text:
Abĩrika ya Kuthini
South Abĩrika
Bururi wa Southern Abĩrika. Muciĩ mũnene wa South Abĩrika nĩ Johannesburg. Andu a mabururi ma kuthini mwa abirika metaga Johannesburg Jobegi. Nĩhakanĩte na mabururi ma: Bostwana, Zibabwe, Mozabique na Namibia.
Nĩ memba wa Gwatanĩro ya ucumi ya SADC.
Nĩ Bururi wĩ ũtonga muigi wa madini na Nĩgwo mĩthiu na mbere mũno Abirika yothe kĩ thayathi ucumi na tekinorojĩ.
Thiomi ciaragio Abĩrika ya Kuthini
Abĩrika ya Kuthini kwaragio thiomi: Githungu, isizulu, Siswati, Abĩrikana na ingi.


c: text/html

text:
Ũramati ũũgĩ
Matemo
kũma otene ũũgĩ ũkoretwo ũgĩthodekwa na njira ya kũgeria na kũhitia (trial and error). ũũ nigwo maũũgi Maigi majagĩrĩria. Kahinda tũrĩ nĩ kũgĩte na njira iratũmĩra thiori cia kuramata ũũgi cia kithayathi.
Kĩambĩrĩria
ũramati ũũgĩ wanjĩrĩrio ni Polanyi ũrĩa wa thungudire ithugunda rĩa ũũgĩ gũkorwo wĩ wa mĩthemba ĩrĩ: ũũgĩ mũtaũkanu (explicit) na ũũgĩ ũtataũkanite(tacit). Thutha ũcio ithugundo rĩri ni rĩtumĩritwo gũthodeka thiori ya uria maũũgi maya meri ma gĩĩ garũrwo[1]. Kwi njira inya cia mugarũrire (conversion) wa maũũgĩ:
- Combination -mutaũkanu ũtwike mutaũkanu.
- socialization - ũtataũkanite ũtwike ũtataũkanite
- Internalization -mutaũkanu ũtwike ũtataũkanite
- Externalization-ũtataũkanite ũtwike mutaũkanu.
ũramati wa ũũgĩ no ũrorwo na mwena wa ati ni tekinoroji. Tekinorojĩ ni ũũgĩ wa kũhũthia wira [2]. ũũgĩ ni hinya na mũndũ gũkorwo ena ũũgĩ mwega no aũtũmire gwika maũdũ manene. ũtũria ũria ũrekwo wa kũramata ũũgĩ ũgĩ faulu no urehe ũtiganu munene.
ũramati wa ũũgĩ ni muthiyu na mbere na yunibathiti imwe cia Kenya ta yunibathĩtĩ koreji Kisii nĩyajĩte digiri ya iguru ya muthemba ũyũ.
Thirikari ya Kenya onayo nĩyajĩte gwikirira ũramati wa ũũgĩ ĩkienda Kenya ĩgĩe na ũcumi wa ũũgĩ. Mabũruri maria mathĩĩte na mbere ni mekagĩrĩra nditi gũtuwa maũcuumi mao ma ũũgĩ ũrĩa ũrehagwo na ũramata wa ũũgĩ.
ciathĩrĩro
1.Tonaka and Tegeuchi, Knowledge creating company, Oxford University Press
2. Wikipedia, thayathi na tekinorojĩ http://ki.wikipedia.org/wiki/Thayathi_na_teknoloji

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Kagiitaani gaku eetîgîri bakûthi na mbere kwingîa, eetîgîri Angiriki na eetîgîri Aibirania îbaarî na îtheto. Angiriki baanung'unaga bakauga ntigwa ciao iteeyagwa ûteethio bwa kûgana irio bikîgaîwa kîra ntugû. 2Atûmwa babu îkûmi na baîrî beeta eetîgîri amwe bonthe. Babeera, "Gûtiagîrîte tûtiga gûtûmîîria kiugo kîa Ngai n'ûntû bwa kûgaa irio. 3Kwoogu, aruayia na aarayia, thuuraani antû arûme mûgwanja kîrî biû, bara bûkûmenya ibaûyûrîîtwe i Kîrundu Ûmûtheru na barî na ûûme bwingî. Antû babu mûgwanja i bo tûkaa ngûgî înu. 4Tiû tukeenenkanîra kûromba na kûruta ngûgî ya gûtûmîîria kiugo." 5Eetîgîri bonthe baakeneera îthûgaanio rîru. Baathuura muntû eetagwa Stibini aarî na wîtîgio bûûnene mûno na aûyûrîîtwe i Kîrundu Ûmûtheru. Baacooka baathuura Piripû, Purokooras, Nikanoori, Timooni, Parimenas na Nikooraûs. (Nikooraûs aarî wa kuuma Antiokia, naagarûkîîte atuîka wa ndini ya kîîyaundi.) 6Antû babu bairwa mbere ya atûmwa. Atûmwa babarombera babaigîîrîîte njara. 7Kiugo kîa Ngai kîathi na mbere gûtamba, eetîgîri bongeereka mûno Njerusaremu. Na wana kinya athînjîri ba Ngai baingî baagîa na wîtîgio. 8Stibini aarî muntû aûyûrîîtwe n'ûtugi na inya. Naaringaga biama biinene na akoonania magegania maanene. 9Kûrî antû baaturagia Stibini mbaara. Antû babu baarî ba sinagoogi yeetagwa 'Sinagoogi ya bara bathaûre,' na baumîîte Kureni, Aregicandiria, Sirîsia na Îcia. Antû babu ibaakararagia Stibini, 10îndî batikîmûkîria ûûme n'ûntû Stibini aaragia na ûûme bûûnene mûno, na inya ya Kîrundu Ûmûtheru. 11Antû babu baabangîra Stibini. Antû bamwe baakûûyîîra ûrongo bauga, "Tûreegiirue akîaria mantû maathûûku îgûrû rîa Musa na Ngai." 12Beengîîra antû, akûrû, na aarimû ba watho baagwata Stibini bamwira kîrî akîama. 13Baareeta antû baatuîrîîra Stibini, bauga, "Muntû ûyû rîonthe agwetaga mantû maathûûku îgûrû rîa nyomba îno întheru ya Ngai na watho bwa Musa. 14Tûreegiirue akiuga Yiesû ûyu wa kuuma Nasareethi akomborania nyomba îno ya Ngai na agarûre wîthîre bûra twaumaniirie na bu kîrî Musa!" 15Bara bonthe baarî gûku kîamaani nwaka boona ûthiû bwa Stibini bwagarûka. Baakara bamûkûnîrîîte meetho, boona bwakara ta bwa mûraîka.
Copyright
Learn More


text:
Wikipedia
Wikipedia
Gĩkaro kĩria kĩ mathangű maingĩ műno mandikitwo na thiomi cia kiabirika rurendaini.
Műndű űkwenda kwandika mathangű ma wikipedia nĩ eragwo karibű no űthome watho na mĩtűgo mĩega ya kwandika wikipedia mĩega haha [[1]]
Mathangu ma wikipedia mathondekagwo na thiomi cia kũmaaka ciatagwo na githugu Markup languages.
Wikipedia ya Githungu rũthiomi nĩyo wikipedia nene mũno ya wikipedia ciothe. ĩrĩ na mathangũ ta mirioni ithatũ.
Wikipedia cia thiomi cia Kiabirika
Data ino ya namba cia mathangũ tuoire mathanguini ma muciĩ ma wikipedia 10-12-2012 iria
Wikipedia cia na mathangű 30,000-40,000
Wikipedia ya Malagasy rũthiomi rwaragio bururi wa Madagascar nĩyo wikipedia nene mũno ya thiomi cia kĩ Abirika. Nyarĩ na mathangũ 38,000.
Wikipedia ya rũthiomi Yoruba rwaragio bururi wa Nigeria nĩyo wikipedia ya kerĩ kwa unene ya thiomi cia kĩ Abirika.Nyarĩ na mathangũ 30,000.
Wikipedia cia na mathangű 20,000-29,999
Wikipedia ya rũthiomi rwa Githweri rwaragio bururi wa Kenya na Tanzania na mabururi mangĩ nĩyo wikipedia ya gatatũ kwa ũnene ya thiomi cia kĩ Abirika. Nyarĩ na mathangũ 24,000
Wikipedia cia na mathangű 10,000-19,999 Wikipedia ya rũthiomi rwa githweri rwaragio bururi wa Kenya nĩyo wikipedia ya gatatũ kwa ũnene ya thiomi cia kĩ Abirika. Nyarĩ na mathangũ 24,000
Wikipedia cia na mathangű 1-9,999
Wikipedia ya rũthiomi rwa Lingala rwaragio bururi wa Zaire.. Nyarĩ na mathangũ 1,900.
Wikipedia ya rũthiomi rwa Kinyarwanda rwaragio bururi wa Rwanda.. Nyarĩ na mathangũ 1,800.
Wikipedia ya rũthiomi rwa Gigikuyu rwaragio bururi wa Kenya.. Nyarĩ na mathangũ 2,68.
Wikipedia ya rũthiomi rwa Kirundi rwaragio bururi wa Burundi.. Nyarĩ na mathangũ 1,80.
Wikipedia ya rũthiomi rwa Luganda rwaragio bururi wa Uganda.. Nyarĩ na mathangũ 1,60.


text:
Bayorojĩ
Baoyorojĩ
Nĩ thayathi ya mathomo ma mĩmera na nyamũ.
Baoyorojĩ nĩrĩ njira ya kũhe ido ĩria cia muoyo marĩtwa na kũcibanga. Njira ici cia kubanga na kuheana maritwa nĩ ikoretwo cigĩcenjia. Njira cia kĩrĩu cia njagia kũbanga na ibango cia Kingdom na domain[1]. Kingdom ni Ũthamaki, na Domain ni Gĩikaro.
Okĩ bango gĩkoragwo na nyamũ kana mĩmera ina maudu mahananine.
Dayagramu ino ihaa ina ciumbe cia bacteria, virus, fungi, mĩmera na nyamũ, .
Ciũmbe cia muoyo ithondeketwo ni uniti kana thithitemu cia gathĩ : Ciumbe, cĩaga, Tissue, Cero
References
1. Wikipedia, Biological Classification 2013, [1]


text:
NDŨMĨRĨRI YA THIGŨKŨŨ
Mũthomi mũgĩ Mũrata wakwa,
Rĩu ihinda-inĩ rĩrĩ rĩa gũkũngũĩra gũciarwo kwa Mũhonokia, nĩndakũgeithia na ngeithi nyingĩ cia gĩcĩcĩng’a, ndarũhia na ndũhiũ, ndakengeũka o gũkengeũka, ngiũgaga kena, kenera, na ũkenererũkie ũgĩkenera gĩkeno kĩa Muhonokia.
Angĩkorwo wĩ mwĩtĩkia wa Ũkiricitũ, kana wĩ mwĩtĩkia wa wĩtĩkio ũngĩ ndakũrongoreria gĩkeno, mũnyaka, na thayũ. Ũrotũnganaga na nyoni njega mwaka ũyũ ũũkĩte. Ũrothiaga ũtekũhĩngwo, ũroikara ngoro ĩtegũtuba, na thithi waku ũrokengaga nĩ kuona mawega na kũmũrĩkwo nĩ mĩrũri ya wega.
Ũrogithiĩ na mbere na gũthomaga rũrenda rũrũ. Ũkĩrĩrĩrie kũhoera rũrĩrĩ na bũrũri kũgĩe na thayũ, ũiguano, na gĩtiyo. Ũrohaga manja na makũmbĩ maku maiyũrĩrĩre. Mũro wakũ ũrothecaga kũriku nayo mbeũ yakũ ĩrotherema. Ng’ũndũ ciaku iroaga nyaige na igĩe ituamba cia mĩkengeria. Icegũ ciaku iroanagia ngoima cia kĩrige Ũhiu waku ũrotherema wanagie o tũgondu. Arĩa marĩ rũitho nawe-rĩ mata mao marohũa matanakũminja mĩnyĩrĩ. Nao mbarĩ ya nditikũ na magumĩ-rĩ, marotoma.
Gĩũkĩre mũrata wakwa ũkenyũke , ũthiĩ na mbere na kwĩyaka, kinya na ũkinyũkie mũnyaka ũrĩ mbere ya kahinga.
Ngai njega! Thayũ! Ũiguano! Ũrũmwe! Kena! Kenera! Kenerũrũka!


text:
Minista wa mithako Hassan Wario na mwandiki wake mukaru Titus Ekai riu arang’ethanira na thitango cia ungumania uria urekuirwo gukorwo watatabanirio riri mahenya ma Rio de Janeiro mathiaga na mbere Mutongoria wa thitango cia muingi [DP] Keriako Tobiko endekithitie ati Dr Wario na Ekai mathitangwo...
Maumirira ma ngimithurano cia kabira ka English Premier league wikendi ino maratarii ta uu, Chelsea 3-0 Leicester City Manchester Utd 1-1 Liverpool Everton 4-0 Man City Hull City 3-1 Bournmouth Stock City 3-1 SunderLand
Timu ya mubira wa maguru wa atumia guku bururi-ini niyo Harambee starlets muthenya wa umuthi miaraho ni igukumuthurana na timu ya mubira wa maguru ya atumia kuma bururi wa Tanzania thiini wa finals cia Cecafa kuria bururi-ini wa Uganda .Harambee starlets makoretwo makionania maumirira mega kuria ngucani...
Timu ya mubira wa maguru ya atumia guku bururi-ini niyo harambee starlets ni irakumuthurire timu ta Zanzibar na kumihehengithia mbau na ikonia riria irahurire timu ino ya Zanzibar na mbau 11-0 mibira iria irathakirwo kuria bururi wa Uganda kihitahitaniro-ini gia kuiyukia gikombe gia CECAFA.Timu ino ikor...


text:
Koma Thayũ Mĩrũgĩ Kariũki
Nĩ kĩeha kĩnene kũrĩ niĩ mwene, na kũrĩ bũrũri witũ tondũ Mĩrũgĩ Kariũki ararĩ mũrata wa bũrũri wa Kenya.
Wĩra Mwega Arutĩte
Mĩrũgĩ Kariũki nĩ arakoretwo ehootanĩra ngoroinĩ cia andũ aingĩ a Kenya nĩ ũndũ wa wĩra wake mwega.
Kuma aaheo gĩturwa kĩa Mũnyinyi wa Mũtabania Thingirainĩ wa Mũtongoria wa Bũrũri rũhonge rwa Ũigi Thayũ Bũrũriinĩ, Mĩrũgĩ Kariũki nĩ arahete mũingĩ mweke wa kuona wĩra wake, wĩrutĩri wake, na ũũma wake. O na gũtuĩka ararĩ hakũhĩ na wathani, nĩ aroĩ wĩra wake nĩ gũtũmĩkĩra bũrũri na andũ a Kenya, no ti kwĩyonania kana gũteta tũhũ.
Mĩrũgĩ Kariũki ararĩ ũmwe wa arĩa mararutaga wĩra mwega Thingirainĩ wa Gũtua Mawatho. Nĩ arahetwo gĩtĩyo nĩ mĩena yerĩ ya ũteti thingirainĩ ũcio.
Njamba Njĩthĩ Yoheirwo Kĩ?
Thutha wa kuona mũrutĩre wa wĩra wa Hon. Mĩrũgĩ Kariũki, nĩ wega tũririkane atĩ aarĩ ũmwe wa arĩa mohetwo nĩ thirikari ya Daniel Arap Moi nĩ ũndũ wa gũtetera akararia a hĩndĩ ĩyo, na nĩ ũndũ wa mĩario yake ya gũtetera ũũma na wathani mwega bũrũriinĩ witũ.
Korwo aahetwo mweke wa kũrutĩra mũingĩ wa Kenya wĩra o gatene, hihi o na haro ĩyo arathiaga kũhoria Marsabit ĩngĩathirĩte tene. Nĩ kĩo arĩ wega twĩririkanie ihindainĩ rĩĩrĩ arĩa mohetwo, arĩa moragirwo, na arĩa morĩire mabũrũri mangĩ nĩ gwĩtigĩra kũgerwo ngero hĩndĩ ya ũtongoria wa Moi. Rekei twĩyũrie hihi bũrũri witũ ũngĩkũrĩte atĩa korwo njamba icio nĩ ciareketwo irute wĩra wa kũũkũria handũ ha kuohwo, kũragwo, kana gũthamio.
Koma Thayũ Mwethi Thayũ
Nĩ andũ aingĩ mũno mangĩendire gũthiĩ kumagaria njamba ya bũrũri, Mĩrũgĩ Kariũki, na ndĩ ũmwe wa acio. Ĩndĩ kũrĩ me kũraya na matingĩhota gwĩkinyia Naikuru, na ndĩ ũmwe wa acio o rĩngĩ. Reke mandĩko maya moimagarie njamba ĩyo ya thayũ tondũ o na ngĩendaga ndingĩhota gwĩkinyia kuo. Ngoro yakwa ĩ hamwe na arĩa othe moimagarĩtie mũtiga irĩ, arĩa othe akuĩre, na arĩa othe me na kĩeha na maithori.
Nyitanĩire nao othe, ngũhoya o ũguo ararĩ mwethi thayũ, mũtiga irĩ na irĩĩri aromama thayũ kũu kwega kuraga.
Thaaai!


