text:
Ciũngano Cianyu Itabanagio Atĩa?
O kĩũngano gĩtabanagio nĩ kĩama gĩa athuri. Ciũngano ta 20 ithondekaga mũthiũrũrũko, na mĩthiũrũrũko ta 10 ĩgathondeka ng’ongo. Ciũngano nĩ ikoragwo na iceera rĩa athuri magendaga, metagwo arori a mũthiũrũrũko na a ng’ongo.
Ũtongoria na motaaro ma Kĩĩmaandĩko maheanagwo nĩ Kĩama kĩrĩa Gĩtongoragia kĩrĩa gĩkoragwo na Aira a Jehova a ihinda iraya na kĩrutaga wĩra kĩrĩ wabici nene cia Aira a Jehova, Brooklyn, New York.—Atũmwo 15:23-29; 1 Timotheo 3:1-7.
Wĩrute Makĩria
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Makoragwo Mĩcemanio-inĩ ya Gĩkristiano ya Aira a Jehova?
Tũcemanagia hamwe nĩguo tũũmanĩrĩrie na twĩrute Kiugo kĩa Ngai. No tũkene mũno gũkũnyita ũgeni!
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Hihi Aira a Jehova nĩ Marĩ Ahunjia Marĩhagwo?
Hihi nĩ kũrĩ mabatĩrĩ kana ahunjia anene? Nĩa matungataga?
MĨCEMANIO
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Mekagwo Nyũmba-inĩ ya Ũthamaki?
Ceera kuo wĩyonere wee mwene.


c: text/html

text:
KENYATTA AARĨ Ũ? (Gĩcunjĩ gĩa kerĩ)
Mũrata wakwa Mũthomi Mũgĩ,
Gĩcunjĩ-inĩ kĩa mbere gĩa icokia rĩa kĩũria gĩkĩ nĩtũragwetire manyinyi makoniĩ mawoni ma mũtiga-irĩ Jomo Kenyatta, o tũkĩgeria kũmũmenya wega ta mũtongoria wa rũrĩrĩ na kĩhumo kĩa ũtongoria wake. Rĩu haha reke tuigue mangĩ aririe wĩthĩ-inĩ wake makoniĩ bũrũri na rũrĩrĩ..
Thĩiniĩ wa iruta rĩa mweri wa Gĩthathanwa, 1928 (November), manja ya mbere namba mũgwanja, ndũmĩrĩri ya Mũthondeki wa Mũiguithania, Jomo Kenyatta akĩarĩria athomi na makĩria rũrĩrĩ rwa Agĩkũyũ amerire atĩrĩ:
NĨTŨNYITANEI TŨTEKŨRARANIA TWĨKĨRE BŨRŨRI NA RŨRĨRĨ IGWETA
‘…Inyuĩ mwĩ comba inĩ! Rorai muone ũrĩa comba wĩtiganĩrĩte na magakumia rũrĩrĩ rwao na makarũmia mawatho na mĩtugo ya rũrĩrĩ rwao. Na inyuĩ mwĩtiganĩre na mũrũmie mawatho na mĩtugo ya rũrĩrĩ rwanyu rwa Gĩkũyũ. Wee Mũgĩkũyũ! Tira maitho wone ũrĩa ndũrĩrĩ iria ina hinya na ina ngumo nene, wone ũrĩa matũgĩrĩtie atumia na airĩtu ao na makamekĩrĩra mĩkaana. Nawe cokereria tuongia twaku, tiga kwenda kũrekia waku ta kĩere kĩa njĩra-inĩ, ndukae kwĩmenithia ũkiugaga atĩ no itherũ. Inyuĩ tũhĩĩ twa Mũmbi! Rorai muone ũrĩa ndũrĩrĩ iria ina hinya irathomithia ciana ciao. Na inyuĩ mũcokererie twanyu twa Gĩkũyũ mũtũrorie na gĩthomo-inĩ twa gũgathegea mwaki wa rũrĩrĩ rwa Gĩkũyũ rĩrĩa ithuĩ twĩ gĩthuma-inĩ. Wee Irigithathi na Itiema rĩa mũgĩkũyũ! Rũthĩrĩria wone comba ũrĩa ũkwenda kwĩgerekania naguo, wone ũrĩa maiguanĩire me ndundu ĩmwe, kaihwa na gocũkũrũ nawe ucoke wĩ ũũmbe kĩũmbwa kĩmwe wĩcokanĩrĩrie ũmenye atĩ wĩ mũhurũnjũko ndũrĩ ũndũ kana wĩra ũgaithĩria tiga no gũtuta. Wĩrurumie wone atĩ gũthekio ti kwendwo, wone atĩ mũkũmenana na mũrũ wa nyũkwa na kamũira ka mũtetanĩtie-rĩ, mũkũmunywo mbutu cia maitho, nĩ mũgendi amurĩ, njũkĩ kĩrimũ ĩkimanagĩrio na maana mayo.
‘Inyuĩ arĩa mũkũruta mawĩra ma comba mũgĩikaranagia na ndũrĩrĩ ingĩ! Ririkanai atĩ Gĩkũyũ nĩruo rũrĩrĩ rwanyu na nĩruo mwaheirwo nĩ Ngai, mũtuĩke aruo kinya mĩndĩ na mĩndĩ na nĩ wĩra wanyu kũgwetiithagia rũrĩrĩ rwanyu na ngumo njega mawĩra-inĩ marĩa mũkũruta. No menyai mũkahenererio nĩ mĩago kana ikeni itarĩ cia gũikara itũme mũtirike gateri ga Gĩkũyũ. Thomai Wahibiranio 11:24-25, muone ũrĩa Musa aregire gwĩtwo mwana wa Farao nĩ ũndũ wa kwenda kũhonokia rũrĩrĩ rwake. Na inyuĩ mũmenye atĩ rũrĩrĩ rwa Gĩkũyũ noruo rwitũ na nĩ wĩra witũ ithuothe kũrũgocithia thĩiniĩ wa ndũrĩrĩ iria ingĩ na kũgeragia gũtarana ithuĩ ene.
‘Inyuĩ mũrĩkĩtie kũgĩa na ũũgĩ! Ũkĩrai mũtaare andũ a rũrĩrĩ rũrũ rwitũ rwa Gĩkũyũ rũũhĩge, tigai kwenda ũgĩ wanyu ũrĩre thĩ ta mĩrio ya ngĩa, tigai kũgĩa na kĩnyiria. Ĩkai ota ũguo Musa ekire ona atĩ andũ a rũrĩrĩ rwake nĩmaratandiũrwo nĩ kwaga wa kũmatongoria’
Njoherai ndakorwo hĩtĩtie
Nĩ mũruti wĩra wanyu
J. Kenyatta (mwandiki wa Mũigwithania)
Maũndũ macio mothe marĩtio haũ ka igũrũ nĩ mũtigairĩ ona marĩ ma hĩndĩ hĩtũku, ona ũmũthĩ no tuone wagĩrĩru wamo harĩ mĩthiĩre na mĩikarĩre iitũ. Kenyatta arĩ na ngoro ya kwenda rũrĩrĩ rũiguane na nĩ onete kabere atĩ ita rĩtarĩ ndundu rĩhũragwo na njũgũma ĩmwe. Agĩcoka gũkinya kwaramia meciria kũrĩ bũrũri wothe wa Kenya ũnyitane, mbeũ yarĩ hande kuma o rũrĩrĩ-inĩ rwa Gikũyũ.
Matukũinĩ maya andũ a Gĩkũyũ mahurunjũkĩte thĩ yothe. No nyende kũririkania mũgĩkũyũ o wothe atĩ ona wakorwo wĩkũ kana wĩkũ nĩwagĩrĩirwo nĩ kũririkana kĩhumo gĩaku. Ona weĩta Mukenya wĩna kũu nja wacoka mũciĩ ũkĩendaga na ũtekwenda ũgetwo mũgĩkũyũ. Andũ arĩa me nja ya bũrũri nĩmakenaga mũno rĩrĩa bũrũri wa Kenya wĩna igweta kana ũhotani, ta mathako-inĩ ma mahenya, Hĩndĩ ĩyo nĩtwĩtĩyaga tũkiuga tũrĩ aKenya, no twacuka ndege, tũgatiga gũtwĩka a Kenya tũgatwĩka Agĩkũyũ na ĩkamba, na Njaruo. Hau hatirĩ mahĩtia tondũ gũtirĩ woririe Ngai aciarwo kũrĩa aciarirwo. Kĩndũ kĩrĩa kĩũru nĩ rĩrĩa mũndũ angĩtũmĩra ũ-rũrĩrĩ rwake ta njũgũma ya kũhotomia kĩhoto na kũhatĩrĩria arĩa angĩ.
We Mũgĩkũyũ! Rũmia ndĩra ciaku, ota ũrĩa nũgũ ĩraga mwana wayo ĩkĩmũkiritithagia rũnyanjarainĩ-rĩ, noguo ngũkwĩra atĩrĩ: Tũkia nyũkwa tũkia thoguo, tũkia ndĩra cianyu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ũmoi Thutha wa Moi Gũũkĩrĩria Njũng'wa
Maũndũ marĩa maroneka bũrũriinĩ wa Kĩrĩnyaga hĩndĩ ĩno ya kũhũranĩra Gwĩtĩkĩrwo (Tũrigũ) kana Kũregwo (Tũcungwa) gwa Kĩambi Watho kĩrĩa kĩerũ, marandirikania matukũ marĩa Moi aarĩ njũng'wainĩ ya ũthamaki.
Kũngĩagĩire na gĩthurano hĩndĩ ya wathani wa gĩthũri wa Moi, kaingĩ nĩ gwakoragwo mbaara yetagwo ya iruka, ta ĩrĩa yarĩ Likoni, Molo, Burn Forest, na kũngĩ kũingĩ, mĩakainĩ ya 1992 na 1997. Haro ĩyo yatuĩkaga yacocagĩrwo kinya nĩ mamĩnĩthita a thirikari ya Moi. Andũ makiri karũndo mataarĩ na mahĩtia nĩ maitirwo thĩ hĩndĩ ĩyo ya haro icio cia hĩndĩ ya ithũrano.
Ningĩ hĩndĩ o ĩyo ya wathani wa Moi, ithurano ciahanaga ta ciarĩ mwamũranio wa iruka wa andũ a bũrũri. Andũ maikagĩrie arĩa angĩ mĩgwĩ atĩ tondũ ti a kĩruka kĩao.
Maũndũ mangĩ meekagwo hĩndĩ ya wathani wa Moi, na makĩria mũno rĩrĩa kwĩ na ithurano, nĩ gũitwo maheni ma mĩthemba mĩingĩ bũrũriinĩ, wandĩki na ũhurunji wa maratathi ma kũrehe ngũĩ nĩ ikundi cieĩtaga "Jeshi la Mzee", "Worriors A kana B" na marĩtwa mangĩ maingĩ ta macio ma ũkora.
Ũmũthĩ na guo hĩndĩ ĩno ya ũteti wa Tũrigũ na Tũcungwa, nĩ kũroneka ta kũrĩ ateti amwe maracokia Ũmoi bũrũriinĩ na njĩra ya kũrehe haro na ngũĩ kũrĩa mathiĩ mĩcamanio ya ũteti wao, ta ũrĩa kuonekire Thĩka na Wajir, na kũngĩ kũingĩ.
O na maheni maingĩ nĩ maraitwo bũrũriinĩ matarĩ gĩtina kana gĩthethwa, ateti a gĩkundi kĩmwe makĩgeria kũmenereria ateti a gĩkundi kĩrĩa kĩngĩ. Angĩ nĩ mareera arũmĩrĩri ao matigathome Kĩambi Watho kĩrĩa kĩerũ kana makameera magĩtarũrange.
Nguona andũ a bũrũri magĩrĩirwo nĩ kwĩmenyerera mũno na kwĩgirĩrĩria matikanyitwo nĩ mũrimũ wa Ũmoi thutha wa Moi gũũkĩrĩria njũng’wa mĩaka ĩtatũ mĩthiru. Andũ othe magĩrĩirwo nĩ gwĩthomera Kĩambi Watho kĩrĩa kĩerũ na maakorwo matoĩ gũthoma mathomerwo nĩ arĩa mehokete, nĩ guo magĩikia mĩtĩ yao makorwo mamenyete kĩrĩa marathura, Ũmoi, kana Wĩyathi wa gwaka bũrũri wao.
Tigai kũhenio kana kwamũkanio nĩ ateti eyendi matarĩ bata na bũrũri wao. Thomai Kĩambi Watho na mũikie mĩtĩ yanyu mũkĩmenyaga kĩrĩa mũraikĩria mĩtĩ handũ ha gwĩtĩkania na ũrĩa ateti maroiga makĩyethera iturwa cia wathani cia mwaka wa 2007.
Thaaai!


text:
BŨRŨRI ŨIGUANE
Andũ aitũ ndĩmũrige nĩ ndeto ĩno
Ta ndaũrĩra tondũ hihi wee wahota gũkorwo na ũmenyo kũngĩra
Na mwaki ũhoyagwo kũrĩa wakanĩire
Atĩrĩrĩ-i andũ aitũ, rĩrĩa andũ aitũ marang’eyagwo ta mbũri-rĩ
Rĩrĩa tũrathaithanaga tũkiugaga thayũ thayũ-rĩ
Rĩrĩa tũrakayaga ciana na atũmia macinĩirwo makanithainĩ-rĩ
Kaĩ hĩndĩ iyo gũtararĩ na wa kũhoreria!
Rĩrĩa tuoiga ciaigana nĩ ciaigana tũtikũhe hiti kerĩ-rĩ
Nĩguo thĩ yothe yaracũria maitho yaugĩrĩria?
Ithuĩ tũtirĩ andũ a mbaara, tũrĩ andũ a horoho mbaara gĩtahi
No tũtingĩtĩkĩra gũikio kaara ritho, tũgĩtuagĩrwo mata ta tũtarĩ kĩene
Gũtirĩ mũndũ ũnyarirĩtwo bũrũri-inĩ witũ ta mũgĩkũyũ
Tũkĩnyarirwo nĩ mũthũngũ tũgĩita thĩ
Jomo akiuna riitho tũgĩikĩria bũrũri ũgĩtherema
Tũkĩhũgũiyio nĩ mũrumbwa tũkĩrega tũgĩita thĩ
Rĩu tũrĩ kũmbanĩrwo nĩ aya a rũgũrũ na gĩthũ
Ta kĩnjĩrei atĩrĩ, tũrakua kĩ?
Kwĩgita ti guoya. No tũtikwenda haaro
Ũũru ndwendwo nĩgũka ũkaga. Tigai kũũcaria
Mwahota gwithiririma mũtino
Ngai ndangĩtuohera tũngĩita thakame ĩtarĩ na ũũru
No rumbwa, gĩthũ na nyang’ori ici ciĩrwo na kayũ
Nĩtwarega kũragĩrwo andũ aitũ tũhũ.
Rekei tũcoke mĩciĩ, tũrĩme kahwa na macani
Tũkame ngombe na tũhande mboga
Mahũũta no marĩũka gũthogora matũkore
Acio maraingatwo kwao-rĩ
Nĩtũkũmahe ũraro o wa kahinda kanini
Tũcoke tũmoimagarie tũmacokie kwao
Tũngĩgakora gwakĩtwo-rĩ
Tũkameka ota ũrĩa mũrũthi mũhũtu wĩkaga thwariga
Tĩri nĩ witũ, ithaka nĩ ciitũ na tũtikarekia.
Tũthaithe Mwene Nyaga atũhe thayũ
Bũrũri ũhorere, bũrũri ũiguane
Thaai, Thathaiya Ngai, Thaai.


text:
NDŨMĨRĨRI YA THIGŨKŨŨ
Mũthomi mũgĩ Mũrata wakwa,
Rĩu ihinda-inĩ rĩrĩ rĩa gũkũngũĩra gũciarwo kwa Mũhonokia, nĩndakũgeithia na ngeithi nyingĩ cia gĩcĩcĩng’a, ndarũhia na ndũhiũ, ndakengeũka o gũkengeũka, ngiũgaga kena, kenera, na ũkenererũkie ũgĩkenera gĩkeno kĩa Muhonokia.
Angĩkorwo wĩ mwĩtĩkia wa Ũkiricitũ, kana wĩ mwĩtĩkia wa wĩtĩkio ũngĩ ndakũrongoreria gĩkeno, mũnyaka, na thayũ. Ũrotũnganaga na nyoni njega mwaka ũyũ ũũkĩte. Ũrothiaga ũtekũhĩngwo, ũroikara ngoro ĩtegũtuba, na thithi waku ũrokengaga nĩ kuona mawega na kũmũrĩkwo nĩ mĩrũri ya wega.
Ũrogithiĩ na mbere na gũthomaga rũrenda rũrũ. Ũkĩrĩrĩrie kũhoera rũrĩrĩ na bũrũri kũgĩe na thayũ, ũiguano, na gĩtiyo. Ũrohaga manja na makũmbĩ maku maiyũrĩrĩre. Mũro wakũ ũrothecaga kũriku nayo mbeũ yakũ ĩrotherema. Ng’ũndũ ciaku iroaga nyaige na igĩe ituamba cia mĩkengeria. Icegũ ciaku iroanagia ngoima cia kĩrige Ũhiu waku ũrotherema wanagie o tũgondu. Arĩa marĩ rũitho nawe-rĩ mata mao marohũa matanakũminja mĩnyĩrĩ. Nao mbarĩ ya nditikũ na magumĩ-rĩ, marotoma.
Gĩũkĩre mũrata wakwa ũkenyũke , ũthiĩ na mbere na kwĩyaka, kinya na ũkinyũkie mũnyaka ũrĩ mbere ya kahinga.
Ngai njega! Thayũ! Ũiguano! Ũrũmwe! Kena! Kenera! Kenerũrũka!


text:
MŨGAMBO WA ŨRATHI
Ũyũ nĩ mũgambo wa ũrathi kuuma ngurunga-inĩ irĩ nguurio cia matũũra ma endi thayũ wa bũrũri.
Atoongoria marĩ kũrika kũhuuha coro, o mũndũ akĩanĩrĩra ũrĩa egũtongoria bũrũri. Angĩ ona matehotete maroiga nĩ mekũhota bũrũri. Nĩmegũgĩthiũrũrũka matũũra makĩinaga kaarĩ. Nĩmagĩũkĩte makĩĩhuhagĩra mĩrũri angĩ mena mbugi nĩgetha tũmathikĩrĩrie.
Mũgambo wa ũrathi ũroiga atĩrĩ, Andu akwa maninagwo nĩ ũndũ wa kwaga ũmenyo. Tondũ nĩũkĩregete ũmenyo-rĩ, o na niĩ nĩngũkũrega. Hingo nĩ nginyu andũ aitũ tũbaare wega na tũthuthurie wega arĩa maroka makĩhuhaga coro. Mbarĩ ya karĩa nĩme na ya kanyua ikame no hĩngo mekwĩyumĩria. Tũtikũhe hiti keerĩ, mwana ti ngwacĩ. Burũri ti tothi o kũrĩa mũndũ oima akauga ahakĩrwo maguta na aheo ndubia.
Rwĩmbo rũngĩgĩa akũi aingĩ nĩ kũbaca rũbacaga. Bũrũri, tondũ wa mehia maguo, nĩũgĩaga na anene aingĩ, ĩndĩ, tondũ wa gũteithio nĩ andũ arĩa ataũku, o arĩa me na ũmenyi, no ũtũũre ũkindĩirie. Arĩa makĩrĩ na ũmenyi na ũtaũku, hĩndĩ nĩ nginyu mwĩyumĩrie mũteithie bũrũri. Kigera nĩkĩnoraga kĩrĩa kĩngĩ, na mwaki ũhoraga nĩ kwaga ngu gĩũkĩrei tũthaitĩre bũrũri witũ, tũũhĩganie, tũtiiranĩrĩre, na tũteithanie tondũ twaga gwĩka ũguo twĩ ngwatanĩro tũgaitĩrĩrwo irima rĩmwe twĩ ngwatanĩro.
Mũgambo wa ũrathi ũroiga atĩrĩ, wa kĩrimũ wĩtirimagia na mũũgĩ na mwendi gũtaarwo nĩ mwendi ũmenyi, ĩndĩ mũthũũri kũrũithio nĩ kĩrimũ kĩũru.


