text:
“Thiĩi Mũgatue Andũ a Ndũrĩrĩ Ciothe Arutwo”
“Thiĩi mũgatue andũ a ndũrĩrĩ ciothe arutwo . . . , mũkĩmabatithagia . . . , mũkĩmarutaga kũrũmia maũndũ marĩa mothe ndĩmwathĩte.” —MAT. 28:19, 20.
NYĨMBO: 141, 97
1, 2. Nĩ ciũria irĩkũ ciĩyumĩragia nĩ ũndũ wa ciugo iria Jesu oigire thĩinĩ wa Mathayo 24:14?
GŨTEKŨMAKANIA kana andũ nĩ metĩkanagia na ithuĩ kana nĩ matũkararagia, aingĩ nĩ metĩkagĩra atĩ Aira a Jehova nĩ moĩkaine wega nĩ ũndũ wa wĩra wao wa kũhunjia. Kwahoteka wanacemania na andũ ũtungata-inĩ moigaga atĩ o na gũtuĩka matiĩtĩkanĩtie na wĩtĩkio witũ, nĩ matũheete gĩtĩo nĩ ũndũ wa wĩra ũrĩa tũrutaga. O ta ũrĩa tũĩ, Jesu aarathĩte atĩ ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki nĩ ũngĩkahunjio thĩ yothe. (Mat. 24:14) No tũmenyaga atĩa atĩ wĩra ũrĩa tũrutaga nĩ ũhingagia ũrathi wa Jesu? Hihi no tũkorũo tũhĩtĩtie tũngĩciria atĩ nĩ ithuĩ tũraruta wĩra ũcio?
2 Ndini nyingĩ nĩ cionaga ta ihunjagia ũhoro ũrĩa mwega. Ĩndĩ no ũira wao ene marutaga, makahunjia kanitha-inĩ kana kũhĩtũkĩra TV, Intaneti na indo ingĩ ta icio. Angĩ nao moigaga mahunjagia na njĩra ya kũheana ũteithio wa kĩĩmwĩrĩ kana kũgerera wĩrutĩri wao harĩ ũrigitani na gĩthomo. Hihi maũndũ macio nĩ maringaine na ũrĩa Jesu aathire arutwo ake mekage?
3. Kũringana na Mathayo 28:19, 20, nĩ maũndũ marĩkũ mana arũmĩrĩri a Jesu magĩrĩire gwĩka?
3 Hihi Jesu endaga arũmĩrĩri ake meterere andũ mokage kũrĩ o? Aca! Thutha wa Jesu kũbatithio, eerire arũmĩrĩri ake ũũ: “Thiĩi mũgatue andũ a ndũrĩrĩ ciothe arutwo akwa, mũkĩmabatithagia . . . , mũkĩmarutaga kũrũmia maũndũ marĩa mothe ndĩmwathĩte.” (Mat. 28:19, 20) Nĩ ũndũ ũcio, mũndũ arabatara kũhingia maũndũ maya mana. No mũhaka tũtue andũ arutwo, tũmabatithie, na tũmarute. No hihi nĩ ũndũ ũrĩkũ tũrabatara gwĩka mbere? Jesu oigire ũũ: “Thiĩi”! Mũthomi ũmwe wa Bibilia akĩaria ũhoro wa watho ũcio, oigire ũũ: “‘Gũthiĩ’ nĩ wĩra wa mũndũ wothe wĩtĩkĩtie, akorũo aragerera barabara-inĩ kana gũtuĩkanĩria iria-inĩ.”—Mat. 10:7; Luk. 10:3.
4. Gũtuĩka “ategi a andũ” kũhutĩtie ũndũ ũrĩkũ?
4 Jesu eerĩgagĩrĩra kĩĩ kuuma kũrĩ arutwo ake? Hihi eendaga o mũndũ ahunjie arĩ wiki kana marĩ gĩkundi? Tondũ mũndũ ũmwe ndangĩahotire gũthiĩ kũrĩ “ndũrĩrĩ ciothe,” wĩra ũcio nĩ ũngĩabatarire kũrutwo nĩ andũ aingĩ. Jesu nĩ onanirie ũguo rĩrĩa eerire arutwo ake matuĩke “ategi a andũ.” (Thoma Mathayo 4:18-22.) Gũtega kũrĩa Jesu aaragĩrĩria ti kũrĩa mũndũ ahũthagĩra rũrigi na ndwano etereire nginya rĩrĩa thamaki ĩrĩũka. Ĩndĩ aaragia ũhoro wa kũhũthĩra neti, wĩra warĩ mũritũ na rĩmwe wabataraga kũnyitanĩrũo nĩ andũ aingĩ.—Luk. 5:1-11.
5. Nĩ ciũria irĩkũ inya irabatara gũcokio, na nĩkĩ?
5 Nĩguo tũmenye arĩa marahingia ũrathi wa Jesu wa kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega ũmũthĩ, tũrabatara gũcokia ciũria ici inya:
Nĩ ndũmĩrĩri ĩrĩkũ yagĩrĩirũo gũkorũo ĩkĩhunjio?
Twagĩrĩirũo kũruta wĩra ũcio tũrĩ na muoroto ũrĩkũ?
Nĩ njĩra irĩkũ ciagĩrĩire kũhũthĩrũo?
Twagĩrĩirũo kũhunjia kũ na nĩ nginya rĩ?
Macokio ma ciũria icio nĩ megũtũteithia kũmenya arĩa mararuta wĩra ũcio wa kũhonokia mĩoyo na ningĩ tuongererũo hinya wa gũthiĩ na mbere kũhunjia.—1 Tim. 4:16.
NĨ NDŨMĨRĨRI ĨRĨKŨ YAGĨRĨIRE KŨHUNJIO?
6. Nĩkĩ kĩngĩtũma ũkorũo na ma atĩ Aira a Jehova mahunjagia ndũmĩrĩri ĩrĩa yagĩrĩire?
6 Thoma Luka 4:43. Jesu aahunjagia “ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki” na erĩgagĩrĩra arutwo ake meke o ũguo. Hihi nĩ andũ arĩkũ mahunjagia ũhoro ũcio kũrĩ “ndũrĩrĩ ciothe”? Hatarĩ nganja nĩ Aira a Jehova. O na andũ amwe arĩa matũkararagia nĩ metĩkagĩra ũndũ ũcio. Kwa ngerekano, kũrĩ hĩndĩ mũtongoria ũmwe wa ndini mũmishonarĩ eerire Mũira wa Jehova atĩ nĩ aikarĩte mabũrũri-inĩ maingĩ ngũrani na nĩ oragia Aira a Jehova mabũrũri-inĩ macio ndũmĩrĩri ĩrĩa mahunjagia. Nĩ macokio marĩkũ aaheagwo? Mũtongoria ũcio oigire ũũ: “Andũ acio maarĩ akĩgu ũũ atĩ maaheaga macokio mamwe, makoiga ũũ: ‘Ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki.’” Aira acio a Jehova ti “gũkĩĩga” maarĩ akĩgu no nĩ kwaria maaragia marĩ na ũrũmwe ta ũrĩa Akristiano a ma magĩrĩire. (1 Kor. 1:10) Moonanirie ũũma wa ndũmĩrĩri ĩrĩa ĩkoragwo thĩinĩ wa Ngathĩti ya Mũrangĩri ĩrĩa Yanagĩrĩra Ũthamaki wa Jehova. Ngathĩti ĩno yonekaga na thiomi 254, na ĩkarutwo kobĩ hakuhĩ milioni 59 harĩ o riuma, na ĩgakorũo nĩyo ngathĩti ĩrĩa ĩkinyagĩra andũ aingĩ mũno thĩinĩ wa thĩ.
7. Tũmenyaga atĩa atĩ atongoria a ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano matihunjagia ndũmĩrĩri ĩrĩa yagĩrĩire?
7 Atongoria a ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano matihunjagia ũhoro wĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai. Mangĩtua kwaria ũhoro waguo, aingĩ ao moigaga atĩ Ũthamaki nĩ ũndũ ũkoragwo ngoro-inĩ ya Mũkristiano. (Luk. 17:21) Matiteithagia andũ mataũkĩrũo atĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ya igũrũ na Jesu Kristo nĩwe Mũthamaki wayo, na atĩ nĩyo ĩkehereria andũ mathĩna mothe na ica ikuhĩ nĩ ĩkweheria waganu wothe thĩinĩ wa thĩ. (Kũg. 19:11-21) Handũ ha ũguo, maririkanaga Jesu hĩndĩ ya Krismasi na ya Ista. Matikoragwo makĩmenya maũndũ marĩa Jesu akaahingia agĩathana gũkũ thĩ. Tondũ matitaũkagĩrũo nĩ ndũmĩrĩri ĩrĩa magĩrĩire kũhunjia, na githĩ ũguo ti kuuga atĩ o na matitaũkagĩrũo nĩ muoroto wa wĩra ũcio?
TWAGĨRĨIRŨO KŨRUTA WĨRA ŨCIO TŨRĨ NA MUOROTO ŨRĨKŨ?
8. Nĩ muoroto ũrĩkũ ũtarĩ mwega wa kũhunjia?
8 Twagĩrĩirũo kũruta wĩra wa kũhunjia tũrĩ na muoroto ũrĩkũ? Ndwagĩrĩire gũkorũo ũrĩ kũngania mbeca na gwaka manyũmba manene. Jesu eerire arutwo ake ũũ: “Mũheetwo tũhũ, heanagai tũhũ.” (Mat. 10:8) Tũtiagĩrĩirũo kũhũũra biashara na Kiugo kĩa Ngai. (2 Kor. 2:17) Arĩa mahunjagia ndũmĩrĩri ĩyo matiagĩrĩire gũcaria ũrĩa mangĩĩguna na wĩra ũcio. (Thoma Atũmwo 20:33-35.) O na Jesu aheanĩte ũtongoria ũcio wa ĩmwe kwa ĩmwe, makanitha maingĩ nĩ monganagia mbeca nĩguo matwarithie na mbere kanitha ciao na marĩhe atongoria ao a ndini na andũ angĩ mandĩkĩte. Nĩ ũndũ ũcio, atongoria a ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano nĩ matongete mũno.—Kũg. 17:4, 5.
9. Aira a Jehova monanagia atĩa atĩ mahunjagia marĩ na muoroto mwega?
9 Aira a Jehova makoretwo magĩka atĩa ũhoro-inĩ wĩgiĩ mbeca? Wĩra wao ũteithagĩrĩrio nĩ mĩhothi ya kwĩyendera. (2 Kor. 9:7) Gũtiũnganagio mbeca nyũmba-inĩ ciao cia Ũthamaki kana igomano-inĩ. Ĩndĩ, mwaka ũcio ũrathirire Aira a Jehova marahũthĩrire mathaa bilioni 1.93 makĩhunjia ũhoro ũrĩa mwega na makĩruta andũ makĩria ma milioni kenda Bibilia o mweri hatarĩ marĩhi. Na ũndũ wa kũgegania nĩ atĩ matirĩhagwo no mahũthagĩra mbeca ciao kũruta wĩra ũcio. Mũthuthuria ũmwe akĩaria ũhoro wĩgiĩ wĩra wa Aira a Jehova oigire ũũ: “Muoroto wao mũnene nĩ kũhunjia na kũrutana. . . . Matikoragwo na atongoria, ũndũ ũrĩa ũnyihagia mahũthĩro ma mbeca na njĩra nene.” Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, muoroto witũ ũkoragwo ũrĩ ũrĩkũ tũkĩruta wĩra ũcio? Tũrutaga wĩra ũcio na kwĩyendera tondũ nĩ twendete Jehova na andũ arĩa angĩ. Roho ũcio wa kwĩrutĩra ũhingagia ũrathi ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Thaburi 110:3. (Thoma.)
NĨ NJĨRA IRĨKŨ CIAGĨRĨIRE KŨHŨTHĨRŨO?
10. Nĩ njĩra irĩkũ Jesu na arutwo ake maahũthagĩra makĩhunjia?
10 Nĩ njĩra irikũ Jesu na arutwo ake maahũthagĩra makĩhunjia ũhoro ũrĩa mwega? Maathiaga kũrĩa guothe gwakoragwo na andũ ta kũndũ kwa mũingĩ. Ningĩ nĩ maahunjagia nyũmba kwa nyũmba magĩcaria arĩa maarĩ na ngoro njega. (Mat. 10:11; Luk. 8:1; Atũm. 5:42; 20:20) Njĩra ĩyo ya kũhunjia nyũmba kwa nyũmba nĩ yateithagia gũkinyĩra andũ a mĩthemba yothe.
11, 12. Hakoragwo na ngũrani ĩrĩkũ gatagatĩ ka ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano na Aira a Jehova ũndũ-inĩ wĩgiĩ kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega?
11 Hihi ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano nĩ ihunjagia ũhoro ũrĩa mwega ta ũrĩa Jesu eekaga? Kaingĩ atongoria a ndini nĩo marutaga wĩra wa kũhunjĩria arũmĩrĩri ao. Handũ ha gũtuĩka “ategi a andũ,” atongoria acio monekaga makĩĩrutanĩria gũtũũria arũmĩrĩri arĩa marĩ nao. Nĩ ma, nĩ kũrĩ hĩndĩ atongoria acio mageragia gwĩkĩra arũmĩrĩri ao ngoro mathiĩ makahunjie. Kwa ngerekano, kĩambĩrĩria kĩa mwaka wa 2001, mũtongoria wa ndini ya Gatoreki John Paul II nĩ eeraga arũmĩrĩri a kanitha ũcio atĩ magĩrĩirũo kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega, na makorũo na kĩyo ta kĩrĩa kĩarĩ na mũtũmwo Paulo ũrĩa woigire ũũ: “Kaĩ ndĩ na haaro ingĩaga kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega-ĩ!” Aacokire akĩmeera atĩ wĩra ũcio wa kũhunjia ndwagĩrĩirũo kũrutwo nĩ andũ amwe no nĩ wa arũmĩrĩri othe. No nĩ aigana mekĩte ũguo?
12 Ĩ nao Aira a Jehova? No o tu mahunjagia atĩ Jesu akoretwo agĩathana kuuma mwaka wa 1914. Nĩ merutanagĩria mũno wĩra-inĩ wa kũhunjia o ta ũrĩa Jesu aathanire. (Mar. 13:10) Ibuku rĩtagwo Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners riugaga ũũ: “Wĩra wa kũhunjia nĩguo wa bata makĩria harĩ Aira a Jehova.” Mwandĩki wa ibuku rĩu akĩgweta ũhoro waririo nĩ Mũira wa Jehova oigire ũũ: “Rĩrĩa mona andũ angĩ marĩ na ng’aragu, ihooru, na mĩrimũ nĩ mageragia gũteithia, . . . no matiriganagĩrũo atĩ wĩra ũrĩa wa bata nĩ kũhunjia ndũmĩrĩri ĩgiĩ ithirĩro rĩa thĩ na kĩrĩa kĩendekaga nĩguo mũndũ akaahonoka.” Aira a Jehova mathiaga na mbere kũhunjia ndũmĩrĩri ĩyo makĩhũthĩra njĩra iria Jesu na arutwo ake maahũthagĩra.
TWAGĨRĨIRŨO KŨHUNJIA KŨ NA NĨ NGINYA RĨ?
13. Ũhoro mwega ũbatiĩ kũhunjio kũ?
13 Jesu nĩ onanirie atĩ ũhoro mwega ũngĩkaahunjio “thĩ yothe.” (Mat. 24:14) Arutwo moimaga kũrĩ “andũ a ndũrĩrĩ ciothe.” (Mat. 28:19, 20) Ũguo nĩ kuuga atĩ ũhoro ũcio mwega ũbatiĩ kũhunjio thĩ yothe.
14, 15. Nĩ kĩĩ kĩonanagia atĩ Aira a Jehova nĩ mahingĩtie ũrathi wa Jesu wĩgiĩ kũrĩa kũbatiĩ kũhunjio? (Rora mbica kĩambĩrĩria-inĩ gĩa gĩcunjĩ gĩkĩ.)
14 Nĩguo tũtaũkĩrũo ũrĩa Aira a Jehova mahingĩtie ũrathi wa Jesu wĩgiĩ kũrĩa mahunjagia ũhoro mwega, rekei tũthuthurie maũndũ maigana ũna. Gũkoragwo na atongoria a ndini ta 600,000 thĩinĩ wa ndini iria ikoragwo Amerika (US), nao Aira a Jehova makoragwo marĩ ta 1,200,000 bũrũri-inĩ ũcio. Thĩinĩ wa thĩ yothe, atongoria a Kanitha wa Gatoreki makoragwo marĩ ta 400,000. Ta wĩcirie mũigana wa Aira a Jehova arĩa mahunjagia ũhoro wĩgiĩ Ũthamaki. Thĩ yothe makoragwo marĩ makĩria ma milioni inyanya na merutagĩra kũhunjia thĩinĩ wa mabũrũri 240. Wĩra ũcio wa magegania ũrehagĩra Jehova rũgooco rũnene.—Thab. 34:1; 51:15.
15 Twendaga gũkinyĩria andũ othe ũhoro mwega mbere ya mũico ũkinyĩte. Nĩ ũndũ ũcio, tũkoragwo tũrĩ ngũrani harĩ wĩra wa gũtaũra na gũcaba mabuku mararĩrĩria Bibilia. Mabuku milioni nyingĩ, ngathĩti, trakti, na tũratathi twa kũnyita andũ ũgeni igomano-inĩ na Kĩririkano-inĩ nĩ tũheanĩtwo hatarĩ marĩhi. Nĩ tũrutĩte mabuku matiganĩte na thiomi makĩria ma 700. Makĩria ma kobĩ milioni 200 cia New World Translation of the Holy Scriptures nĩ icabĩtwo na thiomi makĩria ma 130. Mwaka ũcio ũrathirire tũracabire mabuku ta bilioni 4.5 mararĩrĩria Bibilia. Ũhoro ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Website itũ wonekaga na thiomi makĩria ma 750. Nĩ andũ arĩkũ angĩ marutaga wĩra ta ũcio?
16. Tũmenyaga atĩa atĩ Aira a Jehova nĩ makoragwo na roho wa Ngai?
16 Wĩra wa kũhunjia ũngĩkaarutwo nginya rĩ? Jesu oigire atĩ wĩra ũcio wa thĩ yothe ũngĩgathiĩ na mbere nginya matukũ ma kũrigĩrĩria, “na hĩndĩ ĩyo nĩrĩo mũico ũgaakinya.” Nĩ ndini ĩrĩkũ ĩngĩ ĩthiĩte na mbere kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega matukũ-inĩ maya ma kũrigĩrĩria? Andũ amwe arĩa tũkoraga ũtungata-inĩ no moige atĩ marĩ na roho mũtheru ĩndĩ moige nĩ ithuĩ tũrutaga wĩra ũcio. Na githĩ gũthiĩ na mbere wĩra-inĩ wa kũhunjia gũtionanagia atĩ tũrĩ na roho wa Ngai? (Atũm. 1:8; 1 Pet. 4:14) Rĩmwe na rĩmwe, ndini imwe nĩ igeragia kũruta wĩra ũrĩa Aira a Jehova marutaga, no ikaremwo. Amwe nao nĩ merutagĩra kũhunjia, ĩndĩ no kwa ihinda inini. Angĩ nao nĩ mageragia gũthiĩ nyũmba kwa nyũmba, no hihi mahunjagia ndũmĩrĩri ĩrĩkũ? Macokio ma kĩũria kĩu monanagia wega atĩ matirutaga wĩra ũrĩa Kristo aambĩrĩirie.
NĨA MAHUNJAGIA ŨHORO ŨRĨA MWEGA ŨMŨTHĨ?
17, 18. (a) Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma tũkorũo na ma biũ atĩ Aira a Jehova nĩo marahunjia ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki? (b) Tũhotaga atĩa gũthiĩ na mbere kũruta wĩra ũcio?
17 Kwoguo-rĩ, nĩa mahunjagia ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki ũmũthĩ? No tuuge ũũ tũrĩ na ma biũ: “Nĩ Aira a Jehova!” Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma tũkorũo na ma ũguo? Tondũ tũhunjagia ndũmĩrĩri ĩrĩa yagĩrĩire ya ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki. Ningĩ tũhũthagĩra njĩra iria ciagĩrĩire tondũ tũthiaga kũrĩ andũ. Tũrutaga wĩra wa kũhunjia tũrĩ na muoroto mwega wa wendo no ti wa kwĩguna. Tũhunjagia thĩ yothe tũgakinyĩra andũ a ndũrĩrĩ na thiomi ciothe. Na tũgũthiĩ na mbere kũruta wĩra ũcio tũtegũtigithĩria nginya mũico ũkinye.
18 Nĩ tũgegagio mũno nĩ wĩra ũrĩa andũ a Ngai marahingia matukũ-inĩ maya tũratũũra. No mahotaga atĩa kũhingia wĩra ũcio? Mũtũmwo Paulo aacokirie ũũ marũa-inĩ make kũrĩ Afilipi: “Nĩ gũkorũo Ngai, nĩ ũndũ wa wendi wake, nĩwe ũmuongagĩrĩra hinya, akamũhe wendi o hamwe na ũhoti wa gwĩka maũndũ mothe marĩa endaga.” (Afil. 2:13) Nĩ tũgĩthiĩi na mbere kuongererũo hinya nĩ Ithe witũ ũrĩ wendo o tũgĩkaga ũrĩa wothe tũngĩhota kũhingia ũtungata witũ.—2 Tim. 4:5.


