c: text/html

collection: archivebot

text:
Orville nɛ Wilbur Wright
Ɛyaa nabɛyɩ wɛna naalɛ nɛ pañɩɩna ɖama nɛ pala tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ. Payaɣ kacalaɣtʊ se Orville Wright nɛ palʊla-ɩ kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1871 nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ 30 wiye pɩnaɣ 1948, ɛɛwɛna pɩnzɩ 76. Naalɛ tʊ yɔ Wilbur Wright. Palʊla ɛlɛ kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1867 nɛ ɛsɩ agoza fenaɣ 30 wiye pɩnaɣ 1912 ɛɛwɛna pɩnsɩ 45. Panaalɛ mba kɛna Amerika taa ɛsɔdaa lɔɔɖa lubu nɔsɩ yɔɔ mba. Pɛkɛ ñɩnɩyaa, tamasɩ lɩzɩya, lɩmaza lɩzɩya, tigila sɩya nɛ ɛsɔdaa lɔɔɖa saya. Ɛsɔdaa lɔɔɖa wena poluba yɔ avɛyɩ ɛzɩ wena awɛ nɛ panaɣ yɔ.
Lɔɔda ana ayɔɔ tosuli kʊɖʊ kʊɖʊ ɛlɛ a-yɔɔ wɛ haaa. Pɩnaɣ 1900 kɛ papaɣza ɛsɔda 47B a cɔʊ kpɛɛɛ kpɛɛɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1903, nɛ lɔɔɖa wena poluba yɔ, paɖʊ a-taa kɛ ciidu ñɩyʊ. Mba payaɣ-wɛ se Wright waa kɛ mbʊ yɔ, pɛkɛ Dayitɔ tɛtʊ taa ɛyaa, Ohiyo egeetiye taa, Etazunii ɛjaɖɛ taa. Peeɖe patɔla cɛɛcɛɛnaa kiziŋjaku. Ɖalaa pɩnɛ pɛkɛna lɩmaɣza lɩzɩya nɛ pa-ñʊŋ taa nɛ lɛɛtʊ kamaɣ fɛyɩ mbʊ pʊ-yɔɔ, ɛsɔdaa lɔɔɖa luɖa, Otto Lilienthal yaa Octave Chanute, kɛ patɩɩzɩna nɛ pɩla poluba ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ nɖɩ pɛkɛdʊ ɖɩ-tɔm yɔ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ronald Reagan
Ronald Reagan kɛna Amerika taa sɔdʊʊ nakʊyʊ. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Ronald Wilson Reagan. Ɛkɛna Etazunii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo wiye pɩnaɣ 1911 kɛ Tampiko egeetiye taa, Ilinuwa tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 5 wiye pɩnaɣ 2004 ɛɛwɛna pɩnzɩ 95. Kpaɣna kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ wiye pɩnaɣ 1981 nɛ pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ nɛɛlɛ wiye pɩnaɣ 1989 kɛ ɛɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ.
Ronald Reagon paɣlɩ Tiksɔŋ tɛtʊ taa, Ilinuwa taa nɛ peeɖe ɛlabɩ e-sukuli sɔsɔʊ nɛ ɛmʊ takɩyɩsɩ nzɩ payaɣ-sɩ se liisansɩ yɔ kɛ akɔnta taa nɛ samaɣ tɩlɩtʊ(sociologie) taa. Pʊwayɩ lɛ ewolo Iyowa tɛtʊ taa nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ aradiyo nakʊyʊ taa. Pʊwayɩ lɛ ɛpaɣzɩ maŋzʊmalɩɩ yaa politiki tʊmɩyɛ. Pɩnaɣ 1950 taa kɛ ɛsʊ Parti démocrate taa nɛ pɩnaɣ 1962 lɛ, ɛlɩɩ nɛ ɛsʊ Parti républicain taa.
Pɩnaɣ 1964, alɩwaatʊ ndʊ pacaɣ lɩzʊʊ peeɖe tɛtʊ ñʊʊdʊ, Barry Goldwater yɔ, ɛcɔnaa se ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛpɩzʊ ɛkɛ Kalifɔrnii tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ. Pɩla mbʊ nɛ palɩzɩ-ɩ pɩnaɣ 1966 nɛ ɖɔɖɔ 1970 ɛlɛ ɛñaɣ pana se paalɩzɩ-ɩ se ɛkɛna ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ pɩnzɩ 1968 nɛ 1976 taa ɛwɩɩ. Jimmy Carter alɩwaatʊ tɛma se ɛtatasɩ kɛnaʊ Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ lɛ, Ronald sɩɩ ɛ-takayaɣ se ɛkɛna peeɖe tɛtʊ ñʊdʊ.
Pɩla mbʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩnaɣ 1980 taa powoba caca ɖɩ-tɔyɛ yɛ lɛ, Ronald Reagon wa nɛ ɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ 40 ñɩnʊ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ yɔ, ɛñaɣ pana nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ mbʊ pɩtaaɖɔŋ camɩyɛ yɔ, ɛñɔɔzɩ nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ ndʊ tɩɖʊwaɣ kʊñɔŋ pɔʊ taa yɔ, ɛlɩzɩ lɩmaɣza naaayɛ nɛ palɩ pɩ-taa. Ɛ-tɛ keyiitu tɛma lɛ, paɖaɣnɩ caca tɔʊ se pɑlɩzɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛ-yɔɔ ɛyaa tasɩ ɖʊʊ sɔɔlɩm nɛ lidau.


text:
Wanaa Suu Maa Vɛɛ Naa—Seiyaa Chɛhowaa Cho Yɛ?
Ŋ fula o kayii teŋgeŋ teŋgeŋnde niŋ, nduyɛ, ŋ fula o sɔɔŋ maŋgalaŋ yɛ yiɔɔŋ niŋ. A koŋ kpou, kpeleŋndo o pilɛ kpe naŋ nɔ ni. Kpeleŋndo hoo tosa ni mi ŋ wa diompilɛ. O fulawɔ okoŋ kɔɔli, ŋ yeema miŋ diikuŋ Chɛhowa, Mɛlɛka nɔ Baabuiyo wo, Mɛlɛka toosiaa nyɛ o nyɛ fee wo. Ŋ kindiŋ o nɛi o nɛi niŋ le tuulaa Chiisu Kiliti, nduyɛ, ŋ lɔɔŋ ibuŋ le waa Kilisiɔŋnda. Naa kpou soliŋ teleŋ naa kpeku le waŋnda pɛɛkoo Baabuiyo, nduyɛ, le nda pɛɛkoo a Masale Mɛlɛkaleŋ okɔɔ. Le mɛɛ naŋ suaa a Chɛhowa Mɛlɛka okɔɔ vɛlɛ a Masale ndɔleŋ yɛ, nyɛ koŋ naa ŋ nɔ diolaŋ ni aa, Seiyaa Chɛhowaa.
Nua o tɛɛŋgii nɛi niŋ. Nua Baabuiyo o Intanɛtiiyo choo. Chɔɔlu sina a naa okɔɔ vɛlɛ a nyɛ naŋ laalaŋndo.


text:
Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa—Mba ɖɩkɛnaa?
Ðɩlɩnɩ ajɛɛ ndɩ ndɩ, sɔnzɩ ndɩ ndɩ nɛ kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ taa, ɛlɛ paa mbʋ yɔ, ɖɩwɛ nɔɔ kʋyʋmaɣ nɛ ɖɩwɛɛnɩ kaɖʋsɩ kʋyʋmsɩ. Ða-kaɖʋwa sɔsɔɔ lɛ se ɖɩɖʋ hɩɖɛ Yehowa, Ɛsɔ weyi pɔyɔɔdɩ ɛ-tɔm Bibl taa nɛ ɛkɛ wondu tɩŋa Lɩzɩyʋ yɔ. Ðɩñakɩ pana se ɖɩnɩɣzɩnɩ Yesu Krɩstʋ nɛ pɩkɛnɩ-ɖʋ hɩɖɛ ɖʋʋ siŋŋ se payaa-ɖʋ se Krɩstʋ ñɩma. Ða-taa paa anɩ kpakɩɣ alɩwaatʋ ɖoŋ ɖoŋ nɛ ɛsɩɣnɩ lalaa se pɛkpɛlɩkɩ Bibl nɛ Ɛsɔ Kewiyaɣ pɔ-yɔɔ tɔm. Ɛzɩma ɖɩlɩzɩɣ aseɣɖe yaa ɖɩyɔɔdʋʋ Ɛsɔ Yehowa nɛ e-Kewiyaɣ pɔ-tɔm yɔ, pʋyɔɔ payaɣ-ɖʋ se Yehowa Aseɣɖe Tɩnaa.
Wolo ɖɛ-tɛ intɛrnɛɛtɩ lone yɔɔ. Tɩlɩ mba ɖɩkɛnaa nɛ tisuu mbʋ ɖɩwɛna yɔ.


text:
Jules César
Jules César kɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa tʊ. Palʊlɩ-ɩ Room tɛtʋ kɛ Itaalii tɛtʊ sɔsɔtʊ. Palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ taa, kɩyakʋ hiu nɛnaadozo ñɩŋgʋ wiye. Palʋla-ɩ nɛ pɩla pɩnzɩ mɩnʋʋ (100) nɛ pʋcɔ palʊlɩ Yesu Krɩstʊ. Ɛkɛkɛ sɔɔjanaa ñʋʋdʋ sɔsɔ (Général) nɛ politiki laɖʊ sɔsɔ nɛ takayɛsɩ mayʊ sɔsɔ tɛtʋ taa Room, Itaalii ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba lakɩŋ fenaɣ taa, kɩyakʋ hiu nɛ kakpaanzɩ ñɩŋgʋ wiye. Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ 44 nɛ pʋcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ.
Ɛ-ɖoo payaɣ se Aurelia Cotta nɛ ɛ-caa hɩɖɛ lɛ Caius Jules César naatozo tʊ. Ɛ-halʊ kɔɔnɔɔ tʊ lɛ Cossutia, ɛlɛ wayɩ kɛlɛ panɛ paba : Pompeia Sulla nɛ Calpurnia Pisonis. Ɛkawɛna pɩɣa kʊɖʊmaɣ. Payaɣ-kɛ se Juliya, ɛkɔɔnɔɔ halʊ ɛlʊlɩna-kɛ. Piya sɩnɛ : Ptolémée hiu nɛ kagbaanzɩ tʋ nɛ Auguste lɛ, paba yawaɣ-ɩ se pa-caa cikpelu. Ɛsɩba lakɩŋ fenaɣ taa, kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ nɩɩnaza nɛ naanza (44) taa nɛ pʊcɔ palʊlɩ Yesu Krɩstʊ, Room tɛtʊ taa ɛsɩba.


text:
Sinto
Sinto (神道, shintō) matʊ taa lɛ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛsɔ naa nɔmɔʊ yaa kɩlɩm nɔmɔʊ) yaa sintoyɩsmɩ, pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɩwɛ ɖooo Japɔŋ tɔm kɛtɩdʊ taa yɔ, nɛ pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ. Kɛlɛ panaɣ ɖɩ-taa kɛ ɛsɔ naa sakɩyɛ nɛ mba pɛtɛkɛ ɖɔɖɔ ɛsɔ sɛtʊ tɛ ɛyaa yɔ. Tɔmpiye shintō, sino-japɔŋ yaa kami no michi kalɩtʊ taa lɩwa se pɩsa nɛ paɖʊ tʊkaɣ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ kɩbɩnɖɛ nɖɩ nɛ puda ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-ɖɩ lɩna Siini nɛ ɖɩkɔɔ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa yɔ kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ sɔnɔ papɩzɩ pakalɩ-wɛ patalɩ ɛyaa miiliiyɔɔ waa mɩnʊʊ mbʊ yɔ Japɔŋ ɛjaɖɛ.
Paasɩŋ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩpaɣzɩna alɩwaatʊ ndʊ yɔ. Pekpekiɣ se pʊwɛ ɛzɩ papazɩ-ɖɩ kpaɣ Jōmon, nɛ koshintō tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. Wɛɛ wena a-taa Japɔŋ ɛyaa kaatiba Azii nɛ Hɛkʊ taa ɛjaɖɛ taa, nɔɔnɔɔ paa cejewiye nɖɩ nɛ egeetiye nɖɩ ɖɩ nɛ ɖɩ-ɛsɔ nɛ ɖɩ-sɔnzɩ nɛ naɖɩyɛ nɛ lɛɛɖɛ pɔ-sɔnzɩ.
Ɖooo lɔŋ hoohoo, Japɔŋ ɛyaa lawaɣ kɩlaŋ Kami waa, pɩkɛ feziŋ wiye ɛɛwɛ lona naayɛ taa koŋ, nɛ ɛwɛna helim tɛ ɖoŋ lɩm pɔsɩ nɛ pʊŋ yɔ. Paa alɩwaatʊ ndʊ patʊlʊʊ haɖaa tɛtʊ kɩfatʊ yɔ lɛ, paɖʊ nɔmɔʊ kɩfalʊʊ nakʊyʊ nɛ kiwoki peeɖe se pɩsa nɛ feziŋ ɛnʊ ɛkandɩ nɛ ehuuzi ɛyaa mba pɔ-yɔɔ. Mbʊ lɛ papɩzɩ pana Kami tɛ ɛyaa paa Japɔŋ hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa nɛ lone naɖɩyɛ taafɛyɩ se ɖɩfɛyɩ po-ɖoŋ taa.
Pɛlɛza paɣtʊ takayaɣ pɩnaɣ 1868 Meiji wɛɛ taa mbʊ lɛ, shinto ɛsɔ sɛtʊ pɩsɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpeekpe ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ Japɔŋ Ampiiri taa. Kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1872 alɩwaatʊ pasɩ shinto kɩlaʊ nakʊyʊ kiɖe (Jingikan) se pɩsa nɛ paɖʊ sɔnzɩ paɣtʊ nɛ fada naa mba palaɣ kɩlaŋ yɔ pɩsɩ kewiyaɣ taa tʊma patɩŋa.


text:
Mɩzʋʋ (Explosion)
Mɩzʋʋ kɛna kɛlɛʋ pɩyʋ pɩsʋʋ. Pɩpɩzʋʋ pɩkɛ pɩyʋ kʋɖʋmʋm. Pɩyʋ mbʋ, pɩkɛ wondu kɩmanaʋ. Wonu kɩmanaʋ ŋgʋ, kɩkɛ wonu ŋgʋ kʋɖoŋ ɛkɩla lɛɛkʋ nɖɔ mɩzʋʋ lakɩ yɔ.
Wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, pɩcɔ kiyele nɛ mɩzʋʋ laa lɛ, kɩcalʋʋna pɩsʋʋ heɣlim kɛnɛ. Alɩwaatʋ ndʋ pɩkɩlʋ pɩsʋʋ heɣlim lɛɛlɛɛ yɔ, pɩkɛna alɩwaatʋ ndʋ ɖɛlɛsʋ n̄ɩɣʋ wonu ŋgʋ kɩpɩsʋʋ lɛɛlɛɛ wɛʋ ɖoŋ yɔ.
Mɩzʋʋ wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, kɩhɔŋ kɩ-tɩ nɛ kɩwɛ ɖeyi ɖeyi nɛ n̄azʋʋ ɛzɔkɩyɛ tɩyɛ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, kɩhɔŋ kɩcɔlɔ kiŋ nɛ heɣlim mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "déflagrant" yaa "détonant" yɔ. Peeɖe pɩmɛʋ ɖoŋ nɛ pɩcɛlɛ wilitu yaa tilitu natʋyʋ.
Pɔcɔlʋʋ mɩzɩtʋ yaa kɩmɩzɩtʋ wɛtʋ ndɩ ndɩ taa pɩlɩɩna paa mɩzɩtʋ ndʋ lɛ ti-ɖoŋ lakasɩ taa. Mɩzɩtʋ natʋyʋ hɩla kɔyɔ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa : déflagration, nɛ détonation, nɛ onde de choc, détonateur yaa explosif brisant.
Mɩzɩyʋ (explosif)[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]
Mɩzʋʋ kɛna lɛɛzɩtʋ kpɛdɛ kpɛdɛ wonu kɩmamanaʋ nakʋyʋ kʋɖʋmʋʋ ɛzɩ-ɩ wondu sakɩyɛ n̄ɩndʋ natʋyʋ ɖɔɖɔ yɔ. Wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, kɩ-pɩzʋʋ kɩkɛ cʋʋ pɩyʋ. Mizʋʋ yekina nɛ wonu kɩmamanaʋ pɩsɩ pɩpɩsɩ-ɩ wonu ndɩ ŋgʋ nakʋyʋ.
Ɛlɛ wonu lɛɛkʋ kɩpɩsʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ paɣlɩka kɩla wonu kɩpɩnʋʋ tɛ paɣlɩka. Ɖɩtaasɔɔ size pɩ-tɛ wɛtʋ wɛ ɛzɩ-ɩ heɣlimaɣ (gaz) yɔ. Ɛzɩma ɛnʋʋ sɩzɩ wonu kɩpɩsʋʋ ŋgʋ kɩlɛɛzʋʋ wɛ lɛɣlɛɣ yɔ, mbʋ ɖɔɖɔ pɩtɛ wonu ŋgʋ kɩtɛŋ lɔŋ ɖɔɖɔ lɛɣlɛɣ.
Wonu kɩpɩsʋʋ yaa kɩlɛɛzʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ miŋ saʋʋ nɛ ɛsɔkaɣ n̄ɩɣʋʋ pamakʋʋna ɖama ɖeyi ɖeyi lɛ kɛ mɩzʋʋ lakɩ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa mɩzʋʋ lakɩ ɛlɛ, ŋnɩɣ kɔkɔɖɛ yaa wilitu ɖoŋ yɩndʋ natʋyʋ. Pʋtɔʋ nɛ ɛsɔɔdaa kiŋ ɖoŋ nɛ mba pɔyɔtɩna pɩ-tɛ hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa yɔ, panɩɣ pɩ-tɛ tiliuu.
Kɩmɩzʋʋ kʋnɛ, kɩpɩzʋʋ kɩla pɩlɩɩna cosuu (réaction chimique) yɔɔ. Pɩ-tɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ŋnaɣ size Cosuu wɛ ɖoŋ nɛ pɩ-tɛ ɖɔɖɔ lɛ, pɩwɛ soŋga siŋŋ. Pɩtɩŋgɛ payɩ mbɩ yɔ, pɩkpɛndʋna nɛ piyeki size kɩmɩzʋʋ lakɩ.
Cosuu kɔyɛ tomnasɩ nzɩ sɩwɛ ɖoŋ yɔ, yeee ɖikpaɣ ɛzɩ-ɩ puyuu tɛ yaa lɩm ɖeɖe tɛ mbɩ yɔɔ yɔ, ɖɩnaɣ size pɛwɛ ɖoŋ pakɩlɩ soŋga. Ɛlɛ, ɖɩtaasɔɔ size cosuu (réaction chimique) pɩzʋʋ pɩkɛ ɖɔɖɔ soŋga tomnaɣ nakɛyɛ ɖɔɖɔ. Ɖɩɖɔkɩ ɖɔɖɔ size, soŋga ŋga kɩmɩzʋʋ pɩzʋʋ kala yɔ, kakɩla ŋga kaka n̄ɛwɛ ɖoo kiɖe tɛɛ yɔ.


text:
Ɖomba mʋlʋm
Ɖomba mʋlʋm kɛna kɔɔnaɣ taa tomnaɣ wɛɖʋ wonu. Wonu ŋgʋ, kɩkɛ kiɖi kiɖi ɛsɔkaɣ wonu. Ɖomba mʋlʋm kɛ wonu ŋgʋ kɩ-tɩŋɛ payɩ lɛ, kɩkɛ lɩm paɣyɛ yɔ. Pɩtɛ wonu ŋgʋ, kiniida ɖɩŋ dɩŋ nɛ kɩ-taa nɛ heɣlim. Ɖomba mʋlʋm pʋnɛ pʋwɛ kristalɩ tɩyɛ.
Ɖomba ana, pekpeɣla-yɛ payɩ nɛ akpɛndɩ awɛ ɖomba amaya kpou taa. A-kpou ŋgʋ payaɣ size flokɔɔ. Ɖomba ana alɛɣzʋ paa alɩwaatʋ ndʋ lɛ kɛ n̄em. Afɛyɩna wɛɖʋ kʋɖʋmʋ kɛnɛ. Ɛyʋ ɛcɔna camɩyɛ kɔyɔ, ŋna size ɖomba mʋlʋm mbʋ, pʋwɛ ɛzɩ-ɩ nabʋyʋ piye yɔ.
Wɛtʋ tʋnɛ pɔcɔnaa nɛ paya hɩla anɛ yɔ : ɖomba pe n̄ɩna, nɛ ɖomba kuluŋgulu yaa putuula n̄ɩna. Lɩm soŋgaɣ n̄ɩɣdʋʋ ɖoŋ yekina nɛ ɖomba hɔkʋʋ a-tɩ nɛ pɩpɩsɩɣ ɖomba kɛ kideŋ yaa pʋʋ yɔ. Ɛlɛ, ɖomba ana, a-wɛtʋ nɛ heɣlim palakɩna nɛ a-tɔlʋʋ pazɩ pazɩ kɛ tɛtʋ lɛɣ lɛɣ. Ɖomba payaɣ ɖɔɖɔ sise na krezili.
Ɖomba mʋlʋm wɛ ɖɔɖɔ ɖoluu tɩyɛ. Lɩm mbʋ, pɩcakɩ ɖɔɖɔ tɩŋ nɛ kuduyuŋ pɔ-yɔɔ. Ɖomba ana, awɛ Kpɛzɛlɛɛ tɩyɛ. Paa ɖombiye mʋlʋm mbʋ lɛ, pɩkɛ wonu naalɛ pʋyʋ.


text:
Uranisi
Uranisi (kɩɖaʊ: ) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga lʊbɛ ŋga wɩsɩ posinau taa nɛ naatozo ñɩŋga paɣlɩka taa nɛ yee yʊŋ hɩlɩmaɣ taa kɔyɔ tɩyɩŋga ŋga lɛ nanza ŋga. Tɩyɩŋga kanɛ ka-taa nɛ nikaɣ nɛ ɖombe ɛzɩ Nɛptini taa yɔ.
Payaʊ se Uranisi pɩlɩna roma mba tɛ sɩʊ nakʊyʊ hɩɖɛ, Uranisi, Satirini caa nɛ Siipitɛɛrɩ cɔzɔ. Weyi ɛcala naʊ kɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Iiranisi yɔ ɛnʊ payaɣ se William Herschel nɛ pɩɩkɛ ɖomaɣ fenaɣ 26 pɩnaɣ 1781.
Tɩyɩŋga kanɛ ŋga kɛŋna kacalaɣ tɩyɩŋga ŋga panana ñɩɣyʊ ŋgʊ payaɣ se telesikɔpi yɔ. Tɩyɩŋga kanɛ ka-taa nɛ Hidrozɛɛnɩ, Heliyom, ɖombe, amoniyaki, meetani nɛ idrozɛɛnɩ nɛ karbɔɔnɩ tomnaɣ kpɛm ŋga. Peeɖe ɖɔ nɩkaɣ kɩlɩ wɛʊ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ kpeekp taa.
Pɩnaɣ 1986 taa panaa se Iiranisi tatasɩ lakasɩnasɩyɛ wɩlɩɣ ɖei ɖei ɛzɩ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ yɔ nɛ heɣlimasi nzɩ sɩwɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ yɔɔ ɖɔɖɔ yɔ. Ñɩɣyʊ kɩtakɩnaʊ ŋgʊ pamazɩna yɔ kʊkʊ wɩla se Tɩyɩŋga kanɛ kɛ-tɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa pamaza nɛ pana mbʊ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Iiranisi cɔʊ taa lɛ katalɩ kɛ-ɖenɖe wɩsɩ nɛ ɖoo pɛwɛ kɩmaŋ yɔ Saŋayɩŋ fenaɣ 8 pɩnaɣ 2007.


text:
Englɩsɩɩ kʊnʊŋ
Englɩsɩɩ tɔm kɛ Ɛndɩ-Erɔpʊ Caamaniki kʊnʊŋ. Kɩtɛ lɛ Angleterre, kʊñɔ lila kɛ Erɔpʊ nɛ hayɩ kɩŋ kʊnʊmɩŋ taa, tɛtʊ ŋdʊ tɩtɛ Angles nɛ Saxons nɛ Frisons. Fransɩɩ tʊ nɛ Normand tʊ yebi na se Englisɩɩ tɔm yɔɔkʊʊ nɛ tɩ-tʊzʊʊ ɛwɛɛ camɩyɛ. Roma taa kʊnʊmɩŋ wɩzii Englisɩɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, Latɛŋ masɩ nɛ Arabɩɩ masɩ palakina tʊmɩyɛ.
Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni) ɛjaɖɛ taa nɛ Irlandɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ajɛyɛ sakɩyɛ wena lɩm cɔyɛ nɛ pɩta yɔ a-daa ɛzɩ Man lɩm taa ɛjaɖɛ nɛ Anglo-Nɔrɩmandɩɩ lɩm taa ɛjaɖɛ yɔ. Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ mba palʊlɩ-wɛ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩtaa yɔ pɔyɔɔdʊʊ. Nɛ ɖɩcɔŋna yɔ ɖɩnaɣ se kɩ-kɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ taa kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ ajɛyɛ naayɛ taa, ɛzɩ doo canaʊ yoma kpaʊ alʊwaatʊ taa ajɛyɛ wena Britaanikɩɩ mba kaa-ɖʊ ayɔ nesɩ yɔ, a-daa kɔyɔ Etaazuunii nɛ Kanadaa nɛ Ositraalii nɛ Seelandɩ-Kɩfalʊʊ (Nouvelle-Zélande), pɛkpɛndʊʊ yɛ lɛ payaa-yɛ se anglo-saxon ɛjaɖɛ, ɛlɛ padalɩzɩ hɩɖɛ ndɩ ɖɩ-tɔbʊʊ nɩʊ kaʊ.
Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ yaa kɩlɛɛzɩɣ taa kʊnʊŋ kɛ ajɛyɛ sakɩyɛ taa pɩlɩna canaʊ Britaanikɩɩ ɛjaɖɛ yɔ paa ajɛyɛ ana ada anglo-saxon taa ñɩma ɛfɛyɩ kɔyɔ, ana yɔɔ Keniya nɛ Naajeeriya nɛ Hɔŋkɔŋ nɛ Ɛɛndɩ nɛ Pakisɩtanɩɩ. Ajɛyɛ sakɩyɛ wena Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ yɔ agbɛnda ɖama kɛ Commonwealth taa, pa yee lɛɛna taa pɩtɛkɛ kɩyeke kɩkɛna kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɔyɔ. Kɩkɛ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ nɛɛlɛ nɛ naaŋza weyi ɛkɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ kɛ Eerɔpʊ ajɛyɛ kɩgbɛndʊʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ taa.
Kedeŋga kpeekpe taa kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlɩ yɔɔdʊʊ yɔ ɛtaa lɛ Englɩsɩɩ kɛ naadozo ŋgʊ yee ɖɩkpaɣ mba palʊlɩwɛ nɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊ yɔ, Siinɩɩ kɛnɛ kajalaɣ ŋgʊ nɛ Ɛsɩpaañɔlɩ kɛ naalɛ ŋgʊ. Pamaɣzɩ se nɔnɔ taa kɩkɛ ajɛyɛ tɩŋga kʊnʊŋ mbʊ lɛ papaazɩɣ kʊ wɩlɩʊʊ ɛjaɖɛ kpeekpe taa ɛzɩ kʊnʊŋ kɩfalʊʊ. Kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩ kʊ labɩnaʊ tʊmɩyɛ Ɛntɛrɩnɛtɩɩ yɔɔ yɔ. Englisɩɩ kɛ kʊnʊŋ siŋ kɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ loɖo taa nɛ tʊmɩyɛ taa kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ naalɛ kɩ-nɛ Fransɩɩ kɛ kedeŋga kpeekpe ajɛyɛ kɩgbɛndʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ tʊmɩyɛ taa.
A TRADUIRE: Kabɩyɛ tɔm kpou taa, il y a 36 mots empruntés à l’anglais :[1]
- ↑ CLNK & SIL-Togo. 1999. Tɔm kpou kabɩyɛ-fransɩɩ (Dictionnaire kabiyè-français). Lomé: Ministère de l'Éducation Nationale et de la Recherche, Comité de Langue Nationale Kabiyè et SIL-Togo.


