text:
RŨGANO RWA ŨTŨŨRO
Gũkuĩrũo nĩ Baba Mũnjiari—Kũgĩa na Baba wa Kĩĩroho
BABA aaciarĩirũo taũni-inĩ ya Graz, bũrũri-inĩ wa Austria, mwaka-inĩ 1899, na kwoguo aarĩ o mũndũ mwĩthĩ hĩndĩ ya Mbaara ya Mbere ya Thĩ. Kahinda kanini thutha wa Mbaara ya Kerĩ ya Thĩ kwambĩrĩria mwaka-inĩ wa 1939, nĩ aaingĩrire thĩinĩ wa njeshi ya Njĩrĩmani. Nĩ oragirũo mwaka-inĩ wa 1943 arĩ mbaara-inĩ Russia. Nĩ ũndũ wa kĩeha atĩ, baba aakuire ndĩ na kĩndũ mĩaka ĩĩrĩ tu. Nĩ ũndũ ũcio ndiakorirũo ndamũmenya, na nĩ ndeeriragĩria mũno gũkorũo ndĩ na baba, makĩria rĩrĩa ndaamenyire atĩ ciana nyingĩ iria twathomaga nacio ciarĩ na maithe. Thutha ũcio ndĩ mĩaka-inĩ ya ũtinĩnja, nĩ ndoomĩrĩirio mũno rĩrĩa ndeerutire ũhoro wa Ithe witũ wa igũrũ, Ithe witũ mũnene ũrĩa ũtangĩkua.
KĨRABU-INĨ GĨA THIKAUTI
Ndaingĩrire kĩrabu kĩu gĩa Thikauti ndĩ na mĩaka mũgwanja. Kĩrabu gĩa Thikauti gĩkoragwo thĩinĩ wa thĩ yothe na kĩambĩrĩirio 1908 thĩinĩ wa Ngeretha nĩ mũnjeshi ũmwe wa njeshi ya Ngeretha, wetagwo Robert Stephenson Smyth Baden-Powell. Mwaka-inĩ wa 1916 nĩ aambĩrĩirie kĩrabu gĩtagwo Wolf Cubs (kana Cub Scouts) gĩa tũmwana tũnini twa riika rĩakwa.
Nĩ ndakenaga mũno mũico-inĩ wa kiumia rĩrĩa twathiĩ kũndũ kwamba hema. Twakomaga hema-inĩ, tũkehumba nguo cia Thikauti, tũgacoka tũgakinyũkia ta thigari tũtwaranĩte na mũgambo wa ndarama. Ningĩ nĩ ndakenagĩra gũkorũo hamwe na Thikauti iria ingĩ. Hwaĩ-inĩ twainaga tũgĩthiũrũrũkaga mwaki na tũgaathaka mathako mũtitũ-inĩ. Ningĩ nĩ twerutaga maũndũ maingĩ megiĩ ũũmbi, marĩa maatũmaga nyone ũũmbi wa Ngai ũrĩ wa bata.
Mũthikauti o wothe nĩ ekĩragwo ngoro atigĩrĩre nĩ harĩ gĩĩko kĩega eka o mũthenya. Ũcio nĩguo muoroto wao mũnene. Twageithanagia ũũ: “Ikaraga wĩhaarĩirie.” Ũndũ ũcio nĩ wangenagia mũno. Thĩinĩ wa gĩkundi gitũ gĩa tũmwana igana rĩmwe, kĩndũ nuthu yatuo maarĩ a Gatoreki, nuthu maarĩ Aprotestanti na ũmwe aarĩ wa ndini ya Buddha.
Thikauti nĩ ikoretwo igĩĩka mĩcemanio ya mabũrũri thutha wa mĩaka ĩigana ũna, kuuma o mwaka wa 1920. Kũrĩ 1951 nĩ ndaathire mũcemanio wa mũgwanja wa mabũrũri wa Thikauti taũni-inĩ ya Bad Ischl, Austria, ngĩcoka ngĩthiĩ mũcemanio wa kenda Agosti, 1957 thĩinĩ wa Sutton Park hakuhĩ na Birmingham, Ngeretha. Hĩndĩ ya mũcemanio ũcio wa kenda kwarĩ na Thikauti 33,000 kuuma mabũrũri na icigo 85. Ningĩ, andũ ta 750,000 o hamwe na Queen Elizabeth wa Ngeretha, nĩ mookire gũtũcerera mũcemanio-inĩ ũcio. Harĩ niĩ, mũcemanio ũcio warĩ ta ũrũmwe wa ariũ a ithe witũ a thĩ yothe. No ndiamenyaga atĩ thutha wa kahinda kanini nĩ ingĩamenyanire na ũrũmwe ũngĩ mwega makĩria wa ariũ a Ithe witũ —wa kĩĩroho.
GŨCEMANIA NA ŨMWE WA AIRA A JEHOVA RIITA RĨA MBERE
Mweri-inĩ wa Machi kana wa Ĩpuro 1958, ndaarĩ hakuhĩ kũrĩkia wĩra wa kũmenyerio ndĩ ta mũndũ wa gũtungata mũkawa-inĩ wa Grand Hotel Wiesler taũni-inĩ ya Graz bũrũri-inĩ wa Austria. Ndĩ kũu Rudolf Tschiggerl ũrĩa twarutithanagia wĩra nake nĩ aahunjagĩria tũrĩ o wĩra-inĩ. Mbere ĩyo ndiakoretwo njiguĩte ũndũ o na ũrĩkũ wĩgiĩ ũhoro wa ma. Rita rĩa mbere aahunjĩirie ũhoro wĩgiĩ ũrutani wa Ũtatũ na akĩnjĩra atĩ ũrutani ũcio ndwoimanĩte na Bibilia. Nĩ ndageririe gũtetera ũrutani ũcio na kũmuonia nĩ oorĩte. Nĩ ndendete Rudolf Tschiggerl na nĩ ndendaga kũmũiguithia acoke Kanitha-inĩ wa Gatoreki.
Rudolf, ũrĩa twetaga Rudi, nĩ aanjarĩirie Bibilia. Ngĩmwĩra ndingĩenda Bibilia ĩngĩ o tiga ya Gatoreki. Andehera nĩ ndambĩrĩirie kũmĩthoma. Rĩrĩa ndamĩthomaga, ngĩkora atĩ Rudi nĩ aikĩtie trakti ĩmwe ya Watchtower Society thĩinĩ wa Bibilia ĩyo. Ũndũ ũcio ndwangenirie tondũ ndonaga ta trakti ĩyo ĩngĩakorirũo na ũhoro ũraiguĩka ta ũrĩ wa ma, ĩndĩ ũkorũo ũtarĩ wa ma. O na kũrĩ ũguo, no ndeendaga twaragĩrĩrie Bibilia nake. Rudi nĩ onanirie ũtaũku na agĩtiga kũndehagĩra mabuku ma Watchtower Society. Kwa ihinda rĩa kĩndũ mĩeri ĩtatũ, kũrĩ mahinda twaragĩrĩria maũndũ ma Bibilia nake nginya gũgatuka mũno.
Thutha wa kũrĩkia kũmenyerio wĩra wa mũkawa taũni-inĩ ya Graz, mami nĩ aandĩhĩire ngongerere gĩthomo cukuru-inĩ ĩmwe yathomithanagia maũndũ megiĩ mĩkawa. Nĩ ũndũ ũcio, ngĩthamĩra taũni ĩtagwo Bad Hofgastein ĩrĩ gĩtuamba-inĩ kĩa Alps, kũrĩa cukuru ĩyo yarĩ. Cukuru ĩyo nĩ yakonainie na mũkawa wa Grand Hotel ũrĩa warĩ Bad Hofgastein na rĩmwe na rĩmwe nĩ ndaarutaga wĩra mũkawa-inĩ ũcio nĩguo ndĩmenyerie maũndũ marĩa nderutaga kĩrathi.
GŨCEERERŨO NĨ AARĨ A ITHE WITŨ EERĨ AMISHONARĨ
Rudi nĩ aatũmire andirethi ciakwa njerũ kũrĩ wabici ya rũhonge ya Vienna, nayo ĩgĩcitũma kũrĩ aarĩ a Ithe witũ Ilse Unterdörfer na Elfriede Löhr arĩa maarĩ amishonarĩ. * Mũthenya ũmwe, mũndũ ũrĩa waamũkagĩra andũ thĩinĩ wa mũkawa ũcio nĩ aanjĩtire na akĩnjĩra atĩ kwarĩ na atumia eerĩ ngaari-inĩ hau nja meendaga kũnyona. Nĩ ndaaiguire ndamaka tondũ ndiatanyaga andũ ta acio. Ĩndĩ nĩ ndoimire nĩguo ngamenye maarĩ a. Ndaacokire kũmenya atĩ aarĩ a Ithe witũ acio maahũthĩkaga harĩ gũtwarĩra andũ mabuku na hitho hĩndĩ ya Nazi thĩinĩ wa Njĩrĩmani, rĩrĩa wĩra wa Aira a Jehova wagirĩtio mbere ya Mbaara ya Kerĩ ya Thĩ. Mbere ya mbaara ĩyo kwambĩrĩria, nĩ maanyitĩtwo nĩ thigari cia Njĩrĩmani (Gestapo) na magĩtwarũo kambĩ-inĩ ĩmwe ya kũherithanĩrio ya Lichtenburg. Narĩo thutha wa mbaara, magĩthamĩrio kambĩ-inĩ ya Ravensbrück hakuhĩ na Berlin.
Aarĩ a Ithe witũ acio maarĩ hakuhĩ riika rĩa mami, na hatarĩ nganja no nginya ingĩamaheire gĩtĩo. Nĩkĩo itendire kũmateera mahinda mao na njĩra ya kwambĩrĩria ndeereti nao na thutha wa ihinda rĩa ciumia kana mĩeri ĩigana ũna hihi njoke ndĩmeere ndirenda gũthiĩ na mbere. Kwoguo ngĩmoria kana no maathiĩ manyandĩkĩre maandĩko megiĩ ũrutani wa ndini ya Gatoreki wĩgiĩ ũrĩa baba mũtheru makoretwo magĩtiganĩra ũtungata ũcio kuuma o hĩndĩ ya Petero. Ngĩmeera atĩ no nyende gũtwarĩra mũbĩa wa kanitha witũ maandĩko macio nĩguo twarĩrĩrie nake ũhoro ũcio. Ndeeciragia atĩ twarĩrĩria nake nĩ ngũmenya ũhoro wa ma.
KŨMENYA MA ĨGIĨ BABA ŨRĨA MŨTHERU KŨNA
Kanitha wa Gatoreki wa Roma ugaga atĩ ũtungata wa baba mũtheru ũkĩte ũgĩtiganagĩrũo kuuma o hĩndĩ ya mũtũmwo Petero. (Kanitha ũcio ũhũthagĩra ũũru ciugo cia Jesu thĩinĩ wa Mathayo 16:18, 19.) Ningĩ Kanitha ũcio ugaga atĩ morutani ma baba mũtheru matikoragwo na mahĩtia. O naniĩ ũguo nĩguo ndetĩkĩtie na ngona atĩ angĩkorũo baba mũtheru oigaga atĩ Ũtatũ nĩ ũrutani wa ma, no mũhaka ũgĩkorũo ũrĩ wa ma. Ĩndĩ angĩkorũo morutani make nĩ makoragwo na mahĩtia, Ũtatũ no ũkorũo ũtarĩ ũrutani wa ma. Ũrutani wĩgiĩ ũrĩa ũtungata wa baba mũtheru ũkoretwo ũgĩtiganĩrũo nĩguo ũrutani ũrĩa wa bata mũno harĩ Agatoreki aingĩ. Morutani marĩa mangĩ ma kanitha makoragwo mehocetie harĩ ũrutani ũcio.
Rĩrĩa ndaathire kũrĩ mũbĩa, ndanjokeirie ciũria ciakwa, ithenya rĩa ũguo aaheire ibuku rĩarĩ na ũrutani wa Gatoreki wĩgiĩ gũtiganĩrũo kwa ũtungata wa baba mũtheru. Ngĩthiĩ narĩo mũciĩ ngĩrĩthoma o ta ũrĩa aanjĩrĩte, ĩndĩ ngĩcoka kũrĩ we ndĩ na ciũria ingĩ nyingĩ. Marigĩrĩrio-inĩ, tondũ ndahotire kũnjokeria ciũria ciakwa, aanjĩrire ũũ: “Wee gũtirĩ mũndũ ũngĩkũiguithia, na o naniĩ ndũngĩnjiguithia. . . . Thiĩ na wega!” Ndacokire kwenda twarĩrĩrie ũhoro wa Bibilia nake rĩngĩ.
Gũkinyĩria hau, ngĩtĩkĩra kwĩruta Bibilia hamwe na Ilse na Elfriede. Nĩ maandutire maũndũ maingĩ megiĩ Baba Ũrĩa Mũtheru kũna ũrĩ igũrũ, Jehova Ngai. (Joh. 17:11) Tondũ hĩndĩ ĩyo kũu gũtiarĩ na kĩũngano, aarĩ a Ithe witũ acio nĩo maatongoragia mĩcemanio. Maacemanagia mũciĩ-inĩ wa famĩlĩ yerutaga Bibilia. No andũ anini tu mookaga mĩcemanio. Tondũ gũtiarĩ na mũrũ wa Ithe witũ mũbatithie wa gũtongoria mĩcemanio, icunjĩ nyingĩ cia mĩcemanio nĩ aarĩ a Ithe witũ acio maaciaragĩrĩria. Rĩmwe na rĩmwe, nĩ guokaga mũrũ wa Ithe witũ kuuma kũndũ kũngĩ agatũrutĩra mĩario ya andũ othe nyũmba-inĩ ya gũkombora.
KWAMBĨRĨRIA ŨTUNGATA
Ilse na Elfriede maambĩrĩirie kũnduta Bibilia Oktomba 1958, na ngĩbatithio mĩeri ĩtatũ thutha ũcio Janũarĩ 1959. Mbere ya kũbatithio, nĩ ndaamorĩtie kana no tũthiĩ nao makĩhunjia nyũmba kwa nyũmba nĩguo menye ũrĩa kũhunjagio. (Atũm. 20:20) Thutha wa gũthiĩ nao riita rĩa mbere, nĩ ndaamoririe kana no heo gĩcigo gĩakwa hunjagie. Nĩ maaheire gĩcagi kĩmwe, na ngĩambĩrĩria kũhunjia kuo nyũmba kwa nyũmba ndĩ nyiki na ngacokera arĩa monania kwenda ũhoro mwega. Thutha ũcio mũrori wa mũthiũrũrũko nĩ okire gũtũceerera na nĩwe warĩ mũrũ wa Ithe witũ wa mbere kũhunjia nake nyũmba kwa nyũmba.
Thutha wa kũrĩkia gũthomera wĩra wa mũkawa nĩ ndacokire mũciĩ mwaka wa 1960 nĩguo ngagerie gũteithia andũ a famĩlĩ citũ merute ma. Ĩndĩ, o na ũmũthĩ gũtirĩ o na ũmwe ũrĩ wetĩkĩra, no rĩu harĩ amwe mambĩrĩirie kuonania wendi harĩ ũhoro wa ma.
ŨTUNGATA WA HĨNDĨ CIOTHE
Mwaka-inĩ wa 1961 ciũngano nĩ ciathomeirũo marũa mooimĩte wabici-inĩ ya rũhonge ma gwĩkĩra andũ ngoro matuĩke mapainia. Tondũ ndiahikanĩtie na ndaarĩ na ũgima mwega wa mwĩrĩ, ngĩona atĩ ndiarĩ na gĩtũmi gĩa kwaga gũtuĩka painia. Nĩ ndooririe mũrũ wa Ithe witũ Kurt Kuhn, ũrĩa warĩ mũrori wa mũthiũrũrũko, kana no nyambe ndutange wĩra mĩeri ĩigana ũna nĩguo ngũre ngaari ya kũndeithagĩrĩria ũtungata-inĩ wa ũpainia. Anjũririe ũũ: “Hihi Jesu na atũmwo ake nĩ maabataraga ngaari nĩguo mahote gũtungata hĩndĩ ciothe?” Kĩũria kĩu gĩake nĩ kĩandeithirie mũno! Nĩ ndaatuire itua rĩa kwambĩrĩria ũpainia na ihenya o ũrĩa kũngĩahotekire. Ĩndĩ tondũ ndaarutaga wĩra mũkawa-inĩ mathaa 72 o kiumia, nĩ harĩ mogarũrũku ndaabataraga gwĩka.
Nĩ ndoririe mũnene wakwa kana no anjĩtĩkĩrie ndutage wĩra mathaa 60. Nĩ eetĩkĩrire na agĩthiĩ na mbere kũndĩha mũcara o ũrĩa aandĩhaga. Thutha ũcio, nĩ ndaamũririe kana no ndutage wĩra mathaa 48 o kiumia. O na hĩndĩ ĩyo no eetĩkĩrire na agĩthiĩ na mbere kũndĩha mũcara o ũrĩa. Ngĩcoka ngĩmũria kana no etĩkĩre ndutage wĩra mathaa 36 tu o kiumia, kana mathaa 6 harĩ thikũ 6, na agĩtĩkĩra. Ũndũ wa kũgegania nĩ atĩ, aathire na mbere kũndĩha mũcara o ũrĩa! Ndoonaga ta mũnene wakwa atendaga ndige wĩra. Tondũ wa gũkorũo ngĩruta wĩra o mathaa manini, ngĩtuĩka painia. Mahinda-inĩ macio painia aagĩrĩirũo kũhunjia mathaa 100 o mweri.
Thutha wa mĩeri ĩna, ngĩtuĩka painia wa mwanya na ndungata ya kĩũngano thĩinĩ wa kĩũngano kĩmwe kĩnini taũni-inĩ ya Spittal an der Drau gĩcigo-inĩ gĩa Carinthia. Hĩndĩ ĩyo painia wa mwanya aagĩrĩirũo kũhunjia mathaa 150 o mweri. Ndaarĩ painia ndĩ nyiki, ĩndĩ mwarĩ wa Ithe witũ Gertrude Lobner, ũrĩa warĩ mũteithĩrĩria wa ndungata ya kĩũngano nĩ aandeithagĩrĩria mũno ũtungata-inĩ. *
KŨHEO MAWĨRA MWANYA MWANYA
Mwaka wa 1963 nĩ ndaaheirũo wĩra wa gũceerera ciũngano. Rĩmwe na rĩmwe ndathiaga na mũgithi kuuma kĩũngano kĩmwe nginya kĩrĩa kĩngĩ, nguuĩte mathandũkũ maritũ. Gũtirĩ mũndũ wokaga kũngĩra gĩcukĩro-inĩ kĩa mũgithi, tondũ ariũ a Ithe witũ aingĩ matiarĩ na ngaari. Tondũ ndiendaga “kwĩyonania,” handũ ha gũkuuo nĩ ngaari ya gũkombora ndathiaga magũrũ nginya kũrĩa ndaaheagwo gwa gũikara.
Mwaka wa 1965 nĩ ndetirũo thiĩ kĩrathi kĩa 41 gĩa Cukuru ya Gileadi, na hĩndĩ ĩyo ndiahikanĩtie. Aingĩ arĩa twarĩ nao cukuru ĩyo o nao matiahikanĩtie. Twarĩkia cukuru ĩyo nĩ ndaagegire mũno rĩrĩa ndeerirũo atĩ ngũcoka o bũrũri-inĩ witũ wa Austria thiĩ na mbere gũtungatĩra ndĩ mũrori wa mũthiũrũrũko. Ĩndĩ, mbere ya kuuma United States, nderirũo nyambe ndutithanie wĩra na mũrori ũmwe wa mũthiũrũrũko ihinda rĩa ciumia inya. Nĩ ndaakenire mũno gũtungatĩra hamwe na mũrũ wa Ithe witũ Anthony Conte, ũrĩa o nake wendete kũhunjia na nĩ aakoragwo na moimĩrĩro mega mũno. Twatungatĩire nake New York gĩcigo-inĩ gĩa Cornwall.
Ndacoka Austria, nĩ ndacemanirie na mũirĩtu ũmwe mũthaka wetagwo Tove Merete thĩinĩ wa mũthiũrũrũko ũrĩa ndaaheirũo. Aareretwo nĩ aciari Akristiano kuuma o arĩ na mĩaka ĩtano. Rĩrĩa ariũ a Ithe witũ matũũria ũrĩa twacemanirie tũmeeraga ũũ na itherũ, “Nĩ wabici ya rũhonge yabangire ũrĩa tũgũcemania.” Twahikanirie thutha wa mwaka ũmwe, Ĩpuro 1967, na tũgĩtĩkĩrio gũthiĩ na mbere wĩra-inĩ wa gũceerera ciũngano.
Mwaka ũrĩa warũmĩrĩire, nĩ ndaamenyire atĩ nĩ ũndũ wa tha ciake, Jehova nĩ aanduĩte ũmwe wa ariũ ake a kĩĩroho. Nĩ ũndũ ũcio kuuma hĩndĩ ĩyo ngĩgĩa na ũkuruhanu wa mwanya na Ithe witũ wa igũrũ o hamwe na arĩa othe ‘managĩrĩra makoiga, Abba, Baba!’ kũringana na Aroma 8:15.
Tũrĩ na Merete twathiire na mbere gũtungata wĩra-inĩ wa gũceerera ciũngano na mĩthiũrũrũko nginya 1976. Rĩmwe na rĩmwe, mahinda ma heho nene, twakomaga nyũmba citaakoragwo na indo cia gwĩkĩra ũrugarĩ. Kũrĩ mũthenya twokĩrire tũgĩkora mũrengeti witũ ũrĩ na mbarabu mĩtwe-inĩ. Kuuma hĩndĩ ĩyo tũkĩambĩrĩria gũkuaga nyamũ ya thitima ya gwĩkĩra nyũmba ũrugarĩ nĩguo tũkahota gũkoma ũtukũ. Kũ ndũ kũmwe na kũmwe, bafu ciakoragwo nja. Nĩ ũndũ ũcio, ũtukũ tũgĩthiĩ gwĩthamba twageragĩra mbarabu-inĩ. Ningĩ tondũ tũtiakoragwo na nyũmba itũ, kaingĩ Njumatatũ twaikaraga o kĩũngano-inĩ kĩrĩa tũraceereire nginya Njumaine rũcinĩ, nĩguo tũthiĩ kĩũngano kĩu kĩngĩ.
Nĩ ngenaga nĩ kuona atĩ, mĩaka ĩyo yothe, mũtumia wakwa akoretwo arĩ ũteithio mũnene mũno harĩ niĩ. Nĩ endete kũhunjia mũno, na ndirĩ ndabatara kũmwĩkĩra ngoro athiĩ akahunjie. Ningĩ nĩ endete arata na nĩ arũmbũyagia andũ arĩa angĩ mũno. Ũcio ũkoretwo ũrĩ ũteithio mũnene mũno.
Mwaka wa 1976 nĩ twetirũo tũgatungatĩre wabici-inĩ ya rũhonge ya Austria thĩinĩ wa Vienna, na ngĩamũrũo nduĩke ũmwe wa Kamĩtĩ ya Wabici ya Rũhonge. Mahinda-inĩ macio wabici ĩyo yarũgamagĩrĩra wĩra thĩinĩ wa mabũrũri matiganĩte ma mwena wa Irathĩro wa Rũraya, na nĩ yatabanagia ũrĩa mabũrũri macio mangĩatwaragĩrũo mabuku na hitho. Mũrũ wa Ithe witũ Jürgen Rundel nĩwe watongoragia wĩra-inĩ ũcio. Nĩ ndagĩire na mweke wa kũrutithania wĩra hamwe nake na thutha-inĩ ngĩũrio ndũgamĩrĩre wĩra wa ũtaũri wa thiomi ikũmi cia mwena wa Irathĩro wa Rũraya. Jürgen na mũtumia wake Gertrude, rĩu matungataga marĩ mapainia a mwanya bũrũri-inĩ wa Njĩrĩmani. Kuuma 1978 wabici ya Austria yacabaga ngathĩti na thiomi ithathatũ ĩkĩhũthĩra kamacini kanini. Ningĩ nĩ twatũmagĩra andũ arĩa mandĩkithĩtie ngathĩti kuuma mabũrũri matiganĩte. Mũrũ wa Ithe witũ Otto Kuglitsch, ũrĩa rĩu ũtungataga marĩ na mũtumia wake Ingrid, wabici-inĩ ya rũhonge ĩrĩa ĩkoragwo Njĩrĩmani, nĩwe watabanagia maũndũ macio mothe.
Ningĩ Ariũ a Ithe witũ thĩinĩ wa mabũrũri ma mwena wa Irathĩro wa Rũraya nĩ meecabagĩra mabuku makĩhũthĩra macini cia kũrutithia. O na kũrĩ ũguo, nĩ maabataraga ũteithio kuuma mabũrũri-inĩ mangĩ. Jehova nĩ aagitĩrire wĩra ũcio. Arĩa twarĩ wabici-inĩ ya rũhonge nĩ twagĩire na wendo mũnene harĩ ariũ a Ithe witũ acio, maatungatĩte kwa ihinda rĩa mĩaka mĩingĩ marĩ na wĩhokeku o na wĩra witũ ũgirĩtio nĩ thirikari.
ICEERA RĨA MWANYA BŨRŨRI-INĨ WA ROMANIA
Mwaka-inĩ wa 1989, nĩ ndagĩire na mweke wa gũthiĩ bũrũri-inĩ wa Romania tũrĩ na Mũrũ wa Ithe Witũ Theodore Jaracz, ũmwe wa arĩa maarĩ thĩinĩ wa Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia. Muoroto wa iceera rĩu warĩ gũteithia gĩkundi kĩnene kĩa ariũ a Ithe witũ manyitithanio rĩngĩ na ithondeka. Nĩ ũndũ wa itũmi itiganĩte, ariũ a Ithe witũ acio nĩ maatigĩte kũnyitanĩra na ithondeka kuuma 1949 na makambĩrĩria gũthondeka ciũngano ciao. O na kũrĩ ũguo, no maathiaga na mbere kũhunjĩria andũ na kũmabatithia. Ningĩ no moohagwo njera nĩ ũndũ wa kwaga kũnyita mbaru mwena o na ũrĩkũ maũndũ-inĩ ma gĩũteti, o ta ariũ a Ithe witũ arĩa maanyitanagĩra na ithondeka rĩrĩa rĩarĩ rungu rwa wabici ya thĩ yothe ya Aira a Jehova. Hĩndĩ ĩyo wĩra witũ bũrũri-inĩ wa Romania no wagirĩtio nĩ thirikari, nĩ ũndũ ũcio twacemanirie na hitho mũciĩ-inĩ wa Mũrũ wa Ithe Witũ Pamfil Albu, tũrĩ hamwe na athuri ana a kĩũngano a kũu, na athuri arĩa maatungataga Kamĩtĩ-inĩ ya Bũrũri ĩrĩa yetĩkĩrĩkĩte thĩinĩ wa Romania. Ningĩ nĩ twathire na Rolf Kellner kuuma Austria nĩguo agatũtaũrĩre.
Ũtukũ wa kerĩ wa ndeereti itũ, Mũrũ wa Ithe Witũ Albu nĩ aahotire kũiguithia athuri acio angĩ ana a kĩũngano meetĩkĩre kũnyitanĩra na ithondeka. Oigire ũũ: “Twaga gwĩka ũguo o rĩu, no kũhoteke tũtikagĩa na mweke ũngĩ.” Thutha wa ndeereti ĩyo, aarĩ na ariũ a Ithe witũ ta 5,000 nĩ maanyitithanirio na ithondeka. Warĩ ũhotani mũnene mũno harĩ Jehova na ihũũra inene harĩ Shaitani!
Hakuhĩ mũico-inĩ wa 1989, Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia nĩ gĩatwĩtire tũrĩ na mũtumia wakwa tũthiĩ tũgatungate wabici-inĩ nene ya thĩ ya Aira a Jehova thĩinĩ wa New York. Tũtierĩgĩrĩire ũndũ ũcio. Twambĩrĩirie ũtungata witũ thĩinĩ wa Betheli ya Brooklyn Julaĩ 1990. Mwaka wa 1992, nĩ ndamũrirũo nduĩke mũteithĩrĩria thĩinĩ wa Kamĩtĩ ya Ũtungata ya Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia. Narĩo kuuma Julaĩ 1994, ngoretwo ngĩtungata ndĩ ũmwe wa arĩa makoragwo thĩinĩ wa Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia.
KŨRORA MAŨNDŨ MARĨA MAHĨTŨKU NA GŨIKIA MAITHO KABERE
Mahinda marĩa ndarutaga wĩra mũkawa-inĩ nĩ maahĩtũkire. Rĩu ngenagĩra gũkorũo na mweke wa gũteithia harĩ kũhaarĩria na kũhe aarĩ na ariũ a Ithe witũ irio cia kĩĩroho thĩinĩ wa thĩ yothe. (Mat. 24:45-47) Ndarora thutha mĩaka makĩria ma 50 ĩrĩa ngoretwo ũtungata-inĩ wa hĩndĩ-ciothe, nĩ ngenaga mũno na ngacokeria Jehova ngatho nĩ ũndũ wa kũrathima ũrũmwe witũ wa ariũ a Ithe witũ wa thĩ yothe. Nĩ ngenagĩra gũthiĩ igomano cia kĩĩmabũrũri kũrĩa gũtĩtĩrithagio bata wa kwĩruta ũhoro wa Ithe witũ wa matu-inĩ, Jehova, na ma ingĩ cia Bibilia.
Nĩ ihoya rĩakwa atĩ andũ milioni ingĩ nyingĩ nĩ mekwĩruta Bibilia, metĩkĩre ũhoro wa ma, na matungatĩre Jehova hamwe na ũrũmwe witũ wa aarĩ na ariũ a Ithe witũ wa thĩ yothe. (1 Pet. 2:17) Ningĩ nĩ ndĩriragĩria gũkeerorera ndĩ igũrũ andũ makĩriũka gũkũ thĩ, nĩguo nyone baba mũnjiari. Nĩ mwĩhoko wakwa atĩ baba, mami, na andũ angĩ a famĩlĩ citũ othe nĩ magetĩkĩra ũthathaiya wa Jehova thĩinĩ wa Paradiso.
Nĩ ndĩriragĩria gũkeerorera ndĩ igũrũ andũ makĩriũka gũkũ thĩ, nĩguo nyone baba mũnjiari


