text:
Wainegene Gũkararia Ciĩko
Ugai ĩ tha..
Kwaroka gũkĩa mũthenya ũrĩa warũmĩrĩire wa Mwendandũ, kĩũria kĩrĩa gĩatigĩtwo iromoinĩ cia andũ aingĩ bũrũriinĩ kĩarĩ o iromoinĩ ciao: hihi inegene rĩa Wainegene rĩrĩcarĩkaga inegene rĩngĩ kana rĩrĩcarĩkaga ngũĩ gũgĩgakinya gĩthurano?
Gũtanakinya mĩaraho, kĩũria kĩu kĩarĩ iromoinĩ cia andũ aingĩ arĩa marĩ kĩharoinĩ kĩa wĩyathi mũthenya wa Mwendandũ nĩ ta kĩeyonanĩtie macokio ma kĩo.
Ririkana atĩ Wainegene atindĩte akĩhanda imenyithia tũthũngũriinĩ tuothe twa Magathĩti iria cioigaga atĩ Mwendandũ me na ECK nĩ marĩ na mũbango wa ũici wa mĩtĩ ya gĩthurano, ĩrĩa Wainegene oigaga yacabagĩrwo bũrũriinĩ wa Belgium.
No thutha wa kuona ũhoro ũcio ũtegwĩtĩkio nĩ andũ aingĩ ta ũrĩa Wainegene erĩgĩrĩire, akĩgarũrĩra inegene na akĩambĩrĩria inegene rĩngĩ rĩerũ rĩrĩa rĩoigaga atĩ Mwendandũ nĩ mandĩkanĩire MOU na mũriũ ya kũbanga ũrĩa akamũtigĩra njũng’wa thutha wa mĩaka ĩtano, atĩ njũng’wa ya bũrũri ituĩke ya ndiganĩro.
Gũgĩkinya mĩaraho, Wainegene nĩ agarũrĩire inegene na rĩu inegene rĩrĩa rĩarĩ igũrũ rĩakararagia ciĩko cia Mwendandũ.
Kwaria ma, we Wainegene nĩ ahotaga gwĩta mumo na ihenya gũkĩra ateti othe a bũrũri na mumo ũcio warũrũnganaga harĩ Wainegene kinya akoneka ta arĩ we warĩ na arũmĩrĩri aingĩ bũrũriinĩ, o na gũtuĩka gũtirĩ mũndũ wahotete gũtara arũmĩrĩri ake na kũmagerekania na arũmĩrĩri a Mwendandũ.
Arĩa anini mathĩgagĩrĩria kwĩgereria mũigana wa arũmĩrĩri a atongoria a mbere atatũ, Mwendandũ, Wainegene, na Wamũciĩ, matietĩkagio nĩ andũ aingĩ tondũ o nao ene matietĩkanagia.
Kũrĩ atari amwe monanagia Wainegene arĩ mbere, na kũrĩ monanagia Mwendandũ arĩ mbere, na rĩngĩ kũrĩ monanagia Mwendandũ na Wainegene matwaranĩte ngingo kwa ngingo nake Wamũciĩ e makinya maigana ũna thutha, o na gũtuĩka hau kabere Wamũciĩ nĩ we wonanagio e mbere. Gũtiakĩmenyekaga wega itari rĩu rĩa arũmĩrĩri a atongoria acio atatũ.
Itari rĩu rĩa arũmĩrĩri a atongoria othe atatũ kwaga kũmenyeka wega na gũthiĩ rĩgĩcũgaga mwena wa Wamũciĩ, wa Mwendandũ, na rĩĩrĩ rĩngĩ wa Wainegene, nĩ rĩetĩkagĩria Wainegene kuga atĩ nĩ we warĩ na arũmĩrĩri aingĩ, no nake Mwendandũ oigaga arĩ na ma atĩ nĩ we werekeire kũhootana na gũcoka ũikarĩriinĩ wa njũng’wa gwa kahinda ka mĩaka ĩngĩ ĩtano ya mũthia. Wamũciĩ nake oigaga agoka na kĩama kĩmũgerie gatagatĩ ka Mwendandũ na Wainegene agĩthiĩ kwamũkĩra ũikarĩri wa njũng’wa.
Na gĩkĩ nĩ kĩo kĩarĩ kĩhumo kĩa inegene rĩa mũthenya ũyũ, inegene rĩrĩa rĩakararagia cĩiko cia Mwendandũ.
Mumo wa Wainegene warũrũnganire kĩharoinĩ kĩa wĩyathi kabere hanini ka mĩaraho. Mumo ũcio ũgĩkinya wakorire Wainegene o hĩndĩ oima kũhanda imenyithia ingĩ tũthũngũriinĩ tuothe twa Magathĩti. Gũtionekaga ta kwarĩ na andũ a matũũrainĩ tiga no mumo ũcio wa Wainegene.
Wainegene onekaga arĩ na mĩnoga mĩingĩ o na nĩ oimaga mĩeũ akĩambata ngathĩ ya gĩtara gĩa kwarĩrio kĩharoinĩ kĩa wĩyathi. Akinya gĩtarainĩ kĩu ambire kwĩhũgũra mwena na mwena ta kũndũ ehũgaga ndagakorererwo nĩ ahootanĩri angĩ a njũng’wa. Wainegene akĩnengererio ikero igĩrĩ agĩcinyitanĩria na njara ya ũrĩo na akĩambĩrĩria mĩario.
Kuma ũmũthĩ, Waingene akiuga na mũgambo wahwererekagĩra rĩmwe na rĩĩrĩ rĩngĩ ũkanĩrĩra, gũtirĩ mũtongoria wa bũrũri ũyũ ũrĩ warutĩra bũrũri wĩra. No niĩ Wainegene, kana Pentagon One DM Wainegene na rĩtwa rĩngĩ; na hau nĩ ngwenda mũmenye marĩtwa makwa no maraingĩha tondũ nĩ nyongereire “One” thutha wa Pentagon ngatuĩka Pentagon One, nĩ hĩndĩ ngwambĩrĩria wĩra wa bũrũri mwanjikĩria mĩtĩ ya gũikarĩra njũng’wa.
Reke njokere ũguo ndoiga, Wainegene akiuga na akĩamba gũtithia hanini agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario. Wĩra wa bũrũri nĩ hĩndĩ ngũwambĩrĩria, na gũtirĩ mũtongoria ũrĩ warutĩra bũrũri ũyũ wĩra kuma tweyatha mĩaka mĩrongo ĩna na ĩna mĩhĩtũku.
Kuma ũmũthĩ inyuĩ mumo, ngwenda mũthiĩ mĩciĩinĩ ya andũ hamwe na njĩrainĩ ciothe kũrĩa andũ mageragĩra mũkĩanagĩrĩra ũguo ndoiga, atĩ gũtirĩ mũtongoria ũrĩ warutĩra bũrũri ũyũ witũ wĩra kuma tweyatha, na niĩ nĩ hĩndĩ ngwambĩrĩria wĩra ũcio mwahe ũikarĩri wa njũng’wa.
Inegene rĩĩrĩ to gũkararia rĩakararagia ciĩko cia Mwendandũ na aikarĩri othe a njũng’wa kuma bũrũri wĩyathe, nĩ ta rĩaharagĩria mumo gũkaregana na gĩthurano Wainegene angĩkahootwo.
Gĩkĩroinĩ gĩkĩ Wainegene erire mumo wake ũũ: Kũrĩa guothe mũgũthiĩ menyithiai andũ othe atĩ tũrĩma tuothe twa Magathĩti hamwe na atari a athurani maronania nĩ niĩ Wainegene ndĩ mbere, na ũguo nĩ kuga nĩ hootanĩte na njũng’wa nĩ niĩ ngũikarĩra.
Mũndũ angĩkĩhootana atĩa icigoinĩ ithathatũ kana tũciĩte manjimboinĩ matandatũ, na acoke ahootwo gĩthuranoinĩ kĩa bũrũri wothe? Wainegene akĩũria, na agĩcoka agĩcokeria kĩũria gĩake, niĩ Wainegene ndingĩhootwo nĩ mũndũ ũngĩ no aiyire mĩtĩ.
Gĩthiĩi mũkĩinaga o rwĩmbo rũmwe tu bũrũriinĩ wothe handũ warũma, njũng’wa nĩ ya Wainegene, na ũngĩ angĩkahootana no ahootanire na ũici wa mĩtĩ, na hau mũnokorerie atĩ tũtigetĩkĩria ũici ũcio ũhootane.
Wĩra mũru wa Mwendandũ ũthire ũmũthĩ na wĩra mwega wa Wainegene wambĩrĩrie, Wainegene akiuga anĩrĩire na akĩamba gũtithia hanini agĩikagia maitho mwena na mwena.
Nĩ guo o rĩmwe mũtumia ũrĩa wahanaga ta arĩ na gathukĩ mũtwe nĩ ũrĩa ohanagia gĩtambaya kĩa mũtwe ahĩtũkĩire hau mbere ya gĩtara gĩa kwarĩrio akĩinaga rwĩmbo rwake o ta tene:
Ndĩ na ihu rĩakwa
Ndarutire Kĩndawa
Na ngwenda riume
Ndikerwo nĩ rĩa ngati
Mũtumia ũcio akinyũkagia makinya ta matano akĩinaga anyitĩte itonyo rĩake na ciara mĩena yerĩ hakuhĩ na maru. Nĩ agucagia itonyo rĩu rĩkahana ta rĩrecokia maruinĩ ta rĩĩrĩ rĩarĩ na mũgucũki, na thutha wa makinya matano ũguo akahana ta ũyũ woinaga maru merĩ hanini agacoka agakinyũkia makinya mangĩ matano o akĩinaga.
No handũ ha kũbuĩria o akĩinaga ta ũrĩa amenyerete, mũtumia ũcio akinyire mũthiainĩ wa kĩharo mwena wa ũrĩo ningĩ agĩcoka o hakuhĩ na gĩtara gĩa kwarĩrio na agĩkũũrĩra Wainegene maitho ta kũndũ amũĩ kana endaga kũmũmenya wega. Kwa ndagĩka ta ithatũ ũguo, mũtumia wa rwĩmbo makĩiganĩrĩra maitho na Wainegene, na hĩndĩ ĩyo Wainegene akĩambĩrĩria gũtatia thithino kuma ũthiũ kinya magũrũinĩ make.
Mũtumia wa gathukĩ mũtwe agĩcoka akĩhũndũka na agĩthiĩ na kũrĩa oimĩte o akĩnaga rwĩmbo rwake:
Ndĩ na ihu rĩakwa
Ndarutire Kĩndawa
Na ngwenda riume
Ndikerwo nĩ rĩa ngati
Abuĩria nĩ guo Wainegene egiririe thigino na gatambaya agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario ta kũndũ atarĩ ũndũ onete. Nĩ mwaigua mumo, wainegene akĩgũthũka agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario, wĩra mũru wa Mwendandũ ũthire ũmũthĩ na wĩra mwega wa Wainegene wambĩrĩrie, Wainegene akiuga.
Arĩkia kwĩra mumo ũhoro ũcio wa gũkararia ciĩko, Wainegene acokirie guoko mũhuko akĩruta mandĩko marĩa etaga “Maũndũ Ikũmi na Manana ma Njimbo ya Gaikiamĩtĩ”, na akĩmangera mumo ũmatambie.
Nĩ erire mumo ũrĩa warũrũnganĩte mũthenya ũcio atĩ nĩ arĩ na mandĩko mangĩ ta macio ma tũnjimbo tũrĩa tuothe endaga gũcerera mbere ya gĩthurano. Na tondũ nĩ endaga gũteng’eria mandĩko macio tũthũngũriinĩ tuothe twa Magathĩti, Wainegene nĩ erire mumo wĩtunye nduma kinya rĩrĩa akawĩta rĩngĩ macamanie o hau kĩharoinĩ kĩu kĩa wĩyathi.
Arĩkia kwĩra mumo ũguo, Wainegene no gĩkari gĩake kĩa hama ateng’ereire na akĩhamũrithia ndereba wake amwerekerie tũthũngũriinĩ tuothe twa Magathĩti akahande mandĩko ma njimbo ciothe tũrĩmainĩ tũu tuothe gũtanatuka.
Gĩkĩ na kĩo kĩarĩ kĩambĩrĩria kĩa inegene rĩngĩ rĩerũ. Na kĩo gũthurano gĩatigĩtie ciumia igĩrũ tu.
No ngari ya Wainegene ĩgĩkũũra ũguo, mũtumia ũrĩa wainaga agĩcoka kĩharoinĩ no rĩu ndarĩ wiki. Mũtumia ũngĩ wehumbĩte o ta ũcio wainaga kinya makahanana biũ ta marĩ a mahatha, nĩ we maingĩrire nake kĩharoinĩ makĩinaga o mũndũ akĩgucagia itonyo rĩake mwena na mwena hakuhĩ na maru:
Ndĩ na ihu rĩakwa
Ndarutire Kĩndawa
Na ngwenda riume
Ndikerwo nĩ rĩa ngati
Atumia acio eerĩ magĩthiĩ makĩinaga kinya makĩbuĩria mwena wa ũrĩo wa kĩharo kĩa wĩyathi.
Na guo mumo ũkĩambĩrĩria kũinũka o kaihũ na kwao. Inegene rĩa mũthenya ũcio rĩkĩhwa na kĩharo kĩa wĩyathi gĩgĩkira ngiria.
Mũgambo wa mũthia kĩharoinĩ kĩu warĩ wa mũmumo ũmwe no guo wahanire ta watigwo rĩerainĩ:
Wainegene nĩ akararia ciĩko cia Mwendandũ ũmũthĩ, hihi arũmĩrĩri a Mwendandũ mekuga atĩa mamenya cia ngarari ici?
Cokai haha Kiumia kĩngĩ mũtegete matũ ndĩmũganĩre cia Mwendandũ na Wainegene magĩetha njũng’wa!
O rĩngĩ RIRIKANA, mũtĩ ũgĩaga bata nĩ gũikio irebeinĩ hĩndĩ ya gĩthurano. We wĩ na guo, menyerera ndũkanacererwo mũthenya wa gĩthurano wakinya. Gurumũka na mũtĩ waku na ũgurumũre angĩ ikũmi. Mũndũ ũmwe ndeheragĩrwo njĩra. Karumbeta nĩ kahuhe, na guo coro ũrĩ thutha!
Thaaai!
Hihinya ndari ũthome rũgano rwa Mwendandũ na Wainegene Magĩetha Njũng’wa, gĩcunjĩ kĩa: 1 , 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10


c: text/html

text:
Cai wa kuini wa Rũraya, gĩcunjĩ kĩa mũgwanja na kĩa mũico.
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa, ta reke ngũrĩkĩrie ndeto ĩno ũkĩiguĩre
Ngĩĩtambũrũkia hanini na ngĩgeria kwambararia ciande na kũruta gĩthũri hanini. Thigari igĩũka ithoithĩte biũ na ikĩrugama o hau kĩhingo-inĩ. Igĩcomora mbeneti ikĩhangĩra mĩcinga-inĩ. Ikĩrũgama ceni. Warora kuma ũmwe kinya ũrĩa ũngĩ maigananĩte ta magego ma bunda. Mũkũnjo wa mũbuto no gũtema ngi. Kĩratũ, na nĩkĩirũ, nĩ ũngĩerorire nakĩo na wenje nderu. Gũtirĩ wabucagia. Ndetereire njĩtwo ngathũrime ngati ĩyo.
Kahinda gatarĩ coho ngĩigua mũthoithithia oiga ‘Ceti Hamu!’ Thigarĩ iria ikĩoya mĩcinga ĩrĩa, ikĩgũtha gĩtembe na guoko kwa ũmotho, ikĩhũra thurutia na hĩndĩ ĩno ciũmĩte ta tothi ya hĩhio. Nake mwamũkĩri wa ageni agĩkorwo nĩ aguthũka mũrango-inĩ na akĩhana ta ũyũ womithio nĩ thitima. Naniĩ ngĩkĩrika kwĩberegenya na gũthondeka ngũbia yakwa, o njetereire njĩtwo ngathũrime ngati ĩyo ya gĩtĩyo.Ngĩcũthĩrĩria ngĩona ngari ya mũthemba wa muondoro, njirũ ci, ĩna bendera igĩrĩ yahingũrĩrwo kĩhingo na ĩkĩingĩra. Mũndũ ũrĩa wakuĩtwo gĩtĩ-inĩ kĩa memba akĩhũra thurutia ararĩtie guoko na ngari ĩkĩingĩra na ĩgĩthiĩra. Ngĩtigwo ngĩyũria kũrĩa ndanamuona. Thigari ĩgĩcokia mĩcinga thĩ na ikĩaraha. Nĩguo ndakuũkĩirwo ngĩririkana atĩ ũcio nĩ Charũthi, ithe wa Wiri, na nĩkĩo ngati ĩyo yagĩũkĩte igũrũ rĩake.
Nĩndendire kũng’athia hanini nĩ ũndũ wa gũtuywo mũnyaka ũcio wa gũthũrima ngati iyo. No ngĩkiuga ti ũhoro tondũ o nake akĩmĩthũrimĩte nota niĩ ndathũrima tondũ we nĩ ngarana. Ningĩ ngĩmenya atĩ cai nĩ mũke ũngĩona nĩ Charũthi wekinyia thingira wa ithe.
Mwamũkĩri wa ageni agĩcoka na kanyũmba karĩa thĩiniĩ, akĩnjĩra nyume mũndũ warĩ hau nja thutha. Mũndũ ũcio ehũmbĩte kagoti kairũ ka mũcomororo, akahaana ta ena mũting’oe ta wa kĩng’ang’i, ningĩ agekĩra ngũbia yarĩ na mũcomororo mũraihu gũkĩra yakwa. Ngĩoya tũburungo twakwa, na maburi, na ngũbia yakwa ya mũcomororo, na kĩrengeri, na gĩtamburico kĩerũ, ngĩmuma thutha. Akĩnjĩra njikarĩre gĩkari kĩa rigicũ kĩagucagio nĩ mbarathi igĩrĩ. Nake agĩikarĩra hau mbere na akĩoya kĩboko kĩa mbarathi agĩciĩra ‘Yaa!’ mbarathi igĩkũũra. Rĩu niĩ ndakĩhanaga Njimi Ronja wa thinema cia makaũmboi. Ndetambũrũkĩtie hau thutha ndĩkĩrĩ o nyiki na mburungo ciakwa, ngaikia maitho mwena na mwena ndore kana hihi he mũndũ wa gwitũ ũngĩakorirwo ho akĩmũkinyĩrie ndeto ĩno nĩguo mwĩtĩkie. Ndathiaga ndĩrĩire na ngoria korwo he mũndũ ũngĩakĩhũrire mbica ndĩkĩmuonagie. Hakĩrĩ na mwago ona gũtuĩka hakĩrĩ o hakuhĩ harĩa twagĩthiaga. Akĩra mbarathi iria ‘Hoo!’ na ikĩrugama oro rĩmwe. Agĩcuka agĩũka akĩrũgama hau ndaikarĩte na akĩnyŨnereria na guoko atĩ njuke. Ngĩgĩcuka o kahora na mburungo ciakwa. Akĩnyonereria mũrango warĩ mũcokie akĩnjĩra thiĩ ho na ngũthagũthe nĩnjetereirwo. Akĩhũndũra mbarathi ciake, agĩcoka na kĩhingo-inĩ. Ngĩgĩĩtambũrũkia ngĩthiĩ ngĩgũthagũtha mũrango ũrĩa.
‘Kong’o! kong’o! kong’o!’ hakĩaga mũhingũri. Ngĩgũtha rĩngĩ, ‘kong’o! kong’o! kong’o!’ Ngĩũria kaĩ magĩkomire atĩa. Haha he mũndũ ũkũbutwo wĩra. ‘Kong’o! kong’o! kong’o!’ Ngĩgurumũka. Ngĩkora o gĩtĩ-inĩ gĩakwa harĩa ndakomete ndahĩtwo nĩ toro. Ngĩkora mũrata wakwa nĩwe wahũraga mũrango.
Ngĩmũhingũrĩra akĩnjũria, ‘Kaĩ ũgũkomete wa gĩcacĩ tondũ ndahũra mũrango hakuhĩ njũge nĩ ũkĩmahoririe’.
‘Aca, tiga nĩwe wahĩka gũka nĩ ingĩakorwo ndanyuanĩra cai na Ithabethi.’
‘Kĩ ũrehe tũnyuanĩre nĩgũkaga mũkĩra mwĩte.’
Ngĩthiĩ kĩbũyũ-inĩ ngĩkora nyina wa andũ nĩ atĩgĩte aruga na akaiga ikombe. Twaũnyuire ngĩthekaga. Mũrata wakwa akĩnjũria kĩrĩa kiangenetie ũguo. Ngĩmwĩra, “Reke ngũhe ndeto ya rĩrĩa ndetĩirwo cai gwa kuini.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kũhingũra Mwaka Mwerũ wa 2006
Icio nĩ ngeithi ciakwa cia Mwaka Mwerũ ngĩkũngũĩra mwaka ũyũ wa 2006, ũkũria wa thiomi cia Abirika, wĩkũria wa gũtũũra, na ũkũria wa kĩhũngĩro gĩkĩ gitũ: Maitũ nĩ Ma Itũ, kĩrĩa tũgũthiĩ na mbere gũkũrĩria rũthiomi rwitũ rwa Gĩgĩkũyũ o tũkĩmũrĩkagĩra thiomi ciothe cia Abirika gacĩra ga gwĩkũrĩria haha Magomano ma nenda cia kombiuta!
Tũkwĩhoka inyuothe nĩ mwĩharĩirie tũkũrie rũthiomi rwitũ mwaka ũyũ na twĩkũrie. Mweri 1 wa Kĩhu gĩa Kerĩ 2005, nĩ guo twahingũrire kĩhũngĩro gĩkĩ kĩa Maitũ nĩ Ma Itũ. Nĩ twandĩkĩĩte mandĩko 18 mwaka ũgĩthira, o na gũtuĩka twambĩrĩirie mwaka wĩ hakuhĩ gũthira. Tũkwĩhoka mwaka ũyũ nĩ tũgũthiĩ na mbere kwandĩka na kĩyo o ta mwaka ũcio ũrathirire. Ĩndĩ bata mũnene ti gũtara mandĩko marĩa tũkwandĩka ta ũgima, ũgĩ, na ũrutani wa mandĩko maitũ.
O ta ũrĩa twandĩkire mandĩkoinĩ maitũ ma mbere kĩhũngĩroinĩ gĩkĩ, muoroto witũ nĩ gũkũria rũthiomi rwitũ rwa Gĩgĩkũyũ, kũhe andĩki a Gĩgĩkũyũ mweke wa kwandĩkaga mawoni mao rũrendainĩ, na kũmũrĩkĩra thiomi ciothe cia Abirika gacĩra ga gwĩkũrirĩa Rũrendainĩ rwa Thĩ Yothe.
Mwaka ũyũ twĩ na mwĩhoko wa gũtereta kĩhũngĩroinĩ gĩkĩ na andũ maigana ũna arĩa tũkuona mangĩtũtaara wĩkũriainĩ witũ wa rũthiomi na wa kwĩyohora mĩnyororoinĩ ya ũtũũrwa. Nĩ tũrĩmũmenyithia twabanga ndereti icio.
Mandĩkoinĩ maitũ ma mbere nĩ twandĩkĩte ũhoro wa kiugo “blog” na ũrĩa kĩngĩtwo na rũthiomi rwitũ. Nĩ ngwenda mũmenye o na andĩki a Gĩthwaĩri nĩ hĩndĩ mararĩrĩria rĩtwa rĩu blog ũrĩa rĩngĩtwo na rũthiomi rwa Gĩthwaĩri. Hihinya haha ũthome mĩario ĩyo.
Ningĩ nĩ ngwenda kũmũririkania o rĩngĩ ũhoro wa Ndaũri Ndaarĩria ya Gĩgĩkũyũ Rũrendainĩ rwa Wikipedia na o rĩngĩ nĩ ngũria andũ ana merutĩre (na niĩ wa gatano na nĩ ndĩrutĩire) twambĩrĩrie Wikipedia ya rũthiomi rwitũ rwa Gĩgĩkũyũ. Ũngĩkorwo nĩ ũrenda kwĩrutĩra no ũnyandĩkĩre marũa-ma-kũbucia ũũmenyithie.
Kũngũ Mwaka Mwerũ wa 2006!
Thaaai!


