text:
GĨCUNJĨ GĨA 17
Mahoya nĩ Kĩheo kĩa Mwanya
1, 2. Ũgwĩciria mahoya nĩ kĩheo kĩa bata nĩkĩ, na tũrabatara kũmenya ũrĩa Bibilia ĩrutanaga wĩgiĩ mahoya nĩkĩ?
THĨ ĨKORAGWO ĩrĩ kĩndũ kĩnini mũno ĩkĩringithanio na njata iria irĩ igũrũ. Jehova arora thĩ, onaga andũ a ndũrĩrĩ ciothe matariĩ ta gatata ka maĩ karĩ ndoo-inĩ. (Thaburi 115:15; Isaia 40:15) O na gũtuĩka tũrĩ kĩndũ kĩnini mũno tũringithanĩtio na njata iria irĩ igũrũ, Thaburi 145:
2 No Jehova atũthikagĩrĩria rĩrĩa twamũhoya na njĩra ĩrĩa etĩkĩrĩte. Tũngĩka ũguo atĩa? Reke tuone ũrĩa Bibilia yugaga igũrũ rĩgiĩ mahoya.
TWAGĨRĨIRŨO KŨHOYA JEHOVA NĨKĨ?
3. Wagĩrĩirũo kũhoya Jehova nĩkĩ?
3 Jehova nĩ endaga ũmwarĩrie na njĩra ya mahoya. Tũmenyaga ũguo atĩa? Thoma Afilipi 4:
4. Kũhoya kaingĩ kũngĩkĩra hinya atĩa ũrata waku na Jehova?
4 Mahoya nĩ matũteithagia gũkorũo na ũrata wa hakuhĩ na Jehova. Rĩrĩa arata maranĩria kaingĩ igũrũ rĩgiĩ maũndũ marĩa mareciria, maũndũ marĩa maramatanga, na ũrĩa maraigua, ndũgũ yao ĩthiaga ĩkĩmataga. Ũguo noguo gũthiaga rĩrĩa tũrahoya Jehova. Thĩinĩ wa Bibilia, nĩ akwĩrĩte maũndũ marĩa eciragia na ũrĩa aiguaga, na ũrĩa ageka mahinda marĩa mokĩte. No ũmwĩre nginya maũndũ maku ma thĩinĩ na njĩra ya kũmwaragĩria kaingĩ. Wathiĩ na mbere gwĩka ũguo, ndũgũ yanyu nake noguo ĩkũmata makĩria.
TŨNGĨKA ATĨA NĨGUO NGAI ATHIKĨRĨRIE MAHOYA MAITŨ?
5. Tũmenyaga atĩa atĩ Jehova ndathikagĩrĩria mahoya mothe?
5 Hihi Jehova athikagĩrĩria mahoya mothe? Aca. Matukũ-inĩ ma mũnabii Isaia, Jehova eerire Aisiraeli ũũ: “Hĩndĩ ĩrĩa mũrĩhoyaga mahoya maingĩ, ndirĩmũiguaga; amu moko manyu maiyũrĩtwo nĩ thakame.” (Isaia 1:15) Kwoguo tũngĩaga kwĩmenyerera, no twĩke maũndũ mangĩtũma tũraihanĩrĩrie na Jehova na age gũthikĩrĩria mahoya maitũ.
6. Wĩtĩkio nĩ wa bata mũno nĩkĩ? Ũngĩonania atĩa atĩ ũrĩ na wĩtĩkio?
6 Angĩkorũo nĩ tũrenda Jehova athikagĩrĩrie mahoya maitũ no mũhaka tũkorũo na wĩtĩkio harĩ we. (Mariko 11:24) Mũtũmwo Paulo aatarĩirie ũũ: “Gũtingĩhoteka gũkenia Ngai hatarĩ na wĩtĩkio, tondũ mũndũ ũrĩa ũkuhagĩrĩria Ngai no mũhaka etĩkie atĩ arĩ kuo na atĩ nĩ arathimaga arĩa mamũcaragia na kĩyo.” (Ahibirania 11:6) No kuuga tu atĩ twĩ na wĩtĩkio ti kũiganu. Twagĩrĩirũo kuonania wĩtĩkio witũ na njĩra ya gwathĩkagĩra Jehova o mũthenya.
7. (a) Twagĩrĩirũo gũkorũo tũrĩ na wĩnyihia na gĩtĩo rĩrĩa tũrahoya Jehova nĩkĩ? (b) Tũngĩonania atĩa atĩ tũtirĩ na ũhinga rĩrĩa tũrahoya?
7 Twagĩrĩirũo gũkoragwo tũrĩ na wĩnyihia na gĩtĩo rĩrĩa tũrahoya Jehova. Nĩkĩ? Tũngĩgĩa na mweke wa kwaria na mũthamaki kana mũtongoria wa bũrũri, tũngĩmwarĩria na njĩra ya gĩtĩo. Tondũ Jehova nĩwe Ngai Mwene-Hinya-Wothe-rĩ, na githĩ tũtikĩagĩrĩirũo kũmwĩnyihĩria mũno na kũmũhe gĩtĩo kĩnene makĩria rĩrĩa tũramwarĩria? (Kĩambĩrĩria 17:1; Thaburi 138:6) Ningĩ nĩ twagĩrĩirũo kũhoya Jehova kuuma ngoro tũtarĩ na ũhinga handũ ha gũcokera maũndũ o marĩa marĩa tũtũũraga tũhoyaga.
8. Twahoya igũrũ rĩgiĩ ũndũ mũna-rĩ, nĩ atĩa ũngĩ twagĩrĩirũo gwĩka?
8 Ningĩ rĩrĩa tũrahoya igũrũ rĩgiĩ ũndũ mũna, twagĩrĩirũo gwĩka ũrĩa wothe tũngĩhota nĩguo ũndũ ũcio ũhinge. Kwa ngerekano, rĩrĩa twahoya Jehova atũhe mabataro maitũ ma o mũthenya, tũtiagĩrĩirũo gũkorũo tũrĩ igũta tũkĩĩrĩgĩrĩra Jehova nĩ egũtũhe kĩrĩa gĩothe tũrabatara angĩkorũo tũrĩ na ũhoti wa kũruta wĩra nĩguo tũkĩone. No mũhaka tũkorũo na kĩyo na twĩtĩkĩre kũruta wĩra o wothe tũngĩhota kũruta. (Mathayo 6:11; 2 Athesalonike 3:10) Ningĩ tũngĩhoya Jehova atũteithie gũtiga ũndũ mũũru, no mũhaka twĩtheme ũndũ o wothe ũngĩtũma tũcokere gwĩka ũndũ ũcio. (Akolosai 3:5) Reke rĩu twarĩrĩrie ciũria imwe andũ meyũragia ciĩgiĩ mahoya.
CIŨRIA IMWE ANDŨ MEYŨRAGIA CIĨGIĨ MAHOYA
9. Twagĩrĩirũo kũhoya ũ? Nĩ ũndũ ũrĩkũ twĩrutaga kuumana na Johana 14:6 igũrũ rĩgiĩ mahoya?
9 Twagĩrĩirũo kũhoya ũ? Jesu aarutire arũmĩrĩri ake mahoyage “Ithe witũ ũrĩ igũrũ.” (Mathayo 6:9) Aacokire akĩmeera ũũ: “Nĩ niĩ njĩra na nĩ niĩ ũhoro ũrĩa wa ma na nĩ niĩ muoyo. Gũtirĩ mũndũ ũkaga harĩ Awa atagereire harĩ niĩ.” (Johana 14:6) Kwoguo twagĩrĩirũo kũhoya Jehova wiki kũgerera harĩ Jesu. Kũhoya kũgerera harĩ Jesu nĩ kuuga atĩa? Nĩguo Jehova athikĩrĩrie mahoya maitũ, twagĩrĩirũo kuonania gĩtĩo nĩ ũndũ wa wĩra wa mwanya ũrĩa Jehova aheete Jesu. O ta ũrĩa twerutire, Jesu okire gũkũ thĩ nĩguo atũhonokie kuumana na mehia na gĩkuũ. (Johana 3:16; Aroma 5:12) Ningĩ Jehova nĩ athuurĩte Jesu akorũo arĩ Mũthĩnjĩri-Ngai-Mũnene na Mũtuanĩri cira.
10. Twagĩrĩirũo kũhoya tũikarĩte atĩa? Taarĩria.
10 Twagĩrĩirũo kũhoya tũikarĩte atĩa? Jehova ndatwĩrĩte tũturagie maru, tũgaikara thĩ, kana tũkarũgama rĩrĩa tũkũhoya. Bibilia ĩtũrutaga atĩ no twaranĩrie na Jehova tũikarĩte na njĩra o yothe ĩronania gĩtĩo. (1 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 17:16; Nehemia 8:6; Danieli 6:10; Mariko 11:25) Ũndũ ũrĩa wa bata mũno harĩ Jehova ti ũrĩa tũgũikara tũkĩmũhoya, no nĩ gũkorũo na mwerekera ũrĩa wagĩrĩire. No tũhoe na mũgambo ũraiguĩka kana na ngoro, tũrĩ handũ o hothe, ihinda o rĩothe kũrĩ mũthenya kana ũtukũ. Rĩrĩa twahoya Jehova, twagĩrĩirũo gwĩtĩkia atĩ nĩ egũtũthikĩrĩria o na rĩrĩa tũrahoya na ngoro.
11. Twagĩrĩirũo kũhoya Jehova maũndũ marĩkũ?
11 Twagĩrĩirũo kũhoya maũndũ marĩkũ? No tũhoe igũrũ rĩgiĩ ũndũ o wothe ũngĩtĩkĩrĩka nĩ Jehova. Bibilia yugaga ũũ: “Tũngĩhoya ũndũ o na ũrĩkũ kũringana na wendi wake, nĩ atũiguaga.” (1 Johana 5:14) Hihi no tũhoe nĩ ũndũ wa maũndũ maitũ kĩũmbe? Ĩĩ no tũhoe. Kũhoya Jehova kwagĩrĩirũo gũkorũo kũhaana ta kwaranĩria na mũrata. No twĩre Jehova ũndũ o wothe ũrĩ meciria-inĩ kana ngoro-inĩ citũ. (Thaburi 62:8) No tũmũhoe atũhe roho wake mũtheru nĩguo tũhote gwĩka maũndũ marĩa magĩrĩire. (Luka 11:13) Ningĩ no tũhoe Jehova atũhe ũũgĩ wa gũtua matua marĩa magĩrĩire, o na kana hinya wa kũhota kũhiũrania na mathĩna. (Jakubu 1:5) Nĩ twagĩrĩirũo kũhoya Jehova atuohere mehia maitũ. (Aefeso 1:
12. Nĩ ũndũ ũrĩkũ twagĩrĩirũo kũiga mbere mahoya-inĩ maitũ?
12 Nĩ ũndũ ũrĩkũ twagĩrĩirũo kũiga mbere mahoya-inĩ maitũ? Nĩ Jehova na wendi wake. Twagĩrĩirũo kũmũcokeria ngatho kuuma ngoro nĩ ũndũ wa maũndũ mothe marĩa atwĩkĩire. (1 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 29:
13. Mahoya maitũ magĩrĩirũo gũkorũo marĩ maraihu kana makuhĩ?
13 Mahoya maitũ magĩrĩirũo gũkorũo marĩ maraihu kana makuhĩ? Bibilia ndĩtwĩrĩte. Mahoya maitũ no makorũo marĩ maraihu kana makuhĩ kũringana na ũrĩa maũndũ mahaana. Kwa ngerekano, no tũhoe mahoya makuhĩ tũkĩenda kũrĩa irio na maraihu rĩrĩa tũracokeria Jehova ngatho kana rĩrĩa tũramwĩra maũndũ marĩa maratũtanga. (1 Samueli 1:
14. Twagĩrĩirũo kũhoya maita maigana, na ũndũ ũcio ũtũrutaga ũndũ ũrĩkũ wĩgiĩ Jehova?
14 Twagĩrĩirũo kũhoya maita maigana? Jehova atwĩraga tũmũhoyage kaingĩ. Bibilia ĩtwĩraga ‘tũhoyage tũtegũtigithĩria’ na ‘tũhoyage hingo ciothe.’ (Mathayo 26:41; Aroma 12:12; 1 Athesalonike 5:17) Hingo ciothe Jehova akoragwo eharĩirie gũtũthikĩrĩria. No tũmũcokerie ngatho o mũthenya nĩ ũndũ wa ũtaana na wendo wake. Ningĩ no tũmũhoe atũtongorie, atũhe hinya, na atũmĩrĩrie. Angĩkorũo nĩ tuonaga kwaranĩria na Jehova arĩ gĩtĩo, nĩ tũrĩaranagĩria nake kaingĩ.
15. Twagĩrĩirũo kuuga “ameni” mũico-inĩ wa mahoya nĩkĩ?
15 Twagĩrĩirũo kuuga “ameni” mũico-inĩ wa mahoya nĩkĩ? Kiugo “ameni” kiugĩte “nĩguo” kana “nĩ gũtuĩke guo.” Ĩkoragwo ĩrĩ njĩra ya kuonania atĩ nĩ twetĩkania na ũrĩa twoiga mahoya-inĩ. (Thaburi 41:13) Bibilia ĩrutanaga atĩ nĩ wega kuuga “ameni” na ngoro kana na mũgambo mahoya-inĩ ma mũingĩ ĩrĩ njĩra ya kuonania atĩ nĩ twetĩkania na ũrĩa kwerũo.
ŨRĨA NGAI ACOKAGIA MAHOYA MAITŨ
16. Hihi Jehova nĩ acokagia mahoya maitũ? Taarĩria.
16 Hihi Jehova nĩ acokagia mahoya? Ĩĩ nĩ acokagia. Bibilia ĩmwĩtaga “mũigua wa mahoya.” (Thaburi 65:2) Jehova nĩ aiguaga mahoya ma andũ milioni nyingĩ ehokeku na akamacokeria na njĩra itiganĩte.
17. Nĩ na njĩra ĩrĩkũ Jehova ahũthagĩra araika na ndungata ciake gũcokia mahoya maitũ?
17 Jehova ahũthagĩra araika na ndungata ciake gũcokia mahoya maitũ. (Ahibirania 1:
18. Nĩ na njĩra ĩrĩkũ Jehova ahũthagĩra roho wake mũtheru o hamwe na Bibilia gũcokia mahoya maitũ?
18 Jehova nĩ ahũthagĩra roho wake mũtheru gũcokia mahoya maitũ. Hĩndĩ ĩrĩa twamũhoya atũteithie kũhiũrania na thĩna mũna, no atũtongorie na atũhe hinya kũgerera roho wake mũtheru. (2 Akorintho 4:7) Ningĩ Jehova nĩ ahũthagĩra Bibilia gũcokia mahoya maitũ na gũtũteithia gũtua matua mega. Hĩndĩ ĩrĩa tũrathoma Bibilia, no tuone maandĩko mangĩtũteithia. Jehova o na no atũme hĩndĩ ya mĩcemanio mũrũ kana mwarĩ wa Ithe witũ oige ũndũ ũrĩa tũrabatara, kana o na mũthuri wa kĩũngano atwĩkĩre ngoro kũgerera maandĩko.
19. Nĩkĩ rĩmwe no kuoneke ta Jehova ataracokia mahoya maitũ?
19 Rĩmwe mũndũ no eyũrie, ‘Jehova agĩĩte gũcokia mahoya makwa nginya rĩu nĩkĩ?’ Ririkana atĩ nĩ oĩ nĩ hingo ĩrĩkũ na nĩ na njĩra ĩrĩkũ angĩcokia mahoya maitũ. Nĩ oĩ kĩrĩa tũbataraga. No tũbatare gũikara tũkĩhoyaga nĩguo tuonanie nĩ tũrenda kĩrĩa tũramũhoya kana nĩguo tuonanie atĩ tũrĩ na wĩtĩkio harĩ we. (Luka 11:5-10) Jehova rĩmwe nĩ acokagia mahoya maitũ na njĩra tũtekwĩrĩgĩrĩire. Kwa ngerekano, no tũhoe igũrũ rĩgiĩ ũndũ mũritũ, no handũ ha kũweheria atũhe hinya wa kũũmĩrĩria.
20. Twagĩrĩirũo kũhoyaga Jehova maita maingĩ nĩkĩ?
20 Nĩ gĩtĩo gũkorũo na mweke wa kũhoya Jehova. No tũkorũo na ma atĩ nĩ arĩtũthikagĩrĩria. (Thaburi 145:18) O ũrĩa tũrĩhoyaga Jehova kaingĩ kuuma ngoro, noguo ũrata witũ nake ũrĩnenehaga.