c: text/html

text:
Musa—Mũthuri Warĩ na Wĩnyihia
WĨNYIHIA NĨ KĨĨ?
Wĩnyihia nĩ kwaga mwĩtũgĩrio. Mũndũ mwĩnyihia ndanyararaga andũ arĩa angĩ. Ningĩ mũndũ o wothe ũtarĩ mũkinyanĩru na nĩ mwĩnyihia nĩ amenyaga mĩhaka yake.
MUSA ONANIRIE WĨNYIHIA ATĨA?
Musa ndaigana gwĩtũgĩria nĩ ũndũ wa kũheo ũnene. Kaingĩ mũndũ angĩnenehio o hanini, nĩ amenyekaga o narua kana nĩ mwĩnyihia kana ti mwĩnyihia. Mwandĩki ũmwe wa karine ya ikũmi na kenda wetagwo Robert G. Ingersoll oigire atĩ njĩra ĩrĩa njega biũ ya kũmenya kana mũndũ nĩ mwĩnyihia nĩ kũrora ũrĩa ahũthagĩra ũnene o wothe ũrĩa angĩkorũo naguo. Ũndũ-inĩ ũcio, Musa nĩ aaigire kĩonereria kĩega mũno kĩa wĩnyihia. Na njĩra ĩrĩkũ?
Musa nĩ aanenehetio mũno tondũ Jehova aamũheete wĩra wa gũtongoria Aisiraeli. O na kũrĩ ũguo ũnene ũcio ndwatũmire Musa etũgĩrie. Kwa ngerekano, ta wĩcirie ũrĩa eekire rĩrĩa kwoimĩrire kĩũria kĩritũ kĩgiĩ ihooto cia magai. (Ndari 27:1-11) Kĩũria kĩu kĩarĩ kĩritũ mũno tondũ nĩ kĩngĩahutirie nginya njiarũa cia thutha-inĩ.
Musa angĩekire atĩa? Hihi nĩ angĩeciririe atĩ tondũ aarĩ mũtongoria wa Isiraeli nĩwe waagĩrĩire gũtua itua ũhoro-inĩ ũcio? Hihi nĩ angĩehokire ũũgĩ wake wa mũciarĩre, ũmenyeru wake wa mĩaka mĩingĩ, kana ũmenyo wake mũrikĩru wĩgiĩ mwĩcirĩrie wa Ngai?
No kũhoteke ũguo nĩguo mũndũ wa mwĩtũgĩrio angĩekire. No Musa ndaigana gwĩka ũguo. Bibilia ĩtwĩraga atĩ: “Musa agĩgĩtwarĩra Jehova ũhoro ũcio.” (Ndari 27:5) Ta rora ũndũ ũcio! O na thutha wa Musa gũtongoria rũrĩrĩ rũu ihinda rĩa mĩaka 40, eehokire o Jehova handũ ha kwĩĩhoka we mwene. Ũndũ ũcio ũratũteithia wega kuona atĩ Musa aarĩ mũndũ mwĩnyihia.
Musa ndeeyonaga ta arĩ o we waagĩrĩirũo nĩ kũheo ũnene. Nĩ aakenire rĩrĩa Jehova aaheire Aisiraeli angĩ ũhoti wa gũtungatĩra marĩ anabii hamwe nake. (Ndari 11:24-29) Rĩrĩa mũthoniwe aamũheire rĩciria rĩa gũcaria andũ angĩ mamũteithĩrĩrie kũruta wĩra ũmwe-rĩ, Musa arĩ na wĩnyihia nĩ eetĩkĩrire kũrũmĩrĩra rĩciria rĩu. (Thama 18:13-24) O na gũtuĩka aarĩ o na hinya kĩĩmwĩrĩ-rĩ, mũthia-inĩ wa ũtũũro wake nĩ oririe Jehova amũthurĩre mũndũ ũrĩa ũngĩaiyũkirie wĩra wa gũtongoria Aisiraeli thutha wake. Rĩrĩa Jehova aathurire Joshua, Musa amũnyitire mbaru na ngoro yake yothe, o na gũtuĩka aarĩ mũkũrũ gũkĩra Joshua. Eerire andũ marũmĩrĩre ũtongoria wa Joshua magĩthiĩ Bũrũri wa Kĩĩranĩro. (Ndari 27:15-18; Gũcokerithia Maathani 31:3-6; 34:7) Hatarĩ nganja, Musa onaga kĩrĩ gĩtĩo gũtongoria Aisiraeli ũthathaiya-inĩ. Ndeeciragia mũno ũhoro wa ũnene wake, ĩndĩ eeciragia ũrĩa andũ mangĩagunĩkire.
TŨRERUTA ATĨA?
Tũtingĩenda gwĩtũgĩria atĩ tondũ nĩ tũheetwo ũnene mũna kana tondũ atĩ tũrĩ na ũgĩ wa mũciarĩre. Ririkana: Nĩguo tũhũthĩrũo nĩ Jehova, hingo ciothe wĩnyihia witũ wagĩrĩirũo gũkorũo ũkĩrũkĩte mohoti marĩa tũrĩ namo. (1 Samueli 15:17) Angĩkorũo kũna tũrĩ enyihia, nĩ tũrĩĩrutanagĩria kũhũthĩra ũtaaro ũyũ wa Bibilia: “Ĩhokage Jehova na ngoro yaku yothe, ũtigage gwĩtiirania na mbuguĩro yaku mwene.”—Thimo 3:5, 6.
Ningĩ kĩonereria kĩa Musa nĩ kĩratũruta tũtikonage ũtongoria kana ũnene ũrĩa tũheetwo ũrĩ wa bata mũno.
Hihi nĩ tũgunĩkaga nĩ ũndũ wa kwĩgerekania na kĩonereria kĩa Musa kĩa wĩnyihia? Hatarĩ nganja! Twakũria wĩnyihia wa ma, nĩ tũtũmaga arĩa tũkoragwo nao maigue wega, tũgatũma magucĩrĩrio nĩ ithuĩ. Makĩria ma ũguo nĩ tũtũmaga Jehova Ngai atwende, o we ũrĩa wonanagia ngumo ĩyo ya goro mũno. (Thaburi 18:35) “Ngai nĩareganaga na arĩa etĩi, no arĩa menyihĩtie nĩamakinyagĩria Wega wake.” (1 Petero 5:5) Na githĩ kĩu ti gĩtũmi kĩega mũno gĩa kwĩgerekania na Musa!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
JW Broadcasting Online
JW Broadcasting nĩ TV ya intaneti-inĩ ĩkoragwo na ũhoro ũngĩkenerũo nĩ famĩlĩ yothe na wa gwaka kĩĩroho. Wĩrorere video ithondekeirũo studio-inĩ cia JW Broadcasting, o hamwe na video imwe ithuurĩtwo kuuma jw.org. Wĩrorere ceceni ĩmwe rungu rwa gĩcunjĩ gĩa Kĩrĩa Kĩronanio Rĩu, kĩrĩa kĩonanagia video ici mathaa 24 o mũthenya, kana wethe video rungu rwa gĩcunjĩ kĩa Wĩthuurĩre Video. Thiĩ harĩ gĩcunjĩ gĩa Gũthikĩrĩria ũthikĩrĩrie program itiganĩte, hamwe na nyĩmbo, drama, na ũthomi wa Bibilia wongereirũo mĩgambo.
Wĩrorere thĩinĩ wa tv.jw.org ũkĩhũthĩra kompiuta, tablet, kana thimũ. Wĩrorere TV-inĩ yaku ũkĩhũthĩra Amazon Fire TV, Apple TV, kana Roku digital media player.
GĨCHUNJĨ-INĨ GĨKĨ
Ciũria Iria Ciũragio Kaingĩ—JW Broadcasting—JW Broadcasting (Intaneti-inĩ)
Rora macokio ma ciũria iria ciũragio kaingĩ.


text:
MŨTHITHŨ KUUMA KIUGO-INĨ KĨA NGAI | ISAIA 17-23
Moimĩrĩro ma Kũhũthĩra Ũnene Ũru
No gũkorũo Shebina aarĩ “mũnene wa nyũmba” ya Mũthamaki Hezekia. Nĩ eerĩgagĩrĩrũo ahingie maũndũ maingĩ tondũ nĩwe warĩ wa kerĩ kuuma harĩ mũthamaki.
22:
Shebina aagĩrĩirũo kũrũmbũiya mabataro ma andũ a Jehova
Ithenya rĩa ũguo, aambĩrĩirie gwĩcarĩria ngumo
22:
Jehova akĩeheria Shebina, na handũ hake akĩhe Eliakimu ũnene ũcio
Eliakimu akĩnengerũo “kĩhingũro kĩa nyũmba ya Daudi,” kĩrĩa kĩonanagia ũnene na wathani
Ta wĩcirie: Shebina angĩahũthĩrire ũnene wake atĩa kũguna andũ?


text:
Kũratha mehumbĩte nguo cia makũnia thikũ 1,260 (3)
Kũũragwo magatigwo matarĩ athike (7-10)
Gũcokio muoyo thutha wa thikũ ithatũ na nuthu (11, 12)
Thĩna wa kerĩ nĩ wahĩtũka, wa gatatũ nĩ ũroka (14)
Karumbeta ka mũgwanja (15-19)
Ũthamaki wa Mwathani witũ na wa Kristo wake (15)
Arĩa manangaga thĩ nĩ makaaniinwo (18)
11 Na ngĩneo kamũrangi gatariĩ ta rũthanju na akĩnjĩra atĩrĩ: “Ũkĩra ũthime harĩa hatheru ha hekarũ ya Ngai o na kĩgongona hamwe na arĩa mathathayagĩria ho.2 No hau nja ya harĩa hatheru ha hekarũ, hatige ũguo na ndũkahathime, tondũ nĩ haheetwo ndũrĩrĩ, na nĩ ikũrangĩrĩria itũũra rĩrĩa itheru ihinda rĩa mĩeri mĩrongo ĩna na ĩĩrĩ.3 Nĩ ngaatũma aira akwa erĩ marathe mehumbĩte nguo cia makũnia ihinda rĩa thikũ ngiri na magana merĩ ma mĩrongo ĩtandatũ.”4 Acio mahaananĩtio na mĩtĩ ĩĩrĩ ya mĩtamaiyũ na mĩtĩ ĩĩrĩ ya kũigĩrĩrũo matawa na marũgamĩte mbere ya Mwathani wa thĩ.5 Mũndũ o wothe angĩenda kũmeka ũũru, mwaki uumaga tũnua-inĩ twao na ũkaniina thũ ciao. Mũndũ o wothe angĩgeria kũmeka ũũru, ũguo nĩguo arĩũragagwo.6 Acio marĩ na ũhoti wa kũhinga igũrũ nĩguo gũtikoire mbura ihinda-inĩ rĩrĩa mararatha, na marĩ na ũhoti igũrũ rĩa maĩ wa kũmatua thakame na kũhũũra thĩ na mahũũra ma mĩthemba yothe maita maingĩ o ta ũrĩa mekwenda.7 Na marĩkia kũruta ũira wao, nyamũ ĩrĩa yaambatire ĩkiuma thĩinĩ wa irima rĩrĩa rĩtarĩ gĩturi* nĩ ĩkaarũa nao na ĩmatoorie na ĩmorage.8 Nacio ciimba ciao igaakorũo njĩra-inĩ nene ya itũũra rĩrĩa inene rĩtagwo na njĩra ya ngerekano Sodomu na Misiri, o kũrĩa Mwathani wao o nake oragĩirwo igũrũ rĩa mũtĩ.9 Nao andũ a iruka na mĩhĩrĩga na thiomi na ndũrĩrĩ nĩ makeerorera ciimba ciao ihinda rĩa thikũ ithatũ na nuthu, matekũreka ithikwo thĩinĩ wa mbĩrĩra.10 Andũ arĩa matũũraga thĩinĩ wa thĩ nĩ magaakena nĩ ũndũ wao na makũngũĩre, na matũmanĩre iheo mũndũ na ũrĩa ũngĩ, tondũ aira acio erĩ nĩ maranyariraga arĩa matũũraga thĩinĩ wa thĩ.11 Thutha wa thikũ icio ithatũ na nuthu, roho wa muoyo kuuma kũrĩ Ngai ũkĩingĩra thĩinĩ wao, makĩrũgama na magũrũ mao, na guoya mũnene ũkĩnyita andũ arĩa maamonire.12 Na makĩigua mũgambo mũnene kuuma igũrũ wameera atĩrĩ: “Ambatai mũke gũkũ.” Nao makĩambata igũrũ marĩ thĩinĩ wa itũ, na thũ ciao ikĩmona.13 Hĩndĩ ĩyo gũkĩgĩa na gĩthingithia kĩnene, na gĩcunjĩ gĩa ikũmi gĩa itũũra rĩu gĩkĩgwa; na andũ ngiri mũgwanja makĩũragwo nĩ gĩthingithia kĩu, nao arĩa maatigarire magĩĩtigĩra na makĩgooca Ngai wa igũrũ.14 Thĩna wa kerĩ nĩ wahĩtũka. Na rĩrĩ, thĩna wa gatatũ nĩ ũgũũka o narua.15 Mũraika wa mũgwanja akĩhuuha karumbeta gake. Na gũkĩgĩa na mĩgambo mĩnene igũrũ, ĩroiga: “Ũthamaki wa thĩ nĩ ũtuĩkĩte Ũthamaki wa Mwathani witũ o na wa Kristo wake, nake egwathana arĩ mũthamaki tene na tene.”16 Nao athuri arĩa mĩrongo ĩĩrĩ na ana maaikarĩire itĩ ciao cia ũnene mbere ya Ngai makĩĩgũithia thĩ na magĩthathaiya Ngai,17 makiugaga atĩrĩ: “Tũragũcokeria ngatho, wee Jehova* Ngai, Mwene Hinya Wothe, o wee ũkoragwo ho na nowe warĩ ho, tondũ nĩ ũhũthĩrĩte hinya waku mũnene na ũkaambĩrĩria gwathana ũrĩ mũthamaki.18 No ndũrĩrĩ ikĩrakara, namo marakara maku magĩũka, o narĩo ihinda rĩrĩa rĩatuĩtwo rĩgĩkinya rĩa gũtuĩra arĩa akuũ na rĩa kũhe ndungata ciaku anabii ngerenwa o na arĩa aamũre na arĩa metigĩrĩte rĩĩtwa rĩaku, arĩa anini na anene, na rĩa kũniina arĩa manangaga thĩ.”19 Naho harĩa hatheru ha hekarũ ya Ngai kũu igũrũ hakĩhingũka, narĩo ithandũkũ rĩa kĩrĩkanĩro rĩkĩoneka rĩrĩ harĩa hatheru ha hekarũ yake. Na gũkĩgĩa heni na mĩgambo na marurumĩ na gĩthingithia kĩnene na mbura nene ya mbembe.


