĩrĩria kũrũnga icũrĩ. Twĩ na ma atĩ nĩ ũrĩcokaga kaingĩ kũrĩ kĩũndũ gĩkĩ gitũ kĩrĩa kĩrakũra na mĩtũkĩ mũno gũkĩra iũndũ ingĩ ciothe Magomanoinĩ ma Nenda cia Kombiuta.
Marũa ma wĩyathi ma GNU Mandĩko mothe mandĩkĩre ndaũri ndaarĩria ya Wikipedia makoragwo me rungu rwa Marũa ma wĩyathi ma GNU. Ũũ nĩ kuga nĩ marĩ wĩyathi wa kũhũthĩrwo, wĩyathi wa kũrũngwo icũrĩ, wĩyathi wa kũrutwo kĩĩruru, na wĩyathi wa gũtambio, no makorwo maathĩkĩire mĩgiro ya Marũa ma GNU ma wĩtĩkĩria.
Mĩbango ĩnyitanĩte na Wikipedia
O ũrĩa Wikipedia yakũraga, mĩbango ĩnyitanĩte na yo nĩ yambĩrĩirio ya gũteithĩrĩria mandĩko thĩiniĩ wa Wikipedia. Mĩbango mĩingĩ ya yo nĩ yagĩire mĩoyo ya yo mĩene, o na gũtuĩka yothe nĩ icunjĩ cia ngwatanĩro ya Wikipedia, na icunjĩ icio nĩ iteithanagia hĩndĩ ciothe. Mĩbango ya ngwatanĩro ĩno nĩ ta:
Wiki ndaũri mũbango wĩ wĩyathi wa ndaũri ya thiomi nyingĩ http://wiktionary.org
Wiki mabuku mũbango wa gũkũria mandĩko ma gũthomithania na mo http://wikibooks.org
Wiki manoigwo mũbango wĩ wĩyathi wa marĩa manoigwo http://wikiquote.org
Wiki kĩhumo mũbango wa raimbararĩ ya kĩhumo kĩa mandĩko http://www.wikisource.org
Wiki ũhoro mũbango wa wandĩki wa ũhoro wa ngwatanĩro http://wikinews.org
Wikimedia mĩtambo ya mũingĩ ikũmbĩ rĩa ciĩruru na indo ingĩ cia kuonwo cia ũtambia wa ũhoro rungu rwa marũa ma wĩtĩkĩria ma tũhũ http://wikimedia.org
Thingira wa Wikimedia
Thingira wa Wikimedia, ũrĩa wĩ Florida, USA, nĩ guo kĩhumo kĩa mathingira mothe marĩa manyitanĩte na Wikimedia. Nĩ kĩũngano gĩtarĩ gĩa gũciarithia mũthithũ kĩrĩa gĩkoragwo na muoroto wa kũhe mũndũ o wothe thĩiniĩ wa thĩ ũgĩ o wothe hatarĩ irĩhi. Wikimedia nĩ yo ĩheanaga ndabania nyũmũ na ĩkaruta marĩhi ma mĩtambo ya gukuua ũhoro na ma mĩciĩ ya cieya cia rũrenda. Mwaka wa 2005, Wikimedia yarĩ ĩmwe ya cieya 50 rũrendainĩ iria ciarĩ ngumo nene Magomanoinĩ ma Nenda cia Kombiuta.
Ingĩteithĩrĩria atĩa?
Thingira wa Wikimedia wĩhokaga mĩhothi kuma kũrĩ mũingĩ ya gũkũria mĩbango ya guo ya wiki. Ũngĩkorwo no wende gũteithĩrĩria Wikimedia na mĩbango ĩyo ĩngĩ yothe ya Wikimedia ĩkũre na ĩthiĩ na mbere wega, no ũhothere rũrendainĩ na PayPal kana MoneyBookers. Ikũmbĩ ritũ rĩa mũthithũ rĩtagwo donations@wikipedia.org. PayPal nĩ yamũkagĩra mũhothi wa rita rĩmwe, wa o mweri, na wa o mwaka. Ũngĩenda kũmenya maingĩ, rora ithangũ ritũ rĩa mĩhothi haha: http://wikimediafoundation.org/wiki/Fundraising.
Tũma mũhothi na bothita
O na no ũtũme mũhothi kũgereria bothita na marũa-ma-kahora kũrĩ wabici nene ya Wikimedia na ithandũkũ rĩĩrĩ:
Wikimedia Foundation Inc.
200 2nd Ave South, #358
St. Petersburg, FL 33701-4413
Ũgĩtũma mũhothi kuma bũrũri wĩ nja ya United States, wenda no ũtũme na International Money Order kana ceki ĩrĩa ĩngĩtĩkĩrwo nĩ bengi cia United States, nĩ guo twĩtheme marĩhi tũkĩnengerwo mũhothi ũcio. Wenda, ndũgatũme mbeca baribari na bothita.