c: text/html

text:
Hihi no wende gũthoma ũhoro ũyũ na %%?
Bibilia Intaneti-inĩ | NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES IN KIKUYU (MATHAYO-KŨGUŨRĨRIO)
Hihi no wende gũthoma ũhoro ũyũ na %%?
-
Irĩra cia andũ kũguũrio (1-9)
-
Thahu ũrehagwo nĩ kĩrĩa kiumaga ngoro (10-20)
-
Wĩtĩkio mũnene wa mũtumia Mũfoinike (21-28)
-
Jesu kũhonania mĩrimũ mĩingĩ (29-31)
-
Jesu kũhe andũ ngiri inya irio (32-39)
15 Thutha ũcio Afarisai na andĩki-Watho magĩũka kũrĩ Jesu moimĩte Jerusalemu, makĩmwĩra:
2 “Nĩ kĩĩ gĩtũmaga arutwo aku maagarare kĩrĩra gĩa athuri a tene? Kwa ngerekano-rĩ, matiĩthambaga moko mbere ya kũrĩa irio.”
3 Nake akĩmacokeria: “Ĩ na inyuĩ mwagararaga maathani ma Ngai nĩ ũndũ wa irĩra cianyu nĩkĩ?
4 Kwa ngerekano-rĩ, Ngai oigire, ‘Tĩaga thoguo na nyũkwa,’ na ‘Ũrĩa ũkaaruma ithe kana nyina no mũhaka oragwo.’
5 No inyuĩ mugaga atĩrĩ, ‘Ũrĩa wothe wĩraga ithe kana nyina: “Kĩrĩa gĩothe ingĩgũteithia nakĩo nĩ kĩheo kĩamũrĩirũo Ngai,”
6 ndarabatara gũtĩa ithe o na hanini.’ Kwoguo nĩ mwagithĩtie kiugo kĩa Ngai kĩene nĩ ũndũ wa irĩra cianyu.
7 Inyuĩ hinga ici, Isaia nĩ aarathire wega igũrũ rĩanyu, rĩrĩa oigire ũũ:
8 ‘Andũ aya maheaga gĩtĩo na mĩromo no ngoro ciao irĩ kũraya na niĩ.
9 Ũthathaiya ũrĩa maheaga nĩ wa tũhũ, nĩ gũkorũo marutanaga maathani ma andũ.’”
10 Nĩ ũndũ ũcio agĩta kĩrĩndĩ hakuhĩ nake agĩkĩra atĩrĩ: “Thikĩrĩriai na mũnyite wega ũndũ ũyũ:
11 Ti kĩrĩa kĩgeraga kanua ka mũndũ kĩmwĩkĩraga thahu, no kĩrĩa kiumaga kanua gake nĩkĩo kĩmwĩkĩraga thahu.”
12 Nao arutwo magĩũka makĩmũũria atĩrĩ: “Nĩ ũĩ Afarisai nĩ mahĩngirũo nĩ ũrĩa ugire?”
13 Nake akĩmacokeria atĩrĩ: “Mũtĩ o wothe ũtahandĩtwo nĩ Awa ũrĩa ũrĩ igũrũ nĩ ũkaamunyũo.
14 Rekei mahĩngĩke. Nĩ atongoria atumumu. Na mũtumumu angĩtongoria ũrĩa ũngĩ, erĩ no kũgwa mangĩgwa irima.”
15 Nake Petero akĩmwĩra atĩrĩ: “Tũtaarĩrie ngerekano ĩyo.”
16 Aigua ũguo akĩmoria: “O na inyuĩ mũtirĩ mũrataũkĩrũo?
17 Kaĩ mũtoĩ atĩ kĩrĩa gĩothe kĩgeragĩra kanua gĩkaingĩra thĩinĩ wa nda gĩcokaga gĩkoima nja ya mwĩrĩ?
18 No rĩrĩ, maũndũ marĩa kanua karagia moimaga ngoro, na macio nĩmo mekĩraga mũndũ thahu.
19 Kwa ngerekano, thĩinĩ wa ngoro nĩkuo kuumaga meciria moru, ũũragani, ũtharia, ngomanio itagĩrĩire, ũici, ũira wa maheeni, na irumi.
20 Maũndũ macio nĩmo mekĩraga mũndũ thahu, no mũndũ kũrĩa irio atethambĩte moko gũtingĩmwĩkĩra thahu.”
21 Jesu oima kũu agĩthiĩ matũũra-inĩ ma Turo na Sidoni.
22 Na rĩrĩ, mũtumia ũmwe Mũfoinike kuuma gĩcigo-inĩ kĩu agĩũka akĩmũthaitha na mũgambo mũnene, akiuga: “Njiguĩra tha, Mwathani, Mũrũ wa Daudi. Mũirĩtu wakwa nĩ aranyarirũo mũno nĩ ndaimono.”
23 No Jesu ndaigana kũmũcokeria. Nao arutwo magĩũka na makĩambĩrĩria kũmũthaitha ũũ: “Mwĩre athiĩ tondũ aratũrũmĩrĩra agĩkayaga.”
24 Agĩcokia akiuga atĩrĩ: “Ndiatũmirũo kũrĩ andũ angĩ o tiga kũrĩ ng’ondu iria ciũrĩte cia rũrĩrĩ rwa Isiraeli.”
25 No mũtumia ũcio agĩkuhĩrĩria, akĩmũinamĩrĩra, akiugaga: “Mwathani, ndeithia!”
26 Akĩmũcokeria akĩmwĩra: “Ti wega gũikĩria tũgui mũgate wa ciana.”
27 Mũtumia ũcio akiuga: “Ĩĩ nĩguo Mwathani, no tũgui nĩ tũrĩaga rũitĩki rũrĩa rũgũaga kuuma metha-inĩ ya ene tuo.”
28 Nake Jesu akĩmũcokeria ũũ: “Mũtumia ũyũ, wĩtĩkio waku nĩ mũnene; nĩ gwĩkĩke o ta ũguo wahoya.” Na mwarĩ akĩhona o hĩndĩ ĩyo.
29 Jesu agĩcoka akiuma kũu, agĩthiĩ hakuhĩ na Iria rĩa Galili, na thutha wa kwambata kĩrĩma-inĩ agĩikara thĩ.
30 Nakĩo kĩrĩndĩ kĩnene gĩgĩũka kũrĩ we na gĩkĩmũrehera cionje, atumumu, na arĩa mataahotaga kwaria, na arĩa maarĩ na mĩrimũ ĩngĩ, gĩkĩmakomia magũrũ-inĩ make, nake akĩmahonia.
31 Nĩ ũndũ ũcio kĩrĩndĩ gĩkĩmaka rĩrĩa kĩoonire arĩa mataahotaga kwaria makĩaria, cionje ikĩhonio na arĩa mataahotaga gwĩtwara magĩĩtwara, na atumumu makĩona, nakĩo gĩkĩgooca Ngai wa Isiraeli.
32 No Jesu agĩta arutwo ake akĩmeera atĩrĩ: “Nĩ ndĩraiguĩra andũ aya tha nĩ ũndũ makoretwo hamwe na niĩ thikũ ithatũ na matirĩ na kĩndũ gĩa kũrĩa. Ndingĩenda kũmeera mainũke mahũtiĩ tondũ mahota kũgwa njĩra-inĩ.”
33 No arutwo makĩmũũria ũũ: “Gũkũ na nĩ werũ-inĩ-rĩ, tũkũruta kũ mĩgate ya kũigana kĩrĩndĩ kĩnene ũũ?”
34 Nake Jesu akĩmoria atĩrĩ: “Mũrĩ na mĩgate ĩigana?” Makĩmũcokeria: “Mũgwanja, na tũthamaki tũigana ũna.”
35 Thutha wa kwĩra andũ acio maikare thĩ,
36 akĩoya mĩgate ĩyo mũgwanja na tũthamaki tũu na arĩkia gũcokia ngatho, akĩmĩenyũranga na akĩnengera arutwo ake, nao makĩgaĩra kĩrĩndĩ.
37 Andũ othe makĩrĩa makĩhũna, na arutwo makĩũngania ikabu mũgwanja nene ciyũrĩte cienyũ iria ciatigarĩte.
38 Nao arĩa maarĩire maarĩ arũme ngiri inya, o hamwe na atumia na ciana.
39 Na thutha wa kuugĩra kĩrĩndĩ ũhoro, agĩtonya gatarũ agĩthiĩ gĩcigo-inĩ kĩa Magadani.
Tũma
Tũma
NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES IN KIKUYU (MATHAYO-KŨGUŨRĨRIO)
Mathayo 15
Gĩkũyũ
Thoma Bibilia Intaneti-inĩ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Onanagia Ngatho nĩ Ũndũ wa Ũtaana wa Jehova
JEHOVA nĩ Ngai mũtaana. (Jak. 1:17) Kuuma o njata iria irĩ igũrũ, nginyagia mĩmera ĩrĩa ĩrĩ kũndũ guothe thĩinĩ wa thĩ, ũũmbi wa Jehova nĩ wonanagia atĩ nĩ mũtaana.—Thab. 65:12, 13; 147:7, 8; 148:3, 4.
Mwandĩki wa thaburi aarĩ na ngatho mũno harĩ Mũũmbi nginya agĩtunga rwĩmbo rwa kũmũgooca. Thoma Thaburi 104, wone atĩ o nawe no ũkorũo na ngatho ta icio. Mwandĩki wa thaburi oigire ũũ: “Ngũtũũra nyinagĩra Jehova hingo ĩrĩa yothe ngũikara ndĩ muoyo; Ngai wakwa-rĩ, ndĩĩmũinagĩra ngĩmũgoocaga hĩndĩ ĩrĩa yothe ndĩ ho.” (Thab. 104:33) Hihi ũguo nĩguo wee ũiguaga?
KĨONERERIA KĨRĨA KĨEGA BIŨ KĨA ŨTAANA
Jehova endaga tũmũtũkie harĩ kuonania ũtaana. Ningĩ nĩ atuonetie bata wa gũkorũo tũrĩ ataana. Aatongoririe mũtũmwo Paulo kwandĩka ũũ: “Athaga andũ arĩa matongete na indo matukũ maya atĩ matikae kwĩgatha, o na kana mehoke indo icio itamenyagĩrũo, no mehokage Ngai, we ũtũheaga indo ciothe agĩtũtanahagĩra, nĩ getha tũcihũthagĩre na gĩkeno; ningĩ atĩ mekage wega, atĩ matonge na ũtonga o ũrĩa wa gwĩkaga maũndũ mega, na maikarage mehaarĩirie kũheana indo, matekũrega kũgaĩra andũ angĩ indo na ũtana: nĩguo atĩ meigagĩre mũthithũ ũrĩa ũngĩtuĩka gĩtina gĩa gwakwo maũndũ mega ma kũmaguna mahinda marĩa magoka, nĩ getha makona muoyo ũrĩa muoyo ma.”—1 Tim. 6:17-19.
Paulo akĩandĩkĩra kĩũngano gĩa Korintho marũa make ma kerĩ, nĩ onanirie mwerekera ũrĩa mũndũ agĩrĩirũo gũkorũo naguo akĩheana. Oigire ũũ: “Mũndũ o mũndũ nĩeke o ta ũrĩa acirĩire gwĩka na ngoro yake, na ndakarute kĩndũ ta egũkĩiguĩra ruo, kana ta arĩ kũringĩrĩrio aringĩrĩirio arute: nĩ gũkorũo Ngai endaga mũndũ ũrĩa ũkũheana akenete.” (2 Kor. 9:7) Agĩcoka akĩgweta ũrĩa kũheana kũrĩ ũguni harĩ arĩa maraheo tondũ nĩ kũmahingagĩria mabataro mao, na gũkaguna aheani tondũ nĩ magĩaga na irathimo cia kĩĩroho.—2 Kor. 9:11-14.
Paulo akĩrĩkĩrĩria gĩcunjĩ kĩu kĩa marũa make nĩ aagwetire njĩra ĩrĩa nene Ngai onanĩtie ũtaana wake nayo. Aandĩkire ũũ: “Nake Ngai arocokerio ngatho nĩ ũndũ wa kĩheo gĩake gĩtangiugĩka na ciugo ũrĩa gĩtariĩ!” (2 Kor. 9:15) Kĩheo kĩu kĩhutĩtie maũndũ mothe mega marĩa Ngai ekagĩra andũ ake kũgerera kũrĩ Jesu Kristo. Kĩheo kĩu nĩ kĩa goro ũũ atĩ ti ũndũ mũhũthũ gũtaarĩria ũhoro wakĩo na ciugo.
Tũngĩonania ngatho atĩa nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa mothe Jehova na Mũrũ wake matwĩkĩire na marĩa marĩtwĩkĩra? Njĩra ĩmwe nĩ gũkorũo tũrĩ ataana na njĩra ya kũhũthĩra mahinda maitũ, hinya, na indo ciitũ gũtwarithia na mbere ũthathaiya wa Jehova o na angĩkorũo ũhoti witũ nĩ mũnene kana nĩ mũnini.—1 Maũ. 22:14; 29:3-5; Luk. 21:1-4.


text:
ŨRĨA FAMĨLĨ ĨNGĨGĨA NA GĨKENO
Aranagĩria na Tinĩnja Waku Mũtegũkararania
“Rĩrĩa mũirĩtu wakwa aakinyirie mĩaka 14, nĩ aambĩrĩirie kũnjokagĩria. Ndamwĩra, ‘Nĩ mathaa ma kũrĩa,’ akanjĩra, ‘Nĩ ngũrĩa ndeigua.’ Ndamũũria kana nĩ arĩkirie wĩra ũrĩa ngũmũheete, akanjĩra, ‘Tiga kũngia!’ Na kaingĩ twekoraga tũkĩgũthũkanĩra.”
—MAKI, JAPAN. *
Kwaga kũiguana na tinĩnja waku nĩguo ũndũ ũrĩa mũritũ mũno ũrĩcemanagia naguo na kaingĩ nĩ ũrĩbataraga ũkorũo na wetereri. Maria, wa kuuma Brazil ũrĩ na mũirĩtu wa mĩaka 14 oigire ũũ: “Rĩrĩa mũirĩtu wakwa akayakayania na niĩ, njiguaga ta ngũcamũka.” Nake Carmela kuuma Italia oigire ũũ: “Niĩ na mwanake wakwa tũrakaranagĩra nginya tũkagũthũkanĩra. Tũkararanagia nake nginya akoimania na kwĩhingĩra rumu-inĩ yake.”
Nĩ kĩĩ gĩtũmaga tinĩnja aingĩ makararanie na aciari ao? Hihi nĩ tondũ wa mariika mao? No kũhoteke. Bibilia yugaga atĩ arata a mũndũ no mamũthũkie kana mamũtue mũndũ mwega. (Thimo 13:20; 1 Akorintho 15:33) Ningĩ maũndũ maingĩ ma gwĩkenia marĩa marongoreirio andũ ethĩ ũmũthĩ, nĩ maratũma matuĩke aremi na maage gĩtĩo.
O na kũrĩ ũguo, harĩ maũndũ mũciari agĩrĩirũo nĩ kũmenya nĩguo ahote gũikarania na tinĩnja wake na njĩra njega. Wĩcirie ũhoro wa maũndũ maya matatũ.
NĨ KŨGĨA ARAGĨA NA “ŨHOTI WA GWĨCIRIA”
Mũtũmwo Paulo oigire ũũ: “Rĩrĩa ndaarĩ kaana-rĩ, ndaaragia ta kaana, mũiguĩre wakwa wa ũhoro naguo warĩ o wa kaana, o na gũtarania ndaũtaranagia ta kaana: no rĩu ndanatuĩka mũndũ mũgima-rĩ, nĩndĩkĩtie gũte maũndũ ma wana.” (1 Akorintho 13:11) O ta ũrĩa Paulo onanĩtie, ciana na andũ agima makoragwo na mwĩcirĩrie ngũrani mũno. Na njĩra ĩrĩkũ?
Ciana ciũĩ ũndũ mũũru nĩ mũũru, na mwega nĩ mwega. Mũgarũ na ũguo, andũ agima kaingĩ nĩ mahotaga gwĩcũrania ũndũ mũna na njĩra ndikĩru mbere ya gũtua itua. Kwa ngerekano, andũ agima nĩ meyũragia ũhoro wa moimĩrĩro ma ũndũ mũna, na ũrĩa matua mao mangĩhutia andũ angĩ. No makorũo nĩ mamenyerete gwĩciragia na njĩra ĩyo. Ĩndĩ, tinĩnja nĩ hĩndĩ areruta gwĩciria na njĩra ĩyo.
Bibilia nĩ ĩkĩraga ngoro andũ ethĩ magĩe na “ũgerereri kana ũhoti wa gwĩciria.” (Thimo 1:4) Ma nĩ atĩ, Bibilia ĩraga Akristiano othe mahũthagĩre “ũhoti wa gwĩciria.” (Aroma 12:1, 2, New World Translation; Ahibirania 5:14) O na kũrĩ ũguo, rĩmwe tinĩnja waku nĩ arĩkararanagia nawe o na tũũndũ-inĩ tũtarĩ na kũrĩa tũrĩ akĩgeria kũhũthĩra ũhoti wake wa gwĩciria. * Kana akwĩre ũndũ ũrona ndwagĩrĩire. (Thimo 14:12) Kũngiumĩra ũndũ ta ũcio-rĩ, mũngĩwarĩrĩria atĩa mũtegũkararania?
GERIA ŨŨ: Menya atĩ tinĩnja waku no gũkorũo nĩ kũgeria arageria ũhoti wake wa gwĩciria, na no acenjie mwĩcirĩrie wake. Nĩgetha ũmenye ũrĩa areciria, mũcokerie ngatho nĩ ũndũ wa mawoni make. (Hihi no ũmwĩre ũũ: “Nĩ ndakenio nĩ mwĩcirĩrie waku, o na gũtuĩka ndinetĩkania na maũndũ mothe marĩa woiga.”) Ũcoke ũmũteithie gwĩciria. (Hihi no ũmũrie ũũ: “Nĩ ũkuona ũndũ ũcio woiga ta ũngĩgũteithia hĩndĩ ciothe?”) Weka ũguo, nĩ ũrĩonaga ũrĩa tinĩnja waku arĩĩcũranagia akagĩa na mwĩcirĩrie ũrĩa wagĩrĩire.
Ririkana: Rĩrĩa ũrateithia tinĩnja waku gwĩciria, ndũkae gwĩciria atĩ nĩ arĩtĩkanagia nawe hĩndĩ ciothe. O na angĩaga gũgũthikĩrĩria, nĩ arĩĩrutaga maũndũ maingĩ mũno gũkĩra ũrĩa ũngĩrĩgĩrĩra, o na gũtuĩka ndegũkwĩra. Nĩ ũrĩkenaga kuona thutha wa kahinda akĩgĩa na mwĩcirĩrie ta waku o na agatua mawoni macio nĩ make.
Kenji, wa bũrũri wa Japan oigire ũũ: “Rĩmwe na rĩmwe nĩ twakararanagia na mũriũ wakwa maũndũ-inĩ matarĩ na kũrĩa marĩ, ta ndamwĩra atige kwananga indo kana atige kũũgita mwarĩ wa nyina. No kaingĩ eendaga nĩguo ndĩmũũrie ũrĩa areciria na hihi ndĩmuonie nĩ ndĩretĩkania nake, ndĩmũũrie ũũ: ‘Wona ũguo nĩguo kwagĩrĩire?’ kana ‘Ũguo nĩguo ũreciria?’ Nyonaga atĩ angĩkorũo nĩ ndamũũragia ciũria ta icio tũtingĩakararanagia.”
NĨ KWĨMENYA AREMENYA
Wĩra ũrĩa mũnene rĩrĩa ũrarera tinĩnja nĩ wa kũmũteithia kũgimara atuĩke mũndũ ũngĩiikaria. (Kĩambĩrĩria 2:24) Ũndũ ũcio ũkoniĩ kũmũteithia emenye, agĩe na mĩtugo na mwĩcirĩrie mwega o hamwe na ngumo iria ingĩmũkũrithania na arĩa angĩ. Tinĩnja ũremenya angĩhatĩkwo eke ũrĩa gũtagĩrĩire, to gwĩciria eciragia ũhoro wa moimĩrĩro ma ũndũ ũcio arerũo eke. Nĩ eyũragia ũũ: ‘Niĩ-rĩ, ndĩ mũndũ wa mũthemba ũrĩkũ? Mĩikarĩre yakwa ĩtariĩ atĩa? Njagĩrĩirũo gwĩka atĩa ũndũ-inĩ ta ũyũ?’—2 Petero 3:11.
Bibilia nĩ ĩtwĩraga ũhoro wa mwanake ũmwe mwĩthĩ weemenyaga wetagwo Jusufu. Hĩndĩ ĩmwe rĩrĩa mũtumia wa Potifaru aamwĩrire makomanie nake, Jusufu aamũcokeirie ũũ: “Ingĩkĩhota atĩa gwĩka ũndũ ta ũcio mũnene ũguo wa waganu, o na njĩhie Ngai?” (Kĩambĩrĩria 39:9) O na gũtuĩka hĩndĩ ĩyo Aisiraeli matiahetwo watho wĩgiĩ ũtharia, Jusufu nĩ aamenyaga mwĩcirĩrie wa Ngai ũndũ-inĩ ũcio. Makĩria ma ũguo, ciugo “ingĩkĩhota atĩa,” nĩ cionanagia atĩ aarĩ na mwĩcirĩrie ta wa Ngai, ũndũ ũcio ũkonania kũna atĩ nĩ eemenyaga.—Aefeso 5:1.
O na tinĩnja waku nĩ kwĩmenya akoragwo akĩĩmenya. Na ũndũ ũcio nĩ mwega tondũ nĩ ũrĩmũteithagia kwĩhanda rĩrĩa ahatĩkwo nĩ riika rĩake. (Thimo 1:10-15) O na kũrĩ ũguo, ũndũ ũcio nĩ ũrĩtũmaga agũkararie o nawe. Kũngĩthiĩ ũguo-rĩ, ũngĩka atĩa?
GERIA ŨŨ: Handũ ha gũkararania nake, no ũmwĩre acokere ũrĩa oiga. (Hihi no ũmwĩre ũũ: “Ndirakũnyita wega, ũrenda kuuga atĩ . . .”) Ũcoke ũmũrie ciũria. (Hihi no ũmũrie ũũ: “Nĩ kĩĩ gĩatũma wĩcirie ũguo?” kana “Nĩ kĩĩ gĩatũma uuge ũguo?”) Reke eyarie, na ataarĩrie mawoni make. Angĩkorũo ũrĩa atua ti ũũru o na gũtuĩka ndũretĩkania nake biũ, muonie atĩ nĩ ũratĩa mawoni make na ũreke eke ũrĩa arenda.
Nĩ harĩ ũguni rĩrĩa tinĩnja emenya na ehanda na magũrũ make. O na Bibilia nĩ ĩkĩraga Akristiano ngoro matikahaane ta ciana ‘matwaragwo nĩ ũrutani o wothe, ta arĩ rũhuho rũramahuruta.’ (Aefeso 4:14) Kwoguo, ĩkĩraga tinĩnja waku ngoro emenye na ehande na magũrũ make.
Ivana, wa bũrũri wa Czech oigire ũũ: “Nĩ nyonaga atĩ rĩrĩa ndathikĩrĩria airĩtu akwa, nĩ magĩaga na mwĩcirĩrie ta wakwa, o na angĩkorũo marĩ na mawoni ngũrani. Nĩ ndĩmenyagĩrĩra mũno ndikamatindĩkĩrĩrie mawoni makwa, ĩndĩ nyendaga o ene metuĩre matua mao.”
REKE ĨĨ YAKU ĨTUĨKE ĨĨ, ĨNDĨ ŨGĨE NA ŨIGANANĨRU
Tinĩnja amwe no mahaane ta ciana gũtindĩrĩra aciari ao nĩgetha metĩkĩrio gwĩka ũrĩa marenda. Angĩkorũo tinĩnja waku nĩguo ekaga kaingĩ, nĩ wagĩrĩirũo kwĩmenyerera. O na gũtuĩka rĩrĩa wamwĩtĩkĩria eke ũrĩa arenda nĩ mũrĩniinaga ngarari, tinĩnja waku ahota gwĩciria atĩ nĩ arĩonaga kĩrĩa arenda agũtindĩrĩra. Wagĩrĩirũo gwĩka atĩa? Rũmagĩrĩra ũtaaro ũyũ wa Jesu: ‘Mũkĩaria-rĩ, rekei Ĩĩ ĩtuĩke Ĩĩ, na Aca, ĩtuĩke Aca.’ (Mathayo 5:37) Tinĩnja waku no age gũkararania nawe angĩkorũo nĩ oĩ ndũcokaga na thutha.
O na kũrĩ ũguo, gĩa na ũigananĩru. Kwa ngerekano, rekaga tinĩnja waku agũtaarĩrie kĩrĩa kĩratũma aigue ta agĩrĩirũo kũheo mathaa mainga-ingĩ ma gũceerera arata ake. Gwĩka ũguo ti kuuga atĩ nĩ arakũhatĩka wĩtĩkanie nake, ĩndĩ ũgũkorũo ũkĩrũmĩrĩra ũtaaro ũyũ wa Bibilia: “Tũmagai gũkiranĩrĩria kwanyu kũmenyũo nĩ andũ othe.”—Afilipi 4:5.
GERIA ŨŨ: Ikarai thĩ mũrĩ famĩlĩ mwarĩrĩrie mawatho ma mũciĩ, na kana hihi tinĩnja waku nĩ arabatara wĩyathi makĩria. Ũtanatua itua, muonie atĩ nĩ ũramũthikĩrĩria na nĩ ũreciria maũndũ marĩa arakwĩra. Mũciari wĩtagwo Roberto wa bũrũri wa Brazil, oigire ũũ: “Tinĩnja nĩ agĩrĩirũo kuona atĩ mũciari nĩ akoragwo ehaarĩirie kuuga ĩĩ angĩkorũo hatirĩ watho o wothe wa Bibilia unĩtwo.”
Hatarĩ nganja, gũtirĩ mũciari mũkinyanĩru. Bibilia yugaga ũũ: “Ithuothe nĩtũhĩngĩcagwo nĩ maũndũ maingĩ.” (Jakubu 3:2) Ũngĩona atĩ o nawe nĩ ũtũmire mũkararanie, mũcũnge mũhera. Wetĩkĩra atĩ o nawe nĩ ũhĩtirie, nĩ ũkũmũigĩra kĩonereria kĩega kĩa wĩnyihia kĩngĩtũma o nake ekage o ũguo.
Kenji, wa bũrũri wa Japan, oigire ũũ: “Thutha wa gũkararania, na ndaigua nĩ ndahorera, nĩ njũngaga mũrũ wakwa mũhera. Gwĩka ũguo gũtũmaga o nake ahorere na agakorũo ehaarĩirie gũũthikĩrĩria.”
^ kib. 3 Marĩĩtwa thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ nĩ macenjetio.
^ kib. 10 O na gũtuĩka gĩcunjĩ-inĩ gĩkĩ tũraarĩrĩria mwanake tinĩnja, motaaro maya no mateithie mũirĩtu.
WĨYŨRIE . . .
Nĩ maũndũ marĩkũ hihi njĩkaga magatũma tũkararanie na tinĩnja wakwa?
Ingĩhũthĩra atĩa ũhoro ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ gũikarania wega na tinĩnja wakwa?
Ingĩka atĩa njaranagĩrie na tinĩnja wakwa tũtegũkararania?