text:
ŨHORO MUONGERERE
Ma Ĩrĩa Ĩkoniĩ Ithe, Mũriũ, na Roho Mũtheru
ANDŨ arĩa metĩkĩtie ũrutani wa Ũtatũ moigaga atĩ Ngai nĩ atatũ thĩinĩ wa ũmwe; Ithe, Mwana, na Roho Mũtheru. Othe atatũ meragwo atĩ nĩ maiganaine, nĩ ene-hinya-wothe, na matirĩ kĩambĩrĩria. Kwoguo, kũringana na ũrutani wa Ũtatũ-rĩ, Ithe nĩ Ngai, Mwana nĩ Ngai, na Roho Mũtheru nĩ Ngai, ĩndĩ kũrĩ Ngai o ũmwe tu.
Andũ aingĩ arĩa metĩkĩtie Ũtatũ nĩmetĩkagĩra atĩ matingĩhota gũtaarĩria ũrutani ũcio. No, metĩkĩtie atĩ ũrutani ũcio nĩ ũkoragwo thĩinĩ wa Bibilia. Nĩ wega kũririkana atĩ kiugo “Ũtatũ” gĩtionekaga thĩinĩ wa Bibilia. No rĩĩciria rĩa Ũtatũ hihi nĩ rĩonekaga thĩinĩ wa Bibilia? Nĩgetha tũcokie kĩũria kĩu-rĩ, reke tũrore rĩandĩko rĩmwe kaingĩ rĩhũthagĩrũo nĩ arĩa metĩkĩtie Ũtatũ kũnyita mbaru ũrutani wao.
“ŨHORO WARĨ O NGAI”
Johana 1:1 yugaga ũũ: “O kĩambĩrĩria-rĩ, Ũhoro warĩ o kuo, naguo Ũhoro watũire o harĩ Ngai, o na guo Ũhoro warĩ o Ngai.” Thutha ũcio thĩinĩ wa gĩcunjĩ o kĩu-rĩ, mũtũmwo Johana nĩ onanĩtie wega atĩ “Ũhoro” ũcio nĩ Jesu. (Johana 1:
Ririkana atĩ gĩcigo kĩu kĩa Bibilia kĩaandĩkirũo na Kĩgiriki. Thutha-inĩ gĩgĩcoka gĩgĩtaũrũo na thiomi ingĩ. No, ataũri maigana ũna a Bibilia matiahũthĩrire ciugo ici: “Ũhoro warĩ o Ngai.” Nĩkĩ? Nĩũndũ wa ũmenyo wao wa Kĩgiriki kĩrĩa kĩahũthĩrirũo kwandĩka Bibilia-rĩ, ataũri acio moonire mataũre ciugo “Ũhoro warĩ o Ngai,” na njĩra ĩngĩ. Atĩa? Haha hena ngerekano nyinyi: “Ũhoro warĩ wa ũngai.” (A New Translation of the Bibilia) “Ũhoro warĩ ngai.” (The New Testament in an Improved Version) “Ũhoro warĩ o harĩ Ngai na wahaanaine nake.” (The Translator’s New Testament) Kũringana na ũtaũri ũcio-rĩ, Ũhoro ndwarĩ Ngai we mwene. * Ngũrani na ũguo-rĩ, Ũhoro etagwo “ngai” nĩ ũndũ wa ũrĩa atũũgĩrĩtio mũno igũrũ rĩa ciũmbe ciothe cia Jehova. Kiugo “ngai” haha kiugĩte “ũrĩa wĩ hinya.”
ETHA ŨIRA MAKĨRIA
Andũ aingĩ matiũĩ Kĩgiriki kĩrĩa kĩahũthĩrirũo kwandĩka Bibilia. Kwoguo ũngĩmenya atĩa ũrĩa mũtũmwo Johana kũna eendaga kuuga? Ta wĩcirie ngerekano ya mũrutani agĩtaarĩria arutwo ake ithomo rĩna. Thutha ũcio-rĩ, arutwo magataũkĩrũo na njĩra mwanya mwanya ũrĩa mũrutani oigire. Arutwo acio mangĩka atĩa? No morie mũrutani ũcio amahe ũhoro makĩria. Hatarĩ nganja kũmenya makĩria ũhoro ũcio nĩgũkũmateithia gũtaũkĩrũo nĩ ithomo rĩu wega. Na njĩra o ta ĩo-rĩ, no ũtaũkĩrũo nĩ Johana 1:1, ũngĩthoma ũhoro makĩria thĩinĩ wa Injiri ya Johana wĩgiĩ ũnene wa Jesu. Nĩũkũgĩa na ũtaũku mwega wa ithomo rĩu na njĩra ĩo.
Kwa ngerekano-rĩ, ta wĩcirie ũrĩa Johana aacokire akĩandĩka thĩinĩ wa mũrango wa 1, mũhari wa 18: “Gũtirĩ mũndũ ũrĩ ona Ngai [Mwene-Hinya-Wothe].” No andũ nĩ marĩ mona Jesu, ũrĩa Mũriũ, tondũ Johana oigire ũũ: “We, Ũhoro-rĩ [Jesu], agĩgĩtuĩka mũndũ, agĩtũũrania na ithuĩ . . . , na ithuĩ tũkĩĩonera riri wake.” (Johana 1:
TUĨRIA ŨHORO ŨCIO
Ta ririkana ngerekano ĩrĩa ya mũrutani na arutwo. Ta wĩcirie atĩ arutwo amwe marĩ na nganja o na thutha wa mũrutani kũmataarĩria makĩrĩa. Mangĩka atĩa? No morie mũrutani ũngĩ amataarĩrie makĩria ithomo rĩu. Mũrutani ũcio wa kerĩ angĩtaarĩria o ta ũrĩa wa mbere-rĩ, nganja cia arutwo aingĩ no ithire. Noguo o nawe, ũngĩkorũo ndũrĩ na ũũma ũrĩa mwandĩki wa Bibilia Johana oigĩte igũrũ rĩgiĩ ũrĩa Jesu na Ngai Mwene-Hinya-Wothe makonainie-rĩ, no ũrore ũrĩa mwandĩki ũngĩ wa Bibilia ataarĩirie ũhoro ũcio makĩria. Kwa ngerekano-rĩ, ta wĩcirie ũrĩa Mathayo aandĩkire. Ha ũhoro ũkoniĩ mũthia wa mũtabarĩre ũyũ wa maũndũ-rĩ, onanĩtie atĩ Jesu oigire ũũ: “Naguo ũhoro wa mũthenya ũcio, kana wa ihinda rĩu, gũtirĩ mũndũ ũũĩ, o na araika arĩa marĩ Igũrũ, o na kana Mũriũ, no Ithe witũ wiki.” (Mathayo 24:36) Ciugo icio cionanĩtie na njĩra ĩrĩkũ atĩ Jesu ti Ngai Mwene-Hinya-Wothe?
Jesu oigĩte atĩ Ithe nĩoĩ maũndũ maingĩ gũkĩra Mũriũ. No korũo Jesu nowe Ngai Mwene-Hinya-Wothe-rĩ, nĩ angĩũĩ maũndũ mothe marĩa Ithe oĩ. Kwoguo Mũriũ na Ithe matingĩkorũo nĩ maiganaine. No kũrĩ amwe mangiuga ũũ: ‘Jesu aarĩ na ũtũũro maita merĩ. Na haha aaragia arĩ ta mũndũ.’ No ona angĩkorũo ũguo nĩguo-rĩ, ĩ naguo roho mũtheru atĩa? Angĩkorũo guo nĩ Ngai o ta Ithe-rĩ, Jesu aaregire kuuga atĩ nĩũĩ maũndũ marĩa Ithe oĩ nĩkĩ?
O ũrĩa ũrathiĩ na mbere na kwĩruta Bibilia-rĩ, nĩ ũkũmenya maandĩko maingĩ ma Bibilia marĩa marĩrĩirie ũhoro ũcio. Nĩ megũkũhe ũũma wĩgiĩ Ithe, Mũriũ, na roho mũtheru.
^ kĩb. 3 Wenda kũmenya ũrĩa ciugo cia Kĩgiriki iria ciĩ thĩinĩ wa Johana 1:1 ihũthagĩrũo-rĩ, rora kabuku getagwo Je, Uamini Utatu? karatathi-inĩ ka 26-


text:
Mutongoria wa bururi Uhuru Kenyatta kuuria mbiraru gukorwo muhari-ini wa mbere kugitira bururi
Mutongoria wa bururi Uhuru Kenyatta niaugite thirikari ndigwitikiria andu guthoga thayu wa muingi na makiria icigo-ini iria ikoretwo na...Read More
Nduati Kigoci guthingata ruhonge rwa ugitiri gutacukiria makinya ma kiwatho aria maratuhuka
Riri muingi wa bururi urorete gutabanio gwa githurano kinene mweri wa kanana, atongoria nimoritio kuhunjia thayu icigirira ciothe cia...Read More
Mundu uria waguire kuuma rori-ini ya Seneta Kimani wa matangi ya kambe-ini guthikwo
Mundurume uria wiriga gukua thutha wa kugwa kuma rori-ini ya kambe-ini ya seneta wa Kiambu Kimani wa Matangi niarahurikirio mwena wa...Read More
Mwiri wa mundurume kuhithukio thaara-ini ituura-ini ria Ngurwe-ini Mathioya
Kieha kugumira ituura ria Ngurwe-ini kurigania na tauni ya Kiria-ini mwena wa Mathioya,thutha wa mwiri wa mundurume wa miaka 47 uria...Read More
Waagi wa mbeca kuhotomia kambi-ini cia Jubilee Nairobi
Waagi wa mbeca ni urahotomia kambi-ini cia kiama kia Jubilee kaunti-ini ya Nairobi. Atongoria a kiama kiu guku Nairobi aria mekugomanite...Read More


text:
Ciũria Kuuma Kũrĩ Athomi
Kũrĩ na ũira ũrĩkũ wa kuonania atĩ itũũra rĩa tene rĩa Jeriko rĩarigicĩirio o thikũ nini rĩkĩgwa?
Kũringana na Joshua 6:10-15, 20, mbũtũ ya Isiraeli yathiũrũrũkire Jeriko mĩthenya ĩtandatũ o mũthenya riita rĩmwe. Mũthenya wa mũgwanja yathiũrũrũkire itũũra rĩu maita mũgwanja, nake Ngai agĩtũma thingo nene mũno cia itũũra rĩu igũe. Ũndũ ũcio nĩ wahotithirie Aisiraeli kũingĩra itũũra-inĩ rĩu na makĩrĩtooria. Hihi nĩ kũrĩ ũira o wothe wa indo cia tene ũngĩnyita mbaru ũrĩa Bibilia yugaga atĩ itũũra rĩu rĩarigicĩirio o thikũ nini rĩkĩgwa?
Mahinda-inĩ macio ma tene, thigari nĩ ingĩarigicĩirie itũũra rĩirige na thingo nene, nĩguo irĩtunyane. Thigari ingĩarigicĩirie itũũra matukũ maingĩ andũ a itũũra rĩu maarĩaga mũthithũ wothe wa irio makaniina. Thutha wa kũgũithia itũũra rĩu andũ meetahagĩra indo ciothe o hamwe na irio iria cingĩakorirũo itigarĩte. Thĩinĩ wa matigari ma itũũra rĩa Jeriko, athuthuria arĩa mathikũragia indo cia tene nĩ maakorire irio nyingĩ mũno. Ibuku rĩmwe rĩĩtagwo Biblical Archaeology Review, rĩkĩaria ũhoro ũcio, riugaga ũũ: ‘Makĩria ma indo cia rĩũmba iria ciathikũririo matigari-inĩ macio, kĩrĩa kĩarĩ kĩingĩ mũno nĩ irio. Ũcio nĩ ũndũ wa mwanya mũno harĩ indo iria cianathikũrio matigari-inĩ ma matũũra thĩinĩ wa Palestina. Andũ no mathikũrie kĩbaba kĩmwe kana igĩrĩ cia irio no gũthikũria irio nyingĩ ũguo warĩ ũndũ wa mwanya mũno.’
Bibilia yonanagia atĩ Aisiraeli nĩ meerĩtwo nĩ Jehova matigetahĩre irio iria ciarĩ itũũra-inĩ rĩa Jeriko. (Josh. 6:17, 18) Aisiraeli maatharĩkĩire Jeriko ihinda inini mũno thutha wa magetha na nĩ ũndũ ũcio kwarĩ na mũthithũ mũnene mũno wa irio. (Josh. 3:15-17; 5:10) Thutha wa itũũra rĩu kũgũa gwakorirũo kũrĩ na mũthithũ mũnene mũno wa irio. Ũcio nĩ ũira mũiganu wa kuonania atĩ itũũra rĩu rĩarigicĩirio o thikũ nini o ta ũrĩa Bibilia yugaga.


