text:
Pɩlantiiri
Pɩlantiiri (Blantyre) kɛna Malawii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖenɖe komina tʊma sɔsɔna nɛ tɔsʊʊ kɩla wɛʊ yɔ. Pɩnaɣ 1977 taa paakala ɛyaa lɛ, paawɛ 219 011 nɛ pɩnzɩ hiu wayi patasɩ-wɛ kalʊʊ lɛ, palɩ ɛyaa 333 120.
Pɩnaɣ 2008 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ pana ɛya 732 518 kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɔm hʊʊ pɩlɩʊ sɔsɔʊ wɛɛ. Pɩlantiirii tɛtʊ taa akɔma ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ patala ɛzɩ kutokiŋ nɛɛlɛ nɛ naanʊwa (25) yɔ; nɛ palɩna Kewiyaɣ-Kpɛndɩɣ ɛjaɖɛ taa, Eerɔpʊ taa nɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa.
Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe ɖɔɖɔ kɛ aradiyo nɛ kɛlɛm kɛlɛm ñɔɔ fayɩɩɩ. Peeɖe ɖɔɖɔ kɛ sukuli kitɛzʊʊ sɔsɔʊ wɛɛ.


c: text/html

text:
Cɩla, 17 janvier
Paanɩɣ Yuuda mba tɔm.
Ye pɩwɛ-ɖʋ kaɖɛ se ɖɩnɩɩ Ɛsɔtɔm taa camɩyɛ kʋnʋŋ kɩfalʋʋ nakʋyʋ taa yɔ, pɩpɩzɩɣ nɛ pɩkɔnɩ-ɖʋ kaɖɛ fezuu taa. Alɩwaatʋ ndʋ Nehemiya nɩwa se Yuuda ñɩma mba palɩnɩ Babilooni nɛ papɩsɩ Yeruzalɛm yɔ pe-piya nasɩyɩ ɩɩnɩɣ Ebree kʋnʋŋ yɔ, pɩha-ɩ lɩmaɣza siŋŋ. Piya nzɩ sɩtaapɩzɩɣ se sɩkɛ Ɛsɔ sɛyaa kɩbama, mbʋ pʋyɔɔ yɔ sɩtaanɩɣ Ɛsɔtɔm taa camɩyɛ. (Neh. 8:2, 8) Lʋlɩyaa mba pakʋyaa nɛ powolo agbaa wena a-taa paayɔɔdʋʋ pa-kʋnʋŋ yɔ, pa-taa nabɛyɛ kɔm nɛ pana se sɔɔlɩm mbʋ pe-piya kaawɛnɩ fezuu taa wondu yɔɔ yɔ, pɩwɛɛ nɛ pɩhɛɣ. Ɛbɛ yɔɔ? Alɩwaatʋ ndʋ ɖɩkalɩɣ tɔm kʋnʋŋ kɩfalʋʋ nakʋyʋ taa yɔ, piitukuuni ɖa-laŋɩyɛ ɛzɩ alɩwaatʋ ndʋ ɖɩkalɩɣ-tʋ ɖa-maɣmaɣ ɖa-kʋnʋŋ taa yɔ. Pɩtasɩ lɛ, ye ɖɩɩpɩzɩɣ se ɖɩyɔɔdɩnɩ ɛyaa kʋnʋŋ nakʋyʋ taa yaa ɖɩɩnɩɣ ndʋ pɔyɔɔdʋʋ yɔ, pɩpɩzɩɣ nɛ pɩnɩɩ-ɖʋ tomnaɣ yɔɔ nɛ pɩcamɩ-ɖʋ fezuu taa. Ye mbʋ, ye ɖe-liu ɛwɛɛ se ɖiwolo ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa paayɔɔdʋʋ ɖa-kʋnʋŋ yɔ, pɩwɛɛ se ɖɩñaɣ pana nɛ ɖɩcɔnɩ ɖe-fezuu taa kɩcɛyɩm ɖeɖe.
Saɖakawaɣ, 18 janvier
Tisuu kɛlɛ lidaʋ ŋgʋ pɛwɛɣnɩ ñɩm, mbʋ paanaɣ yɔ, pɩ-yɔɔ yɔ.
Tisuu kɛ Krɩstʋ ñɩma wɛtʋ kɩbandʋ siŋŋ. Pɩtɩkɛ ɛyaa tɩŋa wɛnɩnɩ tisuu. (2 Tes. 3:2) Ɛlɛ Yehowa haɣ paa ɛ-sɛyʋ weyi “tisuu.” (Roma 12:3; Gal. 5:22) Ye mbʋ, mba pɛwɛnɩ tisuu yɔ, pɩwɛɛ se pawɩlɩ Yehowa pɛ-ɛsɩmɩyɛ. Yesu Krɩstʋ yɔɔdaa se ɛ-yɔɔ ɛ-Caa tɩŋɩɣna nɛ ɛhɔŋ ɛyaa nɛ ewokini ɛ-cɔlɔ. (Yoh. 6:44, 65) Ye ɛyʋ ɛwɛnɩ tisuu Yesu yɔɔ yɔ, piyeki se pekpeɣ-i ɛ-kɩwɛɛkɩm. Nɛ pɩhaɣ-ɩ waɖɛ se taabalɩyɛ kɩbanɖɛ ɛwɛɛ ɛ nɛ Yehowa pɛ-hɛkʋ taa tam. (Roma 6:23) Ðɩtɩmʋna se Yehowa ɛlabɩ-ɖʋ kʋjɔʋ sɔsɔʋ ŋgʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɖɩkɛ kɩwɛɛkɩm laɖaa nɛ ɖɩmʋnɩ sɩm. (Keɣa 102:10) Ɛlɛ, Yehowa na kɩbandʋ natʋyʋ ɖa-taa. Ɛlabɩ-ɖʋ lootiye nɛ ɛha-ɖʋ waɖɛ se ɖiwelisi laŋhɛzɩyɛ tɔm. Piyeba nɛ ɖɩpaɣzɩ wɛnʋʋ tisuu Yesu yɔɔ nɛ ɖɩwɛɛnɩ lidaʋ se ɖɩkaɣ caɣʋ wezuu maatɛŋ.
Kemeɣa, 19 janvier
[Pɔɔlɩ ɖɔŋ] tɔm mʋyaa ɖoŋ kpazʋʋ.
Pɔɔlɩ yɔɔdɩ tɔm kɩbandʋ sakɩyɛ e-koobiya yɔɔ takayɩsɩ nzɩ ɛmawa yɔ sɩ-taa. Ɛ nɛ pa-taa nabɛyɛ pɔɖɔm nʋmɔʋ pɩnzɩ sakɩyɛ, nɛ pɩtʋʋ fɛyɩ se ɛɛsɩm pɛ-ɛjandʋ, paa mbʋ yɔ ɛyɔɔdɩ tɔm kɩbandʋ pɔ-yɔɔ. Ɛyɔɔdɩ Timootee yɔɔ se ɛkɛ ‘ɛ-pɩyalʋ kʋsɔɔlʋ nɛ tɔm mʋyʋ Kɩbaɣlʋ taa,’ nɛ ɛcɔŋnɩ koobiya kɩcɛyɩm yɔɔ nɛ sɔɔlɩm. (1 Kɔr. 4:17; Fil. 2:19, 20) Ɛsam Tiiti Kɔrɛntɩ ɛgbɛyɛ taa nɛ ɛtɔ se: “Ɛkɛ man-taabalʋ nɛ man-sɩnɩyʋ mɩ-cɔlɔ.” (2 Kɔr. 8:23) Pɩtʋʋ fɛyɩ se alɩwaatʋ ndʋ Timootee nɛ Tiiti panawa se Pɔɔlɩ kaawɛnɩ lɩmaɣza kɩbana pɔ-yɔɔ yɔ, pɩɩkpazɩ-wɛ ɖoŋ siŋŋ. Pɔɔlɩ nɛ Barnaabaasɩ paɖʋ pe-wezuu kaɖɛ taa nɛ papɩsɩ lona wena a-taa paawɩlɩ-wɛ ñaŋ yɔ. Paanazɩ-wɛ Listrɩ tɛtʋ taa, ɛlɛ papɩsɩ peeɖe se pakpazɩ koobiya mba papɩsɩ Krɩstʋ mba pitileɖi yɔ ɖoŋ se pɔɖɔkɩ pe-tisuu kpam. (Tʋma 14:19-22) Samaɣ nakɛyɛ kʋyɩ Pɔɔlɩ yɔɔ Efɛɛzɩ tɛtʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛcaɣ peeɖe nɛ ɛkpazɩ koobiya ɖoŋ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart kɛ Caama ɛjaɖɛ tɛtʋ taa abalʋ nɔɔyʋ. Ɛkɛ soo lɩzɩyʋ nɛ wendu lubuyu sɔsɔ. Eteu nɛ ɛmakɩ nɛ pʋɖʋ pɩ-taa camɩyɛ. Palʋla-ɩ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Salzbourg yɔ ɖɩ-taa. Egeetiye nɖɩ, ɖɩkɛ ɛjaɖɛ wiyau pɩyalʋ waɖɛ yaa ɖoŋ lone ɖomuu tʋ lone kiɖeɖeye (Saint-Empire romain germanique).
Ɛ-lʋlʋkʋ alɩwaatʋ kaakɛ efemiye hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ (27) n̄ɩŋʋ wiye kɛ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1756 taa. Ɛsɩba egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Fɩyɛɛnɩ yɔ ɖɩ-taa kɛ efemiye kagbanzɩ (5) n̄ɩŋʋ wiye saŋayɩŋ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1791 taa.
Ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ naadozo nɛ kagbanzɩ yaa niidozo nɛ kagbanzɩ lɛ ɛsɩba. Ɛka laba tʋmɩyɛ siŋŋ nɛ pɩcɔ ɛsɩkɩ. Eyeba keveŋga nɛ maɣzɩm sɔsɔm ɛsɩm wayɩ. Ɛtʋma ɛzɩ 626 wɛ tɛlɛŋga yaa ɖaɖɛ taa kɛ pɩlʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ size Köchel yɔ kɩ-taa. Ɛtʋma kpeekpe taa payɩ lɛ, ɖɩna se, eluba wendu ɛtɛ ɛlɩzɩ soo ɖɔɖɔ nɛɛtɛ alɩwaatʋ wɛɛ taa.
Ɛ-wɛɛ taa aseɣɖe lɩzɩyaa lɩza nɛ pawɩlɩ size, ɛkɛkɛ piyaanoo maɖʋ, ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ keɖeɣya tʋmɩyɛ laɖʋ weyi pɩhayɩ yɔ, ɛkɛ siŋŋ ɖɔɖɔ fiolɔ (violon) maɖʋ. Ɖɩsɩma camɩyɛ mbʋ size, ɛtasa nesi ɖʋ siŋŋ kɛ kɔnserto, nɛ pɩtasɩna weŋgalaɣ loyisi sɩnɛ yɔ (symphonie nɛ sonate) pa-taa.


text:
Camɩyɛ lakasɩ nzɩ sɩwɩlɩ krɩstʋ mba wɛtʋ kɩbandʋ yɔ
PAMƖYƖSƖ John caa lɩm nɛ ɛpɩsɩ Yehowa Aseɣɖe Tʋ pɩnzɩ 1950 waa ɖɩdɛnɖɛ, Ɛndɩ tɛtʋ cikpetu ndʋ payaɣ se Gujarat yɔ tɩ-taa. John, e-ɖoo nɛ hɔʋ taa piya lɛɛsɩ, pa-tɩŋa paakɛ Katooliki ñɩma, nɛ pakaɖaɣnɩ pa-caa se pʋyɔɔ ɛkɛ Yehowa Aseɣɖe Tʋ.
Kɩyakʋ nakʋyʋ lɛ, John caa tiyi-i se ewoni takayaɣ nakɛyɛ nɛ ɛcɛlɩ koobu nɔɔyʋ. Ɛlɛ tanaŋ ŋgʋ kɩ-tɛɛ John lakaɣ tʋmɩyɛ lɛ pɩsɛtɩ e-niye siŋŋ. Paa mbʋ yɔ, ɛɛsɔɔlaa se ɛña ɛ-caa, pʋyɔɔ lɛ, ɛñɩnɩ tideeɖe naɖɩyɛ nɛ ɛta e-niye nɖɩ ɖiɖiɣni calɩm kpem yɔ, nɛ ɛɖɛɛ ɖenɖe petiyi-i yɔ.
John tanɩ takayaɣ lɛ, weyi ɛ-cɔlɔ paatiyi-i yɔ, ɛ-halʋ wɛnɩ ɖɩɣa nɛ ɛlɛ kaakɛ Yehowa Aseɣɖe Tʋ ɖɔɖɔ. Halʋ mʋwaɣ takayaɣ John nesi tɛɛ lɛ, ɛna se pɩkʋ e-niye. Peeɖe ewoba nɛ ɛkpaɣ kɔɔ ndɩ ndɩ nɛ ɛkɔɔ nɛ ɛñalɩ heŋ taa nɛ ɛɖʋ kɔyɛ nɛ ɛhɔkɩ John niye camɩyɛ. Pʋwayɩ lɛ, ewolo nɛ ɛla John tii nɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa payɩ lɛ, ɛɛkpaɣnɩ sɔɔlɩm nɛ eheyiɣ John Bibl taa tɔm.
Sɔɔlɩm mbʋ ɛwɩlɩ John yɔ piyeba nɛ lɩmaɣza kɩdɛkɛda wena ɛlɛ kaawɛnɩ Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa yɔɔ yɔ apaɣzɩ lɛɣzʋʋ. Peeɖe John pɔzɩ halʋ ɛnʋ tɔm tʋnɛ: ‘Yesu kɛ Ɛsɔ?’ nɛ ‘Pɩpɔzʋʋ se patɩmnɩ Maarɩɩ yaa we?’ Ɛpɔzɩ tɔm ndʋ mbʋ pʋyɔɔ yɔ hɔɔlɩŋ ɛnɩ ɩ-taa lɛ ɛ nɛ ɛ-caa pɛfɛyɩnɩ tisuu kʋyʋmʋm. Halʋ Yehowa Aseɣɖe Tʋ ɛnʋ ɛzɩma ɛɛkpɛlɩkɩ John kʋnʋŋ yɔ, pʋyɔɔ lɛ, ekuli Bibl nɛ ɛwɩlɩ-ɩ ndʋ Bibl cosuu yɔ nɛ ɛha-ɩ takayaɣ cikpelaɣ “Cette bonne nouvelle du Royaume”.
John woba nɛ ɛkalɩ takayaɣ ŋga lɛ, eɖiɣzina se lɛɛlɛɛyɔ ɛlɩ Bibl taa toovenim yɔɔ yɔ. Ewolo nɛ ɛna fada nɛ ɛpɔzɩ-ɩ tɔm ndʋ ɛɛpɔzɩ halʋ Yehowa Aseɣɖe Tʋ ɛnʋ yɔ, tɩ-naalɛ. Peeɖe peeɖe lɛ fada mʋ pana nɛ ɛkɛzɩ Bibl nɛ ɛpɛɖɩ ɛ-yɔɔ nɛ eholini-i nɛ eheyi-i se: “Ña, ŋpɩsɩ Sataŋ! Wɩlɩ-m ɖenɖe Bibl yɔɔdaa se Yesu tɩkɛ Ɛsɔ yɔ. Nɛ le kɩyɔɔdaa se pataasɛɛ Maarɩɩ? Wɩlɩ-m!” Fada lakasɩ nzɩ sɩcɛyɩ John nɛ eheyi Fada se: “Maakaɣ tasʋʋ fɛyʋʋ nɩŋgbaŋaɣ Katooliki cooci taa kpa.” Nɛ toovenim taa lɛ, ɛtɩtasɩ nɩŋgbaŋaɣ fɛyʋʋ ɖɔɖɔ cooci ŋgʋ kɩ-taa!
John nɛ Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa papaɣzɩ Bibl kpɛlɩkʋʋ nɛ pʋwayɩ ɛpɩsɩ Yehowa sɛyʋ. Pʋwayɩ lɛ, hɔʋ taa ñɩma lalaa tɩŋ ɛ-wayɩ ɖɔɖɔ. Halɩ nɛ sɔnɔ tɔndɔlʋʋ wɛ John niye yɔɔ ɖenɖe pɩɩkʋ-ɩ pɩlakɩ pɩzɩ 60 yɔ. Ɛlɛ ɛnaɣ tɔndɔlʋʋ ŋgʋ lɛ, pɩtɔzʋʋ-ɩ sɔɔlɩm yaa camɩyɛ lakasɩ nzɩ palabɩ-ɩ nɛ siyele nɛ ɛsʋʋ toovenim Ɛsɔ sɛtʋ taa yɔ sɩ-yɔɔ.—2 Kɔr. 6:4, 6.