text:
ŨKAI TŨCIIRE
Nyũmba nyinyi ĩciiraga ũtukũ yahootwo ĩgathama na ũtukũ. Nyũmba iitũ ti nyinyi ũguo no ningĩ no ĩnyihio nĩ maũndũ na nditi iria irĩ bũrũriinĩ ihindainĩ rĩrĩ. Tondũ rĩu mbugĩrĩrio ciaiyũra bũrũriinĩ-rĩ, nĩ tũrore nakũ? Nĩ twĩrĩga kwaranĩria ngĩkwĩra atĩ bũrũri ti mũgate. Rĩu tondũ rwĩmbo rwekĩrwo kanua atĩ bũrũri watũrwo ta mwanga-rĩ, nĩmũũĩ atĩ mwanga ũngĩaga kũrutwo mũri no ũkũharithie? Mwakĩamũkĩria atĩ twatũrane kaĩ tene tũtaratũire na gũtirĩ ũrahutaga.
Andũ aitũ ndamũthaitha tigai kwamũkĩria o rũrĩa rwakũywo. Thikĩrĩria kana hihi wahota gũkinya ikinya rĩũ. Mwomboko nĩ merĩ na kuna ihenya rĩa athuri nĩ kwengeya. Amba une kana wengeye tondũ ihenya inene riunaga gĩkwa ihatha.
O ĩrĩa ya ruruma andũ aitũ no kũingĩra na rĩngĩ ndĩrorete na kwanyu? Kaĩ mũgũnda mũkũrũ ũtarĩ ũmatho! Kaĩ wakĩendia o rĩrĩa ĩgaithĩtie na nyeki ĩkarura? Mũndũ ũtarĩ mbũri kaĩ ahithagio! Ningĩrĩ kaĩ mbogo nyingĩ irĩ thathi. Ta rũgamiai kĩhoto muone harĩa ndeto ĩrĩ. Wahota atĩa gũcimba mũgũnda, ũhũre hianyũ, ũite thumu, ũhande mbembe, ũcoke ũrekererie ng’ombe irĩe mbembe icio o ũndũ iramira. Hĩ! Ũcio ti ũũgĩ na ti ũgima.
Niĩ ndakiuga atĩrĩ, nĩtũrũgame na ma iitũ. Nĩ tũcũgie gaka gaitũ, o mũndũ aine na gatiirũ gake, tũtikũhe hiti kerĩ. Nĩtũnyitanei andũ aitũ, koiga gatune nĩ mwamũkanĩro. Wa kanini na kanene, kaihũ na gaicũkũrũ tũrũgamĩrĩre ma iitũ. Oya mũtĩ waku, ũcio nĩguo mũthĩgi wa thayũ na ũmenyo ũthiĩ mũthenya wa kinya uge kaba ngoma ĩrĩa njũũĩ kũrĩ mũraika itarĩ ndona. Mũndũ ũyũ ti mũreme nĩ wĩra, ningĩrĩ ũtakanyuĩrĩire ndoĩ ke riita. Tigai gũita mũkĩonoria rekeĩ rĩikare o gĩtete-inĩ kĩu. Rĩa mata tũnyue gĩtete nĩ gĩteere na mĩtamaiyũ.
Tũhoe thayũ na ũiguano no makĩria tũtikanoigage korwo nĩ ndoĩ, rĩu ũramenya thiĩ ũikie kura yaku. Wa mwene nĩ ũmwe gĩkĩ kĩngĩ nĩ kĩrĩndĩ.
Thaĩ thathaiya Ngai thaĩ.


text:
KAMAANJA KŨGURARIA MBŨRI CIAKE 2
Mũrata Wakwa mũthomi Mũgĩ, twatigĩrĩire o ũndũ mbũri cia Kamaanja cia ngurario ciekĩrwo riiko, nĩgetha igongona rĩa kũguraria rĩthiĩ na mbere. Ta thoma ũigue ũrĩa gwathire na mbere…
Mbũri ya ithe wa Kamaanja yekĩrirwo riiko mwanya. Nyama cia gũtherũkio nacio igĩĩkĩrwo rũrigi rwa mũgio rũgacucura na nja nĩgetha rũgũcagio nyama ikĩrutwo nyũngũ thĩiniĩ. Rũrigi rũngĩtuĩka, no ũcaririe njobe nĩgetha ũthece nyama nacio na wahota kũhĩa nĩ mwaki. Ciatarwo igĩũka icunjĩ mũgwanja na itingĩrugwo irĩ mũganja mũru. Nĩkĩo rũcuthi rũkĩrengwo maita merĩ na ikĩrugwo nyũngũ ĩmwe irĩ inyanya, nyũngũ ya kerĩ otaguo.
Nyama ciarĩkia kũhĩa, andũ magĩkorwo nĩmagomanĩte na makanyitwo rũra. Andũ a ndundu ya ithe wa Kamaanja nĩmaikarĩte thĩ nyũmba na makaranĩria na ithe wa Mũgeci matongoretio nĩ Gĩkunda. Indo iria marehete mũthenya ũcio irĩ cia gũtarĩrwo mĩrongo-inĩ kana irĩ cia kũhingithia iria metĩitio ikĩneanwo. Magĩcoka makiuma nja nĩgetha igongona rĩa gũtinia kĩande rĩthiĩ na mbere. Kamaanja nĩeharĩrĩirie wega na nĩahĩahĩaga nĩkwenda kũrĩkania na ndeto ĩyo ya kũgũrarĩria Mũgeci.
Magĩikara thĩ, mũtabania akiuga no hingo Kamaanja ekuonania mũirĩtu ũrĩa aathugĩte mũciĩ ũcio. Hagĩũka atumia ana a riika na cũwe wa Mũgeci mena mĩtirima, akĩũrio kana wake e hau, Kamaanja akiuga aca. Hagĩũka ciana kenda cia mĩaka ĩtano kinya ikũmi, akĩũrio kana wake e hau, akiuga aca ndarĩ ho. Hagĩũka airĩtu kenda, othe mehotorete marĩthũ mahanaine na megekunĩkanĩria ũthiũ na marĩthũ o mahanaine makĩrũgama mbere ya Kamaanja akĩũrio kana wake e hau. Kamaanja akĩmenya nĩ mũigĩre mũtego. Na tondũ wa mwene nĩ ũmwe gĩkĩ kĩngĩ nĩ kĩrĩndĩ, nĩamenyete wega kĩratũ kĩrĩa Mũgeci ekĩrĩte na akeĩĩra atĩ arora iratũ nĩ ekũmũmenya ona ekunĩkanĩirie ũguo. No athiĩ kũbaranga akĩona atatũ mekĩrĩte kĩratũ ota kĩu akĩgwatwo nĩ thĩna. Wendo wĩ kĩriga tondũ Kamaanja ndahĩtirie na ũrĩa ahumbũririe ria mbere aarĩ Mugeci. Kamaanja akiuga wake wa ngoro wa gwĩthugĩra nĩ ũcio. Andũ arĩa marĩ hau mona ũguo makĩhũra hĩ nayo nyakĩnyua ĩkiuga ngemi.
Kamaanja aigĩirwo metha kĩharo gatagatĩ. Nyama ciarehetwo na gĩtarũrũ na kiuga gĩkaigwo mwena-inĩ. Akĩnengerwo kahiũ ka raũ, akĩoya guoko agĩtinia kiande agĩkĩra kiuga-inĩ. Akĩrenga gĩtũngo kĩa mara na kia inĩ na mũromo wa ihu agĩĩkĩra kiuga-inĩ. Agĩcoka agĩtinia gacunjĩ ka nyama ya guoko akĩrũmia Mugeci ta ũrĩa comba ũrũmagia mũhiki keki. Nyakĩnyua ĩkiuga ithano cia kahĩĩ. Nyama icio ciekĩrirwo kiuga-inĩ ikĩneo Mugeci akaihũrĩre airĩtu a riika rĩake arĩa erekeire kugĩra ũhoro atuĩke mũtumia. Nacio iria ingĩ ciarugĩtwo ona cia hĩhio igĩtinangĩrio andũ arĩa othe mokĩte, o mũndũ wa gacunji, tondũ mambura nĩ njũno. Kamaanja akĩmenya atĩ rĩu we nĩ agũranĩte, tondũ ũgũtinia kiande ũcio nĩ ũhiki mũrũmu kũringana na mũtugo witũ. Gĩtũmi nĩ tondũ gũtirĩ ũtinagĩrio kiande ataracĩirio, na mũndũ aguraragia mbũri iria aracĩtie. Ũngĩgĩtinia kiande ũtaracĩtie-rĩ, ũrakĩguraria kĩ? Icio no ta nyama cia mbucĩrĩ na ti cia igongona. Cia Kamaanja ciarĩ nyamũkĩre na nĩkĩo andũ makeneire igongona rĩu na makĩrathima.
Irio iria ciarugĩtwo mũciĩ ũcio ciarĩ nyingĩ ..
Thoma rũciũ rũngĩ .


text:
Ndũmĩrĩri ya thigũkũũ:
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Ihinda-inĩ rĩrĩ rĩa gũkũngũĩra gũciarwo kwa Mũhonokia-rĩ, ndagũtũmĩra ngeithi cia wendo ona thayũ. Ndakũrongoreria mahinda mega ma gĩkeno na thayũ wa Kiricitũ. Mũkĩrĩa na mũkĩnyua mũririkane atĩ ũcio waciarirwo mũthenya ũyũ ndaarĩ ona ha gũikara kana ũrĩrĩ angĩakomirio.
Kĩhũgũre wone kana hihi nĩkũrĩ wa itũũra rĩaku ũngĩrathima na kamũtu kana tũmaguta nĩgetha onake akene tawe. Nĩtũrĩe na tũnyue na tũrũhie, no ngoro ciitũ itigaikare irĩ hũtu. Gĩai na thigũkũũ njega na mũthiĩ na mbere gũthoma tondũ mũgĩ nĩ mũtaare.
Ngai njega.


text:
MWANO ŨRĨ GŨTHUKWO
Mũthiĩrwo ũgo no ũrĩa arĩĩrwo
Mwano ũrĩ gũthukwo na mbũgũ ciarwo
Cioiga atĩrĩ:
Gĩthima nĩ kiunjuge, maaĩ matithera
Ona maarika munju ũrĩ o gĩtina-inĩ
Ta mairĩtĩ ndua-inĩ ya mũhihi
Eheriai rũkiriri gĩko gĩtherere.
Twatukanirie rũru na itiarĩ gĩrima
Tũkamenya ciitũ nakĩ ciaciarana?
Tuoigire nĩicoke njora mbaara ti ũcũrũ
Andũ macoke kwao bũrũri ũiguane
Na nĩ kĩĩ andũ marakoma o hemainĩ?
Haha harĩ ũndũ ũrethegea ta mwaki wa kĩrĩti
Watuthũka kĩrĩti nĩ gĩkũhĩa.
Nĩtwarie ũhoro gĩtaũ kĩ ngoro gĩtihootanaga
Mbii mbatũni yoigĩte atĩrĩ:
Tĩri nĩ witũ, ithaka nĩ ciitũ, indo ciothe nĩ ciitũ
Tuoigũkirwo rĩ nĩgetha andũ aitũ makomage hema
Meroragĩrwo nĩ atarii tarĩ nyamũ cia gĩthaka
Thayũ ũtarĩ ũragaacĩra-rĩ twakĩiga mũthĩgi thĩ nĩkĩ?
Kaĩ twahũna ũmũthĩ rũciũ tũtakahũta
Andũ nĩmacoke mĩgũnda, andũ nĩmacokerio ithaka na mĩciĩ yao
Andũ nĩ moime hema-inĩ, andũ nĩmagitĩrwo
Nĩtũtige kũhinga maitho, tondũ onatwahinga
Matarĩ mahĩhe na magathikwo, matitiga kũnunga
Na ithuĩ nĩtugĩĩrĩrie o nginya atongoria marorie maitho na kũu
Tondũ rũciũ rũngĩ mwano wathukwo ma mbũgũ ciarwo
Wahota gũkorwo nĩwe ũgakorwo ũnjugĩte maaĩ
Ũkagera harĩa kaihũ kagerire kambũra rũũwa
Mũtongoria ũyũ, njigua ĩrĩ matũ na ndindĩkwo ĩrĩ magũrũ
Tiga kuona kura ona mũndũ ta mũndũNdinakuorota nĩ kaara keheta.


text:
KIAMBIRIRIA NGWACI NYIINGI
Muthoomi muugi, wi munyite ugeni rurenda-ini ruru. Ndina wihooko ati nitugutwarana hamwe rugendo-ini. Ndugathethuke tondu haria tuguthii he gatagiria. Ndigukuhumithia, ngugutwara o kahora. Ndukahikike tondu wakihota kuuna gikwa ihatha.Ningukuhe maingi, ma riu na ma tene. Nawe urore maria magoka. Ndukainire ihugo ta muka wi kironda, toboka kuo rwatua kubaca wamukirie, wahota kwiyumbanira. Mawooni nimatiganite ota uria mayu matiganite. Reke tuthii tukore njaamba, na ti njaamba nyamu, ni njaamba mundu.Thooma wiiguire......................


text:
Usain Bolt
Usain St. Leo Bolt (aciarĩtwo mweri 21, mweri wa August mwaka wa 1986) ni muteng'eri wa mahenya makuhĩ wa kuuma bururi wa Jamaica. Bolt nĩwe muhotani wa mahenya ma mita 100, mita 200 na mita 100 relay mathako-inĩ ma Olympics na ma IAAF World Athletics Championships. Ahootanire ihenya rĩrĩ rĩa relay hamwe na ateng'eri angĩ a Jamaica (Steve Mullings, Michael Frater na Asafa Powell). Niwe muteng'eri urĩa unyitĩrĩire rekondi cia mahenya ma mita 100 na 200, na ihinda rĩa sekondi 9.58 (mita 100) na sekondi 19.19 (mita 200). Aigire rekondi ici mahenya-ini ma IAAF World Athletics Championships mucii-ini munene wa Berlin, bururi-inĩ wa Germany, mweri uyu. Nowe unyitĩrĩire rekondi cia Olympics cia mahenya ma mita 100 (sekondi 9.69) na mita 200 (sekondi 19.30), iria aigire mathako-inĩ ma Summer Olympics mweri wa August mwaka wa 2008, muciĩ-inĩ munene wa Beijing, bururi-inĩ wa China. Hamwe na ateng'eri angĩ a kwao (Nesta Carter, Michael Frater na Asafa Powell), nĩahootire ihenya ria mita 100 relay na akĩiga rekondi ya sekondi 37.10, mathako-inĩ o macio.
Usain Bolt nĩwe wa mbere kuhotana mahenya-inĩ ma mita 100 na 200 gĩikaro-inĩ kĩmwe kĩa Olympics kuuma mwaka wa 1984, rĩrĩa Carl Lewis wa Amerika atuĩkire mundu murume wa mbere kuhotana inĩ matatu gĩikaro-inĩ kimwe. Bolt nowe wa mbere kuiga rekondi cia mita 100 na 200 gĩikaro-inĩ kĩmwe kĩa Olympics, na wa mbere gucinyitĩrĩra hĩndĩ ĩmwe kuuma Don Quarrie, muteng'eri o ungĩ kuuma Jamaica, urĩa wacinyitĩrĩire mwaka-inĩ wa 1974. Nĩ-undu woguo, njorua ĩno ya mahenya makuhĩ ĩheetwo rĩtwa rĩa itheru "Lightning Bolt" (Ruheni) nĩ andu aingĩ.
Atanagĩa uhotani uyu na rekondi ici, Bolt nĩarĩkĩtie kuonania uhoti wake mahenya-inĩ na kugĩa thahabu ya mita 200 mathako-inĩ ma World Junior Championships mwaka-inĩ wa 2002, na rĩngĩ mwaka-inĩ wa 2003 mathako-inĩ o macio. Mwaka-inĩ wa 2004, hĩndĩ ya mathako ma CARIFTA bururĩ-inĩ wa Bermuda, Bolt nĩ atuĩkire muteng´eri wa mbere wa mĩaka mĩnini guteng´era ihenya ma mita 200 na ihinda rĩa thĩ ya sekondi 20. Ahootire rekondi ya Roy Martin na akĩiga yake ya sekondi 19.93. Kuuma hĩndĩ ĩo nĩ athiĩte na mbere gukorwo arĩ muteng'eri njorua. Mwaka wa 2007 nĩ atuĩkire wa kerĩ mahenya-inĩ ma mita 200 na 100 relay mathako-inĩ ma IAAF World Athletics Championships muciĩ-inĩ munene wa Osaka, bururi wa Japan.
Mwaka wa 2008, mweri 31 mweri wa May, nĩ rĩrĩo aigire rekondi yake ya mbere ya mita 100 na ihinda rĩa 9.72. Ahootire rekondi ya Asafa Powell, Mujamaica o take, ĩrĩa yarĩ ya sekondi 9.74. Rekondi ĩno nĩyo acokire kuhota hĩndĩ ya mathako ma Olympics ya 2008, na rĩngĩ mathako-inĩ ya World Championships mweri uyu. Ahootire rekondi ya mita 200 rita rĩa mbere mathako-inĩ ma Olympics kurĩa Beijing, rĩrĩa ahĩtukire rekondi ya muteng'eri Michael Johnson ya sekondi 19.32, ĩrĩa aigĩte mathako-inĩ ma Summer Olympics mwaka wa 1996. Rekondi ĩno amĩhootire mathako-inĩ ma Berlin mweri uyu.


text:
Bayorojĩ
Baoyorojĩ
Nĩ thayathi ya mathomo ma mĩmera na nyamũ.
Baoyorojĩ nĩrĩ njira ya kũhe ido ĩria cia muoyo marĩtwa na kũcibanga. Njira ici cia kubanga na kuheana maritwa nĩ ikoretwo cigĩcenjia. Njira cia kĩrĩu cia njagia kũbanga na ibango cia Kingdom na domain[1]. Kingdom ni Ũthamaki, na Domain ni Gĩikaro.
Okĩ bango gĩkoragwo na nyamũ kana mĩmera ina maudu mahananine.
Dayagramu ino ihaa ina ciumbe cia bacteria, virus, fungi, mĩmera na nyamũ, .
Ciũmbe cia muoyo ithondeketwo ni uniti kana thithitemu cia gathĩ : Ciumbe, cĩaga, Tissue, Cero
References
1. Wikipedia, Biological Classification 2013, [1]


text:
Thomas Edison
Thomas Edison
Mundu wa bururi wa US. Mũthungudi wa indo nyingi. ni Mũthungudi wa Ngirobu ya thitima ya mbere ya mũũkano.
Ũthungundi wake ni watumire agiye ngumo muno. umuthi atuaria a ũthungundi nginya nimatumarigira ritwa ria Edison taitoini ya artiko ciao. Ngerekena ni artiko itagwo "Kwĩruta gũtuwĩka Edison?".
Edison ni athungunda na njira ya kugeria guthunda indo nyingi ikuhaniririe[1] na niwe ithe wa uthungundi wa gukorwo na ricirie na guthunda ukihitagia maingi utegutigithiria. Edison niari na wendo na pacioni ya wira wake athungundaga atekurora riua kana nirithuire, kana kwina matũ ma kuhahura iguta.
Kũgwete
1. Kwĩruta gũtuwĩka Edison? Ũria ũmenyeri wa mundu mwene ũcenjagia ũhoteki wa ũgunduri mũtũrakania, Kĩũgano kĩa ndigir ya mũgo - Druid DIME 2010