text:
Ũhoro Kũrĩ Arĩa Mokĩte Kĩgomano-inĩ
MĨCEMANIO YA MWANYA
MĨCEMANIO YA MWANYA ŨTUNGATA WA BETHELI Ahunjia arĩa abatithie na matakĩrĩtie mĩaka 35 na no mende gũtungata Betheli magĩrĩirũo gũthiĩ mũcemanio wa arĩa mangĩenda gũtungata Betheli ũrĩa ũgeekwo mũthenya wa Njumaa thutha wa mĩaraho. Thaa na harĩa mũcemanio ũcio ũgeekĩrũo nĩ ikaamenyithanio.
CUKURU YA AHUNJIA A ŨTHAMAKI Mapainia arĩa marĩ gatagatĩ ka mĩaka 23 nginya 65 arĩa mangĩenda kwandandũra ũtungata wao nĩ maranyitwo ũgeni mũcemanio-inĩ wa arĩa mangĩenda gũthiĩ Cukuru ya Ahunjia a Ũthamaki ũrĩa ũgeekwo mũthenya wa Kiumia thutha wa mĩaraho. Thaa na harĩa mũcemanio ũcio ũgeekĩrũo nĩ ikaamenyithanio.
ŨHORO KŨRĨ ARĨA MOKĨTE KĨGOMANO-INĨ
ANYITANI ŨGENI Wĩra wa anyitani ũgeni nĩ gũgũteithĩrĩria. Tũgũkũũria wĩtĩkĩre ũtongoria wao na njĩra ya gwĩka ũrĩa marakwĩra igũrũ rĩgiĩ harĩa ũkũiga ngari yaku, harĩa ũkũingĩrĩra kana kuumĩra, kũigĩra arĩa angĩ itĩ, na maũndũ mangĩ.
KŨBATITHIO Itĩ cia arĩa mekũbatithio igakorũo ing’ethanĩire na mwaria o tiga kwanĩrĩirũo ũndũ ũngĩ. Arĩa mekũbatithio magĩrĩirũo gũgakorũo maikarĩte thĩ hau, mbere ya mĩario ya kũbatithio kwambĩrĩria mũthenya wa Njuuma rũcinĩ. O mũndũ agĩrĩirũo gũka na taurũ na nguo ciagĩrĩire cia kũbatithio nacio.
MĨHOTHI Nĩ kũhũthĩkĩte mbeca nyingĩ nĩguo gũkorũo na itĩ cia kũigana, mũtambo wa gũkinyĩria andũ ũhoro, mĩtambo ya video, na maũndũ mangĩ maingĩ marĩa maratũhotithia gũkenera kĩgomano gĩkĩ nĩguo tũkuhĩrĩrie Jehova makĩria. Mĩhothi yaku ya kwĩyendera nĩ ĩteithagĩrĩria kũrĩhĩra maũndũ macio na ningĩ ĩgateithĩrĩria wĩra wa kũhunjia wa thĩ yothe. Kũrĩ na mathandũkũ ma mĩhothi maigĩtwo kũndũ kũingĩ kĩgomano-inĩ gĩkĩ nĩ ũndũ wa mũndũ ũngĩenda kũhotha. Mĩhothi yothe nĩ ĩkwamũkĩrũo na ngatho nyingĩ. Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia nĩ kĩramũcokeria ngatho nĩ ũndũ wa kũnyita mbaru na ngoro yothe maũndũ ma Ũthamaki.
ŨTEITHIO WA MBERE Ririkana atĩ ũteithio ũyũ nĩ wa gũteithĩrĩria o arĩa mangĩnyitwo nĩ ŨNDŨ ŨTERĨGĨRĨIRWO.
INDO IRIA CIŨRĨTE NA IKONEKA Indo ciothe ciũrĩte na ikoneka ciagĩrĩirũo gũtwarũo rũhonge-inĩ rwa Indo Iria Ciũrĩte na Ikoneka. Ũngĩkorũo nĩ ũtete kĩndũ-rĩ, thiĩ ũrore kana nĩ gĩtwarĩtwo rũhonge-inĩ rũu. Ũngĩona mwana ũũrĩte na gũtiramenyeka harĩa aciari ake marĩ, mũtware rũhonge-inĩ rũu. No rĩrĩ, rũhonge rũu rũtiagĩrĩire kuonwo ta arĩ handũ ha gũtiga ciana. Menyerera ciana ciaku, na ũikare nacio hĩndĩ ciothe.
KŨIGA ITĨ Tũgũkũũria wĩcirie ũhoro wa andũ arĩa angĩ. Ririkana atĩ andũ arĩa mũrathiĩ nao ngari ĩmwe, arĩa mũraikara nao, arĩa ũreruta nao Bibilia, kana andũ a hakuhĩ a famĩlĩ no o tu ũngĩigĩra gĩtĩ. Ndũkaigĩrĩre indo itĩ-inĩ angĩkorũo ti kũigĩra ũraigĩra andũ angĩ itĩ icio.
KWĨRUTĨRA Angĩkorũo nĩ ũrenda gũteithia wĩra o wothe thĩinĩ wa kĩgomano, tũgũkũria ũthiĩ harĩ Rũhonge rwa Ũhoro na Wĩra wa Kwĩrutĩra.
Kĩhaarĩirio nĩ Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia kĩa Aira A Jehova


text:
BIBILIA NĨ ĨGARŨRAGA MĨTŨŨRĨRE YA ANDŨ
Ndendete Gũthaka Baseball Gũkĩra Ũndũ Ũngĩ o Wothe!
RĨRĨA AACIARIRŨO: 1928
BŨRŨRI: COSTA RICA
HISTORĨ: AANYITĨTWO MECIRIA NĨ GŨTHAKA MŨBIRA WA KŨRĨHWO NA CIŨTHI CIA MBECA
MŨTŨŨRĨRE WAKWA WA HAU KABERE
Ndakũrĩire Puerto Limón, taũni ĩrĩ hũgũrũrũ-inĩ cia mwena wa irathĩro wa gĩcũa gĩa Costa Rica. Aciari akwa maarĩ na ciana inyanya na nĩ niĩ ndarĩ wa mũgwanja. Baba aakuire ndĩ na mĩaka ĩnana. Thutha ũcio mami aatũrerire arĩ wiki.
Gũthaka baseball kwarĩ ũndũ wa bata mũno ũtũũro-inĩ wakwa. Nĩ ndakenagĩra gũthaka mũbira ũcio ndĩ mũnini. Itanakinyia mĩaka 20, nĩ ndaingĩrire timũ ĩmwe ya mũbira wa baseball ya andũ maathakaga no ũndũ wa gwĩkenia. Hĩndĩ ĩmwe ngĩthaka timũ-inĩ ĩyo ndĩ na ũkũrũ wa makĩria ma mĩaka 20, mũndũ ũmwe wa gwetha athaki ega nĩ aanjũririe kana no thakagĩre timũ ĩmwe ya kũrĩhwo ya bũrũri wa Nicaragua. O na kũrĩ ũguo, tondũ mami aarĩ mũrũaru na nĩ niĩ ndamũtungataga, ndiendaga gũthiĩ gũikaraga Nicaragua. Kwoguo ngĩrega. Thutha ũcio mũndũ ũngĩ wa gwetha athaki ega akĩnjũria ngathakagĩre timũ ya mũbira wa baseball ya bũrũri wa Costa Rica ĩrĩa yarĩ na athaki maathuurĩtwo kuuma timũ-inĩ cia andũ arĩa maathakaga no ũndũ wa gwĩkenia. Rita rĩrĩ nĩ ndetĩkĩrire. Nĩ ndathakĩire timũ ya bũrũri kuuma mwaka wa 1949 nginya 1952, na nĩ twathire gũthaka mabũrũri-inĩ mangĩ ta Cuba, Mexico, na Nicaragua. Harĩa ndaigĩtwo thakagĩre nĩ ndathakaga wega, na rĩmwe nĩ ingĩathakire maita 17 itekũhĩtia o na rĩmwe. Nĩ ndakenaga kũigua andũ makiugĩrĩria rĩĩtwa rĩakwa.
No ũndũ wa kĩeha nĩ atĩ ndarĩ na mĩthiĩre ya waganu. O na gũtuĩka no mũirĩtu ũmwe tu twatumĩte ndũgũ, no ndaceeraga na atumia angĩ. Ningĩ nĩ ndanyuaga njohi mũno. Mũthenya ũmwe nĩ ndanyuire njohi mũno ũũ atĩ ndokĩra rũcinĩ mũthenya ũyũ ũngĩ ndiamenyaga ũrĩa ndakinyĩte mũciĩ. Ningĩ nĩ ndothaga ciũthi cia kũrĩa mbeca ta mĩthako ya domino na kũgũra kandi cia mũnyaka.
Ihinda-inĩ o rĩu ndatũũraga ũtũũro ũcio, mami agĩtuĩka Mũira wa Jehova. Nĩ aageririe kũngucĩrĩria wĩtĩkio-inĩ wake no akĩamba kũremwo tondũ nĩ ndanyitĩtwo meciria mũno nĩ mathako. O na mathaa ma kũrĩa mangĩakinyire ndĩ kĩhaaro-inĩ ngĩthaka, ndingĩaiguire ndĩ mũhũtu. Meciria makwa meeciragia o ũhoro wa mũbira. Ndendete baseball gũkĩra kĩndũ kĩngĩ o gĩothe.
O na kũrĩ ũguo, ndĩ na mĩaka 29, nĩ ndaguraririo ũũru ngĩgeria kũnyita mũbira tũgĩthaka. Thutha wa kũhona, ngĩtiga gũthakaga mũbira wa kũrĩhwo. Ĩndĩ no ndathire na mbere kũnyitanĩra mathako-inĩ macio na njĩra ya kũmenyeria athaki maathakaga timũ-inĩ ĩtaarĩ ya kũrĩhwo hakuhĩ na mũciĩ gwitũ.
ŨRĨA BIBILIA YAGARŨRIRE MŨTŨŨRĨRE WAKWA
Mwaka-inĩ wa 1957, nĩ ndanyitirũo ũgeni kĩgomano-inĩ kĩmwe kĩa Aira a Jehova kĩrĩa gĩekagĩrũo kĩhaaro-inĩ kĩmwe ndanathakĩra mũbira wa baseball. Njikarĩte thĩ kĩgomano-inĩ kĩu, nĩ ndeyoneire ũtiganu mũnene mũno ũrĩa warĩ ho gatagatĩ ka mĩthiĩre ya gĩtĩo ya Aira a Jehova na ũrĩa kĩrĩndĩ kĩahũyũkaga rĩrĩa gĩoka kwĩrorera mũbira wa baseball. Maũndũ marĩa ndeyoneire kĩgomano-inĩ kĩu nĩ maandindĩkire kwambĩrĩria kwĩruta Bibilia na Aira a Jehova na ngĩambĩrĩria gũthiaga mĩcemanio-inĩ yao.
Nĩ ndakenirio nĩ morutani maingĩ ma Bibilia marĩa nderutaga. Kwa ngerekano, Jesu nĩ aarathĩte atĩ matukũ-inĩ ma kũrigĩrĩria, arutwo ake nĩ mangĩkaahunjia ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki wa Ngai thĩinĩ wa thĩ yothe. (Mathayo 24:14) Ningĩ nĩ nderutire atĩ Akristiano a ma matirutaga ũtungata wao nĩ getha magunĩke kĩĩmbeca. Jesu oigire ũũ: “Mũheetwo tũhũ, heanagai tũhũ.”—Mathayo 10:8.
Ngĩĩruta Bibilia nĩ ndaringithanagia maũndũ marĩa yoigaga na maũndũ marĩa ndonaga gatagatĩ-inĩ ka Aira a Jehova. Nĩ ndagucagĩrĩrio mũno nĩ kĩyo kĩrĩa maarĩ nakĩo gĩa kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki wa Ngai thĩinĩ wa thĩ yothe. Nĩ ndonaga marĩ na roho wa kũheana ũrĩa Jesu aathire Akristiano monanagie. Kwoguo rĩrĩa ndathomire Mariko 10:21 na ngĩona rĩĩtana rĩa Jesu, ‘ũka ũtuĩke mũrũmĩrĩri wakwa,’ ngĩenda gũtuĩka Mũira wa Jehova.
No nĩ ndoire ihinda mbere ya hotete kũgarũrĩra mũtũũrĩre wakwa biũ. Kwa ngerekano, kwa ihinda rĩa mĩaka mĩingĩ, nĩ ndothaga gĩũthi na hĩndĩ ciothe ndaiyũragia namba yakwa ya “mũnyaka” o kiumia. O na kũrĩ ũguo, nĩ ndeerutire kuuma Bibilia-inĩ atĩ Ngai nĩ athũire athathaiya a ngai “ĩrĩa ĩĩtagwo Mũrehi-Mũnyaka” na nĩ athũire andũ akoroku. (Isaia 65:11; Akolosai 3:5) Kwoguo ngĩtua itua rĩa gũtiga gũũtha ciũthi cia mbeca. Thutha wa gũtiga ciũthi icio, mũthenya wa Kiumia ũrĩa warũmĩrĩire namba yakwa ya “mũnyaka” nĩ yahotanire. Andũ nĩ maambĩrĩirie kũnyũrũria tondũ ndiathakĩte kiumia kĩu na makĩambĩrĩria kũndindĩkĩrĩria njokerere gũũtha no ndietĩkĩrire. Ndirĩ ndacoka gũũtha ciũthi cia mbeca rĩngĩ.
Nĩ ndacemanirie na igerio rĩngĩ harĩ “ũmũndũ [wakwa] mwerũ” mũthenya ũrĩa ndaabatithirio kĩgomano-inĩ kĩa Aira a Jehova. (Aefeso 4:24) Hwaĩ-inĩ ũcio, ndacoka mũkawa-inĩ ũrĩa ndaikaraga ndakorire mũirĩtu ũrĩa twarĩ ndũgũ anjetereire mũrango-inĩ. Aanjĩrire ũũ: “Ũka Sammy tũkenere hamwe.” No ndamwĩrire o rĩmwe “Aca!” Ngĩmũririkania atĩ rĩu ndatũũraga kũringana na ithimi cia mĩtugo iria irĩ Bibilia-inĩ. (1 Akorintho 6:18) Akĩnjũria, “Atĩ atĩa?” Agĩcoka akĩaria na njĩra ya kũhũthĩrĩria mawoni ma Bibilia megiĩ ngomanio na akĩgeria kũndindĩkĩrĩria tũcokie ũrata witũ. No ndaingĩrire rumu yakwa na ngĩhinga mũrango. Ũmũthĩ ndĩ na gĩkeno ngiuga atĩ kuuma rĩrĩa ndatuĩkire Mũira wa Jehova mwaka-inĩ wa 1958 nĩ hotete gũtũũra kũringana ũgarũrũku ũrĩa ndekire mũtũũrĩre-inĩ wakwa ndĩ mwĩhokeku.
ŨRĨA NG’UNĨKĨTE
Nĩ nyonaga ta ingĩandĩka ibuku rĩgima rĩgiĩ ũrĩa ng’unĩkĩte kuumana na kũrũmĩrĩra ũtongoria wa Bibilia. Maũndũ mamwe ng’unĩkĩte namo nĩ atĩ rĩu ndĩ na arata aingĩ a ma, ũtũũro ũrĩ na muoroto, na gĩkeno kĩa ma.
No ngenagĩra baseball, ĩndĩ rĩu nĩ ngarũrĩire muonere wakwa wa maũndũ. Mũthako-inĩ ũcio wa baseball nĩ ndegĩrĩire igweta na mbeca, no indo icio itiatũũrire. No ũrata wakwa hamwe na Ngai na ũrũmwe ũrĩa ngenagĩra gatagatĩ-inĩ ka ndungata cia Ngai nĩ maũndũ matagathira. Bibilia yugaga ũũ: “Thĩ nĩ gũthira ĩrathira o hamwe na merirĩria mayo, no mũndũ ũrĩa wĩkaga wendi wa Ngai egũtũũra tene na tene.” (1 Johana 2:17) Rĩu nyendete Jehova Ngai o hamwe na andũ ake gũkĩra kĩndũ kĩngĩ o gĩothe.
Wĩrute Makĩria
ŨHORO MWEGA KUUMA KŨRĨ NGAI!
Mawatho ma Bibilia Matũgunaga Atĩa?
Jesu nĩ aatarĩirie kĩrĩa gĩtũmaga tũbatare ũtongoria na akĩrutana ũhoro wĩgiĩ mawatho merĩ ma Bibilia marĩa oigire atĩ nĩ ma bata mũno.