text:
Gĩkũyũ Kĩa Mũgĩkũyũ nĩ rũrenda rwa gũkũria rũthiomi rwa gĩkũyũ na njĩra ya ng'ano, marebeta, nyĩmbo ona mataaro na rũthiomi rwitũ. Andũ arĩa mataaragia rũthiomi rwa gĩgĩkũyũ matingĩhota kũrũkũria ona kana kũrũtũũria. Tũtingĩtũũria gĩkũyũ na njĩra ya kwandĩka na gĩthũngũ kana gĩthweri ona kana gĩcaina. No tũkũririe na njĩra ya kwandĩka na gĩkũyũ kĩo kĩene. Ũyũ nĩ mũgambo mũnyinyi werũ-inĩ ũcio. Una iru twaranirie.
Wednesday, December 23, 2009
Ndũmĩrĩri ya thigũkũũ:
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Ihinda-inĩ rĩrĩ rĩa gũkũngũĩra gũciarwo kwa Mũhonokia-rĩ, ndagũtũmĩra ngeithi cia wendo ona thayũ. Ndakũrongoreria mahinda mega ma gĩkeno na thayũ wa Kiricitũ. Mũkĩrĩa na mũkĩnyua mũririkane atĩ ũcio waciarirwo mũthenya ũyũ ndaarĩ ona ha gũikara kana ũrĩrĩ angĩakomirio. Kĩhũgũre wone kana hihi nĩkũrĩ wa itũũra rĩaku ũngĩrathima na kamũtu kana tũmaguta nĩgetha onake akene tawe. Nĩtũrĩe na tũnyue na tũrũhie, no ngoro ciitũ itigaikare irĩ hũtu. Gĩai na thigũkũũ njega na mũthiĩ na mbere gũthoma tondũ mũgĩ nĩ mũtaare. Ngai njega.
Tũratiganĩrĩire ngĩharĩrĩa ngeithi ciakwa mbere ya Wangũ wa Rũraya, nĩtũtwarane…
Nĩndakĩgĩire na mahinda ma gwĩthagathaga na ngathiaga gĩcicio-inĩ ngakĩĩmenyeria ũrĩa ngathiĩ kuga ndakinya. Wa mbere ndabangaga ũrĩa ngakĩgeithia nyina wa rũrĩrĩ na ngoiga ndambũrũkĩtie guoko ta ndĩramũgeithia, ‘Wĩ mwega nyina wa Charũthi?’ Ngacoka ngona ta ũguo atarĩ wega, ngacokacoka na thutha ngoka rĩngĩ gĩcicio-inĩ ngoiga o ndambũrũkĩtie guoko, ‘Wĩ mwega nyina wa rũrĩrĩ?’ Hĩndĩ ĩno no ndĩrainamĩrĩra hanini tarĩ kũmwĩnyihĩria. Ngĩona ũguo ti kũiganu na ngĩtua atĩ ngamũgeithia gĩ ceng’indĩmũũrie ‘Ĩĩ mathĩ!’ No Biribo we ngamũgeithia ndĩmwĩte bathĩ wa Chari tondũ nĩ kanda taniĩ. Kana ndĩkĩmwĩte mbũnda hatikĩrĩ ũndũ. Ngiuga hai! Ndahota kuonwo ta itarĩ na gĩtĩyo, kana ecirie ndamwĩta bunda,ngĩcoka mbara ngiyo, ngĩthugunda ngeithi cia mũthemba ũngĩ.
‘Mũgathe Ithabethi, nyina wa Charũthi na cũcũ wa Wiri, amũkĩra ngeithi nyingĩ cia gĩcĩcĩng’ana cia thayũ, na ũkĩne ici ithano tondũ cia mbũri nĩ hĩa.’ Hĩndĩ ĩno ndĩkĩmũne kĩhanya na ndĩmũgeithie cia thayũ nĩgetha one atĩ ndirĩ na ũũru. Ndĩkĩmũnengere matega makwa tũgĩcoke hihi tũgĩikare thĩ cai ũgĩũke tũgĩteretange o tũkĩnyuaga. No o ũrĩa gwatukaga na gũgakĩa, noguo mĩbango yakwa yabangagwo na ĩkabangũrwo. Ngĩona hihi mũtheya wa gũthiĩ wahota gũkinya itarĩ ndarĩkia kwĩharĩria. Ngĩtua ciar gũtirĩ ũkĩaga ta ũngĩ na gũtirĩ hĩndĩ ya gwĩthamba ĩ heho. Ngathiĩ hana uguo o nganda ĩkoima.
Nĩndagĩthire na marua makwa kinya kwĩ mũnene wakwa wĩrainĩ na ngĩmwĩra no nginyagia njoe rũtha rwa thikũ igĩrĩ nĩgetha hote kwĩharĩria na gũthiĩ kũnyuanĩra cai na Wangũ. Gĩtonga gĩakwa kuona marua moimĩte kwa Wangũ, gĩkĩrũgama na igũrũ ta arĩ Wangũ wĩ mbere yake akĩnjĩra, ‘Niĩ kuma rĩrĩa ndaciariwo, na ndirĩ wa ira, ndirĩ ndetwo ona gũthiĩ kũhũra hĩ rĩrĩa Wangũ arahĩtũka. Na wee, njũka, ũgetwo mũkanyuanĩre cai na kuini witũ. Ĩĩ ndũkĩrĩ mũnyaka! Ũrathurirwo atĩa?’
Mũrata wakwa, tũratiganĩrĩire ngĩthumbũka kũmenya ũhoro wa thuuti ya rũcinĩ, nĩtũgĩtwarane…..
Mwaki ũhoyagwo kũrĩa wakanĩte, nĩndagĩthire kũhoya kĩrĩra gĩa thuuti ya rũcinĩ, na ngĩkĩrwo no ta iria ngoragwo nacio no nĩ igĩthiaga kwa ndũbi. No nĩhongagĩrĩrwo gakuo ka ngoro, kahanaine na igoti ka ibungo ithathatũ. Ningĩ no ngiya ũgacuria kĩrengeri kamũhukoinĩ gĩgakĩranĩria gatagatĩ kuma mũhuko ũyũ kinya ũrĩa ũngĩ. Na wakorwo ũtacuhĩtie nda, ũkehũnĩrĩria gata gakoimĩra hanini. Ndiakĩrĩire marĩgu nĩndagĩthambĩrie nguo o wega. Ngĩgĩcagũra tai ya wanga, cati njeru cua ta iria, mũbuto ũgĩkĩrwo mũkũnjo ũngĩatemire ngi. Kĩratu ndahurire thikũ ithatũ, ya kana ngĩyona nakĩo kĩhana gĩcicio. Hĩndĩ ĩno ndakinyaga magego na mũhu, mũthĩ ũyũ ũngĩ ngakinya na mũthĩga, ngongerera ndawa ya matukainĩ, ngagagia iria rĩa mwĩtha, ndatheka ũguo ũkona magego mahenia ta mũthanga wa werũ. Ndingĩarĩire mboco ndikaimbe nda na hihi ngathurĩria nyũmba ya mũthamaki.
Mĩbango-inĩ ĩyo yothe nĩndaririkanire atĩ kwa mũthamaki gũtithiagwo moko matheri. Ngĩrika gwĩcũrania nĩ gatũũ ingĩgĩtwarĩra Ithabethi. O kĩrĩa ndeciria ngona ndangĩkorwo atarĩ na ta kĩo kana hihi kĩega gũkĩra. No ngĩririkana atĩ gwa kũheo ti kũingĩ na kanua kega gakĩrĩte kũhe. Ngĩkiuga kĩrĩa ngamũtegera nĩ tũmacani na tũcahĩ, nake hihi ahota gũgagĩthukĩra o gatũĩ kũringana na ũtana wake. Nĩndakĩmũgũrĩire tũmacani twa kiro ng’ima kuma gĩthĩinĩ gĩa Kambaa na tũcahĩ kiro igĩrĩ ngĩtũmana Ikamba, tondũ kĩmera kĩarĩ kĩega kuo. Ngĩoha tũburungo twĩrĩ na ngĩoha na karatathi kagemu wega, ngĩcoka ngĩcikia mũhuko-inĩ wakwa wa thabarĩ na matega ma Wangũ. Nĩndacokire ngĩongerera mbica ya mũgũnda wa macani, na atui a macani mainamĩrĩire na ikabũ cia macani ciĩ ng’ong’o, ngiuga ĩyo nĩ ya kũhe ithe wa Charũthi, mũthuri ti Biribo, twakĩrĩkia kũnyua cai.
Nĩndakĩgĩire na mahinda ma gwĩthagathaga na ngathiaga gĩcicio-inĩ ngakĩmenyeria ũrĩa ngathiĩ kuga ndakinya. Ngoiga……


text:
Ũtukũ Gũtukũrwo nĩ Tawa
Ugai ĩ tha..
Nĩ ma bũrũri wa Nyagwitũ warĩ na ũhoro. No itũũrainĩ rĩa Gaikiamĩtĩ, rĩrĩa rĩarĩ itũũra inene mũno bũrũriinĩ wa Nyagwitũ, nĩ kuo ũhoro wamatĩire. Mũingĩ wa itũũra rĩu na wa matũũra mangĩ ma hakuhĩ, nĩ waregeire kĩharoinĩ kĩa wĩyathi mũthenya ũcio. O na gatuma gatumana kĩharoinĩ na bũrũriinĩ wothe mũthenya ũcio wa Mwendandũ, Mũingĩ no tũtutu wathugundire kũringana na ciama iria warũmagĩrĩra, na ũgĩthiĩ na mbere na ndereti ciĩgiĩ gĩthurano kĩa ũikarĩri wa njũng’wa.
Amwe moranagia atĩrĩ, hihi mũrimũ ya Gwakwo na wa Kũhũyũka nĩ ĩkũninwo bũrũriinĩ wĩtũ nĩ atongoria aya maretha njũng’wa, narĩ mĩrimũ ĩyo ĩtunye nduma bũrũri ũthiĩ na mbere? Angĩ nao moranagia atĩrĩ, kaĩ Wainegene ekũnegenia inegene handũ ha kũnina inegene rĩu rĩake? Nao angĩ makahana ta arĩ gũcokeria acio kĩũria na kĩũria kĩngĩ makoria atĩrĩ, kaĩ hihi Wainegene atanogaga kanua tondũ atũũra na inegene mĩaka ĩtano na no aranegena kinya ũmũthĩ?
Kamwana kamwe kanini karĩ gĩtutuinĩ hakuhĩ na Mwendandũ gakiuma mĩeũ gagĩĩthũaga mũtwe na guoko kwa ũmotho na karĩkia kuma mĩeũ gakĩũria atĩrĩ, hihi mũndũ wa inegene angĩka atĩa angĩnengerwo njũng’wa kana no kũmĩnegenia akĩmĩikarĩra na akĩmĩũkĩrĩria ũtukũ na mũthenya?
Mũingĩ ũrĩa waiguire kĩũria kĩu gĩa kamwana ũkĩĩng’aũrĩra na mĩtheko, ũgĩcoka ũgĩkira ki.
Nake mũtumia ũmwe warĩ mũkũrũ warũgamĩte na mũtirima wa mũkwanjũ aũnyitĩte na moko meerĩ akehanda na guo agacoka akaigĩrĩra kĩreru mokoinĩ macio make nake akiuga, inegene maita inegene no inegene, agĩcoka agĩikara thĩ o anyitĩte mũtirima wake na aigĩrĩire kĩreru o mokoinĩ marĩa make manyitĩte mũkwanjũ.
Kĩharo gĩgĩkira ngiria gwa kahinda ta ka ndagĩka ithatũ ũguo. Kĩrĩa kĩaiguĩkaga no mĩthiĩre na mĩkinyũkĩrie ya mũingĩ ũrĩa wathiaga na mbere na gũthugunda tũtutu twa ndundu mwanya mwanya.
O hĩndĩ ĩyo nĩ guo o rĩmwe matawa marĩa merĩ ma Mwendandũ magwatire me harĩa amaigĩrĩire kamethainĩ gatagatĩinĩ ga kĩharo hakũhĩ na harĩa arũngiĩ. Hatirĩ mũndũ wonirwo akĩgwatia matawa macio nĩ ta maya magwatire o ũguo me moiki. Matawa macio makanaga nĩnĩmbĩ ndune no mo marĩ ma rangi mwerũ. Nĩnĩmbĩ cia mo ciagayũkanĩte maita maingĩ ũũ atĩ cionekaga ta cioimaga matawainĩ kĩrũndo, o na gũtuĩka matawa marĩ merĩ tu.
Matawa macio meerĩ marĩ manyitanu na monekaga ta moyagwo na igũrũ nĩ guoko kwa mũndũ ũtonekaga makahana ta maya maikaraga makĩreraga rĩerainĩ na rĩrĩ rĩngĩ ningĩ magacoka methainĩ. No magegania ma matawa macio o na makĩreraga rĩerainĩ marĩ ma ũtheri tondũ ũtheri ũcio nĩ wahunjaga kĩharoinĩ kĩa wĩyathi gĩothe o na gũtuĩka matawa macio matiarĩ manene. Rĩu kĩharo kĩu gĩ gĩothe kĩahanaga ta mũthenya nĩ ũtheri ũrĩa woimaga matawainĩ macio.
Ningĩ rugarĩ wa matawa macio nĩ wakenagia mũingĩ na gũtirĩ warĩ kĩharoinĩ kĩu wacokire kũinaina nĩ ũndũ wa heho. Marĩ matawa merĩ ma magegania.
Mũgambo wa mũtumia ũmwe warĩ hakuhĩ na matawa macio ũkĩiguo kĩharoinĩ gĩothe ũkiuga:
Ũtukũ ũrĩ gũtukũrwo nĩ matawa merĩ ma Mwendandũ!
Na guo mũingĩ ũkĩambĩrĩria gũkuhĩrĩria harĩa matawa macio marĩ, na kwoguo wathiaga na harĩa Mwendandũ arũngiĩ na arũmĩrĩri ake kĩharoinĩ gatagatĩ. Arĩa marĩ gĩtutuinĩ kĩu makĩambĩrĩria kuga ngemi iria ithano cia kahĩĩ. Ngemi ikĩgamba ta ngwa kĩharoinĩ, na thutha wa ngemi mũingĩ ũtongoretio nĩ ngũi ithatũ cia airĩtu ũkĩambĩrĩria kũina rwĩmbo rwa mũgate wa maendeleo ta ũũ:
Tũtũire tũrĩaga nawe
Mũgate wa maendeleo
Na rĩrĩa waigua ihu nĩ rĩaku
Mwanake ũkaragaria maitho
Kawĩra gaka gathiĩ na mbere
O ta karĩa karutagwo nĩ awa
Tondũ kawĩra kega ka mũingĩ
Mwanake kagunaga o mũingĩ
Tũkũina kazi iendelee
Na tũcokere iendelee
Nĩ amu rĩrĩa inaendelea
Mwanake ciana no irathoma
Mwanake mwanake ikia mũtĩ
Na ũikie mũtĩ ũkĩmenyaga
Ya gwĩthurĩra ndĩrĩ gorwe
Mwanake thurana na ũgĩ
Kairĩtu kairĩtu ngatha ĩno
Kairĩtu kairĩtu ngatha ĩno
Kairĩtu kairĩtu ngatha ĩno
Wa Ngai ndũrĩ mũgarũri
Rĩrĩa rwĩmbo rũu rwamatire mũno tondũ rwainagwo rũgĩcokeragwo, no guo itutu ciaharaganire kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. Itutu icio ciaharagana gũtiacokire kũmenyeka rĩngĩ mũingĩ warũmagĩrĩra mũtongoria ũrĩkũ kana kĩama kĩrĩkũ. Mũingĩ ũrĩa warũmagĩrĩra Wainegene na Wamũciĩ wothe ũgĩtukana na ũrĩa warũmagĩrĩra Mwendandũ na ũkĩingĩra rwĩmboinĩ rũu.
Kwaria ma ti mũingĩ wothe wainaga rwĩmbo rũu o na gũtuĩka nĩ wakuhĩrĩirie harĩa rwainagĩrwo. Kũrĩ amwe arĩa marĩ arũmĩrĩri a Wainegene na Wamũciĩ matangĩainire rwĩmbo rũu o na rũmatĩte ũguo rwamatĩte. No ũguo ti kuga nĩ marĩ na mahĩtia tondũ wĩyathi wa gwĩthurĩra wahunjĩte bũrũriinĩ wothe kuma Mwendandũ aikarĩra njũng’wa mĩaka ĩtano yathirĩte. Gũtikĩrĩ mũndũ o na ũmwe weragwo arũmĩrĩre mũtongoria ũyũ kana ũrĩa na hinya.
Wainegene o na ndakoretwo akinya kĩharoinĩ kĩa ndege matawa magĩakana kĩharoinĩ kĩa wĩyathi na itutu cia mũingĩ ikĩharagana.
Ririkana gatuma gagĩtumana Wainegene nĩ akoretwo ehoya kũrĩ arũmĩrĩri ake ambe ateng’ere mũrĩmo nĩ guo igongona rĩa kwanĩrĩra ahootanĩri othe a iturwa cia thingira rĩgĩkinya thutha wa thikũ ithatũ akoima na ya mũrĩmo nĩ guo hihi athaganwo nĩ andũ kwa ũingĩ ta ũrĩa Tĩba na Mwendandũ mathaganĩtwo kabere o hĩndĩ ta ĩyo ya gĩthurano kĩa ũikarĩri wa njũng’wa. Wainegene atũũraga na thuti ya gũthaganwo nĩ mũingĩ kuma hĩndĩ ĩyo.
Rĩrĩa mumo wa Wainegene ũrĩa watigĩtwo kĩharo kĩa wĩyathi wonire itutu cia mũingĩ ikĩharagana na mũingĩ ũgĩtukana na arũmĩrĩri a Mwendandũ rwĩmboinĩ rwa mũgate wa maendeleo, no guo mũtongoria wa mumo ũcio atarirwo ahũrĩre Wainegene thimũ atanaingĩra gatege ga gũthiĩ mũrĩmo.
Mũthenya ũyũ wa Mwendandũ anga ndwarĩ mwega na Wainegene. Akoretwo ageria gũthiĩ mũrĩmo maita merĩ mũthenya ũcio, rĩa mbere agĩcokera Uganda na rĩu ningĩ nĩ anyitire thimũ ya makara kuma kwĩ muno wake ũkĩmũmenyithia cia magegania marĩa marĩ kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. Wainegene no kũingĩra aingĩrire gĩkariinĩ gĩake kĩa hama na agĩkĩhamũrithia o rĩngĩ kĩgarũrũke na kĩerekere kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. Makari ma kũmumagaria na mo makiuma hama ya Wainegene thutha mahurĩtie rũkũngũ o ta yo.
Nĩ ũndũ wa mĩnoga ya mũthenya ũcio, Wainegene, kana Pentagon DM Wainegene (PDMW) na rĩtwa rĩngĩ, akĩra ndereba amũkĩrie makuhĩrĩria kĩharoinĩ kĩa wĩyathi, na akĩrĩa ngoi enyitĩte thĩa cierĩ cia mũtwe wake, ũrĩa rĩu warĩ mĩtwe ĩĩrĩ mĩnyitanu ta ũrĩa amenyithĩtie mũingĩ rũcinĩ rwa mũthenya ũcio.
Na ruo rwĩmbo rwa mũgate wa maendeleo rwamatĩte kũmata kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. Ngemi, ihũni, na ndarama ciaiguĩkaga ta ici cianyitanagĩra rĩerainĩ ĩkamatia rwĩmbo kũmatia. Amwe mainaga manyitanĩte moko, arĩa angĩ mainaga kĩrũgarũgo, nao arĩa akũrũ makinyũkagia makinya merĩ mwena na mwena na rĩngĩ makoina maru hanini ikinyainĩ rĩa gatatũ, ta ũrĩa mwomboko wainagwo. Handũ ha heho mũingĩ wonekaga ũgĩtinia thigino na njara.
Wamũciĩ hĩndĩ ĩyo nĩ akoretwo ora mĩmero akĩgeria gwĩta mumo na arũmĩrĩri ake moime rwĩmboinĩ akamamenyithie wa kĩama kĩngĩ oigaga kĩarĩ hakuhĩ kuoneka. No arũmagĩrĩrwo nĩ andũ anini na mathiathia hanini ningĩ magacoka rwĩmboinĩ ta kũndũ rwĩmbo rũu rwamanyuaga hinya kinya makaremwo nĩ kuma ho. Kwoguo nĩ akenire mũno rĩrĩa onire makari ma Wainegene macoka kĩharoinĩ, o na gũtuĩka ndakenagio nĩ mwĩyato kana mĩtugo ya Wainegene tondũ Wainegene amenyerete kũmwĩtaga gatigiri gatarĩ njũng’wa kangĩhota kwĩyonera. Wainegene eyataga atĩ we arĩ mbarathi ya mahenya, na gũtirĩ mbarathi ĩngĩ onaga kĩharo narĩ maguthũrane mathakoinĩ ma gwetha njũng’wa na yo.
Wainegene na Wamũciĩ ningĩ matũire na muku ngoroinĩ ciao kuma rĩrĩa icungwa rĩatũkanire icere kĩharoinĩ na gĩcere kĩmwe gĩkĩũra. Wamũciĩ oigaga gĩcere kĩu ti kũra kĩorire atĩ kĩoirwo nĩ Wainegene nĩ guo atĩ angĩtunywo kĩama gĩake gĩa icungwa igima agathondeka kĩama kĩngĩ gĩa icungwa kĩnuthu. Nake Wainegene oigaga atĩ no we wiki woĩ kũrĩa gĩcere kĩu gĩa icungwa gĩathire, no ndoimbũraga kwarĩ kũ. Muku wao erĩ wakiumaga icungwainĩ rĩu.
Makari ma Wainegene makĩrũgama hakuhĩ na harĩa rwĩmbo rwainagĩrwo Wainegene no gũkĩrio okĩragio no ndahotaga gũkĩra nĩ ũndũ wa mĩnoga. Okĩraga hanini no ageria kũhingũria maitho ningĩ akagonderera akainamia mĩtwe ĩrĩa yake ĩĩrĩ na akambĩrĩria kũng’orota. No mumo wake nĩ wahotire kũmũkĩria thutha wa ndagĩka ta igĩrĩ ũguo kuma makari makinye hau kĩharoinĩ. Mũnyaka wake nĩ atĩ ndonirwo nĩ mũingĩ agĩũkĩrio tondũ nĩ kũina wainaga.
Wainegene okĩra agĩkorire rwĩmbo rũmatĩte kũmata kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. No handũ ha gũthiĩ harĩa mumo wake rĩu wathugundaga gĩtutu ndũkamenywo atĩ nĩ waingĩrĩte rwĩmboinĩ rwa mũgate wa maendeleo, athire hau hainagĩrwo. Na akinya hau rwĩmboinĩ akĩambĩrĩria gũtherũka ndeto ta iria erĩgĩte gũtherũka rĩrĩa aũrĩire nguo kĩharoinĩ mũthenya barigici.
Nĩ njũĩ mũroiga nĩ mũraina wega, Wainegene akiuga anĩrĩire, no niĩ nĩ njũĩ mũtiraina wega. Nĩ inyuĩ mwagiria nyingĩre gatege ndoiga nyambe njoke ndĩmũmenyithie atĩ nĩ mũrabacia rwĩmbo. Rwĩmbo rũrĩa mũngĩraina nĩ rwakwa ngĩnengerwo njũng’wa, no ti rũu mũraina rwa mũgate wa maendeleo, na nĩ maendeleo gũtarĩ. Mũgate ũcio mũrainĩra ũrĩagwo nĩ atare, na inyuĩ mũtirĩ amwe a acio atare. Wainegene akĩamba gũtinĩria mĩario yake hau eterere ĩnyitwo nĩ andũ na hihi matige kũina nĩ guo amahe ndeto ciake. No anini arĩa marĩ hakuhĩ maiguire mĩario ĩyo yake.
Nao aini rĩu nĩ manogete na mona Wainegene akĩenda kũmarĩria monire ũyũ wĩ mweke mwega wa kwamba kũhurũka, na kwoguo mainire o ibungo ingĩ igĩrĩ na makĩrĩkia kũina makĩambĩrĩria gũtheka nĩ ũrĩa mainĩte wega.
Mĩtheko yarĩ ya ndagĩka ta ithatũ, na hĩndĩ ĩyo Wainegene no etereire narĩ ahote gũikia koigo kangĩmũheithia njũng’wa. Mĩtheko yahũahũa Wainegene agĩkorora hanini, agĩcoka akĩambĩrĩria mĩario.
O ta ũguo ngũgwetete hĩndĩ ĩyo mũkũinaga, kwĩ na mĩhuhu mĩingĩ ĩranjambia nĩ ũndũ wa ciĩko itekĩte. Ngwenda kũmũmenyithia atĩ niĩ ndirĩ ũru na mũndũ, o na gũtuĩka amwe maroiga no ndĩmaikie korokoro kana kĩnyonga ingĩikarĩra njũng’wa. Mĩhuhu ĩyo nĩ ya maheni, na tondũ nĩ ndĩrarutire mandĩko marĩa twandĩkanĩire na aithĩramu mũingĩinĩ, rĩu ngwenda na inyuĩ mwĩre Mwendandũ arute mandĩkanĩro make na mũriũ, marĩa marandĩkanĩire atĩ nĩ we agatigĩra ũikarĩri wa njũng’wa thutha wa mĩaka ĩtano, ũikarĩri wa njũng’wa ĩno ya bũrũri ũtuĩke wa ndiganĩro.
Wainegene agĩtithia hanini agĩcoka agĩthiĩ na mbere, ningĩ rĩu nĩ menyete atĩ Mwendandũ arenda kũiyithia mĩtĩ ahũthĩrĩte ECK, no mumo wakwa ndũngĩmwĩtĩkĩria. Nĩ ngũmenyithia mumo wakwa ndũkanetĩkĩrie ũici ta ũcio wĩkwo bũrũriinĩ, na kwoguo ngwenda na inyuĩ mũgatũnyita mbaru hĩndĩ ĩyo tũkĩregana na ũici ũcio. Mũngĩona ndahotwo gĩthuranoinĩ gĩkĩ, mũkamenya nĩ kũiywo kĩaiywo na mũke harĩa ngetana mũcamanio hĩndĩ ĩyo nĩ guo tũregane na ũici wa mĩtĩ twĩ hamwe.
Niĩ njaragia ma, Wainegene akiuga, na akĩamba gũtithia hanini, agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario. Aici acio maraiya mĩtĩ ya gĩthurano maramĩiya na karamu wabiciinĩ nene ya ECK, na erĩ ao nĩ a kuma gatagatĩinĩ ka bũrũri gũkuhĩ na kwa Mwendandũ na mũtongoria wao aretwo Ceri, ũmwe nake nĩ wa kuma gĩcũainĩ, na angĩ erĩ moimĩte gĩcigo kĩa rũgũrũ. Ngwenda Mwendandũ atwĩre kĩrĩa kĩratũma aiyithie mĩtĩ, na inyuĩ ngwenda mũnengere mĩtĩ yanyu yothe kinya muone nĩ ndaikarĩra njũng’wa nĩ guo ũici ta ũcio ũthire biũ bũrũriinĩ.
Hau nĩ ho ambire gũkinyia mĩario, agĩcoka akiuga etĩkĩrio ambe aguthũke mũrĩmo hĩndĩ ĩyo nĩ guo kamũira tũrĩma tuothe twa magathĩti twanĩrĩre ũhoro ũcio amahee akorwo akinya mũrĩmo. Ũhoro ũyũ ndamũhee nĩ mũhiũ, na wahota kũgucĩrĩria andũ ta mirioni ĩmwe moke mathagane kĩharoinĩ kĩa ndege ngiuma mũrĩmo. Mangĩka ũguo marĩ aingĩ biũ, gũtirĩ nganja njũng’wa nĩ niĩ ngaikarĩra, Wainegene akiuga na akĩrĩkia mĩario.
Wakamũira mumo wa Wainegene ugwetete ciugo hama na nyundo, Wainegene nĩ aingĩrĩte gĩkari gĩake na gĩgakũra kĩerekeire kĩharoinĩ kĩa ndege. Gĩatigire kĩahuria rũkũngũ, na thutha wa nuguta ta mĩrongo ĩĩrĩ mumo na arangĩri a wainegene nao magĩkũrithia makari mao matatũ makiuma Wainegene thutha. Makari macio no rũkũngũ matigire kĩharoinĩ, magĩthiĩ kinya makĩbuĩria.
Hĩndĩ ĩyo nĩ guo Mwendandũ arĩirie mũingĩ akĩwĩra, nĩ mwakĩyonera arĩa matarĩ wĩra marutaga tiga wa kanua gatheri na gwĩteng’erithia mĩrĩmo.
Mũtumia warĩ hau akĩũria na mũgambo wainainaga, wara ũyũ maroiga me na guo wa kuona andũ makĩiya mĩtĩ na karamu wabiciinĩ cia ECK mararutire kũ na ti o ogĩ arĩa merirwo atatũ a njata? Kai hihi inegene rĩa Wainegene rĩgũcarĩka maheni, mũtumia ũcio akĩũria na mũgambo o ũcio wainainaga agĩcoka agĩkira o rĩmwe etereire Mwendandũ athiĩ na mbere na mĩario.
Mwendandũ erire mũingĩ ũikare ũnyitanĩte na ndũkanetĩkĩrie bũrũri wao ũtinangio tũcunjĩ nĩ mũndũ ũrĩte njĩra kinya akeigĩrĩra mũtwe wa mũndũ ũngĩ mwĩrĩinĩ wake. Akĩrĩkia, Mwendandũ nĩ erire mũingĩ atĩ wamũhe mĩtĩ we nĩ egũthiĩ na mbere na kũrutĩra bũrũri wĩra, na aingate mĩrimũ ya Gwakwo na Kũhũyũka kaimana, na kazi iendelee.
Na rĩu nĩ njũĩ mũrĩ anogu nĩ kũina na gũthikĩrĩria mĩario mĩingĩ, ngwenda mũinũke niĩ njũkage arĩ niĩ kũrĩa mũrĩ kuma ũmũthĩ, nĩ amu nĩ ngwenda kuona ũrĩa wĩra ũrathiĩ na mbere matũũrainĩ manyu mothe. Nĩ ngatho nĩ gwĩkinyia kĩharoinĩ na gũkũngũĩra mũthenya ũyũ, Mwendandũ akiuga, na akĩrĩkia mĩario yake na akĩambĩrĩria gũthiĩ ngariinĩ yake.
Matawa marĩa merĩ na mo makĩambĩrĩria kũrũmĩrĩra Mwendandũ, no mũmakui ndonekaga. Matawa macio mahanaga ta maya maretwara harĩ Mwendandũ, o mamũrĩkĩte kĩharo gĩothe gĩkahana mũthenya.
Na guo mũingĩ no gũcokia wacokirie ngatho nĩ kũmĩrĩrio atĩ mĩrimũ ya Gwakwo na Kũhũyũka nĩ ĩkũninwo, na ũkĩambĩrĩria kũinũka o mũndũ na kwao. Gĩkundi kĩmwe gĩathire gĩkĩinaga ũũ:
Mwanake na kairĩtu ikiai mĩtĩ
Na mũikie mĩtĩ mũkĩmenyaga
Ya gwĩthurĩra ndĩrĩ gorwe
Andũ aitũ tũthure Mwendandũ
Kĩharo kĩa wĩyathi gĩgĩkira ngiria. Na cio nyoni ĩkĩambĩrĩria kũgamba nyurunyuru itarainĩ cia cio. Mũthenya wa Mwendandũ wathiraga gũgĩkĩa, no gĩkĩ kĩarĩ o kĩambĩrĩria kĩa wethi mĩtĩ, ũhoro mũingĩ warĩ o thutha.
Cokai haha Kiumia kĩngĩ mũtegete matũ ndĩmũganĩre cia Mwendandũ na Wainegene magĩetha njũng’wa!
O rĩngĩ RIRIKANA, mũtĩ ũgĩaga bata nĩ gũikio irebeinĩ hĩndĩ ya gĩthurano. We wĩ na guo, menyerera ndũkanacererwo mũthenya wa gĩthurano wakinya. Gurumũka na mũtĩ waku na ũgurumũre angĩ ikũmi. Mũndũ ũmwe ndeheragĩrwo njĩra. Karumbeta nĩ kahuhe, na guo coro ũrĩ thutha!
Thaaai!
Hihinya ndari ũthome rũgano rwa Mwendandũ na Wainegene Magĩetha Njũng’wa, gĩcunjĩ kĩa: 1 , 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8