text:
KENYATTA ARĨ Ũ (Gicunjĩ gĩa gatatũ)
Haha naho no tũrũmĩrĩire macokia ma kĩũria atĩ Kenyatta arĩ ũ? Meciria ma andũ gwĩteithia hihi moimire nakũ kana nĩ ũndũ arotire o ũguo atuĩka mũtongoria wa bũrũri?
Gĩkũyũ-inĩ ũhoro wa gũtũmana wĩra ti mũgeni. Andũ nĩmanyitanagĩra mawĩra-inĩ na mategainĩ ona makagĩa na thimo ikonainie na maũndũ macio;
Kamuingĩ koyaga ndĩrĩ,
Kĩara kĩmwe gĩtiũragaga ndaa,
Ũrutagwo mwĩruti,
Gũteithagio wĩteithĩtie
Thegere igĩrĩ itiremagwo nĩ mwatu,
Ngarĩ ĩhĩtagwo nĩ mũndũ na mũthoniwe, na ingĩ nyingĩ.
Thũtha wa kwĩgwatĩra wĩyathi mũtongoria wa bũrũri ambĩrĩirie kwĩra andũ meteithie ona mateithanie o ene na nĩho ndeto ya harambĩĩ yambĩrĩirie gũtherema bũrũrinĩ wothe.Tondũ agĩkũyũ nĩmakoretwo na ũndũ ũcio mũtũrĩre-inĩ wao, nĩmahotire kũiyũkia mwĩto ũcio na ihenya na makĩambĩrĩria maũndũ maingĩ ta gwaka macukuru, gũtambia maĩ na mĩberethi matũrainĩ mao, mathibitarĩ, kwĩyũmba ikundi cia kũgũra mĩgũnda ya comba, na maũndũ mangĩ ma wĩteithio wa mũingĩ. Ciĩko icio igĩtũma ng’ongo nyingĩ cia gĩkũyũinĩ ikũre na ihenya gũkĩra kwa makabira marĩa mangĩ.
Thĩiniĩ wa ndũmĩriri ya Mũthondeki wa Mũigwithania wa Andũ na Bũrũri wa Gĩkũyũ iruta rĩa mweri wa Gatumu, 1928, (December), manja ya mbere namba mũgwanja, mwandĩki ti Johnstone Kenyatta akĩandĩka ndeto na kĩongo Igai Mũhũthia thĩ Twĩteithie aronania bata wa andũ kũnyitana na gwĩteithia o ene me ngwatanĩro. Akoiga:
‘Menyai atĩ kiugo kĩu gĩa gwĩteithia nĩ kiugo kĩnene mũno thĩiniĩ witũ amu gũtirĩ rũrĩrĩ rũngigĩa ngumo njega rũtambĩte kũmenya kiugo kĩu gĩa gwĩtteithia. (SELF HELP) amu kiugo kĩu nĩkĩo gĩa kwambĩrĩria gwĩkĩra rũrĩrĩ hinya na kĩo… Amu gũtirĩ rũrĩrĩ rũtagĩrĩirwo nĩ gwĩteithia na maũndũ maruo, ota harĩa handĩkĩtwo atĩrĩ “gũteithagio ũgwĩteithia”,amu, ũngĩrekereria maũndũ mamũkaga o magĩtheanagĩrĩra harĩ we.…
‘ Ririkanai atĩ mĩtugo ya kũmatha indo matukũ maya ndĩhana ta ya tene, amu tene cionagwo na itimũ na ngo, no cia matukũ maya nĩ cia ũũgĩ na ũhoreri.
‘Inyuĩ arĩa mwĩna mawĩra mega!! Ririkanai atĩ gũtirĩ mũthenya ũkĩaga torĩa ũngĩ, na mũririkane atĩ kĩero nĩ ithare. Umenye atĩ ũrĩa wendetwo ũmũthĩ tiguo ũkendwo rũciũ…..
‘’… Ririkanai atĩrĩ gũtirĩ mũndũ kana rũrĩrĩ rũngĩgĩa ngumo tiga no gwĩteithia kwĩ mbere……
1. Mũndũ ambe eteithie maũndũ ma mwĩrĩ wake mwene, ehotore ndagatuĩke mũhoi, kana mbũrũrũ, kana mũkoma thĩ.
2. .Mũndũ acoke ateithie maũndũ make marĩa makuonwo nĩ andũ, agĩe na mũciĩ wake mwene, agĩe na wĩra wake mwene, wĩna kĩguni, ndagatuĩke kĩrĩmĩra mana.
3. Mũndũ acoke ateithie aciari ake maũndũ-inĩ mothe, ndakamarekererie magogocana..
4. Mũndũ ateithie rũrĩrĩ rwake ngwatanĩo-inĩ ciothe; ahingie watho wa rũrĩrĩ rwake.nĩguo rũrĩrĩ rwake rũgocagwo nĩ ũndũ wa gwĩka cieko njega harĩ ndũrĩrĩ iria ingĩ.
Atĩrĩrĩ nyũmba ya Mumbi, … tigagai kwenda ũndũ ona maitho mũtekũ wenda na ngoro na gwĩka … amurĩ twanoiga kaingĩ na tũkĩona maũndũ maingĩ na maitho, no eeki nio anyinyi.. Ngũmwĩra atĩrĩ!! Iguai mũgambo ũkĩmwĩta, ũkuuga atĩrĩ: Agĩkũyũ! Agĩkũyũ!! Arahũkai amu ihinda rĩrĩ nĩrĩo rĩanyu mũthiĩ na mbere… No mwarega kũigua mũgambo ũcio ũramwĩta ũkĩmwĩraga atĩrĩrĩ:- ŨKĨRAI! ŨKĨRAI!! IHINDA RĨRĨ NORĨO RĨANYU RĨA GŨTHAGATHAGA MAŨNDŨ MANYU MOTHE MA KWARAHŨRA BŨRŨRI WA GĨKŨYŨ. NO MWAGONDERERA MŨREGE KŨIGUA MŨGAMBO ŨYŨ MŨGATHOITHĨRA THUTHA NA ITEA CIA MACOYA’
Nĩ wa thiritũ yanyu
Na mũruti wĩra wanyu
J. Kenyatta
(Editor Mũigwithania) ‘
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ, ciugo icio ciandĩkirwo nĩ mũtigairĩ mũtongoria njamba ya bũrũri wa Kenya mwaka wa 1928, nĩ mĩaka mĩrongo ĩnana mĩhĩtũku na kinyagia ũmũthĩ ũgĩcithoma ina mataaro ota irandikirwo ira. Haha nĩ kĩonanania kĩa ũrĩa Kĩnyatta onete kabere na akaragĩria andũ na njĩra ya ũrathi. Rĩu gĩkũyũ kiumagarĩte gĩgacanga thĩ yothe, nĩkĩagĩrĩirwo nĩ gũtiga makinya ma ũmithio, thayũ, kĩyo na ũrumwe rwega o haria mundu ari, nĩgetha njiarwa iria igũka thutha ciugage atĩrĩ: KAĨ TI ITHERŨ AA BABA NĨMONETE KŨRAYAĨ!.
Hihi we ũgũtiga makinya mahana atĩa? Wĩyũrie na wĩcokerie na wona arĩ wega ũnjokerie tondũ kĩ ngoro gĩtihotanaga.
Nĩtũgũthiĩ na mbere na ndereti ĩno ica ikuhĩ. Thoma rũciũ rũngĩ.
Thai.


text:
KŨMATA GŨTHIĨ CŨŨ YA NYAIROBI
Mwanake ũmwe wetagwo Kũmata, wa thiritũ ya arĩa matarĩ ogĩ mũno, nĩ aumagarire mena gĩkundi gĩa ciana cia cukuru yake, magĩthiĩ Nyairobi makerorere cũũ ya ũrĩmi na wonjorithia. Kũmata nĩ aiguaga ciana iria ingĩ ikĩaria mũno ũhoro wa ũrĩa macerangaga Nyairobi matwarĩtwo nĩ aciari ao, ona makamuonagia nguo iria maugaga magũrĩirwo kuo. We Kũmata ndakoretwo na Mũnyaka wa gũcera Nyairobi tondũ mbarĩ yao ndĩakĩrĩ na mĩgariũrĩre. Rĩrĩa magĩkinyire cũũ, mwarimũ akĩmera manyitane andũ atatũ kana ana na matwarane kinya mathaa ma kũinũka.
Kũmata nĩmakĩnyitanire na Mwara wa Ngungo na Wamũgĩ wao. Magĩceranga makĩroragĩra maũndũ maingĩ na magakĩheo maratathi maingĩ ma gũthoma. No o maheo maratathi macio, manengeraga Kũmata akue makamwĩra atĩ nĩguo mwarimũ ekugĩte. Riũa nĩrĩakĩarĩte mũno na makĩnyota. Kũmata nĩ onaga andũ makĩnyua thota na maĩ ma macungwa na angĩ makarĩaga mbarabu. Ni endire kũmenya mbarabu ĩcamaga atĩa na akĩũria Mwara ndeto ĩyo. Mwara akĩmwĩra amagũrĩre niĩgetha agĩcame. Na tondũ arĩ na tũthendi athũkũmangĩte atua kahũwa, akĩgũra mbarabu igĩrĩ cia kamũtĩ akĩnengera Mwara ĩmwe marĩanĩre na Wamũgĩ wao.
Rĩrĩa Kũmata acũnire yake no kuga oigire ‘Hĩ hĩ hĩ hĩĩĩ! Kahehete-ĩ! Reke ndĩgaikie mũhuko kambe kahiũhe.’ Agĩikia mbarabu yake mũhuko wa thũruarĩ yake ya gaki ya cukuru. Mbarabu wĩtwekere, ĩkĩrika kũnyũrũrũkĩra magũrũ na mũthimo-inĩ o kinya kĩratũ thĩniĩ. Wamũgĩ kuona ũguo akĩmũria ‘Kaĩ wethugumĩra nĩkĩ mũthenya?’
Kũmata akĩmũcokeria, ‘Aca ndiĩthugumĩire.’
‘Na nĩkĩĩ ũroneka ta wethugumĩra?’
‘Aca nĩ mbarabu yakwa ndaikia mũhuko yambe ĩhiũhe hanini hote kũmĩrĩa.’
‘Iyo ĩrĩyagwo ĩ horo, mũndũ acũnaga o kahora kahora kinya ĩgathira. Rĩu ta kĩgerie kũmĩruta mũhuko wone nĩ maĩ matheri ndũrĩ kĩndũ ũkũrĩa.’ Wamũgĩ akĩmwĩra akĩmũthekagĩrĩra.
Rĩrĩa Kũmata aikirie guoko mũhuko kuoimire na karatathi gatheri na mĩnyũrũra ya maĩ yaihurite magũrũ. Atindire kũu cũũ akĩrorerwo ta arĩ kĩndũ kĩmwe kia indo iria ciarehetwo kuonwo.


text:
Bayo-egekia
Bayo-egekia (Biomimicry, Bionics)
Nĩ gũkobia bayorojĩ ũgithondeka mwabĩririo wa Kindũ. Bayo-egekia nĩkoretwo ĩgĩthiĩ na mbere gũtũmĩrwo makĩria nĩ maũgĩ ma mithemba mĩigĩ. ũũgi mũigĩ ũthondekagwo na kũhuninia kindũ kĩũkaine wega na kĩngi gĩtoĩkaine wega.
Nyũmba ya mũgĩkũyũ nĩ gerekano njega ya Bayo-egekia tondũ ĩkoragwo na gĩthiũrũrũko ta gĩtingi kĩa mũti kĩgĩrĩirwo kĩogoro kia irigũ.
Hithitori ya waki wa Nyũmba ya mũgikũyũ
kurigana na hithitori mwakire wa nyumba ni ũkoretwo ũgĩ cenjia[1]:
1. Kiambiririe Nyũmba ya ruthuago
2. ĩkĩrũmĩrĩrwo nĩ Nyũmba ya mĩhirigo
3. Nyũmba ya ndoro mũico
Nyũmba iria ciĩ kwo rĩu nĩ cia mbaũ na Mahinga.
Kombuita thayathi onayo nĩ ĩtumagira bayo-egekia thĩinia wa wira wayo ta: neural netiwaki na Cellular automata (njĩkĩiki ya cerorũra). Tekinorojĩ ici igĩrĩ ĩtumagirwo gũthondeka hardware na software.
1. Anyamba T. Adebayo A. Traditional Architecture, Jomo Kenyatta Foundation 1993.


text:
WIRA WA KAMAANJA
Mũrata wakwa Mũthomi mũgĩ,
Nĩndakũnyita ũgeni kĩhaaroinĩ gĩkĩ na ndahoya ũngirĩre tondũ matukũ nĩmathiangĩte nginya rĩrĩa twĩrĩgĩte gũcemania. Nĩngoretwo hatĩkainĩ ya mahinda ona thieya ndwagĩte gũkorwo ho, ngagĩcererwo nĩ gũtwarithia mũtambo ũyũ na mbere. Nindakwĩra atĩ nĩngũtwarithia wĩra ũyũ hatarĩ thieya. Ona macini ino yarehe wagagu, ta ugua iragragia, ngũthiĩ kũgĩra ĩngĩ ndĩmĩre atĩ tiyo ĩngũrĩte nĩniĩ ndĩmĩgũrĩte na no ngiya ĩnjathĩkĩre.
Hakĩrĩ ũguo, matukũ macio mahĩtũkĩte nĩtũkoretwo na maũndũ maingĩ na tawe mũthomi mũgĩ nĩũũĩ marĩa magũkoniĩ na ũrĩa ũhotete kũhũrana namo. Uguo noguo nake Mwangi wa Bethi mena Kamanja makoretwo mena maũndũ maingĩ Kamanja agĩkinya kwa Wangũ.
Kunda maĩ na ũhũmũke, ũcoke ũikĩrie, thamara, korora na ũtue ngũhe ũhoro wa mwene nĩ ũmwe gĩkĩ kĩngĩ nĩ kĩrĩndĩ. Gũthiĩ nĩ kuona na kũona ũrirũ ti gũkũra, kĩhĩĩ kĩonire ũrirũ mbere ya ithe. Kamaanja nĩohithanĩirio waya nĩ Mwangĩ na agĩtwarwo kwa mbũrũka cia wĩra, akĩonerwo kawĩra go ũtukũ ga gũthambia nyumba yarĩ na mbarabu. Nĩ agĩkumuthire nyũmba ĩyo wega na ĩkahenagia mũno. Mwene nyũmba nĩendire kũmenya nũũ ũcio wathambagia thingo, mirango na ndirica wega ũguo. Agĩtũmana akiuga mũndũ ũcio oke monane nake mathaa ma mũthenya. Kamaanja gũkinyirio riboti ĩyo, no tai ahoire, akĩnyua ngingo ta mũndũ ũrenda kwĩita. Na tondũ kwarĩ o hingo ya heho, akĩnyua kabuti na mahũthũ agĩgĩthiĩ akĩhuhaga mĩrũri tondũ nĩ ehokaga nĩ ekuona mawega.
Kamaanja ndathiĩte kũndũ kũu athambagia kwĩ mũthenya. Atwaragwo na ngari ya wĩra-inĩ, akaigwo kĩhingo-ini kĩa nathutha, akahingũrĩrwo nĩ mũthigari na akambĩrĩria wĩra wake. No nĩeyuragia kĩrĩa gĩatũmaga nyumba ĩyo ĩkorwo na heho ũguo na kũrĩa kũngĩ nĩgwekĩrĩtwo ũrugarĩ. We ageciragia atĩ nonga hihi macini ya ũrugarĩ yarĩ thũku.
Kamanja nĩ akĩingĩrire wabici na akĩonanana mũnene. Munene akĩmwĩra atĩ nĩakenete mũno nĩ wĩra mwega ũrĩa arutĩte. Akĩongerera atĩ nĩgwakoretwo na andũ aingĩ marutĩte wĩra kũu na matigana gũikara mũno na angĩ matiarutaga wĩra wega ta Kamanja.
‘Nĩkĩo nĩ ndĩreciria atĩ no ngũhe wĩra ũngĩ tondũ wa ũtheru waku. Andũ aya maikaraga gũkũ nĩmendaga kũigwo marĩ atheru. No ũhote wĩra ũcio?’ Munene ũcio akĩuria Kamaanja. Kamaanja akĩmũrora na agĩikia maitho kũu wabici na ndone mũndũ ũngĩ, akĩmũũria, ‘Andũ arĩkũ?’
‘Aya makomaga gũkũ.’ Munene agicokia.
‘Tũtirĩ hamwe, gũkũ ndionaga ta arĩ mũkawa. Ningĩ heho ĩrĩa ĩkoragwo kuo ndikuona ta kũrĩ mũndũ ũngĩmĩtiiria.’
Mũnene ũcio agĩthekatheka akĩmũũria, ‘Kaĩ ugaga gũkũ nĩkũ?’
‘Reke njuge ndirĩ ndeciria niĩ no wĩra wa gũthambia na kũhata ndutaga mathaa mathira ngainũka.’
‘Gũkũ nĩ mocarĩ. Na ĩno nĩyo mocarĩ ĩrĩa nene rũgongo rũrũ. Kũu ũhataga gũtiagaga ta cimba kuma ikũmi kinya mĩrongo ĩĩrĩ. Rĩrĩa wĩra wĩ mwega nĩtũkoragwo na cimba mĩrongo ĩtatũ. No rĩu wĩra nĩ ũnyihĩte andũ matiragwa mũno ndiũĩ nĩkĩ.’
Kamanja aathamĩtie kanua ta ũyũ wambĩtwo na mboorio. A'tumia gakahingũka ta kagucagio na mĩgucũũki. ‘Atĩ gũkũ nĩ mocarĩ?’
Thii na mbere.........ruciu


text:
Thayu, Thayu, na Thayu
Rĩu ta kĩnjĩrei atĩrĩrĩ, tũroranagia kĩĩ
Arĩa moiré hiũ na mathanwa macuce arĩa angĩ ta mĩtĩ
Arĩa moiré icinga mamũndie mĩciĩ yene taarĩ hĩĩra
Arĩa mahĩrĩire manyũmba thĩiniĩ na makanithainĩ-rĩ
Arĩa makuire nangĩ matoĩyo mathire nakũrĩ-rĩ
Makuire kĩ! Morĩire kĩ! Matereirwo kĩ!
Bũrũri ti wa rũrĩrĩ rũmwe, kĩhooto ti kĩa mwena ũmwe
Tondũ marĩ kũgayana igwĩmarĩ, githĩ tiniĩ ndoimbuthũrĩre
Githĩ njũgũma yakwa ndĩamiunire kũgũrũ
Onaniĩ githĩ tondaugĩrĩirie, na nĩkĩ ona ithagiro ndinaheo
Mũrĩmi tiwe mũrĩi, no wega nĩndagĩkonota
No rĩrĩ ndikĩneo kĩmamo gĩakwa, ndigĩcokerio gĩtara ndere tũcui tũngĩ
Gĩtara kĩa ndutura nĩkĩhang’ũranie nĩ ngoru
Kĩmamo kĩa mbũkũ gĩkometwo nĩ njũi
Kiugũ gĩa tũgondu kĩratũhwo nĩ twana twa ngatia
Haha harĩ ũgwati, haha nĩhoimbĩke kĩihũ
Nĩciingatwo ene imamo macoke, kũrĩa kũirigũre kũirigwo
Atongoria eheriai wara na njemo cia mũcukani
Tigai gũkundia kĩrĩndĩ thiki na mũthothi wa ũũkĩ
Thĩna tĩ ndama mũcũgie aingatwo naguo
Tigai maheni, bũrũri wa Kenya nĩ wa mũkenya
Waremwo nĩ kũhunjia thayũ gwaku tũgũtũme Kamĩtĩ
Ona kuo nĩtũkwenda thayũ.
Kenya nĩ ya mũkenya nĩtũtigithio
Kaĩ tũgũtwarwo kũ. Kũu matemenganire andũ aitũ nĩ macoke
Rũrĩ kuma njora rũticokaga ũtheri.
Thirikari ĩgitĩre andũ othe, atongoria nĩmanyite ndeto ĩyo mbaru
Andũ nĩmoime hema-inĩ, nĩmacoke mĩciĩ-inĩ
Ongererai ciĩko, eheriai mĩario mĩingĩ gũtirĩ ũthoni tũroraga.Ngai njega.


text:
KŨNGŨ BŨRŨRI WOTHE!
Bũrũri wothe no kũngũ tondũ rĩrĩ kũratha
Tũrĩ gũciarĩrwo gakenge kangĩ
Twaciarĩrĩrwo ka wĩyathi
Karĩa gokire na ndege kuma Rũraya
Rĩrĩ ti rĩa riiko
Gaka nĩ gaitũ gwĩcarĩria
Nĩtũkĩrũhiei tũkoigĩre, ti ithano na ti ithatũ
Ici nĩ kenda mũiyũru, ona ciune
Gaka ti ka nyũmba kana thingira,
Gaka nĩ ka ng’ũndũ, ng’ongo, ituamba na werũ
Kuma Ngong’u kinya Ngarĩbatura
Mambatha nginya Gĩthumo
Cumarĩ nginya Nyang’ori
Werũ wa Turũkana na wa ũkabi, guothe kũngũ
Tũcũgie gakenge
Mwana arĩ kuma nda, ndarĩ na kaũgũ, ĩĩ nĩ mũgima
Njogu ĩrĩ gũtinio, nayagĩthikwo
Mwana nĩatumberio, nĩamenyerio nginyo cia mbarĩ
ũmathi na ũrĩithi, hukũro na mambura
Kana kogĩ ta ithe
Gaka nĩ gaitũ ti karĩa kene tweragwo wako
Kũngũ bũrũri wothe
Ndũrĩrĩ nĩ irũhie, ĩĩ nĩ ikenererũke
Rĩu tũtikuona ta kwĩna mairia
Tũrona gũtherete, maitho matirĩ njereri
Nguona ituamba ciĩ ngogoyo
ũũkĩ na ngurunyũ, rũkũri na kamitũ
Nĩtũrĩyanĩrei ta ciana ciendaine cia nyina ũmwe
Maitũ witũ Kenya.
ĩĩ nĩtũrũhie, kenai o gũkena na thutha wa mĩtheko
Gũtikagĩe ndihanio, ndindĩkano na ndathano
Ũkĩhuria na mwĩhĩrĩto waku
Ũkĩrai tũkenere gakenge gaitũ
Mũnyaka ũrĩ mbere ya kahinga
Wĩra nĩ kũrera gũciara nĩ kwa ihinda
Kũrera nĩ kwa mĩaka yothe ya rungu rwa riũa
Kenai na mũkenererũko, Ruciũ ti rwaku
No bũrũri nĩ waku, kĩ ũtungate
Kũngũ bũrũri witũ, gaka nĩgaitũ kwĩyethera.