c: text/html

text:
Ithomo rĩa 9
Famĩlĩ Yaku Ĩngĩgĩa na Gĩkeno Atĩa?
1. Kũhikania kũringana na watho nĩ kwa bata nĩkĩ harĩ gĩkeno kĩa famĩlĩ?
Ũhoro ũrĩa mwega umaga kũrĩ Jehova, Ngai mwene gĩkeno, ũrĩa wendaga famĩlĩ ikorũo na gĩkeno. Nĩwe waambĩrĩirie kĩhiko. Kĩhiko kĩrĩa gĩkĩtwo kũringana na watho nĩ kĩa bata harĩ gĩkeno kĩa famĩlĩ tondũ ciana nĩ ireragũo na ũgitĩri.
Ngai onaga kĩhiko atĩa? Endaga gĩkorũo kĩrĩ ũrũmwe wa gũtũũra wa mũthuri na mũtumia. Akristiano nĩ magĩrĩirũo gũtĩa watho wa kwao wĩgiĩ kwandĩkithia kĩhiko. (Luka 2:1, 4, 5) Jehova endaga mũthuri na mũtumia wake makorũo mehokanĩte. (Ahibirania 13:4) Nĩ athũire ndigano. (Malaki 2:16) Ĩndĩ nĩ etĩkĩrĩtie Akristiano matigane, na mũndũ ahike kana ahikanie rĩngĩ, angĩkorũo ũrĩa mahikanĩtie nake nĩ atharĩtie.
2. Mũthuri na mũtumia magĩrĩirũo gũikarania atĩa?
Jehova ombire athuri na atumia mateithanagie kĩhiko-inĩ. (Kĩambĩrĩria 2:18) Arĩ mũtwe wa famĩlĩ, mũthuri agĩrĩirũo gũtongoria harĩ kũhe famĩlĩ yake mabataro ma kĩĩmwĩrĩ na harĩ kũmathomithia ũhoro wa Ngai. Agĩrĩirũo kwĩima nĩ ũndũ wa wendo wake harĩ mũtumia wake. Athuri na atumia ao magĩrĩirũo kuonanagia wendo na kũheanaga gĩtĩo. Tondũ athuri na atumia ti akinyanĩru, kwĩruta kuohanagĩra nĩ hitho ya gĩkeno kĩa famĩlĩ.
3. Hihi nĩ mwagĩrĩirũo kweheranĩra kĩhiko kĩanyu kĩngĩaga gĩkeno?
Kĩhiko kĩanyu kĩngĩgĩa na mathĩna, inyuerĩ mwagĩrĩirũo kwĩrutanĩria gũtongorio nĩ wendo. (1 Akorintho 13:4, 5) Kiugo kĩa Ngai gĩtiugĩte atĩ kweheranĩra nĩyo njĩra ya kũniina mathĩna marĩa kaingĩ makoraga kĩhiko.
4. Inyuĩ ciana, Ngai amwendagĩra maũndũ marĩkũ?
Jehova endaga mũkorũo na gĩkeno. Amũheaga ũtaaro ũrĩa mwega mũno wĩgiĩ ũrĩa mũngĩkenera ũnyinyi wanyu. Endaga mũgunĩke nĩ ũũgĩ na ũmenyeru wa aciari anyu. (Akolosai 3:20) Ningĩ, Jehova nĩ endaga ũgĩe na gĩkeno kĩrĩa kiumanaga na gwĩka wendi wa Mũũmbi waku na Mũriũ wake.
5. Aciari, nĩ kĩĩ ciana cianyu irabatara nĩguo ikorũo na gĩkeno?
Wagĩrĩirũo kũruta wĩra na kĩyo nĩguo ũheage ciana ciaku irio, ũikaro, na nguo. (1 Timotheo 5:8) No nĩguo ciana ciaku igĩe na gĩkeno, nĩ ũkũbatara gũciruta kwenda Ngai na ciĩrute nake. (Aefeso 6:4) Kĩonereria gĩaku gĩa kwenda Ngai no kĩhutie mũno ngoro ya mwana waku. Ũngĩhũthĩra Kiugo kĩa Ngai, ũrutani waku no ũteithie mwana waku kũgĩa na mwĩcirĩrie ũrĩa wagĩrĩire.
Ciana nĩ igunĩkaga rĩrĩa ũraciĩkĩra ngoro na ũgacigathĩrĩria. Ningĩ nĩ ibataraga kũrũngwo na kũrũithio. Gũciruta na njĩra ĩyo gũcigitagĩra harĩ mĩtugo ĩrĩa ĩngĩtũma ciage gĩkeno. (Thimo 22:15) O na kũrĩ ũguo, ciana itiagĩrĩirũo kũrũithio na njĩra ya ũhinya.
Aira a Jehova nĩ macabĩte mabuku maigana ũna marĩa makoragwo marongoreirio makĩria gũteithia aciari na ciana. Mabuku macio makoragwo na ũhoro umĩte thĩinĩ wa Bibilia.
Wĩrute Makĩria
Caria Ũtongoria wa Ngai Ũgĩe na Gĩkeno Kĩhiko-inĩ
Kwĩyũria ciũria igĩrĩ tu hũthũ no kwagagĩrie kĩhiko gĩaku.
Ũrĩa Mũngĩniina Mathĩna
Kũhiũrania na mathĩna ũrĩa kwagĩrĩire no gũtũme kĩhiko kĩgĩe na hinya na gĩkeno ithenya rĩa gũtharara.
Ũrĩa Ũngĩthondeka Mũtũũrĩre wa Famĩlĩ wĩ na Gĩkeno
Jesu nĩ aigire kĩonereria kĩega kĩa wendo harĩ athuri, atumia, aciari o na ciana. Tũngĩĩruta atĩa kuumana nake?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kũrĩ aa Ndaramĩya, Muoyo wa Mũndũ Ũiganaine na wa Thiya
Mweri wa Mũthaatũ mwaka wa 2005, Tom Cholmondeley nĩ arathire na akĩũraga Samson Ole Sisina, na cira wake wa kũragana ũkĩrũgamio nĩ Mũtabania wa Ũcirithania wa Mũingĩ, Philip Murgor, na watho wa "nolle prosequi" (hatirĩ thitango), atĩ tondũ ndwarĩ na ũira mũiganu. Tom Cholmondeley nĩ etĩkĩrĩte atĩ nĩ we warathĩte na akoraga Ole Sisina.
Korwo Tom Cholmondeley nĩ oheirwo kũraga Ole Sisina mwaka wa 2005, Robert Njoya angĩrĩ muoyo ũmũthĩ. Ĩndĩ ndaigana kuohwo kana gũtunywo marũa ma gũkuaga mĩcinga. Kwa ũguo no tuge arĩa mamwĩtĩkĩririe gũthiĩ na mbere na gũkuaga mĩcinga, nĩ o maratũmire oragane rĩngĩ tondũ nĩ mangĩahotire kũgirĩrĩria ũragani ũngĩ ta ũcio.
Muoyo wa Mũndũ Ũiganaine na wa Thiya?
Tom Cholmondeley nĩ ekuoneka ndakũranĩte ũtiganu wa muoyo wa mũndũ na muoya wa thiya kana nyamũ ingĩ cia gĩthaka. Ararathire Njoya thutha wa kũmwĩcirĩria atĩ nĩ mũhĩti wa thiya, na mwaka wa 2005 aarathire Ole Sisina no ũndũ wĩgiĩ nyamũ cia gĩthaka "gĩake". Korwo aracirithĩrio bũrũriinĩ ũrĩa wa kĩhumo kĩao, kwa Ngeretha, o na no oherwo kũraga ngui ta icio igĩrĩ ararathanĩirie na Robert Njoya, tiga kũraga mũndũ. Hihi rĩu nĩ egũcirithio kana nĩ ekũrutwo o rĩngĩ na watho wa nolle prosequi (hatĩrĩ thitango) nĩ Mũtabania wa Mawatho Kenya, Amos Wako? Kwahoteka atĩa muoyo wa mũndũ ũigananio na wa thiya nĩ mbarĩ ya thetera, mĩaka 43 thutha wa wĩyathi?
Mũgũnda wa Gũtunyanwo
Mũgũnda wa Lord Delamere wagũrĩtwo 1903 nĩ Hugh Cholmondeley, Delamere Mbaroni wa Gatatũ, kuma gwĩ thirikari ya gĩkoronĩ, na wagũrĩtwo o hera ĩmwe kwa ĩka. Kwa ũguo wĩ wothe ĩka 100,000 wagũrĩtwo Ciringi ngiri ĩmwe. Na njĩra ngũhĩ, mũgũnda ũyũ nĩ gũtunywo watunyĩtwo mũingĩ wa Kenya!
Mũgũnda ũcio hamwe na mĩgũnda ĩngĩ mĩingĩ ta ĩyo ĩrĩa ĩ icigoinĩ cia Mũkuru wa Rift Valley, Rimuru, Laikipia, Taita Taveta, na kũngĩ kũingĩ, ndĩacokeirio thirikari ya Kenya thutha wa wĩyathi ta ũrĩa kwagĩrĩire, yatigĩirwo njiarwa cia thetera o na ĩ ya gũtunyanwo. Wĩra wa gũkũria mĩgũnda ĩyo hĩndĩ ya thetera warĩ wa burĩ na andũ aingĩ marutithagio wĩra ũcio na hinya me ndungata cia thetera icio tondũ maarĩhagwo kuma Ciringi 15 kinya 20 kwa mweri.
Lord Delamere we mwene nĩ we worĩtie thirikari ya gĩkoronĩ ĩtunye andũ a Kenya ithaka ciao nĩ guo metĩkĩre gũtuĩka ndungata mĩgũndainĩ ya thetera.
Rũruka rwa Kĩmbu Rũtithiragwo nĩ Mũng’ũng’ũitũ
Tom Cholmondeley, ti we wa mbere wa nyũmba yao kwenda kũrathana na kwagĩra andũ gĩtĩyo. Gukawe wa ithe, Hugh Cholmondeley, Delamere Mbaroni wa Gatatũ, aingĩraga mũkawa wa Norfolk na mbarathi na akaratha cuba iria ciothe akoraga methainĩ ya kwenderio njohi na akoiga andĩkĩrwo rĩthiti arĩhe.
Mũthenya ũmwe nĩ anyitire Mũnene wa mũkawa wa Norfolk arega kũmwenderia njohi na akĩmũhingĩra kĩheherio kĩa nyama ũtukũ mũgima akĩrarania na mburi ciarĩ thĩnje. Aarĩ ũmwe wa arĩa mambĩrĩirie kĩrabu gĩa kĩhũrĩro kĩa ngobu kĩa Mũthaiga, kũrĩa mathetera makũũranagĩria atumia ao, na kũrĩa ndawa cia gũthukia tombo cianeanagĩrwo mũrangoinĩ. Thetera iria ciakũũranagĩria atumia kũu ikĩnyuaga "champagne" hamwe na ndawa cia gũthukia tombo cietagwo cia Mũkuru wa Gĩkeno (Happy Valley). Ibuku rĩa Managĩ ma Erũ (White Mischief) rĩa James Fox, hamwe na thenema ya rĩtwa o rĩu, ciaragia ũhoro wa gĩkundi kĩu, waganu wa kĩo, na ũragani wa kĩo.
Watho wa Kenya nĩ Ũrũmĩrĩrwo Kaimana
Watho wa Kenya wagĩrĩire kũrũmĩrĩrwo kaimana cirainĩ wa Tom Cholmondeley, na oneka na mahĩtia atuĩrwo o ta ũrĩa andũ angĩ oragani matuagĩrwo Kenya. Mũingĩ wa Kenya nĩ ũgweterera kuona kana watho wa bũrũri wa guo nĩ ũgũthutũkania itonga na athĩni o rĩngĩ, ta ũrĩa kũrekio gwa Tom Cholmondeley oraga Ole Sisina mwaka wa 2005 kuonanirie.
Hihi Mũtabania wa Mawatho, Amos Wako, nĩ egwĩtĩkĩria watho wa Kenya ũrute wĩra wa guo?
Thaaai!


text:
KIHOOTO wa MWARIAMA
Murata Wakwa Muthomi Mugi
Ta reke nguhe ndeto ino ya mundu ugwitwo Kihoto.
Mũndũ ũmwe nĩ agũire irima rĩarĩ iriku kũndũ gwakoretwo andũ mathama na magatiga marima ma cioro na maĩ matarĩ mathike. Na rĩrĩa akayaga e kũu irima thĩiniĩ, hagĩũĩkĩra anake a itũũra rĩu mena airĩtu magĩthiĩ rwĩmbo. Rĩrĩa maiguire mũkayo makiuga nĩ ngoma cia arĩa manathikwo kũu iretana, magĩtema rĩa kamũtĩ morĩte, magĩikũrũkĩrĩra na makĩambatĩrĩra makĩbuĩria.
Hagĩũkĩra mũndũ wetagwo Kĩhooto wa Mwariama, wathiaga thoko Marobo, ena mũithikiri akuĩte matharũ na karati ga kwendia. Akĩigua mũndũ ũgwĩtana na iyũ. Agĩtiirania mũithikiri wake mũtĩ-inĩ warĩ hau hakuhĩ na agĩthiĩ gwĩtĩka mũndũ ũcio wakayaga. Na rĩrĩa acũthĩrĩirie irima thĩiniĩ akĩona mũndũ ũcio wagwĩte akĩmũũria, ‘Wĩ mũgũthe?’
‘Aca no kũharario ndaharario na ndaigua kũgũrũ gũkũ kwa ũrĩo ta gwekindĩra.’
‘Hĩ ũkĩrĩ na mũnyaka,’ Kĩhooto akĩmwĩra, ‘gũkũ gũtiendaga mũndũ gũthiĩ arorete igũrũ ta hũngũ, no nginyagia ũkarora wega harĩa ũrakinya. Nguona wee ta wĩ mũndũ mwĩthĩ kũngĩra, ndwagĩrĩirwo nĩ gũthiĩ ũkĩgũaga marima ta thwara, wee ndũrĩ njege kana ngari ũikare irima.’
Mũndũ ũcio warĩ irima akĩrika kũmũcokeria akiuga, ‘Kaĩ ũũĩ nĩ kwenda ngwendaga..’ Kĩhooto akĩmũtwa mĩario akĩmwĩra,‘ Atĩ kaĩ ũũĩ nai nai! Ũkũgũaga nĩ kũnyiha kana nĩ maitho ũkũrĩte, ũcoke ũtinde ũgĩkaya ũtere andũ a bata mathaa mao atĩ makũrute. Kaĩ ũtararĩ mũcemanio-inĩ wa cibũ ũigue ũrĩa aroigire atĩ andũ memenyerere kũgera maganjo-inĩ nĩ ũndũ wa marima. Na arongerera atĩ no nginyagia andũ mathike marima macio. Rĩu wee ũrenda gũthikwo wĩ muoyo?’
Mũndũ ũcio warĩ irima akĩaga wa gũcokia tondũ nĩonaga atĩ mũndũ ũcio ndamũteithagia na mĩario yake.
‘Rĩu niĩ nĩngũgũteithia na mataaro,’ Kĩhooto akĩrika kũmwĩra, ‘rĩrĩa ũkũgera marimainĩ ta maya. Wona handũ hena nyeki nduru, hau hetheme tondũ nĩho he irima. Ningĩ mũndũ nĩathiaga na mũtĩ agathecatheca mbere yake na mũtĩ ũcio wahota kũmuonia harĩa he irima. Na mũndũ ndageraga kũndũ ta gũkũ ũtukũ kwĩna nduma. No ũgũkĩgeraga nyeki-inĩ ũtigĩte barabara nĩkĩ?’
‘Nĩ gacaũ ngũhĩtaga, gatũhĩra gũkũ marima-inĩ ndakĩgũa o ndĩgateng’eretie.’
‘Ndũgũkĩona gacaũ nĩ ta ke na hakiri gũgũkĩra, nonga mũkĩrĩ nako kũu irima thĩiniĩ?’
‘Aca.’
‘Rĩu wee na gacaũ nũũ wagĩrĩirwo nĩ gũkorwo e irima thĩiniĩ?’
‘Hatirĩ.’
‘Ĩĩni! No rĩu wee nĩwe wĩ irima. Nĩngwenda woima ũũke ũngore.........
Nitugathii na mbere ruciu


text:
Mantũ ja kĩwaatho
Mantũ ja Muntũ Wengwa
Mantũ ja muntũ wengwa jarĩa anenkanĩrĩte kĩrĩ gĩtuo gĩkĩ jatumagĩrwa nĩ Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., kana moothuranĩri jao jarĩa jagwatanagĩra nayo kĩrĩ mworoto jũrĩa jwonanĩrue kĩrĩ mũtumĩri ĩgiita rĩrĩa ajanenkanĩĩre. Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. ĩtĩnenkanagĩra mantũ ja muntũ wengwa kĩrĩ muntũ ũngĩ kinya ũrĩkũ, tiga gũkethĩrwa kũthithia ũu gũkareta ũtungatĩri bũrĩa bwĩtĩtue nĩ mũtumĩri na akethĩrwa amenyithĩtue bwega kana gũkethĩrwa nĩgũgwĩtĩkĩka bwega atĩ kũmenyithania mantũ jau nĩ kwa bata mono kĩrĩ kũingia mawaatho kana jakũmenyithia na kũrigĩĩria wayia, ũkaria, kana mantũ jangĩ ja kĩmĩtambo. Mantũ ja muntũ wengwa jarĩa janenkanĩrĩtwe, jatĩendua, jatĩthithĩrua biacara, kana jakomborithanua kĩrĩ ũntũ kinya bũrĩkũ.
Adreci ya E-mail
Adreci ya e-mail ĩrĩa wanenkanĩĩre rĩrĩa waingũrĩre akaunti kĩrĩ gĩtuo gĩkĩ, ĩgatumĩrwa kwaranĩria nawe mantũ jegiĩ akaunti yaku. Kwa ngerekano ũkeeja kũũrĩrua riĩtwa rĩa mũtumĩri kana paciwadi yaku na ũrombe ũteethio na njĩra ya gũtonya, ũkaewa ũteethio na njĩra ya gũtũmĩrwa ntũmwa gũkũrũkĩĩra adreci yaku ya e-mail ĩrĩa watonyerie kĩrĩ mantũ jaku ja mũtumĩri.
Cookies
Cookies itumagĩrwa kũririkania mũtumĩri mantũ jarĩa athuurĩre rĩrĩa agũtumĩra gĩtuo kĩa jw.org. Kwa ngerekano, mũgambo jũrĩa endere jwa gũtumĩra jw.org jũgekwa kĩrĩ cookie, kwou mugambo jũu jũkathuurwa rĩrĩa mũtumĩri agacoka kĩrĩ gĩtuo kaĩrĩ. Gũtĩ mantũ ja muntũ wengwa jajũkagua kana jekagwa kĩrĩ cookies.
Active Scripting kana JavaScript
JavaScript ĩtumagĩrwa nĩ jw.org kwagĩrithia ũriti ngũgĩ bwa gĩtuo. Gũtumĩra tekinologĩ ya JavaScript gũteethagia jw.org gũcokeria mũtumĩri mantũ na mpwĩ nkũrũki. JavaScript ĩtĩtũmagĩrwa nĩ jw.org gũtonyia software kĩrĩ kompiuta ya mũtumĩri kana ĩjũkia mantũ ja mũtumĩri gũtĩ na rũũtha rwa mũtumĩri.
No mwanka JavaScript yũmbithue kĩrĩ browser nĩkenda icuncĩ bina bia jw.org birita ngũgĩ bwega. Web Browsers inyingĩ nĩciĩtĩkagĩĩria JavaScript yũmbithua kana ĩkarega kũũmbithua kĩrĩ ituo bimwe. Ĩta kĩrĩ Web browser help documentation kwiritana ũrĩa ũũmba kũũmbithia JavaScript kĩrĩ ituo birĩa bithuuri.
Kethĩra tũkoona ũbatu bwa gũcĩncia mantũ jetũ ja kĩwaatho, ũkoonania ũgarũrũku bũu antũ aja nĩkenda ĩgiita rĩonthe wĩthĩrwa ũkĩmenyaga mantũ jarĩa tũkũjũkia na ũrĩa tũkũjatumĩra.