text: 1 Ɩ́ kɛɛsəɣəna-m ɩsɩɩ má kɛɛsəna Kilisiti tɔ. 2 Ɩ́ tɔɔsa ma tɔm kɛ pə təna pə taa na ɩ́ tɔka kʋlapʋtʋnaa kɛ teitei ɩsɩɩ ma kɛɛsʋɣʋ-mɛ tɔ ma sama-mɛ. 3 Ama ma caa kɛ́ sɩ ɩ́ nyɩ sɩ Kilisiti kɛlɛ paa apalʋ wei ɩ sɔsɔ, na apalʋ ntɛ́ alʋ sɔsɔ, na Ɩsɔ kɛlɛ Kilisiti ɩ́lɛ́ ɩ sɔsɔ. 4 Ye apalʋ ɩ́ sələməɣɩ yaa ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ na ɩ́ tá kuli ɩ nyʋɣʋ tɔɔ, Kilisiti kɛ ɩ kpɛɛnaa. 5 Na ye alʋ ɩ́ sələməɣɩ yaa ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu na ɩ́ tá te saalaɣa, ɩ paalʋ kɛ́ ɩ kpɛɛnaa, na pə pəsa ɩsɩɩ pa loola-ɩ kɛ́. 6 Na ye alʋ kaa te saalaɣa ɩlɛ pá kɔ́ ɩ nyɔɔsɩ. Ama ye pə wɛ-ɩ fɛɛlɛ sɩ pá kɔ-ɩ yaa pá looli-ɩ, ɩlɛ ɩ́ te saalaɣa. 7 Apalʋ kaa pa ɩ nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pʋlʋ, mpi tɔ, ɩ kɛ́ Ɩsɔ lɛɛsʋɣʋ na ɩ kiŋ kɛ Ɩsɔ teu naakɩ. Ama alʋ kiŋ kɛ apalʋ teu ná naakɩ. 8 Pə taɣa alʋ kɛ pa cosaa na pá ŋmana apalʋ. Ama apalʋ kɛ pa cosaa na pá ŋmana alʋ. 9 Na pə taɣa alʋ tɔɔ kɛ́ pa ŋma apalʋ. Ama apalʋ tɔɔ kɛ́ pa ŋma alʋ. 10 Pə tɔɔ kɛ́ ɩsɔtaa tillaa tɔɔ, alʋ ká wɛɛna ɩ nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ɩ ta tɩ ɩ tɩ, ama apalʋ tənna-ɩ tɔ. 11 Paa na mpʋ tɔ, Tacaa tɔm taa alʋ fɛɩ ɩ tɩ tɔɔ tike, na apalʋ kɛ ɩ́lɛ́ ɩ tɩ tɔɔ tike, pa təna pa tɩ pa təmaɣa. 12 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, apalʋ kɛ pa cosaa na pá ŋmana alʋ, na mpʋ tɔtɔɣɔ alʋ na lʋla apalʋ, na pə tənaɣa mpʋ Ɩsɔ kiŋ kɛ pə lɩɩnaa. 13 Mə maɣamaɣa ɩ́ maɣasɩ-təɣɩ mə taa na ɩ́ ná, sɩ waatʋ wei alʋ puki Ɩsɔ sɛɛʋ na ɩ́ sələməɣɩ tɔ, ɩ caɣa nyʋɣʋ kpɛtɛ na? 14 Antulinya taa cənɛ maɣamaɣa se, ye apalʋ yɛləɣəna nyɔɔsɩ kʋtaɣalasɩ, fɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ kɛ́. 15 Ama ye alʋ nyɔɔsɩ taɣaləna mpʋ, ɩsantɛ sɔsɔɔlɛ ntɛ́. Tampana yaa pə ha paa alʋ wei kɛ́ nyɔɔsɩ kʋtaɣalasɩ kɛ́ sɩ sɩ takəɣɩ-ɩ ɩsɩɩ tɛkɛntɛ. 16 Ama ye nɔɣɔlʋ tasəɣɩ tənɛ ɩnəɣɩ kpɛɛsənaʋ pʋntʋ ɩ́ nyɩ sɩ, paa ta, paa Ɩsɔ sɛɛlaa kpeka, tə fɛɩna lakasɩ nasəlɩ tɔtɔɣɔ tá Ɩsɔ sɛɛʋ wule na pə́ tá kɛna sənɛ. 17 Tɔʋ, nti ma nawa na ma caa ma yɔɣɔtɩ-tɩ tɔ, pə ta mʋna má sa-mɛɣɛ paa pəcɔ se. Pə taɣa pʋlʋ, mə kotuŋ wei ɩ́ kotiɣi tɔ, ye pə taɣa ɩsaɣatʋ, ɩɩ sɔɔsəɣɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ natəlɩ. 18 Kancaalaɣa nyəntʋ ɩlɛ, pa heela-m kɛ́ sɩ ɩ́ kotiɣi tɔ, mə kotuɣu faɣa kpeka kpeka kɛ́, na ɩɩ caa təma. Ɩlɛ ma tisa-təɣɩ ɩsɩɩ ma ta tisi. 19 Ye faɣasʋɣʋ ɩ́ wɛ mə hɛkʋ taa kɔlɔ, kʋ́ wɛɛ na pə́cɔ́ pá nyɩ mə taa mpa pa kɛ́ kʋpama na tampana tɔ. 20 Ɩ́ kotuɣu tɔ, pə taɣa Tacaa tɔɣɔnaɣa kɛ ɩ́ tɔkɩ. 21 Pə wɛ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋpam mɛɛ, ɩ́ cakʋɣʋ nyanaɣa tɛɛ təkpem tɔ paa wei ɩ huliɣina ɩ maɣamaɣa ɩ tɔɣɔnaɣa kɛ́. Nyɔɣɔsɩ ná tɔŋna lɛlaa kɛ kʋɣʋ na sʋlʋm náá kʋɣɩ lɛlaa. 22 Ɩ́ ká tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkɩ mə tɛɛsɩ nsi sɩ taa tɔɣɔ ɩ́ fɛɩna yaa we? Yaa Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle kɛ ɩ́ nyənəɣɩ yem? Na mpa pɛlɛ pa fɛɩna pʋlʋ tɔɣɔlɛ ɩ́ caa fɛɛlɛ tʋɣʋ na? Yaa ɩ́ caa má heeli-mɛ suwe? Pə nəɣəsəna ma sa-mɛ? Paa pəcɔ ma kaa sa-mɛ se. 23 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɔmnaa mpa Tacaa tasa-m na má caa ma heeli-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ, ahoo nna a taa pa yelaa na pá kpa Tacaa Yesu ɩnɩ tɔɣɔ ɩ kpaɣa potopoto. 24 Ɩ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ na ɩ́ tɛ ɩlɛna ɩ́ faɣa-ɩ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩnɛ ɩ kɛna ma tɔnʋɣʋ ŋku pə ha mə tɔɔ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ ká lakɩ na ɩ́ tɔɔsəɣɩ ma tɔɔ. 25 Pa tɛma tɔɣɔʋ kɛ mpʋ ɩlɛna ɩ́ kpaɣa kɔpʋ na ɩ́ tɔ sɩ: Kɔpʋ ɩnɛ ɩ kɛna Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋfam yoo, na ma caləm hʋləna pə tampana. Paa waatʋ wei kɛ́ ɩ́ nyɔɔkɩ ɩ nyɔɔkɩ mpʋ na ɩ́ tɔɔsəɣəna ma tɔɔ yoo. 26 Kʋpam ye ɩ́ wɛɛ na ɩ́ tɔkɩ potopoto ɩnɛ na ɩ́ nyɔɔkɩ kɔpʋ ɩnɛɣɛ mpʋ, ɩ́ heeliɣi Tacaa səm tɔm, haləna ɩ́lɛ́ ɩ kɔɔ ɩ́ məlɩ. 27 Pə tɔɔ kɛ́ ye nɔɣɔlʋ wɛɛ na ɩ́ tɔkɩ Tacaa potopoto na ɩ́ nyɔɔkɩ ɩ kɔpʋ pəyele ɩ ta nəɣəsəna sɩ ɩ́ tɔɣɔ na ɩ́ nyɔɔ pʋntʋ ɩ́ nyɩ sɩ Tacaa tɔnʋɣʋ na ɩ caləm pə tɔm wɛ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́. 28 Pə wɛɛ sɩ paa wei ɩ́ pɔɔsɩ ɩ təɣɩ ɩ maɣamaɣa na ɩ́ ná na pə́cɔ́ ɩ́ tɔɣɔ potopoto ɩnɛ na ɩ nyɔɔ kɔpʋ ɩnɛ. 29 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye wei ɩ tɔkɩ potopoto na ɩ́ nyɔɔkɩ kɔpʋ kɛ yem tɔɔ na ɩ́ tá cɛkəna sɩ pə kɛ́ Tacaa tɔnʋɣʋ, ɩ kɔŋna ɩ maɣamaɣa ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́ tɔm kɛ ɩ tɔɣɔʋ na ɩ nyɔɔʋ mpɩ pə taa kɛ́. 30 Ɩsəntɔ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ lapʋ tɔɔ kɛ́ mə taa paɣalɛ kɛ́ kʋtɔntʋnaa na acamaa na yəlaa kʋpiŋ səpa. 31 Ye ta maɣamaɣa tə pɔɔsəɣəna tá təɣɩ tɔmnaa na pə́cɔ́ ɩlɛ, tə kpɛɛ tá təɣɩ tɔm nti Ɩsɔ ká hʋʋna-tʋ tɔ tə taa kɛ́. 32 Ama Tacaa ɩlɛ ɩ hʋʋkəna-tʋɣʋ na ɩ́ hɔŋ tá ŋkpaŋŋ kɛ sɩ pə́ taa kɔɔ na pə́ kaa tá na antulinya kɛ kpatətɛ kʋlʋmtəlɛ. 33 Pə tɔɔ ɩlɛ ma taapalaa waatʋ wei ɩ́ kotiɣi sɩ ɩ́ tɔkɩ Tacaa tɔɣɔnaɣa tɔ ɩ́ taŋ təma. 34 Ye nyɔɣɔsɩ ɩ́ pɩɩ wei pʋntʋ ɩ́ tɔɣɔ ɩ təyaɣa, na pə́ taa kɔɔ na mə kotuŋ tɔɔ Ɩsɔ kɔɔ ɩ́ nana-mɛɣɛ natələɣɩ lapʋ. Nti nti pə kaasaa tɔ má kɔma na má kɔɔ ɩlɛ ma tɛɛsɩ təlɛɣɛ taɣanʋɣʋ.


text: 1 A taw-taa nɩ a zɛbr na mɩ́ be a nyɩ cara pʋɔ a, nyɩnɛ n'a a mɩ́ yi? A nʋ̃ɔ̀ faar vʋla na mɩ́ mʋɔr a nyɩ ƴãgamɛ pʋɔ a, be bɛ n'a a mɩ́ yi ɛ? 2 Nyɩ mɩ́ nyɛ̃ nɩ bom bɔbr ʋ ɛ kʋ̃ tʋ̃ɔ páw ʋ ɛ, a ɩ kʋ́-taa nɩ nyuur, ɛ̀ nyɩ zɛbr taa ɛ tawr taa zaa lɛ. Bʋ̃-kãw vʋla mɩ́ kpɩɛr nyɩ na, ɛ́ nyɩ kʋ̃ tʋ̃ɔ páw ʋ ɛ, lɛ n'a nyɩ mɩ́ ìr ɩ a zɛb-taa nɩ a taw-taa. Nyɩ bɛ tɛr a ɩ, nyɩ na bɛ zɛlɛ a Naaŋmɩn zie a ƴãw. 3 Nyɩ mɩ́ zɛlɩ na ɛ bɛ páw ɛ, a nyɩ tɩɛrʋ na bɛ vɩɛl a ƴãw: nyɩ na mɩ́ zɛlɛ a nyɩ nʋ̃ɔ̀ wob tɛwr ƴãw a. 4 Naaŋmɩn bɛl-bɛlbɛ bɛ ŋa! Nyɩ bɛ bãw kɛ́ nɩr wa ɩ a tẽ-daa bá a, ʋ mɩ́ lɩɛb ɩ Naaŋmɩn dɔ̃ sob ɛ? Lɛ so, ʋlɩ sob wa bɔbr k'ʋʋ ɩ a tẽ-daa bá a, ʋ mɩ́ lɩɛb ɩ Naaŋmɩn dɔ̃ sob. 5 Nyɩ tɩɛrɛ kɛ́ zawla lɛ ƴãw n'a a Sɛb-sõw yel a ƴɛr-bie a ŋa bɩɩ? «A Naaŋmɩn bɛ sawr a vʋʋrʋ ʋ na ƴãw ʋ kpɩɛr a tɩ pʋɔ a ƴãw ɛ.» 6 Ɛ cɛ a maalʋ a Naaŋmɩn na kʋ̀ tɩ a ɩ n kpɛ̃ɛ zuo lɛ. Bʋ̃ʋ n'ʋ vɛ̃, bɛ mɩ̀ cãa na lɛ yel: «A Naaŋmɩn mɩ́ ba n gbɛr a pɔ̀lʋ dem niŋé, ɛ maalɩ a su-siwri dem.» 7 A na ɩ lɛ a, nyɩ mɩ́ bɛr nyɩ tʋɔra kʋ̀ a Naaŋmɩn; nyɩ mɩ́ ba gbɛr a Gɛgɛra niŋé, ʋʋ na zɔ na zãá nɩ nyɩ. 8 Nyɩ taw pɩɛlɩ a Naaŋmɩn, ʋʋ na taw na pɩɛlɩ nyɩ. Nyɩ pɛw a nyɩ nuru, nyɩɩm yel-bebe dem bɛ ŋan ɩ; nyɩ maalɩ a nyɩ socie a vɩɛl, nyɩɩm nɩbɛ a tɩɛrʋ na põ a! 9 Nyɩ saw a nyɩ bãbaalʋ, nyɩ ɩ ko-tuolu dem, nyɩ kone; nyɩ bɛr laarʋ ɛ kone, ɛ a nyɩ nʋ̃ɔ̀ lɩɛbɩ pʋ-sãwna. 10 Nyɩ siwre nyɩ tʋɔra a Sore niŋé, ʋʋ na zɛw nyɩ na. 11 Yɛbr ɩ, nyɩ ta mɩ́ manɛ taa yel-faar ɛ. Ʋlɩ sob na manɛ a ʋ yɛb yel-faar, ɛ bãwnɛ a ʋ sãwna a, ʋ sãwnɛ nɩ a Naaŋmɩn-Wulu yúor, ɛ bãwnɛ a Naaŋmɩn-Wulu yele. Ɛ cɛ fʋ̃ʋ wa dɩrɛ nɩ a Naaŋmɩn nʋɔr ƴɛrʋ a, fʋ bɛ ɩ a Naaŋmɩn nʋɔr nɔ-sawrɛ ɩ, fʋ ɩ n a ʋ ƴɛr-dɩrɛ. 12 Naaŋmɩn yõ n'ʋ ɩ a nɔ-ƴãwnɛ nɩ a ƴɛr-dɩrɛ; ʋl yõ n'ʋ na tʋ̃ɔ faa, ʋl yõ n'ʋ na tʋ̃ɔ kʋ́. Fʋ̃ʋ a, ãa nɛ b, na bãwnɛ a fʋ tɔ sãwna? 13 Ƴɛrɛ ŋa a, nyɩ bɛrɛ wone, nyɩɩm na yere kɛ́: «Dɩ̃a bɩɩ bio, tɩ na cen nɩ tẽ-kpɛ̃ɛ ŋa pʋɔ, tɩ maalɩ yuon a be, yɛ̀r yɛ̀rʋ́ páw libie a.» 14 Ɛ́ nyɩ na bɛ bãw a lɛ a nyɩ nyɔ-vʋʋrʋ na na ŋmɛ̃ a bio a! Bʋ̃ʋ n'ʋ vɛ̃, nyɩ ɩ na mɛ̃ bʋ̃-tʋlʋ uuru na mɩ́ sãanɛ wa baarɛ ɛ lɛ bɔr a. 15 A ŋa n'a a nɩ̃ɛ mɩ́ sɛw kɛ́ nyɩ yel: «A Sore wa saw a, tɩ na vʋʋrɛ na, ɛ tɩ na ɩ n bom ŋa bɩɩ bom ŋa.» 16 Ɛ cɛ nyɩ mɩ́ bɛr a ɛ zɛwr nyɩ tʋɔra pɔrɛ nɩ pɔb tɛwr. A pɔb a ŋa taabɛ bɛ vɩɛl ɛ. 17 Lɛ so, nɩr wa bãw a vla maalʋ ɛ bɛ maalɛ a, ʋ maal ɩ yel-bier.


text: 1 Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ gyɩ aa ko kɩ kpaga Gyerusalɛm, a ko pele Bɛtifage aa we Olivi dogimo nyuu tɩyaŋ, Yesu lɩɩ ʋ hatɩnna hʋ tɩyaŋ balɩya a tɩŋ ba a baa, "Ma mʋ tɔɔ hʋ aa we ma sɩya. 2 Dɩ mamaa rɛ ko mʋ, ma sɩ na kokumo bee ʋ biye dɩ ba vʋwa sɩgɩ. Ma puri kaŋ ko tɩya ŋ. 3 Dɩ nal buloŋ nɛ ko pɩyɛsɩ ma, ma basɩ tɩya ʋ anɩɩ ma Tɩɩna rɛ aa kyɛ. Ʋ sɩ leŋ dɩ ma kaŋ ko lagɩ." 4 Wɩɩ no yaa dɩ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal kɩdɩgɩ tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. 5 Ʋ gyɩ baa, "Basɩ tɩya Zaayɔŋ nala Ma na, ma kuwori rɛ aa ko ma lee. Ʋ kaŋ ʋ tɩɩ hʋwɔlɩ rɛ a gyɩŋ kokumo abee ʋ biye." 6 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ mʋ a yaa wɩɩ hʋ Yesu aa basɩ tɩya ba. 7 Ba mʋ kaŋ kokumo hʋ bee ʋ biye a ko kpa ba gannɩ dɔbɔ kokumo hʋ abee ʋ biye nyuu tɩyaŋ, Yesu gyɩŋ. 8 Nɩgyamaa mɛ gyɩ kpaa ba gannɩ a gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ, ka ba badɔmɔŋ mɛ gyaa paaponni a mɛ kaŋ ko lɩɩ gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ. 9 Nɩgyamaa hʋ aa laa Yesu sɩya abee nala hʋ aa tɩŋa ʋ hal piili kɩ yaa kyagɩŋsɩ a kɩ dannɩ ʋ a baa, "Tabarikala! Deviti nihii! Wɩɩsɩ sɩ pɛ nal hʋ aa ko á Tɩɩna feŋ tɩyaŋ. Ma leŋ dɩ á dannɩ Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ!" 10 Yesu aa mʋʋ gyʋʋ Gyerusalɛm, bee hʋ buloŋ dɔŋ. Ɛɛ rɛ nala kɩ pɩyɛsɩ a baa, "Kɩbee rɛ nyɛ?" 11 Ɛɛ rɛ nɩgyamaa hʋ baa, "Wɩɩsɩ tɩŋdaal Yesu aa lɩɩ Nazarɛti aa we Galili paalʋʋ tɩyaŋ nɛ gɛɛ." 12 Ɛɛ rɛ Yesu sii mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ gyaŋwuwo, dɩ nala badɔmɔŋ gyɩ we doŋ a kɩ yallɩ kɩna, badɔmɔŋ mɛ kɩ yɔbɔ kɩna. Yesu kile ba buloŋ ta ba lɩɩ. Baala badɔmɔŋ mɛ gyɩ we doŋ a kɩ warɩ molbiye. Yesu ŋmaa ba teebʋlsɩ lo. Badɔmɔŋ mɛ gyɩ aa yallɩ kokosi, ʋ ŋmaa ba mɛ kpasɩnɩ kyige. 13 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Ba saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa dɩ Wɩɩsɩ baa, 'Ŋ dɩya sɩ yaa lee hʋ nala aa sɩ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ rɛ', aŋka ma kɛ mɩɩgɩ kaŋ bɩrɩmɩ gaala dɩya." 14 Ɛɛ rɛ nyʋlɩma abee gbarɩga ko Yesu lee Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩbɩ ba. 15 Amɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ aa naa wɩmagɩla hʋ ʋ aa yaa, a bɩl na gɛɛ biibiisi aa yaa kyagɩŋsɩ a kɩ dannɩ ʋ a baa "Tabarikala! Deviti nihii!" Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ gyaŋwuwo tɩyaŋ, ba baaŋ sii. 16 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ pɩyɛsɩ Yesu a baa, "Ɩ nɩɩ wɩya hʋ biisi hʋ aa basɩ rɛ?" Yesu baa, "Ŋ nɩya rɛ." Ɛɛ rɛ Yesu mɛ pɩyɛsɩ ba abaa, "Ma bɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ lee hʋ ba aa saba a baa "Wɩɩsɩ daga biibiisi abee biifɩllɩ rɛ dɩ ba kɩ dannɩ ʋ weliŋ?" 17 Doŋ nɛ Yesu leŋ ba aŋ sii mʋ pɩŋ Bɛɛtani tɩyaŋ. 18 Ʋ sɩya aa gballa kyɩkyʋwala, Yesu mɩɩgɩ sii kɩ mʋ Gyerusalɛm. Ŋmanɩɩ tɩyaŋ, losi kana ʋ. 19 Ʋ naa tutogo dɩ ʋ sɩŋ ŋmanɩɩ hʋ nyʋwa tɩyaŋ. Ʋ mʋ gyʋʋ tutogo hʋ memii a wil nyuu deŋ dɩ nɔnɔ tuwo, see paaponni dʋŋ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya tutogo hʋ a baa, "A lɩɩ gyɩnaŋ kɩ mʋ, ɩ bɩl bɩ sɩ nɔnɔ." Tutogo hʋ pirigi sʋba haŋ lagɩlagɩbiye hʋ. 20 Ʋ hatɩnna hʋ aa naa wɩɩ no, ʋ yaa ba wɩkperii. Ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, "Ɛɛ rɛ tɩya hʋ pirigi sʋba lagɩ gɛɛ?" 21 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ mamaa rɛ kɔnɩ laa Wɩɩsɩ di, a bee yaa sige, ma mɛ sɩ wuwo yaa wɩɩ no ŋ aa yaa tutogo hʋ. Nyɛ mɛ dʋŋ yaŋ daa, amɛ ma sɩ paalɩ wuwo basɩ tɩya dogimo no aa sɩna, a baa, 'Sii a mʋ tele mpʋwɔnʋʋ tɩyaŋ dɩ ʋ kɔnɩ sii mʋ tele.' 22 Kɩna hʋ buloŋ ma aa sʋla Wɩɩsɩ a kɩ kyɛ, dɩ mamaa rɛ laa Wɩɩsɩ di, ma sɩ na ba." 23 Yesu aa mɩɩgɩ mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal gyaŋwuwo hʋ, a kɩ daga nala, doŋ nɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ buloŋ sii ko ʋ lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, "Aŋnɛ rɛ tɩya ɩ dee ɩ kɩ yaa wɩya no buloŋ?" 24 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Ŋ mɛ sɩ pɩyɛsɩ ma wɩdɩgɩ. Dɩ mamaa rɛ ko lɩɩ ʋ sɩɩ tɩya ŋ, ŋ mɛ sɩ daga ma nal hʋ aa tɩya ŋ dee ŋ kɩ yaa wɩya no buloŋ." 25 Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, "Aŋnɛ rɛ tɩya Gyɔɔŋ, Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ dee ʋ gyɩ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ? Ʋ dee hʋ gyɩ lɩɩ Wɩɩsɩ lee rɛ koo ʋ lɩɩ nihuwobiŋ lee rɛ?" Ʋ aa basɩ gɛɛ, ba piili kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ a baa, "Wɩbee rɛ á sɩ basɩ tɩya ʋ? Dɩ ámaa rɛ basɩ tɩya ʋ a baa dɩ Wɩɩsɩ lee rɛ ʋ lɩɩ, ʋ sɩ pɩyɛsɩ ma a baa, 'Bee rɛ yaŋ tɩŋ á bɩ laa wɩya hʋ Gyɔɔŋ aa basa di?' 26 Dɩ ámaa rɛ bɩl baa dɩ ʋ lɩɩ nihuwobiŋ lee mɛ rɛ, nɩgyamaa no buloŋ bee leŋ ma. Beewɩya ba buloŋ gyɩ laa di anɩɩ Gyɔɔŋ gyɩ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ." 27 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya Yesu a baa, "Á bɩ gyɩma." Nyɛ rɛ Yesu mɛ basɩ tɩya ba a baa, "Ɛɛ kɛ, ŋ mɛ bɩ sɩ daga ma nal hʋ aa tɩya ŋ dee ŋ wuwo kɩ yaa wɩya no buloŋ." 28 Ɛɛ rɛ Yesu maga namaga a tɩya Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma a baa, "Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ we doŋ a kaŋ ʋ biibaala balɩya. Ʋ sii mʋ ʋ biihɩyawʋ hʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, 'Ŋ biye, mʋ baga gyɩnaŋ a tʋŋ tʋma.' 29 Ɛɛ rɛ biye hʋ baa, "Ŋ bɩ sɩ wuwo mʋ." Amɛ gɛɛ hal tɩyaŋ, ʋ bɩrɩmɩ ʋ hakɩla aŋ sii mʋ baga hʋ. 30 Ɛɛ rɛ ʋ mʋ a basɩ ɛɛ tɩɩ tɩya haŋbiye hʋ tɩɩna mɛ, ʋ laa nyʋwa weliŋ anɩɩ ʋ sɩ mʋ baga hʋ aŋ vɩya mʋyɩ. 31 Biisi no balɩya tɩyaŋ, ba kɩbee rɛ tɩŋ ʋ kuwo hʋ nyʋwa?" Doŋ nɛ ba basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ biihɩyawʋ rɛ tɩŋ ʋ kuwo nyʋwa. Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, lampolaala abee gyaŋtɩrɩsɩ laa sɩya kɩ gyʋʋ wɩɩsɩ koro hʋ rɛ ma tɩyaŋ. 32 Beewɩya Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ ko daga ma wɩtɩɩ ŋmanɩɩ hʋ rɛ ma aa sɩ tɩŋa, aŋka ma bɩ laa ʋ wɩya di, amɛ lampolaala abee gyaŋtɩrɩsɩ kɛ laa ʋ wɩya di rɛ. Abee ma aa naa gɛɛ hʋ ba aa laa ʋ wɩya di buloŋ, amɛ ma kɛ bɩ bɩrɩma ma hakɩllɩ a laa ʋ wɩya di." 33 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga kɩdɩgɩ a baa, "Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ biŋ ʋ baga a pɔ kɩna badɔmɔŋ aa kaŋ nɔŋkyɩga a kɩɩ gɛɛ anɩɩ kyʋkyɔyɩ, ba kɩ yɩrɩ girepisi. Ʋ yaŋ lɩga baga hʋ gol baŋ, a hulo bʋwa baga hʋ tɩyaŋ dɩ ba kyaga tɩɩnɔnɔ hʋ nɩɩ kɩ we (beewɩya ba kpaa ba nɔnɔ kɩ kyɔ sɩŋ nɛ). Ʋ gyɩ saa salnyuu dɩɩbiye mɛ rɛ, dɩ ba hɔŋ ʋ salnyuu tɩyaŋ a kɩ pɔ baga hʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ʋ paa nala a we baga hʋ tɩyaŋ dɩ ba kɩ tʋma. Ka ʋ sii kpa mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ. 34 Tɩɩnɔnɔ hʋ tɔrɩɩ saŋa aa ko pele, ʋ tɩŋ ʋ dɩya tʋŋtʋnna dɩ ba mʋ baga tʋŋtʋnna hʋ lee a laa ʋ tɩɩnɔnɔ tol ko tɩya ʋ. Nyɛ rɛ ba mʋ. 35 Ba kasɩ ba a ŋmaa kɩdɩgɩ, a kpʋ kɩdɩgɩ, aŋ yaga kɩdɩgɩ hʋ mɛ abee bʋwa. 36 Ɛɛ rɛ baal hʋ bɩl marɩ tɩŋ ʋ dɩya tʋŋtʋnna badɔmɔŋ aa tee laasɩya nala hʋ. Ba yaa ba mɛ gɛɛ tɩɩ. 37 Ba kateŋsi tɩyaŋ ʋ tɩŋ ʋ biye tɩɩ. Ʋ bɩɩna anɩɩ dɩ ʋ biye tɩɩ kɛ rɛ mʋwa, ba sɩ tɩya ʋ gyɩrɩma. 38 Amɛ tʋŋtʋnna hʋ aa naa biye hʋ, ba basɩ tɩya dɔmɔŋ a baa, "Dɩ baga hʋ tɩɩna rɛ ko sʋba, biye no rɛ sɩ di ʋ kyaŋ. Ma leŋ dɩ á kpʋ ʋ. Dɩ ámaa rɛ kpʋ ʋ, ámaa rɛ sɩ mɩɩgɩ tɩŋ ʋ kɩna hʋ buloŋ." 39 Doŋ nɛ ba kaŋ biye hʋ a kpʋ ʋ, aŋ kpa ʋ yuwo ta baga hʋ hal. 40 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, "Ba aa maga nyɛ, dɩ baga hʋ tɩɩna rɛ ko, ɛɛ rɛ ʋ sɩ yaa baga tʋŋtʋnna no?" 41 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya ʋ a baa, 'Ʋ sɩ ko a kpʋ nɩbɔmɔ no aŋ kpa baga hʋ a tɩya nɩdʋŋsɩ, nala hʋ aa sɩ kɩ tɩya ʋ ʋ tɩɩnɔnɔ tol, dɩ ba tɔrɩɩ saŋa rɛ ko pele."' 42 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ nala hʋ aa nɩɩ namaga hʋ abaa, "Ma bɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ hʋ lee hʋ ba aa baa, 'Bʋyɩ hʋ dɩɩsaala a vɩya ta, ʋ rɛ mɩɩgɩ ko yaa bʋduwo ba aa kpaa biŋ dɩya hʋ gyememii ʋ kaŋ dɩya hʋ sɩgɩ. Á Tɩɩna Wɩɩsɩ tʋma rɛ gɛɛ. Á naa nɩɩ ʋ yaa wɩkperii rɛ!"' 43 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya nala hʋ a baa, "Wɩɩsɩ sɩ kaŋ ʋ koro hʋ laa ma lee, a kpa tɩya nala hʋ aa sɩ tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa weliŋ a kɩ yaa wɩya hʋ aa sɩ daga anɩɩ ba we wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ nɛ. 44 Nal hʋ aa tele bʋyɩ no nyuu, ʋ tɩɩna sɩ kyɔrɩsɩ kyɔrɔkyɔrɔ. Dɩ bʋyɩ no mɛ rɛ ko tele nal buloŋ nyuu, ʋ sɩ kyaŋɩsɩ ʋ tɩɩna kyaŋa kyaŋa." 45 Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Farasiima aa nɩɩ Yesu aa maga namaga hʋ, ba gyɩma anɩɩ ba wɩya rɛ ʋ kɩ basɩ gɛɛ. 46 Ɛɛ rɛ ba kɩ lʋga dɩ ba kana ʋ tɔ dɩyaŋ. Amɛ ba fa aa fá nɩgyamaa hʋ aa we doŋ nɛ, beewɩya nɩgyamaa hʋ kpaa Yesu anɩɩ ʋ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ.