text:
Mũkũrĩma 4
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ, tũratigĩrĩire mũkũrĩma agĩcokia kĩũria. Ta igua macokio make ũnjĩra kana nĩ ũkũnyitanĩra nake.
‘ Ndirakararia no ũmenye acio marathiĩ gũkora angĩ mathiĩte kabere. Acio nĩ atemere njĩra matirathiĩ kũhũra hianyũ nĩ irĩmĩra na njoko maracokia. Arĩa mathiire kabere rĩ, nonga ũiguĩte maakĩte manyũmba ta macio? Uga ca. Na ti gũthũũra no mĩoroto yao nĩtiganĩte. Acio twamatũmĩte magathome na aya marathiĩ matirĩ na bata na gĩthomo acio no ndora maracaria. Mĩri yao ndĩrĩ kũu ĩ gũkũ, arĩa mathire tene matirĩ na meciria ma gũkũ acio na ciana ciao nĩ a rũraya gũkũ nĩmoigĩire ũhoro. Acio nĩo ndakwĩra magatuĩka ta ũhĩndĩ matuĩka cĩtĩceni a rũraya na kũrĩa kũngĩ.’
Andũ makĩamba gũkiranĩra hanini mũndũ wacukaga ngari ambe acuke ona macũranie ciugo cia Mũkũrĩma. Ngari yakũũra Mũkũrĩma agĩthiĩ na mbere na ndeto ciake.
‘Gĩtũmi kĩngĩ gĩtũmaga nyeuthi iremwo nĩ gũkindĩria mũrĩmo nĩ ũhoro ũyũ wa mira ici ciitũ. Ũrona mũndũ wathire mĩaka mĩrongo, akua agĩkĩrwo harambĩ atĩ acokio mũciĩ agathikwo harĩa cuwe na guka-we mathikirwo. Na rĩngĩ ona ndokĩte mathiko ma cũwe tiga ma nyina kana ithe. Mũhĩndĩ ndarĩ ũguo, omia twero ahagĩragwo riiko akamundio o hau hau, mũhu ũgekĩrwo mbahaca kana mũkebe o nginya rĩrĩa ũgaitĩrĩrwo rũũĩ rwa Njorondani yao theru rwĩtagwo Ngĩnjĩci. Rĩu nĩwaigua mũndũ mũgima arĩkuwagwo na mũhuko wa igoti e mbahaca ta marua. No ithuĩ nyeuthi no nginya tũgũre ithandũkũ, mahua, ngari mũtongoro ta cia ũhiki, andũ magũre nguo cia mathiko, na kĩimba kĩhumbwo thuti na iratu njerũ. Ũngĩigua mbanjeti ya mathiko ĩgĩthomwo no ta ya wathiri wa mbeca cia bũruri, Ũtiganu nĩ atĩ ya bururi nĩyonanagia kũrĩa mbeca icio ikuuma. Kuoguo nyeuthi iria ciĩ mũrĩmo ona ciaikara wega atĩa no ciũgaga igacokio haha gĩcagi kuumbĩkanĩrio na huko. Kĩ njĩre nĩrĩ makaiganĩra me kwene atĩ moigage kũu nĩ mũciĩ. Wonete agĩkũyũ aigana magĩthikwo Mombatha kana Gĩthumo ona mena mĩgunda na manyũmba kuo? Githĩ othe tũtiĩkĩraga mĩtokaa tũkarehe haha tũthike tũkiugaga atĩ nyũmba na riika itiumagwo. O thengia twĩke ũguo gũkũ na nĩ bũrũri witũ nĩ kwene.
'Ĩĩ nĩ ũĩ nĩtwekĩrirwo meciria ma mĩgiro atĩ no kinyagia mbĩrĩra ciitũ ikonagwo nĩ njiarwa. Hau hatirĩ bata tiga o kũhũthĩra mũgũnda ũũru. Mbĩrĩra nĩ iranyihia mĩgũnda ya kũrĩma. Ta rora mbĩrĩra iria ciĩ Nyairobi haha Bangainĩ na iria cia Wang’ata, ũgwĩciria nĩ manyũmba maigana mangiakĩtwo kũu na athĩni a Mathare na Kĩbĩra makona gwa gũikara. No rĩu nĩ mahĩndĩ ma arĩa mathire tene maikaragia ithaka icio. Ingĩũrio niĩ twagĩrĩirwo nĩ kũrekia tũragita kũu twambũre mbĩrĩra icio ciothe na twake mabiacara manene kuo.’
‘Ĩĩ, nao acio matwarwo kũ?’
‘Acio aingĩ nĩ arĩa matũtũragia gũkũ ta ngombo. Katarĩ metĩrwo ene na arĩa matarĩ ene maheo gakona kamwe na hau ngurumo. Kaĩ mũndũ egũkua atakuire kaĩ harĩ bata wa gũtinda ũkĩgemia. Akorwo ti ũguo marĩhagio reniti o mweri nĩ kanjũ. Ndĩrakwĩra na ma atĩ korwo kanjũ ya nyairobi nĩyũnganagia igoti o mweri kuma kũrĩ ene mbĩrĩra icio-rĩ, kanjũ ndĩngĩrĩ na thĩna wa kĩrĩha aruti a wĩra. Ota ũrĩa ene mburoti marĩhaga igoti rĩa kanjũ o mwaka o mwaka, noguo onacio mbĩrĩra nĩciagĩrĩirwo nĩ kũrutagĩrwo igoti o mwaka.. Bangainĩ gũtirĩ nyeuthi thike kuo na atĩ bũrũri ũyũ nĩ witũ. No tikĩo kĩratũma njuge ũguo tondũ ona Wang’ata nyeuthi nĩ igĩthikangĩtwo kuo. No o nawe ũngĩrora no wone atĩ ĩka icio ciothe nyairobi gatagatĩ itigĩirwo mĩrurumba ĩtoĩyo nĩ kwaga kũhũthĩra ithaka ciitũ wega. Ingĩrũgama kanjũra wa Bangainĩ ndarũgama na kĩu. Nderaba na ũririkane ũnjige nĩnginyire.’
Matatũ ikĩrũgama thome ha Mũkũrĩma nake akiuma na tũbũyũ twake twa iria na akiugĩra andũ ũhoro arĩa matigarĩte ngariinĩ. ‘Gĩthiĩi mwago na mũkinyio thayũ na mũndũ ageithanie gwake, Ngai enda tũrokanĩre.’ Amwe makĩmũcokeria o nawe geithania na tũkĩrokanĩre. Ngari ĩgĩkũũra ĩrorete na thoko na ambiria magĩthiĩ makiugaga atĩ Mũkũrĩma e ndeto nyingĩ na imwe no iteithie mũndũ angĩcithikĩrĩria. Wee ukuga atia hau? Thayu.


text:
AIDS
AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) ni murimu uthukagia immune system. Mundu arinaguo nianyitagwo ni mirimu ingi na ihenya makiria.
Agurari
AIDS niyuragite makiria ya million 25 kuma mwaka wa 1981. Aids yamenyekire mwaka wa 5 June 1981. Andu million 38.6 makoragwo mari na HIV.
AIDS niyuragite andu million 3 na ti 570,000 ni ciana.
Uria murimu ugwatanagio[edit | edit source]
AIDS nigwatanagio
riria mwana ekwonga nyina,na thakame, kimaimai(maimai) kiria kiumanaga njira ya uciari-ini pre-seminal fluid na mai maria maitagwo ni mundurume makuite mbegu.mai maria maumaga njira ya uciari ya mutumia(vaginal fluids).
Murimu uyu niutambagio ni andu aria mendete kugwatana na thutha, gukomania athuri na atumia, sex ya kanua(oral sex) na thakame ina AIDS virus ihetwo mundu uria utari murwaru ona cindano iria ithecete mundu ari na AIDS. Ningi riria mutumia ari murwaru agiciara kana mutumia akiongithia mwana.
riria andu mekumumunyana(deep kissing) na makiria andikorwo mena turonda tunini kanua tungi ona maundu atamenyags ens tuo. kwa uguo niwega kwimenyereera na njira o ciothe.


text:
Andu aitu, muthomi mugi murata wakwa, matuku ni nguririri na nomagithiangite tutaaraniirie nawe. No ndukamake tondu muinuki gwake ndatukagiriwo nikio ndi o njira ngiuka. Ninjukiite ii nonjukite.
GĨKŨYŨ KĨA MŨGĨKŨYŨ
Gĩkũyũ Kĩa Mũgĩkũyũ nĩ rũrenda rwa gũkũria rũthiomi rwa gĩkũyũ na njĩra ya ng'ano, marebeta, nyĩmbo ona mataaro na rũthiomi rwitũ. Andũ arĩa mataaragia rũthiomi rwa gĩgĩkũyũ matingĩhota kũrũkũria ona kana kũrũtũũria. Tũtingĩtũũria gĩkũyũ na njĩra ya kwandĩka na gĩthũngũ kana gĩthweri ona kana gĩcaina. No tũkũririe na njĩra ya kwandĩka na gĩkũyũ kĩo kĩene. Ũyũ nĩ mũgambo mũnyinyi werũ-inĩ ũcio. Una iru twaranirie.


text:
Ngathĩti cia Mũrangĩri na Arahũkai!
Ngathĩti ciitũ iria ciĩhocetie harĩ Bibilia nĩ cionekaga thĩinĩ wa intaneti na thiomi makĩria ma 200. Ngathĩti ya Mũrangĩri yonanagia ũrĩa maũndũ marĩa marekĩka thĩinĩ wa thĩ marahingia morathi ma Bibilia. Nĩ yũmagĩrĩria andũ na ũhoro mwega wa Ũthamaki wa Ngai na ĩgekĩra andũ ngoro metĩkie Jesu Kristo. Nayo ya Arahũkai! yonanagia ũrĩa tũngĩhiũrania na mathĩna ma thikũ ici na ĩgatũma andũ mehoke kĩĩranĩro kĩa Mũũmbi gĩa thĩ ĩrĩ na thayũ na ũgitĩri.
Thuura rũthiomi rũrĩa ũkwenda gathandũkũ-inĩ ka rũthiomi, na ũhihinye Etha nĩguo wone ngathĩti ya rũthiomi rũrĩa ũrenda.


text:
Njĩrĩmani
Njĩrĩmani
Bururi wa Rũraya. Njĩrĩmani ni Ngeremani. Cĩtĩ nene ya ngeremani ni Berlin. Thuutha wa haro ya keri ya thĩ, ngeremani nĩ nyagayaniro igitwika east na west Njĩrĩmani. Haro ya heho nyathira ngeremani ni nyayitanire na gutuika bururi umwe
Ũcuumi wa Njĩrĩmani
Njĩrĩmani ni ũcuumi uria munene muno thiini wa kotineti ya Rũraya. Ni ithondekaga ngari mithemba mingi.
Thitima cia niukrea
Ngeremani ni nyatigire kurutithia thitima cia niukrea thuutha wa githigithia kia Jaabani kiria ngithukirie Kirutithia kimwe kia thitima


text:
Kamaanja Kũruta Kĩama 2
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa, tũratigĩrĩire o ũndũ mbũri ciathĩnjwo na ciarutwo rũũa irĩ cia kĩama. Thoma ũigue ũrĩa gwathire…
Nĩhaakĩrĩ na andũ angĩ erĩ, a riika na Kamaanja marutanagĩra mbũri nake. Acio marutaga o mbũri ya hako, mbũri ya hako nĩyo ya mbere mũndũ arutaga kĩama-inĩ. Rĩngĩ mwana nĩ arutagĩrwo ĩno nĩ ithe kũringana na ũtonga wa ithe. No Kamaanja arĩkagia ciake cierĩ mũthenya ũcio tondũ oigaga atĩ gũtirĩ hĩndĩ ya gwĩthamba ĩ heho. Ithe wa Ndathi nĩ agĩtongoririe ũthĩnji wa mbũri wega.
Mbũri ciarutwo rũũa na ngaĩ, nĩcioirwo rĩũa tondũ ciarĩ noru mũno. Igĩkĩrutwo nyama cia nda, mahu, ngerima, mara, mĩtura na wei igĩteithũranwo. Amiria makĩarũkana nacio makĩmiria mara na magĩita tatha, mahu magĩteithũranwo na ngerima, gakuo kaingĩ kana gatathira. Mbũri ĩkĩrutwo rũcuthĩ, makekengeto, ciĩga, gĩthũri, honge, moko ona magũrũ. Mathagiro na mĩtwe ĩgĩkĩrũo riiko ĩkĩrigwo, mahũngũ magĩkũũrũo na maitho magĩkonorũo. Ngingo ĩgĩthoorwo nyama cia ndũndĩro igĩtukanio na ngarango iria ciagathĩmĩtwo. Mwaki ũgĩakio kĩruru-inĩ kĩa mũtĩ na ndara igĩakwo na njoho njigũ cia mĩthandũkũ, na ihanya cia mĩkĩma, nyama ikĩigĩrĩrwo riiko. Ciakĩgarũragwo na njobe nĩ ũrĩa mwaki wathegeete wega na nyama igatandaiywo ndara-inĩ wega hatarĩ ĩgũtunya ĩrĩa ĩngĩ mwaki.
O nyama ikĩhĩhagio, Kamaanja na arĩa marutaga kĩama nĩmetirwo ndundu nĩ athuri maigana ũna na makĩheyangwo ndeto ikonainie na kĩama, irĩ cia mataaro na mũthiĩre wa mũthuri wa kĩama. Magĩtaarwo ũhoro wa maringa tondũ no nginyagia ũringithie mũndũ rũũa na ũngĩ rũcuthĩ nĩgetha matuĩkage aira aku atĩ nĩwarutire kĩama. Kũngĩkagĩa na ngarari atĩ kana hihi ndũrutĩte kĩama, mũndũ oigaga ũrĩa aringithanirie na acio waringithirie makaruta ũira atĩ wĩ wa kĩama. Mũndũ ũtarĩ wa kĩama ndangĩringithio tondũ onacio ihĩĩ itikĩnyuaga muma na mbũri itihĩthagio ũtarĩ. Kamaanja nĩ akiunire tũmĩtĩ twake na rũũa akĩringithia Ngabu wa Mũthee ũrĩa wamũtirĩte naruo rũcuthĩ akĩringithia Kĩmani wa Kaigu wa itũra rĩake. Nakĩo kĩama gĩothe gĩgĩcokia hamwe, ‘Irorũma nyambo.’ Nao acio makĩneo o mũndũ nyama ya iringa rĩake.
Ndũng’u wa Ndathi nĩ agĩtarĩirie wega mũthiĩre wa kĩama. Nyama ikĩgaywo kũringana na ũrĩa andũ maikarĩte. Gũtirĩ wokĩte ũtacamire na angĩ makĩrĩa na makĩĩhaka. No mambũra nĩ njũno ti kũrĩa na gũikia matatha. Nĩmagathĩrĩirie acio marutire kiama nĩ kũrehe mbũri noru na makĩmaamũkĩra ndundu-inĩ yao.
Mũndũ ekũgũrana, agĩa na mũciĩ, arigithatha, na aruta kĩama nĩ agĩaga na gĩtĩo itũra-inĩ angĩkorũo mĩthiĩre yake nĩ mĩkinyanĩru. We Kamaanja ndarĩ na ũcuke maũndũ-inĩ macio nanĩ aheyagwo gĩtĩyo tondũ wa gũikara ena mĩthiĩre ya kũmũtĩithia ona gũtĩithia nyũmba yao na riika rĩake. Ũririkane atĩ nyũmba na riika itiumagwo.


text:
Muthoomi muugi, tugutigiriire Kamaanja e njira-ini magatungane na Kabaca wa Gitati....
Nîkîo Kabaca niakiumagarire o gatene, akîgera gatukainî ka Muroki akîgura tuthigara twa kîng’ori agithiî magatungane na Kamaanja. Muroki amuona akîrika kumuhunga ndeto ota urîa amenyerete. Nikwîrîkanaga ati gutirî maundu maingî mangîonekire Marobo ona kana Gîthooko na Muroki ndamenye. Rîtwa rîake rîa guciarwo nî Nduati wa Nuthu. Atwiirwo Muroki ni urîa amenyerete kurokaga mîciî akîgura cuba na ndebe na thuburia nguru. Hau niho ambîrîirie biacara. Na riu aari na nduka igîri na tu-kiociki tuigana una aakomborithagia.
‘Wathii ku tondu wakiŭma ta tothi ya hìhio?’ Muroki akiuria.
‘Ndakinya o haha murimo ndithiite kunene.’ Kabaca agicookia.
‘Kai kwi naki na ndŭnyŭ ni ya ruciu, na njŭŭa niiragikuirwo ira?’ Kabaca endagia njŭŭa na nioikaine wega biacaraini iyo.
‘Tiga kwenda kŭmenya muno reke ciume na eene ningi wee wahota kŭgŭtha îkiuma irima.’
‘Gîthiì no umenye njŭŭi maingî. Gŭtituka itamenyete kuria warora. Thii uuke ni ngukwira.’ Muroki akimumagaria naicio.
Kabaca agithii agithekaga ni kumenya ati uguo Muroki amwirire wari uhoro wama. Muroki ahungaga uhoro ta kameme ona kiria murariite hwai niangiakwirire kiroko. Magitunganire na Kamaaja miaraho ya ciuri, ni thutha wa mburi ciaumagara na mbere ya miaraho ya gathirange. Makîîrana maringîrire maguru handu ha gweterera ngaari. Ningi ngaari muthenya utari wa thoko ti nyoneki uguo. Na gwakîri o tene. Makiambata na njira ya Mŭtuuyaini, magiikŭrŭkirira Gathatu makihituka githii gia kahuwa kia Muthundo magikinya matukaini ma Mukoma. Hau niho manyuire thota hehu tondu niho thitima ciakinyite. Murimo wa Githooko thitima niciathatire. Kwirikanaga mbeca cia buronjekiti ya thitima ciaigagwo akautini yekiragwo thairi ni Muroki na cibu na uhoro ucio watigiirwo DO. Makinyua thota Kamanja niaheire wakinîwe uhoro kuringana na uria ecirîtie. Akimwira ati endaga mathiî nigetha monane na Mugeeci na nigetha amuuhe na arore kana hihi etikirwo nigetha agithondeke ndeto ikoniî ruracio na uhiki.
‘Wakinî, ndia ndiku îroragwo na ikinya rimwe, na gutirî hîndî ya gwithamba îî heho angikorwo niutuite ciira ati ukurîithia gîtuambainî kia Ngatia-rî, niî no ngwîrire ningukugitîra harîa nguhota. No ukimenye ati wee nîwe mukui niî ndî wa kwamukiria tondu kienjagwo mwene oiga.’ Kabaca akiira murata-we.‘Uguo ningumenya, ndirî na guoya tondu gakiyoha niko koi uria karîina. Niî njugaga ati undu no uria...............
Rumirira rugano ti ruthiru.


text:
Nĩ Ũĩ no Ũtambie Ũhoro Kamemeinĩ wĩ Mũciĩ Gwaku?
O nawe no ũhote gũtambia ũhoro waku o wothe tũmemeinĩ twa kwanyu.
Ũtambia ũyũ no wĩkwo na kombiuta kana na podcast. O na ũngĩkorwo na kĩhũngĩro no wĩkĩrage podcast ciaku kĩhũngĩroinĩ kĩu na andũ mathikĩrĩrie rũrendainĩ o kũrĩa mangĩkorwo marĩ.
Gĩtambia (transmitter) kĩa ũhoro tũmemeinĩ kĩrĩa ngũtambagia na kĩo gĩtagwo Broadcast Your Podcast (BYP), na gĩtirĩ hinya gũthondekwo nĩ mũndũ o wothe o kũrĩa angĩkorwo arĩ.
Mũndũ angĩona mũtaratara wa gũthondeka gĩtambia gĩkĩ kĩa ũhoro tũmemeinĩ, no ethondekere na moko e mũciĩ gwake, kana atware indo cia gũgĩthondeka kũrĩ bundi wa thaa kana wa tũmeme wa itũũra rĩake amũthondekere thutha wa ndagĩka ta ikũmi ũguo. Hihinya haha wone ũrĩa gĩtambia gĩkĩ kĩa BYP gĩthondekagwo.
Mwambĩrĩria wa ũtambia ũyũ wa raithi hamwe na mwaki wa gĩtambia kĩa BYP nĩ Lotte Meijer, wa Amsterdam, Netherlands.
Ũngĩenda gũtũmĩrwo gĩtambia kĩa BYP kĩa burĩ no wandĩkĩre Lotte Meijer marũa ma kũbucia kũgerera: lotte@broadcastyourpodcast.com
Hihinya haha wone arĩa matambagia ũhoro na BYP na kũrĩa maikaraga.
Ngwĩhoka nĩ ũkwambĩrĩria gũtambia ũhoro waku we mwene itũũrainĩ rĩaku. Ndiũĩ kũrĩa gũtarĩ gwĩtĩkĩrie ũtambia ta ũyũ bũrũriinĩ wa Kenya, no ũrie mũrũgamĩrĩri wa itũũra kana ũrore watho wa ũmemerekia wa mohoro tũmemeinĩ wa gĩcigo kĩrĩa ũikaraga.
Ũngĩkorwo na ciũria o ciothe no ũnyandĩkĩre marũa ma kũbucia kũgerera: waciku@hotmail.com
Thaaai!