text:
Ndumiriri iria iratukinyira dagika ino irauga ati mundu wothe wina kura na kibandi ndabatie kumaka ona kana kuinuka amu nonginyagia aheo kamweke ga guikia kura. Ndumiriri iyo ni ithiite nambere na kuuga ona icigo iria ciri na maratathi manini ma guikia kura nonginyagia andu mathingatithie kihoto kiao na kiama kia Jubilee ni gitugiririra maratathi mangi nimatumwo icigo-ini icio, ona angikorwo maratathi macio megutumwo kuuma guku Nairobi. Nacio ciigie mathaa ma kuhinga mihang’o ya wuikia wa kura ndumiriri iyo irauga gutiri mundu ukuimwo mweke wa guikiria kura andu aria arenda maiyukie tigiti wa kiama kia Jubilee.
Post source : Kameme News


text:
Andu aitu, muthomi mugi murata wakwa, matuku ni nguririri na nomagithiangite tutaaraniirie nawe. No ndukamake tondu muinuki gwake ndatukagiriwo nikio ndi o njira ngiuka. Ninjukiite ii nonjukite.
GĨKŨYŨ KĨA MŨGĨKŨYŨ
Gĩkũyũ Kĩa Mũgĩkũyũ nĩ rũrenda rwa gũkũria rũthiomi rwa gĩkũyũ na njĩra ya ng'ano, marebeta, nyĩmbo ona mataaro na rũthiomi rwitũ. Andũ arĩa mataaragia rũthiomi rwa gĩgĩkũyũ matingĩhota kũrũkũria ona kana kũrũtũũria. Tũtingĩtũũria gĩkũyũ na njĩra ya kwandĩka na gĩthũngũ kana gĩthweri ona kana gĩcaina. No tũkũririe na njĩra ya kwandĩka na gĩkũyũ kĩo kĩene. Ũyũ nĩ mũgambo mũnyinyi werũ-inĩ ũcio. Una iru twaranirie.


text:
Kamaanja Kũruta Mbũri cia Kĩama 1
Rĩu mũrata wakwa mũthomi mũgĩ ta reke tũcokerere ndeto cia mũndũ ũgũĩtwo Kamaanja. Nĩtwatigĩrĩire e kũũrĩa kwa Wangũ agĩthũkũma. No atanoimagara nĩ akĩambĩte kũhingia maũndũ make ta Mũgĩkũyũ karĩng’a. Agakĩgũrana na akagĩa na mũciĩ. Nĩkĩo..
Thutha wa maũndũ macio Kamaanja nĩakĩonire arĩ wega arute mbũri ya kĩama. Nĩ aikaraga agĩikagĩrio tũmĩario nĩ athuri rĩrĩa macemania. Na tondũ mũndũ mũgĩ ndarĩ mĩhere ya ũhoro, we Kamaanja nĩaakĩrandũrire na akĩrokera Ndũng’u wa Ndathi ũrĩa wakoragwo e mũtabania wa mbũri cia kĩama. Agĩthiĩte kũhoya kĩrĩra nĩgetha ndakahĩngĩcanie igongona rĩu hingo ya kũruta mbũri yake. Nĩkũngĩkorwo arĩ thahu gũthahia igongona o rĩothe hingo ĩrĩa rĩkũrutwo. Na nĩkĩo igongona rĩkĩrĩ o arĩa mehokeirwo gũtabania na gũtwarithia wega matekũbacia tondũ wanaruona anarũmenya. Nao arĩa anyinyi magathomera ho o ũndũ ũmwe na kũhingia matuĩro ma kĩama.
Kamaanja nĩagĩthiire kinya Memburĩ hakũhĩ na Ruirũ na agĩthogora mbũri igĩrĩ ciĩ na kĩene, na igĩtĩkĩrĩka nĩ athuri. Kĩama gĩtirutagwo mbũri mũgocho kana mũndutha. Nonginyagia mũruti wa kĩama agathũrima rũru rwake , akorũo naruo, na akaamũra ĩrĩa noru ĩgatuĩka ya igongona.
Mbũri cia kĩama ti cia kũrĩo kinya andũ mahũne kana maikie matatha, nĩ cia mambura na mambura nĩ njũno. Mbũri cia kĩama itikorokagĩrwo kana igatharwo. Arĩa marĩ a kĩama makoragwo mekindĩrĩte na makagacĩra. Nĩkĩo kĩama gĩtirutagwo nĩ o ũrĩa woima nakũu rũru atĩ tondũ ena mbũri. Nonginyagia mĩthiĩre yake na mĩtugo yake ĩgetĩkĩrĩka nĩ arĩa marĩ a kĩama. Angĩoneka ndagimarĩte wega no ambe atigithio kũruta kĩama na abarangwo o ũndũ ũmwe na gũtaarwo kinya agacĩre. No angĩ tondũ wa kwaga kinyi na mĩthiĩre ya ũruti wa kĩama maamũkagĩra o ũrĩa woka ena mbũri ĩngĩrĩo. Ũcio wahota gũtuĩka tarĩ ũkoroku.
We Kamaanja nĩagĩtĩkĩrĩkĩte wega nĩ riika ona athuri, na mbũri ciake nĩciokĩtwo mũno. Mbũri ciake ciarĩagĩrwo harĩa mũgumo-inĩ wa Mũkoma. Athuri nĩmakĩrokete o gatene tondũ ahũngi ũhoro nĩ aingĩ na nĩmagĩtambĩtie ndeto atĩ Kamaanja nĩ arutaga kĩama. Athuri a matathi magĩũkĩte magĩtuaga mĩcii na maigoya makwĩhura thithino na maguta ma nyama mangĩrĩa, makĩrĩkia gwithiririma tondũ gũtirĩ ũthũire kũrĩa na ehake, tiga nĩ ĩkĩhinja.
Na tondũ gĩthĩnjĩro gĩtiagaga hũngũ ĩkũrera ho, ona mbũri-inĩ cia kĩama hatiagaga ihĩĩ cia gũtũmwo, na athuri angĩ ihũngũiyo matarĩ a kĩama na matarĩ ona mbũri marutĩte, no mareraga ho ta rũĩgĩ na nĩmakuagwo tha na makaheo ngingo na mĩtari magaĩre ihĩĩ na ciana na makarĩra ho. Acio rĩngĩ nĩmetagwo njũna ndara na kũngĩ magetwo tũmarĩtwa tũngĩ tũtarĩ twa gĩtĩyo. Athuri a matathi makoragwo marĩ a kũhoywo kĩrĩra na nĩmarũngaga arĩa anyinyi mũrũtĩre-inĩ wa kĩama na mũthiĩre wa igongona. Nĩmataaraga athĩnjĩ mũrutanĩrie wa mbũri tondũ mbũri ya kĩama ndĩthĩnjagwo ta ya mbucĩrĩ. Ĩrutanagio o nyama na rĩtwa rĩayo na mũgaĩre wayo.....
Thoma rũciũ rũngĩ ngũhe ndeto…


text:
Cirenda ndĩũte mwĩhoko, thũ kĩrĩgĩrĩro njage
Thũkũmũ iinyunĩte guoko,kamatimũ na kĩũnũhu cinjũrage
Ndikaumbũra mwototo,kĩama gũgĩkunyanĩra
Njama nĩ nyito;nĩtũĩ kĩhoto nĩ ũira!
Na hiũ mwang’eire mumo, thakame ngati Ngong ĩgĩita gũthahia muma
Kĩmĩiguei ya ngomi mĩraramo;kaburi rĩu na ngũĩ nĩ iraruruma!
Ngũaria cararũkũ, kĩrĩro kĩa mũingĩ kii amu nĩkĩo wakwa hinya.
Rũthekagĩrĩra rwĩ riko rũkũ;irimũ ningĩ nĩ nyingĩ muhuro wa Kenya!
Kũngũra na mahaki nĩguo irenda, ndundu tũtume gũkunyanĩra mũiyũru kenda;
Nĩ ũkoroku wa nda,nĩ ndarega na hinga wa ũici mũtĩ bũrũri-nĩ kũũhanda!
‘wĩ kĩrĩmũ’ nĩguo cinumaga
‘thĩ ĩno ũtarĩ mbia nĩ nyũmũ’nĩguo ci njĩraga
‘Tiga gũte mueke,mĩhũmũ’ kũnyarara na manyiria ititĩraga
‘Wĩtemere harĩa hanoru
Tigana na mũingĩ ndũrĩngatho, arata magarũrũkaga ta rĩa kĩmbu ritho, ngoru.
Matha cia ũkũrũ wa iregi mũrũ,
ũramarũĩrĩra na rĩamũthia kĩrĩndĩ gĩgagũconora na marũrũ? ’
Cirenda ngue ngoro,nde mwĩhoko rũtanatema ruoro
Cimemagia na tuororo;kĩhoto ndakaĩra ngaitwo na makoro;
Ndikaũtahĩka,kana hatĩka-inĩ ndĩumbũre ndĩhonokie.
Nĩrĩkiriĩ ituĩka, Maina, Mwangi na matharaita mũtikĩyumĩrie;
Kaba gĩcambio kĩa ithamĩro, kũnyarirĩka,na gũkwa ku!
kũrĩ ngwatanĩro na cia bũrũri thata gũtuma gũthika mbũtũ iriku!