text:
Hihi no wende gũthoma ũhoro ũyũ na %%?
Bibilia Intaneti-inĩ | NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES IN KIKUYU (MATHAYO-KŨGUŨRĨRIO)
Hihi no wende gũthoma ũhoro ũyũ na %%?
-
Kĩhiko na ndigano (1-12)
-
Jesu kũrathima ciana (13-16)
-
Kĩũria kĩa mũndũ mũtongu (17-25)
-
Kwĩima nĩ ũndũ wa Ũthamaki (26-31)
-
Ũrathi ũngĩ wĩgiĩ gĩkuũ kĩa Jesu (32-34)
-
Ihoya rĩa Jakubu na Johana (35-45)
-
Baritimayo ũrĩa warĩ mũtumumu kũhonio (46-52)
10 Jesu oima kũu agĩthiĩ matũũra-inĩ marĩa maahakaine na Judea mũrĩmo ũcio ũngĩ wa Jorodani, na o rĩngĩ kĩrĩndĩ kĩnene kĩa andũ gĩgĩũka harĩ we. Na o ta ũrĩa aamenyerete gwĩka-rĩ, akĩambĩrĩria kũmaruta.
2 Na Afarisai magĩthiĩ harĩ we nĩguo mamũgerie, na makĩmũũria kana Watho nĩ wetĩkĩrĩtie mũndũ atigane na mũtumia wake.
3 Akĩmoria atĩrĩ: “Musa aamwathire atĩa?”
4 Makĩmwĩra ũũ: “Musa nĩ eetĩkĩrĩtie mũndũ andĩkĩre mũtumia wake marũa ma ndigano.”
5 No Jesu akĩmeera atĩrĩ: “Aamwandĩkĩire rĩathani rĩu nĩ ũndũ wanyu kũũmia ngoro.
6 Ĩndĩ kuuma o kĩambĩrĩria, ‘Ngai ombire andũ marĩ mũthuri na mũtumia.
7 Nĩ ũndũ ũcio, mũndũrũme nĩ agaatiga ithe na nyina,
8 nao erĩ matuĩke mwĩrĩ ũmwe,’ nĩ ũndũ ũcio ti erĩ rĩngĩ, no nĩ mwĩrĩ ũmwe.
9 Kwoguo-rĩ, arĩa Ngai anyitithanĩtie, mũndũ ndakanamatigithanie.”
10 Na rĩrĩa maarĩ nyũmba, arutwo ake makĩambĩrĩria kũmũũria ũhoro ũcio.
11 Akĩmeera ũũ: “Mũndũ o wothe angĩtigana na mũtumia wake na ahikie ũngĩ nĩ atharĩtie,
12 na mũtumia angĩtigana na mũthuri wake ahikĩre ũngĩ, nĩ atharĩtie.”
13 Na rĩrĩ, andũ makĩambĩrĩria kũmũrehera twana nĩguo atũhutie, no arutwo ake makĩmakaania.
14 Rĩrĩa Jesu onire ũguo akĩrakara na akĩmeera: “Rekei twana tũũke harĩ niĩ; mũtigatũgirie, nĩ gũkorũo Ũthamaki wa Ngai nĩ wa arĩa matariĩ ta tuo.
15 Ngũmwĩra atĩrĩ o ma, mũndũ wothe ũtaamũkagĩra Ũthamaki wa Ngai ta kaana kanini ndakaingĩra thĩinĩ waguo.”
16 Akĩoya twana tũu agĩtũnyita na akĩambĩrĩria gũtũrathima, agĩtũigagĩrĩra moko.
17 Rĩrĩa aathiaga, mũndũ ũmwe agĩteng’era harĩ we, akĩmũturĩria maru na akĩmũũria: “Mũrutani mwega, njagĩrĩirũo gwĩka atĩa nĩguo ngaagaya muoyo wa tene na tene?”
18 Jesu akĩmũũria atĩrĩ: “Wanjĩta mwega nĩkĩ? Gũtirĩ o na ũmwe mwega, tiga Ngai.
19 Nĩ ũĩ maathani: ‘Ndũkanoragane, ndũkanatharie, ndũkanaiye, ndũkanarute ũira wa maheeni, ndũkanatunyane, tĩaga thoguo na nyũkwa.’”
20 Mũndũ ũcio akĩmwĩra: “Mũrutani, ndũire nũmĩtie maũndũ macio mothe kuuma ndĩ o mũnyinyi.”
21 Jesu akĩmũrora akĩigua amwenda na akĩmwĩra atĩrĩ, “Harĩ ũndũ ũmwe ũtigarĩtie: Thiĩ, wendie indo iria ũrĩ nacio ũhe athĩni, na nĩ ũkũgĩa na mũthithũ kũrĩa igũrũ, ũcoke ũũke ũtuĩke mũrũmĩrĩri wakwa.”
22 No akĩnyitwo nĩ ihooru aigua macokio macio na agĩthiĩ arĩ na kĩeha, nĩ ũndũ aarĩ na indo nyingĩ.
23 Jesu akĩrora andũ, agĩcoka akĩra arutwo ake atĩrĩ: “Kaĩ nĩ ũgaakorũo ũrĩ ũndũ mũritũ harĩ arĩa marĩ mbeca gũtonya Ũthamaki-inĩ wa Ngai-ĩ!”
24 No arutwo ake makĩmakio mũno nĩ ciugo icio ciake. Nĩ ũndũ ũcio Jesu akĩmeera: “Ciana ciakwa, kaĩ nĩ ũndũ mũritũ gũtonya Ũthamaki-inĩ wa Ngai-ĩ!
25 Nĩ ũndũ mũhũthũ harĩ ngamĩra gũtonyera karima ga cindano gũkĩra mũndũ mũtongu gũtonya Ũthamaki-inĩ wa Ngai.”
26 Makĩgega o na makĩria makĩũria atĩrĩ: “Nũ ũngĩkĩhonoka?”
27 Jesu akĩmeera ũũ amarorete: “Ũndũ ũcio ndũngĩhoteka harĩ andũ, no tiguo harĩ Ngai, nĩ gũkorũo maũndũ mothe no mahoteke harĩ Ngai.”
28 Petero akĩmwĩra: “Atĩrĩrĩ, ithuĩ nĩ tũtigĩte indo ciothe na tũgakũrũmĩrĩra.”
29 Jesu akiuga: “Ngũmwĩra atĩrĩ na ma, gũtirĩ mũndũ ũtigĩte nyũmba kana ariũ a nyina kana aarĩ a nyina kana nyina kana ithe kana ciana kana mĩgũnda nĩ ũndũ wakwa na nĩ ũndũ wa ũhoro ũrĩa mwega,
30 ũtakaamũkĩra maita igana ihinda-inĩ rĩrĩ—nyũmba, ariũ a nyina, aarĩ a nyina, nyina, ciana, na mĩgũnda, hamwe na mĩnyamaro—na aheo muoyo wa tene na tene mũtabarĩre-inĩ wa maũndũ ũrĩa ũroka.
31 No andũ aingĩ arĩa marĩ mbere magaatuĩka a thutha, nao arĩa marĩ thutha matuĩke a mbere.”
32 Na rĩrĩ, hĩndĩ ĩyo maarĩ njĩra-inĩ merekeire Jerusalemu, na Jesu aathiaga arĩ mbere yao, nao nĩ maagegete, na arĩa maamarũmĩrĩire makĩnyitwo nĩ guoya. O rĩngĩ agĩtwara acio Ikũmi na Erĩ keheri-inĩ akĩambĩrĩria kũmeera atĩ no mũhaka maũndũ maya mamũkore:
33 “Tũrorete Jerusalemu, na Mũrũ wa mũndũ nĩ ekũneanwo kũrĩ athĩnjĩri-Ngai arĩa anene na andĩki-Watho. Nao nĩ mekũmũtuĩra oragwo na mamũneane kũrĩ andũ a ndũrĩrĩ,
34 nao mamũnyũrũrie na mamũtuĩre mata, mamũhũũre iboko na mamũũrage, no thutha wa thikũ ithatũ nĩ akaariũka.”
35 Jakubu na Johana ariũ a Zebedi, makĩmũkuhĩrĩria makĩmwĩra atĩrĩ: “Mũrutani, tũrenda ũtũhingĩrie ũrĩa wothe tũgũkũhoya.”
36 Akĩmoria: “Mũkwenda ndĩmwĩkĩre atĩa?”
37 Makĩmũcokeria atĩrĩ: “Twĩtĩkĩrie tũgaaikara ũmwe mwena waku wa ũrĩo na ũcio ũngĩ mwena wa ũmotho, rĩrĩa ũkaagĩa na riri.”
38 No Jesu akĩmeera ũũ: “Inyuĩ mũtiũĩ kĩrĩa mũrahoya. Hihi no mũhote kũnyuĩra gĩkombe kĩrĩa ngũnyuĩra kana kũbatithio na ũbatithio ũrĩa ngũbatithio naguo?”
39 Makĩmũcokeria atĩrĩ: “Ĩĩ no tũhote.” Nake Jesu akĩmeera ũũ: “Gĩkombe kĩrĩa ngũnyuĩra nĩ mũkũnyuĩra, na ũbatithio ũrĩa ngũbatithio, nĩ mũkũbatithio naguo.
40 No rĩrĩ, ha ũhoro wa gũikara mwena wakwa wa ũrĩo na wa ũmotho ti niĩ heanaga, ĩndĩ nĩ wa arĩa mahaarĩrĩirio.”
41 Rĩrĩa acio angĩ ikũmi maaiguire ũhoro ũcio, makĩrakarĩra Jakubu na Johana.
42 No rĩrĩ, Jesu akĩmeta harĩ we, akĩmeera: “Inyuĩ nĩ mũĩ atĩ arĩa monagwo marĩ atongoria a ndũrĩrĩ nĩ metũũgagĩria igũrũ rĩa andũ na arĩa marĩ na ũnene nĩ mahũthagĩra hinya gwathana.
43 Ũguo tiguo inyuĩ mwagĩrĩirũo gũkorũo, no ũrĩa ũkwenda gũtuĩka mũnene gatagatĩ-inĩ kanyu no mũhaka atuĩke ndungata yanyu,
44 nake ũrĩa ũkwenda gũtuĩka wa mbere gatagatĩ-inĩ kanyu no mũhaka atuĩke ngombo ya arĩa angĩ othe.
45 Nĩ gũkorũo Mũrũ wa mũndũ ndookire gũtungatĩrũo, ĩndĩ okire nĩguo atungate, na arute muoyo wake ũtuĩke wa gũkũũra andũ aingĩ.”
46 Magĩcoka magĩkinya Jeriko. No rĩrĩa we na arutwo ake hamwe na kĩrĩndĩ moimaga kũu Jeriko, mũndũ watũire ahoyaga mbeca warĩ mũtumumu wetagwo Baritimayo (mũrũ wa Timayo), aaikarĩte thĩ mũkĩra-inĩ wa njĩra.
47 Rĩrĩa aaiguire atĩ nĩ Jesu ũrĩa Mũnazarini, akĩambĩrĩria kwanĩrĩra akiugaga: “Jesu, Mũrũ wa Daudi, njiguĩra tha!”
48 Nĩ ũndũ ũcio andũ aingĩ makĩambĩrĩria kũmũkũũma makĩmwĩraga akire, no we agĩthiĩ o na mbere kwanĩrĩra: “Mũrũ wa Daudi, njiguĩra tha!”
49 Nĩ ũndũ ũcio Jesu akĩrũgama akiuga: “Mwĩrei oke.” Nao magĩta mũndũ ũcio warĩ mũtumumu, makĩmwĩra: “Gĩa na hinya! Ũkĩra nĩ aragwĩta.”
50 Akĩruta nguo yake ya igũrũ, akĩrũgama na ihenya agĩthiĩ harĩ Jesu.
51 Nake Jesu akĩmũũria atĩrĩ: “Ũkwenda ngwĩkĩre atĩa?” Mũndũ ũcio akĩmwĩra ũũ: “Mũrutani, he ũhoti wa kuona.”
52 Nake Jesu akĩmwĩra: “Thiĩ, wĩtĩkio waku nĩ watũma ũhone.” Na o hĩndĩ ĩyo akĩhota kuona rĩngĩ, na akĩambĩrĩria kũmũrũmĩrĩra.
Tũma
Tũma
NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES IN KIKUYU (MATHAYO-KŨGUŨRĨRIO)
Mariko 10
Gĩkũyũ
Thoma Bibilia Intaneti-inĩ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
KUUMA NGOTHI-INĨ | MAHEENI MAMWE MARUTANAGWO MEGIĨ NGAI
Ma No Ĩgũkũũre Ũkombo-inĩ
Hĩndĩ ĩmwe Jesu arĩ Jerusalemu, nĩ eerire andũ ũhoro wĩgiĩ Ithe, Jehova, na akĩonania morutani ma maheeni marĩa atongoria a ndini maarutanaga. (Johana 8:12-30) Maũndũ marĩa oigire hĩndĩ ĩyo nĩ matũrutaga ũrĩa tũngĩthuthuria morutani marĩa andũ aingĩ metĩkĩtie megiĩ Ngai ũmũthĩ. Jesu oigire ũũ: “Inyuĩ mwatũũra o mwĩtĩkĩtie uuge wakwa, mũrĩ arutwo akwa kũna, na nĩmũkamenya ũhoro-ũrĩa-wa-ma, naguo ũhoro-wa-ma ũmũkũũre ũkombo-inĩ.”—Johana 8:31, 32.
“Mwatũũra o mwĩtĩkĩtie uuge wakwa.” Kũgerera ciugo icio, Jesu nĩ aatuonirie ũrĩa tũngĩmenya kana ũrĩa ndini ĩrarutana nĩ “ũhoro-wa-ma.” Rĩrĩa waigua ũhoro wĩgiĩ Ngai, wagĩrĩirũo kwĩyũria ũũ: ‘Hihi ũhoro ũyũ nĩ ũratwarana na ũrutani wa Jesu na Maandĩko marĩa mangĩ ma Bibilia?’ Wĩgerekanagie na andũ arĩa maathikagĩrĩria Paulo akĩaria na ‘magatuĩragia Maandĩko o mũthenya, mamenye kana maũndũ macio maarutagwo nĩguo maatariĩ.’—Atũmwo 17:11.
Marco, Rosa, na Raymonde, arĩa magwetetwo gĩcunjĩ-inĩ kĩa mbere, nĩ maathuthuririe morutani marĩa meetĩkĩtie na njĩra ya kwĩruta Bibilia hamwe na Aira a Jehova. Hihi meerutire maũndũ marĩkũ?
Marco oigire ũũ: “Mũira wa Jehova ũrĩa watũrutaga Bibilia aahũthagĩra Maandĩko gũcokia kĩũria o gĩothe niĩ na mũtumia wakwa twamũragia. Tũkĩambĩrĩria kwenda Jehova, o na tũkĩgĩa na ũrata wa hakuhĩ na mũtumia wakwa!”
Rosa oigire ũũ: “Mbere-inĩ ndonaga Bibilia ta arĩ o ibuku rĩtungĩtwo nĩ andũ rĩa kũgeria gũtaarĩria ũrĩa Ngai ahaana. O na kũrĩ ũguo, o kahora ngĩambĩrĩria kuona Bibilia nĩ ĩracokia ciũria iria ndakoragwo nacio. Rĩu nĩ ngĩĩte na ũrata wa hakuhĩ na Jehova, na ngamwĩhoka biũ.”
Raymonde oigire ũũ: “Ndaahoire Ngai andeithie ndĩmũmenye. Kahinda kanini thutha ũcio, tũrĩ na mũthuri wakwa tũkĩambĩrĩria kwĩruta Bibilia. Na tũkĩĩruta ma ĩgiĩ Jehova! Nĩ twakenire mũno twataũkĩrũo nĩ ũrĩa Ngai ahaana.”
Bibilia nĩ ĩguũragia morutani ma maheeni megiĩ Ngai; na makĩria ma ũguo ĩgatũguũrĩria ngumo ciake cia magegania. Bibilia nĩ Kiugo gĩake, kĩrĩa aandĩkithirie kũgerera roho, na nĩ gĩtũteithagia “kũmenya maũndũ marĩa Ngai atũtugĩte namo.” (1 Akorintho 2:12) Na githĩ ti wega wĩyonere wee mwene ũrĩa Bibilia ĩcoketie ciũria imwe cia bata ciũragio kaingĩ ciĩgiĩ Ngai, muoroto wake, na ũhoro wĩgiĩ mahinda marĩa mokĩte? Thoma macokio ma ciũria imwe ta icio Rĩarĩro-inĩ rĩa rungu rwa “Morutani ma Bibilia > Macokio ma Ciũria cia Bibilia.” Ningĩ Rĩarĩro-inĩ rĩu, no wandĩke ihoya rĩa kũũria ũrutwo Bibilia, kana ũũrie Mũira wa Jehova itũũra-inĩ rĩanyu akũrute. Tũrĩ na ma atĩ weka ũguo, nĩ ũkuona ũrĩ ũndũ mũhũthũ gũkuhĩrĩria Ngai gũkĩra ũrĩa ũrĩ weciria.


text:
GĨCUNJĨ GĨA KENDA
Hihi Tũratũũra “Matukũ Marĩa ma Kũrigĩrĩria”?
Nĩ maũndũ marĩkũ me matukũ maitũ maarathĩtwo thĩinĩ wa Bibilia?
Kiugo kĩa Ngai kiugaga andũ mangĩkahaana atĩa “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria”?
Nĩ maũndũ marĩkũ mega Bibilia ĩrathĩte megiĩ “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria”?
1. Nĩ kũ tũngĩthoma ũhoro wa mahinda marĩa mokĩte?
HIHI nĩ ũrĩ werorera TV kana ũgathikĩrĩria redio ũkeyũria, ‘Thĩ ĩno yerekeire kũ?’ Maũndũ mooru mekĩkaga hi-na-hi materĩgĩrĩirũo, o ũndũ gũtarĩ mũndũ ũngĩmenya ũrĩa rũciũ gũgaakĩa. (Jakubu 4:
2, 3. Nĩ kĩũria kĩrĩkũ arutwo a Jesu maamũririe, na aamacokeirie atĩa?
2 Jesu Kristo nĩaaririe ũhoro wa Ũthamaki wa Ngai, ũrĩa arĩ guo ũkaanina waganu na ũtue thĩ paradiso. (Luka 4:
3 Tũtanathuthuria ũira wa kuonania tũratũũra “ithirĩro rĩa mahinda maya,” reke twĩcirie hanini ũhoro wa mbaara ĩrĩa gũtarĩ mũndũ ũngĩahotire kũmĩona. Yarũĩirũo matu-inĩ kũrĩa gũtonekaga, na moimĩrĩro mayo nĩ matũhutagia.
MBAARA IGŨRŨ
4, 5. (a) Nĩ kĩĩ gĩekĩkire igũrũ Jesu atuĩka Mũthamaki o ũguo? (b) Kũringana na Kũguũrĩrio 12:
4 Gĩcunjĩ gĩa 8 kĩa ibuku rĩrĩ nĩgĩataarĩirie atĩ Jesu Kristo aambĩrĩirie gũthamaka kũu igũrũ mwaka wa 1914. (Danieli 7:
5 Ta rora moimĩrĩro ma mbaara ĩo ya igũrũ. Nĩ ũndũ wa marakara make-rĩ, Shaitani angĩareheire andũ a gũkũ thĩ mathĩna. O ta ũrĩa ũkuona-rĩ, rĩu tũratũũra kahinda kau ka mathĩna. No gatigũkorũo karĩ karaihu, no “ihinda inyinyi” tu. O na Shaitani nĩoĩ ũguo. Bibilia ĩtaga kahinda kau “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria.” (2 Timotheo 3:1) Kaĩ no tũgĩkene nĩ gũkorũo atĩ Ngai ica ikuhĩ nĩ arĩthengia wathani wa Mũcukani kuuma gũkũ thĩ ĩ! Reke twĩcirie mamwe ma maũndũ marĩa maarathĩtwo thĩinĩ wa Bibilia marĩa marekĩka ũmũthĩ ũyũ. Monanagia atĩ tũratũũra matukũ-inĩ marĩa ma kũrigĩrĩria, na atĩ ica ikuhĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkũrehe irathimo itarĩ mũthia kũrĩ arĩa mendete Jehova. O mbere-rĩ, reke tũthuthurie maũndũ mana ma marĩa Jesu oigire makonania atĩ tũratũũra matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria.
MAŨNDŨ MA KUONANIA MATUKŨ MARĨA MA KŨRIGĨRĨRIA
6, 7. Ũrathi wa Jesu wĩgiĩ mbaara na ng’aragu ũrahinga atĩa ũmũthĩ?
6 “Rũrĩrĩ o rũrĩrĩ rũgokĩrĩra rũrĩa rũngĩ, na o ũthamaki ũũkĩrĩre ũrĩa ũngĩ.” (Mathayo 24:7) Andũ milioni nyingĩ nĩmoragĩtwo mbaara-inĩ thĩinĩ wa kahinda ka mĩaka 100 mĩhĩtũku. Mwandĩki ũmwe wa maũndũ ma tene Mũngeretha aandĩkire ũũ: “Kuuma mwaka wa 1900 nginya 1999, nĩrĩo kwarĩ na njũragano nyingĩ mũno thĩinĩ wa maũndũ ma tene yothe marĩa maandĩke. . . . Yaarĩ mĩaka 100 ya mbaara ĩtarathira tondũ kũndũ kũingĩ thĩinĩ wa thĩ gwakoragwo na mbaara o tiga mahinda manyinyi makuhĩ.” Riboti ya kĩama kĩa Worldwatch ĩkuuga ũũ: “Andũ arĩa maakuire mbaara-inĩ mĩaka 100 mĩhĩtũku nĩ maita matatũ ma arĩa manakua mbaara-inĩ ciothe cia mĩaka 1,900 ĩrĩa yaarĩ mbere ĩyo.” Andũ makĩria ma milioni 100 nĩmakuĩte nĩ ũndũ wa mbaara kuuma mwaka wa 1914. Andũ milioni nyingĩ manakorũo na kĩeha na ruo nĩ gũkuĩrũo nĩ endwa ao nĩ ũndũ wa mbaara. Hihi o nawe nĩ ũrĩ wakuĩrũo na njĩra ĩo nĩ mũndũ wendete.
7 Nĩ “gũkagĩa na ng’aragu.” (Mathayo 24:7) Athuthuria moigaga atĩ nĩ gũkoretwo na wongerereku mũnene wa irio thĩinĩ wa mĩaka 30 mĩthiru. O na kũrĩ ũguo-rĩ, ng’aragu no ĩrathiĩ na mbere tondũ andũ aingĩ matirĩ na handũ mangĩkũria irio, kana mbeca njiganu cia kũgũra irio. Andũ milioni nyingĩ makoragwo na ng’aragu hĩndĩ ciothe. Kĩama kĩa Ũgima wa Mwĩrĩ gĩa Thĩ (WHO) kiugaga atĩ harĩ ciana makĩria ma milioni ithano iria ikuaga o mwaka-rĩ, nyingĩ ikuaga nĩ ũndũ wa kwaga irio njagĩrĩru.
8, 9. Nĩ kĩĩ kĩronania atĩ morathi ma Jesu megiĩ ithingithia na mĩrimũ nĩmahingĩte?
8 “Nĩgũkagĩa ithingithia nene.” (Luka 21:11) Kũringana na kĩama gĩa gũthuthuria ithingithia kĩa Amerika-rĩ, kuuma mwaka wa 1990, gũkoretwo na ithingithia ta 17 ũguo o mwaka ciĩ na hinya wa gũthũkia nyũmba na gwatũra thĩ. O mwaka nĩgũkoragwo na ithingithia ciĩ na hinya wa kũmomora nyũmba biũ. Kĩhumo kĩngĩ kiugaga ũũ: “Ithingithia ciũragĩte andũ ngiri magana maingĩ mĩaka 100 mĩthiru na ũthii wa na mbere ũnyihĩtie ikuũ o hanini tu.”
9 “Nĩgũkagĩa . . . mĩrimũ mĩũru ĩrĩa ĩrehaga mũthiro.” (Luka 21:11) O na gũtuĩka ũrigitani nĩ ũthiĩte na mbere-rĩ, mĩrimũ ya tene na ya rĩu no ĩranyarira andũ. Riboti ĩmwe yuugĩte atĩ mĩrimũ 20 ĩrĩa yũĩkaine wega ta TB, malaria, na mũrimũ wa kũharũo na gũtahĩka, nĩ ĩingĩhĩte mũno ica ikuhĩ, na ĩngĩ ĩna hinya kũhonio nĩ ndawa. Mĩrimũ ta 30 ũguo mĩerũ nĩyumĩrĩte. Ĩmwe yayo ndĩrĩ kĩhonia na nĩyũragaga andũ.
ANDŨ A MATUKŨ MA KŨRIGĨRĨRIA
10. Nĩ maũndũ marĩkũ magwetetwo thĩinĩ wa 2 Timotheo 3:
10 Hamwe na gũtaarĩria maũndũ marĩa maarĩ mekĩke gũkũ thĩ-rĩ, Bibilia nĩyaarathĩte atĩ matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria mĩthiĩre ya andũ nĩĩngĩkagarũrũka. Mũtũmwo Paulo nĩ ataarĩirie ũrĩa andũ mangĩgakorũo mahaana. Tũthomaga ũũ thĩinĩ wa 2 Timotheo 3:
marĩ eendi
endi mbia
matekũigua aciari ao
matarĩ atheru
maagĩte wendani ũrĩa wa ndũire
matoĩ kwĩgirĩrĩria
marĩ eĩ
makĩenda gwĩkenia gũkĩra ũrĩa mendaga Ngai
magĩĩtua ta meamũrĩire Ngai, no kũrega makaregaga hinya ũrĩa uumaga ũhoro-inĩ ũcio
11. Thaburi 92:7 yugaga andũ arĩa amaramari nĩ atĩa mageekwo?
11 Andũ hihi nĩ mahaanĩte ũguo itũũra rĩanyu? Hatarĩ nganja nĩguo mahaana. Andũ arĩa me na mĩtugo mĩũru marĩ kũndũ guothe. Ũndũ ũcio ũronania atĩ ica ikuhĩ Ngai nĩ ekuoya ikinya, tondũ Bibilia yuugĩte ũũ: “Rĩrĩa andũ arĩa amaramari mekũhamba ta ria, acio othe eki maũndũ ma waganu magagĩcanũka-rĩ, gĩtũmi no getha kũninwo makaninwo kinya tene na tene.”
MAŨNDŨ MEGA MATUKŨ-INĨ MA KŨRIGĨRĨRIA!
12, 13. “Ũmenyi” wa ma wongererekete atĩa ‘hĩndĩ ĩno ya ithirĩro’?
12 Nĩ ma matukũ ma kũrigĩrĩria maiyũirũo nĩ mathĩna, o ta ũrĩa Bibilia yaarathĩte. No o na thĩ ĩno yaiyũrũo nĩ mathĩna ũguo-rĩ, kũrĩ na maũndũ mega marathiĩ na mbere harĩ athathaiya a Jehova.
13 Ibuku rĩa Bibilia rĩa Danieli riugaga ũũ: ‘Ũmenyi nĩũkongerereka ũingĩhe.’ Ũcio nĩ ũmenyo ũrĩa wa ma ũkoniĩ Ngai. Ũndũ ũcio ũngĩkahaanĩka rĩ? “Hĩndĩ ĩrĩa [ya] ithirĩro.” (Danieli 12:4) Makĩria kuuma mwaka wa 1914, Jehova nĩateithĩtie arĩa meriragĩria na ma kũmũtungatĩra mongerere ũmenyo wao wa Bibilia. Nĩmathiĩte mamenyete makĩria ma cia bata ikoniĩ rĩĩtwa rĩa Ngai na itanya rĩake, igongona rĩa ũkũũri rĩa Jesu Kristo, ũrĩa akuũ matariĩ, na iriũka. Ningĩ-rĩ, athathaiya a Jehova nĩmerutĩte gũtũũra na njĩra ĩkũmaguna na ĩragoocithia Ngai. O na ningĩ nĩ mataũkĩirũo wega nĩ bata wa Ũthamaki wa Ngai na ũrĩa ũgaathondeka maũndũ magĩre gũkũ thĩ. Mekaga atĩa na ũmenyo ũcio? Kĩũria kĩu gĩgũtũtwara harĩ ũrathi ũngĩ ũrahinga matukũ-inĩ maya ma kũrigĩrĩria.
14. Ũhoro mwega wa Ũthamaki ũhunjĩtio nginya kũ ũmũthĩ, na nĩa maraũhunjia?
14 Thĩinĩ wa ũrathi wake wĩgiĩ “ithirĩro rĩa mahinda maya,” Jesu Kristo oigire ũũ: “Ũhoro-ũyũ-Mwega wa ũthamaki nĩũkahunjio thĩ yothe.” (Mathayo 24:
ŨKUOYA IKINYA RĨRĨKŨ?
15. (a) Nĩwĩtĩkĩtie atĩ tũratũũra matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria? Nĩkĩ? (b) “Ithirĩro” rĩgakorũo na moimĩrĩro marĩkũ harĩ arĩa makararagia Jehova na harĩ arĩa mathĩkagĩra wathani wa Ũthamaki wa Ngai?
15 Tondũ ũrathi mũingĩ wa Bibilia nĩ ũrahinga ũmũthĩ-rĩ, we ndũkuona atĩ tũratũũra matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria? Rĩrĩa ũhoro mwega ũkahunjio nginya Jehova aiganĩre-rĩ, nĩrĩo “ithirĩro” rĩgaakinya hatarĩ nganja. (Mathayo 24:14) “Ithirĩro” nĩ kuuga hĩndĩ ĩrĩa Ngai akeeheria waganu thĩ. Jehova akaahũthĩra Jesu na araika me hinya kwananga arĩa othe mamũkararagia na rũtũrĩko. (2 Athesalonike 1:
16. Wagĩrĩirũo gũkorũo ũgĩĩka atĩa?
16 Tondũ mũthia wa mũtabarĩre wa Shaitani ũrĩ hakuhĩ-rĩ, twagĩrĩirũo nĩ kwĩyũria atĩrĩ, ‘Njagĩrĩirũo nĩ gũkorũo ngĩĩka atĩa?’ Wagĩrĩirũo gũthiĩ na mbere kwĩruta makĩria igũrũ rĩgiĩ Jehova na ũrĩa endaga twĩke. (Johana 17:3) Wĩrute Bibilia na kĩyo. Gĩa na hũthĩra ya kũũnganaga hingo ciothe na arĩa merutanagĩria gwĩka wendi wa Jehova. (Ahibirania 10:
17. Kwanangwo kwa arĩa aganu gũkaahobanĩria andũ aingĩ nĩkĩ?
17 Jesu nĩaarathire atĩ andũ aingĩ nĩmangĩkaarega ũira wa kuonania tũratũũra matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria. Kwanangwo kwa arĩa aganu gũgakinya hi-na-hi na gũterĩgĩrĩirũo. Andũ aingĩ makaahobanĩrio o ta ũrĩa mũici ahobanagĩria andũ ũtukũ. (1 Athesalonike 5:2) Jesu aaheanire mũkaana ũyũ: “Ta ũrĩa gwatariĩ matukũ ma Nuhu, no taguo gũũka kwa Mũrũ wa mũndũ gũkahaana. Nĩ gũkorũo, o ta ũrĩa gwatariĩ matukũ marĩa maarĩ mbere ya kĩguũ kĩrĩa kĩnene, o rĩrĩa andũ maarĩaga, na maanyuaga, na maagũranaga, na mendagia airĩtu ao, o nginya mũthenya ũrĩa Nuhu aatonyire thabina, nao matiamenyire kinya rĩrĩa kĩguũ kĩu kĩnene gĩokire gĩkĩmatwara othe-rĩ; o ũguo noguo gũũka kwa Mũrũ wa mũndũ gũkahaana.”
18. Nĩ mũkaana ũrĩkũ ũrĩa Jesu aaheanire twagĩrĩirũo nĩ kuoya na ũritũ?
18 Kwoguo-rĩ, Jesu eerire athikĩrĩria ake ũũ: “Ĩndĩ wĩmenyagĩrĩrei arĩ inyuĩ, nĩ getha ngoro cianyu itikanakorũo ititikithĩtio ũrĩi, na ũrĩu, na mĩhang’o ya muoyo ũyũ, naguo mũthenya ũcio ũmũhobanĩrie narua ta arĩ mũtego: nĩ gũkorũo nĩũkahobanĩria andũ arĩa othe magakorũo matũire gũkũ thĩ guothe. No rĩrĩ, ikaragai mwĩiguĩte mahinda mothe, mũkĩhoyaga Ngai nĩ getha mũkahota kũhonoka maũndũ-inĩ macio mothe magoka, na mũhote kũrũgama [mwĩtĩkĩrĩkĩte] mbere ya Mũrũ wa mũndũ.” (Luka 21:
^ kĩb. 4 Ha ũhoro wa kuonania atĩ Mikaeli nĩ rĩĩtwa rĩngĩ rĩa Jesu Kristo-rĩ, thoma Ũhoro Muongerere karatathi-inĩ ka 218-219.
Wĩrute Makĩria
MŨBANGO WA KWĨRUTA BIBILIA
Wagĩrĩirũo Kwĩruta Bibilia Nĩkĩ?
Bibilia nĩ ĩteithĩtie andũ milioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ yothe kuona macokio ma ciũria nditũ ũtũũro-inĩ. Wee no wende gũkorũo ũrĩ ũmwe wao?


text:
GĨCUNJĨ GĨA GATANDATŨ
Akuũ Marĩ Kũ?
Gũtuĩkaga atĩa harĩ ithuĩ rĩrĩa twakua?
Tũkuaga nĩkĩ?
Hihi kũmenya ma ĩkoniĩ gĩkuũ no kũhorerie ngoro?
1-3. Nĩ ciũria irĩkũ andũ meyũragia ciĩgiĩ gĩkuũ, na ndini mwanya-mwanya iheanaga macokio marĩkũ?
ICIO nĩ ciũria andũ maaneciria ũhoro wa cio ihinda rĩa mĩaka ngiri nyingĩ. Nĩ ciũria cia bata. Ithuothe gũtekũmakania kũrĩa tuumĩte kana tũrĩ a, macokio ma cio nĩ makoniĩ o mũndũ o mũndũ.
2 Thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 5 nĩtwaarĩrĩirie ũrĩa igongona rĩa ũkũũri rĩa Jesu Kristo rĩahingũrire njĩra ya muoyo wa tene na tene. Ningĩ nĩtwerutire atĩ Bibilia nĩ ĩrathĩte hĩndĩ “gĩkuũ [gĩtarĩ] hingo gĩgacoka kũgĩa.” (Kũguũrĩrio 21:4) No kahinda-inĩ gaka-rĩ, ithuothe nĩtũkuaga. Mũthamaki mũũgĩ Suleimani oigire ũũ: “Arĩa me muoyo no moĩ atĩ nĩmagakua.” (Kohelethu 9:5) Tũgeragia gũtũũra kahinda kanene o ũrĩa kwahoteka. Ĩndĩ no twĩyũragia ũrĩa gũkahaanĩka harĩ ithuĩ twakua.
3 Rĩrĩa endwa aitũ maakua-rĩ, nĩtũcakayaga. Na no tũũrie: ‘Nĩ atĩa kũhaanĩkĩte harĩ o? Nĩ maranyamarĩka? Nĩmaratuona? No tũmateithie? Nĩ tũkaamona rĩngĩ o rĩ?’ Ndini mwanya-mwanya iheanaga macokio matiganĩte ma ciũria icio. Imwe irutanaga atĩ watũũra wĩ mũthingu-rĩ, ũgaathiĩ matu-inĩ, no watũũra wĩ mwĩhia-rĩ, ũgaikio mwaki-inĩ. Ndini ingĩ irutanaga atĩ andũ maakua, mathiaga gũtũũra marĩ maroho hamwe na maguka mao. Na harĩ ndini ingĩ irutanaga atĩ akuũ mathiaga na gũkũ thĩ gũcirithio na thutha ũcio magaciarũo mena mĩĩrĩ ĩngĩ.
4. Nĩ ũndũ ũrĩkũ ũmwe wa mũthingi wĩgiĩ gĩkuũ ndini nyingĩ ikoragwo naguo?
4 Ũrutani ũcio wothe wa ndini ũkoragũo na ũndũ ũmwe wa mũthingi; atĩ nĩ harĩ kĩndũ thĩinĩ witũ gĩtakuaga rĩrĩa mwĩrĩ wakua. Kũringana na hakuhĩ ndini ciothe cia tene na cia rĩu-rĩ, tũthiaga na mbere gũtũũra tene na tene na njĩra ya mũthemba mũna, twĩna ũhoti wa kuona, kũigua, na gwĩciria. No ũndũ ũcio ũngĩhoteka atĩa? Ũhoti witũ wa kuona, kũigua, o na gwĩciria ũkoragwo wĩhocetie harĩ tombo. Mũndũ aakua tombo no gũtiga ũtigaga kũruta wĩra. Kĩririkano, ũhoti witũ wa kwenda kana kũmena, kuona, kũigua, na gwĩciria-rĩ, itithiaga na mbere kũruta wĩra ciĩ ciki na njĩra ya magegania. Ũhoti ũcio nĩ ũthiraga rĩrĩa tombo wakua.
GŨTUĨKAGA ATĨA KŨNA RĨRĨA MŨNDŨ AAKUA?
5, 6. Bibilia ĩrutanaga atĩa igũrũ rĩgiĩ ũrĩa akuũ matariĩ?
5 Ũrĩa gũtuĩkaga mũndũ aakua ti ũndũ wa kĩriga harĩ Jehova, Mũũmbi wa tombo. Nĩ oĩ ũũma, na nĩ ataarĩirie ũrĩa akuũ matariĩ, thĩinĩ wa Kiugo gĩake, Bibilia. Bibilia ĩrutanaga ũũ ĩtekũhitha: Mũndũ aakua nĩ athira. Gĩkuũ nĩ mũgarũ wa gũtũũra. Akuũ mationaga kana makaigua kana mageciria. Gũtirĩ kĩndũ o na kĩmwe thĩinĩ witũ gĩtigagwo kĩ muoyo rĩrĩa mwĩrĩ wakua. Tũtikoragwo na muoyo kana roho ũtakuaga. *
6 Thutha wa Suleimani kuuga atĩ arĩa me muoyo nĩmoĩ atĩ nĩmagaakua-rĩ, aandĩkire ũũ: “Arĩa makuĩte-rĩ, matirĩ ũndũ moĩ.” Agĩcoka agĩthathaũra igũrũ rĩa ma ĩyo ya mũthingi akiuga atĩ akuũ matingĩhota kwenda kana kũmena, na atĩ “mbĩrĩra-inĩ, gũtirĩ wĩra ũrutagwo kuo, gũtirĩ rĩĩciria, kana ũmenyi, o na kana ũũgĩ.” (Kohelethu 9:
ŨRĨA JESU OIGIRE WĨGIĨ GĨKUŨ
7. Jesu aataarĩirie atĩa ũrĩa gĩkuũ gĩtariĩ?
7 Jesu Kristo nĩ aaririe ũhoro wa ũrĩa akuũ matariĩ. Ekire ũguo igũrũ rĩgiĩ Lazaro, mũndũ oĩ wega, ũrĩa warĩ mũkuũ hĩndĩ ĩo. Jesu akĩĩra arutwo ake ũũ: “Mũrata witũ Lazaro nĩakomete toro.” Arutwo ake meeciragia Jesu oigaga atĩ Lazaro aahuurũkĩte, akomete akĩhona. No tiguo kwarĩ. Jesu akĩmataarĩria ũũ: “Lazaro nĩakuĩte.” (Johana 11:
8. Tũmenyaga atĩa atĩ Ngai ndaatanyĩte andũ makuage?
8 Hihi Ngai nĩ aatanyĩte andũ makuage kuuma o kĩambĩrĩria? Ti guo o na hanini! Jehova oombire mũndũ atũũre tene na tene gũkũ thĩ. O ta ũrĩa twerutire hau thutha thĩinĩ wa ibuku rĩrĩ-rĩ, Ngai aigire mũndũrũme na mũtumia wa mbere thĩinĩ wa paradiso thaka. Akĩmarathima na ũgima mũkinyanĩru wa mwĩrĩ. Jehova aamendagĩra wega mũtheri. Hihi nĩ kũrĩ mũciari mwendani ũngĩenda ciana ciake inyamarĩke nĩ ũndũ wa mathĩna ma ũkũrũ na gĩkuũ? Nĩ ma hatirĩ! Jehova nĩ eendete ciana ciake na eendaga igĩe na gĩkeno gĩtarĩ na mũthia gũkũ thĩ. Bibilia yugaga ũũ igũrũ rĩgiĩ andũ: ‘[Jehova] eekĩrire hĩndĩ ĩtarĩ mũthia ngoro-inĩ ciao.’ (Kohelethu 3:
KĨRĨA GĨTŨMAGA ANDŨ MAKUE
9. Nĩ ũndũ ũrĩkũ Jehova aagirĩtie Adamu, na watho ũcio ndwarĩ mũritũ kũrũmĩrĩra nĩkĩ?
9 Andũ magĩkuaga nĩkĩ? Nĩguo tuone icokio-rĩ, no nginya twĩcirie ũrĩa kwahaanĩkire rĩrĩa kwarĩ na mũndũrũme ũmwe na mũtumia ũmwe thĩinĩ wa thĩ. Bibilia ĩtaaragĩria ũũ: “Jehova Ngai agĩtũma [tĩri] ũmere mũtĩ o wothe wa kwendeka ũkĩonwo, na ũrĩa mwega wa kuuma irio.” (Kĩambĩrĩria 2:9) No harĩ ũndũ ũmwe maagirĩtio. Jehova eerire Adamu ũũ: “Mũtĩ o wothe ũrĩa wĩ mũgũnda ũyũ-rĩ, nĩũrekereirio ũũrĩage; no rĩrĩ, mũtĩ ũrĩa wa kũmenyithania wega o na ũũru, ndũkanaũrĩe, nĩ gũkorũo mũthenya ũrĩa ũkaũrĩa, no mũhaka ũgakua.” (Kĩambĩrĩria 2:
10, 11. (a) Adamu na hawa maagire gwathĩkĩra Ngai atĩa? (b) Kwaga gwathĩka kũu kwao kwarĩ mehia maritũ nĩkĩ?
10 Nĩ ũndũ wa kĩeha atĩ andũ acio erĩ a mbere maathurire kwaga gwathĩkĩra Jehova. Akĩaria kũgerera nyamũ-ya-thĩ, Shaitani ooririe Hawa ũũ: “Anga Ngai nĩoigĩte atĩ mũtikanarĩe mũtĩ o na ũmwe wa mũgũnda ũyũ?” Hawa agĩcokia: “Maciaro ma mĩtĩ ya mũgũnda ũyũ, tũrĩ etĩkĩrie kũmarĩa; no rĩrĩ, ha ũhoro wa maciaro ma mũtĩ ũrĩa wĩ mũgũnda gatagatĩ-rĩ, Ngai oigĩte atĩrĩ, Mũtikanamarĩe, o na kana mũmahutie, nĩ getha mũtigakue.”
11 “Aca, ti atĩ no mũhaka mũgakua,” nĩguo Shaitani oigire. “Ngai nĩoĩ atĩ mũthenya ũrĩa mũkamarĩa, hĩndĩ ĩo maitho manyu nĩmakahingũka, mũtuĩke o ta Ngai, mũmenyage wega o na ũũru.” (Kĩambĩrĩria 3:
12. Nĩ kĩĩ kĩngĩtũteithia kũmenya ũrĩa Jehova aiguire rĩrĩa Adamu na Hawa maamũkararirie?
12 No tũheane ngerekano ĩno: Ũngĩigua atĩa ũngĩrera na ũtungate mwana acoke akũremere na njĩra ĩkuonania atĩ ndagũtĩĩte kana gũkwenda? Ũndũ ũcio no ũgũtuurie ngoro mũno. Ta wĩcirie ũrĩa Jehova angĩkorũo aatuurirũo rĩrĩa Adamu na Hawa maamũkararirie.
13. Jehova oigire kũngĩatuĩkire atĩa kũrĩ Adamu aakua, na ũguo nĩ kuuga atĩa?
13 Jehova ndaarĩ na gĩtũmi gĩa kũiga aremi acio Adamu na Hawa tene na tene. Nĩ maakuire o ta ũrĩa Ngai oigĩte kũngĩatuĩkire. Adamu na Hawa magĩthira. Matiathire gũtũũra kũndũ kũngĩ marĩ maroho. Tũĩ ũguo nĩ ũndũ wa ũrĩa Jehova eerire Adamu thutha wa kũmũmenyithia ũremi wake. Ngai oigire ũũ: “Ũgacoka tĩri-inĩ; nĩ gũkorũo nĩkuo warutirũo; amu wee ũrĩ o rũkũngũ, ningĩ ũgacoka ũtuĩke o rũkũngũ.” (Kĩambĩrĩria 3:
14. Tũkuaga nĩkĩ?
14 Adamu na Hawa mangĩrĩ muoyo ũmũthĩ, no nĩmaakuire tondũ nĩmaathurire kwaga gwathĩkĩra Ngai, na kwoguo makĩhia. Tũkuaga nĩ gũkorũo wĩhia wa Adamu o hamwe na gĩkuũ, nĩciatambirio kũrĩ njiaro ciake ciothe. (Aroma 5:
KŨMENYA ŨŨMA ŨKONIĨ GĨKUŨ KŨRĨ NA ŨGUNI
15. Kũmenya ũũma wĩgiĩ gĩkuũ kũngĩkũhoreria ngoro nĩkĩ?
15 Ũrutani wa Bibilia wĩgiĩ ũrĩa akuũ matariĩ nĩ wa kũhoreria ngoro. O ta ũrĩa twonire, akuũ matiguaga ruo kana gũtangĩka. Hatirĩ gĩtũmi gĩa kũmetigĩra, tondũ gũtirĩ ũndũ mangĩtwĩka. Gũtirĩ ũndũ tũngĩmateithia naguo, nao matingĩtũteithia. Tũtingĩhota kũmaarĩria nao matingĩhota gũtwarĩria. Atongoria aingĩ a ndini mahenanagia atĩ no mahote gũteithia arĩa makuĩte, na andũ arĩa metĩkagia atongoria ta acio nĩ mamarĩhaga. No kũmenya ũũma nĩgũtũgitagĩra tũtikaheenio nĩ arĩa marutanaga maheni ta macio.
16. Nũũ ũthũkĩtie morutani ma ndini nyingĩ, na ekĩte ũguo na njĩra ĩrĩkũ?
16 Hihi ndini yaku nĩ ĩtĩkanĩtie na ũrĩa Bibilia ĩrutanaga igũrũ rĩgiĩ akuũ? Nyingĩ itiĩtĩkanĩtie. Nĩkĩ? Tondũ morutani maacio nĩ mathũkĩtio nĩ Shaitani. Ahũthagĩra ndini cia maheni gũtũma andũ metĩkie atĩ mwĩrĩ wao wakua, nĩ magaathiĩ na mbere gũtũũra kũndũ kũngĩ marĩ maroho. Macio nĩmo maheeni marĩa Shaitani atukanagia na mangĩ nĩguo agarũre andũ matige Jehova Ngai. Ekaga ũguo atĩa?
17. Nĩkĩ gĩtũmaga ũrutani wa kũhĩa icua-inĩ tene na tene ũnyararithie Jehova?
17 O ta ũrĩa twonire hau thutha, ndini imwe irutanaga atĩ mũndũ atũũra e mwĩhia-rĩ, aakua agathiĩ icua-inĩ atũũre ahĩaga tene na tene. Ũrutani ũcio nĩ wa kũnyararithia Ngai. Jehova nĩ Ngai wa wendani na ndangĩherithia andũ na njĩra ĩyo. (1 Johana 4:8) Ũngĩigua atĩa igũrũ rĩgiĩ mũndũ ũherithĩtie mwana wake mũremi na njĩra ya kũmũikia moko mwaki-inĩ? Hihi no ũhe mũndũ ta ũcio gĩtĩo? O na no wende nginya kũmũmenya? Aca, o na hanini! Ũngĩona arĩ mũndũ ũtaarĩ na tha o na hanini. Shaitani eendaga twĩtĩkie atĩ Jehova aherithagia andũ mwaki-inĩ tene na tene
18. Gũthathaiya akuũ kuumanĩte na maheni marĩkũ ma ndini?
18 Shaitani ningĩ nĩ ahũthagĩra ndini imwe kũrutana atĩ andũ maakua matuĩkaga maroho magĩrĩirũo kũheo gĩtĩo nĩ arĩa me muoyo. Kũringana na ũrutani ũcio-rĩ, maroho ma akuũ no matuĩke arata eega kana thũ njũru. Andũ aingĩ nĩ metĩkagia maheni macio. Nĩ metigĩrĩte akuũ mũno na makamahe gĩtĩo na kũmathathaiya. Ngũrani na ũguo-rĩ, Bibilia ĩrutanaga atĩ akuũ nĩ toro marĩ na atĩ twagĩrĩirũo nĩ gũthathaiya o Ngai wa ma wiki tu, Jehova, Mũtũũmbi na Mũtũhei.
19. Kũmenya ma ĩkoniĩ gĩkuũ gũtũteithagia gũtaũkĩrũo nĩ ũrutani ũrĩkũ ũngĩ wa Bibilia?
19 Kũmenya ma ĩkoniĩ akuũ nĩ gũkũgitagĩra ndũkahĩtithio nĩ maheni ma ndini. Ningĩ nĩgũgũteithagia gũtaũkĩrũo nĩ morutani mangĩ ma Bibilia. Kwa ngerekano, rĩrĩa wamenya atĩ andũ matithiaga gĩikaro kĩa roho maakua-rĩ, kĩĩranĩro kĩa muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa paradiso gũkũ thĩ nĩ kĩgĩaga na gĩtũmi kĩega harĩ wee.
20. Nĩ kĩũria kĩrĩkũ tũkwarĩrĩria thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ kĩrũmĩrĩire?
20 Tene mũno-rĩ, mũthuri mũthingu wetagwo Ayubu oririe ũũ: “Mũndũ aakua-rĩ, nĩkũngĩhoteka acoke muoyo rĩngĩ?” (Ayubu 14:14) Hihi mũndũ ũtarĩ muoyo ũkomete gĩkuũ-inĩ no acokio muoyo rĩngĩ? Ũrutani wa Bibilia wĩgiĩ ũndũ ũcio nĩ ũhooragĩria ngoro mũno, o ta ũrĩa gĩcunjĩ gĩkĩ kĩrũmĩrĩire gĩkuonania.
^ kĩb. 5 Rora Ũhoro Muongerere karatathi ka 208-211 harĩa ciugo “muoyo” na “roho” citaarĩirio.


text:
Mbaara ya Hari-Magedoni nĩ Kĩĩ?
Macokio ma Bibilia
Mbaara ya Hari-Magedoni nĩ mbaara ya mũthia gatagatĩ ka thirikari cia andũ na Ngai. Thirikari icio o hamwe na arĩa macinyitaga mbaru itũire ikararagia Ngai nginya rĩu na njĩra ya kũrega kwĩnyihĩria wathani wake. (Thaburi 2:2) Mbaara ya Hari-Magedoni nĩ ĩkaaniina wathani wa andũ.—Danieli 2:44.
Kiugo “Hari-Magedoni” kĩonekaga o riita rĩmwe Bibilia-inĩ thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 16:16. Ibuku rĩa Kũguũrĩrio rĩonanagia na njĩra ya ũrathi atĩ “athamaki a mabũrũri mothe” nĩ magaacokanĩrĩrio “kũndũ kũrĩa gwĩtagwo na Kĩhibirania, Hari-Magedoni” nĩ ũndũ wa “mbaara ya mũthenya ũrĩa mũnene wa Ngai, Mwene-Hinya-Wothe.”—Kũguũrĩrio 16:14.
Nĩa makaarũa Hari-Magedoni? Jesu Kristo nĩwe ũgaatongoria mbũtũ ya igũrũ nĩguo ahoote thũ cia Ngai. (Kũguũrĩrio 19:11-16, 19-21) Thũ icio nĩ hamwe na andũ arĩa makararagia wathani wa Ngai na arĩa mamũnyararaga.—Ezekieli 39:7.
Hihi Hari-Magedoni ĩkaarũĩrũo mabũrũri-inĩ ma irathĩro? Aca. Mbaara ya Hari-Magedoni ndĩkaarũĩrũo gĩcigo-inĩ kĩmwe, no ĩgaakorũo thĩinĩ wa thĩ yothe.—Jeremia 25:32-34; Ezekieli 39:17-20.
Hari-Magedoni (Kĩhibirania Har Meghiddohnʹ), nĩ kuuga “Kĩrĩma kĩa Megido.” Megido rĩarĩ itũũra rĩa Isiraeli ya tene. Historĩ nĩ ĩgwetaga ũhoro wa mbaara ciarũĩirũo hakuhĩ na itũũra rĩu, na imwe nĩ ciandĩkĩtwo thĩinĩ wa Bibilia. (Atiirĩrĩri Bũrũri 5:19, 20; 2 Athamaki 9:27; 23:29) No rĩrĩ, Hari-Magedoni ndĩngĩkorũo ĩrũgamĩrĩire handũ hau hakuhĩ na Megido. Hau hatikoragwo na kĩrĩma kĩnene, na Gĩtuamba kĩa Jezireeli gĩothe kĩrĩa kĩrĩ hakuhĩ naho gĩtingĩiganĩra arĩa magaakorũo makĩrũa na Ngai. Ithenya rĩa ũguo, Hari-Magedoni nĩ ũndũ wa thĩ yothe, ndũrĩrĩ igĩcokanĩrĩra kuonania mũrũgamo wacio wa mũthia wa kũregana na wathani wa Ngai.
Maũndũ magaakorũo matariĩ atĩa hĩndĩ ya mbaara ya Hari-Magedoni? O na gũtuĩka tũtiũĩ ũrĩa Ngai akaahũthĩra hinya wake, nĩ agaakorũo na maũndũ o ta marĩa aahũthagĩra tene, ta mbura ya mbembe, ithingithia, mbura ya mũiyũro, mwaki na ũbiriti, heni, na mĩrimũ. (Ayubu 38:22, 23; Ezekieli 38:19, 22; Habakuku 3:10, 11; Zekaria 14:12) Nĩ ũndũ wa gũtukanĩrũo, thũ imwe cia Ngai nĩ ikooragana cio nyene, no mũthia-inĩ nĩ ikaamenya atĩ nĩ Ngai ũrarũa nacio.—Ezekieli 38:21, 23; Zekaria 14:13.
Hihi Hari-Magedoni nĩ ĩkaaniina thĩ? Ndĩkaanina thĩ ĩno tũikaraga, tondũ nĩyo mũciĩ wa andũ wa tene na tene. (Thaburi 37:29; 96:10; Kohelethu 1:4) Ithenya rĩa kũniina andũ, Hari-Magedoni nĩ kũmahonokia ĩkaamahonokia, tondũ “kĩrĩndĩ kĩnene” kĩa ndungata cia Ngai nĩ gĩkaahonoka.—Kũguũrĩrio 7:9, 14; Thaburi 37:34.
Makĩria ma kũrũgamĩrĩra thĩ ĩno tũikaraga, rĩmwe na rĩmwe kiugo “thĩ,” thĩinĩ wa Bibilia kĩrũgamagĩrĩra andũ arĩa makararagia Ngai. (1 Johana 2:15-17) Na njĩra ĩyo, Hari-Magedoni nĩ ĩkaarehe “ithirĩro rĩa thĩ.”—Mathayo 24:3, The Holy Bible in Gĩkũyũ Language.
Hari-Magedoni ĩgooka rĩ? Hĩndĩ ĩrĩa Jesu aaragĩrĩria ũhoro wa “thĩna mũnene” ũrĩa ũkaarigĩrĩria na mbaara ya Hari-Magedoni, oigire ũũ: “Naguo ũhoro wa mũthenya ũcio, kana wa ihinda rĩu, gũtirĩ mũndũ ũũĩ, o na araika arĩa marĩ Igũrũ, o na kana Mũriũ, no Ithe witũ wiki.” (Mathayo 24:21, 36) O na kũrĩ ũguo, Bibilia nĩ yonanagia atĩ Hari-Magedoni ĩkaambĩrĩria hĩndĩ ya gũkorũo kuo kwa Jesu na njĩra ataroneka na maitho, kũrĩa kwambĩrĩirie mwaka wa 1914.—Mathayo 24:37-39.
Wĩrute Makĩria
Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Mũthenya wa Gũtuanĩra nĩ Kĩĩ?
Thoma wone ũrĩa mũthenya wa gũtuanĩra ũkaarehe irathimo nyingĩ kũrĩ andũ arĩa othe ehokeku.
Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Hihi Tũratũũra “Matukũ Marĩa ma Kũrigĩrĩria”?
Rora wone ũrĩa maũndũ maingĩ marĩa marekĩka ũmũthĩ maronania kũna atĩ tũratũũra “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria” marĩa maarathĩtwo nĩ Bibilia.


text:
Ngai Akoragwo na Muoroto Ũrĩkũ Harĩ Ithuĩ?
RĨRĨA ũgũthoma ngathĩti, ũkerorera TV, kana ũgathikĩrĩria redio, nĩ wonaga kana ũkaigua ũhoro mũingĩ wĩgiĩ wĩkinaĩ, mbaara, na tharĩkĩro cia itoi. No gũkorũo o nawe nĩ ũrathĩnio nĩ mũrimũ kana rĩngĩ ũrĩ na kĩeha nĩ ũndũ wa gũkuĩrũo nĩ mũndũ wendete.
Ta wĩyũrie ũũ:
Hihi Ngai endaga mũtũũrĩre wakwa na wa famĩlĩ yakwa ũkorũo ũtariĩ ũũ?
Nĩ kĩĩ kĩngĩndeithia kũhiũrania na mathĩna?
Hihi nĩ kũrĩ hĩndĩ thĩ ĩgaakorũo ĩiyũirũo nĩ thayũ?
Bibilia nĩ ĩcokagia ciũria icio.
BIBILIA ĨRUTANAGA ATĨ NGAI NĨ AGEKA MAŨNDŨ MA MAGEGANIA THĨINĨ WA THĨ.
Andũ matigacoka gũkorũo na ruo rĩngĩ, gũkũra, o na kana gũkua.
—Kũguũrĩrio 21:4
“Mũndũ ũrĩa ũthuaga agacimbicaga o ta thwariga.”
—Isaia 35:6
“Maitho ma atumumu nĩmakahingũrũo.”
—Isaia 35:5
Andũ arĩa makuĩte nĩ makaariũkio.
—Johana 5: 28, 29
Gũtirĩ mũndũ ũkaarũaraga.
—Isaia 33:24
O mũndũ agaakoragwo na irio cia kũigana.
—Thaburi 72:16
REKE ŨRUTANI WA BIBILIA ŨGŨTEITHIE
Rĩngĩ no ũhiũhe gwĩciria atĩ maũndũ marĩa wathoma kĩambĩrĩria-inĩ kĩa ibuku rĩrĩ no iroto tu. No Ngai nĩ eranĩire atĩ ica ikuhĩ nĩ egwĩka mogarũrũku macio thĩinĩ wa thĩ, na Bibilia nĩ ĩtaaragĩria ũrĩa egwĩka ũguo.
Bibilia nĩ ĩtũheaga ũhoro makĩria. Nĩ ĩtwĩraga maũndũ marĩa tũrabatara kũmenya nĩguo tũgĩe na gĩkeno kĩa ma na tũhote gũkenera ũtũũro mahinda-inĩ maya. Ta wĩcirie ũhoro wa maũndũ marĩa matũmaga ũtangĩke. Maũndũ macio nĩ hamwe na marĩa megiĩ mbeca, famĩlĩ, mũrimũ, kana gũkuĩrũo nĩ mũndũ wendete. Bibilia no ĩgũteithie kũhiũrania na mathĩna macio, na no ĩkũhe macokio ma ciũria ta ici:
Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma tũkorũo na ma biũ atĩ Ngai nĩ akahingia maũndũ mothe marĩa eranĩire?
Gwĩtĩkĩra gũthoma ibuku rĩrĩ kũronania atĩ nĩ ũrenda kũmenya maũndũ marĩa Bibilia ĩrutanaga, na nĩ rĩgũgũteithia gwĩka ũguo. O kĩbungo kĩrĩ na kĩũria gĩa gũgũteithia gũtaũkĩrũo nĩ Bibilia wega. Andũ milioni nyingĩ nĩ makeneire kwarĩrĩria Bibilia hamwe na Aira a Jehova. Tũrerĩgĩrĩra o nawe nĩ ũgũkenera. Ngai arokũrathima ũgĩthiĩ na mbere kũmenya maũndũ marĩa Bibilia ĩngĩkũruta!


text:
Ũteethio bwa Kwiritana Rũteto rwa Mũrungu
A4
Riĩtwa rĩa Mũrungu kĩrĩ Maandĩko ja Kĩhibirania
Bibiria irĩa itaũri itumĩrĩte riĩtwa rĩrĩkũ rĩa Mũrungu kĩrĩ Kĩhibirania? Rĩ, nĩkwagĩrĩte gũtumĩra riĩtwa “Jehova”? Riĩtwa rĩa Mũrungu riugaga atĩa?
A5
Riĩtwa rĩa Mũrungu Kĩrĩ Maandĩko ja Kĩgiriki ja Gĩkristo
Thũgaanĩria irikithia bia atĩ riĩtwa rĩa Mũrungu nĩrĩoneekaga kĩrĩ mauku ja Bibiria ja Kĩgiriki kĩa mbere.
A6-A
Mũraba: Iroria na Anene ba Juda na ba Israeli (Gĩcuncĩ kĩa 1)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita jwa rũgono rwa Bibiria kuuma 997 M.M.J. mwanka 800 M.M.J.
A6-B
Mũraba: Iroria na Anene ba Juda na ba Israeli(Gĩcuncĩ kĩa 2)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita jwa rũgono rwa Bibiria kuuma 800 M.M.J. mwanka 607 M.M.J.
A7-A
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ Nthĩgũrũne
—Gũkinyia Mwanka Ũtungatĩrine bwa Jesũ
Tega mũtarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma mwaka jwa 3 M.M.J. mwanka ũthima 29 M.J.
A7-B
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ Nthĩgũrũne
—Mwambĩrio jwa Ũtungatĩri bwa Jesũ
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma urugũra 29 M.J. mwanka Pasaka, 30 M.J.
A7-C
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ
—Ũtungatĩri Bũnene bwa Jesũ Galili (Gĩcuncĩ kĩa 1)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma mwaka jwa 30 M.J. mwanka Pasaka, 31 M.J.
A7-D
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ
-Ũtungatĩri Bũnene bwa Jesũ Galili (Gĩcuncĩ kĩa 2)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma mwaka jwa 31 M.J. mwanka nyuma Pasaka, 32 M.J.
A7-E
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ
—Ũtungatĩri Bũnene bwa Jesũ Galili(Gĩcuncĩ kĩa 3) na Judea
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita jũrĩa jũkwonania kuuma mwaka jwa 32 M.J. gatĩgatĩ ka Pasaka na Biatho bia Kwathũra.
A7-F
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ Nthĩgũrũne
—Ũtungatĩri bwa Jesũ Nyumene Rũtere rwa Gaiti ka Jorodani
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma mwaka jwa 32 M.J. mwanka nyuma ya kĩatho gĩa kwathũra.
A7-G
G Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ Nthĩgũrũne
—Ũtungatĩri bwa Jesũ bwa Mũthia Jerusalemu (Gĩcunci kĩa 1
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma Nisani 8 mwanka Nisani 14, 33 M.J.
A7-H
Mantũ ja Gĩtũmi ja Ũtũũro bwa Jesũ Nthĩgũrũne
—Ũtungatĩri bwa Jesũ bwa Mũthia Jerusalemu (Gĩcunci kĩa 2)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita na mapu ĩrĩa ĩkwonania kuuma Nisani 14 mwanka Iyari 25, 33 M.J.
B1
Ũntũ Bũrĩa Bũrĩ Bibiriene
Kuuma Kĩambĩrĩria mwanka Kũgwũrĩrwa, Bibiria ĩarĩrĩtie ũntũ bũmwe bũbũũthũ. Nĩ ũntũ bũrĩkũ?
B2
Kĩambĩrĩria na Ngendo cia Biongo bia Mĩĩrĩga
Tega mapu ya iuku rĩa Kĩambĩrĩria.
B3
Kuuma Misri
Thingatana na njĩra ĩrĩa Aisraeli beetĩrĩĩre mwanka nthĩgũrũ ya wĩrane.
B4
Kũũmbana Kũjũkia Nthĩ ya Wĩrane
Tega mapu ya njĩra irĩa mbũũtũ ya Aisraeli yaatumagĩra gwĩta ndweene.
B5
Ĩema rĩa Gũtirimanĩrwa na Mũthinjĩri ũrĩa Mũnene
Tega mbica ĩkwonania ĩema rĩa gũtirimanĩrwa na nguo cia mũthinjĩri ũrĩa mũnene wa Israeli.
B6
Kũgaanwa kwa Nthĩgũrũ ya Wĩrane
Tega mapu ya gũntũ kũrĩa mĩĩrĩga ya Israeli yagaĩri na gũntũ kũrĩa aathũrani baarũngamĩĩrĩte kuuma kĩrĩ Othnieli gwĩta Samusoni.
B7
Ũnene bwa Daudi na Solomoni
Tega mapu ya mugongo jwa Israeli baĩkũũmbana.
B8
Kĩũrũ Kĩrĩa Gĩakĩrwe nĩ Solomoni
Tega mbica ya ĩkũmi na inya ya ũrĩa kĩũrũ gĩakari.
B9
Danieli Naaroretie Mantũ Jegiĩ Thirikarĩ Inene cia Nthĩgũrũ
Tega mbica ya mũng’uanano kĩrĩ Danieli 2 amwe na kũũjũra kwaju.
B10
Israeli Ĩgiitene rĩa Jesũ
Tega icigo bia Roma na kũthiũrũnka Israeli.
B11
Kĩũrũ gĩa Kĩrĩmene gĩa Karine ya Mbere
Tega mbica ya kĩũrũ kĩrĩa kĩaijĩkene mono ta ũrĩa gĩakari ĩgiitene rĩa Jesũ.
B12-A
Kiumia kĩa Mũthia kĩa Jesũ Nthĩgũrũne(Gĩcuncĩ kĩa 1)
Tega mapu ya Jerusalemu ntũũra irĩa cimĩthiũrũnkĩte, amwe na mũstarĩ jwa ĩgiita jwa kuuma Nisani 8 mwanka Nisani 11, 33 M.J.
B12-B
Kiumia kĩa Mũthia kĩa Jesũ Nthĩgũrũne(Gĩcunci kĩa 2)
Tega mũstarĩ jwa ĩgiita kuuma Nisani 12 mwanka Nisani 16, 33 M.J.
B13
Gũtamba kwa Ũkristũ
Tega mapu ya ngendo cia Paũlũ kĩrĩ gũtũmĩĩria nkuma ĩnjega na taũni irĩa igweti kĩrĩ Kũgwũrĩrwa.
B14-A
Mantũ ja Biashara na Ithimi
Tega mĩchooro ĩrĩa ĩgagũteethia kũthũgaanĩria into birĩa bikari ta rũũjĩ, into bibiũmũ, na ithimi bia ũraaja bigweti bibiriene.
B14-B
Ithimi bia Mbeca
Tega mĩchooro ĩrĩa ĩgagũteethia kũthũgaanĩria mbeca na ithimi bia ũrito birĩa bigweti Bibiriene.
B15
Kalenda ya Kĩhibirania
Teganĩria Kalenda ya Bibiria ya Kĩyahudi na kalenda ya kĩnandĩ wone rĩrĩa mantũ jakarĩkaga.


text:
ITHOMO RĨA 14
Cukuru Iria Ihaarĩirio nĩ Ũndũ wa Mapainia
Aira a Jehova nĩ makoretwo magĩĩkĩrĩra mũno gĩthomo gĩa gĩtheokrasi. Arĩa merutagĩra kũhũthĩra mahinda mao mothe wĩra-inĩ wa kũhunjia ũhoro wa Ũthamaki, nĩ maheagwo gĩthomo kĩa mwanya nĩguo ‘mahingie ũtungata wao wothe.’
Cukuru ya Ũtungata wa Ũpainia. Mũndũ atungata arĩ painia kwa ihinda rĩa mwaka ũmwe, nĩ acokaga agetwo cukuru ya thikũ ithathatũ, hihi Nyũmba-inĩ ya Ũthamaki ĩrĩa ĩmũkuhĩrĩirie. Muoroto wa cukuru ĩno nĩ gũteithia painia akuhĩrĩrie Jehova makĩria, amenye wega kũhũthĩra njĩra itiganĩte cia kũhunjia, na athiĩ na mbere gũtungata arĩ mwĩhokeku.
Cukuru ya Ahunjia a Ũthamaki. Cukuru ĩno ya mĩeri ĩĩrĩ ĩthondeketwo nĩguo ĩteithie mapainia arĩa marĩ na ũmenyeru, arĩa mehaarĩirie gũthama kwao magatungate kũrĩa kũrĩ na bata mũnene wa ahunjia. Nĩ ta makoragwo makiuga, “Niĩ ũyũ haha! Ndũma,” makĩĩgerekania na Jesu Kristo Mũhunjia ũrĩa mũnene wanatungata gũkũ thĩ. (Isaia 6:
Cukuru ya Bibilia ya Gileadi. Kiugo gĩa Kĩhibirania kĩrĩa gĩtaũrĩtwo “Gileadi” nĩ kĩhutanĩtie na kũruta “Ũira.” Kuuma rĩrĩa cukuru ĩno yambĩrĩirie mwaka-inĩ wa 1943, aarĩ na ariũ a Ithe witũ makĩria ma 8,000 arĩa mathiĩte cukuru ĩno nĩ matũmĩtwo marĩ amishonarĩ nĩguo marute ũira nginya “ituri-inĩ ciothe cia thĩ,” na magakorũo na moimĩrĩro mega. (Atũmwo 13:47) Hĩndĩ ĩrĩa amishonarĩ kuuma cukuru-inĩ iyo maakinyire rĩa mbere bũrũri-inĩ wa Peru, gũtiarĩ na kĩũngano o na kĩmwe. Rĩu kũrĩ na ciũngano makĩria ma 1,000. Rĩrĩa amishonarĩ maambĩrĩirie kũhunjia Japan, kwarĩ na Aira a Jehova matakinyĩte ikũmi. No rĩu nĩ makĩria ma 200,000. Mĩeri-inĩ ĩyo ĩtano ya gĩthomo kĩu kĩa Gileadi, arutwo nĩ merutaga Kiugo kĩa Ngai na njĩra ndikĩru. Arĩa matungataga marĩ mapainia a mwanya, arĩa marĩ wabici-inĩ cia honge, wĩra-inĩ wa mũthiũrũrũko, kana amishonarĩ arĩa marĩ ũtungata-inĩ wa kũhunjia, nĩ metagwo cukuru ĩno nĩguo mamenyerio mahote gũtiirĩrĩra na gwĩkĩra hinya wĩra wa kũhunjia thĩ yothe.
Muoroto wa Cukuru ya Ũtungata wa Ũpainia nĩ ũrĩkũ?
Nĩa mahaarĩrĩirio Cukuru ya Ahunjia a Ũthamaki?


text:
JW LIBRARY
Ruta na Ũbange Mabuku—Android
Kũrĩ na mabuku, broshua, trakti na video nyingĩ mũno ũngĩthoma kana wĩrorere o na ũtarĩ na intaneti thĩinĩ wa JW Library.
Rũmĩrĩra maũndũ maya nĩguo ũrute na ũbange mabuku:
Ruta ibuku
Tharia ibuku
Erũhia ibuku
Ruta Ibuku
No ũrute mabuku maingĩ o ũrĩa ũngĩenda nĩguo ũmathomage o na rĩrĩa ũtarĩ na intaneti.
Hingũra ndiroo ya indo iria irĩ ho na ũhutie Mabuku nĩguo wone mabuku marĩa marĩ ho.
Hutia mbatoni ya Thiomi nĩguo ciothe iria ũngĩona mabuku nacio. Thuura rũthiomi rũrĩa ũrenda kuona. Thiomi iria ũhũthagĩra kaingĩ nĩcio ũrĩnaga mbere. Ningĩ no wethe rũthiomi rũrĩa ũrenda ũngĩrwandĩka hau.
Nĩ kũrĩ njĩra cigana ũna cia gwetha mabuku thĩinĩ wa JW Library.
Gĩcunjĩ kĩa Mũthemba kĩonanagia mabuku ma rũthiomi rũu mabangĩtwo na ikundi ta Mabuku, Trakti, kana Video. Kũhutia mĩthemba ĩmwe no gũkuonie ikundi ingĩ makĩria ta Mũrangĩri no wone ibangĩtwo kĩĩmĩaka kana mĩthemba ya video. Hutia Mĩthemba Yothe nĩguo ũthiĩ kĩambĩrĩria-inĩ kĩa icio ciothe.
Gĩcunjĩ kĩa Nĩ Kĩĩ Kĩerũ kĩonanagia mabuku marĩa merĩga kũrutwo kana kuongerererũo ma rũthiomi rũu ũrahũthĩra.
Mabuku marĩa ũtekĩrĩte thimu-inĩ yaku monanagio na karũũri ga itu. Hutia ibuku ta rĩu nĩguo ũrĩĩkĩre thimũ-inĩ yaku. Ibuku rĩu rĩaingĩra thimũ-inĩ kana tablet-inĩ yaku, karũũri kau gakehera. Hutia ibuku rĩu o rĩngĩ nĩguo ũrĩthome.
Gĩcunjĩ kĩa Iria Ũrutĩte kĩonanagia mabuku marĩa ũrutĩte ma rũthiomi rũu. No ũmabange na Marĩa Mahũthagĩrũo Kaingĩ, Marĩa Matahũthagĩrũo Kaingĩ, kana Marĩa Manene Mũno.
Tharia Ibuku
No ũtharie ibuku angĩkorũo ndũrarĩbatara rĩngĩ, kana angĩkorũo thimũ yaku ĩrĩ na indo nyingĩ na ĩrĩ hakuhĩ kũiyũra.
Hingũra ndiroo ya indo iria irĩ ho na ũhutie Mabuku, ũcoke ũhutie mũthemba ũrĩa ũrenda, (kwa ngerekano, Trakti) nĩguo wone iria irĩ ho. Hutia mbatoni ya Makĩria ĩrĩa ĩrĩ hakuhĩ na ibuku rĩu, ũcoke ũhutie Tharia.
Angĩkorũo nĩ ũrenda kũgĩa na space makĩria, no ũtharie mabuku marĩa ŨtahũthagĨra kaingĩ kana marĩa manene mũno. Hingũra ndiroo ya indo iria irĩ ho na ũhutie Mabuku. Thiĩ harĩ gĩcunjĩ kĩa kĩa Iria Ũrutĩte, banga kũringana na Marĩa Matahũthagĩrũo Kaingĩ, kana Marĩa Manene Mũno. Tharia mabuku marĩa ũtarabatara rĩngĩ.
Erũhia ibuku
Thutha wa kahinda, ibuku wĩkĩrĩte thimũ-inĩ yaku no ciongererũo maũndũ merũ.
A publication that has been updated is marked with a refresh icon. When you tap the publication, you will see a message that an update is available. Tap Download to get the update, or tap Later to continue reading the version you already have.
Nĩgetha wone kana harĩ na mabuku merũhĩtio, hingũra ndiroo ya indo iria irĩ ho na ũhutie mabuku. Angĩkorũo harĩ na mabuku marabatare werũhie, gacunjĩ ka Iria Cietereire Kwerũhio nĩ gekuoneka. Kahutie nĩguo wone mabuku marĩa mothe metereire kwerũhio. Hutia ibuku rĩmwe nĩguo ũrĩerũhie, kana ũhutie Erũhia Mothe nĩguo werũhie ciothe.
Maũndũ maya marutirũo Februarĩ 2015 thĩinĩ wa JW Library 1.4, ĩrĩa ĩhũthagĩra Android 2.3 kana ĩngĩ njerũ gũkĩra ĩyo. Angĩkorũo ndũrona maũndũ maya twageta, ũkũũrio ũrũmĩrĩrĩre ũtaaro ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa gĩcunjĩ kĩa “Ambĩrĩria Kũhũthĩra JW Library—Android,” rungu rwa Gĩa na Maũndũ ma Ica Ikuhĩ..