text:
Ithomo rĩa 7
Ũthamaki wa Ngai nĩ Kĩĩ?
1. Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ?
Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ya igũrũ. Ũgaacoka ithenya rĩa thirikari ici ingĩ na ũtũme wendi wa Ngai wĩkagwo igũrũ o na gũkũ thĩ. Ũhoro wĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũhoro mwega. Ica ikuhĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkaahingĩria andũ mabataro mao ma kwenda kũgĩa na thirikari njega. Nĩ ũgaatũma andũ othe thĩinĩ wa thĩ magĩe na ũrũmwe.
No mũhaka ũthamaki ũkorũo na mũthamaki. Jehova nĩ athuurĩte Mũriũ wake, Jesu Kristo, atuĩke Mũthamaki wa Ũthamaki Wake.
2. Nĩkĩ Jesu nĩwe Mũthamaki ũrĩa wagĩrĩire?
Mũriũ wa Ngai nĩwe Mũthamaki ũrĩa wagĩrĩire tondũ nĩ mũtugi, na ndaregeragia kĩhooto. (Johana 1:14) Ningĩ, arĩ na ũhoti wa kũigana gũteithia andũ tondũ agaathamakĩra thĩ arĩ igũrũ. Thutha wa kũriũkio, Jesu nĩ aambatire igũrũ na agĩikara thĩ mwena wa guoko kwa ũrĩo kwa Jehova. (Ahibirania 10:12, 13) Macũngĩrĩro-inĩ, Ngai nĩ aamũheire wathani akĩambĩrĩria gũthamaka.
3. Nĩa magaathamaka hamwe na Jesu?
Gĩkundi kĩa “arĩa matĩaine” na Ngai, kana arĩa atheru, nĩ magaathamaka hamwe na Jesu marĩ igũrũ. (Danieli 7:27) Atheru a mbere gũthuurũo nĩ atũmwo ehokeku a Jesu. Jehova akoretwo agĩthuura athuri na atumia ehokeku nginyagia mahinda-inĩ maya. O ta Jesu, mariũkagio marĩ na mĩĩrĩ ya kĩĩroho.
Nĩ andũ aigana magaathiĩ igũrũ? Jesu aametire ‘karũũru kanini.’ (Luka 12:32) Marigĩrĩrio-inĩ magaakorũo marĩ 144,000. Magaathamakaga na Jesu igũrũ rĩa thĩ.
4. Gwekĩkire atĩa rĩrĩa Jesu aambĩrĩirie gũthamaka?
Ũthamaki wa Ngai waambĩrĩirie gũthamaka mwaka-inĩ wa 1914. * Ikinya rĩa mbere rĩrĩa Jesu aatacũkirie atuĩka Mũthamaki nĩ kũharũrũkia Shaitani na ndaimono ciake gũkũ thĩ. Shaitani nĩ aagĩire na mathũgũta mũno na akĩambĩrĩria kũrehe mburuga thĩinĩ wa thĩ yothe. (Kũguũrĩrio 12:7-10, 12) Kuuma hĩndĩ ĩyo mĩnyamaro ya andũ nĩ yongererekete mũno. Mbaara, ng’aragu, ithingithia, na mĩrimũ, ciothe nĩ gĩcunjĩ gĩa “kĩmenyithia” kĩa atĩ ica ikuhĩ Ũthamaki nĩ ũkũiyũkia wathani wothe wa thĩ.
5. Ũthamaki wa Ngai ũrahingia maũndũ marĩkũ?
Kũgerera wĩra wa kũhunjia thĩinĩ wa thĩ yothe, Ũthamaki wa Ngai nĩ ũratũma kĩrĩndĩ kĩnene kĩa andũ moimĩte ndũrĩrĩ-inĩ ciothe magĩe na ũrũmwe. Andũ milioni nyingĩ ahooreri nĩ maratuĩka raiya a Jesu. Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkaamagitĩra rĩrĩa ũkaananga mũtabarĩre ũyũ mũũru wa maũndũ thĩinĩ wa thĩ. Kwoguo arĩa othe mendaga kũgunĩka nĩ Ũthamaki wa Ngai magĩrĩirũo kwĩruta gũtuĩka raiya aathĩki a Jesu.
Ihinda-inĩ rĩa mĩaka 1,000 Ũthamaki ũcio nĩ ũkaahingia muoroto ũrĩa Ngai aarĩ naguo kĩambĩrĩria-inĩ harĩ andũ. Thĩ yothe ĩgaatuĩka paradiso. Macũngĩrĩro-inĩ, Jesu nĩ agaacokeria Ithe Ũthamaki. (1 Akorintho 15:24-26) Hihi nĩ harĩ mũndũ ũngĩhe ũhoro wa Ũthamaki wa Ngai?
^ kĩb. 12 Nĩgetha wone ũrĩa Bibilia yarathĩte ũhoro wa mwaka wa 1914, rora karatathi ka 215-218 ka ibuku rĩa Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Wĩrute Makĩria
Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Hihi Tũratũũra “Matukũ Marĩa ma Kũrigĩrĩria”?
Rora wone ũrĩa maũndũ maingĩ marĩa marekĩka ũmũthĩ maronania kũna atĩ tũratũũra “matukũ marĩa ma kũrigĩrĩria” marĩa maarathĩtwo nĩ Bibilia.
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Wĩra wa Aira a Jehova wa Kũhunjia Ũbangĩtwo Atĩa?
Tũrũmagĩrĩra kĩonereria kĩrĩa Jesu aigire rĩrĩ aarĩ gũkũ thĩ. Njĩra imwe cia kũhunjia nĩ irĩkũ?


text:
Macokio ma Ciũria cia Bibilia
Nĩ kĩĩ kĩngĩgũteithia gũtuĩka mũciari mwega?
Mũciĩ wĩ na aciari mendanĩte na makaheana gĩtĩo nĩ handũ hega ha mwana gũkũrĩra. (Akolosai 3:14, 19) Aciari ega nĩ mendete ciana ciao na nĩ macigathagĩrĩria, o ta ũrĩa Jehova Ngai aagathĩrĩirie Mũrũ wake.—Thoma Mathayo 3:17.
Ithe witũ wa igũrũ nĩ athikagĩrĩria ndungata ciake, na akarũmbũiya ũrĩa iraigua. Aciari no meke wega mangĩĩruta kuuma kũrĩ we, mathikagĩrĩrie ciana ciao ikĩaria. (Jakubu 1:19) Nĩ mabatiĩ gũtaũkĩrũo nĩ ũrĩa ciana ciao iraigua, o na rĩrĩa irĩ na mawoni mahĩtanu.—Thoma Ndari 11:11, 15.
Nĩ kĩĩ kĩngĩgũteithia kũrera ciana ingĩĩhokeka?
Wĩ mũciari-rĩ, nĩwe wĩ na kĩhooto gĩa kũiga mawatho. (Aefeso 6:1) Wĩrute na kĩonereria kĩa Ngai. Onanagia wendo wake harĩ ciana ciake na njĩra ya gũcitaarĩria mawatho make, na moimĩrĩro ma kwaga kũmaathĩkĩra. (Kĩambĩrĩria 3:3) No handũ ha gũtindĩkĩrĩria andũ maathĩke kĩa hinya, amarutaga ũrĩa mangĩgunĩka nĩ ũndũ wa gwĩka ũrĩa kwagĩrĩire.—Thoma Isaia 48:18, 19.
Wĩigĩre muoroto wa gũteithia ciana ciaku ciende Ngai, na nĩ irĩtuaga matua na ũũgĩ o na rĩrĩa ũtarĩ hamwe na cio. O ta ũrĩa Ngai arutanaga kũgerera kĩonereria gĩake, ruta ciana ciaku kũmwenda kũgerera kĩonereria gĩaku.—Thoma Gũcokerithia Maathani 6:5-7; Aefeso 4:32; 5:1.
Wĩrute Makĩria
Famĩlĩ Yaku Ĩngĩgĩa na Gĩkeno Atĩa?
Jehova, Ngai ũrĩa mũkeni, endaga famĩlĩ igĩe na gĩkeno. Thoma wone ũtaaro ũrĩa Bibilia ĩheaga athuri, atumia, aciari, na ciana.
Ũrĩa Ciana Irehaga Mogarũrũku Kĩhiko-inĩ
Hihi kũgĩa mwana no gũtũme kĩhiko kĩanyu kĩgĩe hinya makĩria?