text:
Mũrutaga Mbeca Kũ?
Wĩra witũ wa kũhunjia ũtwarithagio na mbere nĩ mĩhothi ya kwĩyendera mũno ya Aira a Jehova. Gũtirĩ mbeca cihothithagio mĩcemanio-inĩ iitũ, na arũmĩrĩri matirutithagio gĩcunjĩ gĩa ikũmi. (Mathayo 10:7, 8) Ithenya rĩa ũguo-rĩ, mathandũkũ ma mĩhothi maigagwo kũrĩa tũcemanagĩria nĩgetha angĩkorũo mũndũ nĩ arenda kũhotha-rĩ, no ahothe. Arĩa marahotha matiĩyumbũraga.
Gĩtũmi kĩmwe gĩtũmaga mahũthĩro maitũ makorũo thĩ nĩ tondũ gũtirĩ ahunjia marĩhagwo. Ningĩ-rĩ, Aira a Jehova matirĩhagwo kũhunjia mĩciĩ kwa mĩciĩ, na nyũmba ciitũ cia gũtũnganĩra itirĩ maũndũ maingĩ.
Mĩhothi yothe ĩrĩa ĩtũmagwo wabici-inĩ cia Aira a Jehova ĩhũthagĩrũo gũteithia arĩa magũmĩirũo nĩ icanjama cia ndũire, gũteithĩrĩria amishonarĩ na arori arĩa magendaga, gũteithia gwaka nyũmba ciitũ cia ũthathaiya mabũrũri-inĩ marĩa matarĩ ũhoti mũnene, na gũcaba na gũtũma Bibilia na mabuku mangĩ ma Gĩkristiano.
O mũndũ nĩwe wĩtuagĩra kana nĩ ekũhotha nĩũndũ wa kũrũgamĩrĩra mahũthĩro ma kwao na ma thĩ yothe, kana ũmwe wa macio. O kĩũngano nĩ kĩhaaragĩria riboti ya mbeca na mahũthĩro nĩguo othe thĩinĩ wa kĩo mamenye.


text:
Gũtũũra Kũringana na Motaaro ma Bibilia
Ndeciragia o Ũrĩa Ingĩĩkenia
Christof Bauer eerutanĩirie mũno gũthoma Bibilia rĩrĩa aakĩranagia iria rĩa atlantic akĩhũthĩra gatarũ. Erutire ũndũ ũrĩkũ?
Ndahũthagĩra Mbaara Ngĩgeria Kũniina Ũhinya na Wagi wa Kĩhooto
Antoine Touma aarĩ njorua ya kung fu, no rĩandĩko rĩa 1 Timotheo 4:8 nĩ rĩamũteithirie kũgarũrĩra mũtũũrĩre wake.
Ndingĩathiire Handũ Itarĩ Mũcinga
Annunziato Lugarà aarĩ wa gĩkundi kĩũru mũno kĩa aici a mĩcinga, no hĩndĩ ĩmwe rĩrĩa aathire mĩcemanio ya Aira a Jehova agarũrĩire mũtũũrĩre wake.


text:
Wĩruti wa Bibilia Wĩkagwo Atĩa?
Aira a Jehova nĩ moĩkaine thĩ yothe nĩ kwĩruta Bibilia na andũ. Wĩrorere ũrĩa marutanaga.
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Aira a Jehova Magaga Gũthiĩ Mbaara-inĩ Nĩkĩ?
JAira a Jehova nĩ moĩkaine thĩ yothe atĩ matithiaga mbaara-inĩ. Mwenya kĩrĩa kĩgiragia twage gũthiĩ mbaara-inĩ..
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Hihi Aira a Jehova nĩ Mateithagia Arĩa Magũmĩirũo nĩ Icanjama?
Menya ũrĩa tũteithagia arĩa aitũ na angĩ rĩrĩa magũmĩirũo nĩ icanjama.
MĨCEMANIO
Mĩcemanio ya Kĩũngano ya Aira a Jehova
Menya kũrĩa tũcemanagĩria na ũrĩa tũthathayagia.
Ũhoro Wĩgiĩ
—Thĩ Yothe
239
—Mabũrũri marĩa Aira a Jehova Mathathayagĩria
7,965,954
—Aira a Jehova
9,254,963
—Arĩa Marutagwo Bibilia kwao Mũciĩ
19,241,252
—Arĩa maathire Kĩririkano gĩa gĩkuũ gĩa Kristo
113,823
—Ciũngano