text: 1Á nɩmmabalɩya, wɩya hʋ ŋ aa basɩ kateŋsi rɛ nyɛ. Ma kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya ma dɩ á Tɩɩna Yesu Krisita wɩweliye hʋ taalɩ laa lee buloŋ lagɩ lagɩ, ka dɩ nala laa wɩweliye no dɩ abee gyɩrɩma anɩɩ ma mɛ gyɩ aa laa di abee gyɩrɩma gɛɛ. 2Ma bɩl kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya ma, dɩ ʋ lɩɩ ma tahaa tɩmma abee nɩbɔmɔ nosi tɩyaŋ, beewɩya nala buloŋ daa laa Wɩɩsɩ wɩya hʋ di. 3Amɛ á Tɩɩna Yesu kaŋ yellii rɛ kɩŋkaŋ. Ʋ sɩ tɩya ma dee a pɔ ma dɩ nɩbɔmɔ ta wuwo ma. 4Á Tɩɩna Wɩɩsɩ nyubaanɩŋ á laa ma di rɛ, anɩɩ wɩya hʋ á aa basɩ tɩya ma, ma aa yaa ba rɛ. Á ha laa di mɛ rɛ anɩɩ ma sɩ kaŋ gɛɛ kɩ mʋ deŋdeŋ. 5Ŋ aa sʋla á Tɩɩna rɛ dɩ ʋ leŋ dɩ ma wuwo gyɩŋ gɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa kyo ma, ka dɩ ma kaŋ mala anɩɩ Krisita tɩɩ aa kaŋ mala gɛɛ. 6Á nɩmmabalɩya, á basɩ kɩ tɩya ma rɛ abee sɩfɩyasɩ á Tɩɩna Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ, Krisitabiisi hʋ aa kaŋ teŋwɩɩ aŋ bee tɩŋ wɩya hʋ á aa basɩ tɩya ba, ma lɩɩ ma tɩɩ ba tɩyaŋ. 7Ma tɩɩ gyɩma rɛ weliŋ anɩɩ ʋ maga dɩ ma kɩ kyesi á wɩyaalɩya rɛ. Á gyɩ bɩ kaŋ teŋwɩɩ saŋa hʋ á aa we ma lee. 8Á gyɩ bɩ dii nal buloŋ kɩdiiliye dɩ á bɩ tuŋ ʋ tɩɩna. Amɛ á tʋma rɛ weliŋ a suwoli kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ dɩ á wuwo na á kɩkyɛɛlɩya, dɩ á ta yaa kyʋga a tɩya ma kɩdɩgɩ buloŋ. 9Á gyɩ aa tʋma gɛɛ, ʋ bɩ kɩɩ nɩɩ dɩ á bɩ kaŋ ŋmanɩɩ á aa sɩ baa ma tɩya ma kɩdiiliye, amɛ á gyɩ yaa gɛɛ rɛ dɩ á daga ma dɩ ma kɩ tɩŋa á naabʋʋsɩ. 10Á gyɩ aa we ma lee, á gyɩ biŋ mɩra no rɛ tɩya ma; "Nal hʋ buloŋ aa baa ʋ bɩ sɩ tʋŋ tʋma ʋ bɩ maga dɩ ʋ di kɩna." 11Wɩɩ hʋ aa tɩŋ á kɩ basɩ nyɛ, á nɩya anɩɩ teŋwɩɩ tɩmma we ma tɩyaŋ nɛ, a bee tʋŋ tʋŋ buloŋ, see dɩ ba gɔllɩ kpa ba nyʋʋsɩ we nala wɩya dʋŋ tɩyaŋ a basɩ kɩ baŋ. 12Á Tɩɩna Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ á aa kpaanɩ nala hʋ aa kaŋ gyogo no iriŋ nɛ abee sɩfɩyasɩ, a kɩ kʋrɩsɩ ba dɩgɩna mɛ, dɩ ba kaŋ ba tɩɩ weliŋ a tʋŋ tʋma a wuwo kɩ na ba kɩkyɛɛlɩya. 13Amɛ á nɩmmabalɩya, ma kɛ ta leŋ dɩ ma lɔgɩ lɩɩ wɩweliye yayɩ. 14Dɩ nal lɛ we ma tɩyaŋ a bee tɩŋ wɩya hʋ á aa basɩ tɩya ma teŋ no tɩyaŋ, ma gyɩŋ ʋ tɩɩna wɩya weliŋ. Ma ta leŋ dɩ ma beel-ʋ pɛ wɩɩ buloŋ dɩ gɛɛ leŋ hɩɩsɩ kana ʋ. 15Amɛ ma ta kpaa ʋ anɩɩ ʋ yaa ma dɔŋ nɛ. Ma basɩ wɩya kʋrɩsɩ ʋ dɩgɩna anɩɩ ma krisitabii-dɔŋtɩɩna. 16Á aa sʋl á Tɩɩna Krisita tɩɩ rɛ, nal hʋ aa yaa fɩyɛlʋʋ tɩɩna dɩ ʋ tɩya ma fɩyɛlʋʋ saŋa buloŋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. Á Tɩɩna Krisita sɩ we ma buloŋ lee. 17Mɩyaŋ Pɔɔl tɩɩ rɛ saba kyʋwala no abee ŋ noŋ a kɩ tɩya ma. Nyɛ rɛ ŋ aa sabɩ ŋ tenni buloŋ tɩyaŋ a daga anɩɩ mɩyaŋ nɛ sabɩ teŋ hʋ. 18Á Tɩɩna Yesu Krisita bɔnyɛ sɩ we ma lee.


text: 1Mɔɔ mɩŋŋa Pol, Woso hɔɔnhɔ ma m, mɔɔ nɩ m ba Krista Yeezuu zibəəzaa, mɔɔ kan wɔɔ danyɩ Timote kɩ m nɩ ci bɩ bam, a ba wɔɔ nawʋm Woso gʋɔɔ sokʋma k'a nɩ Korɛntɩ ʋ bɩ ma. A ba wɔɔ nawʋm wosogʋɔɔ kʋ ŋ nɩ Akayii kʋrɔ vantɔɔ ʋ rɔ wɔɔ ma haay sɔ. 2A yɛ wɔɔ nawʋm wɔɔ Zɩ Woso, kan Zuuba Yeezuu Krista kɩ han, kʋ ŋ nɩ barka kan laafɩɩ kɩ ka a ʋ. 3Ʋ ʋ lɛ bɔ Woso ʋ, wɔɔ Zuuba Yeezuu Krista Zɩ bɩ, wɔɔ Zɩ m, an n'a mɩŋŋa bam gʋɔɔ m tee•••, an nɩ ŋ heer wʋtam mim haay nɔ ʋ. 4A ɩ wɔɔ heer wʋtam wɔɔ fɩryɩrɛrɔ haay nɔ ʋ, kʋ wɔɔ n'ʋ da ma, ʋ gʋɔɔ kʋ ŋ nɩ fɩr do haay yɩm nɔ wɔɔ heer wʋta sɔ, heerwʋtarɛ kʋ wɔɔ yɩ a mɩŋŋa zi bɩ m. 5Denter m, kʋ wɔɔ nɩ fɩr yɩm gʋta amba Krista fɩr yɩ bɩ m bɩ, maam sɔ bɩ, Woso ɩ wɔɔ heer wʋtam gʋta Krista tɔ ma. 6Kʋ wɔɔ ɩ fɩr yɩm, fɩr bɩ yɩ wɔɔ nawʋm k'awɔɔ n heerwʋtarɛ yɩ, a bʋmbɔrɛ yɩ. Kʋ wɔɔ ɩ heerwʋtarɛ yɩrɛ, a yɩ wɔɔ nawʋm k'awɔɔ n a da ma a jɩm kɔɔkɔɔ fɩryɩrɛrɔ kʋ wɔɔ nɩ ŋ yɩm nɔ wɔɔ lɔɔrɔ nɔ ʋ. 7Naa tɔ ma m wɔɔ heer n kookoo awɔɔ mim bɩncɛ ʋ, bala, wɔɔ dɔ wɔɔ ʋ k'awɔɔ nɩ fɩryɩrɛrɔ kʋ wɔɔ nɩ ŋ yɩm nɔ wɔɔ yɩm bɩ, awɔɔ ɩ heerwʋtarɛ kʋ wɔɔ n ta m bɩ m sɔ. 8Wɔɔ lɛ taa k'awɔɔ n'a dɔ a ʋ, wɔɔ fɩr yɩ gʋta Azii kʋrɔ wɔɔ ʋ, wɔɔ fɩr yɩ maam-maam an cem wɔɔ paŋŋa han. Wɔɔ n a gɩnga, ʋ ʋ, ʋ lam fɩr naa do nɔ ʋ y. 9Ɩɩn••• yɩ a ʋ ncɩnaaʋ karɛ, a gɩnga wɔɔ ʋ, ʋ ʋ, wɔɔ dʋdɔ n y'a yar k'a wɔɔ meeyaa bɔ ʋ. Yɩ a ʋ ncɩnaaʋ, wɔɔ n ʋ da ma dɔ, ʋ yo ʋ mɩŋŋɔɔ ma y, wɔɔ n yo Woso ma, bala, an nɩ gəəno mɩm bɔŋ ʋ. 10A wɔɔ yɔ karɛ fɩryɩrɛrɔ maam-maam kʋ ŋ y'a yo k'a wɔɔ meeyaa bɔ ʋ rɔ wɔɔ wɔ ʋ. Wɔɔ dɔ, ʋ ʋ, a ba n nɩ wɔɔ yɔm tee••• ŋ wɔ ʋ. 11Awɔɔ y'a dam wɔɔ han sɔ, yaa k'awɔɔ n n'a dam wɔɔ tɔ ma bɩ minto. Yɩ an nawʋrɛ ncɩnaaʋ, wɔɔ n daahan yɩ Woso zi gʋta, gʋɔɔ cir kʋ ŋ yaa da wɔɔ tɔ ma bɩ minto. Naa n'a kam sɔ gʋɔɔ gʋta n yaa da m barka. 12Hɔ k'a nɩ wɔɔ heer bam nyɩnta kan ʋ mɩŋŋɔɔ kɩ bɩ, wɔɔ noom k'an fu an nɩ wɔɔ kasɛtɩ kam mɩŋŋa bɩ m. Bala, wɔɔ ʋ mɩsɩrbaa ba kan gʋaa haay kɩ, an lɛ da bɩ, kan awɔɔ kɩ sɩra nɔ ʋ, kan ʋ heer kɩ haay. Woso y'a da wɔɔ han, a barka bɩ tɔ ma m wɔɔ n wɔ ʋ, ʋ naa ba, wɔɔ mɩŋŋɔɔ mindɔrɛ bɛɛ y. 13Hɔ kʋ wɔɔ n'a gʋrsɩra barɛ awɔɔ ma biyəə bɩ, a ba wɔɔ nawʋm k'awɔɔ n wɔ ʋ, a karɩnda ba, a jɩ dɔ mɩŋŋa. Bɩ, mɔɔ y'a gɩngam, m ʋ, awɔɔ hɔ kʋ wɔɔ ʋ k'ʋ a hɩ naa jɩ mam mɩŋŋa fasɩ. 14Dɩɩtaa naa, awɔɔ y'a jɩ mam poore a ʋ, wɔɔ nɩ yɩm awɔɔ heernyɔɔ, b'awɔɔ yɩm wɔɔ heernyɔɔ sɔ wɔɔ Zuuba Yeezuu wusigəre hinni ʋ. 15Mɔɔ naa nyasʋ m heer ʋ kɔɔkɔɔ hɔɔ, m a cɩnta kʋ m lɛɛ ka m bɔ awɔɔ zi b'ʋ, m awɔɔ heernyɔɔ da ra gallɛm hɩɩya. 16Kʋ m m to awɔɔ zi b'ʋ m ta Masedʋan ʋ, kʋ m bɩ m to Masedʋan ʋ, m bʋr awɔɔ zi b'ʋ k'awɔɔ n b'a da m han kʋ m ta Zidee ʋ. 17A hɩ awɔɔ ʋ gɩnga naa do kʋ mɔɔ wʋ bɩ, dɔ mɔɔ ka ra? Gɛɛ a hɩ awɔɔ ʋ, m gɩngarɔ wɔɔ wʋ mɔɔ nawʋm amba durnya gʋɔɔ hɔ bɩ m na? M n'a hɩm m ʋ, ɩɩn••• mɔɔ naa bam, m m ya m jɩm b'ʋ, m ʋ, ayy••• mɔɔ bɩ naa barɛ y. 18Sɩrazaa m Woso m, a m mɔɔ kasɛtɩzaa, meer kʋ mɔɔ ba kan awɔɔ kɩ bɩ, a n nyɩnta hɔɔn hɩɩya-hɩɩya nɔ ʋ y. 19Bala, Yeezuu Krista kʋ Woso Nyɩ m bɩ lemim kʋ wɔɔ pa da awɔɔ m bɩ, mɔɔ kan Silas kɩ, Timote kɩ bɩ, lemim bɩ do n nyɩnta "Ɩɩn••• kan Ayy••• kɩ" nɔ ʋ y. Nyɩnta a ʋ, sɩra nɔ ʋ. 20Bala, Yeezuu mɩŋŋa tɔ ma m, Woso n nɩ hɔ k'a ler bɔ haay barɛ. Bɩ y'a ka wɔɔ nɩ "Amina" dam Yeezuu tɔ ma, ʋ n'ʋ lɛ bɔm Woso ʋ. 21Woso nɩ wɔɔ paŋŋa dam la, awɔɔ kan wɔɔ kɩ Krista zuure nɔ ʋ. A ɩ wɔɔ bɔ ʋ, ʋ hɔ, 22an a wɔjɩ da wɔɔ ʋ a Sɛnt-Ɛspri m, k'a hɩnka a ʋ, a zɛm bɩ hɔ k'a ler bɔ wɔɔ m haay ka wɔɔ ʋ. 23Woso mɔɔ n'a barɛ m kasɛtɩzaa, kʋ mɔɔ ga a jɩra mɔɔ m ŋʋaarbarɛ m. Kʋ mɔɔ n a ŋʋa kʋ m awɔɔ heer kɔ bɩ y'a ka, mɔɔ n m ya m bʋr awɔɔ zi Korɛntɩ ʋ y. 24Wɔɔ bɩr ʋ kam ma kʋ minno niŋŋoo dɩnda awɔɔ m k'awɔɔ n sɩra ka ŋ ʋ paŋŋa nɩ y. Awɔɔ ɩ jɩnɩm kɔɔkɔɔ sɩra ka Krista ʋ nɔ ʋ kara. Bɩ, ʋ da wɔɔ nawʋrɛ awɔɔ han k'awɔɔ n heernyɔɔ yɩ.


text: 1Tɔʋ pənɛntɛ apila mɛ, mɩɩ nɩɩ. Ɩ́ wii na ɩ́ mɔləɣɩ kpakpaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, asalaʋ ká maɣana-mɛ. 2Mə wɛnaʋ pʋɣʋta yem, pə mʋʋ mə tɔɔ wontu. 3Kakɔtaɣa sɛɛsa mə wʋlanaa na mə liɣitee. Kakɔtaɣa ŋkɛ kaa kulina mə waalɩ na ká nyaɣa mə tɔnəŋ ɩsɩɩ kɔkɔ. Ɩ́ kaa wɛnaʋ kɛ yem kɛ́ kʋyɛɛŋ kantəkaɣa nyəŋ ɩnɛ ɩ taa. 4Ɩ́ kisa mə təmlɛ nyə́ma mpa pa hala mə tawa tɔɣɔ fɛlʋɣʋ, ɩ́ nɩɩ pɛlɛ pa tɔŋna wula tɔ. Mpa pa taɣanəɣɩ mə tawa kʋlʋlʋm tɔ pa kakiisasɩ tala Pə təna pə tʋ Tacaa Ɩsɔ ŋkpaŋŋ taa. 5Ɩ́ tɔɣa leleŋ na ɩ́ lá ɩsəna ɩ́ sɔɔlaa tɔɣɔ atɛ cənɛ. Ɩ́ paɣalaa ɩsɩɩ pá kʋ-mɛ na pá tɔɣɔ. 6Ɩ́ tʋ tasəkəlɛ kɛ wei ɩ fɛɩna taalɩ tɔ, na ɩ́ yele na pá kʋ-ɩ na ɩ́lɛ́ ɩ tɩɩ suma mpʋ. 7Ma taapalaa ɩ́ caɣana suulu na haləna Tacaa kɔntɛ tala. Ɩ́ nyənna ɩsəna hatʋ kantələɣɩ na ɩ́ caɣana suulu na haləna ɩ haləm kʋtɔɣɔʋ kʋpaŋkʋ pɩɩ tɔ. Ɩ taŋəɣəna suulu kɛ toomaɣa tɛʋ na salaŋ nyəŋkʋ. 8Mɛ tɔtɔ mɩɩ caɣana suulu kɛ mpʋ. Ɩ́ nyaɣa apalʋtʋ kɛ sɔsɔm, Tacaa kɔntɛ wʋsaa. 9Ma taapalaa, nɔɣɔlʋ ɩ́ taa pooli ɩ tɔɣɔntəlɛ, pə́ taa kɔɔ na Ɩsɔ hʋʋna-mɛ. Tɔm hʋʋlʋ wʋsaa ɩnɩ ɩ caana ntɛɣɛ sʋʋʋ. 10Ma taapalaa mɛ ɩ́ nyənna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpa pa yɔɣɔta Tacaa tɔm tɔ na ɩ́ təŋ pa akpaa na ɩ́ kantəlɩ waatʋ wei wahala makəna-mɛ tɔ. 11Pa kantəlʋɣʋ tɔɔ kɛ́ tə tɔŋna-wɛɣɛ yaaʋ sɩ leleŋ nɩɩlaa. Ɩ nɩɩwa Soopu tɔm kɛ ɩsəna ɩ kantələna suulu tɔ. Na ɩ́ nyəmá pə kɔma na pə́ tɛ́ na Tacaa ha-ɩ mpi tɔ. Tacaa wɛna yʋlʋ pətɔɔtəlɛ kɛ sɔsɔm kɛ́, na ɩ kʋpantʋ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. 12Ma taapalaa mɛ ɩ́ taa tuuna pʋlʋpʋɣʋ paa pəcɔ. Ɩ́ taa tuuna ɩsɔtɔnʋɣʋ, pəyele ɩ́ taa tuuna atɛ tɔtɔ, ɩ́ taa tɩɩ tuuna pʋlʋpʋ te. Ye pə kɛ́ n ká tisi, ɩlɛ n tisi sɩ: Nn. Na ye pə fɛɩ n ka tisi, ɩlɛ n tɔ́ sɩ: Aaɩ. Tɔfɔ ɩ́ kɔŋ na ɩ́ caŋ ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ hʋʋnaʋ taa. 13Ye wahala maɣana mə taa wei, pʋntʋ ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ. Na ye wei ɩ nɩɩkɩ leleŋ, pʋntʋ náá yoo sam yontu. 14Ye pə wɩɩkɩ mə taa wei, pʋntʋ ɩ́ yaa Yesu sɛɛlaa kpekəle nyʋɣʋ nyə́ma na pɛlɛ pá sələməna-ɩ Ɩsɔ, na pá yaa Tacaa hətɛ na pá pəlɩ nim kɛ ɩ tɔɔ. 15Sələmʋɣʋ ŋku pa sələma mpʋ na pá tɛma Tacaa na pa taa tɔ kɩɩ waasɩ kʋtɔntʋ. Tacaa ká ha-ɩ alaafəya na pá hɩɩsɩ ɩsaɣatʋnaa mpa ɩ ka lapa tɔ. 16Ye ɩ́ wakələna təma, ɩ́ həntɩ təmaɣa atɛ. Ɩ́ sələməɣəna mə təmaɣa Ɩsɔ na ɩ́ ká hiki alaafəya. Ye yʋlʋpaŋ ɩ́ sələma Ɩsɔ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ pə lakɩ təmlɛ kɛ sɔsɔm kɛ́. 17Ilii ka kɛ́ yʋlʋ ɩsɩɩ tá tɔtɔɣɔ. Ɩ sələma Ɩsɔ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ sɩ tɛʋ ɩ́ taa nɩɩ, na tɛʋ ta tosi atɛɣɛ halɩ pɩɩsɩ tooso na hɔɣɔlʋɣʋ. 18Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kɔma na ɩ́ tasa Ɩsɔ kɛ́ sələmʋɣʋ, ɩlɛna tɛʋ lɩɩna ɩsɔtaa na kʋ nɩɩ na kʋtɔɣɔʋ lá. 19Ma taapalaa, ye mə taa nɔɣɔlʋ ha tampana kɛ siɣile na ɩ tɔɣɔntəlɛ kpa-ɩ na ɩ́ məŋna, 20mɩɩ nyɩ sɩ wei ɩnɩ ɩ kpa-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tətoolle na ɩ́ məŋna tɔ, pʋntʋ yapa ɩ ləsaɣa kɛ səm nɔɣɔ taa kɛ́, na ɩ lapʋ mpʋ tɔ pə hɩɩsa ɩsaɣatʋ tuutuuma kɛ́.