text:
Janiffer Wanjiru mutumia uria wendagia Njohi cia ibango iria ciacungiriirie ikuu cia andu 5 itura-ini ria Gitambaya Ruiru mwaka-ini wa 2011, niohirwo kioho kia maisha ni igoti. Wanjiru anyitikanite na mahitia 5 ma kwenderia andu acio njohi iri na thumu na iria yacokire ikimoraga na igicungiriria angi kuura maitho. Riu Wanjiru ari na thiku 14 cia gucokia ciira riko thutha wa ihoya riake ria kwenda oherwo ni igoti kureganwo nario ni mucirithania Jessi Lessit. O turi o igoti-ini, arigitani 3 a thibitary ya Kenyatta nimakinyirio igoti-ini magumiirwo na ihitia ria kuuraga murwaru wa murimu wa cancer mieri 11 mihituku. Atatu acio nimakanire thitango icio na maikio rumande nginyagia tareki 31st mwerini uyu. Igoti riu rikuihuritwo kuihurwo thutha wa arigitani thibitary-ini ya Kenyatta gwikinyia kurugama na atatu acio.
Post source : Kameme Fm


text:
KAMENYA NA NDIGIRI
Rĩu ndiũĩ kana nĩ ũkũririkana cia mũndũ ũrĩa wagũrĩte ndigiri kũũrĩa Warubaga.
Ndigiri cia Warubaga nĩ ciyũĩkaine kũruta wĩra na kĩyo ona gũkua mĩrigo mĩingĩ ota bikabu ng’ima. Ciarika kumĩria mboga na matharũ ona kana waru kuma mĩgũnda-inĩ iroretie barabara-inĩ harĩa marori mabokagĩrwo, itiĩhũgũraga. Cio cigĩrĩre mĩrigo, ũmĩcamũre kĩboko na ũmĩĩre na kũrĩa ĩguthiĩ na ũkũmĩkora hau ĩgwetereire ĩkinyire tene na thĩ yahora. Bata no ũmĩhe karati ĩgagĩikĩria ĩgacoka wĩra-inĩ.
Mũtũmia wetagwo Mũkami wa Wang’ombe aarĩ na ndigiri igĩrĩ ciatwaraga iria nginya ndĩri ciĩ ciiki. Ciohagĩrĩrwo ndoo igĩrĩ igĩrĩ cia ngereni ikũmi ikeerwo ‘Ndĩri!’ igakũũra irorete kinya ndĩri ta handũ ha mairũ inya. Ciakinya hau mũgũri wa iria akohora mĩtũngi, akonoria iria, akoherera mĩtũngi mĩtheri ndigiri agaciĩra ‘Mũciĩ!’. Ndigiri iria ikahũndũka irorete na kwa Mũkami mũciĩ igacokia ndoo. Rĩmwe Mũkami nĩ andĩkaga karatathi agakohanĩrĩria na ndoo akooria mũgũri wa iria amũneanĩre ngũnia ciigana ũna cia mbureni ona kana ndĩirĩ mirũ. Nake mwendia agacioherera ndigiri na igacokia mũciĩ.
Ũrĩa wakĩrĩ mũnene wa kũu Warubaga nĩ ũrĩa aikari aingĩ a kuo mageragia o mũndũ kũgĩa na kaũndũ ka mwanya makĩria gakonainie na ndigiri. Nĩkũrĩ ĩmwe yarutĩwo kwanagia o thutha wa ithaa o ithaa. Kaingĩ ĩyo nĩyo yarĩ gĩthimi gĩa thaa kĩa andũ me mũgũnda kana marĩ o njĩra-inĩ. Nĩ ũngĩaiguire andũ makĩũrania nĩ thaa ciigana, ũkaigua mũndũ agũcokeria atĩ ndigiri ya thaa mũgwanja no hĩndĩ yania. Ona rĩngĩ andũ makĩrĩa kĩrĩko meranage macenio thutha wa ndigiri ya thaa inya kana o inyanya kũringana na ũrĩa mabata matariĩ.
No icio ciothe itiakinyĩrĩte mawara na ũũgĩ wa ndigiri ya mũkũrinũ wetagwo Ithikieri. Ithikieri we aarĩ mũkũrĩma mũnyinyi, aarĩ na kamũgũnda ahandaga matharũ na karati. No ũrĩithi wake mũnene warĩ wa ndigiri. Nĩ tawe warĩ mwendia mũnene wa ndigiri mĩena ĩyo. Nĩ oĩkaine tondũ ndigiri ciake nĩ ciaroragwo wega na igetĩrwo betinarĩ ingĩarwarire. Ithikieri aarĩ na tenda ya gũkuwagĩra andũ mĩrigo na kumĩria bara, gũtaha maaĩ, gũkũwa ngũ, ona rĩngĩ gũteng’eria mũrũaru thibitarĩ. Tondũ bara ciarĩ thũku mũno mĩena ĩyo, ndigiri nĩcio ciakorawo ciĩ ambiuranici, kana kanyaga, nĩ ũrĩa ciahiũkaga iroretie mũrũarũ thibitarĩ. Ithikieri ũndũ atekaga no kũruta wĩra mũthenya wa thabatũ. We, na ndigiri ciake, na mũtumia wake Miriamu, na ciana cio ithano, Johana, Jakubu, Joramu, Jeremia na Maritha marokaga kanitha o gatene na makoha ndigiri kũu nja ya kanitha irĩangage kuo mũira wa gĩthomo kĩrĩkĩĩte mainũke.
Nĩ ũndũ wa mawĩra marĩa ndigiri icio ciarutaga, Ithikieri nĩ acibundithĩĩtie kũmenya ũrĩa ciagĩrĩirwo nĩ gwĩka ciagweterwo ciugo imwe. Ndigiri ingĩendirwo ĩkome ĩigĩrĩrwo mĩrigo yeragwo ‘Ndu!’. Nayo yaigua mwene oiga ũguo, ĩgaturia ndu, ĩkaigĩrĩrwo mĩrigo ihorerete. Mwene agacoka akamĩĩra ‘Ũkĩra!’ ĩkarugama na igũrũ na ndĩngĩkinyũkia ikinya ona rĩmwe itarĩ njathe. Rĩrĩa ĩkuĩte mĩrigo ikĩendwo ĩkũũre yeragwo ‘Njikũ thuria tũthiĩ!’. Igathuria na ĩkambĩrĩria rũgendo. Ona kũngĩahanire atĩa kana atĩa, kure kana gũtiure, gũkĩe kana gũtuke, gũtirĩ ũndũ ũngĩatũmire ndigiri icio cirũmĩrĩre watho ũngĩ.
No icio nĩ cia mĩrigo. Nĩhaarĩ na ndigiri ĩmwe ĩrĩa Ithikieri akuwagwo nĩyo. Rĩrĩa egũthiĩ kanitha-inĩ kana maruga-inĩ ma itũũra ona kana mabata mangĩ, nĩ amĩikaragĩra na ĩkamũtwara o kũrĩa guothe angĩendire gũthiĩ. Iyo nayo yabundithĩtio watho mwerũ……..
Thoma rũciũ rũngĩ ũigue ũrĩa gwathire.


text:
MŨRANGĨRI
Mũbango wa Kwĩruta Bibilia wa Andũ Othe
Thoma wone macokio ma ciũria inyanya iria ciũragio kaingĩ ciĩgiĩ mũbango witũ wa kwĩruta Bibilia.
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Aira a Jehova Magaga Gũkũngũĩra Mĩthenya ya Gũciarũo Nĩkĩ?
Ta wĩcũranie maũndũ mana marĩa monanagia kĩrĩa gĩtũmaga Ngai aage gũkenio nĩ ikũngũĩro cia mũthenya wa gũciarũo.
GŨTŨŨRA KŨRINGANA NA MOTAARO MA BIBILIA
Jehova nĩ Anjĩkĩire Maũndũ Maingĩ Mũno
Nĩ ũndũ ũrĩkũ kuuma Bibilia-inĩ wateithirie Crystal, ũrĩa wanyitagwo kĩa hinya arĩ mũnini, akũrie ũrata wa hakuhĩ na Jehova na one bata wa ũtũũro?
MĨCEMANIO
Mĩcemanio ya Aira a Jehova
Menya kũrĩa Aira a Jehova macemanagĩria na ũrĩa mathathayagia.
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Aira a Jehova Marutaga Kũ Mbeca Cia Gũtwarithia Wĩra Wao na Mbere?
Menya ũrĩa wĩra wa kũhunjia thĩinĩ wa thĩ yothe ũratherema gũtarĩ na kũhothithia mbeca kana gwĩtia gĩcunjĩ gĩa ikũmi.
Ũhoro Wĩgiĩ
—Thĩ Yothe
-
240
—Mabũrũri marĩa Aira a Jehova Mathathayagĩria
-
8,220,105
—Aira a Jehova
-
9,708,968
—Arĩa marutagwo Bibilia kwao mĩciĩ
-
19,862,783
—Arĩa maathire Kĩririkano gĩa gĩkuũ gĩa Kristo
-
118,016
—Ciũngano


text:
KUUMA NGOTHI-INĨ | NŨ ŨNGĨKŨŨMĨRĨRIA?
Ithuothe nĩ Tũbataraga Kũũmĩrĩrio
Hihi no ũririkane ũkĩgwa thĩ rĩrĩa warĩ mwana? No gũkorũo wanetema guoko kana ũkagurario iru. No ũririkane mami wanyu agĩkũũmĩrĩria? Kwahoteka aagũthambagia kĩronda kĩu agacoka agakĩoha. O na gũtuĩka nĩ warĩraga, nĩ wahoreraga mami wanyu akũhĩmbĩria na akwĩra ciugo cia gũgũthaitha. Ihinda-inĩ rĩu, wabatara kũũmĩrĩrio nĩ womagĩrĩrio.
No o ũrĩa tũrakũra, noguo ũtũũro ũthiaga ũritũhĩte. Mathĩna mathiaga manenehete na kuo kũũmĩrĩrio gũkanyiha. Ũndũ wa kĩeha nĩ atĩ, mathĩna ma andũ agima matingĩniinwo na kũhĩmbĩrio nĩ mũciari kana mohwo ta kĩronda. Ta wĩcirie ngerekano ici.
Hihi nĩ ũrĩ wagĩa na ruo rwa kũbutwo wĩra? Julian oigaga atĩ rĩrĩa aabutirũo wĩra, aamakire nginya agĩtukanĩrũo. Eeyũragia ũũ: ‘Ngwĩka atĩa nĩguo hote kũrũmbũiya famĩlĩ yakwa? Thutha wa kũruta wĩra na kĩyo mĩaka ĩyo yothe-rĩ, kambuni ĩrona ta itarĩ kĩene nĩkĩ?’
No gũkorũo ũkuĩte ngoro nĩ ũndũ wa kĩhiko kĩanyu kũharagana. Raquel ataaragĩria ũũ: “Rĩrĩa mũthuri wakwa aandigire o rĩmwe mĩeri 18 mĩthiru, ndaiguire kĩeha kĩnene mũno. Ngĩigua ngoro yakwa ta yatũka maita merĩ. Ndaiyũrirũo nĩ ruo rwa mwĩrĩ na rwa ngoro. Nĩ ndamakire mũno.”
No gũkorũo ũrĩ na thĩna wa mwĩrĩ ũroneka ta ũtangĩthira. Rĩmwe no ũigue ta ũrĩa Ayubu aiguaga rĩrĩa oigire ũũ: “Muoyo nĩ gũthũũra ndĩũthũũrĩte; ndikwenda gũtũũra hĩngo ciothe.” (Ayubu 7:16) O na no ũigue ta Luis, ũrĩ na mĩaka 80, ũrĩa woigire ũũ: “Rĩmwe njiguaga ta njetereire o gũkua.”
Kana hihi nĩ gĩkuũ kĩa mũndũ wendete gĩtũmaga ũbatare kũũmĩrĩrio. Robert ataaragĩria ũũ: “Rĩrĩa mwana wakwa aakuire aksidenti-inĩ ya ndege, ndietĩkirie. Ndacokire ngĩigua ruo rũnene mũno, rũrĩa Bibilia ĩringithanagia na gũthecwo nĩ rũhiũ rũnene.”
—Luka 2:35.
Robert, Luis, Raquel, na Julian nĩ moomĩrĩirio, nginya mahinda-inĩ macio maritũ. Moomĩrĩirio nĩ Ngai Mwene-Hinya-Wothe, ũrĩa mwega mũno harĩ kũũmanĩrĩria. Omanagĩrĩria atĩa? Hihi no akũũmĩrĩrie o nawe?


text:
Kĩririkano gĩa Gĩkuũ kĩa Jesu
O mwaka, andũ milioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ yothe nĩ macemanagia nĩguo maririkane gĩkuũ kĩa Jesu. Twĩkaga ũguo tondũ Jesu eerire arũmĩrĩri ake ũũ: “Ĩkagai ũũ nĩguo mũndirikanage.” (Luka 22:19) Kĩririkano gĩa Gĩkuũ kĩa Jesu gĩgeekwo:
Njumaine, Ĩpuro 11, 2017.
Nĩ ũranyitwo ũgeni ũgooka tũnyitanĩre mũthenya ũcio. O ta mĩcemanio ĩrĩa ĩngĩ ya Aira a Jehova, andũ othe nĩ manyitĩtwo ũgeni. Ndũkarĩhio kũingĩra na gũtirĩ mĩhothi ĩkonganio.
Wĩrute Makĩria
Igongona rĩa Jesu ‘Rĩkũũraga Andũ Aingĩ’ na Njĩra Ĩrĩkũ?
Ũkũũri ũhonokagia andũ kuuma kũrĩ mehia atĩa?
Ũkũũri
—Kĩheo kĩa Ngai Kĩnene Makĩria
Ũkũũri nĩ kĩĩ? Ũngĩgunĩka atĩa nĩ ũkũũri?
Wagĩrĩirũo Kwĩruta Bibilia Nĩkĩ?
Bibilia nĩ ĩteithĩtie andũ milioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ yothe kuona macokio ma ciũria nditũ ũtũũro-inĩ. Wee no wende gũkorũo ũrĩ ũmwe wao?


text:
KAMAANJA KWA WANGU
Riu ta reke tugithii na mbere.....
Ni thutha wa matuku maingi kuhituka, na riu Kamaanja niakirikitie kuhikia Mugeeci.
Kamaanja nĩakiumagarire. Aumagaririo ngiya kĩharo kĩa ndege nĩ mũratawe Kabaca o hamwe na Mũgeci. Ni thutha wa gũikaranga matukũ maigana ũna na kuona atĩ gũtirĩ kĩngĩaringire kĩngi kiume mwaki. Kahuwa nĩgathũkĩĩte thoko nĩundũ thirikari yaingĩrĩire wĩra utarĩ wayo. Uici na ũhahami igĩtuika nicio ciatongoretie. Arĩmi a kahuwa magĩtigana nako, makĩrika kũhanda mboco cia mĩciiri na thara wa ng’ombe. Itũũra rĩkĩrika kũhũũta na anake aingĩ na airĩtu makĩrika gũcaria njĩra cia kuumagara. Arĩa maarĩ na mahinya nĩmathiire mabũrũri ma rũraya. O ũrĩa wakinya, agĩa na tũmĩri ageeta ũrĩa ũngĩ. Nĩkĩo Kamaanja akĩhaicire ndege arorete kwa Wangu, ta ũrĩa kwa ngeretha kwamenyerete gwĩtwo. Nĩmaarangĩtie na wakinĩwe Mwangi wa Bethi ũrĩa wathiĩte kabere na akamwĩra acarie njĩra aumagare. Na tondũ kagũrũ ke mũhu na ke ĩme itihanaine, Kamaanja nĩacokanĩrĩirie tubeca tũrĩa aarĩ natuo na thutha wa kũheo marũa wabicinĩ ya barothi wa ngeretha akĩhaica ndege. Kwarĩ mũthenya wa mwaka mwerũ, makĩrarĩte makĩrũgia mwaka na ndũrũhi nene na magĩtinda makĩrĩa nyama na gũikurũkia na kĩrĩa o mũndũ eyendagĩra. Ndege yakũũraga thaa inya cia ũtukũ.


text:
Cai gwa Kuini: Gĩcunjĩ gĩa gatano
Mũthomi mũgĩ, mũrata wakwa, ngũkĩhoka atĩ nĩ ũragĩire na kũrũgia mwaka kwega, na akorwo kũrarĩ kũũru kũriganĩre, na ũkĩrĩ oro ho wega tondũ nĩ ũragĩthoma ndũmĩrĩri ĩno. Twatiganĩrĩire ngĩrorete kũnyuanĩra cai na kuini, Wangũ wa Rũraya, gĩthikĩrĩrie ngũhe ũhoro….
Ningwĩrire atĩ o ũrĩa matukũ makuhagĩrĩria noguo matarania na mathĩna maingĩhaga. Ũndũ ũrĩa rĩu wakĩngomeire nĩ kũũria ngathiĩ atĩa. Ti mũtugo wa mũndũ agĩthiĩ cai gwa Kuini gũthiĩ e magũrũ o ũguo ta kũmbakũmba. Wahota kũingatithio ta kurũ nĩ thigari cia kĩhingo-inĩ. Makĩria ũngĩkorwo ũkuĩte kaburungo gatekũmenyeka, wahota gwĩkũũwo atĩ ũrathugunda kũgera mũthamaki ngero. Mũndũ athiaga na muondoro e kwa memba nĩgetha thigari ĩkahũra thurutia nĩ kuona atĩ mũndũ wa bata nĩ akinya. Rĩu niĩ-rĩ, muondoro na ndereba-rĩ, ingĩakĩrutire kũ? Ngiuga nĩ ngwĩyũmĩrĩria ta mwana wa kahĩĩ tondũ njamba nyinyi ndĩnyakagwo. Ngĩhũra thimũ gwa kambuni cia gũkomborithia mĩtokaa ngĩheo thogora wa kũbunja mbanjeti yakwa ya mwaka mũgima. Ngĩkanja ĩyo.
Ngiuga no ngĩkombore ngari ya tegithi na ĩgĩkorwo ĩgĩthambĩtio wega na ĩtĩkĩrĩke kĩhingo-inĩ. Ngĩcoka ngĩciria atĩ nĩkũrĩ ũndũ ũngĩtũma ngaheo kamweke ga gũthũrima ngati ya gĩtĩyo ndakinya kwa mũthamaki. Na onayo nĩndagĩthiaga gĩcicio-inĩ na ngegerekania na ũrĩa nyonaga gũgĩkwo hĩndĩ ya gũthũrima ngati ta ĩyo. Ngakinyũkia na ngahũra thũrũtia o ngĩthiaga. Gũtikĩrĩ ũndũ ũngianyumire na thutha na ngorwo iteharĩirie tondũ mũthiganwo nĩ ũrĩ nja ndamũhĩtagia.
Gweterera ti kũinaina mũthenya nĩwagĩkĩire. Ngĩthamba na ngĩkamũra. Ngĩhumba thuti ĩrĩa ya rũcinĩ. Ngĩĩyua kĩrengeri na thaa ya mũhuko. Ngĩoya ngũbia ĩrĩa ya mũcomororo ĩhana ta mũkebe wa Kĩmbo wĩ mũkurumanie thani igũrũ, ngĩmĩnyua mũtwe. Ngĩhagĩka gatambaya ka ngacibũ mũhũko-inĩ wa igoti. Ngĩoya maburi ngĩmahagĩka njohero ya ũmotho. Ngĩnyita mburungo ciakwa cia matega na guoko kwa ũrĩo. Ngĩrũgama gĩcicio-inĩ rĩa mũico ngĩrora magego na njuĩrĩ ngĩona ndiakĩrĩ mũru. Ngĩgũtha cimairũ, ĩĩ kwenga igego. Ngiumagara.
No nginyagia ingĩakĩhaicire mũgithi nĩgetha ngĩkũhĩrĩrie mũciĩ mũnene ngĩhaice tegithi. Kuma kũrĩa ndaikaraga nginya gĩcũkĩro kĩa mũgithi nĩ rũgendo rwa hakuhĩ ithaa rĩmwe nginya ceceni ya Bikitũria. Ndakĩrĩ na thĩna tondũ ndingĩaikarire thĩ mũkũnjo wa thuti ndũgathũke. Ngĩthiĩ ndũgamĩte ona mũgithi ũtarĩ na andũ. Athii mandoraga ta ndeketie raini naniĩ ngameera na ngoro mũngĩũĩ kũrĩa ndorete mwanyinamĩria. Ngĩkinya gĩcukĩro kĩa mũgithi kĩa Bikitũria na ngiuma. Ngĩikangia maitho ngĩcaria tegithi ĩrĩa ingĩonire ta ĩna riri hanini na ĩgathera. Ĩrĩa ndonire yatwarithagio nĩ karathing’a warĩ na nderu ciakinyĩte gĩthũri. Itanaingĩra ngĩririkana atĩ mũndũ ta ũcio, nĩ ũndũ wa kĩremba na nderu, ahota gwĩcirĩrio nĩ thigari cia kuini, atĩ nĩ wa nyina na mwarabu ũrĩa ũtũire acaragio na ngeranĩrio ngero nake. Ona harĩa ngari yarĩ njega, nderaba akĩaga gwĩtĩkĩrĩka. Ngiuga nĩngweterera ĩngĩ. Ĩgĩuka ĩgĩtwaragwo nĩ nyeuthi taniĩ. Ngĩnyua thĩiniĩ kwa memba, na ngĩmwĩra kũrĩa ndorete. Akĩnjikia riitho na agĩkinyũkia kĩrachiĩ ngari ĩgĩkũũra. Ngĩmwĩra na ngoro “Ona ti kũndora, ũkũigua ũguo, ũngĩũĩ kũrĩa ndathiĩ, wanyinamĩria.”
Ndakĩrũgamĩirio kĩhingo-inĩ kĩa mũciĩ mũnene wa mũthamaki. Ngĩona thigari igĩrĩ irũgamĩte, ta ici nyũmithie, mwena ũrĩa ũngĩ wa kĩhingo na ngĩmenya ndĩmweterere. Ngĩrĩha ndereba wa tegithi, tũkiumanwo. Ngĩthondeka ngũbia yakwa wega, ngĩnyita mburungo ciakwa, ngĩhagĩka maburi njegeke, ngĩĩtambũrũkia ta cũcũ wa njoka na ngĩkinyũkia ndorete kĩhingo-inĩ. Ngĩcomora marua makwa ma gwĩtĩrwo cai ngĩmaneana gatiricainĩ ka mwamũkĩri wa ageni. Mwamũkĩri akĩrora marua marĩa, agĩcoka akĩndora akĩoya thimũ…..
Thoma rũciũ ũigue ndeto ũrĩa ciathiire.