text:
Jesu kũhonia andũ aingĩ thĩinĩ wa Kaperinaumu (29-34)
Kũhoya arĩ handũ wiki (35-39)
Mũndũ warĩ na mangũ kũhonio (40-45)
1 Kĩambĩrĩria kĩa ũhoro ũrĩa mwega wĩgiĩ Jesu Kristo, Mũrũ wa Ngai:2 O ta ũrĩa mũnabii Isaia aandĩkire: “(Atĩrĩ, nĩ ngaatũma mũndũ, ũrĩa ũkahaarĩria njĩra nĩ ũndũ waku.)3 Harĩ mũndũ ũraanĩrĩra werũ-inĩ akoiga: ‘Haarĩriai njĩra ya Jehova!* Rũngai barabara ciake.’”4 Nĩ ũndũ ũcio, Johana Mũbatithania aarĩ werũ-inĩ akĩhunjia atĩ andũ mabatithio ĩrĩ njĩra ya kuonania kwĩrira nĩguo moherũo mehia.5 Na andũ othe a Judea na aikari othe a Jerusalemu nĩ maathiaga kũrĩ we, na akamabatithia rũũĩ-inĩ rwa Jorodani, makiumbũraga mehia mao.6 Nake Johana eehumbaga nguo cia guoya wa ngamĩra na akeyoha mũcibi wa rũũa njohero, nacio irio ciake ciarĩ ngigĩ na ũũkĩ wa gĩthaka.7 Na nĩ aahunjagia akiugaga atĩrĩ: “Nĩ harĩ mũndũ mũnene kũngĩra ũgũũka thutha wakwa; na ndirĩ mwagĩrĩru wa kũinamĩrĩra njohore ndigi cia iratũ ciake.8 Niĩ ndĩmũbatithagia na maĩ, ĩndĩ ũcio akaamũbatithagia na roho mũtheru.”9 Matukũ-inĩ macio, Jesu akiuma Nazarethi ya Galili na agĩthiĩ akĩbatithio nĩ Johana rũũĩ-inĩ rwa Jorodani.10 Na o rĩmwe arĩkia kuumĩra maĩ-inĩ, akĩona igũrũ rĩkĩhingũka, na roho wa Ngai ũgĩikũrũka ũhaana ta ndutura ũgĩũka igũrũ rĩake.11 Na mũgambo ũkiuma igũrũ ũkiuga atĩrĩ: “Wee nĩwe Mũrũ wakwa, ũrĩa nyendete mũno; nĩ ngwĩtĩkĩrĩte.”12 Na o hĩndĩ ĩyo agĩtwarũo nĩ roho werũ-inĩ.13 Agĩikara kũu werũ-inĩ matukũ mĩrongo ĩna, kũrĩa aageririo nĩ Shaitani. Na nĩ kwarĩ na nyamũ cia gĩthaka, ĩndĩ araika nĩ maamũtungatagĩra.14 Thutha wa Johana kũnyitwo, Jesu agĩthiĩ Galili, akĩhunjagia ũhoro ũrĩa mwega wa Ngai15 akiugaga: “Ihinda rĩrĩa rĩtuĩtwo nĩ rĩkinyu, naguo Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkuhĩrĩirie. Mwĩrirei, na mũgĩe na wĩtĩkio harĩ ũhoro ũrĩa mwega.”16 Na rĩrĩa aathiagĩra hakuhĩ na Iria rĩa Galili, akĩona Simoni na mũrũ wa nyina Andrea magĩikia neti ciao iria-inĩ, tondũ maarĩ ategi a thamaki.17 Nĩ ũndũ ũcio Jesu akĩmeera ũũ: “Nũmĩrĩrai, na nĩ ngũmũtua ategi a andũ.”18 Na o hĩndĩ ĩyo magĩtiga neti ciao, makĩmũrũmĩrĩra.19 Athianga, akĩona ariũ erĩ a Zebedi, nĩo Jakubu na Johana, marĩ thĩinĩ wa gatarũ kao magĩtuma neti ciao,20 na o hĩndĩ ĩyo akĩmeta. Nĩ ũndũ ũcio, magĩtiga ithe wao Zebedi hau gatarũ-inĩ arĩ na andũ arĩa maandĩkĩtwo a wĩra na makĩmũrũmĩrĩra.21 Na magĩthiĩ Kaperinaumu.Na rĩrĩa Thabatũ yakinyire, akĩingĩra thunagogi-inĩ na akĩambĩrĩria kũrutana.22 Nao makĩgegio nĩ njĩra yake ya kũrutana, tondũ aamarutaga ta mũndũ warĩ na wathani, no ti ta andĩki-Watho.23 Thĩinĩ wa thunagogi kahinda-inĩ o ro kau nĩ kwarĩ na mũndũ warĩ na ndaimono, na akĩanĩrĩra:24 “Tũrorania kĩĩ nawe, Jesu Mũnazarini? Hihi woka gũtũniina? Nĩ ngũĩ wega, wee nĩwe Ũrĩa Mũtheru wa Ngai!”25 No Jesu agĩkũũma ndaimono ĩyo, akĩmĩĩra: “Kira, na uume thĩinĩ wake!”26 Na thutha wa ndaimono ĩyo gũtugutania mũndũ ũcio na gũkayũrũrũka mũno, ĩkiuma thĩinĩ wake.27 Na rĩrĩ, andũ othe makĩmaka mũno na makĩambĩrĩria kũrania atĩrĩ: “Ĩ nĩ atĩa ũũ? Hĩ, ũyũ nĩ ũrutani mwerũ! Arĩ na ũhoti nginya wa kũingata ndaimono, na ikamwathĩkĩra.”28 Nĩ ũndũ ũcio ũhoro wĩgiĩ Jesu ũkĩhunja na ihenya gĩcigo-inĩ kĩu gĩothe kĩa Galili.29 Hĩndĩ ĩyo makiuma thunagogi-inĩ magĩthiĩ mũciĩ gwa Simoni na Andrea marĩ na Jakubu na Johana.30 Na rĩrĩ, nyina wa mũtumia wa Simoni nĩ aakomete nĩ ũndũ wa mũrimũ wa kũhiũha mwĩrĩ, na o hĩndĩ ĩyo makĩmwĩra ũhoro wake.31 Jesu agĩthiĩ harĩ we, akĩmũnyita guoko akĩmũũkĩria. Akĩhona na akĩambĩrĩria kũmatungatĩra.32 Rĩrĩa gwakinyire hwaĩ-inĩ riũa rĩathũa, andũ makĩambĩrĩria kũmũrehera arĩa othe maarĩ arwaru na arĩa maarĩ na ndaimono;33 na andũ othe a itũũra rĩu makĩgomana hau mũrango-inĩ.34 Nĩ ũndũ ũcio akĩhonia andũ aingĩ arĩa maarĩ na mĩrimũ mĩthemba mĩingĩ, na akĩingata ndaimono nyingĩ, ĩndĩ ndaaciĩtĩkagĩria kwaria, tondũ nĩ ciamenyaga atĩ nĩwe Kristo.35 Rũcinĩ tene kũrĩ o na nduma, agĩũkĩra na agĩthiĩ nja handũ arĩ wiki, akĩambĩrĩria kũhoya.36 No rĩrĩ, Simoni na arĩa maarĩ nao makĩambĩrĩria kũmũcaria37 na maamuona, makĩmwĩra ũũ: “Andũ othe nĩwe maracaria.”38 No we akĩmeera atĩrĩ: “Nĩ tũthiĩi kũndũ kũngĩ, taũni-inĩ iria irĩ hakuhĩ, nĩguo ngahunjie kũu o nakuo, tondũ nĩkĩo gĩatũmire njũke.”39 Na agĩthiĩ akĩhunjagia thunagogi-inĩ ciao kũu Galili guothe akĩingataga ndaimono.40 Ningĩ hagĩũka mũndũ warĩ na mangũ, akĩmũthaitha amũturĩirie maru, akĩmwĩra: “Angĩkorũo no wende, theria.”41 Nĩ ũndũ ũcio akĩringwo nĩ tha, agĩtambũrũkia guoko na akĩmũhutia akĩmwĩra: “Nĩ ngwenda! Thera.”42 Hĩndĩ o ĩyo mangũ macio magĩthira, na akĩhona.43 Agĩcoka akĩmwĩra o rĩo athiĩ na akĩmũkaania mũno,44 akĩmwĩra ũũ: “Ndũkere mũndũ o na ũrĩkũ, no thiĩ wĩyonanie kũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai, na ũrute igongona rĩa gũtherio kũringana na ũrĩa watho wa Musa wathanĩte, nĩguo magĩe na ũira.”45 No thutha wa gũthiĩ, mũndũ ũcio akĩambĩrĩria kũmemerekia ũhoro ũcio mũno na kũũheana kũndũ guothe, nginya Jesu akĩremwo nĩ kũingĩraga matũũra-inĩ akĩonagwo nĩ andũ, no aathiaga kũndũ gũtaakoragwo na andũ. Ĩndĩ andũ no maathiaga kũrĩ we moimĩte mĩena yothe.


text:
Mũraika ũrombũkĩra igũrũ gatagatĩ arĩ na ũhoro mwega (6, 7)
Gũkena nĩ arĩa makuĩte marĩ na ũiguano na Kristo (13)
Magetha merĩ ma thĩ (14-20)
14 Na rĩrĩ, ngĩcoka ngĩona Gatũrũme arũgamĩte kĩrĩma-inĩ gĩa Zayuni, arĩ hamwe na andũ ngiri igana rĩa mĩrongo ĩna na inya mandĩkĩtwo rĩĩtwa rĩake na rĩa Ithe mathiithi-inĩ mao.2 Na ngĩigua mũgambo ũkiuma igũrũ ũtariĩ ta wa maĩ maingĩ na ta wa marurumĩ manene; na mũgambo ũcio ndaaiguire watariĩ ta wa aini maraina makĩhũũraga inanda ciao.3 Na maainaga rwĩmbo rũtariĩ ta arĩ rwerũ marĩ mbere ya gĩtĩ kĩrĩa kĩa ũnene na mbere ya ciũmbe iria inya irĩ muoyo na athuri, na gũtirĩ mũndũ ũngĩahotire kwĩruta rwĩmbo rũu o tiga acio ngiri igana rĩa mĩrongo ĩna na inya arĩa maagũrirũo kuuma thĩ.4 Acio nĩo matarĩ methahia na atumia; nao nĩ thingi. Nĩo marũmagĩrĩra Gatũrũme o kũrĩa guothe athiaga. Maagũrirũo kuuma harĩ andũ matuĩke maciaro ma mbere harĩ Ngai na harĩ Gatũrũme,5 na matirĩ maaria maheeni na tũnua twao; matirĩ kameni.6 Ngĩcoka ngĩona mũraika ũngĩ akĩũmbũkĩra igũrũ gatagatĩ arĩ na ũhoro mwega wa tene na tene nĩguo ahunjĩrie andũ arĩa maikaraga thĩinĩ wa thĩ, ndũrĩrĩ ciothe na mĩhĩrĩga na thiomi na iruka cia andũ.7 Na oigaga na mũgambo mũnene atĩrĩ: “Mwĩtigĩrei Ngai na mũmũgooce, tondũ ihinda rĩake rĩa gũtuanĩra nĩ ikinyu, nĩ ũndũ ũcio thathaiyai Ũrĩa wombire igũrũ na thĩ na iria o na ithima cia maĩ.”8 Na mũraika ũngĩ wa kerĩ, akĩrũmĩrĩra akiuga: “Nĩ arĩkĩtie kũgwa! Babuloni Ũrĩa Mũnene nĩ arĩkĩtie kũgwa, ũcio ũratũmaga ndũrĩrĩ ciothe irĩwo nĩ ndibei ya merirĩria make ma ngomanio itagĩrĩire!”*9 Na mũraika ũngĩ, wa gatatũ, akĩmarũmĩrĩra akiuga na mũgambo mũnene atĩrĩ: “Mũndũ o wothe angĩthathaiya nyamũ ĩyo kana mũhianano wayo na etĩkĩre gwĩkĩrũo rũũri rwayo thiithi-inĩ wake kana guoko-inĩ,10 o nake nĩ akaanyua ndibei ya marakara ma Ngai ĩrĩa ĩgaaitĩrĩrũo gĩkombe-inĩ Gĩake kĩa marakara ĩtarĩ ndwekie, na nĩ akaaherithio na mwaki na ũbiriti arĩ mbere ya araika arĩa atheru na mbere ya Gatũrũme.11 Nayo ndogo ya iherithia rĩao ĩgaatũũra yambataga tene na tene, na mũthenya na ũtukũ matikahurũkaga, arĩa mathathayagia nyamũ ĩyo na mũhianano wayo na mũndũ o wothe wĩtĩkagĩra gwĩkĩrũo rũũri rwa rĩĩtwa rĩayo.12 Hau nĩho arĩa aamũre mabataraga ũkirĩrĩria, o acio mathĩkagĩra maathani ma Ngai na makarũmia wĩtĩkio harĩ Jesu.”13 Na ngĩigua mũgambo woima igũrũ ũkiuga, “Andĩka atĩrĩ: Gũkena nĩ arĩa makuĩte marĩ na ũiguano na Mwathani kuuma rĩu gũthiĩ na mbere. Ũguo nĩguo roho ũkuuga, nĩ mahurũke wĩra wao, nĩ ũndũ maũndũ marĩa mekĩte megũthiĩ hamwe nao.”14 Na rĩrĩ, ngĩcoka ngĩona itu rĩa rangi mwerũ, na haarĩ mũndũ watariĩ ta mũrũ wa mũndũ warĩikarĩire, arĩ na thũmbĩ ya thahabu kĩongo-inĩ gĩake na rũhiũ rũũgĩ rwa kũgetha guoko-inĩ gwake.15 Mũraika ũngĩ akiuma harĩa hatheru ha hekarũ, akĩra ũcio waikarĩire itu rĩu na mũgambo mũnene atĩrĩ: “Ambĩrĩria kũgetha na rũhiũ rwaku, tondũ ihinda rĩa kũgetha nĩ ikinyu, nĩ gũkorũo magetha ma thĩ nĩ makũrũ biũ.”16 Nake ũcio waikarĩire itu agĩikia rũhiũ rwake thĩinĩ wa thĩ, nayo thĩ ĩkĩgethwo.17 Na mũraika o ũngĩ akiuma hau hatheru ha hekarũ kũu igũrũ, na aarĩ na rũhiũ rũũgĩ rwa kũgetha o nake.18 Ningĩ mũraika ũngĩ akiuma kĩgongona-inĩ, na aarĩ na wathani igũrũ rĩa mwaki. Na agĩta ũcio warĩ na rũhiũ rũũgĩ rwa kũgetha na mũgambo mũnene akĩmwĩra: “Ambĩrĩria kũgetha na rũhiũ rwaku, na ũgethe thabibũ cia mũthabibũ wa thĩ, nĩ gũkorũo nĩ njĩru.”19 Nake mũraika ũcio agĩikia rũhiũ rwake thĩinĩ wa thĩ na akĩgetha mũthabibũ wa thĩ, akĩũikia kĩhihĩro-inĩ kĩrĩa kĩnene kĩa marakara ma Ngai.20 Mũthabibũ ũcio ũgĩkinyangĩrũo nja ya itũũra, na thakame ĩkĩambata kuuma kĩhihĩro-inĩ kĩu ĩgĩkinya mĩkwa-inĩ ya kanua ka mbarathi, na ĩgĩtherema itĩna rĩa hakuhĩ mairo magana merĩ.*


text:
Kemu
Kemu
Mathomo na ũtuĩria wa thayathi ũria atomu ciohanaga gũthondeka inyamũ na minyamũ.
Mĩthaiga kuohana (Chemical bonding)
Kwĩ mithemba ĩrĩ ya ciohi (bonds) cia kunyitithania atomu: ionic na Convalent.
Ciohi cia Ionic
ĩthondekagwo nĩ atomu yaneana erektroni ĩmwe kana makĩria kwĩ atomu ĩria ĩngĩ. Atomu ĩgĩneana erektroni nĩgiaga na caji ya pocitivu na igetwo ioni.
Atomu ĩria nyanegerwo erektroni ĩkagia na caji ya negativu na ĩtagwo ioni. Atomu ciĩna na caji pocitivu kana negativu nĩ igucanagia.
Ngerekano nĩ cumbĩ wa kũruga ũria ũkoragwo ũthondeketwo nĩ kiohi ionic kia ioni ya chlorine ina caji ya negativu na sodium ina caji ya pocitivu ciohanitio ni kiohi(bond) ionic.
Ciohi cia Convalent
Ciohi ici cithondekagwo nĩ oo atomu kũruta erektroni na kũgwatanira na atomu iria ĩngĩ. Ngerekano ya kinyamũ, kĩna kiohi kia mũthemba ũyũ nĩ Oxigen .
Oxigen ikoragwo na atomu igirĩ ciohanitio nĩ kiohi kia erektroni igĩrĩ iria ikoragwo gatagati ka atomu ici.
kiugo kĩngĩ kia erektroni
elektroni no ĩtwo na ritwa rĩngĩ enia , ritwa rĩumanĩte na ruheni. rĩtwa enia nĩrĩkonaine na mũtũrĩre wa mũndũ wa kawaida. Maritwa ta enia no matethĩrĩrie guthondeka maritwa merũ ma teknoroji ma gĩkũyũ.
Enia nirĩkonaine na marĩtwa henũki(photon) , njeneni na henia.
Metha Njokereri
Metha njokeriri nĩ metha ĩna mũtatara wa kũbanga inyamũ ciothe kũrĩ. Nĩ ĩhũthagia ũthomi wa Kemu. Metha ĩno ĩkoragwo na Bamili, ikundi na Njokereri ya iyamũ. Mitũgo ya inyamũ mubagĩrĩreini ũyũ nĩ ĩnyihaga mũno.
Honge nene cia Kemu ni: Organic chemistry Inorganic chemistry na Physical Chemistry