text:
“Ŋɖuu ndʋ yɔ, la tɩ-yɔɔ”
“Ŋɖuu ndʋ nɛ [Yehowa] yɔ, la tɩ-yɔɔ.”—MAT. 5:33.
HENDU: 18, 7
1. (a) Hɔɔlɩŋ weyi taa Yeftee nɛ Hana pɔ-tɔm nɩɣzɩnɩ ɖama? (Cɔnɩ kiɖe tɛɛ kɩlɛmɩŋ.) (b) Tɔm ndʋ yɔɔ ɖɩkaɣ cosuu ñʋʋ kʋnɛ kɩ-taa?
TƆM hʋyʋ Yeftee kaakɛ samaɣ ñʋʋdʋ kɩbanʋ nɛ ɛsɩm you labʋ siŋŋ. Ɛlkaana halʋ Hana ñalakaɣ ɛ-ɖɩɣa taa tʋma nɛ ɛɛwɛnɩ tɩ luzuu pɩdɩɩfɛyɩ. Pɩtasɩna se pɛsɛɣaɣ Ɛsɔ kʋɖʋm lɛ, hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa ɖɔɖɔ pɔ-tɔm nɩɣzɩnɩ ɖama? Pa-naalɛ, paaɖuu Ɛsɔ ɛsɩndaa nɛ pɔyɔɔdɩ ndʋ yɔ, pɔɖɔm tɩ-yɔɔ. Pɛkɛnɩ kɩɖaŋ kɩbaŋ siŋŋ halaa nɛ abalaa mba sɔnɔ poɖuki ɖɔɖɔ Yehowa ɛsɩndaa yɔ. Ɛlɛ tɔm pɔzʋʋ kɔyɔ se: Ɛbɛ payaɣ ɖuutu? Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ɛyʋ ɛɖɔ e-ɖuutu yɔɔ? Lɔŋ weyi Yeftee nɛ Hana pa-kɩɖaŋ kpɛlɩkɩɣ-ɖʋ?
2, 3. (a) Ɛbɛ payaɣ ɖuutu? (b) Suwe Masɩ yɔɔdʋʋ pɩlɩɩnɩ ɖuutu yɔɔ?
2 Bibl taa lɛ, ɖuutu kɛnɩ tɔm ndʋ ɛyʋ heyiɣ Ɛsɔ nɛ ɛ-laŋɩyɛ pilim se ɛɖɔŋ tɩ-yɔɔ yɔ. Pɩpɩzɩɣ nɛ pɩkɛ se ɛyʋ ɛnʋ eɖuu Ɛsɔ ɛsɩndaa se ɛlakɩ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ, yaa ɛhaɣ nabʋyʋ, yaa ɛhaɣ ɛ-tɩ nɛ ɛla tʋmɩyɛ naɖɩyɛ, yaa ɛɖɔkʋʋ ɛ-tɩ nɛ nabʋyʋ labʋ. Ɛyʋ maɣmaɣ lɩzɩɣnɩ faaa nɛ eɖuu; paañɩkɩɣ ɛ-yɔɔ kɩñɩʋ se ɛla mbʋ. Ɛlɛ pɩcɛyɩ siŋŋ se ɛɖɔ tɔm ndʋ ɛyɔɔdaa yɔ tɩ-yɔɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɖuutu tɩkɛ aleɣya tɔm Ɛsɔ ɛsɩndaa. (Kiɖe 14:22, 23; Ebr. 6:16, 17) Ɛzɩma Masɩ wɩlɩɣ se pɩcɛyaa se ɛyʋ ɛɖɔ e-ɖuutu yɔɔ?
3 Moyizi Paɣtʋ yɔɔdʋʋ se: “Ye abalʋ nɔɔyʋ eɖuuni [Yehowa] ɖuutu natʋyʋ, yaa ɛhɔkɩ ɛ-tɩ nɛ ɖuutu natʋyʋ yɔ, etaayele ɛ-tɔm tɔlɩ, ɛlɛ eɖuwaa se ɛlakɩ ndʋ yɔ, ɛla-tʋ.” (Kɩg. 30:2) Pʋwayɩ Salomɔɔ mawa se: “Ye ŋɖuuni Ɛsɔ natʋyʋ yɔ, taala nikaɣ nɛ tɩ-yɔɔ labʋ; kɩmɛlɛndʋ ɖuutu tɩkɛdɩnɩ-ɩ; ɛlɛ ŋɖuu ndʋ yɔ, la tɩ-yɔɔ.” (Ekl. 5:3) Yesu ñɩɣ niye ɛzɩma ɖuutu tɔm cɛyɩ siŋŋ yɔ pɩ-yɔɔ nɛ ɛyɔɔdɩ se: “Ɩnɩwa ɖɔɖɔ peheyi lɔndaa mba se: ‘Taaɖuu cɛtɩm ɖuutu, ɛlɛ ŋɖuu ndʋ nɛ [Yehowa] yɔ, la tɩ-yɔɔ.’ ”—Mat. 5:33.
4. (a) Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ɛyʋ ɛɖɔ e-ɖuutu yɔɔ? (b) Ɛbɛ ɖɩkaɣ kpɛlɩkʋʋ Yeftee nɛ Hana pɔ-yɔɔ?
4 Ye mbʋ, ɖɩnɩɣ pɩ-taa se pɩcɛyaa se ɛyʋ ɛɖɔ tɔm ndʋ eɖuu Ɛsɔ ɛsɩndaa nɛ ɛyɔɔdɩ yɔ tɩ-yɔɔ. Lɩmaɣza wena ɖɩwɛnɩ ɖo-ɖuutu yɔɔ yɔ, awɛnɩ ɖoŋ ɖa nɛ Yehowa ɖa-taabalɩyɛ yɔɔ. Daviid mawa se: “Anɩ pʋdʋ pɩzɩɣ nɛ ɛkpa [Yehowa] pʋʋ yɔɔ, nɛ ɛsʋʋ ɛcaɣ ɛ-sakaɣ kiɖeɖeɣa tɛɛ? Ɛyʋ weyi ɛ-laŋɩyɛ nɛ e-nesi pɛwɛ kele yɔ nɛ eeɖukina se ɛcɛtɩ yɔ.” (Keɣa 23:3, 4) Ðuutu ndʋ Yeftee nɛ Hana palaba? Nɛ ɛzɩma tɩ-yɔɔ ɖɔm taawɛɛ kɛlɛʋ?
PAÑAƔ PANA NƐ PƆÐƆ PO-ÐUUTU YƆƆ
5. (a) Ðuutu ndʋ Yeftee laba? (b) Ɛbɛ lɩ pɩ-taa?
5 Alɩwaatʋ ndʋ Yeftee wokaɣ se eyooni Amooni ñɩma mba pañɩnaɣ se paɖɩzɩ Yehowa samaɣ lɛ, eɖuwaa nɛ eheyi Yehowa mbʋ ɛkaɣ-ɩ cɛlʋʋ ye ɛpɩzaa nɛ ɛwa you yɔ. (Th. 10:7-9) Yeftee kaañɩnaɣ se ɛwa, pʋyɔɔ eɖuwaa nɛ ɛyɔɔdɩ se: “Ye ŋɖʋzɩ Amooni me-nesi tɛɛ kɔyɔ, maapɩsɩɣ lɛ, ɛyʋ kɔɔnɔɔ tʋ weyi ɛlɩɣnɩ man-ɖɩɣa taa nɛ ɛkatɩ-m yɔ, ɛpɩsɩɣ [Yehowa] pʋyʋ.” Nɛ ɛzɩma pɩɖɔm pʋwayɩ? Ewoba nɛ ɛwa Amooni ñɩma nɛ ɛpɩsɩɣ lɛ, ɛ-pɛlɛ kʋsɔɔlʋ calɩnɩ-ɩ katʋʋ. Pɩwɩlɩɣ se ɛnʋ kaɣnɩ pɩsʋʋ ‘Yehowa pʋyʋ.’ (Th. 11:30-34) Ye mbʋ ɛbɛ pɩkaɣ tɛmnʋʋ Yeftee pɛlɛ ɛnʋ?
6. (a) Ðuutu ndʋ Yeftee kaalaba yɔ, ɛzɩma pɩtaawɛɛ kɛlɛʋ se ɛ nɛ ɛ-pɛlɛ pɔɖɔ tɩ-yɔɔ? (b) Tɔm ndʋ Wayɩ Wayɩ Paɣtʋ 23:22, 24 nɛ Keɣa 14:4 wɩlɩɣ-ɖʋ pɩlɩɩnɩ ɖuutu yɔɔ?
6 Pɩsa nɛ ɛ-caa ɖɔ e-ɖuutu yɔɔ lɛ, pɩpɔzʋʋ se Yeftee pɛlɛ ɛha ɛ-tɩ Yehowa nɛ ɛla alɩwaatʋ tɩŋa Ɛsɔ sɛtʋ tʋmɩyɛ. Ɛzɩ Yeftee taamaɣzɩ camɩyɛ pʋcɔ nɛ ɛlakɩ ɖuutu ndʋ? Aayɩ, ɛɛmaɣzaa nɛ ɛna se pɩpɩzɩɣ nɛ pɩla se ɛ-pɛlɛ calɩɣnɩ-ɩ katʋʋ. Paa mbʋ yɔ, pɩɩkɛnɩ caja ɛnɛ nɛ ɛ-pɛlɛ wɛtʋ kaɖɛ ñɩndʋ. Pɩpɔzaɣ-wɛ kɩlaʋ sɔsɔʋ. Yeftee na ɛ-pɛlɛ lɛ, ɛsʋʋ laŋwɛɛkɩyɛ taa siŋŋ nɛ “ɛcɩyɩ e-tokonaa.” Ɛ-pɛlɛ ‘wii ɛ-pɛlɛtʋ kele kele ñɩndʋ yɔɔ.’ Ɛbɛ yɔɔ? Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, Yeftee taawɛɛnɩ abalɩbɩɣa, nɛ lɛɛlɛɛyɔ ɛ-pɛlɛ ɛgbamɩyɛ ɖɔɖɔ ɛɛkaɣ walʋʋ se ɛlʋlɩ-ɩ sayɩnaa. Pɩwɩlɩɣ se nʋmɔʋ nakʋyʋ tɩtasɩ kazʋʋ se ɛɛtɩŋnɩ kɩ-yɔɔ nɛ e-liɖe etaaɖe. Paa mbʋ yɔ, pɩtɩkɛ pɩ-tɔm kaakɩlɩnɩ cɛyʋʋ ɛ-ɛsɩndaa. Yeftee yɔɔdaa se: “Mankɩlɩ ɖuu nɛ [Yehowa] nɛ maakaɣ pɩzʋʋ se manpɩsɩnɩ mɔ-nɔɔ.” Nɛ ɛ-pɛlɛ cosi se: “Labɩ-m ɛzɩ ŋɖuuni ndʋ yɔ.” (Th. 11:35-39) Paakɛnɩ ɛyaa siɣsiɣ ñɩma nɛ paa pɩtaawɛɛ kɛlɛʋ yɔ, patɩmaanɩ ɖuutu ndʋ paalabɩ Yehowa ɛsɩndaa yɔ, tɩ-yɔɔ.—Kalɩ Wayɩ Wayɩ Paɣtʋ 23:22, 24; Keɣa 14:4.
7. (a) Ðuutu ndʋ Hana laba? (b) Ɛbɛ yɔɔ? (c) Nɛ pʋwayɩ lɛ, ɛzɩma pɩɖɔma? (d) Ðuutu ndʋ Hana laba yɔ, ɛzɩma pɩɩwɛnɩ ɖoŋ Samɩyɛɛlɩ wezuu caɣʋ kpeekpe yɔɔ? (Cɔnɩ pɩ-tɛɛ tɔm.)
7 Hana kɛnɩ ɛyʋ siɣsiɣ tʋ lɛlʋ nɛ ɛɖɔm ɖɔɖɔ ɖuutu ndʋ ɛlabɩ Yehowa yɔ tɩ-yɔɔ. Ɛlabɩ ɖuutu ndʋ alɩwaatʋ ndʋ yɔ ɛɛkɛ kaalʋlaɣ nɛ ɛzɩma ɛ-yɔnɖɔŋ tʋwaɣ-ɩ yɔ pʋyɔɔ lɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ laŋwɛɛkɩyɛ taa. (1 Samɩyɛɛlɩ 1:4-7, 10, 16) Hana tɩmnɩ Ɛsɔ nɛ eɖuu se: “Yoyaa tɛ Kɩbaɣlʋ [Yehowa], ye ŋcɔŋna nɛ ŋnaɣ ña-lɩmɖʋyʋ kʋñɔŋ nɛ ŋtɔzɩ mɔ-yɔɔ nɛ ŋŋsɔʋ ña-lɩmɖʋyʋ yɔɔ nɛ ŋha ña-lɩmɖʋyʋ abalɩbɩɣa yɔ, mankaɣ-kɛ cɛlʋʋ [Yehowa] ke-wezuu kɩyakɩŋ kpeekpe taa, nɛ hʋnʋʋ ɛɛkaɣ tukunuu ka-ñʋʋ taa.” * (1 Sam. 1:11) Ɛsɔ cosi Hana adɩma yɔɔ nɛ ɛha-ɩ abalɩbɩɣa. Hana taa kaalabɩ leleŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Paa mbʋ yɔ, ɛtɩsɔɔ e-ɖuutu yɔɔ. Ɛlʋlɩ abalɩbɩɣa ŋga lɛ, ɛyɔɔdɩ se Yehowa hanɩ-ɩ kɛ.—1 Sam. 1:20.
8. (a) Ɛzɩma pɩpɩzaɣ se pɩwɛɛ kaɖɛ Hana se ɛɖɔ e-ɖuutu yɔɔ? (b) Tɔm ndʋ Daviid yɔɔdɩ keɣa 60 taa yɔ ɛzɩma tɩtɔzʋʋ-ɖʋ Hana kɩɖaʋ kɩbaŋʋ yɔɔ?
8 Samɩyɛɛlɩ kɔma nɛ ɛwɛɛnɩ ɛzɩ pɩnzɩ naadozo nɛ pɛcɛbɩ-ɩ hɩɖɛ lɛ, Hana la ɖeyi ɖeyi ɛzɩ eeɖuu Ɛsɔ ɛsɩndaa yɔ. Ɛtɩmaɣzɩ kaaʋ se ɛlɛɣzɩɣ ɛ-lɩmaɣza. Ɛlɛ ewoni Samɩyɛɛlɩ Cɔjɔ sɔsɔ Elii cɔlɔ Siiloo tɛtʋ taa nɛ ɛtɔ se: “Pɩɣa kanɛ yɔ mɔnpɔzaa, nɛ [Yehowa] cɛlɩ-m ɖɔɖɔ mbʋ mɔnpɔzɩ-ɩ yɔ. Mbʋ lɛ manɖʋzɩ-kɛ [Yehowa] nee tɛɛ; ke-wezuu kaakɩŋ kpeekpe kakaɣ kɛʋ [Yehowa] pʋyʋ.” (1 Sam. 1:24-28) Kpaɣnɩ mbʋ lɛ, “pɩɣa Samɩyɛɛlɩ ɖɔŋ paɣlʋʋ [Yehowa] cɔlɔ.” (1 Sam. 2:21) Nɛ Hana yɔ, pɩɩlabɩ-ɩ kaɖɛ na? Pɩtʋʋ fɛyɩ se ɛɛsɔɔlɩ ɛ-pɩyalʋ ɛnʋ siŋŋ ɛlɛ lɛɛlɛɛyɔ lɛ, ɛ nɛ ɩ paakaɣ wɛʋ ɖama cɔlɔ paa ɖooye. Maɣzɩ ɛzɩma Hana kaasɔɔlaa se ɛlɩzɩ sɔɔlɩm nɛ ɛ-wɩlɩ ɛ-pɩyalʋ nɛ eleɣyiɣni-i nɛ ɛkpakɩɣ-ɩ ɛ-nɔkɔyʋʋ taa ɛzɩ ɖoyonaa lakʋʋ pe-piya cikpesi yɔ, pɩ-yɔɔ nɛ ŋna. Paa mbʋ yɔ Hana taakpiɖi ɖuutu ndʋ ɛlabɩ Yehowa ɛsɩndaa yɔɔ tɩ-yɔɔ. Ɛ-taa kaawɛ leleŋ nɛ Yehowa.—1 Sam. 2:1, 2; Kalɩ Keɣa 60:6, 9.
9. Tɔm ndʋ tɩ-taa ɖɩkaɣ tazʋʋ?
9 Kɩɖaŋ ɩnɛ ɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩna mbʋ pʋyɔɔ pɩcɛyaa se ɛyʋ ɛɖɔ e-ɖuutu yɔɔ yɔ. Lɛɛlɛɛyɔ ɖɩtazɩ tɔm pɔzʋʋ pʋnɛ pɩ-taa: Ðuutu ndʋ ɖa mba ɖɩkɛ Krɩstʋ mba yɔ ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩla? Nɛ ɛbɛ yɔɔ pɩpɔzaa se ɖɩɖɔ ɖo-ɖuutu yɔɔ?
ÐUUTU NDƲ ŊÐUWAA SE ŊHA ÑA-TƖ ƐSƆ YƆ
10. (a) Ðuutu ndʋ tɔm kɩlɩ cɛyʋʋ Krɩstʋ tʋ ɛsɩndaa? (b) Nɛ ɖuutu ndʋ tɩ-tɔbʋʋ lɛ suwe?
10 Ðuutu ndʋ tɩ-tɔm kɩlɩ cɛyʋʋ Krɩstʋ tʋ ɛsɩndaa yɔ lɛ, ɖuutu ndʋ eɖuwaa se ɛha ɛ-tɩ Ɛsɔ yɔ. Ɛbɛ yɔɔ? Mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɛtɩmnɩ Yehowa nɛ ɛ-laŋɩyɛ pilim nɛ eɖuu se ɛsɛɣ-ɩ e-wezuu caɣʋ kpeekpe taa paa wɛtʋ ndʋ tɩ-taa. Ɛzɩ Yesu yɔɔdʋʋ yɔ, pɩwɩlɩɣ se ɛyʋ ɛnʋ ‘ekizi ɛ-tɩ’ yaa ekizi ɛ-maɣmaɣ ɛ-sɔɔlɩm labʋ nɛ eɖuu se Yehowa sɔɔlɩm labʋ ɛsɩɣ kajalaɣ lone taa e-wezuu caɣʋ kpeekpe taa. (Mat. 16:24) Kpaɣnɩ puwiye nɛ pɩɖɛɛ lɛ, ‘ɛpɩsɩ [Yehowa] pʋyʋ.’ (Roma 14:8) Ɛyʋ haʋ ɛ-tɩ Ɛsɔ yɔ, pɩtɩkɛ aleɣya tɔm; pʋyɔɔ lɛ weyi ɛha ɛ-tɩ Ɛsɔ yɔ, pɩwɛɛ se ɛnɩɣzɩnɩ keɣa maɖʋ weyi ɛyɔɔdɩ ɛ-tɩ haʋ tɔm yɔ. Ɛyɔɔdaa se: “Malakɩ ɛzɩma nɛ mɛnsɛɛ [Yehowa] kɩbam mbʋ ɛlabɩ-m yɔ pɩ-yɔɔ? Mɔnɖɔŋ mbʋ monɖuuni [Yehowa] ɛyaa samaɣ kpeekpe ɛzɩdaa yɔ pɩ-yɔɔ.”—Keɣa 115:12, 14.
11. Evemiye nɖɩ pamɩyɩsɩ-ŋ lɩm yɔ, ŋlɩzaa nɛ ŋwɩlɩ suwe?
11 Ŋtɛm haʋ ña-tɩ Yehowa nɛ ŋyele nɛ pamɩyɩsɩ-ŋ lɩm na? Ye ŋtɛm labʋ mbʋ yɔ, ŋlabɩ camɩyɛ. Tɔzɩ se kɩyakʋ ŋgʋ pamɩyɩsaɣ-ŋ lɩm yɔ, pɔpɔzɩ-ŋ aseɣɖe tɩnaa sakɩyɛ ɛsɩndaa nɛ ŋtisi se ŋha ña-tɩ Yehowa nɛ ŋnɩɩ pɩ-taa se “ŋhaʋ ña-tɩ se pamɩyɩsɩ-ŋ lɩm yɔ, pɩwɩlɩɣ se ŋpɩsɩ Yehowa Aseɣɖe Tʋ nɛ ŋsʋ ɛgbɛyɛ nɖɩ fezuu kiɖeɖeu ɖiyiɣ yɔ, ɖɩ-taa.” Ɛzɩma ŋtisi tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ samaɣ ɛsɩndaa yɔ, pɩɩwɩlaa se ŋmʋnaa se pamɩyɩsɩ-ŋ lɩm nɛ ŋpɩsɩ Yehowa tʋmlaɖʋ. Pɩtʋʋ fɛyɩ se Yehowa taa kaalabɩnɩ-ŋ leleŋ siŋŋ!
12. (a) Tɔm ndʋ pɩwɛɛ se ɖɩpɔzɩ ɖa-tɩ? (b) Wɛtʋ kɩbandʋ ndʋ yɔɔ Pɩyɛɛrɩ ñɩɣ niye se pɩpɔzʋʋ ɖɩwɛɛna?
12 Ðɩtaasɔɔ se evemiye nɖɩ pamɩyɩsɩ-ɖʋ lɩm yɔ, ɖɩpaɣzɩ Ɛsɔ tʋmɩyɛ labʋ kɩpaɣzʋ. Pʋwayɩ lɛ, pɩpɔzʋʋ se ɖiwolo pɩ-yɔɔ nɛ ɖe-wezuu caɣʋ lakɩ nɔɔ kʋyʋmaɣ nɛ ɖo-ɖuutu ndʋ ɖɩlaba se ɖɩlakɩ ɛ-tʋmɩyɛ nɛ ɖa-laŋɩyɛ pilim yɔ. Pʋyɔɔ lɛ, pɩwɛɛ se ɖɩpɔzɩ ɖa-tɩ se: ‘Kpaɣnɩ alɩwaatʋ ndʋ pamɩyɩsɩ-m lɩm yɔ, mɛwɛɛ nɛ mɛnɖɛɣnɩ ɛsɩndaa fezuu taa? Mɛwɛɛ nɛ mɛnsɛɣ Yehowa nɛ man-laŋɩyɛ pilim? (Kol. 3:23) Mantɩmɩɣ, mankalɩɣ Bibl, mowoki kediɣzisi nɛ malakɩ mon-ɖoŋ ɖeɖe tɔm susuu tʋmɩyɛ taa? Yaa mɛwɛɛ nɛ malakɩ feendu hɔɔlɩŋ ɩnɛ ɩ-taa nɩɩyɩ taa?’ Apostoloo Pɩyɛɛrɩ yɔɔdaa se ye ɖɩsɔɔlaa se ɖɩwɛɛ kpekpeka Ɛsɔ sɛtʋ tʋmɩyɛ taa yɔ, pɩwɛɛ se ɖɩsɔzɩ ɖe-tisuu yɔɔ sɩmtʋ nɛ tɩ ɖɔkʋʋ nɛ Ɛsɔ ñamtʋ.—Kalɩ 2 Pɩyɛɛrɩ 1:5-8.
13. Tɔm ndʋ taa pɩwɛɛ se Krɩstʋ tʋ weyi pamɩyɩsɩ-ɩ lɩm yɔ ɛnɩɩ camɩyɛ?
13 Nʋmɔʋ nakʋyʋ fɛyɩ se ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɩŋnɩ kɩ-yɔɔ nɛ ɖɩlɛɣzɩ ɖo-ɖuutu ndʋ ɖɩlabɩ Ɛsɔ ɛsɩndaa yɔ. Ye pɩnɩ nɔɔyʋ nɛ Yehowa sɔɔlɩm labʋ yaa ye pɩnɩ-ɩ nɛ wezuu ŋgʋ kɩmʋnɩ Krɩstʋ tʋ yɔ kɩ-caɣʋ yɔ, ɛɛkaɣ pɩzʋʋ se ɛlɛɣzɩ lɩmaɣza nɛ ɛtɔ se eeɖuu yɔ, ɛtaatɛ ɛ-taa; nɛ pʋyɔɔ lɛ, ɛ-lɩm mɩyɩsʋʋ pɩsɩ falaa. * Ɛ-maɣmaɣ ɛɛkpaɣnɩ lɩmaɣza nɛ ɛtɛ ɛ-taa se ɛcɛlɩɣ ɛ-tɩ nɛ ɛpɩsɩ Ɛsɔ pʋyʋ. Nɛ ye ɛlabɩ kɩwɛɛkɩm nabʋyʋ yɔ, ɛkaɣ akɔnta labʋ Yehowa nɛ Krɩstʋ ɛgbɛyɛ. (Roma 14:12) Ye mbʋ, ɖitaayele kaaʋ nɛ kajalaɣ sɔɔlɩm mbʋ ɖɩɩwɛna yɔ, pɩhɛɛ. Ɛlɛ ɖɩsɔɔlaa se Yesu eheyi ɖa-taa paa anɩ se: “Mansɩm ñɔ-ɖɔnɛ: sɔɔlɩm, tisuu, lʋbɩyɛ, ña-tɩ ɖɔkʋʋ mbʋ ŋwɩlɩɣ yɔ: Ña-camɩyɛ lakasɩ hukuu kaahɛzaɣ.” (Natʋ 2:4, 19) Tɛtɛ pɩɩla mbʋ nɛ ɖa-taa paa anɩ wolo pɩ-yɔɔ nɛ e-wezuu caɣʋ la nɔɔ kʋɖʋmaɣ nɛ ɖuutu ndʋ ɛlaba nɛ ɛkpaɣ ɛ-tɩ ɛha Yehowa yɔ; nɛ Yehowa taa la leleŋ.
ÑE-NESI ÐƆKƲƲ WIYE ÐUUTU
14. (a) Ðuutu sɔsɔtʋ naalɛ ñɩndʋ ndʋ ɛyʋ pɩzɩɣ nɛ ɛla e-wezuu caɣʋ taa? (b) Ɛbɛ yɔɔ?
14 Ðuutu sɔsɔtʋ naalɛ ñɩndʋ ndʋ ɛyʋ pɩzɩɣ nɛ ɛla e-wezuu caɣʋ taa yɔ, ndʋ lɛ nesi ɖɔkʋʋ ɖuutu. Ɛbɛ yɔɔ? Mbʋ pʋyɔɔ yɔ nesi ɖɔkʋʋ tɩkɛ aleɣya tɔm Ɛsɔ ɛsɩndaa. Nesi ɖɔkɩyaa ɖuki Ɛsɔ nɛ ɛyaa pɛ-ɛsɩndaa pe-nesi ɖɔkʋʋ wiye. Ðoŋ ɖoŋ lɛ, nesi ɖɔkɩyaa mba poɖuki nɛ peheyiɣ ɖama se pakaɣ ɖama sɔɔlʋʋ, pɛhɛndɩnɩ ɖama nɛ paña ɖama ‘pe-wezuu caɣʋ kɩyakɩŋ kpeekpe taa tɛtʋ yɔɔ cɩnɛ ɛzɩ Masɩ kele kele ɖʋʋ paɣtʋ nesi ɖɔkʋʋ ɖʋtʋ ndʋ Ɛsɔ laba yɔ, tɩ-taa yɔ.’ Pɩtɩla pɩtɩkɛ tɔm ndʋ ɖeyi ɖeyi ɛyaa lalaa yɔɔdʋʋ alɩwaatʋ ndʋ pɔɖɔkʋʋ nesi yɔ, paa mbʋ yɔ Ɛsɔ ɛsɩndaa lɛ, pɩkɛnɩ ɖuutu. Pɩkɛnɩ ɖuutu mbʋ pʋyɔɔ yɔ, petisaa se pɛkɛɣ halʋ nɛ ɛ-walʋ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɛwɛɣ ɖama cɔlɔ pe-wezuu caɣʋ kɩyakɩŋ kpeekpe. (Kiɖe 2:24; 1 Kɔr. 7:39) Ɛzɩ Yesu yɔɔdʋʋ yɔ, “Ɛsɔ kpɛndɩ mbʋ yɔ” pɩtɩpɔzɩ se ‘nɔɔyʋ ɛcɩyɩ-pʋ’ paa walʋ, halʋ yaa nɔɔyʋ yem yɔ. Pɩcɛyaa se mba pacaɣ nesi ɖɔkʋʋ yɔ panɩɩ tɔm tʋnɛ tɩ-taa kpayɩ kpayɩ.—Mark. 10:9.
15. Ɛbɛ yɔɔ pɩwɛɛ se Krɩstʋ ñɩma mba pɔɖɔkɩ nesi yɔ pɛ-wɛtʋ ɛwɛɛ ndɩ nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ mba?
15 Toovenim taa lɛ, nabɛyɛ fɛyɩ se paakatɩɣ kala pe-nesi ɖɔkʋʋ taa. Halʋ nɛ ɛ-walʋ mba pɔɖɔkɩ nesi yɔ, pa-naalɛ patɩtalɩ pilim. Pʋyɔɔ Bibl yɔɔdʋʋ se mba pɔɖɔkɩ nesi yɔ “pakaɣ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ kʋñɔmɩŋ naʋ” nabʋyʋ taa. (1 Kɔr. 7:28) Ɛlɛ pɩlabɩ pʋtɔdɩyɛ se sɔnɔ ɛjaɖɛ yɔɔ ɛyaa sakɩyɛ tɩkpaɣ nesi ɖɔkʋʋ nɛ payaa pʋyʋ. Tɔm natʋyʋ kɔŋ pazɩ halʋ nɛ ɛ-walʋ pɛ-hɛkʋ taa lɛ, pañɩnɩɣ se pekizi ɖama kpaagbaa. Pɩtɩmʋna se Krɩstʋ ñɩma ɩla mbʋ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ mba paaɖɔŋ nesi ɖɔkʋʋ wiye ɖuutu yɔɔ yɔ, Ɛsɔ ɛsɩndaa lɛ pɛkɛ cɛtɩyaa nɛ Ɛsɔ paɖɩɣ cɛtɩyaa! (Lev. 19:12; Adu. 6:16-19) Apostoloo Pɔɔlɩ mawa se: “Ŋtɛm halʋ ñɔnʋʋ na? Taayebi-i.” (1 Kɔr. 7:27) Pɔɔlɩ yɔɔdɩ mbʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɛnawa se Yehowa ɖɔɖɔ paɖɩɣ mba pañɩnɩɣ kawanaɣ nɛ pekiziɣ ɖama yɔ.—Mal. 2:13-16.
16. Tɔm ndʋ Bibl wɩlɩɣ nesi cɛbʋ nɛ ɖama yaʋ pɔ-yɔɔ?
16 Yesu wɩlaa se ye abalʋ nɛ ɛ-halʋ pa-taa nɔɔyʋ ɛlabɩ acɛyɛ nɛ lɛlʋ kizi se eekpeɣu-i kɔyɔ, pi-ɖeke pɩpɩzɩɣna nɛ piyele nɛ pekizi ɖama yaa pɛcɛ pe-nesi ɖɔkʋʋ. (Mat. 19:9, ABT; Ebr. 13:4) Nɛ ɖama yaʋ yɔ? Bibl cosi tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ kpayɩ kpayɩ. (Kalɩ 1 Kɔrɛntɩ 7:10, 11.) Bibl paɣtʋ natʋyʋ ɛɛhaɣ nʋmɔʋ se halʋ nɛ ɛ-walʋ paya ɖama. Ɛlɛ nabʋyʋ taa wɛtʋ kaɖɛ ñɩndʋ ndʋ tɩ-taa Krɩstʋ ñɩma mba pɔɖɔkɩ nesi yɔ pɛwɛɛ yɔ, tɩpɩzɩɣ tiyele nɛ paɖʋ se payaɣ ɖama. Pɩpɩzɩɣ nɛ pɩkɛnɩ wɛtʋ ndʋ tɩpɩzɩɣ tiyele nɛ ɛyʋ lesi e-wezuu yaa pɩkɔnɩ-ɩ kaɖɛ fezuu taa mbʋ yɔ. *
17. Ɛbɛ pɩpɔzʋʋ se Krɩstʋ ñɩma mba pɔɖɔkɩ nesi yɔ pala nɛ pe-nesi ɖɔkʋʋ wɛɛ tam?
17 Alɩwaatʋ ndʋ ɛgbɛyɛ taa ɛzʋtʋyaa ñɩnɩɣ se patasɩ lɔŋ hɔʋ nakʋyʋ yɔ, pɩwɛɣ ɖeu se pɔpɔzɩ-wɛ nɛ pana se pɔcɔnɩ video “Qu’est-ce que le vrai amour?” nɛ pɛkpɛlɩkɩ hatʋ cabɩ takayaɣ “Ñɔ-hɔʋ pɩzɩɣ nɛ kɩwɛɛ koboyaɣ taa” yaa we. Ɛbɛ yɔɔ? Mbʋ pʋyɔɔ yɔ lɔŋ tasʋʋ mbʋ pɩwɛ video ŋgʋ nɛ takayaɣ ŋga ka-taa yɔ, pɩsɩnɩ hɔŋ sakɩyɛ nɛ pe-nesi ɖɔkʋʋ cɛyɩsɩ. Halʋ nɔɔyʋ nɛ ɛ-walʋ pɔyɔɔdaa se “Hatʋ cabɩ takayaɣ ŋga kɛ-kpɛlɩkʋʋ yeba nɛ ɖɩɖaɣnɩ hiɣu koboyaɣ ɖe-nesi ɖɔkʋʋ taa nɛ pɩkɩlɩ.” Halʋ nɔɔyʋ walʋʋ yɔ, pɩlabɩ pɩnzɩ 22 yɔ, nɛ pɩɩsaɣ pazɩ se ɛ nɛ ɛ-walʋ pekizi ɖama. Ɛyɔɔdaa se: “Ða-naalɛ ɖɩkɛ koobiya, ɛlɛ pɩtaawɛɛ yɔɔɔ yɔɔɔ mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɖa-naalɛ ɖɩɩwɛnɩ wɛtʋ ndɩ ndɩ. Video kʋnɛ palɩzɩ-kʋ alɩwaatʋ kɩbandʋ yɔɔ! Kiyeba nɛ ɖe-nesi ɖɔkʋʋ ñɔɔzɩ siŋŋ.” Ŋɖɔkɩ nesi na? Ye mbʋ ñaɣ pana nɛ paa mbʋ pɩ-taa lɛ ŋlabɩnɩ tʋmɩyɛ Bibl paɣtʋ kila. Mbʋ kaɣnɩ yebu nɛ ŋɖɔ ñe-nesi ɖɔkʋʋ ɖuutu yɔɔ nɛ taa leleŋ.
ŊGEE ALƖWAATƲ TƖŊA ƐSƆ SƐTƲ TƲMƖYƐ TAA ÐUUTU
18, 19. (a) Ɛbɛ lʋlɩyaa Krɩstʋ ñɩma sakɩyɛ seɣtiɣ pe-piya se sɩla? (b) Suwe ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩyɔɔdɩ ŋgee alɩwaatʋ tɩŋa Ɛsɔ sɛtʋ tʋmlaɖaa yɔɔ?
18 Ŋsɩm hɔɔlʋʋ lɛɛkʋ ŋgʋ kɩ-taa Yeftee nɛ Hana panɩɣzɩnɩ ɖama ɖɔɖɔ yɔ? Pa-naalɛ po-ɖuutu labɩ kʋɖʋm mbʋ pʋyɔɔ yɔ Yeftee pɛlɛ nɛ Hana pɩyalʋ pakaɣ pɩsʋʋ Yehowa pʋyʋ nɛ pala tʋmɩyɛ e-kizinziku tɛɛ. Pɩɩkɛnɩ wezuu caɣʋ kɩbaŋʋ ŋgʋ kɩ-wayɩ fɛyɩ yɔ. Sɔnɔ, lʋlɩyaa Krɩstʋ ñɩma sakɩyɛ seɣtiɣ pe-piya se ‘sɩha sɩ-tɩ faaa’ nɛ sɩla alɩwaatʋ tɩŋa Ɛsɔ sɛtʋ tʋmɩyɛ nɛ sɩka sɩ-lɩmaɣza Ɛsɔ tʋmɩyɛ yɔɔ si-wezuu caɣʋ kpeekpe taa. Mba palabɩ mbʋ yɔ pamʋnɩ samtʋ.—Th. 11:40; Keɣa 110:3, nwt.
19 Sɔnɔ, ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ ŋgee alɩwaatʋ tɩŋa Ɛsɔ sɛtʋ tʋmlaɖaa wɛ ɛzɩ 67 000 mbʋ yɔ. Pa-taa nabɛyɛ kɛ Betɛɛlɩ tʋmlaɖaa, lalaa ñaɖʋʋ nesi kuduyuŋ maʋ tʋmɩyɛ, lalaa ñɛkɛ egeetiye yɔɔ cɔnɩyaa, lalaa ɖɔɖɔ ñɛkɛ ɛgbɛyɛ sukulinaa taa wɩlɩyaa, yaa nʋmɔʋ lɩzɩyaa kiya, yaa Ɛsɔtɔm tiyiyaa, nabɛyɛ ñalakɩ tʋmɩyɛ kigbeɣliŋ lona yaa ɛgbɛyɛ sukulinaa lona taa. Pa-tɩŋa poɖuwaa se pañaŋ ɛgbɛyɛ nɛ pacaɣ ɖɔɖɔ wezuu kɛlɛʋ nɛ pɩsa nɛ pala tʋma wena pɔpɔzʋʋ-wɛ yɔ paa ɛzɩmtaa, nɛ Kewiyaɣ tʋma ɖɛɛnɩ ɛsɩndaa. Nɛ petisaa ɖɔɖɔ se paalakɩ komina yaa pa-maɣmaɣ pa-tʋmɩyɛ naɖɩyɛ ye ɛgbɛyɛ ɛtɩha-wɛ nʋmɔʋ yɔ. Tʋma wena palakɩ yɔ anɛ wɛnɩ ŋgee, pɩtɩkɛ pa-maɣmaɣ. Panɩ pɩ-taa ɖɔɖɔ se alɩwaatʋ ndʋ pɛwɛ ŋgee tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, pɩcɛyaa se pañaɣ pana nɛ pɔɖɔ ɖuutu ndʋ tɩ-yɔɔ.
20. (a) Ɛbɛ pɩwɛɛ se ɖiwolo pɩ-yɔɔ nɛ ɖɩlakɩ “kaahɛzaɣ?” (b) Nɛ ɛbɛ yɔɔ?
20 Ðuutu ndʋ tɩ-tɔm ɖɩyɔɔdɩ ñʋʋ kʋnɛ kɩ-taa yɔ tɩ-taa ɛzɩma ŋlaba? Pɩtʋʋ fɛyɩ se lɛɛlɛɛyɔ ŋnɩ pɩ-taa se ɖuutu ndʋ ŋlaba yɔ, tɩtɩkɛ aleɣya tɔm. (Adu. 20:25) Ye ŋmanɩ ɖuutu ndʋ ŋlabɩ Yehowa ɛzɩdaa yɔ tɩ-yɔɔ yɔ, pɩkɔŋnɩ-ŋ kaɖɛ siŋŋ. (Ekl. 5:5) Ye mbʋ, ɖiwolo pɩ-yɔɔ nɛ ‘ɖɩɖɛyɩ Yehowa kaahɛzaɣ nɛ ɖɩsa ɛ-hɩɖɛ, nɛ ɖɩɖɔ ndʋ ɖiɖuwaa se ɖɩlakɩ yɔ tɩ-yɔɔ.’—Keɣa 60:9.
^ tay. 7 Ðuutu ndʋ Hana laba yɔ tɩwɩlɩɣ se ɛ-pɩyalʋ kaɣ kɛʋ Naziireya tʋ e-wezuu caɣʋ kpeekpe, pʋ-tɔbʋʋ se ɛkaɣ kɛʋ weyi ɛha ɛ-tɩ Yehowa se ɛlakɩ ɛ-tʋmɩyɛ kiɖeɖee e-wezuu caɣʋ kpeekpe yɔ.—Kɩg. 6:2, 5, 8.
^ tay. 13 Ye ɖɩmaɣzɩ mbʋ payɩ ɛzʋtʋyaa lakɩ pʋcɔ nɛ pahaɣ ɛyʋ nɔɔyʋ nʋmɔʋ se pamɩyɩsɩ-ɩ lɩm yɔ pɩ-yɔɔ yɔ, ɖɩnɩɣ pɩ-taa se pʋcɔ nɛ pɔtɔ se lɩm mɩyɩsʋʋ sɔnzɩ nzɩ palabɩ-ɩ yɔ sɩkɛ falaa lɛ, pɩwɛɣ kaɖɛ.
^ tay. 16 Kalɩ “Ɩɖɔkɩ mɩ-tɩ kpam Ɛsɔ sɔɔlɩm taa” takayaɣ h. 219-221.