text:
Ũhoro Mũhiũ: Wakerĩ Keshe nĩ Akaanĩrĩra Ũrigiti wa Mĩrimũ ya Ironda cia Ndĩĩra (Cancer)
Mũthenya
wa Wakerĩ, Mũthaatũ 18, 2017, tha inya cia kĩroko
thaa cia Abirika ya irathĩro (EAT), Mũtongoria wa Keshe
Foundation, Mehran Tavakoli Keshe, nĩ akaanĩrĩra
nendainĩ ĩmwe kwa ĩmwe ũrigiti wa mĩrimũ
ya ironda cia ndĩĩra.
Ũrigiti
wa Keshe nĩ wa ngarama nini mũno na gũtirĩ
mũndũ ũtangĩhota kũrĩha
ngarama ya ũrigiti ũcio mwerũ.
Kĩanĩrĩro
kĩa ũhoro ũyũ wa magegania hamwe na nenda
iria ikaahũthĩrwo kwanĩrĩra ũhoro ũyũ
mũhiũ ciĩ kĩĩruruinĩ gĩa
kĩanĩrĩro, haha mũhuro.
Tambia ũhoro
ũyũ kũrĩ araata, marĩgĩtarĩ,
andĩki a magathĩti, na amemerekia a mohoro tũmemeinĩ
na TV bũrũri wothe wa Kenya handũ warũma.
Nawe hamwe na
araata aku nĩ mũgũtaarwo mũgaathikĩrĩria
wanĩrĩri wa Keshe ni guo mũhote kũhũũrana
na mĩrimũ yothe ya ironda cia ndĩĩra na ũgĩ
mwerũ wa mahũthĩro manini marĩa mangĩonwo
nĩ mũndũ o wothe.
Ũgĩ
wa Keshe ndũthutũkanagia mũthĩni
kana gĩtonga, nĩ wa mũndũ o wothe wa thĩ
yothe.
Keshe nĩ Aheete Thĩ Yothe Ũgĩ wa Gũthondeka Kĩruta Hinya wa Thitima (MAGRAV Plasma Power Generator)
Mũtongoria wa Keshe Foundation, Mehran Tavakoli Keshe, ũmũthĩ mweri 15/8/2016 nĩ aheire thĩ yothe Kĩruta Hinya wa Thitima (MAGRAV Plasma Power Generator), na aaheana mũcoro wa kĩo. Mũcoro ũcio no ũhotithie mũndũ o wothe thĩiniĩ wa thĩ yothe handũ yarũma gwĩthondekera kĩruta kĩu kĩa hinya wa thitima hatarĩ kĩgirĩrĩria o na kĩrĩkũ, tiga hiihi mang’otore manini ma kũgũra indo cia gũgĩthondeka.
Thogora wa indo cia gũgĩthondeka nĩ wa thĩ mũno ũũ atĩ ti andũ aingĩ matangĩona mbeca cia kũgũra indo icio.
Wonania wa Kĩruta Hinya wa Thitima (MAGRAV Plasma Power Generator)
Kĩruta kĩu kĩa hinya wa thitima kĩraaruta hinya wa thitima macigĩrĩriainĩ (kana rĩerainĩ), na ũguo nĩ kuga nĩ hinya wa thitima ũtarĩ gĩthimi na ũtagaathira.
Na njĩra nguhĩ, ũguo nĩ kuga atĩ kuma ũmũthĩ, o mũndũ o wothe thĩiniĩ wa thĩ no eethondekere Kĩruta hinya wa Thitima gĩake na kĩmwaũre mũrigo wa kũrĩhaga thitima, na kĩaũre njiarwa ciake na njiarwa cia njiarwa ciake, kuma rĩu kinya mĩaka makiri ma makiri ĩrĩa twerekeire.
Na njĩra nguhakuhĩ, ũguo nĩ kuga ũmũthĩ, M T Keshe nĩ ahotithirie thĩ yothe kũgĩa na hinya wa thitima ũtarĩ mũthia na aahotithia mabũrũri mwanya mwanya gwĩthondekagĩra itahi cia thitima cia kũigana andũ othe a mabũrũri macio.
Kwoguo Keshe nĩ aaũrire mabũrũri mothe ma thĩ mũrigo wa kũgũraga maguta mothe megiĩ betũrũ, kana nyuranyura (coal) cia gũthondeka hinya wa thĩtima, hamwe na indo ciothe cia matukũ tũrĩ cia kũruta hinya wa thitima kuma ũrũgarĩinĩ wa riũwa, wa mĩrukĩ mĩhiũ, wa maĩ, kana wa huho.
Aaheana ũgĩ ũcio, Keshe nĩ ahotithirie andũ othe a thĩ kũgĩa na wĩyathi wao na wa njiarwa ciao, kuma kũri wagi wa hinya wa thitima na wa maũndũ mangĩ marĩa makonainie na hinya wa thitima.
Ũyũ nĩ ũndũ wa magegania, na nĩ ũkũgarũra mĩikarĩre ya andũ a thĩ yothe matukũinĩ na mĩakainĩ ĩrĩa twerekeire. Nĩ ũndũ ũngĩhotithia mabũrũri mothe kwĩyatha, na kwĩyathĩra wĩkũria wa mo wa gũtũũra. Na nĩ ũndũ ũngĩnina ũkombo wa mĩkombo, na mookombo mangĩ mothe ma matukũ tũrĩ thĩiniĩ wa thĩ ng’ima.
Kĩruta Hinya wa Thitima gũtwarwo na barabara kinya White House, nyũmba nene ya wathanĩri wa bũrũri wa USA
Ũheani wa Keshe wa Kĩruta Hinya wa Thitima thĩ yothe ũraarũmĩrĩire gũtwarwo na njĩra ya barabara gwa kĩmwe gĩa Itahi Hinya wa Thitima kuma St. Louis, Missouri, kinya kwa Mũtongoria wa USA, Barack Obama, nyũmbainĩ ya wathanĩri wa USA, White House, ĩrĩa ĩ Washington, DC.
Atwari a Kĩruta Hinya wa Thitima White House maratongoretio nĩ Douglas Edwards wa Keshe Foundation, na marakinyire White House mweri 14/8/2016.
Kĩruta hinya wa thitima nĩ gĩa gwĩtia thayũ wa thĩ yothe
Barack Obama, Mũtongoria wa USA, aratwarĩirwo Kĩruta Hinya wa Thitima hamwe na ndũmĩrĩri ya Keshe ya gwĩtia thayũ thĩiniĩ wa thĩ yothe handũ yarũma. Bũrũri wa USA, nĩ guo ũkoretwo mbaarainĩ mabũrũriinĩ maingĩ gwa kahinda karaya mũno matukũinĩ mahĩtũku, na marĩa tũrĩ.
USA ĩngĩtigana na mbaara no kũgĩe thayũ thĩ yothe, na kĩu nĩ gĩtũmi kĩmwe gĩa Keshe gũtwarithĩria Mũtongoria wa USA, Barack Obama, Kĩruta hinya wa thitima e mũtongoria wa mbere wa bũrũri gũtwarĩrwo.
Iruti hinya wa thitima no ihotithie thĩ yothe kũnina wagi wa mabataro ma bata ma andũ othe a thĩ, na kwoguo gũtirĩ bata wa mbaara thĩiniĩ wa thĩ yothe handũ yarũma.
Wendi wa Keshe nĩ kũmenyithia andũ othe a thĩ ũgĩ wa gwĩthondekera itahi cia hinya wa thitima hatarĩ igirĩrĩria o ciothe. Nĩ ũndũ wa ũhonokia wa mahũthĩro hamwe na macuumo ma mabũrũri mothe, gũtirĩ bata wa mbaara, kana wa ũtuunyani o wothe wa mabũrũri.
Kĩambĩrĩria ngwacĩ gwĩkĩra
Kũheana ũgĩ wa gũthondeka kĩruta hinya wa thitima nĩ kĩambĩrĩria ngwacĩ gwĩkĩra! Keshe nĩ athoomithagia andũ ũgĩ mwerũ wa ũthimũri wa kĩũmbi (plasma science) thukuruinĩ ya Keshe Foundation Spaceship Institute.
Ũthimũri wa kĩũmbi ũkuĩte ũgĩ wa maũndũ mothe ma thĩ na ma igũrũ thĩiniĩ wa mĩtaratara ĩnana: ũgĩ wa ciũmbũki cia mwanywa (spaceship technology), ũgĩ wa ũrĩmi (agriculture), ũgĩ wa ũgima wa mĩĩrĩ (health), ũgĩ wa rugarĩ na hinya wa thitima (heat, energy), ũgĩ wa gũtura rũindo rwerũ (new materials), ũgĩ wa ĩtũndia rĩa kĩmwemwe (nanotechnology), ũgĩ wa wĩrangĩri (defense), na ũgĩ wa ũkuui (transportation).
Maũgĩ maya mothe mamenyeka wega nĩ marĩhotithagia andũ gwĩturĩra ciũmbũki cia mwanywa, kwĩrigita na kwĩgitĩra mĩrimũ yothe, na gwĩkũria kaimana marĩ na wĩyathi wa gũteithanagia thutha wa kwĩninĩra mabatara maingĩ ma thĩ marĩa matũire mamatangaga. Makĩria mũno, maũgĩ mothe marĩa Keshe araathomithania, no mahote kũreehe thayũ thĩiniĩ wa thĩ yothe, na kwoguo maniine mbaara cia mĩhĩrĩga yothe thĩiniĩ wa thĩ yothe handũ yarũma. Maũgĩ marĩa Keshe araathomithania nĩ maũgĩ ma magegania. Ũngĩenda kũmenya maingĩ ma maũgĩ na moohoti ma Keshe, no ũmone haha, na haha, na haha.


text:
Itĩkia kana ũrege. Gĩcunjĩ gĩa kerĩ
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ, nĩtũrakĩonaniire kũrĩa bũrũri wa ũhĩndĩ twakiuma kĩharo kĩa ndege. Nitwagĩthĩrĩrĩkire tũrorete na ĩtura thĩiniĩ…….
Hatikĩrĩ ũndũ nĩndagĩkinyire mũkawainĩ na ngĩkĩonio harĩa ingĩigĩrĩra rwaru. Mũkawa wakĩrĩ wa kĩrathi kĩa mũhuko wakwa. Ndakĩhingũrĩra nyamũ ĩno ĩgwĩtwo tii bii yakĩaragia o kĩhĩndĩ, wahihinya na gũkũ ĩroiga o nama cite, nama cite, wahihinya na gũkũ kũngĩ ikoiga kemuchi mbai, kemuchi mbai, ngĩkĩuria nĩ nduu ici ndĩrerwo ndĩcite nama? Ningĩ-rĩ, kĩmũchi na nĩ irio cia Njabani na Korea-rĩ ndeto ĩyo atĩa? Ngĩĩrwo nama cite na kemuchi nĩ kuuga “wĩ mwega” na thiomi cia kĩhĩndĩ. Ngikĩiganĩra na ngĩrika kwaria kĩhĩndĩ.
Nĩndakĩnyitirwo nĩ bata, na ti wa gwa cibũ, nĩ bata ũcio ũngĩ, na ngĩgĩũkĩra ngĩgĩthiĩ kanyũmba ka meciria, nĩko kĩoro, gĩkĩrĩ o ro kũu rumu. Ndagĩikangia maitho ngĩaga karatathi ga kĩoro, ngĩthĩũrũrũkia maitho na ndione ona kagathĩti ona ga taiba. Ngĩkoroga thimũ harĩ kĩamũkĩro kĩa ageni, ngiuga ndanahĩrwo na karatathi ga kĩoro tondu ndakĩrĩ mũhĩke. Mũndũ ũcio akĩnjĩra atĩ nĩ egũtũmana.
Kahinda gatarĩ cĩhĩ mũrango ũkĩringaringwo. Hagĩũka kamũndũ kaiganaga rũkonda. Ĩĩ, rũkonda na hihi gacekehe hanini. Niĩ ndikĩrĩ mũtungu ũguo ona gũtuĩka ndikĩagĩte nyama, no mũndũ ũcio mũbuto wake, nĩ angĩatumiirwo na kũgũrũ kũmwe kwa mũbuto wakwa na ũmwaramĩre. Njohero yake yaiganaga ya thigiriri kana ya kĩgi.
Ngĩkĩmwĩra njetereire karatathi ga kĩoro. Akĩnengera kamũkebe okĩte nako. Ngĩmwĩra ndiarĩ na thĩna wa mũkebe, akinjĩra kau nĩko kaarĩ ithenya rĩa karatathi. Ngĩmwĩra tũtirĩ hamwe athererie ndeto. Aakĩnjĩrire atĩ kamũkebe nĩ ga gũtaha maĩ wakĩrĩkia gwĩteithia ũgagĩthambia nahau itekũgweta. Ngĩmwĩra ũũ, “Ndagũthaitha ona kaba ũndĩhie ngũtũme ũthiũrũrũke gũkũ guothe kinya wone handũ hendagio karatathi ũngũrĩre tondũ niĩ ndĩmenyerete ndeto ĩyo na ndiĩharĩirie kũmĩambĩrĩria.” Akĩhana ta egũthekerera. Ngĩmwĩra nĩngwenda kuonana na menenja wa mũkawa. Ngĩkĩheo thimu yake ngĩmũkorogera ngĩmwĩra akorwo gũtingĩoneka karatathi ga kĩoro, atume mũndũ anguĩre mĩrigo thame mũkawa ũcio. Nĩ makĩhang’ire ngiya karatathi gakĩoneka. No kaĩ hĩndĩ ĩyo bata ũtagĩthirĩte ndaigua atĩ nĩ kamukebe handũ ha karatathi! Nĩguo ndakĩmenyire atĩ andũ arĩa ndonete kĩroko mena tũmĩkebe twarĩ twa ndeto ĩyo.
Gũthiĩ nĩ kuona.
Itĩkia kana ũrege.


text:
KAMAANJA KUHOYA KIRIRA 1
Mũrata Wakwa Mũthomi Mũũgĩ,
Tũratiganĩrĩire Kamaanja akĩhoya kĩrĩra kwĩ mũrata-we Mwangi wa Bethi. Andũ moimĩranĩtie ngoro nĩmatiranagĩrĩra. Ndũngĩona mũrata waku akĩũra ũmũrekererie. Mũrata wa mũndũ amwendaga hingo ciothe na nĩkũrĩ mũrata ũkahanĩrĩirie na mũndũ gũkĩra mũrũ wa nyina na mũndũ. Mwangi nĩatuĩte Kamaanja nĩ mũrata-we na nĩkĩo ndangĩamũnũhire na mataaro.
‘Maũndũ mamwe nĩ hinya kwĩra mũndũ ũrĩa agĩrĩirwo nĩ gwĩka. Wambe ũmenye atĩ tũtiraria ũhoro wa wĩra wa ũmũthĩ na rũciũ, nĩ ũhoro wa gũtũũra. Handũ hegũkinya atĩ mũndũ nĩathiĩ koci na ahũthira mbia hekwenda kũbaarwo na kinyi. Wĩra ũcio ndũrĩ andũ aingĩ, na wĩra ũtarĩ andũ aingĩ nĩũrĩ mbeca nyingĩ. Itua nĩ rĩaku no niĩ ũrĩa ũgũtua nĩngũkũgitĩra.’ Mwangi akĩmũcokeria na kinyi. Nĩmamenyerete kũhoyanaga kĩrĩra na eerĩ gũtirĩ ũngĩaumbĩkĩire ũrĩa ũngĩ kĩihũ, nĩmoimĩranitie ngoro ta marima ma huko.
‘Nĩngahũra thimũ mandĩ kana njoke kuo.’
‘Nĩ ũkwamba kwĩra Mũgeci kana atĩa?’
‘Reke nyambe njohithanie raini wega ndĩrĩmũhe ũhoro wĩ mũhĩu.’
‘No ũkĩhĩke, tondũ andũ mamenya mamwĩre ahota kũnyita atĩ wĩ mocarĩ na gũtuĩke nĩ mathiko tũraharĩria.’
‘Nĩtũkwaria wikendi nĩngũmwĩra.’
‘Ta reke ndĩharĩrie nyumagare nĩwamenya rĩu nduma ĩroka tene.’ Mwangi akiuga agĩũkĩraga.
‘Tũgakĩonana o mandĩ.’
‘Wakiuma gũgĩthambia acio ngwĩraga.’ Mwangi akĩĩra Kamaanja agĩthekathekaga.
Mwangi nĩakĩhumbire nguo cia heho na agĩkua rĩgu wa thiku igĩrĩ, tondũ kũu athiaga wĩra kwarĩ kũraihu na matuka na ningĩ ndangĩonire mũndũ wa gũtigĩra wĩra atĩ nĩguo akarĩe. Agĩgĩkua mabuku marĩa athomaga tondũ o nake no athiaga koci ĩkonainie na wĩra ũrĩa arũtaga wa gũthambia tũcũcũ na tũguka. Agĩtiga era Kamaanja ‘Ũririkane gwĩkĩra thitima canji nĩ rĩaku kana ũhorerwo ta mũthĩ. Mbau ikũmi nĩ igũtũkinyia mũico.’
‘Koruo nĩ mbocoinĩ githĩ to makara tũngĩakia tuote. Gũkũ thitima nĩyo ngũ.’
‘Ucio nĩguo ũthii wa na mbere.’ Mwangi agĩcokia akĩoyaga cabi ciake.
‘Ithuĩ twakagia kĩboo tũgathiĩ mũndũ akĩhiũragia na njĩra, o agĩotaga na rĩngĩ kũhĩhĩria mbembe na ngwacĩ oho. Na kaingĩ ti mbembe cia kwanyu mũgũnda.’ Kamaanja akĩririkana ũrĩa mathiaga rũru hingo ya gathano.
‘Gũkũ tageria gũthiĩ na kĩboo wone ũrĩa thima moto ĩgũũka ĩtengerete na king’ora kĩgambĩte ta warĩng’ũ, nawe ũroretio ya karungu bĩĩ atĩ ũrenda gũcina itũũra.’
‘Thengia mendagia makara cubamaketi-rĩ, kĩo kĩboo mangĩruta kũ?’
‘Hĩ! Andũ a kũũrĩa mboco-inĩ mangĩmenya atĩ nĩcibatarainie-rĩ, njua kari yaihũra gũkũ.’
‘We nogĩthiĩ, Ngai njega.’
‘Nitũgũkĩonana.’ Mwangi akiumagara nake Kamaanja agĩcoka na nyũmba thĩiniĩ agithiĩ harĩa akomaga. Akĩoya kamuto ka mũtweinĩ agĩkaiga thĩ, agĩturia ndu ho akĩrika kwaria na Ngai o ta ũrĩa amenyerete gwĩkaga.
Thoma ruciu rungi..........


text:
Tanzania ĩ Mbere Kĩũteti na Ithuranoinĩ
Mũgathe Jakaya Mrisho Kikwete nĩ we ũrahootanire Gĩthurano kĩa Mũtongoria wa bũrũri, Tanzania, na aranyitire makĩria ma icunjĩ 80 kwa igana (80%) cia mĩtĩ ĩrĩa ĩraikirio gĩthuranoinĩ kĩu. Ũhootani wa Kikwete, ũrĩa ũratetagĩrwo nĩ Kĩama kĩrĩa kĩrathana Tanzania, “Chama cha Mapinduzi” ũgũtuonia ũiguano wa kĩama kĩu kĩo kĩene, ũiguano wa kĩama kĩu na mũingĩ wa bũrũri wa Tanzania, na ũiguano wa Kikwete na kĩama gĩake hamwe na mũingĩ wa Tanzania.
O ta ũrĩa Mũtongoria wa mbere wa Tanzania, Mũgathe Mwarimũ Julius Kabarage Nyerere (Gĩturwainĩ: 1961-1985), aatongoririe gĩthurano na agĩũkĩrĩria njũng’wa nĩ guo Ali Hassan Mwinyi, ũrĩa wathurirwo nĩ mũingĩ, aikarĩre gĩturwa kĩa ũtongoria wa bũrũri gũtarĩ gacagaca, no guo nake Mũgathe Mwinyi (Gĩturwainĩ: 1985-1995) aatigĩire Benjamin William Mkapa, na rĩu nake Mũgathe Mkapa (Gĩturwainĩ: 1995-2005) no guo aratigĩire Kikwete gĩturwa kĩu.
Ũguo Mũgathe Kikwete nĩ we mũtongoria wa kana Tanzania kuma hĩndĩ ya wĩyathi, na ũtongoria wa Tanzania ũkoretwo wĩ rungu rwa “Chama Cha Mapinduzi”, na ũthiĩte ũkĩnenganagĩrĩrio na thayũ thutha wa ithurano. Ũguo nĩ kuga Tanzania nĩ ĩkoretwo na ndemokirathĩ ithuranoinĩ icio na nĩ ĩgimarĩte ũtetiinĩ na ĩgatuĩka kĩonereria kĩega gĩa ithurano kũrĩ mabũrũri ma Abirika na ma thĩ yothe. Hongera Tanzania!
Tũkĩgerekania ũteti wa Tanzania na wa Kenya, wa Tanzania wĩ mbere. Ta wĩcirie korwo mũingĩ wa Kenya nĩ ũranyitanĩte guo mwene na ũkanyitanĩra na thirikari hĩndĩ ya ũikia wa mĩtĩ ya Icokia rĩa Mũingĩ wa Gwĩtĩkĩra kana Kũrega Kĩambi Watho Kĩerũ. Korwo ateti a NARC nĩ maraiguanĩte ta ũrĩa ateti a Chama Cha Mapinduzi, Tanazania, maraiguanĩte, gũtingĩrarĩ mũkararanio ta ũrĩa ũraarĩ kuo hĩndĩ ĩyo ya ũikia wa mĩtĩ ya Icokia rĩa Mũingĩ Kenya.
Na korwo kũraarĩ na ũiguano na ũnyitanĩri gatagatĩ ga Tũcungwa na Tũrigũ, Kĩambi Watho Kĩerũ kĩngĩretĩkĩrirwo nĩ mũingĩ wa Kenya na icunjĩ itanyihĩire 80% cia mĩtĩ ĩrĩa ĩraikirio.
Hihi ateti a Kenya nĩ maraikia maitho mwena wa mũhuro?
Thaaai!