text: 1Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ɩsɔtaa Kawulaɣa ká nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ pɛɛlaa naanʋwa wei ɩ kpaɣa fətəlanaa na ɩ́ tɛɛ akpaɣalʋ səŋʋɣʋ tɔ. 2Pa taa kakpasɩ kɛ kʋmɛlɛməŋ na kakpasɩ kɛ laɣatʋnaa. 3Kʋmɛlɛməŋ ná kpaɣa fətəlanaa, ɩlɛna pá yele nim cosuɣu sɩ pa tɔkəɣɩ pa tɔɔ. 4Ama laɣatʋnaa ná kpaɣa pa fətəlanaa, ɩlɛna pá cosi nim kɛ kpaləpanaa taa na pá tɔkɩ pa tɔɔ tɔtɔ. 5Akpaɣalʋ fɛɩ ɩ́ kɔɔ lɔŋ, ɩlɛna tom caŋ na pə́ kɛlɩ-wɛ na pá too pa naanʋwa ɩnɩ. 6Ḿpʋ́ɣʋ́ pə kɛɛsa ahoo hɛka, ɩlɛna pá nɩɩ pə kiisaa sɩ: Akpaɣalʋ ntɛ́, ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ səŋɩ-ɩ. 7Tənaɣa pɛɛlaa mpɛ pa fema na pá nyɔɔsəɣɩ pa fətəlanaa. 8Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋmɛlɛməŋ tɔma laɣatʋnaa sɩ: Ɩ́ pasa-tʋɣʋ mə nim, ta fətəlanaa caa tem. 9Ɩlɛna laɣatʋnaa náá cɔ-wɛ sɩ: Ye tə pasa-mɛ pə kaa tala tá. Ɩ́ polo pɛɛtəlaa cɔlɔ na ɩ́ ya. 10Waatʋ wei kʋmɛlɛməŋ tɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ nim yapʋ tɔ, ɩlɛna akpaɣalʋ tala. Na ɩ́ na mpa pa sɔɔlʋ ka pɩɩwa mpʋ tɔ pá sʋʋ akpaɣalɛ kʋtɔɣɔʋ tətɔɣɔlɛ taa, na pá təkɩ nɔnɔɣɔ na pá kaləsɩ təkem. 11Pə lapa laasaɣa ɩlɛ kʋmɛlɛməŋ ɩnɩ ɩ́ məlaa kɛlɛ, na ɩ́ tɔŋ sɩ: Tacaa Tacaa, tʋlɩ-tʋ. 12Ḿpʋ́ɣʋ́ akpaɣalʋ ná cɔ-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, ma ta nyɩ-mɛ. 13Tənaɣa Yesu tasa-wɛɣɛ kpaalʋɣʋ sɩ ye mpʋ ɩ́ feŋiɣi. Mpi tɔ, ɩ́ ta nyɩ kʋyaŋku na ɩsəna waatʋ pɩɩ la tɔ. 14Pɩɩ nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ kʋlʋɣʋ sɩ ɩ tɛɛ yɛla, na ɩ́ yaa ɩ təmlɛ nyə́ma na ɩ́ tʋ pa niŋ taa kɛ́ ɩ wɛnaʋ tɔ. 15Ɩ yaa kancaalaɣa nyəŋ na ɩ́ cɛlɛ ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500). Na ɩ́ yaa lɛlʋ ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200). Pə tala tooso nyəŋ, ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100). Ɩ kɛɛsəna paa wei ɩ pəsʋɣʋ kɛ́ na ɩ́ cɛlɛ-ɩ. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɛɛ. 16Tənaɣa wei ɩ ka cɛla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔ ɩ tɛɛ kpakpaa na ɩ́ sʋʋ taatʋɣʋ, na pə́ sɛɛ-ɩ nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔtɔ. 17Wei paa cɛla nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200) tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ taata mpʋ tɔtɔ, na pə́ sɛɛ-ɩ nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200) tɔtɔ. 18Ama wei paa cɛla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ polaa kɛ́ na ɩ́ huli pʋ́ʋ́ɣʋ́ kɛ atɛ na ɩ́ ŋmɛsɩ pa caa liɣitee anɩ. 19Pə leelaa, ɩlɛna pa caa ɩnɩ ɩ́ kɔɔ. Ɩ tala mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yaa-wɛ sɩ pá hʋlɩ-ɩ ɩsəna pa lapa pa liɣitee na pə lɩɩ mpi tɔ. 20Ḿpʋ́ɣʋ́ wei cɛcɛ ka cɛla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔ ɩ́lɛ́ ɩ kɔma na ɩ́ hʋlɩ-ɩ nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) wei pə sɛɛ-ɩ tɔ. Na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, n ka cɛla-m nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500), na pə́ sɛɛ-m nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa tɔtɔ. 21Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma-ɩ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpampaŋ. Ɩsəna mpi n lapəna pəcɔ nyəm kɛ teu kɛ ɩsəntɔ tɔ, maa cɛlɛ-ŋ sɔsɔm. Kɔɔ na má na-ŋ tə́ yɔɔlɩ. 22Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ təmlɛ tʋ wei pa cɛla nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200) tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ kɔma na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, n ka cɛla-m nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200), na pə sɛɛ-m ŋmʋnʋɣʋ (200) tɔtɔ. 23Ḿpʋ́ɣʋ́ pa caa ɩnɩ ɩ tɔma ɩ́lɛ́ tɔtɔ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpampaŋ. Ɩsəna mpi n lapəna pəcɔ nyəm kɛ teu kɛ ɩsəntɔ tɔ, maa cɛlɛ-ŋ sɔsɔm. Kɔɔ na ma na-ŋ tə́ yɔɔlɩ. 24Pə tala wei paa cɛla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100) tɔ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, ma nyəmá nyá tɔɔ sɩ n kɛ́ yʋlʋ katɛ tʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, timpi n ta tuu tɔɣɔ n kʋŋ, na timpi n ta ŋmɩɩsɩ tɔɣɔ n cɛkɩ. 25Sɔɣɔntʋ lapa-m, ɩlɛna má polo na má pi nyá liɣitee kɛ atɛ kɛ teu təkulakula. Mʋ nyá cɛɛ. 26Tənaɣa ɩ caa tɔma-ɩ sɩ: Ama n kɛ́ təmlɛ tʋ ɩsaɣaʋ na felentu kɛ́. N ka nyəmá mpʋ sɩ timpi ma ta tuu tɔɣɔ ma kʋŋ, na timpi ma ta ŋmɩɩsɩ tɔɣɔ ma cɛkɩ ɩlɛ, 27pepe tɔɔ kɛ́ n taa tʋ ma liɣitee anəɣɩ panci taa? Ma kɔma ɩsəntɔ tɔ maa maɣana pə sɛɛ a tɔɔ na má kpɛntɩ na má mʋ. 28Tɔʋ, ɩ́ lɛɛkɩ nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100) ɩnəɣɩ ɩ niŋ taa, na ɩ́ sɔɔsɩ nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tʋ. 29Pə taɣa pʋlʋ, timpi pə wɛɛ tɔɣɔ pə sɔɔsəɣɩ teu sɩ pə́ tɔɔləna pɛlɛ. Ama wei ɩ fɛɩna pʋlʋ tɔ, paa pəciiu maɣamaɣa kɛ ɩ wɛna, paa lɛɛkɩ kɛ́. 30Ɩ́ kpaɣa təmlɛ tʋ yem ɩnɩ na ɩ́ pɛtɩ-ɩ awalɩ kɛ́ səkpɛtʋɣʋ taa. Tənaɣa ɩ ká casəɣɩ kapusi na ɩ́ nyasəɣɩ ɩ təɣɩ kela. 31Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yɔɣɔtaa sɩ: Waatʋ wei Yʋlʋ Pəyaɣa má, maa kɔɔ ɩsɩɩ wulaʋ sɔsɔ na ɩsɔtaa tillaa təna tɔ, maa caɣa ma teeli kumte tɔɔ. 32Na atɛ piitimnaa təna ká koti ma ɩsɛntaa. Maa faɣasɩ yəlaa ɩsɩɩ tiikilu faɣasʋɣʋ heeŋ na pə́ŋ tɔ. 33Maa sɩɩ heeŋ kɛ ma ntɔɣɔŋ tɔɔ na pə́ŋ kɛ ma mpətəŋ tɔɔ. 34Wulaʋ Sɔsɔ má, maa heeli mpa pa wɛ ma ntɔɣɔŋ tɔɔ tɔ sɩ: Mɛ mpa ma Caa yelaa na ɩ́ nɩɩ leleŋ tɔ, ɩ́ kɔɔ na ɩ́ tɔɣɔ Kawulaɣa ŋka paa sɩɩ-mɛɣɛ hatoo antulinya lapʋ waatʋ tɔ. 35Pə taɣa pʋlʋ, nyɔɣɔsɩ ka kpa-m tɔ mə hana-m tɔɣɔnaɣa. Lʋkɔtʋ kpa-m tɔ mə hana-m lʋm na má nyɔɔ. Maa kɛ́ mʋʋlʋ tɔ mə kpaɣana-m na ɩ́ pona mə tɛ. 36Maa wɛ kpɛtɛ tɔ mə hana-m wontu. Pə wɩɩkaɣa-m tɔ mə fɛpəna-m. Paa təka-m saləka taa tɔ mə kɔŋaɣana na ɩ́ naa-m. 37Kʋpama ká cɔ-m sɩ: Tacaa, leɣe tə na-ŋ na nyɔɣɔsɩ wɩɩ-ŋ na tə́ ha-ŋ tɔɣɔnaɣa, na lʋkɔtʋ wɛna-ŋ na tə́ ha-ŋ lʋm? 38Leɣe tə na-ŋ na ń kɛ́ mʋʋlʋ na tə́ kpaɣa-ŋ na tə́ pona ta tɛ? Yaa n wɛ kpɛtɛ na tə́ suu-ŋ wontu? 39Leɣe tə na-ŋ na pə́ wɩɩkɩ-ŋ, yaa pa təka-ŋ saləka taa na tə́ polo nyá wiiluɣu? 40Wulaʋ ma maa cɔ-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, timpi ɩ́ lapa ma taapalaa panɛ pa səkpema taa nɔɣɔlʋɣʋ kʋpantʋ tɔ, maɣa ɩ́ lapa. 41Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ Wulaʋ má, maa heeli mpa pa wɛna ma mpətəŋ tɔɔ tɔ sɩ: Mpusi nyə́ma mɛ ɩ́ tɛɛ na ɩ́ fɛɛ-m. Ɩ́ polo kɔkɔ ŋka pa taɣana Ɩlɔɣɔʋ na ɩ ɩsɔtaa tillaa pa tɔɔ na kaa teŋ tɔ ka taa. 42Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyɔɣɔsɩ ka kpa-m tɔ ɩ́ ta ha-m na má tɔɣɔ. Lʋkɔtʋ kpa-m tɔ ɩ́ tá ha-m lʋm sɩ má nyɔɔ. 43Maa kɛ́ mʋʋlʋ, ɩ́ ta kpaɣa-m na ɩ́ pona mə tɛ. Maa wɛ kpɛtɛ tɔ ɩ́ ta ha-m wontu sɩ ma suu. Pɩɩ wɩɩkaɣa-m tɔ ɩ́ ta fɛ-m. Waatʋ wei ma wɛ saləka taa tɔ ɩ́ ta wiili-m. 44Na pɛlɛ paa cɔ-m sɩ: Tacaa, leɣe tə na-ŋ na nyɔɣɔsɩ yaa lʋkɔtʋ pə wɛna-ŋ, yaa n kɛ́ mʋʋlʋ, yaa n wɛ kpɛtɛ, yaa pə wɩɩkɩ-ŋ, yaa n wɛ saləka taa, na tə ta paasəna-ŋ? 45Ɩlɛ maa cɔ-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, timpi ɩ́ tá la səkpema panɛ pa taa nɔɣɔlʋɣʋ kʋpantʋ tɔ, maɣa ɩ́ tá la. 46Panɛ ɩnɩ paa polo saləka tam nyəŋ taa, na kʋpama náá polo weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ taa.


text: 1Ɛɛ rɛ ŋ bɩl na kɩkperibalbal kɩdɩgɩ bɩla wɩɩsɩnyuu tɩyaŋ. Ŋ naa malɩkasɩ bapɛ dɩ ba kol balo-iriŋma bapɛ. Baloni no rɛ yaa balo-kateŋse beewɩya dɩ ba aa rɛ ko teŋ, Wɩɩsɩ baaŋ mɛ sɩ fɩyɛlɩ. 2Ɛɛ rɛ ŋ na kɩŋ kɩdɩgɩ pɩna gɛɛ waŋŋɩlaŋ anɩɩ mpʋwɔnʋʋ a kɩ tʋla gɛɛ anɩɩ nyagɩsa aŋ kɩ kyol diŋ. Ka ŋ na nala hʋ aa yuwo di ɔhɔ-kɩŋ hʋ, ɔhɔ-kɩŋ hʋ ba aa mɔɔ kɩŋ ʋ kɩɩ ʋ, aŋ kaŋ namba mɛ ʋ kɩ daga ʋ feŋ, dɩ ba sɩŋ mpʋwɔnʋʋ hʋ logiŋ a kol konima Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ba, 3a kɩ yɩɩ Wɩɩsɩ tʋŋtʋnnɩ Moosi yɩɩl abee Wɩɩsɩ Pebiye hʋ yɩɩl abaa: "Á Tɩɩna Wɩɩsɩ, Dee buloŋ tɩɩna, Ɩ wɩyaalɩya buloŋ yaa wɩkperiye rɛ, a yaa wɩduwoni mɛ. Dʋnɩya paalʋʋ paalʋʋ buloŋ kuwori. Ɩ wɩkanɩya buloŋ yaa wɩya aa kpaa ŋmanɩɩ rɛ a yaa wɩtɩɩ mɛ. 4Á Tɩɩna Wɩɩsɩ, kɩbee rɛ bɩ sɩ kɩ fá ɩ? Kɩbee bɩ sɩ kɩ fá ɩ aŋ kɩ kpa ɩ feŋ yohuŋ? Beewɩya ɩ dʋŋ nɛ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna. Dʋnɩya nala buloŋ sɩ ko kyʋwalɩ ɩ, beewɩya ɩ daga anɩɩ ɩ wɩyaalɩya buloŋ kpaa ŋmanɩɩ rɛ." 5Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ŋ bɩl deŋ a na wɩɩsɩbee Wɩɩkyʋwaldɩɩbal dɩya hʋ ba aa yɩrɩ Lɩweliye buloŋ Liwelii, dɩ ʋ suro. 6Ɛɛ rɛ malɩkasɩ hʋ bapɛ aa kol baloni hʋ bapɛ lɩɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal ko lɩɩ, a laalɩ gadolweliye aa tʋl, ka bisiŋ buloŋ bɩ mal ba, aŋ kpaa salma kɩrɩsasɩ a vʋwa ba bembiye tɩyaŋ. 7Ɛɛ rɛ kɩweye banaa hʋ kɩdɩgɩ kpa salma tahaŋsɩ bapɛ a tɩya malɩkasɩ hʋ bapɛ. Salma tahaŋsɩ no fa suwo rɛ abee dɔgɩsɩ-bɔŋlɔrɩnɩ Wɩɩsɩ aa we doŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ aa kpa wirisi dʋnɩya nala. 8Ɛɛ rɛ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ buloŋ tɔ abee nyʋwɔsɩ aa lɩɩ Wɩɩsɩ gaŋdarɩ abee ʋ dee tɩyaŋ. Nal buloŋ bɩ wuwo gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, see saŋa hʋ malɩkasɩ hʋ bapɛ aa ko kpa baloni bapɛ hʋ buloŋ a wirisi dʋnɩya nala teŋ.


text: 1Mɩyaŋ Pɔɔl abee Silaasi abee Timoti rɛ sabɩ teŋ no a kɩ tɩya ma Krisitabiisi hʋ buloŋ aa we Tesaloniika tɩyaŋ, a yaa á Kuwo Wɩɩsɩ abee á Tɩɩna Yesu Krisita nala. Wɩɩsɩ bɔnyɛ abee ʋ fɩyɛlʋʋ sɩ we ma lee. 2Saŋa kɛ buloŋ dɩ ámaa rɛ ko kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ á aa liisi ma wɩya rɛ a kɩ kyʋwalɩ ʋ aŋgyʋwasʋ. 3Á aa liisi ma wɩya rɛ saŋa buloŋ, aŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ á kuwo aŋgyʋwasʋ abee wɩya hʋ ma aa yaa akuu ma aa laa Yesu wɩya di nyubaanɩŋ, abee gɛɛ hʋ ma aa kyo Yesu a kɩ tʋŋ ʋ tʋma, a bee mala hʋ ma aa kana akuu ma bayɩyɛla aa we á tɩɩna Yesu Krisita tɩyaŋ wɩya. 4Ŋ naabalɩya, á gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ kyo ma rɛ weliŋ, a lɩɩ ma dɩ ma yaa ʋ nala. 5Beewɩya, á gyɩ aa ko basɩ Yesu Krisita wɩweliye hʋ tɩya ma, ʋ bɩ kɩɩ nɩɩ wɩbasɩɩ dʋŋ nɛ á gyɩ ko basɩ, amɛ á gyɩ daga Wiyesi Welii hʋ dee mɛ rɛ. Á gyɩ daga anɩɩ á kɔnɩ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. Ma gyɩŋ wɩya hʋ á gyɩ aa yaa rɛ saŋa hʋ á aa we ma lee. Ma wɩya rɛ tɩŋ á gyɩ yaa haŋ wɩya hʋ buloŋ. 6Ma aa tɩŋ á bee á Tɩɩna Krisita naabʋʋsɩ rɛ. Ɛɛwɩya abee tʋwara hʋ buloŋ ma aa naa mɛ gba, ka ma ha laa Yesu Krisita wɩweliye hʋ di rɛ abee teŋfɩyɛlʋʋ hʋ aa lɩɩ Wiyesi Welii hʋ lee. 7Ɛɛwɩya, ma wɩyaalɩya rɛ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di a we Masidooniya abee Akaaya paalʋʋ tɩyaŋ kɩ kyesi. 8Ma wɩyaalɩya leŋ á Tɩɩna Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ taalɩ Masidooniya abee Akaaya paalʋʋ buloŋ nɛ. Ʋ gɛɛ mɛ dʋŋ daa, lee buloŋ tɩyaŋ, ba aa basɩ gɛɛ hʋ ma aa laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ. Ɛɛwɩya, á kɛ bɩl bɩ kaŋ wɩɩ buloŋ á aa sɩ basɩ. 9Nala no tɩɩ aa basɩ gɛɛ hʋ ma aa kaŋ ma weliŋ nɛ saŋa hʋ á aa ko ma lee, abee ɛɛ hʋ ma aa vɩya ma vʋga marɩɩ, aŋ mɩɩgɩ ko kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ hʋ aa weye. 10Ba bɩl baa dɩ ma aa gyegili ʋ Biye Yesu rɛ nal hʋ ʋ aa kyise sʋʋ tɩyaŋ dɩ ʋ mɩɩgɩ lɩɩ wɩɩsɩbee ko. Ʋ rɛ sɩ laa ma ta kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ di dʋnɩya nala sarɩya abee baaŋ.


text: 1Pəlɛ pə waalɩ Yuta nyə́ma Ɩsɔ sɛɛʋ acima naalɩ a talaa, na Yesu polo Yosalɛm. 2Lɩɩlɛ natəlɩ tə wɛ heeŋ nɔnɔɣɔ cɔlɔɣɔ Yosalɛm, na akelenaa sakasɩ taka kakpasɩ səŋa təna. Tənɛ ɩnəɣɩ pa yaa sɩ Pɛtasata kɛ Alaamee nyə́ma tɔm taa. 3Na kʋtɔntʋnaa sɛləta laŋasɩ nsɩ sɩ tɛɛ kɛ́ sɔsɔm. Yʋlʋmaa na kaakalasɩ, na mpa kʋtɔməŋ tʋʋlaa tɔ. [Pa taŋa lʋm laŋtʋɣʋ. 4Pə taɣa pʋlʋ, ɩsɔtaa tillu tiikaɣa waatʋ waatʋ kɛ lɩɩlɛ taa, na ɩ́ lakɩ na lʋm laŋtəɣɩ. Na wei ɩ́ laala tiiu kɛ waatʋ wei lʋm laŋtəɣɩ kpakpaa tɔ pə waa-ɩ, paa ɩ kʋtɔŋ kɛ ŋku.] 5Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna na ɩ hənta kʋtɔŋ tɔ pɩɩsɩ pəlefɛɩ nɩɩlɛ kɔlɔ. 6Yesu na-ɩ na ɩ́ hənta mpʋ, na ɩ nyəmá sɩ ɩ taaŋa tənaɣa sɔsɔm, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: N caa pə waa-ŋ kɛ? 7Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋtɔntʋ cɔ Yesu sɩ: Ma cɛ, ma fɛɩna nɔɣɔlʋ sɩ ɩ́ tisi-m lʋm taa kɛ́ waatʋ wei pə laŋtəɣɩ tɔ. Na má polaa sɩ ma tiiki, nɔɣɔlʋ náá laalɩ-m. 8Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela-ɩ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa nyá kʋhəntʋɣʋ na ń tɔ. 9Tənaɣa pə waa kʋtɔntʋ kɛ kpakpaa, na ɩ́ kɛlɩ ɩ kʋhəntʋɣʋ na ɩ́ tɔŋ. Pə pamna kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule. 10Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma tɔma wei pə waa mpʋ tɔ sɩ: Saŋa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kɛ́, pə fɛɩ sɩ ń səɣəlɩ nyá kʋhəntʋɣʋ kɛ mpʋ. 11Ama kʋtɔntʋ na cɔ-wɛ sɩ: Wei ɩ waasa-m tɔ ɩnɩ ɩ heelina-m sɩ má kɛlɩ ma kʋhəntʋɣʋ na má tɔ. 12Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma cɔ kʋtɔntʋ sɩ: Aweɣe pʋntʋ na ɩ́ heela-ŋ sɩ ń kɛlɩ nyá kʋhəntʋɣʋ na ń tɔ? 13Ama wei pə waawa tɔ ɩ ta nyɩ Yesu. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́lɛ́ ɩ ka saala samaa wei ɩ suwa təna tɔ ɩ taa. 14Pəlɛ pə waalɩ Yesu ná apalʋ ɩnəɣɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Nyənɩ, pənɛntɛ pə waa-ŋ ɩsəntɔ tɔ, taa tasa ɩsaɣatʋ lapʋ tɔtɔ. Pə́cɔ́ pə taa kɔɔ na ŋku kʋlɛ kʋ kəla mpʋ tɔ kʋ maɣana-ŋ. 15Tənaɣa apalʋ ɩnɩ ɩ polaa na ɩ́ heeli Yuta nyə́ma sɩ: Yesu waasəna-m. 16Pə tɔɔ kɛ́ Yuta nyə́ma sʋʋ Yesu kɛ́ kʋnyɔŋ tʋɣʋ kɛ ɩ lapʋ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ pə tɔɔ. 17Mpʋ pə yelina na Yesu yɔɣɔtɩ sɩ: Ma Caa ná tɔŋa təmlɛ lapʋ kɛ tam kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ ma tɔtɔ ma tɔŋna lapʋ. 18Tɔm tənɛ tə maɣamaɣa tə tɔɔ Yuta nyə́ma mʋ sɔɣɔna kɛ teu sɩ pa ləsəɣɩ Yesu weesuɣu. Sɩ pə taɣa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tike kɛ ɩ wakəlaa, pə kpɛnna ɩsəna ɩ kɛɛsa ɩ tɩ na Ɩsɔ na ɩ́ yaa-ɩ ɩ maɣamaɣa ɩ Caa tɔ pə tɔɔ tɔtɔ. 19Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Pəyaɣa ma ma kaa lu natəlɩ na má la. Ama nti ma Caa tɔŋa lapʋ na má naakɩ tɔ ntəɣɩ ma təŋəɣɩ. Ma Caa lakɩ pə təna mpi tɔ, Pəyaɣa ma ma lakɩ-wɩ tɔtɔɣɔ. 20Pə taɣa pʋlʋ, ma Caa sɔɔla-m kɛ́, na ɩ́ hʋ́lɩ́-m pə təna mpi ɩ lakɩ tɔ. Ɩ ká hʋ́lɩ́-m təma sɔsɔɔna nna a kəla anɛ tɔ sɩ má la, na pɩɩ la-mɛɣɛ ha. 21Ɩsɩɩ ma Caa feesiɣi sətaa na ɩ́ mənna-wɛɣɛ weesuɣu nyə́ma hɛkʋ tɔ, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ Pəyaɣa má ma tʋɣɩ weesuɣu kɛ mpa ma nɔkaa tɔ. 22Təlɛ tə paasi ma Caa ɩɩ hʋʋkəna nɔɣɔlʋ. Ama ɩ tʋ hʋʋlɛ tənaɣa Pəyaɣa ma ma niŋ taa. 23Ɩlɛna pa təna pa se-m ɩsɩɩ pa seekuɣu ma Caa tɔ. Yʋlʋ ɩ́ ta se Pəyaɣa ma, ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ se ma Caa wei ɩ tila-m tɔ. 24Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye wei ɩ nɩɩ ma tɔm na ɩ́ tɛ ɩ taa na wei ɩ tila-m tɔ, ɩ tɛma weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ hikuɣu, pa kaa hʋʋna-ɩ. Ama ɩ tɛma weesuɣu tʋ kɛ pəsʋɣʋ kɛ́. 25Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, pə wɛɛ pɩɩ kɔɔ, halɩ pə tɩɩ tɛma kɔntɛ te. Sətaa ká nɩɩ Ɩsɔ Pəyaɣa má ma nɔɣɔ, mpa paa nɩɩ-kɛ tɔ, paa fe na pá kʋləna pa ɩsɛ. 26Ɩsɩɩ Tacaa Ɩsɔ wɛna weesuɣu kɛ ɩ taa tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ ɩ yelaa sɩ Pəyaɣa ma má wɛɛna weesuɣu kɛ ma taa. 27Ma kɛ́ Yʋlʋ Pəyaɣa tɔɣɔ ɩ ha-m mpaaʋ sɩ má hʋʋna yəlaa kɛ tɔm. 28Ɩlɛ pə́ taa la-mɛɣɛ ha. Mpi tɔ pɩɩ kɔɔ na pa təna mpa pa wɛ pəlaaŋ taa tɔ pá nɩɩ ma nɔɣɔ, 29na pá lɩɩ ɩ taa. Mpa pa lapa kʋpantʋ tɔ paa fe sɩ pá wɛɛ tam tɔɔ. Mpa pɛlɛ pa lapa ɩsaɣatʋ tɔ, paa fe sɩ pá hʋʋna-wɛ na pá tʋ-wɛɣɛ saləka. 30Maa pəsəɣɩ na má lu tələɣɩ ma maɣamaɣa. Ama ɩsɩɩ Ɩsɔ kɛɛsəɣɩ-m tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ma hʋʋkəna, na ma hʋʋlɛ tewa. Mpi tɔ, pə taɣa ma maɣamaɣa ma luɣu nyəntʋ kɛ ma pɛɛkəɣɩ lapʋ. Ama wei ɩ tila-m tɔ ɩ luɣu nyəntʋ kɛ́. 31Ye ma yɔɣɔtəɣɩ ma tɩ tɔm, nɔɣɔlʋ kaa sa tampana wena maa hʋ́lɩ́ tɔ. 32Ama nɔɣɔlʋ wɛnna na ɩ́lɛ́ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ma kɛ́ tampana tʋ. Na ma nyəmá sɩ nti ɩ yɔɣɔtəɣɩ ma tɔɔ tɔ tə wɛ tampana. 33Halɩ mə maɣamaɣa ɩ́ tila mə tillaa kɛ Yohaanɩ kiŋ na ɩ́lɛ́ ɩ hʋla-mɛɣɛ tampana. 34Ye ma, pə taɣa ɩsɩɩ ma nyɩɩlaa sɩ yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ hʋ́lɩ́ ma tampana. Ama sɩ pə səna-mɛ na pə ya mə nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ ma yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. 35Yohaanɩ naa wɛ kɛ́ ɩsɩɩ fətəla wei ɩ mʋɣɩ na pə naakɩ tɔ. Ɩ́ tisaa na ɩ́ yɔɔləna fətəla ɩnɩ ɩ naʋ kɛ pəcɔ. 36Ama ma wɛna mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ ma tampana na pə kəlɩ tə təna nti Yohaanɩ yɔɣɔta ma tɔɔ tɔ. Təma nna ɩnɩ ma Caa hʋla-m sɩ má la na ma tɔŋna a lapʋ kɛ ɩsəntɔ tɔ, anɩ a hʋləɣəna ma tampana sɩ ma Caa tilina-m. 37Ma Caa wei ɩ tila-m tɔ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ ma tampana tɔtɔ. Mɛ ɩ́ ta nɩɩ ɩ nɔɣɔ kɛ paa tɔm kʋlʋm. Pə́cɔ́ ɩ́ ta loosi ɩ ɩsɛntaa kɛ́ paa tɔm kʋlʋm tɔtɔ. 38Pəyele ɩɩ saŋ ɩ tɔm mʋɣʋ sɩ tə́ caɣa mə taa kɛ́ paa pəcɔ. Ɩlɛ ɩɩ tɛŋ mə taa na wei Ɩsɔ tilaa tɔ, pə tɔɔ kɛ́ pə wɛ mpʋ. 39Ɩ́ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ taa təcututu, na ɩ́ tɛɛləɣɩ sɩ pə taa kɛ́ ɩ́ ká hikina weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. Anɩ tá takəlasɩ kʋlʋmasɩ nsɩ sɩ yɔɣɔtəɣəna ma tɔm. 40Pə na pə mpʋ tɔ, ɩɩ saŋ sɩ ɩ́ kɔɔ ma kiŋ na ɩ́ hiki weesuɣu kʋpaŋkʋ. 41Pə taɣa yəlaa ɩsantɛ kɛ ma pɛɛkəɣɩ. 42Ama ma nyəma-mɛ, ma nyəmá sɩ ɩɩ caa Ɩsɔ. 43Ma Caa kɔntɛ kɛ ma kɔma na mɩɩ saŋ ma mʋɣʋ. Ama ye nɔɣɔlʋ ná lɩɩ yem na ɩ́ kɔɔ, ɩ́ mʋ ɩ́lɛ́ təkpa. 44Mɛ mə sɔɔla mə təma ɩsantɛ kɛ́, ɩɩ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ wei ɩ tike ntɛ́ Ɩsɔ tɔ ɩ nyəntɛ. Ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká la na ɩ́ mʋ ma tɔm. 45Ɩ́ taa hʋʋ sɩ maa polo má kuli mə waalɩ kɛ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Ama Moisi wei ɩ́ tɛɛləɣɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká kulina mə waalɩ. 46Ye ɩ́ ka mʋwa Moisi tɔm na tampam, ɩsəntɔ tɔ ɩ́ ka mʋ ma nyəntʋ tɔtɔ. Pə taɣa pʋlʋ, ma tɔm kɛ ɩ́lɛ́ ɩ ŋmaawa. 47Ɩ́ ta tisi na ɩ́ mʋ nti Moisi ŋmaawa tɔ, ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká tisi na ɩ́ tʋna ma tɔm nti ma heeliɣi-mɛ tɔ.