text:
2018: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2017: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2016: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2015: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2014: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2013: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2012: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2011: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2010: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2009: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2008: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2007: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2006: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2005: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2004: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2003: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2002: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2001: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
2000: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc
1974: Janv Févr Mars Avr Mai Juin Juil Août Sept Oct Nov Déc


text:
Takayɩhatʋ ndʋ tɩtamsɩna kanɛ yɔ tɩ-tɩŋʋʋ
Takayɩhayʋʋ ndɩ kʋnɛ kɩwɩlɩɣ wayɩ wayɩ ñɔɔzɩtʋ takayɩhatʋ ndʋ tɩtamsɩna ɖama yɔ tɩ-taa. Piyele nɛ ña-tɩŋʋʋ lolaɣ takayɩhatʋ lɛ, pataaɖɩ tʋtʋ nɛ mamaɖɛ mayaɣ.
- tk
- Ñɔɔzɩtʋ tʋnɛ tɩlɩzɩ takayɩhayʋʋ kɩfalʋʋ (Cɔna ɖɔɖɔ takayɩhatʋ kɩfatʋ lolaɣ).
- ñc
- Ñɔɔzɩtʋ tʋnɛ tɩkɛ cikpetu
- b
- Pɩjɩndɛ labɩna ñɔɔzɩtʋ tʋnɛ
- D
- Wikidata tɛ ñɔɔzɩtʋ
- (±123)
- Takayɩhayʋʋ walanzɩ tatasɩ kɛʋ okteenaa ñʋʋ kʋnɛ
13 Kɔlaɣ fenaɣ 2018
- (Kɛzɩtʋ alɩwaatʋ lolaɣ) ; 20:22 . . Gnangbade (ndɔncɔɔlɩyɛ | tambasɩ) kɛzɩ takayɩhayʋʋ Eerɔpʋ ñɩŋgʋ nɛ Eerɔpʋ wandamm ñɩŋgʋ yɔɔ (Ajout 'continent')


text:
KPƐLƖKƲƲ 43
Wiyaʋ Daviid kɩwɛɛkɩm
Sɔɔlɩ sɩba lɛ, Daviid pɩsɩ wiyaʋ. Ɛɛwɛnɩ pɩnzɩ 30. Ɛpaɣzɩ tɔɔʋ kewiyitu nɛ pɩla pazɩ lɛ, ɖoo naayɛ taa, ɛɛwɛ e-kuduyuu ñʋʋ taa lɛ, ɛna halʋ nɔɔyʋ, ɛtʋʋzaa pɩdɩɩfɛyɩ. Daviid kɔɔ nɛ ɛna se halʋ ɛnʋ, payaɣ-ɩ se Batseeba nɛ ɛkɛ sɔɔja weyi payaɣ se Uriya yɔ, ɛ-halʋ. Nɛ Daviid yele nɛ pɔkɔnɩ Batseeba ɛ-ɖɩɣa taa. Ɛ nɛ ɩ pasʋʋ nɛ ɛlɛ haɣ hoɣa. Daviid labɩ mbʋ lɛ, ɛñaɣ pana se ɛmɛsɩ ɛ-kɩwɛɛkɩm. Eheyi ɛ-sɔɔjanaa ñʋʋdʋ se powobi you taa lɛ, ɛsɩɩ Uriya sɔɔjanaa nɔɔ, ɖenɖe koyindinaa pɩzɩɣ nɛ pakʋ-ɩ kɛlɛʋ yɔ. Pakʋ Uriya you taa nɛ pɩtɛ lɛ, Daviid kpaɣ Batseeba nɛ ɛpɩsɩ-ɩ ɛ-halʋ.
Ɛlɛ Yehowa na mbʋ pɩtɩŋa payɩ pɩlaba yɔ. Ɛbɛ ɛkaɣ labʋ? Yehowa tiyi nayʋ Naataɣ Daviid cɔlɔ. Naataɣ heyi Daviid se: ‘Ñɩm tʋ nɔɔyʋ wɛnɩ heŋ sakɩyɛ, nɛ kʋñɔndʋ nɔɔyʋ ñɛwɛɛnɩ heɣa kʋɖʋmaɣ ɖeke nɛ ɛsɔɔlɩ-kɛ siŋŋ. Ñɩm tʋ ɛnʋ ewolo nɛ ɛmʋ heɣa kʋɖʋmaɣ ŋga kʋñɔndʋ wɛna yɔ.’ Daviid nɩ mbʋ lɛ, ɛ-taa wɩɩ nɛ ɛyɔɔdɩ se: ‘Ñɩm tʋ ɛnʋ, ɛmʋnɩ sɩm!’ Peeɖe Naataɣ heyi Daviid se: ‘Ña lɛ, ñɩm tʋ ɛnʋ!’ Daviid sʋʋ laŋwɛɛkɩyɛ taa nɛ ekpiɖi ɛ-kɩwɛɛkɩm yɔɔ nɛ eheyi Naataɣ se: ‘Malabɩ kɩdɛkɛdɩm Yehowa ɛsɩndaa.’ Kɩwɛɛkɩm pʋnɛ, pɩkɔnɩ kʋñɔmɩŋ sakɩyɛ Daviid nɛ ɛ-hɔʋ pɔ-yɔɔ. Yehowa hɔ Daviid nɩŋgbaaŋ, ɛlɛ ɛha-ɩ waɖɛ se ɛcaɣ wezuu, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, eluzi ɛ-tɩ nɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ toovenim.
Daviid kaasɔɔlaa se ɛma Yehowa templo, ɛlɛ Yehowa lɩzɩ Daviid pɩyalʋ Salomɔɔ se ɛnʋ ɛmanɩ-ɩ templo ŋgʋ. Daviid paɣzɩ wondu ndʋ pamaɣnɩ templo yɔ kpeɣluu se pɩɩsɩnɩ Salomɔɔ, nɛ eheyi-i se: ‘Pɩwɛɛ se Yehowa templo ɛwɛɛ kajʋka. Salomɔɔ kɛ pɩɣa, ɛlɛ mansɩɣnɩ-ɩ nɛ mɔñɔɔzɩ-ɩ mbʋ payɩ pɩpɔzʋʋ-ɩ yɔ.’ Daviid ha liidiye sakɩyɛ se pamanɩ templo. Ɛñɩnɩ tʋmlaɖaa mba pasɩm tʋmɩyɛ labʋ camɩyɛ yɔ. Ekpeɣli sika nɛ liidiye ñɩɣtʋ nɛ eyele nɛ powolo Tiiri nɛ Sidɔɔ nɛ pɔkɔnɩ kpoŋgbolonaa sɔsaa. Pʋcɔ nɛ Daviid sɩkɩ lɛ, ɛwɩlɩ ɛ-pɩyalʋ ɛzɩma pɩwɛɛ se ɛma templo yɔ, nɛ eheyi-i se: ‘Yehowa hanɩ-m nʋmɔʋ se mama tɔm tʋnɛ nɛ mɛncɛlɩ-ŋ. Yehowa kaɣ-ŋ sɩnʋʋ. Sɔɔndʋ ɛtaakpa-ŋ. Wɛɛ abalɩtʋ nɛ ŋla tʋmɩyɛ.’
“Weyi ɛmɛsɩɣ ɛ-kɩwɛɛkɩm yɔ, ɛɛkaɣ nɩʋ leleŋ; ɛlɛ weyi eheyi-pʋ nɛ ɛlɩɩ pɩ-taa yɔ, pakaɣ ɛ-pʋtɔdɩyɛ naʋ.”—Aduwa 28:13


text:
Emmanuel Kant
Emmanuel Kant kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Caama yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa yaa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ yaa ɛyʋ. Ɛkɛ abalʋ lɔŋ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Caama ɛjaɖɛ taa peeɖe. Palʋla ɖajaa ɛnɛ kɛ agoza fenaɣ taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ yaa hiŋ naalɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1724 n̄ɩŋga taa.
Königsberg egeetiye taa palʋla-ɩ. Caama ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ cikpeɖe nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Prusse-Orientale yɔ, ɖɩ-tɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ payaɣ size Königsberg. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ ndɩkʋ kpem nɛ piya lɛɣsɩ yɔ. Ɛkɔŋ nɛ ɛpaɣlʋ mbʋ yɔ, ɛlakasɩ taa wɛ ɛzɩ kpaaŋ wɛnɛyɩ tʋ yɔ. Paa lee ɛwɛ ɛlɩmaɣza wɛ cukaŋ lim lim. ɖajaa Kant sɩba kɔlaɣ fenaɣ taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ naalɛ (12) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1804 n̄ɩŋga taa.
Ɛkɩkaɣ lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo (18) kɛ mbʋ yɔ. Ɖajaa sɔsɔ Emmanuel Kant kɛ filozɔɔfʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ laɖʋ. Filozɔɔfʋ kɛ lɔnzɩnɖɛ tʋ sɔsɔ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size, ɛn̄ɩnɩ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza yaa ɛyʋ ɛyɔɔ lɔnzɩnɖɛ tɩlɩʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ yɔ. Pʋwɛnɛyɩ size Ɛtɩlɩ siŋŋ size ɛyʋ kɛ we, nɛ ɛtɛŋna we yaa ɛpɩsʋʋ ɛpɛ pʋtʋ.
Caama ɛjaɖɛ taa filozɔɔfʋ ɛnɛ, ɛnʋ lɩzana tɔm piye nɖɩ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "criticisme" yɔ. Tɔm piye kritisism "criticisme" ɖɩnɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ size, ɛyʋ nɩʋ kamaɣ lɩmaɣza. Pʋtɔbʋʋ size, ɖɩgbaɣ ɛzɩ ɖajaa Emmanuel kant kɔyɔ, ɖɩtɔŋ yem size Kant lɩmaɣzɩyɛ nɩʋ taa kɔyɔ size. Paa tɔm piye nɖɩ-ɩ lɛ, patɩlɩ ɖi-loniye yaa ɖɩ-tɔbʋʋ ɖewu.
Ɖajaa ɛnʋ ɛlɩzana ɖɔɖɔ tɔm piye nɖɩ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size «idéalisme transcendantal» yɔ. Pʋtɔbʋʋ size maɣzɩm ɖeyi ɖeyi tɛ nɩʋ taa yaa ɛzɩ maɣzɩm taa kpayɩ kpayɩ n̄ɩnʋʋ. Ɛtɔsɔlɩ pɔtɔ size, pɩlaba yaa pʋtɔtɔ. Ɛn̄ɩnʋʋ pɔtɔ size, mbʋ yaa pɩtɛkɛ mbʋ. Ɛɛcaɣ pɔyɔdɩ size pʋtɔtɔ pɩɩɖʋ pɩ-taa. Ɖajaa Emmanuel kɛnɛ maɣzɩm hɔɔlʋʋ taa maɣzɩyʋ sɔsɔ siŋŋ kɛ Caama ɛjaɖɛ tɛtʋ taa egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Aufklärung yɔ ɖɩ-taa.
Ɖajaa Emmanuel Kant wabɩna maɣzʋʋ siŋŋ nɛ cukaŋ taa kɛ tɔm pe sɔsɔna wena payayɛ nɛ Fransɩ kʋŋʋŋ taa size : idéalisme allemand, nɛ philosophie analytique, nɛ phénoménologie, nɛ philosophie postmoderne, nɛ pɩtasɩna ɛ-tɔm piye pensée critique yɔ. Ɛ-tʋma tɩŋgɛ taa payɩ lɛ, ɛ-lɩmaɣza kaakɛna size ɛ-maɣzɩm koŋ kɛ ɛyʋ maɣzɩm taa nɩʋ yaa tɩlɩʋ keeke yɔ. Ɛtɛ kritisism tɛ lɩmaɣza hɔɔlɩŋ yaa pilinzi nasɩ kɔyɔ. Fransɩ kʋnʋŋ taa pɛcɛlɛ n̄ɛɛ hɩla size : Critique de la raison pure, nɛ Critique de la raison pratique nɛ pɩtasɩna Critique de la faculté de juger.


text:
1Piya mɛ, Tacaa ɩsɛntaa mə nyəntʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ nɩɩna mə nyə́ma. Mpi tɔ, ntɩ ɩnɩ tə wɛnna teu. 2Kʋsəsɩɩtʋ nti pə sɩɩwa tɔɣɔlɛ sɩ: Seeki nyá caa na nyá too. Tə tɔɔ kɛ́ pə caala kʋpantʋ təna kasəyaɣa kɛ sɛɛʋ sɩ: 3N ká nɩɩ leleŋ na nyá weesuɣu ká taɣalɩ atɛ cənɛ. 4Cɛcɛnaa mɛ, mɩɩ taa la na pááná kpa mə piya. Ama ɩ́ tɔkɩ-sɩ na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-səɣɩ kʋpantʋ, na ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́-səɣɩ lɔŋ ɩsɩɩ Tacaa luɣu wɛɛ tɔ. 5Yomaa mɩɩ nɩɩkəna mə caanaa mpa pa tɔka-mɛɣɛ antulinya taa cənɛ tɔ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ. Ɩ́ wɛɛna pa sɔɣɔntʋ na ɩ́ nyana-wɛɣɛ teitei ɩsɩɩ ye pɩɩ kɛ Kilisiti ɩ ka lapa tɔ. 6Ɩ́ taa seeki-wɛɣɛ waatʋ wei pa wɛɛkɩ tɔ tike sɩ pə́ la-wɛɣɛ leleŋ. Ama ɩ́ la Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ ɩsɩɩ Kilisiti yomaa. 7Yomle təmlɛ nte pa tʋɣɩ-mɛ tɔ ɩ́ la-tɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ Tacaa təmlɛ kɛ ɩ́ lakɩ, pə taɣa yəlaa tike nyəntɛ. 8Ɩ́ nyɩ teu sɩ paa yom paa kasaɣampu Tacaa ká tɛ na ɩ́ fɛlɩ paa wei kɛ́ kʋpantʋ nti ɩ lapa tɔ. 9Na mpa mɛ ɩ́ kɛ yomaa caanaa tɔ mɩɩ la-wɛɣɛ mpʋ tɔtɔ, ɩ́ kpa mə tɩ na pa nyaasʋɣʋ. Na ɩ́ tɔɔsɩ sɩ mə na wɛ ɩ́ kaa caa kʋlʋm kɛ ɩsɔtaa na ɩ́lɛ́ ɩɩ faɣasəɣɩ nɔɣɔlʋ se. 10Nti tə kaasaa tɔɣɔlɛ sɩ mɩɩ pɛɛkəɣɩ sɩ ɩ́ nyɔɔ toŋ kɛ mə na Tacaa mə kpɛntʋɣʋ taa na ɩ toŋ sɔsɔɔŋ taa. 11Ɩ́ tʋ mə tɔɔ kɛ́ yoou wontu təna nti Ɩsɔ haakɩ-mɛ tɔ, na ɩ́ səŋ təca na ɩ́ taŋ Ɩlɔɣɔʋ na ɩ acilaɣatʋ təna. 12Pə taɣa yəlaa kɛ tə yoona, ama mpa tə yoona tɔɣɔlɛ alɔɣaa toŋtʋnaa asaɣaa mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ, na səkpɛtʋɣʋ taa cənɛ awulaa na toŋtʋnaa na sɔsaa. 13Pə tɔɔ tɔ ɩ́ co Ɩsɔ yoou wontu ntɩ tə tənaɣa kpakpaa, na pə kɔma na pə́ tala kʋyɛɛŋ ɩsaɣaŋ taa na mə kolontu kʋləɣɩ mə tɔɔ, ɩ́ pəsɩ na ɩ́ taŋɩ-ɩ teu. Na ye ɩ́ tɔka mə təɣɩ teu na ɩ́ yoo haləna ɩ́ tʋ yoou ŋkʋ kʋ nyʋɣʋ, ɩlɛ ɩ́ ká nyɔɔ toŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. 14Ye mpʋ ɩ́ tantɩ na ɩ́ taŋaa, na ɩ́ təŋ tampana kɛ teu na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ pa ləlʋɣʋ tampala kɛ tənaɣa taa tɔ. Na ɩ́ təŋ siɣisuɣu kɛ pə təna pə taa na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ nyəɣətʋ toko kɛ ɩ́ suuwa. 15Ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ɩ kɔŋna hɛɛsʋɣʋ tɔɣɔ kpaalʋɣʋ na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ ntaŋkpala kʋpana kɛ ɩ́ lɛɛwa. 16Ɩ́ tɛ mə taa na Ɩsɔ kɛ́ tam na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ kpálʋ́ɣʋ́ ŋku ɩ́ ká kentiɣina ɩsaɣatʋ tʋ nyə́má sɔtʋ nyəna tɔ. 17Ɩ́ nyənɩ yapʋ mpi Ɩsɔ yakɩ-mɛ tɔ ɩsɩɩ yoou kahuka, na ɩ́ tɔkɩ Ɩsɔ Tɔm ɩsɩɩ laɣatɛ nte ɩ Feesuɣu cɛla-mɛ tɔ. 18Ɩ́ lakɩ pə tənaɣa mpʋ na Ɩsɔ sələmʋɣʋ, na ɩ́ wiikina-ɩ sɩ ɩ́ səna-mɛ. Ɩ́ sələməɣɩ paa mpi pə taa, na Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ ɩsəna ɩ́ ká sələmɩ tɔ. Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Ɩ́ sələməɣəna Ɩsɔ yəlaa təna. 19Na ɩ́ sələməna ma tɔtɔ, na waatʋ wei má caakɩ ma nɔɣɔ tɔɔ kɛ́ kuluɣu, Ɩsɔ ɩ́ tʋ ma taa kɛ́ tɔm nti tə təŋa teu tɔ, na má hʋ́lɩ́ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm nti tɩɩ ŋmɛlaa tɔ na apalʋtʋ. 20Paa na pa təka-m saləka taa tɔ má kɛna Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɛ ɩ təmlɛ tʋ sɔsɔ. Pə tɔɔ tɔ ɩ́ sələməna-m na má yɔɣɔtɩ ɩ tɔm na apalʋtʋ kɛ ɩsəna mpi pə nəɣəsənaa tɔ. 21Ta taapalʋ Tisikɩ wei ɩ lakɩ Tacaa təmlɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ ɩ ká kɛɛsɩ-mɛɣɛ ma tɔm na ɩ́ nyɩ ɩsəna taa ma wɛɛ tɔ. 22Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ ma tiliɣi-ɩ mə kiŋ, sɩ mɛ ɩ́ nyɩ ɩsəna taa tə wɛ cənɛ tɔ, na pə́ sɔɔsɩ-mɛɣɛ apalʋtʋ. 23Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá ha tá taapalaa tənaɣa alaafəya na pa təma sɔɔlʋɣʋ na táá tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ. 24Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́ pɛɛlɛɛ kɛ pa təna mpa pa sɔɔla Tacaa Yesu Kilisiti kɛ tam tɔ.
Copyrighted Material
Learn More


