text:
Ngewa ya 38: Ala Athiani 12
KWASISYA matunda aa makuĩtwe nĩ aũme aa. Kwasisya ũndũ kĩtũngo kĩĩ kya nzavivũ kĩnenevete. No mũvaka kĩkuwe nĩ aũme elĩ na mũtĩ. Na kwasisya makũyũ na makũngũmanga. Matunda aa manakavĩte ũu maumĩte va? Maumĩtw’e nthĩ ya Kanaani. Lilikana kana Kanaani nĩ kw’o Avalaamu, Isaka na Yakovo mekalaa ĩvinda ya tene. Ĩndĩ nũndũ wa nzaa ĩla yaĩ kũu, Yakovo vamwe na andũ ma mũsyĩ wake mathamĩĩa Misili. Na ĩtina wa myaka ta 216, Mose nĩwamatongoesye Aisilaeli amatũnge Kanaani. Na yu maĩ weũnĩ, vandũ veetawa Katesi.
Nthĩ ya Kanaani yekalaa andũ athũku. Kwoou Mose atũma athiani 12, na amea: ‘Sisyai nĩ andũ meana ala matwĩe kw’o, na mena vinya kana mati na vinya. Sisyai mwone ũndũ nthĩ ĩilyĩ kana nĩ nzeo ya kũĩma. Na mũikaeme kũsyoka na ũsyao ũmwe wa nthĩ ĩsu.’
Yĩla athiani asu masyokie Katesi, matavisye Mose ũũ: ‘Ĩsu nĩ nthĩ nzeo vyũ.’ Na nĩ kana maĩkĩĩthye ũu nĩw’o, moony’a Mose ũsyao wayo. Ĩndĩ athiani 10 katĩ woo masya: ‘Andũ ala matwĩe nthĩ ĩsu nĩ anene na me na vinya. Tũkooawa ethĩwa tũkatata kwosa ĩ nthĩ.’
Yĩla Aisilaeli meewie ũu makĩa na masya, ‘Twenda kethĩwa twakw’ĩĩe nthĩ ya Misili kana vaa weũnĩ. Tũkooaĩwa kaũnĩ, na iveti sitũ na syana sitũ iitavwa. Twie mũndũ ũngĩ ethĩwe mũtongoi vandũ va Mose, na tũisyoka Misili!’
Ĩndĩ elĩ, katĩ wa ala athiani 12, nĩmamũĩkĩĩe Yeova, namo matata kũvoovya andũ. Masyĩtwa moo nĩ Yosua na Kalevu. Mameie: ‘Mũikakĩe. Yeova e vamwe naitũ. Ũkeethĩwa ũndũ ũvũthũ kwitũ kwosa ĩ nthĩ.’ Ĩndĩ andũ mayaaĩthukĩĩsya. O na nĩmendaa kũaa Yosua na Kalevu.
Ũndũ ũsu nĩwathilĩkilye Yeova mũno, nake amwĩa Mose: ‘Vai ũmwe wa ala mavikĩtye myaka 20 na mbee ũkalika nthĩ ya Kanaani. Nĩmonete syama syonthe ila neekie Misili na vaa weũnĩ, na o na kũilyĩ ũu maikũndĩkĩĩa. Kwoou makanganga weũnĩ myaka 40 nginya mũndũ wa mũthya akw’e. No Yosua na Kalevu makalika nthĩ ya Kanaani.’
Motalo 13:1-33; 14:1-38.
Makũlyo
- Nĩ kyaũ ũũmanyĩthw’a nĩ kĩtungo kĩĩ kya nzavivũ kĩ visanĩ, na kyaumĩtw’e va?
- Nĩkĩ Mose watũmie athiani 12 nthĩ ya Kanaani?
- Athiani ĩkũmi maisye ata yĩla matũngĩie Mose ũvoo?
- Athiani elĩ moonanisye mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yeova ata, na masyĩtwa moo nĩ meva?
- Yeova athilĩkilw’e nĩ kyaũ, na eeie Mose ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Motalo 13:1-33.
Naaũ ala manyuviwe makathiane ĩ nthĩ, na nĩ mwanya wĩva mũseo ũla maĩ naw’o? (Mot. 13:2, 3, 18-20)
Nĩkĩ woni wa Yosua na Kalevu waĩ kĩvathũkany’o na wa athiani ala angĩ, na ũu wĩtũsomethya kyaũ? (Mot. 13:28-30; Mt. 17:20; 2 Ako. 5:7)
- Soma Motalo 14:1-38.
Nĩ ũkany’o mwaũ twaĩlĩte nĩkũatĩĩa ĩũlũ wa kũnyungunyĩkĩa ala Yeova ũnengete wĩa wa ũsyaĩĩsya kũũ nthĩ? (Mot. 14:2, 3, 27; Mt. 25:40, 45; 1 Ako. 10:10)
Ĩandĩko ya Motalo 14:24 yĩonany’a ata kana Yeova nĩwendeeaw’a nĩ kĩla ũmwe wa athũkũmi make? (1 Asu. 19:18; Nth. 15:3)


c: text/html

text:
Kĩlungu Kya 1
Mwĩkwatye Ngai Wĩthĩwe na Mũtwaano wĩ na Ũtanu
“We ũla wamombie mbee, amombie mũndũ mũũme na mũndũ mũka.”
Yeova * Ngai nĩwe wakwatanisye andũ elĩ ma mbee nthĩnĩ wa mũtwaano. Mbivilia yaĩtye kana amina kũmba mũndũ mũka wa mbee ‘nĩwamũtwaĩie’ Atamu. Ĩla Atamu wamwonie nĩweewie mũyo mwingĩ mũno na asya: “Ũũ yu nĩ ĩvĩndĩ ya mavĩndĩ makwa, na nyama ya mwĩĩ wakwa.” (Mwambĩlĩlyo 2:22, 23) O ta ũu, Yeova endaa andũ ala matwaanĩte methĩwe na ũtanu.
Ĩla watwaana kana watwawa nũtonya kũsũanĩa kana maũndũ makeethĩawa me o maseo kĩla ĩvinda. Ĩndĩ lilikana kana o na ethĩwa andũ ala matwaanĩte mendanĩte ata, mailea kũkwatwa nĩ mathĩna mana. (1 Akolintho 7:28) Nthĩnĩ wa kavuku kaa nũũkwata myolooto ya Mbivilianĩ ĩla ĩtonya kũũtetheesya wĩthĩwe na ũtanu nthĩnĩ wa mũtwaano waku wamĩatĩĩa.—Savuli 19:8-11.
1 ĨTĨKĨLA KĨANDA KĨLA YEOVA ŨKŨNENGETE
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: Mũndũũme nĩwe mũtwe wa mũsyĩ.—Aeveso 5:23.
Ethĩwa wĩ na kĩveti, Yeova endaa ũkyony’e wendo na ũikĩsũvĩa. (1 Vetelo 3:7) Akyũmbie kĩthĩwe mũtetheesya waku, na endaa wĩthĩwe ũkyendete na kũkĩnenga ndaĩa. (Mwambĩlĩlyo 2:18) Waĩle kwenda kĩveti kyaku mũno ũkethĩa mawendi makyo nĩmo ma vata mũno kwaku kwĩ ala maku mwene.—Aeveso 5:25-29.
Ethĩwa wĩ mũtwae, Yeova endaa ũnenge mũũme waku ndaĩa nene, na ũimũtetheesya eanĩsye kĩanda kyake. (1 Akolintho 11:3; Aeveso 5:33) Ĩtĩkĩla motwi make, na ũimũkwata mbau na ngoo yonthe nthĩnĩ wa kũmeanĩsya. (Akolosai 3:18) Weeka ũu ũkamwendeesya mũno Yeova, o na mũũme waku.—1 Vetelo 3:1-6.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
Kũlya mũndũ ũla ũtwaanĩte nake ũndũ ũtonya kwĩka nĩ kana wĩthĩwe mũũme kana kĩveti kĩseo. Mwĩthukĩĩsye nesa, na ũitata ũndũ ũtonya waĩlye vala ũkwona ve na thĩna
Ĩthĩwa na wũmĩĩsyo nũndũ nĩvendaa ĩvinda kũmanya kĩla kĩtonya kũmũtanĩthya mũndũ ũla ũtwaanĩte nake
2 SŨANĨA MŨNO ŨNDŨ ŨLA ŨTWAANĨTE NAKE ŨKWĨW’A
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: Ethĩwa wĩ mũtwae kana nũtwaanĩte, nĩwaĩle kũsũanĩa ĩũlũ wa mavata ma mũũme waku kana ma kĩveti kyaku, ĩndĩ ti o ala maku oka. (1 Akolintho 10:24) Waĩle kũmwona mũndũ ũla ũtwaanĩte nake e wa vata mũno na ũililikana kana Yeova endaa athũkũmi make methĩwe ‘me auu kwa andũ onthe.’ (2 Timotheo 2:24) Mbivilia yaĩtye: “Ve ũla ũneenaa mĩtũkĩ ateũsũanĩa ta kũtonyanga kwa ũvyũ; ĩndĩ ũĩmĩ wa ũla mũĩ nũvoasya.” Kwoou ĩla ũũneena nĩwaĩle kũnyuva nesa ndeto ila ũũtũmĩa. (Nthimo 12:18) Veva wa Yeova ũkaũtetheesya wĩthĩwe na tei na wendo ĩla ũũneena.—Akalatia 5:22, 23; Akolosai 4:6.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
Mbee wa mũtananeenea maũndũ maito, voya Yeova aũtetheesye wĩthĩwe wĩ mũuu, na wĩyũmbanĩtye kũmwĩthukĩĩsya mũũme kana kĩveti kyaku
Sũanĩa mũno ndeto ila ũũneena na ũndũ ũkũineena
3 SŨANĨAI MAŨNDŨ MWĨ NGWATANĨO
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: Ĩla mwatwaana, mũtw’ĩkaa “mwĩĩ ũmwe.” (Mathayo 19:5) O na vailyĩ ũu, mwĩthĩawa mwĩ andũ elĩ me kĩvathũkany’o, na nĩvatonyeka mũkethĩwa na mawoni me kĩvathũkany’o. Kwoou, nĩmwaĩle kwĩmanyĩsya kwĩthĩwa mwĩ na ngwatanĩo nthĩnĩ wa mosũanĩo na mawoni menyu. (Avilivi 2:2) Kwa ngelekany’o, ĩla mũkwĩka motwi, nĩ ũndũ wa vata mũno kwĩthĩwa na ngwatanĩo. Mbivilia yaĩtye: “Kĩla ũsũanĩo ũlũlũmĩlaw’a nĩ ũtao [kana, “kũoany’a maũndũ,” NWT].” (Nthimo 20:18) Ĩla mũkwĩka motwi ma vata,ekai myolooto ya Mbivilia ĩmũtongoesye.—Nthimo 8:32, 33.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
O vamwe na kũmũelesya ũla ũtwaanĩte nake mawoni maku na maũndũ angĩ, tata ũmũelesye ũndũ we mwene ũkwĩw’a
Mbee wa ũtanatw’a kwĩka ũndũ, nũseo ũkaoany’a na ũla ũtwaanĩte nake
^ kal. 4 Mbivilia yonanĩtye kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩ Yeova.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MŨSYAĨĨSYA
Aũme—Ekai Iveti Syenyu Syĩw’e Syĩ Mbĩanĩe
Mĩsyĩ no yĩthĩwe yĩ mbĩanĩe kĩ-mwĩĩ ĩndĩ ũyĩthĩa ti mbĩanĩe maũndũnĩ ala ma vata?
MOSŨNGĨO MA MAKŨLYO MA MBIVILIA
Yo Mbivilia No Ĩndetheesye Ngethĩwa na Mũsyĩ wĩ na Ũtanu?
Ũtao mũseo kuma Mbivilianĩ nũtetheesye aũme na aka aingĩ kwĩthĩwa na mĩsyĩ yĩ na ũtanu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ĩsomo ya 14
Nĩkĩ Ngai Ũmbanĩtye Athũkũmi Make Ĩũlũ wa Nthĩ Methĩwe Kĩkundi?
1. Nĩkĩ Ngai wanyuvie Aisilaeli ma tene methĩwe andũ make?
Ngai anyuvie nzyawa sya Avalaamu na aitw’ĩkĩthya mbaĩ na ainenga mĩao. Mbaĩ ĩsu amĩtie “Isilaeli” na amĩtw’a mũsũvĩi wa ũthaithi wa w’o na ndeto yake. (Savuli 147:19, 20) Kwoou, andũ ma mbaĩ syonthe maĩ matonya kũunĩka kumana na Isilaeli.
Ngai anyuvie Aisilaeli methĩwe ngũsĩ syake. Ũndũ Aisilaeli ma ĩvinda ya tene matwĩe wonanasya ũndũ andũ matonya kũathimĩka maatĩĩa mĩao ya Ngai. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 4:6) Kwoou, kwĩsĩla Aisilaeli andũ angĩ maĩ matonya kũmũmanya Ngai ũla wa w’o.
2. Nĩkĩ Ngai wendaa athũkũmi make ũmũnthĩ methĩwe me ngwatanĩo?
Ĩtina wa ĩvinda, Ngai nĩwaleile Isilaeli, na vandũ vayo anyuva kĩkundi kya Kĩklĩsto. (Mathayo 21:43; 23:37, 38) Ũmũnthĩ, vandũ va Aisilaeli, Aklĩsto ma w’o nĩ mo ngũsĩ sya Yeova.
Yesũ oombanisye aatĩĩi make matavany’e na maitw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a kuma mbaĩ syonthe. (Mathayo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Wĩa ũũ ũkilyĩ ũnathela mũminũkĩlyonĩ wa walany’o ũũ wa maũndũ. Yĩĩ nĩyo ĩvinda ya mbee Yeova ũmbanĩtye andũ milioni mbingĩ kuma mbaĩ syonthe na kũmaete ũthaithinĩ wa w’o. (Ũvuan’yo 7:9, 10) Aklĩsto ma w’o mombanĩtw’e nĩ kana mekĩane vinya na maitethany’a. Nthĩ yonthe, methĩawa na walany’o ũvw’anene wa momanyĩsyo ma Mbivilia mawũmbanonĩ moo.
3. Ngũsĩ sya Yeova ĩvindanĩ yĩĩ syambĩlĩlye ata?
Myakanĩ ya 1870, kĩkundi kĩnini kya amanyĩw’a ma Mbivilia nĩkyambĩĩie kũkunĩkĩla ĩngĩ ũw’o wa Mbivilia ũla waĩ waaie. Nĩkyamanyie Yesũ oombanisye kĩkundi kya Kĩklĩsto nĩ kana kĩtavany’e, na kwoou kyambĩĩa kũtavany’a ĩũlũ wa Ũsumbĩ nthĩ yonthe. Mwakanĩ wa 1931 nĩkyambĩĩie kwĩyĩta Ngũsĩ sya Yeova.
4. Ngũsĩ sya Yeova itongoeaw’a ata?
Ĩvinda ya atũmwa, ikundi sya Kĩklĩsto ila syaĩ nthĩ mbingĩ nĩsyatethekie kumana na nzama ĩla ĩtongoesye nũndũ nĩyamwĩnyivĩsye Yesũ ta we Mũtwe wa kĩkundi. (Meko ma Atũmwa 16:4, 5) O ta ũu ũmũnthĩ, Ngũsĩ sya Yeova ĩũlũ wa nthĩ yonthe nitethekaa kumana na Nzama Ĩla Ĩtongoesye yĩ na atumĩa me na ũmanyi. Nzama ĩsu ĩũngamĩe ovisi sya ũvonge sya Ngũsĩ sya Yeova ila syalyũlaa ithyomo, ikakũna kyava, na kũnyaĩĩkya mavuku na syĩndũ ingĩ sya kwĩmanyĩsya Mbivilia nthĩnĩ wa ithyomo mbee wa 600. Kwoou, Nzama Ĩla Ĩtongoesye nĩtonya kũtũmĩa Maandĩko kwĩkĩa vinya na kũtongoesya ikundi mbee wa 100,000 nthĩ yonthe. Nthĩnĩ wa kĩla kĩkundi, ve atumĩa, kana asyaĩĩsya, ala nĩ aũme meanĩsye maũndũ mana maĩle kwĩanĩw’a. Aũme asu masũvĩaa ĩĩthya ya Ngai kwa wendo.
Ngũsĩ sya Yeova syũmbanĩtw’e itavany’e ũvoo mũseo na iitw’ĩkĩthya amanyĩw’a. O ta atũmwa, ithyĩ tũtavanasya nyũmba na nyũmba. (Meko ma Atũmwa 20:20) Ĩngĩ, nĩtwĩyumasya tũmamanyĩsye Mbivilia andũ ala mendete ũw’o kuma ngoonĩ. Ĩndĩ, Ngũsĩ sya Yeova ti o kĩkundi tũ. Ithyĩ nĩ mũsyĩ wĩ na Ĩthe wĩ wendo. Ithyĩ twĩ ana-a-asa na eĩtu-a-asa na nĩtũthĩnĩkĩanĩaa. (2 Athesalonika 1:3) Nũndũ Ngũsĩ sya Yeova syũmbanĩtw’e vamwe ta kĩkundi nĩ kana imwendeesye Ngai na iitetheesya angĩ, nĩsyo andũ ala atanu vyũ ĩũlũ wa nthĩ.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
Remain in God’s Love
How can we show love and gratitude for all that God has done?


text:
Ĩsomo ya 7
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
1. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ?
Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ. Ũkavetanga silikalĩ ila ingĩ syonthe na ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa ĩtunĩ na kũũ nthĩ. Nĩ ũvoo mũseo kũmanya kana Ngai akatũmĩa Ũsumbĩ wake kwa nzĩa ĩsu. Ũsumbĩ wa Ngai ũkilyĩ ũneanĩsya wendi wa mũndũ wa kwĩthwa na silikalĩ nzeo. Ũkaete ngwatanĩo katĩ wa andũ onthe ĩũlũ wa nthĩ.
Ũsumbĩ no nginya wĩthwe na mũsumbĩ. Yeova amũnyuvie Mwana wake, Yesũ Klĩsto, ethĩwe Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ Wake.
2. Nĩkĩ Yesũ nĩwe Mũsumbĩ ũla waĩle?
Mwana wa Ngai nĩwe Mũsumbĩ ũla waĩle nũndũ e tei na nũlũmanasya na ũla waĩle. (Yoana 1:14) Ĩngĩ, e vinya mwingĩ ũtoetye kũtetheesya andũ nũndũ akasumbĩka nthĩ e ĩtunĩ. Ĩtina wa kũthayũũkw’a, ambatie ĩtunĩ na ekala kw’okonĩ kwa aũme kwa Yeova, eteele anengwe ũsumbĩ. (Aevelania 10:12, 13) Ĩtina wa ũu, Ngai nĩwamũnengie vinya wa kwambĩĩa kũsumbĩka.
3. Naaũ makasumbĩka vamwe na Yesũ?
Kĩkundi kĩtawa ala “atheu” kĩkasumbĩka vamwe na Yesũ ĩtunĩ. (Ndanieli 7:27) Atheu ma mbee kũnyuvwa maĩ atũmwa aĩkĩĩku ma Yesũ. Yeova no ũendee kũnyuva aũme na aka aĩkĩĩku methĩwe amwe ma asu atheu. Mathayũũkaw’a me na mwĩĩ wa veva o ũndũ ũmwe na Yesũ.
Aala maĩle kũthi ĩtunĩ nĩ meana? Yesũ ametie “ĩĩthya ĩnini.” (Luka 12:32) Na onthe makeethĩwa 144,000. Makasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ vamwe na Yesũ.
4. Kweethĩiwe ata ĩla Yesũ wambĩĩie kũsumbĩka?
Ũsumbĩ wa Ngai wambĩĩie kũsumbĩka 1914. * Ĩtambya ya mbee yĩla Yesũ woosie ambĩĩa kũsumbĩka yaĩ kũmwĩkya Satani na ndaimoni syake kũũ nthĩ. Satani nĩwathilĩkile na ambĩĩa kũete mathĩna ĩũlũ wa nthĩ yonthe. (Ũvuan’yo 12:7-10, 12) Kuma ĩvinda yu, mawoo ma andũ nĩmongelekeele vyũ. Makaũ, mayũa, mĩimũ, na ithingitho sya nthĩ nĩ maũndũ amwe me nthĩnĩ wa “wonan’yo” wa kana Ũsũmbĩ ũsu ũkilyĩ kũsumbĩka nthĩ yonthe.
5. Ũsumbĩ wa Ngai ũendee kwĩka ata?
Kwĩsĩla wĩa wa kũtavany’a ĩũlũ wa nthĩ yonthe, Ũsumbĩ wa Ngai ũendeee kũmbany’a ĩkomano ĩnene yĩ na ngwatanĩo kuma mbaĩ syonthe. Andũ auu milioni mbingĩ nĩmenyivĩsye Ũsumbĩ wa Ngai ũla ũsumbĩkĩtwe nĩ Yesũ. Ũsumbĩ wa Ngai ũkamasũvĩa ĩla wĩananga walany’o ũũ mũthũku wa maũndũ ĩũlũ wa nthĩ. Kwoou, onthe ala mekwenda moathimo ma Ũsumbĩ wa Ngai maĩle kwĩmanyĩsya kũmwĩnyivĩsya Yesũ.
Kwa ĩvinda ya myaka 1,000, Ũsumbĩ ũsu ũkeanĩsya kĩeleelo kya mbee kya Ngai kwa andũ. Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Na ĩtina wa ũu, Yesũ aitũngĩa Ĩthe wake Ũsumbĩ. (1 Akolintho 15:24-26) We ve mũndũ wĩsĩ wenda kũmũtavya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
^ kal. 6 Wenda kũmanya mũnango ũndũ wathani wa Mbivilia waĩtye ĩũlũ wa mwaka wa 1914, sisya ĩthangũ ya 215-218 ya ĩvuku Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata?
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
Are We Living in “the Last Days”?
Consider how actions and attitudes around us prove that we are now living in “the last days” that the Bible foretold.


text:
Ĩsomo ya 4
Yesũ Klĩsto Nũũ?
1. Yesũ aumie va?
Kĩvathũkany’o na andũ onthe, Yesũ atwĩe ĩtunĩ e kyũmbe kya veva mbee wa kũsyawa kũũ nthĩ. (Yoana 8:23) Nĩwe woombiwe mbee nĩ Ngai, na nĩwatetheeisye kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. No we e weka woombiwe nĩ Yeova ĩmwe kwa ĩmwe na kĩu nĩkyo kĩtumi wĩtĩtwe Mwana wa Ngai “ũla wasyaiwe weka.” (Yoana 1:14) Ĩngĩ, Yesũ aĩ Mũneeni wa Ngai, kwoou etawa “ĩla Ndeto.”
2. Nĩkĩ Yesũ wookie kũũ nthĩ?
Ngai amũtũmie Mwana wake kũũ nthĩ kwa kũthamya thayũ wake kuma ĩtunĩ na kũũlikya ĩvunĩ ya mwĩĩtu Mũyuti weetawa Meli ũteesĩ mũndũũme. Kwoou, Yesũ ndaĩ na ĩthe wa kĩmũndũ. (Luka 1:30-35) Yesũ ookie kũũ nthĩ nĩ kana (1) amanyĩsye ũw’o ĩũlũ wa Ngai, (2) atũtĩie ngelekany’o ya ũndũ tũtonya kwĩka kwenda kwa Ngai o na ĩla twĩ mathĩnanĩ, na (3) anengane thayũ wake mwĩanĩu wĩthĩwe “wovosyo.”
3. Nĩkĩ twĩ na vata wa wovosyo?
Wovosyo nĩ ndĩvi ĩla yumaw’a nĩ kana mũndũ athaw’e ndakoawe. (Kuma 21:29, 30) Kuma mwambĩlĩlyonĩ kĩyaĩ kĩeleelo kya Ngai mũndũ akũe na aikw’a. Twĩsĩ ũu ata? Ngai eeie mũndũ wa mbee, Atamu, ĩla wĩĩka kĩla Mbivilia ĩkĩtaa “naĩ,” akakw’a. Kwoou, kethwa Atamu ndaaĩka naĩ, ndethwa aakw’a. (Mwambĩlĩlyo 2:16, 17; 5:5) Kwosana na Mbivilia, kĩkw’ũ ‘kyalikile’ kũũ nthĩ kwĩsĩla Atamu. Kwoou, Atamu atiĩa nzyawa syake syonthe naĩ na ĩtuvi ya naĩ, yĩla nĩ kĩkw’ũ. Twĩ na vata wa wovosyo nĩ kana ũtũvetee ĩtuvi yĩu twatiĩwe nĩ Atamu.
Nũũ ũla waĩ atonya kũtũĩvĩa wovosyo wa kũtũthasya kuma kĩkw’ũnĩ? Ĩla twakw’a, twĩthĩawa twaĩvĩa mavĩtyo maitũ ene. Vaiĩ mũndũ ũte mwĩanĩu ũtonya kũĩvĩa mavĩtyo ma mũndũ ũngĩ.
4. Yesũ akwie nĩkĩ?
Kĩvathũkany’o naitũ, Yesũ aĩ mwĩanĩu. Kwoou ndaĩ atonya kũkw’a kwondũ wa naĩ syake nũndũ ndaavĩtya. Ĩndĩ, Yesũ akwie nũndũ wa naĩ sya angĩ. Ngai oonisye andũ wendo mwingĩ vyũ kwa kũmũtũma Mwana wake akw’e kwondũ witũ. Ĩngĩ, Yesũ oonanisye nũtwendete kwa kwĩw’a Ĩthe wake na kũkw’a kwondũ wa naĩ sitũ.
5. Ũmũnthĩ Yesũ aendee kwĩka ata?
Ĩla waĩ kũũ nthĩ, Yesũ nĩwavoisye awau, athayũũkya akw’ũ, na athũmũsya andũ kuma thĩnanĩ. Kwa nzĩa ĩsu nĩwoonanisye maũndũ ala ũkeka kwondũ wa onthe ala ewi ĩvinda yũkĩte. (Mathayo 15:30, 31; Yoana 5:28) Ĩla Yesũ wakwie, Ngai nĩwamũthayũũkisye na amũnenga mwĩĩ wa veva. (1 Vetelo 3:18) Na ĩndĩ Yesũ ekala kw’okonĩ kwa aũme kwa Ngai eteele nginya Yeova amũnenge ũkũmũ wa kũsumbĩka nthĩ yonthe. (Aevelania 10:12, 13) Ũmũnthĩ Yesũ nũsumbĩkĩte ĩtunĩ e Mũsumbĩ, na aatĩĩi make maendee kũmanyĩthya ũvoo ũsu mũseo ĩũlũ wa nthĩ yonthe.
O mĩtũkĩ, Yesũ akatũmĩa ũkũmũ wake e Mũsumbĩ kũveta mathĩna onthe vamwe na ala mamaetae. Onthe ala mamũĩkĩĩa kwa kũmwĩw’a makatanĩa thayũ valatisonĩ kũũ nthĩ.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
The Ransom
—God’s Greatest Gift
What is the ransom? How can you benefit from it?


text:
ĨKŨLYO YA 2
Nĩkĩ Nĩthĩnĩkaa Mũno Nũndũ wa Wũmbo Wakwa?
WE ŨTONYA KWĨKA ATA?
Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno: Ĩla Julia weesisya kĩoonĩ, onaa e mũnou mũno. Atindĩaa kwasya kana eenda kũola kĩlo, o na kau asyai make na anyanyae mamwĩaa nĩ mũtheke mũno.
O mĩtũkĩ, Julia anasũanĩie ũndũ ũtonya kwĩka nĩ kana aole o kĩlo itatũ. Avangĩte kũeka kũya vandũ va mĩthenya yĩana ũna . . .
We keka nue Julia wĩka ata?
AMBA KŨSŨANĨA!
Ti ũthũku kũthĩnĩka ĩũlũ wa wũmbo waku. O na Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa aũme na aka maĩ anake ta Sala, Lakeli, Avikaili, Yosevu, na Ndaviti. O na ĩngĩ, Mbivilia yaĩtye kana mwĩĩtu weetawa Avisaki aĩ “mwanake mũno.”—1 Asumbĩ 1:4.
Ĩndĩ andũ aingĩ ma mũika nĩmathĩnĩkĩaa mũno vyũ wũmbo woo. Ũndũ ũsu nũtonya kũmaetee mathĩna maingĩ. Kwasũanĩa ngelekany’o ii:
Ũkunĩkĩli ũmwe woonanisye kana eĩtu 58 ĩũlũ wa 100 maasya kana me na kĩlo mbingĩ ithonokete, ĩndĩ ũndũ wa kũsengy’a nĩ kana no 17 katĩ wa asu maĩ na kĩlo ithonokete.
Naw’o ũkunĩkĩli ũngĩ woonanisye kana aka 45 ĩũlũ wa 100 ala maĩ na kĩlo nini mũno maasya kana maĩ na kĩlo mbingĩ ithonokete!
Andũ amwe ma mũika nĩmawaĩte ũwau wĩtawa anorexia nũndũ wa kwĩvata lĩu kwa ĩvinda ĩasa mayenda kũola kĩlo.
Ethĩwa wĩ na thĩna ũsu wa kwĩvata lĩu nĩ kana ũole kĩlo mantha ũtethyo. No ũtavye mũsyai kana mũndũ mũima ũĩkĩĩe. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Mũnyanya nĩwendanaa ĩndĩ yonthe; Na mwana-a-ĩthe asyaiwe kwondũ wa kũthĩnũkasya.”—Nthimo 17:17.
KĨLA WAĨLE KŨTHĨNĨKĨA MŨNO!
Ũw’o nĩ kana, ũndũ ũla ũtumaa mũndũ ethĩwa e mwanake kana ate mwanake nĩ ũndũ ũilyĩ ngoonĩ. Kwasũanĩa ngelekany’o ya Avisalomu ũla waĩ mwana wa Mũsumbĩ Ndaviti. Mbivilia yaĩtye ũũ ĩũlũ wake:
‘Kũtyaĩ ũmwe wa kũtaĩwa mũno ta Avisalomu nũndũ wa mũmbĩle wake. Vatyaĩ kĩema nthĩnĩ wake.’—2 Samueli 14:25.
Ĩndĩ o na anakavĩte ũu, Avisalomu aĩ mũndũ wĩ mĩtũlyo, wendete monene, na nzeleke! Kwoou wasoma Mbivilia ndũmwonaa Avisalomu ta mũndũ waĩ mwanake ĩndĩ ũkwataa visa wa mũndũ ũtaĩ mũĩkĩĩku, mũaani, na waĩ kĩmena kingĩ.
Na kĩu nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩtũnengete ũtao ũũ mũseo:
‘Ĩvw’ĩkei mũndũ mweũ.’—Akolosai 3:10.
“Kwĩseũvya kwenyu kũikethĩwe kwĩseũvya kwa ũtheinĩ . . . ; ĩndĩ nĩkwĩthĩwe mũndũ ũla ũtonekaa wa ngoo.”—1 Vetelo 3:3, 4.
O na kau ti ũthũku kwenda wĩthĩwe wĩ mwanake, ũndũ ũla wa vata mũno vyũ nĩ ũndũ ũilyĩ ngoonĩ. Kwĩthĩwa na ndaĩa nzeo nĩkw’o kũkatuma wĩthĩwa wĩ mũndũ wa kwendeesya, ĩndĩ ti kwĩthĩwa wĩ na vinya kana wĩ mwanake! Mwĩĩtu wĩtawa Phylicia aĩtye atĩĩ: “Kwĩthĩwa wĩ mwanake no kwendeesye andũ na mĩtũkĩ, ĩndĩ kĩla makalilikanaa mũno nĩ ũndũ ũilyĩ ngoonĩ na ndaĩa nzeo ila moonie wĩ nasyo.”
KWASŨANĨA ŨNDŨ ŨILYĨ
Mavinda maingĩ nĩwĩw’aa ũtekwendeew’a nĩ wũmbo waku?
We waaĩsa kũsũanĩa ĩũlũ wa kwĩvaka syĩndũ kana kũnyw’a ndawa nĩ kana wĩthĩwe wĩ mweũ?
Keka wĩ na ũtonyi, ũvĩndũa kyaũ mwĩĩnĩ waku? (Kululĩĩla vala vaũkonetye.)
ŨASA
KĨLO
NZW’ĨĨ
ŨNDŨ MWĨĨ WAKU ŨILYĨ
ŨTHYŨ
LANGI
Ethĩwa wasũngĩa ĩĩ makũlyonĩ elĩ ma mbee na wakululĩĩla maũndũ mbee wa atatũ ũndũnĩ wa katatũ, manya ũndũ ũũ: Nĩvatonyeka ũkethĩa ũu wonaa ũilyĩ ti w’o andũ ala angĩ monaa ũilyĩ. Nĩ laisi mũno kwĩka maũndũ ũte na kĩasi nĩ kana wanakave, kana ũkambĩĩa kũthĩnĩkĩa mũno wũmbo waku.—1 Samueli 16:7.


text:
Ngewa ya 34: Lĩu wa Mũthemba Mweũ
WE NŨTONYA kũweta nĩ kyaũ andũ meũkolany’a nthĩ? Kĩilyĩ ta mavia ma mbalavu. Nĩ kyeũ, na nĩkĩũtilĩkanga tũlungu tũnini. Ĩndĩ ti mavia ma mbalavu, nĩ kĩndũ kya ũya.
Nĩ ta mwei ũmwe kuma Aisilaeli mauma Misili. Mo me o weũnĩ. Nĩ lĩu mũnini ũĩmawa vaa, na kwoou manyungunyĩsya mayasya: ‘Twenda kethĩwa Yeova anatũaĩe Misili. Yĩla twaĩ kũu twaĩ na lĩu w’onthe ũla twendaa.’
Kwoou Yeova amea: ‘Ngamuĩsya mbua ya lĩu kuma ĩtunĩ.’ Na ũu nĩw’o Yeova weekie. Ũnĩ ũsu kwakya, Aisilaeli nĩmoonie kĩndũ kyeũ kyavalũkĩte nthĩ, namo makũlany’a ene kwa ene: ‘Nĩ kyaũ kĩĩ?’
Nake Mose amea: ‘Nĩ lĩu ũla Yeova ũmũnengete mũye.’ Andũ mawĩtie MANA. Wasamaa ta imũtũ ntheke iuĩtwe na ũkĩ wa nzũkĩ.
Na Mose eea andũ, ‘Kolany’ai kwĩanana na ũndũ kĩla mũndũ ũĩsaa.’ Kwoou meekaa ũu o kĩla kĩoko. Na ĩndĩ syũa yavyũva, mana ĩla yeethĩawa ĩtialĩte ĩũlũ wa nthĩ, nĩyatwekaa.
Na ĩngĩ Mose amea: ‘Mũndũ o na wĩva ndakatialye kũvika kĩoko mũthenya ũla ũatĩĩe.’ Ĩndĩ andũ amwe mayaaĩthukĩĩsya. We nĩwĩsĩ ũndũ kwaendie? Ũnĩ ũsu kĩoko, mana ĩla matialilye nĩyeethĩiwe na iinyũ na yambĩĩa kũnyunga naĩ!
Ĩndĩ kwaĩ mũthenya ũmwe nthĩnĩ wa kyumwa ũla Yeova weeie andũ makolany’e mana ĩsu kũndũ kwĩlĩ. Ũsu waĩ mũthenya wa thanthatũ. Na Yeova asya maie mana ĩmwe kũvika kĩoko mũthenya ũla waatĩĩe, nũndũ ndakamĩete mũthenya wa mũonza. Na yĩla maiie ũtukũ w’onthe kũvika mũthenya wa mũonza, ndyaaĩthĩwa na iinyũ na ndyaanyunga naĩ! Kĩu kyaĩ kyama kĩng
Yeova amanengie Aisilaeli mana myaka yonthe ĩla maĩ weũnĩ.
Kuma 16:1-36; Motalo 11:7-9; Yosua 5:10-12.
Makũlyo
- Vaa visanĩ, nĩ kyaũ andũ meũkolany’a nthĩ, na kĩtawa ata?
- Nĩ mwĩao mwaũ Mose wanengie andũ ĩũlũ wa kũkolany’a mana?
- Yeova eeie andũ nĩmeke ata mũthenya wa thanthatũ, na nĩkĩ?
- Nĩ kyama kĩva Yeova weekie yĩla mana yaiiwe kũvika mũthenya wa mũonza?
- Yeova anengie andũ mana ĩvinda yĩana ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 16:1-36 na Motalo 11:7-9.
Ĩandĩko ya Kuma 16:8 yĩonany’a ata vata wa ithyĩ kũnenga ndaĩa andũ ala manyuvĩtwe ta asyaĩĩsya ma kĩkundi kya Kĩklĩsto? (Aevl. 13:17)
Yĩla maĩ weũnĩ, Aislaeli malilikanaw’a ata kĩla mũthenya kana Yeova nĩwe wamasũvĩaa? (Kuma 16:14-16, 35; Kũt. 8:2, 3)
Yesũ anenganie ũalyũlo mwaũ wa kĩla mana yaelekanasya, na ithyĩ tũunĩkaa ata kumana na “kĩmũtũ kĩĩ kya kũma ĩtunĩ”? (Yoa. 6:31-35, 40)
- Soma Yosua 5:10-12.
Aisilaeli maĩe mana myaka yĩana, na ũu wamatatie ata, naitũ tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ngewa ĩsu? (Kuma 16:35; Mot. 11:4-6; 1 Ako. 10:10, 11)


text:
Ngewa ya 5: Kwambĩĩa kwa Ĩvinda ya Thĩna
NZA wa mũũnda wa Eteni, Atamu na Eva maĩ na mathĩna maingĩ. Maĩ no mũvaka mathũkũme na vinya nĩ kana makwate lĩu. Vandũ va mĩtĩ yĩ matunda maseo, moonie mĩw’a mingĩ na thangila imeete kĩla vandũ. Ũu nĩ w’o weethĩiwe yĩla Atamu na Eva maleile kũmwĩw’a Ngai na maeka kũtw’ĩka anyanya Make
Na ũndũ ũla mũthũku vyũ, Atamu na Eva nĩmambĩĩie kũkw’a. Lilikana Ngai nĩwamatavĩtye kana makakw’a ethĩwa makaya kuma mũtĩnĩ mũna. Mũthenya o ũla maĩye now’o mambĩlĩĩlye kũkw’a. Matumanĩte ta kĩ kũema kũmwĩw’a Ngai!
Syana syonthe sya Atamu na Eva syasyaiwe ĩtina wa Ngai kũmalũngya kuma mũũndanĩ wa Eteni. Ũu nĩkwasya kana syana isu o nasyo syaĩ no mũvaka ikũe na kũkw’a.
Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Yeova, mo na syana syoo methĩwa matanĩie thayũ. Onthe mesaa kwĩkala na ũtanu tene na tene kũũ nthĩ. Vayaĩ ũmwe wesaa kũkũa, kũwaa na kũkw’a.
Ngai endaa andũ matũae na ũtanu tene na tene, na nĩwathanĩte kana mũthenya ũmwe ũu ũkeanĩa. Nthĩ yonthe ĩkethĩwa yĩ mbanake, namo andũ onthe makeethĩwa na mĩĩ mĩseo. Na kĩla mũndũ akeethĩwa mũnyanyae mũseo wa andũ onthe na wa Ngai.
Ĩndĩ Eva ndaaendeea kwĩthĩwa e mũnyanyae wa Ngai. Kwoou ndwaĩ ũndũ mũvũthũ kwake kũsyaa syana. Nĩweethĩawa na woo. Vate nzika kwĩthĩwa ate mwĩwi kwa Yeova nĩkwamũeteie kyeva kingĩ. We ndũĩtĩkĩlana na ũndũ ũsu?
Atamu na Eva maĩ na syana sya imwana na eĩtu. Yĩla mwana woo wa mbee wasyaiwe, mamwĩtie Kaini. Na mwana woo wa kelĩ mamwĩta Aveli. Nata kweekĩkie kwoo? We nĩwĩsĩ?
Mwambĩlĩlyo 3:16-23; 4:1, 2; Ũvuan’yo 21:3, 4.
Makũlyo
- Mwĩkalĩle wa Atamu na Eva nza wa mũũnda wa Eteni wailyĩ ata?
- Atamu na Eva mambĩĩe ũkwatwa nĩ kyaũ, na nĩkĩ?
- Nĩkĩ syana sya Atamu na Eva syaĩ ikũae na kũkw’a?
- Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Yeova, mwĩkalĩle woo na wa syana syoo wĩthĩwa wailyĩ ata?
- Kũlea kwĩw’a kwa Eva kwamũeteie woo ata?
- Syana sya mbee ilĩ sya Atamu na Eva syeetawa ata?
- Syana ii ingĩ syĩ visanĩ nĩ syĩva?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 3:16-23 na 4:1, 2.
Kũumanĩwa kwa mũthanga kwaetie kyaũ thayũnĩ wa Atamu? (Mwa. 3:17-19; Alo. 8:20, 22)
Nĩkĩ syĩtwa ya Eva yĩla ũalyũlo wayo nĩ “Ũla Wĩ Thayũ,” yaĩlĩte? (Mwa. 3:20)
Yeova oonanisye ĩnee ata kwa Atamu na Eva mamina kwĩka naĩ? (Mwa. 3:7, 21)
- Soma Ũvuan’yo 21:3, 4.
Nĩ “maũndũ ma mbee” meva weteele kwona maivetwa?


text:
Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia?
Ngũsĩ sya Yeova nĩmeyumasya mamanyĩsye andũ Mbivilia. Ĩla mekwĩmanyĩsya namo nĩmaneeneeaa makũlyo maingĩ, kwa ngelekany’o:
Ngai Nũũ?
We Ngai Nũnthĩnĩkĩaa?
Ndonya kwĩka ata nĩseũvye mũtwaano wakwa?
Ndonya kwĩka ata nĩkale na ũtanu?
Vaa ĩtheo ve mosũngĩo ma makũlyo andũ makothaa kũkũlya ĩũlũ wa mũvango witũ wa kũmanyĩsya andũ.
Twĩkaa ata ĩla tũũmanyĩsya mũndũ Mbivilia? Tũneeneea maũndũ ta “Ngai” kana “mũtwaano” na tũisisya maandĩko me kĩvathũkany’o ala mawetete maũndũ asu. Nĩtũsiasya ũndũ maandĩko asu mosanĩte, na tweeka ũu nĩtũmanyaa kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa kĩu tũũneenea. Kwa nzĩa ĩsu twĩthĩawa twaeka Mbivilia yĩyĩelesye neyo mwene.
Nĩtũtũmĩaa ĩvuku yĩtawa Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? nĩ kana yĩtũtetheesye kwĩmanyĩsya Mbivilia. Ĩvuku yĩu yĩwetete sanzũ momanyĩsyo maingĩ ala me Mbivilianĩ. Kwa ngelekany’o, nĩyĩwetete kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa Ngai, Yesũ, na ĩvinda yĩla yũkĩte.
Mũndũ aĩvaa mbesa iana nĩ kana amanyĩw’e Mbivilia? Kũmanyĩw’a nĩ mana, na ndũteeawa ĩvuku yĩla ũũnengwa.
Mũkuaa ĩvinda yĩana ata kwa mũthenya? Andũ aingĩ methĩawa mavangĩte tũmamanyĩsye Mbivilia kwa vakuvĩ ĩsaa kĩla kyumwa. Ĩndĩ ti lasima tũkatũmĩa ĩvinda yĩana ũu. Tũkakua ĩvinda yĩla ũkatũtavya.
Nĩ kyaũ kĩkekĩka ĩla ngakũlya nĩmanyĩw’e Mbivilia? Wakũlya ũmanyĩw’e Mbivilia, ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova akakomanĩa naku vala we ũkwenda na saa ila ũkwenda. Mũtanambĩĩa akamba kwosa ndatĩka nini akwony’e ũndũ twĩmanyĩasya na andũ. Na ĩndĩ wendeew’a, no mũendeesye mũvango wenyu.
Ĩla ngetĩkĩla nĩmanyĩw’e Mbivilia ngeethĩwa natw’ĩka wa Ngũsĩ sya Yeova? Aiee. Ngũsĩ sya Yeova nĩsyendete mũno kũmanyĩsya andũ Mbivilia, ĩndĩ tũyĩsaa kũingĩĩsya mũndũ atw’ĩke ũmwe witũ. Vandũ va kũmũingĩĩsya, tũmonasya na ndaĩa kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya, nũndũ nĩtwĩsĩ kana kĩla mũndũ e na ũthasyo wa kũĩkĩĩa kĩla ũkwenda.—1 Vetelo 3:15.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia Ũte Kũĩva Kĩndũ
Nĩkĩ Waĩle Kwĩmanyĩsya Mbivilia?
Mbivilia nĩtetheeasya andũ aingĩ nthĩ yonthe kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ala mekũlasya. We no wende kũsũngĩwa makũlyo maku?
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia Ũte Kũĩva Kĩndũ
Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia?
Ngũsĩ sya Yeova nthĩ yonthe nĩsyĩsĩkĩe kwĩsĩla mũvango wa kwĩmanyĩsya na andũ Mbivilia vate ndĩvi. Sisya ũndũ mekaa ũu.
ĨŨLŨ WITŨ
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia
Ĩmanyĩsye Mbivilia ũte kũĩva kĩndũ ĩvĩnda yĩla wonaa mwanya na vandũ vala ũkwona vaĩle.


text:
Ngewa ya 9: Noa Ayaka Ngalawa
NOA aĩ na mũka na ana atatũ. Ana make meetawa Semu, Amu na Yavethi. Na kĩla ũmwe woo aĩ na mũka wake. Kwoou mũsyĩ wa Noa waĩ wa andũ nyaanya.
Ngai amwĩie Noa nĩeke ũndũ mũeni. Amwĩie ake ngalawa nene. Ngalawa ĩsu yaĩ nene ta meli, ĩndĩ yo yailyĩ ta ĩsandũkũ ĩnene yĩasa. Ngai amwĩie, ‘Mĩseũvye yĩthĩwe ngolova itatũ kuma nthĩ, na ũitilanga tũsũmba nthĩnĩ wayo.’ Tũsũmba tũu twaĩ twa kwĩkalwa nĩ Noa, mũsyĩ wake, na nyamũ. Na twakwia lĩu woo na wa nyamũ
Ĩngĩ Ngai nĩwamwĩie Noa aseũvye ngalawa ĩsu wĩthĩe ndĩlika kĩw’ũ. Ngai aisye: ‘Nĩngũete kĩw’ũ kingĩ ĩũlũ wa nthĩ kyanange nthĩ yonthe. Kĩla mũndũ ũtakethĩwa ngalawanĩ akakw’a.’
Noa na ana make nĩmamwĩwie Yeova na mambĩĩa kwaka. Ĩndĩ andũ ala angĩ makĩtaa o kũmathekeea. Maendeeie na kũthũka. Mayaamũĩkĩĩa Noa yĩla wameie ũndũ Ngai wakilyĩ kwĩka.
Nĩmaakie ngalawa ĩsu kwa ĩvinda yĩasa nũndũ yaĩ nene mũno. Na ĩtina wa myaka mingĩ, nĩyathelile kwakwa. Ĩndĩ Ngai amwĩa Noa nalikye nyamũ ngalawanĩ. Ngai amwĩie nalikye mĩthemba ya nyamũ ilĩ kwa ilĩ, nũme na nga. Ĩndĩ mĩthemba ĩngĩ ya nyamũ Ngai amwĩie nalikye mũonza. Ĩngĩ Ngai nĩwamwĩie Noa nalikye mĩthemba yonthe ya nyũnyi. Noa eekie o ũndũ Ngai wamwĩie.
Ĩtina wa ũu Noa na mũsyĩ wake nĩmalikile ngalawanĩ. Na Ngai avinga mũomo. Noa na mũsyĩ wake nĩmeeteelile me ngalawanĩ. Kwatata kũsũanĩa wĩ ngalawanĩ weteele vamwe namo. Kwa w’o nĩkwaĩ kwĩthĩwe na kĩw’ũ kingĩ o tondũ Ngai waĩtye?
Mwambĩlĩlyo 6:9-22; 7:1-9.
Makũlyo
- Mũsyĩ wa Noa waĩ na andũ meana, na masyĩtwa ma ana make nĩ meva?
- Nũndũ wĩva mũeni Ngai weeie Noa eke na nĩkĩ?
- Andũ ma ĩvinda ya Noa meekie ata amatavya ĩũlũ wa ngalawa?
- Ngai amwĩie Noa ekane na nyamũ ata?
- Ĩtina wa Ngai kũvinga mũomo wa ngalawa, Noa na mũsyĩ wake maĩlĩtwe nĩ kwĩka ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 6:9-22.
Nĩ kyaũ kyatumie Noa ethĩwa e mũthaithi wĩyumĩtye vyũ kwa Ngai ũla wa w’o? (Mwa. 6:9, 22)
Ũng’endu ũtumaa Yeova ew’a ata, na ũu ũtonya ũtũtethya ata ũnyuvinĩ witũ wa maũndũ ma ũtũtanĩthya? (Mwa. 6:11, 12; Sav. 11:5)
Twaĩlĩtwe kwĩyĩelekany’a na Noa ata yĩla twanengwa mwolooto kwĩsĩla ũseũvyonĩ wa Yeova? (Mwa. 6:22; 1 Yoa. 5:3)
- Soma Mwambĩlĩlyo 7:1-9.
Kũmanya kana Yeova amwonaa Noa mũndũ ũte mwĩanĩu, kwĩthĩwa e mũlũngalu, kũtonya kũtwĩkĩa vinya ata ũmũnthĩ? (Mwa. 7:1; Nth. 10:16; Isa. 26:7)


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | NTHIMO 7-11
Ndũketĩkĩle Ngoo Yaku Yelelũke
Mĩao ya Yeova nĩtũsũvĩaa. Nĩ kana ĩtũtethye, no nginya tũkethĩwa tũmyendete na ngoo yonthe. (Nth 7:3) Ĩla mũthũkũmi wa Yeova weetĩkĩlya ngoo yake yelelũke, wĩthĩawa wĩ ũndũ wĩ laisi mũno kũkwatw’a nĩ mawũĩ na ũkengani wa Satani. Ĩvuku ya Nthimo kĩlungu kya 7 yĩeleetye ĩũlũ wa mwanake ũmwe ũla weetĩkĩlile kũkengwa nĩ ngoo yake. Nĩ kyaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kumana na ũtwi wake mũthũku ũla weekie?
Kũsisya
7:10
Kũkwata
7:13
Kũsama
7:14
Kũnyungĩa
7:17
Kwĩw’a
7:21
Satani atũmĩaa maũndũ asu atano mawetwa atũkenge twĩke naĩ nĩ kana tũmũtie Yeova
Ũĩ na ũmanyi ikatũtetheeasya kũmanya maũndũ mathũku ala matonya kũtũkwata nũndũ wa kwĩka naĩ na ũu ũitũtetheesya tũikalike mũisyonĩ wa kĩ-veva


text:
Yo Nĩ Ũndũ Ũtonyeka Kũmwendeesya Ngai?
Waasoma ĩũlũ wa andũ amwe maeleetw’e Mbivilianĩ makathĩtwe mũno nginya ũkasũanĩa ũndũ ta ũũ: ‘Nyie ndyĩsa kwĩthĩwa nĩilyĩ tamo!’ No wasye, ‘Nyie ndi mũlũngalu na vate nzika mavinda onthe ndyĩkaa maũndũ ala maseo.’
Mbivilia yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yovu: “Aĩ mwĩanĩu na mũlũngalu.” (Yovu 1:1) Nake Loto etĩtwe “mũndũ mũlũngalu.” (2 Vetelo 2:8) Mbivilia yongeleele kwasya kana Ndaviti eekaa “ũla ũseo” methonĩ ma Ngai. (1 Asumbĩ 14:8) Ĩndĩ, ekai twĩmanyĩsye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa andũ asu mawetetwe Mbivilianĩ. Nĩtũkwĩmanyĩsya kana (1) nĩmavĩtasya, (2) no twĩmanyĩsye maũndũ maingĩ kumana na ngelekany’o yoo, na (3) andũ me na naĩ kana mate eanĩu no mamwendeesye Ngai.
NĨMAVĨTASYA
Yovu akwatiwe nĩ maũndũ maingĩ maĩ momũ. Ndaaelewa nesa nĩkĩ maũndũ asu mamũkwatĩte, na nũndũ wa ũu atw’a kana Ngai ndoonaa mũĩkĩĩo ũla waĩ naw’o. (Yovu 9:20-22) Yovu oonaa e mũlũngalu vyũ nginya weethĩa andũ ala angĩ meona ta ũkwasya we nĩ mũlũngalu kwĩ Ngai.—Yovu 32:1, 2; 35:1, 2.
Loto ndaaĩka ũtwi ũla waaĩlĩte na mĩtũkĩ, o na kau waĩ o ũtwi wa ĩmwe kwa ĩmwe na wĩ laisi. Athĩnĩkaa mũno nũndũ wa mwĩkalĩle mũthũku wa andũ ala mekalaa Sotomo na Ngomola, nginya “athĩn’ya ngoo yake ndũngalu.” (2 Vetelo 2:8) Ngai aisye kana nũkwananga ndũa isu nthũku na anenga Loto mwanya wa kũvonoka vamwe na mũsyĩ wake. No ũsũanĩe kana nũndũ Loto nĩwathĩnĩkaa mũno, nĩwe waaĩle kwĩthĩwa e wa mbee kuma ndũanĩ isu. Ĩndĩ ũndũ wa ũsengy’a nĩ kana ndaaosa ĩtambya ya mĩtũkĩ. Alaĩka ala matũmĩtwe makamavonokye malasimĩkie kũmakwata moko na kũmaumya ndũanĩ ĩsu, na mamatwaa vandũ vate mũisyo.—Mwambĩlĩlyo 19:15, 16.
Ĩvindanĩ yĩmwe Ndaviti nĩwaemiwe nĩ kwĩsiĩĩa na kwoou eeka ũlaalai na kĩveti kya mũndũũme ũngĩ. Ũndũ wa kũmakya nĩ kana, nĩwoowaie mũũme wa kĩveti kĩu nĩ kana avithe naĩ yake. (2 Samueli, kĩlungu kya 11) Mbivilia yaĩtye kana ũndũ ũla Ndaviti weekie “nĩwamwĩw’ĩthisye Yeova woo.”—2 Samueli 11:27.
Yovu, Loto, na Ndaviti nĩmavĩtisye, na mavĩtyo amwe moo maĩ maito mũno. Ĩndĩ o tondũ tũkwĩsa kwona, nĩmeeyumĩtye kũmũthũkũma Ngai na ngoo yonthe, na kwĩthĩwa me ewi. O na nĩmeetĩkĩlaa mavĩtyo moo, na mayĩka moalyũku ala maĩlĩte. Na nũndũ wa ũu, Ngai nĩwendeeiw’e nĩmo, na Mbivilia ĩmetĩte aũme aĩkĩĩku.
TŨTONYA KWĨMANYĨSYA KYAŨ?
Nũndũ twĩ andũ me na naĩ, mavinda amwe nĩtũvĩtasya. (Alomi 3:23) Ĩndĩ ĩla twavĩtya nĩtwaĩle kwĩtĩkĩla mavĩtyo, na tũitata ũndũ tũtonya tũlũnge maũndũ.
Yovu, Loto, na Ndaviti meekie ata nĩ kana malũnge mavĩtyo moo? Yovu aĩ mũĩkĩĩku kuma ngoonĩ. Yovu nĩwalũngile mosũanĩo make na eetĩkĩla ĩvĩtyo yake ĩtina wa Ngai kũneena nake. (Yovu 42:6) Naw’o woni wa Loto ĩũlũ wa mwĩkalĩle mũthũku wa andũ ma Sotomo na Ngomola woosanĩte nesa vyũ na ũndũ Ngai wonaa ũthũku. Ĩndĩ thĩna wake waĩ kũlea kwosa ĩtambya ya mĩtũkĩ. Ĩtina nĩwesie kuma ndũanĩ isu Ngai wavangĩte kũsyananga na avonoka ũsilĩlo wa Ngai. Nũndũ aĩ mwĩwi ndaasisya syĩndũ ila watiĩte ĩtina. O na kau Ndaviti nĩweekie naĩ ngito kwa kũtũla mwĩao wa Ngai, nĩwoonanisye kĩla kyaĩ ngoonĩ yake ĩla weetĩkĩlile mavĩtyo make, na eetya Ngai ũekeo.—Savuli 51.
Ũndũ Ngai woonaa aũme asu, kwĩtwony’a woni mũseo ũla wĩthĩawa naw’o kwa andũ me na naĩ. Ngai “nĩwĩsĩ wũmbe witũ; nũlilikanaa kana twĩ kĩtoo.” (Savuli 103:14) Kwoou, ethĩwa Ngai nĩwĩsĩ kana mavinda amwe nĩtũvĩtasya, endaa twĩke ata?
Ngai “nĩwĩsĩ wũmbe witũ; nũlilikanaa kana twĩ kĩtoo.”—Savuli 103:14
ŨNDŨ ANDŨ ME NA NAĨ MATONYA KŨMWENDEESYA NGAI
Ũtao ũla Ndaviti wanengie mwana wake Solomoni nũtũtetheeasya kũmanya ũndũ tũtonya kũmwendeesya Ngai. Amwĩie atĩĩ: “Naku, Solomoni mwana wakwa, mũmanye Ngai wa ĩthe waku, noimũthũkũma na ngoo mbĩanĩu.” (1 Mavinda 28:9) Ĩkũlyo nĩ, Ngoo mbĩanĩu nĩ kyaũ? Nĩ kũmwenda Ngai na kwĩthĩwa mũndũ atw’ĩte kwĩmanyĩsya kwenda kwake, na kwĩka kĩla weemanyĩsya. Ũu ti kwasya kana mũndũ ndatonya kwĩka naĩ, ĩndĩ nĩkwĩthĩwa na mea ma kũmũthũkũma Ngai wĩ mwĩwi na kwĩthĩwa wĩyũmbanĩtye kũlũngwa. Kũmwenda Ngai na kwĩthĩwa e mwĩwi nĩkw’o kwatumie Yovu awetwa ta “mwĩanĩu,” nake Loto awetwa ta “mũlũngalu,” na Ndaviti awetwa ta weekaa “ũla ũseo” methonĩ ma Ngai. Nĩmamwendeeisye Ngai o na kau onthe nĩmavĩtasya.
Mũndũ wĩ na ngoo mbĩanĩu nĩwĩthĩawa endete kwĩka kwenda kwa Ngai na kũmũthũkũma e mwĩwi
Kwoou, ĩla tweethĩwa na mosũanĩo mate maseo, twaneena ndeto iũtuma twĩw’a nthoni, kana tweeka maũndũ mate maseo, nĩ ũndũ wa vata kwosa vinya kumana na ngelekany’o isu twaneenea. Ngai nĩwĩsĩ kana ĩvindanĩ yĩĩ tũilea kwĩka naĩ. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, nĩwendaa tũmwende na tũitata ũndũ tũtonya twĩthĩwe twĩ ewi. Tweethĩwa na ngoo mbĩanĩu kwa kũmwenda na kwĩthĩwa twĩ ewi, no twĩthĩwe na mũĩkĩĩo mũlũmu kana no tũmwendeesye.


text:
Ngewa ya 3: Mũndũũme na Mũndũ Mũka ma Mbee
NĨ KĨVATHŨKANY’O kyaũ kĩ nthĩnĩ wa visa ũũ? Nĩ andũ ala mevo. Mo nĩ mũndũũme na mũndũ mũka ma mbee. Nũũ wamombie? Nĩ Ngai. We nĩwĩsĩ syĩtwa yake? Nĩ Yeova. Nake ũ mũndũũme na mũndũ mũka meetiwe Atamu na Eva.
Ũũ nĩw’o Yeova Ngai woombie Atamu. Oosie kĩtoo kuma nthĩ na kuma kĩtoonĩ kĩu aseũvya mwĩĩ mwĩanĩu, mwĩĩ wa mũndũ. Na ĩndĩ aveveea manyiũũnĩ ma ũ mũndũ, na Atamu eethĩwa thayũ.
Yeova Ngai nĩwamũnengie Atamu wĩa. Amwĩie atw’ĩĩe nyamũ syonthe sya kĩla mũthemba masyĩtwa. No kwĩthĩwa Atamu asyaaĩsye nyamũ kwa ĩvinda yĩasa nĩ kana ainyuvĩe masyĩtwa ala masyaĩle. Atamu o aendeee na kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa nĩwoonie ũndũ mũna. We nĩwĩsĩ ũndũ ũsu waĩ mwaũ?
Nyamũ syonthe syaĩ na atindany’a. Kwaĩ nzou nũme na nzou nga, na mĩnyambũ mĩũme na mĩnyambũ mĩka. No Atamu ndaĩ na ũmwe wa kũtindany’a nake. Kwoou ĩndĩ Yeova amũetee Atamu too mũnene, na aumya wau ĩvavanĩ yake. Yeova nĩwatũmĩie wau ũsu kũmũmbĩa Atamu mũndũ mũka, nake atw’ĩka kĩveti kyake
Atamũ atanie ta kĩ! Kwasũania ũndũ Eva nake watanie kwiwa mũũndanĩ mwanake ekalae vo! Atamu na Eva maĩ matonya kwĩthĩwa na syana na kwĩkalany’a na ũtanu.
Yeova endaa Atamu na Eva matũe tene na tene. We endaa mamĩseũvye nthĩ yonthe na mamyanakavye yĩkale ta mũũnda wa Eteni. Atamu na Eva matanie ta kĩ yĩla masũanĩie ĩũlũ wa ũndũ ũsu! We waĩ wenda kwĩthĩwa na kĩanda kya kwanakavya nthĩ yĩkale ta mũũnda ũsu? Ĩndĩ Atamu na Eva mayaaendeea kwĩthĩwa na ũtanu. Ekai twone kĩtumi nĩ kyaũ.
Savuli 83:18; Mwambĩlĩlyo 1:26-31; 2:7-25.
Makũlyo
- Visa ũla wĩ Ngewanĩ ya 3 wĩ kĩvathũkany’o kyaũ na ũla wĩ Ngewanĩ ya 2?
- Nũũ ũla woombie mũndũ wa mbee na mũndũ ũsu eetawa ata?
- Ngai anengie Atamu wĩa mwaũ atethasye?
- Ngai aeteie Atamu too mũnene nĩkĩ?
- Atamu na Eva maĩ mekale ĩvinda yĩana ata, na Yeova endaa matethye wĩa mwaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Savuli 83:18.
Syĩtwa ya Ngai nĩ yĩva, nake ena ũnene mwaũ ũtaelekanw’a na wa ũngĩ ĩũlũ wa nthĩ ĩno? (Yel. 16:21; Nda. 4:17)
- Soma Mwambĩlĩlyo 1:26-31.
Nĩ kyaũ Ngai woombie mũminũkĩlyonĩ wa wũmbi wake mũthenya wa thanthatũ, na kyũmbe kyu kyaĩ na kĩvathũkany’o kyaũ na nyamũ? (Mwa. 1:26)
Yeova anengie mũndũ na nyamũ syĩndũ myaũ? (Mwa. 1:30)
- Soma Mwambĩlĩlyo 2:7-25.
Nĩ kyaũ kĩla kyendekaa nthĩnĩ wa wĩa wa Atamu wa kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa? (Mwa. 2:19)
Mwambĩlĩlyo 2:24 yĩtũtetheeasya ata kũmanya woni wa Yeova ĩũlũ wa mũtwaano, kũtaanĩsya, na mũleano? (Mat. 19:4-6, 9)


text:
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
What is the good news from God? Why can we believe it? This brochure answers common Bible questions.
Ũndũ kavuku kaa katonya kũũtetheesya
Kavuku kaa nĩkeũkũtetheesya ũtanĩe kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai, Mbivilia. Ĩla ũũsoma Maandĩko asu, sũanĩĩa ũndũ meũsũngĩa makũlyo aa.
Ũvoo Mũseo Nĩ Kyaũ?
Ĩmanyĩsye nĩ kana ũmanye ũvoo mũseo kuma kwa Ngai nĩ kyaũ, nĩkĩ nĩ wa vata, na kĩla waĩle kwĩka.
Ngai Nũũ?
Ngai e syĩtwa na nũtũthĩnĩkĩaa?
Is the Good News Really From God?
Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũĩkĩĩthya kana Mbivilia nĩ ya w’o?
Yesũ Klĩsto Nũũ?
Ĩmanyĩsye nĩkĩ Yesũ wakwie, wovosyo nĩ kyau na Yesũ aendee kwĩka ata.
Kĩeleelo kya Ngai kwa Nthĩ Nĩ Kyaũ?
Mbivilia nĩyĩeleetye nĩkĩ Ngai woombie nthĩ, mathĩna makathela ĩndĩĩ na nũũ ũla ũkekala nthĩnĩ wa Valatiso ĩla yũkĩte.
Ve Wĩkwatyo Mwaũ kwa Ala Akw’ũ?
Kwĩthĩawa ata yĩla twakw’a? Tũkamona ĩngĩ endwa maitũ ala makwie?
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai nũũ, na Ũsumbĩ ũsu ũkeeka ata?
Nĩkĩ Ngai Ũekete Ũthũku na Mathĩna Methĩwe Kw’o?
Ũthũku wambĩĩie ata, na nĩkĩ Ngai ũekete ũendee? Mathĩna makathela?
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Waku Wĩthĩwa na Ũtanu?
Yeova, Ngai mũtanu, nĩwendaa mĩsyĩ yĩthĩwe na ũtanu. Ĩmanyĩsye wone ũtao wa Mbivilia kwa aume, aka, asyai , na syana..
Ũtonya Kũmanya Ũthaithi wa W’o Ata?
Kwĩ ndĩni o ĩmwe ya w’o? Sũanĩĩa movano aa atano ma kumanya athaithi maw’o.
Myolooto ya Mbivilia Ĩtũtethasya Ata?
Yesu nĩwaeleisye nĩkĩ twĩ na vata wa kũtongoew’a na nĩ myolooto ĩlĩ yĩva ĩla ya vata vyũ.
Ũtonya Kũmũthengeea Ngai Ata?
Ĩmanyĩsye wone Ngai nĩwĩthukĩĩasya mboya syonthe, twaĩle kũvoya ata, na tũtonya kũmũthengeea Ngai ata.
Nĩ Ũvoo Mwaũ Mũseo Ĩũlũ wa Ndĩni?
Ve ĩvinda andũ onthe makeethĩwa na ngwatanĩo nthĩnĩ wa kũmũthaitha Ngai ũla wa w’o weka?
Nĩkĩ Ngai Ũmbanĩtye Athũkũmi Make Ĩũlũ wa Nthĩ Methĩwe Kĩkundi?
Mbivilia nĩyĩeleetye nĩkĩ na ũndũ Aklĩsto ma w’o mombanĩtw’e.
Nĩkĩ Waĩle Kũendeea Kwĩmanyĩsya Ũvoo Mũseo?
Ũmanyi waku ĩũlũ wa Ngai ũtonya kũtetheesya angĩ ata? Ũtonya kũtanĩa ũnyanya ũilyĩ ata vamwe na Ngai?


text:
KĨLUNGU KYA 1
What Is the Truth About God?
We Ngai nũkũsũvĩaa?
Ngai ailyĩ ata? We e syĩtwa?
Nũndũ ũtonyeka kũthengeea Ngai?
1, 2. Nĩkĩ nĩ ũndũ mũseo kũkũlasya makũlyo?
NĨWONAA ũndũ syana ikũlasya makũlyo? Mbingĩ syambĩlĩĩlasya kũkũlya syamanya kũneena oou. Ikũsyaasya isalukĩtye vyũ na iiũkũlya maũndũ ta aa: Nĩkĩ matu nĩ ma mbuluu? Ndata iseũvĩtw’e na kyaũ? Ũla wamanyĩisye nyũnyi kwina nũũ? Nũtonya kũtata mũno kũsũngĩa ĩndĩ ti ũndũ mũvũthũ. O na wasũngĩa nesa vyũ ata, itonya ũkũkũlya: Nĩkĩ?
2 Ti o syana syoka ikũlasya makũlyo. O tũendee na kwĩana, nĩtũendeeaa ũkũlya makũlyo. Tũkũlasya nĩ kana tũelewe nĩ maũndũ, tũmanye mĩisyo ĩla twaĩlĩte kwĩsiĩĩa, kana o kwenda tũmanye maũndũ. Ĩndĩ andũ aingĩ nĩmaekaa ũkũlya makũlyo, ala ma vata vyũ. Mũno mũno nĩmaekaa ũmantha mosũngĩo.
3. Nĩkĩ andũ aingĩ maekaa kũmantha mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata mũno?
3 Kwasũanĩa ĩũlũ wa ĩkũlyo yĩla yĩ kavanĩ ya ĩvuku yĩĩ, kana ala me ĩthangũnĩ ya mwambĩlĩlyo, kana o ala me mwambĩlĩlyonĩ wa kĩlungu kĩĩ. Aa nĩ makũlyo ma vata mũno tũtonya ũkũlya. Ĩndĩ andũ aingĩ nĩmaekete kũmantha mosũngĩo. Nĩkĩ maekete? Yo Mbivilia nĩmasũngĩĩte? Andũ amwe mew’aa mosũngĩo mayo me vinya mũno kũelewa. Angĩ nĩmew’aa nthoni kana aivũ kũkũlya makũlyo. O na angĩ maasyaa makũlyo ta asu maĩle kũsũngĩwa nĩ atongoi na amanyĩsya ma ndĩni. We ũsũanĩaa ata?
4, 5. Nĩ makũlyo amwe meva ma vata mũno ala tũtonya kwĩkũlya thayũnĩ, na nĩkĩ twaĩlĩte kũmantha mosũngĩo?
4 Nũtonya kwĩthĩwa wendeeaw’a nĩ kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata thayũnĩ. No nginya wĩthĩwe nĩwĩkũlasya: ‘Kĩeleelo kya thayũ nĩ kyaũ? Thayũ now’o ũũ? Kwa w’o Ngai ailyĩ ata?’ Nĩ ũndũ mũseo kũkũlya makũlyo ta asu, na nĩ ũndũ wa vata kũendeea nginya ũkwate mosũngĩo meanĩu na maĩkĩĩku. Mũmanyĩsya mũnene Yesũ Klĩsto aisye: “Voyai, na mũkanengwa; manthai, na mũkoona; vingũsyai, na mũkavingũĩwa.”
5 Waendeea ‘kũmantha’ mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata, ũkeethĩa kũmantha nĩkũunaa. (Nthimo 2:
WE NGAI E TEI NA NŨTHĨNĨKAA ĨŨLŨ WITŨ?
6. Nĩkĩ andũ aingĩ monaa Ngai totathĩnĩkaa nũndũ wa mathĩna ma andũ?
6 Andũ aingĩ masũanĩaa kana Ngai ndatũthĩnĩkĩaa na nde tei. Makũlasya, ‘Kethĩwa Ngai e tei, yo nthĩ yĩthĩwa ĩilyĩ ũndũ ĩilyĩ?’ Twasisya kũũ nthĩ yonthe twonaa yusĩe makaũ, kĩmena, na mathĩna maingĩ. Na ithyĩ nĩtũwaa, tũkathĩna na endwa maitũ makakw’a. Nĩkyo kĩtumi andũ aingĩ maasyaa, ‘Kethĩwa Ngai nũthĩnĩkaa nũndũ witũ na mathĩna maitũ, ethĩwa asiĩaa maũndũ asu maikekĩke.’
7. (a) Amanyĩsya ma ndĩni matumĩte ata andũ aingĩ masũanĩa kana Ngai nde tei? (b) Mbivilia yo ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa matatwa ala matũkwataa?
7 Ũthũku nĩ kana, mavinda angĩ amanyĩsya ma ndĩni nĩmatumaa andũ masũanĩa kana Ngai nde tei. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Nũndũ yĩla mĩisyo yooka maasyaa ku nĩ kwenda kwa Ngai. Amanyĩsya asu ma ndĩni methĩawa maimũtw’a Ngai mavĩtyo nũndũ wa maũndũ mathũku ala mekĩkaa. Ũsu nĩw’o ũw’o ĩũlũ wa Ngai? Mbivilia yo ĩmanyĩasya ata? Yakovo 1:
8, 9. (a) Ũtonya kũelekany’a ata kĩvathũkany’o kya kũeka ũthũku wĩthĩwe na kũũete? (b) Nĩkĩ wĩthĩwa wĩ ũndũ ũtaĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa kũeka andũ maendee kwĩka maũndũ mathũku?
8 Kwoosa ngelekany’o ya ĩthe mũĩ wĩ wendo wĩna mwana mũima wĩkalaa mũsyĩ vamwe na asyai make. Mwana ũsu akatw’ĩka kĩng’endilĩ na aitw’a kuma mũsyĩ, ĩthe ndamũvata. Mwana ũsu akathi kwĩkala mwĩkalĩle mũthuku na ailika mathĩnanĩ, we ĩthe nĩwe ũetete mathĩna make? Aiee. (Luka 15:
9 Ngai e na itumi nzeo sya kũeka andũ maendee kwĩka maũndũ mathũku. Ta mũmbi mũĩ na wĩ vinya, ti o nginya atũelesye itumi syake. Ĩndĩ nũndũ wa wendo nũtũeleasya. Kĩlungunĩ kya 11 ũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa itumi isu. Ĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana Ngai tiwe ũetae mathĩna ala twĩ namo. Ĩndĩ atũnengae wĩkwatyo o ũmwe tu wa kũmamina!
10. Nĩkĩ tũtonya kũĩkĩĩa kana Ngai akamina mathĩna onthe ala ũthũku ũetete?
10 O na ĩngĩ, Ngai nĩ mũtheu. (Isaia 6:3) Ũu nĩkwasya we nde ũvuku. Nde ũndũ ũthũku o na ũmwe nthĩnĩ wake. Kwoou nĩtũtonya kũmũĩkĩĩa vyũ. Ũu tiw’o tũmaĩkĩĩaa andũ nũndũ mavinda angĩ nĩmatonya kũtw’ĩka akengani. O na atongoi ma andũ ala meyumĩtye vyũ, mavinda maingĩ mayĩthĩawa na ũtonyi wa kũmina wanangĩko ũla andũ athũku maetete. Ĩndĩ Ngai e ũtonyi. Ngai e na ũtonyi wa kũmina mathĩna ala ũthũku ũetete andũnĩ na akamina. Yĩla Ngai ũkosa ĩtambya yĩu akamina ũthũku tene na tene!
NGAI EW’AA ATA ĨŨLŨ WA ŨSILI ŨTE WA KATĨ?
11. (a) Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa sila ũte wa katĩ? (b) Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa thĩna waku?
11 Yu-ĩ, Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa maũndũ ala maendee kwĩkĩka nthĩ yonthe na thayũnĩ waku? Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai “nũwendete sila wa katĩ.” (Savuli 37:28) Kwoou nĩwosaa kwa ũito maũndũ ala malũngalu na ala mate malũngalu. Nũmenete mũthemba w’onthe wa sila ũte wa katĩ. Mbivilia yaasya kana Ngai ‘nĩweew’ĩthiw’e woo ngoonĩ yake’ yĩla ũthũku wausũie nthĩ ĩvinda ya tene. (Mwambĩlĩlyo 6:
12, 13. (a) Ithyĩ twĩthĩawa na ndaĩa nzeo ta wendo nĩkĩ, na wendo ũtumaa twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa maũndũ mate malũngalu ala me kũũ nthĩ? (b) Nĩkĩ ũtonya kwĩthĩwa na ũw’o kana Ngai akamina mathĩna ma nthĩ?
12 Tũtonya kwĩthĩwa na ũw’o kana Ngai nũmenete kwona thĩna ata? Ũkũsĩ ũngĩ nĩ ũũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai oombie mũndũ na mũvw’ano wake. (Mwambĩlĩlyo 1:
13 Ũndũ ũmwe mũseo vyũ ĩũlũ wa andũ nĩ kwĩthĩwa tũtonya kwendana. Ũu nĩw’o Ngai ũilyĩ, nũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:8) Twĩ wendo nũndũ Ngai e wendo. Wendo nũtonya kũũsukuma kũmina thĩna na sila ũte wa katĩ kũũ nthĩ? Kethĩwa wĩ na ũtonyi wa kwĩka ũu, we no wĩke ũu? Ĩĩ, no wĩke ũu! Ngai akamina sila ũte wa katĩ. Maũndũ ala mathanĩtwe mwambĩlĩlyonĩ wa ĩvuku yĩĩ ti ndoto kana mawĩkwatyo ma mana. Maũndũ asu Ngai wathanĩte makeanĩa! Nĩ kana ũĩkĩĩe maũndũ asu mathanĩtwe, nĩwaĩle kũmanya mũnango ĩũlũ wa Ngai ũla ũmathanĩte.
NGAI NŨKWENDA ŨMŨMANYE
14. Syĩtwa ya Ngai nĩ yĩva, na nĩkĩ twaĩlĩtwe nĩ kũyĩtũmĩa?
14 We wenda mũndũ akũmanye ũtonya kwĩka ata? Ndũmũtavya syĩtwa yaku? Ngai e syĩtwa? Ndĩni mbingĩ syaasyaa syĩtwa yake ni “Ngai” kana “Mwĩaĩi,” ĩndĩ asu ti masyĩtwa make mwene. Nĩ masyĩtwa ma ũnene o tondũ “mũsumbĩ” kana “mũtongoi” nĩ masyĩtwa ma ũnene. Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai e masyĩtwa maingĩ ma ũnene. Amwe mamo nĩ “Ngai” na “Mwĩaĩi.” Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai e syĩtwa yake mwene. Syĩtwa yĩu nĩ Yeova. Savuli 83:18 yaasya: “No we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Kethĩwa Mbivilia yaku ndĩ syĩtwa yĩu no ũsisye Ũvoo wa Kwongeleela ĩthangũnĩ ya 195-197 ĩvukunĩ yĩĩ ũmanye nĩkĩ. Ũw’o nĩ kana syĩtwa ya Ngai yonekaa mavinda maingĩ nthĩnĩ wa mavuku ma Mbivilia ma tene. Kwoou Yeova endaa ũmanye syĩtwa yake na ũiyĩtũmĩa. Kwĩsĩla Mbivilianĩ Ngai nĩwĩmanyĩthanasya kwaku.
15. Syĩtwa ya Yeova yonanasya ata?
15 Ngai eenengie syĩtwa yĩ na kĩtumi. Syĩtwa yake,Yeova, yonanasya kana Ngai nũtonya kwĩanĩsya ũndũ o wĩva ũla wathanĩte na nũtonya kwĩanĩsya kĩeleelo o na kĩva kĩla ũsũanĩĩte. * Syĩtwa ya Ngai nĩ ya mwanya, yĩiĩ maela. Nĩ yake e weka. Yeova nĩ wa mwanya kwa nzĩa mbingĩ. Syĩva?
16, 17. Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na masyĩtwa aa make ma ũnene: (a) “Mwene Vinya W’onthe”? (b) “Mũsumbĩ wa tene na tene”? (c) “Mũmbi”?
16 Tũsomie kana Savuli 83:18 yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yeova: ‘No we wĩ weka Wĩ Ĩũlũ wa Onthe.’ O na ĩngĩ, Yeova e weka awetetwe ta we “Mwene Vinya W’onthe.” Ũvuan’yo 15:3 yaasyaa ũũ: “Mawĩa maku nĩ manene na maũsengy’a, Mwĩaĩi Ngai, Mwene Vinya W’onthe; moendelo maku nĩ malũngalu na ma w’o, we Mũsumbĩ wa tene na tene.” Syĩtwa yĩu ya ũnene “Mwene Vinya W’onthe” yĩtũmanyĩasya kana Yeova nĩwe wĩ vinya vyũ kũthonoka onthe. Vinya wake ndwĩ maela; nĩ mũnene vyũ. Na syĩtwa ya ũnene “Mũsumbĩ wa tene na tene” yĩtũlilikanasya kana Yeova nĩ wa mwanya kwa nzĩa ĩngĩ. No we e weka ũte mwambĩlĩlyo kana mũminũkĩlyo. Savuli 90:2 yaasyaa ũũ: “O kuma tene na tene kũvika tene na tene, nue Ngai.” Yĩsilya yĩu nĩyĩetae kĩkĩo, kana tiw’o?
17 Yeova nĩ wa mwanya nũndũ nowe Mũmbi e weka. Ũvuan’yo 4:11 yaasyaa: “Nĩwaĩle we, Mwĩaĩi waitũ na Ngai waitũ, kwosa ndaĩa na nguma na vinya: nĩkwĩthĩwa nĩwoombie, syĩndũ syonthe na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” Syĩndũ syonthe ila ũtonya kũsũanĩa
NŨTONYA KŨMŨTHENGEEA YEOVA?
18. Nĩkĩ andũ amwe mew’aa matesa kũmũthengeea Ngai, ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya ata?
18 Kũsoma ĩũlũ wa ndaĩa sya Yeova syĩ kĩkĩo, kũtumaa andũ amwe methĩwa na w’ĩa. Monaa matatonya kũmũthengeea Ngai na e ĩũlũ mũno ũndũ ũtesa kũsũanĩa ĩũlũ woo. Ĩndĩ ũu nĩw’o? Mbivilia ĩmanyĩasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o. Yaasyaa atĩĩ ĩũlũ wa Yeova: “Nde kũasa na kĩla ũmwe waitũ.” (Meko ma Atũmwa 17:27) O na ĩngĩ Mbivilia ĩtũthing’ĩĩasya ũũ: “Mũthengeei Ngai, nake akamũthengeea inyw’ĩ.”
19. (a) Tũtonya ata kwambĩlĩlya kũthengeea Ngai, na ũunĩko nĩ mwaũ? (b) Nĩ ndaĩa syĩva sya Ngai ikwendeeasya?
19 Ũtonya kũmũthengeea Ngai ata? Ũndũ wa mbee, endeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai o ũndũ ũkwĩka yu. Yesũ aisye atĩĩ: “Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.” (Yoana 17:3) Nĩw’o, Mbivilia ĩmanyĩasya kana kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na Yesũ kũkatuma ũkwata “thayũ ũtathela”! O tondũ twonie, “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:
20-22. (a) Kwĩthĩwa tũtatonya kũmwona Ngai no kũtũsiĩĩe kũmũthengeea? Elesya. (b) Andũ amwe mate na ũthũku matonya kwĩka ata, ĩndĩ waĩle kwĩka ata?
20 Ndũtonya kũmwona Ngai nũndũ Ngai nĩ veva. (Yoana 1:
21 Ũkaelewa nĩkĩ Mbivilia ĩtũmanyĩasya kũmwona Yeova ta Ĩthe witũ wa ĩtunĩ. (Mathayo 6:9) O vamwe na kwĩthĩwa thayũ witũ umĩte kwake, atwendeaa thayũ mũseo ũndũ vatonyeka
22 O ũendee na kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ kuma Mbivilianĩ, nũtonya kwona andũ amwe mate na ũthũku maiũthing’ĩĩsya ũeke kwĩmanyĩsya. No methĩwe mayona ta ũkũekana na maũndũ ala ũĩkĩĩaa. Ĩndĩ ndũkaeke mũndũ o na ũmwe aũsiĩĩe kwĩthĩwa na ũnyanya na Ngai.
23, 24. (a) Nĩkĩ nĩwaĩlĩte kũendeea kũkũlya makũlyo ĩũlũ wa maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya? (b) Nĩ ũndũ mwaũ ũkũelew’a kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
23 Ve maũndũ wĩĩthĩwa ũtatonya kũelewa wambĩlĩlya kwĩmanyĩsya. O na kau kũkũlya ũtethyo nĩkwendaa wĩnyivyo, ndũkew’e nthoni kũkũlya. Yesũ aisye nũndũ mũseo kwĩnyivya, ta syana nini. (Mathayo 18:
24 Nzĩa ĩla nzeo vyũ ya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova nĩ kũkunĩkĩla Mbivilia. Yĩ kĩvathũkany’o na mavuku ala angĩ onthe. Kwa nzĩa yĩva? Kĩlungu kĩĩ kĩatĩĩe nĩkĩkũelesya ũndũ ũsu.
^ kal. 15 Ve ũvoo wa kwongeleela ĩũlũ wa kĩla syĩtwa ya Ngai yonanasya na ũndũ yĩtamũkawa ĩthangũnĩ ya 195-197.


text:
“Ĩai na Ala Mekũĩa”
“Kiakian’yai, na kĩla mũndũ akyaka ũla ũngĩ.” —1 ATH. 5:11.
MBATHI: 53, 28
1, 2. Nĩkĩ nũseo tũneenee ũndũ tũtonya kũkiakisya ala makw’ĩĩwe? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.)
MWĨĨTU-A-ASA ũmwe wĩtawa Susi aisye atĩĩ: “Twekalile vandũ va mwaka ta ũmwe ũu tũyĩw’a kyeva kingĩ mũno ĩtina wa kũkw’ĩĩwa nĩ kĩmwana kitũ.” Nake Mũklĩsto ũngĩ aĩtye kana mũka akwie atataĩĩe na kuma vau eew’aa ‘mwĩĩ wake ũyalya ũndũ ũtaĩ aelesya.’ Ũthũku nĩ kana ve andũ angĩ aingĩ matatalĩka makwatĩtwe nĩ kyeva ta kĩu. Aingĩ me kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto nĩmatonya kwĩthĩwa mataasũanĩa kana endwa moo nĩmesa kũkw’a Ali–Maketoni ĩte mbiku. Wĩthĩwe wĩmũkw’ĩĩe kana nĩwĩsĩ mũndũ mũna mũkw’ĩĩe, nũtonya kwĩkũlya atĩĩ: ‘Ala me na kyeva matonya kũtetheew’a ata momĩanĩsye na woo ngoonĩ syoo?’
2 Nũtonya kwĩthĩwa waaĩw’a andũ mayasya thĩna ũthelaa na ĩvinda. Ĩndĩ ĩkũlyo nĩ atĩĩ: Woo wĩ ngoonĩ ya mũndũ nũtonya kũthela na ĩvinda vate ũndũ ũkwĩkwa? Mwĩĩtu-a-asa ũmwe wakw’ĩĩwe nĩ mũũme aisye ũũ: “Nĩsĩte kwĩthĩa nĩ kavaa kwasya kana kĩla kĩtetheeasya mũndũ kũvoa nĩ ũndũ ũkũtũmĩa ĩvinda yĩla wĩ nayo.” O tondũ kĩtau kĩsaa ũvoa o kavola kyaiitwa nesa, kyeva kĩla kĩthĩawa ngoonĩ no kĩoleke ĩtina wa ĩvinda ethĩwa nĩkĩũthĩnĩkĩwa nesa. Kyo nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya ala makw’ĩĩwe nĩ kana kyeva kyoo kĩoleke?
YEOVA NĨWE “NGAI WA ŨKIAKISYO W’ONTHE”
3, 4. Ĩla mũndũ wĩ na kyeva, nĩkĩ tũtonya kwasya kana Yeova nũeleawa kana mũndũ ũsu nĩwaĩle kũkiakiw’a?
3 Vate nzika, ũla ũtũkiakiasya vyũ nĩ Ĩthe witũ wa ĩtunĩ, Yeova, nũndũ e tei. (Soma 2 Akolintho 1:3, 4.) Vai ũngĩ ũeleawa nesa ũndũ tũkwĩw’a ta Yeova. Aĩkĩĩthisye andũ make amea atĩĩ: “Nyie, o nyie; ninyie ũla ũkũkiakiasya.”—Isa. 51:12; Sav. 119:50, 52, 76.
4 O nake Ĩthe witũ wa matei mololo nĩwakw’ĩĩwe nĩ endwa make ta Avalaamu, Isaka, Yakovo, Mose, na Mũsumbĩ Ndaviti. (Mot. 12:6-8; Mt. 22:31, 32; Meko 13:22) Ndeto ya Ngai ĩtũĩkĩĩthĩtye kana Yeova ethĩawa na mea maingĩ, kana nĩweteele mũno mũthenya ũla ũkamathayũũkya. (Yovu 14:14, 15) Mathayũũkw’a makekalaa me atanu na me na mĩĩ mĩseo. O na ĩngĩ lilikana kana ve ĩvinda Mwana wa Ngai mwendwa, ũla waĩ “ũtanu wake kĩla mũthenya,” wakwie kĩkw’ũ kĩ woo mũno. (Nth. 8:22, 30) Vai mũndũ ũtonya kũelesya nesa woo ũla Yeova weewie ĩvinda yĩu.—Yoa. 5:20; 10:17.
5, 6. Yeova atonya kũtũkiakisya kwa nzĩa yĩva?
5 No twĩkale tũte na nzika o na vanini kana Yeova akatũtetheeasya. Kwoou ĩla twĩ na kyeva tũyaĩle kũemwa nĩ kũmũvoya nĩ kana tũmũtulũĩle ngoo sitũ. Kũmanya kana Yeova nũeleawa kyeva kĩla twĩthĩawa nakyo na nũtũkiakiasya nesa, nĩkũtwĩkĩaa vinya mũno. Ĩndĩ we atũkiakiasya ata?
6 Ũndũ ũmwe Ngai ũtwĩkĩaa vinya naw’o nĩ kwĩsĩla “ũkiakisyonĩ wa Veva Mũtheu.” (Meko 9:31) Vinya ũsu Ngai ũtũmĩaa kwĩka maũndũ wĩthĩawa ũtonya kũtũkiakisya mũno. Yesũ atwathie kana Asa witũ akeethĩawa eyũmbanĩtye “kũmanenga Veva Mũtheu ala mamwĩtasya.” (Luka 11:13) Ũla Susi twĩĩ tũnamũweta aisye atĩĩ: “Ve mavinda maingĩ mũno tweekaa kũtulya ndu tũkamwĩsũva Yeova atũkiakisye. Kĩla ĩvinda tweeka ũu, mũuo wa Ngai nĩwasũvĩaa ngoo sitũ na mosũanĩo maitũ.”—Soma Avilivi 4:6, 7.
YESŨ NĨ MŨTHEMBI MŨNENE WĨ TEI MWINGĨ
7, 8. Nĩkĩ tũtonya kwĩthĩwa tũte na nzika kana Yesũ akatũkiakiasya?
7 Tei wa Yeova nĩwoonekie nesa kwĩsĩla Mwana wake, Yesũ. Ũndũ ũsu woonekie nesa vyũ ndetonĩ ila Yesũ waneenaa na maũndũnĩ ala weekaa e kũũ nthĩ. (Yoa. 5:19) Yesũ atũmiwe oke kũkiakisya ala “me na ngoo ndũlĩku” na “onthe ala mametaa.” (Isa. 61:1, 2; Luka 4:17-21) Kwoou nĩweesĩkĩe ta mũndũ wĩ tei mwingĩ, mũndũ waeleawa ĩla angĩ meũthĩna na waĩ na wendi mwingĩ ngoonĩ wa kũmavetea thĩna woo.—Aevl. 2:17.
8 Tũi na nzika kana ĩla Yesũ waĩ wa mũika nĩwakw’ĩĩwe nĩ andũ amwe ma mũsyĩ na anyanyae. Kwa ngelekany’o, Yosevu, ũla waeie Yesũ, nũtonya kwĩthĩwa akwie Yesũ e o wa mũika. * Kwasũanĩa ũndũ kĩu kĩthĩwa kyamũitavĩie! No kwĩthĩwa aĩ na myaka ĩkũmi na kĩndũ kana akethĩwa no ĩndĩ waĩ anavikya myaka 20. E mũnini ũu nĩwalasimĩkie kũmĩanĩsya na kyeva kyake na kya inyia na ala angĩ masyaanĩw’e.
9. Yesũ oonanisye ata kana e tei ĩla Lasalo wakwie?
9 Ĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ, nĩwaeleawa vyũ ũndũ andũ mekwĩw’a na nĩwamew’ĩaa tei. Kwa ngelekany’o, sũanĩa ĩla mũnyanyae, Lasalo, wakwie. O na kũtw’ĩka Yesũ nĩweesĩ nũkũmũthayũũkya, nĩwakwatiwe nĩ kyeva kingĩ mũno oona ũndũ Meli na Matha maemeewe nĩ kyeva. Kĩndũ kyu kyamũtinie na kyamũũmĩsya ngoonĩ nginya etĩkya methoi.—Yoa. 11:33-36.
10. Nĩkĩ tũtonya kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana Yesũ nũtwĩw’ĩaa tei ũmũnthĩ?
10 O tondũ twoona, Yesũ aĩ tei na nĩwakiakiasya angĩ. Kũmanya ũu kũtonya kũtũtethya ata ũmũnthĩ? Maandĩko matũĩkĩĩthĩtye kana “Yesũ Klĩsto no ũndũ ũmwe ĩoo na ũmũnthĩ, ĩĩ, o na kũvika tene na tene.” (Aevl. 13:8) Na nũndũ e “Mũnene wa thayũ” nũeleawa nesa ũndũ mũndũ wĩ na kyeva wĩw’aa, “nũtonya kũmatetheesya ala matatawa.” (Meko 3:15; Aevl. 2:10, 18) Kwoou tũikethĩwe na nzika kana kũvika o na ũmũnthĩ, Klĩsto nũthĩnĩkaa oona angĩ me na thĩna, nũeleawa kyeva kĩla me nakyo, na nũmanengae ũtethyo “ĩvinda ya vata.”—Soma Aevelania 4:15, 16.
“ŨKIAKISYO WA MAANDĨKO”
11. Nĩ maandĩko meva wĩw’aa maiũkiakisya mũno?
11 Ĩandĩko yĩla yĩeleetye ũndũ Yesũ weewie thĩna mwingĩ ĩla Lasalo wakwie nĩ yĩmwe katĩ wa maandĩko ala matũkiakiasya mũno Ndetonĩ ya Ngai. Na ũsu ti ũsengy’o “nũndũ maũndũ o na meva ala mambie kũandĩkwa, nĩmaandĩkiwe nũndũ wa kũtũmanyĩasya, nĩ kana ũndũ wa wũmĩĩsyo na ũkiakisyo wa maandĩko twĩthĩwe na wĩkwatyo.” (Alo. 15:4) Ethĩwa wĩ na kyeva, o naku no ũkiakiw’e nĩ maandĩko ta aa maatĩĩe:
“Yeova e vakuvĩ na ala matũlĩkĩte ngoo, na nũtangĩĩaa ala mekwĩlila vevanĩ.”—Sav. 34:18, 19.
“Mosũanĩonĩ makwa maingĩ nthĩnĩ wakwa mokiakisyo maku [Yeova] matan’ya ngoo yakwa.”—Sav. 94:19.
“Na yu Mwĩaĩi waitũ Yesũ Klĩsto mwene, na Ngai Asa waitũ ũla watwendie na kũtũnenga ũkiakisyo ũtathela na wĩkwatyo mũseo kwondũ wa mumo, nakiakisye ngoo syenyu na kwilũlũmĩlya.”—2 Ath. 2:16, 17. *
KĨKUNDI NĨKĨTŨKIAKIASYA MŨNO
12. Nĩ ũndũ ũmwe wĩva wa vata tũtonya kwĩka tũkakiakisya angĩ?
12 Vandũ vangĩ Aklĩsto ala me na kyeva matonya kũkwata ũkiakisyo nĩ kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto. (Soma 1 Athesalonika 5:11.) Ũtonya kwĩkĩa vinya ata na kũkiakisya ala me na “veva mũtũlĩku”? (Nth. 17:22) Ĩkalaa ũlilikene kana ve “ĩvinda ya kũvindya, na ĩvinda ya kũneena.” (Mũta. 3:7) Mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Dalene wakw’ĩĩwe nĩ mũũme aeleetye atĩĩ: “Ala makw’ĩĩwe nĩmendaa kũelesya kĩla meũsũanĩa na ũndũ mekwĩw’a ngoonĩ. Kwoou kĩla kya vata vyũ ũtonya kũtethya mũndũ ũkw’ĩĩwe nakyo nĩ kũmwĩthukĩĩsya ũte kũmũtilĩĩla.” Nake mwĩĩtu-a-asa ũngĩ wĩtawa Junia, ũla waĩ na mwana-a-inyia weeyũaie, awetete ũũ: “O na kau nũtonya kũema kũelewa nesa kyeva kĩla me nakyo, kĩla kya vata nĩ we mwene wĩthĩwe ũyenda kũelewa ũndũ mekwĩw’a.”
13. Twaĩle kũlilikana kyaũ ĩũlũ wa kyeva?
13 O na ĩngĩ nũseo ũkekalaa ũlilikene kana andũ maivw’ananaa, na kwoou kyeva kya andũ kĩyĩthĩawa kĩvw’anene na mayĩyĩeleasya ũndũ ũmwe. Mavinda amwe no mũndũ mwene ũeleawa nesa vyũ woo ũla wĩ ngoonĩ yake na ũyĩthĩa ti laisi kũtavya angĩ ũndũ ũkwĩw’a. Ndeto ya Ngai yaĩtye atĩĩ: “Ngoo nĩyĩsĩ ũũ wayo e yo; na mũeni ndelikasya ũtanunĩ wayo.” (Nth. 14:10) O na mũndũ akaelesya ata ũndũ ũkwĩw’a, ti laisi mavinda onthe ala angĩ makaelewa kĩla ũkũmatavya.
14. Tũtonya kumya va ndeto sya kũtavya ala makw’ĩĩwe?
14 Nũndũ wa ũu, ti laisi kũmanya ũndũ ũtonya kũtavya mũndũ ũemeewe nĩ kyeva, na nengĩ ũsu nĩ ũndũ ũkũeleeka. O na vailyĩ ũu, Mbivilia yaĩtye kana “ũĩmĩ wa ũla mũĩ nũvoasya.” (Nth. 12:18) Aingĩ nĩmakwatĩte ndeto itonya kũmatetheesya makiakisye angĩ nthĩnĩ wa ĩla mbulosua yĩtawa Mtu Fulani Umpendaye Anapokufa. * Ĩndĩ mavinda maingĩ kĩndũ kĩla kya vata vyũ ũtonya kwĩka nĩ ‘kũĩa na ala mekũĩa.’ (Alo. 12:15) Mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Gaby wakw’ĩĩwe nĩ mũũme aĩtye: “Kĩla yu nĩkothaa kwĩka nonany’e ũndũ ngwĩw’a no kũĩa. Kĩu nĩkyo kĩtumi nĩw’aa nausya ĩla anyanyawa maĩa nakwa. Mavindanĩ ta asu ndyĩw’aa ta nĩekanĩw’e na kyeva kyakwa nĩ weka.”
15. Tũtonya kũkiakisya mũndũ ata ethĩwa nĩtwaemwa nĩ kũmũtavya ũndũ twenene? (O na ĩngĩ sisya kasandũkũ “ Ndeto Nzeo Syaĩ na Ũkiakisyo.”)
15 Ũkaemwa nĩ kũtavya mũndũ ũndũ mwenene, no ũmũtũmĩe kaati ya kũmũkiakisya, e-mail, mesengyi ya simũ, kana o valũa. No ũandĩke ĩandĩko wĩw’aa yĩtonya kũkiakisya mũndũ, ũkaandĩka ũndũ mũseo wĩsĩ ĩũlũ wa ũla ũkwie kana nguma yake nzeo, kana o ũkaandĩka kĩndũ watanĩie kwĩka nake. Junia aĩtye: “Ĩla nakwata mesengyi nguvĩ ya kũmbĩkĩa vinya kana ĩla nathokw’a nĩ Mũklĩsto ũngĩ tũtũmĩe ĩvinda ĩmwe, nĩw’aa natetheka ũndũ ndaeleekya. Ĩla angĩ meeka ũu matumaa nĩmanya nĩnendetwe na nĩngũthĩnĩkĩwa.”
16. Nĩ nzĩa ĩngĩ yĩva nzeo mũno ya kũkiakisya mũndũ?
16 Ndũkaaĩse kwona mboya ila tũvoyaa vamwe na Mũklĩsto ũkw’ĩĩwe kana kwondũ wake ta itatethasya. Nũtonya kwĩw’a vinya kũvoya nesa ĩvindanĩ ta yĩu o naku ũkwĩw’a wĩmũitavĩe ngoonĩ, ĩndĩ mboya ila ũtonya kũvoya nake, o na ethĩwa wĩvoya ũĩĩte na ũte kũneena nesa, nitonya kũmũkiakisya mũno. Dalene aĩtye: “Mavinda amwe ĩla eĩtu-a-asa mooka kũngiakisya nĩmakũlasya ethĩwa no mende kũvoya. Mayambĩĩa kũvoya maneenaa maiemwa, ĩndĩ kĩla ĩvinda o ũndũ maendeea na mboya now’o wasya woo ũkwataa vinya, na mũthya mavoyaa mboya ĩkũkiita ngoo vyũ. Mũĩkĩĩo woo mũlũmu, wendo woo, na kũnthĩnĩkĩa kũla manthĩnĩkĩaa nĩkũlũlũmĩlĩtye mũĩkĩĩo wakwa.”
ENDEEA KŨMAKIAKISYA
17-19. Nĩkĩ twaĩle kũendeea kũkiakisya ala makw’ĩĩwe?
17 Ĩvinda yĩla mũndũ ũmwe ũtonya kwĩkala na kyeva no yĩthĩwe yĩ kĩvathũkany’o vyũ na ya ũla ũngĩ. Kwoou tata ũtũmĩe ĩvinda ĩasanga na ũsu ũkw’ĩĩwe. Vandũ va kwĩkala nake mĩthenya o ĩla andũ ma mũsyĩ na anyanyae me vo, endeea kwĩthĩwa vakuvĩ nake myei yĩana ũna ĩtina wa ala angĩ kũsyoka maũndũnĩ moo. Mbivilia yaĩtye: “Mũnyanya nĩwendanaa ĩndĩ yonthe; na mwana-a-ĩthe asyaiwe kwondũ wa kũthĩnũkasya.” (Nth. 17:17) Twĩ Aklĩsto nĩtwaĩle kũendeea kũkiakisya mũndũ o na ethĩwa kyeva kyake kĩkua ĩvinda yĩana ata.—Soma 1 Athesalonika 3:7.
18 Lilikana kana mũndũ no ambĩĩe kwĩw’a kyeva ĩngĩ nũndũ wa maũndũ ũkũmakonany’a na mwendwa wake ta mũthenya woo wa alũsi, wathi mũna, visa, maũndũ mana meekaa, o na mũnyungo mũna, wasya mũna, kana ĩvinda ĩna ya mwaka. Mũndũ akw’ĩĩwa nĩ mũũme kana mũka, maũndũ maingĩ ala wĩkaa ya mbee e weka, ta kwa ngelekany’o, kũthi ũmbanonĩ mũnene kana ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ, nĩmatonya kũmũetee kyeva kingĩ. Mwana-a-asa ũmwe aisye: “No neesĩ kana mwaka wa mbee ĩtina wa kũkw’ĩĩwa nĩ mũka wakwa ngathĩnĩka mũno mũthenya ũla twatwaanie wavika, na ũu now’o vailyĩ. Ĩndĩ ana-a-asa na eĩtu-a-asa amwe nĩmavangĩthisye kyathĩ kĩnini vamwe na ala nĩ ndũũ namo vyũ nĩ kana mũthenya ũsu ndikatinde nĩ nyioka.”
19 Ĩndĩ manya kana ala makw’ĩĩwe nĩmaĩle kwĩkĩwa vinya kĩla ĩvinda na ti o ĩla kwĩ maũndũ ma mwanya. Junia aeleetye atĩĩ: “Mavinda maingĩ ĩla andũ matethya ũla ũkw’ĩĩwe na matinda nake ĩla kũte ũndũ mũna wa mwanya, kĩu nĩkĩtethasya mũno. Kwĩka kaũndũ mwĩ ĩmwe mavinda ta asu vate ũndũ mũnene mũvangĩĩe nĩ kwa vata mũno na nĩkũtonya kũkiakisya mũno.” Nĩ w’o kana tũitonya kũmina vyũ kyeva kĩla mũndũ wĩ nakyo nũndũ wa kũkw’ĩĩwa nĩ mwendwa wake, na tũitonya kusũsya mwanya ũla ũnatiiwe, ĩndĩ no tũtate o vala tũtonya tũkamũkiakisya kwa kwĩka maũndũ mana ma vata tũmũtetheesye. (1 Yoa. 3:18) Gaby aĩtye: “Nĩnĩtũngĩaa Yeova mũvea mũno na atumĩa nũndũ nĩmandetheeisye ĩvindanĩ yĩu yonthe yetu. Mandetheetye vyũ ngew’a Yeova ta ũngwete na moko make.”
20. Nĩkĩ mawatho ma Yeova matũkiakiasya mũno?
20 Tũkiakiaw’a mũno twamanya kana Yeova, Ngai wa ũkiakisyo w’onthe, akaveta kyeva kyonthe na aithyũmũsya andũ vyũ ĩla ndeto ii ikeanĩa: “Onthe ala me mbũanĩ makew’a wasya wake [Klĩsto], namo makauma”! (Yoa. 5:28, 29) Ngai athanĩte kana ‘akamelya kĩkw’ũ tene na tene; na Mwĩaĩi Yeova akavyaĩa methoi mothyũnĩ onthe.’ (Isa. 25:8) Ĩla ũndũ ũsu ũkekĩka, tũikasyoka ĩngĩ ‘kũĩa na ala mekũĩa,’ vandũ va ũu tũkeekaa ‘kũtana vamwe na ala meũtana’!—Alo. 12:15.
^ kal. 8 Yosevu awetetwe ya mwĩso ĩla Yesũ waĩ na myaka 12. Yosevu ti mũwete ĩvindanĩ yĩla Yesũ weekie kyama kyake kya mbee kya kũvĩndũa kĩw’ũ kĩtw’ĩke mbinyu. O na vai ĩvinda yĩngĩ ũwetetwe ĩtina wa vau. Na ĩla Yesũ waĩ mũtĩnĩ wa mathĩna, anengie mũtũmwa Yoana wĩa wa kũmũsũvĩa Meli. Keka Yosevu aĩ thayũ, Yesũ ndethĩwa aaĩka ũu.—Yoa. 19:26, 27.
^ kal. 11 Maandĩko angĩ makiakĩĩtye andũ aingĩ nĩ ta Savuli 20:1, 2; 31:7; 38:8, 9, 15; 55:22; 121:1, 2; Isaia 57:15; 66:13; Avilivi 4:13; na 1 Vetelo 5:7.
^ kal. 14 O na ĩngĩ no ũsisye kĩlungu kĩ na kyongo, “Wafariji Waliofiwa Kama Yesu Alivyofanya,” ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya ya 01/11/2010.


text:
Makũlyo Kuma kwa Asomi Maitũ
Twĩsĩ ata kana ĩla ndũa yeetawa Yeliko yavalũkile ĩtina wa kũthyũlũlũkwa na kũtw’ĩkanĩw’a kwa ĩvinda ĩkuvĩ?
Mũthenya wa mũonza syamĩlingĩlile mavinda mũonza, na ĩndĩ Ngai atuma ngũta nene na ndũmu sya ndũa ĩsu ivalũka. Ĩla ngũta isu syavalũkile, Aisilaeli nĩmalikile ndũanĩ ĩsu na mamĩkĩlya vinya. Ĩndĩ ĩkũlyo nĩ, Ve syĩndũ sya tene itonya kũtũĩkĩĩthya kana kĩla Mbivilia ĩwetete ĩũlũ wa ũndũ ndũa ĩsu yasindiwe mĩtũkĩ nĩ kya w’o?
Ĩvinda ya tene, andũ mavithũkĩa ndũa nĩmakothaa kũmĩthyũlũlũka na kũmĩtw’ĩkanĩsya. O na methĩwe memĩtw’ĩkanĩsya kwa ĩvinda yĩana ata, mesa kũmĩsinda matavaa kyonthe kĩla kĩ ndũanĩ ĩsu vamwe na lĩu w’onthe ũla ũtonya kwĩthĩwa ũtialĩte. Ĩndĩ asomi ma maũndũ ma tene meethĩie vala ndũa ya Yeliko yaĩ ve lĩu mwingĩ mũno. Ĩvuku yĩmwe yaeleisye ũndũ ũsu nesa yasya atĩĩ: “Kĩndũ kĩla kyeethĩiwe vau kwa wingĩ, eka syĩndũ sya yũmba, kyaĩ mbaa lĩu. . . . Kwosana na livoti sya maũndũ ma tene ma Palestine ũsu nĩ ũndũ ũtakothaa kwoneka. Waĩ ũtonya kwĩthĩa mbisũ ĩmwe kana ilĩ [sya lĩu wa mbaa ngetha], ĩndĩ kwĩthĩa lĩu wingĩvĩte ũu waĩ ũndũ wa ũsengy’o.”—Biblical Archaeology Review.
Kwosana na ũndũ Maandĩko maĩtye, Aisilaeli maĩ na kĩtumi kĩseo kya kũema kũtava lĩu ũla waĩ Yeliko. Yeova nĩwaumĩtye mwĩao akamea maikeke ũu. (Yos. 6:17, 18) Aisilaeli mavithũkĩĩte ndũa ĩsu Mweinĩ wa 3 kana wa 4, na ĩvinda yĩu lĩu weethĩawa wĩ mwingĩ mũno nũndũ andũ meethĩawa manaketha. (Yos. 3:15-17; 5:10) Kwoou nũndũ lĩu mwingĩ mũno nĩwatialile Yeliko, no twasye kana Aisilaeli mayaathyũlũlũka na kũtw’ĩkanĩsya ndũa ĩsu kwa ĩvinda ĩasa. Ũu now’o Mbivilia ĩeleetye.


text:
Information for Delegates
MAŨMBANO MA MWANYA
ŨTHŨKŨMI WA MBETHELI Atavany’a ala avatise, na me na myaka 35 na kũtheea, na nĩmekwendeew’a nĩ ũthũkũmi wa Mbetheli, maĩle kũvanga kũthi ũmbanonĩ wa ala mekwendeew’a nĩ ũthũkũmi ũsu Wakatano mũthenya. Mũkamanyĩthw’a ĩũlũ wa saa na vandũ vala ũmbano ũsu ũkekĩwa.
SUKULU YA ATAVANY’A MA ŨSUMBĨ Mavainia ala me na ũkũũ wa katĩ wa myaka 23 na 65, na mekwendeew’a nĩ kwongela ũthũkũmi woo nĩmeũthokw’a ũmbanonĩ wa ala mekwenda kũthi Sukulu ya Atavany’a ma Ũsumbĩ, ũla ũkethĩwa Wakyumwa mũthenya. Mũkamanyĩthw’a saa na vala ũmbano ũsu ũkekĩwa.
ŨVOO KWA ALA ME ŨMBANONĨ
ATHOKANY’A Athokany’a manengetwe wĩa wa kũũtetheesya. Nũũkũlw’a ũmethukĩĩsye ĩla meũkũelesya ĩũlũ wa kũkwata ivĩla, vala waĩle kwia ngalĩ, vala waĩle kũlikĩla kana kumaalĩla, na maũndũ angĩ.
ŨVATISO Ivĩla ila inyuvĩwe ala meũvatiswa ikeethĩwa mbee wa ngyukwaa, ĩndĩ veethĩwa moalyũku, mũkamanyĩthw’a. Ala meũvatiswa nĩmeũkũlw’a mekale ivĩlanĩ ila manyuvĩwe ũvoo wa ũvatiso ũtanambĩĩa Wathanthatũ kwakya. Kĩla ũmwe woo nĩwaĩle kũka na taũlo na ngũa syaĩle kwondũ wa ũvatiso.
MĨVOTHI Mbesa mbingĩ nitũmĩĩtwe, na mĩvango ĩkekwa nĩ kana vethĩwe na ivĩla itoetye, mĩtambo ya wasya, na maũndũ angĩ maingĩ nĩ kana tũtanĩe ũmbano na tũitetheew’a kũmũthengeea Yeova mũnango. Mĩvothi yaku ya ngoo ya kwenda nĩtetheeasya kũĩvĩa ngalama isu na ĩitetheesya wĩa wa kũtavany’a nthĩ yonthe. Masandũkũ maiĩtwe kĩla vandũ kwa ũla ũnũkwenda kumya mĩvothi. Nĩtũũtũnga mũvea mũno kwondũ wa mĩvothi yenyu. Nzama Ĩla Ĩtongoesye nĩkũmũtũngĩa mũvea nũndũ wa ũlau wenyu wa kũtetheesya wĩa wa Ũsumbĩ nthĩ yonthe.
ŨIITI WA MBEE Lilikanai kana mũvĩa ũũ nĩ kwondũ wa KŨTETHEESYA ALA MAŨMĨA KANA ALA MEKWENDA ŨTETHYO WA MĨTŨKĨ.
SYĨNDŨ ILA SYAĨTE Syĩndũ syonthe ila syaĩte syaĩle kũtwawa mũvĩanĩ wa Syĩndũ Ila Syaĩte. Ethĩwa nĩwaasya kĩndũ, no ũsisye mũvĩanĩ ũũ. Syana ila syaĩte syaĩle kũtwawa mũvĩanĩ ũũ. Ĩndĩ mũvĩa ũũ ti vandũ va kũsũvĩĩwa syana. Nũũkũlw’a ũsũvĩe syana syaku, na ũyĩkala vamwe nasyo.
IVĨLA Nũũkũlw’a ũsũanĩe ala angĩ. Lilikana kana ethĩwa nũũkwata ivĩla, waĩle kũkwatĩa o andũ ma mũsyĩ, ala mũkũka ũmbanonĩ vamwe, ala wĩkalaa namo, kana ala wĩmanyĩasya Mbivilia namo. Ĩngĩ, nũũkũlw’a ndũkaie syĩndũ ivĩlanĩ ila ũtakwatĩe andũ.
ŨTHŨKŨMI WA KWĨYUMYA Ethĩwa nũkwenda kũtetheesya wĩa ũmbanonĩ ũũ, nũũkũlw’a ũvike mũvĩanĩ wa Ũthũkũmi wa Kwĩyumya.
Ũvangĩtwe nĩ Nzama Ĩla Ĩtongoesye ya Ngũsĩ sya Yeova


text:
Asomi Nĩmaĩkĩĩaa Kana Yesũ Aĩ Kw’o?
Asomi nĩmethĩawa na kĩtumi kĩseo kya kũĩkĩĩa kana Yesũ aĩ kw’o. Yĩineenea maũndũ ala maandĩkiwe nĩ asomi ĩũlũ wa Yesũ na Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, ĩvuku yĩtawa Encyclopædia Britannica, ya mwaka wa 2002, yaĩtye: “
Maũndũ aa maandĩkiwe nĩ andũ matendeeasya ngalĩ o na ĩmwe monanasya kana o na andũ ala maleaa Ũklĩsto nĩmeesĩ nesa vyũ kana Yesũ aĩ kw’o. Kwa ĩvinda ya mbee, mũthyanĩ wa myaka ya 1700, myakanĩ ya 1800, na mwambĩĩonĩ wa myaka ya 1900, andũ amwe nĩmaambĩĩie kwasya kana Yesũ ndaĩ kw’o, ĩndĩ mate na itumi mbĩanĩu.”
Mwakanĩ wa 2006, ĩvuku yĩtawa Jesus and Archaeology yaisye: “
Ũmũnthĩ vai mũsomi wa w’o wĩthĩawa na nzika kana ve Mũyuti weetawa Yesũ mwana wa Yosevu waĩ kw’o; aingĩ nĩmetĩkĩlaa kana nĩtwĩsĩ maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wa maũndũ ala weekie na momanyĩsyo make.”
Mbivilia yonanasya kana Yesũ nĩ mũndũ waĩ kw’o. Nĩwetaa masyĩtwa ma mosyaanĩo make na masyĩtwa ma andũ ma mũsyĩ wake. (Mathayo 1:1; 13:55) O na ĩngĩ, nĩwetaa masyĩtwa ma asumbĩ me nguma ala masumbĩkĩte ĩvinda yake. (Luka 3:1, 2) Maũndũ ta asu nĩmatetheeasya asomi kũmanya ũw’o wa maũndũ ala maandĩkĩtwe Mbivilianĩ.


text:
Syo Ngũsĩ sya Yeova Ninengae Ndĩni Ila Ingĩ Ndaĩa?
Ithyĩ tũatĩĩaa ũtao wĩ Mbivilianĩ ũla waĩtye, “
Nengaei kĩla mũndũ ndaĩa,” na nĩtwĩkaa ũu tũteũkũlya mũndũ aĩkĩĩaa kyaũ. (1 Vetelo 2:17, The Holy Bible in Current Kikamba Language) Kwa ngelekany’o, nthĩ imwe kwĩ Ngũsĩ sya Yeova makili maana. O na vailyĩ ũu, tũitataa kũingĩĩsya andũ ma siasa kana ala maseũvasya mĩao masiĩĩe kana makũne maluvuku wĩa ũla ũtethaw’a nĩ ndĩni ila ingĩ. O na tũyĩkaa kambeini sya kũthing’ĩĩsya silikalĩ ĩvĩtũkĩthye kana andũ onthe maĩle kũatĩĩaa mĩao yitũ ya mwĩkalĩle, na momanyĩsyo maitũ. Vandũ va ũu, tũnengaa ala angĩ ndaĩa o tondũ o naitũ twendaa matũnenge ndaĩa.—Mathayo 7:12.


text:
14
Ũsumbĩ Ũla Ũkasumbĩka Nthĩ Yonthe
Nĩwĩsĩ twĩneenea Ũsumbĩ wĩva?— Twĩneenea Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu ũkaseũvya nthĩ yĩthĩwe yĩ nzeo. We nũkwenda kũmanya maũndũ angĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ ũsu?—
Kĩla ũsumbĩ nĩwĩthĩawa na mũsumbĩ na ethĩawa asumbĩkĩte andũ ala me nthĩ ĩsu. Nĩwĩsĩ Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai nũũ?— Nĩ Yesũ Klĩsto, nake ekalaa ĩtunĩ. O mĩtũkĩ akasumbĩka andũ onthe ĩũlũ wa nthĩ! Wĩona ta tũkethĩwa na ũtanu ĩla Yesũ wĩsumbĩka nthĩ yonthe?—
Nĩ maũndũ meva wĩenda kwona nthĩnĩ wa nthĩ ĩla ĩkethĩwa ĩseũvĩtw’e ĩkatw’ĩka nzeo
Tũkeethĩwa na ũtanu mwingĩ mũno! Nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ andũ maikokita kana mathi kaũnĩ. Andũ onthe makeethĩwa mendene. Vai mũndũ ũkawaa kana kũkw’a. Ala ilalinda makoona nthĩ, ala matew’aa makeew’a, na ala me na maaũ mate na vinya makasemba na kũtũũlĩla. Kũkeethĩwa na lĩu mwingĩ mũno. Nasyo nyamũ iikethĩwa na ũmaitha katĩ wasyo, o na iikethĩwa na ũmaitha na andũ. Andũ ala makwie makathayũũkw’a. Aũme na aka aingĩ ala weemanyĩsya ĩũlũ wamo kavukunĩ kaa ta Leveka, Laavi, Ndaviti, na Eliya o namo makathayũũkw’a! We nũkwenda wĩkomana namo ĩla methayũũkw’a?—
Yeova nũkwendete na endaa wĩthĩwe na ũtanu. Kwoou endeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake na ũikwata mĩao yake. Weeka ũu, ũkeethĩwa ũtonya kwĩkala tene na tene nthĩnĩ wa nthĩ ĩla ĩkaseũvw’a yĩthĩwe yĩ nzeo! Ũu nĩw’o ũkwenda?—
SOMA MBIVILIANĨ YAKU
Isaia 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6
Yoana 5:28, 29; 17:3


text:
What Does the Bible Say?
Twĩkalĩte “Mĩthenyanĩ ya Mũminũkĩlyo”?
We ũtonya kũsũngĩa ata?
Ĩĩ
Aiee
Nĩvatonyeka
Ũndũ Mbivilia yaasya
‘Mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo kũkeethĩwa mavinda ma mũisyo.’ (2 Timotheo 3:1) Wathani wa Mbivilia vamwe na maũndũ ala maendeee kwĩkĩka ĩũlũ wa nthĩ metũĩkĩĩthya kana twĩkalĩte “mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo.”
Nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ tũkwĩmanyĩsya kuma Mbivilianĩ?
Wonany’o wa mĩthenya ya mũminũkĩlyo nĩ makaũ, mayũa, ithingitho sya nthĩ, na mowau mathũku.—Mathayo 24:3, 7; Luka 21:11.
Mbivilia yathanie kana mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo mĩkalĩle ya andũ ĩkathũkĩĩa mũno, na maikethĩwa na ngwatanĩo nzeo na Ngai.—2 Timotheo 3:2-5.
Nĩ maũndũ maũ tweteele kwona ĩvindanĩ yĩla yũkĩte?
Andũ amwe maĩkĩĩaa . . .kana mĩthenya ya mũminũkĩlyo ĩkathela ĩla nthĩ na andũ ala matwĩe vo meanangwa, namo angĩ mekwatasya kana maũndũ makaseũvĩĩa. We wĩ na woni mwaũ?
Ũndũ Mbivilia yaasya
‘Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.’—Savuli 37:29.
Nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ tũkwĩmanyĩsya kuma Mbivilianĩ?
Mĩthenya ya mũminũkĩlyo ĩkathela ĩla ũthũku w’onthe ũkavetwa.—1 Yoana 2:17.
Nthĩ ĩno ĩkatw’ĩkĩthw’a nzaũ.—Isaia 35:1, 6.


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Ĩthĩwa na Nguma sya Kĩklĩsto—Wĩnyivyo
NĨKĨ WĨNYIVYO NĨ WA VATA:
Wĩnyivyo nũtumaa wĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na Yeova.—Sav 138:6
Wĩnyivyo nũtumaa wĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na andũ ala angĩ.—Avi 2:3, 4
Ngathĩĩo nĩ nthũku.—Nth 16:18; Esek 28:17
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨTHĨWA NA WĨNYIVYO:
Kũlya ũtao na ũiũatĩĩa.—Sav 141:5; Nth 19:20
Ĩka ala angĩ tũmaũndũ tũla twonekaa twĩ twa kĩlasi kya nthĩ.—Mt 20:25-27
Ndũketĩkĩle kĩnengo kĩla wĩ nakyo kana ianda ila wĩ nasyo itume wĩthĩwa na mĩyono.—Alo 12:3
ĨLOELEI VITIO ĨVATHANE NA MAŨNDŨ ALA MATONYA KŨTUMA WĨTHĨWA ŨTE MŨĨKĨĨKU—MĨTŨLYO, NA ĨNDĨ MŨISŨNGĨA MAKŨLYO AA MAATĨĨE:
Kũlea kana kwĩtĩkĩla ũtao kwonanasya ata ĩũlũ witũ?
Mboya ĩtũtetheeasya ata twĩthĩwe na wĩnyivyo?
Tũtonya kwonany’a wĩnyivyo kwa nzĩa syĩva?


text:
Ndeto o Ĩmwe Ĩndĩ Yaĩ ya Vata Mũno!
“MŨNDŨ MŨKA.” Mavinda amwe Yesũ atũmĩaa ndeto ĩsu ĩla ũkũneena na aka. Ta ĩvinda yĩmwe wavoasya mũndũ wekalĩte myaka 18 ũtaũngalala amwĩie: “Mũndũ mũka, nĩwathaw’a wonzu waku.” (Luka 13:10-13) O na ve ĩvinda Yesũ watũmĩie ndeto ta ĩsu aineena na inyia. Ĩvinda yĩu ya tene mũndũ atũmĩa ndeto ĩsu ndatalawa ta wĩ kĩvũthya. (Yoa. 19:26; 20:13) Ĩndĩ ve ndeto ĩngĩ yaĩ nzeango o na kwĩ ĩsu.
Ve andũ me Mbivilianĩ matũmĩie ndeto ĩmwe nzeo yonanasya ĩnee na tei maineena na aka amwe. Kwa ngelekany’o, Yesũ nĩwatũmĩie ndeto ĩsu ĩla waneenaa na mũndũ mũka waĩ na thĩna wa kumwa nĩ nthakame kwa ĩvinda ya myaka 12. Mĩao ya Ngai nĩyawetete kana mũndũ mũka ta ũsu nĩ mũvuku, ĩndĩ mũndũ mũka ũsu waĩ mũwau ndaatĩĩa mwĩao ũsu nesa vyũ ũndũ waaĩle kũatĩĩwa. Mũndũ no asye kana mũndũ mũka ũsu ndaaĩle kũthi vala ve Yesũ ĩndĩ aaĩle kwĩvathana na andũ ala angĩ nũndũ wa ũwau wake. (Ali. 15:19-27) Ĩndĩ no tũlwe kana mũndũ mũka ũsu oonete thĩna mwingĩ. Mbivilia yaĩtye kana “anyamaaw’a mũno nĩ aiiti aingĩ, na aanangĩte syonthe ila waĩ nasyo, na ndaĩ kavaa o na vanini, ĩndĩ aendeea na kũwaa.”—Mko. 5:25, 26.
Mũndũ mũka ũsu avĩtĩile nguthunĩ ya andũ o kavola, na athi nginya aumĩlĩĩla Yesũ ĩtina na akwata mũthya wa ngũa yake ya ĩũlũ. Akililye amĩkwata oou nthakame yake yatuma! Mũndũ mũka ũsu oonaa vai mũndũ emanya wĩa ũla watethya ĩndĩ eewie Yesũ akũlya atĩĩ: “Nũũ ũla wangiita?” (Luka 8:45-47) Atelemile mũno na athi atetemete avalũka mbee wa Yesũ “na amũtavya w’o w’onthe.”—Mko. 5:33.
Ĩndĩ Yesũ amũneenisye o nesa nĩ kana aeke kũtelema amwĩa: “Ndũkethĩwe na w’ĩa mwĩĩtu wakwa.” (Mat. 9:22, The Holy Bible in Current Kikamba Language) Andũ ala masomeete Mbivilia maasya kana ndeto ya Kĩevelania na Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “mwĩĩtu wakwa” no ĩtũmĩwe ta nthimo ĩkwasya ‘nĩenda ũkwĩka ũseo na nĩngũkwĩw’ĩa ĩnee.’ Yesũ ongeleeile kwĩkĩa vinya mũndũ mũka ũsu akĩmwĩa: “Mũĩkĩĩo waku nĩwakũvosya; thi na ũvoo, wĩthĩwe wĩ mũima, ũte na ũthĩn’yo waku.”—Mko. 5:34.
“Mwĩĩtu wakwa.” Ndeto ĩsu nĩyo mũndũũme ũmwe mũthwii wa Isilaeli weetawa Mboasi watũmĩie ĩvinda waneenaa na ũla mũndũ mũka wa Moavi weetawa Luthi. O ta ũla mũndũ mũka wawetwa vau ĩũlũ, o nake Luthi eew’aa ate mwĩanĩe e mũũndanĩ wa mũndũ ũtesĩ aikolany’a mbaale. Ĩndĩ Mboasi aineena nake atũmĩie ndeto ii: “Ndũkwĩw’a, mwĩĩtu wakwa?” Amwĩie ndakakĩe kũkolany’a ũsyao ũla watiala mũũndanĩ wake. Nĩvo ĩndĩ Luthi weevalũkilye mbee wake na ũthyũ wake na amũkũlya nĩkĩ wamwĩka ũseo wĩana ũu o na kau nĩ wa nthĩ ĩngĩ. Ũsũngĩo ũla Mboasi wamũnengie waĩ na ndeto ii sya ũmwĩkĩa vinya: “Nĩnonetw’e vyũ onthe ala wamwĩkie inyia wa mũemeu [ndiwa Naomi] . . . Yeova nakũĩve wĩa waku.”—Lu. 2:8-12.
Ngelekany’o ĩsu ya Yesũ na Mboasi nĩ nzeo vyũ kwa atumĩa ma kĩkundi! Ve mavinda atumĩa elĩ matonya kũvanga mone mwĩĩtu-a-asa wĩ na vata wa kũtawa na Maandĩko na kwĩkĩwa vinya. Atumĩa asu mamba kũmũvoya Yeova amatongoesye na matea kũtũ nesa mamwĩthukĩĩsye mwĩĩtu-a-asa ũsu, makethĩwa matonya kũtũmĩa Ndeto ya Ngai mamũkiakisye na maimũĩkĩĩthya kana Yeova nũmwendete.—Alo. 15:4.