text:
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ,
Hihi no ũririkane rũgano rũrũ rwa hiti.
Tene tene mũno no ti tene nĩ hĩndĩ ĩrĩa bunda ciarĩ na hĩa nĩ kwarĩ na hiti inya cia mũthemba ũrĩa wĩtagwo kiuga mbu. Igĩcangacanga nĩũndũ wa ũrĩa ciahũtĩte niciakorire handũ hathĩnjĩirwo mbũri na hagatigwo mathagiro mana.
Irĩa yarĩ mbere ĩkĩmaguthũkĩra ĩkiuga, ‘Niĩ nĩniĩ ndona na nĩniĩ ngũgaya’. Hiti icio ingĩ igĩkiuga no wega kĩgae. Hiti ĩyo yoneete ĩkĩrika kũgaya.
Ikĩoya ithagiro rĩmwe ĩkiuga, ‘Rĩrĩ nĩ rĩakwa rĩa kuona.’ Ikĩrĩa rĩu.
Ikĩoya rĩa keerĩ ĩkiuga, ‘Rĩrĩ nĩ rĩakwa rĩa kũheo.’ Ikĩrĩa rĩu.
Ikĩoya rĩa gatatũ ĩkiuga, ‘Rĩrĩ nĩ rĩakwa rĩa mũgai.’ Ikĩrĩa ona rĩo.
Ikĩoya rĩa mũico ĩkiuga, ‘Rĩrĩ nĩ riitũ tũtharane, na nĩndathara.’ Ikĩhuria na ĩkĩrĩa.
Hiti icio ingĩ cioimanirie na gũcũna thakame ĩrĩa yaitĩkĩte kũu nyeki inĩ nayo hiti kiuga mbu ĩgĩkorwo ĩhũũnĩte mũno.
Rũgano rwakwa rwathirĩra hau.


text:
BETŨRŨ MŨTHANDE.
Maũndũ nĩmonagwo maingĩ na manene. Mũthuri wĩtagwo Betũrũ Mũthanda wa itũũra rĩa Marobo nĩarutaga ũira akoiga atĩ we, ahonokire nĩ ũndũ wa mĩkora. Mĩkora nĩyokire gwake ũtukũ. Na tondũ arutaga wĩra wa kũgũra na kwendia mboco cia mĩciri, nĩagĩkoragwo na tũthendi twa gũthiĩ akĩrĩhaga arĩmi anyinyi arĩa mamwendagĩria mĩciri, we arĩ mũndũ wa ma na kĩhooto. Mĩkora, arĩ o mbarĩ ya Macharia wa Karĩa Nĩme, nĩyakĩmwĩhĩtĩire tondũ meciragia gwake mbia ciathakaga na mbĩa. Na tondũ mũthiganwo nĩ ũrĩ nja ndamũhĩtagia-rĩ, mũndũ ti Mũthanda nĩagĩthiganirwo nĩ amwe arĩa metainwo na agĩkunyanĩrwo atĩ ahota gũkorwo ena kĩmwe kĩmwe na no maiyĩre mũthĩ muna.
Betũrũ na Gaceri wake makĩrĩa ngoi ota ũrĩa mamenyerete. Gatoro ka mũndũ ũhũniĩ na ũtarĩ na maĩ nda nĩkamata. Gwakĩrĩ mweri wa themithũ na kamũrengeti karĩ kerũ, ningĩ Gaceri ndagĩikangĩtie matukũ akĩrĩ ona ũrugarĩ. Nĩ ũndũ wa irathimo-rĩ, Betũrũ nĩakoretwo aka kanyũmba ka mahiga na akagita na maturubarĩ matune. Ndirica ciarĩ na cuma mata na mũrango wa mbere warĩ wa Cuma na wa kerĩ wa mũtĩ wa mũthaitĩ. Rũthingo rwarĩ rwa mahiga ma nyaige. Nja yake yarangagĩrwo nĩ ngui igĩrĩ, ĩmwe yetagwo nyuki na ĩrĩa ĩngĩ kĩgi nĩ ũrĩa ciarĩ njũru. No tondũ ng’enda thĩ ndĩagaga mũtegi, na mbĩa ĩtegagwo na kĩrĩa yendete, mĩkora nĩyacirĩire ngui icio mũno na ũmwe wao agĩũka na rĩciria rĩa kweheria ngũi icio mũciĩ. Ũtũkũ ũrĩa mathiaga kwa Betũrũ, mũkora ũmwe ũkĩrehe ngui yake ya mũtũmia ĩna mũrukĩ na ĩkĩohwo hau kĩhingo-inĩ kĩa mũciĩ wa Betũrũ na nja. Rĩrĩa nyuki na kĩgi cianyitire thaha wa ngui ĩyo, ciageragia kũrũga kĩhingo ikaremwo, ikageria kwenja thĩ ikaremwo. Mĩkora ĩkĩhingũra kĩhingo kahoora, ngui icio ikiuma iteng’erete ota rithathi yumite kĩano-inĩ irorete na kwĩ ngui ĩyo ya mũtumia. Mĩkora ĩkĩingĩra nja ya Betũrũ na ĩkĩhingĩrĩria magui nakũu nja ya kĩhingo.
Magĩthiire makĩoya ngathĩ yarĩ na hau ikũmbĩ-inĩ, makĩmĩtirania na mambarita ma nyũmba. Makĩambata nayo magĩĩtheca o maturubarĩ-inĩ igũrũ. Makĩarũka kweheria maturubarĩ rĩmwe kwa rĩmwe nyumba-inĩ ya toro ya Betũrũ na Gaceri wake. Na tondũ ngwĩrire mũthiganwo nĩ ũrĩ nja ndamũhĩtagia-rĩ, marutire maturubarĩ o mũtwe-inĩ wa ũrĩrĩ wa Betũrũ. Ndakoretwe ekĩra nyũmba yake ciring’i, kwarĩ mweri warĩte, na njata nĩcionekaga. Nayo mĩkora yakuĩte matoci marĩa magwatio monaga kinya kwa Nyerere.
Mĩkora ĩĩrĩ nĩyaharũrũkire kinya thĩ o ũrĩrĩ-inĩ wa Betũrũ nao arĩa angĩ erĩ magĩtigwo maturubarĩ-inĩ nao atatũ marĩ thĩ metereire kũhingũrwo makĩgethe kũrĩa matahandĩte.
Ũmwe wa acio marĩ gĩtanda-inĩ kĩu agĩĩtana na mũgambo mũhoreri akiuga, ‘Betũrũ Mũthanda’. Betũrũ akĩgurumũka, akĩigua ta etwo, akĩrora igũrũ akĩona mweri na akĩona njata nĩ ũndũ maturubarĩ makĩrĩ meherie. Akĩbucia akĩrora rĩngĩ nayo mĩkora ĩgĩkorwo yagwatia matoci mothe mana ĩkĩmũmũrĩka, nake ũrĩa warĩ maturubarĩ-inĩ agĩtana rĩngĩ, ‘Betũrũ Mũthande!’ Betũrũ kuona ũguo, akĩmenya gũtirĩ ũndũ ũngĩ nĩ Mwathani ũretana akiuga, ‘Niĩ ũyũ Mwathani’.Mũkora ũrĩa warĩ hau mũtwe-inĩ ũkĩringa kametha karĩ hau na nda ya banga ũkĩmwĩra na gĩthweri eke ũndũ wa haraka arute mbeca ciothe.
‘Nĩtũũĩ wĩna ngiri igana na kenda, rehe ciothe kana tũkwambatie kwa Mwathani ũcio ũretĩka ũtarĩ mwĩte.’
Agĩthiĩ kuga nai nai akĩringwo nda ya banga akĩrwo, ‘Rĩu rĩngĩ nĩ gũtema ngũtema.’
Gaceri akĩhana ta ekuuga mbu, akĩigĩrĩrwo banga kanua akĩĩrwo, ‘Gamba rĩngĩ ndĩgaatũre kinya gũtũ.’ Agĩkira ki.
Betũrũ akĩmera ciĩ hau kabati na karatathi ka nyaironi. Mũrango wa kabati ũkĩringwo na rũhatĩ, makĩhuria mbia icio na magĩtia ingĩ. Akiuga ndarĩ na ingĩ.
Mĩkora nĩyakĩingĩrire nyũmba na ĩkĩnyarira Betũrũ na kũmũtunya mbia na indo iria mendaga gũkua magĩcoka makĩura. Betũrũ ahũra riboti borithi moigire matirĩ na ngari, makĩrwo meteithie na marokie riboti ũrĩa mona.
Mũthenya ũyũ ũngĩ andũ mamenya ũhoro ũcio nĩmokire kũmomĩrĩria na kanitha ũkĩrehe mahoya. Nĩguo Betũrũ anyitirwo nĩ kĩũndũ na akĩrũgama akĩĩra arĩa mokĩte ũhoro wa ũrĩa aronete Mwathani handũ ha kuona mĩkora. Ũhoro ũcio nĩwamũritũhĩire mũno na akiumbũra akiuga, ‘Angĩkorwo nĩndĩretĩkire mĩkora ĩnjĩtĩte ĩkĩenda kũngera ngero, na ndĩnangera ngero ĩyo-rĩ, rĩu nĩndetĩkĩra gwĩtĩka Mwathani ũcio ũratharire kuma kũrĩ ngero ĩyo. Ti hinya wakwa ũrahonokirie tondũ korwo mabanga macio nĩmaragarũrirwo hanini tũngĩrĩ atemenge. Tũrahũrirwo ndũndio, ona haha nguonaga rũcinĩ heyandĩkĩte Caina ngarigwo haroimire nakũ no nĩbanga ũrandĩkĩtwo ũguo, ndatukũrwo naguo mandĩko mareyandĩka. Ndikĩrĩ wa Caina ndĩ wa Mwathani kinya rĩrĩa agoka.’
Kanitha nĩwagĩkeneire kũhonoka kwa Betũrũ na makĩmũhoera mũno. Gwatuĩrangio nĩgwakĩmenyekire na kũrĩa mĩkora ĩyo yoimĩte tondũ ngui niyakĩmenyekire mwene. We oigire ndoĩ ũrĩa ngui yake yaumĩte na ĩgathiĩ kinya hau na tondũ ngui ya njamba nĩyo yũrũraga ti ya mũtumia-rĩ, andũ makĩmenya atĩ hau ũngĩona he ndogo ona mwaki nĩharĩ.
Nĩndĩrĩkũhee ũrĩa gũtũire wona ndacoka kuma na kũu. Thoma rũciũ rũngĩ


text:
Thiomi cia Abirika na Gĩthomo: Makũmbĩ Mabege Hĩndĩ ya Bũthi na Irĩĩri cia Abirika Ciorire
Iratathi rĩĩrĩ rĩandĩkĩtwo nĩ Gatua wa Mbũgwa
, 2003Tũgĩthiĩ na mbere kuma gĩcunjĩ gĩa KerĩIrĩ, na irĩĩri cia Abirika ciorire
Mĩcamanio ĩno yerĩ: Mũcamanio wa anyitithania a Abirika yothe wĩgiĩ Mathĩna na Mawoni ma ũhũthĩri wa Thiomi cia Abirika Mathomoinĩ (the Pan-African Seminar on the Problems and Prospects of the Use of African Languages in Education)
ũrĩa warĩ Accra, Ghana, mweri 26 - 30 Mũgiranjara
1996, na mũcamanio wa thiomi cia Abirika na irĩra cia cio, ũrĩa warĩ Asmara, Eritrea
, mweri 11- 17 Mũgaa
2000, nĩ ĩtĩkĩrĩte atĩ thiomi cia Abirika ti cio ithomithanagia mathukuruinĩ ma Abirika matukũ tũrĩ, o na kwagĩrĩire. Mathomo ma Abirika nĩ ma gĩkoronĩ kĩa matukũ tũrĩ tondũ o na mangĩkorwo macenjetie, macenjetie o hanini mĩaka makĩria ma 40 kuma Abirika “ĩyathe”.
Kũhana ta ũguo, andũ aingĩ a Abirika monaga gĩthomo kĩrĩ o kĩgeni. Na tondũ arĩa mathomete nĩ raithi mathamĩre mataũniinĩ kũrĩa monaga mawĩra, ũgĩ wao ndũkinyagĩra matũũra ma kĩhumo kĩao. Na njĩra ĩngĩ, irĩ na irĩĩri cia gĩthomo kĩa Abirika nĩ ciorire, na gĩthomo kĩa Abirika ũrĩa gĩthomithanagio ũmũthĩ nĩ kĩaga irĩ na irĩĩri. Ũgĩ wa gĩthomo ndũtigagĩrwo matũũra kũrĩa andũ aingĩ a Abirika maikaraga, na nduonaga njĩra ya gũkinyĩra thiomi cia Abirika, nĩ ũndũ nĩ iteanĩirio nĩ ene cio.Ũkũria wa thayathi Abirika
Abirika ũmũthĩ ĩ thutha wa thayathi nĩ ũndũ thiomi cia yo itirakũranĩra na thĩ hamwe na thayathi. Thiomi itekũhũthĩrwo mathomoinĩ ma ngathĩ ya igũrũ kũrĩa thayathi ĩĩkagĩrwo itingĩkũranĩra na yo. Kũhatĩrĩrio gwa thiomi cia Abirika nĩ thiomi ng’eni nĩ gũkomereirie ũkũria wa Abirika na handũ ha gwĩkũria ĩgatuĩka ya gũkũragia thĩ cia rũraya iria inyitithanĩtio na yo nĩ rũrĩra rwa ũkũria wa mĩmera ya kwendio rũraya. Rũrĩra rũu rũreragwo nĩ thiomi ng’eni rũtigatuĩke. Abirika ĩgatuĩka ya gũkũragĩria thĩ cia rũraya mĩmera ta kahũa na macani mĩgũndainĩ ya yo ĩrĩa mĩnoru, nao andũ a Abirika magakuaga nĩ ng’aragu, mĩrimũ, na mathĩna mangĩ makonainie na maya (Gatua wa Mbũgwa, 2000: Thiomi cia Abirika na Ũrĩmi. Iratathi Rĩaneanirwo Kũrĩ: Against All Odds: African Languages and Literatures into the 21st Century Asmara, Eritrea
).
Ningĩ thiomi cia Abirika itirakũranĩra na thayathi tondũ maũndũ merũ marĩa mamenyeka, kaingĩ matiandĩkagwo na thiomi icio na nĩ magĩrĩirwo nĩ ũndũ ũmenyi wa ũgĩ wa thayathi na ũhũthĩri mwagĩrĩru wa ũgĩ ũcio nĩ mo maũndũ marĩa mabũrũri mothe marenda ma wĩkũria wa gũtũũra. Abirika ndĩngĩkũra ĩtahũthĩrĩte ũgĩ wa thayathi na no ĩkũre na ihenya makĩria ĩngĩtambia ũgĩ ũcio kũrĩ mũingĩ wa yo wothe na thiomi cia guo (Gatua Wa Mbũgwa, 2003: Nditi ya ũrĩmi wa Mbayotethibũ Kenya Kũrĩ Magetha ma Thũkũma na Maguni Thĩiniĩ wa Cio" (The Impact of Biointensive Cropping on Yields and Nutrient Contents of Collard Greens in Kenya)
. MS Thesis, Cornell University, Ithaca, New York.)). Ngwatanĩro ya nganga na ngware
Nĩ kũĩkaine wega atĩ ũgĩ wa gĩĩtene nĩ ũkoretwo ũtekũroranio na guo nĩ athayathi a matukũ tũrĩ, na bata wa guo harĩ ũgĩ wa thĩ ndũkoretwo ũkĩheo gĩtĩyo ta ũrĩa kwagĩrĩire. O na kũhana ũguo, nĩ gũkoretwo na ũgarũrũku wa bata wa meciria ma athayathi a kuma mabũrũri marĩa mathiu na mbere, na makĩria ũhoroinĩ wa ũrĩmi kũrĩa rĩu ngwatanĩro ya arĩmi na athayathi mĩbangoinĩ ya ũrĩmi ĩranyitwo mbaru. No nĩngĩ, ngwatanĩro ya athayathi aya na arĩmi a thĩ iria irakũra ĩndirikanagia rũgano rwa Gĩkũyũ rwa ngwatanĩro ya nganga na ngware:
Tene mũno nĩ kwarĩ nganga yendaga gũthiĩ rwĩmbo na ĩgĩta ngware ĩmĩrame njoya cia yo. Ngware nĩ yetĩkĩrire tondũ o na yo nĩ yathiaga rwĩmbo rũu na yeciragia yarĩkia kũrama nganga njoya na yo nganga nĩ ĩgũcoka ĩmĩrame mathiĩ rwĩmbo marũngarĩte eerĩ.
No rĩrĩa nganga yarĩkirie kũramwo njoya ĩkĩrũgama na igũrũ ĩkĩra ngware ĩtigwo na wega tondũ rwĩmbo rwarĩ hakuhĩ kwambĩrĩria na nganga ndĩendaga gũcererwo. Kinya ũmũthĩ ũyũ nĩ kĩo nganga ĩkoragwo na njoya thaka na nũngarũ gũkĩra ngware
(Barra, 1939. 1000 Kikuyu Proverbs)
.
Rĩrĩa ũtuĩria wa thayathi ta wa ũrĩmi kwa mũhiano, ũtabanĩtio nĩ andũ a Abirika manyitanĩire na andũ a mabũrũri ma thĩ iria thiu na mbere, ta ũrĩa arĩ mũtugo matukũ maya, kaingĩ ũgĩ wothe ũrĩa ũkunũkaga ũtuĩriainĩ ũcio wandĩkagwo na thiomi cia mabũrũri macio mathiu na mbere. Ũguo nĩ ta kuga, “nganga” ng’eni no yo ĩramagwo njoya. Ũgĩ o na ũngĩkunũka ũtuĩriainĩ ta ũcio o na ũngĩtwarwo matũũrainĩ kũrĩa hiihi ũtuĩria wekĩirwo, ndũngĩteithia andũ tondũ ndwandĩkĩtwo na rũthiomi rwao na marĩwonaga ta wĩ kĩndũ kĩgeni nĩ ũndũ wa rũthiomi rũrĩa wandĩkĩtwo na ruo.
To ũtuĩria wa ũrĩmi wiki ũtarĩ umithio kũrĩ Abirika. Rĩngĩ ũtuĩria wa ngwatanĩro nĩ umagia ũgĩ mwerũ ũngĩhũthĩrwo kũhonia mũrimũ ta wa mũkingo (AIDS). Rĩmwe na rĩmwe ngwatanĩro ta icio nĩ ciumaga kĩhoto gĩa kũonjorithia wara (patents)
na gĩkoywo nĩ athayathi a thĩ iria thiu na mbere kũhatĩrĩria athayathi a Abirika arĩa me ngwatanĩro nao. Kwa mũhiano, ũtuĩria wa njanjo ya mũrimũ wa mũkingo ũrĩa watabanirio nĩ, The Kenya Aids Vaccine Initiative (KAVI),
ngwatanĩro ya Yunibacĩtĩ ya Nairobi, the International AIDS Vaccine Initiative (IAVI)
na the Medical Research Council (MRC)
ya United Kingdom, nĩ warehete mateta thutha wa atuĩria a United Kingdom kwandĩkithia atĩ nĩ o ene kĩhoto kĩa wonjorithia (patent)
wa njanjo ĩyo magatiga atuĩria a Kenya arĩa manyitanĩire ũtuĩria ũcio nao. Thuthainĩ nĩ macokire makĩiguithania na makĩandĩkithia "patent"
ĩngĩ marĩ othe thutha wa mateta maingĩ (Varsity Focus, 2003)Marĩkĩrĩria
Tũkĩrĩkĩrĩria, arĩa me na nganja cia bata wa kũhũthĩra thiomi cia Abirika mathomoinĩ na arĩa me na nganja cia ũhoti wa thiomi icio gũkũria Abirika na kũmĩriũkia rĩngĩ, no tũmorie mathome kuma mathomo ma mũcamanio wa Asmara wa thiomi cia Abirika. Mathomo ma mũcamanio ũcio na njĩra nguhĩ, moimire mĩarioinĩ ya Prof. Ngũgĩ wa Thiong'o
, na matariĩ ta ũũ: Tũtiagĩrĩirwo nĩ gũthoma kuma rũthiomi rwa Gĩthũngũ tu, nĩ twagĩrĩirwo nĩ gũthoma o na kuma kũrĩ hithitũrĩ ya Gĩthũngũ. Rũthiomi rwa Gĩthũngũ ruonagwo rwĩ rwa njĩgo, na rũtarĩ na ciugo njiganu cia gĩthayathi, kinya rĩrĩa Shakespeare
, andĩkire mandĩko maingĩ mũno na rũthiomi rwa Gĩthũngũ na akĩrũhe mũthingi wa kwambĩrĩria gũkũra.
Shakespeare we mwene oonagwo arĩ thutha mũno mathomoinĩ, tondũ arĩa marĩ athomu mũno hĩndĩ ĩyo mandĩkaga na Kĩĩratini. Ningĩ, rũthiomi rwa Kĩĩracia ruonagwo rũtarĩ ciugo cia thayathi, tondũ Kĩnjĩrĩmani nĩ ruo rwarĩ rũthiomi rwa thayathi mĩena ĩyo ya thĩ. Ũthii wa na mbere wa tekinoronjĩ ya bũrũri wa Japan, kũringana na rũgano rũmwe, no ũmenywo kuma ũtũũro wa nyũmba ĩmwe. Rĩrĩa gũkawe wa mũheani wa rũgano rũrũ athomaga, nĩ guo rũgano rũrũ rugaga, thukuru yake yarĩ na mabuku o ma Gĩthũngũ. Rĩrĩa ithe athomaga, thukuru ĩyo yarĩ na mabuku ma Gĩthũngũ na ma Kĩnjabani. No mũicoinĩ rĩrĩa we athomeire o thukuru ĩyo, mabuku mothe maarĩ ma Kĩnjabani (Thiong'o, 2000).
Kahinda ga gũkũria thiomi cia Abirika nĩ gakinyu. Andũ othe a Abirika mangĩmenya ũhoro ũyũ narua, wĩra wa gũkũria thiomi ciao no guo ũngĩrĩkio narua. Harĩa hatarĩ nganja nĩ kana thiomi icio nĩ igũkũrio, tondũ kahinda ga cio gegũkinya, na nĩ gakinyu, gũtirĩ mũndũ ũngĩhota gũtĩria. Mĩtũkĩ ya ũkũria wa thiomi icio no yo mũndũ angĩhota kũnyihia. Abirika gurumũka!
Thaaai!Iratathi rĩĩrĩ nĩ rĩa icunjĩ ithatũ. Gĩkĩ nĩ kĩo gĩcunjĩ kĩa mũico. Hihinya haha ũthome gĩcunjĩ kĩa mbere, na haha ũthome gĩcunjĩ gĩa kerĩ.