text:
NJAMBA
KWA NJAMBA
Ici ndeto irĩ kũrega mĩtheko
Njamba na njamba arũme kwa arũme
Monane na ti na maitho nĩ nyunjurĩ kwa nyunjurĩ
Ta nga na njamba ta ũrĩa mĩũmbĩre ĩrũgamĩtie
Rĩu njamba irĩ gũtuĩka nga itare mĩitĩrĩro
Na iria ingĩ cierigithia ciona thutha wa arũme
Ta wĩ na ũrugarĩ kũrĩ nga na nduoyagwo ruoya.
Gĩkĩ nĩ kĩng’ũki ũyũ nĩ mũgiro ũyũ nĩ thahu
Nĩwetherwo horohio, nĩ ũtahĩkio wariga ũriganĩrwo
Andũ aitũ nĩtũgũthira twate ũmũndũ witũ
Twahĩmbĩria waganu mwerũ ta ũrĩa waninire Sodomu
Atĩ ndĩraiguire mũkiuga nĩmweyumĩria
Mũracomokire kuma marimai-nĩ ma njege kana ma ngari
Kana hihi nĩ ma huko mũrehithĩte
Mũrakiuga mũcomoke tondũ hihi itatĩ irĩ gũthira
Cũthiai mwena na mwena mũcoke mũcibĩke ona kũu
mumĩte
Atĩ riu mũkuga nĩ njamba kwa njamba
Ta kuma-rĩ ndegwa igĩrĩ irĩ ciaciarana
Kana mĩgoma ĩrĩ ĩgĩciarana hatarĩ njamba
Ningĩ-rĩ, njamba igĩrĩ-rĩ ciĩguthaga atĩa
Kana no kwĩyananga na kwanangana cio nyene
Atĩ muroiga ngire icio nĩ ihoto ciao
Ĩnacio ihoto
cia arĩa mareganaga na mĩtugo ĩyo atĩa?
Arĩa moigaga atĩ ũndũire witũ ndũngĩenyenyio
Na makaregana na ciĩko cia ũnyamũ ta iria irekwo
Cia arũme kũhambata arũme na atũmia kũhambata
atumia.
Rũru rũtarĩ njaũ rũtitheremaga
Njamba ndĩngĩciara ĩtarĩ na nga
Rĩu tondũ mũrĩ gũciamũrania-rĩ
Njaũ igakiuma kũ itheremie rũru?
Kana irĩciaraga na mũtwe ta kĩhĩa.
Ici nĩiregete mĩtheko una iru twaranĩrie
Mũgĩ nĩ mũtaare wanaruona anarũmenya
Njamba kwa njamba nota thenge hakũre
No ĩyo nĩ murũ tondũ nĩkĩrĩ nyama ona igathima
Ĩndĩ njamba kwa njamba-rĩ , githĩ to ta ihĩndu
Rĩruraga na rĩtirĩ nginya mũramba ũngĩtemerwo
ngombe.
Ũyũ ti mũrimu na ti mũrigo no nĩ ũriru ũkĩrĩte
mũrimũ
Ũy ũ nĩ ng’ũki
ũrũgĩte thahu
Wetherwo kĩhumo nĩguo kĩhonia kĩoneke
Ĩthuire mwanĩrĩri ke ngoro gatiĩyumbũraga
Wathiurũ na wathiũrũra wethe wathiomo
Agũthiomere rũrũ rũkwenda kũbacĩrĩrwo
Rũtikabacane na rũbacie rũu rũngĩ
Wathiomo, wathiritũ na wakinĩ nĩtwaranĩrie.
Nganga Wairia


text:
Cai gwa Kuini wa Rũraya: gĩcunjĩ gĩa gatatũ.
Mũrata wakwa, tũratiganĩrĩire ngĩthumbũka kũmenya ũhoro wa thuuti ya rũcinĩ, nĩtũgĩtwarane…..
Mwaki ũhoyagwo kũrĩa wakanĩte, nĩndagĩthire kũhoya kĩrĩra gĩa thuuti ya rũcinĩ, na ngĩkĩrwo no ta iria ngoragwo nacio no nĩ igĩthiaga kwa ndũbi. No nĩhongagĩrĩrwo gakuo ka ngoro, kahanaine na igoti ka ibungo ithathatũ. Ningĩ no ngiya ũgacuria kĩrengeri kamũhukoinĩ gĩgakĩranĩria gatagatĩ kuma mũhuko ũyũ kinya ũrĩa ũngĩ. Na wakorwo ũtacuhĩtie nda, ũkehũnĩrĩria gata gakoimĩra hanini. Ndiakĩrĩire marĩgu nĩndagĩthambĩrie nguo o wega. Ngĩgĩcagũra tai ya wanga, cati njeru cua ta iria, mũbuto ũgĩkĩrwo mũkũnjo ũngĩatemire ngi. Kĩratu ndahurire thikũ ithatũ, ya kana ngĩyona nakĩo kĩhana gĩcicio. Hĩndĩ ĩno ndakinyaga magego na mũhu, mũthĩ ũyũ ũngĩ ngakinya na mũthĩga, ngongerera ndawa ya matukainĩ, ngagagia iria rĩa mwĩtha, ndatheka ũguo ũkona magego mahenia ta mũthanga wa werũ. Ndingĩarĩire mboco ndikaimbe nda na hihi ngathurĩria nyũmba ya mũthamaki.
Mĩbango-inĩ ĩyo yothe nĩndaririkanire atĩ kwa mũthamaki gũtithiagwo moko matheri. Ngĩrika gwĩcũrania nĩ gatũũ ingĩgĩtwarĩra Ithabethi. O kĩrĩa ndeciria ngona ndangĩkorwo atarĩ na ta kĩo kana hihi kĩega gũkĩra. No ngĩririkana atĩ gwa kũheo ti kũingĩ na kanua kega gakĩrĩte kũhe. Ngĩkiuga kĩrĩa ngamũtegera nĩ tũmacani na tũcahĩ, nake hihi ahota gũgagĩthukĩra o gatũĩ kũringana na ũtana wake. Nĩndakĩmũgũrĩire tũmacani twa kiro ng’ima kuma gĩthĩinĩ gĩa Kambaa na tũcahĩ kiro igĩrĩ ngĩtũmana Ikamba, tondũ kĩmera kĩarĩ kĩega kuo. Ngĩoha tũburungo twĩrĩ na ngĩoha na karatathi kagemu wega, ngĩcoka ngĩcikia mũhuko-inĩ wakwa wa thabarĩ na matega ma Wangũ. Nĩndacokire ngĩongerera mbica ya mũgũnda wa macani, na atui a macani mainamĩrĩire na ikabũ cia macani ciĩ ng’ong’o, ngiuga ĩyo nĩ ya kũhe ithe wa Charũthi, mũthuri ti Biribo, twakĩrĩkia kũnyua cai.
Nĩndakĩgĩire na mahinda ma gwĩthagathaga na ngathiaga gĩcicio-inĩ ngakĩmenyeria ũrĩa ngathiĩ kuga ndakinya. Ngoiga……
Thoma rũciũ ũigue ũrĩa ndoigaga.


text:
NŨ TŨGŨTŨMA?
Mũthoomi mũũgĩ, ta reke twĩcirie twĩ hamwe ũhoro wa gũkũria na gũtũũria thiomi ciitũ. Rũthiomi rwitũ rwa gĩkũyũ tũkũrĩte naruo, tũkohĩga naruo, tũkagana ng’ano naruo, tũkagwatania ndaĩ naruo, tũgathimũra thimo naruo ona tukaina nyĩmbo naruo. Maũũgĩ ma rũrĩrĩ rwitu mothe mahithĩtwo rũthiomi-inĩ rwitũ.
Rĩrĩa mũthũngũ okire bũrũrinĩ witu, akorire tũkĩaria rũthiomi rwitu. Agĩũka na rũthiomi rwake rwa gĩthũngũ kũma bũrũri-inĩ wake. Rũthiomi rwake nĩrwakinyĩte hĩndi ya kwandĩkwo na ndemwa na mũndũ akahota kũrũthoma na kũrũmenya ona kũrũtũũria tondũ wa kwandĩkwo. Mũthũngũ nĩakĩgeririe kwandĩka rũthiomi rwitũ rwa gĩkũyũ ona gũthomithia arĩa mahotaga gũthiĩ mathukuru. Nitwakĩgĩire na mweke wa kũhota kwandĩka rwario rwitũ na andũ aingĩ makĩmenya kũrũthoma. Mabuku maingĩ nĩmacabirwo na gĩkũyũ na macukuru magathomithania kwandĩka na gũthoma gĩkũyũ. Uhoro ũcio nĩwamamĩrĩirio thutha-inĩ na rũthiomi rwitu rũkĩagithio kĩene thĩiniĩ wa mũtaratara wa gĩthomo kĩa marũa macukuru-inĩ.
Aciari arĩa o mathomete gĩkũyũ me cukuru, makĩehereria ciana ciao mĩeke ya gũthoma gĩkũyũ. Macukuru marĩa mathomithagia gĩkũyũ makĩonwo taarĩ ma gũcokia ciana na thutha. Ruthiomi rũkĩagithio mweke wa gũkũra na gĩthũngũ gĩgĩtuika nĩruo rũthiomi rwa mbere macukuru-inĩ.
Nĩkũrĩ andũ tondũ wa mũciarĩre wao mateheetwo kĩheo gĩa gũthoma na kwaria thiomi ng’eni. No mangĩheo mweke wa kwĩyaaria kana gũtarĩria ũndũ na rũthiomi rwa gĩkũyũ maheanaga maũndũ ma bata na ma ũũgĩ kũringana na ũrĩa rũthiomi rwitu rũtariĩ. Rĩu mũndũ ta ucio rĩ, no eerũo ati ti mũgĩ tondũ ndangĩhota gũtarĩria ũndũ na gĩthũngũ? Wathiĩ Caina ũgũkora makĩaria gĩcaina, makandĩka gĩcaina na magathoma gĩcaina. Wathiĩ Njĩrĩmani otaguo, Baranja otaguo ona Ngeretha. Kũu guothe andũ acio matitaragwo atĩ nĩ akĩĩgu atĩ tondũ mararia rũthiomi rwao. No woka mabũrũri ma Abirika, mũndũ akorwo ndaaragia rũthiomi rwa ruraya ndonagwo ta e mũgĩ. Nĩkĩ? Gitũmi kĩnene nĩtondũ mũkoroni eekĩrire andũ airũ meciia ma gwĩthũũra, na gũthũũra maũndũ mothe ma ndũire, na kwenda kuoya maũndũ ma mũthũngũ taarĩ mo ma bata makĩria.
Hakĩrĩ bata ũrĩkũ wa gũkũria rũthiomi ta rwa gĩkũyũ? Gĩtumi kia mbere nĩ atĩ twaga kũrũkũria nĩgũthira rũgũthira. Mwaki ũhoraga nĩ kwaga ngũ. Ithuĩ nĩithuĩ twĩna kĩrĩti gĩa kuuna ngũ. Ti ngu cia mbucĩ na mahuti, no nĩ ithukĩ na mĩgogo ya kũraaria mwaki ona kwĩ mbura. Andu arĩa magĩĩte na mĩeke ya gũthoma mũno na makagĩa na ndigirii cia mathomo matiganĩte mena wĩra mũnene wa gũkũria rũthiomi. Nĩkũrĩ andũ me matũrainĩ kana ona macukuru-inĩ mangiandĩka maũndũ mangĩigananio na githomo kĩa ndigirii, no matirĩ na ũhoti wa rũthiomi rwa gĩthũngũ. Andũ acio magĩrĩirwo nĩ gũtindĩkĩrĩrio maandĩke maundu macio onakana mamekĩre thĩiniĩ wa thani cia kĩnanda na gikũyũ nao athomi arĩa mena maũgĩ maingaingĩ mamathome na mamarũnge ona maheo marũngo marĩa mamaiganĩte. No kũhoteke tũngikũria rũthiomi rwitu wega andũ manyitage kinya ndigirii cia ndagitarĩ mathomete na rũthiomi rwitu. No tondu ndiambaga na magua, ũndũ wa mbere nĩ athoomi aitũ mambe meyũhĩgie na rũthiomi ruo rwene magĩcoka kũnoora arĩa angĩ.
Wa kerĩ, gũkũria rũthimi rwitũ nĩgũgũtũũria maũndũ ma undũire witũ. Nĩkũrĩ na maũndũ maingĩ matangĩigĩka wega na rũthimi rwa kĩgeni. Maingĩ mataũrwo na rũthiomi rũngĩ nĩmagaga cama ona magate muoroto wamo. Gũkĩrĩ ũguo hena bata mũnene wa kwandĩka na gũtũũria rwario nĩgetha morutani manene ma rũrĩrĩ rwitũ matikorĩre thĩ. Thimo, ndaĩ, marebeta ona nyĩmbo ciataũrwo na thiomi ingĩ nĩciagaga kũmenyeka wega.
Wa gatatũ, nĩgũcokia rũũĩ mũkaro harĩa twatereire mbere tũcokere oho. Mũndũ ainaga na gatiirũ gake na tũtingĩtũũra tugaga tũrĩ agĩkũyũ na nĩtwateire rwario ruitũ. Nĩgetha tũhote gwĩtĩĩa na rwario rũitũ no nginyagia twambe tũrũkũrie, tũrũgitĩre, na tũrwĩkĩre kĩene. Aria a thiomi ingĩ matingĩũka gũkũria rũthiomi rwitũ, ona kaingĩ mekwenda tũthome thiomi ciao. Hingo nĩ nginyu rĩũ andũ a gĩkũyũ mahurunjũkĩte thĩ yothe, moe mweke ũyũ mambĩrĩrĩe gũthomithania rũthiomi ruitũ macukuru-inĩ ma thĩ ng’eni. Ucio to ũndũ wa kũgĩa na mĩeke ya mawĩra, no nĩ ũndũ wa mũndũ gwĩtĩĩya ahotete kwambĩrĩria gũtwarithia rũthiomi ruitũ na mbere.
Tũgĩĩke atĩa? We naniĩ na ũcio ũngĩ ũkũmenya nĩtuuge gaka nĩ koiga gatũne. Thegere igĩrĩ itiremagwo nĩ mwatũ, ndakũya nawe wamũkĩrie ũikĩrie ũcio ũngĩ uuthi na nĩtugũtooria. Indĩ wareka rubace niwe ũkũhakwo gĩthoongo.
Yukia uuthi.


text:
Cai gwa Kuini wa Rũraya : Gĩcunjĩ gĩa kerĩ
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa, tũratiganĩrĩire ndategerwo marua kuma gwa kuini, anjĩtĩte tũkanyuanĩre cai nake gwake mũciĩ, ta gĩthiĩ na mbere gũtega matũ ũigue….
Marua mo makiumĩte mũciĩ kwa Wangũ na magagĩtegwo kũrĩ niĩ. Ona nĩmaarĩ na mbica ya mũciĩ mũnene wa Wangũ na ngĩtĩkia atĩ marĩ ma biũ. Ngĩrika gwĩcũrania gĩtũmi kĩa ngorwo kuini no anjĩte tũkanyuanĩre cai nake. Hihi nũ ũramwĩrire atĩ mũthenya ũcio anjĩtĩte nĩguo wakwa wa gũciarwo? Kaĩ hihi oĩ rĩrĩa ndaciarirwo? To gũkorwo nĩ oĩ rĩrĩa andũ othe arĩa mamwĩtaga kuini rĩrĩa maciarirwo? Ngĩng’otha no ngĩririkana atĩ kĩhindainĩ kĩrĩa ndaciarirwo nĩguo acerete bũrũriinĩ witũ na kwahoteka akorwo anjũĩ.
Ngĩcoka ngĩgĩa na meciria mekũnjĩra atĩ no gũkorwo nĩ tondũ njĩtagwo ta mũriũ Charũthi. Ũcio tondũ nĩ ngarana-rĩ, hihi nĩkĩo egũkĩndirikana. Ningĩ meciria mangĩ makĩnjũka ma kũnjĩra atĩ no gũkorwo arenda kũhoya kĩrĩra tondũ wa ũrĩa ciana ciake ciothe ciateire atumia amenye kĩhonia kĩha. No ningĩ ngiuga aca tondũ acio nĩ ngeretha na ithũĩ twĩ Agĩkũyũ, twahota kwaga kũiguithania mĩario ingĩmwĩra etĩkĩre mahikie atumia aingĩ ta athuri a tene a gĩkũyũ.
Thutha wa kũhorania macio mothe ngĩririkana atĩ kwa Wangũ gũtithiyagwo nĩ andũ matarĩ a bata. Ngĩkiuga ndĩ wa bata mũno nĩ gwĩtĩrwo cai nĩ kuini. Ngĩtua cira atĩ nĩngathiĩ tũkanyuanĩre kĩa mwaki nake. Kĩeha kĩarĩ ndagekĩrĩre cukari riko tondũ ndĩ wa ndubia.
Nĩndakĩambĩrĩirie gwĩthagathaga nĩgetha mũthenya ũcio ũgĩkĩa ngorwo ndĩ tayarĩ. No o ũrĩa ndathiaga ngĩharagĩria, na mũthanya ũgĩkuhagĩrĩria noguo ciũria ciaingĩhaga, na mathĩna makongerereka. Kĩuria kĩnene kĩarĩ rĩrĩ, thuuti ya rũcinĩ ĩhana atĩa? Ĩtiganĩte atĩa na thuti iria ingĩ? Ta ya hwaĩ-inĩ, na ya thaa mũgwanja, na ya ũtukũ? Nĩndakĩrĩ na thuuti no ndioĩ kana nĩ ya rũcinĩ kana hwaĩnĩ kana mĩaraho. Niĩ no thuuti ndagũrĩte yakenia maitho. Ningĩ ndirĩ hũthĩra ya kũgũra nguo na mathaa.
Akorwo ũhana ta niĩ no wĩhumbe nguo ciaku na ũgarũrĩre ũtegũtinda ũgĩte mathaa. Ndũkĩambe wĩkĩre ga gũtubĩra kĩroko, ĩ tondũ gũtubĩra nĩ karaĩ-inĩ, ndũkĩrĩ nũi, ĩyo nĩ ĩmwe. Gĩkĩre ya thĩiniĩ, ĩ kawocimani na bethiti, icio tocio cia toro, (kana rĩngĩ ũgagĩkoma ndĩthĩ), icio nĩ igĩrĩ. Ĩkĩra mũbuto na cati wohe rũrigi ngingo na kagoti umagare, icio nĩ ithatũ. Nyita kabuti ka mbura na ngũbia, githĩ ndwagĩkomania nguo cia heho, una njara inya. Rĩara githĩ ti waũre imwe. Rĩu takĩnjĩre atĩrĩ, Wangũ atũmanĩte atĩ ngehumba thuuti ya ruciini-rĩ, githĩ ti gũkĩhĩtĩria!
Mwaki ũhoyagwo kũrĩa wakanĩte, nĩndagĩthire kũhoya kĩrĩra gĩa thuuti ya rũcinĩ………...
Hihi ndonire atĩa? Thoma rũciũ rũngĩ.


text:
kAMAANJA WIRA-INI 3
Mũrata Wakwa Mũthomi Mũũgĩ,
Tũratiganĩrĩire nawe hĩndĩ ĩrĩa Kamaanja na Mwangi mararagia ndeto ikonainie na wĩra ũrĩa Kamaanja eetagĩrwo. Acio eerĩ, maarĩ arata akinyanĩru na nĩkĩo mahoyanaga kĩrĩra na magatiiranĩrĩra ota ũrĩa arata akindĩru magĩrĩirwo nĩ gwĩkaga. Kamaanja nĩ etĩkanĩtie na ciugo cia Thimo 17:17 atĩ ‘Mũrata wa mũndũ amwendaga o hingo ciothe; aciaragwo atuĩke mũrũ wa nyina hingo ya mĩnyamaro.’ Nĩkĩo Mwangi o nake akĩheire mũratawe mawoni make makonainie na mamburuka,…..
‘Hi acio memenyerere mahota gũgũtiga kĩhaaro wĩ ng’ũũrũ. No nĩmarĩ ũcori mũno rĩngĩ ũtarĩ wa biu.’
‘Bata nĩ mũndũ kũmenya kĩrĩa aragĩra. Ũngĩreka mũndũ agũcoragĩre na ndũramenya ũrĩa kũrathiĩ nĩguo ũngĩũrĩra. Gwakinya nĩ ũcori niĩ nĩtũtwarane nake nĩgetha mwaro ũkĩgũa ngamenya. Nĩgũtwarana nake tarĩ biũ. Kũrĩa aingĩra ngaingĩrania nake, etio gĩkĩ ngamenya. Katarĩ kũmwĩgwatĩrĩra ta kĩeha kĩ mũgũmo-inĩ.’
‘Wee tiga, mburũka itiendaga ũmenye raini ciao. Yugaga o mũcemanie mũkawa-inĩ, ũkagũra kĩa mwaki kana mũcuba na ndĩngĩenda ũmenye ĩthiaga nakũ. Ona no yaragie na thimũ na mũndũ wĩ kona ĩrĩa ĩngĩ na ĩkwĩrage atĩ ĩraceka na gĩtonga kĩrĩ o Gĩthumo.’
‘Yo biacara ndĩkĩhũragwo mĩtĩ igũrũ-ĩ, no niĩ ndikwendio ta karati ka buraĩ ũba.’
Mwangi akĩrora Kamaanja ta mũndũ weciragia maũndũ maingĩ. Acũũranagia ũhoro wa mũrata-we atĩ kuma hĩndĩ ĩrĩa akinyire kwa Wangũ ndaikarire ona hanini atonete wĩra. Na rĩu nĩwe ũcio warorete kuohithanĩrio maratathi. Andũ aingĩ nĩmagiagwo mũno nĩ gũkorwo matarĩ na maratathi ma wĩra. Akĩona atĩ ti itherũ Kamaanja aarĩ mũndũ wa mĩnyaka. ‘Wee mũndũ ũyũ wĩ mũnyaka ta thegi, o harĩa wathiĩ ũtũnganaga ona mawega.’
Kamaanja akĩmũcokeria, ‘Reke ngwĩre atĩ mũnyaka ndũthukagĩrwo mwano. Niĩ ngwĩraga ndongoragio nĩ mũtharaba na ũcio ndũhootagwo nĩ mĩgarũ na mĩũkũ. Roho Mũtheru angĩkũhĩmbĩria ndũgatũngana na nyoni njũru.’
‘Roho Mũtheru aikũrũkaga ta ndutura, no heho ya gũkũ ndĩngĩreka ona ndutura yũmbũke tiga Roho Mũtheru.’
‘Ta tiga itherũ na ũhoro wa Ngai. Kũu heho-inĩ nĩkuo roho arutagĩra wĩra ũrĩa mũnene. Remwo nĩ wĩtĩkie Ngai ũtigane na thĩna. Wee ũmũthĩ nĩ ũrathiĩ thimbũ?’
‘Nĩkuo ndorete. Hena caiti ĩngĩ ĩroimĩrire na ndĩroria ndutage mathaa twendi boo wikendi ciothe. Ndaingĩra rĩu ngoimĩra mandĩ rũcinĩ.’
‘Macio nĩ mathaa maingĩ.’
‘Koruo nĩmarĩhaga wega mũndũ no oimĩre. No rĩu hatirĩ kĩndũ gĩ kĩene. No nĩgũgĩkĩrĩte gũikara mũciĩ. Ndĩkwendeire kũgĩa na mathaa ma gũthoma. Waingĩra ũhũre raũndi ĩmwe nĩ ũguo. Hĩndĩ ĩyo ĩngĩ no gũkorirwo na ĩndo irarehwo na ti kaingĩ wikendi.’
‘Ĩ mũgeka kĩgeranio rĩ?’
‘Ndĩna igĩrĩ irokanĩra hamwe mũico wa machi, njoke thiĩ burakitĩko mieri ĩĩrĩ ndatobora no ndiburoma ngacurũria. Thutha ũcio nĩ kuoya kuoya mawĩra nĩmo marĩnjaragia.’
‘Githĩ tikĩo ndĩrakwĩra atĩ wĩra ũyũ ndahota kũwĩtĩkĩra. Reke ngwĩre ngĩũka nyuma na nganja nyingĩ, no ndĩ mbathi-inĩ ndoka ngĩĩcũranagia na kwĩyũria kana ngũthiĩ na woni wa andũ, njage wĩra na matindeithie, kana thiĩ na woni wakwa ndute wĩra kũringana na wendi wakwa, na ndĩteithie.’ Kamaanja nĩarorire Mwangi na akĩona nĩ acoketwo nĩ thayũ hanini na akanyihia kĩmako kĩrĩa kĩamũtũngĩte rĩa mbere aigua ndeto ĩyo na akĩmũũria, ‘Rĩu we mũrata wakwa-rĩ, ũkuona atĩa ndeto-inĩ ĩyo? Ũngĩũrio ũhe ũtaaro wahe ũrĩkũ?’
Hihi Mwangi egũtaara mũratwe atĩa igũrũ rĩa ndeto ya kũruta wĩra mocarĩ??
Thoma rũciũ rũngĩ. ……


text:
Ĩtĩkia kana ũrege
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ, nĩngwĩhoka atĩ ũkĩrĩ o mwega ngoro ona mwĩrĩ kuma rĩrĩa twĩrĩgĩte kwaranĩria.Ndĩkĩrĩ o ho thayũ na gũtikĩrĩ na ũũru rũgongo rwa gwitũ no hũho na thũmbĩ. Kĩrĩa twamũkĩria no thayũ.
Rĩu mũrata wakwa ta reke ngwĩre kaũndũ ndĩronire hĩndĩ njĩrĩga gũcera bũrũri wa Ũhĩndĩ. Nĩ ũkũririkana atĩ andũ acio nĩo marehetwo nĩ comba nĩ ũndũ wa kwenja reri ya kuuma gĩcuainĩ kinya karia-inĩ ka ihĩĩ na gũkĩra gũthiĩ bũrũri wa Ũganda. Makĩrĩkia kwenja reri magĩthing’ĩrĩria gũkũ bũrũri-inĩ na magĩkĩambĩrĩria tubiacara. Nĩndĩkĩrĩga gũceera kwao ndĩna mũrata wakwa kuo ndagĩthiĩte ũhiki wa mũriu.
Ndagĩthiĩte ndĩ nda ya karwĩgĩ. Rwĩgĩ rũakĩũmbũkire kuma kĩhaaro kĩa Njomo ciekĩrwo nyeni rũkĩũmba kĩharoinĩ kĩa Mumbai o ũndũ ruoro rwatema, akĩrĩ thutha wa Maara gũte nyina. Nĩndagĩtũnganire na mũrata wakwa na tũgĩkenanĩra. Tũgĩkĩhuria mũtokaa wake tũgĩthĩrĩrĩka tũrorete naya hũtĩrĩ kũrĩa ndakĩbangĩĩte gũikara. Na tondũ hihi wanona ahoi a Nyairobi ũkoiga nĩ aingĩ, ĩtĩkia kana ũrege arĩa ndonire hau kĩhaaroinĩ kia ndege mahanaga mũgagaca. Na ũririkane nĩ thaa cia kĩroko tene, acio nĩ a cĩbuti ya ũtukũ. Makĩhoyaga na kĩhĩndĩ makĩnjĩtaga baba baba na makanyonia na ciĩko atĩ nĩmekwenda gwĩkĩra kĩndũ nda. Rĩu tondũ ndikĩaragia kĩhĩndĩ, nao matiaragia gĩkũyũ, tũtiaiguithanagia mĩario. Manjarĩria kĩhĩndĩ naniĩ ngamarĩria gĩkũyũ ngamera atĩ mbia ciitũ nĩciahaatirwo nĩ magukawe moka kwenja reri. Na niĩ thahabu ona betha ndirĩ no mahoya ndĩna maingĩ. Na tondũ makĩhoyaga ngai iria ikuagwo na mũhuko ona hau tũkaga kũiguithania.
Nĩtwakĩyohorire kuma kũrĩ kĩhĩngĩca kĩa ahoi na tũgĩtherera tũrorete na itũra thĩniĩ. Nĩgũgĩthererukire rĩu na mũndũ nĩ egũkĩona itũũra rĩgĩũkĩra. Tũgĩthiĩte na njĩra, ngĩrika kuona andũ maarĩte mĩhari mũkĩra-inĩ wa njĩra. Othe marorete na bara na magagĩthũthũma maunĩte maru, na o mũndũ ena kamũkebe kana gakombe. Angĩ marakiinya magego o methũthũmĩte na mahetete nguo. Thutha wa kuona ndeto ĩyo handũ ha itĩna rĩraya ma, ngĩũria ndereba andũ acio mareka atĩa. Ni mahoya ĩ kana nĩkĩĩ maakĩara raini tene na mbaa ũguo mũtaroinĩ wa bara? Akĩnjĩra andũ acio nĩ gwĩteithia mareteithia. Ngĩmũria, ‘Ũrenda kũnjĩra atĩ andũ acio oothe tũhĩtũkĩte nĩkũmĩa maramĩa barabara-inĩ?’ Akĩnjĩra, ‘Ti bara nĩ mũtaro-inĩ na kuoira nĩmegũthererio’. Ngiuga, Mũkũũri! Na ti wa magego! Kaĩ nĩwatũrutire kũrayaĩ. Ona harĩa tũtarĩ cioro-rĩ mũndũ ndagĩthiaga na haũ kahinga-inĩ! No kaĩ ona kũhana ũguo, ndigana kuona atũmia kũu mũtaro-inĩ no arũme na ciana nĩo atheri.
Thoma rũciũ rũngĩ ngũhe maingĩ nyonete…. Ĩtĩkia kana ũrege…


text:
KAMAANJA KURACIA 2
Mũrata Wakwa Mũthomi Mũgĩ,
Tũratiganĩrĩire nawe o ũndũ marũa ma ithe wa Kamaanja matumũrwo na mathomwo, moigaga atĩa? Moigagaga atĩrĩ…….
‘Nĩ mĩrongo ĩtatũ.’ Njuguna agĩcokia.
‘Ya mbũri kana ya mbia?’
‘Ya mbia.’
‘Icio nĩ igĩkinyĩte mbũri ikũmi?’ Akĩrora Mwangi akĩmwĩra, ‘Wa Mong’o, ngwĩrire ndĩ Mũgĩkũyũ na itakũmĩire ndihotaga kwaria. Coka mondo-ĩ, ũkũmĩrie-ĩ, nguhe ũhoro. Ithuĩ twĩ haraihu na ũkabi kũrĩa ciĩ raithi, gũkũ rĩu ũtarĩ na inya ndũngiona ona mũndutha kana mũgoco.’
Mwangi akĩrora Mũnga nake Munga akĩrora Kaguucia, Kaguucia agĩcoka mũhuko akĩruta mbahaca akĩnengera Mũnga, Mũnga akĩnengera Mwangi, Mwangi akinengereria Gĩkunda akĩmwĩra, ‘Ta amũkĩra ici tondũ niĩ ngĩũka nĩngwĩthaĩte na ngoiga ndĩ mwĩtĩkĩri o ũrĩa ndĩrĩrwo nĩngũthikĩrĩria.’
Gikunda akĩamũkĩra mbahaca ĩyo, akĩnengera Njuguna akĩhingũra agĩtara, akĩnengera Kamau nake agĩtara makĩhehanĩrĩra ta maiguithania. Gikunda akĩmooria, ‘Macio moiga atĩa?’
‘Ni ikũmi.’
‘Rĩa mbia kana rĩa mbũri?’
‘Rĩa mbia na rĩahingithia rĩa mbũri.’
‘Iĩ nĩũkũigua mũndũ ũyũ nĩtamũyaine nĩ arakuogokerera arĩ gũtua mbũri nĩ ngiri inya.’ Gikunda akĩĩra Mwangi.
‘Iĩ noguo mũrata ngitĩra na ũthiganĩre ndikaringwo thikĩrĩrio.’ Mwangi akiuga arorete Njũgũna.
Gikunda agĩcokerera ndeto cia rũracio akĩĩra Mwangi, ‘Rĩu tondũ ũrĩ kũhanda ithĩgĩ, na mĩhang’o yaku nota yakwa, ndikwenda ngwĩre atĩ ũthiĩ ũgoka nguunĩre mĩtĩ, tũkũrutanĩria mũigua na mahira. Mwana arĩ ruo no hiti itoĩ ũguo. Ngwĩhoka wĩna mũndũ ũkũmenya kwandĩka nĩgetha ndũkanoigage ndiakwĩrire. Ta nengereria mũthuri ũyũ iratathi rĩrĩ andĩkĩrwo maũndũ maya.’ Gĩkunda akĩĩra Kamau. Kamau akinengereria Mwangi maratathi maigana ũna nake Mwangi akĩĩra Kabaca andĩke maũndũ marĩa mabatiĩ kwandĩkwo kũringana na ũrĩa mĩario yatariĩ.
‘Indo ici nĩcio ngwenda irĩ cia ithe na cia nyina wa mwana:
Mbũri mĩrongo ĩtano. Ikũmi ciũke ci mee ikĩanagia na ciĩ na mbugi.
Ngoima ithano
Thenge hakure, ĩ nginya, ya kurĩo nĩ nyũmba, na ndĩrĩ guoko, na yumagario na harika.
Kĩrũhĩ na mbugi
Kiheembe kĩa ũũkĩ
Mũhuro wa igwa
Ndũndũ ithano cia mbakĩ thĩe na ĩkarurio
Murengeti na cuka
Kabuti ka mũthuri
Mwatũ wĩna hĩndĩgo na hengero ciaguo
Mengere na ndoho na tuba
Kahiũ ka raũ
Mũkwa wa ngũ wa rũũa rwa thiruai
Mbawa na nganangũ indumĩrĩre
Kondo ka nyeni
Ithanwa
Rũgito
Njahĩ hũũre ikũnia rĩmwe
Mwere na mukombi o irebe irebe
Maguta ma mbarĩki
Nyũngũ ya kũruga nyama
Urugi wa nyama
Rũrĩ nja
Ngũ ibuti rĩmwe
Marĩthũ ikũmi na merĩ ma kwĩhotorwo nĩ arugi
Tũtambaya twa thithino
Thota mathanduku ikũmi
Ucũrũ wa mũkiyo inya ithano na ciaũrũo
Ikombe iria one hũ ikũmi na igĩrĩ. Iria ciĩtagwo kahumbĩka ũthiũ.
Kameni
Kĩihũri
Kiuga
Gĩitĩrĩra
Gĩtarũrũ
Gĩkunda arĩĩkia gũtara indo icio akĩũria nyina wa Mugeeci kana nĩ harĩ kĩndũ hihi kĩariganĩra. ‘Iĩ,nyũngũ oragire akĩĩruta gũkima irio na ngĩmwĩra no ngamĩĩtia.’
‘Haya, nĩwakĩigua nyũngũ ya kũruga irio. Nĩyũkaga na mũiko?’ Ĩĩni kaĩ ĩngĩgĩũka ũtheri.’ Nyina wa Mũgeci agĩcokia. ‘Nĩũkĩmenye ũyũ ndũrakua agakũũragĩre nyũngũ, nĩathomete ũrugi wothe. Nyina wa Ngatia munene nĩ ũguo?’ Gikunda akĩũria.
‘Iĩ no makĩmenye cai wa gwĩtana ũhiki nĩ wao na irio iria ikarĩo mũthenya ũcio no ciao.’
Nyina wa Ngatia munene agĩcokia.
‘Icio nĩ mũkwenda ciandĩkwo haha?’ Gĩkunda akĩũria.
‘Iĩ nĩciandĩkwo.’
‘Cigwete.’
‘Macani, cukari, iria’.
‘Gweta ũkiugaga mũigana nĩguo tũthiĩ tũrĩkĩtie.
‘Macani mbagiti ĩgĩrĩ iria nene, iria ngereni ikũmi, cukari ikũnia, migate mirongo itano, na njemu na thiagĩ, na mũcere kiro mĩrongo ĩĩrĩ, na ngũ ibuti rĩmwe.’
‘Ngũ nĩtũgwĩtĩtie.’
‘Icio nĩ cikĩigane.’
‘Mũcere kiro mĩrongo ĩĩrĩ ndũngĩigana. Nĩmarehe gakũnia karĩa kanini wa Caina nĩguo mũthuure.’ Nyina wa Mũgeci akiongerera.
Gikunda akĩĩra Mwangi, ‘Ũũkire ngwĩre na nĩndakwĩra, rĩu ndĩgũkũgaragarĩria mbara wenda gutheca na njacu kana kibeco niĩ ndirĩ na kĩgacwa na ndinatigwo na henwa.’
‘Rĩu-rĩ, ũũge nĩũrĩ ũcokie. Na ũrĩ kũndagũrĩra o ngirĩrĩie. Mwanake ũyũ wakwa nĩ mwĩthĩ nĩ egũthũkũma. Indo irĩ moko. Na tondũ tũtirathogorana tuumanwo kaimana nĩ ndũgũ tũratũmarĩ, ta njira atĩrĩ, indo-inĩ ici wanjĩtia-rĩ, nĩharĩ kĩĩgirarĩ nĩgetha hingũrĩrwo?’
‘Iĩ nĩharĩ. Thenge ya kũrĩo nĩ nyũmba, mũrengeti na cuka na kabuti ka mũthuri. Icio no nginya itongorie tondũ ndũngĩguraria itamũkĩrĩtwo. Ningĩ ũngĩkĩguraria ũtarehete nyũngũ ya nyama-rĩ, ciakĩrugwo nakĩ.?’
Mwangi akĩrora Mũnga akĩrũgamaga akĩmwĩra ‘Iĩ mũrũ wa Kĩhanya ũkũnyonagĩrĩria kĩgunyĩ kĩa mũkĩma na tũtiĩyũwe riua na nĩguo rĩkĩarire. Ndũke wonie Kaguucia na nyina wa Kamaanja kaĩ ũndũ arĩ ũmwe.’
Tondũ ciunagwo rũkomo kĩmenyi akamenya ikiunwo na kĩrigwo akarigwo o ikĩaragio-rĩ, andu a ndundu ya ithe wa Kamaanja magĩũkĩrania na Mwangi makiuma nja. Macokanĩrĩire kĩruru-inĩ kĩa mũkĩma ũrĩa waarĩ o hau nja. Mwangi akĩmoria, ‘Murona ta kũrathiĩ atĩa?’
‘Tũtithiĩte ũũru ona akorwo mbũri no cia kĩgĩa goro.’ Ithe wa Kamaanja agĩcokia.
‘Rĩu tũkwenda tũkũnje mĩtĩ, na tũtigũthiĩ ta andũ mena guoya onao nĩmona tũtirĩ na itherũ. Twĩna kĩ?’
Mũnga agĩcokia, ‘Twĩna mĩrongo ĩĩrĩ haha.’
‘Tũcigayanie atĩa?’
‘Nguona twambe tũhũrane na kĩgirarĩ. Tũneane kabuti na murengeti na cuka. Na tondu tũtinaheo thogora, rekei tũiguithanĩrie thogora umwe marega nitũkũhĩga.’ Munga akiuga.
‘Tucihe thogora ũrĩkũ?’ Mwangi akĩmoria.
,Ngiri igĩrĩ ĩgĩrĩ., Kabaca akiuga
‘Haya tũthiĩre hau. Na kĩĩ kĩngĩ?’ Mwangi akĩmoria.
‘Thenge ya nyumba yatuĩka nĩ mee, ĩyo tũtigũũra ũmũthĩ.’ Ithe wa Kamaanja akiuga.
‘Nĩtũgũre indo ici cia atumia na ici ngiri ikũmi nacio ici ithathatu tũkũnje mĩtĩ nacio itarĩrwo mĩrongo-inĩ.’
‘Nengera nyina wa Kabaca icio ikũmi twatua kũneana ciume na gwake nawe Mwangi kua icio ingĩ nawe ũneane. Tũkwambĩrĩra na cia atumia, nĩngũgĩcorithia tuona kamwanya tũkahungurĩra ho.’ Mwangi akĩmera.
Nyina wa Kabaca aarĩ na nganja hanini na nĩkio augire, ‘Nĩtũkũmanengera marega makĩrege.’
‘Matingĩrega tondũ matigũtwĩrĩĩte thogora tuoraga na noguo gũthiaga. Na marega tũtiĩmakararia tondũ ũthoni ndũkararagio.
Hĩndĩ ĩyo makĩrĩ nja, nao ithe wa Mũgeci na andũ ake nao magĩcokanĩria makĩũrania o ciũria ta iria acio angĩ moragia.
‘Murona tũgĩthiĩ atĩa?’
‘Nĩtũrathiĩ wega, na ndinona ta mena ngucanio.’ Gikunda akiuga.
,Aya nĩ andũ ega na ngwĩciria onao nĩmona ti ta ũrĩa marerĩgagĩrĩra. Tũtikũmahũra tondũ ti uthoni tũratharia nĩ gwaka tũraka. Ningĩ ona indo ici ciothe icokaga kwao. Githĩ tocio tũkoya tũgũre gĩtanda na riiko tuumagarie Mugeci?’
‘Iĩni na tuongere ingĩ nyingĩ. Kaĩ rũracio atarĩ ũhoro wa gĩtĩo kaarĩ thogora. Nĩmokĩte.’
Magĩgĩcoka nyumba na o mũndu agĩcoka gĩtĩ-inĩ giake.
Gikunda akĩmoria, ‘Riua nĩrĩrurire nja?’
‘Nota themithũ kana mugaa, no mbura ĩrĩ hakuhĩ. Rĩu tũkĩaria cia mbura ndona ngwĩre atĩrĩ, mbura yoira-rĩ, nĩ tũkũhaanda tondũ nĩtũtemete ng’ũndũ na tũkoina kĩrĩti. Weru wothe no hĩĩra na mĩro na macembe ititĩĩraga kuo. Mũndũ ũyũ wakwa nĩ mwĩthĩ nĩegũthũkũma na nĩngũkũrehere indo icio wanjĩtia, ndĩ mũracia ũtatĩra, na indo ii moko. No rĩu tondũ heho ĩrĩ hakũhĩ gũka nĩngũkũne kabuti, na cuka na mũrengeti wigĩtĩre.’
Munga akĩruta ngiri igĩrĩ akĩnengera Mwangi nake akĩnengera Gĩkunda. Gĩkunda agĩcirora akĩĩra Mwangi o acinyitĩte na guoko, ‘Iĩ gaka nĩ ka mbura kana nĩ ka ũrugarĩ, gaka gatiakĩhũtha mũno? Ndikũrega tondũ ndigũkiugĩte nĩ ka mũthemba ũrĩkĩ, tondu ona ka ndagĩtarĩ no kabuti.’
‘Uyũ naguo nĩ mũrengeti na cuka.’ Mwangi akĩnengereria Gikunda ngiri ingi igĩrĩ. Gikunda agĩcirora agĩciribariba ta cianyitanĩte akiuga, ‘Ndĩrona o cuka mutheri haha kaĩ murengeti worĩra kũ? Tondũ nĩwe wetuĩra thogora reke tugere o hau ũyũ nĩ cuka rehe mũrengeti.’
Munga akĩruta ngĩiri ingĩ igĩrĩ akĩnengera Gikunda. Gikunda agĩcitambia o ta mũtugo kwĩ Njuguna.
‘Rĩu nao aa maitu ndikĩmatiga ũtheri. Haha ndĩna ngũ ngwenda ũnjigĩre ngĩũka ngakora cioma arugi matikanatogererwo.’ Akĩrora nyina wa Kabaca nake akĩruta ngiri imwe akĩneana. Gikunda akĩmwĩra, ‘Gacĩra karĩa wĩtemeire noko tũkũgera no ngiri igĩrĩ.’ Akĩongerera ĩngĩ makĩmenya cira wao nĩ wahotwo.
Magĩkĩneana mbeca iria matigĩtwo nacio irĩ cia mwena wa indo cia atumia igĩtarĩrwo indo ici; nyũngũ ya nyama, ũrugi wa nyama, mwere na mukombi, na nyũngũ ya irio ĩrĩa Mugeci oragĩĩte. Icio cia nyũngũ cianeirwo nyina wa Mugeci nake agĩciĩkĩra nyondoini na agĩtuĩra mata gĩthuri akĩrathima mwarĩ.
Mwangi agĩcokia ũhoro akĩĩra Gikunda, ‘Rĩu tondũ tũrĩ gũtuma ndũgũ na nĩndagĩkinyũkia ikinya rĩmwe reke ngũnje mĩtĩ muira ngacoka tondũ ngwĩrire ndĩ mũracia ũtatĩĩra. Nyita haha ndirihe.’ Akĩmũnengereria ngiri inya iria ciatigarĩte moko-inĩ.
Gĩkunda nĩakĩmathũrimire ndeto ikonainie na matanya na mibango ya ũhiki. Akĩmera matikone ta mahingĩrĩirio gũthiĩ na mbere na mibango yao, no maririkane atĩ gĩathĩ kĩrĩa mekũheyana nĩkĩo kĩhingo kĩa maũndũ mothe. Mũnga nĩkĩhoire marekwo mathiĩ, macokanie ndundu mũciĩ na nĩmegũtũmana mũthi ũrĩa magacoka. Gikunda niacokeirie andũ acio ngatho na akĩmera mathiĩ na matigaikare mũno matacokete. Nyina wa Ngatia munene agĩtongoria mahoya ma kũhinga na andũ makĩuma na nja. Makiuma makĩrika gũteretanga magĩcoka makĩhurunjũka o kaihũ na kwao. No Kamaanja agĩtigwo na thutha hanini nĩgetha arĩrie Mugeci. Makĩonana akĩĩra Mũgeci ‘ Ĩ mũndũ ndwakĩgĩa goro, ngiya mwatũ wa njũkĩ.’
Mũgeci agicokia, ‘Tiga ũguo reke ngwĩre…..’