text:
‘Taa Yehowa liu nɛ ŋla camɩyɛ’
‘Taa [Yehowa] liu nɛ ŋla camɩyɛ.’—KEƔA 36:3.
HENDU: 49, 18
1. Yehowa lɩzaɣ ɛyaa lɛ, wala wena ɛha-wɛ?
YEHOWA lɩzaɣ ɛyaa lɛ, ɛha-wɛ wala sakɩyɛ. Ɛha-ɖʋ lɔŋsɩnɖɛ se ɖɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩcɔnɩ kala wena ɖɩkatɩɣ yɔ a-ɖeɖe nɛ ɖɩɖʋ ɖa-tɩ kaɖʋsɩ. (Ad. 2:11) Ɛha-ɖʋ ɖoŋ se ɖɩla mbʋ ɖɩpɩzɩɣ yɔ nɛ ɖɩtalɩ ɖa-kaɖʋsɩ. (Fil. 2:13) Ɛha-ɖʋ ɖɔɖɔ ɛhʋyɛ se ɖɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩtɩlɩ kɩbam nɛ kɩdɛkɛdɩm. Ðɩsɩɣnɩ-ɖʋ ɖɔɖɔ se ɖise kɩdɛkɛdɩm nɛ ɖɩlɛɣzɩ wɛtʋ ye ɖɩlabɩ kɩdɛkɛdɩm yɔ.—Roma 2:15.
2. Ɛzɩma tɩyɛ Yehowa ñɩnɩɣ se ɖɩlabɩnɩ tʋmɩyɛ wala wena ɛha-ɖʋ yɔ?
2 Yehowa ñɩnɩɣ se ɖɩkpaɣ wala wena ɛha-ɖʋ yɔ nɛ ɖɩlabɩnɩ tʋmɩyɛ camɩyɛ. Ɛbɛ yɔɔ? Mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɛsɔɔlɩ-ɖʋ, nɛ ɛnawa se ye ɖɩlakɩnɩ wala ana tʋmɩyɛ yɔ, pɩhaɣ-ɖʋ taa leleŋ. Ɛtɩŋnɩ Bibl yɔɔ nɛ eseɣti-ɖʋ se ɖɩlabɩnɩ wala ana tʋmɩyɛ nɛ pɩwazɩ ɖa nɛ lalaa. Ðɩkalɩɣ Ebree Masɩ taa se: “Ɛyʋ waka tʋ lɩmaɣza ɖɔʋ” yaa piɖeɣni-i. Sɩyɔɔdʋʋ ɖɔɖɔ se “mbʋ ñe-nesi pɩzɩɣ labʋ yɔ, la-pʋ pɩŋŋ.” (Ad. 21:5; Ekl. 9:10) Ðɩkalɩɣ Grɛɛkɩ Masɩ taa se: “Ye pɩha-ɖʋ waɖɛ yɔ, ɖɩsɩnɩ ɛyaa tɩŋa.” Sɩyɔɔdʋʋ ɖɔɖɔ se ‘ye Ɛsɔ ɛha-ɖʋ kʋjɔʋ nakʋyʋ yɔ, ɖɩkpaɣ-kʋ nɛ ɖɩwazɩnɩ ɖama.” (Gal. 6:10, ABT; 1 Pɩy. 4:10) Pɩwɩlɩɣ kpayɩ kpayɩ se Yehowa sɔɔlaa se ɖɩla mbʋ ɖɩpɩzɩɣ yɔ nɛ pɩwazɩ ɖa-maɣmaɣ nɛ pɩtɛ pɩwazɩ ɛyaa lalaa.
3. Ɛbɛ ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩla?
3 Paa mbʋ yɔ, Yehowa nawa se ɖo-ɖoŋ wɛnɩ kamaɣ. Ða-maɣmaɣ ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩhɩzɩ ɖa-mantɩtalɩ pilim wɛtʋ, kɩwɛɛkɩm nɛ sɩm. Ðɩɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ nɛ ɖɩkpaɣ lɩmaɣza lalaa lone taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ paa weyi ɛwɛnɩ tɩ-yɔɔ wɛʋ lɩzʋʋ waɖɛ. (1 Aw. 8:46) Nɛ paa ɖɩwɛnɩ sɩmtʋ yaa lɔŋsɩnɖɛ ɛzɩma yɔ, Yehowa ɛzɩdaa lɛ ɖɩkaɣ wɛʋ paa ɛzɩmtaa ɛzɩ piya yɔ.—Iza. 55:9.
4. Ɛbɛ ɖɩkaɣ naʋ ñʋʋ kʋnɛ kɩ-taa?
4 Paa wɛtʋ ndʋ taa ɖɩwɛɛ yɔ, pɩpɔzʋʋ se ɖiyele nɛ Yehowa ɖiyi-ɖʋ; pɩwɛɛ se ɖɩtaa-ɩ liu se ɛkaɣ ɖɔ-yɔɔ cɔnʋʋ nɛ ɛlabɩ-ɖʋ mbʋ ɖa-maɣmaɣ ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩla ɖa-tɩ yɔ. Ɛlɛ, Yehowa ñɩnɩɣ ɖɔɖɔ se ɖɩla mbʋ ɖɩpɩzɩɣ yɔ nɛ ɖɩcɔnɩ kala wena ɖɩkatɩɣ yɔ a-ɖeɖe nɛ ɖɩtɛ ɖɩsɩnɩ lalaa. (Kalɩ Keɣa 36:3.) Tobi lɛ, pɩwɛɛ se ‘ɖɩtaa Yehowa liu nɛ ɖɩla camɩyɛ.’ Ɛzɩma ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩla mbʋ? Iyele nɛ ɖɩna ɛzɩma Noa, Daviid nɛ Ɛsɔ sɛyaa siɣsiɣ tɩnaa lalaa kaata Yehowa liu yɔ. Paasɩm mbʋ pataapɩzɩɣ se pala nɛ mbʋ papɩzaɣ se pala yɔ, piyeba nɛ paka pa-lɩmaɣza mbʋ papɩzaɣ se pala yɔ, pɩ-yɔɔ.
YE LAKASƖ KƖDƐKƐDƖSƖ ƖCƆ-ÐƲ NƐ SƖTA YƆ
5. Kɛdɩ wɛtʋ ndʋ tɩ-taa Noa kaawɛɛ yɔ.
5 Noa kaacaɣ wezuu alɩwaatʋ ndʋ wezuu kɩdɛkɛdʋʋ caɣʋ nɛ ‘kañatʋ kaasuni’ tɛtʋ yɔ. (Kiɖe 6:4, 9-13) Ɛɛnawa se Yehowa kaɣ ɖezuu ɛjaɖɛ kɩdɛkɛdɩyɛ nɖɩ. Paa mbʋ yɔ, ɛnɩɣaɣ siziŋ kɩdɛkɛdɩm mbʋ ɛyaa lakaɣ yɔ pɩ-yɔɔ. Noa kaawɛ wɛtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛɛnawa se nabʋyʋ wɛɛ lɛ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛlabɩ-pʋ, ɛlɛ lɛɛbʋ lɛ ɛpɩzɩɣ nɛ ɛlabɩ-pʋ.
6, 7. (a) Ɛbɛ Noa taapɩzɩɣ se ɛla? (b) Ɛzɩma tɩyɛ wɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɖɩwɛɛ yɔ, tɩnɩɣzɩnɩ Noa ñɩndʋ?
6 Mbʋ Noa taapɩzɩɣ se ɛla yɔ: Paa Noa kaasusaɣ Yehowa nɩŋgbaŋʋʋ hɔm tɔm yɔ, ɛtaapɩzɩɣ se ɛkpa ɛyaa kɩdɛkɛdaa mba paacɔ-ɩ nɛ pata yɔ nɛ ɖoŋ se pewelisi-i, nɛ ɛtaapɩzɩɣ ɖɔɖɔ se eyele nɛ Tɛʋ Sɔsɔʋ nɩɩ pʋcɔ nɛ kɩ-alɩwaatʋ talɩ. Pɩɩwɛɛ se ɛwɛɛnɩ lidaʋ se Yehowa kaɣ ɖɔm ɛ-tɔm yɔɔ nɛ eɖezi ɛyaa kɩdɛkɛdaa alɩwaatʋ ndʋ ɛ-maɣmaɣ ɛɖʋwa yɔ tɩ-yɔɔ.—Kiɖe 6:17.
7 Ða ɖɔɖɔ ɖɩwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɩdɛkɛdɩm tɔyaa yɔ, nɛ ɖɩnawa se Yehowa kaɣ-ɖɩ ɖezuu. (1 Yoh. 2:17) Pʋcɔ nɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩtalɩ lɛ, ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩkpa ɛyaa nɛ ɖoŋ se pewelisi “Kewiyaɣ tɔm kɩbandʋ” ndʋ ɖisusuu yɔ. Nɛ ɖɩɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ se ɖɩla nɛ “kʋñɔŋ” sɔsɔʋ paɣzɩ pʋcɔ nɛ kɩ-alɩwaatʋ talɩ. (Mat. 24:14, 21) Ɛzɩ Noa yɔ, pɩwɛɛ se ɖɩwɛɛnɩ tisuu siŋŋ nɛ ɖɩtaa liu se piileɖiɣ lɛ, Ɛsɔ kaɣ ɖezuu ɛjaɖɛ kɩdɛkɛdɩyɛ ɖɩnɛ. (Keɣa 36:10, 11) Ðɩɩpɩtɩɣ se Yehowa ɛɛkaɣ haʋ nʋmɔʋ se ɛjaɖɛ kɩdɛkɛdɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩwɛɛ nɛ pɩcɛzɩ alɩwaatʋ ndʋ ɛ-maɣmaɣ ɛɖʋwa yɔ.—Hab. 2:3.
8. Ɛzɩma tɩyɛ Noa kam ɛ-lɩmaɣza mbʋ ɛpɩzaɣ se ɛla yɔ pɩ-yɔɔ? (Cɔnɩ kiɖe tɛɛ kɩlɛmʋʋ.)
8 Mbʋ Noa pɩzaɣ se ɛla yɔ: Noa taayele se mbʋ ɛtaapɩzɩɣ se ɛla yɔ pitibi-i yɔɔɔ, ɛlɛ ɛkam ɛ-lɩmaɣza mbʋ ɛpɩzaɣ se ɛla yɔ pɩ-yɔɔ. Noa kaakɛ “siɣsiɣ tɔm susuyu,” nɛ ewobi pɩ-yɔɔ nɛ esusi Yehowa nɩŋgbaŋʋʋ hɔm tɔm. (2 Pɩy. 2:5) Pɩtʋʋ fɛyɩ se ɛzɩma Noa susaɣ tɔm ndʋ yɔ, pɩsɩnɩ-ɩ nɛ e-tisuu kpa ɖoŋ. Pɩtasɩnɩ tɔm susuu lɛ, ɛkpaɣ e-ɖoŋ nɛ ɛ-lɛɣtʋ nɛ ɛsaɣnɩ aɖakaɣ ɛzɩ Yehowa kaaheyuu-i yɔ.—Kalɩ Ebree 11:7.
9. Ɛzɩma ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩmaɣzɩnɩ Noa?
9 Ɛzɩ Noa yɔ, ɖɩñakɩ pana se ɖiwolo ‘Yehowa tʋmɩyɛ’ yɔɔ. (1 Kɔr. 15:58) Ɛzɩma tɩyɛ? Ðɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩha ɖa-tɩ nɛ ɖɩma ɖɛ-Ɛsɔ sɛtʋ lona nɛ ɖɩñɔɔzɩ-yɛ, ɖɩsɩnɩ tʋma naayɛ labʋ ɖe-kigbeɣliŋ taa, yaa ɖɩla tʋmɩyɛ ɛgbɛyɛ piliŋa nakɛyɛ taa yaa tɔm ɖɛzʋʋ ɖɩɣa nakɛyɛ taa. Kɔzɩ kɔzɩ lɛ, pɩwɛɛ se ɖiwolo tɔm susuu tʋmɩyɛ yɔɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tʋmɩyɛ nɖɩ, ɖɩsɩɣnɩ-ɖʋ se ɖɩkpazɩ lidaʋ ŋgʋ ɖɩwɛnɩ cee wayɩ yɔɔ yɔ ɖoŋ. Koobu halɩñɩnʋ nɔɔyʋ yɔɔdaa se alɩwaatʋ ndʋ eheyiɣ lalaa wazasɩ nzɩ Ɛsɔ Kewiyaɣ kaɣ kɔnʋʋ yɔ sɩ-tɔm yɔ, ɛnaɣ se ɛyaa fɛyɩnɩ lidaʋ cee wayɩ yɔɔ nɛ pamaɣzɩɣ se wiɖiyi pa-kʋñɔmɩŋ ɩɩkaɣ tɛm. Toovenim taa lɛ, ye ɖisusuu tɔm yɔ, piyeki nɛ ɖɩkpazɩ lidaʋ ŋgʋ ɖɩwɛɛnɩ cee wayɩ yɔɔ yɔ ɖoŋ nɛ ɖɩwɛɛ lʋbɩyɛ yɔɔ.—1 Kɔr. 9:24.
YE ÐƖLABƖ KƖWƐƐKƖM YƆ
10. Kɛdɩ mbʋ pɩɩtalɩ Daviid yɔ.
10 Yehowa lɩzɩ aseɣɖe se Wiyaʋ Daviid ‘kɛ e-liu ɛyʋ.’ (Tʋma 13:22) Ɛɛwɛ siɣsiɣ e-wezuu caɣʋ taa. Paa mbʋ yɔ, alɩwaatʋ natʋyʋ ɛɛlabɩ kɩwɛɛkɩm sɔsɔm nabʋyʋ. Ɛ nɛ Batseeba palabɩ acɛyɛ. Mbʋ pɩtɛzɩ tɔm wɛɛkʋʋ yɔ lɛ se pɩsa nɛ ehuuzi ɛ-kɩwɛɛkɩm yɔɔ lɛ, eyeba nɛ pakʋ Batseeba walʋ Uriya you taa. Halɩ Uriya maɣmaɣ nesi tɛɛ Daviid ɖʋzɩ takayaɣ ŋga ka-taa ɛɖʋ paɣtʋ se pakʋ-ɩ yɔ. (2 Sam. 11:1-21) Ɛlɛ Daviid kɩwɛɛkɩm yɔɔ kɔm nɛ pikuli. (Mark. 4:22) Pɩlabɩ mbʋ lɛ, ɛzɩma Daviid laba?
11, 12. (a) Daviid labɩ kɩwɛɛkɩm nɛ pɩtɛ lɛ, ɛbɛ ɛtaapɩzɩɣ se ɛla? (b) Ye ɖɩlabɩ kɩwɛɛkɩm sɔsɔm nabʋyʋ nɛ ɖikpiɖi, lidaʋ ŋgʋ ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩwɛɛna?
11 Mbʋ Daviid taapɩzɩɣ se ɛla yɔ: Daviid taapɩzɩɣ se ɛhɩzɩ mbʋ ɛlaba yɔ. Ɛtaapɩzɩɣ ɖɔɖɔ se ese mbʋ pɩlɩ ɛ-kɩwɛɛkɩm taa yɔ. Pɩɩwɛɛ se ɛlʋbɩnɩ kʋñɔmɩŋ weyi ɛ-kɩwɛɛkɩm kɔnaa yɔ, ɩ-taa nɩɩyɩ e-wezuu caɣʋ kpeekpe. (2 Sam. 12:10-12, 14) Ye mbʋ, pɩɩpɔzɩ-ɩ tisuu. Pɩɩwɛɛ se ɛtaa liu se ɛzɩma ekpiɖaa siŋŋ yɔ, Yehowa kaɣ-ɩ kpeɣu nɛ ɛsɩnɩ-ɩ nɛ ɛlʋbɩnɩ kʋñɔmɩŋ ɛnɩ.
12 Ðɩtɩtalɩ pilim nɛ pʋyɔɔ lɛ, ɖa-tɩŋa ɖɩlakɩ kɩwɛɛkɩm. Ða-kɩwɛɛkɩm nabʋyʋ paɣlaa nɛ pɩkɩlɩ lɛɛbʋ. Nabʋyʋ taa, ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩhɩzɩ ɖa-kɩwɛɛkɩm, nɛ pɩpɔzʋʋ se ɖɩlʋbɩnɩ kʋñɔmɩŋ weyi pɩkɔŋna yɔ ɖe-wezuu caɣʋ kpeekpe. (Gal. 6:7) Ɛlɛ ɖɩwɛnɩ lidaʋ se ɛzɩ Ɛsɔ yɔɔdʋʋ yɔ, ye ɖikpiɖaa yɔ, ɛsɩɣnɩ-ɖʋ kʋñɔŋ alɩwaatʋ taa paa ɖɔ-cɔlɔ pɩlɩnaa nɛ kʋñɔŋ ŋgʋ kɩtalɩ-ɖʋ yɔ.—Kalɩ Izaayii 1:18, 19; Tʋma Labʋ 3:19, 20a.
13. Ɛbɛ sɩnɩ Daviid nɛ ɛɖaɣnɩ kpaʋ ɖoŋ fezuu taa?
13 Mbʋ Daviid pɩzaɣ se ɛla yɔ: Daviid tisaa se Yehowa ɛsɩnɩ-ɩ nɛ ɛɖaɣnɩ kpaʋ ɖoŋ fezuu taa. Ɛzɩma tɩyɛ? Alɩwaatʋ ndʋ nayʋ Naataɣ woba nɛ ɛna-ɩ yɔ, etisaa se Yehowa ɛhɔ ɛ-nɩŋgbaŋʋʋ. (2 Sam. 12:13) Pɩtasɩ lɛ, Daviid tɩmnɩ Yehowa nɛ eheyi-i ɛ-kɩwɛɛkɩm nɛ ɛtɛ ɛ-taa se ɛñakɩ pana nɛ ɛ-tɔm kɛdɩnɩ Yehowa. (Keɣa 50:3-19) Daviid tiyele se mbʋ ɛlaba yɔ pitibi-i yɔɔɔ, ɛlɛ eyeba nɛ ɛ-kɩwɛɛkɩm kpɛlɩkɩ-ɩ lɔŋ. Wiɖiyi ɛtɩtasɩ kɩwɛɛkɩm sɔsɔm mbʋ labʋ. Daviid ɖɔkɩ e-siɣsiɣ wɛtʋ pɩnzɩ sakɩyɛ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ ɛ-sɩm wiye. Piyeba nɛ ɛ-cɩŋgɩlɩm wɛtʋ wɛɛ Yehowa lɩmaɣza taa tam.—Ebr. 11:32-34.
14. Ɛbɛ Daviid kɩɖaʋ kpɛlɩkɩɣ-ɖʋ?
14 Ɛbɛ Daviid kɩɖaʋ kpɛlɩkɩɣ-ɖʋ? Ye ɖɩlabɩ kɩwɛɛkɩm sɔsɔm nabʋyʋ yɔ, pɩpɔzʋʋ se ɖikpiɖi nɛ ɖa-laŋɩyɛ pilim nɛ ɖɩpɔzɩ Yehowa se ɛkpaɣ nɛ ekpeɣ-ɖʋ. Pɩwɛɛ se ɖiheyi-i ɖa-kɩwɛɛkɩm. (1 Yoh. 1:9) Pɩpɔzʋʋ ɖɔɖɔ se ɖɩyɔɔdɩnɩ ɛgbɛyɛ taa ɛzʋtʋyaa nɛ pasɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩɖaɣnɩ kpaʋ ɖoŋ fezuu taa. (Kalɩ Yakubu 5:14-16.) Ye ɖitisaa nɛ ɖɩɖɔ ɖʋtʋ ndʋ Yehowa laba se tɩsɩnɩ-ɖʋ yɔ tɩ-yɔɔ yɔ, ɖɩwɩlɩɣ se ɖɩwɛnɩ lidaʋ tɔm ndʋ ɛyɔɔdaa se ekpeɣu-ɖʋ nɛ ɛsɩnɩ-ɖʋ yɔ tɩ-yɔɔ. Pɩtasɩ lɛ, pɩwɛɛ se ɖiyele nɛ ɖa-kɩwɛɛkɩm kpɛlɩkɩ-ɖʋ lɔŋ, ɖiwobini ɛzɩdaa Yehowa sɛtʋ taa nɛ ɖɩɖaŋ cee wayɩ nɛ lidaʋ.—Ebr. 12:12, 13.
YE ÐƖWƐ KAÐƐ WƐTƲ LƐƐTƲ TAA YƆ
15. Ɛbɛ Hana kɩɖaʋ kpɛlɩkɩɣ-ɖʋ?
15 Caanaʋ taa Ɛsɔ sɛyaa siɣsiɣ tɩnaa kaata Yehowa liu kaɖɛ alɩwaatʋ taa nɛ pala mbʋ papɩzɩɣ yɔ. Ðɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ nɛ ɖɩmaɣzɩ pa-kɩɖaŋ yɔɔ. Ðɩkpaɣ Hana kɩɖaʋ. Ɛtaapɩzɩɣ se ɛwɛɛnɩ piya, nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛtaawɛɛnɩ ɖoŋ se ɛlɛɣzɩ wɛtʋ ndʋ. Ɛlɛ ɛɛwɛnɩ lidaʋ se Yehowa hɛzɩɣ ɛ-laŋɩyɛ, pʋyɔɔ ewokaɣ kediɣzaɣ kizinziku tɛɛ nɛ ɛsɛɣ-ɩ, ɛtɩmɩɣnɩ-ɩ nɛ eheyiɣ-i mbʋ pɩwɛ ɛ-laŋɩyɛ taa yɔ. (1 Sam. 1:9-11) Ɛkɛnɩ-ɖʋ kɩɖaʋ kɩbaŋʋ siŋŋ. Alɩwaatʋ ndʋ ɖɩlʋkɩnɩ kʋdɔŋ nakʋyʋ, yaa kala lɛɛna wena ɖɩfɛyɩnɩ ɖoŋ se ɖɩlɛɣzɩ yɔ, pɩwɛɛ se ɖɩɖʋzɩ ɖa-nɩɣzɛ Yehowa nesi tɛɛ nɛ ɖɩtaa liu se ɛcɔŋnɩ ɖɔ-yɔɔ. (1 Pɩy. 5:6, 7) Pɩtasɩ lɛ, pɩwɛɛ se ɖɩla ɖo-ɖoŋ ɖeɖe nɛ kediɣzisi nɛ fezuu taa ɖʋtʋ lɛɛtʋ wazɩ-ɖʋ.—Ebr. 10:24, 25.
16. Ɛbɛ Samɩyɛɛlɩ kɩɖaʋ kpɛlɩkɩɣ lʋlɩyaa?
16 Piyele nɛ lʋlɩyaa siɣsiɣ tɩnaa mba pe-piya yebi Yehowa sɛʋ yɔ? Samɩyɛɛlɩ taapɩzɩɣ se ɛkpa e-piya sɔsɔsɩ nɛ ɖoŋ se siwolo pɩ-yɔɔ nɛ sɩɖɔ Yehowa paɣtʋ siɣsiɣ ñɩndʋ yɔɔ. (1 Sam. 8:1-3) Pɩɩwɛɛ se ɛɖʋzɩ pɩtɩŋa Yehowa nesi tɛɛ. Paa mbʋ yɔ, Samɩyɛɛlɩ pɩzaɣ se ɛɖɔkɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-cɩŋgɩlɩm wɛtʋ nɛ ɛ-tɔm kɛdɩnɩ ɛ-Caa Yehowa. (Ad. 27:11) Sɔnɔ, lʋlɩyaa Krɩstʋ mba sakɩyɛ wɛtʋ nɩɣzɩnɩ Samɩyɛɛlɩ ñɩndʋ. Pɛwɛnɩ lidaʋ se ɛzɩ caja weyi pɔyɔɔdɩ ɛ-tɔm pɩɣa kilebaɣ eduuye taa yɔ, Yehowa ɖaŋ kpam se ɛmʋ kɩwɛɛkɩm laɖaa mba pekpiɖiɣ pa-kɩwɛɛkɩm yɔɔ se papɩsɩ ɛ-cɔlɔ yɔ. (Luka 15:20) Ɛlɛ lʋlɩyaa mba, pañakɩ pana se pɔɖɔkɩ pe-siɣsiɣ wɛtʋ Yehowa ɛzɩdaa, nɛ pɛwɛnɩ lidaʋ se pa-kɩɖaŋ kaɣ seɣtuu pe-piya nɛ sɩpɩsɩ Yehowa ɛgbɛyɛ taa.
17. Ɛbɛ yɔɔ lelu kʋñɔndʋ kɩɖaʋ kpazɩɣ-ɖʋ ɖoŋ?
17 Iyele ɖɔɖɔ nɛ ɖɩna lelu kʋñɔndʋ weyi ɛ-tɔm Yesu kaayɔɔdaa yɔ ɛ-kɩɖaʋ. (Kalɩ Luka 21:1-4.) Ɛtaapɩzɩɣ se ɛla nabʋyʋ nɛ ɛkaɖɩnɩ mulum lakasɩ nzɩ palakaɣ templo taa yɔ. (Mat. 21:12, 13) Ɛtaapɩzɩɣ ɖɔɖɔ se ɛla nabʋyʋ nɛ ɛlɩɩ ɛ-kʋñɔndʋtʋ taa. Paa mbʋ yɔ ɛlabɩ sɔɔlɩm haɖɛ; ɛha “kobonaa naalɛ” mba “ɛɛwɛna se pɩɖɔkɩ e-wezuu kɩyakʋ kʋyʋmʋʋ yɔ.” Ɛwɩlaa se ɛtaɣ Yehowa liu nɛ ɛ-laŋɩyɛ pilim. Ɛnawa se ye ɛsɩ fezuu taa wondu kajalaɣ ɖeɖe yɔ, Yehowa cɔŋnɩ e-tomnaɣ yɔɔ kɩcɛyɩm ɖeɖe. Lidaʋ ŋgʋ ɛɛwɛna yɔ, kiseɣti-i se ɛɖʋ nesi toovenim Ɛsɔ sɛtʋ. Ða ɖɔɖɔ ɖɩwɛnɩ lidaʋ se ye ɖɩcalɩnɩ ñɩnʋʋ Ɛsɔ Kewiyaɣ yɔ, Yehowa kaɣ-ɖʋ sɩnʋʋ nɛ ɖɩcɔnɩ ɖo-tomnaɣ yɔɔ kɩcɛyɩm ɖeɖe.—Mat. 6:33.
18. Ɛzɩma koobu nɔɔyʋ wɩlaa se ɛwɛnɩ lɩmaɣza kɩbana?
18 Ða-alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa, koobiya sakɩyɛ wɩlaa se pataɣ Yehowa liu. Paakaŋ pa-lɩmaɣza mbʋ paapɩzɩɣ labʋ yɔ pɩ-yɔɔ, ɛlɛ mbʋ papɩzɩɣ labʋ yɔ, pɩ-yɔɔ pakaŋ pa-lɩmaɣza. Iyele nɛ ɖɩna koobu Malcolm kɩɖaʋ. Ɛɖɔkɩ e-siɣsiɣ wɛtʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ ɛ-sɩm wiye pɩnaɣ 2015 taa. Pɩnzɩ sakɩyɛ nzɩ ɛ nɛ ɛ-halʋ pakpaɣ nɛ pɛsɛɛnɩ Yehowa yɔ, pehiɣ taa leleŋ ɛlɛ pakatɩ kala ɖɔɖɔ. Ɛkɛdaa se: “Ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛtɩlɩ mbʋ ɛkaɣ katʋʋ e-wezuu caɣʋ taa yɔ, nɛ halɩ nabʋyʋ taa wezuu caɣʋ wɛ kaɖɛ. Ɛlɛ Yehowa wazɩɣ mba pataɣ-ɩ liu yɔ.” Lɔŋ weyi Malcolm tasɩɣ-ɖʋ? Ɛyɔɔdaa se: “Tɩmnɩ Yehowa se ɛsɩnɩ-ŋ nɛ ŋlʋlɩ pee kɩbana nɛ ŋwɛɛ kpekpeka ɛ-sɛtʋ taa. Taaka ña-lɩmaɣza mbʋ ŋŋpɩzɩɣ labʋ yɔ pɩ-yɔɔ, ɛlɛ mbʋ ŋpɩzɩɣ labʋ yɔ, pɩ-yɔɔ pɩwɛɛ se ŋka ña-lɩmaɣza.” *
19. (a) Ɛbɛ yɔɔ pɩnaɣ 2017 mayaɣ mʋnaa siŋŋ? (b) Ɛzɩma ŋkaɣ pɩnaɣ 2017 mayaɣ labɩnʋʋ tʋmɩyɛ ñe-wezuu caɣʋ taa?
19 Ɛjaɖɛ kɩdɛkɛdɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-wɛtʋ wɛɛ nɛ ‘tɩkpaɣ ɖoŋ tam;’ nɛ pʋyɔɔ lɛ kala wena ɖɩkatɩɣ yɔ, akaɣ kpaʋ ɖoŋ nɛ pɩkɩlɩ. (2 Tim. 3:1, 13) Ye mbʋ, lɛɛlɛɛyɔ pɩcɛyɩ kpem se ɖɩtaaha nʋmɔʋ nɛ kala ana ayele nɛ pitibi-ɖʋ yɔɔɔ. Ɛlɛ pɩwɛɛ se ɖɩñaɣ pana nɛ ɖɩwɛɛnɩ tisuu siŋŋ Yehowa yɔɔ nɛ ɖɩka ɖa-lɩmaɣza mbʋ ɖɩpɩzɩɣ labʋ yɔ pɩ-yɔɔ. Pʋyɔɔ pɩnaɣ 2017 mayaɣ mʋnaa siŋŋ. Kɔyɔɔdʋʋ se: ‘Taa Yehowa liu nɛ ŋla camɩyɛ.’—Keɣa 36:3.
Pɩnaɣ 2017 mayaɣ: ‘Taa Yehowa liu nɛ ŋla camɩyɛ’—Keɣa 36:3
^ tay. 18 Cɔnɩ 15 octobre 2013 tɛ Feŋuu Tilimiye (Fransɩɩ taa), h. 17-20.


text:
Kɛdaɣ 22: Paɖʋ Yosɛɛfʋ Salaka Taa
Paawoni Yosɛɛfʋ Egipiti lɛ, ɛɛwɛnɩ pɩnzɩ 17. Abalʋ weyi payaɣ-ɩ se Potifaarɩ yɔ, ɛnʋ yabɩnɩ-ɩ. Potifaarɩ ɛɛkɛ Egipiti wiyaʋ Faraɔɔ tʋmlaɖʋ.
Yosɛɛfʋ lakaɣ Potifaarɩ tʋmɩyɛ camɩyɛ. Ɛkɔm ɛpaɣlɩ lɛ, Potifaarɩ kpaɣ-ɩ se ɛkɛ ɛ-ɖɩɣa yɔɔ cɔnɩyʋ. Ye mbʋ, ɛbɛ yɔɔ paɖʋ-ɩ salaka taa yɔ? Potifaarɩ halʋ yɔɔ paɖʋ-ɩ salaka.
Yosɛɛfʋ paɣlaa lɛ, eɖewa pɩkpɛndɩnɩ ɛ-ɛzɩdaa. Nɛ Potifaarɩ halʋ liu tɛɛ kɔtʋʋnɩ-ɩ. Ɛñɩnaɣ se ɛ nɛ Yosɛɛfʋ pasʋʋ. Yosɛɛfʋ kizi mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛnawa se pɩkɛ kɩdɛkɛdɩm. Potifaarɩ halʋ taa wɩɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Mbʋ labɩna ɛ-walʋ kɔma lɛ, ɛpɛlɩ pɔbɔtʋ nɛ ɛtɔ se: ‘Yosɛɛfʋ kɩdɛkɛdʋ ɛnʋ yɔ, ɛñɔtɩnɩ-m se ɛsʋnɩ-m!’ Potifaarɩ tisi ɛ-halʋ tɔm yɔɔ nɛ ɛ-taa wɩɩnɩ Yosɛɛfʋ siŋŋ. Pɩ-yɔɔ ɛɖʋ-ɩ salaka taa.
Pitileɖi pʋcɔ nɛ salaka yɔɔ cɔnɩyʋ na se Yosɛɛfʋ kɛ ɛyʋ kɩbanʋ. Peeɖe eheyi-i se ɛcɔnɩ salaka tɩnaa kpeekpe yɔɔ. Pʋwayɩ lɛ, Faraɔɔ taa wɩɩnɩ ɛ-sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ nɛ ɛ-kpɔnʋ laɖʋ sɔsɔ nɛ ɛɖʋ-wɛ salaka taa. Đoo naayɛ taa, ɛyaa mba pa-naalɛ poɖozi ɖoza naayɛ, ɛlɛ pataanɩɩ po-ɖoza tɔbʋʋ. Tɛʋ fema lɛ, Yosɛɛfʋ heyi-wɛ se: ‘Ɩkɛdɩ-m mi-ɖoza.’ Pɛkɛdɩ-ɩ yɛ lɛ, Ɛsɔ sɩnɩ-ɩ nɛ ɛlɩzɩ-wɛ a-tɔbʋʋ.
Yosɛɛfʋ heyi sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ se: ‘Pɩkazɩ kɩyakɩŋ naadozo se Faraɔɔ ɛlɩzɩ-ŋ salaka taa. Ŋkaɣ tasʋʋ kɛʋ sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ.’ Yosɛɛfʋ heyi-i ɖɔɖɔ se: ‘Ŋlɩwa lɛ, ŋheyi mɔn-tɔm Faraɔɔ nɛ ɛla nɛ malɩɩ cɩnɛ.’ Ɛlɛ Yosɛɛfʋ heyi kpɔnʋ laɖʋ se: ‘Pɩkazɩ kɩyakɩŋ naadozo se Faraɔɔ etiyi nɛ pɛsɛtɩ ña-ñʋʋ.’
Kɩyakɩŋ naadozo wayɩ lɛ, pɩla ɖeyi ɖeyi ɛzɩ Yosɛɛfʋ yɔɔdʋʋ yɔ. Faraɔɔ sɛtɩ kpɔnʋ laɖʋ ñʋʋ. Sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ ñalɩɩ salaka taa nɛ ɛɖaɣnɩ paɣzʋʋ ɛ-tʋmɩyɛ wiyaʋ cɔlɔ. Ɛlɛ sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ sɔɔ Yosɛɛfʋ yɔɔ. Etiheyi ɛ-tɔm Faraɔɔ nɛ Yosɛɛfʋ caɣ salaka taa.
Kiɖe Tɛɛ Tɔm 39:1-23; 40:1-23.
Tɔm Pɔzʋʋ
- Paawoni Yosɛɛfʋ Egipiti lɛ, pɩnzɩ ɛzɩma ɛɛwɛna? Nɛ ɛbɛ talɩ-ɩ?
- Ɛbɛ yɔɔ paɖʋ Yosɛɛfʋ salaka taa?
- Tʋmɩyɛ nɖɩ paɖʋ-ɩ salaka taa?
- Tʋmɩyɛ nɖɩ Yosɛɛfʋ labɩ Faraɔɔ sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ nɛ kpɔnʋ laɖʋ sɔsɔ salaka taa?
- Sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ lɩ salaka taa lɛ, ɛbɛ ɛlaba?
Tɔm pɔzʋʋ lɛɛtʋ
- Kalɩ Kiɖe Tɛɛ Tɔm 39:1-23.
Yosɛɛfʋ alɩwaatʋ taa Ɛsɔ taalɩzɩ paɣtʋ natʋyʋ nɛ tɩtɔŋ se hayitu fɛyɩ ɖeu. Ye mbʋ ɛbɛ sɩnɩ Yosɛɛfʋ nɛ ɛtɩlɩ se ye ɛsʋnɩ Potifaarɩ halʋ yɔ, ɛlabɩ kɩdɛkɛdɩm? (Kiɖe 2:24; 20:3; 39:9)
- Kalɩ Kiɖe Tɛɛ Tɔm 40:1-23.
Kɛdɩ sʋlʋm cɛɖʋ sɔsɔ ɖoziye pazɩ nɛ ɛzɩma Yehowa sɩnɩ Yosɛɛfʋ nɛ ɛlɩzɩ ɖɩ-taa yɔ. (Kiɖe 40:9-13)
Đoziye nɖɩ kpɔnʋ laɖʋ sɔsɔ ɖozaa? Nɛ ɖɩ-tɔbʋʋ suwe? (Kiɖe 40:16-19)
Sɔnɔ ɛzɩma yom siɣsiɣ tʋ nɛ lɔŋsɩnɖʋ maɣzɩɣnɩ Yosɛɛfʋ? (Kiɖe 40:8; Keɣa 35:10; Yoh. 17:17; Tʋma 17:2, 3)
Ɛbɛ ɖɩkpɛlɩkɩɣ Kiɖe Tɛɛ Tɔm 40:20 taa pɩtɩŋnɩ lʋlʋʋ kɩyakʋ yɔɔ tɔzʋʋ yɔɔ? (Ekl. 7:1; Mk. 6:21-28)


text:
Chimɛiyo, Tɛɛkpaa 12
Wana pɔnɔɔ nɔ mbo tosa nyɛ pɔnɔɔ nɔ kuee mbo tosal lanɔɔ chiɛi niŋ ndo. Lende koni, wana lanɔɔ bɛɛ o nɔ mbo tosa nyɛ lanɔɔ nɔ kuee mbo tosal pɔnɔɔ chiɛi niŋ ndo.
Baabuiyo yɔŋgu sawalaŋ kpeekpei a pisulta mɛmɛlɛsɛɛ suu pɔnɔɔ a lanɔɔ nɔ ma tosa laŋ te. Nduyɛ, o chɔm vɛlɛ naa nda nɔ ma kunduŋ a laŋ tosaa wa le. Kɛ mbo suaa a pisulta mɛmɛlɛsɛɛ suu waa lende okɔɔ. (Chondii Sɔlɔ. 1:2; 2:6) Pɔnɔɔ a lanɔ Kilisiɔŋnɔɔ nɔ ma biyaŋ vellaa velle o nɛi kaalaa niŋ. Te ŋ kaala pɛ Mɛlɛka a chaaŋ naa wana chioo tau, ŋ chɛl mi wana o wana ɔɔ nyɛ o nyɛ simul nɔ naa le. Apum tosa niŋ hau mi nɔ ndaa yɔŋnuŋ pɔŋ pɔŋ ɔɔ ma tɛɛmbuu ndu kanifuule, wunduma ɔɔ fotueila tum fondolaŋ nuaa luɛi niŋ nda o koowaŋ niŋ. Ŋ nɔ miŋ kpakpala nyɛ o nyɛ nyindu naa le keŋ tosaa ɔɔ nyɛ cheleŋ kpeeŋiaa naa yeemɛi chiɛiniŋnde wo. Ŋ nɔ pɛŋ miŋ kpakpala nyɛ o nyɛ tosa miŋ kandu itɛsɛ tɛsɛi a wana cheleŋndo. Keŋ cho suɛi kɛndɛ le. Ŋ nɔ miŋ kɛsiŋ o kɔl maa Mɛlɛka sina yiyaŋnda naalaŋ a nyɛ naŋ tosa wo kpou. Hoo mala naa miŋ nɔ yeemɛi ikala poŋ le ndu kɔllo nɛŋioo, nduyɛ miŋ chɔm lo lechoo wo o wana naŋ cho o nɔɔ niŋndo lo.
Ndaamaa, Tɛɛkpaa 13
Ŋ cho Mɛlɛka piɛiyo pɛŋgu o pɛŋgu le nya. Ŋ cho Mɛlɛka piɛiyo maa o tosa mi la sina nyɛ o nyɛ o yeema nya le mi la tosa.
Buɛi Chɛhowa kɛ kɛ nɔ mbo nua o Baabuiyo niŋ le mbo sina hɛnaŋ Mɛlɛkaa. Mi Pɔɔl, wana Chiisu vem hɔlte ndɔ wo tɛɛsial puaapiliaa a ndepiliaa nduaa o Koloose niŋ maa, sinapɛŋgu Baabuiyo nɔla mbo mala nda ma bii bila le tosaa ‘nyɛ nɛŋi Mɛlɛka kɔl lo pɛŋgu o pɛŋgu.’ O mala nda vɛlɛ ma tosa “wali o wali kɛndɛ” Chɛhowa yeema nda ma tosa, o bii fau le yooŋgu kɛndɔɔ dimioo. (Kolo. 1:10) Lelaŋ, te ŋ wa pɛ pɛɛkoo a waŋndo, ŋ nɔ miŋ mala ndu mbo sinapɛŋgu maa nuaa o Baabuiyo niŋ lɔɔlɔɔ a ndu pɛɛkoo mala ndu mbo piɛi Chɛhowa. Le handɔɔ lechoo, te naa bɛɛ wa pɛ nuaa o Baabuiyo niŋ lepaa o lepaa nduyɛ miŋ wa yiyaŋndo lechoo, hoo mala naa o yoomu naa niŋ a o wali pollo niŋ. Le taamaseliiyo, te ŋ wa pɛ o wali pollo niŋ, okoŋ, mi waŋndo nyuna naa nyuna kala kalaa opum, ŋ nɔla miŋ soliŋ Baabuiyo kpeku le nyuna koŋ mulioo. Nduyɛ te ŋ dimul acheleŋnda pɛ nyɛ naŋ pɛɛku wo a mɛɛ o mala naa yɛ, o dɛɛniaa nda ma pɛɛku Baabuiyo tau le halikpeŋ mi nda bɛɛ sɔla tɔnɔla waa lende. w16.08 4:3, 4
Kuɛɛndoo, Tɛɛkpaa 14
Nyinaa wɔɔŋaa cho o halaa niŋ maa lamasa wa, . . . a nda naa ŋ cho sɔŋgɔɔ ni.
I cho bɔɔ suɛi sɔvɛ le miŋ fafaŋ pɛɛkula chieeŋndo hoo, sɔɔŋ ndɔŋ kɔl kaloŋ, a sɔɔŋ wɔɔŋndoŋ, mɛɛ niilu nɔɔlɛiyo cho naa yɛ, kumnde sɔsaa, a kolɔɔ bɛɛ tambɛiyo, ɔɔ kooma wana chua a ve o numpila niŋ te waŋ. Ŋ nɔ vɛlɛ miŋ hiou lachi a kɔl tambɛiyo chɔulabaa a dialuŋ naŋ vilɛiyoŋ. (2 Kɔliŋ. 10:3-6; Kolo. 3:5-9) Ŋ nɔla pa kɛsɛ miŋ yem sɔŋga naŋ cho hoo a yaamɔɔwaa kpaayaa haa wa? Ei, kɛ i ve suɛi bɛɛŋ bɛɛŋ te! Mi Pɔɔl tuu ndupila a wana sɔŋga a bɔtalaŋ ndo aa, ‘Lende koni wana sɔŋga hoo sɔŋga labɔta la bɛɛlaa wo, o chɛl mbo wuu bɔtaa fondo le. Mɛɛ lende ya I cho ni.’ (1 Kɔliŋ. 9:26) Mɛɛ wana sɔŋga a bɔtalaŋ ndo wa naa sɔŋgaa a chaaŋ ndɔ opilɔɔ yɛ, naa bɛɛ nɔ miŋ sɔŋga a yaamɔɔwaa naa. Chɛhowa mala naa nduyɛ mbo pɛɛku naa le keŋ tosaa. O Baabuiyo niŋ sanaa o tosa hei ni. O mala vɛlɛ naa o yaula naala Baabuilaŋ niŋ, bɔŋaŋnda leKilisiɔŋndaŋ, bɔŋaŋnda ibuŋgalaŋ, a la bɛndaŋ. A cho pa nɛila chɔmaala ŋ cho sɔlaa laŋ soliŋndo kpeku kpou? w16.09 2:2, 3