text:
CARI MACAKAYA-INĨ
Nĩtwĩrĩga gũtũngana na Cari harĩa matukainĩ ma Mũkoma makĩnyua thota na Kamaanja. Cari nĩ oĩkaine itũũrainĩ rĩothe nĩ kũheyana ndeto na mataro matiganĩte, Nĩkĩo rĩrĩa onirwo macakayinĩ marĩa marĩ Githooko ma mũthuri mwĩthĩ wakuĩte nĩ ĩindi aheirwo kamweke arĩrie andũ na amataare. Thutha wa gũcokia ngatho akĩmera:
Mũndũ atua gũkua nĩ agĩrĩirwo gũkua na thitairũ ti gũkua o ũguo buaa ta ndigiri ĩngũthe nĩ mbathi. Nonga ũrĩ wona ndigiri ĩ ngũthe nĩ mbathi? Uga ca. Nĩ kĩndũ gĩcong’i. Na notaguo mũndũ gũkua atarĩ na thitairũ. Ikuũ imwe nĩ njong’i ta mũndũ agũthĩtwo nĩ kĩrori. Akorwo ũrenda gũkua gĩa kũgũthwo nĩ mũtokaa ndũgũthuo nĩ macindĩci. Ona harĩa gĩkuũ arĩ o gĩkuũ kaba gũkua wĩ toro ta Njomo kana ũthiĩ o mũkĩaragia ta ithe wa Thairũ. Handũ ha gũkua kuma rũcinĩ nginya hwainĩ o ũgĩcayaga. Ĩthe wa Thairũ maraikarĩte thĩ na nyina wa Thairũ, araheo tũwaru na kamũcere, ararĩa, araheo gacai arakunda aroiga nĩ mũhiu wambe ũhorahore araũiga haha kamethainĩ mwena-inĩ ũrĩa araikarĩte, eretirania hanini ũguo tarĩ gwĩciria. Makiranĩire o ũguo, tondũ nĩ ũkĩũĩ makoragwo oiki nyũmba ciana nĩciaumagarire ciagimara, nyina wa Thairũ aramwĩra akĩnyue cai nĩ ũhorire. Arona ndaraigua aroiga nĩ gatoro kamũhĩta aramwĩta, ‘Ithe wa Thairũ, Ithe wa Thairũ, hĩ kaĩ wagĩcũnga orĩ.’ Arona no kũng’aara ang’arĩĩte atekwĩnyagũnyia aramũthukathuka atĩ amũkĩrie, aragũĩra metha. Nyina wa Thairũ arekĩra warĩng’u magegoinĩ. Ona oiga mbu ithe wa Thairũ ndaraiguaga kĩndũ athire tene. Nĩguo mwanake wake arokire gwĩtĩka mbu arakora ithe oimagarire tene. Makiuga mamũteng’erie thibitari nĩguo mũtũmia wa Gacango arokire, ũcio nĩ ũĩ akoragwo e naathi Kĩnyata ona nĩ ahingũrĩte gathibitarĩ harĩa Mũng’etho, aramũthikĩrĩria aramera ũcio ti wa thibitarĩ nĩ wa mocarĩ. Rĩu gĩkuũ kĩa mũthuri ta ũcio nĩkĩo ndĩroiga nĩ gĩa thitairũ. Mũndũ gũkua na thitarehe hatarĩ kũigua ruo, gũthiĩ thibitarĩ kũhũthĩra mbia nyingĩ, kwaga gwĩkĩra andũ kĩeha moka gũkuona ũkĩheo irio na gaciko ũgĩkundagio karia na mũbaibũ kinya ũthethũkagĩrwo. Watua gũthiĩ tua cira ũthiĩ o ro rĩmwe kĩroko kĩega. Gũtirĩ ũkuaga kuma rũcinĩ nginya hwaĩinĩ.
Ningĩ mĩrimũ ĩno ĩrarwarwo nĩ andũ thikũ ici ĩna ũhoro. Ona harĩa mũndũ atathuuraga mũrimũ ũrĩa ekwenda kũrũara ĩmwe mũndũ no etheme. O mũthenya tũratinda mathiko ma aya maragua ta mĩramba nĩ ĩindi. Ndigwĩciria nĩkũrĩ rĩu mũndũ ũtoĩ mũndũ ũkuĩte nĩ ĩindi, Na citiirũ no ũrona andũ makĩgwatio mũrimũ ũcio. Atĩ mũndũ oigage atĩ nĩ mbahati mbaya. Mbahati mbaya na mbĩrĩra ciĩtainwo atĩa? Ũrona mũndũ arahũrũrũka ta mũtĩ mũcehe. Nguo icuhage ciandeinĩ tarĩ hang’a ciĩkĩrĩtwo kuo. Ona ageria gwakĩrĩrio na gathubu kana karia no tũhũ tondũ gũtirĩ kĩndũ kĩrarũgama nda. Nacio ndawa iria mũndũ agĩrĩirwo nĩ kũnyua itiragũrĩka. Na ũmenye atĩ arĩa marahotwo mũno nĩ arĩa matarĩ mbia tondũ itonga cio nĩ igĩraga ndawa mũrĩmo. Ningĩ icio nĩ ihũthagĩra mĩbira. No imwana ici cia gũkũ gĩcagi ona cierwo ihũthĩre mĩbira ciugaga itikũrĩyanĩria thwiti na maratathi. Haithuru kĩnjĩre kana irima nĩrĩgũkũrega.
Ningĩ ona makanitha matuire meraga andũ atĩ mehinge mawaganu. Ũcio ũhoro warũtirie kũhũnjio o hĩndĩ ya Njĩcũ na kinyagia ũmũthĩ no ũrahũnjio na waganu ndũrĩ wathira. Ĩĩ nĩũĩ waganu ũngĩthira makanitha no kũhingwo mangĩhingwo. Mangĩgĩkorwo makĩhunjĩria ũ na andũ othe maagĩkorwo marĩ etĩkia. No rĩrĩ, makanitha magĩrĩirwo nĩ kũgarũrĩra mone ũrĩa bũrũri ũikaire. Andũ ona makĩĩragwo matige waganu arĩa mekũremwo maheo hũhĩrio merwo mahũthĩre mĩbira. Mĩbira ĩyo yagĩrĩirwo nĩ gũkorwo ĩkĩheyanwo kũu makanithainĩ. Nĩ tũtige thoni tũhonokie mĩoyo gũkũ thĩ nĩgetha tũcoke tũmĩonererie ya matuinĩ. Mbĩa ĩtegagwo na kĩrĩa ĩrĩyaga. Wenda kũmenya arĩa ũkũhunjĩria mere maiyĩre mĩbira. Hĩndĩ ĩyo maroya nĩguo ũkũmahe ũhoro ũmere atĩ ona tondũ marakuwa mĩbira ĩyo, mamenye nĩ harĩ njĩra ĩngĩ na nĩyo ya gwĩthema gwĩka ciĩko cia nduma andũ matahikanĩtie. Nao arĩa mahikanĩtie merwo mũndũ akindĩrie he mũka matige ũcangiri. Zero grazing. Ĩĩ mũndũ akindĩrie kiugũ gĩake.
Reke ngwĩre maũndũ marĩa mekagĩrwo ndumainĩ nĩ mariumbũkaga mũthenya barigici. Kũhitha ĩindi nota kũhitha ihu. Ihu ona ũngĩrĩhitha na rĩthũ ciigana mweri wa kenda no gũgaciarwo kĩndũ. Ĩindi ona wamĩbatithia atĩa kana ũmĩtumberie na ndawa irĩkũ, yatua gũtuthũka tũrĩkuonaga ũhana ngonda ũkirie kũhurutwo nĩ rũhũho. Na nĩ ũĩ, andũ othe nĩmarĩmenyaga atĩ nĩwarĩithirie mũgũnda ũtarĩ waku. Nĩkĩo ndoiga mũndũ nĩ agĩrĩirwo nĩ gũkua gĩkuũ kĩna thitairũ. Gĩkuũ kĩa ĩindi gĩtirĩ thitairũ ciĩ hau. Na tondũ anake a matukũ maya ndiũĩ manyĩtĩtwo nĩ ciaũ, marona mũirĩtu oimĩra bara enyuĩte maguta na kĩratũ kĩa mũthece makoiga gũtirĩ gwaciarwwo ũngĩ ta ũcio. Makarega kwĩyũria atĩrĩrĩ, mũirĩtu ũyũ na aratuire taũnirĩ, nĩkĩ gĩatũma acoke na gĩcagi rĩrĩa arĩa angĩ marorete o taũni ĩyo? Ningĩrĩ, agĩtiga wĩra aheo ritaya arĩ na mĩaka o ĩyo na ciana ciake no hĩndĩ iracokire buraimarĩ? Makariganĩrwo atĩ kwerirwo ciero nĩ ũimbo makaunanĩra hao thome makĩmuhaga matekũmenya atĩ nĩ gĩkuũ maroiha. Ĩĩ tondũ ũcio rĩrĩa arathimirwo nĩ rĩgĩtarĩ kũrĩa cĩtĩ erwo ena kamundundu no mĩrigo arohire agatumbũkanĩre mbere. Na tondũ no egũkĩenda teni ya ciana agathiĩ akagwatia imwana na tũthuri tũkĩgu. Acio nĩo maheanĩtwo ũhoro wao mbuku-inĩ ya Thimo mũgwanja atĩ nĩ a thiritũ ya arĩa matarĩ ogĩ. Andũ matarĩ na wĩcirio.
Ũndũ ũrĩa ũkĩrĩ ruo nĩ atĩ ona mũirĩtu amenya nĩ mũrũaru ndatĩĩraga gũtega acio matarĩ na wĩcirio, Oigage atĩ ndegũthiĩ e wiki. Harĩ amwe maigaga kabuku karĩa mandĩkaga marĩtwa ma arĩe othe managerera ho. Rĩrĩa ũmwe erĩga gũkua aingĩ arĩa mokĩte macakaya mokaga kũbinga atĩ kabuku kau gatigathomwo tondũ nĩmegeragĩria atĩ mahota gũkorwo mandĩkĩtwo ho. No nĩgwagĩtuĩkire atĩ ũhoro wa kabuku na mandĩko mako ndwakonainie na mathiko na gatiagĩthomirwo. No nĩkwerirwo atĩ mũndũ ũngĩenda kũmenya ũhoro wako no one mwene gĩtĩ wa mathiko na hitho. Nĩkũĩkaine andũ maigana ũna na othe mena mĩciĩ ĩna atumia na ciana mathire kuona caimani. No ũcio no ũrimũ tondũ angĩkorwo nĩ ũĩ nĩwacerete ho rĩ, wĩ mwandĩke na ũtarĩ mwandĩke no ũndũ ũmwe. Ona nĩkũrĩ atumia aingĩ mathire nĩgetha mamenye kana athuri ao nĩmaarĩ andĩke kabukuinĩ kau. Wenda kũmenya kana wĩho kabukuinĩ ka ũyũ tũracakaya make ũmũthĩ ona caimani wa mathiko.
Mũrimũ wa ĩindi ti ta tii mbii kana homa. Tii mbii no ũgwatio nĩ mũndũ mũikarainie gĩtĩinĩ mbathiinĩ. Angĩkorora nawe ũhihie njamici icio no ũnyitwo nĩguo ona homa noguo ĩgwatanagio. No ĩindi no nginyagia ũhutie kĩndũ. Ona akorwo no ũgwatio na gwĩkĩrwo thakamerĩ kana cindano rĩ, nĩ aigana ũiguĩte mekĩrĩtwo thakame gũkũ kana gũthecwo na cindano ĩthecete ũngĩ? Hakuna. Gũkũ, karogi no kĩndũ. Na nĩũĩ ndũngĩkua nĩ kwaga kũhutia mĩrigo. Ona gaturu nĩgatũraga. Mũndũ agĩrĩirwo nĩ kwĩmenyerera, etue mũndũ na mĩtugo atige gũikara ta njangiri ahurage mbeu o mũgũnda akora ona akorwo tiwe watemire hianyũ. Andũ aitũ mwĩmenyererei mũtikanyitwo nĩ kĩng’ũki kana gĩcanjama gĩkĩ giũkĩte bũrũriinĩ gĩkĩhuhaga biringi. Nao andũ handũ ha makĩũrĩre nĩ gũthiĩ gũgĩtũnga. Kaĩ arĩ atĩa mwathiĩ gwĩthiririma mũtino! Kaĩ ũru wendwo tiga nĩ gũka ũkaga. Na inyuĩ mwathiĩ kũũtũnga mũkiugaga ngemi! He rũĩmbo twainaga tene thima rĩu ndĩronire rwandĩkĩtwo ũndũ ũngĩ rweragũo atĩrĩ:
Kaĩ mũgũikara thĩ! Na gũkugwo mbu
Andũ megũtahwo aingĩ a kwanyu
Mũtiũkĩrei! Tei waganu
Athuri ũmai mwĩtĩkĩre Ngai
Andũ a Mwathani,
Thome no maitha!
Hikĩrai Njĩcũ Kiricitũ
Mũrũ wa Mugai
Umai umai Gĩkũyũ giitũ
Kuma Kĩrĩnyaga kinya Kabete
Rĩu mwĩyumbũre thigari yake
Anake umai tũkĩwonie mbara
No gĩũkĩrei tuoe matharaita tũhũrane na ũũru ũyũ ũkĩte kũnina rũrĩrĩ ruitũ. Anake nyitiai mĩcibi, airĩtu ohai makundo! Athuri tuĩkai kĩonereria kĩega! Atumia horeriai mĩciĩ! Na ithuĩ o mũndũ anyite itemi tondũ kamũingĩ koyaga ndĩrĩ. Nĩtũkĩmĩoyanĩre we haku naniĩ hakwa twaga ũguo tũgũthikwo ta ũyũ tũkĩte gũthika ũmũthĩ.
Cari na ma aragia ma.


text:
Post source : Kameme Fm
Photo: Kameme Digital.
Maabithaa eri a wathani wa matura kana AP marahonia nguraro thibitari-ini ya Tenwek Mission Hospital thutha wa kurathana o enyewe riria mararorga kigeranio gia KCPE .Maabithaa aya aria marari na micinga muthemba wa G3 rifles marateng’eririo thibitari-ini mari hatika-ini . Uthuthuria niwambikitio niguo guthuthuria kiria kiracungiriire maabithaa aya gutabania giiko giki thutha wao kwaria na gucokaniria miario na thutha-ini kuhurana rithathi.
Tags:shot at each other after an argument.Two APS constables guarding a KCPE Examination Container at Sotik Sub-County Commissioner’s offices


text:
Hihi Mugaga Atĩ no Inyuĩ Oiki Mũkahonokio?
Aca. Mamilioni maingĩ ma andũ arĩa maatũũraga tene na matiarĩ Aira a Jehova nĩ magakorũo na mweke wa kũhonokio. Bibilia ĩtaaragĩria atĩ thĩinĩ wa thĩ njerũ ya Ngai nĩ “
gũkariũkio andũ arĩa athingu o na arĩa matarĩ athingu.” (Atũmwo 24:15) Kuongerera ũguo, aingĩ arĩa marĩ muoyo ũmũthĩ no mambĩrĩrie gũtungatĩra Ngai, na o nao nĩ makahonokio. O na kũrĩ ũguo-rĩ, ti wĩra witũ gũtua cira nĩ a makahonokio na nĩ a matakahonokio. Ũcio nĩ wĩra wa Jesu.—Johana 5:22, 27.