text:
Abirika Ĩrĩhĩte Mbeca Nyingĩ Gũkĩra Iria Yanakomberwo na no Ĩrarĩhio Ingĩ
Maciaro
Mbeca nyingĩ iria ciumaga IMF, Bengi ya Thĩ, na mabũrũriinĩ ma rũraya, ikoragwo na maciaro manene ũũ atĩ o ũrĩa Abirika ĩrarĩha no guo thirĩ ũthiaga na mbere kũneneha handũ ha kũnyiha (rora mũcoro wa mathirĩ na marĩhi ma Abirika haha mũhuro). Ningĩ no ũhihinye haha na haha wĩthomere maingĩ.
Mbeca cia mabũrũri maingĩ ma Abirika nĩ igũaga thogora igerekanĩtio na Ndora cia Amerika, na ũũ no ũndũ ũmwe na kuga mathirĩ nĩ kũingĩha maingĩhaga tondũ mbeca cia Abirika ciagwa na thirĩ ũrĩhagwo na Ndora nĩ kuga Abirika ĩkũhũthĩra mbeca nyingĩ cia yo kũgũra Ndora cia kũrĩha mathirĩ macio. Kaingĩ mabũrũri ma Abirika nĩ kwĩrwo meragwo nĩ IMF hamwe na Bengi ya Thĩ atĩ magũithie thogora wa mbeca cia mo.
Ũtũũrwa
Angĩkorwo o ũrĩa Abirika ĩrarĩha mathirĩ ma yo no guo maraingĩharĩ, kũrĩ hĩndĩ ĩkarĩkia kũrĩha mathirĩ macio?
Kũringana na mĩbango ĩrĩa ĩ ho matukũ tũrĩ ya mũkombi na mũkombwo, gũtirĩ hĩndĩ Abirika ĩkarĩkia kũrĩha mathirĩ ma yo. Nĩ gũkwendwo kũgarũrwo ũrĩa mathirĩ marĩhagwo kana ũrĩa mbeca cia ngombo iciaraga nĩ guo Abirika ĩhote kũrĩha mathirĩ ma yo. Kũngĩaga kũgarũrwo, Abirika igũtũũra ĩ ndũũrwa o hamwe na mabũrũri mangĩ marĩa marakũra!
Ũtũũrwa ta ũyũ ũkĩgagia bũrũri kinya ũgetĩkia atĩ no mũhaka ũkombe mbeca ingĩ cia kũrĩha thirĩ, na guo thirĩ ũgathiĩ na mbere o kuongerereka kinya bũrũri ũcio mũkombere mbeca ũgate wĩyathi wa guo na ũgatuĩka wa gwathagwo nĩ bũrũri ũrĩa mwene mũkombo. Gĩkĩ nĩ kĩo gĩtũmi kĩa mabũrũri maingĩ ma Abirika gwathĩrwo mbeca cia mo hamwe na ũteti wa mo nĩ mabũrũri ma rũraya rwa mwena wa rũgũru, IMF, na Bengi ya Thĩ.
Ũyũ nĩ guo wĩtagwo na rĩtwa rĩngĩ, ũkombo wa matukũ tũrĩ!
IMF Kũnyua Abirika Thakame
Mwaka wa 1997 na wa 1998, “International Monetary Fund” yathũkũmire Ndora Mbirioni ĩmwe ($1 billion) kuma Abirika. O rĩrĩa andũ aingĩ metĩkĩtie atĩ IMF nĩ kũhe ĩheaga Abirika mbeca, mandĩko ma Bengi ya Thĩ, “Global Development Finance 1999”, mekuonania Abirika nĩ kũnyuo ĩnyuagwo thakame na thigino ya yo nĩ IMF.
Thaaai!


text:
MŨGAMBO WA ŨRATHI.
Uyũ nĩ mũgambo wa ũrathi kuuma ngurunga-inĩ irĩ ngurio cia matũũra ma endi thayũ wa bũrũri.
Ta ikia maitho bũrũriinĩ wone ũrĩa bũrũri wĩna wagagu na wagĩĩte gũkindĩria. O mũthenya no matandiuko matarĩ na njĩra. Ũici wa mbeca cia bũrũri, ũcini wa magathĩĩti, imaramari cia gukomborwo, gatiba njerũ, na ng’aragu bũrũri-inĩ. Nao atongoria no ciira ũtarĩ na njĩra magĩcirĩra ũtongoria wa ciama matahe bũrũri. Matingĩikara thĩ maciire ũrĩa megũthondeka bũrũri na maingate thĩna. No tondũ nĩmaingatiire thĩna kwao mĩciĩ, mageciria thina nĩwathirire bũrũri-inĩ.
Mũingĩ wa bũrũri, hingo nĩ nginyu twĩcokere twĩyũũrie atĩrĩ, atongoria aitũ nĩmarathiĩ na mĩthiĩre ya ma na kĩhooto? Nĩmarũgamĩrĩire maũndũ marĩa maugiire hĩndĩ ya kũhoya mĩtĩ? Na ithuĩ-rĩ, nĩtwendirie mĩtĩ iitu mbeca inyanya? Ririkana angĩkorwo mũtĩ waku nĩwendirie ndungihota kwira mũtongoria ũrĩa wathurirwo atĩ ndareka wega. Niweyendirie ũgĩtuĩka ngombo yake. We gĩkire oro ũguo na mathĩna maku tondũ rwĩga rwaku nĩwaihũrĩirwo na ũkĩrĩa na thiku ĩmwe kana ĩgĩrĩ. Tiga gũthumbũra mũgambo wa ũrathi kinyagia acio angĩ mambe maihũrĩrwo.
Nawe ũtathiire gũikia mũtĩ wĩna kĩhooto kĩrĩkũ gĩa gũteta na wakiugire o ũrĩa kĩrĩina, nĩgĩakĩinire ũguo, ũgukĩũria ũũ? No rĩrĩ, wee warũgamĩrĩire ma yakũ ũgĩikia mũtĩ wakũ na kĩhooto, ũgĩthuura mũndũ ũrĩa wonire nĩwe wagĩrĩire, gĩũkĩre rĩu hingo nĩ nginyu wĩtie mũcara. Nĩtweherie meciria-inĩ maitũ wendia wa mĩtĩ nĩguo tũhote gũkũũrĩra atongoria maitho tũtarĩ na thoni. Atongoria mathikĩrĩrie gũkaya kwa ene bũrũri twehererio maũndũ maya:
twehererio ũici,
twehererio ũmaramari,
twehererio kũhũũrwo nĩ mĩkora ũtukũ na mũthenya,
twehererio mahaki,
twehererio kuingatwo mĩena ĩmwe ya bũrũri,
twehererio ũtongoria wa ukabira,
twehererio ũici wa mbeca cia bũrũri,
twehererio ngaragu,
twehererio mĩrimu ta mũkingo,
twehererio barabara itangĩgereka nĩ marima,
twehererio wagi wa mĩeke ya gĩthomo maunibacĩtĩ
twehererio uitangi wa mbeca cia mũingĩ nĩ atongoria
twehererio wagi wa mawĩra ona andũ aitũ marĩ athoomu
twehererio mawaganu maria mongererekete bũrũri inĩ mangĩ matarĩ monwo
twehererio kũnyararwo nĩ mabũrũri maria mangĩ ma thĩ ng’eni.
Na twehererio maũndũ marĩa moothe matũmaga eene bũrũri maikare magagĩĩte na makaaga kũiganĩra bũrũriinĩ wao.
Mũgambo wa ũrathi ũroiga atĩrĩ, Thiĩ ũkere andũ aya atĩrĩ, Tũũrai o mũiguaga, na mũtikanamenye ũndũ; na mũtũũre o muonaga, na mũtikanakuũke.


text:
NĨ MARUE NA MATIKAIMBĨRWO
Ta reke ngũũrie kĩũria tondũ gĩtiohanagĩrwo, ningĩ kũũria njĩra ti gũkĩga nawe ũnjokerie. Atĩrĩ-i andũ aitũ, mũgĩkũyũ oigire atĩ mũici na kĩhĩĩ akenaga kĩarua. Ningĩ ihĩĩ itinyuaga muma kana igatũmwo kĩama. O ũndũ ũmwe kĩhĩĩ gĩtitocagwo mbũri tondũ gĩtikĩrĩ ciakĩo no cia ithe. No thutha wa kuonana na kahiũ na gwĩtĩkĩrĩka, ihĩĩ nĩ itiganaga na maũndũ ma wana na ikambĩriria gũtuĩka andũ me kĩene, igetĩkĩrio gũthamara ona gũikia njuĩrĩ mĩndĩga, ũcio nĩguo warĩ mũtugo wa gĩkũyũ.
Nĩkĩo gĩkũyũ gĩothe nĩgĩkoragwo mwena wa ndũrĩrĩ iria iruaga hangĩgĩa mũng’eng’ano na ndũrĩrĩ iria itaruaga. Andũ aingĩ a gĩkũyũ nĩmathahagia rũrĩrĩ rwa njaruo nĩkwaga kũrua kwa arũme na makarua magego. Hatikĩrĩ ũndũ ũndũire wao nĩguo ugĩte. Rĩu-rĩ, tondũ andũ aya marorete mathibitarĩ na matĩĩri-inĩ kwa ũingĩ ũũ makĩruagarĩ, kwĩ hĩndĩ tũngĩgĩcoka kwaga kũiguana nao angĩkorwo mbara iitũ nao kĩhumo nĩ kwaga kũrua? Mũgĩkũyũ akiuga, ĩkũrũndwo ndĩregaga ruoro, makĩrĩ gwĩtĩkĩra kahiu, marara-nja gũtirĩ. Kanini na kanene, kaihũ na gaicũkũrũ marĩ gũtemwo, maimbĩrwo kana matimbĩrwo, igũtuuma nĩ irue. Riũ-rĩ mbara iitũ naorĩ nĩyathira?
Githĩ rĩu to tũgĩcarie thayũ, uĩguano, ũrũmwe, na ũthii wa na mbere wa bũrũri! Nĩkĩĩ kĩngĩ tũngĩkĩurania? Tondũ tũtikĩrĩa thamaki nao marĩe gĩtheri-rĩ githĩ harĩa haratũraihanĩrĩirie hatĩagĩthira. Nĩtũkĩmeere matemwo biu tondũ rĩu ndawa ya mbere ya mũrimũ ũyũ nĩ arũme gũgĩthondekwo na thutha kwĩmenyerera. No mũmenya atĩ ona agĩkũyũ maruĩte ũgũo maruĩte, maragwa ota mĩramba o mũthenya kũmanagia na mũrimũ ũyũ wa mũkingo, ndũgakĩhoke atĩ onao marua nĩmahona.
Nĩmerwo ĩyo no njĩra ĩmwe nyinyi ya kwĩgitĩra. Njĩra ĩrĩa nene nĩ kwaga kũrĩithia ciugũinĩ ciene. Rĩithia o gwaku na mũrataguo nake arĩithie o gwaku. Tigai gũtũkania rũru tondũ cia mara ciaciarithanio na kĩbĩru-rĩ ciaciara wa mũtũũ? Nĩtũkĩnyitane, tũtungate bũrũri na tuuge kũroagĩra. Nĩtũriganĩrwo nĩ ciahĩtũkire, tũrore na mbere tuge atĩ mũnyaka wĩ mbere ya kahinga. Nĩtukĩĩhotore ũhoro wa ma na kĩhoto na tuuge kũroagĩra. Nĩ magĩthiĩ marue na matikaimbĩrwo. Ngai njega. Thai. Thathaiya Ngai thai


text:
Josto Kĩnoru wa Njacĩ.
Mũrata wakwa Mũthomi Mũgĩ, na haarĩa kabere nĩtwatiganĩrĩire Kamaanja agĩthiĩte kũracia ona akaguraria mbũri ciake. Nĩ akĩheirwo ũhiki na mũthenya wa ũhiki mũthuri ũmwe, akĩheyo kamweke ageithie andũ.
Josto Kĩnoru wa Njacĩ aarĩ gĩtang’a gĩa itũũra. Akĩrĩ mũndũ wa mwĩgatho na kwĩhuhĩra mĩrũri. Mũtingĩaririe nake na ndeting’urie na mĩario ona rĩngĩ kwĩyonania taarĩ we wiki wahotete kũgĩa na indo nyingĩ itũũra-inĩ. Nĩ eyambaga ota maburi na akenda andũ mamenye atĩ we ti ngĩa. Aakĩrĩ wakinĩwe wa ithe wa Mugeci na nĩakĩheirwo kamweke ageithie andũ matanaharagania.
Akĩrika kwaria akiuga, ‘Ee niĩ nĩniĩ njĩtagwo Josto Kĩnoru wa Njacĩ, na ndĩ mũndũ wa bata. Rũgongo rũrũ ti andũ aingĩ matanjũĩ na bũrũri-inĩ ti andũ aingĩ matateithĩkaga nĩ kĩyo gĩakwa. Mũndũ ũnyuaga kahũwa kahota gũkorwo koimĩte gĩthĩinĩ gĩakwa. Ũrĩa ũnyuaga macani nĩ ũhũthũ makorwo matuĩtwo gwakwa. Iria narĩo nĩmũkĩũĩ nĩniĩ ndũragia thothaitĩ. Ingĩtiga kũrĩithia ngũkũ ciana cia ũhĩndĩ Nyairobi na Thĩka itingĩona matumbĩ. Ningĩ atarii no matĩĩre nĩ ũndũ wa kwaga ngũkũ cia kũrĩa. Nĩ ũndũ ũcio ndĩkĩrĩ mũndũ wa bata mũno ona ĩtegũgĩtinda ngĩyaria.
‘Rĩu nĩndagĩkena nĩ kũheo kahinda gaka ndĩmũgeithie na ndĩkĩmwĩre tũmaũndũ tũnini tũkoniĩ itũũra rĩrĩ riitũ. Nĩmũkĩũĩ atĩ nĩngoragwo ngĩciria mũno ũhoro wa itũra rĩrĩ riitũ. Rĩu ũndũ ũrĩa ndĩronire ingĩteithia andũ naguo nĩ kuongerera mbathi nĩgetha andũ magakĩhota gũthiĩ wĩra na makainũka. Nĩndĩrakĩgũrire mbathi ĩgĩrĩ cia mũthemba wa icucu, na tondũ nĩiteng’raga mũno, tũrakĩongereire thogora o hanini. Rĩu ningĩ nĩmũkũmenya atĩ kwĩ hĩndĩ itararĩ gũkũ bũrũri-inĩ. Nitũrathiĩte na nyina wa Njacĩ kũũrĩa bũrũri wa Rũraya, nĩgetha akarorwo magego. Nĩ ararĩ na igego rĩramũtuuraga na rĩrarutwo na aragĩkĩrwo rĩngĩ. Na niĩ nĩndĩrakĩroragwo kĩara gĩkĩ kĩnene gĩa kũgũrũ, tondũ ndĩrakinyaga ngaigua thithi. Na kĩrakĩoneka atĩ nĩ rũara rũrakũrĩte na mwena na rũrakĩrengwo. Gũkĩrengwo rũara nĩ mũthũngũ, wĩ kwa mũthũngũ ndũkĩrĩ ũndũ mũhũthũ.
‘Rĩu ndĩkĩrĩ kũu nĩndĩragĩcemanirie na andũ aingĩ a itũũra rĩrĩ arĩa me kũu na marakĩhe ngeithi. Ciamũkĩrei nĩcianyu. Aingĩ nĩmakĩrutaga mawĩra ota marĩa mũrutaga gũkũ na makĩrĩ na kĩyo mũno. Nĩndĩronire angĩ, ona mataahotaga gwĩthamba wega me gũkũ, nĩma’kĩmenyanire na thabuni na magakĩrura wega mehaka tũmaguta twa kũu. Nĩndĩrakĩgũrire tũmaguta tũu na twĩ harĩa nduka-inĩ mũndũ no akĩgũre na erinde hunyũ ahanane na comba. Nĩndĩrahotire kũgũra cukari tani cigana ũna na wĩhakuhĩ gũkinya na meri. Nĩnjarĩtie na thirikari na ngetĩkĩrio ndehe ũmwe na gũkũ tondũ nĩmũĩ cukari wa mũrĩmo tiguo wa gũkũ. Ũcio nĩ mũtheru mũno na wĩ mũrĩo tiguo ũyũ wa na gũkũ karia-inĩ ka ihĩĩ. Nĩkĩo ndĩraugire no nginya itũũra rĩakwa rĩnyue ũcio mũtheru wa mũrĩmo. Nĩ ũkĩrĩ na goro hanini no nĩnjũĩ nĩmũkũũkenera wakinya. Nĩ mũnyaka mũnene itũũra riitũ gũkorwo na cũkari ta ũcio.
Ũndũ ũrĩa ũngĩ ndĩronire nĩ ũhoro wa kũrĩa irio njega. Nonginyagia andũ matige gũcoka kũrĩaga o ngima na matharũ nĩgetha mwĩrĩ ũgĩe na hinya. Mũndũ ndangĩhota gũtua kahuwa wega atambĩte kũrĩa. Nĩkĩo nĩtũragĩire na mũbango wa arĩa othe matuaga kahuwa na macani gwakwa makandĩkaga indo nduka-inĩ ya Nyina wa Njacĩ na magatinagio hingo ya kũrĩhwo o njumamothi. Mũndũ angĩkorwo ndarĩ na hinya wa kũgũra ngũkũ e wiki no magakĩgũranĩra na mũndũ ũngĩ na magagĩtinana o mũndũ wa nuthu wa nuthu.
Nĩtũkĩĩrutĩire gũteithia andũ o ũrĩa twahota nĩgetha nao meteithie. Rĩngĩ mwahota kuona indo ta ciĩ na goro ha nyina wa Njacĩ no nĩ tondũ nyingĩ ciumĩte mũrĩmo. Rĩu mũgĩtĩkĩre tũkũrie itũũra riitũ na rĩrĩa kwagĩa ũndũ ta ũyũ tugakĩnyitanĩra. Itanagĩikara thĩ nĩngwenda kũnengereria mwanake ũyũ mũhikania na mũhiki wake kamũthĩgi ga gwĩtirimia nako makĩrĩ rũgendoinĩ rwa gwaka mũciĩ wao. Nĩharĩ na ng’ombe ĩrĩa ĩtanatinda ĩkĩrehwo haha tondũ ĩkĩrĩ rũru na mũkĩiyĩre narua ĩtanaringĩrĩra mũno tondũ ĩngĩciarĩra gwakwa njaũ nĩ yakwa. Kuoguo mũhĩke magũrũ mũiyĩre. Ĩno nayo nĩ mbahaca na ĩna mũgĩko wa gwaka kiugũ. Nake nyina wa Njacĩ nĩ akĩmũkaribithia na metha ĩno na itĩ ciayo nĩgetha mũtigakĩigagĩrĩre thani maru-inĩ mũkĩrĩa. Rĩu ti rĩrĩa twaihũragĩrwo cihũri itarĩ njikarĩro itangĩerũgamirie metha igũrũ. Rĩu no mũhaka mũndũ agakĩrĩaga na thitarehe ta mũndũ wa bata ta niĩ. Kiamũkĩrei ici thima ndikũmenya mũgũciga kũ no ũcio nĩ ũhoro tũngĩgĩthondeka thuthainĩ. Nĩndacokia athanda kũrĩ ithe wa Mũgeci na mũtabania nĩkũnjĩtĩkĩria ngeithie andũ. Nĩ ngatho. Athanda.’
Thoma Thimo 25:14


text:
Ndũmĩrĩri ya thigũkũũ:
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Ihinda-inĩ rĩrĩ rĩa gũkũngũĩra gũciarwo kwa Mũhonokia-rĩ, ndagũtũmĩra ngeithi cia wendo ona thayũ. Ndakũrongoreria mahinda mega ma gĩkeno na thayũ wa Kiricitũ. Mũkĩrĩa na mũkĩnyua mũririkane atĩ ũcio waciarirwo mũthenya ũyũ ndaarĩ ona ha gũikara kana ũrĩrĩ angĩakomirio.
Kĩhũgũre wone kana hihi nĩkũrĩ wa itũũra rĩaku ũngĩrathima na kamũtu kana tũmaguta nĩgetha onake akene tawe. Nĩtũrĩe na tũnyue na tũrũhie, no ngoro ciitũ itigaikare irĩ hũtu. Gĩai na thigũkũũ njega na mũthiĩ na mbere gũthoma tondũ mũgĩ nĩ mũtaare.
Ngai njega.


text:
Rĩu hihi nĩharĩ mũndũ ũthethũkĩte atĩ ndiĩrĩgĩte kwandĩka. Akorwo ũrĩ ũmwe wa acio njĩĩra na nĩngũka ndeng’erete.Kirĩrĩria ũtarĩ mũhe nĩ mũigĩre nĩnjũkĩte.
GĨKŨYŨ KĨA MŨGĨKŨYŨ
Gĩkũyũ Kĩa Mũgĩkũyũ nĩ rũrenda rwa gũkũria rũthiomi rwa gĩkũyũ na njĩra ya ng'ano, marebeta, nyĩmbo ona mataaro na rũthiomi rwitũ. Andũ arĩa mataaragia rũthiomi rwa gĩgĩkũyũ matingĩhota kũrũkũria ona kana kũrũtũũria. Tũtingĩtũũria gĩkũyũ na njĩra ya kwandĩka na gĩthũngũ kana gĩthweri ona kana gĩcaina. No tũkũririe na njĩra ya kwandĩka na gĩkũyũ kĩo kĩene. Ũyũ nĩ mũgambo mũnyinyi werũ-inĩ ũcio. Una iru twaranirie.


text:
KĨHĨĨ GĨA KAMBĨ
Rĩu ta kĩreke ngũhe ndeto ya kĩhĩĩ kĩngĩ kĩĩrĩgĩte kuonio kanyoni ke na mĩwani. Uga ĩtha,
Kĩhĩĩ kĩmwe gĩa kũrĩa kambĩ ya kwa Mũkoma nĩkĩerirĩirie kũrĩa nyama ya hĩhio. Nĩkĩahĩtukagĩra kũu matuka-inĩ na mbucĩrĩ-inĩ na gĩkaringwo nĩ mũcingũ wa nyama ikĩhĩhio. Rĩngĩ nĩgĩethithagia o ro ũguo mbucĩrĩ-inĩ kĩrore kana kwĩ mũndũ ũngĩgĩkua tha. Rĩmwe na rĩmwe kũrĩ arũme makĩheyaga ihĩndĩ gĩthũgũne kana o kanyama. No mwene mbucĩrĩ nĩ athũire kuona kĩhĩĩ kĩu hau wĩra-inĩ hake. Arĩithanagia nakĩo ta rwĩgĩ rũkĩrĩithania na gacui.
Mũthenya ũyũ kĩhĩĩ gĩkĩ nĩkiahungurĩire mbucĩrĩ-inĩ na gĩgĩthiĩ na thutha harĩa nyama ciahĩhagĩrio. Mũhĩhia wa nyama akoretwo athiĩ kũnengereria agũri nyama yao. Nake mwene mbucĩrĩ arĩ o haria mbere akĩenderia angĩ. Rĩrĩa kĩhĩĩ kĩu gĩaikirie maitho riiko, na gĩkĩona gũtarĩ mũndũ, nacio nyama ciahĩte wega biu, gĩkĩguthũka ota rũheni, gĩkĩhuria o ĩrĩa yarĩ hakũhi. Yakĩrĩ hiũ na nĩyaitaga maguta. Kĩhĩĩ gĩgĩikia maitho mwena na mwena na gĩkĩaga kĩndũ kĩngĩoha nyama ĩyo nakĩo. Ningĩ gĩakĩrĩ na haraka gũtigokwo. Na tondũ mũthweri oigire hakiri nĩta njuĩrĩ, o mũndũ ena ciake-rĩ, hakiri ciake ikĩmũteithia mũno. Akĩona ũndũ ũrĩa angĩka no arutire ngũbia , ĩrĩa ekĩraga ya mauthi, aigĩrĩre nyama mũtwe na akunĩkĩrie na ngũbia aũmagare. Noguo agĩkire na akiuma nja na ihenya atanakorererwo. No tondũ mũndũ ũkũra ndatũngaga wa ndũgũ, magĩtũnganire na mwene mbucĩrĩ, akĩmũria, ‘Wee Mũbi uma kũ tondũ wathithina ũũ?’ No kĩhĩĩ ti thithino, nĩ maguta ma nyama manyũrũrũkagĩra gũkũ makai-inĩ na ngingo-inĩ ta thithino. Kĩhĩĩ kĩainainagia mũtwe mwena na mwena ta mũkũi wa rwĩmbo, gĩgakonora maitho nĩ ũrĩa kĩahĩte.
Mwene mbucĩrĩ aroranga akĩona kĩhĩĩ gĩgĩtoga mũtwe agĩkĩra, ‘Kaĩ umbĩkĩtwo makara mũtwe gũkũ ũratoga ta mwaki wa ngũ njigũ, kana nĩ bangi ĩrĩa mũnyuaga gũkũ wekĩra mũtwe ũtahoretie. Ta ruta ngũbia ĩyo narua!’ Hĩndĩ ĩyo kĩhĩĩ kĩaiguaga ta mũtwe ũngĩatũka nĩ ũrĩa kĩahĩte. Na tondũ mwene mbucĩrĩ anyitĩte gathanwa ga gwatũra nyama na guoko, kĩhĩĩ gĩkĩmenya nĩgatoga. Gĩkĩaũra ngũbia, nyama ĩkĩgũa thĩ. Mwene mbucĩrĩ agĩthukia gathanwa, nakĩo kĩhĩĩ gĩkĩgwa thĩ gĩgĩturia ndu gĩkiuga, ‘Ndagũthaitha ndũkangere ngero, ma ya Ngai ĩno nĩ thungura tũkũhĩhagia na haha ngurumo ndinaruta riiko rĩaku.’
‘Nonga ndoiga atĩ waruta riiko rĩakwa, nĩta kuma rĩ thungura ciagĩire na mbaru ta cia mbũri?’ Mwene mbucĩrĩ akĩũria. Agĩĩta mũhĩhia wa nyama akĩmũria kana kwĩna kĩndũ kĩũrĩte riiko. Akĩmwira hena nyama ya mbaru atarona na ekũmĩtigĩte riiko. Amĩona akĩrora kĩhĩĩ kĩu agĩkĩrekia iteke akĩũria, ‘Kaĩ gĩkĩ gĩthiaga ta rũheni, ndacendũka o ndagĩka ĩmwe na kĩahuria?’ Agĩthiĩ kũgũtha rĩngĩ akĩnyitwo. Mwene mbucĩrĩ akiũga tiga kũhũra, ta aya nĩnjũĩ ndawa yao reke thondeke.
Kĩhĩĩ gĩkĩrwo kĩrute indo iria ciothe ciarĩ mĩhuko. Gĩakĩrĩ na indo mĩthemba mĩthemba ta tũcunjĩ twa thĩgara, mĩthogoto, mandathi, marĩthiti matarĩ kĩene na kĩarĩ na mbia kahĩri. Ciatarwo igĩũka magana merĩ me mbia. Gĩagĩtarĩirwo thogora wa nyama ĩyo, gĩgĩcoka gĩgĩthimĩrwo ĩngĩ ya mũigana wa mbeca iria ciatigarire gĩkĩĩrwo kĩrĩe na gĩatigia nĩ gĩgũtwarwo borithi. Wakĩrĩ ũhoro mũnene kĩhĩĩ kĩrĩte nyama kiro ithatũ na thubu mĩkebe itatũ kĩongereirwo na gĩkiuga gĩtinahũna. Gĩkĩũrio, ‘Ũkuga ndũnahũna gũkũ nĩ kwa nyũkwa ũihũrĩrwo? Na githĩ ndikuona ta wĩna hinya wa kũrĩmia! Umagara wĩtue mũndũ ti kũrũraga kambĩ ta njangiri.’ Gĩkĩĩrwo kuonwo kambĩ rĩngĩ nĩ kanyanga..Ndacoka nĩndĩrĩkwĩra ũrĩa gĩtũire.


text:
1Rûûni rwa ntugû ya Sabatû, Maria Mûmagindari, Maria gina wa Njakubu na Saroome baagûra mîtaa bathi gwaka kiimba kîa Yiesû. 2Kûrî mûthenya wa mbere wa kiumia, eekûrû babu baaraûka kuuma rûûkîîrî mûno riûa rîkiuma, baathi nthikooni îra Yiesû aathikîîtwe. 3Bathiîte baûranagia, "N'ûû agaatwingiritîria iiga rîra rîgana ûra riume mûromooni wa nthiko?" 4Eekûrû babu bagûkinya boona iiga rîra irîraingiritiirue rîarutarutwa oogo na kûnenea kwene. 5Bakûthûngîra gûku nthikooni beethîra mûthaka akari nthî rûteere rwa ûrîo eekîrîte nguo îndaaya înjerû. Baamaka. 6Mûthaka ûyu abeera, "Tigaani kûmaka. Inkûmenya i Yiesû wa kuuma Nasareethi ûra araambîîtwe mûtharabaani bûgûcûa. Nariûkire, atirî gûkû. Raithaani bwone, aaga noogo kiimba gîake kîraigîîtwe. 7Cookaani bûmenyithie arutwa baake akûthiyaga Gariiri. Baathi noogo bakamwona wata bûra aabeerire. Bwîre Petûrû ûgu." 8Eekûrû babu ibainainaga n'ûguaya. Baumagarûka baugia rwîro. Gûtirî we beera ûgu gwakarîkire n'ûntû bwa kîmako kîra kîabagwete. 9Yiesû akûriûka rûkîîrî mûthenya wa mbere wa kiumia, eebonaniirie mbere kîrî Maria Mûmagindari ûra agu mbereeni eengatîîtie irundu biithûûku mûgwanja biauma kîrî we. 10Maria Mûmagindari akwona Yiesû aathi eera athingati baake. Arutwa ibaarî na kîeba kîînene mûno. Ibaarîraga. 11Maria abeera, "Yiesû arî mwoyo, nkûmwona." Îndî athingati ba Yiesû baarega kûmwîtîgia. 12Nyumaani, Yiesû eebonania kîrî arutwa baake baîrî bathiîte bwa ntûûra. Oonekaga agarûkîîte aakara mwanya na bûra aakari mbere ya akua. 13Arutwa babu baacooka beera bara bangî ûgu boona. Îndî wana rîo bateetîgia. 14Kaîrî nyumaani arutwa bakîrîyaga, Yiesû eebonania kîrî bo barî îkûmi na ûmwe. Abatheteria kwaga wîtîgio n'ûntû bakwîrwa akûriûka i bara baamwonaga, ibaûmiirie biongo baarega gwîtîgia. 15Yiesû abeera, "Îthiini nthîgûrû yonthe bûtûmîîrie ntheto îmbega kîrî antû bonthe. 16Ûra ageetîgia abaatithue, akoonokua. Îndî ûra atagîîtîgia akaagiitîrwa îgamba bûûthûûku mûno. 17Bara bageetîgia, kwa riîtwa rîakwa bakeewa inya ya kwîngatia irundu biithûûku bikauma kîrî antû. Na bakaaragia na nthiomi ingeni. 18Bakaaya kûgwata njoka, kana bakanyua cûmû, gûtirî bu bagaakara. Bakaigagîîra aayie njara bakoora." 19Mwathani Yiesû akûrîîkia kwîra arutwa baake ûgu, eetithua airwa îgûrû, aakara rûteere rwa ûrîo rwa Ngai. 20Arutwa baake baathi gûntû kunthe baatûmîîria antû ntheto îmbega, kuumania na ûteethio bwa Mwathani. Na Mwathani noonaniirie ntheto îmbega îra arutwa baake baatûmagîîria n'ya mma kûringana na biama bira baaringaga.
Copyright
Learn More


text:
1Ndaraitha ndoona Kagondu karûngi Kîrîmaani gîa Cayûni. Na ikwarî na antû ngiri îgana rîmwe, mîrongo îna na bana (144,000) barûngi na ko gûku Cayûni, baandîkîîtwe moothiû riîtwa rîa ko na rîa Îthe. 2Ndeegua kayû kaaria kuuma îgûrû. Gaakari ta mûrurumo wa muuro ûmûnene mûno, kana ta nkwa îkûruruma, kana ta mûkondo wa antû bakîringa wandîndî îra ya ndigi inyingî. 3Ndeegua antû babu baarî na Kagondu baina rwîmbo rûûgeni barî mbere ya gîtî kîa ûnene, agu mbere ya biûmbe bira bina, na akûrû bara mîrongo îîrî na bana. Gûtirî we akîmenya rwîmbo rûru, tatiga antû babu ngiri îgana rîmwe rîa mîrongo îna na bana, bara baakûûrîîtwe kuuma mwingîîni wa antû ba nthîgûrû. 4Na babu i bara bateethûûkia na ûmaramari. Bo bakari ta mwarî ataamaama na muntû mûrûme. Bathingataga Kagondu wanaara karathi. Na bakûûrîîtwe kuuma mwingîîni wa antû barî ba mbere, beeyanwa kîrî Ngai na kîrî Kagondu barî kîewa kîa mwanya. 5Bataaria ûrongo na tûnyua twao, na batirî mabîtia. 6Ndoona mûraîka ûngî abuurûûkîrîte îgûrû maanganyoni. Mûraîka ûyu aarî na ntheto îmbega îra îgaatûûra tene na tene athiîte kûmîtûmîîria kîrî bara batûîre nthîgûrû--mîgongo yonthe, mîîrîga yonthe, nthiomi cionthe na antû ba rangi cionthe. 7Augîîria na inya îra nene, auga, "Kuthûkagaani Ngai na mûkumagieni. Îgiita rîake rîgûkinya rîa kûgiitîra antû bonthe îgamba. Gongaani ûra aûmbire îgûrû, nthîgûrû, îria, na inyaka." 8Gwacooka kwaya mûraîka ûngî, wa baîrî. Auga, "Taûni înene ya Mbabironi îkwomorangwa, îkwomborangwa! N'yo îratûmaga antû ba mîgongo yonthe banyua ndibei ya wîrirîîria bwa ûmaramari." 9Mûraîka ûngî wa bathatû aaya. Augîîria na inya îra nene, auga, "Ûra akaagonga nyamû îra, mûbuanaano wa yo, kana eekîrwe rwano rwa yo ûthiû kana njara, 10ûyu nakaanyua gîkombe kîa ndibei ya mûthûûro wa Ngai îtaunganîîtue na rûûyî. Na nakaathangîkua na mwanki wa ûbiriti mbere ya araîka baatheru, agu mbere ya Kagondu. 11Na ntoogo ya kûthangîkua kwao îgeetagia îgûrû tene na tene. Bara bakaagonga nyamû îra, mûbuanaano wa yo, kana beekîrwe rwano rwa riîtwa rîa yo batiinogoka kûrî mûthenya kana ûtugû." 12Kwoogu i ta kuuga, antû ba Ngai bara baathîkagîra maathana maake barî eetîgua kîrî Yiesû, nwa mwanka beegue barî na kûûmîîria. 13Ndeegua kayû kuuma îgûrû kambîîra, "Andîka ûûgû: Kuuma îîndî bara bagaakua beetîgîîtie Mwathani bakaathaarimwa nkûrûki." Ndeegua Kîrundu auga, "I mma bakaanogoka mînoga ya ngûgî ira ûkeegua bararutaga, n'ûntû mantû meega mara ûkeegua barûthîîte makoonekana." 14Ndaraitha ndoona îtu rîîyerû, na kûrî we aarîkarîrîte aakari ta mwana wa muntû. Eekîrîte nthûmbî ya ûnene ya thaabu kîongo na naagwete kayiû kaûgî mûno ga gûketha. 15Mûraîka ûngî aumagarûka nyomba ya Ngai. Augîîria na inya eera ûyu aakarîrîte îtu rîru, "Thûkia kayiû gaaku ûkethe n'ûntû kagiita ka maketha gagûkinya, na maketha nthîgûrû imaûmo ma gûketha." 16Ûyu aakarîrîte îtu aathûkia kayiû gaake. Aaketha maketha ma nthîgûrû. 17Mûraîka ûngî aumagarûka gûku nyomba ya Ngai kaîrî. Wana we naagwete kayiû ga gûketha kaûgî mûno. 18Ndoona mûraîka ûngî aarî na inya ya kwatha mwanki auma kîthînjîrooni. Eera mûraîka ûyu wa baîrî aumire nyomba ya Ngai, "Thûkia kayiû gaaku ûteme mpong'i cia mûcabiibû wa nthîgûrû, n'ûntû ncabiibû cia uu n'imbîru." 19Mûraîka ûyu aathûkia kayiû gaake. Aaketha igaro bia ncabiibû mûcabiibûûni wa nthîgûrû, aigera kîrinyaani gîa gûkinyangîra ncabiibû kîa mûthûûro ûmûnene wa Ngai. 20Ncabiibû ciaitîrwa kîrinyaani gîku, agu ome ya taûni ikiumaga nthakame yathi mîrirû mairi magana maîrî. Yarî na ndia ta ya ûraaya bwa biiti îtaano.
Copyright
Learn More