text:
GĨCUNJĨ GĨA KANANA
Ũthamaki wa Ngai Nĩ Kĩĩ?
Bibilia ĩtũĩraga atĩa igũrũ rĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai?
Ũthamaki wa Ngai ũgeeka maũndũ marĩkũ?
Nĩ rĩ Ũthamaki ũcio ũgaatũma wendi wa Ngai wĩkwo gũkũ thĩ?
1. Nĩ ihoya rĩrĩkũ rĩrĩ ngumo rĩkwarĩrĩrio?
ANDŨ aingĩ mũno thĩinĩ wa thĩ nĩmoĩ ihoya rĩrĩa rĩĩtagwo rĩa Ithe Witũ, kana Ihoya rĩa Mwathani. Marĩĩtwa macio merĩ nĩ ma ihoya rĩrĩ ngumo rĩrĩa rĩaheanirwo nĩ Jesu Kristo we mwene rĩrĩ ta kĩonereria. Nĩ ihoya rĩa bata mũno, na gũthuthuria mĩhari yarĩo ĩtatũ ya mbere, nĩ gũgũgũteithia kũmenya makĩria ũrĩa Bibilia ĩrutanaga.
2. Nĩ maũndũ marĩkũ matatũ Jesu aarutire arutwo ake mahoyage?
2 Kĩambĩrĩria-inĩ kĩa ihoya rĩu rĩa kĩonereria-rĩ, Jesu erire athikĩrĩria ake ũũ: “Nĩũndũ ũcio-rĩ, inyuĩ hoyagai ũũ: Ithe witũ wĩ Igũrũ, Rĩĩtwa rĩaku nĩrĩamũrũo. Ũthamaki waku ũũke. O ũrĩa wendete Wee, nĩwĩkagwo gũkũ thĩ, o ta ũrĩa wĩkagwo kũu Igũrũ.” (Mathayo 6:
3. Nĩ ũndũ ũrĩkũ twagĩrĩirũo nĩ kũmenya wĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai?
3 Nĩtwĩrutĩte maũndũ maingĩ megiĩ rĩĩtwa rĩa Ngai, Jehova. Na nĩ twarĩrĩirie hanini igũrũ rĩgiĩ wendi wa Ngai, ũrĩa ekĩte na ũrĩa arĩĩkĩra andũ. No nĩ ũndũ ũrĩkũ Jesu erekagĩria rĩrĩa aatwĩrire tũhoyage, “Ũthamaki waku ũũke”? Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ? Gũka kwa guo gũkaamũra atĩa, kana gũtheria rĩĩtwa rĩa Ngai? Na gũka kwa Ũthamaki ũcio gũkuruhanĩte atĩa na gwĩkwo kwa wendi wa Ngai?
ŨTHAMAKI WA NGAI NĨ KĨĨ?
4. Ũthamaki wa Ngai nĩ kĩĩ, na Mũthamaki waguo nũũ?
4 Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ĩhandĩtwo nĩ Jehova Ngai na ĩna mũthamaki ũthurĩtwo nĩ Ngai. Nũũ Mũthamaki wa Ũthamaki wa Ngai? Nĩ Jesu Kristo. Arĩ Mũthamaki-rĩ, Jesu nĩ mũnene gũkĩra aathani othe a thĩ na etagwo “Mwathani wa aathani o na Mũthamaki wa athamaki.” (Kũguũrĩrio 17:14) E na hinya wa gwĩka maũndũ mega mũno gũkĩra mũtongoria o wothe wa gũkũ thĩ, o na ũrĩa mwega atĩa.
5. Ũthamaki wa Ngai ũgaathana kuuma kũ, na ũgathamaka kũ?
5 Ũthamaki wa Ngai ũgaathana kuuma kũ? Jesu we arĩkũ? No nginya ũkorũo nĩ ũraririkana ũkĩĩruta atĩ nĩ oragirũo mũtĩ-inĩ wa magerio, na agĩcoka akĩriũkio. Thutha wa kahinda kanini, akĩambata igũrũ. (Atũmwo 2:
6, 7. Nĩ kĩĩ gĩtũmaga Jesu akorũo arĩ Mũthamaki wa mwanya?
6 Nĩ kĩĩ gĩtũmaga Jesu akorũo arĩ Mũthamaki wa mwanya? Ũndũ ũmwe, nĩ gũtuĩka we ndagakua o rĩ. Bibilia ĩkĩringithania Jesu na athamaki a gũkũ thĩ-rĩ, ĩmwĩtaga ũrĩa wĩ na “muoyo ũrĩa ũtangĩninĩka.” (Ahibirania 7:16) Ũguo nĩ kuuga atĩ maũndũ marĩa mothe mega Jesu ageka nĩ magatũũra. Na ageka maũndũ manene na mega.
7 Ta wĩĩcirie ũhoro wa ũrathi ũyũ wa Bibilia wĩgiĩ Jesu: “Roho wa Jehova nĩũgaikara ũmũhubĩte, o roho wa ũũgĩ na wa ũmenyi maũndũ, o roho wa ũtaarani na hinya, na nĩguo roho wa kũũhĩgania, na gwĩtigĩrithia Jehova; o namo maũndũ marĩa makamũkenagia makoimana na gwĩtigĩra Jehova; ningĩ ndagatuaga cira na gĩthiithi, o na kana arũithanie na ũndũ wa kũigua njukũ. No rĩrĩ, athĩni akamatuagĩra cira na ũthingu, nao arĩa ahoreri a gũkũ thĩ amarũĩrĩre na kĩhooto; na rĩrĩ, andũ a thĩ arĩa ahinyanĩrĩria akamahũra na rũthanju rũa kanua gake, o nao arĩa aaganu amorage na mĩhũmũ ya mĩromo yake.” (Isaia 11:
8. Nĩa magaathana na Jesu?
8 Hena ũndũ ũngĩ wa ma ũkoniĩ Ũthamaki wa Ngai: Jesu ndagaathana arĩ wiki. Nĩgũgakorũo na angĩ magaathana nake. Kwa ngerekano-rĩ, mũtũmwo Paulo erire Timotheo ũũ: “Tũngĩkirĩrĩria-rĩ, nĩtũgacoka gũthamaka hamwe nake.” (2 Timotheo 2:
9. Nĩ aigana magaathana hamwe na Jesu, na Ngai aambĩrĩirie kũmathuura rĩ?
9 O ta ũrĩa Gĩcunjĩ kĩa 7 kĩa ibuku rĩrĩ kĩonanĩtie-rĩ, mũtũmwo Johana nĩ aheirũo kĩoneki kĩrĩa oonire “Gatũrũme [Jesu Kristo], arũngiĩ kĩrĩma gĩa Sayuni [gĩtĩ-inĩ gĩake kĩa ũnene] igũrũ, e na andũ ngiri igana ria ngiri mĩrongo ĩna na inya, me na rĩĩtwa rĩake, na rĩĩtwa rĩa Ithe, maandĩkĩtwo mathiithi mao.” Acio 144,000 nĩa? Johana we mwene atwĩraga ũũ: “Nĩo marũmagĩrĩra Gatũrũme o kũrĩa guothe athiaga. Nĩo maagũrirũo makĩamũranio na andũ arĩa angĩ, matuĩke maciaro ma mbere ma kũgetherũo Ngai o na Gatũrũme.” (Kũguũrĩrio 14:
10. Mũbango wa Ngai wa andũ mathamakĩrũo nĩ Jesu hamwe na acio 144,000 nĩ wa wendo nĩkĩ?
10 Ngai nĩ onanĩtie wendo mũingĩ mũno nĩ kũbanga Jesu hamwe na acio 144,000 mathamakĩre andũ. Ũndũ ũmwe nĩ gũtuĩka Jesu anakorũo arĩ mũndũ na ananyamarĩka. Paulo oigire atĩ Jesu no ahote “gũtũiguĩra tha maũndũ-inĩ maitũ ma kwaga hinya,” tondũ we “aanagerio maũndũ-inĩ mothe o ta ithuĩ, tiga atĩ ndaigana kwĩhia o na atĩa.” (Ahibirania 4:
ŨTHAMAKI WA NGAI ŨGEEKA MAŨNDŨ MARĨKŨ?
11. Nĩkĩ gĩatũmire Jesu oige atĩ arutwo ake mahoyage wendi wa Ngai wĩkagwo kũu igũrũ?
11 Rĩrĩa Jesu erire arutwo ake mahoyage Ũthamaki wa Ngai ũke-rĩ, ningĩ no oigire atĩ mahoyage wendi wa Ngai wĩkagwo “gũkũ thĩ, o ta ũrĩa wĩkagwo kũu Igũrũ.” Ngai e igũrũ na wendi wake ũkoretwo ũgĩkwo hĩndĩ ciothe kuo nĩ araika arĩa ehokeku. No, thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 3 kĩa ibuku rĩrĩ-rĩ, nĩ twerutire atĩ mũraika ũmwe mũũru nĩatigire gwĩka wendi wa Ngai na agĩtũma Adamu na Hawa mehie. Thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 10, nĩ tũkeeruta makĩria ũrĩa Bibilia ĩrutanaga igũrũ rĩgiĩ mũraika ũcio mũũru, ũrĩa wĩtagwo Shaitani na Mũcukani. Shaitani na araika arĩa maathuurire kũmũrũmĩrĩra, arĩa metagwo ndaimono, nĩmaarekirũo maikarange igũrũ. Kwoguo-rĩ, ti othe arĩa maarĩ kũu igũrũ meekaga wendi wa Ngai hĩndĩ ĩyo. No ũndũ ũcio nĩ ũngĩagarũrũkire Ũthamaki wa Ngai wambĩrĩria gwathana. Mũthamaki ũcio mwerũ, Jesu Kristo, aarĩ arũe mbaara na Shaitani.
12. Nĩ maũndũ marĩkũ merĩ ma bata mũno mataarĩirio thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 12:10?
12 Ciugo ici cia ũrathi itaarĩirie ũrĩa kũngĩahanĩkire: “Nĩndaiguire mũgambo mũnene Igũrũ, ũkiuga atĩrĩ, Rĩu nĩ gũkinyu kĩhonokanio, na ũhoti, na ũthamaki wa Ngai witũ, o naguo wathani wa Kristo wake; amu-rĩ, mũcuki wa ariũ a ithe witũ [Shaitani] nĩarĩkĩtie kũharũrũkio, ũrĩa ũtũire amacukaga harĩ Ngai witũ mũthenya o na ũtukũ.” (Kũguũrĩrio 12:10) Hihi nĩwona maũndũ merĩ ma bata mũno mataarĩirio thĩinĩ wa mũhari ũcio wa Bibilia? Wa mbere, Ũthamaki wa Ngai ũtongoretio nĩ Jesu Kristo nĩwambĩrĩria gwathana. Wa kerĩ, Shaitani nĩaingatwo kuuma igũrũ aharũrũkio nginya gũkũ thĩ.
13. Moimĩrĩro ma Shaitani kũingatwo igũrũ nĩ marĩkũ?
13 Moimĩrĩro ma maũndũ macio merĩ nĩ marĩkũ? Ha ũhoro wa ũrĩa kwahanĩkire igũrũ-rĩ, tũthomaga ũũ: “Hakĩrĩ ũgũo-rĩ, gĩkenei, Igũrũ rĩrĩ, o na inyuĩ mũtũire kuo!” (Kũguũrĩrio 12:12) Ĩĩ, araika arĩa ehokeku kũu igũrũ mena gĩkeno tondũ thutha wa Shaitani na ndaimono ciake kũingatwo, arĩa othe marĩ igũrũ nĩ ehokeku harĩ Jehova Ngai. Kwĩ na thayũ na ũiguano mũnene biũ kũu. Wendi wa Ngai rĩu nĩ ũrekwo kũu igũrũ.
14. Kũhaanĩkĩte atĩa nĩ ũndũ wa Shaitani kũharũrũkio gũkũ thĩ?
14 Ĩ thĩ nayo? Bibilia yugaga ũũ: “Thĩ ĩĩ na haaro-ĩ, o narĩo iria rĩrĩa inene! amu inyuĩ-rĩ, mũcukani nĩamũikũrũkĩire e na marũrũ manene, tondũ nĩoĩ atĩ no ihinda inyinyi atigairie.” (Kũguũrĩrio 12:12) Shaitani nĩ mũrakaru nĩ ũndũ wa kũingatwo kuuma igũrũ na gũkorũo arĩ na kahinda o kanini tu gatigarĩte. Nĩ ũndũ wa marakara make-rĩ, arehaga mĩnyamaro kana “haaro,” gũkũ thĩ. Nĩ tũkeeruta makĩria ũhoro wa “haaro” ĩyo thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 9. No tũkĩmenyaga ũguo-rĩ, twahota kũũria atĩrĩ, Ũthamaki ũcio ũngĩhota gũtũma wendi wa Ngai wĩkwo gũkũ thĩ atĩa?
15. Wendi wa Ngai harĩ thĩ nĩ ũrĩkũ?
15 Ririkana wendi wa Ngai harĩ thĩ nĩ ũrĩkũ. Nĩ werutire ũhoro waguo thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 3. Thĩinĩ wa Edeni-rĩ, Ngai nĩ onanirie atĩ wendi wake nĩ thĩ ĩno ĩtuĩke paradiso ĩiyũirũo nĩ andũ athingu matarakua. Shaitani nĩ aatũmire Adamu na Hawa mehie, na ũndũ ũcio ũgĩtũma wendi wa Ngai harĩ thĩ ndũkahinge hĩndĩ ĩyo, no ndwaũgarũrire. Jehova o na rĩu no atanyĩte atĩ “arĩa athingu [nĩ] makagaya thĩ, na gũtũũra mamĩtũũre o nginya tene.” (Thaburi 37:29) Na Ũthamaki wa Ngai nĩguo ũkaahingia ũndũ ũcio. Na njĩra ĩrĩkũ?
16, 17. Danieli 2:
16 Ta wĩcirie ũhoro wa ũrathi ũrĩa wĩ thĩinĩ wa Danieli 2:44. Tũthomaga ũũ: “Hĩndĩ ya athamaki acio-rĩ, nĩguo Ngai-wa-Igũrũ akahanda ũthamaki ũrĩa ũtagacoka gũthario o rĩ, o rĩ, o na kana wathani waguo ũneanwo moko-inĩ ma andũ angĩ, no nĩ kũmemenda ũkamemenda mothamaki macio mangĩ, ũmanine biũ, naguo ũtũũre wĩhandĩte tene na tene.” Ũndũ ũcio ũratũruta atĩa igũrũ rĩgiĩ Ũthamaki wa Ngai?
17 Ũndũ wa mbere, ũratũruta atĩ Ũthamaki wa Ngai warĩ wambĩrĩrie “hĩndĩ ya athamaki acio,” kana rĩrĩa mothamaki mangĩ marathiĩ o na mbere gwathana. Wa kerĩ, ũratũruta atĩ Ũthamaki ũcio ũgaatũũra tene na tene. Ndũkaahootwo kana thirikari ĩngĩ yoe ithenya rĩaguo. Wa gatatũ, nĩ gũgakorũo na mbaara gatagatĩ-inĩ ka Ũthamaki wa Ngai na mothamaki ma thĩ ĩno. Ũthamaki wa Ngai nĩguo ũkaahootana. Macũngĩrĩro-rĩ, nĩguo thirikari ĩrĩa iki tu ĩgakorũo ĩgĩathana gũkũ thĩ. Hĩndĩ ĩyo nĩguo andũ magaakenera wathani ũrĩa mwega mũno ũtarĩ woneka.
18. Mbaara ya mũthia gatagatĩ-inĩ ka Ũthamaki wa Ngai na thirikari cia thĩ ĩno ĩĩtagwo atĩa?
18 Bibilia nĩ ĩtwĩraga maũndũ maingĩ megiĩ mbaara ĩyo ya mũthia gatagatĩ-inĩ ka Ũthamaki wa Ngai na thirikari cia thĩ ĩno. Kwa ngerekano-rĩ, ĩrutanaga atĩ mũthia wakuhĩrĩria-rĩ, ndaimono igaatheremia maheni nĩguo iheenererie “athamaki a mabũrũri mothe” ma thĩ. Nĩkĩ? “Makamonganĩrie mbaara ya mũthenya ũrĩa mũnene wa Ngai, Mwene-Hinya-Wothe.” Athamaki acio a thĩ makoonganĩrio hamwe “kũndũ kũrĩa gwĩtagwo na Kĩhibirania, Hari-Magedoni.” (Kũguũrĩrio 16:
19, 20. Nĩ kĩĩ kĩragiria wendi wa Ngai ũkorwo ũgĩkwo gũkũ thĩ ũmũthĩ ũyũ?
19 Ũthamaki wa Ngai ũkaahingia ũndũ ũrĩkũ kũgerera mbaara ya Hari-Magedoni? Ta ririkana rĩngĩ wendi wa Ngai harĩ thĩ nĩ ũrĩkũ. Jehova Ngai aatanyĩte atĩ thĩ ĩiyũrũo nĩ andũ athingu na akinyanĩru makĩmũtungatĩra thĩinĩ wa Paradiso. Nĩ kĩĩ kĩragiria ũndũ ũcio ũhaanĩke ũmũthĩ ũyũ? O mbere, tũrĩ ehia, kwoguo nĩtũrwaraga na tũgakua. No, thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 5 nĩtwerutire atĩ Jesu nĩatũkuĩrĩire nĩgetha tũgatũũra tene na tene. No gũkorũo nĩ ũraririkana ciugo ici ciandĩkĩtwo thĩinĩ wa Injiri ya Johana: “Ngai, tondũ wa ũrĩa endete kĩrĩndĩ gĩa gũkũ thĩ, nĩaarutire Mũrũ wake wa mũmwe, nĩ getha mũndũ o wothe ũmwĩhokete ndakore, no agĩe muoyo wa tene na tene.”
20 Thĩna ũngĩ nĩ gũkorũo atĩ andũ aingĩ mekaga maũndũ mooru. Mahenanagia, magatunyana, na magatharia. Matiendaga gwĩka wendi wa Ngai. Andũ arĩa aganu nĩ makaninwo hĩndĩ ya mbaara ya Ngai ya Hari-Magedoni. (Thaburi 37:10) Na ũndũ ũngĩ ũtũmaga wendi wa Ngai ndũgekwo gũkũ thĩ nĩ tondũ thirikari itiĩkĩraga andũ ngoro mawĩke. Thirikari nyingĩ ikoretwo itarĩ na hinya, ikaaga tha, kana igakorũo na uungumania. Bibilia yugaga wega ũũ: “Mũndũ agĩaga na ũhoti wa gwatha ũrĩa ũngĩ, agagĩĩthũkia we mwene.”
21. Ũthamaki ũgaatũma wendi wa Ngai wĩkwo gũkũ thĩ na njĩra ĩrĩkũ?
21 Thutha wa Hari-Magedoni-rĩ, andũ magakorwo marĩ rungu rwa thirikari ĩmwe tu, Ũthamaki wa Ngai. Ũthamaki ũcio ũgeeka wendi wa Ngai na ũrehe irathimo cia magegania. Kwa ngerekano-rĩ, nĩ ũkeeheria Shaitani na ndaimono ciake. (Kũguũrĩrio 20:
ŨTHAMAKI WA NGAI WARĨ WOYE IKINYA RĨ?
22. Tũmenyaga atĩa atĩ Ũthamaki wa Ngai nduokire rĩrĩa Jesu aarĩ gũkũ thĩ kana aariũkio o ro ũguo?
22 Hĩndĩ ĩrĩa Jesu erire arũmĩrĩri ake mahoyage, “Ũthamaki waku ũũke,” nĩ kuonania Ũthamaki ũcio nduokĩte hĩndĩ ĩyo. Hihi nĩwokire Jesu ambata igũrũ? Aca, tondũ Petero na Paulo moigire atĩ thutha wa Jesu kũriũkio-rĩ, ũrathi ũyũ wa Thaburi 110:1 nĩwahingirio harĩ Jesu: “Jehova nĩerire mwathani wakwa atĩrĩ, Ikara thĩ guoko-inĩ gwakwa kwa ũrĩo, kinya ngatũma thũ ciaku ituĩke gaturũa ka makinya maku.” (Atũmwo 2:
Hĩndĩ ya wathani wa Ũthamaki, wendi wa Ngai nĩ ũgekwo gũkũ thĩ o ta ũrĩa wĩkagũo kũu igũrũ
23. (a) Ũthamaki wa Ngai waambĩrĩirie gwathana rĩ? (b) Nĩ kĩĩ gĩkaarĩrĩrio thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 9?
23 Angĩetereire kahinda kaigana atĩa? Mũthia-inĩ wa mĩaka ya 1800 na kĩambĩrĩria-inĩ kĩa mĩaka ya 1900, arutwo a Bibilia ehokeku maatarire makĩona atĩ ihinda rĩu rĩngĩathirire mwaka wa 1914. (Ha ũhoro wa mwaka ũyũ-rĩ, rora Ũhoro Muongerere karatathi-inĩ ka 215-218) Maũndũ marĩa mekĩkaga gũkũ thĩ kuuma mwaka wa 1914, matĩtĩrithagia atĩ ũmenyo wa arutwo acio a Bibilia warĩ mwagĩrĩru. Kũhinga kwa ũrathi wa Bibilia kuonanagia atĩ mwaka wa 1914 nĩguo Kristo atuĩkire Mũthamaki, na Ũthamaki wa igũrũ wa Ngai ũkĩambĩrĩria gwathana. Kwoguo-rĩ, tũratũũra thĩinĩ wa “ihinda inyinyi” rĩrĩa Shaitani atigairie. (Kũguũrĩrio 12:12; Thaburi 110:2) Ningĩ no tuuge tũrĩ na ma atĩ ica ikuhĩ Ũthamaki wa Ngai nĩ ũkuoya ikinya rĩa gũtũma wendi wa Ngai wĩkwo gũkũ thĩ. Wee nĩ ũrona ũcio ũrĩ ũhoro mwega? Nĩ ũrona ta ũrĩ ũhoro wa ma? Gĩcunjĩ gĩa 9 nĩgĩgũgũteithia wone atĩ Bibilia kũna nĩ ĩrutanaga maũndũ macio.
Wĩrute Makĩria
MŨBANGO WA KWĨRUTA BIBILIA
Wagĩrĩirũo Kwĩruta Bibilia Nĩkĩ?
Bibilia nĩ ĩteithĩtie andũ milioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ yothe kuona macokio ma ciũria nditũ ũtũũro-inĩ. Wee no wende gũkorũo ũrĩ ũmwe wao?