text:
Bibilia Yugaga Atĩa Igũrũ Rĩgiĩ Gwĩkĩrũo Thakame?
Macokio ma Bibilia
Bibilia nĩ ĩgirĩtie andũ kũrĩa thakame. Nĩ ũndũ ũcio, tũtiagĩrĩirũo nĩ kũrĩa thakame ĩrĩ yothe kana icunjĩ ciayo, o na kana gwĩkĩrũo mĩkiha-inĩ. Ta rora wone ũrĩa Bibilia yugĩte:
Kĩambĩrĩria 9:4. Thutha wa mũiyũro, Ngai nĩ aaheire Nuhu na famĩlĩ yake rũtha rwa kũrĩaga nyama, no akĩmagiria kũrĩa thakame. Ngai eerire Nuhu ũũ: “
Mũtikanarĩanĩrie nyama hamwe na muoyo wacio.” Watho ũcio ũhũthĩkaga kũrĩ andũ othe tondũ ithuothe tũrĩ njiarũa cia Nuhu.
Maũndũ ma Alawii 17:14. “
Mũtikanarĩe thakame ya mũthemba o na ũrĩkũ wa nyamũ; nĩ gũkorũo muoyo wa kĩndũ o gĩothe kĩrĩa kĩĩ naguo wĩ thĩinĩ wa thakame yakĩo; nake mũndũ o wothe ũrĩa ũkamĩrĩa nĩakaingatwo athengio biũ.” Muoyo nĩ wa Ngai, na awonaga ũrĩ thakame-inĩ. O na gũtuĩka watho ũcio wahetwo ciana cia Isiraeli, nĩ wonanagia ũrĩa Ngai oyaga na ũritũ ũhoro wa kũrĩa thakame.
Atũmwo 15:20. ‘
Mwĩthemage thakame.’ Ngai nĩ aaheire Akristiano watho o ta ũcio aahete Aisiraeli. Historĩ nĩ yonanagia atĩ Akristiano a karine ya mbere nĩ meethemaga thakame ĩrĩ yothe na matiamĩhũthagĩra o na ũrigitani-inĩ.
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga Ngai atwĩre twĩtheme thakame?
Nĩ harĩ itũmi njega ikonaine na ũgima mwega wa mwĩrĩ, iria ĩtũmaga twage gwĩkĩrũo thakame. O na kũrĩ ũguo, gĩtũmi kĩrĩa kĩnene gĩtũmaga twĩtheme thakame, nĩ tondũ Ngai nĩ atwathĩte twĩke ũguo tondũ kĩrĩa ĩrũgamagĩrĩra nĩ gĩtheru.—Maũndũ ma Alawii 17:11; Akolosai 1:20.


text:
Akũũjĩ ba Jehova—Nĩtwĩ Baũ?
Tumĩte kĩrĩ mĩgongo na mĩgambo ĩmiingĩ, ĩndĩ tũgwatanĩrĩte kĩrĩ mworoto jũmwe. Nkũrũki, twendaga gũkumia Jehova, Mũrungu ũrĩa watungĩre Bibiria na Mũũmbi wa into bionthe. Nĩtũciũmagia gũcierekania na Jesũ Kristo na nĩtũgwĩragua gwĩĩtwa Akristo. O mũkũũjĩ wa Jehova natũmagĩra ĩgiita rĩawe gũtetheeria antũ kwĩritana mantũ jegie Bibiria na Ũnene bwa Mũrungu. Tontũ nĩ tũkũjagĩĩra, kana tũkaria na antũ mantũ jegie Jehova Mũrungu na Ũnene bwawe, nĩkĩo twĩtagwa Akũũjĩ ba Jehova.
Riũngĩra gĩtuo gĩetũ. Thooma Bibiria kĩrĩ Intaneti. Iritane jamaingĩ jegie batwĩ na jarĩa twĩtĩkĩtie.