text:
ITHOMO RĨA 7
Ũthamaki wa Ngai nĩ Kĩĩ?
1. Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ?
Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ya igũrũ. Ũgaacoka ithenya rĩa thirikari ici ingĩ na ũtũme wendi wa Ngai wĩkagwo igũrũ o na gũkũ thĩ. Ũhoro wĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũhoro mwega. Ica ikuhĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkaahingĩria andũ mabataro mao ma kwenda kũgĩa na thirikari njega. Nĩ ũgaatũma andũ othe thĩinĩ wa thĩ magĩe na ũrũmwe.—Thoma Danieli 2:44; Mathayo 6:9, 10; 24:14.
No mũhaka ũthamaki ũkorũo na mũthamaki. Jehova nĩ athuurĩte Mũriũ wake, Jesu Kristo, atuĩke Mũthamaki wa Ũthamaki Wake.—Thoma Kũguũrĩrio 11:15.
2. Nĩkĩ Jesu nĩwe Mũthamaki ũrĩa wagĩrĩire?
Mũriũ wa Ngai nĩwe Mũthamaki ũrĩa wagĩrĩire tondũ nĩ mũtugi, na ndaregeragia kĩhooto. (Johana 1:14) Ningĩ, arĩ na ũhoti wa kũigana gũteithia andũ tondũ agaathamakĩra thĩ arĩ igũrũ. Thutha wa kũriũkio, Jesu nĩ aambatire igũrũ na agĩikara thĩ mwena wa guoko kwa ũrĩo kwa Jehova. (Ahibirania 10:12, 13) Macũngĩrĩro-inĩ, Ngai nĩ aamũheire wathani akĩambĩrĩria gũthamaka.—Thoma Danieli 7:13, 14.
3. Nĩa magaathamaka hamwe na Jesu?
Gĩkundi kĩa “arĩa matĩaine” na Ngai, kana arĩa atheru, nĩ magaathamaka hamwe na Jesu marĩ igũrũ. (Danieli 7:27) Atheru a mbere gũthuurũo nĩ atũmwo ehokeku a Jesu. Jehova akoretwo agĩthuura athuri na atumia ehokeku nginyagia mahinda-inĩ maya. O ta Jesu, mariũkagio marĩ na mĩĩrĩ ya kĩĩroho.—Thoma Johana 14:1-3; 1 Akorintho 15:42-44.
Nĩ andũ aigana magaathiĩ igũrũ? Jesu aametire ‘karũũru kanini.’ (Luka 12:32) Marigĩrĩrio-inĩ magaakorũo marĩ 144,000. Magaathamakaga na Jesu igũrũ rĩa thĩ.—Thoma Kũguũrĩrio 14:1.
4. Gwekĩkire atĩa rĩrĩa Jesu aambĩrĩirie gũthamaka?
Ũthamaki wa Ngai waambĩrĩirie gũthamaka mwaka-inĩ wa 1914. * Ikinya rĩa mbere rĩrĩa Jesu aatacũkirie atuĩka Mũthamaki nĩ kũharũrũkia Shaitani na ndaimono ciake gũkũ thĩ. Shaitani nĩ aagĩire na mathũgũta mũno na akĩambĩrĩria kũrehe mburuga thĩinĩ wa thĩ yothe. (Kũguũrĩrio 12:7-10, 12) Kuuma hĩndĩ ĩyo mĩnyamaro ya andũ nĩ yongererekete mũno. Mbaara, ng’aragu, ithingithia, na mĩrimũ, ciothe nĩ gĩcunjĩ gĩa “kĩmenyithia” kĩa atĩ ica ikuhĩ Ũthamaki nĩ ũkũiyũkia wathani wothe wa thĩ.—Thoma Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Ũthamaki wa Ngai ũrahingia maũndũ marĩkũ?
Kũgerera wĩra wa kũhunjia thĩinĩ wa thĩ yothe, Ũthamaki wa Ngai nĩ ũratũma kĩrĩndĩ kĩnene kĩa andũ moimĩte ndũrĩrĩ-inĩ ciothe magĩe na ũrũmwe. Andũ milioni nyingĩ ahooreri nĩ maratuĩka raiya a Jesu. Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkaamagitĩra rĩrĩa ũkaananga mũtabarĩre ũyũ mũũru wa maũndũ thĩinĩ wa thĩ. Kwoguo arĩa othe mendaga kũgunĩka nĩ Ũthamaki wa Ngai magĩrĩirũo kwĩruta gũtuĩka raiya aathĩki a Jesu.—Thoma Kũguũrĩrio 7:9, 14, 16, 17.
Ihinda-inĩ rĩa mĩaka 1,000 Ũthamaki ũcio nĩ ũkaahingia muoroto ũrĩa Ngai aarĩ naguo kĩambĩrĩria-inĩ harĩ andũ. Thĩ yothe ĩgaatuĩka paradiso. Macũngĩrĩro-inĩ, Jesu nĩ agaacokeria Ithe Ũthamaki. (1 Akorintho 15:24-26) Hihi nĩ harĩ mũndũ ũngĩhe ũhoro wa Ũthamaki wa Ngai?—Thoma Thaburi 37:10, 11, 29.
^ kĩb. 6 Nĩgetha wone ũrĩa Bibilia yarathĩte ũhoro wa mwaka wa 1914, rora karatathi ka 217-220 ka ibuku rĩa Bibilia Ĩtũrutaga Atĩa?
Wĩrute Makĩria
Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Hihi Tũratũũra “Matukũ Marĩa ma Kũrigĩrĩria”?
Rora wone ũrĩa maũndũ maingĩ marĩa marekĩka ũmũthĩ maronania kũna atĩ tũratũũra “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria” marĩa maarathĩtwo nĩ Bibilia.
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Wĩra wa Aira a Jehova wa Kũhunjia Ũbangĩtwo Atĩa?
Tũrũmagĩrĩra kĩonereria kĩrĩa Jesu aigire rĩrĩ aarĩ gũkũ thĩ. Njĩra imwe cia kũhunjia nĩ irĩkũ?


text:
ITHOMO RĨA 10
Ũthathaiya wa Famĩlĩ nĩ Kĩĩ?
Kuuma o mahinda ma tene, Jehova akoretwo akĩenda famĩlĩ igĩage na kahinda hamwe, ikeĩkĩra hinya kĩĩroho na ikeaka. (Gũcokerithia Maathani 6:
Nĩ ihinda rĩa gũkuhĩrĩria Jehova makĩria. ‘Kuhĩrĩriai Ngai, nake nĩ ekũmũkuhĩrĩria.’ (Jakubu 4:8) Nĩ tũmenyaga Jehova wega rĩrĩa tweruta ũhoro wĩgiĩ ũrĩa atariĩ na ciĩko ciake Kiugo-inĩ gĩake kĩrĩa kĩandĩke. Njĩra ĩmwe hũthũ ya kwambĩrĩria ũthathaiya wa famĩlĩ nĩ kũhũthĩra ihinda gũthoma Bibilia na mũgambo mũrĩ hamwe, hihi mũkĩrũmĩrĩra mũtaratara wa o kiumia wa Mũcemanio wa Ũtũũro na Ũtungata. O mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ no agaĩrũo gacunjĩ ka ũthomi ũcio, andũ othe macoke maarĩrĩrie ũndũ ũrĩa meruta kuuma Maandĩko-inĩ macio.
Nĩ ihinda rĩa andũ thĩinĩ wa famĩlĩ gũkuhanĩrĩria. Athuri na atumia, o ũndũ ũmwe na aciari na ciana, nĩ mongagĩrĩra hinya ũkuruhanu wao rĩrĩa meruta Bibilia marĩ famĩlĩ. Rĩagĩrĩirũo gũkorũo rĩrĩ ihinda rĩa gĩkeno, rĩa thayũ na rĩa kwĩrirĩrio nĩo othe o kiumia. Aciari no mathuure ũndũ mwega wa kwarĩrĩria, kũringana na mĩaka ya ciana ciao, rĩngĩ makĩhũthĩra ũndũ ũrĩ thĩinĩ wa Mũrangĩri na Amkeni! kana kuuma website-inĩ itũ ya jw.org/ki. No mwarĩrĩrie thĩna ũrĩa ciana cianyu iracemania naguo cukuru na ũrĩa mangĩhiũrania naguo. O na no mwĩrorere programu ĩrĩ thĩinĩ wa JW Broadcasting (tv.jw.org) na mũmĩarĩrĩrie. Ningĩ no mũkenere kwĩmenyeria nyĩmbo iria ikainwo mĩcemanio-inĩ na mũkorũo na tũindo tũnini mũngĩrĩanĩra thutha wa ũthathaiya wa famĩlĩ.
Ihinda rĩu rĩa mwanya andũ mahũthagĩra hamwe gũthathaiya Jehova o kiumia nĩ rĩgũteithia famĩlĩ yothe ĩkenere Kiugo kĩa Ngai, nake nĩ ekũrathima kĩyo kĩanyu mũno.
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga twamũre ihinda nĩ ũndũ wa ũthathaiya wa famĩlĩ?
Aciari mangĩteithia atĩa andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ makenere mũbango ũcio?