text:
GĨCUNJĨ GĨA GATATŨ
Muoroto wa Ngai Harĩ Thĩ Nĩ Ũrĩkũ?
Itanya rĩa Ngai harĩ andũ nĩ rĩrĩkũ?
Ngai akoretwo agĩkarario atĩa?
Ũtũũro ũgakorũo ũhaana atĩa thĩinĩ wa thĩ mahinda mokĩte?
1. Itanya rĩa Ngai harĩ thĩ nĩ rĩrĩkũ?
ITANYA rĩa Ngai harĩ thĩ nĩ rĩa magegania mũno. Jehova endaga thĩ ĩiyũrũo nĩ andũ mena gĩkeno, na ũgima mwega wa mwĩrĩ. Bibilia yugaga ũũ: “Ngai agĩthondeka mũgũnda mũirigĩre, o kũrĩa gwetagwo Edeni, na akĩũhanda” na atĩ “agĩtũma ũmere mũtĩ o wothe wa kwendeka ũkĩonwo, na ũrĩa mwega wa kuuma irio.” Ngai aarĩkia kũmba mũndũrũme na mũtumia wa mbere, Adamu na Hawa-rĩ, aamaigire mũciĩ ũcio mũthaka na akĩmera ũũ: “Ciarai mũno, mũthegee, mũiyũre thĩ, na mũmĩtorie.” (Kĩambĩrĩria 1:
2. (a) Tũĩ atĩa atĩ itanya rĩa Ngai harĩ thĩ nĩ rĩkahinga? (b) Bibilia yugaga atĩa ũhoro wa andũ gũtũũra tene na tene?
2 Wee nĩwonaga ta itanya rĩa Jehova Ngai rĩa andũ gũgatũũra thĩinĩ wa paradiso gũkũ thĩ ta rĩkahinga o rĩ? Ngai oigĩte ũũ: “Niĩ-rĩ, nĩnjugĩte ũguo, na nĩngaũhingia.” (Isaia 46:
3. Nĩ maũndũ marĩkũ ma kĩeha marĩ gũkũ thĩ, na moimĩragia ciũria irĩkũ?
3 Hatarĩ nganja, ũndũ ũcio ndũrĩ ũrahinga nginya rĩu. Ũmũthĩ ũyũ andũ nĩmarwaraga na magakua; o na nĩmarũaga na makoragana. Harĩ ũndũ wahĩtanire. No rĩrĩ, Ngai ndaatanyĩte atĩ thĩ ĩkorũo ĩhaana ũrĩa tũmĩonaga ũmũthĩ! Kaĩ gwathiire atĩa? Itanya rĩa Ngai rĩagĩte kũhinga nĩkĩ? Gũtirĩ ibuku rĩa maũndũ ma tene, rĩandĩkĩtwo nĩ mũndũ rĩngĩtwĩra tondũ thĩna ũcio waambĩrĩirie igũrũ.
KĨHUMO GĨA THŨ
4, 5. (a) Nũũ waaririe na Hawa kũgerera kwĩ nyamũ-ya-thĩ? (b) Mũndũ waarĩ mwega na mwĩhokeku nĩ atĩa angĩtuĩka mũici?
4 Ibuku rĩa mbere rĩa Bibilia rĩtwĩraga ũhoro wa mũkararia wa Ngai weyumĩririe mũgũnda-inĩ wa Edeni. Etĩtwo “nyamũ-ya-thĩ,” o na gũtuĩka we ti nyamũ. Ibuku rĩa mũthia rĩa Bibilia riugaga nĩwe “ũrĩa wĩtagwo Mũcukani na agetwo Shaitani, ũrĩa ũhĩtithagia kĩrĩndĩ gĩa thĩ gĩothe.” Ningĩ no etagwo “nyamũ-ya-thĩ o ĩrĩa ya tene.” (Kĩambĩrĩria 3:1; Kũguũrĩrio 12:9) Mũraika ũcio wĩ hinya, kana kĩũmbe kĩa roho gĩtoonekaga, aahũthĩrire nyamũ-ya-thĩ kwaria na Hawa, agĩtũma kuoneke ta mũgambo ũcio woimaga kwĩ nyamũ-ya-thĩ. Mũndũ ũcio wa roho hatarĩ nganja aarĩ ho hĩndĩ ĩrĩa Ngai ahaaragĩria thĩ nĩguo ĩikarũo nĩ andũ.
5 No tondũ ciũmbe ciothe cia Jehova nĩ nginyanĩru-rĩ, kaĩ “Mũcukani” ũcio, “Shaitani” ũcio, oimire kũ? Na njĩra nguhĩ-rĩ, ũmwe wa ariũ a Ngai a roho marĩ hinya nĩwe weetuire Mũcukani. Ũndũ ũcio wahotekire atĩa? No ta ũrĩa ũmũthĩ mũndũ waarĩ mwega na mwĩhokeku hĩndĩ ĩmwe, angĩtuĩka mũici. Ũndũ ũcio wĩkĩkaga atĩa? Mũndũ ũcio ahota kũrekereria merirĩria mooru makũre ngoro-inĩ yake. Angĩthiĩ na mbere gwĩciria ũhoro ũcio-rĩ, merirĩria macio mooru no magĩe na hinya mũno. Kamweke kangĩcooka koneke-rĩ, no eke kũringana na merirĩria macio mooru akoretwo agĩĩciria.
6. Mũrũ ũmwe wa Ngai, wa roho na wĩ hinya atuĩkire atĩa Shaitani ũrĩa Mũcukani?
6 Nĩguo Shaitani ũrĩa Mũcukani eekire. Kwahoteka nĩaiguire Ngai akĩĩra Adamu na Hawa maciarane na maiyũre thĩ hamwe na ciana ciao. (Kĩambĩrĩria 1:
7. (a) Adamu na Hawa maakuire nĩkĩ? (b) Nĩ kĩĩ gĩtũmaga njiarũa ciothe cia Adamu ikũre na ikue?
7 Shaitani ũrĩa Mũcukani aahũthĩrire maheni na wara gũtũma Adamu na Hawa matigathĩkĩre Ngai. (Kĩambĩrĩria 2:
8, 9. (a) Kũroneka Shaitani aakararirie Ngai atĩa? (b) Nĩkĩ gĩatũmire Ngai aage kũniina aremi acio o rĩo?
8 Hĩndĩ ĩrĩa Shaitani aatũmire Adamu na Hawa mahĩtĩrie Ngai-rĩ, kĩrĩa eekaga nĩ ũremi aatongoragia. Nĩgũkararia aakararagia njĩra ya Jehova ya gwathana. Nĩ ta kuuga oigaga ũũ: ‘Ngai ti mũtongoria mwega. Nĩ ahenanagia na akaima andũ ake indo njega. Andũ matirabatara gwathwo nĩ Ngai. No meamũrĩre o ene wega na ũũru. Na no makorũo na ũtũũro mwega makĩria ingĩmaatha.’ Ngai angĩekire atĩa thutha wa kũigĩrĩrũo kĩgenyo kĩũru ũguo? Andũ amwe meciragia atĩ Ngai aagĩrĩirũo nĩ kũniina aremi acio hau hau. No gwĩka ũguo-rĩ, nĩ kũngĩacokirie thitango ya Shaitani? Ningĩ-rĩ, nĩ kũngĩonanirie atĩ mwathanĩre wa Ngai nĩguo mwega?
9 Ũhoti mũkinyanĩru wa Jehova wa kuona kĩhooto ndũngĩarekire aniine aremi acio o rĩo. Aatuire atĩ nĩ kwendekanaga ihinda rĩa gũcokia thitango ĩyo na njĩra njagĩrĩru na kuonania atĩ Mũcukani nĩ wa maheni. Kwoguo Ngai agĩtua atĩ nĩegũĩtĩkĩria andũ meyathe kwa ihinda me rungu rwa Shaitani. Kĩrĩa gĩatũmire Jehova eke ũguo na etĩkĩrie ihinda inene ũguo atacoketie thitango icio nĩgĩkaarĩrĩrio thĩinĩ wa Gĩcunjĩ gĩa 11 kĩa ibuku rĩrĩ. No rĩu nĩ wega twĩyũrie kĩũria gĩkĩ: Adamu na Hawa nĩmaagĩrĩirũo nĩ gwĩtĩkia Shaitani, ũrĩa ũtarĩ ũndũ o na ũmwe mwega aamekĩire? Ningĩ-rĩ, nĩmaagĩrĩirũo nĩ gwĩtĩkia atĩ Jehova, ũrĩa wamaheete indo ciothe iria maarĩ nacio, nĩ mũheenania ũtarĩ tha? Wee ũngĩekire atĩa?
10. Ũngĩhota kũnyita mbaru mwena wa Jehova atĩa harĩ gũcokia thitango ya Shaitani?
10 Nĩ wega twĩcirie ũhoro wa ciũria icio tondũ gũtirĩ mũndũ ũtacemanagia na maũndũ ta macio ũmũthĩ. Ĩĩ, ũrĩ na mweke wa kũnyita mbaru mwena wa Jehova harĩ gũcokia thitango ya Shaitani. No wĩtĩkĩre Jehova atuĩke Mwathani waku na ũteithĩrĩrie kuonania atĩ Shaitani nĩ wa maheeni. (Thaburi 73:28; Thimo 27:11) Nĩ ũndũ wa kĩeha atĩ no andũ anini tu harĩ andũ bilioni nyingĩ thĩinĩ wa thĩ ĩno mekaga ũguo. Ũndũ ũcio ũrehaga kĩũria kĩa bata, Bibilia nĩ ĩrutanaga kũna atĩ Shaitani nĩathaga thĩ ĩno?
NŨŨ WATHAGA THĨ ĨNO?
11, 12. (a) Kũgerio kwa Jesu kuonanagia atĩa atĩ Shaitani nĩwe mũnene wa gũkũ thĩ? (b) Nĩ ũndũ ũrĩkũ ũngĩ wonanagia atĩ Shaitani nĩwe mũnene wa gũkũ thĩ?
11 Jesu ndaarĩ na nganja atĩ Shaitani nĩwe wathaga thĩ ĩno. Hĩndĩ ĩmwe Shaitani nĩonirie Jesu na njĩra ya kĩama, “mothamaki mothe ma thĩ, o na riri wamo.” Shaitani agĩcoka akĩĩra Jesu atĩrĩ: “Macio mothe nĩngũkũhe, ũngĩĩtĩkĩra kwĩgũithia thĩ, ũngooce.” (Mathayo 4:
12 Hatirĩ nganja, Jehova nĩwe Ngai ũrĩa mwene-hinya-wothe, Mũũmbi wa igũrũ na thĩ. (Kũguũrĩrio 4:
ŨRĨA WATHANI WA SHAITANI ŨKAANIINWO
13. Kwĩ na bata wa thĩ njerũ nĩkĩ?
13 O ũrĩa mĩaka ĩrathiĩ, noguo ũgwati ũrathiĩ na mbere kũingĩha thĩ. Thĩ ĩiyũirũo nĩ mbũtũ irarũa, ateti matarĩ ehokeku, atongoria a ndini me na ũhinga, na eki-naĩ matarĩ tha. Gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũrehe ũgarũrũku thĩ yothe. Bibilia ĩtuonagia atĩ ihinda nĩrĩkuhĩrĩirie rĩa Ngai kweheria thĩ ĩno thũku, hĩndĩ ya mbaara yake ya Hari-Magedoni. Ĩyo nĩyo njĩra ĩrĩa ĩkarehe thĩ njerũ ĩna ũthingu.
14. Nũũ ũthuurĩtwo nĩ Ngai atuĩke Mũthamaki wa Ũthamaki Wake, na ũndũ ũcio warathĩtwo atĩa?
14 Jehova Ngai aathuurire Jesu Kristo atuĩke Mũthamaki wa Ũthamaki Wake, kana thirikari Yake ya igũrũ. Tene mũno Bibilia nĩyarathire ũũ: “Nĩ gũkorũo nĩtũciarĩirũo kaana, tũkaheo kahĩĩ, naguo wathani ũkagĩa ciande-inĩ ciako; nako gagetagwo . . . Mũnene-wa-Thayũ. Naguo ũhoro wa ũrĩa wathani wake ũgaikara ũkĩnenehaga, o na thayũ-rĩ, ndũrĩ hingo ũkehera.” (Isaia 9:
THĨ NJERŨ ĨRĨ HAKUHĨ!
15. “Thĩ njerũ” nĩ kĩĩ?
15 Bibilia ĩtwĩraga na ma ũũ: “Kũringana na ũrĩa [Ngai] eranĩire, nĩ gũtanya tũtanyaga kuona Igũrũ rĩerũ o na thĩ njerũ, o kuo kũrĩa gũtũũraga ũthingu.” (2 Petero 3:
16. Nĩ kĩheo kĩrĩkũ kĩa goro mũno Ngai akaahe arĩa etĩkĩrĩku nĩwe, na no mũhaka ithuĩ twĩke atĩa nĩguo tũkĩone?
16 Jesu eeranĩire atĩ thĩinĩ wa thĩ ĩyo njerũ ĩroka-rĩ, andũ arĩa metĩkĩrĩkĩte harĩ Ngai nĩ makaaheo “muoyo ũtagathira.” (Mariko 10:30) Ta guũria Bibilia yaku thĩinĩ wa Johana 3:
17, 18. Tũngĩgĩa na ũũma atĩa atĩ thĩ yothe nĩĩgakorũo na thayũ na ũgitĩri?
17 Waganu, mbaara, ũmaramari na wĩki-naĩ itigakorũo kuo. ‘Ũrĩa mwaganu . . . ndagakorũo ho . . . No rĩrĩ, andũ arĩa ahoreri nĩo makagaya thĩ.’ (Thaburi 37:
18 Athathaiya a Jehova magatũũra matarĩ na ũgwati. Aisiraeli mahinda-inĩ ma Bibilia hĩndĩ ĩrĩa yothe maathĩkagĩra Ngai, maikaraga matarĩ na ũũru ũkũmakora. (Maũndũ ma Alawii 25:
19. Tũĩ atĩa atĩ thĩ njerũ ya Ngai nĩĩgakorũo na bũthi wa irio?
19 Gũtigakorũo na ng’aragu. Mwandĩki wa Thaburi aainire ũũ: “Bũrũri ũrogĩaga na bũthi wa ngano nginya o irĩma igũrũ.” (Thaburi 72:16) Jehova Ngai nĩ akaarathima athingu ake, na ‘thĩ nĩĩkaruta uumithio wayo.’
20. Tũngĩkorũo na ũũma nĩkĩ atĩ thĩ yothe nĩ ĩgatuĩka paradiso?
20 Thĩ yothe ĩgatuĩka paradiso. Mĩciĩ na mĩgũnda mĩerũ mĩthaka nĩyo ĩgakorũo kũrĩa guothe andũ ehia manathũkangia. (Isaia 65:
21. Nĩ kĩĩ kĩonanagia atĩ nĩgũgakorũo na thayũ gatagatĩ-inĩ ka andũ na nyamũ?
21 Nĩgũgakorũo na thayũ gatagatĩ-inĩ ka andũ na nyamũ. Nyamũ cia gĩthaka na mahiũ ikaarĩaga hamwe. O na kaana kanini gatigetigĩra nyamũ iria ũmũthĩ ũyũ ikoragwo irĩ njũru.
22. Mĩrimũ ĩgekwo atĩa?
22 Mĩrimũ nĩĩgathira. Arĩ Mũnene wa Ũthamaki wa igũrũ wa Ngai-rĩ, Jesu nĩakahonania na njĩra nene makĩria gũkĩra rĩrĩa aarĩ gũkũ thĩ. (Mathayo 9:
23. Kũriũkio kwa akuũ gũgatũcanjamũra ngoro nĩkĩ?
23 Endwa arĩa makuĩte nĩ makariũkio marĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũtũũra tene na tene. Arĩa othe makomete thĩinĩ wa gĩkuũ na me kĩririkano-inĩ kĩa Ngai-rĩ, nĩmagacokio muoyo. Na ma “kwĩ hĩndĩ gũkariũkio andũ arĩa athingu o na arĩa matarĩ athingu.”
24. Ũrona atĩa ũhoro wa gũtũũra thĩinĩ wa Paradiso gũkũ thĩ?
24 Arĩa mathuuraga kwĩruta ũhoro wa Mũũmbi witũ Mũtũgĩru, Jehova Ngai, na kũmũtungatĩra-rĩ, me na kĩĩrĩgĩrĩro kĩega mũno kĩa mahinda mokĩte! Jesu aaragia ũhoro wa Paradiso ĩyo ĩroka gũkũ thĩ rĩrĩa erĩire mwĩki-naĩ ũrĩa maakuire hamwe nake ũũ: “Nĩ ũgakorũo na niĩ Paradiso.” (Luka 23:


text:
KĨTHOOMO KĨA 2
Mũrungu Nũũ?
1. Nĩkĩ tũbuĩrĩte kũthaathayia Mũrungu?
Mũrungu wa mma nĩ ũrĩa Woombĩre into bionthe. Atĩ kĩambĩrĩria na gũtĩrĩo akethĩrwa arĩ na mũthia. (Zaburi 90:2) Nĩwe Kaumo ka nkuma ĩnjega ĩrĩa ĩrĩ ndeene ya Bibiria. (1 Timotheo 1:11) Tontũ Mũrungu nĩwe ũtũete mwoyo, nĩwe akĩ tũbuĩrĩte kũthaathayia.
2. Mũrungu akari atĩa?
Gũtĩ muntũ woona Mũrungu tontũ we nĩ Kĩrundu. Kũũ nĩ kuuga ũtũũro bwawe nĩ bwa ĩgũrũ nkũrũki ya biũmbe birĩa bitũũraga nthĩgũrũne. (Johana 1:18; 4:24) Amwe na bũu, no tũmenye nkuma ciawe gũkũrũkĩĩra into birĩa oombĩte. Ngerekano, mĩthemba ĩmiingĩ ya matunda na maũa ĩtũmenyithagia wendo na ũũme bwawe. Ũrĩa nthĩgũrũ ĩrĩ ĩnene nĩgũtũmenyithagia inya yaawe.
No tũmenye nkũrũki ũrĩa Mũrungu akari na njĩra ya kũthooma Bibiria. Ngerekano, Bibiria nĩtwĩraga jarĩa Mũrungu endeete na jarĩa athwĩre, ũrĩa athithagĩria antũ, na ũrĩa athithagia mantũũne mwanya mwanya.
3. Mũrungu arĩ riĩtwa?
Jesũ augĩre: ‘Baaba wetu uria uri iguru, riitwa riaku riathurwe.’ (Mathayo 6:9) Kinya kethĩra Mũrungu arĩ mariĩtwa jamaingĩ ja gĩtĩĩo, arĩ riĩtwa rĩmwe akĩ. O antũ barĩgwetaga mwanya mwanya kũringana na mũgambo jwao. Kĩrĩ Kĩmĩĩrũ rĩgwetagwa “Jehova.” Ĩndĩ antũ bamwe barĩgwetaga “Yahweh.”
Kĩrĩ Bibiria inyiingĩ riĩtwa rĩa Mũrungu nĩrĩriti, na antũ arĩo gwekĩrwa mariĩtwa ja gĩtĩĩo, Mwathani kana Mũrungu. Ĩndĩ rĩrĩa Bibiria yaandĩkĩrwe, riĩtwa rĩa Mũrungu rĩarĩ ku ta maita 7,000. Jesũ naamenyithagia antũ riĩtwa rĩa Mũrungu, rĩrĩa abaritanaga mantũ jegiĩ Mũrungu.
4. Jehova natũmenyagĩĩra?
Tontũ bwa ũrĩa mĩthangĩko ingĩĩte nthĩgũrũne rĩ, nĩ kuuga Jehova atĩtũmenyagĩĩra? Antũ bamwe baugaga Jehova nĩwe ũtũgeragia na mĩthangĩko, ĩndĩ tĩ mma.
Mũrungu naete antũ kaanya ga kũthuura ũrĩa bakwenda. Rĩ, tũtĩgwĩragĩrua kwona Mũrungu natũete kaanya ga kũthuura kũmũtumĩkĩra? (Joshua 24:15) Ĩndĩ antũ babaingĩ nĩbathuuraga kũthithĩria bangĩ mantũ jamaaĩ. Nĩkĩo gĩtũmĩte mĩthangĩko yingĩĩa nthĩgũrũne. Waagi bũbũ bwa ĩota, nĩbũtũmaga Jehova aigua bũbũũĩ.
Jehova nĩ Mũrungu ũrĩa ũtũmenyagĩĩra. Endaga tũgwĩrĩrua ũtũũro. Kagiita gatĩ kũraaja, akathiria mĩthangĩko yonthe na barĩa bamĩretaga. Kagiitene gaka, arĩ na gĩtũmi gĩkĩega kĩa kũreekeria mĩthangĩko ĩgiita rĩĩkai. Kĩthoomone kĩa 8 tũkairitana gĩtũmi kĩu.
5. Nĩatĩa tũũmba kũthengeera Mũrungu?
Jehova nendaga tũmũthengeere na njĩra ya kwaranĩria nawe gũkũrũkĩĩra maromba. Arĩ bata nabaatwĩ tũrĩ o muntũ ũmwe ũmwe. (Zaburi 65:2; 145:18) Nendaga gũtũrekera. Nonaga wĩru bwetũ bwa kũthithia mantũ jarĩa endeete, kinya kethĩra nĩtwĩagia magiita jamwe. Kinya kethĩra tũtĩũjũri, no tũgwĩrĩrue ngwatanĩro ĩnjega amwe na Mũrungu.
Tontũ Mũrungu nĩwe ũtwete mwoyo, nĩwe tũbuĩrĩte kwenda nkũrũki ya muntũ kinya ũrĩkũ. (Mariko 12:30) O ũrĩa ũgwĩta na mbere kwonania wendo bwaku kĩrĩ Mũrungu, na njĩra ya kwiritana mantũ jaawe nkũrũki, na kũthithia jarĩa eendaga, nou ũgeeta na mbere kũmũthengeera.


text:
Gĩgĩkũyũ
Matemo[edit | edit source]
Mũigana wa thiomi cia Abĩrika nĩ gĩcunjĩ kĩmwe gĩa ithatũ gĩa thiomi ciothe cia thĩ. Imwe cia cio ciaragio mabũrũri-inĩ maingĩ nĩ andũ milioni nyingĩ no nĩ iteanĩirio na igakomererio nĩ thiomi cia ageni kwambĩrĩria mĩaka ya 1900 kĩambĩrĩria-inĩ. Nĩ ũndũ rũthiomi nĩ ruo rũkuuaga mũtũũrĩre wa andũ mwanya, thiomi ng’eni itingĩhota gũkuua mũtũũrĩre wa andũ a Abĩrika. Ũhũthĩri wa thiomi ng’eni mathukuru-inĩ ũrutaga ciana kwaga kwĩyona ũrĩa kwagĩrĩire kana kwĩrora na maitho ma ageni eene thiomi icio ng’eni cihũthĩraga.
Nĩ gũkoretwo na mĩcemanio mĩingĩ ya kwarĩrĩria ũkũria wa thiomi cia Afrika na ũhũthĩri wa cio mathomo-inĩ, no maũndũ macio matirĩ mahinga. Thiomi cia Abĩrika itirakũranĩra na thĩ hamwe na sayanisi ta ũrĩa ciagĩrĩirũo nĩ ũndũ arĩa athomu kaingĩ matiandĩkaga maũgĩ mao na thiomi icio. Tondũ rũthiomi nĩ ikũmbĩ rĩa kĩririkano kĩa mũingĩ (Thiong'o, 1986) na nĩ gũkoretwo na ũteanĩria na wonoria wa ũgĩ kuma thiomi-inĩ cia Afrika hatarĩ gũciongerera ũgĩ mwerũ, mũicoi-nĩ Abĩrika ĩtigĩtwo na makũmbĩ iberi, tũkĩaria ma kana na ngerekano. Na tondũ ũgĩ ũrĩa woneka ndũcokagĩrĩra thiomi cia Abĩrika nĩ ũndũ nĩ iteanĩirio, gĩthomo kĩa Abĩrika gĩtirĩ irĩ kana irĩĩri cia bata. Ĩndĩ, o na kwĩ na ikwĩro ta icio, mũng’eng’ano wa gũkũria thiomi cia Afrika nĩ wambĩrĩirie na wĩra ũyũ wa bata no mũhaka ũrĩke tondũ gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũgirĩrĩria rĩciria kahinda ka rĩo ge gakinyu.
Kĩambĩrĩria[edit | edit source]
Abirika ĩ thiomi makĩria ma 2,000, iria arĩ gĩcunjĩ kĩmwe gĩa ithatũ gĩa thiomi ciothe cia thĩ. Thiomi imwe cia Abirika ta Gĩthwaĩri kwa mũhiano, kĩrĩa kĩaragio mabũrũriinĩ maingĩ ma Abirika ya Irathĩro na Abirika ya Gatagatĩ, ciaragio nĩ andũ makĩria ma mirioni 50.
O na thiomi icio ikiaragio nĩ andũ aingĩ ũguo, ti cio ithomithanagia mathukuruinĩ na o na itithomagwo mabũrũriinĩ maingĩ ma Abirika. Gĩtũmi kĩmwe gĩa thiomi ici kwaga gũthomithania kana gũthomwo mathukuruinĩ ma Abirika nĩ gũkomererio nĩ thiomi cia gĩkoronĩ kuma kĩambĩrĩria kĩa mĩaka ya 1900, na gĩtũmi kĩngĩ nĩ gũteanĩrio nĩ thirikari cia Abirika kuma cianyita “wĩyathi” kwambĩrĩria mũico wa mĩaka ya 1950. Nĩ guo tũmeye wega kĩrĩa gĩtũmaga thiomi cia Abirika iteanĩrio ũguo, no mũhaka tũikie maitho harĩ hithitũrĩ ya thiomi cia Abirika kuma hĩndĩ ya gĩkoronĩ.
Ciathĩrĩro[edit | edit source]
- Ngũgĩ wa Thiong'o, 1986. Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature. (ISBN 0-435-08016-4)
- Muigwithania 2.0 - First Kikuyu Newspaper revived on the Internet


text:
Isaac Newton
Isaac Newton
Nĩ mũthayatisti ũmwe waaria mathondekire mũthingi wa thayathi. Netwon athomete mathomo ma thayathi na philosophy.
Netwon gũkomorio nĩ iembe
Mũthenya ũmwe newton nĩ akarĩte thĩ wa mũtĩ wa mwembe. Iembe nĩrĩa ũmire mwembeinĩ rĩgĩkũrũka na ihenya rĩ gĩmũkomoria Newton na akīgũa rũo rũingi mũno.
Andũ angĩ mangĩ komoria nĩ iembe mangĩ ĩciria na njira ĩtiganĩte Amwe matua ni a mitino, angi marigwo niki iembe ria moria. Andu angĩ magigakira mwembeini wĩ na maembe kana ũtarĩ.
No netwon na ecirie gĩtumi kia iembe kũmũ komoria na gũtwĩkaga nĩkĩo athondekire thiori ya gravit na Gĩthũngũ kana guciathi na Gĩkũyũ.
Netwow kwaga toro Netwon agĩagire toro nĩ eciragia ũhoro wa ũtuĩria wake na ni agerekanagia guthondoke gwake gwa thiori na gukia kwa ũtuku. Ũtukũ ũthia ũgĩkĩa okahora kinya gũkagĩa ũtheii biu na gũtwĩka mũthenya.
Netwow nĩa atĩate andu njorua
Netwon nĩ agiire gĩtumi gĩa kũmenya maũndũ maingĩ nĩ kũrũgama ciandeinĩ cia njorua. ona mwerekere ma ki jabaanisi wa kaizen wi watho ugaga wenda gũtoria ũtũmire ugi wa andu angi handu waku we mwene.
Kihumo kia ngumo ya Netwon Netwon arĩĩ ni uturia wake uria wathondeke thoiri ya guciathi na mathomo matano ma newton.
uturia wake ni weretha gitumi kia thi na mathi kwa guruma na guthia na mbere guthuruka riua.
Gĩthomo kia Newton
Niels Bohr Michael Faraday