text:
ĨTHĨWA NA MŨĨKĨĨO TA WOO | ENOKO
“Nĩwamwendeeasya Ngai”
ENOKO nĩwekalĩte ĩvinda yĩasa. Nĩtũtonya kũsũanĩa kana nĩ vinya mũndũ kwĩkala ĩvinda yĩasa mũno, ĩndĩ Enoko ekalile myaka 365, ũu nĩ kwasya kana nĩ kũndũ kũna kwa myaka mingĩ ĩla andũ mekalaa ĩvindanĩ ya ũmũnthĩ! Ĩndĩ kwosana na ũndũ andũ mekalaa myaka mingĩ ĩvindanĩ yake, Enoko ekalile ĩvinda ĩkuvĩ mũno. Ĩvindanĩ yĩu, myaka mbee wa 5,000 mĩvĩtu, andũ nĩmekalaa myaka mingĩ mũno vyũ kwĩ ũmũnthĩ. Atamu, ũla nĩwe mũndũũme wa mbee, aĩ na myaka mbee wa maana thanthatũ Enoko aisyawa, na nĩwaendeeie kwĩkala myaka ĩngĩ maana atatũ! O na ve nzyawa imwe sya Atamu syekalile myaka mingĩ kwĩ ĩsu ya Atamu. Kwoou Enoko e na myaka 365, nĩvatonyeka akethĩwa aĩ mũndũũme wĩ na vinya na weteele kwĩkala myaka mingĩ. Ĩndĩ ũw’o nĩ kana ndaaĩkala myaka yingĩvĩte ũu.
Nĩvatonyeka Enoko akethĩwa aĩ vakuvĩ kũawa. Kwakũna visa Enoko atolokete amaitha make, na alilikene ũndũ andũ ala wauma kũtavya ũvoo kuma kwa Ngai mavĩnga ndeto syake. Andũ asu moonekaa me na woo mwingĩ na nĩmamũmenete. Mayaaendeew’a nĩ ũvoo wake, o na nĩmamenete Ngai wa Enoko. Mayaĩ matonya kũkita na Ngai wa Enoko, ũla nĩwe Yeova, ĩndĩ maĩ na ũtonyi wa kũvithũkĩa Enoko! Nĩvatonyeka Enoko akethĩwa eekũlasya kana akesa kwona andũ make ĩngĩ. We nĩwĩthĩwa asũanĩaa ĩũlũ wa kĩveti kyake na eĩtu make, kana mwana wake ũla weetawa Methusela, kana mwĩsũkũũe ũla weetawa Lameki? (Mwambĩlĩlyo 5:21-23, 25) Ũsu nĩw’o waĩ mũminũkĩlyo wake?
No twasye kana Enoko ndawetetwe mũno Mbivilianĩ. Awetetwe o kwa ũkuvĩ kũndũ kũtatũ Mbivilianĩ. (Mwambĩlĩlyo 5:21-24; Aevelania 11:5; Yuta 14, 15) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, mĩsoa ĩsu yĩ Mbivilianĩ yĩ na ũvoo wĩanĩtye kũtũtetheesya kũmanya ũndũ Enoko waĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu. We nĩwĩanĩasya mavata ma mũsyĩ waku? Kana waaĩsa kwĩyĩthĩa waĩle kwĩka ũtwi mũito wa kwĩka kĩla kyaĩle? Ethĩwa vailyĩ ũu, no wĩmanyĩsye maũndũ maingĩ kũmana na mũĩkĩĩo wa Enoko.
“ENOKO AENDANASYA NA NGAI”
Andũ maĩ na mwĩkalĩle mũthũku mũno ĩvindanĩ ya Enoko. Ĩsu yaĩ nzyawa ya mũonza kuma kwa Atamu. Vate nzika, ĩvindanĩ yĩu andũ mayaĩ na mathĩna maingĩ ma mwĩĩ nũndũ vayaĩ ĩvinda yĩasa kuma Atamu na Eva mavĩtya. Na kĩu nĩkyo kĩtumi andũ mekalaa myaka mingĩ mũno. Ĩndĩ maĩ na thĩna mũnene wa kĩ-veva na mwĩkalĩle woo waĩ mũthũku. Kwaĩ na ũng’endu mwingĩ mũno. Ũng’endu waĩ wambĩĩie nzyawanĩ ya kelĩ ya Atamu, ĩla Kaini wooaie mwana-a-inyia Aveli. O na veonekana kana ve nzyawa ĩmwe ya Kaini yaĩ na mĩtũlyo mũno nũndũ yaĩ na ũng’endu mwingĩ kwĩ ũ Kaini! Nzyawanĩ ya katatũ kuma Atamu, ve maũndũ angĩ mathũku mambĩĩie kwĩkĩka. Andũ nĩmambĩĩie kwĩkaĩla ĩsyĩtwa ya Yeova, ĩndĩ mayatũmĩaa ĩsyĩtwa yĩu nĩ kwĩthĩwa nĩmayĩnengete ndaĩa. Nĩvatonyeka makethĩwa matũmĩaa naĩ ĩsyĩtwa ĩtheu ya Ngai.—Mwambĩlĩlyo 4:8, 23-26.
Nĩvatonyeka ũthaithi ũsu wa ũvũngũ ũkethĩwa waendeee mũno ĩvindanĩ ya Enoko. Kwoou Enoko aendeee kwĩana nĩwaaĩle kwĩka ũtwi mũito. Nĩwaaĩle kwĩka maũndũ ala meekawa nĩ andũ ala angĩ? Kana aaĩle kũmũmantha Ngai wa w’o, Yeova, ũla woombie matu na nthĩ? No nginya Enoko akethĩwa eekĩiwe vinya mũno ĩla weemanyĩisye ĩũlũ wa Aveli ũla wooaiwe nũndũ wa kũmũthaitha Yeova kwa nzĩa ĩla yaĩle. Enoko nĩwatwie kũatĩĩa ngelekany’o ya Aveli. Ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo 5:22 yaĩtye atĩĩ: “Enoko aendanasya na Ngai.” Ndeto isu sya kwendeesya syĩonany’a kana Enoko aĩ mũndũ wamũkĩaa Ngai o na kau athyũlũlũkĩtwe nĩ andũ matamũkĩaa Ngai. Na nĩwe mũndũ wa mbee kũwetwa Mbivilianĩ kana aendanasya na Ngai.
Mũsoa o ũsu nĩwonanĩtye kana Enoko nĩwaendeeie kũendany’a na Yeova ĩtina wa kũsyaa Methusela. Kwoou Enoko aĩ na mũsyĩ e na myaka 65. Aĩ na kĩveti, o na kau ĩsyĩtwa yakyo yĩiwetetwe Mbivilianĩ, na aĩ na “ana na eĩtu,” o na kau maiwetetwe maĩ meana. Ethĩwa mũndũũme nũkwenda kũendany’a na Ngai o aendeee kũea na kũsũvĩa mũsyĩ wake, no nginya atate vyũ kũũsũvĩa kwosana na kwenda kwa Ngai. Enoko nĩweesĩ kana Yeova endaa ethĩwe e mũĩkĩĩku vyũ kwa kĩveti kyake. (Mwambĩlĩlyo 2:24) Na vate nzika nĩweekĩie kĩthito kũmanyĩsya syana syake ĩũlũ wa Yeova Ngai. Kweethĩiwe ata nũndũ wa kwĩka ũu?
Mbivilia ĩeleetye o maũndũ manini ĩũlũ wa ũndũ ũsu. Mbivilia ndĩwetete ũndũ o na ũmwe ĩũlũ wa mũĩkĩĩo wa Methusela, ũla waĩ mwana wa Enoko. Methusela nĩwe wekalile ĩvinda ĩasa katĩ wa andũ ala mawetetwe Mbivilianĩ, na akwie mwakanĩ ũla ĩla mbua ya kĩw’ũ kingĩ yauie ĩvindanĩ ya Noa. Methusela nĩwe waĩ ĩthe wa Lameki, na Lameki aĩ na myaka mbee wa ĩana ũmae wake Enoko aikw’a. Lameki aĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu. Yeova nĩwamũveveeie Lameki athane ĩũlũ wa mwana wake Noa, na wathani ũsu nĩweanĩie ĩtina wa mbua ya kĩw’ũ kingĩ. O ta ũmae wake wa tene Enoko, Noa awetiwe ta mũndũ waendanasya na Ngai. Noa ndaamwona Enoko. Ĩndĩ Enoko nĩwatiĩie Noa ũtiĩwa wa vata vyũ. Nĩvatonyeka Noa akethĩwa eemanyĩisye maũndũ ma vata vyũ ĩũlũ wa Enoko kuma kwa ĩthe wake Lameki, kana kuma kwa ũmae Methusela, kana kuma kwa ĩthe wa Enoko ũla weetawa Yaleti, ũla wakwie Noa e na myaka 366.—Mwambĩlĩlyo 5:25-29; 6:9; 9:1.
Kwasũanĩa kĩvathũkany’o katĩ wa Enoko na Atamu. O na kau Atamu aĩ mũndũ ũte na naĩ, nĩwamũvĩtĩisye Yeova na atiĩa nzyawa syake mathĩna na atuma itw’ĩka alei o take. Nake Enoko, o na kau aĩ na naĩ, nĩwaendanasya na Ngai na atiĩie nzyawa syake ngelekany’o nzeo kwa kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu. Atamu akwie Enoko e na myaka 308. Nzyawa sya Atamu syaĩ na kyeva nũndũ wa kũkw’ĩĩwa nĩ ũmae woo ũla weeyendete mũno? Mbivilia ndĩwetete. Ĩndĩ kĩla twĩsĩ nĩ kana Enoko “aendanasya na Ngai.”—Mwambĩlĩlyo 5:24.
Ethĩwa nue ũmanthĩaa andũ ma mũsyĩ waku, ve maũndũ ũtonya kwĩmanyĩsya kumana na mũĩkĩĩo wa Enoko. O na kau nĩ ũndũ wa vata kũmanthĩa andũ ma mũsyĩ waku, vai ũndũ wa vata mũno ta kũmasũvĩa kĩ-veva. (1 Timotheo 5:8) Ũtonya kwĩanĩsya vata wa kĩ-veva wa mũsyĩ waku kwĩsĩla ndeto na meko maku. O ta Enoko, wanyuva kũendanasya na Ngai kwa kwĩtĩkĩla ũtongoew’e nĩ myolooto ĩla yĩ Mbivilianĩ, ũkeethĩwa ũtonya kũtiĩa andũ ma mũsyĩ waku ngelekany’o nzeo matonya kũatĩĩa.
ENOKO ‘NĨWATHANIE’ ĨŨLŨ WOO
Nĩvatonyeka Enoko akethĩwa ataĩ na ũtanu nũndũ ekalĩte nthĩ ĩtaĩ na andũ me na mũĩkĩĩo. Ĩndĩ we Yeova Ngai nĩwoonaa mũĩkĩĩo mũlũmu wa Enoko? Ĩĩ, nĩwawonaa nũndũ ĩvinda nĩyavikie Yeova aneena na mũthũkũmi ũsu wake mũĩkĩĩku. Ngai nĩwamũtavisye Enoko ũvoo ũla wendaa andũ ma ĩvinda yake maũmanye. Kwoou nĩwamũnyuvie Enoko ethĩwe mwathani, na nĩwe wa mbee wathani wake kũvuanw’a Mbivilianĩ. Ndeto isu nĩ sya w’o nũndũ Yuta, ũla wasyaanĩw’e na Yesũ, nĩwaveveewe kũandĩka wathani ũla Enoko waĩ athanie myaka maana maingĩ mĩvĩtu. *
Nĩ maũndũ meva Enoko wathanie? Athanie atĩĩ: “Sisyai, Mwĩai nĩwokie vamwe na atheu make, nguthu ĩtatalĩka, kũmasilĩla andũ onthe, na kũmaĩkĩĩthya onthe ala matamũkĩaa Ngai ũndũ wa meko moo onthe ma kũlea kũmũkĩaa Ngai ala meekie, na nũndũ wa ndeto syoo syonthe nyũmũ ila asu athe matamũkĩaa Ngai mamũneeneete.” (Yuta 14, 15) Ũndũ ũmwe ĩandĩko yĩu yoonany’a nĩ kana Enoko athanie ũndũ ũsu ta waĩ weekĩkie ĩvindanĩ ĩvĩtu, na Ngai ta waĩ eanĩsye maũndũ ala me wathaninĩ ũsu. Nzĩa ĩsu ya kwathana yatũmĩiwe nĩ Enoko nĩyesie kũtũmĩwa nĩ athani angĩ. Ũu nĩ kwasya, athani asu mathanaa maũndũ mataĩ na nzika kana makeanĩa na nĩkyo kĩtumi mamawetaa ta maĩ meanĩie!—Isaia 46:10.
Waĩ ũndũ wĩ laisi Enoko kumya wathani ũsu kwa kũtavya andũ onthe ala maaĩle kũwĩw’a? Wathani ũsu waĩ na ndeto ngito mũno nũndũ ũwetete ndeto “matamũkĩaa Ngai” mavinda elĩ, na ũkaweta kana andũ asu maĩ na meko ma kũlea “kũmũkĩaa Ngai,” kwonany’a ũndũ andũ asu mailyĩ, na ũndũ ndeto syoo syoonanasya kana mayamũkĩaa Ngai. Kwoou wathani ũsu waumasya ũkany’o kwa andũ onthe mamanye kana nthĩ yaendeee na kũthũkĩĩa kuma ĩla mũndũ walũngilw’e mũũndanĩ wa Eteni. Nthĩ ĩsu yeeteele wanangĩko mũnene ĩla Yeova waĩ oke na “atheu make,” ala nĩ nguthu nene ya alaĩka mokĩte kwondũ wa kũete wanangĩko ĩũlũ wa nthĩ. Enoko nĩwaumisye ũkany’o ũsu ateũkĩa, na eekaa ũu e weka! Nĩvatonyeka Lameki e mũnini akethĩwa oonie ũndũ ũsu na endeew’a mũno nĩ ũkũmbaũ wa ũmae wake. Na ethĩwa vailyĩ ũu, no tũelewe nĩkĩ Lameki wendeeiw’e nĩ ũndũ Enoko waĩ na ũkũmbaũ.
Mũĩkĩĩo wa Enoko no ũtũtetheesye kũmanya kana twĩ na woni ta wa Ngai kwelekela maũndũ ma nthĩ ĩno. O tondũ Enoko waumisye ũkany’o ĩũlũ wa ũsilĩlo wa andũ ala matamũkĩaa Ngai, now’o o naitũ ũmũnthĩ tũkanasya andũ ĩũlũ wa ũsilĩlo ũla wũkĩte. Kwosana na ũndũ Enoko wathanĩte, ĩvindanĩ ya Noa Yeova nĩwaetie mbua nene nĩ kana anange andũ ala matamũkĩaa. Ĩndĩ wanangĩko ũsu weethĩiwe waĩ kyuu kya wanangĩko mũnene ũla wũkĩte. (Mathayo 24:38, 39; 2 Vetelo 2:4-6) O tondũ Ngai vamwe na alaĩka make atheu meeyũmbanĩtye kwananga andũ ala matamũkĩaa, now’o ũvangĩte kwĩsa kwananga andũ ala athũku. Kĩla ũmwe waitũ nĩwaĩle kũlilikanaa ũkany’o ũla Enoko waumisye na aitavya andũ ala angĩ ĩũlũ waw’o. Andũ maitũ ma mũsyĩ na anyanya maitũ no mevathane naitũ. O na mavinda angĩ nĩtũtonya kwĩthĩwa tũyĩw’a ta tũtendetwe. Ĩndĩ Yeova ndaaĩsa kũmũtia Enoko, na ndesa kũmatia athũkũmi make ala aĩkĩĩku ĩvindanĩ ya ũmũnthĩ!
“NĨWAMBATIW’E NDAKONE KĨKW’Ũ”
Mũminũkĩlyo wa Enoko wailyĩ ata? No twasye kana ti ũndũ wĩ laisi kũelewa ũndũ Enoko wakwie tondũ tũtonya kũelewa nesa ĩũlũ wa ũndũ wekalaa ĩla waĩ thayũ, ĩndĩ kũmanya ũndũ wakwie nĩ ũndũ ũtonya kũtwendeesya. Ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo yaĩtye atĩĩ: “Enoko aendanasya na Ngai: na ndaĩ vo; nũndũ Ngai nĩwamwosie.” (Mwambĩlĩlyo 5:24) Nĩ kwa nzĩa yĩva Ngai wamwosie Enoko? Mbivilia imwe ialyũlĩte ndeto ila syĩ ĩandĩkonĩ ya Aevelania 11:5 kwa kwasya kana Ngai nĩwamwambatisye Enoko ĩtunĩ. Ĩndĩ ũndũ ũsu ti wa w’o. Mbivilia nĩyonanĩtye kana Yesũ Klĩsto nĩwe waĩ wa mbee kũthayũũkw’a na kwambata ĩtunĩ.—Yoana 3:13.
O na ĩngĩ, ve Mbivilia imwe ialyũlĩte ĩandĩko yu ya Aevelania 11:5 ikonany’a kana Enoko ‘nĩwathamiw’e’ nĩ kana “ndakone kĩkw’ũ.” Ndeto isu twaĩle kũsielewa ata? Nĩvatonyeka Yeova akethĩwa eekie kyama nĩ kana Enoko akw’e kĩkw’ũ kĩte woo vandũ va ese kũawa nĩ andũ ala mavangĩte kũmũaa kwa nzĩa nthũku. Ĩndĩ mbee, Enoko ambie ‘kũkũsĩĩwa kana nĩwamwendeeasya Ngai.’ Ũu weethĩiwe ata? Nĩvatonyeka Enoko atanamba kũkw’a akethĩwa ooniw’e woni nĩ Ngai, na woni ũsu no wĩthĩwe woonanasya nthĩ ĩno yĩ nzaũ. Enoko nĩwakwie ĩtina wa kwonw’a woni ũsu ũla wamũĩkĩĩthisye kana nĩwamwendeeasya Yeova. Mũtũmwa Vaulo aielesya ĩũlũ wa Enoko o vamwe na aũme na aka angĩ maĩ aĩkĩĩku aisye atĩĩ: “Asu onthe nĩmakwie mũĩkĩĩonĩ.” (Aevelania 11:13) Nĩvatonyeka amaitha ma Enoko makethĩwa mamanthie mwĩĩ wake, ĩndĩ ‘mayaawona’ nũndũ no kwĩthĩwa Yeova aũvetangie nĩ kana asiĩĩe amaitha make maikawanange kana maikaũvukye kwa kũũtũmĩa nĩ kana maendeesye ũthaithi wa ũvũngũ. *
Tũlilikene maũndũ asu tweemanyĩsya Maandĩkonĩ, ekai tũsũanĩe ũndũ Enoko ũtonya kwĩthĩwa akwie. Kwasũanĩa ũndũ ũũ ũtonya kwĩthĩwa new’o weethĩiwe. Kwakũna visa wone Enoko atolokete amaitha make, na e mũnou mũno. Andũ ala mamũvĩngaa nĩmamũmanthaa me na ũthilĩku mwingĩ nũndũ wa ũvoo wa ũsilĩlo ũla wamatavĩtye. Enoko nĩwoonie vandũ ũtonya kwĩvitha athyũmũe o vanini, ĩndĩ nĩweesĩ kana ndesa kwĩvitha andũ asu kwa ĩvinda yĩasa. Yu Enoko aĩ vakuvĩ kũawa naĩ. Athyũmũĩte vau, nĩwamũvoyie Ngai wake. Na ĩndĩ ambĩĩa kwĩthĩwa na mũuo mwingĩ. Enoko nĩwooniw’e woni nginya wesa kwĩthĩa eona ta maũndũ maendeee kwĩkĩka saanĩ isu, na woni ũsu watuma asũanĩa ĩũlũ wa maũndũ mokĩte.
Kwasũanĩa Enoko ayona woni wa nthĩ ĩngĩ nzeo na yĩ kĩvathũkany’o mũno na nthĩ ĩla ũtwĩe. Oonie nthĩ ĩsu yĩ mbanake o ta ũndũ mũũnda wa Eteni waanakavĩte, ĩndĩ nthĩ ĩsu ndyaĩ na akelũvi ma kũsiĩĩa andũ maikamĩlike. Nthĩ ĩsu yausĩe aũme na aka me na mĩĩ mĩseo na me na vinya mwingĩ. O na mekalanasya na mũuo. Nthĩ ĩsu ndyaĩ na kĩmena kana andũ meũthĩny’a angĩ nũndũ wa ũthaithi woo tondũ kwailyĩ ĩvinda yake. Enoko nĩwoonie kana Yeova nĩwamwendete na nĩwendeeaw’a nĩwe. Ndaĩ na nzika kana akalika nthĩ ĩla woonie woninĩ ũsu. Ĩvindanĩ yĩu waendeeie kwĩthĩwa na mũuo, Enoko nĩwakomie too mũito ũte ndoto.
O na yu e o toonĩ ũsu, ũu nĩ kwasya kana nĩ mũkw’ũ, ĩndĩ Yeova Ngai nũmũlilikene! O tondũ Yesũ wathanie, mũthenya ũkavika ĩla onthe ala me kĩlilikanonĩ kya Ngai makew’a wasya wa Klĩsto na mayuma mbũanĩ, nĩ kana malike nthĩnĩ wa nthĩ nzeo na yĩ mũuo.—Yoana 5:28, 29.
We no wende wĩĩthĩwa nthĩnĩ wa nthĩ ĩsu? Kwasũanĩa ũndũ ũkatana wakomana na Enoko. Kwasũanĩa maũndũ maseo ala ũkemanyĩsya kuma kwake! Akeethĩwa atonya kũtũtavya maũndũ ala twasũanĩaa wĩthĩwa ooniw’e nĩ Yeova atanamba kũkw’a kana maĩ ma w’o. Ĩndĩ yu ve ũndũ wa vata mũno twaĩle kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake. Ĩtina wa kũneenea ĩũlũ wa Enoko, Vaulo aendeeie kwasya atĩĩ: “Vate mũĩkĩĩo kũitonyeka kũmwendeesya” Ngai. (Aevelania 11:6) Ũu wĩonany’a kana twĩ na kĩtumi kĩseo kya kwĩyĩelekany’a na Enoko, ũla waĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu vyũ!
^ kal. 14 Asomi amwe ma Mbivilia maasya kana ndeto ila Yuta waandĩkie syaumĩte ĩvukunĩ yaĩ na maũndũ mate ma w’o yĩla yeetawa Ĩvuku ya Enoko (Book of Enoch), ĩndĩ o na kau ĩvuku yĩu yĩwetanĩaw’a na Enoko, yĩyĩsĩkĩe mwambĩlĩĩlyo wayo. Ĩvuku yĩu nĩyĩwetete nesa ĩũlũ wa wathani wa Enoko, ĩndĩ nĩvatonyeka wathani ũsu wĩ ĩvukunĩ yĩu ũkethĩwa waumĩtw’e mavukunĩ maĩ maandĩkiwe ĩvinda ya tene o na kau yu tũyĩsa kũmona, kana ũkethĩwa waumĩtw’e ngewanĩ sya tene. Yuta nũtonya kwĩthĩwa atũmĩie mavuku asu ma tene kana akethĩwa eemanyĩisye ĩũlũ wa Enoko kuma kwa Yesũ, ũla wekalaa ĩtunĩ na kwoou no nginya ethĩwe oonaa maũndũ ala Enoko weekaa.
^ kal. 20 O ta Enoko, nĩvatonyeka Ngai akethĩwa aĩkĩĩthisye kana mwĩĩ wa Mose na wa Yesũ ndwaĩ ũtonya kwoneka nĩ mũndũ nĩ kana ndũkatũmĩwe naĩ.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuta 9.


text:
The Divine Name
—Its Use and Its Meaning
MBIVILIANĨ yaku ĩandĩko ya Savuli 83:18 yĩalyũlĩtwe ata? Mbivilia ya Kĩkamba, 1974, ĩandĩko yĩu yaasya: “Nĩ kana mamanye no we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Mbivilia ingĩ syaasya oou. Nthĩnĩ wa Mbivilia mbingĩ syĩtwa Yeova nĩyĩvetetwe na vandũ vayo vakekĩwa “Mwĩaĩi” kana wa “Tene na Tene.” Nĩ kyaũ kyaĩle kwĩthĩwa vaa? Nĩ syĩtwa ya Yeova kana nĩ syĩtwa ya ũnene?
Ĩandĩko yĩu yĩwetete syĩtwa. Nthĩnĩ wa Mbivilia ya kĩthyomo kya Kĩevelania ĩandĩko yĩu yĩwetete syĩtwa. Syĩtwa yĩu yĩandĩkĩtwe יהוה (YHWH) kwa nthoo sya Kĩevalania. Kwa Kĩkamba syĩtwa yĩu yĩandĩkawa “Yeova.” Syĩtwa yĩu ĩyonekaa ĩandĩkonĩ o yĩmwe ya Mbivilia. Nthĩnĩ wa Maandĩko ma Kĩevelania yonekaa vakuvĩ mavinda 7,000.
Syĩtwa ya Ngai nĩ ya vata mũno ata? Kwa ngelekany’o mboya ya Mwĩaĩi ĩla Yesũ wamanyĩisye. Yaambĩĩte atĩĩ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe.” (Mathayo 6:9) Na ĩngĩ Yesũ avoyie atĩĩ: “Asa, taĩa syĩtwa yaku.” Na Ngai asũngĩa e ĩtũnĩ asya: “Nĩnayĩtaĩa, na ngayĩtaĩa ĩngĩ.” (Yoana 12:28) Kwoou syĩtwa ya Ngai nĩ ya vata vyũ. Ĩndĩ nĩkĩ alyũli aingĩ mavetete syĩtwa yĩu Mbivilianĩ na makekĩa masyĩtwa ma ũnene?
Veonekana mekĩte ũu nũndũ wa itumi ilĩ nene. Kya mbee, andũ aingĩ maasya syĩtwa yĩu ĩyaĩle kũtũmĩwa nũndũ ĩyĩsĩkĩe ũndũ yatamũkawa tene. Kĩevelania kyaandĩkawa vate nthoo ta; a, e, ĩ, i, o, ũ, u. Kwoou ũmũnthĩ vaiĩ mũndũ ũtonya kũmanya nesa ũndũ nthoo YHWH syatamũkawa tene. Ĩndĩ ũu nũtuma tũeka kũtũmĩa syĩtwa ya Ngai? Ĩvinda ya tene nĩvatonyeka syĩtwa ya Yesũ yĩkethĩwa yatamũkawa Yesua kana Yeosua nũndũ vaiĩ mũndũ ũtonya kũweta nesa ũndũ yatamũkawa. Ĩndĩ andũ nthĩ yonthe matũmĩaa syĩtwa ya Yesũ kwa nzĩa syĩkĩvathũkany’o kwosana na ũndũ yĩtamũkawa kwa ithyomo syoo. Maileaa kũyĩtũmĩa syĩtwa yĩu nĩkwĩthĩwa mayĩsĩ ũndũ yatamũkawa tene. O na we ũkathi nthĩ ĩngĩ nũtonya kwĩthĩa syĩtwa yaku yĩtamũkawa kĩvathũkany’o kwosana na kĩthyomo kya kũu. Kwoou kũlea kũmanya ũndũ syĩtwa ya Ngai yatamũkawa tene kũituma tũtayĩtũmĩa.
Kĩtumi kya kelĩ kyaũveta syĩtwa ya Ngai Mbivilianĩ kyumanĩte na kĩthĩo kya tene kya Ayuti. Aingĩ moo maĩkĩĩaa syĩtwa ya Ngai ĩyaĩle kũtamũkwa. Mũĩkĩĩo ũsu waumanĩte na kũtũmĩa naĩ mwĩao wa Mbivilia ũla waasya: “Ndũkawete syĩtwa ya Yeova Ngai waku mana; nũndũ Yeova ndakasya ũsu nde ĩvĩtyo ũla ũwetaa syĩtwa yake mana.”
Mwĩao ũsu ũvatanĩte kũtũmĩa syĩtwa ya Ngai kwa nzĩa ĩtaĩle. Aandĩki ma Maandĩko ma Mbivilia ma Kievelania (ala metawa “Ũtianĩo Mũkũũ”) maĩ andũ aĩkĩĩku na maatĩĩaa mĩao ĩla Ngai wanengete ana ma Isilaeli. Ĩndĩ nĩmatũmĩaa mũno syĩtwa ya Ngai. Kwa ngelekany’o, nĩmayĩkĩie nthĩnĩ wa savuli ila syainawa nĩ athaithi. Kwoou mwĩao ũsu ũivatanĩte kũyĩtũmĩa kwa ndaĩa. O na Yeova Ngai nĩweeyĩaĩe athaithi make mekaĩlae syĩtwa yake na ala maĩ aĩkĩĩku nĩmeekie ũu. (Yoeli 2:
Alyũli nĩmekaa makosa manene kwĩkĩa Mbivilianĩ masyĩtwa ma ũnene vandũ va syĩtwa ya Ngai. Matumaa Ngai oneka e vaasa na atendete andũ, ĩndĩ Mbivilia ĩtũthing’ĩĩasya twĩthĩwe na ‘ũnyanya na Yeova.’ (Nthimo 3:32) Osa ngelekany’o ya mũnyanyau ũla mũseo vyũ. Atonya kwĩthĩwa e mũnyanyau mũseo vyũ ata ũtesĩ syĩtwa yake? O ta ũu andũ matesĩ Yeova, syĩtwa ya Ngai, matonya kũmũthengeea ata kwa w’o. Ũndũ ũngĩ andũ mateũtũmĩa syĩtwa ya Ngai mayĩsa kũmanya ũndũ yonanasya. Syĩtwa ya Ngai yonanasya ata?
Ngai mwene nĩwaeleisye mũthũkũmi wake Mose ũndũ syĩtwa yake yonanasya. Yĩla Mose wakũlilye ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova amũsũngĩie amwĩa: “Ninyie ũla ninyie.” (Kuma 3:14) Nthĩnĩ wa Mbivilia ĩaliũlĩtwe nĩ mũndũ wĩtawa Lothaamu ĩandĩko yĩu yaasya: “Ngatw’ĩka kĩla nĩenda.” Kwoou Yeova nũtonya kũtw’ĩka kĩla ũkwenda nĩ kana eanĩsye ieleelo syake.
Twasye we wĩna ũtonyi wa kũtw’ĩka kĩla ũkwenda. Nĩ kyaũ ũtonya kũmeka anyanyau? Ũmwe awaa nũtonya kũtw’ĩka ndakĩtalĩ ũkamũiita. Ũngĩ eethĩwa na thĩna wa mbesa nũtonya kũtw’ĩka mũthwii na ũimumya thĩnanĩ. Ĩndĩ o ta andũ ala angĩ, we ndwĩna ũtonyi ũsu. O ũendee na kwĩmanyĩsya Mbivilia ũkatana kwona ũndũ Yeova ũtonya kũtw’ĩka kĩla ũkwenda nĩ kana eanĩsye mawatho make. Nĩwendete kũtũmĩa vinya wake kũtethya ala mamwendete. (2 Mavinda 16:9) Ala matesĩ syĩtwa yake mayĩsa kũmanya ndaĩa isu syonanasya ũndũ Yeova ũilyĩ.
Kwa w’o syĩtwa Yeova nĩyaĩle kwĩthĩwa Mbivilianĩ. Kũmanya ũndũ yonanasya na kũyĩtũmĩa ũthaithinĩ waku nĩkũkũtetheeasya mũno kũmũtheengeea Yeova, Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ. *
^ kal. 3 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai na ũndũ yonanasya, na nĩkĩ yaĩle kũtũmĩwa ũthaithinĩ, sisya kavuku, Jina La Mungu Litakaloendelea Milele, kakyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
KĨLUNGU KYA 13
A Godly View of Life
Woni wa Ngai ĩũlũ wa thayũ nĩ mwaũ?
Woni wa Ngai nĩ mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
Twonanasya ndaĩa kwa thayũ ata?
1. Nũũ ũla woombie syĩndũ syonthe syĩ thayũ?
MWATHANI Yelemia aisye: “Yeova nĩ Ngai wa w’o; nake nĩ Ngai wĩ thayũ.” (Yelemia 10:10) Yeova Ngai nĩwe Mũmbi wa syĩndũ syonthe syĩ thayũ. Alaĩka mamwĩie: “Nĩwoombie, syĩndũ syonthe na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” (Ũvuan’yo 4:11) Mũsumbĩ Ndaviti amwinĩie Ngai ayasya: “Nue wĩ na mbuluti sya thayũ.” (Savuli 36:9) Kwoou thayũ nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai.
2. Ngai ekaa ata nĩ kana atwĩkalye thayũ?
2 Yeova no we ũtwĩkalasya thayũ. (Meko ma Atũmwa 17:28) Nĩwe ũtũnengae lĩu, kĩw’ũ, nzeve, na nthĩ ĩĩ twĩkalaa. (Meko ma Atũmwa 14:
KWONANY’A NDAĨA KWA THAYŨ
3. Ngai aĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa kũawa kwa Aveli?
3 Ngai endaa twonany’e ndaĩa kwa thayũ
4. Nthĩnĩ wa Mĩao ya Mose, Ngai akindĩlĩĩile ata woni ũla waĩle ĩũlũ wa thayũ?
4 Myaka mingĩ ĩtina, Yeova nĩwanengie andũ ma Isilaeli mĩao nĩ kana ĩmatetheesye kũmũthaitha kwa nzĩa yaĩle. Nũndũ mĩao ĩsu yanenganiwe kwĩsĩla Mose, yĩtawa Mĩao ya Mose. Mwĩao ũmwe wa Mose waĩtye: “Ndũkoae.” (Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 5:17) Mwĩao ũsu woonanisye kana thayũ nĩ wa vata kwa Ngai na andũ nĩmaĩle kwona mathayũ ma andũ ala angĩ me ma vata.
5. Twaĩle kwĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
5 Nata ĩndĩ ĩũlũ wa thayũ wa kana ke ĩvunĩ katekasyae? Kwĩanana na Mĩao ya Mose, nĩ ĩkosa kũtuma kana ke ĩvunĩ ya nyinyia kakw’a. Ĩĩ, o na thayũ wa kana kau nĩ wa vata kwa Yeova. (Kuma 21:
6. Nĩkĩ tũyaĩle kũmena andũ ala angĩ?
6 Kwĩthĩwa na ndaĩa kwa thayũ kũlikasya kwĩthĩwa na woni waĩle ĩũlũ wa andũ ala angĩ. Mbivilia yaasya: “O mũndũ ũla ũmenaa mwana-a-ĩthe nĩ mũaani: nenyu nĩmwĩsĩ kana vaĩ mũaani wĩ na thayũ ũtathela ũtwĩe nthĩnĩ wake.” (1 Yoana 3:15) Ethĩwa nĩtũkwenda thayũ ũtathela, no nginya tũvetange kĩmena ngoonĩ yitũ nũndũ nĩkyo kĩetae maũndũ ta ũũani. (1 Yoana 3:
7. Nĩ imanyĩo syĩva itonanasya ndaĩa kwa thayũ?
7 Ithyĩ tũtonya kwonany’a ndaĩa kwa thayũ witũ ene ata? Andũ mayendete kũkw’a ĩndĩ angĩ nĩmeyĩeteae mĩisyo ĩtonya kũmoaa no ũndũ wa kwenda kwĩtanĩthya. Kwa ngelekany’o, amwe nĩ manyusaa mbakĩ na sikala na vangi, kana makatanyuka mĩlaa, metanĩthye. Syĩndũ isu nĩsiũmĩasya mwĩĩ na mavinda angĩ ikoaa ala maitũmĩaa. Ũla wĩ na kĩmanyĩo kya kũtũmĩa syĩndũ isu ndonaa thayũ ta mũtheu. Imanyĩo isu ti ntheu methonĩ ma Ngai. (Alomi 6:19; 12:1; 2 Akolintho 7:1) Nĩ kana tũmũthaithe Ngai ũndũ vaĩle, no nginya tũtie imanyĩo ta isu. O na kau kũitia nũtonya kwĩthĩwa ne ũndũ wĩ vinya, Ngai nũtonya kũũtetheesya. Na nĩwendeeaw’a nĩkwona tũitata na vinya kũwona thayũ ta muthĩnzĩo wa vata kuma kwake.
8. Nĩkĩ twaĩle kũsũanĩaa ũndũ tũtonya kwĩsũvĩana na mĩisyo?
8 Ethĩwa twĩna ndaĩa kwa thayũ, tũkasũanĩaa ũndũ tũtonya kwĩsũvĩana na mĩisyo. Tũikelekeelasya kana kwĩlikya mĩisyonĩ no ũndũ wa kwĩtanĩthya. Ethĩwa twĩna ngalĩ kana kĩsululu nĩtwaĩle kũkĩtwaa nesa, na nĩtwaĩle kwĩvathana na mathaũ matonya kũtũlikya mũisyonĩ. (Savuli 11:5) Mwĩao wa Ngai ũla wanengetwe Isilaeli waĩtye: “Waaka nyũmba nzaũ, nĩvo ĩndĩ akĩĩa wiio ũengonĩ wa kĩala kyayo, nĩ kana ndũkaete nthakame ĩũlũ wa nyũmba yaku, ethĩwa mũndũ akavalũka kuma vo.” (Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 22:8) Kwosana na mwolooto wa mwĩao ũsu, ethĩwa nĩtwenza ĩima, nĩtwaĩle kũyĩvw’ĩka nesa ũndũ mũndũ ũtatulw’a kana akatiũũka akavalũka nthĩnĩ. Ethĩwa wĩna ngalĩ kana kĩsululu waĩle kũsyĩkalya ũndũ itatonya kũũmĩsya mũndũ atwaĩte. Ndũkaeke syĩndũ isu syĩthĩwe itonya kũete mũisyo.
9. Kũnenga thayũ ndaĩa kũtumaa tũtekana na nyamũ ata?
9 Naw’o thayũ wa nyamũ nata? O naw’o nĩ mũtheu methonĩ ma Mũmbi. Ngai nĩwĩtĩkĩlĩtye kũaa nyamũ kwondũ wa lĩu na ngũa kana kwĩsiiĩa mĩisyo. (Mwambĩlĩlyo 3:21; 9:3; Kuma 21:28) Ĩndĩ nĩ ĩkosa kũthĩny’a nyamũ kana kũsyũaa vate kĩtumi. Ũu wonanasya kũlea kũnenga ndaĩa ũtheu wa thayũ.
KWONANY’A NDAĨA KWA NTHAKAME
10. Ngai onanĩtye ata kana thayũ na nthakame nikonanĩtye?
10 Ĩtina wa Kaini kũaa Aveli mwana-a-inyia, Yeova amwĩie: “Wasya wa nthakame ya mwana-a-mwenyu nũĩngaĩla kuma nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 4:10) Yĩla Ngai waneenie ĩũlũ wa nthakame ya Aveli, aneenaa ĩũlũ wa thayũ wa Aveli. Kaini aĩ amũaĩte Aveli, nayu Kaini nĩwaaĩle kũĩvanĩw’a. No ta kwasya nthakame, kana thayũ wa Aveli, waĩĩaa Yeova nĩ kana asile sila wa katĩ. Ũndũ thayũ na nthakame ikonanĩtye nĩwoonaniw’e ĩngĩ ĩtina wa kĩla Kĩw’ũ Kingĩ kya ĩvinda ya Noa. Mbee wa Kĩw’ũ kĩu andũ maĩsaa matũnda, nyũnyi, na malĩu mũthemba wa mbemba. Ĩtina wa kĩw’ũ kĩu Yeova eeie Noa na ana make: “Kĩla kĩndũ kĩendaa kĩ thayũ kĩkeethĩwa lĩu kwenyu; o ta nyũnyi nziũ nĩnĩmũnengete syonthe.” Ĩndĩ Yeova amanenga mwĩao ũũ: “Nyama ĩ na thayũ wayo, nĩw’o nthakame yayo, mũtikaye.” (Mwambĩlĩlyo 1:29; 9:
11. Ngai aumisye mwĩao mwaũ ĩũlũ wa nthakame kuma ĩvinda ya Noa?
11 Twoananasya ndaĩa kwa nthakame kwa kũlea kũmĩya. Mĩao ĩla Yeova wanengie Isilaeli ameyĩaĩie amea: “Na mũndũ o na wĩva ũla wĩũaa nyamũ o na yĩva akĩsyĩma kana nyũnyi o na yĩva ĩla ĩtonya kũĩwa; aketa nthakame yayo, na kũmĩvw’ĩka na mũthanga. Nameie ana ma Isilaeli:, ‘Mũtikaye nthakame ya nyama o na yĩva yonthe.’ ” (Alivai 17:
12. Nĩ mwĩao wĩva ĩũlũ wa nthakame wanenganiwe kwĩsĩla veva mũtheu ĩtina wa Yesũ ambata ĩtunĩ, ũla nĩtwaĩle kũũatĩĩa ũmũnthĩ?
12 Mwĩao o ũsu now’o ũnengetwe Aklĩsto. Atũmwa na atumĩa ala maĩ ũtongoinĩ ĩvinda ya amanyĩw’a ma Yesũ, ĩtina wa Yesũ ambata ĩtunĩ, nĩmoombanie matw’e mĩao ĩla yaĩle kũatĩĩwa nĩ Aklĩsto onthe. Nĩmaumisye ũtwi ũũ: “Veva mũtheu o vamwe naitũ, nĩtwonie nĩ ũseo tũikamwaĩkye mũio mũnenange kwĩ maũndũ ala me vata, namo nĩmo aa: mwĩvetane na syĩndũ ila ithembeetwe ngai sya mĩvw’anano, na nthakame, na syĩndũ ila sitĩtwe na ũlaalai.” (Meko ma Atũmwa 15:
13. Onany’a ngelekany’o ya nĩkĩ mwĩao wa kwĩvetana na nthakame nũvatanĩte o na kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.
13 Mwĩao wa kwĩvetana na nthakame nũkonetye kwĩkĩwa nthakame? Ĩĩ. Twasye kwa ngelekany’o ndakĩtalĩ akwĩa ndũkanyw’e ũkĩ. Ũu nĩ kwasya ndũkanyw’e na kanyw’a ĩndĩ no wĩkĩĩlwe ũkĩ na singano mĩkivanĩ? Vaitonyeka! Kwĩvetana na nthakame nĩ kũlea kũmĩkĩa mĩĩnĩ yitũ kwa nzĩa o na yĩva. Kwooũ mwĩao wa kwĩvetana na nthakame wonanasya kana tũyaĩle kwĩtĩkĩlya mũndũ atwĩkĩe nthakame mĩkivanĩ.
14, 15. Ndakĩtalĩ ikasya kana Mũklĩsto mũwau nĩwaĩle kwĩkĩwa nthakame, we atonya kwĩka ata, na nĩkĩ?
14 Nata ĩndĩ ethĩwa Mũklĩsto nĩwaũmĩa mũno kana ena ũwau ũtuma athĩnzwa? Twasye ndakĩtalĩ asya aĩle kwĩkĩwa nthakame na alea nũkũkw’a. Mũklĩsto ndenda kũkw’a. Ĩndĩ kwondũ wa kũsũvĩa thayũ nũndũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata kuma kwa Ngai, Mũklĩsto ũsu no etĩkĩle ũiiti wa mũthemba ũngĩ ũtakonetye kwĩkĩwa nthakame. No ende kũiitwa kwa kũtũmĩa syĩndũ ingĩ eka kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.
15 Mũklĩsto nũtonya kũtũla mwĩao wa Ngai nĩ kana ekale thayũ kavinda kaasanga nthĩ ĩno? Yesũ aisye: “Nũndũ o ũla ũnũkwenda kũvĩtya thayũ wake akawasya: na o ũla ũkawasya thayũ wake kwondũ wakwa akawona ĩngĩ.” (Mathayo 16:25) Tũyenda kũkw’a. Ĩndĩ tũkatũla mĩao ya Ngai nĩ kenda tũsũvĩe thayũ witũ, twĩthĩwa tũilika mũisyonĩ wa kwasya thayũ ũtathela. Kwoou nĩ ũndũ wa ũĩ kũĩkĩĩa mĩao ya Ngai na kwĩthĩwa na wĩkwatyo mũlũmu kana o na twakw’a Mũnengani wa Thayũ akatũlilikana ũthayũũkyonĩ na aitũtũngĩa mũthĩnzĩo witũ wa vata, naw’o nĩ thayũ.
16. Athaithi ma Ngai matw’ĩte ata kwa ũlũmu ĩũlũ wa nthakame?
16 Athaithi aĩkĩĩku ma Ngai ũmũnthĩ nĩmatw’ĩte kwa ũlũmu kũatĩĩa mwolooto wake ĩũlũ wa nthakame. Maimĩya kwa nzĩa o na yĩva. O na mayĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame ta nzĩa ya ũiiti. * Nĩmesĩ nesa kana Mũmbi wa nthakame nĩwĩsĩ ũndũ ũla ũtonya kũmeka nesa. We nũĩkĩĩaa kana nĩwĩsĩ ũu?
NZĨA ĨLA YAĨLE YA KŨTŨMĨA NTHAKAME
17. Nzĩa o ĩmwe ĩla Yeova weetĩkĩlĩte ya kũtũmĩa nthakame ĩvinda ya Isilaeli ya tene nĩ yĩva?
17 Mĩao ya Mose nĩyoonanisye nesa nzĩa ĩla yaĩle ya kũtũmĩa nthakame. Yeova eyĩaie ũũ ĩũlũ wa ũthaithi wa Aisilaeli ma tene: “Thayũ wa mwĩĩ wĩ nthakamenĩ; na nĩnĩmũnengete yo kĩthembeonĩ yĩthĩwe ya wĩw’anĩthyo kwondũ wa mathayũ menyu: nũndũ nthakame nĩyo yĩw’anĩthasya mũndũ.” (Alivai 17:11) Yĩla Aisilaeli meeka naĩ, maĩ matonya kumya nthembo ya nyamũ na nthakame yayo ĩyĩtĩkĩw’a kĩthembeonĩ kĩla kyaĩ ĩkalũnĩ ya Ngai nĩ kana makwate ũekeo. Nzĩa ĩla yaĩle ya kũtũmĩa nthakame yaĩ o kumya nthembo ta isu.
18. Nĩ ũtethyo na ũathimo mwaũ tũtonya kũkwata nũndũ wa kwĩthĩwa nthakame ya Yesũ nĩyetĩkiw’e?
18 Aklĩsto ma w’o maiĩ ungu wa Mĩao ya Mose. Kwoou mayumasya nthembo sya nyamũ na kwĩtĩkĩsya nthakame kĩthembeonĩ. (Aevelania 10:1) Ĩndĩ kũtũmĩwa kwa nthakame kĩthembeonĩ ĩvinda ya Aisilaeli ma tene kwoonanasya nthembo ya vata ya Mwana wa Ngai, Yesũ Klĩsto, ĩla yaĩ yumw’e. O ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5 ĩvukunĩ yĩĩ, Yesũ aumisye thayũ wake kwa kũeka nthakame yake yĩtĩke nĩ kana yĩthĩwe nthembo. Na ĩndĩ ambata ĩtunĩ, na o ĩmwe tũ anengane kwa Ngai wovosyo wa nthakame yake ĩla yetĩkiw’e. (Aevelania 9:
19. No nginya twĩke ata nĩ kana ‘tũikakũlw’e nthakame ya mũndũ o na wĩva’?
19 Nĩtũtonya kũtũnga mũvea kwa Yeova Ngai nũndũ wa kũtũnenga thayũ! Na ũu tyo ũtume tũtavya andũ ala angĩ kana nĩmatonya kũkwata thayũ ũtathela meethĩwa na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nthembo ya Yesũ? Kwendeew’a nĩ andũ o ta ũndũ Ngai wendeeaw’a nĩmo kũkatuma twĩthĩwa na mea ma kwĩka ũu na kĩthito. (Esekieli 3:
^ kal. 16 Nĩ kana ũkwate ũvoo ĩũlũ wa ũiiti wa mĩthemba ĩla ĩte ya kwĩkĩwa nthakame, sisya kavuku Damu Yaweza Kuokoaje Uhai Wako? ĩthangũ ya 13-17, kakyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.