text: 15 Rĩu ariũ a Ithe witũ-rĩ, ndĩramũririkania ũhoro ũrĩa mwega ndamũhunjĩirie, ũrĩa o na inyuĩ mwetĩkĩrire, na noguo mũtũire mũrũmĩtie.2 Ningĩ nĩ mũkũhonokio mwarũmia biũ ũhoro ũcio mwega ndamũhunjĩirie, tiga no gũkorirũo mwatuĩkire etĩkia o tũhũ.3 Nĩ gũkorũo nĩ ndaamwĩrire maũndũ marĩa ma bata makĩria, marĩa o na niĩ ndaamũkĩrire, atĩ Kristo aakuire nĩ ũndũ wa mehia maitũ o ta ũrĩa Maandĩko moigĩte;4 na atĩ nĩ aacokire agĩthikwo, na akĩriũkio mũthenya wa gatatũ o ta ũrĩa Maandĩko moigĩte;5 na atĩ nĩ oimĩrĩire Kefa,* agĩcoka akiumĩrĩra arĩa Ikũmi na Erĩ.6 Thutha ũcio akiumĩrĩra ariũ a Ithe witũ makĩria ma magana matano ihinda-inĩ rĩmwe, na aingĩ ao tũrĩ o nao nginyagia rĩu, o na gũtuĩka amwe nĩ makomete gĩkuũ-inĩ.7 Na thutha ũcio akiumĩrĩra Jakubu, agĩcoka akiumĩrĩra atũmwo othe.8 Agĩcoka akĩnyumĩrĩra o na niĩ ndĩ wa mũico ndariĩ ta mũndũ waciarĩtwo atarĩ mũkinyu.9 Nĩ gũkorũo nĩ niĩ mũnini mũno harĩ atũmwo, na ndiagĩrĩire gwĩtwo mũtũmwo, tondũ nĩ ndanyaririre kĩũngano kĩa Ngai.10 No nduĩkĩte ũguo ndariĩ kũgerera ũtugi mũnene wa Ngai. Na ũtugi ũcio mũnene ndonirio ndwarĩ wa tũhũ, no nĩ ndutĩte wĩra mũingĩ gũkĩra acio angĩ othe; no ti niĩ, nĩ ũtugi mũnene wa Ngai ũrĩa ndĩ naguo.11 Nĩ ũndũ ũcio, o na kana nĩ niĩ kana nĩo-rĩ, ũguo nĩguo tũhunjagia, na ũguo nĩguo mwetĩkirie.12 Rĩu-rĩ, angĩkorũo nĩ kũrahunjio atĩ Kristo nĩ ariũkĩte kuuma kũrĩ arĩa akuũ-rĩ, nĩ kĩĩ kĩratũma amwe gatagatĩ-inĩ kanyu moige atĩ arĩa akuũ matikaariũkio?13 Angĩkorũo kũna arĩa akuũ matikaariũkio-rĩ, Kristo ndakĩriũkĩtio.14 Na angĩkorũo Kristo ndariũkĩtio-rĩ, wĩra witũ wa kũhunjia ũkĩrĩ wa tũhũ, na wĩtĩkio wanyu o naguo nĩ wa tũhũ.15 Ningĩ angĩkorũo arĩa akuũ matikaariũkio-rĩ, ithuĩ tũkĩrĩ aira a maheeni a Ngai, tondũ tũraruta ũira wa gũkararia Ngai atĩ nĩ ariũkĩtie Kristo, na ndamũriũkĩtie.16 Tondũ angĩkorũo akuũ matikaariũkio, Kristo o nake ndariũkĩtio.17 Ningĩ angĩkorũo Kristo ndariũkĩtio-rĩ, wĩtĩkio wanyu nĩ wa tũhũ; mũtũũraga o mehia-inĩ manyu.18 Ningĩ o nao arĩa makomete gĩkuũ-inĩ marĩ na ũiguano na Kristo nĩ mathirĩte.19 Angĩkorũo mwĩhoko witũ harĩ Kristo nĩ wa muoyo o ũyũ-rĩ, ithuĩ tũkĩrĩ a kũiguĩrũo tha gũkĩra mũndũ ũngĩ o wothe.20 No rĩu Kristo nĩ ariũkĩtio kuuma kũrĩ arĩa akuũ arĩ we maciaro ma mbere harĩ arĩa makomete gĩkuũ-inĩ.21 Tondũ gĩkuũ gĩokire kũgerera mũndũ, arĩa akuũ o nao mariũkagio kũgerera mũndũ.22 Nĩ gũkorũo o ta ũrĩa othe makuaga nĩ ũndũ wa Adamu, noguo othe makaariũkio nĩ ũndũ wa Kristo.23 No o mũndũ ariũkio itari-inĩ rĩake mwene: Kristo arĩ maciaro ma mbere, thutha ũcio, arĩa marĩ a Kristo mariũkio hĩndĩ yake ya gũkorũo kuo.24 Thutha ũcio mũico ũkinye, rĩrĩa akaaneana Ũthamaki kũrĩ Ngai, o we Ithe, arĩkĩtie kũniina mothamaki mothe na wathani o na hinya wothe.25 Nĩ gũkorũo no mũhaka agaathana arĩ mũthamaki nginya rĩrĩa Ngai akaiga thũ ciothe rungu rwa makinya make.26 Na gĩkuũ nĩkĩo thũ ya mũico ĩrĩa ĩkaaninwo.27 Nĩ gũkorũo Ngai nĩ “aaigire indo ciothe rungu rwa makinya make.” No hĩndĩ ĩrĩa kwerũo atĩ ‘indo ciothe nĩ njige,’ icio ti hamwe na Ngai, ũcio ũigĩte indo ciothe rungu rwake.28 No rĩrĩa indo ciothe igaakorũo irĩ rungu rwake, hĩndĩ ĩyo Mũriũ we mwene o nake nĩ akeiga rungu rwa Ũrĩa waigire indo ciothe rungu rwake, nĩguo Ngai atuĩke maũndũ mothe harĩ andũ othe.29 Rĩu-rĩ, angĩkorũo arĩa makuĩte matikaariũkio-rĩ, gũgaathiĩ atĩa harĩ arĩa mabatithagio nĩguo makue? Angĩkorũo arĩa makuĩte matikaariũkio-rĩ, makĩamũkagĩra ũbatithio ũcio nĩkĩ?30 O na ithuĩ-rĩ, tũkoragwo ũgwati-inĩ hĩndĩ ciothe nĩkĩ?31 Ngoragwo ũgwati-inĩ wa gĩkuũ o mũthenya. Ndĩrekĩra ũndũ ũcio mũkonde kũgerera ũrĩa ndĩĩrahaga nĩ ũndũ wanyu ariũ a Ithe witũ, thĩinĩ wa Kristo Jesu Mwathani witũ.32 Angĩkorũo o ta arũme arĩa angĩ niĩ ndanahũũrana na nyamũ cia gĩthaka Efeso-rĩ, ũndũ ũcio ũngĩng’una na kĩĩ? Angĩkorũo akuũ matikaariũkio-rĩ, “nĩ tũkĩrĩei na tũnyue, tondũ rũciũ nĩ tũgaakua.”33 Mũtikanaheeneke. Thiritũ njũru nĩ ithũkagia mĩtugo mĩega.34 Arahũkai meciria-inĩ manyu na njĩra ya ũthingu na mũtikamenyere kwĩhagia, nĩ gũkorũo amwe matirĩ na ũmenyo wĩgiĩ Ngai. Ndĩroiga ũguo nĩguo ndĩmũconorithie.35 O na kũrĩ ũguo, mũndũ no orie atĩrĩ: “Arĩa makuĩte makaariũkio atĩa? Magaacoka muoyo na mwĩrĩ wa mũthemba ũrĩkũ?”36 Wee kĩrimũ gĩkĩ! Kĩrĩa wahanda gĩticokaga muoyo o tiga kĩambire gũkua.37 Na ha ũhoro wa kĩrĩa wahandire, ndwahandire mwĩrĩ ũrĩa ũgũkũra, no wahandire o mbegũ, ĩrĩ ya ngano kana ya kĩndũ kĩngĩ;38 no Ngai amĩheaga mwĩrĩ o ta ũrĩa ĩkũmũkenia, na akahe o mbegũ mwĩrĩ wayo.39 Ti mĩĩrĩ yothe ĩhaanaine, no nĩ kũrĩ mwĩrĩ wa andũ, ũngĩ wa mahiũ, ũngĩ wa nyoni, na ũngĩ wa thamaki.40 Na nĩ kũrĩ mĩĩrĩ ya igũrũ na mĩĩrĩ ya gũkũ thĩ; no mĩĩrĩ ya igũrũ ĩrĩ riri wa mũthemba ũmwe, na mĩĩrĩ ya gũkũ thĩ ĩrĩ riri wa mũthemba ũngĩ.41 Riri wa riũa nĩ wa mũthemba ũmwe, na riri wa mweri nĩ wa mũthemba ũngĩ, naguo riri wa njata no wa mũthemba ũngĩ; na atĩrĩ, riri wa njata ĩmwe nĩ ũtiganĩte na wa njata ĩngĩ.42 Ũguo noguo gũkahaana harĩ arĩa makaariũkio. Mwĩrĩ ũrĩa ũkuaga nĩ ũbuthaga, no mwĩrĩ ũrĩa ũriũkagio ndũngĩbutha.43 Ũhandagwo ũtekũheo gĩtĩo; ũkariũkio ũrĩ na riri. Ũhandagwo ũtarĩ na hinya; ũkariũkio ũrĩ na hinya.44 Ũhandagwo ũrĩ mwĩrĩ wa nyama na thakame; ũkariũkio ũrĩ mwĩrĩ wa roho. Angĩkorũo nĩ kũrĩ mwĩrĩ wa nyama na thakame-rĩ, o na wa roho nĩ gũkĩrĩ.45 Nĩ ũndũ ũcio nĩ kwandĩke atĩrĩ: “Mũndũ wa mbere, Adamu, agĩtuĩka mũndũ ũrĩ muoyo.” Adamu wa mũico agĩtuĩka roho wa kũheana muoyo.46 O na kũrĩ ũguo, mwĩrĩ wa roho tiguo wa mbere. Ũrĩa wa mbere nĩ wa nyama na thakame, na thutha ũcio wa roho.47 Mũndũ wa mbere oimĩte gũkũ thĩ na ombĩtwo na rũkũngũ; mũndũ wa kerĩ oimĩte igũrũ.48 Arĩa mombĩtwo na rũkũngũ matariĩ o ta ũcio wombirũo na rũkũngũ; nao arĩa a igũrũ, matariĩ o ta ũcio wa igũrũ.49 Na o ta ũrĩa tũhaanaine na ũcio wombirũo na rũkũngũ, noguo tũkaahanana na ũcio wa igũrũ.50 No ngũmwĩra atĩrĩ ariũ a Ithe witũ, atĩ nyama na thakame itingĩgaya Ũthamaki wa Ngai, o na kũbutha gũtingĩgaya kwaga kũbutha.51 Atĩrĩrĩ, nĩ ngũmwĩra hitho ya Ngai: Ti ithuothe tũgaakoma gĩkuũ-inĩ, no ithuothe nĩ kũgarũrũo tũkaagarũrũo52 o rĩmwe ta kũbucia kwa riitho, hĩndĩ ya karumbeta ka mũico. Tondũ karumbeta nĩ gakaahuhuo, nao akuũ mariũkio na mĩĩrĩ ĩtangĩbutha, na tũgarũrũo.53 Tondũ mwĩrĩ ũyũ wa kũbutha no mũhaka ũtuĩke wa kwaga kũbutha, na mwĩrĩ ũyũ wa gũkua no mũhaka ũtuĩke wa kwaga gũkua.54 No rĩrĩa mwĩrĩ wa kũbutha ũgaatuĩka wa kwaga kũbutha, na mwĩrĩ wa gũkua ũtuĩke wa kwaga gũkua, hĩndĩ ĩyo nĩrĩo ũndũ ũyũ mwandĩke ũkaahinga: “Gĩkuũ nĩ kĩniine tene na tene.”55 “Atĩrĩrĩ wee gĩkuũ, ũhootani waku ũrĩ ha? Atĩrĩrĩ wee gĩkuũ, rũboora rwaku rũrĩ ha?”56 Rũboora rũrĩa rũrehaga gĩkuũ nĩ mehia, naguo hinya wa mehia umanaga na Watho.57 No nĩ ngatho kũrĩ Ngai tondũ nĩ atũheaga ũhootani kũgerera Mwathani witũ Jesu Kristo!58 Nĩ ũndũ ũcio ariũ a Ithe witũ nyendete-rĩ, ikaragai mũrũmĩte, mũtegũthengeka, hĩndĩ ciothe mũkoragwo na maũndũ maingĩ ma gwĩka wĩra-inĩ wa Mwathani, mũkĩmenyaga atĩ wĩra wanyu ti wa tũhũ ũtungata-inĩ wa Mwathani.


text:
Hihi nĩ Mwĩtĩkagĩra Ndini Iria Ingĩ?
Tũrũmagĩrĩra ũtaaro ũyũ wa Bibilia “
tĩagai andũ othe”—gũtekũmakania wĩtĩkio wao wa ndini. (1 Petero 2:17) Kwa ngerekano, mabũrũri-inĩ mamwe gũkoragwo na Aira a Jehova ngiri magana maingĩ mũno. O na kũrĩ ũguo, tũtitindĩkagĩrĩria ateti na arĩa mathondekaga watho magirie wĩra wa ndini iria ingĩ. O na tũtithing’agĩrĩria atongoria mahĩtũkie mawatho marĩa maringaine na mĩtugo na wĩtĩkio witũ nĩguo mekagwo nĩ andũ othe. Handũ ha ũguo, twendaga kũmetĩkĩra o ta ũrĩa na ithuĩ tũngĩenda nao meke.—Mathayo 7:12.


text:
Johana
16 “Ndamwĩra maũndũ macio nĩguo mũtikae kũhĩngĩka. 2 Andũ nĩ makaamũingata thunagogi-inĩ. Na rĩrĩ, hĩndĩ nĩ ĩroka rĩrĩa mũndũ o wothe ũkaamũũraga inyuĩ ageeciragia atĩ ararutĩra Ngai ũtungata mũtheru. 3 No mageeka maũndũ macio tondũ matiũĩ Awa na o na niĩ matinjũĩ. 4 O na kũrĩ ũguo, ndamwĩra maũndũ macio nĩguo hĩndĩ yamo ya gwĩkĩka yakinya, mũkaaririkana atĩ nĩ ndaamwĩrĩte.
“Ndiamwĩrire maũndũ macio kĩambĩrĩria-inĩ, tondũ ndaarĩ hamwe na inyuĩ. 5 No rĩu ndĩrathiĩ kũrĩ Ũrĩa wandũmire; ĩndĩ gũtirĩ o na ũmwe wanyu ũranjũũria, ‘Ũrathiĩ kũ?’ 6 No tondũ nĩ ndamwĩra maũndũ macio, nĩ mwaiyũrũo nĩ kĩeha ngoro-inĩ. 7 O na kũrĩ ũguo, ndĩramwĩra ma, ndĩrathiĩ nĩguo inyuĩ mũgunĩke. Nĩ gũkorũo ingĩaga gũthiĩ, mũteithia ndangĩũka kũrĩ inyuĩ; no ndathiĩ, nĩ ngaamũtũmĩra mũteithia. 8 Na rĩrĩa ũcio agooka, nĩ akaaruta ũira mũiganu harĩ thĩ wĩgiĩ mehia na wĩgiĩ ũthingu na wĩgiĩ ituĩro: 9 akaaruta ũira wĩgiĩ mehia tondũ mationanagia wĩtĩkio harĩ niĩ; 10 na wĩgiĩ ũthingu, tondũ ndĩrathiĩ kũrĩ Awa na mũtigũcoka kũnyona rĩngĩ; 11 ningĩ wĩgiĩ ituĩro, tondũ mũnene wa thĩ ĩno nĩ arĩkĩtie gũtuĩrũo.
12 “Ndĩ na maũndũ mangĩ maingĩ ma kũmwĩra, ĩndĩ mũtingĩtaũkĩrũo nĩmo rĩu. 13 O na kũrĩ ũguo, rĩrĩa ũcio agooka, roho ũrĩa wa ma, nĩ akaamũtongoria harĩ ma yothe, nĩ gũkorũo ndakaaragia maũndũ make mwene, ĩndĩ akaaragia maũndũ marĩa aiguaga, na nĩ akaamũmenyithia maũndũ marĩa maroka. 14 Ũcio nĩ akaangoocithia, tondũ akaamũkĩra kĩrĩa kĩrĩ gĩakwa na amũmenyithie ũhoro wakĩo. 15 Indo cia Awa ciothe no ciakwa. Nĩkĩo ndoiga ũcio amũkagĩra kĩrĩa kĩrĩ gĩakwa na akamũmenyithia. 16 Thutha wa kahinda kanini mũtigũcoka kũnyona rĩngĩ, ningĩ thutha wa kahinda kanini nĩ mũrĩcoka mũnyone.”
17 Oiga ũguo arutwo ake amwe makĩũrania atĩrĩ: “Arenda kuuga atĩa rĩrĩa aratwĩra, ‘Thutha wa kahinda kanini mũtigũcoka kũnyona rĩngĩ, ningĩ thutha wa kahinda kanini nĩ mũrĩcoka mũnyone,’ na, ‘tondũ ndĩrathiĩ kũrĩ Awa’?” 18 Nao mooranagia: “Arenda kuuga atĩa akiuga, ‘kahinda kanini’? Tũtiũĩ araria ũhoro wa ũndũ ũrĩkũ.” 19 Jesu akĩmenya atĩ nĩ meendaga kũmũũria ciũria, nĩ ũndũ ũcio akĩmoria atĩrĩ: “Mũrorania ũguo tondũ nĩ ndoiga, ‘Thutha wa kahinda kanini mũtigũcoka kũnyona rĩngĩ, ningĩ thutha wa kahinda kanini nĩ mũrĩcoka mũnyone?’ 20 Ngũmwĩra atĩrĩ o ma o ma, nĩ mũkaarĩra na mũcakae, no thĩ nĩ ĩgaakena; mũkaagĩa na kĩeha, ĩndĩ kĩeha kĩanyu gĩgaatuo gĩkeno. 21 Mũtumia agĩciara mwana, akoragwo na kĩeha tondũ ihinda rĩake nĩ rĩakinya, no arĩkia gũciara mwana, ndacokaga kũririkana thĩna ũcio rĩngĩ nĩ ũndũ wa gĩkeno kĩa atĩ nĩ gwaciarũo mũndũ thĩinĩ wa thĩ. 22 Na njĩra o ta ĩyo, rĩu inyuĩ mũrĩ na kĩeha; no nĩ ngaamuona rĩngĩ, nacio ngoro cianyu icanjamũke, na gũtirĩ mũndũ ũkeheria gĩkeno kĩanyu. 23 Mũthenya ũcio mũtirĩ kĩũria mũkanjũria. Ngũmwĩra atĩrĩ o ma o ma, ũndũ ũrĩa wothe mũrĩhoyaga Awa, nĩ arĩmũhingagĩria na rĩĩtwa rĩakwa. 24 Gũkinyĩria rĩu mũtirĩ ũndũ o na ũmwe mũhoete rĩĩtwa-inĩ rĩakwa. Hoyai na nĩ mũkũheo, nĩguo gĩkeno kĩanyu gĩkinyanĩre.
25 “Ndamwĩra maũndũ macio na njĩra ya ngerekano. Hĩndĩ nĩ ĩroka rĩrĩa itakamwaragĩria na ngerekano, no ngaamwĩraga cara-rũkũ ũhoro wĩgiĩ Awa. 26 Mũthenya ũcio nĩ mũkaahoya Awa thĩinĩ wa rĩĩtwa rĩakwa; ngĩmwĩra ũguo, ndirenda kuuga atĩ nĩ ndĩrĩmũhoyagĩra. 27 Nĩ gũkorũo Awa we mwene nĩ amwendete, tondũ nĩ mũkoretwo mũnyendete na mũgetĩkia atĩ ndatũmirũo nĩ Ngai. 28 Ndokire gũkũ thĩ ndũmĩtwo nĩ Awa. Rĩu nĩ kuuma ndĩroima thĩ ĩno na ndathiĩ kũrĩ Awa.”
29 Arutwo ake makiuga: “Rĩu ũraria cara-rũkũ ũtekũhũthĩra ngerekano. 30 Rĩu nĩ tũĩ atĩ wee nĩ ũĩ maũndũ mothe na atĩ ndũrabatara kũũrio ciũria nĩ mũndũ o na ũrĩkũ. Nĩ ũndũ ũcio nĩ twĩtĩkĩtie atĩ woimire kwĩ Ngai.” 31 Nake Jesu akĩmacokeria: “Nĩ mũretĩkia rĩu? 32 Atĩrĩrĩ, hĩndĩ nĩ ĩroka, na nĩ nginyu, rĩrĩa inyuothe mũkaahurunjũka o mũndũ acoke nyũmba yake na nĩ mũkaandiganĩria. No ndirĩ nyiki, Awa arĩ hamwe na niĩ. 33 Ndamwĩra maũndũ macio nĩguo kũgerera harĩ niĩ mũgĩe na thayũ. Nĩ mũrĩkoragwo na thĩna thĩinĩ wa thĩ, no mwĩhei hinya. Niĩ nĩ ndooretie thĩ.”


text:
Ũtũũro na Ũtungata Witũ wa Gĩkristiano--Kabuku ka Mũcemanio | Oktomba 2016
ŨTŨŨRO WA GĨKRISTIANO
Hihi nĩ Ũhũthagĩra Tũkandi twa JW.ORG?
Hihi nĩ Ũhũthagĩra Tũkandi twa JW.ORG?
O ũrĩa tũrakuhĩrĩria thĩna ũrĩa mũnene, noguo tũrabatara kũhunjia na mĩtũkĩ. (Thi 24:11, 12, 20) Nĩguo tũteithie andũ, no tũhũthĩre tũkandi twa JW.ORG kũgucĩrĩria meciria mao Kiugo-inĩ kĩa Ngai, na website-inĩ itũ. Gakandi kau karĩ na kodi yerekagĩria mũndũ harĩ video ya Wagĩrĩirũo Kwĩruta Bibilia Nĩkĩ?. Ningĩ nĩ gekĩraga mũndũ ngoro gwetha ũhoro makĩria kana kũhoya wĩruti wa Bibilia. Andũ amwe matiĩtĩkagĩra mabuku maitũ, no nĩ metĩkagĩra kũhingũra website itũ. Ndũkage kũmahe gakandi kau. O na kũrĩ ũguo, ndũgatigĩre andũ arĩa matarakenio nĩ ũhoro.
Ũrĩ maũndũ-inĩ maku ma o mũthenya, no ũgucĩrĩrie mũndũ na njĩra ya kũmwĩra: “Ndĩ na kĩndũ ingĩenda gũkũhe. Gakandi gaka gegũkwerekeria harĩ website ĩkoragwo na video itiganĩte o hamwe na ũhoro ũngĩ mũingĩ hatarĩ marĩhi.” (Joh 4:7) Tondũ tũkandi tũu nĩ tũnini, no ũkuage tũigana ũna twa kũheana rĩrĩa wagĩa na mweke.