text:
1Yiesû aatûmîra ngerekano kaîrî. Abeera, 2"Nwa tûbuanaanie ûnene bwa îgûrû na mûnene ûra aathuuranîîre kîatho kîa wiki bwa mûthaka wake. 3Rîru aatûma aruti ngûgî baake bathi gwîta bara eetîîte. Îndî bara eetîîte baataaya. 4Aatûma aruti ngûgî bangî kaîrî. Abeera bathi beete bonthe bara eetîîte kîathooni. Abeera babeere kîatho ikîbeeteereete, abathînjîrîte ndeegwa na njaû ciake ira noru na kîra gîntû kîonthe kîrî oogo, kwoogu ibathi. 5Îndî baarega woora muntû aathi bwake. Ûmwe aathi bwa mûnda wake, ûra ûngî aathi biacaaraani ciake, 6na bamwe baao baagwata atûmwa babu babanyamaaria babaûraga. 7Mûnene akwîgua ûgu aathûûra mûno, aatûma njûûrî ya acikaarî yathi yathiria aûragani babu na baabîthia taûni înu. 8"Rîru eera aruti ngûgî baake, 'Kîatho ikîîthuuranîre, îndî bara ndareetîîte ti bo ndaraagîrîtwe gwîta. 9Îthiini makomanooni ma njîra bwîre muntû wonthe ûra bûkoona aaye.' 10Aruti ngûgî babu baathi makomanooni ma njîra beethîrania antû bonthe bara baakûrûkaga; beega na baathûûku, mwanka baûyûra gûku kîatho kîarî. 11"Mûnene akûûya kwona ageni, oona muntû ûmwe ataarî na nguo yaagîrîte ya kûûya wikiini. 12Amûûria, 'Bai ûyû, n'ata woû ûûyire aaga ûtarî na nguo cia kûûya wikiini?' Muntû ûyu aaga bwa kuuga. 13Mûnene eera aruti ngûgî baake, 'Mûthaîkeeni njara na magûrû bûmûgere nja mwinduuni.' Gûku ûkeegua kûrî na kîrîro na kîeba kîînene mûno. 14"I baingî beete, îndî i baakai bakaathuurwa." 15Abarisai baathi baabanga bûra bakaageria gûtega Yiesû na rwaria rwake. 16Baatûma arutwa baao na athingati ba Eronde baathi beera Yiesû, "Mwarimû, itwiyî ûrî mwîtîgua na ûrutanaga ûmma bwa Ngai. Ûtitindanagîra na mathûgaania ma antû n'ûntû ûtiendagîîra bamwe ûmena bara bangî. 17Tatwîre bûra ûkwona--itwagîrîtwe tûrûngaga ûgooti kîrî Kaisaarî kana tûtiagîrîtwe?" 18Yiesû aamenya baamûûragia ûgu barî na mûbango ûmûthûûku. Abaûria, "Eebwithia baba, i kî n'ûntû bûkûngeria? 19Tamboniani ciringi îra îrîaga ûgooti." Bamûnenkera. 20Yiesû abaûria, "Ûthiû bûbû i bwa ûû? Na riîtwa rîrî i rîa ûû?" 21Bamûcookeria bamwîra, "Bionthe i bia Kaisaarî." Yiesû Abeera, "Kwoogu nenkagîraani Kaisaarî into biake, na Ngai mûnenkagîreeni bira birî biake." 22Bakwîgua Yiesû auga ûgu bamûrigarîra mûno, bamûtiga baathi. 23Ntugû weenu Asandukai bamwe baathi kîrî Yiesû. Na wîtîgio bwa Asandukai n'atî, gûtiûmbîka muntû ûmûkuû ariûka. Bakûthi beera Yiesû, 24"Mwarimû, Musa aatwandîkîîre watho atwîra, 'Muntû akagûra mûka îndî agakua mbere ya bagîa na kaana, mûruagina nabatîîrue athûkia mûka ûyu aciarîra mûruagina mbeû.' 25Kwa ngerekano, kagiita kamwe ikwarî na nthaka mûgwanja cia muntû ûmwe. Ûra mûkûrû akûgûrana aakua atatigîîte mbeû. Mûka ûyu aagûrîîte aatigwa na mûruagina ûra aamûkinyîîte mûgongo, 26îndî wana mûruagina ûyu aakua atatigîîte mbeû. Bonthe barî mûgwanja baathûkia mûka ûyu wabagîkuyaga batagûtiga mbeû, 27mwanka mûka ûyu n'we aaya gûkua mûthiani." 28Asandukai babu baûria Yiesû, "Îîndî rî, rîra antû bakaariûkua mûka ûyu agaatuîka wa ûû kîrî nthaka inu irî mûgwanja n'ûntû ingî cionthe iciamûgûrîîte?" 29Yiesû abacookeria abeera, "Biû bûbîtîîtie mûno n'ûntû bûtiiyî Maandîko Maatheru na bûtiiyî Ngai arî inya. 30Rîra antû bakaariûka batiigûrana kana bagûrwa. Bagaakara ta araîka ba îgûrû. 31Mantûûni ma kûriûkua na mo rî, ka bûtathoomeete Maandîkooni Maatheru bûra Ngai abwîrîîte. 32Augîîte, 'Niû ndî Ngai wa Îburaîmu, Isaka na Njakubu.' Kwoogu we ti Ngai wa bara bakuû. I Ngai wa bara barî mwoyo." 33Kîrîndî gîkwîgua ûgu kîarigara mûno i mûrutanîre wa Yiesû. 34Abarisai beethîrana amwe bakwona Yiesû aacookeria Asandukai biûria mwanka baakangaa. 35Mûgambi ûmwe wao amûûria kîûria akîmûtega. 36Amûûria, "Mwarimû, i yathana rîrîkû rîrî gîtûmi nkûrûki ya maathana mara mangî?" 37Yiesû amwîra, " 'Enda Mwathani Ngai waku na nkoro yaku yonthe, na mwoyo waku unthe na mathûgaania maaku monthe.' 38Rîru i rîo yathana rîra rînene na rîra rîrî gîtûmi nkûrûki ya maathana mara mangî monthe. 39Na yathana rîa maîrî wana rîo rîkari ta rîru. 'Enda mûtûûri waku ta bûra wîbendeete.' 40Watho bunthe na mantû mara iroria biaroriirie makamatîîtwe i maathana mama marî maîrî." 41Abarisai beethîreene amwe woogu Yiesû abaûria, 42"Bûthûgaanagia Kîrîstû n'ûû? Na i mwana wa ûû?" Bamûcookeria bamwîra, "We i Mwana wa Ndaundi." 43Yiesû aacooka abaûria, "Na n'ata îîndî Ndaundi akîaragia kwa inya ya Kîrundu aamwîtaga 'Mwathani'? N'ûntû ariuga, 44'Mwathani Ngai neerire Mwathani wakwa, "Kara nthî rûteere rwakwa rwa ûrîo, mwanka ntuîkithie anthû baaku ûkinyo bwa magûrû maaku." ' 45Ûkaaya kwîgua Ndaundi arîmwîta 'Mwathani' rî, n'ata îîndî Kîrîstû aûmba gûtuîka mwana wake?" 46Gûtirî waciao aûmba gûcookia kîûria gîku. Na kuuma ntugû înu gûtirî we aamûûria kîûria kaîrî.
Copyright
Learn More


text:
1Tûbwandîkîrîte tûkîenda kûbûmenyithia mantû ma ûra aarî oogo kuuma kîambîrîria, ûra twîgîîtue, twamûkûnîîra meetho, na njara cietû ciamûtongithia, ta we kiugo kîa mwoyo ûra tûkûbûtûmîîria. 2Rîra ûra aarî na mwoyo ûyu aayire itwamwonire na tûkûûyagîîra mantû maake. Tûrîbwîra mantû ma ûra aarî na mwoyo wa tene na tene. N'we aarî kîrî Baaba na twagwûrîrwa we. 3Bûra twoneete na tweegua i bu tûkûbwîra kaingo bûgwatanîra naati ngwatanîrooni îra tûrî n'yo na Baaba, na Mwana wake Yiesû Kîrîstû. 4Tûrîbwandîkîra mantû mama kaingo tûkena mûno. 5Ino i cio ntheto ira twîgîîtue ciake. Na i cio tûkwenda kûbwîra, atî, Ngai i werû na kîrî we gûtirî mwindu nwa aniini. 6Ûkeegua tuugaga tûrî ngwatanîro n'we na tûgîkaraga mwinduuni, n'ûrongo twaragia tûtithingataga ûmma. 7Îndî tûkathiyagîra werûûni, ta bûra we arî werûûni, tûkeegua tûrî na ngwatanîro twinthe, na nthakame ya Yiesû Kîrîstû Mwana wake îgatûthambia meeyia monthe. 8Tûkaaya kuuga tûtirî na meeyia itûkwîbenia na ûmma bûtirî ndeni yetû. 9Îndî tûkaaya kuumbûra meeyia meetû kîrî Ngai, we i mwîtîgua na wa ûmma. Agatûrekera na atûthambie maûthûûku monthe. 10Tûkaaya kuuga tûtiîyîîtie, i ta kuuga Ngai i mûûrongo na kiugo gîake gîtirî ndeni yetû.
Copyright
Learn More


text:
1Ntugûûni ira ciathingatire, Yiesû aathiûrûûka na mataûni na ntûûra agîtûmagîîria ntheto îmbega ya ûnene bwa Ngai. Aathiyanagia na arutwa baake îkûmi na baîrî, 2na eekûrû bamwe bara Yiesû ooreetie ndwari, na bara eengatîîtie irundu biithûûku biauma kîrî bo. Ûmwe aarî Maria Mûmagindari, ûra irundu biithûûku mûgwanja biengatîîtue biauma kîrî we. 3Ikwarî na mwekûrû ûngî eetagwa Njoani, mwekûrû wa Suca (Suca ûra aarî mûmenyeeri wa into bia Eronde), na kûrî ûngî eetagwa Susana, na bangî baingî bara baateethagia Yiesû na into biao. 4Antû baaya kîrî Yiesû baumîîte bwa taûni mwanya mwanya, beethîrana amwe. Yiesû abaarîria agîtûmagîra ngerekano. Abeera, 5"Ntugû îmwe mwandi naathiire kwanda mbeû. Wabûra aamincaga mbeû yake mûndaani, kûrî imwe ciagwîre njîraani ciakinyangwa n'antû, nyoni ciaya cioya. 6Ingî na cio ciagwa njaraani cia maiga. Ikuuma ciaûma n'ûntû gûtaarî na kîthithina. 7Kûrî ingî ciagwîre matîîni ma mîîgua. Ikuuma, matî mamu ma mîîgua maakûrania na cio maciinyîka. 8Îndî kûrî ira cio ciagwîre mûthetuuni ûmûnoru. Ciauma, ciakûra bwega na ciaumana mûno. Wakîra îmwe yaciaraga mpîndî îgana rîmwe." Yiesû aarîîkia na kuuga na inya, "Ûra arî na matû neegue." 9Arutwa baake bamûûria bûra ngerekano înu yaugaga. 10Yiesû abacookeria abeera, "Biû ibwetwe ûûme bwa kûmenya witho bwa ûnene bwa Ngai. Îndî kîrîndî kîra kîngî kîo nwanga ngakîarîria na ngerekano, kaingo 'Bagaacûûbaga, îndî bationa, na beegua bataciûre.' " 11Yiesû auga, "Ûrutani bwa ngerekano înu bûkari ûûgû. Mbeû i kiugo kîa Ngai. 12Mbeû îra yagwîre njîraani i ngerekano ya antû bara beegagua kiugo, îndî Saitaani akaaya akabûria kîra gîkûrî kîande nkorooni ciao batikaaye gwîtîgia boonokua. 13Mbeû îra yagwîre njaraani cia maiga i ngerekano ya antû bara beegagua kiugo kîa Ngai bagagîîtîgia bakeneete, îndî ûtiîgagua beerikîîtie bwega wîtîgioni. Beetîgagia kagiita gaakai, baayîîrwa i magerio, bagacooka waara akûrû. 14Mbeû îra yagwîre matîîni ma mîîgua i ngerekano ya antû bara beegagua kiugo kîa Ngai, îndî n'ûntû bwa kwîthangîkia bagîîciiragîria mantû ma ûtûûro bûbû bwa nthîgûrû îno, kwenda ûtonga, na mîago, bikainyîka kiugo gîkathaata. 15Na mbeû îra yagwîre mûthetuuni ûmûnoru i ngerekano ya antû bara beegagua kiugo kîa Ngai, bagakîthûkia na wendo na ûmma bakoonania maciara baûmîîrîîtie." 16Yiesû auga, "Gûtirî muntû amuntagia taa amîkunîkîra kana amîaiga rungu rwa ûrîrî. Amîtûûgagîîria bantû aûkîîru kaingo îmûrîkîra antû bara bakaathûngîra nyomba înu. 17Gîntû kîonthe kîra kiithe igîkaumbûrwa. Witho bunthe bûkaamenyekana, bwoneke cwe. 18"Menyagîîraani mûno bûra bûkeegangagua mantû, n'ûntû ûra arî na gîntû akoongeerwa. Îndî ûra gûtarî kîo we arî na kîo, wana kaniini kara arî na ko nagaatunywa." 19Gina na aruagina ba Yiesû baaya bakîendaga kwaria n'we, îndî baaremwa kûmûkinyîîra n'ûntû bwa antû kwingîa. 20Muntû ûmwe eera Yiesû, "Nyûkwe na aruanyûkwe barûngi aara nja na ibakwenda gûkwona." 21Yiesû abeera, "Taata na aruayia n'antû bonthe bara beegagua kiugo kîa Ngai bakarûtha bûra gîkuuga." 22Ntugû îmwe Yiesû na arutwa baake baatwa îtarûûni. Yiesû abeera, "Tûringeeni tûthi rûgongo rûra rûngî rwa îria." Baanjîîria kûthi. 23Bathiîte na îtarû, Yiesû aagwatwa i toro aamaama. Kwagîa kîbuubani kîînene îriani îtarû rîenda kûriama. Bonthe beegua barî ûgwatiini. 24Arutwa baake baathi bamûûkia bamwîra, "Mwathani, Mwathani! Itûkûthira!" Yiesû aûka, aagondokera kîbuubani na makûmbî ma rûûyî, gwakirîîria. 25Yiesû aûria arutwa baake, "Bûrî kû wîtîgio bwenu?" Arutwa baarigara na baaguaya. Baûrania, "Ka muntû ûyû arî ûû n'ûntû wana ruuo na rûûyî ibikûmwathîkîra?" 26Yiesû na arutwa baake bakûringa rûgongo rûra rûngî rwa îria, baakinya nthîgûrû ya Angeraca îra yeerekanîrîte na Gariiri. 27Bakuuma îtarûûni baakinya nthîgûrû, baakomana na muntû aarî na kîrundu kîîthûûku mûno. Muntû ûyu naarî akuuma taûni îra aatûîre. Ataakaraga mûciî na ateekagîra nguo kwa îgiita rîîraaya. Aakaraga makurunguuni kûra antû baakuû baathikagwa. 28Akwona Yiesû aanjîîria gûkaya mûno, eegwîthia nthî magûrûûni maake. Augîîria na inya auga, "N'ata ûkwenda naani, Yiesû, Mwana wa Ngai ûra atûûraga îgûrû mûno? Itû ngûkwereka menya ûnnyamaaria!" 29Augire ûgu n'ûntû Yiesû naarî akwîra kîrundu gîku kiume kîrî we. Muntû ûyu aakaraga ogeetwe na nyororo njara na magûrû. Îndî amwe noogu, rîra kîrundu gîku kîamûgwataga, aathitimûkaga nyororo igatuîkanga akaûra akathi bwa rwanda. 30Yiesû amûûria, "Wîtagwa ata?" Muntû ûyu amwîra, "Mbîtagwa Mbûûtû." Aarî na irundu mûkondo. 31Irundu bibu biereka Yiesû biamwîra, "Itû ûtigaatwîngatie ûtwîra tûthi bwa ndoromera!" 32Ikwarî na ngûrwe inyingî ciarîîthîîtue kîrîmaani waagu akubî. Irundu bibu biereka Yiesû biamwîra, "Twîtîgîîrie tûthi ngûrweeni iira." Yiesû abiîtîgîîria. 33Irundu bibu biauma kîrî muntû ûyu, biathi biathûngîra ngûrweeni inu. Ngûrwe inu cionthe ciaugia ciîndamîîte na mpara ciemina îriani, ciaûra na rûûyî. 34Antû bara bairîîthîîtie bakwona ûgu, baugia rwîro baathi. Baatambia ntheto taûni na ntûûra ira ciarî akubî. 35Antû bauma taûni baathi kwîbonera bûra mantû mamu maakarakari. Bakûthi kîrî Yiesû, beethîra muntû ûyu aarî na irundu biithûûku akari nthî magûrûûni ma Yiesû. Bakwona eekîrîte nguo na kîongo gîake gîtarî ûntû, baatua kwîgua ûguaya. 36Bara booneete mantû mamu magîkarîka beera antû bûra muntû ûyu aarî na irundu biithûûku oorangiirue. 37Antû bonthe ba gîteere gîku kîa Angeraca, beera Yiesû aume agu athi n'ûntû ibeegiirue ûguaya mûno. Yiesû aatwa îtarûûni aathi. 38Muntû ûyu aarî na irundu bibu eereka Yiesû bathiyania. Yiesû amûregeera amwîra, 39"Înûka ûkeere antû beenu bûra Ngai akûrûthîra." Muntû ûyu akuuma agu aathiire agîtûmagîîria taûniini înu yonthe akîîraga antû bûra Yiesû amûrûthîra. 40Yiesû agûcooka rûgongo rûra rûngî rwa îria, kîrîndî kîra kîamweteerete kîamûthagaana. 41Mûtongoria ûmwe wa sinagoogi eetagwa Njairû aaya, eegwîthia nthî magûrûûni ma Yiesû. Amwereka bathi mûciî wake 42n'ûntû kaana gaake ga kaarî ikaarî akubî gûkua. Kaarî gaku kaarî ka mîanka îkûmi na îîrî na Njairû ataarî na kangî. Yiesû athiîte, kîrîndî gîa antû ikîamwinyîkaga. 43Kîrîndîîni gîku ikwarî na mûka aanyamaarîîte mîanka îkûmi na îîrî akîruaga nthakame. Eenyangîîtie into biake bionthe akîragûragîrwa na gûtirî ndagitaarî aûmba kûmworia. 44Mûka ûyu aaya bwa nyuma ya Yiesû, amûtongithia mûthia wa nguo yake. Nthûti îmwe nthakame îra mûka ûyu aaruaga yatiga. 45Yiesû aûria, "N'ûû aantongithia?" Bonthe baakaana. Petûrû amwîra, "Mwathani, nwa antû wababa bagûcereereete bakwinyîkîîte." 46Yiesû auga, "Kûrî muntû aantongithia n'ûntû inkûmenya kûrî inya yambuma." 47Mûka ûyu akwona akûmenyerwa, aaya akiinainaga n'ûguaya. Aagwa nthî mbere ya Yiesû. Antû bonthe bakîîgagua amwîra gîtûmi gîa kûmûtongithia na bûra oorangua nthûti îmwe. 48Yiesû amwîra, "Wîtîgio bwaku bûgûtûma wora. Îthi na ûkiri, mwarî wakwa." 49Yiesû akîaragia woogu, Njairû aareeterwa ntûmwa i mûtûmwa kuuma mûciî wake. Eerwa, "Nootanyamaaria mwarimû kaarî gaaku gagûkua." 50Yiesû eegua ûgu, eera Njairû, "Ûtikaamake, îgua ûrî na wîtîgio, mwana akoora." 51Agûkinya mûciî wa Njairû, Yiesû aathûngîra nyomba barî na Petûrû, Njoana, Njakubu na aciari ba kaana gaaku. Gûtirî bangî eetîgîîria bathûngîra ku. 52Antû bonthe bara baarî oogo ibaarîragîra kaana gaku mûno. Yiesû abeera, "Tigaani kûrîra. Kaarî gaka ti gakuû, ikamaami." 53Antû boona ta gûtarî bu augaga n'ûntû ibaiyî i gaakuû. 54Yiesû aagwata kaarî gaku njara. Akeera, "Kaarî, ûkîîra!" 55Kaarî gaku kaariûka, gaûkîîra nthûti. Yiesû abeera bakarûmie gîntû gîa kûrîa karîe. 56Aciari ba ko baarigara. Yiesû abakaania abeera batikeere muntû mantû mamu.
Copyright
Learn More


text:
KŨNGŨ BŨRŨRI WOTHE!! ĨĨĨĨ NĨTWETĨKĨRA GATIBA MŨHIANO!!!!
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Andũ aitũ cira ũrĩ gũtuithanio na kĩhooto kĩarũgama. Wendi wa arĩa aingĩ woiga Gatiba Mũhiano nĩyetĩkĩrĩka. Yũkiai kũngũ inyuĩ mũingĩ wa Kenya. Inyuĩ endĩ thayũ, kĩhooto na ũma. Yũkiai kũngũ nĩ kũiga thayũ na kũrũgamĩrĩra ma yanyu hatarĩ ndihanio. Handũ hekũgĩa gĩcindano no ngiya hagĩe mũhotani na mũhotwo. Ĩrĩ kũrũndwo ndĩregaga ruoro. Wee ũrarũndirwo ũkĩra wĩhure rũkũngũ tũtwarane. Ndũgaikare o hau ũrarũndĩirwo, ũka tũtwarane mũrata wakwa tondũ nĩtũgũkora mangĩ maritũ mbere na mekwenda tũkorwo twĩ ndundu.
Rekei tũtumberie kaana gaka na kinyi. Tũgakundie iria na tũgatanukĩre marigũ kagĩe na hinya. Ndamũthaitha o mũndũ o mũndũ nĩ agĩe na gatiba ĩno na amĩthome wega. Waga kũmĩmenya wega, ndũkamenya ũgĩtunywo haki yaku. Rĩrĩ nĩ ihinda rĩa kũrehe ũgarũrũku maũndũ-inĩ maitũ na mĩtũrĩre-inĩ iitũ. Mũingĩ rĩu nĩguo wĩna hinya wa gũtwarithia maũndũ ma bũrũri na mbere no ndũngĩka ũguo ũngĩkorwo ũtoĩ gatiba ĩroiga atĩa. Twarekereria ateti matuĩke nĩo atabuti a gatiba, nĩtwetunya hinya witũ na twanenengera hiti rũru. Ithuĩ nĩ ithuĩ twĩna hinya wa kũmera ũrĩa tũrenda kũringana na gatiba no tio. Nĩtũkĩĩhotore tuoe koiga gaka, Gĩkũyũ oigire koiga gatune nĩ mwamũkanĩro, oya hakũ naniĩ hakwa tũkũrie bũrũri witũ, tondũ kamũingĩ koyaga ndĩrĩ.
Mwaki ũrĩa ũrakirio ndũkahore, rekei tuongerere ngũ nĩgetha wakane makĩria na marĩa mabataire gwĩkwo nĩguo ndeto ĩrĩkĩrĩre mekwo na ihenya, mekwo na kĩhoto, na mekwo ũtheri-inĩ. Gũtirĩ mũndũ rĩu wĩna kĩhoto gĩa kũhatĩrĩria mũndũ ũrĩa ũngĩ, kana kũhahama maũndũ ma mũingĩ tarĩ make, kana kũmbĩria indo cia mũingĩ tarĩ ciake, kana kũhotomia kĩhoto kĩa ũmũndũ.
Rekei gakenge gaka gakĩhumbwo nguo matukũ ikũmi mokĩte tũkorwo nĩtũhumbĩte meciria maitũ, na thamiti ciitũ, maũndũ merũ. Thambiai itete nĩgetha itikamatie iria nĩ gũtukania rĩa iyo na rĩa ũmũthĩ.
Ngai njega na kũngũ nyingĩ nĩ kũrũgamĩrĩra ma yaku.