text:
GĨCUNJĨ GĨA IKŨMI NA INYA
Ũrĩa Ũngĩthondeka Mũtũũrĩre wa Famĩlĩ wĩ na Gĩkeno
Nĩ kĩĩ kĩendekaga nĩguo mũndũ atuĩke mũthuri mwega?
Mũtumia angĩka atĩa agacĩrithie mũciĩ wake
Nĩ kĩĩ kĩendekaga nĩguo mũndũ atuĩke mũciari mwega?
Ciana ingĩteithia atĩa nĩguo famĩlĩ ĩgĩe na gĩkeno?
1. Hitho ya kũgĩa na gĩkeno thĩinĩ wa famĩlĩ nĩ ĩrĩkũ?
JEHOVA NGAI endaga mũtũũrĩre waku wa famĩlĩ ũgĩe na gĩkeno. Kiugo gĩake, Bibilia, kĩheaga o mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ ũtaaro, na gĩgataarĩria ũrĩa Ngai endaga o mũndũ eke. Rĩrĩa andũ othe thĩinĩ wa famĩlĩ meka kũringana na motaaro ma Ngai-rĩ, moimĩrĩro makoragũo marĩ mega mũno. Jesu oigire ũũ: “Gũkena-rĩ, nĩ andũ arĩa maiguaga Ũhoro wa Ngai, makaũrũmagia.”
2. Gĩkeno kĩa famĩlĩ kiumanaga na ithuĩ kũmenya ũndũ ũrĩkũ?
2 Gĩkeno kĩa famĩlĩ kaingĩ kiumanaga na ithuĩ kũmenya atĩ famĩlĩ yoimire kũrĩ Jehova, ũrĩa Jesu eetire “Ithe witũ.” (Mathayo 6:9) Famĩlĩ ciothe gũkũ thĩ ciĩ kuo nĩ ũndũ wa Ithe witũ wa matu-inĩ, na hatarĩ nganja nĩoĩ kĩrĩa kĩrehaga gĩkeno thĩinĩ wa famĩlĩ. (Aefeso 3:
NGAI NĨWE WAAMBĨRĨIRIE FAMĨLĨ
3. Bibilia ĩtaaragĩria atĩa kĩambĩrĩria kĩa famĩlĩ, na tũmenyaga atĩa atĩ ũrĩa yugaga nĩ wa ma?
3 Jehova oombire andũ a mbere, Adamu na Hawa, na akĩmanyitithania marĩ ta mũthuri na mũtumia. Akĩmaiga thĩinĩ wa mũgũnda mũthaka wetagwo Edeni ũtuĩke mũciĩ wao, na akĩmera magĩe ciana. Jehova akiuga ũũ: “Ciarai mũno, mũthegee, mũiyũre thĩ.” (Kĩambĩrĩria 1:
4. (a) O mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ angĩongerera gĩkeno atĩa thĩinĩ wa mũciĩ? (b) Kwĩruta ũhoro wa Jesu nĩ kwa bata mũno nĩkĩ harĩ kũgĩa na gĩkeno thĩinĩ wa famĩlĩ?
4 O mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ no ateithie kũrehe gĩkeno thĩinĩ wa mũtũũrĩre wa famĩlĩ angĩtũkia Ngai harĩ kuonania wendo. (Aefeso 5:
KĨONERERIA HARĨ ATHURI
5, 6. (a) Athuri nĩ atĩa merutaga kuumana na ũrĩa Jesu ekagĩra gĩkundi? (b) Mũndũ agĩrĩirũo nĩ gwĩka atĩa nĩguo oherũo mehia?
5 Bibilia yugaga atĩ athuri magĩrĩirũo gũtuga atumia ao o ta ũrĩa Jesu aatugaga arutwo ake. Ta wĩcirie watho ũyũ wa Bibilia: “Inyuĩ athuri-rĩ, endagai atumia anyu o ta ũrĩa Kristo nake endire kanitha, akĩya kwĩneana nĩ ũndũ waguo . . . O ũguo noguo athuri nao maagĩrĩirũo nĩ kwendaga atumia ao ene, o ta arĩ o mĩĩrĩ yao ene. Mũndũ ũrĩa wendaga mũtumia wake, nĩwe wĩendaga: nĩ ũndũ gũtirĩ kwonwo mũndũ ũthũire mwĩrĩ wake mwene; no nĩ kũũhe aũheaga irio na akaũikaragia wega, o ta ũrĩa Kristo nake ekaga kanitha.”
6 Wendo ũrĩa Jesu endete arutwo ake naguo nĩũigĩire athuri kĩonereria gĩkinyanĩru mũno. Jesu ‘aamendire nginya o kĩrĩkĩrĩro,’ akĩruta muoyo wake nĩ ũndũ wao, o na gũtuĩka matiarĩ akinyanĩru. (Johana 13:1; 15:13) No taguo, athuri meragwo ũũ: “Na inyuĩ athuri-rĩ, endagai atumia anyu, na tigagai kũmakũũma.” (Akolosai 3:
7. Nĩ ũndũ ũrĩkũ Jesu aaririkanaga wĩgiĩ arutwo ake, na aaigĩire athuri kĩonereria kĩrĩkũ?
7 Athuri magĩrĩirũo kuona atĩ Jesu hingo ciothe nĩ aacayagĩra arutwo ake. Nĩ aaririkanaga ũrĩa matangĩhota gwĩka, o hamwe na mabataro mao. Kwa ngerekano-rĩ, rĩrĩa arutwo ake maarĩ anogu aamerire ũũ: “Ũkai inyuĩ inyuiki kũrĩa gũtarĩ andũ, mũkahurũke hanini.” (Mariko 6:
8. (a) Nĩ na njĩra ĩrĩkũ mũthuri ũrĩa ‘wendete mũtumia wake, nĩwe wĩendete’? (b) Gũkorũo mũthuri na mũtumia marĩ “mwĩrĩ ũmwe” nĩ kuuga atĩa?
8 Bibilia yugaga atĩ mũthuri “ũrĩa wendaga mũtumia wake, nĩwe wĩendaga.” Gĩtũmi nĩ ũndũ, mũthuri na mũtumia wake o ti ‘erĩ [rĩngĩ], no nĩ mwĩrĩ ũmwe,’ o ta ũrĩa Jesu oigire. (Mathayo 19:6) Kwoguo matiagĩrĩire kwĩrirĩria kana gũkorũo na itherũ na mũndũ matahikanĩtie nake. (Thimo 5:
9. Nĩ wendo wa mũthemba ũrĩkũ ũgwetetwo thĩinĩ wa Afilipi 1:
9 Mũtũmwo Paulo nĩ aaririe ũhoro wa ‘tha [wendo mwororo, NW ] iria ĩĩ na Kristo Jesu.’ (Afilipi 1:8) Wororo ũcio wa Jesu nĩ wacanjamũraga, na atumia arĩa maarĩ arutwo ake nĩ maagucagĩrĩrio nĩguo. (Johana 20:
KĨONERERIA HARĨ ATUMIA
10. Jesu aigĩte kĩonereria atĩa harĩ atumia?
10 Tondũ famĩlĩ ĩkoragwo na andũ aigana ũna-rĩ, nĩĩbataraga mũndũ wa kũmĩtongoria nĩgetha ĩthiĩ wega. O na Jesu nĩ arĩ Ũrĩa athĩkagĩra arĩ ta Mũtwe wake. “Mũtwe wa Kristo nĩwe Ngai,” o ta ũrĩa “mũtwe wa mũndũ-wa-nja [arĩ] mũndũ mũrũme.” (1 Akorintho 11:3) Wathĩki wa Jesu harĩ ũtongoria wa Ngai nĩ kĩonereria gĩkinyanĩru, tondũ ithuothe nĩ tũrĩ na ũrĩa twagĩrĩirũo nĩ gwathĩkĩra.
11. Mũtumia agĩrĩirũo nĩ kuona mũthuri wake atĩa, na mĩtugo yake ĩngĩkorũo na moimĩrĩro marĩkũ harĩ mũthuriwe?
11 Arũme ti akinyanĩru na nĩmahĩtagia, na kaingĩ makaremwo gũtongoria famĩlĩ wega. Kwoguo-rĩ, mũtumia abataire gwĩka atĩa? Ndagĩrĩirũo kwagĩra mũthuri gĩtĩo kana kũgeria kũmũtunya ũtongoria. Mũtumia agĩrĩirũo kũririkana atĩ ũhooreri na gũkindĩria ngoro nĩ cia bata mũno maitho-inĩ ma Ngai. (1 Petero 3:4) Gwĩka ũguo nĩ gũkũmũteithia gwathĩka ũrĩa Ngai endaga, o na rĩrĩa atarĩ ũhũthũ gwĩka ũguo. Ningĩ Bibilia yugaga ũũ: “Mũtumia ndakaage gwĩtigĩra mũthuriwe.” (Aefeso 5:
12. Nĩkĩ ti ũũru mũtumia kũruta mawoni na njĩra ya gĩtĩo?
12 Ti kuuga atĩ mũtumia ndarĩ na gĩtĩo angĩruta mawoni matahaanaine na ma mũthuri wake na njĩra ya gĩtĩo, mũthuri akorũo nĩ etĩkĩtie kana ndetĩkĩtie. Mawoni make hihi no makorũo marĩ mega, na famĩlĩ yothe no ĩgunĩke korũo mũthuri amũthikĩrĩria. O na gũtuĩka Iburahimu ndetĩkanirie na mũtumia wake, Sara, rĩrĩa aamwĩrire ũrĩa mekũnina thĩna waarĩ mũciĩ-rĩ, Ngai erire Iburahimu ũũ: “Ĩtĩkĩra kũigua mũgambo wake.” (Kĩambĩrĩria 21:
13. (a) Ibuku rĩa Tito 2:
13 Mũtumia no ahingie wĩra wake wega na njĩra ya kũrũmbũiya maũndũ ma famĩlĩ. Kwa ngerekano-rĩ, Bibilia yonanagia atĩ atumia ahiku maagĩrĩire kwendaga “athuri ao o na ciana ciao, na maikarage marĩ na ũũgĩ wa ngoro, na matuĩke a mĩtugo mĩtheru, na marutage wĩra o wa kwao mũciĩ, na matuĩke atugi, na maathĩkage nĩ athuri ao ene.” (Tito 2:
KĨONERERIA GĨKINYANĨRU HARĨ ACIARI
14. Jesu aatugaga ciana atĩa, na ciana nĩ kĩĩ ciendaga kuuma kũrĩ aciari?
14 Jesu nĩ aaigire kĩonereria gĩkinyanĩru harĩ aciari kĩa ũrĩa magĩrĩirũo gũtuga ciana ciao. Rĩrĩa andũ amwe maageragia kũgiria ciana itigathiĩ harĩ Jesu-rĩ, we oigire ũũ: “Rekei twana tũũke kũrĩ niĩ, mũtige gũtũgiria.” Bibilia yugaga atĩ aacokire “agĩtũiyũkia moko-inĩ make, agĩtũrathima agĩtũigagĩrĩra moko.” (Mariko 10:
15. Aciari mangĩĩka atĩa nĩguo magitĩre ciana ciao?
15 O ũrĩa thĩ ĩno ĩrathiĩ na mbere gũthũka-rĩ, ciana nĩ irabatara aciari megũcigitĩra kuuma kũrĩ andũ arĩa marenda gũciĩka ũũru, ta arĩa manyitaga ciana. Ta wĩcirie ũrĩa Jesu aagitĩire arutwo ake arĩa eetire “twana tũtũ,” nĩ ũrĩa aamendete. Rĩrĩa aanyitirũo akuhĩrĩirie kũũragwo-rĩ, Jesu nĩ athondekeire arutwo ake njĩra ya kũũrĩra. (Johana 13:33; 18:
16. Nĩ ũndũ ũrĩkũ aciari mangĩĩruta kuumana na ũrĩa Jesu aarũmbũyanirie na kwaga gũkinyanĩra kwa arutwo ake?
16 Ũtukũ ũmwe mbere ya Jesu gũkua-rĩ, arutwo ake nĩ maakararanirie igũrũ rĩgiĩ nũũ warĩ mũnene gatagatĩ-inĩ kao. Handũ ha kũmarakarĩra-rĩ, Jesu na njĩra ya wendo aathire na mbere kũmoonereria na mĩario na ciĩko. (Luka 22:
KĨONERERIA HARĨ CIANA
17. Jesu aigire kĩonereria gĩkinyanĩru harĩ ciana na njĩra irĩkũ?
17 Hihi ciana kũrĩ ũndũ cingĩĩruta kuuma kũrĩ Jesu? Ĩĩ nĩ harĩ! Jesu nĩoonanirie na ngerekano yake we mwene ũrĩa ciana ciagĩrĩirũo gwathĩkĩra aciari ao. Oigire ũũ: “Maũndũ maya ngwaria o ta ũrĩa Ithe witũ aandutire.” Agĩcoka akĩongerera ũũ: “Hingo ciothe niĩ njĩkaga o maũndũ marĩa mamũkenagia.” (Johana 8:
18. Nĩkĩ gĩatũmaga Jesu hingo ciothe aathĩkĩre Ithe wake wa matu-inĩ, na nũũ ũkenaga rĩrĩa ciana ciathĩkĩra aciari ao thikũ ici?
18 Ciana hihi no cione njĩra iria cingĩtũkia Jesu makĩria na itũme aciari ao makene? Nĩ ma, rĩmwe ciana no cione gwathĩkĩra aciari ta arĩ ũndũ mũritũ, no ũguo nĩguo Ngai endaga ciana ciĩke. (Thimo 1:8; 6:
19. (a) Shaitani ageragia ciana na njĩra ĩrĩkũ? (b) Mĩtugo mĩũru ya ciana ĩngĩkorũo na moimĩrĩro marĩkũ harĩ aciari?
19 Mũcukani nĩ aageririe Jesu, na no tũkorũo na ma atĩ nĩ arĩgeragia ciana ciĩke maũndũ mooru. (Mathayo 4:1-10) Shaitani ũrĩa Mũcukani nĩ ahũthagĩra ũndũ wa arata kũhatĩkana gwĩka maũndũ mooru, na ũndũ ũcio no ũkorũo ũrĩ na hinya kũrega. Kwoguo-rĩ, nĩ ũndũ wa bata mũno ciana itigakorũo na thiritũ na arĩa matarĩ mĩtugo mĩega! (1 Akorintho 15:33) Dina, mwarĩ wa Jakubu, aarĩ na thiritũ na andũ mataathathayagia Jehova, na ũndũ ũcio ũkĩrehe thĩna mũingĩ. (Kĩambĩrĩria 34:
KĨRĨA KĨREHAGĨRA FAMĨLĨ GĨKENO
20. Nĩguo gũkorũo na gĩkeno thĩinĩ wa famĩlĩ-rĩ, o mũndũ agĩrĩirũo gwĩka atĩa?
20 Nĩ ũhũthũ gũtooria mathĩna ma famĩlĩ mũndũ angĩhũthĩra motaaro ma Bibilia. Gwĩka ũguo nĩkuo hitho ya kũrehe gĩkeno thĩinĩ wa famĩlĩ. Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, inyuĩ athuri, endagai atumia anyu, na mũmatugage o ta ũrĩa Jesu atugaga gĩkundi gĩake. Atumia, athĩkagĩrai ũtongoria wa athuri anyu, na mũrũmĩrĩre ngerekano ya mũtumia ngatha ũrĩa warĩrĩirio thĩinĩ wa Thimo 31:10-31. Aciari, menyeriai ciana cianyu njĩra iria njega. (Thimo 22:6) Maithe, ‘athagai nyũmba cianyu ene’ na njĩra njega. (1 Timotheo 3:
21. Nĩ ciĩrĩgĩrĩro irĩkũ cia magegania twĩrĩgĩrĩire, na tũngĩka atĩa nĩguo tũkenere mũtũũrĩre wa famĩlĩ wĩ na gĩkeno rĩu?
21 Nĩ ma Bibilia ĩ na ciugo njega mũno cia ũtaaro na ũrutani wĩgiĩ mũtũũrĩre wa famĩlĩ. Makĩria, nĩĩtũrutaga igũrũ rĩgiĩ thĩ njerũ ya Ngai na paradiso ĩrĩa ĩgakorũo gũkũ thĩ, ĩiyũirũo nĩ andũ me na gĩkeno marathathaiya Jehova. (Kũguũrĩrio 21:
^ kĩb. 15 Ũteithio wa kũgitĩra ciana nĩ wonekaga thĩinĩ wa gĩcunjĩ kĩa 32 kĩa ibuku rĩĩtagwo Jifunze Kutoka kwa Mwalimu Mkuu, rĩrĩa rĩcabĩtwo nĩ Aira a Jehova.
^ kĩb. 18 Mwana angĩaga gwathĩkĩra mũciari o rĩrĩa tu angĩmwĩra eke ũndũ ũreganĩte na watho wa Ngai.
Wĩrute Makĩria
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Ũthathaiya wa Famĩlĩ nĩ Kĩĩ?
Wĩrute ũrĩa ũthathaiya wa famĩlĩ ũngĩgũteithia gũkuhĩrĩria Ngai na ũgũteithie kũgĩa na famĩlĩ ĩrĩ na ũrũmwe.


text:
KĨHOOTO wa MWARIAMA
Mũndũ ũmwe nĩ agũire irima rĩarĩ iriku kũndũ gwakoretwo andũ mathama na magatiga marima ma cioro na maĩ matarĩ mathike. Na rĩrĩa akayaga e kũu irima thĩiniĩ, hagĩũĩkĩra anake a itũũra rĩu mena airĩtu magĩthiĩ rwĩmbo. Rĩrĩa maiguire mũkayo makiuga nĩ ngoma cia arĩa manathikwo kũu iretana, magĩtema rĩa kamũtĩ morĩte, magĩikũrũkĩrĩra na makĩambatĩrĩra makĩbuĩria. Hagĩũkĩra mũndũ wetagwo Kĩhooto wa Mwariama, wathiaga thoko Marobo, ena mũithikiri akuĩte matharũ na karati ga kwendia. Akĩigua mũndũ ũgwĩtana na iyũ. Agĩtiirania mũithikiri wake mũtĩ-inĩ warĩ hau hakuhĩ na agĩthiĩ gwĩtĩka mũndũ ũcio wakayaga. Na rĩrĩa acũthĩrĩirie irima thĩiniĩ akĩona mũndũ ũcio wagwĩte akĩmũũria, ‘Wĩ mũgũthe?’
‘Aca no kũharario ndaharario na ndaigua kũgũrũ gũkũ kwa ũrĩo ta gwekindĩra.’
‘Hĩ ũkĩrĩ na mũnyaka,’ Kĩhooto akĩmwĩra, ‘gũkũ gũtiendaga mũndũ gũthiĩ arorete igũrũ ta hũngũ, no nginyagia ũkarora wega harĩa ũrakinya. Nguona wee ta wĩ mũndũ mwĩthĩ kũngĩra, ndwagĩrĩirwo nĩ gũthiĩ ũkĩgũaga marima ta thwara, wee ndũrĩ njege kana ngari ũikare irima.’
Mũndũ ũcio warĩ irima akĩrika kũmũcokeria akiuga, ‘Kaĩ ũũĩ nĩ kwenda ngwendaga..’ Kĩhooto akĩmũtua mĩario akĩmwĩra,‘ Atĩ kaĩ ũũĩ nai nai! Ũkũgũaga nĩ kũnyiha kana nĩ maitho ũkũrĩte, ũcoke ũtinde ũgĩkaya ũtere andũ a bata mathaa mao atĩ makũrute. Kaĩ ũtararĩ mũcemanio-inĩ wa cibũ ũigue ũrĩa aroigire atĩ andũ memenyerere kũgera maganjo-inĩ nĩ ũndũ wa marima. Na arongerera atĩ no nginyagia andũ mathike marima macio. Rĩu wee ũrenda gũthikwo wĩ muoyo?’
Mũndũ ũcio warĩ irima akĩaga wa gũcokia tondũ nĩonaga atĩ mũndũ ũcio ndamũteithagia na mĩario yake.
‘Rĩu niĩ nĩngũgũteithia na mataaro,’ Kĩhooto akĩrika kũmwĩra, ‘rĩrĩa ũkũgera marimainĩ ta maya. Wona handũ hena nyeki nduru, hau hetheme tondũ nĩho he irima. Ningĩ mũndũ nĩathiaga na mũtĩ agathecatheca mbere yake, na mũtĩ ũcio wahota kũmuonia harĩa he irima. Na mũndũ ndageraga kũndũ ta gũkũ ũtukũ kwĩna nduma. No ũgũkĩgeraga nyeki-inĩ ũtigĩte barabara nĩkĩ?’
‘Nĩ gacaũ ngũhĩtaga, gatũhĩra gũkũ marima-inĩ ndakĩgũa o ndĩgateng’eretie.’
‘Ndũgũkĩona gacaũ nĩ ta ke na hakiri gũgũkĩra, nonga mũkĩrĩ nako kũu irima thĩiniĩ?’
‘Aca.’
‘Rĩu wee na gacaũ nũũ wagĩrĩirwo nĩ gũkorwo e irima thĩiniĩ?’
‘Hatirĩ.’
‘Ĩĩni! No rĩu wee nĩwe wĩ irima. Nĩngwenda woima ũũke ũngore na nĩngũkuongerera mataaro mangĩ nĩgetha ũmenye gũthiaga ũteekũgwa marima-inĩ. Ona ta reke ndore kana ndĩna maratathi marĩa mararutĩtwo nĩ cibũ, igũrũ rĩa marima ta maya, wahota gũthomanga wa mũira uumĩte kũu na ũteithĩke.’
Kĩhooto agĩcoka na mũithikiri-inĩ wake, akĩhingũra mondo yacurĩtio mũringoti-inĩ na akĩrika kũrora maratathi marĩ ho. O hĩndĩ ĩyo hagĩũka atumia eerĩ mena ciondo na mĩkwa magĩthiĩ mũgũnda na mainĩke na ngũ. Magĩkora Kĩhooto na makĩmũgeithia.
‘Wa Kĩhooto wĩmwega?’
‘Ndĩmwega ngarĩkia na ingĩagĩra kũrĩ ũguo ndatwarwo thoko.Inyuĩ mũrĩ ega?’
‘Tũrĩ ega ngoro ona mĩĩrĩ. Nĩkĩĩ warũgama njĩra-inĩ kaĩ wathũkĩrwo nĩ mũithikiri.’
‘Ndĩrarora iratathi rĩrĩa rĩrarutĩtwo nĩ cibũ igũrũ rĩa marima maya me gũkũ maganjo-inĩ ndeithie mwanake wĩ haha narĩo.’
Atumia acio magĩikia maitho mwena na mwena na matione mũndũ ũngĩ makĩũria, ‘Eha?’ ‘Agũĩte harĩa irima-inĩ, itoĩ kana egũthiaga ahingĩte maitho na nĩ mũthenya, riũa rĩarĩte barigici.’
‘Hĩ! Nagithĩ ti wambe ũmũrute ũcoke ũmũhe maratathi athome. Agĩthoma e irima ateithĩka nakĩ? Uuui! wa Kĩhooto, ndũtuonie na kũrĩa arĩ!’
Kihooto agĩkĩmonia harĩa irima rĩarĩ. Atumia acio magĩkundĩkania mĩkwa yao magĩikiria mũndũ ũcio warĩ irima mũthia ũmwe, ũrĩa ũngĩ makĩenda kuoherera mũtĩini no ũgĩkuhĩha. Makĩra Kihooto ohore mũkanda ũrĩa wohete karati mũithikiri-inĩ makundĩkanĩrĩrie na mĩkwa iyo. Kĩhooto akĩhana ta ekũrehe thieya mũtũmia ũmwe akĩmũikia kamũhwa akĩmwĩra. ‘Ĩĩ kaĩ wĩ mũndũrũme wa ndũũ ũrona atũmia magĩtangĩka haha nawe no kũng’ethia ũng’ethetie ta iria ciarĩ gwa Thiaka. Kaĩ wathiĩte ma ithinga kana ndũrĩ wathiĩ?’
Kĩhooto akĩribariba akĩohora karati, magĩkundĩkanĩrĩria mũkanda na mĩkwa, makĩoherera mũtĩ-inĩ. Makĩra mũndũ ũcio warĩ irima aharũkie mũkwa njegeke cierĩ na akundĩke. Makĩmwĩra ekinyĩre na kũgũrũ kũrĩa gũtatubĩte nao makĩmũgucie.
Kĩhooto akĩmera, ‘Mwagĩrĩirwo nĩ ũmwe agucie nake ũrĩa ũngĩ agagithiũrũrũkagia mũtĩ-inĩ mũkwa wathira ngoro.’
‘Nawe wĩkage atĩa? Nĩ ũtuĩkire nyabara.’
‘Ee, ke njuge twĩ hamwe.’ Agĩcokia aconokete na akĩnyita mũkwa magucie.
Nĩmakĩgucirie kinya mũndũ ũcio warĩ irima akiuma. Rĩrĩa aumire agĩkoma na nda hau mwena-inĩ wa irima ahũmũke. Atiira maitho na akĩrũgama Kihooto akĩmaka matũngania maitho. ‘Wanjũkĩ, nĩwe?’
‘Ĩĩ, nĩniĩ baba.’
Wanjũkĩ aarĩ mũriũ wa Kĩhooto. Athiagĩte mbere nĩgetha akanyite kĩwanja thoko-inĩ. Akĩona mũtũmia mũkũrũ agĩthĩnio nĩ gacaũ akĩmũteithĩrĩria gũkahĩta. Maatigana agĩtuĩkanĩria hau maganjo-inĩ ahonokie mathaa macio morire akĩhĩta gacaũ, agĩkĩgwa irima.
Hũra mbica ĩyo na ũthambie.