text:
Teknoroji cia kũbucia
Tekinorojĩ cia kũbucia
Teknoroji cia kũbucia nĩ Teknoroji cia rũrenda na netiwaki itũmĩritwo ũruti wa mawira matiganĩte ũhũthe. Teknoroji ici nĩ:
1. Biacara ya kũbucia-
Na gĩthũngũ nĩ electronic business kana E-Business. Kũruta biacara na rũrenda kana netiwaki
2. Mathomo ma kũbucia -
Na gĩthũngũ nĩ electronic learning kana E-Learning . Kwĩruta ũgĩtũmĩra rũrenda kana netiwaki
3. Thayathi ya kũbucia
Na gĩthũngũ nĩ electronic Science kana E-Science . Kũruta wira na ũtuĩria wa Kĩthayathi na rũrenda kana netiwaki
4. Wonjoria wa kũbucia
5. Marũa ma kũbucia
6. Gũtũma mbia cia kũbucia
Na gĩthũngũ nĩ electronic money transfer. Nĩ gũtũma mbia na rũrenda kana netiwaki. Ngerekano ya ũtũmi wa mbeca wa mũthemba ũyũ nĩ Mpesa.
7. Bengi ya kũbucia.
Na gĩthũngũ nĩ electronic banking kana e-banking. Kũruta wira wa bengi na rũrenda kana netiwaki.
8. Gĩtaũri gĩa kũbucia. Gĩtaũri gĩa sofutiwea gĩa Komputa.


text:
Thiori ya Seti
Thiori ya Seti
Matemo
Thiori ya Seti nĩ thiori ĩmwe ya iria cia mũthingi cia mathabu. Seti nĩ kiũmba kĩa indo itarĩ na mũbango. seti ciandikagwo na ngũthiũrũrũkĩrio na karakita ya { na kũrikia na karakita }. indo thiini wa seti itigithanigio na karakita ya , .
Ngerekano cia seti nĩ {ngombe, mburi, hiti, nyoni}, {40,50,90,20}. indo iria cithainĩ wa seti cĩatagwo erementi. Seti tondũ nĩ kiũmba kĩna erementi itari bange kiũmba kina indo imwe ni seti imwe. kwoguo {ngombe, hiti,mburi, nyoni}, {ngombe, mburi, hiti, nyoni}, {mburi,ngombe, hiti, nyoni} ni seti imwe.
Indo ingĩ bangwo irũmanĩrĩre cĩtagwo kĩmũmanĩririo kana sequence na Gĩthũngu.


text:
Shaitani Aikaraga Kũ?
Macokio ma Bibilia
Shaitani aikaraga kũndũ tũtangĩona na maitho, tondũ akoragwo arĩ na mwĩrĩ wa roho. No ũguo ti kuuga atĩ aikaraga icua-inĩ, kũndũ andũ arĩa aganu maherithagĩrio, ta ũrĩa mũcoro ũrĩa ũrĩ haha ũronania.
“Mbaara Igũrũ”
Mbere-inĩ, Shaitani ũrĩa Mũcukani nĩ aarĩ na wĩyathi wa gũthiĩ kũrĩa guothe ciũmbe cia roho ciikaraga, o na nginyagia gũthiaga mbere ya Ngai hamwe na araika arĩa ehokeku. (Ayubu 1:6) No Bibilia nĩ yaarathĩte atĩ nĩ kũngĩoimĩrire “mbaara Igũrũ” na moimĩrĩro ma mbaara ĩyo mangĩarĩ Shaitani ‘kũharũrũkio o thĩ.’ (Kũguũrĩrio 12:7-9) Kũhũthĩra Bibilia gũtara mahinda, o hamwe na kũrora maũndũ manene marĩa mekĩkĩte nĩ kuonanagia atĩ mbaara ĩyo nĩ yarũirũo. Ũmũthĩ ũyũ Shaitani akoragwo gũkũ thĩ atarĩ na wĩyathi wa gũthiĩ kũrĩa igũrũ.
Hihi ũguo nĩ kuuga atĩ Shaitani nĩ arĩ handũ aikaraga gũkũ thĩ? Kwa ngerekano, itũũra rĩa tene rĩa Perigamo rĩeragwo atĩ nĩ kuo “gwĩ gĩtĩ gĩa Shaitani kĩa ũnene . . . o kũu Shaitani atũũraga.” (Kũguũrĩrio 2:13) Ciugo icio no mũhaka ikorũo cionanagia ũrĩa ũthathaiya wa Shaitani watheremete itũũra-inĩ rĩu. Bibilia yonanagia atĩ Shaitani nĩwe wathaga “mothamaki mothe ma thĩ,” kwoguo ndaikaraga handũ hamwe thĩinĩ wa thĩ, ĩndĩ aikaraga ũthiũ-inĩ wa thĩ.