text:
Cai gwa Kuini wa Rũraya:
Gĩcunjĩ kĩa mbere
Rĩu hihi, tondũ ndahota gũkorwo ndiganĩirwo kana nĩndĩrakwĩrĩte ndeto ya rĩrĩa ndetĩirwo cai nĩ Wangũ wa kũrĩa rũraya, ndekera ngũhe rĩngĩ, tondũ nacio ndeto njega ititigaga kũheyanwo ota ũrĩa naruo rũgano rwega rũtatigaga kũganwo.
Tũmatukũ tũthiyangu nĩndakoretwo ndĩ bũrũri-inĩ wa Wangũ wa kũrĩa Rũraya na ngĩona tũmarũa tũkĩte na bothita. Ndabaara ngĩona kĩraũni kĩa marikia Ithabethi na andĩrĩthi ciake. Ngĩhahũka. Yarĩ mbahaca njerũ cua, mata wee, na ĩgathiũrũrũkĩrio na kauthi ga thahabu. Rĩĩtwa rĩakwa rĩandĩkĩtwo na ndemwa ciathioranĩtio na mwandĩko wa mũndũ woĩ ũrĩa areka. Ngĩmĩbaranga ngĩona hatiarĩ ũndũ mũhĩtanu. Ngĩtumũra mbahaca ĩrĩa. Ngĩkũnjũra marũa marĩa marĩ ho. Mandĩkĩtwo karatathi-inĩ kamata wega ka rangi wa ngoikoni na ndemwa cia rangi wa thahabu. Igakĩhiũrio na rwario rwa kĩngeretha.
Ngĩthoma marũa marĩa ngĩrĩkia Marĩ o makuhĩ. Ngĩgarũra na mwena ũyũ ũngĩ, ngĩona hatiarĩ ũndũ mwandĩke na thutha. Ngĩrora mbahaca ĩrĩa rĩngĩ, ngĩona ti itherũ marũa nĩ makwa. Ngĩng’otha. Ngĩyuria, Wangũ, kuini mũgima, cũcũ wa Wiri, agathana nyandĩkĩrwo marũa? Ngĩgariũra karatathi karĩa ngĩrika gũthoma marũa marĩa rĩa kerĩ.
Kũrĩ Charũthi Ng’ang’a Wairia,
Nĩnjathĩtwo nĩ mũgathe kuini witũ Ithabethi wa kerĩ, ngũrie na gĩtĩyo na kwĩyihia kũnene wĩtĩkĩre gũkanyuanĩra cai na mũthamaki witũ mũgathe kuini wa bũrũri wa Ngeretha na wa mabũrũri marĩa maarĩ rũngu rwa wathani wa ngeretha, na rĩu nĩmebũngĩtie, mũthenya wa kana, mweri ikũmi na ithano wa gatano mwaka oro ũyũ, thaa kenda cia mĩaraho. Nĩ ũkũrio ũgakinya kĩhingoinĩ gĩa gĩikaro kĩa mũthamaki kĩa Buckingham mbere ya thaa inyanya, na ũgoka na marũa maya nĩguo magwĩtĩkĩrie kũingĩra. Nĩ ũkũrio ũgoka wĩhumbĩte thuti ya rũcinĩ.
Nĩ niĩ ndũngata ĩnyihĩtie,
Mũgarũri Ndegwa Mwerũ
(White Turnbull)
Handũinĩ ha kuini.
Marua mo makiumĩte mũciĩ kwa Wangũ na magagĩtegwo kũrĩ niĩ. Ona nĩmaarĩ na mbica ya mũciĩ mũnene wa Wangũ na ngĩtĩkia atĩ marĩ ma biũ……..Thoma rũciũ rũngĩ ũmenye ũrĩa ndekire…..


text:
Ĩtĩkia Kana Ũrege
Ihinda rĩrĩ rĩa Bathaka ya gũkua na kũriũka kwa Mũrũ wa Ngai-rĩ, tũkĩrĩ kĩehaini gĩa gũkua na gĩkeno-inĩ gĩa kũriũka-rĩ, gĩai na thayũ. Kinya Jesũ ariũka gũtirĩ kwagĩa ũngĩ wanariũka. Nĩwe warĩ wa mũico na nĩharĩ na gĩtũmi kĩa ndeto ĩyo.
Kũrĩa akuũ mathiaga nĩ kũndũ kwega. Korwo ti kwega mangĩcokaga o haha thutha wa ihinda inyinyi nĩ kũnogio nĩkuo. Mũrata wakwa, ĩtĩkia kana ũrege bũrũri ũcio nĩ mwega, mũthaka, wĩ gĩkeno, ũhoreri na thayũ. Acio mekuo maikagia maitho na gũkũ makoiga atĩrĩ, ‘Ũka mũrata, ũka’. Nĩkuo tũthang’atĩte, bũrũri ũcio wa gĩkeno. Kĩũria nĩ atĩrĩ, hihi wee nĩũgatĩte tigiti. Ĩtĩkia kana ũrege ndũngĩingĩra kũu ũtarĩ na tigiti.
Amwe megũkua na Kiricitũ na mariũkanie nake; angĩ megũkua na Kiricitũ na matigwo mbĩrĩra-inĩ ariũka. We wĩha?
Ngai njega. Thayũ wa Kiricitũ ũroka.
Nganga


text:
Wainegene Gũkunyithia Mwana wa Ngai Itina
Ugai ĩ tha…
To Wainegene wiki wahĩkire ruo ta Nyagaki nĩ amu nake Wamũciĩ rĩrĩa arĩkirie kũmenya atĩ nĩ kwarĩ na mũrũrũngano wa Wainegene na mumo kĩharoinĩ kĩa wĩyathi mũthenya wa Wakana, nake no gwĩta etire mumo wake makĩrũrũngana kwaroka gũkĩa, Wagatano. O ta mũtugo wa mĩrũrũngano ta ĩyo bũrũriinĩ, andũ a matũũra nĩ marũmĩrĩire mumo na magĩkinyia kĩharoinĩ meiguĩre mĩario handũ ha kũheagwo iraire.
Kwoguo mũrũrũngano wa Wamũciĩ na mumo warĩ na aingĩ mekinyĩtie kuo kuma matũũra ma hakuhĩ. Nake Wamũciĩ ndarĩire marĩgu aingĩrire kĩharo ahiuhahiũhĩte akĩambata ngathĩ cia gĩtara gĩa kwarĩrio na akĩnyita ikero igĩrĩ ngumbato na ngundi ĩmwe na akĩambĩrĩria mĩario yake na gũcokeria ngatho arĩa othe mekinyĩtie kĩharoinĩ kĩu kĩa wĩyathi.
Wamũciĩ ndariganĩirwo nĩ kũgweta atĩ we nĩ we warĩ na arũmĩrĩri aingĩ kinya gũkĩra Wainegene na arĩa marĩ na nganja akĩmera marore ithabu rĩa mumo ũrĩa wekinyĩtie mũcamanioinĩ wake na maringithanie na arĩa mekinyĩtie kĩharoinĩ kĩu marĩ a Wainegene.
Na o ta ũrĩa njĩraga andũ kaingĩ, Wamũciĩ akiuga, njũng’wa nĩ niĩ ngũikarĩra tondũ nĩ mwakĩyonera ũingĩ wa arũmĩrĩri akwa. Kĩrĩa gĩatuma njĩte mumo mũcamanio ũyũ nĩ tondũ ndĩraigua Wainegene ararĩ haha ira kwĩyata ũrĩa ekũrehe manjimbo. Githĩ ndimwĩraga kaingĩ atĩ nĩ njĩkaga ciama? Wamũciĩ akĩũria na agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario o na atacokeirio kĩũria gĩake. Niĩ nĩ niĩ njũĩ manjimbo marĩa ma ma tiganai na macio ma Wainegene, Wamũciĩ akiuga agĩcoka agĩtithia hanini akĩĩhũgũraga mwena na mwena ahana ta ũyũ ũtumĩirie mĩtheko kanua.
Manjimbo marĩa ithuĩ twĩ njungwa na kĩnuthu twĩtĩkanĩtie na mo ti manjimbo ta macio mareyatagwo na mo nĩ Wainegene, aca. Ithuĩ twĩtĩkanĩtie na manjimbo ma igĩna no ti ma kũgayania bũrũri icunjĩ kĩndũrĩrĩ, Wamũciĩ agĩthiĩ na mbere na mĩario yake.
Ithuĩ twĩtĩkĩtie kũgayania andũ kĩmĩhuko no ti kĩndũrĩrĩ. Arĩa me na mĩhuko mĩriku tũkũmagaĩra kanjimbo ga itang’a kana ndonga, na arĩa me na mĩhuko mĩkunderu tũmagaĩre kanjimbo kana tũnjimbo twao mwanya, tunjimbo twa ngĩa. Ĩndĩ, nĩ tũrĩrutaga itonga mang’otore mĩhuko tũkagaĩra aikari a tũnjimbo twa arĩa a mĩhuko mĩkunderu tondũ o na inyuĩ nĩ mũkĩũĩ acio matikoragwo na hinya wa kwĩĩtĩria mang’otore ta macio. Narĩ nao magakĩona tũng’otore twa kũgũra thũkũma rĩrĩa itang’a kana ndonga irarĩa nyama. Wamũciĩ agĩtithia hanini, agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario.
Githĩ kĩu mũtigũkĩona nĩ kĩama kĩega tondũ kĩorotithĩtio kũrĩ gũteithia athĩni a kangoya, Wamũciĩ akĩũria agĩcoka agĩkira ta ũyũ wetereire macokio. No gũtirĩ watumũrire kanua, kĩharo gĩakirite ngiria.
Nake Wamũciĩ akĩona ta arĩ hĩndĩ akundĩtie andũ ndeto biũ kinya magakira ta ngiria nĩ kũnyotoka ũhoro wake, agĩthiĩ na mbere na mĩario. Tũrĩũnganagĩria tũnjimbo tũu twa ngĩa mang’otore kuma manjimbo macio ma itang’a kinya manjimbo mothe maigananie ũtonga, na nĩ kĩo tũreta mwerekera ũyũ witũ “Kaiganania”. Rĩu bũrũri ndũgũcoka gũkorwo na andũ amwe maretwo itang’a na arĩa angĩ maretwo ngĩa, hei mĩtĩ yanyu na ndaikarĩra njũng’wa njigananie mũingĩ wothe wa bũrũri kererere. Wamũciĩ agĩkira rĩngĩ hanini, agĩcoka agĩtharuma hanini, agĩthiĩ na mbere na mĩario.
Atanatumũka kiugo kĩngĩ, gũkĩingĩra gĩkundi kĩa mumo na rĩrĩa gĩakinyire hakuhĩ na gĩtara gĩa kwarĩrio nĩ guo andũ monire Wainegene hau gatagatĩ ka mumo ũcio. Wainegene o na ndahaicire ngathĩ cia gĩtara gĩa kwarĩrio, arutire ikero igĩrĩ mondo arĩ na yo na agĩtua Wamũciĩ na mĩario. Wamũciĩ aiguĩrwo oria kaĩ kuoneka atĩa, wandunya mĩario ĩ iromoinĩ?
No handũ ha gũcokerio kĩũria gĩake, Wainegene aroririe mĩario kĩharo nake Wamũciĩ agĩkira aburĩte mũno nĩ kũirwo. Ahihagia ta ndegwa ndũi nĩ marakara.
Nĩi nĩ mũkĩũĩ njaragia ma, Wainergene akiuga, agĩcoka agĩkorora hanini na agĩthiĩ na mbere na miario. Ndoka kũmũmenyithia atĩ nĩ ndĩrareheirwo ndũmĩrĩri nĩ araika hwaĩ ndoima haha kĩharoinĩ gĩkĩ. Araika acio maranjĩrire atĩ Mwendandũ arenda kũiyithia mĩtĩ na wara wa karamu, nĩ guo gũgĩkinya hĩndĩ ya gĩthurano aikarĩre njũng’wa o na atahotanĩte. Wainegene agĩkorora rĩngĩ hanini akĩhiũragia mũtwe mwena na mwena ahutithĩtie ngundi ngũnje ya guoko kwa ũmotho iromoinĩ ndakarũgĩrie andũ gĩkorora, agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario akĩrutaga ngacibũ mũhuko.
Araika acio maranjereire marahe ũhoro wa ũici ũcio wa mĩtĩ ya gĩthurano no o merĩga kũhe ũhoro wa mamuruki marĩa ndoimbũrĩire mũingĩ atĩ marĩ bũrũriinĩ makĩenda kũraga atongoria, ndĩ ũmwe wa atongoria acio. Githĩ mũtirakĩririkana mamuruki macio na nĩ mo mabunjĩte wabici cia karĩma kamwe ka Magathĩti harĩa njuragia imenyithia cia kwĩyendithia?
Tondũ hĩndĩ ĩyo ya mamuruki ndaragia ma, o na rĩu ndĩraria ma theri. Mwendandũ manyitanĩte na ECK maiye mĩtĩ na nĩ kĩo Mwendandũ athuraga arĩa megũtongoria ECK o na tũreganĩte na ũhoro ũcio tũrĩ ang’etherani a ũteti.
Kuma ũmũthĩ twĩ na mumo wakwa tũgũcoka kũng’athanĩria na Mwendandũ handũ ha kũng’ethanĩra ũtetiinĩ. Na nĩ kĩo ngwenda kũmũmenyithia atĩ ciama ciakwa ikĩrĩte cia Mwendandũ na igakĩra cia Wamũciĩ. Kĩama kĩrĩa ndĩ na kĩo kĩerũ thutha wa kwaria na araika acio ndagweta nĩ gĩkĩ, Wainegene akiuga agĩcoka akĩamba gũtithia hanini agĩikagia maitho mwena na mwena ta arera andũ matege matũ maigue ndeto ici cia kĩama gĩake kĩerũ.
No atanathiĩ na mbere na mĩario, akĩgũtha sombrero yake ĩkĩgwa thĩ o na gũtuĩka yagũithirio nĩ guoko gwake gũkĩgeria kũgirĩrĩria ndĩkagũithio nĩ rũhuho. Hau hakĩgĩa ndindĩkano ya mumo ũkĩgeria gũcindana ũrĩa ũkũmuoyera sombrero ĩyo yake na ihenya na amĩcokie mũtwe wake ndũkae gũcinwo nĩ riũwa. Ngucanioinĩ ĩyo hakĩiguo mũkayũrũrũko hamwe na rũbu rũmwe.
Mwana wa Ngai nĩ we wakayũrũrũkire na akiuga nĩ akunywo itina ngucanioinĩ ĩyo no ndanamenya mũmũkunyi.
Arĩa moimĩte matũũrainĩ gũthikĩrĩria mĩario ĩyo makĩambĩrĩria kũnegene na kũhehana. Kaĩ mwakunyithia Mwana wa Ngai itina nĩ kĩ? Amwe makĩiguo makĩũrania. Nũũ ũcio ũtarĩ thoni ũgũkunya Mwana wa Ngai itina? Angĩ moranagie. No mũgambo ũrĩa watigirwo rĩerainĩ na waiguĩkire ta watema rĩera o rĩmwe ta rũhiũ rwa njora warĩ wa kairĩtu kanini koragia ithe: Baba nĩ ũrĩ na mbeca na nĩ ngwenda ũngũrĩre mũraika ũmwe anjeragĩre akahe ndeto itoĩyo nĩ twana tũngĩ tiga niĩ?
O hĩndĩ o ĩyo, andũ amwe makĩrũgama na igũrũ magĩthugunda gĩkundi na makĩambĩrĩria kũina magĩthiũrũrũkaga gĩtara gĩa kwarĩrio, na o ũrĩa mathiũrũrũkaga no guo maingĩhaga tondũ kũrĩ matonyaga gĩkundiinĩ kĩu gĩakinya harĩa maikarĩte. Rwĩmbo rwainagwo ũũ:
Nĩ njangĩte o kũraya
Nĩ ngwĩrira rĩu
Ndigane na manjimbo
Ngake bũrũri ũmwe
Ĩĩ nĩ ngũka harĩ we
Ndige gũcanga
Nĩ ndanogio nĩ manjimbo
Ma gwatũrania bũrũri
Ĩĩ tũcere na tũcunjĩ
Twa bũrũri witũ
O mũndũ akagaya kĩĩ
Kaba bũrũri ũmwe
Nĩ njangĩte o kũraya
Nĩ ngwĩrira rĩu
Ndigane na ndaimono ya manjimbo
Ngake bũrũri ũmwe
Gĩkundi kĩa aini gĩgĩthiĩ gĩkĩnenehaga na gĩkĩongagĩrĩra rwĩmbo ngotoko, gĩgĩcoka gĩkĩambĩrĩria kuma kĩharoinĩ kĩa wĩyathi kĩerekeire na ya taũni.
No rĩrĩa Wainegene onire gĩkundi gĩkiuma kĩharoinĩ kiumĩtwo thutha nĩ mumo ũmwe akĩhĩka mĩario akĩanĩrĩra. Tambai mũthikĩrĩrie hanini, ngwendaga kũmũmenyithia niĩ ti niĩ Wamũciĩ, na kĩama gĩakwa kĩerũ kuma ndacererwo nĩ araika hwaĩ nĩ gĩkĩ: Niĩ ndigũcoka kwaria cia manjimbo rĩngĩ, ndĩmetaga ũgatũri, kana ugatuzi na Gĩthwaĩri. Hei mĩtĩ yanyu narĩ njikarĩre njũng’wa ĩno mĩaka ĩtano tu ndĩyatage na yo, akĩrĩkia mĩario yake ahũmĩte, na akĩĩgiria thithino thithi maita merĩ.
Aini nao matiarũgamire, o na matiatinirie rwĩmbo rwao atĩ mathikĩrĩrie mĩario ya Wainegene, mathire o na mbere kũina makiumaga kĩharo marorete na ya taũni. Na thutha wa ndagĩka nyinyi mũcamanio ũkĩhana ta watharũrũka, na andũ othe makĩambĩrĩria kuma kĩharoinĩ. Wainegene agĩtonya gĩcĩgĩinĩ kĩa mumo wake na makĩambĩrĩria kumĩra kĩharo o makĩnegenaga, nake Wamũciĩ ta guo.
Mũthuri wagomanĩtie mbuĩ mũtwe akĩiguo akiuga, Wainegene arĩ gũkunyithia Mwana wa Ngai itina, na nĩ kĩo rwainwo rwa 27. Ĩĩ kana hihi Wainegene nĩ we mũkunyani?
Icio nĩ cio ciugo iria ciaiguirwo cia mũthia kĩharoinĩ mũthenya ũcio. No andũ makinya barainĩ ya gũtonya taũni nĩ haiguirwo mũgambo wa mũtumia woria, mũthenya wa kiumia ũgakinya rĩ narĩ tũmenye kana mĩrimũ ya Gwakwo na Kũhũyũka yetunya nduma?
Na ko gatuma gagĩcema kĩharo hamwe na taũni, andũ makĩinũka mĩciĩ yao ũmwe kwa ũmwe. Rĩerainĩ gwatigirwo mĩario ĩyo ya mũtumia, mũthenya wa kiumia ũgakinya rĩ?
Cokai haha kiumia kĩngĩ mũtegete matũ ndĩmũganĩre cia Mwendandũ na Wainegene magĩetha njũng’wa!
O rĩngĩ RIRIKANA, mũtĩ ũgĩaga bata nĩ gũikio irebeinĩ hĩndĩ ya gĩthurano. We wĩ na guo, menyerera ndũkanacererwo mũthenya wa gĩthurano wakinya. Gurumũka na mũtĩ waku na ũgurumũre angĩ ikũmi. Mũndũ ũmwe ndeheragĩrwo njĩra. Karumbeta nĩ kahuhe, na guo coro ũrĩ thutha!
Thaaai!
Hihinya ndari ũthome rũgano rwa Mwendandũ na Wainegene Magĩetha Njũng’wa, gĩcunjĩ kĩa: 1 , 2, 3, 4