text:
MATAARO MA CARI, KŨRĨA NGIMA NA KĨGWA
Mũrata wakwa, nĩ ũkũririkana atĩ nĩũracemanĩtie na Cari harĩa matuka-inĩ ma Mũkoma harĩa akorire Kamaanja na Kabaca makĩnyua thota. Maya nĩ mamwe marĩa aataraga andũ namo tondũ gũthiĩ nĩ kuona na kagũrũ ke ime na ke mũhu tũtihanaine. Augaga nĩ ũrĩa monete magĩetha indo….
Rũcinĩ manyuaga ũcũrũ wa igata na rĩngĩ makanyuanĩria na ngwacĩ cia mũrara. Thaa thita marĩaga ngima na kĩgwa, hwaĩ-inĩ makarĩa gĩtheri na njenga na rĩngĩ gĩgekĩrwo marenge. Kaingĩ mboco nĩgũtarwo ciataragwo tondũ itiarĩ nyoneki. Ngundi ĩmwe ya mboco cia mwitemania kana igĩrĩ cia wairimũ, nĩyaiganĩte kũruga nyũngũ ng’ima. No rĩngĩ nĩgwakoragwo na noe, na igagĩkĩrwo ithenya rĩa mboco.
Thĩna ũrĩa warĩ mũnene nĩ wa kũmenya kũrĩanĩria ngima na kĩgwa. Rĩngĩ mũndũ atanamenyera ameranagĩria makoro na ngima kana rĩngĩ akameria makoro agatua ngima. Ĩndĩ tondũ mũtũũri mũno ndagaga, nĩmamenyerire o kahora na makahimbitaga kĩgwa ũũ atĩ makoro makiuma kanua nĩmakagia mwaki, nĩ ũrĩa makoragwo mahihĩtwo ngogoyo yothe ĩgathira, makahaana ta maya mekwanĩkĩtwo riũa-inĩ. Nayo ngima tondũ yakoragwo ĩhana ta tothi ya hĩhio kũũma, yekĩragwo kĩni kĩa ũrĩo, nakĩo kĩgwa kĩni kĩa ũmotho ũkahimbita ngogoyo yothe, ngima ĩgatweka ĩkaharurukania nayo. Wagĩa na kamweke geria wone kana hihi wee wahota kũrĩanĩria ngima na kĩgwa, umagare ũgethe indo.
Mathĩna nĩmonagwo na nĩ mamwe na arũme. Andĩkwo wĩra nĩ athirĩirwo nĩ mbeca mũico ũtarĩ mũkinyu. Athiĩ kabati agakora no cukari kũrĩ, gũtirĩ macani kana iria ona kana mũgate. Agakĩruga cai wa cũkari. Cukari noguo macani na noguo cukari no cai ũgagĩkorwo no kabiarũ. Wakĩhota kũria mũndũ ekũruga cai na cukari mũtheri atĩa. Ũguo nĩ ta kuuga atĩ wee nduonete maingĩ. Mũndũ ekĩraga cũkari gĩciko kĩmwe gathaburia-inĩ ga cai ũkahagĩra riiko. Waambĩrĩria kũgarũra rangi ta wa koko ũgekĩra maĩ gĩkombe kĩmwe ũkareka matherũke. Teng’ũra na wĩkĩre gĩkombe-inĩ, ndũgatinde ũgĩcunga tondũ hatirĩ kĩndũ ũngĩcunga. Ĩkĩra cukari ũcamie ũrĩa wendaga na ũcio nĩ cai mwega mũno wa turungi kana kabiarũ. Wĩnyuĩre nda nĩ kĩrimũ nĩkũhenio ĩhenagio. Ũcio nĩ ũtwaranaga wega na ngara ya manja, na umagare ũgethe indo.
Ũngĩkorwo ũtigĩtie kĩmwe kĩnyinyi na kĩigane kũgũra cai no ũnyue cai igĩrĩ na thogora wa cai ĩmwe. Waingĩra mũkawa, ikara haraihu na mwendia na wĩtie cai ta mũndũ wĩna haraka. Geria gũkunda maita merĩ makai manene biũ, na wĩmenyere mũno ndũkomboke kanua tondũ cai wa kiociki ũkoragwo ũhiũhĩte ta thathi wa mũnyuko. Wakunda, ĩta mwendia ũmwĩre atĩ cai ũcio wĩna iria rĩingĩ mũno na arehe gaturungi. Ũkũreherwo turungi gikombe kĩgima. Tukania na cai waku. Mwendia ũcio acoka na riiko ĩta ũngĩ ũmwĩre atĩ cai ũcio wĩna turungi mũingĩ na nĩ ũkwenda karia. Nake tondũ no egũkĩona ũrĩa ũrũrĩte turungi nĩ egũkũrehere iria na hau ũthondeke cai ikombe igĩrĩ na thogora wa gĩkombe kĩmwe. No ũkĩmenye ndũngĩka ũguo maita merĩ mũkawa ũmwe, no ngiya ũgĩthame mũkawa ũcio na wathiũrũrũka mĩkawa yothe ya kambĩ ĩyo ũgĩthame itũũra na wathiũrũrũka matũũra mothe umagare ũgethe indo.
Rĩngĩ wahota gũkorwo ũtigĩtie o cia ngima theri. Tiga thoni, thiĩ o mũkawa-inĩ na ũikare thĩ ta arũme arĩa angĩ, worio kĩrĩa ũkwenda wenderio, wĩtie ngima. Worio ‘Ũkwenda ngima nakĩ?’ Cokia, ‘Wee mĩrehe na thani.’ A’rehe mũrore na maitho mahana toci na ũmwĩre ‘Ta ndehera maĩ mararu na ngirathi na wĩke ũndũ wa haraka nĩndĩracoka wĩra’. Wĩtue ta mũndũ ũkoragwo na maũndũ make na taarĩ ũndũ ũmenyerete gwĩkaga kaingĩ. Itĩrĩria ngima yaku gacumbĩ na wambanĩrĩrie nayo na njara. We tutha ngima ũtekwĩhũgũra. Watiira maitho utũnganie na mũndũ ũkũrorete, tondũ hĩndĩ ĩyo wee nĩwe thenema mũkawainĩ ũcio, ũkahaana ta ũkũrarama ta cimba ĩtunyĩtwo nyama, nao acio makainamia maitho. Hĩndĩ ĩyo mwendia na aruti a wĩra makoragwo mariganĩirwo nĩ biacara na magũcũthĩrĩirie mone kana nĩ ũgũitwo nĩ ngima mũkabu. Kunda maĩ na ũikũrũkie ngima. Ũngĩaga kũhũna ĩtia marica na wongererwo gakima kanini na tũmaĩ tũngĩ. Angĩkorwo mbembe ya mũtungo na ngara itirĩyanagĩrio na gĩtowero-rĩ, na nĩtũrĩaga mboburũ ĩ kabu-rĩ, ngima ĩgwĩtĩa nĩkĩ, atĩ no nginya ĩrĩyanĩrio na gĩtowero? Kunda maĩ na wenda mangĩ wĩtie, na warĩha ndũkariganĩrwo nĩ kuoya gatuthu bĩki na ũthiĩ ũgĩthambagia magego na njĩra ta uuma kũrĩa nyama, umagare ũgethe indo.
Nĩtũcemanie rũciũ rũngĩ ngũkundie ndeto.


text:
NĨ MARUE NA MATIKAIMBĨRWO
Ta reke ngũũrie kĩũria tondũ gĩtiohanagĩrwo, ningĩ kũũria njĩra ti gũkĩga nawe ũnjokerie. Atĩrĩ-i andũ aitũ, mũgĩkũyũ oigire atĩ mũici na kĩhĩĩ akenaga kĩarua. Ningĩ ihĩĩ itinyuaga muma kana igatũmwo kĩama. O ũndũ ũmwe kĩhĩĩ gĩtitocagwo mbũri tondũ gĩtikĩrĩ ciakĩo no cia ithe. No thutha wa kuonana na kahiũ na gwĩtĩkĩrĩka, ihĩĩ nĩ itiganaga na maũndũ ma wana na ikambĩriria gũtuĩka andũ me kĩene, igetĩkĩrio gũthamara ona gũikia njuĩrĩ mĩndĩga, ũcio nĩguo warĩ mũtugo wa gĩkũyũ.
Nĩkĩo gĩkũyũ gĩothe nĩgĩkoragwo mwena wa ndũrĩrĩ iria iruaga hangĩgĩa mũng’eng’ano na ndũrĩrĩ iria itaruaga. Andũ aingĩ a gĩkũyũ nĩmathahagia rũrĩrĩ rwa njaruo nĩkwaga kũrua kwa arũme na makarua magego. Hatikĩrĩ ũndũ ũndũire wao nĩguo ugĩte. Rĩu-rĩ, tondũ andũ aya marorete mathibitarĩ na matĩĩri-inĩ kwa ũingĩ ũũ makĩruagarĩ, kwĩ hĩndĩ tũngĩgĩcoka kwaga kũiguana nao angĩkorwo mbara iitũ nao kĩhumo nĩ kwaga kũrua? Mũgĩkũyũ akiuga, ĩkũrũndwo ndĩregaga ruoro, makĩrĩ gwĩtĩkĩra kahiu, marara-nja gũtirĩ. Kanini na kanene, kaihũ na gaicũkũrũ marĩ gũtemwo, maimbĩrwo kana matimbĩrwo, igũtuuma nĩ irue. Riũ-rĩ mbara iitũ naorĩ nĩyathira?
Githĩ rĩu to tũgĩcarie thayũ, uĩguano, ũrũmwe, na ũthii wa na mbere wa bũrũri! Nĩkĩĩ kĩngĩ tũngĩkĩurania? Tondũ tũtikĩrĩa thamaki nao marĩe gĩtheri-rĩ githĩ harĩa haratũraihanĩrĩirie hatĩagĩthira. Nĩtũkĩmeere matemwo biu tondũ rĩu ndawa ya mbere ya mũrimũ ũyũ nĩ arũme gũgĩthondekwo na thutha kwĩmenyerera. No mũmenya atĩ ona agĩkũyũ maruĩte ũgũo maruĩte, maragwa ota mĩramba o mũthenya kũmanagia na mũrimũ ũyũ wa mũkingo, ndũgakĩhoke atĩ onao marua nĩmahona.
Nĩmerwo ĩyo no njĩra ĩmwe nyinyi ya kwĩgitĩra. Njĩra ĩrĩa nene nĩ kwaga kũrĩithia ciugũinĩ ciene. Rĩithia o gwaku na mũrataguo nake arĩithie o gwaku. Tigai gũtũkania rũru tondũ cia mara ciaciarithanio na kĩbĩru-rĩ ciaciara wa mũtũũ? Nĩtũkĩnyitane, tũtungate bũrũri na tuuge kũroagĩra. Nĩtũriganĩrwo nĩ ciahĩtũkire, tũrore na mbere tuge atĩ mũnyaka wĩ mbere ya kahinga. Nĩtukĩĩhotore ũhoro wa ma na kĩhoto na tuuge kũroagĩra. Nĩ magĩthiĩ marue na matikaimbĩrwo. Ngai njega. Thai. Thathaiya Ngai thai


text:
Rĩu hihi nĩharĩ mũndũ ũthethũkĩte atĩ ndiĩrĩgĩte kwandĩka. Akorwo ũrĩ ũmwe wa acio njĩĩra na nĩngũka ndeng’erete.Kirĩrĩria ũtarĩ mũhe nĩ mũigĩre nĩnjũkĩte.
GĨKŨYŨ KĨA MŨGĨKŨYŨ
Gĩkũyũ Kĩa Mũgĩkũyũ nĩ rũrenda rwa gũkũria rũthiomi rwa gĩkũyũ na njĩra ya ng'ano, marebeta, nyĩmbo ona mataaro na rũthiomi rwitũ. Andũ arĩa mataaragia rũthiomi rwa gĩgĩkũyũ matingĩhota kũrũkũria ona kana kũrũtũũria. Tũtingĩtũũria gĩkũyũ na njĩra ya kwandĩka na gĩthũngũ kana gĩthweri ona kana gĩcaina. No tũkũririe na njĩra ya kwandĩka na gĩkũyũ kĩo kĩene. Ũyũ nĩ mũgambo mũnyinyi werũ-inĩ ũcio. Una iru twaranirie.


text:
Kemu
Kemu
Mathomo na ũtuĩria wa thayathi ũria atomu ciohanaga gũthondeka inyamũ na minyamũ.
Mĩthaiga kuohana (Chemical bonding)
Kwĩ mithemba ĩrĩ ya ciohi (bonds) cia kunyitithania atomu: ionic na Convalent.
Ciohi cia Ionic
ĩthondekagwo nĩ atomu yaneana erektroni ĩmwe kana makĩria kwĩ atomu ĩria ĩngĩ. Atomu ĩgĩneana erektroni nĩgiaga na caji ya pocitivu na igetwo ioni.
Atomu ĩria nyanegerwo erektroni ĩkagia na caji ya negativu na ĩtagwo ioni. Atomu ciĩna na caji pocitivu kana negativu nĩ igucanagia.
Ngerekano nĩ cumbĩ wa kũruga ũria ũkoragwo ũthondeketwo nĩ kiohi ionic kia ioni ya chlorine ina caji ya negativu na sodium ina caji ya pocitivu ciohanitio ni kiohi(bond) ionic.
Ciohi cia Convalent
Ciohi ici cithondekagwo nĩ oo atomu kũruta erektroni na kũgwatanira na atomu iria ĩngĩ. Ngerekano ya kinyamũ, kĩna kiohi kia mũthemba ũyũ nĩ Oxigen .
Oxigen ikoragwo na atomu igirĩ ciohanitio nĩ kiohi kia erektroni igĩrĩ iria ikoragwo gatagati ka atomu ici.
kiugo kĩngĩ kia erektroni
elektroni no ĩtwo na ritwa rĩngĩ enia , ritwa rĩumanĩte na ruheni. rĩtwa enia nĩrĩkonaine na mũtũrĩre wa mũndũ wa kawaida. Maritwa ta enia no matethĩrĩrie guthondeka maritwa merũ ma teknoroji ma gĩkũyũ.
Enia nirĩkonaine na marĩtwa henũki(photon) , njeneni na henia.
Metha Njokereri
Metha njokeriri nĩ metha ĩna mũtatara wa kũbanga inyamũ ciothe kũrĩ. Nĩ ĩhũthagia ũthomi wa Kemu. Metha ĩno ĩkoragwo na Bamili, ikundi na Njokereri ya iyamũ. Mitũgo ya inyamũ mubagĩrĩreini ũyũ nĩ ĩnyihaga mũno.
Honge nene cia Kemu ni: Organic chemistry Inorganic chemistry na Physical Chemistry


text:
WĨ KANYONI MŨTHEMBA ŨRĨKŨ?
Ta njĩra atĩrĩrĩ mũrata wakwa, nĩtwagĩrĩirwo nĩ gũconoka kana kuona ta tũrahĩtia tũkĩaria rũthiomi rwitũ? Nĩnjiguĩte ona ngona andũ monaga ta marahĩtia ona angĩ magaconoka makĩaria rũthiomi rwa gĩkũyũ. Andũ angĩ mwarika gũtereta na gĩkũyũ maikaraga o magĩcokagia na gĩthũngũ, kana gĩthweri, na kwenda kuonania atĩ matirakenio nĩ mĩario na rũthiomi rwa gĩkũyũ. Angĩ nao nĩmaconokaga kuga atĩ o nĩ agĩkũyũ.
Thiniĩ wa maũndũ na mĩario ĩrĩa ĩratũmĩka bũrũri-inĩ ũmũthĩ ĩroiga atĩ ‘nĩndĩretĩa gũtũĩka mũkenya’. Gũtirĩ mũkenya ũtarĩ na mĩri ya kabira yake. Nĩgetha wĩtĩe gũtuĩka mũkenya, no nginya wĩtĩe gũtuĩka wa kabira yaku. Tũtingĩhota gwĩtĩĩra bũrũri witũ angĩkorwo tũtingĩtĩĩa na kĩhumo giitũ. Njũgũma njega yumaga ikũũrĩro. Ũũ ti kuuga atĩ no nginya tũhatĩrĩrie arĩa matarĩ agĩkũyũ, nao to nginya matũhatĩrĩrie, no onao mena kĩhoto gĩa gwĩtĩĩra ũkabira wao. Na ũyũ ndũrĩ handũ wagĩrĩirwo nĩ kũhotomia ũtũgĩru wa bũrũri wĩ wothe.
Rĩrĩa andũ a makabira mothe mangĩũkĩria maũndũ mao, nĩguo bũrũri ũgĩaga na ũrugarĩ wa gwĩcũrania na kũrĩa ũrorete na gũtarania maũndũ marĩa mangĩũkũria. Nĩkũrĩ na maũndũ marĩa makoniĩ matũũra na rũrĩrĩ na mangĩ makoniĩ bũrũri wĩ wothe. Gũũkĩria maũndũ ma matũũra kana ng’ongo ti kuga atĩ ũcio nĩ ũkabira. Ndũngĩthiĩ kũhanda kahuwa ukabi kana kũrĩithia thamaki ikamba. Rĩera rĩa bũrũri rĩtihanaine na gũtũgĩria maũndũ ma rũgongo rũna ti kũgiria rũria rũngĩ rũkũre.
Maũndũ ma bũrũri wĩ wothe ta thayũ wa bũrũri, wĩtia wa igoti, ũgitĩri wa mũingĩ, wendia wa indo mabũruri ma thĩ ingĩ, gĩthomo, mathibitarĩ na ũgitĩri wa mĩrimũ, matiagĩrĩirwo nĩ kũrutwo na njĩra ya kũhũthĩra ũkabira. Ĩndĩ kwĩ hĩndĩ mangĩkwo na kuonwo ta arĩ ũkabira wahũthĩka kũringana na mũgaĩre wa gĩcunjĩ gĩa kĩgĩna kĩrĩa kiuma ho. Bata ũrĩa mũnene nĩ atĩ mũhũthĩrĩre wa mbeca cia mũingĩ ũkorwo ũgĩteithĩrĩria maũndũ ma mũingĩ na ũnine thĩna ũrĩa mũnene wa mũingĩ. Gũtirĩ na kĩhoto indo cia mũingĩ inine thĩna wa mũndũ ũmwe ng’a. Indo cia mũingĩ ciagĩrĩirwo nĩ kũnina thĩna wa mũingĩ, wĩ wa barabara, maĩ, thibitarĩ, gĩthomo, ũrĩmi, ũgitĩri, na gũkũria iganda cia gũthondeka indo cia kwendio, na mangi ta macio.
Nĩkĩo hena bata rĩrĩa mũndũ ekwaria ũhoro wa rũrĩrĩ rwake agĩage na mwĩtĩyo tondũ rũrĩrĩ rũtarĩ ho, bũrũri ndũrĩ ho. Niĩ ngiuge atĩa? No njugire atĩrĩ, ndĩ mũgĩkũyũ na ndingĩaga gwĩtĩĩra ũguo na ningĩ ndĩ mũkenya na ndingĩaga gwĩtĩĩra ũguo. Ũrĩa ũngĩconoka kana one ta ndĩrahĩtia-rĩ, ekũigua ũguo.
Wee-rĩ, wĩ kanyoni mũthemba ũ? Wĩtagwo atĩa ngwĩte?


text:
Wee No Wende Kũmenya Ma?
Nĩ ma ĩkoniĩ kĩĩ? Ĩkoniĩ imwe cia ciũria iria cia bata mũno andũ marĩ moria. Hihi no ũkorũo nĩ ũrĩ weciria ũhoro wa ciũria ta ici:
- Ngai hihi nĩ atũrũmbũyagia kũna?
- Hihi mbaara na mĩnyamaro nĩ igaathira o rĩ?
- Gũtuĩkaga atĩa harĩ ithuĩ rĩrĩa twakua?
- Kwĩ na kĩĩrĩgĩrĩro o gĩothe harĩ arĩa makuĩte?
- Ingĩhoya atĩa nĩguo Ngai anjigue?
- Ingĩona gĩkeno kĩa ma atĩa ũtũũro-inĩ?
Wee ũngĩruta kũ macokio ma ciũria icio? Ũngĩũria andũ mwanya mwanya-rĩ, ũkũheo macokio matiganĩte. O na ũngĩũria andũ arĩa mathiaga kanitha kana ahunjia-rĩ, ũkũheo o macokio matahaanaine. Mamwe ma macokio macio mahota kuoneka ta marĩ magĩrĩru hĩndĩ ĩyo, no maikaranga makorũo matirahũthĩka.
No rĩrĩ, nĩ kũrĩ ibuku rĩmwe rĩkoragũo na macokio ma kwĩhokeka. Nĩ ibuku rĩaragia ma. Jesu Kristo oigire ũũ ihoya-inĩ rĩake kwĩ Ngai: “Ũhoro waku nĩguo ũhoro-ũrĩa-wa-ma.” (Johana 17:17) Ũmũthĩ nĩ tũĩ Ũhoro ũcio nĩguo Bibilia. Waguũria haha mbere nĩ ũkuona macokio makuhĩ ma Bibilia ma ma na mahũthũ ma ciũria icio.
Ngai Hihi Nĩ Atũrũmbũyagia Kũna?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Tũratũũra thĩinĩ wa thĩ ĩiyũirũo nĩ wĩki-naĩ na waagi wa kĩhooto. Ndini nyingĩ irutanaga atĩ mĩnyamaro ĩrĩa tuonaga ĩkoragũo ĩrĩ wendi wa Ngai.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Ngai tiwe ũrehaga maũndũ marĩa mooru. Ayubu 34:12 yugaga ũũ: “Mũrungu ndarĩ hingo angĩĩka waganu, we Mwene-Hinya ndangĩhong'ora cira.” Ngai arĩ na itanya rĩega mũno rĩa wendo harĩ andũ. Nĩkĩo Jesu aatũrutire tũhoyage ũũ: “Ithe witũ wĩ Igũrũ,…Ũthamaki waku ũũke. O ũrĩa wendete Wee, nĩwĩkagwo gũkũ thĩ, o ta ũrĩa wĩkagwo kũu Igũrũ.” (Mathayo 6:9, 10) Ngai nĩ atũrũmbũyagia mũno o ũndũ ekĩte maũndũ maingĩ mũno nĩgetha ahingie itanya rĩake.—Johana 3:16.
Rora o na Kĩambĩrĩria 1:26-28; Jakubu 1:13; na 1 Petero 5:6, 7.
Hihi Mbaara na Mĩnyamaro Nĩ Igaathira o Rĩ?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Mbaara irathiĩ o na mbere kũraga andũ aingĩ mũno. Ithuothe twanahutio nĩ mĩnyamaro ya gũkũ thĩ.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Ngai nĩ arathĩte hĩndĩ akaarehe thayũ thĩ yothe. Rungu rwa Ũthamaki wake, kana thirikari ya igũrũ-rĩ, andũ matigacoka kwĩruta kana “kwĩĩgithia mbaara rĩngĩ o na rĩ.” Ithenya rĩa ũguo-rĩ, ‘magatura hiũ ciao cia njora ituĩke hiũ cia mĩraũ.’ (Isaia 2:4) Ngai nĩ akaanina biũ waagi wothe wa kĩhooto na mĩnyamaro. Bibilia ĩranĩire ũũ: “[Ngai] nĩekũmagiria maithori mothe mathire maitho mao; nakĩo gĩkuũ gĩtirĩ hingo gĩgacoka kũgĩa, o na gũtirĩ hingo gũgacoka kũgĩa na kĩeha, kana kĩrĩro, kana ruo; maũndũ marĩa ma mbere [o hamwe na waagi wa kĩhooto na mĩnyamaro ĩrĩa ĩ kuo rĩu] nĩ mathengu magathira.”—Kũguũrĩrio 21:3, 4.
Rora o na Thaburi 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Gũtuĩkaga Atĩa Harĩ Ithuĩ Rĩrĩa Twakua?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Ndini nyingĩ irutanaga atĩ nĩ harĩ kĩndũ gĩkoragũo thĩinĩ wa mũndũ gĩthiaga na mbere gũtũũra o na aakua. Amwe moigaga atĩ arĩa makuĩte no matũgere ngero kana atĩ Ngai atuagĩra andũ arĩa oru gũikio mwaki-inĩ matũũre maheraga.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Mũndũ aakua nĩ athira. Kohelethu 9:5 yugaga atĩ “arĩa makuĩte-rĩ, matirĩ ũndũ moĩ.” Tondũ arĩa makuĩte gũtirĩ ũndũ mangĩmenya, kana kũigua, kana kuona, kana gwĩciria-rĩ, matingĩteithia arĩa me muoyo kana mameke ũũru.—Thaburi 146:3, 4.
Rora o na Kĩambĩrĩria 3:19 na Kohelethu 9:6, 10.
Kwĩ na Kĩĩrĩgĩrĩro o Gĩothe Harĩ Arĩa Makuĩte?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Nĩ twendaga gũtũũra muoyo, na nĩtwendaga gũkenera ũtũũro hamwe na arĩa twendete. Nĩ ũndũ wa ndũire atĩ nĩtwĩriragĩria gũkoona rĩngĩ endwa aitũ arĩa makuĩte.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Andũ aingĩ arĩa makuĩte nĩmakariũkio. Jesu eeranĩire atĩ “arĩa othe me thĩinĩ wa mbĩrĩra [nĩ] makaigua mũgambo wake…na moime kuo.” (Johana 5:28, 29) Kũringana na itanya rĩa Ngai rĩa mbere-rĩ, arĩa makariũkio gũkũ thĩ nĩ makaagĩa na mweke wa gũtũũra thĩinĩ wa Paradiso. (Isaia 65:21-25) Hĩndĩ ĩyo andũ arĩa aathĩki magaakenera ũgima mũkinyanĩru wa mwĩrĩ na muoyo wa tene na tene. Bibilia yugaga ũũ: “Arĩa athingu nĩo makagaya thĩ, na gũtũũra mamĩtũũre o nginya tene.”—Thaburi 37:29.
Rora o na Ayubu 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Atũmwo 24:15.
Ingĩhoya Atĩa Nĩguo Ngai Anjigue?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Andũ a ndini hakuhĩ ciothe nĩmahoyaga. No, aingĩ monaga mahoya mao ta matacokagio.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Jesu oigire atĩ tũtigacokagĩre ciugo o iria iria rĩrĩa tũkũhoya. Oigire ũũ: “Mũkĩhoya-rĩ, tigai kũhũhũtaga,” kana kũraihia ũhoro. (Mathayo 6:7) Okorũo nĩ tũkwenda Ngai aigue mahoya maitũ-rĩ, no nginya tũhoe na njĩra ĩrĩa etĩkĩrĩte. Nĩgetha twĩke ũguo-rĩ, tũbataire kwĩruta wendi wa Ngai nĩ ũrĩkũ na tũhoe kũringana naguo. 1 Johana 5:14 yugaga ũũ: “Twahoya ũndũ waganĩrĩire na kwenda gwake [Ngai], nĩatũiguaga.”
Rora o na Thaburi 65:2; Johana 14:6, 14; na 1 Johana 3:22.
Ingĩona Gĩkeno kĩa Ma Atĩa Ũtũũro-inĩ?
GĨTŨMI GĨA KĨŨRIA KĨU: Andũ aingĩ metĩkĩtie atĩ mbeca, ngumo, kana ũthaka no imarehere gĩkeno. Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, methaga indo ta icio na hinya mũno, no mationaga gĩkeno.
ŨRĨA BIBILIA ĨRUTANAGA: Jesu nĩ oonanirie hitho ya kuona gĩkeno rĩrĩa oigire ũũ: “Gũkena-rĩ, nĩ andũ arĩa maiguaga Ũhoro wa Ngai, makaũrũmagia.” (Luka 11:28) Gĩkeno kĩa ma no kĩonekire tu korũo tuoya ikinya rĩa kũhingia bata witũ ũrĩa mũnene biũ, ũrĩa guo arĩ nyota itũ ya kũmenya ma ĩkoniĩ Ngai na itanya rĩake harĩ ithuĩ. Ma ĩyo yonekaga thĩinĩ wa Bibilia. Kũmenya ma ĩyo no gũtũteithie gũkũũrana maũndũ marĩa ma bata na marĩa matarĩ ma bata. Gwĩtĩkĩria ma ya Bibilia ĩtongorie matua maitũ na ciĩko ciitũ nĩgũtũmaga tũgĩe na ũtũũro wĩ na uumithio makĩria.
Rora o na Thimo 3:5, 6, 13-18; na 1 Timotheo 6:9, 10.
Twarora o na njĩra nguhĩ tu macokio ma Bibilia ma ciũria ithathatũ. No wende kũmenya makĩria ma ũguo? Angĩkorũo ũrĩ ũmwe wa ‘arĩa maiguaga Ũhoro wa Ngai, na makaũrũmia-rĩ,’ hatirĩ nganja no wende. No wĩyũrie ciũria ingĩ ta ici: ‘Okorũo Ngai nĩatũrũmbũyagia-rĩ, etĩkĩrĩtie waganu na mĩnyamaro mĩingĩ ũguo ithiĩ na mbere mĩaka ĩyo yothe nĩkĩ? Ingĩka atĩa nĩguo ũtũũro wa famĩlĩ yakwa wagĩre?’ Bibilia nĩ ĩcokagia wega biũ ciũria icio na ingĩ nyingĩ na njĩra ĩgũtũma ũiganĩre.
No rĩrĩ, andũ aingĩ ũmũthĩ matithomaga Bibilia. Mamĩonaga ta arĩ ibuku inene mũno na iritũ gũtaũkĩrũo nĩrĩo. No wende ũteithio wa kuona macokio thĩinĩ wa Bibilia? He maũndũ merĩ Aira a Jehova mangĩgũteithia namo.
Wa mbere, nĩ ibuku rĩĩtagwo Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?, rĩrĩa rĩhaarĩirio gũteithĩrĩria andũ arĩa matarĩ na mahinda maiganu, mathuthurie macokio ma Bibilia ma ciũria cia bata. Ũteithio wa kerĩ nĩ mũtaratara wa kwĩruta Bibilia na andũ mĩciĩ-inĩ kwao hatarĩ marĩhi. Ũmwe wa Aira a Jehova ũikaraga hakuhĩ nawe no agũceerere gwaku mũciĩ, kana handũ hangĩ hega nawe, na ahũthĩre kahinda kanini tu o kiumia kwĩruta Bibilia nawe hatarĩ marĩhi. Andũ milioni nyingĩ thĩ yothe nĩ magunĩkĩte nĩ mũtaratara ũcio. Aingĩ ao macokaga kuuga ũũ makenete: “Ĩno nĩyo ma!”
Gũtirĩ ũndũ mwega gũkĩra ũcio. Ma ya Bibilia ĩtũkũũraga kuuma gwĩtigĩra maũndũ matarĩ kuo, kũhĩngĩcanĩrwo nĩ maũndũ, na guoya. Ĩtũheaga mwĩhoko, gĩkeno, na gĩtũmi gĩa gũtũũra. Jesu oigire ũũ: “Nĩmũkamenya ũhoro-ũrĩa-wa-ma, naguo ũhoro-wa-ma ũmũkũũre ũkombo-inĩ.”—Johana 8:32.
Wĩrute Makĩria
Wagĩrĩirũo Kwĩruta Bibilia Nĩkĩ?
Bibilia nĩ ĩteithĩtie andũ milioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ yothe kuona macokio ma ciũria nditũ ũtũũro-inĩ. Wee no wende gũkorũo ũrĩ ũmwe wao?
Gũthiaga Atĩa Rĩrĩa Mũndũ Akua?
Hihi arĩa makuĩte nĩ mamenyaga maũndũ marĩa marekĩka?
Njagĩrĩirũo Kũhoya Nĩkĩ? Hihi Ngai nĩ Ekũnjigua?
Nĩguo Ngai akũigue nĩ harĩ maũndũ wagĩrĩirũo nĩ gwĩka.


text:
NĬTŨKŨRIEI RŨTHIOMI RWITŨ
Mũrata wakwa mũthomi mũgĩ,
Hihi no ũmenye kĩhumo gĩa ciugo nyingĩ tũtũmagĩra rũthiomi-inĩ rwitũ rwa gĩkũyũ? Mahinda maingĩ tũkĩaria tũtihũthĩire gũtarania na kũũrania ciugo imwe ciokire atĩa na igĩtuika cia gwĩtĩkĩrĩka taarĩ cia gĩkũyũ. Uyũ nĩ ũndũ wa gũtũma twĩtĩkie atĩ rũthiomi nĩ rũkũraga na kwĩyongerera ciugo na mũtaũrĩre wacio. Hihi wee no ũmenye kĩhumo gĩa ciugo ici tũhũthagĩra o mũthenya tũkĩaria?
Igooti njanji njeera wakiri baĩni
Kahũa cai turungi kabiaru thubu thamaki
Cati burana tai thaa iratu thogithi kabuti
Thani gikombe giciko thuburia muiko
Ngaari mutokaa ndereba betũrũ taĩri kaburaita kĩrori
Mũbutĩti bendera
Bengi mbeca thendi mũcara
Thengiũ
Thigũkũũ
Mabati maturubarĩ koroga mĩcumarĩ thoo nyondo
Cabaci tothi mugate gĩtowero
Kĩbandĩ kĩraũni tigiti rĩthiti ibuku
Nairobi Naivasha Nakuru Nanyuki Karau Njororoko
Longonot Limuru Aburandi Kijabi Subukia Gilgil
Rũthiomi rũngĩaga gũura no ruthire. Ota ũrĩa mbeũ ĩngĩaga kũmenyererwo yahandwo ĩngĩũra kan ĩbuthe noguo rũthiomi rutariĩ. Umũthĩ rũthiomi rũgeni rwa chen’gi nĩruo andũ ethĩ maaragia. Twaga kwimenyerera tũkĩĩhũgũra tũgũkora rũthiomi rwitũ rwathirire. Hihi wee wi mũtũũria kana wĩ mũnini wa rũthiomi rwitũ?
Ta wĩcirie ciugo ingĩ tũhũthagĩra itarĩ cia kĩhumo kĩa rũthiomi ruitũ no rĩu nĩciatuĩkire cia gĩgĩkũyũ. Nĩtũcokanĩrie, tũkũrie na tũtũrie rũthiomi rwitu.


text:
ACIARI TIGAI GŨTE RŨRU
Ta kĩnjĩrrei atĩrĩrĩ andũ aitũ na inyuĩ ataũri a mohoro mũtaũre
Tondũ kuma rũgũrũ kinyagia itherero no mbu-rĩ
Nũ ũgwĩtĩka ũngĩ, nũ ũgũteithũra ũngĩ?
Ta rora wone ciana irĩ kuoya icinga
Ciamundia macukuru ta kĩara kĩa mahuti
Kaĩ arĩ rũruka rwa nduĩra rũrũ mbũra matũ ici
Kaĩ iganjo rĩmĩyagwo, kaĩ kumagwo gũtacokagwo!
Njũgũma njega yumaga o ikũrĩro
Ĩno mwaikĩria mwarimũ aicũhie ĩtarĩ nyitĩro-rĩ
Mwacoka mwehuta mũinagĩre ihũgo ta mũka ũrĩ kĩronda-rĩ
Nĩ amĩrorie nakũ kaĩ koiga gatune atarĩ mwamũkanĩro.
Mũciari rũnga mwana arĩ o mũnyinyi, muonererie njĩra
Na ndakaoima yo ona akũra
Tiga gũcaĩra mwana waku ũkĩmũrũnga
Wahota gũgacaya wĩ mũcerere ũkiugaga korwo nĩndoĩ
Aciari tigai kũiga rũthanju thĩ
Ngingo ndĩrĩ yakĩra mũtwe atĩ nĩguo mwana agwathe
Watho wa mũciari nĩguo wa muico harĩ mwana
Mwarekereria rũtũrĩko na rũng’athio
Mũkiugaga atĩ nĩ maendereo mũgũcinanĩrio na manyũmba macio.
Rekei tũhĩte itanoima tũcokie rigĩ itanoimagara
Tũrĩe ndundu tũcokanĩrie tũmenye harĩa runĩire
Aciari ndamũthaitha, tigai gũte rũru
Oyai wĩra wanyu mũrũnge mũtĩ ũrĩ o mũigũ
Rĩu wĩ mũnyinyi-ri nĩ ũtiirwo na wohwo na ndigi
Ũmũthĩ maracina macukuru rũciu magacina gwaku
Ũkooria ũ na nĩwaregire kũnjigwa
Ndakwĩra atĩrĩ mũrata wakwa
Njigua ĩrĩ matũ na ndindĩkwo ĩrĩ magũrũ
Wĩthare gũtanatuka ũtanamũrĩkĩrwo na ithanjĩ rĩa gwaku
Ya matharara ĩgwatagia ya nyeki na mũcarĩ ũrutagwo ndũgũinĩ
Nĩ ũũĩ mwana wakũ, maceeraga naũ hihi?
Mũcera na mũkũndũ akũndũkaga take
Arĩria mwana waku, mũgĩ nĩ mũtaare.
Ĩra mũrũguo arũmie kĩrĩra ataũke atigane na ũmaramari
Ũmithio na nyongeri irigagia na arĩa marĩ tha.


text:
MOIMĨRĨRO MA MŨBIRA WA MAGŨRŨ
Mũthomi mũgĩ mũrata wakwa,
Rĩu thima ndiũĩ kana wee nĩ ũrakĩroragĩra mũbira wa magũrũ kuma bũrũri wa Mandela, reke ngwĩre marĩa maronekire mabũrũri mamwe:
Kũrĩa bũrũri wa Japan thutha wa mũnyiti ngoru kũgũthĩrwo mũbira na ũrahĩtũka na ũraingĩra kũrerĩkana atĩ nĩ aragarũrire rĩtwa rĩake na rĩu aretwo Shita Shika Iko Moto.
Nake mũnyiti ngoru wa bũrũri wa Korea, thutha wa kũhũrwo mbaũ kenda nake aragarũrire rĩtwa rĩake aretwo Ki-Chu-Ngi.
Nake mũhũri mũbira ngũthi wa bũrũri wa Baranja wĩtagwo Thierry Henry, thutha wa timu yake kuonio nganga mbute, rĩu ndĩraiguire areta andũ othe thiari, na arathiĩ kwĩhitha Amerika arore kana ahitha thoni.
No timu ya Amerika nĩ ĩrenda mawatho ma mũbira macenjio nĩgetha manyitage mũbira na moko magatengera naguo ta ũrĩa mamenyerete gwĩka makĩhura wa kwao. Ũhoro ũcio nĩ mũnyite mbaru nĩ mũthaki wa kuma bũrũri wa Uruguay.
Naguo bũrũri wa Ghana ũrenda benorotĩ ihũragĩrwo kuma kĩharo gatagatĩ na mũnyiti wa ngoru agakorwo aherete haraya.
Mabũrũri maingĩ maroimire gĩcindano-inĩ kĩu magĩciragia kũharĩria timu ciao gĩcindano kĩu kĩngĩ bũrũri-inĩ wa Brazil. No ithuĩ , bũrũri wa Kenya, nĩtũĩ hatirĩ na bata wa gũteng’era, mĩeri ĩtatũ kana ĩĩrĩ nĩ mĩiganu ya gũthondeka timu na gũthiĩ gũcinda.
Nĩndakũgeithia.


text:
Ũhoro Mwega Kuuma Kũrĩ Ngai
Ũrĩa Ũngĩgunĩka nĩ Broshua Ĩno
Broshua ĩno nĩ ĩgũgũteithia ũkenere kwĩruta ĩmwe kwa ĩmwe kuuma Kiugo-inĩ kĩa Ngai, Bibilia. Thoma wone ũrĩa ũngĩhũthĩra Bibilia yaku gũthoma Maandĩko.
Ũhoro Ũrĩa Mwega nĩ Ũrĩkũ?
Thoma wone ũhoro kuuma kũrĩ Ngai nĩ ũrĩkũ. Nĩkĩ nĩ wa mĩtũkĩ ũmũthĩ, na twagĩrĩirũo nĩ gwĩka atĩa.
Ngai Nũũ?
Hihi Ngai nĩ arĩ rĩĩtwa na nĩ atũrũmbũyagia?
Hihi Kũna Ũhoro Ũrĩa Mwega Uumĩte Kũrĩ Ngai?
Tũngĩmenya atĩa atĩ Bibilia nĩ ya ma?
Jesu Kristo Nũũ?
Wĩrute kĩrĩa gĩatũmire Jesu akue, ũkũũri nĩ kĩĩ, na ũrĩa Jesu areka mahinda-inĩ maya.
Muoroto wa Ngai Harĩ Thĩ nĩ Ũrĩkũ?
Bibilia nĩ ĩtaarĩirie kĩrĩa gĩatũmire Ngai ombe thĩ, rĩrĩa mĩnyamaro ĩgaathira, na ũrĩa ũtũũro ũgaakorũo thĩinĩ wa thĩ njerũ.
Kũrĩ na Kĩĩrĩgĩrĩro Kĩrĩkũ Harĩ Arĩa Makuĩte?
Gũthiaga atĩa harĩ mũndũ rĩrĩa akua? Hihi nĩ tũkona endwa aitũ arĩa makuĩte?
Ũthamaki wa Ngai nĩ Kĩĩ?
Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ, na nĩ maũndũ marĩkũ ũkaahingia?
Ngai Etĩkĩrĩtie Maũndũ Moru na Mĩnyamaro Nĩkĩ?
Maũndũ moru maambĩrĩirie atĩa, na Ngai etĩkĩrĩtie mĩnyamaro nĩkĩ nginya ũmũthĩ? Hihi mĩnyamaro nĩ ĩgaathira?
Famĩlĩ Yaku Ĩngĩgĩa na Gĩkeno Atĩa?
Jehova, Ngai ũrĩa mũkeni, endaga famĩlĩ igĩe na gĩkeno. Thoma wone ũtaaro ũrĩa Bibilia ĩheaga athuri, atumia, aciari, na ciana.
Ũngĩkũũrana Ũthathaiya wa ma Atĩa?
Hihi ndini ya ma no ĩmwe? Wĩcirie ũhoro wa marũũri maya matano marĩa mangĩgũteithia gũkũũrana ũthathaiya wa ma.
Mawatho ma Bibilia Matũgunaga Atĩa?
Jesu nĩ aatarĩirie kĩrĩa gĩtũmaga tũbatare ũtongoria na akĩrutana ũhoro wĩgiĩ mawatho merĩ ma Bibilia marĩa oigire atĩ nĩ ma bata mũno.
Ũngĩkuhĩrĩria Ngai Atĩa?
Wĩrute ũmenye kana Ngai nĩ athikagĩrĩria mahoya mothe, ũrĩa twagĩrĩirũo nĩ kũhoya, na maũndũ mangĩ marĩa tũngĩka nĩguo tũkuhĩrĩrie Ngai.
Ndini Igeekwo Atĩa?
Hihi nĩ gũgaakinya hĩndĩ andũ othe thĩinĩ wa thĩ magaacokanĩrĩrio mathathaiyagie Ngai ũmwe?
Ngai Akoragwo na Ithondeka Nĩkĩ?
Bibilia nĩ ĩtaarĩirie nĩkĩ Akristiano a ma magĩrĩirũo gũkorũo marĩ ithondeka, na ũrĩa mangĩka ũguo.
Wagĩrĩirũo Gũthiĩ na Mbere Nĩkĩ?
Ũmenyo wa Ngai ũrĩa ũgĩte naguo ũngĩguna arĩa angĩ atĩa? Nĩ ũkuruhanu ũrĩkũ ũngĩkenera hamwe na Ngai?


text:
KAMAANJA KURACIA 1
Mũrata wakwa Mũthomi Mũũgĩ,
Mwangi magĩteretanga ka-hwaĩ-inĩ mena Kamaanja nĩ amũririkanirie atĩ no atũire na thirĩ wa kũmũhe ndeto cia rũracio rwake. Kamaanja nĩ eraga Mwangi atĩ we aracĩtie na akarĩkia ta mũgĩkũyũ. Mwangi nĩ agĩikaraga o akĩmũthethũraga tondũ wee ndagũranĩte, no nĩ eharagĩria ndeto ĩyo. Kamaanja agakĩmũmĩrĩria na kũmwĩra ndakamake tondũ gakĩyoha nĩko koĩ ũrĩa karĩina.
‘Reke ngwĩre atĩ niĩ ndatwarirwo rĩa kamũtĩ’, Kamaanja akĩrika kwĩra Mwangi, ‘ta thikĩrĩria ngwĩre ũrĩa tuonire twarika kuunĩrwo mĩtĩ.’
Gĩkunda wa Ngatia aarĩ wakinĩwe wa ithe wa Mugeeci. Niwe mũthuuri ũrĩa orotete arĩrie athoni na amoinĩre mĩtĩ tondũ gũtirĩ wĩyenjaga igoti. Aakĩrĩ kĩng’ara tondũ ndagĩĩte kũgĩa na tũindo. Kahuwa agethaga na agethĩĩra. Thothaitĩinĩ ya iria nĩwe watwaraga rĩrĩa rĩingĩ. Nĩaarĩ na nyũmba ciigana ũna akomborithagia Nyairobi, Marobo ona Thika. Kanithainĩ aarĩ na gaturwa kuo na nĩahoyagwo kĩrĩra kaingĩ maũndũinĩ ma mũingĩ. Magĩikaranitie na nding’ũri iria ingĩ cia itũũra mĩario yao na mĩtheko yaarĩ ya gwiting’ũria na mwĩtuĩrio. Mũndũ ũtamũũĩ wega, angĩamũthikĩrĩirie akĩaria angĩugire nĩ mũndũ wa kũgathima kanua. Indĩ we ndaarĩ na ũũru kĩrĩa aarĩ mũno nĩ ngimĩi na kũnaga maũndũ na makĩria gũtongoria magongona kũringana na mũtugo wa ndũire.
Nĩkĩo rĩrĩa atuire kuunĩra ithe wa Kamaanja mĩtĩ aambĩte kũmũtwara ngĩrĩrĩba taarĩ kũmũtotia atanatuthũra.
‘Rĩu Wamong’o tondu ũrĩ gũũka na tiniĩ ngwĩtĩte nĩwe werehe-rĩ, na ũrĩ kũũnjĩra atĩ ũthũrimĩte o ĩrĩa yakwa ĩtarĩ thongo, nyoko ya mbarĩ ya Ngatia, kĩreke naniĩ ngĩkwĩre ũũ, uuge nĩurĩ ũcokie. Na tondũ ũrĩ kuuga, reke ngĩgũcokerie.’ Maikarĩte nyumba thĩiniĩ marĩ gĩkundi kĩnene na arĩa angĩ maikarĩte nja. Kamaanja maikaranĩtie na Kabaca hakuhĩ na mũrango ta meharagĩria kũũra ndeto ingĩhiũha.
‘Nĩndakena tondũ mwanake ũyũ waku ndanoka na ngungo. Akũnyita guoko mũthenya barigici akũringia Gĩthaanjĩ kinya o haha. Anake aingĩ a matukũ maya nĩ aici na ũngĩmeta ũguo makũgera ngero. No ũngĩmooria kana ũcio me nake nyumba nĩaracĩirie, aingĩ moigaga nĩtũiguithanĩirie. Noguo nĩmakĩiguithanĩirie, no nyina na ithe meha ndundu-inĩ ĩyo? Wahota kũnyita mbũri yakwa rũũru-inĩ, ũthiĩ ũhingĩre gĩcegũ gwaku na ugage atĩ nĩkũhithia ndakũhithirie? Kaĩ ũcio atarĩ ũici. Nĩkĩo nĩndagĩcokia ngatho nĩ inyuĩ gũgĩũka na gũkĩigua bata wanyu.’ Ithe wa Kamaanja na andũ a ndundu yake makĩinamia mĩtwe gwĩtĩkania na ndeto ĩyo na angĩ magĩcokia na mĩhehũ ‘Iĩ noguo.’
Gĩkunda agĩthiĩ na mbere na mĩario yake, ‘Ithuĩ tũrĩ Agĩkũyũ na tũrĩ Akristiano. Gũkũũrwo kuuma mehia-inĩ, ta ũrĩa tũkũũrĩtwo, ti gũkũũrwo kuuma gũtiga gũtuĩka mũgĩkũyũ, no nĩ gũkũũrwo kuuma gutuĩka mũgĩkũyũ mwĩhia. Nĩnyendaga kuuga ũguo kaingĩ nĩgetha arĩa mahĩngĩcagwo nĩ ndeto mamenye atĩ wĩtia wa rũracio ndũrĩ handũ ũhĩngĩcanĩte na ũkristiano. Hakĩrĩ ũguo, ithuĩ mbarĩ ya Ngatia nĩtuunaga mĩtĩ na tũkaamũkĩra rũracio. Angĩgĩkorwo ũgũũkĩte ũkiugaga atĩ gũkũ nĩ gwa caimani wa kanitha gũtiĩtagio rũracio, nĩũgwĩkonota.’ Andu arĩa maarĩ kuo maigua mĩario ĩyo makĩhũmũka tondũ matiamenyete wega njĩra ĩrĩa ndeto icio ingĩagerire. Arĩa maikarĩte metegete matũ magĩthigĩria itĩ meterere maigue na kũrĩa Gĩkunda egũcorithia mũhari.
‘Nĩndaigua ũrĩa woiga, no ndinanyita ũrĩa ũrenda. Ta njĩra atĩrĩ, ũrenda atĩa?’
Mwangi wa Gĩtũra, tondũ nĩwe watongoretie ndundu ya ithe wa Kamaanja, agĩcokia ũhoro akĩmwĩra, ‘Nĩndakena nĩ kwamũkĩrwo, ona ũguo ũgũthathaũra ndeto ikoniĩ rũrĩrĩ na mĩthiĩre iitũ. Maũndũ marĩa mũthũngũ ataamenyaga na marĩa mataringaine na mĩtugo yake ametire ma gĩcenji na akĩmatua mehia. Nĩkĩo nĩngũnyitanĩra nawe atĩ nĩ harĩ bata gũtũũria mĩtugo iitũ ta Agĩkũyũ na kũrũngaria maũndũ marĩa matharirio nĩ ageni nĩ ũndũ wa kũrigwo kwao.
‘Rĩu hakĩrĩ ũguo, niĩ ndoka tondũ nĩthũrimĩte kamwatĩ ka rũũru rwaku ngĩenda goke gathathaũre rũũru rwakwa. Na tondũ ĩgĩtunywo mwana ĩikagĩrio mũngu na ũngĩhuria kori nyina ĩtigagwo o ĩkĩania-rĩ, ndĩkĩrĩ na mũngũ, na ndĩna mĩkengeria na mĩrĩyo ya gũkiria rwanio.’ Akĩhũgũrĩra Mũnga wa Kĩhanya, ũrĩa mathuurĩte atuĩke mũkuui wa mondo, akĩmwĩra, ‘Ta rehe mũngũ ũcio.’ Mũnga agĩcoka mũhuko akĩruta mbahaca akĩnengereria Mwangi. Mwangi akĩnengereria Gĩkunda akĩmĩamũkĩra, akĩmĩrora akĩuria Mwangi ‘Ũkwenda thomere haha kana ngathomere mbere?’
Mwangi agĩcokia, ‘Ndithũire mũnyoni ta mũnyanĩrĩri, thomera haha.’
Gĩkunda akĩnengereria Njuguna wa Njung’e, akĩmwĩra athome marua macio. Njũgũna akĩhingũra mbahaca ĩyo, akĩruta gĩkũnja kĩa mbia ciohetwo na kamũgucũki akĩrika gũtara ainamĩrĩire. Arĩkia gũtara akĩnengera Kamau wa Ngatia ũrĩa maikaranĩtie, nake agĩtara, makĩhehanĩrĩra ta maiguithania. Gĩkunda akĩmooria, ‘Marũa maroiga atĩa?’
Thoma rũciũ rũngĩ ngũhe ndeto…………………….


text:
Kamenya na ndigiri gĩcunjĩ gĩa kerĩ
Reke tũgĩthiĩ na mbere na ndeto ĩno ya ndigiri cia Warubaga na Kamenya
Rĩrĩa amĩikarĩra na akĩenda ĩkũũre amĩĩraga ‘Haleluya,’ tondũ we akĩrĩ wa gĩthomo. Enda ĩrũgame akamĩĩra ‘Amen,’ ĩkarũgama. Ndigiri ĩyo nĩ ya mũtĩĩte mũno onake Ithikieri nĩ akenagio nĩyo mũno tondũ nĩ onaga ĩtigairie hanini ĩhane ta ĩrĩa ya Joramu wa kĩrĩkanĩro-inĩ ĩrĩa yaririe. Magĩthĩ na njiĩra nĩ athiaga akĩmĩaragĩria na akona ta ĩraigua na ĩgacokia tondũ nĩyainagia mũtwe na ĩgaathimũra makĩria rĩrĩa mahĩtũkĩra handũ hena tũmahuti tũcanũkĩte kana njegeni, ndigiri ĩgatiha nake akoiga nĩwe ĩracokeria ũhoro kũringana na tũmĩario tũrĩa akoragwo amĩarĩirie. Noyo ndigiri nĩyoĩ hareruya na ameni.
Mũndũ wetagwo Kamenya wa kuma Kĩnarĩ nĩ athiĩte Warubaga arĩ o thũgũrĩ cia ici na iria. Na rĩrĩa aiguire ũhoro wa ndigiri cia Ithikieri akiuga ekinyie kuo. Ni atũmĩtwo nĩ andũ maigana ũna kuma Kĩnarĩ atĩ angĩigua mũndũ ũrendia ndigiri no ametĩre. We Kamenya nĩ arutaga wĩra wa ũmburũka kana o ũrĩa woneka, oigaga bata no teni o kũrĩa ĩrĩonekera. Kuo Kĩnarĩ gũtiarĩ ndigiri nyingĩ hĩndĩ ĩyo, kĩrĩa kwarĩ hĩndĩ iyo no bunda na ng’ũi. Kamenya nĩ agĩĩkinyirie kwa Ithikieri, na rĩrĩa onire atĩ nĩ mũkũrinũ wa kĩremba akĩmũgeithia arĩ o haraihu.
‘Wa gĩthomo! Ndũkĩrĩ mwega?’
‘Ndĩ mwega ngoro ona mwĩrĩ na makĩria thayũ.’
‘Hĩ! Nĩniĩ ndoiga ngũrokere tondũ mĩhang’o nĩ mĩingĩ wahota gũkorwo umagarĩte ingĩeterera gũkĩakĩe.’
‘Aca ũrĩ na mũnyaka nĩ wangorerera. No ithaa rĩu rĩngĩ nĩ ingĩakorwo nyumagarĩte.’ Akĩmũcokeria o amũrorete. Ageragia gwĩciria kana hihi no makorwo monanĩte handũ no mbica yake ndĩokaga kĩongo. Akĩĩmũũria, ‘Ĩi nĩtuonanĩte tondũ ũthiũ ũcio ndiraũmenya?’
‘Aca tũtingĩkorwo tuonanĩte ũtangĩkorwo wanatũũra Kĩnarĩ. Njĩtagwo Kamenya, Kireba Kamenya, na gwitũ nĩ Kĩnarĩ o haha ũrorete na Kamae harĩa mũtitu ũthirĩire.’
‘Nĩ wega kwĩyaria ũgũo weyaria tondũ kwaria nĩ kwendana. Niĩ naniĩ njĩtagwo Ithikieri na gũkũ nĩkuo gwakwa.’
‘Wee niĩ nĩngũĩ, kĩrĩa tũtekĩte no gũcemania na kwaranĩria ũguo. Ngumo yaku ĩkinyĩte nginya gwitũ, na ngumo ndĩigana mwene.’
‘Kaĩ ndanyiha gũkĩra ũrĩa ũiguaga?’
‘Aca ti ũguo, nĩ ũrĩa mũndũ ahũraga mbica agacoka agakora ũndũ ũngĩ. No ti icio ciandehe, ndoka tondũ wa bata wa kũgũra bunda,’
‘Gũkũ gũtirĩ bunda no ndigiri, bunda ni cia kwanyu Kĩnarĩ.’ Akĩmũcokeria agĩthekathekaga na kamwena.
‘Bunda, ndigiri, ng’ui, wangutũ, ndonikĩ, ciothe gĩthĩ to imwe?’
‘Nĩ woiga, macio no marĩtwa ma ng’ongo o ng’ongo no nyamu no imwe. Riu-rĩ tondũ ũrĩ gũgĩũka-rĩ na wakorerera rũru rũtoimagarĩte rĩ, ũkwenda ciigana na niĩ nĩtũgũthogorana?’
‘O ĩmwe kana igĩrĩ kũringana na thogora.’
‘Mũhuko waku nĩguo ũgũgwathĩra harĩa ũgũkinyia ti niĩ.’
Thoma rũciũ rũngĩ ũũhĩge nĩ amu mũgĩ nĩ mũtaare


text:
Ũhootani wa Tũcungwa nĩ guo Ũhootani wa Bũrũri?
Thutha wa ũhotani ũcio wa Tũcungwa, Mũgathe Mwai Kĩbakĩ nĩ aabutire mamĩnĩthita make mothe hamwe na anyinyi ao, na agĩcoka akĩhe Nyũmba ya Gũtua Mawatho rũtha kinya mwaka mwerũ.
Kĩũria kĩrĩa twagĩrĩire kwĩyũria nĩ kana ũhootani wa Tũcungwa nĩ ũhootani wa bũrũri. Tũgĩcokia kĩũria gĩkĩ nĩ wega twĩcirie kĩrĩa gĩatũmire Kĩambi Watho Kĩerũ kĩregwo nĩ mũingĩ wa Kenya, na kana kĩaregirwo nĩ ũru wa kĩo, kana nĩ ũndũ wa ũteti wa kũninana.
Tũkĩaria ma, Kĩambi Watho Kĩerũ nĩ kĩarĩ na gĩcunjĩ gĩtaiguithanĩirio nĩ mĩena yothe. No gĩcunjĩ kĩu gĩtiarĩ kĩnene gĩa gũtũma Kĩamb Watho kĩregwo kaimana nĩ mũingĩ. O na Aregani nĩ moigĩte maita maingĩ atĩ gĩcunjĩ kĩrĩa kĩnene gĩa Kĩambi Watho Kĩerũ, ta 80% ũguo, gĩtiarĩ na mahĩtia.
Kwa ũguo no tuge atĩ Kĩambi Watho Kĩerũ gĩtiaregirwo nĩ mũingĩ nĩ ũndũ wa ũru wa kĩo.
Angĩkorwo ũguo tuoiga hau rũgongo nĩ ma rĩ, Kĩambi Watho Kĩerũ kĩaragirwo nĩ mũingĩ nĩ kĩ?
Ũteti wa Mũninano
Aregani na Kĩambi Watho Kĩerũ matongoretio nĩ Raila Odinga, nĩ makoretwo na mũtindĩkano na gĩcunjĩ kĩmwe kĩa mamĩnĩthita arĩa mataaraga Mũgathe Mwai Kĩbakĩ, na nĩ o Kĩraitũ Mũrũngi na angĩ aingĩ, na nĩ makoretwo makiuga atĩ MOU yao na Kĩbakĩ ndĩahingirio kũringana na ũrĩa maiguanĩire mwaka wa 2002.
Mũtindĩkano ũcio wa gĩkundi kĩa Aregani na Etĩkania na Kĩambi Watho Kĩerũ nĩ ũrakoretwo ũgĩthiĩ na mbere gwa kahinda karaya, na mamĩnĩthita a thirikarĩ ya Kĩbakĩ magakararania kinya mũingĩini. Ũkararania ta ũcio wa mamĩnĩthita mũingĩinĩ ndũrĩ woneka rĩngĩ Kenya. Thirikari ya Mũgathe Kĩbakĩ ĩronekaga ĩgayũkanĩte mũno nĩ ũndũ wa ngarari icio cia atongoria.
O na gũtuĩka no tuge atĩ Mũgathe Mwai Kĩbakĩ nĩ etĩkĩrĩtie ndemokirathĩ kinya thirikariinĩ yake na nĩ kĩo ngarari ta icio ironekaga, nĩ wega tũririkane atĩ nyũmba ngayũkanu ndĩngĩrũgama!
Kwa ũguo no tuge na njĩra nguhĩ atĩ mĩena yerĩ ĩyo twagweta hau rũgongo, ĩrarĩ na ũteti wa mũninano, na ũteti ũcio nĩ guo ũratũmire Kĩambi Watho Kĩerũ kĩregwo nĩ mũingĩ wa bũrũri witũ wa Kenya.
Ngũna Rũkũ cia Ũteti wa Mũninano
Ateti a mwena wa Tũrigũ nĩ maroigaga kaingĩ atĩ mũtongoria wa tene wa bũrũri, Daniel Arap Moi, nĩ arateithagĩrĩria mwena wa Tũcungwa na mbeca. Nake Moi mwene nĩ aroigaga e mwena wa Tũcungwa. O na kũhana ũguo, kwĩyumĩria gwa Charles Njonjo hĩndĩ ya gũkũngũĩra ũhotani wa Tũcungwa Uhuru Park, nĩ kuo kũratuonia wega ngũna rũkũ iria irateithagia mwena wa Tũcungwa.
Akĩaria Uhuru Park, Njonjo nĩ aroigire atĩ nĩ ararakaririo mũno nĩ andũ a Gatũndũ South nĩ kũhoota Uhuru Kenyatta, ũrĩa ũratetagĩra Tũcungwa. Ũrĩa atanoiga nĩ kana nĩ ararakaririo nĩ aikia a mĩtĩ a Rarienda nĩ kwaga gwĩtĩkania na Tuju tondũ maikĩirie Tucungwa mĩtĩ o rĩrĩa Tuju aarĩ mwena wa Tũrigũ.
No nĩ aracokire aroiga atĩ nĩ araigua thoni mũno nĩ gũkorwo e Mũgĩkũyũ, tondũ Agĩkũyũ nĩ maraikĩirie Kĩambi Watho Kĩerũ mĩtĩ mĩingĩ mũno o rĩrĩa mĩena ĩngĩ ya bũrũri ĩrareganire na Kĩambi Watho Kĩerũ kwa ũingĩ.
Wa mbere reke tũririkane atĩ hĩndĩ ĩrĩa Njonjo aarĩ ũhoti thirikariinĩ ya Mũgathe Jomo Kenyatta, na Mũgathe Daniel Arap Moi, ndarĩ okorwo e mwena wa mũingĩ wa Kenya, na mawatho marĩa arehithirie bũrũriinĩ marĩ ma kũhatĩrĩria mũingĩ na kũrehe wathani wa gĩthũri bũrũriinĩ. Korwo atũũraga na ũhoti ũrĩa aarĩ na guo e Attorney General, ateti ta acio a Tũcungwa mangĩrĩ aikie ngono na makahingĩrwo nditĩini.
Kanua Werĩire
Mĩario ya Charles Mũgane Njonjo Uhuru Park ĩratuonia atĩ we nĩ ũmwe wa arĩa marahũrana na thirikari ya Mwai Kĩbakĩ na arĩa mangĩenda kũmĩgũithia nĩ ũndũ wa itũmi cia gwĩteithia o ene no ti cia gũteithia bũrũri. Njonjo akĩra Kĩbakĩ ũrĩa atĩ agĩrĩire kũiguana na ateti a Tũcungwa kana gwĩtana gĩthurano bũrũri wothe arendaga kuonania atĩa? Nĩ ngũna rũkũ ingĩ cigana citarĩ cireyumĩria? Nĩ kĩĩ kĩratũma ateti amwe marie ta gũtarĩ mũtongoria wa bũrũri?
Nĩ kũĩkaine atĩ Njonjo hamwe na Moi matũire mendete Kĩambi Watho Gĩkũrũ tondũ wa kũmahotithia gwathana na gĩthũri na gũikia ateti arĩa mararegana na wathani wao nditĩini na njera nene o rĩrĩa menda. Kwa ũguo ti bũrũri Njonjo endete mũno rĩrĩa arateithĩrĩria Tũcungwa kũregana na Kĩambi Watho Kĩerũ.
Tũkĩaria ma, bũrũri wa Kenya nĩ wathĩtwo wega hĩndĩ ya Mwai Kĩbakĩ, na ũtonga wa bũrũri nĩ wambĩrĩirie kuoneka na gũkũra.
Kwaga gũkayũrũrũkania na ateti kwa Mũgathe Mwai Kĩbakĩ nĩ gũtũmĩte arĩa matakenagio nĩ wathani wake meyumĩrie, na nĩ wega tondũ mũingĩ nĩ ũkũmamenya. Ningĩ gũkira kũu nĩ gũtũmĩte akararania ake, na makĩria arĩa maratongoretie Tũcungwa, kwambĩrĩria kwĩraha na kuga ũrĩa marenda Mũgathe Kĩbakĩ athondeke thirikari yake njerũ.
Ĩndĩ, gaka nĩ ko kahinda ka Mũgathe Mwai Kĩbakĩ gwĩka wendi wake. Egũthura mamĩnĩthita marĩa ekwĩyendera, na arĩa ekuona mangĩhota kũrutithania wĩra wega matekũrehe ngũĩ bũrũriinĩ, no ndegũthura arĩa ateti a mwena ũmwe kana ũngĩ mekũmwĩra.
Mũingĩ wa Kenya wagĩrĩirwo nĩ kũmũhe gĩtĩyo na gweterera uge wake, nĩ amu nĩ mwĩtĩkĩrie nĩ watho wa bũrũri kũruta wĩra wake, kũheana itĩ cia mamĩnĩthita, kana kũingata mamĩnĩthita wĩra rĩrĩa ona kwagĩrĩire.
Kenya ĩtũũre, na thayũ ũtũũre Kenya!
Thaaai!


text:
Mũkũrĩma pt 3
Mũrata wakwa mũthomi mũũgĩ, tũratiganĩrĩire nawe Mũkũrĩma me matatũinĩ makĩinũka na mũndũ ũmwe akĩmũũria kĩũria ati nĩkĩ kĩgiragia ithuĩ nyeuthi twage gũkindĩria mabũrũri mangĩ na gũtuĩka cĩtĩceni a kuo ta ũhĩndĩ.
Mũkũrĩma acokirie kĩũria kĩu na njira ya gũtarĩria maũndũ makoniĩ nyeuthi akiuga
‘Wa mbere nĩ thĩna. Nonga ũngiumagara ũrorete ya rũraya na matatũ ta ĩno.Uga ca. Thengia cia matatũ ciagaga no cia ndege ikuoneka. Ningĩrĩ ona ũkĩonaga cia ndege-rĩ ũrathiĩ kwa ũ? Ũmenye guka-we wa mũhĩndĩ athiire ngeretha tene na akĩambĩrĩria biacara kuo. Gukawe wa mũka akoragwo India. Ririkana njamba ĩgwĩtwo Idi Amini yamaingata ũganda mathire ngeretha tarĩ mũciĩ marainũka. Ĩĩ tondũ maarĩ raiya ya kuo na marĩ ũganda moigaga no raiya mwema wakuo. Makarĩaga na mĩena yerĩ ta thambara.
We kuga nĩ woimagara ũgũkorwo arĩ we wa mbere harĩ mbarĩ cianyu. Ũgũthiĩ kũgiĩka kũu ũngĩgaka ũtũro. Ũngĩgakinya wa kũhota gwĩta mũndũ ũngĩ woimirie mbuĩ tene. Ithuĩ nyeuthi no tũthiire tũkerorangĩra mabũrũri macio tũgacoka haha tũkamage bĩndũ na ngaruthi. Ciana ciitũ na ciana cia ciana ciitũ nĩcio rĩu ikahota kugaga nĩ cia kũu tondũ nĩ igakirĩimu ũcĩtĩceni tondũ wa gũciarĩrwo kuo.’
‘Na githĩ gũtirĩ nyeuthi itũraga mabũrũri macio?’
‘Ĩĩni, no menya atĩ nyeuthi iria ciĩ ngeretha kana Amerika itirĩ mbarĩ yao gũkũ Abirika . Icio maithe mathiĩte me ngombo, makururagithio mĩrau ta ndegwa. Na ũmenye ũũ atĩ o meyonaga ta marĩ ega gũkĩra nyeuthi ta niĩ kana ta we. Mathambirio hakiri nĩ mũthũngũ meciragia gũkũ tũikaraga mĩtĩ igũrũ.
Ũngĩheo ũhoro nĩ arĩa mathiĩte kuo nĩguo ũngĩmaka. Mũrũ wa Njanji atwĩraga ũrĩa mamũragia kana gũkũ nĩkũrĩ mĩtokaa, kana nĩ arĩ ona cioro cia mbombo, na kana aramenyire gĩthũngũ athiĩ kũu. Na tondũ nayo kanda ĩyo ndĩamahuhaga ĩkamera atĩ rũcinĩ mũndũ atanoima nja ambaga gũcũthĩrĩria kana hiti na mĩruthi nĩcieherete nja. Atĩ kwao andũ mahĩtũkanaga na njogu njĩra-inĩ ta mitokaa, na wambũi mĩrĩndu nĩcio ikururagia ikaari cia ihĩĩ. Na andũ acio nĩ akĩgu tondũ rĩ, wa hota atĩa gwĩtĩkia ndeto ta icio?’
‘No ndũĩ ũtathiaga oigaga no nyina ũrugaga wega, acio magĩthiite kũ tiga ũrĩa monaga thenema-inĩ cia tacani.’
‘Ũguo no guo no ũmenye atĩ muici ona angĩrira andũ mambaga kuona mũici magĩcoka kuona mwĩriri. Kuoguo ona acio mbica ya mbere ĩrĩa mekĩrirwo mecirianĩ ĩkonainie na Abirika nĩ ya andũ macuhaga na mĩkanda mĩtĩ igũrũ ta nũgũ kuma mũtĩ ũyũ kinya ũrĩa ũngĩ. Ona weka atĩa arĩambaga gwĩciria ũracuhũkire ira kuma mũtĩ igũrũ ũragwa kũu kwao.
‘ No reke tũcoke harĩa tuma, ithuĩ tweka harambĩ tũgatũma mwana rũraya twĩciragia nĩ twamũninĩra thĩna. No reke ngwĩre tũmũtũmaga thĩna-inĩ. Arĩa maikaraga Nyairobi ĩno-rĩ, ũmonaga wikendi mathiĩte gĩcagi mũndũ akanengerwo gĩkabu kĩa ngwacĩ, kiondo kĩa waru, na mũhuko wa matharũ na mĩkohoro, mwana ũcio tũtũmaga rũraya-rĩ, ainũkaga kũ wikendi kũgetha? Mũgũnda wake nĩ cubamaketi na kũu itiheanagwo tũhũ. Gũkũ ũngĩhũta biu ũthiĩ kwa nĩimba kana ũrĩa mũhakaine mũgũnda ndĩ na ma no ũkahũrĩrwo irigũ kana wenjerwo tũwaru ũgatherũkĩrie ciana. Rũraya ta njĩra atĩrĩ, nũ ũngĩrokera atĩ ndũrĩ na gĩa kũrĩa? Nĩ ũndũ ũcio ngwenda ũmenye thĩna nĩ mũru kwĩ ngui, Ngui ĩngĩgũteng’eria ĩrwo waca, nĩ ĩtiganaga nawe, no thĩna ona ũngĩugĩrĩria atĩa ndũngĩtĩĩra watua gũũka. Ũthĩni witũ nĩ gĩtũmi kĩmwe gĩa kũgiria tũthiĩ tũgatũre kũu.’
‘No tũrakĩona andũ moimĩrĩte mathiĩ rũraya rũu. Na githĩ tio maraka manyumba maya maraihu gũkũ?’
‘ Ndirakararia no ũmenye …..
Hihi nĩatĩa arenda tũmenye? Thoma rũciũ rũngĩ ũigue.


text:
Kuri mweri mirongi iri mwaka wa ngiri igiri na ikumi na ithatu (22 October 1213. Kambuni ya mawakiri ya Tandem Law nithurirwo gutongongoria mawakiri maria mangi mothe maraciririra andu a mau mau thiini waa ciira wao na thirikari ya Mungeretha (UK). Uiguaniro uyu niguo witagwo na githungu Group Litigatioon Order (GLO).
Uiguaniro uyu ukonii maundu maria monekire guku Kenya gatagati ka mweri wa ikumi 1952 na mweri was ikumi na keeri 1963. Na ritwa ringi witagwo Kenya emergency Group Litigation. Uu nitakuga atia aria othe maraciririra andu a mau mau ni maiguanire guciira mari hamwe matongoretion ni Tandem Law.
Mawakiri a Tandem Law mena macira makiri maingi makonii andu a mau mau. Mungu wothe ungienda kwinyitithania na cira uyu niagirirwo ni kwiyandikithia thuutha wa uiria fomu ino i haha mwenaiini wa urio. Muicho wa kwiyandikithia ni mweri mirongo
itatu mweri wa kana, thaa ikumi cia mungeretha mwaka uyu twerekeire wa 2014. Gutiri mundu ugetikirio kwiyandithia thuutha uyu hatari watho wa igoti.
Kuria ungituona ungitubatara
Ungikorwo wi na nganja kana niwiyandithitie, no warie na wabichi ya mawakiri maitu aria mari Kenya
Mawakiri aria mathuritwo ni Cecil Miller Advocates na nio mararugamirira Tandem Law thiini wa ciira uyu.
Cecil Miller ni mawakiri mari igweta Kenya thiini wa macira ta maya nayo Tandem Law ni kambuni ya mawakiri kuria ngeretha (UK)
Ungienda kwaria na Cecil Miller Makoragwo:
Cecil Miller
Miller & Company Advocates
Standard Street
Bruce House, 13th Floor
P.O. Box 45707 - 00100
Nairobi
Tel: +254 20 2248461, 2248467, 2228081
Cell: +254 727 531005, 736 248424
Fax: +254 20 2249754
Mohoro na Imenyithia
Hihinya haha uthome kimenyithia
Niguo uthome mohoro mahiu megii mutaratara wa kurihwo, hihinya haha


text:
KAMAANJA WIRA-INI 2
Mũrata wakwa Mũthomi Mũũgĩ,
Tũratigĩrĩire Mwangi amakĩĩtio nĩ ndeto ĩrĩa aheirwo nĩ Kamaanja, atĩ atũire arutaga wĩra mocarĩ. No kũringana na ũrĩa Kamaanja aririe na gĩtonga gĩake-rĩ, hihi mekwĩrana atĩa? Thiĩ na mbere na gũthoma naniĩ thiĩ na mbere na kwandĩka……
Thutha wa kimako nimagithiire na mbere na ndereti.
‘Ndamenya ũmũthĩ atĩ kũu nĩ mocarĩ.’
‘Kaĩ ũtonaga makĩrehwo?’
‘Aca. Marehagwo rũcinĩ arĩa magũa ũtukũ. Na hĩndĩ ĩyo ngoragũo thambĩtie na ngethiĩra.’
‘Ũrenda kũnjĩra atĩ rĩu wee, Kamaanja wa Ndamarĩ, ũrĩthambagia mocarĩ?’
‘Ũtiganu ũkĩrĩ ha na nĩkuo ndũire thambagia? Tene ndĩrathambagia itekũmenya nĩ mocarĩ na rĩu ndĩrĩthambagia ngĩmenyaga atĩ nĩ mocarĩ.’
‘Aca, ũtiganu nĩ rĩrĩ, tene ũrathambagia rũthingo, na rĩu ũrĩthambagia mĩrurumba ya cimba. Ĩĩ nĩatĩa mũndũ ũyũ kaĩ ũtarĩ thithi?’
‘Nĩkaba gũthambia acio gũkĩra gũthambia tũcũcũ na tũguka. Gacũcũ no inegene rĩtarĩ njĩra, ĩhĩ nĩwanyitia nabĩ, ĩhĩ ndũnahaka bonda wega, ĩhĩ ndigũĩthugumĩire, nyenye nyenye nyenye nyenye. Acio, wamakumutha rĩmwe nĩ ũguo. Wamũiga akomete na mwena ũkamũkora oro ũguo akomete na mwena. Ũkamuoha tai na thuti atarĩ ekĩra, ũkahatĩrĩria kĩratũ, ũkagũtha rũhĩ ũkamwĩra ahũre cimairũ. Aarega ũgekĩra mbamba kanua akahana ta aratheka, akoimagario agathiĩ kũrĩkĩrio hau hangĩ nĩ igunyũ.’
Mwangi kũigua ũguo akĩguthũka arorete na ya mbabu na akĩiguo agĩikia ng’indi ta ũyũ watahĩkaga. Erĩ, gũtirĩ wakundĩte cai rĩngĩ. Mwangi agĩcoka agĩikara thĩ akĩĩra Kamaanja, ‘Rĩu tigana na ndeto icio.’
‘Reke ngwĩre iria mũnene ũcio anyumagaria nacio.’
‘Aca tiga akorũo nĩ cia kũnjiria ngoro.’
‘Anjĩra mũcara nĩ ndabũ. Hena ribu ya thikũ na nuthu o mweri. Icio nĩ ikũmi na inyanya mwaka. Hena warũbanji ya kũrĩha cukuru. Wahĩtũka kĩgeranio ũcokerio.’
‘Cukuru ya kĩĩ ningĩ.’ Mwangi akiĩũria Kamaanja.
‘Githĩ ndũĩ wĩra ũcio nĩũthomagĩrwo. Hena koci ĩĩtagwo mocarĩ cayanici. Ya mĩeri kenda na warĩkia ũheo ndiburoma. Hĩndĩ ĩyo mũcara ũrũge maita mana kana matano. Na nĩwakĩmenya atĩ gĩtonga nĩkĩo kĩrarĩha cukuru. No ĩkĩrĩ ya ũtukũ.’
‘Nĩndamenyaga kuma tũrĩ o cukuru atĩ wee nĩwendete cayanici-ĩ, no ndiagĩciragia atĩ nĩ ya arĩa akuũ. Ĩĩ nĩũraimanjini rĩu wee, Kamaanja wa Ndamarĩ, ũkĩgarũrania na mĩrurumba iyo ũmĩhumbe thuti na tai ũcoke ũũke turĩanĩre ngima nawe.’
‘Wĩra nĩ wĩra. Cio mbia iria marĩhaga ciĩna mbica ya Wangũ na mbaũ no mbaũ, na cekeri no cekeri, kana ĩ kuma mocarĩ kana mĩgithi-inĩ bata nĩ mbica ya Wangu.’
‘Hĩ! Rĩu wagweta mĩgithi thimũ nĩyũkire. Ũmũthĩ kawĩra ka mĩgithi nĩkoimĩrire na nĩ ga thaa ithano nĩguo mburũka ciugire.’
‘Kau ndingĩenda gũkaringa itherũ nĩko karĩhaga thitima. Mĩgithi ĩ raithi gũkumutha tondũ wawonereria maaĩ mahiu nĩgũthiĩ ũrĩkanĩtie naguo, Ũcio ndũngĩmenya mathaa magĩthira nĩ ũrĩa mũndũ akoragwo ateng’eretio.’
‘Ũkuumĩra thaa cigana.’
‘No manana nĩ kinya thaa imwe.’
‘Nakuo mocarĩ atĩa?’
‘Ũkĩũĩ njuma na kiumia tũtithiaga. Githĩ tikĩo ngũhota gũthiĩ mĩgithi-inĩ. Ndera gĩtonga kĩu nĩngagĩcokeria ũhoro mwambĩrĩrio.’
‘Gĩtinakũũria ũhoro wa maratathi?’
‘Ĩĩ nĩtwaria. Ndamwĩra ũrĩa njikaire. Anjĩra bata no ngorũo itathũkĩtie ibuku. Cukuru ũcio nĩ ũheanaga marũa na no-ohithanie waya.’
‘Kaarĩ mũhĩndĩ nanĩo me ũcori ũcio?’
‘Aca. Nĩ mũnainjeria.’
Mwangi akĩng’otha. Nĩahiũranĩtie na manainjĩria na ndarĩkĩtie wega. .............
Nitugathii na mbere ruciu rungi.