text: 1Nala hʋ buloŋ aa yaa yosi, ʋ maga dɩ ba kɩ tɩya ba tɩmma gyɩrɩma rɛ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, dɩ nal buloŋ ta naa ŋmanɩɩ a kyogi Wɩɩsɩ feŋ koo á wɩdagɩya hʋ. 2Yosi tɩmma hʋ aa yaa Krisitabiisi ʋ bɩ maga dɩ ba yosi kpa sɩɩ gyʋʋ ba, akuu ba buloŋ aa yaa nɩmmabalɩya Krisita tɩyaŋ wɩya. Ʋ gba yaŋ maga dɩ ba marɩ tʋŋ weliŋ kɩ tɩya ba rɛ, beewɩya nala hʋ aa di ba tʋma hʋ tɔnɔ yaa Krisitabiisi rɛ a yaa ba nikyooliye mɛ. Timoti, wɩya no rɛ ɩ maga dɩ ɩ kpa kɩ daga ba aŋ kɩ kpaanɩ ba dɩ ba kɩ yaa ba. 3Dɩ nal kɩdɩgɩ buloŋ nɛ ko kɩ daga wɩdʋŋsɩ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩyaŋ, dɩ ba bee wɩtɩɩ hʋ á Tɩɩna Yesu Krisita aa daga ma, abee á wɩɩkyʋwal ŋmanɩɩ hʋ á aa tɩŋ bɩ yaa kɩdɩgɩ, 4ʋ tɩɩna aa daga ʋ tɩɩ rɛ, aŋ bɩ gyɩŋ wɩɩ buloŋ. Ʋ tɩɩna kaŋ hakɩlbɔŋ nɛ a kyo nyʋʋtaaduwo kɩŋkaŋ aŋ kuu wɩtɔɔnɩ wɩya kɩ kaa kaasɩ. Nyɛ aa leŋ nala kaŋ tɩhɔllɩ rɛ abee dɔmɔŋ, a bee na dɔmɔŋ sɩɩ, aŋ we wɩbɔŋlɔrɩnɩ tɩyaŋ basɩ kɩ tʋʋsɩ dɔmɔŋ, a kɩ yaa dɔmɔŋ sige mɛ. 5Nala no nyuni bɩl bee tɩma, ɛɛ rɛ tɩŋ ba aa kaŋ wɩya kɩ tarɩ bee dɔmɔŋ saŋa buloŋ gɛɛ. Ba bɩl bɩ kaŋ wɩtɩɩ buloŋ. Ba aa bɩɩnɩ anɩɩ wɩɩkyʋwal yaa molbi-kyɛ naaŋ kɩdɩgɩ rɛ. 6Amɛ dɩ nal sɩɩ rɛ aa su kɩŋ hʋ ʋ aa kana, ɛɛ kɛ ʋ tɩɩna Wɩɩsɩ kyʋwalɩɩ mɛ aa kaŋ tɔnɔ rɛ ʋ tɩya ʋ, 7beewɩya á bɩ kaŋ kɩŋ buloŋ ko dʋnɩya. Ɛɛ wɩya, á bɩl bɩ sɩ kaŋ kɩŋ buloŋ mɛ lɩɩ dʋnɩya no tɩyaŋ. 8Ɛɛ wɩya, dɩ ámaa rɛ kaŋ kɩdiiliye abee gannɩ, ʋ maga dɩ á leŋ dɩ ba maga ma rɛ. 9Amɛ nala hʋ aa kyɛ dɩ ba kaŋ kɩna dʋnɩya no tɩyaŋ, Sɩtaanɩ aa wuwo mʋrɩ ba we wɩbɔmɔ iriŋ buloŋ yayɩ tɩyaŋ nɛ, a leŋ ba bambugi wɩkyɛɛlɩya hʋ aa kyogi ba bɩrɩmɩ barɩgɩ a kaŋ ba. Ba wɩkyɛɛlɩya no aa ko tarɩ ba mʋ we yalmɩɩ abee kyogisi tɩyaŋ nɛ. 10Dɩ nal lɛ kyo molbiye, wɩbɔŋ iriŋ buloŋ tuwo ʋ bɩ sɩ yaa dɩ ʋ na molbiye. Nala badɔmɔŋ kpaa ba haahii buloŋ we molbiye kyɛyɩ tɩyaŋ nɛ, a kpa ba Wɩɩsɩ laadii ta, ɛɛ leŋ tʋwarɩ-gyamaa gyʋʋ ba, tɩkyogi leŋ ba bembiye bori. 11Amɛ ɩ kɛ aa yaa Wɩɩsɩ nal wɩya, ɩ maga dɩ ɩ lɩɩ ɩ tɩɩ wɩya no buloŋ tɩyaŋ nɛ. Leŋ dɩ ɩ sɩɩ fɩyɛsɩ dɩ ɩ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, a kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ, a laa ʋ di weliŋ, a kyo nala, a kaŋ mala aŋ pɛ kaŋ sɩfɩyala nala sɩya tɩyaŋ. 12Kɩ lʋga lʋgʋ-welii hʋ ɩ aa lʋgɩ akuu ɩ aa laa Yesu Krisita di wɩya. Kaŋ weliŋ a mʋ na mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii, beewɩya mɩɩbol no wɩya rɛ Wɩɩsɩ yɩrɩ ɩ, saŋa hʋ ɩ aa suri ɩ nyʋwa nala sɩya tɩyaŋ a baa dɩ ɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ. 13Wɩɩsɩ, nal hʋ aa tɩya kɩŋ buloŋ mɩɩbol sɩya tɩyaŋ nɛ ŋ sɩŋ abee Yesu Krisita, laataal hʋ gyɩ aa sɩŋ nɩhɩyawʋ hʋ ba aa yɩrɩ Pɔŋtiyo Pilato sɩya tɩyaŋ basɩ wɩtɩɩ saŋa hʋ ba aa di ʋ sarɩya hʋ. Wɩɩ hʋ ŋ aa kpaa kɩ tɩya ɩ rɛ nyɛ: 14Kaŋ wɩya no buloŋ weliŋ abee tɩdɩgɩ aŋ ta kaŋ wɩkyogii buloŋ a mʋ pele kyɛɛ hʋ á Tɩɩna Yesu Krisita aa sɩ mɩɩgɩ ko. 15Wɩɩsɩ rɛ sɩ leŋ dɩ Yesu ko saŋa hʋ Wɩɩsɩ tɩɩ aa naa dɩ ʋ maga tɩyaŋ. Wɩɩsɩ dʋŋ nɛ yaa nal hʋ aa maga dɩ á kɩ dannɩ ʋ. Ʋ dʋŋ nɛ yaa dee buloŋ Tɩɩna a kɩ deŋ kɩŋ buloŋ abee lee buloŋ. Ʋ rɛ yaa kuworo buloŋ Kuwori abee nɩbala buloŋ Nɩbal. 16Ʋ dʋŋ nɛ bee sʋba, a we pʋlʋŋbal tɩyaŋ, lee hʋ nal buloŋ aa bɩ sɩ wuwo mʋ. Nal buloŋ ha bɩ maakyiye na ʋ, nal buloŋ mɛ bɩ sɩ maakyiye na ʋ. Ʋ maga dɩ nala buloŋ kɩ tɩya ʋ gyɩrɩma rɛ. Ʋ rɛ kaŋ dee maakyiye buloŋ. Amɩ. 17Basɩ tɩya nala hʋ aa kaŋ kɩna dʋnɩya no tɩyaŋ abee sɩfɩyasɩ dɩ ba ta kɩ daga ba tɩɩ, a ta kpaa ba bayɩyɛla buloŋ we ba dʋwa tɩyaŋ. Beewɩya kɩna no bɩ sɩ we doŋ deŋdeŋ kɩ mʋ. Amɛ ba kpa ba bayɩyɛla we Wɩɩsɩ tɩyaŋ, ʋ rɛ aa tɩya ma á kɩkyɛɛlɩya buloŋ ʋ bɔnyɛ tɩyaŋ dɩ á kaŋ kɩ nɩɩ sʋma. 18Basɩ tɩya ba weliŋ dɩ ba kaŋ ba kɩna hʋ kɩ yaa wɩweliye, a leŋ dɩ ba wɩyaaweliye yayɩ marɩ yʋga aŋ ta kaŋ bɔŋ koo sɩɩ. 19Dɩ ba aa rɛ aa yaa nyɛ, ba tɩɩ rɛ ba kyɛ kɩna biŋ kɩ pɔ maakyiye gɛɛ, ka dɩ ba maakyiye ko na mɩɩbol hʋ aa yaa mɩɩbol tɩɩ mɛ. 20Timoti, wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa we ɩ nosi tɩyaŋ, kana ʋ weliŋ. Lɩɩ ɩ tɩɩ lɩɩ haŋ bambugi nyʋʋtaaduwo ŋmaala hʋ wɩbasɩya aa bee fɩyɛlɩ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ. Ba aa bɩɩnɩ nɩɩ gyɩmaa rɛ ba aa kɩ daga, amɛ ba bambugiliŋ nɛ ba aa kɩ daga gɛɛ. 21Nala badɔmɔŋ baa dɩ ba kaŋ gyɩmaa no rɛ, ka ɛɛ tɩɩ leŋ ba nyʋgɩsɩ Krisita laadii ŋmanɩɩ tɩyaŋ. Wɩɩsɩ bɔnyɛ sɩ we ma buloŋ lee.


text: 1Mɩyaŋ Pɔɔl abee Timoti aa yaa Yesu Krisita tʋŋtʋnna rɛ sabɩ teŋ no a kɩ tɩya Wɩɩsɩ nala hʋ bee Krisita aa yaa kɩdɩgɩ a we Filipi tɩyaŋ, abee ba sɩlaala abee nala hʋ aa kyiyeli sɩlaala hʋ buloŋ. 2Á Kuwo Wɩɩsɩ abee á Tɩɩna Yesu Krisita bɔnyɛ abee ba fɩyɛlʋʋ sɩ we ma lee. 3- 4Saŋa kɛ buloŋ, dɩ mɩyaŋ nɛ ko liisi ma wɩya, ŋ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ rɛ. Saŋa mɛ buloŋ dɩ mɩyaŋ nɛ ko kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya ma buloŋ, ŋ aa kɩ kyʋwalɩ ʋ abee teŋfɩyɛlʋʋ rɛ, 5beewɩya a lɩɩ kyɛɛ hʋ ma aa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ, ma aa kyiyeli ŋ nɛ, ŋ wuwo basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ kɩ tɩya nala. 6Ŋ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ aa piili tʋŋwelii no ma tɩsɩ tɩyaŋ, ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ sɩ kɩ tʋma ma tɩyaŋ a kaŋ mʋ teŋ kyɛɛ hʋ á Tɩɩna Yesu Krisita aa sɩ mɩɩgɩ ko. 7Ŋ aa kɩ liisi ma wɩya rɛ saŋa buloŋ, beewɩya ma wɩya we ŋ bembii tɩyaŋ nɛ weliŋ. Ʋ yaa ŋmanɩɩ rɛ dɩ ŋ kɩ liisi ma wɩya gɛɛ, beewɩya ma pɛɛ ŋ tɩyaŋ nɛ ŋ tʋŋ tʋma hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ŋ abee bɔnyɛ. Lagɩlagɩ no ba aa kana ŋ tɔ nɩtɔdɩyaŋ nyɛ abee saŋa hʋ ŋ fa aa gɔllɔ kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya buloŋ, ma pɛɛ ŋ tɩyaŋ nɛ ŋ wuwo leŋ nala gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ, a leŋ nala laa ba di a kaŋ ba weliŋ. 8Wɩɩsɩ tɩɩ rɛ yaa ŋ daŋsɩya anɩɩ ŋ aa baa ŋ kyo ma rɛ weliŋ anɩɩ Yesu Krisita tɩɩ aa kyo ma gɛɛ. 9Ɛɛwɩya ŋ wɩɩsʋlɩɩ rɛ yaa dɩ kyori hʋ ma aa kana abee dɔmɔŋ marɩ yʋga kɩ pɛ, dɩ gɛɛ wuwo leŋ dɩ ma kaŋ wɩgyʋŋ a wuwo gyɩŋ wɩɩ hʋ aa kpaa ŋmanɩɩ ma wɩyaalɩya buloŋ tɩyaŋ. 10Wɩgyʋŋ no sɩ leŋ dɩ ma lɩɩ wɩya hʋ aa yaa wɩweliye dʋŋ a kɩ yaa. Dɩ mamaa rɛ aa yaa gɛɛ, ma sɩ lɩɩ ma tɩɩ bisiŋ wɩya tɩyaŋ, a bɩ sɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ kyɛɛ hʋ Krisita aa sɩ mɩɩgɩ ko. 11Nyɛ rɛ sɩ leŋ dɩ ma mɩɩgɩ kaŋ gyogiweliye hʋ Yesu Krisita dʋŋ aa sɩ wuwo tɩya ma, dɩ nala na a dannɩ Wɩɩsɩ a kpa ʋ yohuŋ. 12Ŋ naabalɩya, ŋ aa kyɛ dɩ ma gyɩma rɛ anɩɩ ŋ wɩgyʋʋlɩya no buloŋ marɩ leŋ Yesu Krisita wɩweliye hʋ pɩsa mʋ lee buloŋ nɛ. 13Ɛɛ yaŋ leŋ kuworibee pʋpɔɔlɔ hʋ abee nɩkaalɩya hʋ buloŋ aa we daha gyɩma anɩɩ ŋ aa yaa Krisita tʋŋtʋnnɩ wɩya rɛ tɩŋ ba kana ŋ tɔ nɩtɔdɩya tɩyaŋ. 14Ba aa kana ŋ tɔ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ mɛ, ɛɛ pɛɛ á nɩmmabalɩya hʋ gyeniŋ buloŋ tɩyaŋ nɛ, ba marɩ kaŋ á Tɩɩna Yesu wɩya hʋ ba aa laa di weliŋ, a bɩl kaŋ nyuduwo mɛ a wuwo kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya aŋ bee fá kambɩŋ. 15Wɩtɩɩ rɛ, tɩhɔllɩ bee hadɔrɩ rɛ tɩŋ nala badɔmɔŋ kɩ basɩ Krisita wɩya. Amɛ badɔmɔŋ mɛ, tɩbɩɩŋweliye rɛ ba kaŋ kɩ basɩ Krisita wɩya. 16Nala no aa kaŋ tɩbɩɩŋweliye kɩ basɩ Krisita wɩya hʋ, ba kyo ŋ nɛ, beewɩya ba gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ rɛ lɩɩ ŋ dɩ ŋ leŋ nala gyɩma anɩɩ Yesu Krisita wɩweliye hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. 17Amɛ nɩkaalɩya hʋ kɛ ba tɩɩ feŋ wɩya rɛ ba kɩ yaa. Ba wɩtɩɩ bɩ suwo abee wɩya hʋ basɩɩ tɩyaŋ. Ba bɩɩna anɩɩ ba sɩ wuwo leŋ dɩ wɩya marɩ gyʋʋ ŋ nɛ nɩtɔdɩya no tɩyaŋ. 18Amɛ ŋ kɛ lee ʋ bɩ yaa wɩɩ buloŋ. Dɩ tɩbɩɩŋweliye rɛ koo dɩ tɩbɩɩŋbɔmɔ rɛ ba kaŋ kɩ basɩ Krisita wɩya, ba kyo ba kɩɩ gɛɛ buloŋ mɛ, wɩɩ hʋ aa yaa sɩfɩyaŋ wɩɩ rɛ yaa, nala aa nɩɩ Krisita wɩya rɛ. Nyɛ wɩya yaa ŋ teŋfɩyɛlʋʋ rɛ saŋa buloŋ. 19Ŋ teŋfɩyɛlʋʋ no bɩ sɩ teŋ beewɩya ŋ gyɩma anɩɩ ma sʋla Wɩɩsɩ kɩ tɩya ŋ nɛ. Ma wɩɩsʋlɩɩ no abee Yesu Krisita Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ, ŋ gyɩma anɩɩ ba sɩ lɩɩ ŋ nɩtɔdɩya no tɩyaŋ. 20Wɩɩ hʋ ŋ aa kyɛ kɩŋkaŋ abee wɩɩ hʋ ŋ aa yɩyɛlɩ rɛ nyɛ: Ŋ bee kyɛ dɩ ŋ yaa wɩɩ hʋ aa sɩ leŋ dɩ hɩɩsɩ dɩ ŋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. Amɛ a lɩɩ gyɩnaŋ kaŋ kɩ mʋ, ŋ aa kyɛ dɩ ŋ wuwo kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya abee nyuduwo rɛ anɩɩ ŋ fa aa yaa gɛɛ. Ka dɩ ŋ mɩɩbol abee ŋ wɩyaalɩɩ buloŋ mɛ leŋ dɩ nala kɩ kpa Yesu Krisita yohuŋ, haalɩ dɩ ŋ weye koo dɩ ŋ sʋba mɛ. 21Beewɩya ŋ kɛ lee, Krisita wɩya rɛ tɩŋ ŋ we ŋ mɩɩbol tɩyaŋ dɩ mɩyaŋ nɛ sʋba mɛ, ʋ yaa tɔnɔ rɛ a tɩya ŋ. 22Amɛ dɩ mɩyaŋ nɛ ha we ŋ mɩɩbol no tɩyaŋ, ŋ sɩ na ŋmanɩɩ a marɩ tʋŋ tʋma hʋ aa kaŋ tɔnɔ abee sɩfɩyasɩ dɩ nɩgyamaa wuwo nɩɩ Yesu Krisita wɩya. Ɛɛwɩya sʋʋ abee mɩɩbol tɩyaŋ ŋ bɩ gyɩŋ ba kɩŋ hʋ ŋ aa sɩ lɩɩ. 23Wɩya no balɩya paga tɩyaŋ nɛ ŋ we a kaŋ kɩ lʋga. Ŋ fa kyo dɩ ŋ lɩɩ dʋnɩya no tɩyaŋ nɛ a mʋ Krisita lee. Ʋ rɛ kpɩya ŋ aa we dʋnɩya no tɩyaŋ fifi. 24Amɛ akuu ma wɩya, ŋ aa we ŋ mɩɩbol no tɩyaŋ nɛ kpɩya. 25Ŋ kɔnɩ laa di rɛ anɩɩ ŋ sɩ we doŋ ma buloŋ wɩya, a pɛ ma tɩyaŋ dɩ ma marɩ gyɩŋ wɩya hʋ ma aa laa di weliŋ, aŋ pɛ kaŋ teŋfɩyɛlʋʋ mɛ ba tɩŋɩɩ tɩyaŋ. 26Ɛɛwɩya, dɩ mɩyaŋ nɛ mɩɩgɩ ko ma lee, ma tenni sɩ fɩyɛlɩ Yesu Krisita tɩyaŋ akuu mɩyaŋ Pɔɔl wɩya. 27Nyɛ kɛ, sɩfɩyaŋ wɩɩ hʋ rɛ yaa dɩ ma leŋ dɩ ma wɩyaalɩya kɩ tɩŋ Yesu Krisita wɩweliye hʋ ŋ aa basɩ tɩya ma. Dɩ mamaa rɛ aa yaa gɛɛ, dɩ mɩyaŋ nɛ we ma lee koo dɩ ŋ tuwo ma lee, ka ŋ sɩ nɩɩ anɩɩ ma kaŋ wɩya hʋ weliŋ nɛ, a kaŋ nyʋʋdɩgɩ, a leŋ ma hakɩllɩ yaa kɩdɩgɩ, a kɩ lʋga sɩfɩyaŋ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ ma aa laa di dʋŋ wɩya. 28Ma ta kɩ fáá ma dɔmɔ kambɩŋ. Ma kaŋ nyuduwo saŋa buloŋ. Ɛɛ rɛ sɩ daga ba anɩɩ ba aa lʋga ba lɔlɔ rɛ, ka dɩ ma yuwo di beewɩya Wɩɩsɩ rɛ sɩ leŋ ma di. 29Beewɩya, Wɩɩsɩ bɩ tɩya ma ŋmanɩɩ dɩ ma laa Krisita wɩya di dʋŋ, amɛ ʋ tɩya ma ŋmanɩɩ rɛ dɩ ma pɛ na tʋwara mɛ rɛ ʋ wɩya. 30Ɛɛwɩya, ma nyʋgɩlɩ dɩ á buloŋ kɩ lʋga lʋgʋ hʋ. Haŋ lʋgʋ hʋ ŋ aa lʋgɩ piilii hʋ tɩyaŋ buloŋ, ʋ tɩyaŋ nɛ ŋ ha we abee gyɩnaŋ.