text:
Ũthamaki wa Ngai nĩ Kĩĩ?
Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ?
ANDŨ AMWE METĨKĨTIE atĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũndũ ũkoragwo ngoro-inĩ ya mũndũ; nao angĩ meciragia atĩ nĩ ũndũ uumanĩte na kĩyo kĩa andũ gĩa kũrehe thayũ na ũrũmwe thĩinĩ wa thĩ. Ũgwĩciria atĩa?
ŨRĨA BIBILIA YUGAGA
“Ngai-wa-Igũrũ akahanda ũthamaki ũrĩa ũtagacoka gũthario. . . . Nĩ kũmemenda ũkamemenda mothamaki macio mangĩ” ma andũ. (Danieli 2:44) Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ya biũ.
NĨ ATĨA ŨNGĨ TWĨRUTAGA KUUMA BIBILIA-INĨ?
Ũthamaki wa Ngai wathanaga kuuma igũrũ. —Mathayo 10:7; Luka 10:9.
Ngai ahũthagĩra Ũthamaki ũcio kũhingia wendi wake kũrĩa igũrũ na gũkũ thĩ.—Mathayo 6:10.
Ũthamaki wa Ngai ũgoka rĩ?
HIHI ŨNGIUGA ATĨA?
Gũtirĩ mũndũ ũĩ
Ica ikuhĩ
Ndũgoka
ŨRĨA BIBILIA YUGAGA
“Naguo ũhoro ũyũ mwega wa Ũthamaki nĩ ũkaahunjio thĩ yothe ũtuĩke ũira kũrĩ ndũrĩrĩ ciothe, na hĩndĩ ĩyo nĩrĩo mũico ũgaakinya.” (Mathayo 24:14) Ũhoro mwega wahunjio thĩinĩ wa thĩ yothe, Ũthamaki wa Ngai nĩ ũgooka kweheria mũtabarĩre ũyũ mũru.
NĨ ATĨA ŨNGĨ TWĨRUTAGA KUUMA BIBILIA-INĨ?
Gũtirĩ mũndũ o na ũmwe gũkũ thĩ ũĩ mũthenya ũrĩa Ũthamaki wa Ngai ũgooka.
—Mathayo 24:36.
Ũrathi wa Bibilia wonanagia atĩ Ũthamaki ũcio ũrĩ hakuhĩ mũno.—Mathayo 24:3, 7, 12.


text:
KĨTHOOMO KĨA 11
Nĩatĩa Mawaatho Ja Mũrungu Jatũteethagia?
1. Nĩkĩ tũbataraga ũtongeeria?
Mũũmbi weetũ arĩ ũũme nkũrũki yeetũ. Ta Baaba ũrĩna wendo, natũmenyagĩĩra. Kinya ateendete twĩtongeeria twingwa. (Jeremia 10:23) Kwou, o ta ũrĩa mwaana mũnyi abataraga ũtongeeria bwa mũciari, nou twinthe tũbataraga ũtongeeria bwa Mũrungu. (Isaya 48:17, 18) Mooritani ja Bibiria nĩjaejanaga ũtongeeria bũrĩa bũrĩ kĩewa kuuma kĩrĩ Mũrungu.
Mawaatho ja Jehova na mooritani jaawe, jatũritanaga kwĩthĩrwa na mũtũũrĩre jũmwega nandĩ, na jagatwoneeria ũrĩa tũũmba kwona itharimo bia ũcii na ũcii ĩgiitene rĩĩjĩte. Tontũ Mũrungu nĩwe watũũmbĩre, nĩtũbuĩrĩte gwĩtĩkĩra ũtongeeria bwawe na kwoonania nkaatho.
2. Mooritani ja Bibiria nĩmbi?
Mooritani ja Bibiria nĩ mma cia mũsingi irĩa itũteethagia kũmenya ũrĩa Mũrungu endaga tũthithia mantũũne mwanya mwanya. Mawaatho najo jatumĩkaga kĩrĩ ũntũ bũna. (Kuriikanithia Maathana 22:8) No mwanka tũthũgaanĩrie bwega nĩ ũritani bũrĩkũ tũũmba gũtumĩra magiita mwanya mwanya. (Njuno 2:10-12) Ngerekano, Bibiria ĩritanaga ũtũũro nĩ kĩewa kuuma kĩrĩ Mũrungu. Ũritani bũu bwa mũsingi bwomba gũtũtongeeria ngũgĩĩne, nja, na kinya rĩrĩa tũrĩ rũgendone. Bũgatũtongeeria kũjũkia matagaaria ja kwimenyeera.
3. Nĩ mawaatho jarĩkũ jaĩrĩ jamanene?
Jesũ naaritanĩre mawaatho jaĩrĩ ja gĩtũmi mono. Waatho bwa mbere, bwonanagia mworoto jwa ũtũũro bwa antũ—kũmenya Mũrungu, kũmwenda, na kũmũtumĩkĩra tũrĩ etĩkua. Nĩtũbuĩrĩte kũthũgaanĩria waatho bũbũ bwa mbere rĩrĩa tũgũtua matua jeetũ jonthe. (Njuno 3:6) Barĩa bajũkagia waatho bũbũ na ũrito kuuma nkorone, nĩbaejaga acoore ba Mũrungu, bakoona kũgwĩrua kwa mma, na mwoyo jwa kenya na kenya.
Waatho bwa jaĩrĩ bwomba gũtũtongeeria kũgĩa ngwatanĩro ĩrĩna thĩĩrĩ amwe na bangĩ. (1 Akorintho 13:4-7) Gũtumĩra waatho bũbũ bwa jaĩrĩ, nĩkwendaga gũcierekania na ũrĩa Mũrungu athithagĩria antũ.
4. Nĩatĩa Mawaatho ja Mũrungu jatũteethagia?
Mawaatho ja Mũrungu nĩjaritanaga ũrĩa nja ciũmba kũgwatithanua nĩ wendo. (Akolosai 3:12-14) Rũteto rwa Mũrungu kinya nĩrũteethagia nja na njĩra ya ũritani bũbũ bwa mũsingi atĩ—mũkũrũ na mwekũrũ batĩbuĩrĩte kwathũkana.
Kũthingatĩĩra mooritani ja Bibiria kwomba gũtũteethia kũmenyeera into bietũ na kinya mũkarĩre jwetũ. Ngerekano, barĩa baejanaga ngũgĩ kaingĩ baandĩkaga barĩa bathingatagĩĩra mooritani ja Bibiria, nĩkwĩthĩrwa nĩ etĩkua na ariti ngũgĩ barĩna wĩru. (Njuno 10:4, 26; Ahibirania 13:18) Rũteto rwa Mũrungu kinya nĩrũtũritanaga kũng’anĩrwa nĩ into bia mũsingi, na kwona ũcoore na Mũrungu bũrĩ bwa gĩtũmi gĩkĩnene nkũrũki ya into bia nthĩgũrũ.
Gũtumĩra mawaatho ja Mũrungu kwomba gũtũteethia kũmenyeera ũgima bwetũ bwa mwĩrĩ. (Njuno 14:30; 22:24, 25) Ngerekano, kũthingatĩĩra waatho bwa Mũrungu bwa kũregana na mbogita nĩgũtũteethagia gũciebania na mĩrimo ĩmĩthũũku na kinya moogwati jangĩ. (Njuno 23:20) Jehova netĩkĩĩrĩtie tũtumĩra ndivei ĩndĩ na kĩthimi. (Zaburi 104:15; 1 Akorintho 6:10) Mawaatho ja Mũrungu nĩjatũteethagia na gũtũritana gũkaria mathithio jeetũ na kinya mathũgaanio. (Zaburi 119:97-100) Kwou, Akristũ ba mma batĩathĩkagĩra mawaatho ja Mũrungu nĩkenda jabaguna akĩ. Ĩndĩ bathithagia ũũ nĩkenda bakumithia Jehova.
IRITANE NKŨRŨKI
Romba Ũritanwe Bibiria
Ritanwa mathomo ja Bibiria kagiita na gũntũ kũrĩa gũgũkũbwĩra.


text:
KĨTHOOMO KĨA 12
Nĩatĩa Ũũmba Kũthengeera Mũrungu?
1. Mũrungu rĩ, nathikagĩĩra maromba jonthe?
Mũrungu nagwataga ũgeni antũ ba mĩgongo yonthe bamũthengeere na njĩra ya maromba. (Zaburi 65:2) Ĩndĩ, atĩthikagĩĩra kana etĩkĩĩria maromba jonthe. Ngerekano, no arigĩĩrie maromba ja muntũmũrũme ũrĩa ũthangĩkagia mwekũrũ waawe. (1 Petero 3:7) Rĩrĩa Aisraeli bamenyeerie kũthithia mantũ jamathũũku, Mũrungu naaregere kwigua maromba jao. Nĩ mma, maromba nĩ kaanya ka bata mono. Ĩndĩ, Mũrungu agetĩkĩĩria kinya maromba ja antũ amaramari kethĩra bakairira.
2. Nĩatĩa tũbuĩrĩte kũromba?
Maromba nĩ njĩra ĩmwe ya ũthaathayia bwetũ, kwou tũbuĩrĩte kũromba akĩ, Mũũmbi wetũ Jehova. (Mathayo 4:10; 6:9) Tontũ tũrĩ eeyia, tũbuĩrĩte kũromba riĩtwene rĩa Jesũ, nĩkwĩthĩrwa naakuĩre nĩũntũ bwa meeyia jeetũ. (Johana 14:6) Jehova atĩendaga tũcookera maromba jarĩa twĩkĩrĩte mathũganione kana jaandĩki. Endaga tũmũromba kuuma nkorone cietũ.
Mũũmbi weetũ naigagua kinya maromba ja kwarua na nkoro. (1 Samweli 1:12, 13) Mũrungu atũũragia tũmũrombe magiita jonthe, ta rĩrĩa tũkĩmaama, twokĩĩra, tũkĩrĩa irio kana kinya rĩrĩa tũrĩna mathĩĩna.
3. Nĩkĩ Akristũ bacemanagia amwe?
Kũthengeera Mũrungu tĩ ũntũ bũbũũthũ, tontũ tũtũraanagia na antũ batĩĩtĩkĩtie Mũrungu na bamaragia wĩrane bwawe bwa kũreeta thĩĩrĩ nthĩgũrũne. (2 Timotheo 3:1, 4; 2 Petero 3:3, 13) Kwoũ, nĩtũbataraga ngwatanĩro ya eetĩkia bangĩ, nĩkenda tũũmanagĩĩrie amwe.
Kũgwatanĩra amwe na antũ barĩa bendeete Mũrungu, nĩgũtũteethagia kũthengeera Mũrungu. Mĩcemanio ya Akũũjĩ ba Jehova nĩtwejaga kaanya ka bata mono kagũtũma tũteetheka nĩ wĩtĩkio bwa bangĩ.
4. Nĩatĩa ũũmba kũthengeera Mũrungu?
Ũũmba kũthengeera Jehova na njĩra ya kũthũganĩria nkũrukĩ mantũ jarĩa wiritanĩte kuuma Rũtetone rwawe. Thũganĩria mathithio, mataaro na mawĩrane jaawe. Kũthũgania na njĩra ya maromba nĩgũkũragia nkaatho ndeene ya nkoro cietũ, nĩũntũ bwa wendo bwa Mũrungu na ũũme bwawe.
Womba kũthengeera Mũrungu, kethĩra akĩ ũkamwĩtĩkia na ũmwĩrĩgĩĩre. Wĩtĩkio bũkari ta gĩntũ kĩrĩ mwoyo gĩkũbatara kũrerwa. No mwanka wĩte na mbere kũrera wĩtĩkio bwaku na njĩra ya kũthũganĩria itũmi bia wĩtĩkio bwaku.
5. Nĩatĩa kũthengeera Mũrungu gũgakũguna?
Jehova namenyagĩĩra barĩa bamwendeete. No abakarie kuuma kĩrĩ ũntũ bunthe bũrĩa bũũmba kũthũũkia wĩtĩkio bwao, na wĩrĩgĩĩro bwao bwa mwoyo jwa kenya na kenya. (Zaburi 91:1, 2, 7-10) Natũkaanagia njĩra cia mũtũũrĩre irĩa ciũmba kũthũũkia ũgima bwa mwĩrĩ na gũtũma twaga kũgwĩrua. Jehova atũritanaga njĩra ĩnjega ya mũtũũrĩre.
IRITANE NKŨRŨKI
Romba Ũritanwe Bibiria Ũtĩkũrĩua
Nĩkĩ Ũbwĩrĩte Kwiritana Bibiria?
Bibiria nĩgũcokeria mamirioni ja antũ nthĩgũrũne yonthe biũria bia bata mũtũũrĩrene. Wenda kwĩthĩrwa ũrĩ ũmwe wao?


text:
Maria unjikaga ni mega na maingi, ndiui ingikwira atia Ngai
wakwa munyendi
Nindoya
gikombe kia uhonokio waku, ndahe uria wikite niwega mwathani
Amukira Ngatho niwikite wega, nikuhotanira hatika ini nene
Ukahanda
wega Ihuhukanio ini nindoiga niwega, Niwega mwathani
Kuona
niunjui na maritwa makwa, ngoragwo uthiu ini ruhi ini rwaku
Ta kahiga kega ke goro kuri we, unjirigiire niwega mwathani
Ndari wa
kuninwo guthinikanio thi, ugiuka ukinjoya ukindui kiumbe kieru
Ngomaga ta kaana we umenyereire, Jeshi ya araika imenyereire nii


text:
MUGI NI MUTAARE, KAMAANJA KUHOYA KIRIRA 2
Mũrata Wakwa Mũthomi Mũũgĩ,
Tũratiganĩrĩire Kamaanja akĩhoya kĩrĩra kwĩ mũrata-we Mwangi wa Bethi. Andũ moimĩranĩtie ngoro nĩmatiranagĩrĩra. Ndũngĩona mũrata waku akĩũra ũmũrekererie. Mũrata wa mũndũ amwendaga hingo ciothe na nĩkũrĩ mũrata ũkahanĩrĩirie na mũndũ gũkĩra mũrũ wa nyina na mũndũ. Mwangi nĩatuĩte Kamaanja nĩ mũrata-we na nĩkĩo ndangĩamũnũhire na mataaro.
‘Maũndũ mamwe nĩ hinya kwĩra mũndũ ũrĩa agĩrĩirwo nĩ gwĩka. Wambe ũmenye atĩ tũtiraria ũhoro wa wĩra wa ũmũthĩ na rũciũ, nĩ ũhoro wa gũtũũra. Handũ hegũkinya atĩ mũndũ nĩathiĩ koci na ahũthira mbia hekwenda kũbaarwo na kinyi. Wĩra ũcio ndũrĩ andũ aingĩ, na wĩra ũtarĩ andũ aingĩ nĩũrĩ mbeca nyingĩ. Itua nĩ rĩaku no niĩ ũrĩa ũgũtua nĩngũkũgitĩra.’ Mwangi akĩmũcokeria na kinyi. Nĩmamenyerete kũhoyanaga kĩrĩra na eerĩ gũtirĩ ũngĩaumbĩkĩire ũrĩa ũngĩ kĩihũ, nĩmoimĩranitie ngoro ta marima ma huko.‘Nĩngahũra thimũ mandĩ kana njoke kuo.’‘Nĩ ũkwamba kwĩra Mũgeci kana atĩa?’‘Reke nyambe njohithanie raini wega ndĩrĩmũhe ũhoro wĩ mũhĩu.’‘No ũkĩhĩke, tondũ andũ mamenya mamwĩre ahota kũnyita atĩ wĩ mocarĩ na gũtuĩke nĩ mathiko tũraharĩria.’‘Nĩtũkwaria wikendi nĩngũmwĩra.’‘Ta reke ndĩharĩrie nyumagare nĩwamenya rĩu nduma ĩroka tene.’ Mwangi akiuga agĩũkĩraga.‘Tũgakĩonana o mandĩ.’‘Wakiuma gũgĩthambia acio ngwĩraga.’ Mwangi akĩĩra Kamaanja agĩthekathekaga.Mwangi nĩakĩhumbire nguo cia heho na agĩkua rĩgu wa thiku igĩrĩ, tondũ kũu athiaga wĩra kwarĩ kũraihu na matuka na ningĩ ndangĩonire mũndũ wa gũtigĩra wĩra atĩ nĩguo akarĩe. Agĩgĩkua mabuku marĩa athomaga tondũ o nake no athiaga koci ĩkonainie na wĩra ũrĩa arũtaga wa gũthambia tũcũcũ na tũguka. Agĩtiga era Kamaanja ‘Ũririkane gwĩkĩra thitima canji nĩ rĩaku kana ũhorerwo ta mũthĩ. Mbau ikũmi nĩ igũtũkinyia mũico.’‘Koruo nĩ mbocoinĩ githĩ to makara tũngĩakia tuote. Gũkũ thitima nĩyo ngũ.’‘Ucio nĩguo ũthii wa na mbere.’ Mwangi agĩcokia akĩoyaga cabi ciake.‘Ithuĩ twakagia kĩboo tũgathiĩ mũndũ akĩhiũragia na njĩra, o agĩotaga na rĩngĩ kũhĩhĩria mbembe na ngwacĩ oho. Na kaingĩ ti mbembe cia kwanyu mũgũnda.’ Kamaanja akĩririkana ũrĩa mathiaga rũru hingo ya gathano.‘Gũkũ tageria gũthiĩ na kĩboo wone ũrĩa thima moto ĩgũũka ĩtengerete na king’ora kĩgambĩte ta warĩng’ũ, nawe ũroretio ya karungu bĩĩ atĩ ũrenda gũcina itũũra.’‘Thengia mendagia makara cubamaketi-rĩ, kĩo kĩboo mangĩruta kũ?’‘Hĩ! Andũ a kũũrĩa mboco-inĩ mangĩmenya atĩ nĩcibatarainie-rĩ, njua kari yaihũra gũkũ.’‘We nogĩthiĩ, Ngai njega.’‘Nitũgũkĩonana.’ Mwangi akiumagara nake Kamaanja agĩcoka na nyũmba thĩiniĩ agithiĩ harĩa akomaga. Akĩoya kamuto ka mũtweinĩ agĩkaiga thĩ, agĩturia ndu ho akĩrika kwaria na Ngai o ta ũrĩa amenyerete gwĩkaga.
Thoma ruciu rungi..........