text:
GĨCUNJĨ GĨA IKŨMI NA ĨMWE
Ngai Etĩkĩrĩtie Mĩnyamaro Nĩkĩ?
Ngai nĩwe ũrehaga mĩnyamaro gũkũ thĩ?
Nĩ thitango ĩrĩkũ yoimĩririo thĩinĩ wa mũgũnda wa Edeni?
Ngai akeeheria atĩa moimĩrĩro ma mĩnyamaro ya andũ?
1, 2. Nĩ mĩnyamaro ĩrĩkũ andũ makoragũo nayo ũmũthĩ, na ĩtũmaga aingĩ meyũrie ciũria irĩkũ?
THUTHA wa mbaara njũru mũno bũrũri-inĩ ũmwe ũtũire na haaro-rĩ, atumia na ciana nyingĩ iria cioragĩtwo maathikirũo mbĩrĩra ĩmwe marĩ othe, na yathiũrũrũkĩirio na mĩtharaba. Mĩtharaba ĩyo yothe yaandĩkĩtwo kĩũria gĩkĩ: “Nĩkĩ?” Rĩngĩ na rĩngĩ kĩu nĩkĩo kĩũria kĩrĩa kĩ ruo mũno makĩria. Andũ makĩũragia marĩ na kĩeha rĩrĩa mbaara, ũgwati, mũrimũ, na wĩki-naĩ cioraga endwa ao matarĩ na mahĩtia, kwananga mĩciĩ yao, kana ikamanyamaria mũno na njĩra ingĩ. Nĩmendaga kũmenya kĩrĩa gĩtũmaga maũndũ ta macio mamakore.
2 Ngai etĩkĩrĩtie mĩnyamaro nĩkĩ? Thĩ ĩiyũirũo nĩ rũmena na wagi wa kĩhooto nĩkĩ, akorũo Jehova Ngai nĩ mwene hinya wothe, mwendani, mũũgĩ, na nĩ wa kĩhooto? Hihi wee mwene nĩ ũrĩ wethugunda igũrũ rĩgiĩ maũndũ macio?
3, 4. (a) Nĩ kĩĩ kĩonanagia atĩ ti ũũru kũũria kĩrĩa gĩtũmaga Ngai etĩkĩrie mĩnyamaro? (b) Jehova aiguaga atĩa igũrũ rĩgiĩ waganu na mĩnyamaro?
3 Hihi nĩ ũũru kũũria kĩrĩa gĩtũmaga Ngai etĩkĩrie mĩnyamaro? Andũ amwe metigagĩra atĩ kũũria kĩũria ta kĩu kuonanagia atĩ matirĩ na wĩtĩkio mũiganu kana ta arĩ kwagĩra Ngai gĩtĩo. No ũngĩthoma Bibilia-rĩ, nĩũkuona atĩ andũ ehokeku na meetigĩrĩte Ngai, maarĩ na ciũria ta icio. Kwa-ngerekano-rĩ, mũnabii Habakuku oririe Jehova ũũ: “Ũtũmaga ndĩonere gũgĩĩkwo ũũru, na ũkandekereria nyonage maũndũ ma ũremi nĩ ũndũ kĩ? Nĩ ũndũ-rĩ, ũhoro wa gũtahwo na wa ũhinya nocio itũire mbere yakwa, na kũgurumũkanĩrũo na ngiano, o na ngarari.”
4 Hihi Jehova nĩ aarakarĩire mũnabii ũcio mwĩhokeku Habakuku nĩ ũndũ wa kũũria ciũria ta icio? Aca. Ithenya rĩa ũguo-rĩ, Ngai nĩ aatũmire ciugo icio cia Habakuku ciandĩkwo thĩinĩ wa Bibilia. Ngai ningĩ nĩ aamũteithirie ataũkĩrũo nĩ maũndũ makĩria na ongerere wĩtĩkio. Jehova nĩ arenda gũgũteithia na njĩra ta ĩo o nawe. Ririkana Bibilia ĩrutanaga atĩ “nĩwe ũrũmbũyanagia na maũndũ manyu.” (1 Petero 5:7) Ngai nĩ athũire waganu na mĩnyamaro ĩrĩa ĩrehagwo nĩguo, gũkĩra mũndũ o na ũrĩkũ. (Isaia 55:
MĨNYAMARO ĨINGĨHĨTE ŨGUO NĨKĨ?
5. Nĩ itũmi irĩkũ iheanagwo kaingĩ gũtaarĩria kĩrĩa gĩtũmaga andũ manyamarĩke, no Bibilia ĩrutanaga atĩa?
5 Andũ a ndini mwanya mwanya nĩmoragia atongoria na aarimũ ao a ndini kĩrĩa gĩtũmaga gũkorũo na mĩnyamaro mĩingĩ ũguo. Kaingĩ macokagĩrio atĩ mĩnyamaro nĩ wendi wa Ngai na atĩ nĩ aatuire kuuma o tene maũndũ marĩa mangĩgekĩka, nginya maũndũ mooru. Aingĩ meragwo atĩ njĩra cia Ngai itingĩmenyeka kana atĩ nĩwe ũtũmaga andũ makue, nginya ciana, nĩ getha magaikare hamwe nake matu-inĩ. No o ta ũrĩa wĩrutĩte-rĩ, Jehova Ngai tiwe ũrehaga maũndũ mooru. Bibilia yugaga ũũ: “Nĩ ma, Mũrungu ndarĩ hingo angĩka waganu, we Mwene-Hinya ndangĩhong’ora cira.”
6. Andũ aingĩ mekaga mahĩtia ma kũigĩrĩra Ngai atĩ nĩwe ũrehaga mĩnyamaro gũkũ thĩ nĩkĩ?
6 Nĩ ũĩ kĩrĩa gĩtũmaga andũ meke mahĩtia ma kũigĩrĩra Ngai atĩ nĩwe ũrehaga mĩnyamaro yothe gũkũ thĩ? Kaingĩ maigagĩrĩra Ngai Mwene-Hinya-Wothe tondũ meciragia atĩ nĩwe kũna wathanaga gũkũ thĩ. Matiũĩ ũrutani mũhũthũ wa bata na wa ma wa Bibilia. Nĩwerutire ma ĩyo thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 3 kĩa ibuku rĩrĩ. Ũrĩa wathanaga gũkũ thĩ kũna nĩ Shaitani ũrĩa Mũcukani.
7, 8. (a) Maũndũ marĩa marĩ thĩ monanagia atĩa mũmĩathi ũrĩa ahaana? (b) Kwaga gũkinyanĩra hamwe na “ihinda na ũndũ ũterĩgĩrĩirũo” kũrehaga atĩa mĩnyamaro?
7 Bibilia yugaga wega ũũ: “Kĩrĩndĩ gĩa thĩ gĩothe nĩgĩtũire kĩnyitĩtwo nĩ ũcio mũũru.” (1 Johana 5:
8 Gĩtũmi gĩa kerĩ nĩ tondũ, o ta ũrĩa twathomire thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 3, andũ ti akinyanĩru na mena mehia kuuma o hingo ya ũremi ũrĩa wa Edeni. Andũ ehia nĩmarũagĩra ũnene, na ũndũ ũcio ũkarehe mbaara, ũhinyanĩrĩria, na mĩnyamaro. (Kohelethu 4:1; 8:9) Gĩtũmi gĩa gatatũ kĩa mĩnyamaro nĩ “ihinda na ũndũ ũterĩgĩrĩirũo.” (Kohelethu 9:
9. Tũngĩkorũo na ma nĩkĩ atĩ Jehova e na gĩtũmi kĩega gĩa gwĩtĩkĩria mĩnyamaro ĩthiĩ na mbere?
9 Nĩ ũndũ wa kũhoreria ngoro kũmenya atĩ Ngai tiwe ũtũmaga andũ manyamarĩke. Tiwe ũrehaga mbaara, wĩki-naĩ, ũhinyanĩrĩria, o na kana maũndũ ta ithingithia na mĩiyũro, marĩa marehagĩra andũ mĩnyamaro. No, no twendaga kũmenya, Nĩkĩ gĩtũmaga Jehova etĩkĩrie mĩnyamaro ĩyo yothe? Angĩkorũo nĩwe Mwene-Hinya-Wothe-rĩ, e na ũhoti wa kũgirĩrĩria maũndũ macio. Kwoguo-rĩ, nĩkĩ kĩgirĩtie eke ũguo? Ngai mwendani ũrĩa twĩrutĩte ũhoro wake no mũhaka akorũo na gĩtũmi kĩega.
KUUMĨRIO GWA THITANGO
10. Shaitani nĩ ũndũ ũrĩkũ eekĩrĩire nganja, na eekire ũguo atĩa?
10 Nĩguo tũmenye kĩrĩa gĩatũmire Ngai etĩkĩrie mĩnyamaro-rĩ, tũrabatara kũririkana hĩndĩ ĩrĩa mĩnyamaro yaambĩrĩirie. Rĩrĩa Shaitani aatongoririe Adamu na Hawa makararie Jehova-rĩ, kĩũria kĩa bata nĩkĩaumĩririo. Shaitani ndeekĩrĩire nganja hinya wa Jehova. O na Shaitani nĩ oĩ atĩ hinya wa Jehova ndũrĩ mĩhaka. Ithenya rĩa ũguo-rĩ, Shaitani eekĩrĩire nganja kĩhoto gĩa gwathana kĩa Jehova. Rĩrĩa eetire Ngai mũheenania ũrĩa ũimaga andũ ake maũndũ mega-rĩ, Shaitani oigaga atĩ Jehova nĩ mwathani mũũru. (Kĩambĩrĩria 3:
11. Jehova aagire o kũnina tu aremi acio thĩinĩ wa Edeni nĩkĩ?
11 Adamu na Hawa nĩ maaremeire Jehova. Nĩ ta moigire ũũ: ‘Tũtirabatara gwathwo nĩ Jehova. No tũhote kwĩamũrĩra wega na ũũru.’ Jehova angĩekire atĩa? Angĩarutire andũ na araika atĩa atĩ aremi acio nĩ maahĩtĩtie, na atĩ njĩra yake na ma nĩyo njega biũ? Mũndũ no oige atĩ Ngai angĩaninire tu aremi acio na ombe andũ angĩ. No Jehova nĩ oigĩte atĩ itanya rĩake nĩ thĩ ĩiyũrũo nĩ njiaro cia Adamu na Hawa, na eendaga matũũre tene na tene thĩinĩ wa paradiso gũkũ thĩ. (Kĩambĩrĩria 1:
12, 13. Heana ngerekano ya kuonania kĩrĩa gĩtũmĩte Jehova etĩkĩrie Shaitani akorũo agĩathana gũkũ thĩ, na kĩrĩa gĩtũmĩte Ngai etĩkĩrie andũ meyathe.
12 Reke twĩcirie ngerekano ĩmwe. Ta wĩcirie mũrutani agĩtaarĩria arutwo ake njĩra ya gwĩka ithabu iritũ. Mũrutwo ũmwe mũũgĩ no nĩ mũremi akoiga atĩ njĩra ĩrĩa mũrutani arahũthĩra ti njega. Mũremi ũcio akĩenda kuonania atĩ mũrutani ndangĩhota gwĩka ithabu rĩu-rĩ, akoiga atĩ we nĩ oĩ njĩra njega makĩria ya kũrĩĩka. Arutwo amwe mageciria atĩ ũguo aroiga nĩ ma, kwoguo o nao makamũnyita mbaru na magatuĩka aremi. Mũrutani ũcio agĩrĩirũo nĩ gwĩka atĩa? Angĩikia aremi acio nja-rĩ, arutwo acio angĩ mangĩciria atĩa? Githĩ to meetĩkie atĩ mũrutwo ũcio mũremi na arĩa maramũnyita mbaru nĩmararia ma? Arutwo acio angĩ othe a kĩrathi kĩu maahota kwagĩra mũrutani ũcio gĩtĩo, magĩĩciria atĩ nĩ aretigĩra kuonwo ndoĩ. No ta wĩcirie korũo mũrutani etĩkĩria mũremi ũcio onie kĩrathi kĩu ũrĩa we angĩĩka ithabu rĩu.
13 Jehova ekĩte o ta mũrutani ũcio. Ririkana atĩ ũndũ ũcio ndwakoniĩ o aremi acio oiki tu maarĩ Edeni. Kwarĩ na araika milioni nyingĩ meeroragĩra. (Ayubu 38:7; Kũguũrĩrio 5:11) Ũrĩa Jehova ekire na aremi acio nĩ ũngĩahutirie araika acio othe na macũngĩrĩro-inĩ ũhutie andũ othe. Kwoguo-rĩ, Jehova ekĩte atĩa? Etĩkĩrĩtie Shaitani onanie ũrĩa we angĩatha andũ. Ngai ningĩ nĩetĩkĩrĩtie andũ meyathe magĩtongorio nĩ Shaitani.
14. Nĩ ũguni ũrĩkũ ũrĩoneka nĩ ũndũ wa itua rĩa Jehova rĩa gwĩtĩkĩria andũ meyathe?
14 Mũrutani ũcio wĩ ngerekano-inĩ nĩ oĩ atĩ mũremi ũcio na arutwo arĩa maramũnyita mbaru nĩmahĩtĩtie. No ningĩ nĩ oĩ atĩ kũmahe mweke wa kuonania njĩra yao nĩ gũkũguna kĩrathi gĩothe. Aremi acio maremwo-rĩ, arutwo othe ehokeku nĩmekuona atĩ no mũrutani tu wĩ na ũhoti wa gũtongoria kĩrathi. Nĩ megũtaũkĩrũo kĩrĩa kĩngĩtũma mũrutani thutha ũcio aingate aremi o othe kuuma kĩrathi. No taguo Jehova nĩoĩ atĩ andũ na araika othe ehokeku nĩmekũgunĩka nĩ kuona atĩ Shaitani na arĩa maaremire nake nĩmaremetwo, na atĩ andũ matingĩhota kwĩyatha. O ta Jeremia ũrĩa wa tene-rĩ, nĩ mekwĩruta ma ĩno ya bata: “Atĩrĩrĩ, wee Jehova, nĩnjũĩ atĩ gũtirĩ mũndũ wa gũkũ thĩ ũngĩhota gwĩthondekera mĩthiĩre yake we mwene, o na kana arũngĩrĩrie makinya make njĩra-inĩ ĩrĩa yerekereire.”
NĨKĨ KAHINDA KARAIHU ŨGUO?
15, 16. (a) Jehova etĩkĩrĩtie mĩnyamaro ĩthiĩ na mbere gwa kahinda karaihu ũguo nĩkĩ? (b) Jehova agĩte kũgirĩrĩria maũndũ mooru ta waganu nĩkĩ?
15 No nĩkĩ gĩtũmĩte Jehova etĩkĩrie mĩnyamaro ĩthiĩ na mbere kahinda karaihu ũguo? Na agaga kũgirĩrĩria maũndũ mooru matikahaanĩke nĩkĩ? Ta wĩcirie maũndũ merĩ mũrutani ũrĩa atangĩka. Wa mbere, ndangĩgiria mũrutwo ũcio mũremi onanie njĩra yake ya gwĩka ithabu rĩu. Wa kerĩ, mũrutani ndangĩmũteithĩrĩria gwĩka ithabu rĩu. Ũndũ ũmwe na ũguo-rĩ, wĩcirie maũndũ merĩ Jehova atuĩte ndegwĩka. Wa mbere, ndagirĩtie Shaitani na arĩa me mwena wake monanie atĩ ũrĩa maroiga nĩ wa ma. Kwoguo nĩ gũkoretwo na bata wa gwĩtĩkĩria kahinda kahĩtũke. Kwa ihinda rĩa mĩaka ngiri nyingĩ mĩhĩtũku-rĩ, andũ nĩ mahotete kũgeria kwĩyatha, kana gũkorũo na thirikari cia mĩthemba mĩingĩ. Andũ nĩmathiĩte na mbere harĩ gĩthomo na maũndũ-inĩ mangĩ, no waagi wa kĩhooto, thĩna, waganu, na mbaara nĩ ciongererekete mũno. Rĩu andũ nĩmonekete atĩ matingĩhota kwĩyatha.
16 Wa kerĩ, Jehova ndateithĩtie Shaitani gwatha thĩ ĩno. Kwa ngerekano-rĩ, korũo Ngai agirĩrĩria maũndũ mooru mahaanĩke-rĩ, githĩ ndangĩkorũo agĩteithĩrĩria aremi acio? Githĩ Ngai to atũme andũ mecirie atĩ hihi no mahote kwĩyatha gũtegũkorũo na moimĩrĩro mooru? Jehova angĩka ũguo-rĩ, angĩkorũo akĩnyitanĩra na maheni. No rĩrĩ, ‘gũtingĩhoteka Ngai ahenanie.’
17, 18. Jehova ageeka atĩa igũrũ rĩgiĩ ngero ĩrĩa yothe yumanĩte na wathani wa andũ na ũtongoria wa Shaitani?
17 No rĩrĩ, ĩ nayo ngero ĩrĩa yothe ĩgeretwo kahinda kau gothe gũkoretwo na ũremi? Nĩ twagĩrĩirũo kũririkana atĩ Jehova nĩ Mwene-Hinya-Wothe. Kwoguo-rĩ, no ahote na nĩarĩeheria moimĩrĩro mothe ma mĩnyamaro ya andũ. O ta ũrĩa tũrĩkĩtie kwĩruta-rĩ, kũrĩa guothe thĩ ĩthũkĩtio nĩ gũgaathondekwo na njĩra ya kũmĩgarũra ĩtuĩke Paradiso. Moimĩrĩro ma mehia makaninwo kũgerera wĩtĩkio harĩ igongona rĩa ũkũũri rĩa Jesu, namo moimĩrĩro ma gĩkuũ makaagarũrũo na njĩra ya kũriũkio kwa akuũ. Ũguo nĩguo Ngai akaahũthĩra Jesu “nĩ getha atharũrie wĩra wa mũcukani.” (1 Johana 3:8) Jehova akaahingia maũndũ macio mothe kahinda karĩa kagĩrĩire biũ. No tũkene tondũ Jehova ndoire ikinya tene, nĩ gũkorũo gũkirĩrĩria gwake nĩ gũtũheete mweke wa kwĩruta ma na kũmũtungatĩra. (2 Petero 3:9, 10) Kwa ihinda rĩrĩ-rĩ, Ngai akoretwo agĩcaria na kĩyo andũ a kũmũthathaiya na ngoro theru, na kũmateithia gũkirĩrĩria mĩnyamaro o yothe ĩrĩa mangĩkorana nayo thĩinĩ wa thĩ ĩno ĩna mathĩna.
18 Andũ amwe no meyũrie atĩrĩ, Hihi mĩnyamaro ĩno yothe nĩĩngĩarigĩrĩirio korũo Ngai oombĩte Adamu na Hawa ũndũ matangĩahotire kũmũremera? Nĩ getha tũcokie kĩũria kĩu-rĩ, nĩũkũbatara kũririkana kĩheo kĩa goro kĩrĩa Jehova akũheete.
ŨKŨHŨTHĨRA ATĨA KĨHEO KĨU NGAI AKŨHEETE?
19. Nĩ kĩheo kĩrĩkũ kĩa goro Jehova atũheete, na twagĩrĩirũo gũgĩkenera nĩkĩ?
19 O ta ũrĩa Gĩcunjĩ gĩa 5 kĩonanirie-rĩ, andũ moombirũo mena wĩyathi wa gwĩka ũrĩa mekwenda. Hihi nĩ ũĩ ũrĩa kĩheo kĩu gĩ kĩa bata? Ngai ombĩte nyamũ nyingĩ mũno, na ciothe itongoragio nĩ ũũgĩ ũrĩa ciombirũo naguo. (Thimo 30:24) Andũ nĩ maturĩte macini imwe ingĩthondekwo irute wĩra o ũrĩa tu mwene arenda. Hihi no tũkene korũo Ngai aatũmbire tũhaana ũguo? Aca, nĩ tũkenaga nĩgũkorũo na wĩyathi wa kwĩamũrĩra tũgũtuĩka andũ a mũthemba ũrĩkũ, tũgũkorũo na ũtũũro ũhaana atĩa, na nĩa megũtuĩka arata aitũ, na maũndũ mangĩ maingĩ. Nĩ twendete gũkorũo na wĩyathi, na ũguo nĩguo Ngai endaga tũkorũo.
20, 21. Nĩ atĩa tũngĩhũthĩra na njĩra ĩrĩa njega makĩria kĩheo kĩa wĩyathi wa gwĩka ũrĩa tũkwenda, na nĩ kĩĩ kĩngĩtũma twende gwĩka ũguo?
20 Jehova ndakenagio nĩ ũtungata wa kũringĩrĩrio. (2 Akorintho 9:7) Kwa ngerekano-rĩ, nĩ rĩ mũciari angĩkena mũno, nĩ rĩrĩa mwana amwĩra nĩ amwendete tondũ nĩ erũo oige ũguo-ĩ, kana nĩ rĩrĩa eyugĩra kuuma ngoro-inĩ? Kwoguo kĩũria nĩ gĩkĩ: Wee ũkũhũthĩra atĩa wĩyathi ũrĩa Jehova akũheete wa gwĩka ũrĩa ũkwenda? Shaitani, Adamu, na Hawa maahũthĩrire na njĩra njũru mũno wĩyathi wao wa gwĩka ũrĩa mekwenda. Nĩ maareganire na Jehova Ngai. Wee ũgwĩka atĩa?
21 Ũrĩ na mweke wa kũhũthĩra na njĩra njega makĩria kĩheo kĩu kĩa magegania kĩa wĩyathi wa gwĩka ũrĩa ũkwenda. No ũnyitanĩre na arĩa othe mamũrĩte gũkorũo mwena wa Jehova. Nĩ matũmaga Ngai akene tondũ nĩmakoragwo na kĩyo kuonania atĩ Shaitani nĩ mũheenania na nĩaremetwo nĩ gwathana. (Thimo 27:11) O nawe no wĩke ũguo ũngĩthuura njĩra ĩrĩa njega ya ũtũũro. Ũndũ ũcio nĩ ũgũtaarĩrio thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 12.


text: 4 Na rĩrĩ, thutha ũcio ngĩrora ngĩona mũrango mũhingũre kũu igũrũ, na mũgambo ũrĩa ndambire kũigua ũkĩnjarĩria watariĩ ta wa karumbeta, ũkĩnjĩra atĩrĩ: “Ambata ũũke gũkũ, na nĩ ngũkuonia maũndũ marĩa arĩ o mũhaka mekĩke.”2 Thutha ũcio hinya wa roho ũgĩũka igũrũ rĩakwa o rĩmwe, na atĩrĩrĩ, kũu igũrũ kwarĩ na gĩtĩ kĩa ũnene, na haarĩ mũndũ waikarĩire gĩtĩ kĩu.3 Na Ũcio waikarĩte thĩ aahaanaga ta ihiga rĩa njathibi na rĩa wakiki, na gĩtĩ kĩu gĩathiũrũrũkĩirio nĩ mũkũnga-mbura watariĩ ta ihiga rĩa thumarati.4 Na gĩtĩ kĩu gĩathiũrũrũkĩirio nĩ itĩ ingĩ mĩrongo ĩĩrĩ na inya cia ũnene, na ngĩona cikarĩirũo nĩ athuri mĩrongo ĩĩrĩ na ana mehumbĩte nguo cia rangi mwerũ, na maarĩ na thũmbĩ cia thahabu igũrũ rĩa mĩtwe yao.5 Gĩtĩ-inĩ kĩu kĩa ũnene nĩ hooimaga heni na mĩgambo na marurumĩ; na haarĩ na matawa mũgwanja maakanaga mbere ya gĩtĩ kĩu, na matawa macio marũgamĩrĩire maroho marĩa mũgwanja ma Ngai.6 Mbere ya gĩtĩ kĩu kĩa ũnene haarĩ na kĩndũ kĩahaanaga ta iria rĩtariĩ ta gĩcicio, kĩahenagia.Gatagatĩ-inĩ ga gĩtĩ kĩu kĩa ũnene o na mĩena yothe haarĩ na ciũmbe inya irĩ muoyo iria ciarĩ na maitho kũndũ guothe mbere na thutha.7 Kĩũmbe kĩa mbere kĩrĩ muoyo kĩahaanaga mũrũthi, na gĩa kerĩ kĩahaanaga ndegwa, na gĩa gatatũ kĩarĩ na ũthiũ ta wa mũndũ, nakĩo gĩa kana kĩahaanaga nderi ĩrombũka.8 Ciũmbe icio inya irĩ muoyo, o kĩũmbe kĩarĩ na mathagu matandatũ; ciarĩ na maitho mĩena yothe o na rungu. Na mũthenya o na ũtukũ ithiaga na mbere kuuga ũũ: “Mũtheru, mũtheru, mũtheru nĩ Jehova* Ngai, Mwene Hinya Wothe, o ũcio warĩ ho na nowe ũrĩ ho na nowe ũroka.”9 Hingo ciothe rĩrĩa ciũmbe icio irĩ muoyo ciagooca Ũcio ũikarĩire gĩtĩ kĩa ũnene, o Ũcio ũtũũraga tene na tene, o na ciamũhe gĩtĩo na ciamũcokeria ngatho,10 athuri acio mĩrongo ĩĩrĩ na ana megũithagia thĩ mbere ya Ũcio ũikarĩire gĩtĩ kĩa ũnene na magathathaiya Ũcio ũtũũraga tene na tene, na magaikia thũmbĩ ciao mbere ya gĩtĩ kĩu, makiugaga atĩrĩ:11 “Wee Jehova* Ngai witũ, nĩ wagĩrĩire rũgooco na riri na gĩtĩo o na hinya, nĩ gũkorũo nĩwe wombire indo ciothe, na tondũ wa wendi waku ikĩgĩa kuo na ikĩũmbwo.”


text:
RŨGANO RWA 70
Jona na Kĩũngũyũ Kĩnene
TARORA mũndũ ũyũ ũrĩ thĩinĩ wa maĩ. Kaĩ arĩ na thĩna mũingĩ-ĩ, kana tigũo? Thamaki ĩĩrĩa ĩrĩ hakuhĩ kũmũmeria! Wee nĩ ũĩ mũndũ ũyũ nũũ? Rĩĩtwa rĩake nĩ Jona. Tareke tuone ũrĩa eingĩririe thĩna-inĩ ũcio.
Jona nĩ mũnabii wa Jehova. Ti kahinda karaihu kuuma gĩkuũ kĩa mũnabii Elisha rĩrĩa Jehova erire Jona: ‘Ũkĩra, ũthiĩ Nineve, itũũra rĩrĩa inene. Wanĩrĩre ũkĩrĩgũũthũkagĩra, amu ũũru wa ene rĩo wambatĩte ũgakinya o harĩ niĩ.’
Ĩndĩ Jona ndendire gũthiĩ. Agĩkĩhaica merikabu ĩrĩa yaathiyaga mwena ũngĩ handũ ha Nineve. Jehova ndakenirio nĩ gĩĩko kĩa Jona gĩa kũũra. Agĩgĩtũma kũgĩe na kĩhuhũkanio kĩnene. Kĩarĩ kĩũru ũ atĩ merikabu yaarĩ hakuhĩ kũũrĩra. Atwari a merikabu nĩ metigĩrire mũno, na makĩambĩrĩria gũkaĩra ngai ciao imateithie.
Mũthia-inĩ Jona akĩmera atĩrĩ: ‘Ndĩmwĩtigĩri Jehova, Ngai ũrĩa wombire igũrũ na thĩ. Na nĩ kũũra njũrĩire gwĩka kwenda kwa Jehova.’ Kwoguo atwari a merikabu magĩkĩmũria: ‘Nĩ atĩa tũgũgwĩka nĩ getha tũhorererũo nĩ iria?’
Jona akĩmera, ‘Njoyai mũnjikie iria-inĩ, na hĩndĩ ĩyo nĩ mũkũhorererũo nĩ iria.’ Atwari a merikabu matiendaga gwĩka ũguo, no ĩndĩ rĩrĩa iria rĩakĩrĩrĩirie gũthũka magĩkĩmũikia iria-inĩ. O rĩmwe kĩhuhũkanio gĩgĩthira, na iria rĩkĩhorera.
Na rĩrĩa Jona orĩire maĩ-inĩ, kĩũngũyũ kĩu kĩnene gĩkĩmũmeria. No ndakuire. Mĩthenya ĩtatũ na matukũ mene Jona aarĩ thĩinĩ wa nda ya kĩũngũyũ kĩu. Jona nĩ eririre mũno nĩ ũndũ wa kũrega gwathĩkĩra Jehova athiĩ Nineve. Nĩ ũũĩ ũrĩa ekire?
Jona aahoire Jehova amũteithie. Nake Jehova agĩtũma kĩũngũyũ gĩtahĩke Jona igũrũ rĩa thĩ nyũmũ. Thutha wa ũguo Jona agĩgĩthiĩ Nineve. Na githĩ ũndũ ũyũ ndũgũgĩtũruta gĩtũmi kĩa bata mũno gĩa gwĩka ũrĩa wothe Jehova oigĩte?
Ibuku rĩa Biblia rĩa Jona.


text:
KĨTHOOMO KĨA 21
Betheli Nĩmbi?
Kiugo Betheli nĩ riĩtwa rĩa Kĩhibirania rĩa kuuga “nyomba ya Murungu.” (Kiambiriria 28:17, 19) Riĩtwa rĩu nĩrĩkwaagĩra mĩako ĩrĩa Akũũjĩ ba Jehova baakĩĩte nthĩgũrũne yonthe arĩa ngũgĩ ya gũtũmĩĩria ĩtongagĩĩrua na ĩkagwatwa mbaru. Kĩama kĩrĩa Gĩtongagĩĩria gĩtumĩkaga obicine ĩrĩa nene ya nthĩgũrũ yonthe New York, U.S.A., na nĩ kĩrũngamĩrĩte ngũgĩ ya obici cia ndwangi cia nthĩgĩrũ inyiingĩ. Barĩ gĩkundi, barĩa batumĩkaga kĩrĩ obici iu betagwa nja ya Betheli. O ta nja, batũũraga amwe, bakarita ngũgĩ amwe, bakarĩĩra irio amwe, na bakairitana Bibiria amwe barĩ na ũrũmwe.
Nĩ gũntũ kwa mwanya arĩa antũ bairitĩrĩte gũtumĩka ta nja ĩmwe. Kĩrĩ Betheli cionthe, kũrĩ na Akristũ antũ-arũme na antũ-aka barĩa bairitĩte kũthithia wendi bwa Mũrungu na gũtumĩka nĩũntũ bwa mantũ ja Ũnene ĩgiita rĩonthe. (Mathayo 6:33) Gũtĩ-we kĩrĩ bo ũrĩagwa mũcaara, ĩndĩ nĩ baejawa nyomba na biakũrĩa, na mbeca inkai cia kũrũngamĩĩra moobatu jaao. O muntũ wonthe arĩ ngũgĩ ĩrĩa aegi Betheli, ta obicine, rĩĩkone, kana gũntũ gwa kũrĩĩra. Bamwe batumĩkaga gũcaba kana kũthithia mauku, kũtheria nyomba, kũũra nguũ, kũmenyeera into kana mantũ jangĩ.
Nĩ gũntũ kũrĩ ngũgĩ inyiingĩ cia kũgwata mbaru gũtũmĩĩria Ũnene. Mworoto jũmwe jwa Betheli cionthe nĩ gũtũma ũmma bwa Bibiria bũkinyĩra antũ babaingĩ ũrĩa kũũmbĩkĩka. Broshua ĩjĩ nĩ ngerekano ĩmwe ya ũntũ bũu. Yaandĩkĩrwe gũkũrũkĩĩra ũrũngamĩĩri bwa Kĩama kĩrĩa Gĩtongagĩĩria, yaatũmwa na njĩra ya mĩtambo ya kompiuta kĩrĩ ikundi bibiingĩ bia ũtaũri nthĩgĩrũne yonthe, yacabĩrwa Betheli inyiingĩ cia gũcaba, na yaatũmwa kĩrĩ biũthũrano nkũrũki ya 110,000. Kĩrĩ o ĩtagaaria rĩonthe ũntũne bũbũ, nja ya Betheli nĩejanaga ũteethio bwa bata kĩrĩ kũgwata mbaru ngũgĩ ĩjĩ ya mpwĩ kĩrĩ cionthe
Nĩ baaũ batumĩkaga Betheli, na nĩatĩa bamenyagĩĩrwa?
Nĩ ngũgĩ ĩrĩkũ ya mpwĩ ĩgwatagwa mbaru nĩ ngũgĩ irĩa iritagwa Betheli ciothe?