text: 1Bɩ jɛ ʋ bɩ, Yeezuu a ya, an a hɩnka a karɩndanyɩnɔ m Tiberiyaadɩ kɔ lɛ ra. A hɩnkarɛ bɩ ba n nɩ. 2Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr kan Toma kʋ n n'a birm Didim bɩ kɩ, Galilee kʋ Kanaa gʋaa Natanayɛl kɩ, Zebedee nyɩnɔ kɩ, kan karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ kɩ hɩɩya, ŋn'a zɛ kʋ ra. 3Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr n a hɩ ŋ nɩ, a ʋ: "Ta mɔɔ nawʋm kʋ m aa zɔnɔ ba." Ŋ n a hɩ m, ŋ ʋ: "Wɔɔ tam kan ɩbɩɩ kɩ." Ŋ n bɔ, ŋnɩ gasʋ kɔɔlʋʋ b'ʋ, bɩ gum bɩ do ʋ, ŋ n hɔsɩ nyasʋ y. 4Bɩ ma bɩ, dɔ mɛ. Yeezuu n jɩm kɔ lɛ ra b'ʋ, bɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a dɔ ŋ ʋ, Yeezuu nɩ y. 5A n a hɩ ŋ nɩ, a ʋ: "Hey! Nyɩnɔ, zɔnɔ b'awɔɔ ʋ ra?" Ŋ n a nyɩ bɔ nʋ, ŋ ʋ: "Ayy•••" 6Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʋ: "K'a zaŋŋa bɩ zo kɔɔlʋʋ bɩ bɩsɩ ra, awɔɔ y'a yɩrɛ." Ŋ n zaŋŋa bɩ zo, an zɔ gʋr gʋta, bɩ ŋ b'a dam ma, ŋn'a gaa y. 7Karɩndanyɩ kʋ Yeezuu a ŋʋa bɩ n a hɩ Pɩyɛɛr m, a ʋ: "Zuuba m!" Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr k'a a ma, n ʋ, Zuuba m bɩ, a huu sa, an a du a ma, nyɩnta a ʋ dɩgɩ, an a da hi b'ʋ. 8Karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ wɔɔ a bɔ, ŋnɩ bʋr kɔɔlʋʋ bɩ m, ŋn'ɩ zaŋŋa bɩ gaam, zɔnɔ n a han, ŋ bɩ laatʋ kɔ bɩ lezi ma y. A gakʋ ʋ a ba kan mɛtɩr zɔrɔ kɩ. 9Kʋ ŋ zer tara ʋ bɩ, ŋ sɛcɩna yɩ zɔ n ta ra kan bur kɩ. 10Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʋ: "K'a bʋr zɔnɔ k'awɔɔ ŋ gʋr dɩɩtaa rɔ wɔɔ m." 11Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr n a bɔ, an gasʋ kɔɔlʋʋ b'ʋ, an zaŋŋa bɩ gaa tara ʋ, zɔ gʋta-gʋta n a han zɔrɔ busoor yaa kaakʋ, bɩ kan bɩ kɩ haay zaŋŋa bɩ n kaansʋ y. 12Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʋ: "K'a bʋr a hɔ bɩ." Bɩ karɩndanyɩ deem taan••• n laaka da han, a ʋ: "Nka n'ɩbɩɩ m gɛ y?" Ŋ y'a dɔ mɩŋŋa, ŋ ʋ, Zuuba m. 13Yeezuu n a zɔ kɛɛrɛ, an bur bɩ sa, an a ka ŋ ʋ. A n a ba zɔ bɩ m maam sɔ. 14Yeezuu k'a mɩm bɔ ʋ gəəno bire ʋ bɩ, a gallɛm kaakʋ hɔ a hɩnka a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m naa. 15Hɔbɩrɛ bɩ kur bɩ, Yeezuu a hɩ Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr m, a ʋ: "Sɩmɔɔn, Zaan nyɩnnɩ, ɩbɩɩ mɔɔ ŋʋa an lɛ da nawɔnnɔ ra ra?" A n a nyɩ bɔ ʋ, a ʋ: "Ɩɩn••• Zuuba, ɩbɩɩ dɔ, ɩ ʋ, mɔɔ y'ɩbɩɩ ŋʋarɛ." Yeezuu n a hɩ m, a ʋ: "Dɔ mɔɔ sinnyɛɛnnyɩnɔ ma." 16Yeezuu n a hɩ m a hɩɩya hɔ ma, a ʋ: "Zaan nyɩnnɩ, ɩbɩɩ ɩ mɔɔ ŋʋam na?" A n a nyɩ bɔ ʋ, a ʋ: "Ɩɩn••• Zuuba, ɩbɩɩ dɔ, ɩ ʋ, mɔɔ y'ɩbɩɩ ŋʋarɛ." Yeezuu n a hɩ m, a ʋ: "Dɔ mɔɔ seero ma." 17A kaakʋ hɔ ma bɩ, a ʋ: "Sɩmɔɔn, Zaan nyɩnnɩ, ɩbɩɩ ɩ mɔɔ ŋʋam na?" Pɩyɛɛr heer a zar kan hɔ kʋ Yeezuu a hɩ m a kaakʋ hɔ ma bɩ kɩ. "Ɩ ɩ mɔɔ ŋʋam na?" A n a nyɩ bɔ ʋ, a ʋ: "Zuuba, ɩbɩɩ k'ɩ hɔ haay dɔ bɩ, ɩbɩɩ dɔ, ɩ ʋ, mɔɔ y'ɩbɩɩ ŋʋarɛ." Yeezuu n a hɩ m, a ʋ: "Dɔ mɔɔ seero ma. 18Sɩra paan••• mɔɔ n'a hɩrɛ ɩbɩɩ m, k'ɩbɩɩ nyɩnta nyukumbueere bɩ, ɩbɩɩ y'ɩ bankam, ɩ nɩ tarɛ ɩ hɔɔnhɔ bɩncɛ ʋ. K'ɩbɩɩ bɩ gusi, ɩbɩɩ y'ɩ zarɔ hʋrm, gʋaa vanta n n'ɩbɩɩ banka, an ɩbɩɩ gaa, an ta ɩbɩɩ m bɩncɛ k'ɩbɩɩ lɛ baa ʋ b'ʋ." 19Yeezuu bɩ meer naa do ba a ʋ k'a zɛ niŋŋə k'a nɩ Pɩyɛɛr zɛm, an a lɛ bɔ Woso ʋ bɩ hɩnka. K'a meer naa do ba bɩ, a a hɩ m, a ʋ: "Zu mɔɔ ʋ." 20Pɩyɛɛr k'a a bɔ, an dɩga bɩ, a karɩndanyɩ kʋ Yeezuu a ŋʋa bɩ yɩ a jɛ ʋ. A ɩ nyɩnta hɔbɩrɛ bɩrɛ dɔmɩm ʋ, an zerga Yeezuu cɩ ra, an a hɩ, a ʋ: "Zuuba, nka n n'ɩbɩɩ nyasʋm, k'a ɩbɩɩ ka bɩ?" 21Pɩyɛɛr k'a yɩ bɩ, a a hɩ Yeezuu m, a ʋ: "Bɩ naa, Zuuba, bɔ n nɩ zɛm bɩ naa yɩ?" 22Yeezuu n a nyɩ bɔ nʋ, a ʋ: "Kʋ mɔɔ ʋ k'an gɔɔta an ta an mɔɔ wusigəre ku, kara y'ɩbɩɩ ku? Ɩbɩɩ, zu mɔɔ ʋ." 23Meerbaa naa do minto y'a ka, n n so ra danyɩnɔ wɔɔ barla, ŋ ʋ, karɩndanyɩ naa do bɩ garɛ y. Kʋ sɩra nɩ, Yeezuu n a hɩ, a ʋ, a bɩ garɛ y. A a hɩ, a ʋ: "Kʋ mɔɔ lɛ taa k'an gɔɔta, an ta an mɔɔ wusigəre ku, kara y'ɩbɩɩ ku?" 24Karɩndanyɩ bɩ do nɩ minno nɔɔn duro kasɛtɩ kam, an nɩ ŋ gʋrsɩra barɛ, bɩ wɔɔ dɔ, wɔɔ ʋ, a kasɛtɩ bɩ sɩra m. 25Yeezuu a ya, an hɔɔ gʋtɔɔ ba. K'a gʋrsɩra n n'a bam deem-deem, mɔɔ hɔɔndarɛ nɔ ʋ, durnya haay b'a dam ma, an ciro kʋ ŋ nɩ ŋ gʋrsɩra bam nɔ wɔɔ si y.


text: 1Amʋ nan ni abam labaarɩ nɩ nɔɔnʋ dɩdʋa mʋ karɩ o boorə. Ba wɩ, abam wʋnɩ baarʋ dɩdʋa mʋ tigi dɩ o ko kaanɩ. Balʋ na ba tɔgɩ Wɛ cwəŋə tɩn dɩ maŋɩ ba ba sɛ ba kɩ wo-zɔɔna yantʋ doŋ. 2O na kɩ kʋntʋ tɩn, bɛɛ mʋ yɩ 'a ta'a paɩ 'a tɩtɩ kamunni? Kʋ ya maŋɩ sɩ 'a pa 'a wʋrʋ cɔgɩ kʋ ŋwaanɩ, sɩ 'a daarɩ 'a lɩ nɔɔnʋ wʋlʋ na kɩ kəm dɩm kʋntʋ doŋ tɩn 'a wʋnɩ. 3Amʋ tɩtɩ mʋ təri abam tee nɩ, sɩ a wʋbʋŋa maama wʋra dɩ abam. Kʋntʋ, a maŋɩ a van baarʋ wʋm kʋntʋ bʋra o cɔgɩm dɩm ŋwaanɩ, nɩ a wʋ abam tee nɩ mʋ te. 4- 5Kʋntʋ ŋwaanɩ a lagɩ a ta sɩ, 'a na jeeri daanɩ, amʋ wʋbʋŋa wʋra dɩ abam nɩ a wʋ 'a tɩtarɩ mʋ te, sɩ 'a ma d'ɩ Yuutu Zezi dam dɩm 'a ma kwe nɔɔnʋ wʋntʋ 'a kɩ sʋtaanɩ jɩŋa nɩ, sɩ dɩntʋ wanɩ dɩ cɔgɩ o yɩra dɩ wo-zɔɔna fra yalʋ na jɩg-o tɩn. 'A na kɩ kʋntʋ, o joro kʋm laan w'ʋ wanɩ kʋ na vrɩm d'ɩ Yuutu Zezi tum dɛ dɩm nɩ. 6Abam na kɩ kamunni te tɩn, kʋ wʋ maŋɩ. 'A ye nɩ dabɩlɩ fɩnfɩɩn na wʋ dɩpɛ muni dɩlʋ ba na viiri tɩn wʋnɩ, kʋ laan w'ʋ pa dɩ maama fʋlɩ mʋ. 7Kʋntʋ ŋwaanɩ, lɩ-na kəm-lɔŋɔ kʋm kʋntʋ kʋ na nyɩ nɩ dabɩlɩ-doori te tɩn 'a wʋnɩ, sɩ kʋ yɩ loŋi 'a maama. Kʋntʋ 'a laan w'ʋ ta'a yɩ nɩnɛɛnɩ dɩpɛ muni dɩlʋ ba na wʋ kɩ dabɩlɩ dɩ wʋnɩ tɩn. 'A nan maŋɩ 'a yɩ nɔn-ŋʋna mʋ Wɛ yigə nɩ, Baŋa-Wɛ Pəlbu Zezi Krisi na kwe o tɩtɩ o ma kaanɩ Wɛ sɩ DƖ yagɩ 'a lwarɩm mʋ DƖ ma cɛ abam tɩn ŋwaanɩ. 8Pa-na d'ɩ di candiə nɩ kʋ na maŋɩ te tɩn, sɩ d'ɩ lɩ lwarɩm dɩdaanɩ tɩtʋŋ-balwaarʋ tɩlʋ maama na nyɩ nɩ dabɩlɩ-doori te tɩn d'ɩ wʋnɩ, sɩ d'ɩ daarɩ d'ɩ ta'a jɩgɩ wʋ-poŋo dɩ cɩga, nɩ dɩpɛ dɩlʋ na ba jɩgɩ dabɩlɩ dɩ wʋnɩ te tɩn. 9Amʋ dɛɛn na dɛ yigə a pʋpʋnɩ tɔnɔ kʋlʋ a pa abam tɩn, a tagɩ dɩ abam sɩ 'a yɩ ta'a tɔgɩ dɩdaanɩ balʋ na karɩ ba boori tɩn. 10Amʋ na kaanɩ abam kʋntʋ tɩn, kʋ daɩ nɩ balʋ na yəri Wɛ yɩ ba boori tɩn, naa ba yɩ wo-swən-nyɩna naa ŋwɩɩna naa jwə-kaana tɩn taanɩ mʋ a tɛa. Abam b'a wanɩ 'a pwɛ 'a tɩtɩ dɩ nɔɔna bam kʋntʋ kʋ na daɩ nɩ 'a yagɩ lʋgʋ baŋa. 11Amʋ nan na pʋpʋnɩ kʋlʋ tɩn kuri mʋ yɩ sɩ 'a yɩ ta'a tɔgɩ dɩ wʋlʋ maama na brɩ nɩ o yɩ 'a ko-bu Wɛ cwəŋə wʋnɩ yɩ o boorə, naa o yɩ wo-swən-nyɩm naa jwə-kaanʋ naa nɔn-twɩɩnʋ naa sa-nyɔrʋ, naa o yɩ ŋwɩɩnʋ tɩn. Wʋlʋ na yɩ kʋntʋ doŋ tɩn, sɩ 'a pwɛ 'a tɩtɩ dɩd-o, sɩ 'a brɩ 'a yɩ di wʋdiu dɩd-o dɩ. 12- 13Kʋ na yɩ balʋ na daɩ d'ɩ ko-biə Wɛ cwəŋə wʋnɩ tɩn, kʋ daɩ amʋ w'ʋ di bantʋ taanɩ. Kʋ yɩ Wɛ mʋ w'ʋ di ba taanɩ. Abam nan maŋɩ sɩ 'a di balʋ na wʋ 'a kɔgɔ kʋm wʋnɩ tɩn taanɩ. Kʋntʋ ŋwaanɩ kʋ pʋpʋnɩ Wɛ tɔnɔ kʋm wʋnɩ kʋ wɩ: "Zəli-na nɔn-balɔrɔ kʋm 'a wʋnɩ."


text: 1Nyɛ rɛ Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ gyɩ kpa kɩ mʋ Gyerusalɛm, a ko pele Bɛtifage abee Bɛɛtani aa sɩŋ Olivi dogimo hʋ naasɩ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ Yesu lɩɩ ʋ hatɩnna balɩya, a tɩŋ ba a basɩ tɩya ba a baa, 2"Ma mʋ tɔɔ hʋ aa we ma sɩya. Dɩ mamaa rɛ ko mʋ, ma sɩ na kokubiye dɩ ba vʋwa sɩgɩ. Nal buloŋ ha bɩ gyɩna ʋ. Ma puri a kaŋ ko. 3Dɩ mamaa rɛ ko kɩ puri, dɩ ba pɩyɛsɩ ma baa bee rɛ tɩŋ ma kɩ puri, ma baa, 'Tɩɩna hʋ rɛ aa kyɛ. Ʋ rɛ baa á puri kaŋ ko. Á sɩ mɩɩgɩ kana ʋ ko lagɩ."' 4Ba aa tɩŋ ŋmanɩɩ hʋ kɩ baŋ dɩ ba vʋwa kokubiye sɩgɩ dɩya kɩdɩgɩ dimbee nyʋwa tɩyaŋ. Ba mʋ dɩ ba puri. 5Ba aa puri kokubiye hʋ tɩyaŋ nɛ, nala badɔmɔŋ aa sɩŋ doŋ pɩyɛsɩ ba a baa, "Bee rɛ tɩŋ ma kɩ puri kokubiye hʋ?" 6Ɛɛ rɛ ba basɩ gɛɛ hʋ Yesu aa baa dɩ ba basɩ. Ba aa basɩ gɛɛ, ba leŋ ba puri mʋ. 7Ba kaŋ kokubiye hʋ ko tɩya Yesu, a wuri ba gannɩ a dɔbɔ kokubiye hʋ tɩyaŋ, Yesu gyɩŋ hɔŋ. 8Badɔmɔŋ mɛ kpa ba gannɩ gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ. Badɔmɔŋ mɛ keri ŋmanɩɩnyʋwa paaponni, a mɛ kaŋ lɩɩ gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ dɩ ʋ kɩ vala. 9Nala hʋ badɔmɔŋ we ʋ sɩya, ba badɔmɔŋ mɛ kɩ tɩŋa ʋ hal. Ba buloŋ kɩ kyɩɩrɩ, a baa, "Ma dannɩ ʋ! Tabarikala! Wɩɩsɩ sɩ pɛ nal hʋ aa ko á Tɩɩna feŋ tɩyaŋ. 10Á naabaa Deviti koro hʋ rɛ bɩl aa ko. Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ ʋ ko. Ma leŋ dɩ á dannɩ Wɩɩsɩ." 11Ɛɛ rɛ Yesu mʋ Gyerusalɛm, a mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, a deŋ kɩna hʋ buloŋ a we doŋ. Ʋ aa ko deŋ teŋ dɩ lee bile. Ɛɛ rɛ ʋ bee ʋ hatɩnna fi abee balɩya hʋ mɩɩgɩ mʋ Bɛɛtani a pɩŋ doŋ. 12Ʋ sɩya aa gballa, ba sii lɩɩ Bɛɛtani a kpa ŋmanɩɩ hʋ kɩ mʋ. Losi kaŋ Yesu. 13Ɛɛ rɛ ʋ naa tutogo dɩ ʋ mʋ sɩŋ sɩya a kaŋ paaponni. Ʋ mʋ pele ʋ memii a kɩ liisi anɩɩ nɔnɔ we doŋ nɛ. Ʋ mʋ wil nyuu deŋ dɩ nɔnɔ tuwo, see paaponni dʋŋ, beewɩya ba nɔnɩɩ ha bɩ pele. 14Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya tɩya hʋ a baa, "Á lɩɩ gyɩnaŋ a kaŋ kɩ mʋ, nal buloŋ bɩl bɩ sɩ na ɩ nɔŋ di." Ʋ hatɩnna hʋ nɩɩ ʋ aa basɩ gɛɛ. 15Ɛɛ rɛ ba mʋʋ pele Gyerusalɛm. Ba aa ko pele doŋ, Yesu mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, dɩ nala badɔmɔŋ we doŋ a kɩ yallɩ kɩna, ka badɔmɔŋ mɛ kɩ yɔbɔ kɩna. Yesu kile ba buloŋ ta, ba lɩɩ. Baala badɔmɔŋ mɛ gyɩ we doŋ a kɩ kyeŋgi molbiye. Yesu ŋmaa ba teebʋlsɩ mɛ lo. Baala badɔmɔŋ mɛ gyɩ aa yallɩ kokosi, ʋ ŋmaa ba kpasɩnɩ mɛ lo. 16Ʋ bɩ laa dɩ nal buloŋ kaŋ kɩyallɩya ko tɩŋ Wɩɩkyʋwaldɩya hʋ gyaŋwuwo tɩyaŋ baŋ. 17Ɛɛ rɛ Yesu piili kɩ daga ba, a baa, "Ma bɩ liisi wɩya hʋ ba aa saba Wɩɩsɩ teŋ hʋ tɩyaŋ? Ba saba dɩ Wɩɩsɩ baa ʋ dɩya sɩ yaa lee hʋ paalʋʋsɩ buloŋ nala aa sɩ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ rɛ, aŋka ma kɛ mɩɩgɩ kaŋ doŋ bɩrɩmɩ gaala dɩya." 18Wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ aa ko nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa yaa, ba piili kɩ kyɛ ŋmanɩɩ hʋ ba aa sɩ tɩŋa a lɩɩ ʋ mɩɩbol. Beewɩya ʋ wɩdagɩya hʋ gyɩ gyʋʋ gyamaa hʋ buloŋ dɩgɩŋ nɛ a yaa ba nyʋʋfɩyɛlɩ. Nyɛ rɛ tɩŋ kambɩŋ gyɩ kaŋ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ, ba kɩ kyɛ ŋmanɩɩ dɩ ba lɩɩ ʋ mɩɩbol gɛɛ. 19Ʋ dɩdaana gyɩ aa ko pele, Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ mɩɩgɩ lɩɩ tɔɔ hʋ tɩyaŋ. 20Ʋ kyɩkyʋwala pipi ba bɩl sii kpa ŋmanɩɩ hʋ kɩ mʋ, a na tɩya hʋ dɩ ʋ buloŋ sʋba a tuu parɩ ʋ naaliliye tɩyaŋ. 21Ɛɛ rɛ Piita liisi wɩɩ hʋ Yesu aa basɩ tɩya tɩya hʋ, a basɩ tɩya Yesu a baa, "Á nɩhɩyawʋ, deŋ na, tɩya hʋ ɩ aa ŋmɩyɛsa we hʋ, ʋ rɛ sʋba gɛɛ." 22Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Ma laa Wɩɩsɩ di. 23Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ mamaa rɛ laa Wɩɩsɩ di, a bee yaa ʋ sige, ma sɩ wuwo basɩ tɩya dogimo no dɩ ʋ sii mʋ tele mpʋwɔnʋʋ tɩyaŋ, dɩ gɛɛ kɔnɩ yaa. 24Ɛɛ wɩya kɩna hʋ kɛ buloŋ ma aa sʋla Wɩɩsɩ kɩ kyɛ, dɩ mamaa rɛ laa di anɩɩ ma sɩ na ba, ma aa na ba rɛ. 25Saŋa kɛ buloŋ dɩ ɩ rɛ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, liisi na dɩ ɩ bee nal kaŋ wɩɩ koo. Dɩ wɩɩ ko we doŋ, ʋ kyo dɩ ʋ kɩɩ gɛɛ buloŋ, ɩ kɛ kpa kyɛ ʋ tɩɩna ɩ Wɩɩsɩ hʋ kyʋwalɩɩ tɩyaŋ. Dɩ ɩ rɛ ko yaa gɛɛ, Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ, ʋ mɛ sɩ kpa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ. 26Amɛ dɩ ɩ rɛ bɩ kpaa wɩya kɩ kyɛ ɩ dɔŋtɩŋsɩ, ɩ kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ mɛ bɩ sɩ kpa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ." 27Nyɛ rɛ ba bɩl ko Gyerusalɛm a mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ. Yesu aa vala Wɩɩkyʋwaldɩya hʋ gyaŋwuwo tɩyaŋ gɛɛ rɛ, wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla, abee Gyuuma nɩhɩyasɩ hʋ buloŋ sii ko ʋ lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, 28"Bekiŋ dee rɛ ɩ kana a kɩ yaa wɩya no buloŋ? Aŋnɛ rɛ tɩya ɩ ŋmanɩɩ ɩ kɩ yaa ba?" 29Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, "Ŋ mɛ sɩ pɩyɛsɩ ma wɩdɩgɩ. Dɩ mamaa rɛ ko lɩɩ ʋ sɩɩ tɩya ŋ, ŋ mɛ sɩ daga ma dee hʋ ŋ aa kana memii." 30Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, "Kɩbee rɛ gyɩ tɩya Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ ŋmanɩɩ ʋ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ? Wɩɩsɩ rɛ koo nihuwobiŋ nɛ? Ma daga ŋ." 31Ba piili kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ a baa, "Wɩbee rɛ á sɩ na tɩya ʋ? Dɩ ámaa rɛ baa Wɩɩsɩ lee rɛ ʋ lɩɩ, ʋ sɩ pɩyɛsɩ ma baa bee rɛ yaŋ tɩŋ á bɩ laa wɩya hʋ ʋ aa basɩ di? 32Á yaŋ sɩ wuwo baa ʋ lɩɩ nihuwobiŋ lee kɛ? Aayɩ." Kambɩŋ gyɩ kaŋ ba rɛ nala hʋ aa we doŋ wɩya, beewɩya nala basa anɩɩ Gyɔɔŋ fa kɔnɩ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ. 33Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya Yesu a baa, "Á bɩ gyɩma." Yesu mɛ basɩ tɩya ba a baa, "Ɛɛ kɛ, ŋ mɛ bɩ sɩ daga ma nal hʋ aa tɩya ŋmanɩɩ ŋ kɩ yaa wɩya no."


text: 1Ma bee Krisita aa yaa kɩdɩgɩ ma mɩɩbol tɩyaŋ wɩya, ɛɛ leŋ ma kaŋ dee rɛ, ka ʋ kyori mɛ leŋ ma bembiye fɩyɛlɩ. Ka Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ leŋ ma kɩŋ yaa kɩdɩgɩ, ma kaŋ bɔnyɛ abee dɔmɔŋ a kɩ fá dɔmɔŋ sikii mɛ. 2Ɛɛwɩya, ŋ aa sʋla ma abee sɩfɩyaŋ, ma leŋ dɩ ma tɩbɩɩna yaa kɩdɩgɩ, dɩ ma kyo dɔmɔŋ weliŋ, aŋ kaŋ nyʋʋdɩgɩ abee hakɩldɩgɩ ma wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. Nyɛ rɛ sɩ leŋ dɩ ŋ teŋ marɩ fɩyɛlɩ a mʋ teŋ. 3Wɩɩ kɛ buloŋ ma aa yaa tɩyaŋ, ma ta kyɩl ma dʋŋ feŋ wɩya. Ma ta yaa wɩɩ buloŋ akuu ma aa kyɛ dɩ ma daga ma tɩɩ wɩya. Amɛ ma leŋ dɩ ma sɩya fɩyɛlɩ bee dɔmɔŋ, ka dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ kpa ʋ dɔŋtɩɩna anɩɩ ʋ rɛ kyo kpɩya ʋ. 4Dɩ ma kɩdɩgɩ ko kɩ yaa wɩɩ buloŋ, ʋ kɩ liisi gɛɛ wɩɩ hʋ aa sɩ kyiyeli ʋ dɔŋtɩŋsɩ mɛ, ʋ ta kyɩla ʋ dʋŋ wɩya. 5Ʋ maga dɩ ma kɩɩ Yesu Krisita rɛ ma gyogo tɩyaŋ. 6Ma gyɩma anɩɩ ʋ bee Wɩɩsɩ yaa kɩdɩgɩ rɛ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, amɛ ʋ fa bɩ kpaa ʋ anɩɩ ʋ yaa fɩlɩɩ rɛ dɩ ʋ bee Wɩɩsɩ maga dɔmɔŋ. 7Amɛ ʋ tɩɩ kyɛrɩ tɩyaŋ, ʋ kpaa ʋ tɩɩ nɩɩ ʋ bɩ yaa kɩŋ buloŋ, aŋ kaŋ ʋ tɩɩ bɩrɩmɩ anɩɩ yoŋ. Ʋ gyɩ kaŋ ʋ tɩɩ bɩrɩmɩ nihuwobiŋ nɛ, ba lʋla ʋ. 8Ʋ gyɩ kaŋ ʋ tɩɩ hʋwɔlɩ rɛ, a tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa gɛɛ, haalɩ a mʋ sʋba naŋkʋwa sʋʋ daagarɩɩ tɩyaŋ. (Suu hʋ ba aa kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ gɛɛ anɩɩ wɩbɔŋyaal ʋ sʋba.) 9Wɩɩ no wɩya, Wɩɩsɩ gyɩ kpaa ʋ gyɩŋ Wɩɩsɩbee rɛ, a kpa nɩbala buloŋ nɩbal lɩhɔnɩɩ a tɩya ʋ, aŋ kpa feŋ hʋ aa tee fene buloŋ a tɩya ʋ Wɩɩsɩbee tɩyaŋ. 10Yesu feŋbal no wɩya, nihuwobisi abee kɩna hʋ buloŋ aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ abee taŋha nyuu bee taŋha memii, ba buloŋ sɩ tuu gbinni ʋ sɩya tɩyaŋ a kyʋwalɩ ʋ, 11ka dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ suri ʋ nyʋwa gyamaa tɩyaŋ a basɩ anɩɩ Yesu Krisita rɛ yaa Tɩɩna, dɩ gɛɛ leŋ dɩ á Kuwo Wɩɩsɩ feŋ gyɩŋ. 12Ɛɛwɩya, ŋ naabiikyooliye, anɩɩ ŋ gyɩ aa we ma lee ma kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa gɛɛ, lagɩlagɩ no ŋ aa tuwo ma lee nyɛ, ɛɛ rɛ ʋ gba yaŋ maga dɩ ma yaa sɩfɩyaŋ a kɩ tɩŋ wɩya hʋ ŋ aa daga ma. Ma kɩ fá Wɩɩsɩ a kɩ tɩŋa ʋ nyʋwa abee wɩtɩɩ, aŋ yaa sɩfɩyaŋ a kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ laatayɩ ŋmanɩɩ hʋ kyurrr a mʋ teŋ. 13Beewɩya, Wɩɩsɩ we ma tɩsɩ tɩyaŋ nɛ saŋa buloŋ, a leŋ ma kyo dɩ ma kɩ tɩŋ ʋ kyɛrɩ, a leŋ ma wuwo kɩ tɩŋ ʋ kyɛrɩ mɛ. 14Wɩɩ hʋ buloŋ aa maga dɩ ma yaa, ma kɩ yaa aŋ leŋ nyʋʋtaaduwo, aŋ ta kɩ gʋrɩmɩ wɩya mɛ. 15Dɩ mamaa rɛ aa yaa gɛɛ, ma sɩ yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma, a bɩ sɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ. Ma sɩ yaa Wɩɩsɩ biisi aa bɩ kaŋ gyoŋ buloŋ aŋ we wɩbɔŋyaala abee nɩbɔmɔ tɩyaŋ dʋnɩya no tɩyaŋ. Ɛɛwɩya, ma kɩ tɩŋ wɩya hʋ aa tɩya mɩɩbol abee ma wɩtɩɩ buloŋ, a kɩ kyaanɩ nala no tɩyaŋ anɩɩ kyɩŋwʋlɩya aa kɩ kyaanɩ wɩɩsɩnyuu tɩyaŋ gɛɛ. 16Dɩ mamaa rɛ aa yaa nyɛ, kyɛɛ hʋ á Tɩɩna Yesu Krisita aa sɩ mɩɩgɩ ko ŋ sɩ wuwo bigisi ŋ tɩɩ ma wɩya. Beewɩya nyɛ rɛ sɩ daga anɩɩ tʋma hʋ buloŋ ŋ aa tʋma, ŋ bɩ tʋŋ ta. 17Kapuwo ba sɩ kana ŋ kpʋ. Ʋ nyɛ tɩyaŋ ŋ sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ pʋna ma aa kaŋ sʋla Wɩɩsɩ akuu ma aa laa ʋ di wɩya. Dɩ wɩɩ no rɛ yaa, ʋ aa yaa ŋ teŋfɩyɛlʋʋ rɛ kɩŋkaŋ dɩ ŋ beel-ma kɩ gyʋwɔsɩ. 18Ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ maga dɩ ma leŋ dɩ ma tenni mɛ fɩyɛlɩ dɩ ma beel-ŋ kɩ gyʋwɔsɩ. 19Dɩ Wɩɩsɩ laa nyʋwa, ŋ sɩ tɩŋ Timoti dɩ ʋ ko ma lee kyɛɛ no buloŋ. Dɩ ʋ rɛ ko na ma, aŋ mɩɩgɩ ko basɩ ma wɩya tɩya ŋ, ŋ teŋ sɩ polli. 20Ŋ bɩ kaŋ nal buloŋ daha ʋ kyɩl ma wɩya abee wɩtɩɩ anɩɩ Timoti aa kyɩl ma wɩya gɛɛ. 21Nikaalɩya hʋ kɛ buloŋ, ba dʋŋ wɩya rɛ ba kyɩla, Yesu Krisita wɩya daa ba kyɩla. 22Amɛ ma mɛ tɩɩ gyɩŋ ɛɛ Timoti aa kɩya rɛ. Ʋ daga anɩɩ ʋ yaa nal aa kaŋ yellii rɛ beewɩya ma naa ɛɛ ʋ aa kyiyeli ŋ nɛ, a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ anɩɩ biye bee ʋ kuwo aa kɩ tʋma gɛɛ. 23Dɩ mɩyaŋ nɛ yaŋ ko gyɩŋ ɛɛ wɩya aa sɩ kɩɩ ŋ tɩyaŋ, ŋ sɩ tɩma ʋ dɩ ʋ ko ma lee. 24Ŋ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ ŋ tɩɩ mɛ ko ma lee kyɛɛ no buloŋ. 25Amɛ ŋ naa anɩɩ ʋ maga dɩ ŋ tɩŋ á nɩɩnabiye Ɛpafuroditu rɛ dɩ ʋ ko ma lee. Ʋ yaa ŋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋ nɛ, a pɛ ŋ tɩyaŋ á kɩ lʋga dɩ nala gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. Mamaa rɛ tɩma ʋ, ʋ ko ŋ lee a pɛ ŋ tɩyaŋ abee wɩɩ hʋ ŋ aa kyɛ. 26Ma buloŋ wɩya kyɩl ʋ rɛ ʋ kɩ kyɛ dɩ ʋ ko na ma, amɛ ʋ tɩya kyogo rɛ akuu ma aa nɩya anɩɩ ʋ fa aa bɩ kaŋ laaŋfɩya wɩya. 27Wɩtɩɩ kɛ, ʋ wɩɩla hʋ fa yaa sɩfɩyaŋ nɛ weliŋ. Ʋ fa kaa mʋhʋ ka dɩ ʋ fa sʋba, amɛ Wɩɩsɩ fá ʋ sikii rɛ a leŋ ʋ na laaŋfɩya. Wɩɩsɩ fa ŋ sikii mɛ rɛ ʋ aa bɩ leŋ ʋ sʋba beewɩya dɩ ʋ rɛ fa sʋba ŋ tɩya fa sɩ marɩ kyogi rɛ kɩŋkaŋ. 28Ɛɛwɩya, ŋ sɩɩ fɩyɛsa rɛ weliŋ dɩ ŋ ta ʋ dɩ ʋ ko ma lee. Dɩ ʋ rɛ ko dɩ ma bɩl na ʋ, ma tenni bɩl sɩ fɩyɛlɩ, ka dɩ ŋ tɩkyogi hʋ mɛ teŋ. 29Ʋ yaa ma nɩɩnabiye rɛ Yesu Krisita tɩyaŋ, ɛɛ wɩya, ma laa ʋ bee teŋfɩyɛlʋʋ a kana ʋ weliŋ. Ma kɩ tɩya nala no iriŋ gyɩrɩma. 30Beewɩya, Krisita tʋma hʋ wɩya, ʋ kpaa ʋ mɩɩbol yuwo daasɩɩga rɛ, a fa ka mʋhʋ gba ka dɩ ʋ sʋba. Ʋ yaa gɛɛ rɛ dɩ ʋ wuwo pɛ ŋ tɩyaŋ, anɩɩ gɛɛ ma tɩɩ fa aa sɩ pɛ ŋ tɩyaŋ aŋ bɩ naa gɛɛ ŋmanɩɩ.


text: 1Jwaŋa Tolan ne maka yɔrg ikin ɔci weyi ikin nɔɔnnɛ te baaṭi te maka a bɔwan Jwaŋa Tolan te jiek jitkɛn ne coŋɔn ɔci oŋki ne coŋɔnyɛ, 2ɛkɛ oŋ ikin nɔɔnnin te ninka bawwin doki neeni te Kaci ɛkɛ Yaccu Kiṭɔ. Ɛkɛ naŋŋɛ Juaŋ a mena mwoki waak waakɛnday, ɔci te ɛkɛ mokiyɛ, Juaŋ cɔti ṭɛɛr ɔci pɔllo. 3Ɔci Kaci ɛkɛyɛ, ɛkɛ a mena yɔṭṭin ikin pwani Jwaŋa Tolany, ɔci ɛkɛ bala ba bolji Jwaŋa Tolan awarɛ, ɔci ɛkɛ eci waak waakɛnda ati te ɛkɛ yɔɔda bɛɛ. Ɔci ne ɛkɛ ma pɔŋnɛ te nɔjiyɛ, ɛkɛ oŋ cooccin Jwaŋa Tolan taaŋɛti taaŋŋa a byerɔn ñaalɔ pɔliji. 4Ɔci Kaci Jwaŋa Tolanyɛ, ɛkɛ tolcin te malɛɛkan waakɛnda bala ba ne ɛkɛ ‘wonnɛ Weegɛn yenta pwadan te malɛɛkan waakɛnday. 5Acaan Juaŋ gɔkcin malɛɛka gɛɛlti oŋgati a ɔŋŋi bɛɛ. Ɛkɛ gɔki agi, “I a Kaci ‘ya, i jiennin ‘ya te oŋŋo.” Ɔci moki agi, “‘Ya agdi Wey ɛkkɛn ɔci ɛkɛ aga Kaci ‘ya.” 6Yeti ne Juaŋ buaŋŋi aŋka cuondi Kacca a kɛɛgɔn iñɔ ṭɛɛrji wɛnniyɛ, ɛkɛ gɔkcin agi, “Dala malɛɛkan Jwaŋa Tolan morti ɛkɛti waakɛnda.” 7Ɔci ɛkɛ gɔki agi, “Ɛkɛ malɛɛkan ɛkɛ naŋdɛ aga jwammo, ɔci maka kanŋan ɛkɛti aga maañ lɛmmɛ.” 8Oŋ yeti te Kaci ɛkɛyɛ, ɛkɛ gɔki agi, “Hay Juaŋo, kaakci iyɛ, ɛkɛ bala oŋki waakɛnda baadi bɛɛ. Ɔci naŋka pwadanyɛ, aga war tɛɛn cyɛgji i. 9I an naŋka pwadan, ɔci i yooki te naŋka yeyin. Ɔci a ɔŋŋiyɛ, Jwaŋa Tolan Jwaŋ iyɛ, i muoni bora ɔci ‘wonnɛ yoma ñɔyan ne tolan te mung ɛkkɛ.” 10Ɔci Jwaŋa Tolan gɔkcin moki agi, “Ciɛggɔn, te ñamuyɛ, i okki ṭɛɛr ɔci pɔllo. Ɛkkɛn a kanŋa byeŋ i. 11Yeti ɛkkɛnyɛ, baadi, oŋ iyɛ, aŋka baldi oŋki waakɛnda. Ɔci ɛkkɛn aga donk ba bworŋ ne agdi daany. 12Ɔci ɛkkɛn wiñayɔ i ba bworŋa tolan ɔɔn, ɔci ɛkkɛn waakɛn aktan ba bworŋ ɔɔn. Oŋ yeti iyɛ, waru aga oŋgati bɛɛ. I ciy yuong waakɛnda ɔɔn.” 13Juaŋ gɔkcin malɛɛkan ɛkɛ gɛɛlti oŋgati boki agi, “I coocca ‘ya taaŋuti taaŋŋa a byerɔny, ɔci ‘ya maka noŋi ne yaayan iti neeni bwandi, ɔci ḍuacca ‘ya iñɔ i cieguti.” 14Malɛɛkan ɛkkɛn waakɛnda a boŋka cundɛ Juaŋ noŋi kanŋan maka ḍuaññɛ Juaŋ aŋka non yɔɔt ɛkɛ muktan neeniti.


text: 1Amʋ wʋlʋ na yɩ Zezi kɔgɔ kʋm nakwɩ tɩn mʋ pʋpʋnɩ tɔnɔ kʋntʋ a pa a ciloŋ-sono Gayusi. Amʋ soe nmʋ cɩga cɩga. 2A ciloŋ-sono, Wɛ w'ʋ kɩ-m lanyɩranɩ woŋo maama wʋnɩ. A loori Wɛ mʋ a pa nmʋ, sɩ n yɩra taa jɩgɩ yazurə, nɩ n bɩcarɩ na tɔgɩ Wɛ cwəŋə kam lanyɩranɩ te tɩn. 3D'ɩ ko-biə badaara tu ba ta nmʋ taanɩ, yɩ kʋ pa a tiini a na wʋpolo dɩ a na lwarɩ nɩ n tɔgɩ cɩga cwəŋə kam lanyɩranɩ tɩn. A nan ye nɩ n sɩɩnɩ n tɔgɩ cɩga kam kʋntʋ mʋ. 4Kʋlʋkʋlʋ tərə kʋ na w'ʋ wanɩ kʋ pa a ja wʋpolo kʋ dwəni a na lwarɩ nɩ a biə bam sɩɩnɩ ba tɔgɩ cɩga cwəŋə kam tɩn. 5A ciloŋ-sono, nmʋ kɩ lanyɩranɩ dɩ n na yəni n zəni d'ɩ ko-biə bam te tɩn, dɩ kʋ na maŋɩ kʋ yɩ vərə dɩ. 6D'ɩ ko-biə bam tagɩ Zezi kɔgɔ kʋm yigə nɩ nmʋ na kɩ-ba lanyɩranɩ te tɩn. Kʋ lana sɩ n ta n wəli-ba ba cwəŋə kam vəŋə wʋnɩ, sɩ kʋ maŋɩ dɩ Wɛ wʋbʋŋa na lagɩ te tɩn. 7Bɛŋwaanɩ nɔɔna bam kʋntʋ nuŋi sɩ ba tɔɔlɩ Zezi Krisi kwər-ywəŋə kam mʋ. Ba nan ba joŋi kʋlʋkʋlʋ balʋ na ba tɔgɩ Zezi cɩga kam tɩn jɩŋa nɩ. 8Kʋntʋ ŋwaanɩ kʋ maŋɩ sɩ dɩbam mʋ zəni nɔɔna bam kʋntʋ dwi sɩ ba wanɩ ba tʋŋɩ, sɩ kʋ brɩ nɩ dɩbam dɩ tɔgɩ d'ɩ tʋŋɩ Wɛ cɩga kam ŋwaanɩ. 9Amʋ dɛɛn pʋpʋnɩ tɔnɔ a pa abam Zezi kɔgɔ kʋm. Diyotrɛfɩ wʋlʋ nan na lagɩ sɩ o taa yɩ 'a yigə tu tɩn ba lagɩ sɩ o joŋi kʋlʋ dɩbam na tɛ tɩn. 10Kʋntʋ ŋwaanɩ, a na tu abam te, a'a ta wo-balwaarʋ tɩlʋ maama o na kɩ tɩn 'a maama yigə nɩ jaja. Wʋntʋ yəni o ŋɔɔnɩ ta-balwaarʋ mʋ o paɩ dɩbam. Kʋntʋ nan ta ba poli o wʋ. Kʋlʋ na wəli da tɩn, o yəni o ba sɛ sɩ o jeeri d'ɩ ko-biə bam lanyɩranɩ, yɩ o daarɩ o cəŋi balʋ na lagɩ sɩ ba jeeri-ba lanyɩranɩ tɩn dɩ, yɩ o ta zəli-ba Zezi kɔgɔ kʋm wʋnɩ. 11A ciloŋ-sono, yɩ sɛ n lwəni nɔn-balwaarʋ kikiə, nmʋ za n kwaanɩ n ta n kɩ lanyɩranɩ. Wʋlʋ maama na kɩ lanyɩranɩ tɩn yɩ Wɛ nɔɔnʋ mʋ. Wʋlʋ nan na kɩ kəm-balwaarʋ tɩn ta wʋ lwarɩ Wɛ. 12Kʋ nan na yɩ Demɛtrisi, nɔɔna maama tɛ o na yɩ nɔn-ŋʋm te tɩn, yɩ o na tɔgɩ cɩga kam te tɩn dɩ brɩ nɩ o yɩ nɔn-ŋʋm mʋ. Dɩbam dɩ nan brɩ nɩ kʋ yɩ cɩga mʋ, yɩ abam ye nɩ d'ɩ na tɛ kʋlʋ tɩn sɩɩnɩ kʋ yɩ cɩga mʋ. 13A ya jɩgɩ wəənu zanzan sɩ a ta a brɩ abam. A nan ba lagɩ sɩ a pʋpʋnɩ a kɩ tɔnɔ nɩ. 14A nan bʋŋɩ sɩ a'a ba abam te lele, sɩ d'ɩ laan ŋɔɔnɩ daanɩ jaja. 15Wɛ w'ʋ pa-m yazurə. Nmʋ cilonnə balʋ na wʋ yo seeni tɩn maama jɔɔnɩ nmʋ. N dɩ jɔɔnɩ d'ɩ cilonnə bam dɩdʋa dɩdʋa ba na wʋ nmʋ tee nɩ tɩn n pa dɩbam.


c: application/xml

text:
KEDEŊGA KPEEKPE YƆƆ ƐYƱ WALA TƆM
KUBUUZUTU
Yee ɖitisaa se pʊmʊna ɛyaa se pɛwɛɛ kɩmaŋ wala ɛsɩndaa nɛ pɩkɛna wazaɣ pʊyʊ kɔyɔ, ɖitisaa ɖɔɖɔ se peeɖe ɛjaɖɛ yɔɔ tɩ-yɔɔ wɛʊ, toovonum nɛ lahɛzɩyɛ palɩɣna;
Ɖɩnaa se ɛyʊ wala tɔm kɩɩsɩŋ nɛ tɩ-yɔɔ kɩɩɖɔŋ palabɩna nɛ kɩwɛɛkɩm tɔyɩ nɛ pɩcɛyɩɣ ɛyaa. Mbʊ pacaɣ se ɛjaɖɛ ɛlɛɣzɩ wɛtʊ, ɛyaa wɛɛ pa-tɩ yɔɔ, pɔyɔɔdʊʊ yem faaa nɛ pɩwɩlɩ se palɩ kʊñɔŋ taa, sɔɔndʊ ɛɛtasɩɣ-wɛ kpaʊ;
Yee waɖɛ kewiyaɣ ɛkandayɩɣ ɛyʊ wala yɔɔ camɩyɛ kɔyɔ, wiɖiyi pɩɩkaɣ ɛyʊ ɛnʊ kɛnaʊ kɩjɛyʊʊ se ɛkʊyɩ kewiyaɣ ŋga kɔ-yɔɔ se kalakɩ-ɩ ñaŋ;
Pʊwɛ camɩyɛ se pasɩna ajɛya, akpeeti nɛ ala taabalɩyɛ ɖʊʊ tʊmɩyɛ ɖeu nɛ puhuuna-yɛ;
Ɖinaa se ajɛya kɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ paɣtʊ takayaɣ taa kɛ ɛyaa kpeekpe tasɩ tisuu ɛyʊ wala nɛ ɛ-wazaɣ pɔ-tɔm, nɛ pɔtɔ se abalaa nɛ halaa pɛwɛ kɩmaŋ wala ana a-ɛsɩndaa; mbʊ labɩna nɛ paka ñʊʊ se pekpeetiɣ samaɣ sɩnaʊ tʊmɩyɛ yɔɔ nɛ pɩsa pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ camɩyɛ;
Ajɛya kɩgbɛdʊʊ ŋgbɛyɛ taa ajɛya tisaa se alakɩ nɛ ɛyaa kpeekpe ña ɛyʊ wala, ɛlɛ pʊwɛɛ se ŋgbɛyɛ ɛɖʊ-yɛ nisi;
Yee ɛyaa tɩŋgɛ ɩwɛna lɩmaɣzɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ ɛyʊ wala nɛ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʊ tɔm yɔɔ kɔyɔ, pɩsaŋ nɛ pala tʊmɩyɛ nɖɩ.
MBƱ AJƐYA KIGBƐNDƱƱ ŊGBƐYƐ KEDIƔZAƔ SƆSƆƆ TƆM SE:
KEDEŊGA KPEEKPE YƆƆ ƐYƱ WALA TƆM tʊnɛ tɩkɛ ajɛya wena kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm wɛ a-ñʊŋ taa yɔ a-lɩmaɣzɩyɛ; nɛ pɩsa acɛyɩ a-tɩ, akuli ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖa-ajɛya ɛyaa nɛ ajɛya lɛɛna ɛyaa ɛsɛ nɛ paña ɛyʊ wala nɛ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʊ tɔm.
Hɔɔlaɣ 1
Palʊlʊʊ ɛyaaa nɛ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ kpaagbaa nɛ pɛwɛɛ kɩmaŋ wala ɛsɩndaa. Palʊlʊʊ-wɛ nɛ pɔ-lɔŋ nɛ pa-maɣzɩm; mbʊ yekina nɛ pɔsɔɔlɩ ɖama se pɛkɛ ɛyaa pa-tɩŋgɛ.
Hɔɔlaɣ 2
Paa ɛyʊ weyi, ɛkɛ kɩsɛm, kɩkpɛdʊ, kʊhʊlʊm, ñɩmdʊ, kɛdɛyaɣ, paa ɛkɛ cɔɔcɩ ŋgʊ kɩ-taa tʊ, ɛlaɣ sɩɩnaa, ɛpɩzɩɣ ɛtɔ se kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala wena pɔyɔɔdɩ a-tɔm cɩellnɛ yɔ, akɛ ɖɔɖɔ ɛ-ñɩna.
Mbʊ ɖɔɖɔ paa ɛyʊ ɛlɩna le, ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ yɔ, ɖɩfɛyɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ yɔ ɖɩ-taa tʊ, yaa ɖɩ-poliitikii kɛ ŋgʊ, paapɩzɩɣ pɔtɔ se ɛyʊ wala tɔm tʊnɛ tɩdataɣna-ɩ.
Hɔɔlaɣ 3
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛwɛɛna wezuu, ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛkandayɩ ɛ-tɩ yɔɔ.
Hɔɔlaɣ 4
Pɩfɛyɩ se nɔɔyʊ ɛwɛɛ yomiye taa; ɛlɛ padaaɖʊ-ɩ ɖɔɖɔ kʊñɔŋ. Pekizi yomiye tɔm.
Hɔɔlaɣ 5
Pɩfɛyɩ se paɖʊ nɔɔyʊ kʊñɔŋ, pɛkpɛŋgɛsɩ-ɩ, yaa palabɩ-ɩ mbʊ pɩdamʊna se pala ɛyʊ yɔ.
Hɔɔlaɣ 6
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se paa le, paya-ɩ se caa akele.
Hɔɔlaɣ 7
Ɛyaa kpeekpe wɛ kɩmaŋ paɣtʊ ɛsɩndaa nɛ pɛwɛɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se paɣtʊ ɛkandayɩ pɔ-yɔɔ kɩmaŋ. Yee palakɩ-wɛ nabʊyʊ nɛ pɩfɛyɩ ɖeu, yaa pɩɩɖɔŋ paɣtʊ nʊmaʊ ta, pɩwɛɛ ɖɔɖɔ se pakandayɩ pɔ-yɔɔ kɩmaŋ.
Hɔɔlaɣ 8
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se pacaɣ-ɩ tɔm yaa pomuluu-i faŋŋŋ wala wena paɣtʊ ha-ɩ yɔ a-nʊmaʊ taa, ewolo eheyi ɛjaɖɛ taa tɔm hʊyaa.
Hɔɔlaɣ 9
Paapɩzɩɣ pakpa nɔɔyʊ faŋŋ paɖɩɣ yaa pɛkɛzɩ-ɩ tɛtʊ.
Hɔɔlaɣ 10
Yee pakpa ɛyʊ nɔɔyʊ se ɛlabɩ nabʊyʊ, ɛwɛna waɖɛ se pahʊʊ ɛ-tɔm fayɩɩ nɛ pana; tiɖeɣ yaa tɩsɩkɩ.
Hɔɔlaɣ 11
Ɛyʊ weyi pakpa-ɩ nɛ padahʊda ɛ-tɔm yɔ, pɔcɔŋna-ɩ se ɛdɛwɛɛkɩ pʊyʊ; a-aseɣɖe tɩnaa nɛ ɛ-yɔɔ kandɩyaa pasɩŋgɩɣ ɛ-wayɩ, pahʊʊ ɛ-tɔm fayɩɩ ɛzɩ paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ, nɛ pana toovonum.
Paakpaɣ ɛyʊ sɔnɔ ɖooo mbʊ ɛɛlaba nɛ pɩdaafɛyɩ paɣtʊ taa yɔ, pʊ-yɔɔ; yee pʊ-wayɩ pʊkɔma pɩlɩɩ se ɛɛlabɩ mbʊ yɔ pɩkɛ kɩwɛɛkɩm, nɛ pʊpɔzʊʊ se pɔhɔ ɛ-naŋgbaŋgʊʊ kɔyɔ, paɣtʊ kɩbɩndʊ yɔɔ patɩŋgɩɣ.
Hɔɔlaɣ 12
Pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ nɔɔyʊ ɛɖʊ ɛ-nɔɔ lɛlʊ tɔm taa yem yem.
Hɔɔlaɣ 13
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ewolo paa le, ɛcaɣ ɖenɖe e-liu wɛɛ yɔ paa ɛjaɖe nɖɩ lɛ ɖɩ-taa.
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛkʊyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɛwɛ ɖɩ-taa yɔ, paa pɩkɛ ɛ-ñɩnɖɛ, nɛ pɩmaɣ-ɩ ɖooye lɛ, ɛpɩsɩ.
Hɔɔlaɣ 14
Yee palɩ ɛyʊ nɔɔyʊ wayɩ ɖoli faŋŋŋ, ɛwɛna waɖɛ sɛ eñɩnɩ kʊyʊʊ ɖʊɖʊyɛ. Ɛtalɩ le, padaalɔ-ɩ.
Ɛlɛ, yee toovonum, ɛwɛɛkɩ nabʊyʊ nɛ pañɩnɩɣ-ɩ se pakpa-ɩ, ɛfɛyɩna waɖɛ se ɛɖʊ kʊyʊʊ ɖoli.
Hɔɔlaɣ 15
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛyaa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ se ɛ-tɛ.
Pɩfɛyɩ se pekizina nɔɔyɔ se ɛdaayaa ɛ-ɛjaɖɛ se ɛ-tɛ yaa ɛdaa lɛɣzɩ tɛ.
Hɔɔlaɣ 16
Halɩbiya nɛ abalɩbɩya, paa pɛ-tɛ le, palakɩ cɔɔcɩ ŋgʊ, patalɩɣ pe-ɖeɖe lɛ, pɛwɛna waɖɛ se pawalɩ, pakpaɣ halaa nɛ papɩsɩ ɖɩsɩ nɛ sɩ-tɩnaa. Pa-wala wɛ kɩmaŋ halɩkpaɣyɛ ɖeɖe; abalʊ wɛna waɖɛ se ekizi ɛ-halʊ nɛ ɛɖɔɔnɩ-ɩ; halʊ ñɛwɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se ekizi ɛ-walʊ nɛ ɛkʊɩ ɛ-yɔɔ.
Pɛlɔ nɛ evebu, petisiɣ se pɔsɔɔlɩ ɖama nɛ pʊcɔ palabɩ-wɛ halɩkpaɣyɛ sɔnzɩ. Pɩfɛyɩ pakpa pa-taa nɔɔyɔ nɛ ɖoŋ.
Mɩzaɣ kɛna samaɣ hoye; kɛwɛna waɖɛ se samaɣ nɛ kewiyaɣ pakandayɩ kɔ-yɔɔ.
Hɔɔlaɣ 17
Ɛyʊ paa weyi, paa ɛwɛ e-ɖeke, paa ɛwɛ lalaa hɛkʊdaa, ɛwɛna waɖɛ se ɛwɛɛna ñɩm.
Pɩfɛyɩ ɖeu se pɛlɛɣ nɔɔyʊ ɛ-ñɩm faŋŋŋ.
Hɔɔlaɣ 18
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se elɩzɩ ɛ-lɩmaɣza faaa, ɛtɩŋ ɛsɔ tɔm nʊmaʊ ŋgʊ ɛsɔɔlaa yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se waɖɛ ɖɩnɛ ɖiyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩ eyele ɛsɔ tɔm nʊmaʊ nakʊyʊ nɛ ɛtɩŋ lɛɛkʊ, ɛpɩzɩ ɛwɩlɩ ɛsɔ tɔm nʊmaʊ ŋgʊ ɛtɩŋgɩɣ-kʊ yo kʊ-tɔm lalaa faaa; paa ɛwɛ e-ɖeke yaa ɛ nɛ lalaa, ɛpɩzɩɣ ɛla pʊ-tʊmɩyɛ.
Hɔɔlaɣ 19
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛyɔɔdɩ faaa ndʊ ɛmaɣzɩɣ yɔ; pʊ-tɔbʊʊ se sɔɔndʊ ɛdaakpa ɛyʊ nɔɔyʊ se ɛɛyɔɔdɩ natʊyʊ nɛ palabɩ-ɩ nabʊyʊ. Pʊ-tɔbʊʊ ɖɔɖɔ se ɛyʊ wɛna waɖɛ se ɛkɛdɩ lalaa ndʊ ɛsɩma, ɛnaa yaa ɛnɩwa yɔ.
Hɔɔlaɣ 20
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ewolo kediɣzaɣ nɛ ɛwɛɛna ŋgbɛyɛ.
Pɩfɛyɩ se pakpa nɔɔyʊ nɛ ɖoŋ se ɛsʊʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa.
Hɔɔlaɣ 21
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛɖʊ ɛ-nɔɔ ɛ-ɛjaɖɛ ɖɔkʊʊ tʊmɩyɛ tɔm taa. Ɛmaɣmaɣ ɛpɩzɩɣ ɛla lɩmaɣza yaa ɛtɩŋna samaɣ lɩzɩ ɛyaa mba se pɔɖɔkɩ ɛjaɖɛ yɔ pɔ-yɔɔ.
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛla kewiyaɣ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ.
Samaɣ sɔɔlɩm kɛna kewiyaɣ ɖoŋ tigiɖe. Takayɩsɩ ɖʊzʊʊ panaɣna samaɣ sɔɔlɩm mbʊ.
Hɔɔlaɣ 22
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se samaɣ ɛkandayɩ ɛ-yɔɔ. Kandayʊʊ mbʊ piyekina nɛ ɛyʊ wɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ, ɛhɛzɩ ñɩm nɛ ɛsɛkuliye pa-ñɩnʊʊ nʊmaʊ taa.
Hɔɔlaɣ 23
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ehiɣ tʊmɩyɛ, tʊmɩyɛ nɖɩ ɛsɔɔlaa yɔ, ɛlabɩ-ɖɩ nɛ mulum ɛdaawɛɛ.
Ɛyaa kpeekpe wɛna waɖɛ se, palakɩ tʊmɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ kɔyɔ, pɛhɛyɩ-wɛ kɩmaŋ, mulum ɛdaawɛɛ.
Ɛyʊ weui ɛlakɩ tʊmɩyɛ yɔ, pʊmʊnaa se pɛhɛyɩ-ɩ camɩyɛ, pɩtalɩ ɛ nɛ ɛ-mɩzaɣ nɛ padaala kʊñɔŋ samaɣ taa.
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛ nɛ lalaa paɖʊ ŋgbɛyɛ; ɛ-ŋgbɛyɛ ɛkpɛndɩ aŋgba lɛɛna yɔɔ, aŋgba ana awɛɛ ɖoŋ nɛ akandayɩ ɛ-yɔɔ.
Hɔɔlaɣ 24
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛhɛzɩ nɛ ɛcalasɩ ɛ-ɛsɛ, padaakɩlɩ-ɩ nazʊʊ tʊmɩyɛ taa; ɛwɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se paa pɩnaɣ ŋga, paha-ɩ fenaɣ kʊɖʊmaɣ, ɛhɛzɩ nɛ pɛtɛ pɛhɛyɩ-ɩ ke-liidiya.
Hɔɔlaɣ 25
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛwɛɛna ñɩm nɛ pɩwazɩ ɛ nɛ ɛ-ñɩmba pe-wezuu caɣʊ taa; ɛzɩ tɔɔnaɣ, tɔɔla, ɖʊzʊyɛ nɛ kɔ yɔ. Ɛwɛna waɖɛ se ɛlakɩ kʊñɔŋ, pɩwɩɣ-ɩ, ɛlabi ɛjam, ɛpɩsɩ ɛɖanɛ yaa leluu, ɛkpadayaa, pala nabʊyʊ nɛ pasɩna-ɩ.
Asɔŋ nɛ piya pʊmʊnaa se pasɩna pɩŋŋŋ.
Hɔɔlaɣ 26
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se pokuli ɛ-ɛsɛ. Pɩdamʊna se pɛhɛyɩ kɔɔnɔɔ sukuli yɔɔ. Pɩkɛna paa anɩ kɩjɛyʊʊ se ewolo-kʊ. Pʊwɛɛ se lɛɣtʊ nɛ tʊma kpasʊʊ sukuli pɔtɔyɩ. Pʊpɔzʊʊ ɖɔɖɔ se patʊlɩ sukuli kɩtɛzʊʊ nɔnɔsɩ paa anɩ.
Ɛyʊ woki sukuli se ɛ-ɛsɛ ikuli, pɩwazɩ-ɩ e-wezuu caɣʊ taa, pɩsɩna-ɩ nɛ ɛña ɛyʊ wala. Kɩsɩɣna ɛyaa nɛ panɩɣna ɖama, pekpeɣu ɖama pa-kɩwɛɛkɩm, paɖʊʊ ŋgbɛyɛ. Kɩsɩɣna ɖɔɖɔ ajɛya kɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ tʊma wena añɩnɩɣ laŋhɛzɩyɛ yɔ.
Piya ñɩmba wɛna waɖɛ se palɩzɩ sukuli ŋgʊ pɔsɔɔla se pepiya iwobi-kʊ yɔ.
Hɔɔlaɣ 27
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛɖʊ nɔɔ faaa ɛ-ɛjaɖɛ sɔnzɩ tɔm taa nɛ mbʊ pɩlɩɣ pɩ-taa yɔ, pɩwazɩ-ɩ.
Paa anɩ ɛwɛna waɖɛ se ɛkandayɩ mbʊ ɛlaba nɛ ɛ-hɩɖɛ sɛɛ yɔ pʊ-yɔɔ.
Hɔɔlaɣ 28
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛñaɣ pana nɛ yɛɖɛyɛɖɛtʊ ɛdaawɛ ɛjaɖɛ yɔɔ, ɛzɩ pɔyɔɔdʊʊ kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm takayaɣ taa yɔ.
Hɔɔlaɣ 29
Paa anɩ, ɛtɩlɩ ɛsɩɩ se ɛwɛ samaɣ ŋga ka-taa fɛɛɛ nɛ pɩkɛdɩɣna-ɩ yɔ, ɛtɔɔ-kɛ kɩmɩyɛ.
Paa ɛyʊ weyi, eɖiɣzina se ɛ-wala ñɩnʊʊ nʊmaʊ nɛ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʊ leleŋ nɩʊ pa-taa lɛ, kamaɣ wɛɛ; pɩfɛyɩ se ɛcɛzɩ-kɛ; paɣtʊ ɖʊna-kɛ. Mbʊ yekina nɛ ɛyaa ñaŋ ɖama wala; mbʊ haɣna mʊmaʊ ɖɔɖɔ se demookrasii samaɣ taa ɛyaa ɩnɩɩna ɖama.
Ɛyʊ nɔɔyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɔ se ɛñaŋ wala ana nɛ pʊdɔɖɔ ɛzɩ ajɛya kɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ sɔɔlʊʊ yɔ.
Hɔɔlaɣ 30
Kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm tʊnɛ, tɩ-taa tʊ kpayɩ kpayɩ. Ɛyʊ nɔɔyʊ fɛyɩ ɛtɔŋ se hɔɔlʊʊ kʊnɛ, yaa ŋgʊ yɔ, kʊtɔŋna se padaaña wala naayɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ,yaa nɖɩ yɔ ɖɩ-taa.


text: 1A yɛ mɔɔ nawʋrɛ ɩbɩɩ han paan••• Woso mɩm ʋ, kan Krista Yeezuu kɩ mɩm ʋ, bɩ zɛm bɩ gʋɔɔ mɩsɩɩrɔ kan gəəno kɩ dʋdɔ ka, a yɛ mɔɔ nawʋrɛ ɩbɩɩ han, hinni k'a nɩ zɛŋ ʋ k'a bɩ cirbəə bɩ bɩ tɔ ma sɔ, 2k'ɩ Woso lemim bɩ pa da, ɩ bɩr som la tee•••. K'a so ra dɔmɩm naanaa, gɛɛ k'a kʋsɩ, k'ɩ gɔɔta ɩ bɩr som la, həən si gʋɔɔ ma, ɩ bɔ ŋ lɛɛ kʋ ŋ n'a mimbʋnyaa to, ŋ heer yo kʋ ŋ n'a mɩŋŋa ba, naa haay ba bʋraama gʋta nɔ ʋ, ɩ bɩr hɔ dɩndarɛ ŋ nɩ. 3Bala, dɔmɩm zɛm, gʋɔɔ wɔɔ bɩ yɛrɛ ŋn'a tʋr ka sɩra hɔdɩndarɛ bɩ ma y, bɩ zu ŋ nawʋrɛ a mɩŋŋɔɔ lɛtaamarɔ ʋ, ŋn'a ka a hɔɔnhɔ karɩnsaambɔɔ ma ŋn'a bɩr a ma yɔɔgʋ, brɔɔ n bɩr hɔ k'an nyɩnta ŋ ma dɩndarɛ ŋ nɩ. 4Ŋ bɩ yɛrɛ ŋn'a tʋr ka sɩra ma dɔ y, ŋʋaar minno ŋn'a tʋr karɛ ŋ ma. 5B'ɩbɩɩ, bʋr ɩ ma hɔ haay nɔ ʋ, yɛ fɩr ma, lemim nyɩnta padarɛzaa zi ba, zibəə kʋ Woso a ka ɩ ʋ bɩ ba mɩŋŋa. 6Bala, kʋ mɔɔ nɩ, wakatɩ a ku kʋ m yɛ zɛ ma. Mɔɔ zɛ bɩ bɔ kʋ ʋ kan mannɩ kɩ, mɔɔ hʋrlɛ wakatɩ a ku. 7Mɔɔ zoo mɩŋŋa ba, mɔɔ brasire a tɛkka ku, mɔɔ nyasʋ sɩrakarɛ m. 8Kɛɛrɛ naa, Woso dama ganwʋrɛ cɩnta mɔɔ m, ganwʋrɛ bɩ do bɩ, tɩrgabaa m, an b'a kam mɔɔ ʋ, dʋdɔkarɛ hinni ʋ b'ʋ. A mɩŋŋa m dʋdɔkarɛzaa tɩrga. Mɔɔ bɛɛ an n'a karɛ m ʋ m deem nɩ y, a y'a kam gʋɔɔ haay kʋ ŋ n'a ŋʋam k'an bʋr lɔ wɔɔ ʋ. 9Ɩ tɔ ʋ, k'ɩ bʋr mɔɔ zi zɔɔ. 10Bala, Demas a bɔ mɔɔ ʋ, k'a nɩ her durnya naa ŋʋam bɩ tɔ ma. A a hʋr an ta Tesaloniki ʋ, Gresans ta Galasii ʋ, Tiitɩ ta Dalmasi ʋ. 11Likki y'a deem ɩ gɔɔta kan mɔɔ kɩ. K'ɩ bʋr ɩ n nɩ zɛm k'ɩ Markɩ gaa ɩ bʋr m, bala, a y'a dam mɔɔ han gʋta m zibəə bɩ nɔ ʋ. 12Mɔɔ Tisikkɩ nyɔɔ Efɛɛzɩ ʋ. 13K'ɩ zɛm, kɩ bɔ Trowas kʋ ʋ Karpus zi, ɩ nyɛɛm huu kʋ mɔɔ to b'ʋ bɩ sa ɩ bʋr m, ciro wɔɔ gʋr ɩ bʋr ŋ nɩ sɔ, an lɛ da bɩ, n nɩ ŋ ba hɔbɩsɩ ci m nɔ wɔɔ. 14Alɛsandɩr, saar bɩ, a zi bʋnyaa ba mɔɔ m gʋta, Zuuba y'a zibəə zɩm kaŋ ʋ. 15Dundo ɩ mɩŋŋa zi kan kɩ sɔ, bala, a bɩsɩ ka wɔɔ meerbaarɔ ma gʋta. 16Mɔɔ lɛɛkarɛ dʋdɔ bɩ karɛ ma bɩ, gɔsɩ n nyɩnta ʋ k'a a da mɔɔ han y, a bɔ ŋ y'a mɔɔ ʋ haay. A yɛ mɔɔ nawʋm Woso han, k'a b'a taar ka ŋ la y. 17Bɩ, Zuuba a da mɔɔ han an paŋŋa ka mɔɔ ʋ, yɩ a ʋ ncɩnaaʋ mɔɔ n zi kʋ n y'a ka mɔɔ ʋ lemim nyɩnta padarɛ nɔ ʋ bɩ ba haay, do vantɔɔ gʋɔɔ haay n a ma. Bɩ, Zuuba mɔɔ yɔ taatii bɩ lɛ ʋ! 18Zuuba gɔɔtarɛ an mɔɔ yɔ zi bʋnyaa haay wɔ ʋ, an dɔ mɔɔ ma, mɔɔ n gasʋ a cirbəə kʋ ʋ arzana ʋ. A tɔ n lɛbɔʋrɛ yɩ dɔmɩm haay! Amina. 19Yaa da Priska kan Akilas kɩ m, yaa da Onezifɔɔr har gʋɔɔ m sɔ. 20Erastɩ gɔɔta Korɛntɩ kʋ ʋ. Trofim yaaba zɛ, mɔɔ n a to Milɛ kʋ ʋ. 21Ɩ tɔ ʋ ɩ bʋr, kʋ nyɛɛm dɔmɩm n bɔkarɛ an a ku. Ebulus kan Pudɛns kɩ, Linus kɩ, Klodɩya kan danyɩnɔ kʋ ŋ nɩ naa ʋ haay rɔ wɔɔ k'ɩ yaa darɛ ɩ m. 22Bɩ, kʋ Zuuba n bɩr kan ɩ kɩ. Woso barka n bɩr kan awɔɔ haay kɩ.


text: 1Fɛsitu na ŋɔɔnɩ o ti tɩn, Agripa laan ma ta dɩ Pooli o wɩ: "Nmʋ jɩgɩ cwəŋə sɩ n ŋɔɔnɩ n ma n joŋi n tɩtɩ." Pooli ma zəŋi o jɩŋa, yɩ o laan daarɩ o ŋɔɔnɩ sɩ o ma o joŋi o tɩtɩ. 2O maa wɩ: "Pɛ Agripa, a zɩm jɩgɩ wʋpolo, dɩ a na zɩgɩ nmʋ yigə nɩ sɩ a ŋɔɔnɩ a joŋi a tɩtɩ dɩ Zwifə bam na saŋɩ-nɩ wəənu tɩlʋ maama ŋwaanɩ tɩn. 3Kʋ sɩɩnɩ kʋ yɩ cɩga mʋ dɩ a na wɩ a jɩgɩ wʋpolo tɩn, bɛŋwaanɩ nmʋ tɩtɩ ye Zwifə bam mɩʋ dɩ ba kantɔgɔ na yɩ te tɩn. Kʋntʋ ŋwaanɩ a loori-m sɩ n kwaanɩ n cəgi a taanɩ dɩm dɩ wʋ-zuru. 4Zwifə bam maama maŋɩ ba ye amʋ ŋwɩa na yɩ te a biini nɩ sɩ kʋ ba kʋ yi zɩm. Bantʋ nan ye amʋ dɛɛn na ŋwɩ te a tɩtɩ tɩʋ nɩ dɩ Zeruzalɛm nɩ tɩn. 5Ba maa maŋɩ ba ye nɩ kʋ yɩ pulim nɩ mʋ a maŋɩ a tɔgɩ a wʋ Farizɩan bam kɔgɔ kʋm wʋnɩ yɩ a tɔgɩ a sɛ ba cullu tɩm, yɩ bantʋ cullu tɩm tiini tɩ damma tɩ dwe dɩbam Wɛ cullu tɩm maama. Ba na laga, ba ya w'ʋ wanɩ ba ta nɩ kʋntʋ yɩ cɩga mʋ. 6Bɛŋwaanɩ mʋ yɩ a zɩgɩ yo seeni zɩm sɩ ba bwe amʋ taanɩ, kʋ yɩ a na jɩgɩ tɩɩna nɩ Wɛ w'ʋ bi twa DƖ pa ba yagɩ tʋʋnɩ, nɩ DƖ na goni ni DƖ pa d'ɩ nabaara bam te tɩn. 7Dɩbam Yisɩrayɛlɩ tiinə maama tiini d'ɩ zuli Wɛ, yɩ d'ɩ tʋŋɩ d'ɩ pa-DƖ wɩa dɩ tɩtɩɩ maama, yɩ d'ɩ jɩgɩ tɩɩna sɩ d'ɩ na Wɛ na goni DƖ ni sɩ DƖ kɩ wəənu tɩntʋ doŋ tɩn. Amʋ tu pɛ, a na jɩgɩ tɩɩna yam kʋntʋ tɩn mʋ pɛ Zwifə bam jɩgɩ dɩ amʋ. 8Bɛŋwaanɩ mʋ abam warɩ sɩ 'a bʋŋɩ nɩ Wɛ w'ʋ wanɩ DƖ bi twa DƖ pa ba yagɩ tʋʋnɩ? 9Kʋ na yɩ amʋ tɩtɩ dɩ, a dɛɛn bʋŋɩ nɩ kʋ maŋɩ sɩ a kɩ kʋlʋ maama na w'ʋ ma cɔgɩ Zezi na yɩ Nazarɛtɩ tu tɩn yɩrɩ dɩm mʋ. 10Amʋ kɩ kʋntʋ maama Zeruzalɛm nɩ. Zwifə kaanɩm yigə tiinə bam dɛɛn mʋ pɛ-nɩ cwəŋə, yɩ a jaanɩ Zezi karabiə bam a kɩ pɩɩna digə nɩ. Ba na yəni ba gʋ-ba, amʋ yəni a sɛ nɩ kʋ maŋɩ. 11Kuni zanzan a yəni a karɩ a ve Zwifə bam Wɛ-di sɩm maama, yɩ a jaanɩ-ba a pa ba na cam. A maa kwaanɩ a fɩ-ba sɩ ba ŋɔɔnɩ ba twɩ ba Yuutu wʋm. A banɩ na tiini dɩ zaŋɩ dɩ ba tɩn, a yəni a tɔgɩ ba nɛ a ve tɩɩnɩ yigə yigə, yɩ a jaanɩ-ba a bɛɛsa. 12Dɛ dɩdwɩ mʋ a zaŋɩ a maa ve Damasɩ sɩ a yaarɩ Zezi karabiə bam. Zwifə bam kaanɩm yigə tiinə bam dɛɛn pɛ-nɩ cwəŋə dɩ dam sɩ a vu da a yaarɩ-ba. 13Amʋ tu pɛ, dɩbam dɛɛn wʋ cwəŋə nɩ mʋ d'ɩ veə. Wɩa tɩtarɩ nɩ a ma na pooni na tiini dɩ dana dɩ dwe wɩa kam na yɩ te tɩn, dɩ nuŋi wɛyuu nɩ dɩ pɩpɩlɩ dɩ gilimi amʋ dɩ balʋ na tɔgɩ dɩ amʋ tɩn. 14Dɩbam maama ma tʋ tɩga nɩ. A ma ni kwərə na ŋɔɔnɩ dɩ Zwifə bam taanɩ ka wɩ: 'Sooli, Sooli, bɛɛ mʋ yɩ n jɩgɩ amʋ n bɛɛsɩ kʋntʋ? Nmʋ kɩ nɩnɛɛnɩ nabɩa na kwaanɩ sɩ ka ta wʋlʋ na jɩgɩ-ka o pa tɩn mʋ. Nmʋ w'ʋ joori n cɔgɩ n tɩtɩ mʋ.' 15A ma bwe a wɩ: 'A tu, nmʋ yɩ wɔɔ mʋ?' D'ɩ Yuutu wʋm ma ləri o wɩ: 'Amʋ yɩ Zezi wʋlʋ nmʋ na jɩgɩ n bɛɛsɩ tɩn mʋ. 16Nan zaŋɩ n zɩgɩ wɛɛnɩ. A brɩ a tɩtɩ dɩ nmʋ sɩ a lɩ-m sɩ n ta n yɩ a tɩntʋŋnʋ mʋ dɩ a maana tu, sɩ n daarɩ n pa nɔɔna lwarɩ nmʋ zɩm na nɛ kʋlʋ amʋ tee nɩ dɩ kʋlʋ a na w'ʋ brɩ nmʋ tɩn. 17A'a joŋi nmʋ Zwifə bam jɩŋa nɩ a yagɩ, dɩ dwi-gɛ tiinə bam jɩŋa nɩ. A laan nan w'ʋ tʋŋɩ nmʋ sɩ n vu dwi-gɛ tiinə bam te, 18sɩ n puri ba yiə sɩ ba yagɩ lim, sɩ ba taa ŋwɩ pooni yigə nɩ. Nmʋ w'ʋ pa ba nuŋi sʋtaanɩ dam wʋnɩ n daarɩ n kɩ-ba Wɛ jɩŋa nɩ. Kʋntʋ tɩn, Wɛ w'ʋ yagɩ ba lwarɩm DƖ ma cɛ-ba sɩ ba na jəŋə je DƖ tɩtɩ nɔɔna bam wʋnɩ, ba na kɩ ba wʋ-dɩdʋa dɩ amʋ tɩn ŋwaanɩ.' 19Kʋntʋ tɩn, Pɛ Agripa, amʋ wʋ vɩn vɩɩrɩm dɩlʋ na nuŋi Wɛ-sɔŋɔ dɩ ba amʋ te tɩn, a sɛ-dɩ mʋ. 20A puli a tɔɔlɩ Wɛ kwərə kam a brɩ nɔɔna Damasɩ nɩ mʋ dɩ Zeruzalɛm nɩ, kʋ wəli dɩ Zwifə bam tɩʋ kʋm maama nɩ, dɩ dwi-gɛ tiinə bam dɩ tee nɩ. A brɩ-ba sɩ ba ləni ba wʋrʋ, sɩ ba daarɩ ba pipiri ba taa tɔgɩ Wɛ, sɩ ba taa kɩ kʋlʋ na w'ʋ brɩ nɩ ba sɩɩnɩ ba ləni ba wʋrʋ tɩn mʋ. 21Kʋntʋ ŋwaanɩ mʋ Zwifə bam jaanɩ-nɩ maŋa kalʋ a na wʋ Wɛ-di-kamunu kʋm wʋnɩ tɩn, yɩ ba kwaanɩ sɩ ba gʋ-nɩ. 22Wɛ nan mʋ wəli-nɩ yɩ kʋ ba kʋ yi zɩm. Kʋntʋ ŋwaanɩ mʋ a zɩgɩ yo sɩ a ta cɩga a brɩ nɔɔna maama, kʋ na yɩ nɔn-kamunə naa nɔɔnʋ dɩ nɔɔnʋ dɩ. A na yəni a tɛ kʋlʋ tɩn yɩ bɩdwɩ mʋ dɩ faŋa faŋa Wɛ nijoŋnə bam dɩ Moyisi tɩtɩ dɛɛn na tagɩ nɩ kʋlʋ w'ʋ kɩ tɩn. 23Kʋ tagɩ kʋ wɩ, nɩ Krisi wʋm Wɛ na tʋŋɩ tɩn maŋɩ sɩ o na yaara, sɩ o ji wʋlʋ na w'ʋ da yigə o bi o yagɩ tʋʋnɩ tɩn, sɩ o daarɩ o pa Zwifə bam dɩ dwi-gɛ tiinə bam dɩ na pooni, sɩ Wɛ vrɩ-ba ba lwarɩm wʋnɩ." 24Pooli na wʋra o ŋɔɔnɩ sɩ o ma joŋi o tɩtɩ kʋntʋ tɩn, Fɛsitu ma zaŋɩ o ta dɩ kwər-dɩa o wɩ: "Pooli, nmʋ co mʋ! Nmʋ na tiini n zaasɩ tɔnɔ zanzan kʋntʋ tɩn mʋ pɛ n wʋbʋŋa tərə." 25Pooli ma ləri o wɩ: "Dɩbam tu Fɛsitu, kʋ daɩ nɩ a wʋbʋŋa mʋ tərə. A na zɩgɩ a tɛ kʋlʋ tɩn yɩ cɩga mʋ, yɩ kʋ jɩgɩ kuri lanyɩranɩ. 26Pɛ Agripa maŋɩ o ye wəənu tɩm kʋntʋ ni nɩ. A'a wanɩ a ŋɔɔnɩ a taanɩ dɩd-o jaja. A ye nɩ a na ŋɔɔnɩ kʋlʋ maama tɩn daɩ wo-dʋŋʋ dɩd-o, bɛŋwaanɩ wəənu tɩm kʋntʋ wʋ səgi tɩ kɩ gugoro nɩ. 27Pɛ Agripa, nmʋ sɛ faŋa faŋa Wɛ nijoŋnə bam na brɩ kʋlʋ tɩn na? Amʋ ye nɩ n sɛ." 28Agripa ma ta dɩ Pooli o wɩ: "Kʋ gɛ fɩnfɩɩn sɩ n taanɩ dɩm pa amʋ ji Zezi Krisi bu." 29Pooli ma ləri o wɩ: "Kʋ na gɛ fɩnfɩɩn naa kʋ na daanɩ dɩ, a loori Wɛ sɩ DƖ pa nmʋ dɩ balʋ maama zɩm na je ba cəgi a taanɩ dɩm tɩn dɩ ji nɩ amʋ na yɩ te tɩn. Kʋ na daɩ capʋnnʋ tɩm yɩranɩ mʋ a ba lagɩ sɩ ba ma vɔ abam dɩ." 30Pɛ wʋm dɩ gʋvɩrma tu Fɛsitu dɩ Bɩrɩnisi dɩ balʋ maama na wʋra tɩn laan ma zaŋɩ ba nuŋi. 31Ba na nuŋi tɩn, ba maa ŋɔɔnɩ daanɩ ba wɩ: "Nɔɔnʋ wʋntʋ wʋ kɩ kʋlʋ na maŋɩ sɩ ba gʋ-o naa sɩ ba kɩ-o pɩɩna digə nɩ tɩn." 32Agripa ma ta dɩ Fɛsitu o wɩ: "D'ɩ ya w'ʋ wanɩ d'ɩ lɩ nɔɔnʋ wʋntʋ d'ɩ yagɩ, kʋ na daɩ o tɩtɩ na wɩ o lagɩ sɩ pa-farʋ wʋm mʋ di o taanɩ dɩm tɩn ŋwaanɩ."