text:
Tɔm Kɩkpɛlɩkɩtʋ 13
Ɛbɛ kaɣ talʋʋ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa?
1. Ɛzɩ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa tɩŋa wɛ ɖeu na?
Ŋpɩzɩɣ nɛ ŋna ɛyaa mba pɔsɔɔlɩ Ɛsɔ toovenim yɔ coocinaa tɩŋa taa. Pɩwɛ ɖeu se ɖɩtɩlɩ se Ɛsɔ naɣ ɛyaa mba pa-tɩŋa nɛ ɛmaɣzɩɣ pɔ-yɔɔ. Ɛlɛ pɩlabɩ pʋtɔdɩyɛ se ɛyaa lakɩ kɩdɛkɛdɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ hɩɖɛ taa. (2 Kɔrɛntɩ 4:3, 4; 11:13-15) Tɔm susuu takayɩsɩ yɔɔdʋʋ se halɩ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa naayɛ sɩɣna nɛ pɔyɔkʋʋ ajɛɛ, pakʋʋ ɛyaa, palakɩ yoŋ yaa a-taa ɛyaa nabɛyɛ sʋʋnɩ piya. Tɔm tʋnɛ tɩwɩzɩɣ mba pañɩnɩɣ se pɛsɛɛ Ɛsɔ nɛ pa-laŋa pilim yɔ pɩdɩɩfɛyɩ!—Kalɩ Maatiyee 24:3-5, 11, 12.
Alɩwaatʋ ndʋ toovenim Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ ɖʋʋ Ɛsɔ hɩɖɛ lɛ, cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ ñapisiɣ-i kipisuu. Cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ wɩlɩɣ tɔm ndʋ Ɛsɔ nɛ sɩɖaa pɔ-yɔɔ yɔ, tɩfɛyɩ Bibl taa. Ɛlɛ, Yehowa ñɔsɔɔlaa se ɖɩtɩlɩ toovenim tɔm ɛ-yɔɔ.—Kalɩ Eklesɩyastɩ 9:5, 10; 1 Timootee 2:3-5.
2. Ɛbɛ kaɣ talʋʋ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa?
Pɩlabɩ ɖeu se Ɛsɔ tɩsɔɔlɩ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa wena asɔɔlɩ Sataŋ ɛjaɖɛ nɛ atɔŋ se Ɛsɔ asɔɔlaa yɔ. (Yakubu 4:4) Bibl yaɣ cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ agbaa tɩŋa se “Babilooni Sɔsɔʋ.” Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ kaapaɣzaa yɔ, ndʋ payaɣaɣ se Babilooni. Pɩkazɩ pazɩ Ɛsɔ kaɣ ɖezuu Ɛsɔ sɛtʋ agbaa wena acɛtɩɣ nɛ anazɩɣ ɛyaa yɔ.—Kalɩ Natʋ 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Tɔm kɩbandʋ natʋyʋ wɛɛ ɖɔɖɔ. Yehowa ɛɛsɔʋ ɛyaa mba pɛwɛnɩ laŋa kɩbana nɛ pɛwɛɛ cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ agbaa taa ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ yɔ, pɔ-yɔɔ. Ɛwɛɛ nɛ ɛwɩlɩɣ-wɛ toovenim tɔm se pɩsɩnɩ-wɛ nɛ nɔɔ kʋyʋmaɣ wɛɛ pɛ-hɛkʋ taa.—Kalɩ Mikee 4:2, 5.
3. Ɛbɛ pɩwɛɛ se ɛyaa kɩbama ɩla?
Mba pɔsɔɔlɩ mbʋ pɩkɛ toovenim nɛ mbʋ pɩwɛ ɖeu yɔ, Yehowa cɔŋnɩ pɔ-yɔɔ. Ɛpakɩ-wɛ se palɩɩ cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ taa kpɛdɛyɛ. Ɛyaa mba pɔsɔɔlɩ Ɛsɔ yɔ, pañɩnɩɣ se pɛlɛɣzɩ pe-wezuu caɣʋ nɛ pɔ-tɔm kɛdɩnɩ Ɛsɔ.—Kalɩ Natʋ 18:4.
Kajalaɣ pɩnzɩ mɩnʋʋ taa apostoloowaa heyi ɛyaa mba pɛwɛnɩ laŋa kɩbana yɔ, pa-taa nabɛyɛ laŋhɛzɩyɛ tɔm lɛ, petisi tɩ-yɔɔ nɛ taa leleŋ. Yehowa kpɛlɩkɩ-wɛ wezuu caɣʋ kɩfalʋʋ ŋgʋ kɩkɔŋnɩ taa leleŋ nɛ kɩhaɣ-wɛ lidaʋ yɔ. Pɛkɛnɩ-ɖʋ kɩɖaʋ kɩbaŋʋ sɔnɔ mbʋ pʋyɔɔ yɔ paatisi laŋhɛzɩyɛ tɔm yɔɔ nɛ pasɩɩ Yehowa kajalaɣ lone taa pe-wezuu caɣʋ taa.—Kalɩ 1 Tesalooniiki 1:8, 9; 2:13.
Yehowa mʋʋ ɛyaa mba paha siɣye cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ yɔ, ɛ-hɔʋ taa. Yehowa yaɣ-ŋ nɛ nɔɔ leleŋ; ye ŋtisaa yɔ, ŋkaɣ sʋʋ ɛ-hɔʋ taa nɛ ŋkɛ ɛ-taabalʋ nɛ ŋhiɣ wezuu maatɛŋ nɛ ña nɛ Yehowa sɛyaa lɛlaa ɩɖʋ taabalɩyɛ.—Kalɩ Maarkɩ 10:29, 30; 2 Kɔrɛntɩ 6:17, 18.
4. Ɛzɩma Ɛsɔ kaɣ labʋ nɛ koboyaɣ wɛɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ?
Pɩkɛnɩ laŋhɛzɩyɛ tɔm se pakaɣ hʋnʋʋ cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ tɔm. Pɩkaɣ yebu nɛ ɛyaa hɛzɩnɩ kʋñɔmɩŋ weyi ɩwɛ ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ yɔ. Cɛtɩm Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ ɛɛkaɣ tasʋʋ ɛyaa cɛtʋʋ nɛ ɖɩtayɩ ɛyaa hɛkʋ taa. Ɛyaa tɩŋa kaɣ wɛʋ nɔɔ kʋyʋmaɣ taa nɛ pɛsɛɛ Ɛsɔ toovenim tʋ ɖeke na.—Kalɩ Natʋ 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
Ɖaɣlakɩŋ (longeur)
Payaɣ mbʊ se ɖaɣlakɩŋ (longueur) yɔ, paa wonuu kɩlɩzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna kɩ-ɖaɣlakɩŋ. Wondu natʊyʊ ɖaɣlakɩŋ pɩzɩɣ ɛkɛ kʊɖʊmʊm, pʊ-tɔbʊʊ wondu ndʊ tɩɖaɣlɩ kɩmaŋ. Fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɛ, ɖaɣlakɩŋ wɛ ndɩ ndɩ.
Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ wɛɛ nɛ ɖalakɩŋ cikpeŋ ñɛwɛɛ. Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « longueur » nɛ payaa ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ se « largeur ». Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ kɩlɛmʊʊ yaa kumoɖe kɔyɔ « L » nɛ ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ kumoɖe lɛ « l ». Pʊ-tɔbʊʊ se yee pama mayaɣ « L » kɔyɔ, ɛyʊ naɣ mbʊ se wonuu nakʊyʊ ɖaɣlakɩŋ tɔm pɔyɔɔdʊʊ nɛ yee pama mayaɣ « l » yɔ, pɩwɩlɩɣ se wonuu nakʊyʊ tɛ ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ tɔm pɔyɔɔdʊʊ.
Ɖɩkpaɣ kuduyuŋ nɔnɔsɩ nɛ ɖɩna. Kuduyuu nɔnɔɔ tɛ pɔɔyʊʊ wɛna hɔɔlʊʊ naanza. Hɔɔlɩŋ naanza ɛnʊ, ɛɖaɣla kɩmaŋ naalɛ naalɛ. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖaɣlʊʊ yɔ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « longueur » nɛ payaa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩtatalɩ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ ɖaɣlʊʊ yɔ se « largeur ». Hɔɔlɩŋ kitibiŋ wɛ naalɛ, ɛ-ɖaɣlakɩŋ wɛ kɩmaŋ. Hɔɔlɩŋ kitibiŋ ɛnʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «longueur ». Hɔɔlɩŋ kɩkaaŋ ñɛwɛ ɖɔɖɔ naalɛ nɛ ɛlɛ ɖa-lakɩŋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ kɩmaŋ. Payaɣ ɛlɛ ɖa-lakɩŋ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « largeur ».
Pamaɣzɩɣ wonuu ɖaɣlakɩŋ nɛ mɛta. Wonuu ɖaɣlakɩŋ pɩzɩɣ pɩkɛ mɛta (mètre) kʊɖʊmʊʊ yaa mɛtanaa naalɛ nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Wonuu ɖaɣlakɩŋ pɩzɩ pɩkɛ santimɛta kʊɖʊmʊʊ yaa naalɛ nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Wondu ndʊ tɩkɩlɩ ɖaɣlʊʊ yɔ, tʊtʊ ɖaɣlakɩŋ kɛɣ kilomɛtanaa ndɩ ndɩ mbʊ yɔ. Wonuu ɖaɣlakɩŋ ɛɛlɩɣna soŋaɣ yaa niikaɣ yaa nabʊyʊ cɔlɔ.


text:
Fʊwa lakɩtee
Tɩnzɩ miiliyɔɔwaa miiliyɔɔwaa kpeɣli com nɛ pɔcɔʊ wɩsɩ cejewiye nɛ pataŋ. Tɩnzɩ huuye nɖɩ payaɣ se kaalakɩsii, pɩkɛ ɖɛ-tɛ kaalakɩsii. Pʊ-tɔbʊʊ se tɩnzɩ huuye nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa wɩsɩ cejewiye wɛɛ. Yee ɛsɔdaa ɛtʊ camɩyɛ ñamm yɔ, ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna tɩnzɩ huuye nɖɩ. Kɔzɩ kɔzɩ tropiki nɛ pɩ-tɛɛ kiŋ. Ɛyʊ naɣ-sɩ lɛ, sɩpɩlɩ ɖama yɔɔ lɩɩɩ nɛ pʊwɛ ɛzɩ tambaɖɛ yɔ. Ɛlɛ, sɩpɩlɩ pɩlɩʊ mbʊ yɔ, pʊwɛ mɩlɩ mɩlɩ. Ɖoho taa pakɩlɩɣ naʊ camɩyɛ tɩnzɩ huuye nzɩ. Ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ tɩnzɩ nzɩ sɩ-wɛtʊ camɩyɛ ɖeyi ɖeyi, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, eposina-sɩ. Ɛyʊ tapɩzɩ ɛtɩlɩ tɩnzɩ huuye nzɩ sɩ-wɛtʊ ɖeyi ɖeyi, ɛlɛ, ɛtɩlaa se sɩwɛ ɛzɩ Andromɛɛdɩ kaalakɩsii yɔ.
Pɩkɛ kaalakɩsii ŋgʊ kɩwɛ mɩlɩ mɩlɩ yɔ. Ɛlɛ, pɩwɛ kaɖɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ se pɩkɛ kaalakɩsii ŋgʊ kpem. Ɛyʊ ɛɛsɩŋ se pɩkɛ kaalakɩsii mɩlɩ mɩlɩ ñɩŋgʊ ŋgʊ ɛyʊ sɩma yɔ yaa pɩkɛ kaalakɩsii mɩlɩ mɩlɩ ñɩŋgʊ kɩcɛbʊʊ. Nabʊyʊ wɛ ɛzɩ kɩkaaɣʊ yɔ ki-piye hɛkʊ taa. Pɩnaɣ 1991 taa pana piye nɖɩ. Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ nzɩ sɩwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɛzɩma mbʊ nesi posuu yɔ. Payaɣ nasɩyɛ se Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ A. Payaa lɛɛsɩ se Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ B. Payaɣ ɖɔɖɔ lɛɛsɩ se Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ C. Sɩ-tɩŋa sɩ-tɩlʊʊ wɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩɩnaɣ-sɩ yem kɛlɛʊ ɖa-kaalakɩsii taa.


text:
Gobi kañɩnbʊsaɣ
Goobi kañɩnbʊsaɣ wɛ kpaɣ chine hayʊ kɩŋ nɛ Mongoli hadɛ kɩŋ pɛhɛkʊ taa. Kawalɩ sɩŋŋŋ. Pɛtɛyɩ Mongoli tam napʊtozo kɔyɔ, Goobi kañɩnbʊsaɣ kpakʊ ɛzɩ hɔɔlɩŋ naalɛ yɔ. Kadaŋga hɔɔlʊ ŋgʊ lɛ, pʊʊ cɔ-kʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta. Ɖinaɣ Altaï pʊʊ, Mongoli piyasi nzɩ sɩ yɔɔ nɛ ñɩtʊ kpɛmmm yɔ, Tibetain pʊʊ ŋgʊ kɩ-ñʊʊ taa walɩ camɩyɛ landammm yɔ pɩnɛ Chine hayʊ kɩŋ kadaŋga. Tʊtʊʊyɛ taa lɛ, Mongoli kʊnʊŋ taa lɛ,Gobi tɔbʊ se hɔɔlʊ ŋgʊ nɩkaɣ takɩlɩ wɛʊ yɔ. Payaɣ Goobi ŋgʊ ɖɔɖɔ se Tsöl mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe wɛ kʊlam ɛzɩ ñanaɣ teŋgʊ yɔ. Gobi kñɩnbusaɣ yɔɔ tɔm wɛ welesiɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖooo caanaʊ taa lɛ, peeye ɛyaa tɩŋgaɣna heŋ tɔna nɛ pɛɖɛʊ ajɛya ntɩ ntɩ taa kɛlɛʊ kɛlɛʊ nɛ palakɩ kɩlɛɛzʊ.
Goobi kañɩnbʊsaɣ ɖalaakɩŋ taa wɛ kilomɛtanaa 1600 kpaɣna wsɩ ɖɩɖʊyɛ hadɛ kɩŋ. Toboyuu taa lɛ pɩmaɣna kilomɛtanaa 800 kpaɣna hayʊ kɩŋ ŋwolo ŋsɩɩna hadɛ kɩŋ. Gobi kañɩnbʊsaɣ wɛ kañɩnbʊsasɩ nzɩ sɩkɩlɩ walʊʊ kedeŋga kpeekpe taa yɔ; mbʊ pʊyɔɔ kɩ-tɛ walanzɩ taa wɛ 1300OOOkm2. Gobi kañɩnbʊsaɣ tɔm nɛ tɩɩndɩ kpem. Lɛɛsɩ taa lɛ; kañɩŋga panaɣ, ɛlɛ kaka taa yɔ kaaŋ kɩlana ɖɔʊ.
Goobi tɛtʊ yɔɔ ñɩm wɛ ntɩ ntɩ. Ɖɩnaɣ kadanzɩ nɛ sɩ-taa ñɩtʊ nɛ wɩlɩŋ pɛwɛɛ yɔ; tɛtʊ ñabɩ nɛ kaaŋ nɛ kañɩŋga. Wɩsɩ ɛɛñakɩ sɩŋŋŋ peeɖe. Pɩnaɣ taa lɛ, wɩsɩ ñakɩ kɩyakɩŋ 250 ɖeke.
Kpankʊɖʊmwaa cakɩ hɔɔlɩŋ nɩyɛ. Pacakɩ aɖaaɖaanaa yɔɔ yaa kpaŋganzɩyɔɔ. Napʊyʊ taa lɛ, lɔɔɖa taa pacakɩ nɛ pɔcɔʊ. Kpankʊɖʊm waa mba pazʊ coka taa. Po-coka ana, pamaɣ yɛ kʊlʊ kʊlʊ. Peeɖe, awayɩ tɛtɛ wondu taa lɛ, ɖɩnaɣ Przewalski kpaŋnʊ, kpou yaa kpemtɔyaɣ.
Ɛyaa paazɩ ɖɔɖɛ peeɖe pɩtɛkɛ sɔnɔ. Pɔɖɔʊ pʊŋ nɛ heŋ. Ɛ-taa lɛ, ɖɩnaɣ «angora». Angora ŋgʊ pɔsɔɔlɩ kɩɖɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-tɔnɛ wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ.
Nemegt hɛɛʊ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kɩŋ yɔ, patʊʊ-kʊ hɩɖɛ se «Dragons» waa hɛɛʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, peeɖe kɛ ɖooo lɔŋ taa kpɩna ɖɩcaɣyɛ kaawɛɛ. Panaɣ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ «Dinosaures» naa nɛ pa-yala ɖɔɖɔ.
Goobi kañɩnbʊsaɣ taa tɛʊ nɩʊ yaa wɩsɩ ñaaʊ wɛ wɛɖɩɣ. Pɩlɩɣ na yolim yaa lʊŋgɩyɛ taa tɔm. Mɩsɩkʋm fenaɣ taa lɛ, wɩsɩ ɖoŋ ɖɛ ɛzɩ 38°c. Saŋayɩŋ fenaɣ taa lɛ, nikaɣ wɛ fɩnɩnɩ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa lɛ, nikaɣ ñɛ -250°c. Keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, Anntarctique wayɩ lɛ, Gobi taa kɛ nikaɣ kɩlaa. Peeɖe ɖɔɖɔ heelim makɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖoo taa yaa tɛbɩyɛ tɛɛ mbʊ yɔ, piniidu niidu mbʊ yɔ pɩmakʊna ɛzɩ 32°c yɔ. Fɛɛnɩʊ ŋgʊ payaɣ se Yollin Am yɔ, hasɩ yaɖɛ fenaɣ taa,ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna lɩm pɛ. Tʊtʊ wayɩ ɖɩnɩɣ se Gobi kañɩbʊsaɣ wɛɛ kawalɩɣ nɛ kawalɩɣ. Pɩnaɣ taa lɛ kañɩnbʊsaɣ ŋga kasʊ lona wena awɛ p,ucɔlɔ kpɛɛɛ yɔ nɛ pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ 10000km2 yɔ.


text:
Homère
Homère kɛ abalʋ tandaʋ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ, sakɩyɛ sɩma-ɩ siŋŋ pɩlɩɩna ɛ-tʋmɩyɛ yɔ. Ɛkɛ koowa maɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Kpaɖʋ lutozo (8) kɛdɛza alɩwaatʋ nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ ɖa-kɩpaɣlʋ Yeesu Krɩstʋ lɛ ɛ-tʋmɩyɛ n̄amsaɣ ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Paa sʋyɩ hɩɖɛ kɛlɛʋ kɛ yem size "koowa tʋ". Sɔsaɣ yaa kɩbɩma yawana-ɩ yaa kaasʋna-ɩ hɩɖɛ nɖɩ mbʋ. Takayaɣ taa matʋ sɔsɔtʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, matʋ tʋma sɔsɔna kɔɔnɔɔ n̄ɩna naalɛ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ wena payana Fransɩɩ kʋnʋŋ taa size Iliade nɛ Odyssée yɔ hɩla sʋyɩ.
Pʋtʋʋ size ɛ-hɩɖɛ payaɣ yaa pacɛla matʋ tʋma ana anaalɛ. Halɩ nɛ sɔnɔ kɛ mbɩ yɔ, pɩwɛ sakɩyɛ kaɖɛ size patɩlɩ size, ɖajaa Homère koowa maɖʋ sɔsɔ ɛnɛ, keekee taa lɛ, ɛkɛ ɛyʋ weyi ɛ-tʋma n̄amsa tɛtʋ yɔ yɔ yaa, ɛkɛ ɛyʋ weyi ɛɛyʋtʋ wɩlɩ samaɣ yaa kedeŋa n̄amtʋ yaa lɛɣtʋ kɛnɛ yɔ yee keekee taa lɛ, ɛnʋ ɛkɛna kɔɔnɔɔ keɣasɩ kɩmasɩ naasɩlɩ kɩbɩnzɩ nzɩ sʋtʋ yaa sɩlɩzɩyʋ yɔ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kɔ yɔ.
Ioniene ɛjaɖɛ tɛtʋ taa tɛtʋ, ɖɩnaɣ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndɩ ndɩ ɛzɩ. Tɛtʋnaa mbaa yɔ : Chios tɛtʋ nɛ, Smyrne tɛtʋ nɛ, Cymé tɛtʋ yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ Colophon tɛtʋ yɔ. Ɛjaɖɛ taa tɛtʋnaa cikpetu samaɣ wɛɛ nɛ pɛkɛʋna ɖama pɩlɩɩna ɖajaa Homère koowa maɖʋ sɔsɔ ɛnɛ ɛtɛ liɖe yaa ɛ-ɖɩlɩyɛ yɔɔ.
Samaɣ yaa sakɩyɛ n̄ɩnʋʋ ɖɔɖɔ size katɩlɩ size tovonum lalaa yɔɔdʋʋ mbɩ yɔ size ɖajaa Homère kaakɛ yʋlʋm yaawe. Homère lone yaa ɖɩjaɣyɛ keekee kɛlɛ size ɛnʋ kɛna takayaɣ taa matʋ sɔsɔtʋ hɔɔlʋʋ taa kɛ, matʋ tʋma sɔsɔna kɔɔnɔɔ n̄ɩna naalɛ tʋ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ.
Matʋ ndʋʋ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size Iliade nɛ Odyssée. Matʋ tʋnɛ, pɩɩkɛ kpaɖʋ lutozo (8) n̄ɩŋgʋ alɩwaatʋ taa nɛ pɩcɔ palʋlʋ ɖa-kɩpaɣlʋ yesu krɩstʋ. Ɖajaa Homère ɛnɛ, ɛ-hɩɖɛ ɖɔɖɔ paya matʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ : Batrachomyomachia nɛ Margitès. Pɩtasɩɩna piɖeke, ɛlɛ, koosi sakɩyɛ ɖɔɖɔ wɛ ɛ-hɩɖɛ taa.


text:
Ositraalii
Ositraalii ɛjaɖɛ wɛ Oseyaanii keteŋa taa nɛ nɖɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩla walɩɣ peeɖe yɔ. Ositraalii kɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ko nɛ pɩta yɔ; nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa ɖɔɖɔ lɛ, lɩm ɖɔna tɛtʊ ñabɩ ñabɩ ndʊ ndʊ yebu yɔ, tɩ-taa kɔyɔ: Tasimaanii, Lɩŋamʊʊ nŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ, Pasifiki teŋgu nɛ Ɛɛndɩ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ataa yɔ, a-taa kɔyɔ: hayʊ kɩŋ lɛ, Ɛndonezii, Timɔɔrɩ nɛ Papʊwaasi-Kiinee kɩfalʊʊ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ lɛ, îles Salomon, Vanuatu nɛ Kaledoonii kɩfalʋʋ; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kɩŋ lɛ, Seelandɩ-Kɩfalʊʊ piyele nɛ îles Kerguelen (TAAF), Heard nɛ McDonald tɛtʊ ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
Ɛyaa paaziɣ Ositraalii tɛtʊ taa caɣʊ yɔ, pɩlakɩ pɩnzɩ ɛzɩ kutokiŋ 50 000 kɔyɔ nɛ mba pakɩlɩɣ wobo peede ɛsɩyɛ egbena yɔ, pa-taa kɔyɔ: kpakpasɩ kpaya nɛ Néerlandi lɩm yaya. Dooo pɩnzɩ XVII taa kɛ Eerɔpʋ yɛlɩya nɛ tadɩyɛ laɖaa katɛma nɑʊ se Ositraalii tɛtʊ wɛɛ ɛlɛ, pɩnzɩ 1770 taa kɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ taa ñɩma nɛ pɩkɩlɩna kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1788 kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ Nouvelle-Galles kaɣ ñɔʊ camɩyɛ kaɣlaa. Efemiye nɖɩ kɛ Ositraalii ɛjaɖɛ taa ɛyaa tɔkɩ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ tɛ kazandʊ. Kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ efemiye wiye pɩnaɣ 1901 kɛ ajɛya cikpena looɖo nayɛ ñɔñɔ peeɖe nɛ akpaɣ hɩɖɛ se Commonwealth d'Australie.
Ositraalii taa mba ñyɔɔdɩɣ anglisi tɔm nɛ pe-lidiya kɔyɔ Ositraalii dollar. Peeɖe tɛtʊ sosɔtʊ kɔyɔ, Kambeera nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Ositraalii hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Pɩnaɣ 2013 lɛ, peeɖe samɣ wɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa 23 yɔ nɛ ɛyaa panɛ pɔɖɔ kpem kɛ Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth nɛ Adelaide hɔɔlɩŋ taa. Tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu nʊmɔʊ taa lɛ, Ositraalii kɛ hiu nɛ naalɛ tʊ keteŋa kpeekpe taa kɛ pɩnaɣ 2012 taa nɛ pɛ-tɛ PIB talɩ ɛzɩ milliard waa 1542 mbʊ yɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2000 taa kɛ keteŋa kpeekpe ŋgbɛɛ kɩkpɛndɩɣ tɔsʊʊ hʊʊʊ nɖɩ payaɣ se PNUD yɔ, ɖɩsɩ Ositraalii ɛzɩ keteŋa kpeekpe ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtɩŋʊ Nɔɔrɩvɛɛzɩ wayɩ kɛ tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩnda wobʊ nʊmɔʊ taa yɔ.


text:
Auguste nɛ Louis Lumière
Ɖalaa panɛ : Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ Louis Jean Lumière kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Fransɩɩ ɛjaɖɛ yɔ ɖɩ-taa piya yaa ɖɩ-tɛtʋ taa mba. Pɛkɛ abalaa tadaŋ tɩnaa. Pʋtɔbʋʋ size peyeba pa-tandaŋ. Palʋla ɖajaa Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ pɩcɔ palʋlɩ ɖajaa Louis Jean Lumière. Pʋtɔbʋʋ size kɔɔnɔɔ yaa kajalaɣ tʋ kɩla naalɛ tʋ nɛ pɩnzɩ naalɛ.
Pɩlaba ɖɩɖɔkʋʋ size, ɖajaa Auguste Marie lɛɣya wɩsɩ naʋ kɛ ɖajaa Louis Jean. Palʋla ɖajaa Auguste Louis Lumière kɛ aloma fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ n̄ɩŋgʋ (19) wiye kɛ pɩnaɣ 1862 n̄ɩŋga taa. Egeetiye yaa lone nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa palʋla-ɩ yɔ payaɣ size Besançon tɛtʋ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1954 n̄ɩŋga taa. Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba Lyon tɛtʋ egeetiye taa.
Pɩkasɩnɛ ɖajaa Louis Jean Lumière ɛlɛ lɛ, aloma fenaɣ taa ɛzɩ ɛtaabalʋ yɔ ɖɔɖɔ palʋla-ɩ efemiye yaa kɩyakʋ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1864 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ lɛ Besançon, ɛ-taabalʋ egeetiye kɩlʋlʋyɛ ɖɔɖɔ kɛlɛ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ. Ɛsɩba mɩsɩkʋm fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ taa kɛ pɩnaɣ 1948 n̄ɩŋga taa.
Tɛtʋ ndʋ payaɣ-tʋ size Bandol yɔ, tɩ-taa ɖajaa Louis Jean ɛnɛ ɛsɩba, tɛtʋ ndʋ tɩ-wɛ egeetiye nɖɩ payaɣ-tʋ size Var ɖɩ-taa. Ɖalaa panɛ : Auguste Marie nɛ Louis Jean ɛnɛ, pa-naalɛ pɛkɛ, pana n̄aɣyaa sɔsaa nɛ tamaɣsɩ lɩzɩyaa sɔsaa nabayɛ siŋŋ kɛ sɩmtʋ yaa tɩlɩtʋ nʋmɔʋ taa kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Kʋɖʋma mba pɛkɛ ɖɔɖɔ, tʋma ndɩ ndɩ sɔsɔnaa laɖaa ɖɔɖɔ kɛ pɛ-ɛjaɖɛ Fransɩ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
Ɖalaa panɛ, pa-tʋma ana a-yebena nɛ papɩsɩ yaa pɛkɛ waza tʋmalaɖaa siŋŋ kɛ caanaʋ yaa kɩbɩnjaazɩ kɛlɛm kɛlɛm waa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa. Pɛkɛ ɖɔɖɔ, kɩlɛmɩŋ lɩzɩyaa sɔsaa. Nabʋyʋ taa lɛ samaɣ yaa sakɩyɛ tɔŋ wɛ yaa yawɛ size mʋndʋsʋʋ yaa n̄alɩmɩyɛ tɩnaa.
Mʋndʋsʋʋ ɛyaa panɛ, pa-caa kʋɖʋm. Pa-caa ɛnʋ payaɣ size Antoine Lumière. Pa-caa kɛ sɛmɩŋ tayʋʋ nɛ kɛlɛm kɛlɛm waa tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Palʋla-ɩ lakɩŋ fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) kɛ pɩnaɣ 1840 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ lɛ Ormoy egeetiye kɛ Haute-Saône tɛtʋ taa.