text:
Koma Thayũ Mĩrũgĩ Kariũki
Nĩ kĩeha kĩnene kũrĩ niĩ mwene, na kũrĩ bũrũri witũ tondũ Mĩrũgĩ Kariũki ararĩ mũrata wa bũrũri wa Kenya.
Wĩra Mwega Arutĩte
Mĩrũgĩ Kariũki nĩ arakoretwo ehootanĩra ngoroinĩ cia andũ aingĩ a Kenya nĩ ũndũ wa wĩra wake mwega.
Kuma aaheo gĩturwa kĩa Mũnyinyi wa Mũtabania Thingirainĩ wa Mũtongoria wa Bũrũri rũhonge rwa Ũigi Thayũ Bũrũriinĩ, Mĩrũgĩ Kariũki nĩ arahete mũingĩ mweke wa kuona wĩra wake, wĩrutĩri wake, na ũũma wake. O na gũtuĩka ararĩ hakũhĩ na wathani, nĩ aroĩ wĩra wake nĩ gũtũmĩkĩra bũrũri na andũ a Kenya, no ti kwĩyonania kana gũteta tũhũ.
Mĩrũgĩ Kariũki ararĩ ũmwe wa arĩa mararutaga wĩra mwega Thingirainĩ wa Gũtua Mawatho. Nĩ arahetwo gĩtĩyo nĩ mĩena yerĩ ya ũteti thingirainĩ ũcio.
Njamba Njĩthĩ Yoheirwo Kĩ?
Thutha wa kuona mũrutĩre wa wĩra wa Hon. Mĩrũgĩ Kariũki, nĩ wega tũririkane atĩ aarĩ ũmwe wa arĩa mohetwo nĩ thirikari ya Daniel Arap Moi nĩ ũndũ wa gũtetera akararia a hĩndĩ ĩyo, na nĩ ũndũ wa mĩario yake ya gũtetera ũũma na wathani mwega bũrũriinĩ witũ.
Korwo aahetwo mweke wa kũrutĩra mũingĩ wa Kenya wĩra o gatene, hihi o na haro ĩyo arathiaga kũhoria Marsabit ĩngĩathirĩte tene. Nĩ kĩo arĩ wega twĩririkanie ihindainĩ rĩĩrĩ arĩa mohetwo, arĩa moragirwo, na arĩa morĩire mabũrũri mangĩ nĩ gwĩtigĩra kũgerwo ngero hĩndĩ ya ũtongoria wa Moi. Rekei twĩyũrie hihi bũrũri witũ ũngĩkũrĩte atĩa korwo njamba icio nĩ ciareketwo irute wĩra wa kũũkũria handũ ha kuohwo, kũragwo, kana gũthamio.
Koma Thayũ Mwethi Thayũ
Nĩ andũ aingĩ mũno mangĩendire gũthiĩ kumagaria njamba ya bũrũri, Mĩrũgĩ Kariũki, na ndĩ ũmwe wa acio. Ĩndĩ kũrĩ me kũraya na matingĩhota gwĩkinyia Naikuru, na ndĩ ũmwe wa acio o rĩngĩ. Reke mandĩko maya moimagarie njamba ĩyo ya thayũ tondũ o na ngĩendaga ndingĩhota gwĩkinyia kuo. Ngoro yakwa ĩ hamwe na arĩa othe moimagarĩtie mũtiga irĩ, arĩa othe akuĩre, na arĩa othe me na kĩeha na maithori.
Nyitanĩire nao othe, ngũhoya o ũguo ararĩ mwethi thayũ, mũtiga irĩ na irĩĩri aromama thayũ kũu kwega kuraga.
Thaaai!


text:
Hihi nĩ mũrĩ ahunjia marĩhagwo?
O ta Akristiano a karine ya mbere, Aira a Jehova matirĩ mabatĩrĩ kana ahunjia anene. Othe arĩa abatithie nĩ mamũrĩtwo magatuĩka atungati na nĩ makoragwo na itemi wĩra-inĩ wa kũhunjia na kũruta andũ. Aira a Jehova magayanĩtio cĩungano iria ikoragwo na andũ ta 100. Arũme arĩa agimaru kĩĩroho matungataga marĩ “
atabania,” kana athuri a kĩũngano. (Tit. 1:5) Mekaga ũguo matekũrĩhwo nĩũndũ wa ũtungata wao.
Wĩrute Makĩria
CIŨRIA IRIA CIŨRAGIO KAINGĨ
Aira a Jehova Marutaga Kũ Mbeca Cia Gũtwarithia Wĩra Wao na Mbere?
Menya ũrĩa wĩra wa kũhunjia thĩinĩ wa thĩ yothe ũratherema gũtarĩ na kũhothithia mbeca kana gwĩtia gĩcunjĩ gĩa ikũmi.
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Athuri Matungatagĩra Ciũngano cia Aira a Jehova Atĩa?
Athuri a kĩũngano nĩ arũme agima kĩĩroho arĩa matongoragia kĩũngano. Nĩ ũteithio ũrĩkũ maheanaga?


text:
MŨNDŨ WITŨ NĨTWĨYŨMĨRĨRIE
Muthoomi muugi, ta reke nguhe ndeto ino tondu-ri, Muugi ni muutaare.
Tũkĩhaica ndege twathiaga Ruraya, nĩtwagĩkinyire.
Nĩtwerĩtwo nĩ kũritũ, no ti ta ũrĩa twagĩkorire
Mũtũheei ũhoro aakoragwo athimĩte
Ndaarĩkagia rethi, ta kaburaita kena ihuti,
Wee ũũka wĩyonere kuo ti kũũru.
Nĩtwagĩũkire na tukĩĩyonera
Iyo nĩ heho ikũũnjaga mũndũ ta ngũkũ njurĩre
Iyo nĩ mbarabu ĩitĩkaga gũkahaana burugĩ
Acio nĩ andũ mũhĩtũkanaga na mũtitumũkane
Wa mwene nĩ ũmwe, kĩu kĩngĩ nĩ kĩrĩndĩ.
Twatuĩkire ngombo cia mathaa
Gũkĩa, gũtuka, gũkoma, wĩra, irĩhi no mathaa
Urore ya riũa kana ya guoko, ngũkũ igambe kana ikire
Riumagarĩro ihũndũkĩro no thaa, mathaa, mathaa
Toro nĩ wa mbũkũ, ũhingĩte riitho rĩmwe mathaa matikore.
Andu mekĩriirwo iterenge, magwatio matikae kũũra
No amwe nĩ cekeri mategete ti acithũkũmi
Kaari o nyũmba ya Mũmbi theri yũũrĩte
Athũngũ na ũhĩndĩ mũregete kũmatega nĩkĩ?
Kana kwao gũtirĩ thabatũ? Mahuunjĩrio na mahothe.
Matirũka nĩ maingĩ kwĩ magũa
Kũgwa na ndũũkĩre nĩ gwa kĩrimũ
Njaamba nĩ gwĩthaga ĩhũũrane na ũkĩa
Nyama ndĩrĩyagwo nĩ wĩra
Mũndũ witũ nĩtwĩyũmĩrĩrie twaga gũkua tũgataha.
Gwitũ ti gũũkũ, gwitũ nĩ kũraihu
Ndokire gwetha ndiokire gũitanga
Nyoni ĩmeragia na ĩgatahĩkĩra tũcui
Wona mawega wĩhũgũrĩre acio angĩ
Wakinĩ kunda tũkundanĩre, gwitũ nĩ kũraihu.
Ng'ang'a wa Wairia


text:
Mũrutaga Mbeca Kũ?
Wĩra witũ wa kũhunjia ũtwarithagio na mbere nĩ mĩhothi ya kwĩyendera mũno ya Aira a Jehova. Gũtirĩ mbeca cihothithagio mĩcemanio-inĩ iitũ, na arũmĩrĩri matirutithagio gĩcunjĩ gĩa ikũmi. (Mathayo 10:7, 8) Ithenya rĩa ũguo-rĩ, mathandũkũ ma mĩhothi maigagwo kũrĩa tũcemanagĩria nĩgetha angĩkorũo mũndũ nĩ arenda kũhotha-rĩ, no ahothe. Arĩa marahotha matiĩyumbũraga.
Gĩtũmi kĩmwe gĩtũmaga mahũthĩro maitũ makorũo thĩ nĩ tondũ gũtirĩ ahunjia marĩhagwo. Ningĩ-rĩ, Aira a Jehova matirĩhagwo kũhunjia mĩciĩ kwa mĩciĩ, na nyũmba ciitũ cia gũtũnganĩra itirĩ maũndũ maingĩ.
Mĩhothi yothe ĩrĩa ĩtũmagwo wabici-inĩ cia Aira a Jehova ĩhũthagĩrũo gũteithia arĩa magũmĩirũo nĩ icanjama cia ndũire, gũteithĩrĩria amishonarĩ na arori arĩa magendaga, gũteithia gwaka nyũmba ciitũ cia ũthathaiya mabũrũri-inĩ marĩa matarĩ ũhoti mũnene, na gũcaba na gũtũma Bibilia na mabuku mangĩ ma Gĩkristiano.
O mũndũ nĩwe wĩtuagĩra kana nĩ ekũhotha nĩũndũ wa kũrũgamĩrĩra mahũthĩro ma kwao na ma thĩ yothe, kana ũmwe wa macio. O kĩũngano nĩ kĩhaaragĩria riboti ya mbeca na mahũthĩro nĩguo andũ othe thĩinĩ wa kĩũngano kĩu mamenye.
Wĩrute Makĩria
Onanagia Ngatho nĩ Ũndũ wa Ũtaana wa Jehova
Bibilia nĩ yonanagia muoroto ũrĩa wagĩrĩire na ũrĩa ũtagĩrĩire rĩrĩa tũrahũthĩra mahinda, hinya na indo citũ.
Kũrĩa Tũrutaga Mbeca
Wĩrorere ũrĩa ũteithio ũheanagwo na mĩhothi ĩhothagwo thĩ yothe.


text:
Kombiuta cia cieroinĩ cia $100 nĩ ikwambĩrĩria gũturwo
Rĩciria rĩa gũthondeka kombiuta ici cia cieroinĩ rĩambĩrĩirio nĩ Professor Negroponte mwaka wa 2002.
Kombiuta ici cigwakwo ũndũ itarĩingĩragia maĩ raithi kana rũkũngũ, ũndũ irĩhũthĩraga hinya wa riũwa nĩ guo ithomeke, na ũndũ ingĩhũthĩrwo irathiinĩ kana nja. Na njĩra nguhĩ, kombiuta ici no ihũthĩke icagiinĩ na matũũrainĩ o na matarĩ na thitima.
Kinyagia ũmũthĩ kombiuta ici irakwo na $176, no muoroto wa thuthainĩ nĩ kũhota gũcienderia thirikari cia mabũrũri marĩa marakũra $100.
Kambuni ĩrĩa ĩtongoretie ũturi ũyũ wa kombiuta cia ciana ĩretwo Kombiuta Ĩmwe ya Kĩeroinĩ kwa Mwana Wothe (One Laptop per Child (OLPC))
O na gũtuĩka rĩciria rĩa Professor Negroponte nĩ rĩega mũno na no rĩteithie ciana ciothe cia thĩ ng’ima, nĩ rĩkoretwo rĩkĩhũrwo nĩ makambuni hamwe na andũ aingĩ arĩa matarendaga ũturi wa kombiuta ici wambĩrĩrie, na makĩria kambuni ya Intel, no rĩu haro ĩyo ĩroneka ta ĩrĩkĩtie gũthira na nĩ kĩo ũturi wa kombiuta ici werekeire kwambĩrĩria kahinda gatarĩ cĩhĩ.
Muoroto wa Professor Negroponte nĩ gũturithia kombiuta cia cieroinĩ mirioni magana na gũcitambia gwĩ ciana cia mabũrũri marĩa marakũra tũturiinĩ tuothe twa thĩ. Rĩciria rĩake nĩ rĩnyitĩtwo mbaru nĩ atongoria amwe a Abirika, na makĩria ũrĩa ũrarĩ Mwandĩkĩ Mũnene wa UN, Kofi Annan.


text:
Mĩcemanio ya Kĩũthũrano kĩa Akũũjĩ ba Jehova
Menya jamaingĩ jakoniĩ mĩcemanio yeetũ. Cwaa arĩa Akũũjĩ ba Jehova bacemanagĩria akuĩ naagwe.
Nĩmbi ĩtaga na mbere mĩcemanione yeetũ?
Akũũjĩ ba Jehova bathithagia mĩcemanio ya ũthaathaiya maita jaĩrĩ o kiumia. (Ahibirania 10:24, 25) Mĩcemanione ĩu, ĩrĩa antũ bonthe bagwati ũgeni, twiritanaga ũrĩa Bibiria yugaga na ũrĩa tũũmba gũtumĩra mooritani jau mũtũũrĩrene jwetũ.
Twanya tũtwingĩ twa mĩcemanio yeetũ nĩ twa kwaranĩria amwe na athikĩĩria na njĩra ya biũria na macookio. Mĩcemanio yambaĩĩria na ĩkathirĩkĩĩrua na rwĩmbo na ĩromba.
To mwanka wĩthĩrwe ũrĩ ũmwe wa Akũũjĩ ba Jehova kenda ũriũnga mĩcemanione yeetũ. Antũ bonthe ibagwati ũgeni. Ũtĩrĩua. Gũtĩrĩo mĩũthi yũthũranagua.
IRITANE NKŨRŨKI
Nĩatĩa Mĩcemanio ya Akũũjĩ ba Jehova Ĩthithagua?
Kwĩrĩo waathũgaanĩria nĩmbi bikarĩkaga mĩcemanione yeetũ? Gũtĩ nkaanja ũkagwĩrĩrua ũritani bũbwega bwa Bibiria bũrĩa ũkaewa ku.


text:
Hithitorĩ ya Kemu
Hithitorĩ ya Kemu
űgĩ wa kemu nĩ wa njĩrĩrie gűkűra műno rĩria andu aa ngiriki meciria űhoro wa űria kűgi hanĩka űgĩthia na mbere kũgania gacunjĩ ga kĩndű. Nĩ matuire atĩ no űkinye kanyamu kanini muno kari metire atomu ngatagigayikana rĩngĩ. Kűmenyekana kwa atomu ni kwahotithirie gűthondekwo gwa atomĩki thiori ĩria yatumĩrirwo gűthondeka periodic table.
ona gűtuika thutha űyű nĩ kumeyekanite atĩ nĩkurĩ tűnyamu tűnini kűrĩ atomu, űgĩ na mwĩciririe űyű wa ngiriki nĩ watethirie műno.


text:
Murata wakwa, muthoomi muugi, reke tuthii na mbere na rugano rwitu, Kamaanja na Kabaca nimagithiire marorete na kwaa Mugeeci...
Kamaanja nîmakiumagarire mena Kabaca magîtiganîra na Chari thitînjiinî ya matatu. Makîgera thutha wa matuka. Magîthiî mahîtukîîte ihuba cia mahuti marîa mahaatîîtwo thoko-inî na magateo na kuu thutha wa matuka. Gwakîrî na magui ma kambî marîa mateithagîrîria gutheria thoko na njîra ya kurîa mahîndî marîa mateagwo kuu mbucîrî-inî. Ngui icio itiarî na uuru na mundu muthenya, no utuku nîciagitagîra kambî na nokîo cietîkîrîtio guikaraga kuu kaambî. Kwî hîndî mîkora yookîîte na îkageria gutua matuka, no ngui icio igîkuga muno kinya igîukîria eene na mikora îkîura. Ngui icio cîagîkomeete kuu mahuutiinî na ikaroraga ahîtuki na maitho mena toro. Noguo ciakîrorire andu acio eerî, ikîmoimagaria na maitho kinya makîbuîria kîambîro-inî kia njua.
Mahuura kona makîhîtuka buroti iria itaarî njake, makîhîtuka kanitha wa mubîa na kîenderio kîa maî magîkinya cukuru-inî wa Mukoma. Makorire o undu ciana cioima ranji na ciacoka irathiinî. Mahîtuka cukuru na mathiathia hanini magîkora rugiri rwa kaiyaba rurengetwo wega, na rukahandîrîrwo mîtî ya mîkîma matîîna maigananîirie. Mîtî îyo yaarî mîceehe wega ota rugiri ruo rwene. Yarigicîirie muciî wa Gitonga wa Mukoma, gîtang’a gia ituura. Kuu nîkuo Kamaanja matumîte rugendo.
Kîhingo kîarî gîa cuma na kîarî kîhinge, îndî nîhaarî na kahîngo kaangî kanini ka andu a maguru. Kau gatiarî kahinge. Magîkîingira nja ya Gitonga. Kwarî na tumahua mîthemba twacanukîte wega na tugathakaria nja iyo wega. Ona nîkwarî na kanyeki kaigananîirie wega ungîerirîirie guikarîra hingo ya riua. Nyumba yaarî ya mahiga, na ndirica cia icicio. Yaarî na mîrango îîrî, wa cuma na wa icicio. Wa cuma waarî muhingure no wa icicio waarî muhinge. Itambaya cia ndirica ciarî hingure manuthu na nîkuoimaga ndogo cimuni-inĩ.
Makĩamba gũtithia hanini makĩũrania atĩrĩ, ‘Tũhũre hũũti na mbere kana tũthiũrũrũke na nyunjurĩ?’ Kamaanja agĩcokia akiuga ‘Tũtagĩũkĩte na nguungo tũtiĩtanĩre na mbere.’ Matanakinya gwĩtana makĩona mũrango wahingũrwo na nyina wa Mugeeci akĩrũgama mbere yao. Ehotorete rĩthũ ya marangi maingĩ njohero na magũrũ aarĩ na tũratũ twa taritari twa rangi wa bururu, akĩmageithia amarorete, ‘Mũrĩ ega?’ ‘Iĩ tũrĩ ega.’ Magĩcokanĩria hamwe. Makĩigua mũndũ ũũkũria na hau thutha wa nyina wa Mũgeeci ‘Mami nũũ ũcio?’ Atanacokia mũrango ũkĩhingahingũrũo na Mugeeci makirũgamana na nyina. Mugeeci ehuumbĩte nguo ya mahũa matune na mairũ. Yaraihĩire maru hanini, ĩkamũnyita njohero na ikaregera gĩthuri-inĩ. Yaarĩ ya moko makuhĩ na ngingo-inĩ igatinio wega ĩtekuonania njaga. Marũgamanĩte na nyina ũguo ndũngĩagĩire nganja atĩ nĩ mwana na nyina. Mahaananĩte wega ona tiga nĩ mĩaka nĩ ũngĩaugire nĩ a nyina ũmwe. Mũũgeci kuona anake acio eerĩ akĩĩra nyina, ‘Aya nĩ ageni akwa.’
‘Kĩmahĩtũkie na ũhagĩre cai.’ Akĩĩra mwarĩ agĩcokaga na nyũmba thĩiniĩ......
Rumirira rugano ti ruthiru....