text:
KŨMATA NA WANDABŨ KĨRĨTHA
Rĩu tũratiganĩrĩire na Kũmata makĩrĩ kũrĩa cũũ ya Nyairobi o magĩceranga kuo.
Kũmata nĩmagĩcerangire kũu cũũ na magĩkora handũ andũ marĩte raini matonye kanyũmba karigicĩirio na macuka mairũ. Mũndũ warũgamĩte hau nja nĩwe wetaga andũ akamera moke meyonere wandabũ kĩrĩtha mũnyama wa njabu. Kũmata ndakoretwo onete nyamũ ta ĩyo ona ndaiguĩte ũhoro wayo.
Wamũgĩ akĩra Kũmata atĩ mwarimũ no ngiya arĩmoria ciũria cikonainie na wandabũ kĩrĩtha na nĩwega amarĩhĩre mone nĩguo marĩhota gũcokia ciũria. Tondũ Kũmata nĩ etigĩrĩte mwarimũ mũno, makĩria mboko iria ahũragwo arigwo nĩ icokia rĩa kĩũria, akĩrĩhĩra o mũndũ kĩng’ori makĩara mũhari. Mũndũ wa kwanĩrĩra no athiaga na mbere akiugaga, ‘Ũkai mwĩyonere wandabũ kĩrĩtha mũyama wa njabu.’
Nĩmakĩingĩrire na andũ maingĩraga o atatũ atatũ, kwarĩ mũndũ ũngĩ kũu thĩiniĩ wa umahĩka na kũmera moimĩre mũrango ũngĩ warĩ na thutha. Rĩrĩa Kũmata agĩcũthĩrĩirie onire gacaũ ka ng’ombe kena magũrũ matatũ gakĩrĩa mĩrĩyo. Abaranga akĩona ta kena ciongo igĩrĩ no nĩ icicio igĩrĩ cĩaigĩtwo ũndũ cionanagia mbica ya gĩthemba kĩu. Nĩ harĩ na iratathi rĩa ngathĩti rĩrĩa rĩandĩkĩtwo ũhoro wa gũciarwo gwa gacaũ kau na rĩandĩkĩtwo na gĩthũngũ na gĩhtweri. Na tondũ Kũmata ndahiũhĩte kũmenya gũthoma narua, makĩrutũrũrwo atarĩkĩtie gũthoma.
Makinya nja nĩguo onire Wamũgĩ na Mwara magĩtheka na akĩmoria gĩtũmi kĩa mĩtheko. ‘Kaĩ ũtanathoma ũrĩa handũ hau handĩkĩtwo?’ Agĩcokia, ‘Ndinakorwo ndarĩkia gũthoma hothe wega. Kaĩ hekugaga atĩa?’
‘Nĩ ũraigua ũrĩa mũndũ ũrĩa wĩ mũromo-inĩ aroiga, atĩ wandabũ kĩrĩtha mũnyama wa njabu, githĩ tiguo ndona handĩkĩtwo na gĩthũngũ hau iratathi-inĩ rĩa ngathĩti iyo.’
‘No arakĩaria gĩkũyũ.’ Kũmata agĩcokia. ‘Ĩĩni no nĩ gĩthũngũ na gĩthweri araria kĩrĩa kĩandĩkĩtwo hau ngathĩti-inĩ.’
‘Tũtirĩ hamwe, nĩi ndiranyita.’ Kũmata akĩmũtindĩkĩrĩria na mĩario. Mũndũ ũcio aroiga ‘Wonderful creature, mnyama wa ajabu.’
‘Ngai baba, rĩu nĩndanyita, wandabũ kĩrĩtha mũnyama wa njabu. Kaĩ cũũ ĩ maũndũ maingĩĩ.’


text:
KŨNGŨ BŨRŨRI WOTHE!
Bũrũri wothe no kũngũ tondũ rĩrĩ kũratha
Tũrĩ gũciarĩrwo gakenge kangĩ
Twaciarĩrĩrwo ka wĩyathi
Karĩa gokire na ndege kuma Rũraya
Rĩrĩ ti rĩa riiko
Gaka nĩ gaitũ gwĩcarĩria
Nĩtũkĩrũhiei tũkoigĩre, ti ithano na ti ithatũ
Ici nĩ kenda mũiyũru, ona ciune
Gaka ti ka nyũmba kana thingira,
Gaka nĩ ka ng’ũndũ, ng’ongo, ituamba na werũ
Kuma Ngong’u kinya Ngarĩbatura
Mambatha nginya Gĩthumo
Cumarĩ nginya Nyang’ori
Werũ wa Turũkana na wa ũkabi, guothe kũngũ
Tũcũgie gakenge
Mwana arĩ kuma nda, ndarĩ na kaũgũ, ĩĩ nĩ mũgima
Njogu ĩrĩ gũtinio, nayagĩthikwo
Mwana nĩatumberio, nĩamenyerio nginyo cia mbarĩ
ũmathi na ũrĩithi, hukũro na mambura
Kana kogĩ ta ithe
Gaka nĩ gaitũ ti karĩa kene tweragwo wako
Kũngũ bũrũri wothe
Ndũrĩrĩ nĩ irũhie, ĩĩ nĩ ikenererũke
Rĩu tũtikuona ta kwĩna mairia
Tũrona gũtherete, maitho matirĩ njereri
Nguona ituamba ciĩ ngogoyo
ũũkĩ na ngurunyũ, rũkũri na kamitũ
Nĩtũrĩyanĩrei ta ciana ciendaine cia nyina ũmwe
Maitũ witũ Kenya.
ĩĩ nĩtũrũhie, kenai o gũkena na thutha wa mĩtheko
Gũtikagĩe ndihanio, ndindĩkano na ndathano
Ũkĩhuria na mwĩhĩrĩto waku
Ũkĩrai tũkenere gakenge gaitũ
Mũnyaka ũrĩ mbere ya kahinga
Wĩra nĩ kũrera gũciara nĩ kwa ihinda
Kũrera nĩ kwa mĩaka yothe ya rungu rwa riũa
Kenai na mũkenererũko, Ruciũ ti rwaku
No bũrũri nĩ waku, kĩ ũtungate
Kũngũ bũrũri witũ, gaka nĩgaitũ kwĩyethera.


text:
Muthoomi muugi, tugutigiriire Kamaanja e njira-ini magatungane na Kabaca wa Gitati....
Nîkîo Kabaca niakiumagarire o gatene, akîgera gatukainî ka Muroki akîgura tuthigara twa kîng’ori agithiî magatungane na Kamaanja. Muroki amuona akîrika kumuhunga ndeto ota urîa amenyerete. Nikwîrîkanaga ati gutirî maundu maingî mangîonekire Marobo ona kana Gîthooko na Muroki ndamenye. Rîtwa rîake rîa guciarwo nî Nduati wa Nuthu. Atwiirwo Muroki ni urîa amenyerete kurokaga mîciî akîgura cuba na ndebe na thuburia nguru. Hau niho ambîrîirie biacara. Na riu aari na nduka igîri na tu-kiociki tuigana una aakomborithagia.
‘Wathii ku tondu wakiŭma ta tothi ya hìhio?’ Muroki akiuria.
‘Ndakinya o haha murimo ndithiite kunene.’ Kabaca agicookia.
‘Kai kwi naki na ndŭnyŭ ni ya ruciu, na njŭŭa niiragikuirwo ira?’ Kabaca endagia njŭŭa na nioikaine wega biacaraini iyo.
‘Tiga kwenda kŭmenya muno reke ciume na eene ningi wee wahota kŭgŭtha îkiuma irima.’
‘Gîthiì no umenye njŭŭi maingî. Gŭtituka itamenyete kuria warora. Thii uuke ni ngukwira.’ Muroki akimumagaria naicio.
Kabaca agithii agithekaga ni kumenya ati uguo Muroki amwirire wari uhoro wama. Muroki ahungaga uhoro ta kameme ona kiria murariite hwai niangiakwirire kiroko. Magitunganire na Kamaaja miaraho ya ciuri, ni thutha wa mburi ciaumagara na mbere ya miaraho ya gathirange. Makîîrana maringîrire maguru handu ha gweterera ngaari. Ningi ngaari muthenya utari wa thoko ti nyoneki uguo. Na gwakîri o tene. Makiambata na njira ya Mŭtuuyaini, magiikŭrŭkirira Gathatu makihituka githii gia kahuwa kia Muthundo magikinya matukaini ma Mukoma. Hau niho manyuire thota hehu tondu niho thitima ciakinyite. Murimo wa Githooko thitima niciathatire. Kwirikanaga mbeca cia buronjekiti ya thitima ciaigagwo akautini yekiragwo thairi ni Muroki na cibu na uhoro ucio watigiirwo DO. Makinyua thota Kamanja niaheire wakinîwe uhoro kuringana na uria ecirîtie. Akimwira ati endaga mathiî nigetha monane na Mugeeci na nigetha amuuhe na arore kana hihi etikirwo nigetha agithondeke ndeto ikoniî ruracio na uhiki.
‘Wakinî, ndia ndiku îroragwo na ikinya rimwe, na gutirî hîndî ya gwithamba îî heho angikorwo niutuite ciira ati ukurîithia gîtuambainî kia Ngatia-rî, niî no ngwîrire ningukugitîra harîa nguhota. No ukimenye ati wee nîwe mukui niî ndî wa kwamukiria tondu kienjagwo mwene oiga.’ Kabaca akiira murata-we.‘Uguo ningumenya, ndirî na guoya tondu gakiyoha niko koi uria karîina. Niî njugaga ati undu no uria...............
Rumirira rugano ti ruthiru.


text:
Kameme FmKameme Fm News
Kamiti ya mbunge igii migunda na maria maturigiciirie gutanywo guceera ndemu-ini ya Ndakaini
Kamiti ya mbunge igii migunda na maria maturigiciirie gutanywo guceera ndemu-ini ya Ndakaini
Kamiti ya mbunge ya Senate igii migunda na maria maturigiciirie ni itanyitwo guceerera ndemu ya Ndakaini, itemi-ini ria kugeria kurigicura kiriga kiria gicungiriirie ndemu ya Ndakaini kwaga maai ona thengia wa mbura nene gukorwo igithandana bururi-ini.
Undu uyu ni ututhurite ciuria nyingi, riri ndemu iria ingi ni kuuna irauna niundu wa kuihura, no nayo ndemu ya Ndakaina ndiragia maai.
Hamwe na kamiti ino, minista wa maai Simon Chelugui na arugamiriri a kambuni ya maai ya Murang’a na Nairobi onao nimegwikinyia ndemu-ini iyo. Kamiti ino itanyitwo gukuura kuuma cikaro-ini cia mbunge thaa ithatu cia rucii-ini.


text:
Kameme FmKameme Fm News
President Uhuru na Raila Odinga kuiguithaniria kunyitithania akenya
Ndugamano iria ikoretwo bururini gatagatiini ga thirikari na mung’ethaniro niyakinya muthia umuthi, thutha wa mutongoria wa bururi Uhuru Kenyatta na mutongoria wa mung’ethaniro Raila Odinga kunanira njung’wa. President Uhuru augire matacukitie ikinya ria guka hamwe niguo kuhonokia bururi uyu kumana na njatukano na rumena iria ikoretwo bururini kwa ihinda. Gukiri uguo riu President nioritie muingi wa bururi na atongoria kumanyita mbaru niguo gukinyaniria kiroto gia Kenya imwe.
Uhuru ningi niaugire ithurano itibatii kugayukania muingi wa bururi ta uria gukoretwo gukihanika guku bururi-ini indi akauga ithurano ibatie kurehe andu hamwe.
Mwena-ini wake Raila Odinga augire ona gutuika bururi niukoretwo ugumiirwo ni mathina maingi ihinda ni ikinyu ria atongoria guka hamwe na kwaraniria niguo gwetha kihonia kia mathina macio.
Atongoria acio eri ningi nimamurite ambasador Martin Kimani na wakiri wa Raila Paul Mwangi gutongoria kamiti ya mwanya ya kunyitithania muingi wa bururi.


text:
Kameme FmKameme Fm News
Thirikari kuiga ciringi mirioni 600 hari ugacirithia wa thukuru cia guthomithia arutani bururi-ini
Thirikari kuiga ciringi mirioni 600 hari ugacirithia wa thukuru cia guthomithia arutani bururi-ini
Thirikari ni iigite keheri-ini ciringi mirioni 600 hari ugaciria wa thukuru cia guthomithia arutani bururi-ini.
Uhoro uyu uheyanitwo ni minista wa githomo Amina Mohamed akiuga thirikari irongoreirie kugathika mitaratara yothe iria irabatarania kugaciria ikiro cia githomo bururi-ini.
Oho Amina niaugite thirikari ni irathomithia arutani anene a thukuru ici cia guthomithia arutani, iguru rigii mutaratara mweru wa kuheyana mathomo maria marabatarania guteithia arutwo muturire-ini.
Also read: President Uhuru kuuga Raila Odinga ndangihotana na mbunge na senate ona angiiyukia upresident


text:
MOIMĨRĨRO MA MŨBIRA WA MAGŨRŨ
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Rĩu thima ndiũĩ kana wee nĩ ũrakĩroragĩra mũbira wa magũrũ kuma bũrũri wa Mandela, reke ngwĩre marĩa maronekire mabũrũri mamwe:
Kũrĩa bũrũri wa Japan thutha wa mũnyiti ngoru kũgũthĩrwo mũbira na ũrahĩtũka na ũraingĩra kũrerĩkana atĩ nĩ aragarũrire rĩtwa rĩake na rĩu aretwo Shita Shika Iko Moto.
Nake mũnyiti ngoru wa bũrũri wa Korea, thutha wa kũhũrwo mbaũ kenda nake aragarũrire rĩtwa rĩake aretwo Ki-Chu-Ngi.
Nake mũhũri mũbira ngũthi wa bũrũri wa Baranja wĩtagwo Thierry Henry, thutha wa timu yake kuonio nganga mbute, rĩu ndĩraiguire areta andũ othe thiari, na arathiĩ kwĩhitha Amerika arore kana ahitha thoni.
No timu ya Amerika nĩ ĩrenda mawatho ma mũbira macenjio nĩgetha manyitage mũbira na moko magatengera naguo ta ũrĩa mamenyerete gwĩka makĩhura wa kwao. Ũhoro ũcio nĩ mũnyite mbaru nĩ mũthaki wa kuma bũrũri wa Uruguay.
Naguo bũrũri wa Ghana ũrenda benorotĩ ihũragĩrwo kuma kĩharo gatagatĩ na mũnyiti wa ngoru agakorwo aherete haraya.
Mabũrũri maingĩ maroimire gĩcindano-inĩ kĩu magĩciragia kũharĩria timu ciao gĩcindano kĩu kĩngĩ bũrũri-inĩ wa Brazil. No ithuĩ , bũrũri wa Kenya, nĩtũĩ hatirĩ na bata wa gũteng’era, mĩeri ĩtatũ kana ĩĩrĩ nĩ mĩiganu ya gũthondeka timu na gũthiĩ gũcinda.
Nĩndakũgeithia.


text:
Isaac Newton
Isaac Newton
Nĩ mũthayatisti ũmwe waaria mathondekire mũthingi wa thayathi. Netwon athomete mathomo ma thayathi na philosophy.
Netwon gũkomorio nĩ iembe
Mũthenya ũmwe newton nĩ akarĩte thĩ wa mũtĩ wa mwembe. Iembe nĩrĩa ũmire mwembeinĩ rĩgĩkũrũka na ihenya rĩ gĩmũkomoria Newton na akīgũa rũo rũingi mũno.
Andũ angĩ mangĩ komoria nĩ iembe mangĩ ĩciria na njira ĩtiganĩte Amwe matua ni a mitino, angi marigwo niki iembe ria moria. Andu angĩ magigakira mwembeini wĩ na maembe kana ũtarĩ.
No netwon na ecirie gĩtumi kia iembe kũmũ komoria na gũtwĩkaga nĩkĩo athondekire thiori ya gravit na Gĩthũngũ kana guciathi na Gĩkũyũ.
Netwow kwaga toro Netwon agĩagire toro nĩ eciragia ũhoro wa ũtuĩria wake na ni agerekanagia guthondoke gwake gwa thiori na gukia kwa ũtuku. Ũtukũ ũthia ũgĩkĩa okahora kinya gũkagĩa ũtheii biu na gũtwĩka mũthenya.
Netwow nĩa atĩate andu njorua
Netwon nĩ agiire gĩtumi gĩa kũmenya maũndũ maingĩ nĩ kũrũgama ciandeinĩ cia njorua. ona mwerekere ma ki jabaanisi wa kaizen wi watho ugaga wenda gũtoria ũtũmire ugi wa andu angi handu waku we mwene.
Kihumo kia ngumo ya Netwon Netwon arĩĩ ni uturia wake uria wathondeke thoiri ya guciathi na mathomo matano ma newton.
uturia wake ni weretha gitumi kia thi na mathi kwa guruma na guthia na mbere guthuruka riua.
Gĩthomo kia Newton
Niels Bohr Michael Faraday