text:
FEŊUU TILIMIYE—NĐƖ PƐKPƐLƖKƖƔ YƆ Août 2016
Ñʋŋ weyi ɖɩkpɛlɩkɩɣ 26 septembre nɛ piwolo 23 octobre 2016 yɔ, ɩwɛ takayaɣ kanɛ ka-taa.
WEZUU CAƔƲ TƆM
Ɛzɩma haʋ yeba nɛ mehiɣ taa leleŋ yɔ
Aŋgletɛɛrɩ evebu nɔɔyʋ paɣzɩ Ɛsɔtɔm tiyiyu tʋmɩyɛ Porto Rico nɛ ehiɣ taa leleŋ.
Nesi ɖɔkʋʋ ɖʋtʋ—Le tɩlɩnaa nɛ ɛbɛ yɔɔ paɖʋ-tʋ?
Pɩkɛ toovenim se nesi ɖɔkʋʋ lɩnɩ Ɛsɔ c ɔlɔ?
Ɛbɛ pɩzɩɣ pɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖihiɣ koboyaɣ ɖe-nesi ɖɔkʋʋ taa?
Ñɩnɩ lɔŋ tasʋʋ kɩbam.
Ñɩnɩ mbʋ pɩwɛ ñɩm nɛ pɩkpaɖɩ sika yɔ
Na hɔɔlɩŋ naadozo weyi ɩ-taa papɩzɩɣ pakpaɣ Bibl kpɛlɩkɩyaa mba pɔsɔɔlɩ Bibl kpɛlɩkʋʋ yɔ nɛ pamaɣzɩ sika ñɩnɩyaa yɔ.
Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ŋwobini ɛzɩdaa fezuu taa?
Ŋmaɣzɩ nɛ ŋna ɛbɛ ŋpɩzɩɣ ŋla nɛ ŋwobini ɛzɩdaa fezuu taa.
Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ɖɩfalɩsɩ lalaa?
Kaɖʋsɩ nzɩ ŋpɩzɩɣ ŋsɩnɩ-wɛ nɛ pɛwɛɛna?
Tɔm ndʋ ɖa-takayɩsɩ kalɩyaa pɔzʋʋ yɔ
Ɛbɛ yɔɔ nesi saŋʋʋ tɔm kaacɛyɩ Yesu koyindinaa ɛzɩdaa?
ÑƖM MBƲ PƖWƐ ÐO-WONDU ÐƖÑƆƆZƖYƐ TAA YƆ
“Mɛwɛɛ nɛ mehikiɣ wazasɩ Yehowa sɛtʋ taa”
Paa Bibl Kpɛlɩkɩyaa ɩtaatɩlɩ mbʋ ɖeyi ɖeyi pɩwɛɛ se pala nɛ pɩwɩlɩ se paaɖʋʋ pɔ-nɔɔ Caama you 1 taa yɔ, pɔ-ɖɔnɛ kɩbanɖɛ lʋlɩ pee kɩbana.


text:
Soowa (Shoah)
Soowa (Hɛbra kʊnʊŋ taa lɛ, שואה pʊtɔbʊʊ se azɛyʊʊ), pɩkɛ Yuda ɛyaa samaɣ ɖɩzɩɣ. Caama ɛyaa ɖɩzaɣna Yuda ɛyaa mba, nɛ ɛyaa mba pakʊwa yɔ patalɩ ɛyaa miiliyɔɔ naa kɩgbanzɩ nɛ loɖo hɛkʊ taa mbʊ yɔ yaa ɖɩkpaɣ Yuda ɛyaa natozo Eerɔpʋ taa kɔyɔ pakʊ ɛyaa naalɛ mbilim yaa kedeŋga taa Yuda mba mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa hiŋ nanza, kɛ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ taa.
Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Yuda ɛyaa mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Caama mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Eerɔpʋ taa Yuda mba kʊʊ. Tɔm kɛdɩyaa nɛ kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa yaa tɩlɩyaa hɛkʊ taa wɛ ndɔnjɔɔlɩyɛ siŋ kɛ tɔmpiye nɖɩ palabɩna nɛ tʊmɩyɛ keeke yɔ.
Yuda mba, Caama maɣmaɣ wɩlɩ-wɛ niye se pɛkɛ po-koyondina mba pɩfɛyɩ palabɩ-wɛ pʊdɔdɩyɛ wɛɛ pɩkpɛndɩna pa-lɩmaɣza nɛ po-tomnaɣ, ñɔɔsɩ kpa-wɛ halɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ pasɩ poloñi tɛtʊ cipketu ndʊ tɩ-taa kaawɛ Yuda mba yɔ nɛ soofiyetiki kɩkpɛndʊʊ ŋgʊ pʊɖɔkɩna-kʊ yɔ kɩ- taa.
Pakʊ-wɛ nɛ malɩfa naa kɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ paya hɩɖɛ se soowa malɩfa pɛɛ tɛ ŋgʊ. Tʊma ɖoŋ ñɩnaa labʊ nɛ tɔɔnaɣ kɩɩtalʊʊ pɩlɩŋ weyi ɛ-taa pakʊɣa-wɛ, pakʊɣa-wɛ nɛ fefekiŋ fefekiŋ lɔɔɖaa taa yaa fefekiŋ kuduyiŋ tɛɛ ɖenɖe pɔtɔyɩtaɣ-wɛ yɔ. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa tomnasɩ nzɩ pataapiŋ yɔ pañazaɣ-sɩ mɩŋ siɖaa tɔlɔɔŋ taa nɛ pamɩzɩɣ pɔ-tɔlɔma.
Yuda mba tɛ tɔyɩtʊ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ taa lɩna ɛzɩma tʊma sɔsɔna tʊmɩyɛ labʊ cɔlɔ nɛ kpelasi taa tʊma laɖaa nɛ lɛɣtʊ laɣsɩ cɔlɔ, mbʊ piyeba nɛ Caama pɩzɩ kɩɖɩzɩ samaɣ ŋga, tɔmʊʊ ŋgʊ kɩɩsɔʊ ɛjaɖɛ yɔɔ kpoyi. Ɖama tɛyʊʊ kʊñɔŋ alɩwaatʊ, pɩtɛ you ŋgʊ kɩñɩnaɣ ɖɩzɩɣ samaɣ ŋga katafɛyɩna sɔɔjɔnaa yaa politiki nakʊyʊ tɛ ɖoŋ, pɩtɛkɛ mbʊ yɔ kʊyaa yaa pʊdɔdɩyɛ fɛyɩ tɩnaa kaamaɣzɩna tʊ.
Halaa, piyaa (halɩ pɩkpɛndɩna piyaa cɩɩ cɩɩ waa) nɛ akpadɩyaa pagba patɩŋga nɛ pakʊ sakɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ abalaa sɔsaa. Piyaa ma-ñʊʊ sɩba waa mba patɔyɩtɩ-wɛ patalɩ piyaa 1500000. Pʊcɔ Yuda ɛyaa tɛ kʊʊ alɩwaatʊ yaa kʊʊ alɩwaatʊ wayɩ lɛ, pewilaɣ po-wonduu taa ɖoŋ nɛ paɖɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɛ-ɛjaɖɛ tɛ ɛsakuliye nɛ Ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ.


text:
1Apəlaham lʋlʋɣʋ tʋ ntɛ́ Tafiiti, Tafiiti lʋlʋɣʋ tʋ Yesu Kilisiti lʋlʋɣʋ looŋa ntɛ́ cənɛ. 2Apəlaham lʋla Ɩsaaka, na Ɩsaaka náá lʋlɩ Yakɔpʋ, na Yakɔpʋ náá lʋlɩ Yuta na ɩ newaa. 3Yuta ná lʋla Falɛsɩ na Sela. Pɛlɛ pa too kɛlɛ Tamaa. Falɛsɩ ná lʋla Hɛsəlɔŋ, na Hɛsəlɔŋ náá lʋlɩ Alam, 4na Alam náá lʋlɩ Aminatapɩ, na Aminatapɩ náá lʋlɩ Naasɔŋ, na Naasɔŋ náá lʋlɩ Saləma. 5Saləma ná lʋla Poosi, Poosi too kɛlɛ Lahapɩ. Poosi ná lʋla Opɛtɩ, Opɛtɩ too kɛlɛ Luuti. Opɛtɩ ná lʋla Sesee, 6na Sesee ná lʋləna wulaʋ sɔsɔ Tafiiti. Tafiiti ná lʋla Salʋmɔŋ, Salʋmɔŋ too kɛlɛ Yulii alʋ. 7Salʋmɔŋ ná lʋla Lʋpʋwam, na Lʋpʋwam náá lʋlɩ Apiya, na Apiya náá lʋlɩ Asafɩ, 8na Asafɩ náá lʋlɩ Yosafatɩ, na Yosafatɩ náá lʋlɩ Yolam, na Yolam náá lʋlɩ Osiyasɩ. 9Osiyasɩ ná lʋla Yowatam, na Yowatam náá lʋlɩ Akasɩ, na Akasɩ náá lʋlɩ Ɩsekiyasɩ, 10na Ɩsekiyasɩ náá lʋlɩ Manasee, na Manasee náá lʋlɩ Amoŋ, na Amoŋ náá lʋlɩ Yosiyasɩ. 11Yosiyasɩ ná lʋləna Cekoniyasɩ na ɩ newaa kɛ waatʋ wei pa kuu Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma na pá pona Papiloni tɔ. 12Pa pona Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ Papiloni təna, ɩlɛna Cekoniyasɩ náá lʋlɩ Selatəyɛlɩ, na Selatəyɛlɩ náá lʋlɩ Solopapɛɛlɩ, 13na Solopapɛɛlɩ náá lʋlɩ Apiyuti, na Apiyuti náá lʋlɩ Ɩliyakim, na Ɩliyakim náá lʋlɩ Asɔɔ. 14Asɔɔ ná lʋla Satɔkɩ, na Satɔkɩ náá lʋlɩ Akim, na Akim náá lʋlɩ Ɩliyuti, 15na Ɩliyuti náá lʋlɩ Ɩlasaa, na Ɩlasaa náá lʋlɩ Mataŋ, na Mataŋ náá lʋlɩ Yakɔpʋ. 16Yakɔpʋ ná lʋla Yosɛɛfʋ wei ɩ kɛ́ Malɩ paalʋ tɔ, na Malɩ ɩnɩ ɩ lʋləna Yesu wei pa yaa sɩ Mesii tɔ. 17Ye mpʋ, ɩsɩɩ pa kɛɛsʋɣʋ sɩ ɩnɛ ɩ lʋla ɩnɛ na ɩnɛ ɩ́lɛ́ ɩ lʋlɩ ɩnɛ tɔ, pə kpaɣaʋ hatoo Apəlaham haləna pə́ tala Tafiiti tɔ, lʋlʋɣʋ loosi kpɛnta naanʋwa na liɣiti. Na pə kpaɣaʋ Tafiiti haləna pə́ tala waatʋ wei pa kuu Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma na pa pona Papiloni tɔ, lʋlʋɣʋ loosi wɛ naanʋwa na liɣiti tɔtɔ. Na lʋlʋɣʋ loosi naanʋwa na liɣiti tɔtɔɣɔ pə kpaɣaʋ hatoo pa ponaʋ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ Papiloni tɔ, haləna pə́ sɩɩna Mesii lʋlʋɣʋ. 18Ɩsəna pa lʋla Yesu Kilisiti tɔɣɔlɔ. Ɩ too Malɩ wei ɩ kɛ́ Yosɛɛfʋ amʋsaɣa tɔ, ɩ haɣa hɔɣɔ na Feesuɣu Naŋŋtʋ toma na pə́cɔ́ ɩ́ saa. 19Ɩ paalʋ Yosɛɛfʋ ka kɛ́ yʋlʋ kʋpaŋ kɛ́, ɩlɛ ɩ taa tisiɣi sɩ ɩ́ kuli Malɩ waalɩ kɛ́ yəlaa samaa taa. Ɩlɛna ɩ́ hʋʋ sɩ ɩ ká kisi-ɩ mukaɣa tɛɛ. 20Ɩ hʋʋkaɣa ɩ taa kɛ́ mpʋ, ɩlɛna Tacaa ɩsɔtaa tillu kɔɔ ɩ kiŋ kɛ toosee taa, na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Tafiiti lʋlʋɣʋ tʋ Yosɛɛfʋ, taa nyana nyá amʋsaɣa Malɩ kpaɣaʋ. Pə taɣa pʋlʋ, hɔɣɔ ŋka ɩ haɣaa tɔ, Feesuɣu Naŋŋtʋ kiŋ kɛ ka lɩɩnaa. 21Ɩ ká lʋlɩ apalʋ pəyaɣa, na ń yaa-kɛ sɩ Yesu. Pə taɣa pʋlʋ, pəyaɣa ŋkɛ kaa waasəna ka yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ taa. 22Pə tənaɣa mpʋ pə lapa na pə́cɔ́ tɔm nti Tacaa ka yɔɣɔtəna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔ tɔ tə́ lá tampana sɩ: 23Ɩ́ nyənɩ, pɛɛlɔ wei ɩ ta nyənta apalʋ tɔ ɩ ká haɣa hɔɣɔ, na ɩ́ lʋlɩ apalʋ pəyaɣa, na paa yaa-kɛ sɩ Ɩmaniyɛlɩ. (Hətɛ tənɛ tə yɔɣɔtəɣɩ sɩ Ɩsɔ wɛ tá kiŋ.) 24Yosɛɛfʋ fema, ɩlɛna ɩ́ lá nti Tacaa ɩsɔtaa tillu ka heela-ɩ tɔ. Ɩ kpaɣa ɩ amʋsaɣa Malɩ. 25Ama ɩ ta nyəmɩ-ɩ haləna ɩ́ tɛ pəyaɣa lʋlʋɣʋ. Na Yosɛɛfʋ yaa-kɛ sɩ Yesu.
Copyrighted Material
Learn More


text:
Georg Friedrich Haendel
Georg Friedrich Händel (yaa Handel yaa Haendel) kɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ Caama tʋ nɛ ɛpɩsɩ ɩŋglɩsɩ tʋ. Palʋla-ɩ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nadozo (23) n̄ɩŋgʋ wiye lɛlaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1685 taa kɛ Halle tɛtʋ taa.
Ɛsɩba efemiye hiu nɛ naanaza (14) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ ɖomaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1759 taa kɛ Westminster tɛtʋ taa. Ɖajaa Haendel ɛnʋ, nabʋyʋ taa lɛ, halɩ nɛ sɔnɔ afema anɛɛ yɔ a-taa mbɩ yɔ, ɛzɩma ɛnʋ sɩzɩ ɛkpaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛɖʋ minziiki baroque taa yɔ, ɛnʋ kɛna ɛyʋ weyi kamaɣ yɔɔ yaa tɩna yɔɔ yɔ kɩ-hɔɔlʋʋ taa.
Ɖajaa Jean Sébastien Bach minziiki hɔɔlʋʋ yɔ kɛ ɛwɛna. Palʋla-ɩ nɛ pasɩɣzɩ lɔŋ yaa pɛkpɛlɛkɩ lɔŋ kɛ Saxe egeetiye yaa lone kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size ɛcaɣ fenasɩ nasɩyɛ ɖɔɖɔ pazɩɩ kɛ Hambourg tɛtʋ yaa egeetiye taa.
Peeɖe ɛkʋyɩ naa nɛ, ɛɖɛ ɛcaɣ Itaalii ɛjaɖɛ taa ɖenɖe pajalayɩ kajalaɣ yaa kaanaɣ mayaɣ labʋ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛlaba nʋmɔʋ ɖɔm tʋmɩyɛ. Itaalii ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛlaba pɩnzɩ naadozo nɛ ɛpɩsɩ ɛkɔɔ egeetiye yaa lone nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Hanovre yɔ ɖɩ-taa. Ɖɩ-taa ɛkʋyɩnaa nɛ ɛɖɛ ɛcaɣ kam kɛ ɩŋglɩsɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Ɖajaa Georg Friedrich Haendel cɛyɩ ɛ-tɩ kpem nɛ, ɛ-tʋma labʋ taa payɩ lɛ, eyozi ajɛɛ sʋsɔnaa nayɩ tɛ sɔnzɩ minzikii wɩlɩtʋ sʋsɔtʋ. Ajɛɛ ana yɔ : Itaalii ɛjaɖɛ nɛ, Caama n̄ɩnɖɛ nɛ, Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ nɛ, pɩtasɩna Fransɩ n̄ɩnɖɛ.
Haendel kɛ minzikii kɩpaŋkʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sʋsɔ weyi ɛlakɩ Orɩgɩ nɛ, klavɛsɛɛ panaalɛ pɛtɛ minzikii yɔ. Pʋyɔ lɛ, pɩnzɩ ɛzɩ hiŋ niidozo nɛ kagbanzɩ mbɩ yɔ, ɛgbaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛlakɩ opera ɖeke tʋmɩyɛ koŋ kɛ Itaalii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Pʋwayɩ kɛ ɛlɩza oratoriyo nɛ ɛmʋʋ nimiye sɔsɔyɛ naɖɩ-ɩ kɛ Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ yɔɔdaɣ taa. Peeɖe ɛpɩsa wɩlɩyaa taa wɩlɩyʋ nɔɔyʋ weyi paakpɛzʋʋ nayɩ kaʋ yaa paakpɛʋ nɛyɩ kaʋ yɔ kɛ ɛwɩlɩtʋ hɔɔlʋʋ taa yɔ.


text:
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ (Laser)
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ kɛna anasaayɩ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kʋ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size kɩlɩzʋʋ mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ yɔ. Seɣtuu mʋndʋsʋʋ n̄ɩɣyʋ kʋnɛ, kiliɖe ɖɩlɩyɛ taa mba payaɣ size masɛrɩ nɛ pama size "maser" nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa. Kajalaɣ taa ɖeyi ɖeyi lɛ, pacalɩ haʋ hɩɖɛ seɣtuu mʋndʋsʋʋ n̄ɩŋgʋ kʋnʋ size masɛrɩ naʋʋ nɛ mʋdʋsʋʋ kpɛlɛkʋʋ. Fransɩ kʋnʋŋ taa lɛ pama size "maser optique".
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ anasaayɩ n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩɖɩlɩyɛ kɛ naabʋlɛ kpɛndɩm. Pʋtɔbʋʋ size, ɖɩcɔnaɣ kɔ yɔ, ɖɩnaɣ size kɩ-taa nɛ n̄ɩɣyʋʋ kɩwalanzɩnaʋ yaa paɣlaka sɔzʋʋ n̄ɩɣyʋʋ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩwɛna naʋ kʋlɔmʋʋ yɔ. Seɣtuu mʋndʋsʋʋ wɛna kɩ-taa pɔʋ kɩɖaɣlʋʋ nakʋyʋ, nɛ kɩ-taa miŋ lɩʋ nɛ ɛwɛ tʋɖʋɖʋ yee ɛmʋwaa yɔ.
Pɩtɩŋgɛ payɩ mbɩ yɔ, pɩ-tɛ yʋsaɣ ɖeyi ɖeyi lɩzʋʋ kpɛlɛkʋʋ pɔzʋʋ size, seɣtuu mʋdʋsʋʋ anasaayɩ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ nzɩ kɩlɩzɩsɩ wɛna siɣ siɣ mʋndʋsʋʋ n̄azɩn̄azʋ. Pʋtɔbʋ size, pɩ-tɛ kɛɛkɩŋ wɛɛ. Mʋndʋsʋʋ weluu yaa mʋndʋsʋʋ n̄azɩn̄azʋ (spectre) wɛna kɩ-taa kɛ cɛnzɩ nzɩ sɩwɛ lɩɩ lɩɩ yɔ. Sɩ-tɛ, pila ɖaɣlɩtʋ (ondes) lɩɣna pɔŋ nɛ walanzɩ tasʋʋ n̄ɩɣyʋʋ (amplificateur) yɔɔ.
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ (raies) sɩnɛ, sɩ-tɛ mini mini pɩsʋʋ (finesse) wɛna nabʋyʋ taa kɛ kamasɩ. Pɩ-tɛ kamasɩ nzɩ, sɩwɛɛ pɩlɩɩna kɩ-tɛ pɔʋ (cavité) tɛ wɛtʋ ɖeyi ɖeyi yɔɔ nɛ walanzɩ tasʋʋ n̄ɩɣyʋʋ tɛ kpɛdɛɛ kpɛdɛɛ wiluu cɛlʋʋ ɖeɖe. Lɛɣtʋ ndɩ ndɩ yeki yaa haɣ ɖoŋ size pehuu lɩzɩtʋ (émission) nɛ pɩɖɛɛ pɔcɔɔ pila ɖaɣlɩtʋ kʋɖʋmtʋ cɔlɔ kpɛɛɛ.
Kpaɖʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋ taa kɛ sakɩyɛ tɩlaa siŋŋ size seɣtuu mʋndʋsʋʋ kɛna cɛnzɩ (rayonnement) sɩpɩzʋʋ tʋma kpeekpe kɛ nazɩyʋ hɔmtʋ (électromagnétique) hɔɔlʋʋ taa ɖenɖe miŋ wɛɛ payɩ yɔ. Pila ɖaɣlɩtʋ kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa kaakɛ, kajalaɣ taa kɛ mbʋ payaɣwa size "maser" yɔ. Mba payaɣ ɖɔɖɔ size "micro-ondes" waa nɛ palakaana wɛ tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ cɛnzɩ X waa hɔɔlʋʋ taa.


text:
Ignace de Loyola
Palʊla Ignace de Loyola kɛ pɩnaɣ 1491 kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Azpeitia yɔ nɛ tɩwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Peeyiibaskɩ yɔ ɖɩ-taa. 5Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ taa kɛlɛ mbʊyɔ. Ignace de Loyola sɩba hasɩ yaɖɛ fenaɣ 1556 kɛ Rooma tɛtʊ taa nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Ignace de Loyola Ignace de Loyola sɩba hasɩ yaɖɛ fenaɣ 1556 kɛ Rooma tɛtʊ taa nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Ignace de Loyola kɛŋna weyi ɛñɔwa ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Yesu wayɩ tɩŋgɩya yɔ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ-tʊ. Ɛsɔ lɩmɖʊyʊ ɛnɛ ɛɛkɛna lɩmɖʊyʊ weyi ɛsɩŋgaɣna ɛyaa kɛ pɔɖɔnɛ-taa.
Ignace de Loyola tɛ lɩmaɣzɩyɛ kɛ ɛsɔ tɔm yɔɔ kɛŋna mbʊ piyeba nɛ katolika ŋgbɛyɛ ɖɑɣnɩ ɖɩ-tɩ cɔnaʊ camɩyɛ yɔ. Ɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɛñɔza yɔ, ɖɩkɛna tiyu tɛ ŋgbɛyɛ nɛ ɖɩwɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa, Afrika nɛ Amerika nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlɩɣ taa. Papa Grégoire XV kpana-ɩ kiɖeɖeu kɛ lakɩŋ fenaɣ 1622 ɛlɛ kɩlaʊ keliizaɣ taa lɛ, pɔtɔkɩ Ignace de Loyola kiɖeɖeu kazandʊ kɛ hasɩ yaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 31 wiye. Ɛzɩmaa Ignace de Loyola pɩsa ɛ-laŋgɩyɛ Ignace de Loyola kaawɛna pɩnzɩ ɛzɩ 30 lɛ, ɛsʊʊ sɔɔjɛtʊ taa nɛ tɩ-taa kɛ pɩɩkʊ ɛ-nɩŋgbaŋaɣ nɛ ɛ-yɔɔ kɔma nɛ pɩcɛ lɛ, lɛɛka kɩlɩ lɛɛka ñɩɩɩ yem. Pɩlaba mbʊ nɛ ɛɛtasɩɣ pɩzɩɣ se ɛna sɔɔjanaa takayɩsɩ nɛ ɛkalɩ lɛ, ɛpaɣzɩ ɛsɔ tɔm takayasɩ nɛ ɛyaa kiɖeɖema takayisɩ kɛ kalɩɣ. Ɛkala Ludolphe le Saxon takayaɣ ŋga kɔyɔɔdɩɣ Yesu fezu caɣʊ tɔm yɔ. Ɛkala takayasɩ nzɩ sɩ-taa pɔyɔɔdɩɣ ɛyaa kiɖeɖema fezu caɣʊ yɔ. Takayasɩ nzɩ ɛkalaa nɛ ɛɖaŋɩɣ ɛ-wezu caɣʊ kɛ cɔnaʊ nɛ sɔɔndʊ paɣzɩ-ɩ kpaʊ. Ɖom nabʊyʊ taa kɛ ɛna Pɛlɔ Maria nɛ Pʊwa Yesu. Kpaagbaa mbʊ lɛ, eyele ɛ-lakasɩ kɩpɩnzɩ nɛ ɛlɛɣzɩ fezu caaʊ.
Ɛ-yɔɔ cɛba wayɩ lɛ, eyele ɛ-ɖɩwa kɛ lɛlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1522 nɛ ɛɖɛɛ Yerusalɛm. Ɛ-nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ ɛtalɩ Pariseloni, Penedikiti mba ɛsɔ sɛtʊ lone taa nɛ eheyi ɛ-kɩwɛɛkɩm taa kɛ layʊ weyi payaɣ-ɩ se Chanon yɔ ɛcɔlɔ. Ɛc aɣ peeɖe kɛ afema naatozo nɛ pɩwayɩ lɛ, pɩsa nɛ ɛwɩlɩ kaɣlaa se ɛcɛla ɛ-tɩ kɛ ɛsɔ nɛ ɛyeba ɛ-sɔɔjɛtʊ lɛ, ɛhɔzɩ ɛ-sɔɔjɛtʊ wondu nɛ ɛ-malɩfanaa nɛ epuzi Maria nɛ Yesu pɛ-tɛ anjaʊ cɔlɔ. Ɛlaba mbʊ nɛ ɛtɛ lɛ, ɛsuu toko yuulee nakʊyʊ nɛ nimiye naɖɩyɛ yem kɛ ɛtama ɛ-tɩnaɣ taa. Mbʊ eyeba nɛ ɛkpaɣnɔmɔʊ nɛ ɛɖɛɛ ɛcaɣ Manrɛzɩ kɛ kɛ Katalɔnɩ tɛtʊ taa nɛ ɛcɛlɛ ɛ-tɩ ɛsɔ yeli.


text:
Kwivri
Kwivri ñɩɣtʊ pɛkpɛndaa nɛ pala ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se pʊrɔnzɩ (bronze) yɔ. Ɛlɛ, sɔnɔ yɔ Kwivri nɛ etɛŋ pa-ñɩɣtʊ pɛkpɛndaa nɛ pɩpɩsɩ pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ.
Takayɩsɩ maʊ taa lɛ, payaɣ pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ ɖɔɖɔ se ɛɛrɛɛ (airain). Mbʊ payaɣ se kampanolozii (campanologie) yɔ, pʊ-tʊmɩyɛ labʊ taa lɛ, pʊrɔnzɩ kɛ ñɩɣtʊ ndʊ pɛkpɛndaa nɛ poluki ɛgaŋgala yɔ.
Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ pɛkpɛndaa nɛ pala pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ. Ñɩɣtʊ ndʊ pɛkpɛndaa yɔ, ndʊʊ yɔ : Kwivri nɛ alimiiniyɔɔm nɛ plɔɔm (plomb) nɛ periliyɔɔm (béryllium) nɛ maŋganɛzɩ nɛ tuŋgistɛɛn (tungstène). Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ, tɩ-taa lɛ, Kwivri kɩlɩna ɖɔʊ pʊrɔnzɩ taa. Pɛtɛyɩ pʊrɔnzɩ tam mɩnɩʊ yɔ, Kwivri kɛ hɔɔlʊʊ 60 mpilim. Halɩ kɩpɩzɩɣ kɩtalɩ hɔɔlʊʊ 95 mbʊ yɔ. Papɩzɩɣ pana ɖɔɖɔ pʊrɔnzɩ taa silisiyɔɔm (silicium) nɛ fɔsɩfɔrɩ nɛ sɛŋkɩ pazɩ pazɩ.
Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ palabɩna pʊrɔnzɩ yɔ, tɩɩmʊʊ kalɩkɔdaɣ, tɩɩwɛɛkɩɣ, pɩtɛ ɖɔɖɔ lɛ, tɩɩpʊkɩ kaʊ. Ɛlɛ, wondu ndʊ palabɩna pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ yɔ, yee palakɩ-tʊ nɛ tʊmɩyɛ lɩm taa kɔyɔ, tɩpɩzɩɣ tɩwɛɛkɩ yaa tɩpʊʊ. Ñɩɣtʊ ndʊ tɩhɔŋ laatriki miŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Ñɩɣtʊ ndʊ ɖɔɖɔ pakayɩɣna asiyee ñɩɣyʊʊ yɔɔ. Weyi ɛlakɩ pʊrɔnzɩ yɔ, payaɣ-ɩ se pʊrɔnziyee (bronzier).