text:
ŨHORO MUONGERERE
Hihi nĩ Twagĩrĩirũo Gũkũngũĩra Thigũkũ?
BIBILIA ti yo kĩhumo gĩa thigũkũ iria nyende cia kĩndini na itarĩ cia kĩndini iria ikũngũyagĩrũo kũndũ kũingĩ thĩinĩ wa thĩ ũmũthĩ. Kwoguo-rĩ, kĩhumo gĩa ikũngũĩro ta icio nĩ kĩrĩkũ? Ũngĩhota gũthuthuria mabuku-inĩ-rĩ, nĩ ũgũkenera kuona ũrĩa moigĩte ũkoniĩ thigũkũ iria ciendetwo nĩ andũ kwanyu. Ta wĩcirie ngerekano ici.
Ista. Ibuku rĩĩtagwo The Encyclopædia Britannica riugĩte ũũ: “Gũtirĩ handũ honanĩtio gũkũngũĩrũo kwa Ista thĩinĩ wa Kĩrĩkanĩro Kĩrĩa Kĩerũ.” Ista yambĩrĩirie atĩa? Yuumanĩte na ũthathaiya wa ngai cia maheni. Ona gũtuĩka thigũkũ ĩo ĩragwo nĩ ya kũririkana kũriũka kwa Jesu-rĩ, mĩtugo ĩrĩa ĩkuruhanagio na Ista ti ya Gĩkristiano. Kwa ngerekano-rĩ, ibuku rĩĩtagwo The Catholic Encyclopedia riugaga ũũ igũrũ rĩgiĩ “kabũkũ ka Ista” karĩa kahũthagĩrũo mũno: “Mbũkũ nĩ rũri rwa ũthathaiya wa ngai cia maheni na hĩndĩ ciothe rũonanagia hinya wa ũciari.”
Thigũkũ ya Mwaka Mwerũ. Mũthenya ũrĩa andũ makũngũyagĩra Mwaka Mwerũ na maũndũ marĩa makuruhanagio naguo nĩ matiganĩte kuuma bũrũri ũmwe nginya ũrĩa ũngĩ. Ha ũhoro wa kĩhumo gĩa thigũkũ ĩyo-rĩ, ibuku rĩa The World Book Encyclopedia riugĩte ũũ: “Mũthamaki wa Kĩroma wetagwo Juliasi Kaisari ekĩrire Janũarĩ 1 ũtuĩke Mũthenya wa Mwaka Mwerũ mwaka-inĩ wa 46 M.M.M. Aroma maamũrire mũthenya ũcio ũtuĩke wa kũririkana ngai yao yetagwo Janu, ĩrĩa yarĩ ngai ya ihingo, mĩrango, na mĩambĩrĩrio. Mweri wa Janũarĩ wetanirio na ngai ya Janu, ĩrĩa yarĩ na mothiũ merĩ, ũmwe ũrorete mbere na ũrĩa ũngĩ thutha.” Kwoguo ikũngũĩro cia Mwaka Mwerũ ciumanĩte na mĩtugo ya ũthathaiya wa ngai cia maheni.
Thigũkũ ya Valentine. Ibuku rĩĩtagwo The World Book Encyclopedia riugaga ũũ: “Thigũkũ ya Valentine yũkaga mũthenya wa ndĩa ya kũririkana Akristiano erĩ meetagwo Valentine arĩa maakuĩrĩire wĩtĩkio wao. No mĩtugo ĩrĩa ĩkonainie na mũthenya ũcio . . . nĩ ũhũthũ yoimanire na thigũkũ ya Kĩroma yetagwo Lupercalia ĩrĩa yakũngũyagĩrũo Februarĩ 15. Thigũkũ ĩo yarĩ ya gũtĩĩa Juno, ngai ya gĩke ya Kĩroma ya atumia na kĩhiko, na Pani, ngai ya hinya wa ndũire.”
Thigũkũ ingĩ. Gũtingĩhoteka kwarĩrĩria thigũkũ ciothe iria ikũngũyagĩrũo thĩ yothe. No thigũkũ ciothe iria itũũgagĩria andũ kana mathondeka ma andũ itiĩtĩkĩrĩkĩte nĩ Jehova. (Jeremia 17:5-7; Atũmwo 10:


text:
GĨCUNJĨ KĨA 7
Andũ Arĩa Makuĩte nĩ Makaariũkio
1-3. Nĩ kĩĩ gĩtuohete ithuothe, na Jehova agaatũrekereria atĩa?
TA HŨŨRA mbica wohetwo njera ũtũũro waku wothe nĩ ũndũ wa mehia ũtekĩte. Na hatirĩ ũndũ kũngĩthiĩ ũrekio. Ndũrĩ na mwĩhoko wa ũtũũro na gũtirĩ ũndũ ũngĩka nĩguo maũndũ macenjie. No o hingo ĩyo ũkuĩte ngoro, ũkamenya atĩ harĩ na mũndũ ũrĩ na ũhoti wa gũkũrekereria na nĩ atuĩte itua rĩa gũgũteithia. Ũngĩigua atĩa?
2 Gĩkuũ gĩkoragwo gĩtariĩ ta njera, na ithuothe tũkoragwo twohetwo kuo. O na tũngĩgeria gwĩka atĩa, tũtingĩhota kwĩruta kuo. No Jehova arĩ na hinya wa gũtũkũũra kuumana nakĩo. Nĩkĩo atwĩrĩte atĩ “gĩkuũ nĩkĩo thũ ya mũico ĩrĩa ĩkaaninwo.”
3 Ta hũũra mbica gĩkeno kĩrĩa ũgaakorũo nakĩo rĩrĩa gĩkuũ gĩkaaninwo! No to gĩkuũ tu Jehova akeeheria. Nĩ akaariũkia arĩa makuĩte. Hihi ũguo nĩ kuuga atĩa? Jehova eranĩire atĩ “andũ . . . arĩa makuĩte nĩ magacoka gũtũũra muoyo.” (Isaia 26:19) Gũcokio muoyo kwa arĩa makuĩte, nĩkuo Bibilia yugaga nĩ kũriũkio.
RĨRĨA MŨNDŨ WENDETE AKUA
4. (a) Nĩ kĩĩ kĩngĩtũmĩrĩria rĩrĩa mũrata kana mũndũ wa famĩlĩ akua? (b) Nĩa maarĩ arata a Jesu a hakuhĩ?
4 Rĩrĩa mũndũ wa famĩlĩ kana mũrata akua, nĩ tũkoragwo na kĩeha na ruo rũingĩ ma. Mũndũ aiguaga akinyĩte mũico. Gũtirĩ ũndũ tũngĩka nĩguo mũndũ ũcio ũkuĩte acoke muoyo. No Bibilia nĩ ĩtũũmagĩrĩria. (Thoma 2 Akorintho 1:
5, 6. (a) Jesu eekire atĩa rĩrĩa onire andũ a famĩlĩ ya Lazaro na arata magĩcakaya? (b) Kĩeha kĩrĩa Jesu aagĩire nakĩo gĩtũmaga tũũmĩrĩrie nĩkĩ?
5 Jesu nĩ aathire kũũmĩrĩria Maritha na Mariamu. Rĩrĩa Maritha aaiguire atĩ Jesu aarĩ njĩra agĩũka, nĩ aathire kũmũtũnga. Nĩ aakenire rĩrĩa onire Jesu, no agĩcoka akĩmwĩra ũũ: “Mwathani, korũo ũrarĩ gũkũ, mũrũ wa maitũ ndangĩrakuire.” Maritha onaga Jesu arĩ mũcerere nĩ gũka tondũ gũkinyĩria hĩndĩ ĩyo Lazaro nĩ aakuĩte. Thutha ũcio, Jesu nĩ aacokire akĩona Mariamu akĩrĩra. Rĩrĩa onire ũrĩa maarĩ na kĩeha, nĩ aatangĩkire mũno nginya o nake akĩrĩra. (Johana 11:21, 33, 35) Nĩ aaiguire ruo rũnene mũno rũrĩa tũiguaga rĩrĩa twakuĩrũo nĩ mũndũ twendete.
6 Kĩeha kĩrĩa Jesu aagĩire nakĩo nĩ gĩtũmaga tũũmĩrĩrie. Gĩtũrutaga atĩ Jesu na Ithe, Jehova, nĩ mathũire gĩkuũ. (Johana 14:9) Jehova arĩ na ũhoti wa kũniina gĩkuũ tene na tene, na hatarĩ nganja ũguo nĩguo arĩka ica ikuhĩ.
“LAZARO, UMA!”
7, 8. Nĩ kĩĩ gĩatũmaga Maritha arege ihiga rĩeherio mbĩrĩra-inĩ ya Lazaro, no Jesu eekire atĩa?
7 Rĩrĩa Jesu aakinyire harĩa Lazaro aigĩtwo, aakorire hahingĩtwo na ihiga inene. Jesu oigire ũũ: “Eheriai ihiga.” No Maritha ndeendaga ihiga rĩu rĩeherio tondũ Lazaro nĩ aninĩte thikũ inya mbĩrĩra-inĩ. (Johana 11:39) Ndaamenyaga atĩ harĩ ũndũ Jesu eendaga gwĩka nĩguo ateithie mũrũ wa nyina.
8 Jesu eerire Lazaro ũũ: “Uma!” Ũndũ ũrĩa Maritha na Mariamu meyoneire thutha ũcio warĩ wa kũgegania. “Mũndũ ũcio warĩ mũkuũ akiuma ohetwo na mataama magũrũ na moko.” (Johana 11:
“KAIRĨTU, NDAKWĨRA ATĨRĨ, ‘ŨKĨRA!’”
9, 10. (a) Jesu aarutaga kũ hinya wa kũriũkia andũ? (b) Gũthoma ũhoro wa andũ arĩa maariũkirio nĩ kwa bata harĩ ithuĩ nĩkĩ?
9 Hihi Jesu aariũkagia andũ na hinya wake? Aca. Mbere ya kũriũkia Lazaro, Jesu aambire kũhoya Jehova amũhe hinya wa kũmũriũkia. (Thoma Johana 11:41, 42.) To Lazaro tu wariũkirio. Bibilia nĩ ĩtaaragĩria ũhoro wa kairĩtu ka mĩaka 12 karĩa kaarĩ karũaru mũno. Jairo ũrĩa warĩ ithe wa kairĩtu kau nĩ aakuĩte ngoro mũno, na nĩ ũndũ ũcio agĩthaitha Jesu akahonie. Ndaarĩ na mwana ũngĩ tiga kairĩtu kau. Rĩrĩa aaragia na Jesu, nĩ harĩ andũ mokire na makĩmwĩra ũũ: “Kairĩtu gaku nĩ gakuire! Tiga gũthĩnia Mũrutani rĩngĩ.” No Jesu akĩmwĩra ũũ: “Ndũgetigĩre, no gĩa na wĩtĩkio, na nĩ gekũhonokio.” Jesu nĩ maacokire magĩthiĩ na Jairo gwake mũciĩ. Rĩrĩa maakinyire kuo, aakorire andũ makĩrĩra. Aamerire ũũ: “Tigai kũrĩra, nĩ gũkorũo gatikuĩte ĩndĩ nĩ gũkoma gakomete.” No kũhoteke Jairo na mũtumia wake matiataũkagĩrũo nĩ ũrĩa Jesu oigaga. Jesu eerire andũ othe mehere, nowe na aciari a kairĩtu kau magĩthiĩ rumu ĩrĩa gakomete. Agĩkanyita guoko na agĩkeera: “Kairĩtu, ndakwĩra atĩrĩ, ‘Ũkĩra!’” Ta hũũra mbica gĩkeno kĩrĩa aciari a kairĩtu kau maarĩ nakĩo rĩrĩa monire Jesu akariũkia, gagĩũkĩra, na gakĩambĩrĩria gũthiĩ. (Mariko 5:
10 Andũ arĩa Jesu aariũkirie nĩ maacokire magĩkua. No gũthoma ũhoro wao nĩ kwa bata tondũ nĩ gũtũheaga kĩĩrĩgĩrĩro kĩa ma. Jehova nĩ endaga gũkaariũkia andũ, na hatarĩ nganja nĩ ageka ũguo.
ŨRĨA TWĨRUTAGA KUUMANA NA ARĨA MAARIŨKIRIO
11. Lazaro aatariĩ atĩa rĩrĩa aarĩ mbĩrĩra-inĩ kũringana na Kohelethu 9:5?
11 Bibilia yugaga atĩ ‘arĩa makuĩte, matirĩ ũndũ moĩ.’ Ũguo noguo Lazaro aatariĩ. (Kohelethu 9:5) O ta ũrĩa Jesu oigire, Lazaro nĩ ta aakomete toro. (Johana 11:11) ‘Ndarĩ ũndũ’ aamenyaga rĩrĩa aarĩ mbĩrĩra-inĩ.
12. Tũmenyaga atĩa atĩ Lazaro nĩ aariũkirio?
12 Haarĩ na andũ aingĩ hĩndĩ ĩrĩa Jesu aariũkirie Lazaro. O na thũ cia Jesu nĩ ciamenyaga atĩ nĩ aamũriũkĩtie. Tondũ Lazaro aarĩ muoyo, ũndũ ũcio warĩ ũira wa atĩ nĩ aariũkĩtio. (Johana 11:47) Ningĩ andũ aingĩ nĩ maathire kuona Lazaro, na nĩ ũndũ ũcio makĩambĩrĩria gwĩtĩkia atĩ Jesu aatũmĩtwo nĩ Ngai. Andũ arĩa maakararagia Jesu matiakenirio nĩ ũndũ ũcio, na kwoguo makĩbanga ũrĩa mekũũraga Jesu na Lazaro.
13. Tũngĩkorũo na ma atĩa atĩ Jehova nĩ akaariũkia arĩa makuĩte?
13 Jesu oigire atĩ “arĩa othe marĩ thĩinĩ wa mbĩrĩra” nĩ makaariũkio. (Johana 5:28) Ũguo nĩ kuuga arĩa othe marĩ kĩririkano-inĩ kĩa Jehova, nĩ magaacoka muoyo. No nĩguo Jehova ariũkie mũndũ, no mũhaka aririkane maũndũ mothe megiĩ mũndũ ũcio. Hihi no ahote kũririkana? Ta wĩcirie ũrĩa gũkoragwo na njata nyingĩ mũno igũrũ. Bibilia yugaga atĩ nĩ aciũĩ ciothe na marĩĩtwa. (Thoma Isaia 40:26.) Angĩkorũo Jehova no ahote kũririkana njata icio ciothe na marĩĩtwa-rĩ, githĩ to akĩhote kũririkana wega maũndũ mothe megiĩ andũ arĩa othe akaariũkia! Makĩria ma ũguo, Jehova nĩwe wombire indo ciothe, kwoguo no tũkorũo na ma atĩ no ahote kũriũkia andũ.
14, 15. Twĩrutaga atĩa kuumana na ũrĩa Ayubu oigire igũrũ rĩgiĩ kũriũkio kwa arĩa makuĩte?
14 Ayubu nĩ eetĩkĩtie atĩ andũ nĩ makaariũka. Oririe ũũ: “Mũndũ aakua-rĩ, nĩkũngĩhoteka acoke muoyo rĩngĩ? Agĩcoka akĩra Jehova ũũ: “Hĩndĩ ĩo wetana, na niĩ ndagwĩtĩka; nĩ kwĩrirĩria ũngĩkorũo ũkĩĩrirĩria wĩra ũyũ wa moko maku.” Ayubu nĩ aamenyaga atĩ Jehova nĩ eriragĩria ihinda rĩrĩa akaariũkia andũ rĩkinye.
15 Hihi ũiguaga atĩa nĩ ũndũ wa gũkorũo ũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa kũriũka? No gũkorũo nĩ wĩyũragia, ‘Hihi arata akwa na andũ a famĩlĩ itũ arĩa makuĩte nĩ makaariũkio?’ Kũmenya atĩ Jehova nĩ endaga kũriũkia arĩa makuĩte, nĩ gũtwĩkagĩra ngoro mũno. Rĩu reke tũthuthurie ũrĩa Bibilia yugaga ũhoro-inĩ wĩgiĩ arĩa makaariũkio na kũrĩa magaatũũra.
NĨ “MAKAIGUA MŨGAMBO WAKE NA MOIME KUO”
16. Andũ arĩa makaariũkio matũũre gũkũ thĩ magaakenera ũtũũro ũhaana atĩa?
16 Andũ arĩa maariũkĩtio tene nĩ maatũũrire hamwe na arata na andũ a famĩlĩ ciao gũkũ thĩ. Ũguo noguo gũgathiĩ ihinda rĩũkĩte, no ũndũ ũcio ũgaakorũo ũrĩ mwega makĩria. Nĩkĩ hihi? Nĩ tondũ andũ arĩa makaariũkio matũũre gũkũ thĩ matigakua rĩngĩ, ĩndĩ magaatũũra tene na tene. Ningĩ magaatũũra thĩinĩ wa thĩ ĩrĩ na maũndũ matahaana marĩa marĩ kuo mahinda-inĩ maya. Gũtigakorũo na mbaara, wĩki-naĩ, na andũ matikarũaraga.
17. Nĩ andũ arĩkũ makaariũkio?
17 Nĩ andũ arĩkũ makaariũkio? Jesu oigire atĩ “arĩa othe marĩ thĩinĩ wa mbĩrĩra [nĩ] makaigua mũgambo wake na moime kuo.” (Johana 5:
18. “Andũ arĩa athingu” makaariũkio nĩ arĩkũ?
18 “Andũ arĩa athingu” nĩ hamwe na arĩa maatungatagĩra Jehova marĩ ehokeku Jesu atanoka gũkũ thĩ. Arĩa makaariũkio nĩguo matũũre gũkũ thĩ nĩ ta Nuhu, Iburahimu, Sara, Musa, Ruthu, na Esiteri. No ũthome ũhoro wa amwe ao thĩinĩ wa ibuku rĩa Ahibirania mũrango wa 11. Ĩ nao arĩa makuaga mahinda-inĩ maya marĩ ehokeku harĩ Jehova? O nao nĩ “athingu,” na kwoguo nĩ makaariũkio.
19. Andũ “arĩa matarĩ athingu” nĩ arĩkũ? Na Jehova akaamahe mweke ũrĩkũ?
19 Andũ “arĩa matarĩ athingu” nĩ andũ bilioni nyingĩ arĩa mataagĩire na mweke wa kwĩruta ũhoro wa Jehova. O na gũtuĩka nĩ maakuire, we ndarĩ ariganĩrũo nĩo. Nĩ akamariũkia, na kwoguo nĩ makaagĩa na mweke wa kwĩruta ũhoro wake na wa kũmũtungatĩra.
20. Nĩkĩ ti andũ othe makaariũkio?
20 Hihi nĩ andũ othe arĩa makuĩte makaariũkio? Aca. Jesu oigire atĩ nĩ kũrĩ andũ amwe matakaariũkio. (Luka 12:5) Nũ ũgaatua nĩa mekũriũka na nĩa matekũriũka? Jehova nĩwe Mũtuanĩri cira ũrĩa mũnene, o na gũtuĩka nĩ atuĩte Jesu “mũtuanĩri cira wa arĩa marĩ muoyo na arĩa akuũ.” (Atũmwo 10:42) Mũndũ wothe ũtuĩrĩirũo atĩ nĩ mwaganu na nĩ aaregire kũgarũrũka, ndakaariũkio.
KŨRĨ ANDŨ MARIŨKAGA MAGATHIĨ IGŨRŨ
21, 22. (a) Gũthiaga atĩa nĩguo mũndũ athiĩ agatũũre igũrũ? (b) Nũ warĩ wa mbere kũriũkio nĩguo agatũũre igũrũ?
21 Bibilia yugaga atĩ nĩ kũrĩ andũ magaatũũra igũrũ. Rĩrĩa mũndũ ariũkio nĩguo agatũũre igũrũ, ndakoragwo na mwĩrĩ wa nyama na thakame. Ariũkagio arĩ na mwĩrĩ wa roho.
22 Jesu nĩwe warĩ wa mbere kũriũkio na njĩra ĩyo. (Johana 3:13) Jehova aamũriũkirie thutha wa thikũ ithatũ kuuma oragwo. (Thaburi 16:10; Atũmwo 13:34, 35) Jesu ndaariũkirio arĩ na mwĩrĩ wa nyama na thakame. Mũtũmwo Petero oigire atĩ Jesu “aakuire arĩ na mwĩrĩ wa nyama no akĩriũkio arĩ na mwĩrĩ wa roho.” (1 Petero 3:18) Jesu aacokirio muoyo arĩ kĩũmbe kĩa roho. (1 Akorintho 15:
23, 24. Nĩa Jesu eetire “karũũru kanini,” na magaakorũo marĩ aigana?
23 Jesu atanakua, eerire arutwo ake ehokeku ũũ: “Ndĩrathiĩ kũhaarĩria handũ nĩ ũndũ wanyu.” (Johana 14:2) Eendaga kuuga atĩ nĩ harĩ arũmĩrĩri amwe ake makaariũkio nĩguo magatũũre hamwe nake igũrũ. Nĩ aigana hihi? Jesu oigire atĩ mangĩgaakorũo marĩ “karũũru kanini.” (Luka 12:32) Mũtũmwo Johana nĩ oigire nĩ aigana thutha wa kuona Jesu “arũgamĩte kĩrĩma-inĩ gĩa Zayuni, arĩ hamwe na andũ ngiri igana rĩa mĩrongo ĩna na inya.”
24 Akristiano acio 144,000 mangĩkariũkio rĩ? Bibilia yugaga atĩ nĩ thutha wa Kristo kwambĩrĩria gwathana igũrũ. (1 Akorintho 15:23) Kristo nĩ arathana ihinda-inĩ rĩrĩ, na Akristiano aingĩ harĩ acio 144,000 nĩ mariũkĩtio na magathiĩ igũrũ. Arĩa matigarĩte gũkũ thĩ, makua mariũkagio o rĩo na magathiĩ igũrũ. O na kũrĩ ũguo, andũ aingĩ arĩa makaariũkio magaatũũra thĩinĩ wa Paradiso gũkũ thĩ.
25. Nĩ ũhoro ũrĩkũ tũkeeruta gĩcunjĩ-inĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire?
25 Ica ikuhĩ, Jehova nĩ ekwehereria andũ gĩkuũ na akĩniine tene na tene. (Thoma Isaia 25:8.) No hihi arĩa mathiaga igũrũ-rĩ, mathiaga gwĩka atĩa? Bibilia yugaga atĩ magaathamaka hamwe na Jesu thirikari-inĩ ya igũrũ. Nĩ tũkeruta makĩria ũhoro wa thirikari ĩyo gĩcunjĩ-inĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire.
^ kĩb. 9 Bibilia nĩ ĩgwetete andũ angĩ maariũkirio arĩa maarĩ ethĩ na akũrũ, athuri na atumia, Aisiraeli na angĩ matarĩ Aisiraeli. No ũthome ũhoro wao thĩinĩ wa, 1 Athamaki 17:


text:
Ibuku rĩa Kũguũrĩrio—Rĩkoragwo na Ũhoro Ũrĩkũ?
Macokio ma Bibilia
Kiugo gĩa Kĩngiriki kĩa ibuku rĩa Bibilia rĩa Kũguũrĩrio, A·po·kaʹly·psis (apocalypse), kiugĩte “Kumbũrania” kana “Kũguũria.” Rĩĩtwa rĩu rĩonanagia ũrĩa Kũguũrĩrio riugĩte, riumbũranagia maũndũ marĩa maakoretwo marĩ mahithe na rĩkaguũria maũndũ mangĩekĩkire ihinda inene thutha wa ibuku rĩu kwandĩkwo. Morathi maingĩ ma ibuku rĩu matihingĩte.
Maũndũ marĩa marĩ ibuku-inĩ rĩa Kũguũrĩrio
Ũhoro wa kwambĩrĩria.
—Kũguũrĩrio 1:1-9.
Ndũmĩrĩri ya Jesu kũrĩ ciũngano iria mũgwanja.
—Kũguũrĩrio 1:10–3:22.
Kĩoneki kĩa Ngai aikarĩire gĩtĩ gĩake kĩa ũnene kũrĩa igũrũ.
—Kũguũrĩrio 4:1-11.
Cioneki irathiĩ irũmanĩrĩire, kĩmwe thutha wa kĩngĩ:
Mĩhũũri mũgwanja.
—Kũguũrĩrio 5:1–8:6.
Tũrumbeta mũgwanja, na tũtatũ twa mũico tũronania kĩambĩrĩria kĩa mathĩna manene.
—Kũguũrĩrio 8:7–14:20.
Mbakũri mũgwanja, na o ĩmwe yacio ĩrĩ na ihũũra rĩrĩa rĩrũgamĩrĩire ituĩro rĩa Ngai rĩrĩa rĩngĩaitirũo gũkũ thĩ.
—Kũguũrĩrio 15:1–16:21.
Cioneki cia kũniinwo gwa thũ cia Ngai.
—Kũguũrĩrio 17:1–20:10.
Cioneki cia irathimo cia Ngai harĩ igũrũ na harĩ thĩ.
—Kũguũrĩrio 20:11–22:5.
-
Ũhoro wa kũrĩkĩrĩria.
—Kũguũrĩrio 22:6-21.
Maũndũ mangĩgũteithia gũtaũkĩrũo nĩ ibuku rĩa Kũguũrĩrio
Maũndũ marĩa ibuku rĩu rĩarĩrĩirie nĩ mega, ti ma gũtũma andũ arĩa metigĩrĩte Ngai makorũo na guoya. O na gũtuĩka andũ aingĩ makuruhithanagia kiugo “apocalypse” na ũgwati mũnene, ibuku rĩa Kũguũrĩrio rĩambagĩrĩria na rĩkarĩka na kuuga atĩ, arĩa marĩthomaga, magataũkĩrũo, na makahũthĩra maũndũ marĩa marĩ thĩinĩ warĩo nĩ marĩkoragwo na gĩkeno nĩ ũndũ wa gwĩka ũguo.
—Kũguũrĩrio 1:3; 22:7.
Ibuku rĩa Kũguũrĩrio rĩhũthagĩra “cioneki” nyingĩ kana indo ingĩ iria ibatiĩ kuonwo irĩ ta ngerekano.
—Kũguũrĩrio 1:1.
Maũndũ maingĩ na indo ingĩ ihũthĩrĩtwo ibuku-inĩ rĩa Kũguũrĩrio nĩ ciarĩrĩirio mabuku-inĩ mangĩ ma Bibilia maandĩkĩtwo mbere:
Jehova
—“Ngai ũrĩa wĩ kũrĩa igũrũ matu-inĩ” na Mũũmbi wa indo ciothe. —Gũcokerithia Maathani 4:39; Thaburi 103:19; Kũguũrĩrio 4:11; 15:3.
Jesu Kristo
—“Gatũrũme ka Ngai.” —Johana 1:29; Kũguũrĩrio 5:6; 14:1.
Shaitani ũrĩa Mũcukani
—thũ ya Ngai. —Kĩambĩrĩria 3:14, 15; Johana 8:44; Kũguũrĩrio 12:9.
Babuloni Ũrĩa Mũnene
—o ta Babuloni ya tene (Babeli), nĩ thũ ya Jehova Ngai na andũ ake, na nĩ kĩhumo kĩa maheeni ma ndini. —Kĩambĩrĩria 11:2-9; Isaia 13:1, 11; Kũguũrĩrio 17:4-6; 18:4, 20.
“Iria”
—andũ aganu arĩa mareganaga na Ngai. —Isaia 57:20; Kũguũrĩrio 13:1; 21:1.
Maũndũ mahaanaine na marĩa maakoragwo hema-inĩ ya gũtũnganwo ya tene ĩrĩa yahũthagĩrũo ũthathaiya-inĩ
—nĩ hamwe na ithandũkũ rĩa kĩrĩkanĩro, iria rĩtariĩ ta gĩcicio (kĩraĩ gĩa gwĩthambĩra), matawa, gũcina ũbumba, na kĩgongona gĩa kũrutĩra ihaki. —Thama 25:10, 17, 18; 40:24-32; Kũguũrĩrio 4:5, 6; 5:8; 8:3; 11:19.
Nyamũ
—ikĩrũgamĩrĩra thirikari cia andũ. —Danieli 7:1-8, 17-26; Kũguũrĩrio 13:2, 11; 17:3.
Namba ihũthĩrĩtwo na njĩra ya mũhaano.
—Kũguũrĩrio 1:20; 8:13; 13:18; 21:16.
-
Cioneki icio nĩ cia hĩndĩ ya “mũthenya wa Mwathani” ũrĩa wambĩrĩirie rĩrĩa Ũthamaki wa Ngai wahandirũo 1914 na Jesu akĩambĩrĩria gwathana arĩ Mũthamaki. (Kũguũrĩrio 1:10) Nĩ ũndũ ũcio, no twĩrĩgĩrĩre kũhinga kũrĩa kũnene kwa maũndũ marĩa marĩ thĩinĩ wa ibuku rĩa Kũguũrĩrio gũkorũo kũrĩ ihinda-inĩ rĩrĩ ritũ.
Nĩguo tũtaũkĩrũo nĩ ibuku rĩa Kũguũrĩrio tũrabatara o maũndũ marĩa matũteithagia gũtaũkĩrũo nĩ Bibilia ĩrĩ yothe na nĩ hamwe na ũũgĩ kuuma kũrĩ Ngai, na ũteithio kuuma kũrĩ arĩa mataũkĩrũo nĩ ibuku rĩu.
—Atũmwo 8:26-39; Jakubu 1:5.


text:
Tũngĩruta Kũ Macokio ma Ciũria Iria Nditũ Ũtũũro-inĩ?
Hihi macokio mangĩoneka kũgerera . . .
sayansi?
ũũgĩ wa andũ?
Bibilia?
MWANDĨKI ŨMWE WA BIBILIA EERIRE NGAI ŨŨ
“Kĩnjĩkĩre mbuguĩro, . . . Ũhoro wothe ũrĩa uugĩte-rĩ, mũigana waguo no ma.”
Bibilia nĩ ĩrahe andũ milioni nyingĩ macokio.
Wee no wende gũkorũo ũrĩ ũmwe wao hihi?
Rĩarĩro rĩa jw.org no rĩgũteithie
THOMA ũhoro thĩinĩ wa Intaneti
WĨRORERE video cia Bibilia
RUTA mabuku
NĨ KĨŨRIA KĨRĨKŨ HARĨ ICI ŨNGĨENDA MŨNO KŨMENYA MACOKIO?
Thoma macokio ma Bibilia ma ciũria icio thĩinĩ wa jw.org/ki.
(Hingũra MABUKU › MABUKU na BROSHUA)
Wĩrute Makĩria
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Makoragwo Thĩinĩ wa Web Site Iitũ?
No wĩrute makĩria ũhoro witũ na wĩtĩkio witũ ningi no wone macokio ma ciũria ciaku ciĩgiĩ Bibilia.


text:
MŨTHITHŨ KUUMA KIUGO-INĨ KĨA NGAI | THIMO 7-
“Ndũkanetĩkĩre Ngoro Yaku Yehũke”
Ithimi cia Jehova no itũgitĩre. Ĩndĩ nĩguo tũgunĩke nĩcio, no mũhaka tũciige ngoro-inĩ citũ. (Thi 7:3) Rĩrĩa mũndũ ũtungatagĩra Jehova etĩkĩria ngoro yake yehũke kana ĩgarũrũke, no akorũo arĩ ũhũthũ gũtharĩkĩrũo nĩ Shaitani na wara wake. Thimo mũrango wa 7 nĩ ĩtaaragĩria mwanake wetĩkĩririe ngoro yake ĩmũheenie. Tũngĩĩruta atĩa kuumana na mahĩtia make?
Kuona
7:10
Kũhutia
7:13
Gũcama
7:14
Kũnungĩra
7:17
Kũigua
7:21
Shaitani nĩ ageragia gũtũgucĩrĩria tuume harĩ Jehova. Ahũthagĩra ũhoti witũ wa kuona, kũhutia, gũcama, kũnungĩra, na kũigua nĩguo atũme twĩingĩrie maũndũ-inĩ mataagĩrĩire
Ũũgĩ na ũtaũku nĩ irĩtũteithagia kũmenya kabere moimĩrĩro moru ma wĩhia na igatũteithia gwĩthema ũgwati wa kĩĩroho


text:
“Ũũgĩ Waku Ũrorathimwo”
CIUGO icio ciaririo nĩ Daudi akĩgaathĩrĩria mũtumia aacemanĩtie nake. Mũtumia ũcio eetagwo Abigaili. Nĩ kĩĩ gĩatindĩkire Daudi amũgaathĩrĩrie, na tũngĩĩruta ũndũ ũrĩkũ kuumana na ngerekano ĩyo ya Abigaili?
Ihinda-inĩ rĩrĩa Daudi oraga kuuma kũrĩ Mũthamaki Saulu, nĩrĩo aacemanirie na mũtumia ũcio. Abigaili aahikĩtio nĩ Nabali, mũthuri warĩ mũtongu na warĩ na rũũru rũnene rwarĩithagĩrio irĩma-inĩ ciarĩ mwena wa mũhuro wa Juda. Kũrĩ hĩndĩ Daudi na arũme ake “maatuĩkĩte ta rũgiri” rwa kũgitĩra arĩithi a Nabali o hamwe na rũũru rwake. Thutha-inĩ, Daudi nĩ aatũmanĩire Nabali akĩmũhoya irio na akĩmũũria amũhe o ‘kĩrĩa angĩakorirũo nakĩo.’ (1 Sam. 25:8, 15, 16) Daudi ndaahoete maũndũ manene tũngĩririkana ũrĩa marĩ na arũme ake maagitĩire rũũru rwa Nabali.
No Nabali, ũrĩa rĩĩtwa rĩake riugaga “Mũndũ Ũtarĩ Wĩcirio” kana “Kĩrimũ,” eekire gĩĩko kĩratwarana na rĩĩtwa rĩake. Aaregire ihoya rĩu rĩa Daudi na akĩmũcokeria na njĩra njũru ĩtarĩ ya gĩtĩo. Kwoguo Daudi akĩĩhaarĩria kuoera Nabali ikinya nĩ ũndũ wa macokio macio moru mataarĩ na wĩcirio. Nabali na nyũmba yake yothe nĩ mangĩakorirũo nĩ ũũru nĩ ũndũ wa ũrimũ wake.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
O ta mũthomi mũũgĩ ũrĩa wonaga kabere, Abigaili nĩ onire ũgwati ũrĩa ũngĩamakorire na kwoguo arĩ na ũcamba akĩoya makinya. Arĩ na gĩtĩo nĩ aathaithire Daudi na akĩmwĩra ecirie ũhoro wa ũrata wake na Jehova. Agĩcoka akĩhe Daudi, ũrĩa ũngĩacokire gũtuĩka mũthamaki, irio cia kũmaigana marĩ na arũme ake. Daudi nake agĩtĩkĩra atĩ Jehova aahũthĩrĩte Abigaili kũmũgirĩrĩria gwĩka ũndũ ũngĩatũmire ahĩtĩrie Ngai. Daudi eerire Abigaili ũũ: “Ũũgĩ waku ũrorathimwo, ningĩ o nawe, wee mwene, ũrorathimwo, o wee wagiria njite thakame ũmũthĩ.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Nĩ ma tũtingĩenda kũhaana ta Nabali, twage kuonania ngatho nĩ ũndũ wa maũndũ mega marĩa twĩkĩirũo. Makĩria ma ũguo, rĩrĩa tuona ũndũ mũũru ũkĩenda kuumĩra, nĩ wega gwĩka o ũrĩa tũngĩhota kũũgirĩrĩria. No tuuge ciugo ta ici cia mwandĩki wa Thaburi ũrĩa werire Ngai ũũ: “Kĩndutage gũkũũrana maũndũ wega o na kũmamenya.”—Thab. 119:66.
Andũ angĩ no mone ũrĩa tũreka maũndũ na njĩra ya ũũgĩ kana ĩrĩ na ũtaũku. Makorũo nĩ megũtwĩra kana matigũtwĩra, mahota gũkorũo makiuga ta Daudi ũrĩa woigire, “Ũũgĩ waku ũrorathimwo.”


text:
Jehova Nĩwe ‘Ũnguagĩra Mũrigo Wakwa o Mũthenya’
O na gũtuĩka nĩ ngoretwo na mathĩna manene ma mwĩrĩ, Jehova akoretwo akĩndeithia ũtũũro-inĩ wakwa wothe. Na makĩria ma mĩaka 20, ngoretwo na gĩkeno kĩa mwanya ngĩmũtungatĩra ndĩ painia.
Ndaciarirũo 1956 ndĩ na mũrimũ wa ihĩndĩ rĩa mũnyiginyigi. Nĩ ũndũ wa thĩna ũcio, ti ũndũ mũhũthũ gwĩtwara na magũrũ na nĩ ũndeheire mathĩna mangĩ maritũ ma mwĩrĩ.
Itanaciarũo, mũthuri ũmwe na mũtumia wake arĩa maarĩ amishonarĩ nĩ maambĩrĩirie kũruta aciari akwa Bibilia. Ndĩ mũnini, kwarĩ na ahunjia anini tu maanyaganĩte taũni-inĩ ya gwitũ ya Usakos, Namibia. Nĩ ũndũ ũcio, twacemanagia tũrĩ famĩlĩ tũkaarĩrĩria maũndũ marĩa maathomagwo ciũngano-inĩ. Ndĩ wa mĩaka mũgwanja, nĩ ndathĩnjirũo ngĩkĩrũo mũberethi wa kũruta mathugumo. Ningĩ ndĩ na mĩaka 14, ngĩrwara mũrimũ wa kĩbaba. Tondũ sekondarĩ yarĩ haraihu mũno na nĩ ndabataraga gũtungatwo na njĩra ya mwanya nĩ aciari akwa, ndiahotire kũrĩkia cukuru.
O na kũrĩ ũguo, nĩ ndatuire itua rĩa gwĩkĩra hinya ũrata wakwa na Jehova. Hĩndĩ ĩyo mabuku maitũ maingĩ ma Gĩkristiano matiataũrĩtwo na rũthiomi rwitũ rwa Afrikaans. Nĩ ũndũ ũcio, ngĩĩruta Gĩthũngũ nĩguo hotage gũthoma mabuku maingĩ maitũ. Nĩ ndaatuĩkire mũhunjia na ngĩbatithio ndĩ na mĩaka 19. Mĩaka ĩna ĩrĩa yarũmĩrĩire nĩ ndagĩire na mathĩna maingĩ ma mwĩrĩ na gũkua ngoro. Makĩria ma ũguo, tondũ twaikaraga kũndũ andũ maanyitaine mũno, nĩ ndaremagwo kũhunjia na kĩyo nĩ ũndũ wa gwĩtigĩra andũ.
Ndĩ na kĩndũ mĩaka 20 nĩ twathamĩire Afrika ya Mũhuro tũkiuma Namibia, na hĩndĩ ĩyo nĩrĩo ndagĩire na mweke wa kũnyitanĩra na kĩũngano gĩa Gĩkristiano riita rĩa mbere. Kĩarĩ gĩkeno kĩnene mũno! O na kũrĩ ũguo, nĩ ndaabataraga gũthĩnjwo rĩngĩ nĩguo njĩkĩrũo mũberethi wa kũruta kahinda kanene.
Thutha ũcio, nĩ ndaaiguire mũrori ũmwe wa mũthiũrũrũko akĩruta mĩario ĩgiĩ ũtungata wa ũpainia. Ciugo ciake nĩ ciahutirie mũno. O na gũtuĩka nĩ ndaamenyaga atĩ ndiarĩ na ũgima mwega wa mwĩrĩ, nĩ ndeyoneire ũrĩa Jehova aandeithĩtie kũhiũrania na mathĩna maritũ. Nĩ ũndũ ũcio, ngĩiyũria bomu ya painia wa hĩndĩ ciothe. Ĩndĩ, nĩ ũndũ wa mathĩna makwa ma mwĩrĩ, athuri a kĩũngano maatietĩkĩrire nduĩke painia.
O na kũrĩ ũguo, ngĩtua itua rĩa gũthiĩ na mbere kũhunjia na kĩyo. Kũgerera ũteithio wa mami na andũ angĩ nĩ ndaahotire gũkinyia mathaa marĩa maabataranagia harĩ painia o mweri ihinda rĩa mĩeri ĩtandatũ. Ũndũ ũcio nĩ wonanirie atĩ ndaarĩ na wendi mũnene wa ũpainia na atĩ mathĩna makwa ma mwĩrĩ matiarĩ mũhĩnga. Ngĩiyũria bomu rĩngĩ, na kũrĩ Septemba 1, 1988 ngĩtuĩka painia wa hĩndĩ ciothe.
Jehova ndarĩ andiganĩria thĩinĩ wa ũtungata wakwa wa painia. Kũruta andũ ũhoro ũrĩa wa ma handũ ha gwĩciria ũhoro wa mathĩna makwa nĩ kũngitĩrĩte, gũkanjĩkĩra hinya, na gũkandeithia gũkũra kĩĩroho. Nĩ ngĩĩte na gĩkeno kĩnene nĩ ũndũ wa gũteithia andũ maigana ũna meyamũrĩre Jehova na makabatithio.
O na rĩu no hiũranagia na mathĩna ma mwĩrĩ. Ĩndĩ Jehova nĩwe ‘ũnguagĩra mũrigo wakwa o mũthenya.’ (Thab. 68:19) Makĩria ma kũndeithia nyũmĩrĩrie, nĩ andeithagia gũkorũo na gĩkeno ũtũũro-inĩ!