text:
Ithomo rĩa 4
Jesu Kristo Nũũ?
1. Ũtũũro wa Jesu waambĩrĩirie atĩa?
Ngũrani na andũ, Jesu aatũũraga igũrũ arĩ kĩũmbe kĩa roho atanaciarũo gũkũ thĩ. (Johana 8:23) Nĩwe waambire kũũmbwo nĩ Ngai, na nĩ aateithĩrĩirie indo iria ingĩ ciothe ikĩũmbwo. Nowe wiki wombirũo ĩmwe kwa ĩmwe nĩ Jehova nĩkĩo etagwo Mũriũ wa Ngai “wa mũmwe.” (Johana 1:14) Jesu aahũthagĩrũo arĩ Mwaria wa Ngai, nĩkĩo ningĩ etagwo “Ũhoro.”
2. Nĩ kĩĩ gĩatũmĩte Jesu oke gũkũ thĩ?
Ngai aatũmire Mũrũ wake gũkũ thĩ na njĩra ya gũthamia muoyo wake kuuma igũrũ nginya nda ya mũirĩtu Mũyahudi wetagwo Mariamu. Kwoguo, Jesu ndaarĩ na ithe mũmũciari. (Luka 1:30-35) Jesu okire gũkũ thĩ nĩguo (1) arutane ma ĩrĩa ĩgiĩ Ngai, (2) atũigĩre kĩonereria harĩ gwĩka wendi wa Ngai nginya rĩrĩa tũrĩ hatĩka-inĩ, na (3) arute muoyo wake mũkinyanĩru ũtuĩke ‘ũkũũri.’
3. Tũbataraga ũkũũri nĩkĩ?
Ũkũũri nĩ thogora ũrĩa ũrĩhagwo nĩguo mũndũ arekererio ndakae kũũragwo. (Thama 21:29, 30) Gĩkuũ na ũkũrũ itiarĩ thĩinĩ wa muoroto wa Ngai wĩgiĩ mũndũ. Tũmenyaga ũguo atĩa? Ngai eerire mũndũ wa mbere, Adamu, atĩ “angĩehirie,” nĩ angĩakuire. Korũo Adamu ndehirie-rĩ, ndangĩakuire. (Kĩambĩrĩria 2:16, 17; 5:5) Kũringana na Bibilia, gĩkuũ ‘gĩatonyire’ thĩinĩ wa thĩ kũgerera Adamu. Kwoguo, akĩgaĩra njiarũa ciake ciothe mehia, na gĩkuũ kĩrĩa kiumanaga namo. Nĩkĩo tũbataraga ũkũũri wa gũtũhonokia kuuma harĩ gĩkuũ kĩrĩa twagaire kuuma kũrĩ Adamu.
Nũũ ũngĩahotire gũtũrĩhĩra thogora wa ũkũũri nĩguo tũkũũrũo gĩkuũ-inĩ? Rĩrĩa twakua-rĩ, tũrĩhagĩra o mehia maitũ ithuĩ ene. Gũtirĩ mũndũ ũtarĩ mũkinyanĩru ũngĩhota kũrĩha thogora wa ũkũũri wa mehia ma andũ arĩa angĩ.
4. Jesu aakuire nĩkĩ?
Ngũrani na ithuĩ, Jesu aarĩ mũkinyanĩru. Kwoguo ndaabataraga gũkua nĩ ũndũ wa mehia make—ndaarĩ namo. Ithenya rĩa ũguo, Jesu aakuire nĩ ũndũ wa mehia ma andũ angĩ. Ngai onanirie wendo Wake mũnene harĩ andũ na njĩra ya gũtũma Mũriũ akue nĩ ũndũ witũ. Ningĩ Jesu nĩ onanirie wendo harĩ ithuĩ na njĩra ya gwathĩkĩra Ithe na kũruta muoyo wake nĩ ũndũ wa mehia maitũ.
5. Jesu mahinda-inĩ maya areka atĩa?
Rĩrĩa aarĩ gũkũ thĩ, Jesu nĩ aahonagia arũaru, akariũkia akuũ, na agateithia arĩa maarĩ na mathĩna. Na njĩra ĩyo akĩonania ũrĩa ageekĩra arĩa othe aathĩki mahinda marĩa maroka. (Mathayo 15:30, 31; Johana 5:28) Thutha wa Jesu gũkua, Ngai nĩ aamũriũkirie arĩ kĩũmbe kĩa roho. (1 Petero 3:18) Agĩcoka agĩikara mwena wa ũrĩo wa Ngai etereire o nginya rĩrĩa Jehova aamũtuire Mũthamaki igũrũ rĩa thĩ yothe. (Ahibirania 10:12, 13) Rĩu Jesu arathamaka igũrũ arĩ Mũthamaki, na arũmĩrĩri ake nĩ marahunjia ũhoro ũcio mwega thĩinĩ wa thĩ yothe.
Ica ikuhĩ, Jesu nĩ arĩhũthĩra hinya wake arĩ Mũthamaki kũniina mĩnyamaro na arĩa mamĩrehaga. Andũ arĩa othe monanagia wĩtĩkio harĩ Jesu na makamwathĩkagĩra nĩ magaakenera muoyo thĩinĩ wa thĩ ĩtuĩtwo paradiso.
Wĩrute Makĩria
Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
Ũkũũri
—Kĩheo kĩa Ngai Kĩnene Makĩria
Ũkũũri nĩ kĩĩ? Ũngĩgunĩka atĩa nĩ ũkũũri?


text:
Wainegene Kũina Kaarĩ Atarĩ Arataha
Ugai ĩ tha…
Mwendandũ na wainegene o na matarĩ marakinya kĩharoinĩ, kwambire kũingĩra amarũmĩrĩri mehumbĩte nguo cia marangi matune, ma mathangũ, ma ngoikoni, ma bururu, ma gaki, na mangĩ maingĩ. Aingĩ ao mekĩrĩte tũkũbia twa tũng’eti tũkuhĩ twĩ na mandĩko, no amwe mekĩrĩte ngũbia ndaihu na igũrũ cia sombrero ciakũnjĩirwo haha matũinĩ ikarora na igũrũ ta ici igũkũya.
Arũmĩrĩri a Mwendandũ maingĩrire kĩharo manyitĩte matawa merĩ manyitanu. Matawa macio mamũrĩkaga harĩa morotithĩtio, na arĩa mamakuwĩte mokire makĩinaga ta ũũ:
Gwatia tawa na niĩ ngwatie, ithuothe tũgwatanĩrie tawa
Na ko kawĩra kega gathiĩ o na mbere
Mathukuru ma ũgĩ ciana irathoma tũhũ
Na ma ngathĩ ya gatagatĩinĩ igũthoma tũhũ
Kwambĩrĩria mwaka twerekeire
Bomu wanu, bomu tuu, bomu thirii, na bomu boo
Wagwatia tawa na niĩ ngwatie, ithuothe tũgwatanĩrie tawa
Na ko kawĩra kega gathiĩ o na mbere, gathiĩ o na mbere biũ bũrũriinĩ wothe
Mĩrimũ ya Gwakwo na ya Kũhũyũka ĩĩtunye nduma!
Aini a Mwendandũ matiendaga kũnogia eroreri mataiguĩte mĩario ya Mwendandũ, na kwoguo mainire o karwĩmbo kau magĩcoka magĩikara thĩ.
Nĩ guo na kĩo gĩkundi kĩa Wainegene gĩathugundire gĩthiũrũrĩ kĩnene kĩa mĩhari karũndo yathondekaga ithiũrũrĩ ingĩ nyingĩ thĩiniĩ wa kĩu kĩnene. Aingĩ marĩ na nguo ciarĩ na rangi wa macungwa, na angĩ mohereire macungwa mo mene mohetwo na tũmĩkwa mĩtweinĩ yao ngogoyo ya mo ĩnyũrũrũkagĩre maithoinĩ na matũinĩ mao. Ngũbia cia sombrero cikĩinagio kuma mwena gũthiĩ ũrĩa ũngĩ, rwĩmbo rwao rũkĩgĩa igũrũ:
Nĩ ithuĩ karagita harĩa twagerera tũkaragita
Na kwaga ũguo tũkahamũrithia andũ na hama ĩno itũ
Twagarũrĩra tũkanyita nyondo ndungu ya gwakũra manyũmba manyu
Rorai karagita gaka gaitũ ga kũmũragita mwehere mabarabarainĩ
Marĩa tũgwaka mahutanie na ma rũraya
Kũrĩa Wainegene agĩrire karagita na hama na nyondo
Mwaregera njĩra tũkamũragita, tũkamũhamũra, na tũkamũnyondoria
Kinya Mwendandũ okĩrĩrie njũng’wa Wainegene eyatage na yo
O hĩndĩ o ĩyo Wainegene akĩingĩra kĩharo na ũrũme na ũhuria ndaka. Akĩoya gĩkero na akĩambĩrĩria kũina kaarĩ ahaicĩte gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio. Nĩ akĩmenyithirie mũingĩ atĩ nĩ onaga ũkĩmũnengere njũng’wa nake aikarĩre, nĩ amu nĩ akĩhaicĩte karĩmainĩ ka Magathĩti na akanĩrĩra ũhootani wake matukũ maingĩ. Ningĩ nĩ ahandĩte imenyithia tũcũmbĩrĩinĩ tuothe twa karĩma ka Magathĩti, hamwe na tũcũmbĩrĩinĩ twa tũthũngũri tuothe twambatĩru bũrũriinĩ wothe. Imenyithia icio ciarĩ na mĩhari ĩĩrĩ tu:
Nĩ niĩ ndoigire Mwendandũ tosha
Rĩu ndoiga Mwendandũ toka
Wara wakwa, Wainegene akĩra mũingĩ na gĩkero, nĩ ũteti mũkaru wa gwakũra kũrĩa gwake, gũthingũra kũrĩa gũthinge, gũthũkia kũrĩa kwagĩrie, gũtiirũra kũrĩa gũtiire, na gũcambũra arĩa acambie nĩ Mwendandũ ngĩmeragĩra nuthu njũng’wa thutha wa gĩthurano. Nĩ kĩo mũrona ndĩ na gĩkundi kĩnene kĩnyumĩte thutha gĩkĩenda mathunya marĩa ndũire ndĩkĩragĩra, akiuga na agĩtheka ta ũyũ wathekio nĩ mĩario ĩyo yake.
Agĩcoka agĩthiĩ na mbere na mĩario akiuga, Mwendandũ agĩthiĩ wĩra wa gwaka bũrũri, na niĩ ndĩmumaga thutha ngĩwakũraga, awambatĩria ngaũinamania, aũhonia ngaũrwaria, na aũthambia ngaũhaka ndooro, na mũingĩ nĩ ũiguaga mĩario yakwa na ũkaririkanagio kaingĩ kaingĩ nĩ mandĩko makwa makoragwo tũthũngũriinĩ tuothe twa karĩma ka Magathĩti.
No ningĩ wĩra wakwa kaingĩ nĩ wa hakiri, ngakũra bũrũri hakiriinĩ cia andũ rĩrĩa wakũri wa biũ warehe thĩna!
Gĩthĩ ũndũ ũngĩcokerwo kaingĩ o na ũtarĩ wa ma ndũtuĩkaga wa ma? Wainegene akĩũria mũingĩ ũrĩa warĩ kĩharo agĩikũrũkaga kuma gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio ta arenda kũgeithia mũingĩ wothe na moko. Arũmĩrĩri a Wainegene nĩ maiguirwo magĩcokia, ĩĩ hau nĩ ma ta hama ĩrĩa yaku! Magĩcoka makiugĩrĩria mahũyũkĩte na gĩkeno ta aya matahĩte mahiũ mene na magaita thakame ya maitha.
No mũingĩ ũrĩa waikarĩte itĩinĩ kĩharo ndwaiguirwo ũkĩnyura o na hanini, no kwĩrorera managĩ marĩa marĩ harĩa mbere gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio. Hau nĩ ho arũmĩrĩri a Wainegene manegenagĩra na mahũyũkagĩra, amwe makĩhutithanagia ithũri mwena ũyũ na ũyũ ũngĩ ta arĩ hĩndĩ macamania rĩa mbere.
Nĩ guo o rĩmwe Wainegene ahaicire rĩngĩ gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio na akĩoya gĩkero o rĩngĩ akĩambĩrĩria kũina kaarĩ rita rĩa kerĩ. We mwene ehumbĩte ũũ wega thuti ya macungwa, na mũthũ wagwĩrĩire matũ meerĩ ũgacoka ũkarora igũrũ ta ici cierirwo igũkũya. Mũthũ warĩ wa sombrero.
Nĩ akĩrire mũingĩ atĩ aikarĩra njũng’wa, na arĩ na ma nĩ ekũmĩikarĩra, we gũtirĩ mũici wanaiya o na itumbĩ rĩa mũndũ atagaikia ngono. Na handũ ha gũte mathaa na mbeca cia mũingĩ, we ndagatinda agĩtwara mũici ta ũcio ũtarĩ thoni ũkũiya matũmbĩ mene igotiinĩ, akamũikia korokoro hau hau.
Ĩndĩ, Wainegene agĩthiĩ na mbere na kuga, we ndangĩigua guoya kana thoni akĩohera aici arĩa maiyĩte indo cia bata ta iganda cia cukari, thahabu, kana iganda cia ndawa kwa mũhiano, bata aici acio makorwo mwena wake gĩthuranoinĩ. Akiuga atĩ o na nĩ we wagiririe Mwendandũ aikie aici tũguarũ korokoroinĩ rĩrĩa arĩ ũmwe wa atua ciira, atanaikio nja nĩ Mwendandũ nĩ gũthũnũka.
Wainegene nĩ acokire akĩra mũingĩ atĩ we gũtirĩ mwena atakoragwo tondũ ahana rũhiũ rwa njora, rũrĩa rwa mĩena ĩĩrĩ. Mũndũ etĩkania na uge wake na etĩkĩre kũmũhe mĩtĩ ya gũikarĩra njũng’wa, gũtirĩ thahu o na wa ũici ũrĩkũ atekuoherwo. No mũndũ ta ũcio angĩrega kũmũrũmĩrĩra arũmĩrĩre Mwendandũ, angĩkorwo aiyĩte o na thanda ĩmwe ya mwere kana itũmbĩ rĩmwe tu rĩa ngũkũ, agĩrĩire gũikio korokoroinĩ hau hau.
Nao arĩa mataiyĩte o na gatũĩ no nĩ maregete kũmũrũmĩrĩra, othe nĩ ekũmabatithia aici acoke oige o na akorwo nĩ aici a kũbatithio, gũtirĩ mũici na mũcũthĩrĩria, na gũtirĩ mũici wa ma na wa kũbatithio, othe amaikie ngono na amahingĩrithie korokoroinĩ mohwo mai. Na ũcio nĩ guo njĩtaga ũtongoria, agĩthiĩ na mbere kuga, tiganai na ũyũ tuonete mĩaka ĩtano wa kweheria moko maũndũinĩ mothe, kana gũikarĩra rũgiri handũ ha gũthamaka na gũtongoria.
Niĩ ndĩ Ndume! Na ũteti wakwa nĩ wa Ndume!
Akĩhũyũka na mũgambo warĩ igũrũ oyete kĩara gĩkĩ kĩnene gĩa guoko kwa ũrĩo igũrũ gĩkorota thutha wake, na cio ciara ici ingĩ ciothe ikahana ta ici ciorotete mũtwe wake.
Wainegene agĩthiĩ na mbere na mĩario yake akĩoyoya mũgambo wake na igũrũ makĩria akiuga atĩ, mahĩtia maingĩ marĩa mekĩtwo kuma rĩrĩa Mwendandũ aikarĩire njũng’wa, mekĩtwo nĩ Mwendandũ na mafia yake, no mawega marĩa mothe monekete hĩndĩinĩ o ĩyo, nĩ marĩa we Wainegene arĩkĩtie gwĩka me na arũmĩrĩri ake matanaikio nja nĩ Mwendandũ nĩ gũthũnũka.
Wainegene hĩndĩ ĩyo akĩhũgũra na akĩona makari ma Mwendandũ marorete kĩharoinĩ. Akĩrĩkia mĩario yake na ihũyũka inene akiuga atĩ:
Rorai karagita gaka gakwa, tinga
Mũcoke mũikie maitho mwena ũyũ ũngĩ muone hama yakwa
Na mwena ũyũ ũngĩ muone kĩnyondo kĩnene gĩakwa
Gũtirĩ wĩra itangĩhota kũruta o na wega gũkĩra Mwendandũ
O na magoti mũtigũcoka kũrĩha ndaikarĩra njũng’wa
No bũrũri nĩ ũgũtonga makĩria, tondũ nĩ niĩ njũĩ gwathana wega
Na hũka ciothe nĩ igũcokio mabarabarainĩ ma Nyairobi nĩ guo mathakare
Nengerai mĩtĩ yanyu ndĩmwathage na gĩthũri ta ũrĩa njathanaga gwitũ
Kũu gũtirĩ kainagia gũtũ gatarĩ na rũtha rwakwa
O na manyũmba Nyairobi matigũcoka kũrĩhwo ndaikarĩra njũng’wa
No bũrũri no ũgũthiĩ na mbere na gũtonga!
Maciaro ma GDP marĩhaicaga na icunjĩ mĩrongo ĩna kwa igana o mwaka
O na gũtuĩka gũtirĩ kuoneka ũguo thĩ yothe!
Honi cia makari ma Mwendandũ makĩingĩra kĩharo ikĩgĩa igũrũ, rĩera rĩkĩhana ta rĩagarũrũka. Na o hĩndĩ o ĩyo Wainegene akĩambĩrĩria gũthiĩ erekeire mwena ũrĩa arũmĩrĩri ake maikarĩte thĩ itĩinĩ, na arĩa angĩ kanyekiinĩ.
Na o hĩndĩ o ĩyo mũtumia ũmwe wehumbĩte matonyo ma marangi maingĩ ta ma mũkũnga mbura agacoka akerigicĩria rĩthũ ciandeinĩ ĩkagwĩra gĩthũri mĩena yerĩ, akĩingĩra. Mũtumia ũcio ohereire rĩthũ ĩngĩ mũtwe yarĩ thiũrũrũkanie na ĩgakũndĩkĩrwo igũrũ wa thiithi wake akahana ta ũyũ wĩ na gathukĩ mũtwe. Nĩ ahĩtũkĩire hau mbere ya gĩtara gĩa kwarĩrio ahiũhĩte akĩhiũragia itonyo mwena ũyũ na ũyũ ũngĩ akĩinaga:
Ndĩ na ihu rĩakwa
Ndarutire Kindawa
Na ngwenda riume
Ndikerwo nĩ rĩa ngati
Agĩthiĩ o akĩinaga kinya akĩbuĩria. Nĩ guo mũthuri ũmwe okĩrire kanyekiinĩ harĩa aikarĩte thĩ kĩharo mwena wa itherero akiuga na mũgambo mũnene:
Wainegene arĩ kũina kaarĩ atarĩ arataha!
Amwe magĩtheka, na angĩ makĩhũyũka, na cio ngari cia Mwendandũ ikĩrũgama mbere ya gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio. Arĩa makuĩtwo makiuma ngariinĩ hamwe na Mwendandũ magĩkuhĩrĩria gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio. Mwendandũ akĩoya matawa merĩ manyitithanĩtio na kamũkwa ka rangi wa mathangũ na igũrũ agĩthiĩ akiugaga o agĩkuhagĩrĩria gĩtarainĩ gĩa kwarĩrio:
Kawĩra gathiĩ na mbere!
Kawĩra gathiĩ na mbere!
Kawĩra gathiĩ na mbere bũrũriinĩ witũ handũ warũma!
Na guo mũingĩ ũkĩamũkĩria
Kawĩra kega gathiĩ na mbere gathiĩ na mbere
No ti mũingĩ wothe wamũkĩririe, kũrĩ amwe manogonaga.
Rũgarĩ wa mĩrĩ warĩ mũhaicu. Gĩcanjama kĩarĩ gĩkinyu!
Cokai haha kiumia kĩngĩ mũtegete matũ ndĩmũganĩre!
O rĩngĩ RIRIKANA, mũtĩ ũgĩaga bata nĩ gũikio irebeinĩ hĩndĩ ya gĩthurano. We wĩ na guo, menyerera ndũkanacererwo mũthenya wa gĩthurano wakinya.
Gurumũka na mũtĩ waku na ũgurumũre angĩ ikũmi. Mũndũ ũmwe ndeheragĩrwo njĩra.
Karumbeta nĩ kahuhe, na guo coro ũrĩ thutha!
Thaaai!
Hihinya ndari ũthome gĩcunjĩ kĩa: 1


text:
Japan
Japan
Bururi wa Asia. Mũciĩ mũnene wa Japan nĩ Tokyo. Japan nĩ bururi mũthiu na mbere na iganda na Teknoroji. ŬKũragwo wĩ bururi ũthiũrukĩrio nĩ iria wa macigĩrĩra.
Icigĩrĩra cia Japan
1. Main Land
2. Okinawa
Maria mahutĩtie bururi wa Japan
1. Iria rĩa South China
2. Iria rĩa Japan
Rũthiomi rwa Japanisi
Rũthiomi rwao rũgethanagio Konichwa (wĩ mwega) na mũndũ akanamĩrĩra, ũgacokia konichwa (dĩ mwega). Mandĩkaga na ndemwa mĩthemba ĩtatu na nĩcio: Kanji, Katakana na Hirogana.
Kanji nĩ ndemwa ngũrũ cia Kĩ China. Mũndũ no mũhaka erute ndemwa cia Kanji ta ngiri ĩnya agikiya yunibacĩtĩ.