text:
Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ
Sudaanɩ Hadɛ ɛjaɖɛ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ.
Ajɛya wena acɔ Sudaanɩ Hadɛ ɛjaɖɛ nɛ ata yɔ ana yɔ: hayi kiŋ lɛ Sudaanɩ, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Etiyoopi, hadɛ kiŋ lɛ ajɛya naatozo: Keniiya, Ugandaa nɛ Kɔŋgo Kinsasa piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Sentiraafriki ɛjaɖɛ.
Sudaanɩ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa pɔsɩ nasɩyɛ tɩŋuna nɛ sɩ-lɩm haɣ -ɖɩ mʊzʊŋ; ɛzɩ pɔɔ ŋga payaɣ se Niili Kʊlʊmʊʊ yɔ.
Aloma fenaɣ naalɛ wiye pɩnaɣ 2015 taa Suudanɩ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ Salva Kiir maɣza ɛ-ñʊʊta sɩŋŋŋ nɛ ɛtɔ se pʊwɛɛ se pɛtɛyɩ ɛjaɖeɛ nɖɩ ɛzɩ tindima 28 pɩtaakɛ hiu ɖeke mbʊ pʊyɔɔ yɔ, nabayɛ wɛɛ nɛ paahikiɣ mbʊ pʊpɔzaa yɔ. Ɛɛsɔɔla se paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩwɛɛna ɖɔŋ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ kɩ-sɩndaa wobu nɔmɔʊ taa.
Ɛlɛ ɛ-lɩmazɩyɛ nɖɩ, ɖɩtacaɣna nabɩyɛ, pɩkɩlɩna kewiyaɣ tɛɛ cayʊʊ kɩpɩnʊ Riek Machar. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ mba pakaɖaɣ nɛ kewiyaɣ nɛ pɛkɛ ɛtɛlɛm waa yɔ pɩɩwɛɛ se pakpakɩɣ Suudanɩ hɔɔlɩɣʊ sɔsɔʊ naalɛ ñɩŋgʊ.
Pʊcɔ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊʊ ɖɩ-tɩ wɛʊ kɛ hasɩ haɖɛ fenaɣ nakʊ pɩnaɣ 2011 lɛ, Caama ɛjaɖɛ kaatɛma-ɖɩ sɩm mbʊ kɩyakʊ litoozo wiye fenaɣ kʊɖʊɣ ŋga nɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga. Kpɩtaʊ kʊɖumʊʊ wayɩ lɛ, pʊtɔbʊʊ se hasɩ yaɖɛ fenaɣ 14 pɩnaɣ 2011 lɛ, paɣtʊ lɩzɩyaa ñʊʊtʊ weyi payaɣ se Joseph Deiss yɔ, ɛyɔɔdɩ kaɣlaa se Suudaanɩ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ ɛjaɖɛ 193 ñɩnɖɛ kɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ.


text:
FEŊUU TILIMIYE No 4 2016 | Bibl—kɩwabɩ kala sakɩyɛ
Pɩnzɩ mɩnɩŋ nzɩ sɩɖɛwa yɔ sɩ-taa kala ndɩ ndɩ pɩzaɣ se ayele nɛ Bibl taa tɔm le. Ɛbɛ yɔɔ pɩkɛnɩ piti tɔm se Bibl wabɩ kala ana?
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM
Bibl yɔɔ tɔm ndʋ pɩcɛyaa se ɖɩtɩlɩ yɔ
Takayaɣ nakɛyɛ fɛyɩnɩ ɖoŋ tisuu mbʋ ɛyaa wɛna yɔ, pɩ-yɔɔ nɛ pileɖi siŋŋ nɛ pɩtalɩ Bibl. Paa mbʋ yɔ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtaa Bibl tɔm liu se tɩkɛ toovenim na?
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM
Bibl wabɩ mbʋ pɩpɩzaɣ se pɩwɛɛkɩ kɩ-takayɩsɩ yɔ
Bibl mayaa yaa mba paɖaɣnɩ kɩ-tɔm maʋ yɔ, palabɩnɩ tʋmɩyɛ kpɩna tɔna nɛ papyrus waa. Ɛzɩma takayɩsɩ kɩbɩnzɩ nzɩ sɩlaba nɛ sɩtalɩnɩ-ɖʋ sɔnɔ?
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM
Bibl wabɩ ki-koyindinaa
Politiki nɛ Ɛsɔ sɛtʋ agbaa ñʋndɩnaa sakɩyɛ ñaɣ pana se pekiziɣni ɛyaa se pataawɛɛnɩ Bibl yaa pataalabɩ-kʋ nɛ kɩtɔyɩ yaa pataaɖɛzɩ-kʋ kʋnʋmɩŋ lɛɛŋ taa. Ɛlɛ pa-taa nɔɔyʋ tɩpɩzɩ.
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM
Bibl wabɩ mba pañɩnaɣ se pɛlɛɣzɩ kɩ-tɔm yɔ
Ɛyaa nabɛyɛ ñaɣ pana se pɛlɛɣzɩ Bibl taa tɔm. Ɛzɩma pɩlaba nɛ pa-pana ñaɣʋ ɖʋ lɩm?
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM
Ɛbɛ yɔɔ Bibl wabɩ kala wena akaɖaɣnɩ-kʋ yɔ a-tɩŋa?
Ɛzɩma Bibl tɔm wɛ ndɩ siŋŋ nɛ takayɩsɩ lɛɛsɩ?
Yʋsɩ tɔm tʋnɛ
Ɛzɩma tɩyɛ Yesu wɛtʋ kaawɛ ndɩ nɛ ɛ-alɩwaatʋ taa ñɩma pɩlɩɩnɩ canasɩ yɔɔ? Wɛtʋ ndʋ taa Yuda Ɛsɔ sɛtʋ ñʋndɩnaa haɣaɣ nʋmɔʋ abalʋ se ekizi ɛ-halʋ?
Puuyaɣ lakasɩ kaɣ sɩʋ tɩnaɣ wiɖiyi?
Pasɩnɩ ɛyaa nabɛyɛ nɛ peyele puuyaɣ lakasɩ. Ɛbɛ sɩnɩ-wɛ nɛ pɛlɛɣzɩ mbʋ?
BIBL LƐƔZƖƔ ƐYAA WEZUU CAƔƲ
Mɔntɔlɩ tam sakɩyɛ pʋcɔ nɛ pɩpɩzɩ nɛ piɖeni-m
Ɛbɛ sɩnɩ abalʋ nɔɔyʋ nɛ ɛlɩɩ kʋzʋʋ kɩlɛmɩŋ yomiye taa nɛ ehiɣ laŋɩyɛ taa pɛɛyɛ?
Kpaɣ tisuu mbʋ ŋwɛna yɔ nɛ ŋmaɣzɩnɩ, ndʋ Bibl wɩlɩɣ yɔ
Agbaa wena ayaɣ a-tɩ se akɛ Krɩstʋ agbaa yɔ acɛzɩ kudokiŋ sakɩyɛ, ɛlɛ a-wɩlɩtʋ kaɖɩɣnɩ ɖama hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa. ye mbʋ ɛzɩma ŋlakɩ nɛ ŋtɩlɩ ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɩlɩɣ toovenim yɔ?
Tɔm ndʋ Bibl wɩlɩɣ-ɖʋ?
Ɛzɩ Ɛsɔ tɩŋɩɣnɩ Ɛsɔ sɛtʋ ɛgbɛyɛ naɖɩyɛ yɔɔ se ɛsɩnɩ ɛyaa nɛ pɔñɔtɩnɩ-ɩ?


text:
KPƐLƖKƲƲ 65
Ɛstɛɛrɩ yabɩ ɛ-samaɣ ñʋʋ
Ɛstɛɛrɩ kɛ Yuuda halɩbɩɣa ŋga kaawɛ Pɛrsɩ tɛtʋ ndʋ payaɣ se Susaŋ yɔ, tɩ-taa. Nebukadɩnezaarɩ kaakpaɣnɩ Ɛstɛɛrɩ nɛ ɛ-hɔʋ Yeruzalɛm nɛ ewoni peeɖe. Ɛ-ɖɛdʋ Mɔrdekayɩ weyi ɛɛkɛ wiyaʋ Asiyeruusi ɖɩɣa taa tʋmlaɖʋ yɔ, ɛnʋ cɔnɩnɩ ɛ-yɔɔ nɛ ɛpaɣlɩ.
Wiyaʋ Asiyeruusi kaañɩnaɣ pɛlɛ nɔɔyʋ se ɛpɩsɩ-ɩ abiɖe. Peeɖe ɛ-lɩmɖʋyaa kɔnɩ-ɩ egeetiye taa pɛlaa mba pakɩlɩ tʋʋzʋʋ yɔ, nɛ pa-taa lɛlʋ lɛ Ɛstɛɛrɩ. Pɛlaa mba, pa-tɩŋa pa-taa lɛ, Ɛstɛɛrɩ wiyaʋ lɩzaa se ɛkɛ abiɖe. Mɔrdekayɩ heyi Ɛstɛɛrɩ se etaayele nɛ pana se ɛkɛ Yuuda tʋ.
Abalʋ cajayɛ tʋ Hamaanɩ kaakɛnɩ awumbiya kpeekpe ñʋʋdʋ. Ɛñɩnaɣ se ɛyaa tɩŋa eluŋuu ɛ-tɛɛ. Ɛlɛ Mɔrdekayɩ kizi se ɛɛlakɩ mbʋ, nɛ Hamaanɩ kɔ pana siŋŋ nɛ ɛñɩnɩɣ se ɛkʋ-ɩ. Hamaanɩ kɔm nɛ ɛna se Mɔrdekayɩ kɛ Yuuda tʋ lɛ, ɛla lɩmaɣza se ɛtɩŋnɩ nʋmɔʋ nakʋyʋ yɔɔ nɛ ɛɖɩzɩ Yuuda ñɩma tɩŋa Pɛrsɩ egeetiye taa. Ewolo nɛ eheyi wiyaʋ se: ‘Yuuda ñɩma kɛ ɛyaa kɩdɛkɛdaa, pɩpɔzʋʋ se ŋɖɩzɩ-wɛ ñɛ-ɛjaɖɛ taa.’ Asiyeruusi cosi-i se: ‘La mbʋ payɩ ŋsɔɔlaa yɔ,’ nɛ pʋwayɩ lɛ, ɛha-ɩ waɖɛ se ɛɖʋ paɣtʋ. Hamaanɩ ɖʋ paɣtʋ nɛ eheyi samaɣ se pakʋ Yuuda ñɩma tɩŋa Adaarɩ kɩyakʋ 13 ŋgʋ wiye. Yehowa kaawɛ nɛ ɛnaɣ mbʋ pɩɖɩɣnɩ labʋ yɔ.
Ɛstɛɛrɩ taatɩlɩ paɣtʋ ndʋ Hamaanɩ ɖʋwa yɔ. Pʋyɔɔ Mɔrdekayɩ tiyini-i paɣtʋ ndʋ nɛ eheyi-i se: ‘Wolo nɛ ŋyɔɔdɩnɩ wiyaʋ.’ Ɛstɛɛrɩ cosi se: ‘Ye nɔɔyʋ ewobi wiyaʋ cɔlɔ nɛ wiyaʋ tɩyaa-ɩ yɔ, pakʋʋ-ɩ. Kɩyakɩŋ 30 yɔ, wiyaʋ tɩya-m. Ɛlɛ mowoki mbʋ. Ye ɛkpazɩ e-sika ɖaʋ nɛ ɛwɩlɩ-m yɔ, mancakɩ wezuu. Ɛlɛ ye ɛtɩla mbʋ ɖɔɖɔ yɔ, pakʋʋ-m.’
Ɛstɛɛrɩ kʋyɩ nɛ ewolo wiyaʋ ɖɩɣa taa. Wiyaʋ na-ɩ lɛ, ɛkpazɩ ɛ-ɖaʋ nɛ ɛwɩlɩ-ɩ. Ɛstɛɛrɩ ɖɔ nɛ ɛñɔtɩnɩ wiyaʋ nɛ wiyaʋ pɔzɩ-ɩ se: ‘Ɛstɛɛrɩ, ɛbɛ ŋsɔɔlaa se malabɩ-ŋ?’ Ɛstɛɛrɩ cosi se: ‘Mancaɣ se ña nɛ Hamaanɩ ɛkɔɔ mɛn-tɛ nɛ ɛtɔɔ tɔɔnaɣ.’ Nɛ wiyaʋ nɛ Hamaanɩ powolo Ɛstɛɛrɩ tɛ nɛ pɔtɔɔ tɔɔnaɣ. Peeɖe Ɛstɛɛrɩ heyi-wɛ se papɩsɩ pɔkɔɔ nɛ patasɩ tɔɔʋ tɔɔnaɣ ɛ-tɛ. Papɩsaa nɛ pɔkɔɔ lɛ, wiyaʋ tasɩ pɔzʋʋ Ɛstɛɛrɩ se: ‘Ɛbɛ ŋsɔɔlaa se malabɩ-ŋ?’ Nɛ Ɛstɛɛrɩ cosi-i se: ‘Nɔɔyʋ ñɩnɩɣ se ɛkʋ ma nɛ man-samaɣ. Mentendi-ŋ, ya ɖa-ñʋʋ.’ Wiyaʋ pɔzɩ-ɩ se: ‘Añɩnɩɣ se ɛkʋ-mɩ?’ Ɛstɛɛrɩ cosi-i se: ‘Ɛyʋ kɩdɛkɛdʋ ɛnʋ yɔ, Hamaanɩ.’ Asiyeruusi kɔ pana siŋŋ nɛ eyele nɛ pakʋ Hamaanɩ.
Ɛlɛ nɔɔyʋ taapɩzɩɣ se ɛlɛɣzɩ paɣtʋ ndʋ Hamaanɩ ɖʋwa yɔ, halɩ pɩkpɛndɩnɩ wiyaʋ maɣmaɣ. Pʋyɔɔ wiyaʋ yeba nɛ Mɔrdekayɩ pɩsɩ awumbiya ñʋʋdʋ nɛ ɛha-ɩ waɖɛ se ɛɖʋ paɣtʋ kɩfatʋ. Mɔrdekayɩ ɖʋ paɣtʋ ndʋ tɩhaɣ Yuuda ñɩma waɖɛ se pakandɩyɩ pa-tɩ yɔɔ yɔ. Pɩtalɩ Adaarɩ kɩyakʋ 13 ñɩŋgʋ wiye lɛ, Yuuda ñɩma lʋ pa-tɩ yɔɔ nɛ pawa po-koyindinaa. Nɛ paa pɩnaɣ ŋga lɛ, palakɩ kazandʋ nɛ pɔtɔzʋʋ wabɩtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ.
“Pakaɣ-mɩ hɔm nɛ powoni kominawaa nɛ awiya pɔ-tɔm tɩŋ tɛɛ, mɔ-yɔɔ.”—Maatiyee 10:18


text:
Kuwatemala
Kuwatemala kɛna Amerika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛyaa wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: Mɛkiziki, Peeliizi, Karayiibi teŋu, Hɔndʊrasɩ, Salvaadɔɔrɩ nɛ Pasifiki lɩm fɛɛʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Amerika Latini taa. Kuwatemala tɔbʊ kɛlɛ se « Ɖenɖe tɩŋ ɖɔɔ yɔ». Liidiye nɖi pɔtɔkɩ Kuwatemala ɛjaɖɛ taa yɔ nɖɩ payaɣ se kuwatzalɩ nɛ pɩcɛlɩna sumaɣ sacré, Mayasɩ, ŋga pakpakaɣ ko-suu taa kalɩhʊndʊ nɛ pacanɩɣna yɔ.
Jacobo Arbenz Guzmán kaakɛŋna Kuwatemala ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ pɩnzɩ 1951 nɛ 1954, pʊwayɩ lɛ Álvaro Arzú (1956 -2000). Ñʊʊtʊ ɛnɛ ɛkɛna Caama nɛ Suwisi tʊ.


text:
Tʋma ɖɩlaɖɛ nɛ a-taa wobu yɔɔ tɔm
Ðɩyaɣ-ŋ se ŋkɔɔ ɖɛ-ɛgbɛyɛ pilinzi nɛ lona wena a-taa palakɩ ɖa-takayɩsɩ yɔ, a-taa. Ðɛ-ɛgbɛyɛ pilinzi lona nɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ŋpɩzɩɣ nɛ ŋwolo a-taa yɔ
Etaazuunii
Yele nɛ pama ña-hɩɖɛ nɛ ŋwolo nɛ ŋcɔɔ
Pʋcɔ nɛ ŋkpaɣ nʋmɔʋ se ŋwoki nɛ ŋcɔɔ Etaazuunii Betɛɛlɩ taa lɛ, yele nɛ pama ña-hɩɖɛ ne peheyi-ŋ evemiye. Tɩŋnɩ liens waa mba pɛwɛ pɩ-tɛɛ cɩnɛ yɔ pɔ-yɔɔ nɛ ŋyele nɛ pama ña-hɩɖɛ nɛ ŋyɔɔdɩ ɖɔɖɔ ɖenɖe ŋsɔɔlaa se ŋcɔɔ yɔ. Yʋsɩ se ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛcɔɔ ɖamɩŋ tɩŋa taa evemiye kʋyʋmɖɩyɛ.
Paa ɩɩwɛ ɛyaa ɛzɩma yɔ, pɩʋmʋnaa se iyele nɛ pama mɩ-pʋcɔ nɛ iwolo nɛ ɩcɔɔ Etaazuunii ɛgbɛyɛ piliŋa hɔɔlɩŋ tɩŋa taa.
Ɛyaa tɩtalɩ 20
Ɛyaa talɩ 20 yaa pɛɖɛ pɩ-yɔɔ
Itiyini tɔm lɛɛtʋ intɛrnɛɛtɩ yɔɔ se ɩsɔɔlaa se iwolo nɛ ɩcɔɔ Patɛrsɔɔnɩ, Walɩkiili yaa Warwick taa.
Pahɩzɩ cɔʋ tɔm
Tɩŋnɩ intɛrnɛɛtɩ yɔɔ tɔm yɔɔ nɛ ŋheyi se pahɩzɩ cɔʋ tɔm ndʋ ŋŋmawa yɔ.
Patɛrsɔɔnɩ
100 Watchtower Dr. (2891 Route 22)
PATƐRSƆƆNƖ NY 12563
ETAAZUUNII
+1 845-306-1000
Cɔʋ
Pʋcɔ nɛ ŋkpaɣ nʋmɔʋ se ŋwoki nɛ ŋcɔɔ lɛ, ɖitendi-ŋ tɩŋnɩ intɛrnɛɛtɩ yɔɔ ŋtiyini tɔm.
Hodo piwolo Kemeɣa
8:00 piwolo 11:00 nɛ 13:00 piwolo 16:00.
Alɩwaatʋ ñɩɣtʋ 2
Tɔm kɩcɛyɩtʋ
Peeɖe palakɩ ɖa-takayɩsɩ taa fotonaa nɛ anjaʋwaa, videowaa nɛ tɔm kɩnɩnɩtʋ. Paacɔʋnɩ-mɩ lɛ, pakaɣ yɔɔdʋʋ sukulinaa palakɩ peeɖe yɔ pɔ-tɔm.
Walɩkiili
900 Red Mills Rd.
WALƖKIILI NY 12589
ETAAZUUNII
+1 845-744-6000
Cɔʋ
Pʋcɔ nɛ ŋkpaɣ nʋmɔʋ se ŋwoki nɛ ŋcɔɔ lɛ, ɖitendi-ŋ tɩŋnɩ intɛrnɛɛtɩ yɔɔ ŋtiyini tɔm.
Hodo piwolo Kemeɣa
8:00 piwolo 11:00 nɛ 13:00 piwolo 16:00.
Alɩwaatʋ ñɩɣtʋ 2
Tɔm kɩcɛyɩtʋ
Palakɩ takayɩsɩ nzɩ peeɖe paa pɩnaɣ ŋga yɔ, sɩcɛzɩ miliiyɔɔwaa 25. Peteyiɣni takayɩsɩ kʋnʋmɩŋ 360 taa ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ ɛgbɛyɛ pilinzi taa. Petiyiɣni ɖɔɖɔ takayɩsɩ Yehowa aseɣɖe Tɩnaa agbaa wena Etaazuunii, Kanadaa nɛ Caribbeantaa yɔ, acɛzɩ 15 000.
Warwick
1 Kings Dr.
TUXEDO PARK NY 10987
ETAAZUUNII
+1 845-524-3000
Cɔʋ
Pakaɣ paɣzʋʋ cɔʋ Warwick taa Hodo 3 avril 2017 wiye. Pʋcɔ nɛ ŋkpaɣ nʋmɔʋ se ŋwoki nɛ ŋcɔɔ lɛ, ɖitendi-ŋ tɩŋnɩ intɛrnɛɛtɩ yɔɔ ŋtiyini tɔm.
Hodo piwolo Kemeɣa
8:00 nɛ piwolo 16:00.
(ña-maɣmaɣ ŋcɔʋna)
8:00 nɛ piwolo 11:00 nɛ 13:00 nɛ piwolo 16:00.
(Pɔcɔʋnɩ-ŋ)
Tɔm kɩcɛyɩtʋ
ña-maɣmaɣ ŋcɔʋna
Bibl nɛ Ɛsɔ hɩɖɛ. Pɩyɔɔdʋʋ Biblwaa mba patɩtɔyɩ yɔ pɔ-tɔm nɛ pɩyɔɔdʋʋ ɖɔɖɔ ɛzɩma pohuuzi Ɛsɔ hɩɖɛ yɔɔ paa ɛyaa ɩɩñaɣ pana siŋŋ se pahɩzɩ-ɖɩ yɔ. Hɔɔlʋʋ nakʋyʋ ɖɔɖɔ wɩlɩɣ Biblwaa mba patɩtɔyɩ yɔ pa-taa lalaa nɛ Bibl yɔɔ tɔm lɛɛtʋ.
Samaɣ ŋga paya-kɛ nɛ Ɛsɔ hɩɖɛ yɔ. Hɔɔlʋʋ kʋnɛ kɩwɩlɩɣ fezuu taa ñɩm ndɩ ndɩ mbʋ Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa wɛna yɔ. Anjaʋnaa, fotonaa, ɛyaa kajalaɣ mba wɩlɩɣ ɛzɩma Yehowa wɩlɩɣ tɔm, eɖiyi-kɛ nɛ ɛñɔɔzɩ-kɛ pazɩ pazɩ se kala ɛ-sɔɔlɩm yɔ.
Ɛgbɛyɛ piliŋa sɔsɔɔ—Palɩzɩ tisuu nɛ pawɩlɩ. Hɔɔlʋʋ kʋnɛ kɩwɩlɩɣ tʋmɩyɛ nɖɩ Nɔɔɖɛyaa Ɛgbɛyɛ tɛ Kɔɔmiitewaa lakɩ nɛ pasɩɣnɩ Yehowa Aseɖe Tɩnaa se pɔɖɔ Bibl paɣtʋ ndʋ tɩtɔŋ se pekpeɣliɣ ɖama, pala kpɛlɩkɩyaa nɛ pɔtɔkɩ fezuu taa tɔɔnaɣ nɛ pɔsɔɔlɩ ɖama yɔ, tɩ-yɔɔ yɔ.
Pɔcɔʋnɩ-ŋ
Cɔʋ pʋnɛ pɩkpakɩɣ cɛcɛsɩ 20 nɛ pɩyɔɔdʋʋ tʋma wena palakɩ Warwick taa yɔ, a-tɔm.


text:
Tɛʋ
Tɛʋ kɛna ɛjaɖɛ maɣmaɣ tɛ pʋyʋ, ɛyʋ talɩzɩna yaa tolubina-kʋ. Tɛʋ lɩɣna ɛsɔdaa nɛ kitiki tataa ɖoyi ɖoyi. Tɛʋ ɛyʋ kɩlɩɣ naʋ nɛ ɛza keɣlee mbʋ pʋwɛ lɩm tɩyɛ nɛ pɩlɩɣna ɛsɔdaa nɛ pitiki yɔ pɩ-taa. Tɛʋ kɩlɩnɩ wazaɣ ɖɔɖɔ pɩtɩŋa pɩ-taa.
Wɩsɩ n̄akɩ lɩm yɔɔ lɛ, lɩm ḿbʋ, pɩpɩsɩ fefeku nɛ pɩɖaɣnɩ kpaʋ ɛsɔdaa nɛ pʋwɛɛ mɩndʋ taa. Mɩndʋ ńdʋ, tiniɣdi kamaɣ fɛyɩ. Heelim makɩ lɛ, fefeku ŋ́gʋ, kɩpɩsɩ ɖɔmpe nɛ kɩcɔʋ mɩndʋ taa kpɛɛɛ kpɛɛɛ. Wɩsɩ n̄akɩ mɩndʋ ńdʋ siŋŋ lɛ, ɖɔmpe ana, ayoli nɛ atɔlʋʋ tataa nɛ payaɣ se tɛʋ. Tɛŋ nɩɩyɛ wɛɛ esoŋa kpaŋŋ nɛ nɩɩyɛ lɛ, ɛ́lɛ niɣdi ɖɩŋɖɩŋ. Pɩtɩŋa mbʋ yɔ, pɩlɩɣna wɩsɩ n̄aɣʋ nɛ mɩndʋ cɔʋ cɔʋ mbʋ yɔ pʋ-cɔlɔ. Yee mɩndʋ ɛcɔɔ nɛ tɩtɩŋna hɔɔlɩŋ weyi eniɣdaa yɔ ɛ-taa yɔ, ɖɔmpe wena atiki yɔ, aniɣdiɣ ɖɩŋɖɩŋ. Ɛlɛ, yee wɩsɩ ɛn̄aɣa nɛ pɩkɩlɩ niikaɣ ŋga kɛwɛɛ yɔɔ yɔ, tɛʋ ŋgʋ kitiki yɔ, kɩ-taa wɛɣ kakuu.


text:
TAKAYAƔ HUYUU YƆƆ TƆM | ŊTISIƔ NƐ ŊMƲ ƐSƆ KƲJƆƲ ŊGƲ KƖKPAÐAA YƆ?
Ɛzɩma ŋpɩzɩɣ nɛ ŋwɩlɩ ɛsɩmɩyɛ Ɛsɔ kʋjɔʋ ŋgʋ kɩkpaɖaa yɔ, kɩ-yɔɔ?
“Krɩstʋ sɔɔlɩm seɣtiɣ-ɖʋ, . . . [ɛsɩbɩ] ɛyaa kpeekpe yɔɔ se ɛzadɩnaa ɩtaatasɩ wɛʋ pa-maɣmaɣ pɔ-yɔɔ, ɛlɛ weyi ɛsɩba nɛ efe yɔ, ɛ-yɔɔ.”—2 Kɔrɛntɩ 5:14, 15.
Pɩpɔzʋʋ se ɖɩwɩlɩ ɛsɩmɩyɛ kʋjɔʋ ŋgʋ kɩmʋ ñɩm siŋŋ yɔ, kɩ-yɔɔ. Yesu ñɩɣ niye lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ, alɩwaatʋ ndʋ ɛwa canasɩ hiu kʋdɔŋ ŋgʋ nɔɔyʋ taapɩzɩɣ se ɛwaa alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa yɔ. Canasɩ nzɩ sɩ-taa kʋɖʋmaɣ pɩsɩ ‘Yesu cɔlɔ nɛ kɛsɛɣ Ɛsɔ ɖoŋ.’ Peeɖe Yesu yɔɔdaa se: “Ɛzɩ pe-hiu, pe-kpeekpe pɔ-yɔɔ tɩcɛ? Nakʋ lɛlaa wɛ le yɔ?” (Luka 17:12-17) Lɔŋ weyi ɖɩkpɛlɩkɩɣ canasɩ sɩnɛ sɩ-tɔm taa? Pɩwɛ kɛlɛʋ se ɖɩsɔɔ kɩbam mbʋ lalaa labɩ-ɖʋ yɔ, pɩ-yɔɔ.
Yesu kɩlaʋ kɛ kʋjɔʋ ŋgʋ kɩwɛ ndɩ nɛ kʋjɔŋ lɛɛŋ yɔ. Kʋjɔʋ nakʋyʋ tɩmʋ ñɩm nɛ pɩtalɩ-kʋ. Ye mbʋ, ɛzɩma ŋpɩzɩɣ nɛ ŋwɩlɩ Ɛsɔ ñɛ-ɛsɩmɩyɛ, mbʋ ɛlabɩ-ŋ yɔ, pɩ-yɔɔ?
Ñaɣ pana nɛ ŋtɩlɩ kʋjɔʋ Laɖʋ. Yesu kɩlaʋ eeyeki se paa weyi lɛ, ehiɣ wezuu maatɛŋ kpaagbaa. Pʋyɔɔ Yesu heyi Ɛsɔ adɩma taa se: “Tamtam wezuu kɛlɛ ña-tɩlʋʋ se ñe-yeke koŋ Ɛsɔ siŋŋ nɛ weyi ŋtiyi-i yɔ ɛ-tɩlʋʋ, Yesu Krɩstʋ.” (Yohanɛɛsɩ 17:3) Ye peheyi-ŋ se nɔɔyʋ kaayabɩ ña-ñʋʋ alɩwaatʋ ndʋ ŋŋkɛ pɩɣa yɔ, pɩɩkɛdɩɣnɩ-ŋ se ŋsɩ ɛyʋ ɛnʋ camɩyɛ nɛ ŋtɩlɩ ɖɔɖɔ mbʋ pʋyɔɔ ɛyabɩ ña-ñʋʋ yɔ? Yehowa weyi eyeba nɛ Yesu laa e-wezuu se pɩya ña-ñʋʋ yɔ, ɛsɔɔlaa se ŋtɩlɩ weyi ɛkɛnaa yɔ nɛ ña nɛ ɩ ɩkɛ taabalaa kɩbama. Bibl seɣtiɣ-ɖʋ se: “Ɩñɔtɩ mɩ-tɩ nɛ Ɛsɔ nɛ ɛñɔtɩ ɛ-tɩ nɛ mɩ.”—Yakubu 4:8.
Wɩlɩ se ŋwɛnɩ tisuu Yesu kɩlaʋ yɔɔ. “Weyi etisiɣ Pɩyalʋ yɔɔ yɔ, ɛwɛnɩ tamtam wezuu.” (Yohanɛɛsɩ 3:36) Ɛzɩma ŋpɩzɩɣ ŋwɩlɩ se ŋwɛnɩ tisuu? Pɩtɩŋnɩ ña-lakasɩ yɔɔ. Ña-lakasɩ taa panaɣna se ŋwɛnɩ tisuu. (Yakubu 2:17) Lakasɩ nzɩ mbʋ yɔ? Pʋcɔ nɛ kʋjɔʋ nakʋyʋ pɩsɩ ña-ñɩŋgʋ lɛ, pɩpɔzʋʋ se ŋtisi nɛ ŋmʋ-kʋ. Ye mbʋ, pɩpɔzʋʋ se ŋtisi Yesu kɩlaʋ yɔɔ. Ɛzɩma tɩyɛ? Kpɛlɩkɩ nɛ ŋtɩlɩ ɛzɩma Ɛsɔ sɔɔlaa se ŋcaɣ wezuu yɔ, nɛ ŋla ɛ-sɔɔlɩm. * Tɩmnɩ Ɛsɔ se ekpeɣ-ŋ ña-kɩwɛɛkɩm nɛ ŋwɛɛnɩ ɛhʋyɛ kɩbanɖɛ. Ñɔtɩnɩ Ɛsɔ nɛ ŋwɛɛnɩ lidaʋ se ye ŋwɛnɩ tisuu Yesu kɩlaʋ yɔɔ yɔ, ŋkaɣ hiɣu laŋhɛzɩyɛ, pɛɛyɛ nɛ koboyaɣ tam tam!—Ebree 11:1.
Wolo Yesu sɩm yɔɔ tɔzʋʋ sɔnzɩ ɖɩlaɖɛ. Yesu yɔɔdaa se paa pɩnaɣ ŋga lɛ, palakɩ sɔnzɩ nasɩyɩ nɛ pɔtɔzʋʋnɩ ɛ-kɩlaʋ yɔɔ. Ɛyɔɔdaɣ sɔnzɩ nzɩ sɩ-tɔm lɛ, ɛtɔm se: “Ɩkalakɩ mbʋ nɛ ɩtɔzʋʋ mɔ-yɔɔ.” (Luka 22:19) Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa kaɣ labʋ Yesu sɩm yɔɔ tɔzʋʋ sɔnzɩ Piya wiye, 11 Avril 2017 wɩsɩ ɖʋʋ wayɩ. Sɔnzɩ nzɩ sɩ-labʋ kaɣ kpaɣʋ ñɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ, nɛ pakaɣ yɔɔdʋʋ samaɣ taa tɔm nɛ palɩzɩ mbʋ Yesu kɩlaʋ kɛnaa yɔɔ pɩ-taa; nɛ pawɩlɩ-ɖʋ ɖɔɖɔ wazasɩ nzɩ kɩkɔŋnɩ-ɖʋ sɔnɔ sɔnɔ nɛ nzɩ kɩkaɣ-ɖʋ kɔnʋʋ cee wayɩ yɔ. Pinde, ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa 20 kaawobini sɔnzɩ nzɩ sɩ-ɖɩlaɖɛ ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ. Ðiseɣtiɣ-ŋ se ŋkɔɔ nɛ ɖɩla nɔɔ kʋɖʋmaɣ nɛ ɖɩwɩlɩ ɖɛ-ɛsɩmɩyɛ Ɛsɔ kʋjɔʋ ŋgʋ kɩkpaɖaa yɔ, kɩ-yɔɔ.
^ tay. 7 Bibl kpɛlɩkʋʋ kɛnɩ nʋmɔʋ kɩbaŋʋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ ŋpɩzɩɣ nɛ ŋtɩŋna nɛ ŋtɩlɩ Ɛsɔ nɛ ŋñɔtɩnɩ-ɩ yɔ. Ye mbʋ, pɔzɩ Yehowa Aseɣɖe Tʋ nɔɔyʋ nɛ ɛwɩlɩ-ŋ ɛzɩma ŋkpɛlɩkɩ Bibl yɔ, yaa wolo ɖɛ-intɛrnɛɛtɩ lone www.jw.org yɔɔ.


text:
Lugizamburi
Lugizamburi kɛna Erɔpʊ ilemiye snɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ pɩta. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ ɖɔɖɔ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖi se Pɛlɩziki yɔ ɖɩsɩna kamaɣ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Caama ɛjaɖɛ ñɛwɛna, pɩkazɩ hadɛkiŋ lɛ, Fransɩ ɛjaɖɛ wɛna kamaɣ yɔɔ.
Pamaza Lugizamburi ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 2 586,4 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2017 taa pakala kɩgalʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pan ɛyaa ɛzɩ 590 667 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 228,4 yɔ. Mɩsɩkʊm fenaɣ 9 pɩnaɣ 1815 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Lugizamburi ɛjaɖɛ Grand-Duc kɩfalʊ se Henri nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Xavier Bettel.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ lugizamburzʊwa, fransɩɩ nɛ caama kʊnʊŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Lugiamaburi inɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +352 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, peteɣu wendu nɛ pɛtɛ lɛ pocosuu se Ɖɩsɔɔlaa se ɖɩkɛ mbʊ ɖɩkɛnaa yɔ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Eroo.


text:
Kɛdaɣ 58: Daviid nɛ Gooliyaatɩ
Filisti mba tasɩ kɔm se poyooni Izrayɛɛlɩ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, Daviid ɖalaa naadozo ɩɩpɩsɩ Sɔɔlɩ sɔɔjanaa. Pɩ-yɔɔ kɩyakʋ nakʋyʋ Yesee heyi Daviid se: ‘Kpaɣ tɔɔnaɣ kuɖoŋaɣ nakɛyɛ nɛ kpɔnʋnaa nabɛyɛ nɛ ŋwoni ña-ɖalaa. Wolo nɛ ŋna se pɛwɛ alaafɩya.’
Daviid talɩ ɖenɖe sɔɔjanaa cakaɣ lɛ, ese ewolo lone nɖɩ ɖɩ-taa palakɩ you se ɛna ɛ-ɖalaa. Peeɖe ɛna Filisti mba ɖogo Gooliyaatɩ kɔm nɛ ɛwɛɛ ewoŋuu Izrayɛɛlɩ piya. Ɛwɛɛ ɛlakɩ mbʋ ɖoo nɛ wɩsɩ, kɩyakɩŋ 40. Ɛwɛɛ ekou nɛ ɛtɔŋ se: ‘Ɛlɩzɩ mɩ-taa nɔɔyʋ nɛ ɛkɔɔ ɖiyoo. Ye ɛkʋ-m yɔ, ɖɩpɩsɩɣ mi-yomaa. Ɛlɛ ye mankʋ-ɩ yɔ, ɩpɩsɩɣ ɖo-yomaa. Ye ɩpɩzɩɣ yɔ, ɩlɩzɩ nɔɔyʋ nɔ ɛkɔɔ ɖiyoo.’
Daviid pɔzɩ sɔɔjanaa taa nabɛyɛ se: ‘Weyi ɛkʋʋ Filisti tʋ ɛnɛ, nɛ ɛlɩzɩ Izrayɛɛlɩ ñʋʋ taa fɛyɩ yɔ, ɛbɛ pakaɣ-ɩ hɛyʋʋ?’
Ŋŋpɩzɩɣ ŋyooni Filisti tʋ ɛnʋ. Ŋkɛ evebu yem nɛ ɛkɛɣ sɔɔja yɔ, ɛyʋ ɛnʋ ñɩm sakɩyɛ. Nɛ ɛkaɣ-ɩ cɛlʋʋ ɖɔɖɔ ɛ-pɛlɛ se ɛpɩsɩ ɛ-halʋ
Ɛlɛ sɔɔndʋ kpaɣaɣ Izrayɛɛlɩ piya tɩŋa nɛ Gooliyaatɩ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɛpaɣlaa pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛcɛzɩ mɛtanaa 3 mbʋ yɔ. Sɔɔja lɛlʋ ɖɔkaɣnɩ ɛ-kpayʋʋ.
Sɔɔjanaa nabɛyɛ wolo peheyi Sɔɔlɩ se Daviid ñɩnɩɣ se eyooni Gooliyaatɩ. Ɛlɛ Sɔɔlɩ heyi Daviid se: ‘Ŋŋpɩzɩɣ ŋyooni Filisti tʋ ɛnʋ nɛ ŋkɛɣ sɔɔja yɔ, pɩtɛkɛ sɔnɔ.’ Ɛlɛ Daviid cosi-i se: ‘Tɔɔyʋʋ nɛ mʋʋzʋʋ nakʋyʋ paakɔm se pakpaɣ man-caa heŋ lɛ, manpɩzaa mankʋ-wɛ. Nɛ Filisti tʋ ɛnɛ yɔ, ɛkaɣ pɩsʋʋ ɛzɩ pa-taa nɔɔyʋ yɔ. Yehowa kaɣnɩ-m sɩnʋʋ.’ Peeɖe Sɔɔlɩ yɔɔdaa se: ‘Wolo, Yehowa ɛɖʋ-ŋ nesi.
Daviid tii pɔɔ nakɛyɛ taa nɛ ɛkpaɣ pɛɛ kagbanzɩ nɛ ɛɖʋ-yɛ e-huyuu taa. Pɛɛ ana aawɛ solo solo. Peeɖe ɛkpaɣ ɛ-pʋtɔɖɛ nɛ ɛɖɛɛ nɛ ɛkatɩ ɖogo ɛnʋ. Gooliyaatɩ na Daviid lɛ, pɩlabɩ-ɩ piti. Ɛɛmaɣzaa se ɛpɩzɩɣ nɛ ɛkʋ Daviid kɛlɛʋ yem
Gooliyaatɩ se: ‘Kɔɔ cɩnɛ, mɛncɛlɩɣ-ŋ ɛsɔdaa sumasɩ nɛ tataa kpɩna nɛ pɔtɔɔ-ŋ.’ Ɛlɛ Daviid cosi se: ‘Ŋkɔŋnɩ mɔ-yɔɔ nɛ laɣɖɛ nɛ kɩgbɛzʋʋ, Ɛlɛ ma mɔnkɔŋnɩ ñɔ-yɔɔ nɛ Yehowa hɩɖɛ. Sɔnɔ Yehowa kaɣ-ŋ ɖʋʋ me-nesi tɛɛ nɛ mɔyɔkɩ ña-ñʋʋ nɛ mankʋ-ŋ.’
Pɩlabɩ mbʋ lɛ, Daviid se nɛ ewobini Gooliyaatɩ yɔɔ. Ɛlɩzɩ e-huyuu taa pɩyɛ nɛ ɛɖʋ ɛ-pʋtɔɖɛ taa nɛ efiɣdi nɛ ɛlɔ-ɖɩ nɛ e-ɖoŋ tɩŋa. Pɩyɛ wolo ɖɩyaɣ Gooliyaatɩ kiɖe taa nɛ ɛtɔlɩ nɛ ɛsɩ. Filisti mba nawa se pɔ-sɔdʋʋ tɔlaa lɛ, pa-tɩŋa payɩ pakpaɣ seya. Peeɖe Izrayɛɛlɩ piya paɣzɩ-wɛ ɖɔɔnʋʋ. Nɛ pɩla se sɩwabɩ you.
1 Samɩyɛɛlɩ 17:1-54.
Tɔm Pɔzʋʋ
- Ɛzɩma Gooliyaatɩ taɣzaɣ Izrayɛɛlɩ piya tamaɣ tɛɛ?
- Mɛtanaa ɛzɩma Gooliyaatɩ wɛna? Ɛbɛ wiyaʋ Sɔɔlɩ tɔm se ɛhɛyɩɣ weyi ɛkʋʋ Gooliyaatɩ yɔ?
- Sɔɔlɩ heyi Daviid se ɛkɛ pɩɣa nɛ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛkʋ Gooliyaatɩ lɛ, suwe Daviid cosi-i?
- Suwe Daviid cosi Gooliyaatɩ nɛ pɩwɩlɩ se ɛtaɣ Yehowa liu?
- Ɛzɩ ŋnaɣ kɩlɛmʋʋ yɔɔ yɔ, ɛbɛ Daviid kpaɣ nɛ ɛkʋnɩ Gooliyaatɩ? Nɛ ɛbɛ Filisti mba laba pʋwayɩ?
Tɔm pɔzʋʋ lɛɛtʋ
- Kalɩ 1 Samɩyɛɛlɩ 17:1-54.
Ɛbɛ yɔɔ Daviid taawɛ sɔɔndʋ? Ɛzɩma ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩmaɣzɩnɩ ɛ-abalɩtʋ wɛtʋ? (1 Sam. 17:37, 45; Efɛ. 6:10, 11)
Đɩɩlakɩ aleɣya lɛ, ɛbɛ yɔɔ pɩwɛɛ se ɖiyele ma ɖɛnɩ nɔɔ lɩmaɣza wena Gooliyaatɩ kaawɛna yɔ? (1 Sam. 17:8; Gal. 5:26; 1 Tim. 4:8)
Ɛzɩma tɔm pee wena Daviid yɔɔdaɣ yɔ awɩlɩɣ se ɛwɛnɩ tisuu Ɛsɔ kaɣ-ɩ sɩnaʋ? (1 Sam. 17:45-47; 4 Aw. 20:15)
Kɛdaɣ kanɛ kawɩlɩɣ se you kʋnɛ kɩtɩkɛnɩ sɔɔjanaa hɛkʋ taa you yeke na, ɛlɛ kɩkɛ cɛtɩm ɛsɔnaa nɛ Ɛsɔ toovenim tʋ Yehowa pɛ-hɛkʋ taa you ɖɔɖɔ. Ɛzɩma tɩyɛ? (1 Sam. 17:43, 46, 47)
Daviid taɣ liu Yehowa yɔ, ɛha pata-m num waa kɩɖaʋ kɩbaŋʋ. Ɛzɩma papɩzɩɣ pamaɣzɩnɩ-ɩ? (1 Sam. 17:37; Yer. 1:17-19; Natʋ 12:17)


text:
Raabaa
Raabaa kɛna Marɔkɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ Atilantiki kidiiliŋ cɔlɔ nɛ pɩwɛna Maarɔkɔ ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ; tɛtʊ ndʊ nɛ ndʊ payaɣ-tʊ se Kenitra yɔ pɩ-posuu taa wɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 40 yɔ nɛ tɩna tɛtʊ ndʊ tɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ nɛ payaɣ tʊtʊ se Kasablanka yɔ, pɩwɛ ɛzɩ kilomɛtanaa ɛzɩ 90 yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda 1 972 686 nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛkɩtaarɩn aa ɛzɩ 12 100 yaa kilomɛtanaa 121 yɔ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa egeetiye yʊʊtʊ se Abdelouafi Laftit nɛ tɩ-taa lɔŋ pasɩya nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ Abdelkader Tatou. Payaɣ Raabaa tɛtʊ sɔsɔtʊ vtʊnɛ tɩ-tɛ maaliki taa lɔŋ pasɩya nɔɔ ɖɛyʊ se Mohamed Sadiki PJD) nɛ palɩza-ɩ pɩnaɣ 2015 taa.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Raabaa tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Salee (Maarɔkɩ), Maadiriidi (Ɛsɩpaañɩ), Honolulu (Etaazuni), Atɛɛnɩ (Kirɛɛsɩ), Sitɔkiholmɩ (uyɛdɩ), Isitambuli (Turukii), Tunisi (Tuniizii), Alizee (Alzeerii), Amanɩ (Yɔridaanii), Paarii (Fransɩɩ), Jeruzalɛm nɛ wɩsɩ ɖilɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ (Palɛsɩtiini) nɛ Pɛtilihɛm (Palɛsɩtiini).


text:
Kalikuta
Kalikuta yaa Kolikata kɛŋna Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ wɛnaʊ wazaɣ kpem kɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ lɛ Pɛŋgaalɩ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ yɔ kɩ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ se Hugli yɔ ka-niwaŋ yɔɔ.
Kalikuta taa ɖeɖe lɛ pakali ɛyaa kɔyɔ patalɩɣ ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔnaa 4 399 819 yɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛɛ ageeta wena acɔ-tʊ nɛ ataa ɛlɛ awɛɛ ɖɔɖɔ Kalikuta taa ɖɔɖɔ yɔ, ɛyaa ɖɔɔɔ nɛ pɛkpɛnda ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa hiiu nɛ looɖo (16 000 000).
Mbʊ yebina nɛ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛna natutozo ñɩndʊ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se kacalaɣ ñɩnɖɛ kɛlɛ Teeli nɛ naalɛ ñɩnɖɛ yɔ Pombe. Yee pakpaɣ keteŋa kpeekpe taa ajɛya taa tɛtʊ sʊzɔtʊ payɩ nɛ pakalɩ tɩ-taa ɛyaa kɔyɔ, Kalikuta kɛŋna tɛtʊ hiu nɛ naanza ñɩndʊ (14).
Payaɣ kalikuta malika ñʊʊtʊ kɩfalʊ se Sovan Chatterjee.


text:
FEŊUU TILIMIYE—NĐƖ PƐKPƐLƖKƖƔ YƆ Septembre 2017
Ñʋŋ weyi ɖɩkpɛlɩkɩɣ 23 octobre nɛ piwolo 26 novembre 2017 yɔ, ɩwɛnɩ takayaɣ kanɛ ka-taa.
Wɛɛnɩ tɩ ɖɔkʋʋ
Ɛzɩma Bibl taa kɩɖaŋ pɩzɩɣ nɛ ɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩlɩzɩ tɩ ɖɔkʋʋ nɛ ɖɩwɩlɩ ɖa-lakasɩ kpeekpe taa? Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se Krɩstʋ ñɩma ɩwɛɛnɩ tɩ ɖɔkʋʋ?
Maɣzɩnɩ Yehowa pʋtɔdɩyɛ naʋ
Alɩwaatʋ natʋyʋ Yehowa lɩzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛwɩlɩ Moyizi nɛ eheyi ɛ-hɩɖɛ nɛ ɛ-wɛtʋ kɩbandʋ. Wɛtʋ ndʋ Ɛsɔ calɩ tɩ-tɔm yɔɔdʋʋ yɔ, tɩ-taa natʋyʋ lɛ pʋtɔdɩyɛ naʋ. Ɛbɛ pʋtɔdɩyɛ naʋ kɛnaa? Nɛ ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ŋwɛɛnɩ wɛtʋ ndʋ?
WEZUU CAƔƲ TƆM
Ma nɛ mba pabɩ fezuu taa yɔ ɖɩlabɩ tʋmɩyɛ nɛ mehiɣ wazasɩ sakɩyɛ
David Sinclair tɔzʋʋ taa leleŋ nɛ waɖɛ sɔsɔɖɛ nɖɩ ehiɣaa nɛ ɛ nɛ koobiya mba papɩ fezuu taa yɔ papɩzɩ nɛ pala tʋmɩyɛ pɩnzɩ 61 Brooklyn Betɛɛlɩ taa yɔ.
“Ðɛ-Ɛsɔ tɔm wɛɣ tam”
Paa kʋnʋmɩŋ nɛ ɩ-paɣtʋ ɩlɛɣzɩɣ, yaa mba pɔtɔkɩ kewiyitu yɔ peyeba nɛ kʋnʋmɩŋ weyi ɛyaa sakɩyɛ yɔɔdʋʋ yɔ ɩlɛɣzɩ, yaa paa koyindinaa ɩɩkaɖɩnɩ Bibl ɖɛzʋʋ tʋmɩyɛ yɔ, Bibl kɛnɩ takayaɣ ŋga pakɩlɩ pɛtʋʋ pɩkɩlɩ takayɩsɩ lɛɛsɩ yɔ, alɩwaatʋ kpeekpe taa.
“Ɛsɔtɔm . . . lakɩ tʋmɩyɛ pɩŋŋ”
Ɛyaa sakɩyɛ nawa se Ɛsɔtɔm kpɛlɩkʋʋ sɩnɩ-wɛ nɛ pe-wezuu caɣʋ lɛɣzɩ siŋŋ. Ɛbɛ pɩpɔzʋʋ se ɖɩla nɛ Ɛsɔtɔm wɛɛnɩ ɖoŋ ɖɔ-yɔɔ?
“La tʋmɩyɛ nɛ abalɩtʋ”
Ɛbɛ yɔɔ pɩcɛyaa se ɖɩwɛɛ abalɩtʋ, nɛ ɛbɛ pɩzɩɣ nɛ ɖɩsɩnɩ-ɖʋ nɛ ɖɩwɛɛnɩ-tʋ?


text:
Sambii
Sambii kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩfɛyɩ teŋgu nakʊyʊ cɔlɔ kaʊ. Ɛaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena ayɔɔdɩɣ Aŋgilisi kʊnʊŋ nɛ payaɣ-yɛ se Commonwealth yɔ a-taa.
Pɩnaɣ 2010 taa palabɩ kɩgalʊʊ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ naatozo. Ɛjaɖɛ ɖinɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Luzakaa.
Ɖooo lɛ ɛyaa mba payaɣ se Pɔcimɛnɩwaa yɔ mba kaalɛɣna caɣʊʊ peeɖe. Ɛyaa panɛ paakɛ akpaama nɛ tɩŋ-pee tɔɔyaa. Puwayɩ fayɩɩɩ yɔ kɛ Pantʊʊwaa woba nɛ pɛwɛɛ peeɖe ɖɔɖɔ pɩnzɩ mɩnɩŋ nanza taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lakɩŋ nɛ tɛtɛ kpɩna nayɛ nayɛ wɛɛ nɛ ɖɩhayɩyɛ wɛɛ nɛ pɩwalɩɣ walɩɣ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa sɔnzɩ nɛ kʊnʊmɩŋ pɛwɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩsa nɛ pɩsa nɛ paa anɩ ɛpɩzɩ nɛ ɛnɩna lɛlʊ lɛ palɩzɩ kʊnʊŋ kʊɖʊmʊʊ ŋgʊ panɩɩ nɛ pawɩlɩ-kʊ sukulinaa taa yɔ. Nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊ lɛ aŋgilisi.


text:
Hɔɔlʋʋ 13 yɔɔ kɔɔnɔɔ tɔm
Yesu kɔm tɛtʋ yɔɔ se ɛlaa e-wezuu ɛyaa mantɩtalɩ pilimwaa yɔɔ. Paa ɛsɩba yɔ, ɛwabɩ ɛjaɖɛ. Yehowa fezi ɛ-Pɩyalʋ ɛzɩ ɛɛlabʋ-ɩ tamaɣ yɔ. Pʋcɔ nɛ Yesu sɩkɩ lɛ, eluzi ɛ-tɩ nɛ ɛsɩnɩ lalaa nɛ ekpeɣ-wɛ ɖɔɖɔ alɩwaatʋ ndʋ payʋsʋʋnɩ-ɩ yɔ. Ɛsɩba nɛ pefezi-i lɛ, ɛlɩzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛwɩlɩ ɛ-tɔmkpɛlɩkɩyaa. Ɛwɩlɩ-wɛ ɛzɩma pɩwɛɛ se pala tʋmɩyɛ sɔsɔɖɛ nɖɩ ɛɖʋ-wɛ yɔ. Sɩnɩ ñe-Bibl kpɛlɩkɩyʋ nɛ ɛna ɛzɩma ɖɩlakɩ tʋmɩyɛ nɖɩ sɔnɔ yɔ.
HƆƆLƲƲ KƲNƐ KƖ-TAA
KPƐLƖKƲƲ 87
Yesu kɛdɛzaɣ tɔɔnaɣ tɔɔʋ
Yesu tasɩ lɔŋ kɩbaŋ ɛ-apostoloowaa alɩwaatʋ ndʋ ɛ nɛ wɛ pɛtɛzaɣ kɛdɛzaɣ tɔɔnaɣ tɔɔʋ yɔ.
KPƐLƖKƲƲ 88
Pakpa Yesu
Yudaasɩ Isɩkarɩyɔɔtɩ wɛɛ ɛwɩlɩɣ samaɣ sɔsɔɔ nakɛyɛ Jesemaanɩ paɖaɣ se kowolo pakpa Yesu, samaɣ ŋga kɔɖɔkɩ pɛla nɛ sɩsɩ
KPƐLƖKƲƲ 89
Pɩyɛɛrɩ kpɛzaa se ɛɛsɩŋ Yesu
Ɛbɛ labɩ Kayifu ɖɩɣa taa? Nɛ ɛbɛ talɩ Yesu ɖɩɣa ŋga ka-taa?
KPƐLƖKƲƲ 90
Yesu sɩbɩ Goligota
Ɛbɛ yɔɔ Pilaatɩ yeba nɛ pakʋ Yesu?
KPƐLƖKƲƲ 91
Yesu fema
Pakʋ Yesu nɛ pɩla kɩyakɩŋ pazɩ lɛ, ɛbɛ laba?
KPƐLƖKƲƲ 92
Yesu lɩzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛwɩlɩ kpakpasɩ kpayaa
Ɛbɛ Yesu laba se ɛhɔmnɩ pa-lɩmaɣza?
KPƐLƖKƲƲ 93
Yesu pɩsɩ ɛsɔdaa
Pʋcɔ nɛ ɛlakɩ mbʋ lɛ, ɛɖʋ ɛ-tɔm kpɛlɩkɩyaa paɣtʋ kɩcɛyɩtʋ natʋyʋ.


text:
Sompoɖe
Somboɖe kɛ tɩŋ piye ndɩ pɔtɔkɩ yɔ payaɣ ɖɩ-tɩŋ ɖɔɖɔ se Sompoɖe tɩŋ (Carica papaya) tɩŋ ŋgʊ kɩlɩna Mɛkɩsiiki ɛjaɖɛ taa. Piye ndɩ ɖɩ-taa wɛ pee wili wili nɛ ɖɩ-taa mʊtʊ wɛna leleŋ tɩŋga, ɖɩwɛ ɛzɩ yaɖɛ yaa kulukulu nɛ ɖɩ-ɖalakɩŋ maɣna ɛzɩ sentɩmɛta naa 21 ntalɩ 31 nɛ pɔtɔkɩ pɩtaa mʊtʊ. Ɖɩyuŋ kɔyɔ kiilo kʊyʊmʊ yaa nabʊyʊ taa kiilo naa kɩgbanzɩ. Ɖɩ-taa wɛ pee kɩkpɛda sakɩyɛ. Somboɖe pɩɣʊ lɛ ɖɩwɛʊ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ caʊʊ nɛ ɖɩ-lɩm wɛ sʊtʊ lɩm leemuu tɩyɛ yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩwɛna sɛmɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ.
Sombolaa naayɛ wɛ pɛlɛza alʊlʊʊ pɩlɩna ɖɛzʊʊ kpɛlɛkʊʊ se awɛ ɖoŋ nɛ Ringspot kʊdɔŋ. Pasɩma soŋpolaa a-naa nɛa-hɩɖɛ se Rainbow yaa SunUp nɛ pahaɣ waɖɛ se Etaazuunii ɛjaɖɛ taa yeke pahayɩ-yɛ, nɛ powokina Sapɔŋ ɛjaɖɛ taa nɛ Kanadaa ɛjaɖɛ taa.
Ɖɔɖɔ lɛ pamazɩ hayɩm naa nabɛyɛ Tayilandɩ nɛ Ositraalii ajɛyɛ taa nɛ pahaɣ waɖɛ se pahayɩ soŋpolaa a-naa peɖe. Sompolaa a-naa a-tɛ hiɣ kpeekpe kedeŋga tɩŋga taa kɛkɛ ɛzɩ tɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 12,4 pɩnaɣ 2012 taa pɩkɩlɩ nɛ Ɛɛndɩ pɩtɩŋ Piresiili nɛ Ɛndonezi. Lɩm kʊlʊmʊm nabʊyʊʊ lɩɣ alɩwaatʊ ndʊ pafakɩ soŋpoɖe kɩdapɩbʊʊ yɔ. Cɩɩyɩm mbʊ pɩkɩɣ lɛɛlɛ ɛlɛ ŋpɩzɩ ŋnabʊ ɛlɛ ŋkayʊʊ yaa ŋleeŋ wɩsɩ yɔɔ pɔcɔ.


text:
Tʋma ɖɩlaɖɛ nɛ a-taa wobu yɔɔ tɔm
Ðɩyaɣ-ŋ se ŋkɔɔ ɖɛ-ɛgbɛyɛ pilinzi nɛ lona wena a-taa palakɩ ɖa-takayɩsɩ yɔ, a-taa. Ðɛ-ɛgbɛyɛ pilinzi lona nɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ŋpɩzɩɣ nɛ ŋwolo a-taa yɔ
Krandɩ Pretaañɩ
Watch Tower
The Ridgeway
LONDON
NW7 1RN
ANGLETƐƐRƖ
+44 20-8906-2211
Tʋma ɖɩlaɖɛ taa wobu
Kpaɣnɩ Hodo nɛ ŋwolo Kemeɣa
Tanaŋ tɛɛ: 8:00; wɩsɩ wɛlʋʋ: 1:00 nɛ 4:00
Alɩwaatʋ: Ñɩɣyʋʋ 1 nɛ Cɛcɛsɩ 30
Tʋma sɔsɔna
Paa pɩnaɣ ŋga lɛ, ɖɩlakɩ fenaɣ fenaɣ takayɩsɩ nɛ hatʋ cabɩ takayɩsɩ nzɩ sɩcɛzɩ miiliyɔɔwaa 200 yɔ, nɛ ɖitiyiɣni-sɩ ajɛɛ 100 taa ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ. Ɛyaa kɔŋ ɖa-tʋma ɖɩlaɖɛ lɛ, ɖɩwɩlɩɣ-wɛ ɖɔɖɔ mbʋ mbʋ pɩtɔzʋʋ-ɖʋ ɛzɩma ɖa-tʋmɩyɛ kaapaɣzɩ ɖɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ: “Bibl Krandɩ Pretaañɩ ɛjaɖɛ taa.”