text:
ITHOMO RĨA 25
Nyũmba cia Ũthamaki Ciakagwo Nĩkĩ na Ciakagwo Atĩa?
O ta ũrĩa rĩĩtwa Nyũmba ya Ũthamaki rĩonanĩtie, ũrutani wa Bibilia ũrĩa waragĩrĩrio kuo, werekagĩria harĩ Ũthamaki wa Ngai
Nĩ kũndũ kwa andũ gũcemania ũthathaya-inĩ wa ma. Kũu nĩkuo Aira a Jehova mabangagĩra wĩra wa kũhunjia gĩcigo-inĩ kĩao. (Mathayo 24:14) Nyũmba cia Ũthamaki ciakagwo irĩ cia ũnene na mĩakĩre ĩtiganĩte, ĩndĩ, itikoragwo na maũndũ maingĩ, nyingĩ ciacio ihũthagĩrũo nĩ ciũngano makĩria ma kĩmwe. Mĩaka-inĩ ya ica ikuhĩ, nĩ twakĩte Nyũmba cia Ũthamaki ngiri nyingĩ (mũigana wa ithano o mũthenya) nĩ ũndũ wa wongerereku ũrĩa ũrĩ kuo ciũngano-inĩ. Ũndũ ũcio ũhotekaga atĩa?
Ciakagwo na mĩhothi ĩrĩa ĩcokanagĩrĩrio kuuma kũndũ na kũndũ. Mĩhothi ĩyo ĩtũmagwo kũrĩ wabici ya rũhonge nĩguo ciũngano iria ingĩbatara gwaka kana gũthondeka Nyũmba cia Ũthamaki iteithĩrĩrio na mbeca icio.
Ciakagwo nĩ erutĩri matarĩ a kũrĩhwo marĩ na ũũgĩ, mĩikarĩre na ũhoti ũtiganĩte. Mabũrũri-inĩ maingĩ, nĩ gũkoragwo na Ikundi cia Mĩako ya Nyũmba cia Ũthamaki. Ikundi cia aaki na erutĩri ithiaga kuuma kĩũngano kĩmwe nginya kĩrĩa kĩngĩ bũrũri-inĩ, o na kũrĩa kũraihĩrĩirie, igatongorie wĩra wa mwako na imenyerie Aira a Jehova a kũu. Mabũrũri-inĩ mangĩ, Aira a Jehova arĩa marĩ na ũmenyeru nĩ maamũrĩtwo nĩguo marũgamĩrĩre wĩra wa mĩako na gũthondeka Nyũmba cia Ũthamaki gĩcigo-inĩ kĩrĩa magaĩirũo. Athuri a kĩũngano arĩa marĩ na ũmenyeru wĩra-inĩ wa mĩako nĩ matongoragia kĩũngano hĩndĩ ĩyo yothe ya mwako, nao arĩa marĩ na ũũgĩ wa ũbundi makerutĩra mwako-inĩ. Mwako-inĩ o wothe, andũ aingĩ arĩa merutagĩra makoragwo marĩ a kĩũngano kĩu. Roho wa Jehova hamwe na wĩrutĩri wa ngoro yothe wa andũ ake nĩ ũtũmaga maũndũ macio mothe mahoteke.
▪ Kũrĩa tũthathayagĩria gwĩtagwo Nyũmba cia Ũthamaki nĩkĩ?
▪ Kũhotekaga atĩa gwaka Nyũmba cia Ũthamaki thĩ yothe?
Wĩrute Makĩria
MĨCEMANIO
Nĩ Maũndũ Marĩkũ Mekagwo Nyũmba-inĩ ya Ũthamaki?
Ceera kuo wĩyonere wee mwene.
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Mĩcemanio ya Aira a Jehova Ĩkoragwo Ĩhaana Atĩa?
Hihi nĩ ũrĩ weyũria nĩ maũndũ marĩkũ mekagwo thĩinĩ wa mĩcemanio itũ? No ũkenere mũno kũigua gĩthomo kĩa bata mũno kĩa Bibilia kĩrĩa gĩkoragwo kuo.


text:
GĨCUNJĨ GĨA 5
Mũbango wa Jehova wa Gũtũkũũra Kuuma Mehia-inĩ
1, 2. (a) Nĩ kĩĩ gĩtũmaga wone kĩheo kĩrĩ kĩa bata? (b) Nĩ kĩĩ gĩtũmaga igongona rĩa Jesu rĩkorũo nĩrĩo kĩheo kĩrĩa kĩnene Jehova anatũhe?
NĨ KĨHEO kĩrĩkũ kĩega biũ wanaheo nĩ mũndũ? To mũhaka kĩheo gĩkorũo kĩrĩ kĩa goro atĩ nĩguo gĩkorũo kĩrĩ kĩa bata harĩ we. Angĩkorũo kĩheo nĩ gĩgũkenagia na gĩkahingia bata mũna, no mũhaka akorũo nĩ ũiguaga ũkenete mũno nĩ ũndũ wakĩo.
2 Harĩ iheo ciothe iria Ngai anatũhe, nĩ harĩ kĩheo kĩmwe kĩa bata mũno gũkĩra icio ingĩ. Nĩkĩo kĩheo kĩrĩa kĩnene mũno Ngai anahe andũ. Thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ, nĩ tũkwĩruta ũrĩa Jehova aatũmire Mũrũ wake, Jesu Kristo, gũkũ thĩ nĩguo tũgĩe na mweke wa gũgatũũra tene na tene. (Thoma Mathayo 20:28.) Jehova onanirie atĩ nĩ atwendete rĩrĩa aatũmire Jesu gũkũ thĩ nĩguo arute muoyo wake.
TŨBATARAGA IGONGONA RĨA JESU NĨKĨ?
3. Nĩ kĩĩ gĩtũmaga andũ makue?
3 Jehova aahũthĩrire igongona rĩu rĩa Jesu gũkũũra andũ kuuma kũrĩ mehia na gĩkuũ. (Aefeso 1:7) Nĩguo tũtaũkĩrũo nĩ kĩrĩa gĩatũmire Jesu oke arute muoyo wake, no twambire tũtaũkĩrũo nĩ ũrĩa gwekĩkire mĩaka mĩingĩ mĩhĩtũku mũgũnda-inĩ wa Edeni. Aciari aitũ a mbere Adamu na Hawa, nĩ meehirie, na ũndũ ũcio ũgĩtũma makue. O na ithuĩ tũkuaga tondũ nĩ twagaire mehia kuuma kũrĩ o.
4. Adamu aarĩ ũ, na ombĩtwo atariĩ atĩa?
4 Jehova ombire Adamu na njĩra ya mwanya mũno, tondũ aamũũmbire arĩ mũkinyanĩru. Aarĩ na mwĩrĩ na meciria makinyanĩru. Ndangĩarwarire, kana akũre, o na kana akue. Tondũ Adamu ombirũo nĩ Ngai, aarĩ mũrũ wake. (Luka 3:38) Jehova nĩ aaragia nake kaingĩ. Ningĩ nĩ aataaragĩria Adamu maũndũ marĩa agĩrĩirũo nĩ gwĩka, na nĩ aamũheete wĩra mwega mũno wa kũruta.
5. Taarĩria nĩ na njĩra ĩrĩkũ Adamu ombirũo na “mũhianĩre o ta wa Ngai.”
5 Adamu ombirũo na “mũhianĩre o ta wa Ngai.” (Kĩambĩrĩria 1:27) Jehova aamũũmbire arĩ na ngumo ta ciake. Ngumo icio nĩ ta wendo, ũũgĩ, kĩhooto, na hinya. Jehova ndombĩte Adamu ahaana macini tondũ nĩ aamũhete wĩyathi wa gwĩthuurĩra. Wĩyathi ũcio nĩ ũhoti wa gwĩthuurĩra gwĩka wega kana ũũru. Korũo Adamu nĩ aathuurire gwathĩkĩra Ngai, angĩatũũrire tene na tene thĩinĩ wa Paradiso.
6. Gwathire atĩa rĩrĩa Adamu aagire gwathĩkĩra Ngai? Na ũndũ ũcio ũtũhutagia atĩa?
6 Rĩrĩa Adamu aagire gwathĩkĩra Ngai na agĩtuĩrũo gĩkuũ, nĩ aathire hathara nene mũno. Aathũkirie ũrata wake na Jehova, agĩtiga gũtuĩka mũndũ mũkinyanĩru, na akĩingatwo Paradiso kũrĩa aaikaraga. (Kĩambĩrĩria 3:17-19) Tondũ Adamu na Hawa nĩ maagire gwathĩkĩra Ngai makĩendaga, matiarĩ na kĩĩrĩgĩrĩro. Nĩ ũndũ wa ũrĩa Adamu eekire, “mehia maatonyire thĩinĩ wa thĩ na gĩkuũ gĩgĩtonya nĩ ũndũ wa mehia, na kwoguo gĩkuũ gĩgĩtherema kũrĩ andũ othe tondũ nĩ meehĩtie othe.” (Aroma 5:12) Rĩrĩa Adamu eehirie nĩ ‘kwĩyendia’ eyendirie, na agĩtwendia ũkombo-inĩ wa mehia na gĩkuũ. (Aroma 7:14) No hihi ithuĩ tũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro? Ĩĩ, tũrĩ nakĩo.
7, 8. Ũngĩtaarĩria igongona rĩa Jesu atĩa?
7 Tũngĩtaarĩria igongona rĩa Jesu atĩa? Igongona rĩu no rĩringithanio na (1) irĩhi rĩrĩa rĩrĩhagwo gũkũũra mũndũ ũnyitĩtwo mĩgwate kana kĩndũ gĩtahĩtwo, (2) irĩhi rĩrĩa rĩrutagwo kũrũgamĩrĩra kana kũrĩhĩra hathara ĩkĩtwo.
8 Gũtirĩ mũndũ ũngĩahotire kũrĩhĩra hathara nene ĩrĩa yarehirũo nĩ Adamu hĩndĩ ĩrĩa eehirie na agĩtũrehera gĩkuũ. No Jehova nĩ aathondekire njĩra ya gũtũkũũra kuuma kũrĩ mehia na gĩkuũ. Rĩu reke twĩrute ũhoro wĩgiĩ igongona rĩa Jesu na ũrĩa rĩngĩtũguna.
JEHOVA EEKIRE ATĨA NĨGUO ATŨKŨŨRE?
9. Nĩ kĩĩ kĩabataranagia nĩguo andũ makũũrũo?
9 Gũtirĩ mũndũ o na ũmwe uumanĩte na Adamu ũngĩahotire kũruta muoyo wake nĩguo akũũre andũ kuuma kũrĩ mehia na gĩkuũ. Nĩkĩ? Tondũ ithuothe tũtirĩ akinyanĩru. (Thaburi 49:
10. Jehova eekire atĩa nĩguo akũũre andũ?
10 Jehova eekire atĩa nĩguo akũũre andũ? Aatũmire Mũriũ wake ũrĩa endete mũno gũkũ thĩ. Mũriũ ũcio wake nĩ Jesu, na nĩwe wambire kũũmbwo mbere ya kĩndũ kĩngĩ o gĩothe. (1 Johana 4:
11. Mũndũ ũmwe angĩahotire atĩa kwehereria andũ othe mehia na gĩkuũ?
11 Rĩrĩa Adamu aagire gwathĩkĩra Jehova, aatũmire andũ othe makorũo matarĩ akinyanĩru. Hihi nĩ kũngĩonekire mũndũ ũngĩehereirie ciana cia Adamu gĩkuũ? Ĩĩ nĩ kũngĩonekire. (Thoma Aroma 5:19.) Jesu nĩ aarutire muoyo wake mũkinyanĩru ũrĩ igongona tondũ ndaarĩ na mehia. (1 Akorintho 15:45) Muoyo mũkinyanĩru wa Jesu nĩguo ũngĩahũthĩrirũo kwehereria njiarũa ciothe cia Adamu gĩkuũ.
12. Kwarĩ na bata ũrĩkũ Jesu anyarirĩke mũno?
12 Bibilia nĩ ĩtaaragĩria ũrĩa Jesu aanyarirĩkire mũno atanakua. Aahũũrirũo iboko, agĩcuurio mũtĩ-inĩ wa kũnyarirĩrũo, na agĩcoka agĩkua gĩkuũ kĩa ruo mũno. (Johana 19:
13. Andũ maakũũrirũo atĩa?
13 Andũ maakũũrirũo atĩa? Kũrĩ Nisani 14 mwaka wa 33, kũringana na karenda ya Kĩyahudi, Jehova nĩ aarekire Jesu oragwo nĩ thũ ciake. (Ahibirania 10:10) Thikũ ithatũ thutha ũcio, Jehova nĩ aamũriũkirie arĩ na mwĩrĩ wa roho. Rĩrĩa Jesu aacokire igũrũ, nĩ aanengerire Ithe thogora wa muoyo wake mũkinyanĩru nĩguo aũhũthĩre gũkũũra njiarũa cia Adamu. (Ahibirania 9:24) Tondũ Jesu nĩ aanengerire Jehova thogora ũcio, rĩu tũrĩ na mweke wa gũkũũrũo kuuma kũrĩ mehia na gĩkuũ.
IGONGONA RĨA JESU RĨNGĨTŨGUNA ATĨA?
14, 15. Twagĩrĩirũo gwĩka atĩa nĩguo tuoherũo mehia maitũ?
14 Nĩ tũgunĩkaga kuumana na igongona rĩa Jesu. Reke tuone ũrĩa rĩtũgunaga ihinda-inĩ rĩrĩ na ũrĩa rĩgaatũguna ihinda rĩrĩa rĩroka.
15 Nĩ tuohagĩrũo mehia. Ti ũndũ mũhũthũ gwĩka ũrĩa kwagĩrĩire hĩndĩ ciothe. Nĩ tũhĩtagia tondũ rĩmwe no tuuge kana twĩke ũndũ ũtagĩrĩire. Tũngĩka atĩa nĩguo tuoherũo? Twagĩrĩirũo gwĩcokera nĩ ũndũ wa gwĩka ũrĩa gũtagĩrĩire na tũcoke tũhoe Jehova atuohere. Tweka ũguo twagĩrĩirũo gũkorũo na ma atĩ nĩ atuohera mehia maitũ.
16. Tũrabatara gwĩka atĩa nĩguo tũkorũo na thamiri theru?
16 Nĩ tũgĩaga na thamiri theru. Thamiri ĩngĩtwĩra atĩ harĩ ũndũ mũũru twĩkĩte, no tũigue tũhĩtĩtie, tũkuĩte ngoro, kana tũigue tũtarĩ kĩene. No tũtiagĩrĩirũo nĩ gũkua ngoro. Tũngĩhoya Jehova atuohere, no tũkorũo na ma atĩ nĩ egũtũthikĩrĩria na atuohere. (Ahibirania 9:
17. Igongona rĩa Jesu rĩaheire andũ mweke wa gũkaagĩa na irathimo irĩkũ?
17 Nĩ tũgĩaga na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũgaatũra tene na tene. “Mũcara wa mehia nĩ gĩkuũ, no kĩheo kĩrĩa Ngai aheanaga nĩ muoyo wa tene na tene kũgerera Kristo Jesu Mwathani witũ.” (Aroma 6:23) Tondũ Jesu nĩ aakuire nĩ ũndũ witũ, tũrĩ na mweke wa gũtũũra tene na tene tũrĩ na ũgima mwega wa mwĩrĩ. (Kũguũrĩrio 21:3, 4) O na kũrĩ ũguo-rĩ, tũrabatara gwĩka atĩa nĩguo tũkaagĩa na irathimo icio?
ONANAGIA WĨTĨKIO HARĨ IGONGONA RĨA JESU
18. Nĩ ũndũ ũrĩkũ ũtũmaga tũmenye atĩ Jehova nĩ atwendete?
18 Ta wĩcirie ũrĩa ũiguaga rĩrĩa mũndũ akũhe kĩheo. Igongona rĩa Jesu nĩrĩo kĩheo kĩrĩa kĩa goro mũno gũkĩra iheo iria ingĩ ciothe, na nĩ twagĩrĩirũo gũcokagĩria Jehova ngatho nĩ ũndũ warĩo. Rĩandĩko rĩa Johana 3:16 riugaga atĩ “Ngai nĩ eendire kĩrĩndĩ gĩa gũkũ thĩ mũno, nginya akĩruta Mũrũ wake wa mũmwe.” Jehova nĩ atwendete mũno ũũ atĩ nĩ aarutire Mũrũ wake ũrĩa endete mũno, nĩ ũndũ witũ. Nĩ tũĩ atĩ Jesu o nake nĩ atwendete tondũ nĩ eetĩkĩrire gũka nĩ getha akue nĩ ũndũ witũ. (Johana 15:13) Igongona rĩa Jesu nĩ rĩagĩrĩire gũtũma tũkorũo na ma atĩ Jehova na Jesu nĩ matwendete mũno.
19, 20. (a) Ũngĩka atĩa nĩguo ũtuĩke mũrata wa Jehova? (b) Ũngĩonania wĩtĩkio atĩa harĩ igongona rĩa Jesu?
19 Tondũ rĩu nĩ weruta ũrĩa Ngai aatuonirie wendo mũnene-rĩ, ũgwĩka atĩa nĩguo ũtuĩke mũrata wake? Ti ũndũ mũhũthũ kwenda mũndũ ũtoĩ. Rĩandĩko rĩa Johana 17:3 rĩonanagia atĩ no tũmenye Jehova. O ũrĩa ũrathiĩ na mbere kũmenya Jehova, noguo ũkũmwenda mũno, wĩrutanĩrie kũmũkenia, na ũtuĩke mũrata wake. Kwoguo wĩrute Bibilia nĩguo ũthiĩ na mbere kũmenya Jehova.
20 Onanagia wĩtĩkio harĩ igongona rĩa Jesu. Bibilia yugaga atĩ “ũrĩa wonanagia wĩtĩkio harĩ Mũriũ arĩ na muoyo wa tene na tene.” (Johana 3:36) Tũngĩonania wĩtĩkio atĩa? Nĩ na njĩra ya gwĩka ũrĩa Jesu atwĩrĩte twĩke. (Johana 13:15) Tũtingiuga na kanua tu atĩ nĩ twĩtĩkĩtie Jesu. Wĩtĩkio witũ wagĩrĩirũo kuonanio na ciĩko nĩguo tuonanie atĩ tũrĩ na ngatho harĩ igongona rĩa Jesu. Jakubu 2:26 yugaga ũũ: ‘Wĩtĩkio ũtarĩ na ciĩko nĩ mũkuũ.’
21, 22. (a) Twagĩrĩirũo gũthiaga Kĩririkano gĩa gĩkuũ kĩa Jesu o mwaka nĩkĩ? (b) Nĩ ũndũ ũrĩkũ warĩrĩirio Gĩcunjĩ-inĩ gĩa 6 na kĩa 7?
21 Thiaga Kĩririkano gĩa gĩkuũ kĩa Jesu. Ũtukũ ũmwe Jesu atanoragwo, nĩ aarutanire atĩ nĩ twagĩrĩirũo kũririkanaga gĩkuũ gĩake. Twĩkaga ũguo riita rĩmwe o mwaka, na igongona rĩu rĩa kũririkana gĩkuũ kĩa Jesu rĩtagwo Kĩririkano kana “Irio cia Hwaĩ-inĩ cia Mwathani.” (1 Akorintho 11:20; Mathayo 26:
22 Gũtirĩ kĩheo o na kĩrĩkũ gĩkĩrĩte igongona rĩa Jesu. (2 Akorintho 9: