text:
1Pĩna naagomba kupũũte ĩnanza kuende kuItalia naamuĩĩka uPaulo nĩatũngua naĩngĩ mumĩkono ya mukulu wa ĩĩlaasi, ĩliina liakue Yulio, naalĩ wityũmpĩ lya ĩlaasi ĩlya mutemi namukulu. 2Nakũingĩla mwipyango naalĩ lĩpũnile kuAdalamiti nalĩlunziĩ kukaa za Asia, nakulega, uAlisitaliko Mumakedonia nwa kuTesalonike alĩ kwĩensi nĩndiishie. 3Lutondo lwa kabĩlĩ nakupika kuSidoni ũYulio numukendegeela uPaulo kuupolo numulekela wende kuasuaĩĩa aakue wakendegeelue nĩndĩo. 4Kwipũna kuasio nakugendia ipyango, nakukĩlĩla nsĩlĩlĩ ya Kiipulo kwĩkĩĩkame nĩnzega kunsooko alĩ ipũna kuntongela. 5Pĩna nakupũũta ĩnanza ya luandĩ lwa Kilikia nĩPampilia, nakupika kuMila, kaa ya Kilikia. 6Kuasio umukulu wa ĩlaasi nuona pyango lya Alekizandelia lĩlunziĩ kuItalia, nukũingĩlia muumo. 7Nakugendia ipyango kĩĩsa-kĩĩsa kuntondo ningĩ, sunga nakupika kuluandĩ lwa Nido kuluago, nukunsooko ĩnzega alĩ yukukugilia nakukĩlĩla nsĩlĩlĩ ya Kilene kuluandĩ lwa Salimone. 8Nakulĩgendia ipyango kuluago pankilimbua ya nanza, nakupika kuasio kĩna yukuĩtanguaa Kiandalo Kĩĩza, piipĩ nĩpaasio alĩkoolĩ kaa nyukuĩtaguaa Lasea. 9Pĩna nazikĩla ntondo ningĩ numusĩnzo nawĩĩ wa wĩlũgi paasio kunsooko intoondo za kulaalĩla alĩ zakĩlile, uPaulo nuasugula, 10nuũga, “Agoosia, naonaa kĩna umusĩnzo uu ukitũla nuuaalaalĩki, kangĩ utĩĩte ukapĩki wingĩ, sika ukapĩki wa mĩligo nipyango udũũ, ĩpa nuwa uumĩ wĩĩtu gaa.” 11Ĩpa umukulu wa ĩlaasi numũigia nangũlũ umugendia pyango numukola pyango kwikĩla uPaulo ninkaani zaakue. 12Nukunsooko paasio pa kiandalo sika alĩ ijĩpĩĩle kukikyala intondo za mpepo, iingĩ mumiao naaũga taazu alege kwipũna kuasio ende kuPoeniki malĩĩ ishũũmĩkile, nukwiĩĩma kuasio pantondo za mpepo, nĩndĩo ingĩ kaa ya Kilete nĩtungĩnkĩĩne kĩkĩĩlĩma kya kĩsũkũma nĩkĩkĩĩlĩma kya kĩtakama. 13ĩNzega ya kutakama pĩna nĩkũnka iniino, naasĩĩga aligagiaa kĩna alĩ asiiile, naakĩkuula ĩkĩkamĩkĩlo naaloongola pankilimbua ya Kilete. 14iTyũngo pĩna nalĩkĩla, ĩnzega nĩkũnka zĩ kĩlaumbĩ, nyukuĩtaguaa Eulakilo. 15Pĩna ipyango nalĩguĩlua nukwilemua kwitungĩnkaana nĩnzega, nakulĩleka nakusolua kiaka. 16Nakukĩla kuukaaũ piipĩ nĩkĩsiwa kĩniino, ĩliina liakue Kauda, paasio kuluago lukulu nakukanankĩlia kapango kipyango. 17Naakatũnga ĩkapango, naakĩlĩlia luligi pansĩlĩlĩ ipyango. Paapo pĩna alĩ oopokile kĩna ikikama mumĩnsanga nyukuĩtaguaa Siliti, naatũngula intiila za kugendelia ipyango, naakenkua iio nĩnzega. 18Pĩna ĩnzega nĩkakia kukukukua kungũlũ, palutondo lwa kabĩlĩ naagumĩla ĩmĩligo munanza. 19Palutondo lwa katatu naataaga iisheme ipyango kumĩkono yaao ĩeene. 20Pĩna ĩmpasu ninshonda sika alĩ zigyelĩĩle kuntondo ningĩ, nĩnzenga nankulu nyukukũnkaa, nakuulia uulaaĩĩli wa kugũnĩka. 21Pĩna alĩ ĩĩmile tyũngo kyulu sika alĩĩle kandia, paapo uPaulo nuĩmĩka pakatĩ yaao, nuũga, “Agoosia, anga ĩalĩĩ mutiatile ulukaani luane, alĩ muleke kwilega kuasio kuKilete, sika aza mũjiligia injago nuulimĩli uu. 22Ĩpaino namuĩĩla mukamie nkolo, kuitĩ pakatĩ yaani ukutilĩ nunumuĩ nukilimansĩĩligua isiititũla ipyango udũũ. 23Kuitĩ malaĩka wa kĩNzua waane, uyu nanukumutumĩlaa, aza wĩĩmĩkile muna utiku wau piipĩ nineene 24wambuĩla, ‘Lekioopooka Paulo, ukutilĩ kawĩnegelo, ukiĩĩmĩka ntongela ya kĩKaisali; kangĩ laaa, uNzua wakupeelaa ĩaasio tũlũ naatĩĩte umusĩnzo palumuĩ ninduue.’ 25Luulo gua agoosia, kamiĩ nkolo, kuitĩ numusuĩlĩĩle uNzua kĩna ikitũla iio-iioo kĩna aza numuĩĩlue. 26Ĩpa kutilĩ kawĩnegelo kulĩmankie ipyango kulĩkũnilie kukĩsiwa kĩmuĩ.” 27Pĩna naupika utiku wikyumi nakanĩĩ, pĩna alĩ kwitualua uko ninduuko munanza ya Adilia, muutiku wa katĩ ĩanananza naasĩĩgile kĩna asũgamĩlaa kunsĩĩ nankakũ. 28Naiikia ĩkĩlaaĩlo, naaona kĩna uusimu wa maazĩ alĩ zĩ mĩkono makumi mabĩlĩ; naalongoleka, naalĩgumĩlia kangĩ naaona uusimu wa maazĩ alĩ zĩ mĩkono kyumi nĩtaano. 29Naoopooka kulekikũnĩlia mumapampa; luulo naiikia makamĩkĩlio manĩĩkunũma, naalompa weele. 30Ĩpa ĩanananza naagema kwimanka alĩleke ipyango. Kuluulo, naiikia kapango munanza ĩtende kuunamampĩlu zĩ kwiguma makamĩkĩlio sunga kuntongela. 31uPaulo numuĩĩla umukulu wa ĩlaasi gyana sunga ĩĩlaasi gaa, “Ĩa kanga asiitiĩĩma munipyango sika musũũmile kwigũnĩka.” 32Paapo ĩĩlaasi naazidumula indigi za kapango naakalekela kague. 33Pĩna alĩ wieeleela, uPaulo nuapeepia tũlũ alĩe india nũũga, nantende lutondo lwa kyumi nakaanĩĩ mwikyalile yoi kwitũngĩla nukwilaalĩla, sika mulĩĩle kakĩntu. 34Luulo gua, numupeepilie mulĩe india; mukiligia ingũlũ, kuiti sunga ityũmbĩ lityue lya umuĩ mumiani sika likilimĩĩla, 35pĩna nutambula izi, nusola ugalĩ, numusongelia uNzua ntongela yaao ensi, nuuega nuandia kwilĩa, 36paapo naakamia inkolo ensi, naalĩa india ĩeene. ( 37Nindiishie tũlũ naalĩ kukoolĩ mwipyango alĩ kwĩantu magana mabĩlĩ nĩmakumi mupũngatĩ namutandatu.) 38Pĩna naikyuta, naakeepia ĩmĩligo ipyango, naagumĩla uupemba munanza. 39Pĩna naweela, sika naamĩlekanula ĩnsĩĩ niasio, isiititũla naalĩona ikiki kyulu, naasiia alĩtuale ipyango kuasio malĩ ishũũmikile. 40Naamaguma ĩmakamĩkĩlio, naamaleka munanza, nankulu palumuĩ nukwitolia indigi zimankĩlio, paapo naamĩnansula ĩntiila naniino nya kugendelia ipyango, ĩtungĩnkane nĩnzega, ende kũkiki lya munsaanga. 41Ĩpa naapikĩĩla pamaazĩ namakeei, ipyango nalĩseketela kuntongela, nalĩsĩmbĩla mumĩnsanga, nalĩguĩlua zigi-zigi, sika nalĩsũngusĩka, ĩpa kunũma nalĩtalulua kungũlũ za maĩngo. 42iKialo kya ĩlaasi gyana alĩ kukuaulaga ĩatũngua, wensi waleke kĩgũna kunzĩla ya kukua nsambo. 43Ĩpa umukulu wa ĩlaasi kunsooko nwishiia kukumuguna uPaulo, nuagilia alekitenda kĩna alĩ asĩĩgile. Nualagĩlia ĩaasio naasũũmile kwikua ĩnsambo ĩgumĩle tangua munanza apike kunsĩĩ nankakũ. 44Ĩaasio naalĩ asaagile nualagĩĩlia ĩgũne mumakota niisheme ipyango, itĩ yoi tũlũ ensi naagũnĩka, naapika kunsĩĩ nankakũ.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
1Anũna aane, sika ijĩpĩĩle numuandĩkĩle kĩna ikitũla muaka kĩ katia lutondo kĩ, pĩna izi zĩkakigyelela. 2Kuitĩ inie uniinie mumanile nkankanaa ya kĩna ulutondo lwa kĩShekulu lũjile kĩna iio umũii nukuuzaa muutiku. 3Kuitĩ pĩna iũga, “Yaazaa matiliga nuutengemalũ,” paapo uoononeki umuuzĩĩle kumpũmpũkĩlĩ, kĩna iio uusungu naukumuuzĩĩla nutĩĩte iimbi, kutilĩ kawĩnegelo. 4Ĩpa inie anũna aane sika muĩlĩ mukiiti, ulutondo luasio lumuagaane kĩna mũii. 5Kuitĩ inie tũlũ muaana a weelu, kangĩ aana a munsĩ; ishie sika kwa utiku katia kiiti. 6Luulo gua, kulekigona kĩna naĩngĩ, ĩpa kukengeale, kulekigaala. 7Kuitĩ naakugonaa akugonaa utiku, nĩnaakugaalaa akugaalaa utiku. 8Ĩpa kunsooko ishie kwa munsĩ, kulekigaala, kwĩjiale mukĩkũa usuĩĩli nuuloogua, nigyĩgu liĩtu lya kiuma lĩtũle ulaaĩĩli wa ugũnua. 9Kunsooko uNzua sika alukuĩĩkile kuutaki, ĩpa kuligie uugũnua kunzĩla ya kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito, 10naalukiile kunsooko yĩĩtu koona kuĩ nuupanga palumuĩ ninduyo, kanga kuĩ kulaĩĩle katia kanga kuĩ kugonile. 11Iio gua, mwĩkamatĩkie niinie kuniinie, nukukĩzenga muntu wensi numuua, iio kĩna mukutendaa. 12Kwamulompa gua anũna ĩĩtu, muamane ĩaaso naĩkakilie kukĩtuma umulĩmo pakatĩ yaani, nukukumuĩmĩĩla mwa kĩShekulu, nukukumusugula; 13muapeele ikyulio nkankanaa muuloogua kunsooko ya mulĩmo waao. Muĩ nĩmatiliga niinie kuniinie. 14Kukumulompa anũna ĩĩtu, asugulĩ ĩaasio naĩ kiaka, akamiĩ nkolo naalemue, akamĩnkĩĩliĩ naaneketũ, ĩgigimĩliĩ nĩantu ensi. 15Laaĩ, wensi waleke kumushookeelia umuua ubĩĩ kuubĩĩ; ĩpa intondo tũlũ lutiatĩ naluuza, niinie kuniinie, nukuantu tũlũ. 16Lumbĩ intondo tũlũ. 17Lompĩ, mulekikatala. 18Mumpola zensi, pũniĩ ĩmasongelio; kuitĩ uu wau ulooa wa kĩNzua kumiani mwa kĩKilisito Yesu. 19Muleke kumudibia uMuau, 20mulekimela uunakĩdagu; 21tũlũ zensi zilekanulĩ; paapo muambe naluuza; 22ĩsuga-nsugiĩ nuubĩĩ wa matũmpĩ mensi. 23uNzua wa matiliga muene wamuelekie; niniinie, inkolo zaani nĩmioo yaani nĩmiĩlĩ yaani mulindĩĩlue muĩ akapanga, ĩkutilĩ kishokio pityũngo pĩna ukiiiza ũShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito. 24Uyo numuĩtile ingĩ wa usuĩĩli, nduyo ukakuzitenda. 25Anũna ĩĩtu, kulompeelĩ. 26Alamukiĩ ĩanũna tũlũ kuwĩsuni naweelu. 27Namulapia kwa kĩShekulu, asomelue ĩanũna tũlũ ĩmbalua ĩĩ. 28uUkende wa kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito wĩĩ niniinie.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Paulo mutũngua kunsooko ya kĩKilisito Yesu, nũTimoteo munũna wĩĩtu, kukulamukilie ue Pilimoni muloogua wĩĩtu, munamulĩmo palumuĩ nindiishie, 2numugũlĩ wĩĩtu uApĩa, nuAlikipo mwĩlaasi palumuĩ nindiishie nikyanisa naliĩlĩ munumba yaako, 3uUkende wĩĩ kumiani nĩmatiliga namapũnile kwa kĩNzua Tata wĩĩtu nukwa kĩShekulu Yesu Kilisito. 4Namusongelia uNzua waane intondo tũlũ pĩna nukukũjuka muulompi waane, 5pĩna niiigia impola za uloogua waako nĩza usuĩĩli nuutĩĩte mwa kĩShekulu Yesu nukuantu naeelu tũlũ; 6nalompa uukamantani wa usuĩĩli waako wĩtume umulĩmo waakue muulĩngi wa kĩntu kiensi nakĩĩza kya kunsĩĩtu mwa kĩKilisito. 7Kuitĩ ntĩĩte lyumbi nipyumbulio nalĩpũnile muuloogua waako, kunsooko inkolo za antu naeelu waziligĩĩlie usũũpĩlio kumuako, munũna waane. 8Luulo gua, ntĩĩte ukamatĩkũ mwa kĩKilisito wa kukulagĩĩlia nalukũjĩpĩĩle, 9ĩpa paluandĩ luua nakupeepia kunsooko ya uloogua waako kĩna yoi nanĩĩlĩ nanĩPaulo nanumunampala, ĩpaino numutũngua wa kĩYesu Kilisito gaa. 10Nakupeepia kunsooko ya muana waane uOnesimo nanumulelile muna utũngua waane. ( 11Uyo ĩkalĩ sika alukusaĩpĩĩle, ĩpaino wakusaĩpĩlaa dũũ, ue nineene gaa.) 12Numushookilie kumuako, umuanũnkule zĩ nkolo yaane yaanee. 13Nineene alĩ numusiiile umuene wikyale nineene kukĩntumĩla paluandĩ luako muutũngua waane wa Mpola na Nziiza. 14Ĩpa itĩ sika nansiia kwitenda kalukaani isiititũla kuugombigua waako, koona uuuza waako ulekitũla zĩ kuoonatĩĩligua ĩpa kuulooa waako uuue. 15Katia yoĩ nsooko alĩ mulekanulue ninduue kwityũngo, koona utũle ninduyo ĩkalĩ nakalĩ; 16kwipũnĩĩla ĩpaino, sika zĩ musese, ĩpa leka niya usese, zĩ munũna muloogua, kumuane ĩne nangũlũ, nukumuako ue nangũlũ zigi-zigi, mukĩmuĩlĩ numwa kĩShekulu. 17Naa umoonie ĩne kĩna numukamantani ninduue, muanũnkule uyu zĩ neene. 18Naa alukutendĩĩle ibĩĩ, katia utĩĩte mpaa ya kĩntu ninduue, ukiandĩke kumuane. 19Neene Paulo nanandĩkile kumukono waane uneene; neene nikilĩpa. Leka yaasio ya kĩna ue undĩĩle mpaa, ĩmpaa, kumuane ingĩ ĩnkolo yaako. 20Eeze, munũna waane, ndigie ĩnsaĩlo kumuako mwa kĩShekulu; unsũũpĩlie ĩnkolo yaane mwa kĩKilisito. 21Nakuandĩkĩla itĩ kunsooko nsuĩlĩĩle kĩna ukigomba kangĩ manile ya kĩna ukitenda nangũlũ kwikĩla nindiizi nantambuĩle. 22Palumuĩ nindiizi, unzĩpĩlĩlie pakikyala; kuitĩ ndaaĩlĩĩle ya kĩna kunzĩla ya ulompi waani, mukikembetua kwimona kunsiani. 23uEpapula namutũngua palumuĩ nineene mwa kĩKilisito Yesu ukulamukilie, 24nuMaliko nuAlisitaliko nuDeema nuLuka, naakĩtuma umulĩmo palumuĩ niineene. 25uUkende wa kĩShekulu Yesu Kilisito wĩĩ palumuĩ ninkolo zaani.
Copyright
Learn More


text:
1Kuukolelua uKilisito nukutenda akolelua; luulo gua, ĩĩmĩkĩ kuukamatĩkũ, muleke kĩtuala kangĩ mũpyĩmpĩ lya usese. 2Laaĩ, ĩne neene Paulo namuĩĩla inie ya kĩna kanga muaalamigue, uKilisito sikukakumusaĩpĩla kakĩntu. 3Namukuĩla muntu wensi nwiaalamigua ya kĩna walĩa mpaa ya kutenda uUlagĩĩlio tũlũ-tũũlũũ. 4Mwakamatukaa nuKilisito, inie namusiiile kwialĩĩligua ĩkulukuuluu kuUlagĩĩlio; mwaguile kwipũna muukende. 5Kuitĩ ishie kungũlũ za kĩ Muau kutũngĩĩle uulaaĩĩli wa kulukuuluu kuunzĩla ya usuĩĩli. 6Kuitĩ mwa kĩKilisito Yesu, kwiaalamigua katia kwisiiitiaalamigua igila kangũlũ; ĩpa uusuĩĩli naukĩtumaa umulĩmo kunzĩla ya uloogua. 7Alĩ mwĩtiganĩlĩĩle naiiza; waani numugilia muleke kumĩgombia ĩtai? 8uUlũtua-lũtua uu sika upũnile kumuakue uyo naalumuĩtile. 9Piugaasũ pikeeĩ pyukugaasagiaa ipyũli liensi. 10Ntĩĩte shanio kumiani mwa kĩShekulu, ya kĩna sika mukitũla nishĩĩgo naliĩngĩ; ĩpa nuasio nukumukankanagiaa ukikenka uulamulua waakue, kanga wĩĩ muntu kĩ. 11Ĩpa gua anũna aane, malĩĩ ĩne nukutanantagiaa impola za walaami, nĩkĩ kĩlĩ niaagigua? Paasio ĩkĩnkũmpa kya musalaba kyaleegagiguaa. 12Taazu ĩaasio naakumũingĩlĩlia inkankani aza ijile kĩdumula ĩeene! 13Kuitĩ iinie anũna aane, alĩ muĩĩtue mutũle akolelua; ĩpa uukolelua waani ulekitũla nsooko ya kutiata kimwĩlĩ, ĩpa mwĩtumĩkĩle niinie kuniinie kunzĩla ya uloogua. 14Kuitĩ uUlagĩĩlio tũlũ utimĩĩligue mulukaani lumuĩ, ndulo ntuulu, “Umuloogue umunakaa waako kĩna ĩnkolo yaako.” 15Ĩpa itĩ, kanga ĩmukĩluma nukukĩlĩa, laaĩ muleke kĩmala niinie kuniinie. 16Mbũgile gua, gendelĩ mwa kĩMuau; yaasio sika mukitimĩĩlia kainiino inshula za kĩmuĩlĩ. 17Kuitĩ inshula za kĩmuĩlĩ zĩkĩsinkaa nuMuau, nuMuau ukĩsinkaa nĩkĩmuĩlĩ, kuitĩ ĩzaasio zĩkĩsiitĩlagiaa inene, koona mulekitenda zaasio kĩna musiile. 18Ĩpa itĩ kanga mutongeelue nuMuau, sika muĩlĩ nsĩlĩlĩ ya Ulagĩĩilio. 19Nuutendi wakĩmuĩlĩ ingĩ kualiĩ, nduo ntuu, ugololia, udobũ, usambo, 20wĩtekela anzegamĩla, ulaguli, usuukĩlua, uleei, wĩĩlũ, utaki, magũndo, wĩkamatuli, ukomia malindĩ namabĩĩ, 21kĩaya, uulagi, lugaalo, ulakũ, nĩnamĩngĩ namĩpianile nĩndaaya. Mumpola izi numuĩĩlĩĩle peelu kĩna alĩ numuĩĩlĩĩle ĩmuandio; ĩaasio naakutendaa namĩkĩna maasio sika ikishaala uutemi wa kĩNzua 22Ĩpa itĩ ĩnkali ya kĩMuau ntĩyĩ. Uloogua, ulumbi, matiliga, ugigimĩlia untu nauuza, ukende, usuĩĩlua, 23upolo, kukĩgilia; munkaani nazĩkĩna izi kutilĩ kaUlagĩĩlio. 24Nĩaasio a kĩKilisito Yesu aukoonontelĩĩle umuĩlĩ mumusalaba palumuĩ nĩmasĩĩgo namabĩĩ ninshula nambĩĩ. 25Nakwikyale mwa kĩMuau, nakugendela mwa kĩMuau. 26Kuleke kĩkeema nakanda, nukukĩgaalĩla nukukĩlũĩla uwĩĩlũ.
Copyright
Learn More


text:
1Namona Malaĩka numuua munangũlũ nũika kwipũna kwigyulu, mujialue lyũnde nityalankũlũ mwityũe liakue; nuusiu waakue zĩ mpasu, nĩmĩgulu yaakue zĩ ishimbĩlĩ ya mooto. 2Numumukono waakue alutĩĩte kabũgũlũ kakũnukulue. Nutilatĩlia umugulu waakue nwa kĩgoosia munanza nunwa kĩkĩĩma munsĩĩ. 3Nwĩtunta kululi lukulu, zĩ nsimba nyukulũmaa. Pĩna nwĩtunta, ĩmĩgũgũmo mupũngatĩ nĩpũnia induli zaao. 4Pĩna ĩmĩgũgũmo namupũngatĩ nĩpũnia induli zaao, nanĩzĩpĩĩlia kwiandĩka, Nineene alĩ niiigia luli nalupũna kwigyulu naluũga; “Ziyĩĩkile umuntoozo inkaani izo nazitambulua nĩmĩgũgũmo ĩo namupũngatĩ, uleke kuzandĩka.” 5Numalaĩka naalĩ numuoonie wĩĩmĩkile munanza numunsĩĩ, nunansula umukono waakue wa kĩgoosia kwitungĩnkana kwigyulu. 6Nulapa kwa kĩuyoo namupanga sunga ĩkalĩnakalĩ, naalulĩumbile igyulu niintu naikoolĩ, nĩnsĩĩ niintu naikoolĩ, nĩnanza niintu naikoolĩ, ya kĩna sika ikitũla kityũngo gua, 7isiititũla muntondo za luli lwa kĩmalaĩka nwa mupũngatĩ pĩna ukakĩzĩpĩĩlia kwilĩlia idyede, paasio paapo uunkũnkũ wa kĩNzua ujilikondeeligua, kĩna aluatanantĩĩlie ĩĩtumi aakue, ĩanakĩdagu. 8Nululi naalĩ nulũigilie kwipũna kwigyulu alĩ lukitambuĩla nineene kangĩ, naluũga, “Longola, kasole ĩkabũgũlũ nakakũnukulue mumukono wa kĩmalaĩka nuĩmĩkile munanza numunsĩĩ.” 9Nanumuagaana umalaĩka nanumuĩĩla wampeele ĩkabũgũlũ numbuĩla, “Kasole, ukalĩe, kĩkakukuĩĩkĩla ukalĩ mundaa yaako, ĩpa mumulomo waako kikitũla kĩkiukuukĩ zĩ uukĩ.” 10Nanĩkasola ĩkabũgũlũ mumukono wa kĩmalaĩka, nanĩkalĩa, nakĩĩ kĩkiukuukĩ zĩ uukĩ mumulomo waane, pĩna nankondia kukukalĩa ĩndaa yaane nĩĩĩkĩlua ukalĩ. 11Naambuĩla, “Yukũjĩpĩĩle ue kwipũnia unakĩdagu kangĩ kumpola za antu iingĩ, nindugu ningĩ, nintambo ningĩ, nĩatemi iingĩ.”
Copyright
Learn More


text:
Yo Ndĩni ya Ngũsĩ sya Yeova Yaumanie na Mũsũngũ?
Ovisi mũnene wa Ngũsĩ sya Yeova wĩ nthĩ ya Amelika. Ĩndĩ ndĩni yitũ ndyaaumana na mũsũngũ na twĩ na itumi nzeo sya kwasya ũu. Itumi isu nĩsyo ii iatĩĩe:
Ngũsĩ sya Yeova iyaaumana na ndĩni ĩngĩ katĩ wa ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto. Vandũ va ũu, ithyĩ tũĩkĩĩaa kana nĩtwatũngĩĩie ũthaithi wa Kĩklĩsto ũla weethĩawa vo ĩvinda ya atũmwa.
Ngũsĩ sya Yeova ninyaĩĩkĩte nthĩ mbee wa 230. O na twĩthĩwe twĩkalaa va, ithyĩ twĩyumĩsye vyũ Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto ĩndĩ ti silikalĩ ya Amelika kana silikalĩ ĩngĩ o na yĩva ĩtongoew’e nĩ andũ.—Yoana 15:19; 17:15, 16.
Momanyĩsyo maitũ onthe maumĩte Mbivilianĩ ĩndĩ mayumĩte maũndũnĩ maandĩkĩtwe nĩ mũtongoi mũna wa ndĩni kuma nthĩ ya Amelika.
—1 Athesalonika 2:13.
Tũatĩĩaa Yesũ Klĩsto ĩndĩ ti mũtongoi o na wĩva kũũ nthĩ.
—Mathayo 23:8-10.


text:
Woni wa Ituni na Uimuni
Availability: In stock
Quick overview
Ula Woonekie nῖ John Bunyan...
Ula Woonekie nῖ John Bunyan, o ῦla waandῖkie ivuku yῖtawa MUENDI WA KYALO (An Abridged Translation) Kῖeleelo kya ῖvuku yῖῖ nῖ thayῦ waku nthῖnῖ wa Mwῖaῖi. Kῖtumi kya ῦkῦetee woni ῦῦ wa mῦsyῖ wa Itunῖ naῦtisu waw’o mbee wa metho ma ngoo yaku nῖkana ngwῖkῖe vinya wa kwῖthῖwa na mea ma kῦnyuva mῦsyῖ wa Itunῖ taw’o ῦthwii ῦla wῖ vata mbee kwaku, “nῦndῦ vala ve ῦthwii waku, nῖvo vethῖawa ngoo yaku nayo”(Mathayo 6:21).
Woni wa Itunῖ na Uimῦnῖ ῦla ῦandῖkῖtwe ivukunῖ yῖῖ no kwῖthῖwa ῦtaeleeka vyῦ, nῦndῦ “Endwa, yu twῖ syana sya Ngai, na ndῦnamba kwonanw’a ῦndῦ tῦkethῖwa tῦilyῖ. Nῖtwῖsῖ kana yῖla wῖonanw’a tῦkavw’anana nake, nῦndῦ tῦkamwona we o ῦndῦ ῦilyῖ”(1 Yoana 3:2). Indῖ woni ῦῦ nῦeleetw’e o ta ῦndῦ woonaniw’e kwa mῦthῦkῦmi wa Ngai.


text:
Matukũ 31, Mwei wa 7–Matukũ 6, Mwei wa 8
ESEKIELI 24-27
Wathi 54 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Wathani Ĩũlũ wa Kwanangwa kwa Tile Nũtumaa Tũĩkĩĩa Ndeto ya Yeova Mũnango”: (Ndat. 10)
Esek 26:3, 4—Yeova nĩwathanĩte kwanangwa kwa Tile mbee wa myaka 250 ũndũ ũsu ũtaaĩsa kwĩkĩka (si-SW 133 ¶4)
Esek 26:7-11—Esekieli nĩwawetie mbaĩ ya mbee ĩla ĩkathyũlũlũka Tile vamwe na ũla ũkethĩwa amĩtongoesye (ce-E 216 ¶3)
Esek 26:4, 12—Esekieli athanie kana ũvai wa Tile vamwe na nyũmba syayo na kĩtoo kyayo ikeekĩwa kĩw’ũnĩ (it-1-E 70)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Esek 24:6, 12—Ĩtheũko (nganga) ya kĩteve (mbisũ) yoonanasya kyaũ? (w07-SW 7/1 14 ¶2)
Esek 24:16, 17—Nĩkĩ Esekieli ũtaaĩlĩte kũmeta kana kũĩa kĩveti kyake kyakw’a? (w88-E 9/15 21 ¶24)
Wĩmanyĩisye kyaũ ĩũlũ wa Yeova kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ angĩ meva ma vata wonie kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Esek 25:1-11
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Kũtavya Mũndũ ya Mbee: (Ndũkavĩtũke ndat. 2) Tũmĩa tulakiti ĩmwe katĩ wa ila twĩ nasyo—Mũtavye kĩla mwĩneenea wasyoka.
Kũsyokea Mũndũ: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Tũmĩa tulakiti ĩmwe katĩ wa ila twĩ nasyo—Mũwetee vitio Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia? (ĩndĩ ndũkamwony’e ĩ vitio) na mũimĩneenea.
Kwĩmanyĩsya Mbivilia na Mũndũ: (Ndũkavĩtũke ndat. 6) bh 23 ¶13-15—Mũthokye ũmbanonĩ.
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 55
Kũĩkĩĩa Ndeto ya Ngai Nĩkũtũtetheeasya Kũmĩĩsya: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya ũitũmĩa maandĩko ta Isaia 33:24; 65:21, 22; Yoana 5:28, 29; na Ũvuan’yo 21:4. Onany’a vitio yĩ na kyongo, Ĩkalaa Ũisũanĩa Moathimo Ala Ũsumbĩ Ũkatũetee (sisya vala ve vitio, ungu wa MBIVILIA). Mekĩe vinya onthe mesũanĩae me nthĩ nzaũ na mũno mũno ĩla mekwĩw’a matũlĩkĩte ngoo nũndũ wa mathĩna.
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: (Ndat. 30) kr kĩl. 1, kal. 11-20, kyati ĩth. 10 na ĩth. 12
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 30 na Mboya


text:
NGEWA
Yeova Nũnengete Syĩndũ Mbingĩ Mbee wa Ila Nĩ na Vata Nasyo
Naĩ na myaka 17, na nathĩnĩkĩaa maũndũ o ala andũ aingĩ ma mũika mathĩnĩkĩaa. Nĩnendete kwĩthĩwa vamwe na anyanyawa, kũthambĩa, na kũthaũka mũvĩla wa maaũ. Ĩndĩ, mũthenya ũmwe thayũ wakwa nĩwaalyũkile ĩveny’a na ĩsalukya. Mũthenya ũsu nĩnavalũkile na kamota na naũmĩa mũno vyũ, nonza mamutha kuma ngingo nginya maaũ. Maũndũ asu onthe meekĩkie myaka ta 30 mĩvĩtu, na nĩthĩĩtwe ndauma kĩtandanĩ kwa ĩvinda ĩasa.
Neanĩie Alicante, Spain, taoni yĩ ũtee wa ũkanga ngalĩko ya wumĩlonĩ wa syũa. Andũ ma mũsyĩ witũ mayekalanasya nesa na kwoou natũmĩaa ĩvinda yingĩ ndyanganga sokonĩ. Vakuvĩ na vala nekalaa vaĩ nduka ya kũlia taili. Ndukanĩ ĩsu nĩvo namanyanĩie na José María, ũmwe wa ala mathũkũmaa vau. Aĩ mũnyanyawa mũseo, ũla watumaa nĩw’a nĩ mwĩanĩe kĩvathũkany’o na ũndũ neew’aa nĩ kwitũ. Nũndũ aĩ mũnyanyawa vyũ, eethĩawa ailyĩ ta mwana-a-inyia wakwa mavinda ala neethĩawa nĩkw’ĩte ngoo, o na kau aĩ mũkũũ mbee wakwa na myaka 20.
José María aĩ anambĩĩa kwĩmanyĩsya Mbivilia na Ngũsĩ sya Yeova. Nĩnoonaa endete Maandĩko na mavinda maingĩ nĩwandavasya ũw’o wa Mbivilia. Nĩnamwĩthukĩĩasya nesa vyũ, ĩndĩ ndyendeeaw’a nĩ maũndũ ala wandavasya. O na kau naĩ o wa mũika, neethĩawa nĩkwatene mũno. Ĩndĩ maũndũ nĩmaalyũkile o mĩtũkĩ.
MŨISYO ŨLA WAALYŨLILE THAYŨ WAKWA
Ndyendaa kũea ngewa mbingĩ ĩũlũ wa mũisyo ũsu wangwatĩie lelũnĩ. Ĩndĩ ndonya kwasya kana naĩ mũtumanu na ndyatwaĩte kamota kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte. Thayũ wakwa waalyũkile vyũ na mũthenya ũmwe. Naĩ kĩmwana kĩ na vinya, ĩndĩ ĩveny’a na ĩsalukya naĩ mwonzu vyũ, nĩkomete sivitalĩ ndekũna ngi itho. Waĩ ũndũ wĩ vinya mũno kwĩtĩkĩlana na ũalyũku ũsu mũnene thayũnĩ wakwa. Ĩvinda yonthe nekalaa ndyĩkũlya-ĩ, ‘Yo ve vata wa kwĩthĩwa nĩ thayũ?’
José María nĩwookie kũnzisya, na o kwa mĩtũkĩ avanga Ngũsĩ sya Yeova kuma kĩkundinĩ kĩla kyaĩ vakuvĩ syũke kũmbona sivitalĩ. Kũnthokea kwoo nĩkwangiitie ngoo mũno. Naumw’a vala vasũvĩĩawa ala awau mũno (intensive care unit) nĩnambĩĩie kwĩmanyĩsya Mbivilia. Nĩnamanyie nĩkĩ andũ mathĩnaa na maikw’a, na nĩkĩ Ngai ũekaa maũndũ mathũku mekĩke. O na nĩneemanyĩisye ĩũlũ wa mawatho ma Ngai ma ĩvinda yũkĩte nthĩnĩ wa nthĩ ĩla ĩkausũwa nĩ andũ mate na naĩ vate ũmwe ũkwasya, “Nyie nĩ mũwau.” (Isaia 33:24) Nĩnambĩĩie kwĩthĩwa na wĩkwatyo mũseo thayũnĩ wakwa.
Naumw’a sivitalĩ, nĩnaendeeie kwĩmanyĩsya Mbivilia na kĩthito. O na nĩnaendaa maũmbanonĩ amwe ma Ngũsĩ sya Yeova na kũtavany’a vamwe namo ndũmĩĩte kĩvĩla kya ndĩa. Mwei wa 11, Matukũ 5, 1988, nĩ na myaka 20, nĩnavatisĩiwe kalaĩnĩ kanene ka kũthambĩa (bathtub). Yeova Ngai nũndetheesye kwĩthĩwa na woni mũseo ĩũlũ wa thayũ wakwa. Ĩndĩ naĩ ndonya kũtũnga mũvea ata?
NĨNĨENDEEE KŨMŨTHŨKŨMA YEOVA O NA KAU NĨ MWONZU
Nĩnatw’ĩte vyũ kũlea kwĩtĩkĩlya wonzu wakwa ũnziĩĩe kũmũthũkũma Yeova ũndũ ndonya. Nĩnendaa kwĩka maendeeo. (1 Timotheo 4:15) Mbeenĩ, ũsu ndwaĩ ũndũ wĩ laisi kwakwa nũndũ andũ ma mũsyĩ mayaaendeew’a nĩ mũĩkĩĩo wakwa. Ĩndĩ naĩ na eĩtu-a-asa na ana-a-asa Aklĩsto. Nĩmandetheeasya mũno kũtavany’a na kĩthito na kũthi maũmbanonĩ onthe.
Ĩndĩ ĩtina wa ĩvinda, yaĩ no nginya nĩkale nĩ ungu wa ũsũvĩo wa mwanya kĩla ĩvinda. Ĩtina wa kũmantha kwa ĩvinda ĩasa, nĩnakwatie vandũ vaseo vasũvĩĩawa ala matetonya, taoninĩ ya Valencia, ĩla yĩ maili 100 (kĩlomita 160), ngalĩko ya ĩũlũ ya Alicante. Ũsu nĩw’o ũtũo wakwa.
O na kau ndyuma kĩtandanĩ, nĩnĩtw’ĩte kũendeea kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo wakwa
O na kau ndyaĩ numa kĩtandanĩ, nĩnatw’ĩte kũendeea kũmũthũkũma Yeova. Nĩnathooie kombiũta na mbesa ila inengawe andũ ala matetonya. Kombiũta ĩsu yaiiwe vakuvĩ na kĩtanda kyakwa. O na nĩnathooie simũ wa kw’oko. Na kĩla kwakya, mũsũvĩi wakwa nĩwe wangwatĩasya kombiũta na simũ yakwa. Nĩ kana nĩtũmĩe kombiũta ĩsu, ndũmĩaa kamasinĩ (joystick) nĩtinaa na ngolu. O na ĩngĩ, nĩnĩthĩawa na kamũtĩ ka mwanya kala nĩkwataa na mũnuka. Kamũtĩ kau nĩkandetheeasya kũtina namba nthĩnĩ wa keyboard na simũnĩ.
Tekinolongyi ĩsu ĩndethetye ata? Ũndũ wa mbee, nĩndetheeasya kũlika Kĩsesenĩ kya jw.org na nthĩnĩ wa LIBRARY INDANETINĨ. Ũsu nĩ ũtethyo mũnene mũno! Mavinda maingĩ nĩnĩtũmĩaa ĩvinda ĩasa ndyĩmanyĩsya Mbivilia na ndyĩka ũkunĩkĩli ndũmĩĩte mavuku me na ũvoo kuma Mbivilianĩ, nĩ kana nĩendeee kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Ngai na nguma syake sya ũsengy’o. Na kĩla ĩvinda neew’a nĩkw’ĩte ngoo kana ndyenda kwĩthĩwa na mũndũ vakuvĩ, nĩngwataa ũndũ wa kũmbĩkĩa vinya nthĩnĩ wa Kĩsese kya jw.org.
Ũndũ wa kelĩ, nĩndũmĩaa kombiũta yakwa kwĩthukĩĩsya na kumya maelesyo maũmbanonĩ. Nĩnumasya maũvoo, ngavoya, na ngasoma ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya ĩla nanengwa kĩanda kĩu. O na kau nditonya kũvika maũmbanonĩ asu, nĩw’aa nĩ vamwe na kĩkundi kitũ.
Ũndũ wa katatũ nĩ kana nĩndũmĩaa simũ na kombiũta kũtavany’a. Kwa w’o nditonya kũtavany’a nyũmba na nyũmba, o tondũ Ngũsĩ sya Yeova mbingĩ syĩkaa, ĩndĩ ũu ndũnziĩaa kũtavany’a. Nĩndũmĩaa syĩndũ isu kũelesya andũ angĩ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo wakwa. O na nĩndanĩaa mũno kũtavany’a ndũmĩĩte simũ, na kĩu nĩkyo kĩtumi atumĩa ma kĩkundi mangũlilye nĩvangĩthasye kambeini sya kũtavany’a na simũ. Mũno mũno kambeini isu nitetheesye atavany’a ma kĩkundi ala matatonya kuma mũsyĩ makatavany’e.
Ĩndĩ ũu ti kwasya kana tekinolongyi yoka nĩyo ĩndetheeasya. Kĩla mũthenya anyanyawa nĩmokaa kũmbona. Mokanasya na andũ moo ma mũsyĩ, na andũ angĩ ala mendeeaw’a nĩ kwĩmanyĩsya Mbivilia. Mavinda maingĩ nĩmangũlasya ne inyie nĩneenany’e namo. Mavinda angĩ andũ ma mũsyĩ ũmwe nĩmanthokeaa na tũyĩthĩwa na ũthaithi woo wa mũsyĩ vamwe namo. Nĩw’aa mũyo mũno ĩla syana syekala kĩtandanĩ kyakwa na iindavya kĩla kĩtumaa imwenda Yeova.
Nĩnĩw’aa mũyo mũno nũndũ wa kwĩthĩwa na aeni aingĩ. Mavinda maingĩ lumu wakwa wĩthĩawa wusũĩte anyanyawa, amwe maumĩte kũndũ kũasa na angĩ o vakuvĩ. O tondũ ũtonya kwĩthĩwa ũisũanĩa, ũndũ ũsu nũsaanĩasya asũvĩi ma vala nĩthĩawa. Kĩla mũthenya nĩndũngĩaa Yeova mũvea nũndũ wa kũnenga ana-a-asa na eĩtu-a-asa Aklĩsto aseo.
NO NĨENDEEE KŨKITA
Kĩla ĩvinda mũndũ angethya ayenda kũmanya ũndũ nĩendeee nĩmwĩaa atĩĩ: “Nĩ o vaa nĩendeee kũkita!” Vate nzika nĩnĩsĩ kana ti inyie nyioka nĩ na thĩna ta ũsu. O na ethĩwa twĩ na mathĩna mailyĩ ata, ũw’o nĩ kana Aklĩsto onthe mokitaa “kaũ ũla mũseo wa ũla mũĩkĩĩo.” (1 Timotheo 6:12) Nĩ kyaũ kĩndetheesye kũkita kaũ ũsu kwa ĩvinda ĩasa? Nĩvoyaa Yeova kĩla mũthenya na ndimũtũngĩa mũvea nũndũ wa kũndetheesya kũelewa vata wa thayũ. Nĩndataa ũndũ ndonya nĩthĩwe na maũndũ maingĩ ma kwĩka ndimũthũkũma Ngai, na nĩnĩsũanĩaa mũno ĩũlũ wa wĩkwatyo wa ĩvinda yũkĩte.
Mavinda maingĩ nĩnĩsũanĩaa ĩũlũ wa nthĩ nzaũ, na ũndũ ngatanĩa ĩngĩ kũsemba na kũtũlĩlanga. Mavinda amwe nĩmbũaa ngũĩ na José María, ũla wĩthĩawa awaĩte volio (polio), ĩũlũ wa ũndũ tũkasemba tũtianĩte. Nĩmũkũlasya-ĩ, “Nũũ ũla ũkasinda?” Nake anzũngĩaa ũũ: “Vai thĩna o na ethĩwa nũũ ũla ũkasinda, ĩndĩ ũndũ ũla wa vata nĩkwĩthĩwa Nthĩ Nzaũ nĩ kana twĩsemba.”
Ndwĩthĩĩtwe wĩ ũndũ wĩ laisi kwakwa kwĩtĩkĩla kana ndyĩtonya. Nĩnĩsĩ kana ĩla naĩ wa mũika, nĩneekie ũndũ wa ũtumanu, na watuma nĩlika thĩnanĩ mũnene. Ĩndĩ nĩndũngaa mũvea mũno nũndũ Yeova ndaandia. Nũnengete ana-a-asa na eĩtu-a-asa aingĩ, nũtumĩte nĩthĩwa na mea ma kwĩkala thayũ, nĩthĩwa na ũtanu nũndũ wa kũtetheesya andũ angĩ, na akanenga wĩkwatyo mũseo vyũ wa ĩvinda yũkĩte. Ngaelya kwĩwa nĩwete o kwa ũkuvĩ ĩũlũ wa ũndũ nĩw’aa, nasya Yeova nũnengete syĩndũ mbingĩ mbee wa ila nĩ na vata nasyo.


text:
Makũlyo Kuma kwa Asomi Maitũ
Nĩkĩ maũndũ ala Mathayo na Luka maandĩkie ĩũlũ wa kũsyawa kwa Yesũ na myaka yake ya mbee matavw’anene?
Mathayo na Luka mawetete maũndũ me kĩvathũkany’o ĩũlũ wa kũsyawa kwa Yesũ na myaka yake ya mbee kũũ nthĩ nũndũ Mathayo aeleetye mũno maũndũ ala makonetye Yosevu, nake Luka aeleetye mũno maũndũ ala makonetye Meli.
Ĩvuku ya Mathayo yonanĩtye ũndũ Yosevu weekie eewa Meli nĩ mũito, yĩkaelesya ndoto ĩla waotie aitavw’a nĩ mũlaĩka kĩla kĩendeeie Meli aikaatw’ĩka nĩwaitava, na yĩkaweta ĩtambya yĩla woosie atavw’a ũu. (Mt. 1:19-25) Ĩtina wa ũu nĩyĩwetete ndoto ĩla Yosevu waotie mũlaĩka aimwĩa akĩĩe Misili, na yĩkaweta ũndũ wakĩĩie nthĩ ĩsu na andũ make. O na nĩyĩwetete ayĩwa nĩ mũlaĩka ndotonĩ asyoke Isilaeli, yĩkaweta ũndũ wasyokie, na mũthya ũtwi ũla weekie wa kũthamĩĩsya andũ make Nasaleti. (Mt. 2:13, 14, 19-23) Ilungunĩ sya mbee ilĩ sya Mathayo, ĩsyĩtwa ya Yosevu yĩwetetwe mavinda mũonza, ĩndĩ ya Meli yĩwetetwe mavinda o ana.
Nayo ĩvuku ya Luka yĩwetete ĩla Meli wathokeiwe nĩ mũlaĩka Kavilieli, ĩla waendie kwona Elisavethi, na ndeto ila waneenie aimũtaĩa Yeova. (Luka 1:26-56) O na nĩyĩwetete kĩla Simeoni watavisye Meli ĩũlũ wa mathĩna ala maĩ makwate Yesũ. O na Luka nũwetete ĩvinda yĩla Yesũ na asyai make maendie ĩkalũnĩ e wa myaka 12, na akaweta ndeto ila Meli waneenie ĩvinda yĩu ĩndĩ ndawetete ndeto sya Yosevu. Luka ongelete kũweta kana Meli nĩwakiitiwe mũno nĩ maũndũ asu. (Luka 2:19, 34, 35, 48, 51) Ilungunĩ sya mbee ilĩ sya Luka, ĩsyĩtwa ya Meli yĩwetetwe mavinda 12, ĩndĩ ya Yosevu yĩwetetwe mavinda 3 tũ. Kwoou Mathayo aeleetye mũno mũno ĩũlũ wa Yosevu na kĩla weekie, nake Luka aneeneete mũno mũno kĩanda kĩla Meli weanĩisye na maũndũ ala mamũkwatie.
Kĩvathũkany’o kĩngĩ kĩlikĩte nũndũ Mathayo aandĩkie andũ ma ũko wa Yesũ ala maĩ ngalĩko ya Yosevu, nake Luka aandĩkie ala maĩ ngalĩko ya Meli. Mathayo awetie andũ ma ũko wa Yosevu nĩ kana aĩkĩĩthye kana kwosana na mĩao Yesũ nĩwe waaĩle kwĩkalĩla kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Ndaviti nũndũ aeiwe nĩ Yosevu. Na ũu nĩ w’o nũndũ Yosevu aĩ nzyawa ya Mũsumbĩ Ndaviti kwĩsĩla vala ve Solomoni, ũla waĩ mwana wa Ndaviti. (Mt. 1:6, 16) Luka nake awetete andũ ma ũko wa Meli nĩ kenda aĩkĩĩthye kana Yesũ aĩ nzyawa ya Ndaviti na kwoou nĩwaaĩle kũtiĩwa kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Ndaviti “kwondũ wa mwĩĩ.” (Alo. 1:3) Na ũu nĩ w’o nũndũ Meli aĩ nzyawa ya Mũsumbĩ Ndaviti kwĩsĩla vala ve Nathani, ũla waĩ mwana wa Ndaviti. (Luka 3:31) Ĩndĩ nĩkĩ Luka ũtaaweta kana Meli nĩ mwĩĩtu wa Eli aitalany’a andũ ma ũko wa Yesũ? Kĩtumi nũndũ kwosana na mĩao ĩla masyĩtwa ma ũko mũna meũtalanw’a aũme nĩmo makothaa kũwetwa. Kwoou ĩla Luka waandĩkie kana Yosevu nĩ mwana wa Eli, andũ nĩmakwatisye endaa kwasya Yosevu atwaĩte mwĩĩtu wa Eli.—Luka 3:23.
Masyĩtwa ala Mathayo na Luka maandĩkie ma ũko wa Yesũ maĩkĩĩthasya nesa vyũ kana Yesũ nĩwe Masia ũla wathaniwe. O na Avalisi na Asatukai mayaĩ makananĩsya kĩu nũndũ andũ nĩmeesĩ nesa vyũ Yesũ aĩ nzyawa ya Mũsumbĩ Ndaviti. Ũmũnthĩ, mosyaanĩo asu Mathayo na Luka maandĩkie nĩmatumaa twĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu, na nĩmatũĩkĩĩthasya vyũ kana kĩla Ngai ũtwathĩte kĩkeanĩa.


text:
Ngewa ya 56: Saulo—Mũsumbĩ wa Mbee wa Isilaeli
KWASISYA Samueli ayĩtĩkĩsya mũtwe wa mũndũ ũũ mauta. Ũu nĩw’o meekaa mũndũ nĩ kana monany’e kana nĩwanyuvwa atw’ĩke mũsumbĩ. Yeova eeie Samueli nĩetĩkĩsye mũtwe wa Saulo mauta. Maĩ mauta ma mwanya manyungaa nesa.
Saulo ndasũanĩaa kana nĩwaĩle kũtw’ĩka mũsumbĩ. Kwoou amwĩa Samueli: ‘Nyie nĩ wa mbaĩ ya Mbenyamini, ĩla nini vyũ nthĩnĩ wa Isilaeli. Nĩkĩ ũkwasya nĩngũtw’ĩka mũsumbĩ?’ Yeova amwendie Saulo kĩtumi nũndũ ndeetusaa ta mũnene kana ta wa vata mũno. Kĩu nĩkyo kĩtumi kya Kũmũnyuva atw’ĩke mũsumbĩ.
Ĩndĩ Saulo ndaĩ mũndũ ngya kana mũnini. Aumĩte mũsyĩ mũthwii, na aĩ mũndũ mũmbe nesa mũno na mũasa. Aĩ mũasa vyũ kũthonoka andũ onthe ma nthĩ ya Isilaeli! Na ĩngĩ Saulo aĩ mũsembi wĩ mĩtũkĩ, na mũndũ wĩ vinya mũno. Andũ maĩ na ũtanu nũndũ Yeova nĩwanyuvie Saulo atw’ĩke mũsumbĩ. Na onthe mambĩĩa kũneena na wasya mũnene mayasya: ‘Mũsumbĩ nĩekale thayũ ĩvinda ĩasa!’
Amaitha ma Isilaeli maĩ na vinya o ta tene. Maendee o na kũthĩny’a Aisilaeli. O ĩvinda ĩkuvĩ ĩtina wa Saulo kũtuwa mũsumbĩ, Aamimoni nĩmambatie moke kũkita na Aisilaeli. Ĩndĩ Saulo oombany’a nguthu nene ya ita, na amasinda. Ũndũ ũsu watumie andũ mew’a mũyo nĩkwĩthĩwa Saulo nĩwe mũsumbĩ.
Nthĩnĩ wa myaka ĩla yaatĩĩe, Saulo nĩwatongoeisye Aisilaeli masinda amaitha moo mavinda maingĩ. Na ĩngĩ Saulo aĩ na mwana ngũmbaũ weetawa Yonathani. Yonathani nĩwatetheeisye Aisilaeli kũsinda makaũ maingĩ. Kũvika ĩvinda yu Avilisiti nĩmo maĩ amaitha ala athũku vyũ ma Aisilaeli. Mũthenya ũmwe Avilisiti ngili mbingĩ nĩmookie kũkita na Aisilaeli.
Na Samueli eea Saulo nĩeteele nginya oke na kũthemba, kana kũmũnenga Yeova mũthĩnzĩo. Ĩndĩ Samueli ndaaũka na mĩtũkĩ. Nake Saulo akwatwa nĩ w’ĩa ayona Avilisiti ta mekwambĩĩa kaũ. Kwoou we mwene aumya nthembo ĩsu. Yĩla Samueli wesie kũvika, amũtavya Saulo kana nũvĩtĩtye na amwĩa, ‘Yeova nũkũnyuva mũndũ ũngĩ atw’ĩke mũsumbĩ ĩũlũ wa Isilaeli.’
Ĩtina Saulo nĩwavĩtisye ĩngĩ. Kwoou Samueli amwĩa: ‘Nĩ kava kũmwĩw’a Yeova kwĩ kũmũthembea malondu ala maseo vyũ. Nũndũ ndũnamwĩw’a Yeova, Yeova nake ndekũeka ũendee kw’ĩthĩwa wĩ mũsumbĩ wa Isilaeli.’
Nĩtũtonya kwĩmanyĩsya ĩsomo ĩseo kuma ũndũnĩ ũũ. Wĩtwony’a kana nũndũ wa vata mũno kũmwĩw’a Yeova mavinda onthe. Na ĩngĩ, wĩonany’a kana o na mũndũ mũseo, ta ũndũ Saulo wailyĩ, nũtonya kũalyũka na kũtw’ĩka mũthũku. Ithyĩ tũikwenda nongi kwĩsa kũtw’ĩka athũku, kana no twende?
1 Samueli kĩlungu kya 9 nginya 11; 13:5-14; 14:47-52; 15:1-35; 2 Samueli 1:23.
Makũlyo
- Nthĩnĩ wa visa ũũ, Samueli eĩka ata, na nĩkĩ?
- Mwana wa Saulo eetawa ata, na mwana ũsu eekie ata?
- Nĩkĩ Yeova ũnũkwendeew’a nĩ Samueli, nake nĩ mũndũ wa mũthemba mwaũ?
- Nĩkĩ Saulo waumisye nthembo vandũ va kweteela Samueli aumye?
- Nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kũmana na Ngewa ya Saulo?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Samueli 9:15-21 na 10:17-27.
Kwĩnyivya kwa Saulo kwamũtetheeisye ata ndakeke ũndũ atambĩte kwĩsilya yĩla aũme amwe maneenie ĩũlũ wake kwa kĩvũthya? (1 Sam. 9:21; 10:21, 22, 27; Nth. 17:27)
- Soma 1 Samueli 13:5-14.
Saulo eekie naĩ yĩva e Ngilikali? (1 Sam. 10:8; 13:8, 9, 13)
- Soma 1 Samueli 15:1-35.
Nĩ naĩ yĩva ngito ĩla Saulo weekie ĩkonanĩtye na Akaki, mũsumbĩ wa Aamaleki? (1 Sam. 15:2, 3, 8, 9, 22)
Saulo atatie ata kũtetea meko make na kwilĩĩla andũ angĩ mavĩtyo make? (1 Sam. 15:24)
Nĩ ũkany’o wĩva twaĩlĩtwe nĩkũatĩĩa ũmũnthĩ yĩla twanengwa ũtao? (1 Sam. 15:19-21; Sav. 141:5; Nth. 9:8, 9; 11:2)


text:
14
Ũsumbĩ Ũla Ũkasumbĩka Nthĩ Yonthe
Nĩwĩsĩ twĩneenea Ũsumbĩ wĩva?— Twĩneenea Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu ũkaseũvya nthĩ yĩthĩwe yĩ nzeo. We nũkwenda kũmanya maũndũ angĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ ũsu?—
Kĩla ũsumbĩ nĩwĩthĩawa na mũsumbĩ na ethĩawa asumbĩkĩte andũ ala me nthĩ ĩsu. Nĩwĩsĩ Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai nũũ?— Nĩ Yesũ Klĩsto, nake ekalaa ĩtunĩ. O mĩtũkĩ akasumbĩka andũ onthe ĩũlũ wa nthĩ! Wĩona ta tũkethĩwa na ũtanu ĩla Yesũ wĩsumbĩka nthĩ yonthe?—
Nĩ maũndũ meva wĩenda kwona nthĩnĩ wa nthĩ ĩla ĩkethĩwa ĩseũvĩtw’e ĩkatw’ĩka nzeo
Tũkeethĩwa na ũtanu mwingĩ mũno! Nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ andũ maikokita kana mathi kaũnĩ. Andũ onthe makeethĩwa mendene. Vai mũndũ ũkawaa kana kũkw’a. Ala ilalinda makoona nthĩ, ala matew’aa makeew’a, na ala me na maaũ mate na vinya makasemba na kũtũũlĩla. Kũkeethĩwa na lĩu mwingĩ mũno. Nasyo nyamũ iikethĩwa na ũmaitha katĩ wasyo, o na iikethĩwa na ũmaitha na andũ. Andũ ala makwie makathayũũkw’a. Aũme na aka aingĩ ala weemanyĩsya ĩũlũ wamo kavukunĩ kaa ta Leveka, Laavi, Ndaviti, na Eliya o namo makathayũũkw’a! We nũkwenda wĩkomana namo ĩla methayũũkw’a?—
Yeova nũkwendete na endaa wĩthĩwe na ũtanu. Kwoou endeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake na ũikwata mĩao yake. Weeka ũu, ũkeethĩwa ũtonya kwĩkala tene na tene nthĩnĩ wa nthĩ ĩla ĩkaseũvw’a yĩthĩwe yĩ nzeo! Ũu nĩw’o ũkwenda?—
SOMA MBIVILIANĨ YAKU
Isaia 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6
Yoana 5:28, 29; 17:3


text:
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa Kana Ngai Oombie Nthĩ na Mĩthenya Thanthatũ, Kĩla Mũthenya wĩ na Masaa 24?
Aiee. Ngũsĩ sya Yeova niĩkĩĩaa kana Ngai oombie syĩndũ syonthe. Ĩndĩ tũyĩĩkĩĩaa kana Ngai oombie nthĩ na mĩthenya thanthatũ, kĩla mũthenya wĩ na masaa 24. Nĩkĩ? Nũndũ amwe maĩkĩĩaa kĩu mamanyĩasya maũndũ amwe matosanĩte na Mbivilia. Kwasũanĩa momanyĩsyo aa elĩ:
Ũasa wa ĩla mĩthenya thanthatũ ya wũmbi. Amwe maasya kana mũthenya ũmwe wa wũmbi waĩ na masaa 24. Ĩndĩ mavinda angĩ ĩla Mbivilia yatũmĩa ndeto “mũthenya” nĩtonya kwĩthĩwa ĩiweta ĩvinda o ĩasa.
—Mwambĩlĩlyo 2:4; Savuli 90:4.
Ũkũũ wa nthĩ. Amwe mamanyĩasya kana nthĩ yĩkalĩte o tũkili twĩana ũna twa myaka. Ĩndĩ Mbivilia yonanĩtye kana o na ĩla mĩthenya thanthatũ ya wũmbi ĩtaaĩsa kwambĩĩa, nthĩ na matu syaĩ syoombiwe. (Mwambĩlĩlyo 1:1) Nũndũ wa kĩtumi kĩu, Ngũsĩ sya Yeova iileanaa na livoti ila itonya kwĩkwatw’a andũ ma saenzi mawetaa kana nthĩ ĩno nĩtonya kwĩthĩwa yĩkalĩte myaka mbilioni mbingĩ mũno.
O na kau ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova nĩtũĩkĩĩaa kana syĩndũ syeekie kũmbwa, tũileanaa na maũndũ ma saenzi. Tũĩkĩĩaa kana Mbivilia nĩyĩtĩkĩlanĩte na maũndũ ma saenzi ala maminĩte kũĩkĩĩthw’a kana nĩ ma w’o.


text:
Nĩ Kyaũ Kĩkĩiwe Nthĩnĩ wa JW.ORG?
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO NA WĨA WA KŨTAVANY’A—KAVUKU KA KWĨMANYĨSYA KA ŨMBANO
Mwei wa 4 2018
ĨVUKU
Nĩkĩ Nĩĩkĩĩaa Kana kwĩ Ngai?
Ĩthĩwa wĩyũmbanĩtye kũelesya kĩla ũĩkĩĩaa. Ĩka ũu wĩ na ndaĩa ĩndĩ ndũkakĩe kana wĩw’e ta ũũvĩtya.
NDULAMA SYA MBIVILIA SYA KŨSOMA
Yeova Nũtangĩĩaa Andũ Make
Ĩla wakwatwa nĩ mathĩna ũkwĩw’a makũnyitĩte endeea kũmĩĩsya! Ngai o ũla waanisye ũkanga mũtune, o naku no aũtangĩĩe
VIDEO SERIES
Lilikanai Mũka wa Loto
Ũkany’o ũla Yesũ waumisye myaka vakuvĩ 2,000 mĩvĩtu nĩ wa vata mũno ũmũnthĩ. Sisya wone ũndũ Brian na Gloria memanyĩisye kũsũvĩa mũsyĩ woo kumana na mĩisyo ĩla Yesũ wawetie.
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA)
Mwei wa 4 2018
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa Matukũ 4, Mwei wa 6–Matukũ 8, Mwei wa 7, 2018.


text:
‘Nĩmeene’ Kĩla Mathĩtwe
“[Makwie] matosete matho, ĩndĩ mamonete me kũasa na kũmatanĩa.”
1. Ũtonyi ũla twĩ naw’o wa kũkũna visa wa maũndũ tũtaaona ũtũtethasya ata? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.)
NGAI atũnengie mũthĩnzĩo wa vata mũno ĩla watũmbaa. Mũthĩnzĩo ũsu nĩ ũtonyi wa kũkũna visa kĩlĩkonĩ ũkethĩa no ta twene syĩndũ o na kau tũyaasyona na metho. Ũndũ ũsu ũtumaa twĩthĩwa tũtonya kũvangĩĩa maũndũ nesa, na twĩthĩwa na mea ma kwona maũndũ maseo ala me mbee. Yeova mwene nũtonya kwona ũndũ ĩvinda yũkĩte yĩkethĩwa yĩilyĩ, na mavinda maingĩ nũtũtavasya Maandĩkonĩ ĩũlũ wa maũndũ mana o na mataaĩsa kwĩkĩka. O na kau ithyĩ tũitonya kwona na metho maitũ maũndũ asu makekĩka, nĩtũtonya kũkũna visa wamo ilĩkonĩ sitũ. Ĩla twatũmĩa ũtonyi ũsu witũ kwa nzĩa ĩsu twĩthĩawa tũilũlũmĩlya mũĩkĩĩo witũ.—2 Ako. 4:18.
2, 3. (a) Nĩkĩ twaĩle kũsũanĩaa ĩũlũ wa maũndũ matonyeka? (b) Twĩsũngĩa makũlyo meva?
2 Mavinda angĩ no twambĩĩe kũkũna visa kĩlĩkonĩ wa kĩndũ o na kĩtesa kwĩkĩka. Kwa ngelekany’o, sũanĩa ĩũlũ wa kamwĩlĩtu keũkũna visa kĩlĩkonĩ kakuĩtwe nĩ kĩmbalutw’a. Kũu no kũkenga kĩlĩko. Ĩndĩ ĩvinda yĩla Aana woosie mwanya wa kũsũanĩa ũndũ kũkethĩwa kũilyĩ mũthenya ũla ũkatwaa mwanae, Samueli, ĩeemanĩ ya kũmbanĩa akamũthũkũmae Ngai, ndeekaa kũkenga kĩlĩko kyake. Ndakengaa kĩlĩko kyake nũndũ ũsu nĩ ũndũ watw’ĩte kwĩka, na kũkũna visa ĩũlũ wa mũthenya ũsu nĩkwamũtetheeisye alũmany’e na ũtwi wake. (1 Sam. 1:22) O ta ũu, ĩla twakũna visa wa kĩla Ngai ũtwathĩte kwĩka, twĩthĩawa tũisũanĩa ĩũlũ wa maũndũ matatĩa kwĩkĩka.—2 Vet. 1:19-21.
3 Vate nzika, andũ aingĩ aĩkĩĩku ala mawetetwe Mbivilianĩ nĩmakũnaa visa ilĩkonĩ syoo ĩũlũ wa maũndũ ala Ngai wamathĩte. Kwĩka ũu kwamatethasya ata? Na tũtonya kũtetheka ata twoosa ĩvinda ya kũsũanĩa ĩũlũ wa maũndũ maseo ala Ngai wathĩte ala mamwĩw’aa?
NĨMEEKĨIWE VINYA NĨ KWĨKALA MENE KĨLA MATHĨTWE
4. Nĩ kyaũ kyatumaa Aveli ethĩwa atonya kũkũna visa kĩlĩkonĩ ĩũlũ wa ĩvinda yĩla yaĩ mbee?
4 Aveli nĩwe waĩ mũndũ wa mbee kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku. We nĩwĩthĩwa ekalaa ene ũndũ o na ũmwe katĩ wa maũndũ ala Yeova wathanĩte? Tũitonya kwasya kana Aveli nĩweesĩ nesa vyũ ũndũ watho ũla Ngai waumisye ĩũlũ wa ĩla nzoka ũkeanĩa. Ngai athanie atĩĩ: “Ngeekĩa ũmaitha katĩ wenyu we na mũndũ mũka, na katĩ wa ũsyao waku na ũsyao wake: Akatumba mũtwe waku, naku ũkatumba kĩtiinyo kyake.” (Mwa. 3:14, 15) Ĩndĩ nĩvatonyeka ũkethĩa Aveli nĩwavindĩĩsye mũno watho ũsu, na akwatya kana ve mũndũ ‘ũkatumbwa kĩtiinyo’ nĩ kana andũ makaaĩsa kũvetewa naĩ, na mayĩkala o tondũ Atamu na Eva mailyĩ matanamba kũvĩtya. O na Aveli akethĩwa akũnaa visa ũilyĩ ata ĩũlũ wa ĩvinda yĩla yaĩ mbee wake, aĩ na mũĩkĩĩo ũsu nũndũ wa watho ũla Yeova waumĩtye na nĩkyo kĩtumi Yeova weetĩkĩlile nthembo yake.—Soma Mwambĩlĩlyo 4:3-5; Aevelania 11:4.
5. Enoko atonya kwĩthĩwa atethekaa ata nũndũ wa kwĩkalaa aikũna visa kĩlĩkonĩ ĩũlũ wa ĩvinda yĩla yaĩ mbee?
5 Mũndũ ũngĩ mũĩkĩĩku aĩ Enoko, o na kau atũaa na andũ matamũkĩaa Ngai na maneeneaa ũ Ngai ndeto nthũku. Yeova nĩwamũveveee Enoko athana kana akatheea “vamwe na atheu make, nguthu ĩtatalĩka, kũmasilĩla andũ onthe, na kũmaĩkĩĩthya onthe ala matamũkĩaa Ngai ũndũ wa meko moo onthe ma kũlea kũmũkĩaa Ngai ala meekie, na nũndũ wa ndeto syoo syonthe nyũmũ ila asu athe matamũkĩaa Ngai mamũneeneete.” (Yuta 14, 15) Nũndũ Enoko aĩ na mũĩkĩĩo, aĩ atonya kũkũnaa visa wa ũndũ nthĩ ĩtonya kwĩthĩwa ĩilyĩ ĩte na andũ matamũkĩaa Ngai.—Soma Aevelania 11:5, 6.
6. Nĩ ũndũ wĩva Noa wĩthĩwa aendeeie kũsũanĩa ĩtina wa ĩla mbua ya ĩvinda yake?
6 O nake Noa aĩ na mũĩkĩĩo na nĩkyo kĩtumi ũtaanangwa na ĩla mbua ya ĩvinda yake. (Aevl. 11:7) Mbua ĩsu yathela, mũĩkĩĩo ũsu now’o watumie aumya nthembo sya nyamũ. (Mwa. 8:20) O ta Aveli, vate nzika Noa aĩ na mũĩkĩĩo wa kana ĩvinda yĩmwe andũ makathaw’a maume ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ. Noa ndaaeka kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo na wĩkwatyo ũsu o na ĩla myaka yavĩtie na esa kwĩthĩwa nĩ yĩla ĩvinda ĩthũku Nimiloti wambĩĩe kũvĩndũa andũ maleane na Yeova. (Mwa. 10:8-12) Nĩ ũndũ ũtonyeka ũkethĩa nĩweekĩawa vinya mũno nĩ kũsũanĩa ĩvinda yĩla mbaa andũ makavetewa asumbĩki athũku vamwe na naĩ na kĩkw’ũ. O naitũ no twĩkale twene ĩvinda yĩu ĩseo yĩ mbee witũ. Yĩi vaasa!—Alo. 6:23.
NO TA MEENE MAŨNDŨ ALA MATHĨTWE MAIANĨA
7. Nĩ maũndũ meva maĩ mbee ala Avalaamu, Isaka, na Yakovo mekalaa mene?
7 Avalaamu, Isaka, na Yakovo nĩmatonya kwĩthĩwa makũnaa visa ilĩkonĩ syoo makona ĩvinda ĩseo mbee woo nũndũ Ngai nĩwamathĩte kana kwĩsĩla ũsyao woo, mbaĩ syonthe ikaathimĩka. (Mwa. 22:18; 26:4; 28:14) Mathĩtwe kana ũsyao woo ũkaingĩva na ũitũa ĩla Nthĩ ya Watho Ngai ũkaũnenga. (Mwa. 15:5-7) Nũndũ wa mũĩkĩĩo woo, no ta meene ũsyao woo ũtwĩe nthĩ ĩsu mathĩtwe. Kũvika o na ũmũnthĩ kuma ĩla andũ malikile naĩnĩ, Yeova ekalaa ayĩĩkĩĩthya athũkũmi make ala aĩkĩĩku kana moathimo ala maaiw’e nĩ Atamu mayaaa tene na tene.
8. Nĩ kyaũ kyatetheeasya Avalaamu ethĩwe na mũĩkĩĩo mũlũmu?
8 Nĩvatonyeka ũkethĩa Avalaamu eekaa maũndũ manene ma mũĩkĩĩo nũndũ nĩwakũnaa visa wa maũndũ ala Ngai wathanĩte. Maandĩko nĩmawetete kana o na kau Avalaamu na andũ angĩ mamũthũkũmĩte Ngai me aĩkĩĩku makwie “matosete matho,” ĩla maĩ thayũ “mamonete me kũasa na kũmatanĩa.” (Soma Aevelania 11:8-13.) Ve maũndũ maingĩ mũno matumaa Avalaamu aĩkĩĩa kana maũndũ ala weeteele mayaĩ maema kũka nginya ũkethĩa we no ta wamene o na kũtw’ĩka ndaĩ aamavakya itho.
9. Avalaamu atethekie ata nũndũ wa kũĩkĩĩa mawatho ma Ngai?
9 Nũndũ Avalaamu nĩwaĩkĩĩe mawatho onthe ma Ngai, aĩ na vinya wa kwĩka ũndũ w’onthe ũla Ngai wamũkũlasya eke. Nĩkyo kĩtumi weetĩkĩlile kũtia ndũa ya Ulu na alea vyũ kwaka mũsyĩ ndũanĩ ila syaĩ Kanaani. O ta ndũa ya Ulu, ndũa isu sya Kanaani iyaĩ syĩsa kwĩkala tene na tene nũndũ ala maisumbĩkĩte mayamũthaithaa Yeova. (Yos. 24:2) Myaka yonthe ĩla Avalaamu wekalile e thayũ kuma auma Ulu, “nĩweteelaa onw’e ndũa ĩla yĩ na myambĩlĩlyo, na mwambĩlĩlya na mwaki wayo nĩ Ngai.” (Aevl. 11:10) Avalaamu nĩwakũnaa visa akona atwĩe kũndũ kũtakanangwa kũsumbĩkĩtwe nĩ Yeova. Aveli, Enoko, Noa, vamwe na Avalaamu na andũ angĩ tamo mayaĩ na nzika kana akw’ũ makathayũũkw’a, na nĩmeeteele mũno kwĩsa kwĩkala kũũ nthĩ masumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu nĩw’o “ndũa ĩla yĩ na myambĩlĩlyo.” Kũvindĩĩsya moathimo ta asu nĩkwatumie mamũĩkĩĩa Yeova mũnango.—Soma Aevelania 11:15, 16.
10. Wĩkwatyo ũla Sala waĩ naw’o wamũtethisye ata?
10 Kwasũanĩa ĩũlũ wa mũka wa Avalaamu, ũla weetawa Sala. O na kau aivikya myaka 90 ndaĩ aasyaa, wĩkwatyo ũla waĩ naw’o nĩwatumaa ethĩwa na mũĩkĩĩo kana no ũkasyaa. Ũu no ũndũ ũmwe na kwasya kana nĩwakũnaa visa akona Yeova aathimĩte syana syake o tondũ wathanĩte. (Aevl. 11:11, 12) Nĩ kyaũ kyatumaa ethĩwa na wĩkwatyo ũsu? Yeova athĩte mũũme atĩĩ: “Ngamũathima, na ĩngĩ ngakũnenga mwana kuma kwake: ĩĩ, ngamũathima, nake akeethĩwa inyia wa mbaĩ; asumbĩ ma andũ makauma kwake.” (Mwa. 17:16) Kwoou ĩla Sala wasyaie Isaka, aĩ atonya kũkũna visa ate na nzika akona moathimo ala angĩ Ngai wathĩte Avalaamu maianĩa. O naitũ twĩ na ũtonyi ta ũsu wa kũkũna visa kĩlĩkonĩ tũkona maũndũ ala Ngai ũtwathĩte. Maũndũ asu maikalea kwĩanĩa!
NĨWASYAĨĨSYE ĨTUVI YĨLA YĨKANENGANWE
11, 12. Nĩ kyaũ kyatetheeisye Mose amwende Yeova?
11 Mũndũ ũngĩ wamũĩkĩĩe Yeova nĩ Mose, na nĩwamwendete mũno. Ĩndĩ e mũnini ekalaa Misili kwa Valao, na nũndũ wa ũu yaĩ laisi mũno akakwatwa nĩ wendi wa malĩ na monene. Ũseo nĩ kana atanamba kũthi kwa Valao, asyai make nĩmamũmanyĩĩtye ĩũlũ wa Yeova na kĩeleelo kyake kya kumya Aevelania ũkombonĩ na kũmanenga ĩla Nthĩ ya Watho. (Mwa. 13:14, 15; Kuma 2:5-10) Ethĩwa Mose nĩwakothaa kũsũanĩa ĩũlũ wa moathimo ala Ngai wathĩte andũ make, we wĩona nĩ kyaũ wesaa kwenda ngoonĩ yake? Nĩ monene-ĩ, kana nĩ Yeova?
12 Maandĩko matwĩĩte ũũ: “Kwondũ wa mũĩkĩĩo Mose, yĩla waĩ aneana, nĩwaleile kwĩtwa mwana wa mwĩĩtu wa Valao; akĩnyuva kavaa kũthĩnw’a vamwe na andũ ma Ngai, kwĩ kũtana maũndũnĩ ma naĩ ĩvinda; aitala kũvũthw’a kwa Klĩsto nĩ ũthwii mwingĩ kũvĩta ũthwii wa Misili, nũndũ nĩwasyaisye ĩtuvi yĩla yĩkanenganwe.”—Aevl. 11:24-26.
13. Mose atethekie ata nũndũ wa kũvindĩĩsya mũno ĩũlũ wa kĩla Ngai wathanĩte?
13 O ũndũ Mose watũmĩie ĩvinda yĩana aivindĩĩsya mũno kĩla Yeova wathĩte Aisilaeli, now’o wamũĩkĩĩe mũnango na amwenda mũnango. Mose nũtonya kwĩthĩwa akũnaa visa ĩũlũ wa ĩvinda yĩla Yeova ũkaumya andũ ũkombonĩ wa kĩkw’ũ, o tondũ athaithi ala angĩ ma Ngai meekaa. (Yovu 14:14, 15; Aevl. 11:17-19) Kĩu nĩkyatumie amanya ũndũ Ngai weew’ĩaa tei Aevelania vamwe na andũ ala angĩ onthe, na nũndũ wa ũu nĩwamwendie mũnango. Kũmwenda Ngai na kũmũĩkĩĩa nĩkw’o kwamwĩkĩie vinya ĩvinda yonthe yĩla waĩ thayũ. (Kũt. 6:4, 5) O na ĩla Valao wamwĩie aũngama mbee wake nũkũawa, mũĩkĩĩo ũla waĩ naw’o na ũndũ wamwendete Ngai nĩsyatumie ethĩwa na ũkũmbaũ. O na no kwĩthĩwa visa ũla wakũnaa kĩlĩkonĩ wa ĩvinda ĩseo yĩla yaĩ mbee wake wamũtetheeisye kwĩthĩwa na ũkũmbaũ ũsu.—Kuma 10:28, 29.
VINDĨĨSYA MAŨNDŨ ALA ŨSUMBĨ WA NGAI ŨKEANĨSYA
14. Nĩ mosũanĩo meva mũndũ ũtonya kwĩkenga kĩlĩko namo?
14 Andũ aingĩ ũmũnthĩ makengaa ilĩko syoo kwa kũkũna visa ĩũlũ wa maũndũ matakesa kwĩkĩka. Kwa ngelekany’o, o na kau ũmũnthĩ myaka yitũ yusĩe “thĩna na kĩĩo,” andũ amwe maotaa matw’ĩkĩte athwii mũno na mate na thĩna o na ũmwe, o na kũtw’ĩka oyu mai na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ. (Sav. 90:10, The Holy Bible in Current Kikamba Language) O na kau Mbivilia yaĩtye kana vai kĩndũ kĩngĩ kĩkatethya andũ eka Ũsumbĩ wa Ngai, andũ ma ũko ũsu makũnaa visa masumbĩkĩtwe nĩ silikalĩ ya mũndũ kũte thĩna o na ũmwe. (Nda. 2:44) Monaa Ngai ndakaaĩsa kwananga nthĩ ĩno nthũku. Ĩndĩ kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya kĩ kĩvathũkany’o vyũ na kyu maĩkĩĩaa. (Nzev. 1:18; 1 Yoa. 2:15-17) Wĩkwatyo ta ũsu wa andũ asu mavũthasya kĩeleelo kya Yeova no wa mana nũndũ methĩawa maikenga ilĩko syoo.
15. (a) Nĩ ũtethyo mwaũ Aklĩsto makwataa ĩla makũna visa ĩũlũ wa mũthenya ũla wĩkwatyo woo ũkeanĩa? (b) Nĩ ũndũ wĩva we weteele mũno kwona ũianĩa?
15 Kĩvathũkany’o na andũ asu, Aklĩsto nĩmew’aa makwata vinya ĩla makũna visa wa mũthenya ũla wĩkwatyo woo ũkeanĩw’a, wĩthĩwe nĩ wa kũthi ĩtunĩ kana nĩ wa kwĩkala kũũ nthĩ. We nũkũnaa visa ũkona ũitanĩa moathimo ala Ngai wathanĩte? Vate nzika kũsũanĩa kĩla wĩĩka Ngai eanĩsya wĩkwatyo waku nĩkũtonya kũũtanĩthya mũno. Kwa ngelekany’o, no kwĩthĩwa ũkũnaa visa ũkona ũilyĩ ĩũlũ wa nthĩ tene na tene. Kwasũanĩa wĩ na andũ angĩ mũendeee kũthesya nthĩ ĩno yĩkale ũndũ mũũnda wa Eteni wailyĩ. Atũi maku onthe mamwendete Yeova o ũndũ ũmwendete. Ndwĩ na thĩna o na ũmwe wa mwĩĩ, wĩ na vinya, na maũndũ onthe ala wĩkwatĩtye kwĩsa kwona nĩ maseo. Andũ ala maũngamĩe wĩa wenyu wa kũthesya nthĩ maiũmũtulya nũndũ nĩmamwendete vyũ. Naku wĩĩw’a mũyo ũitũmĩa inengo syaku na ũtũĩka waku nũndũ kyonthe kĩla ũkwĩka nĩkĩũtethya ala angĩ na nĩkĩũmũtaĩa Ngai. Kwa ngelekany’o, nũũtũmĩa ĩvinda ũkatetheesya ala mathayũũkw’a mamũmanye Yeova. (Yoa. 17:3; Meko 24:15) Ethĩwa nũsũanĩaa maũndũ asu onthe, ndwĩthĩawa ũiota. Nĩkĩ? Nũndũ kũkũna visa wa maũndũ asu maseũvĩte ũu nĩkwosanĩte na kĩla Maandĩko mawetete ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte.—Isa. 11:9; 25:8; 33:24; 35:5-7; 65:22.
NĨKĨ WAĨLE KŨNEENEA WĨKWATYO WAKU?
16, 17. Kũneenea wĩkwatyo ũla twĩ naw’o kũtonya kũtũtethya ata?
16 Kũea ngewa na Aklĩsto ala angĩ ĩũlũ wa kĩla tũkenda kwĩka ĩla Yeova ũkethĩwa aianĩsya mawatho make nĩkũtũtetheeasya ithyonthe kũkũna visa mũseango vyũ wa ĩvinda yĩu. O na kau vai ũmwe witũ ũtonya kũweta nesa vyũ ũndũ ũkethĩwa ailyĩ e nthĩ nzaũ, kũea ngewa ĩũlũ wa kĩla tũkwona ta kĩkekĩka nĩkũtumaa tũthangaany’a, na nĩkũtũnengae mwanya wa kwonany’a nĩtũĩkĩĩe kana Ngai akeanĩsya maũndũ ala wathanĩte. O tondũ mũtũmwa Vaulo ‘wathangaanisye’ vamwe na ana-a-asa ala maĩ Lomi ĩla wamathokeie, kũea ngewa ta isu nĩkũtumaa tũthangaany’a tũendeee kũmũthũkũma Yeova ĩvindanĩ yĩĩ yĩ na mathĩna.—Alo. 1:11, 12, BCK.
17 Kũkũna visa kĩlĩkonĩ ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte nĩkũtonya kũtũtethya ũkethĩa tũikwĩsilya mũno ĩũlũ wa mathĩna ala twĩ namo. Kwoosa ngelekany’o ya ĩvinda yĩmwe mũtũmwa Vetelo weemakĩe mũno. Ĩvinda yĩu amũkũlilye Yesũ atĩĩ: “Sisya, ithyĩ nĩtũtiĩte syonthe na twakũatĩĩa; tũkosa kyaũ ĩndĩ?” Nĩ kana Yesũ atetheesye Vetelo vamwe na ala angĩ makũne visa ilĩkonĩ syoo ĩũlũ wa ũndũ ĩvinda yũkĩte yĩkethĩwa yĩilyĩ, asungĩie ĩkũlyo yĩu asya: “Nĩ w’o nĩngũmwĩa, kana inyw’ĩ mũmbikĩlĩte, yĩla Mwana wa mũndũ ũkekalĩla kĩvĩla kya ũsumbĩ kya ũtheu wake mũtisu kũalyũkwanĩ kweũ, inyw’ĩ nenyu nĩmũkekalĩla ivĩla sya ũsumbĩ ĩkũmi na ilĩ, mũkĩsilĩla mbai ĩkũmi na ilĩ sya Isilaeli. Na kĩla mũndũ ũla ũtiĩte nyũmba, kana ana-a-inyia, kana eĩtu-a-inyia, kana ĩthe, kana nyinyia, kana syana, kana mĩũnda, kwondũ wa syĩtwa yakwa, akoosaa vandũ va kĩmwe, ĩana, na akatiĩwa thayũ ũtathela.” (Mt. 19:27-29) Nũndũ wa maũndũ asu Yesũ wamatavisye, Vetelo vamwe na amanyĩw’a ala angĩ maĩ matonya kũkũna visa ĩũlũ wa wĩa ũla makethĩwa makwatĩĩe nthĩnĩ wa silikalĩ ĩla ĩkasumbĩka nthĩ na ĩietee andũ ala ewi moathimo maseo vyũ.
18. Tũtethekaa ata twasũanĩa ĩũlũ wa ũndũ Ngai ũkeanĩsya mawatho make?
18 Kuma tene athũkũmi ma Yeova ala me kũũ nthĩ nĩmatethekaa mavindĩĩsya mũno ĩũlũ wa kĩla Yeova wathanĩte. Kwa ngelekany’o, maũndũ ala Aveli weesĩ ĩũlũ wa kĩeleelo kya Ngai nĩmatoetye kũmũtetheesya akũne visa wa ĩvinda ĩseo yĩla yaĩ mbee wake. O na nĩmamũtetheeisye kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo na wĩkwatyo mũlũmu. Nake Avalaamu eekie maũndũ manene ma mũĩkĩĩo nũndũ no ta weene Ngai aianĩsya wathani wake ĩũlũ wa ũla “ũsyao.” (Mwa. 3:15) O ta ũu, Mose aĩ na mũĩkĩĩo na aendeeie kũmwenda Yeova nũndũ “nĩwasyaisye ĩtuvi yĩla yĩkanenganwe.” (Aevl. 11:26) Naitũ no tũmwende Ngai mũnango na tũyĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmangu twakũna visa maũndũ ala wathanĩte maianĩa. Ĩsomo yĩla yĩatĩĩe nĩyĩneeneete ũndũ tũtonya kũtũmĩa nesa mũthĩnzĩo ũsu tũnengetwe nĩ Ngai.


text:
Mũthĩnzĩo Ũla Waaĩle Kũnengwa Mũsumbĩ
“Andũ oĩ kuma wumĩlonĩ wa syũa . . . mathasya mĩio yoo yĩ vata mũno makanenga mĩthĩnzĩo, thaavu na ũvumba na manemane.” —Mathayo 2:1, 11.
NĨ MŨTHĨNZĨO wĩva ũtonya kũnenga mũndũ wonaa e wa vata mũno? Ĩvinda ya tene mĩtĩ ĩmwe yĩ mũuke mũseo yaĩ ya vata mũno, o tondũ thaavu wĩthĩawa wĩ wa vata, na yaĩ ĩmwe katĩ wa mĩthĩnzĩo ĩla yaaĩlĩte kũnengwa mũsumbĩ. Nĩkyo kĩtumi katĩ wa mĩthĩnzĩo ĩla andũ oĩ manengie “Mũsumbĩ wa Ayuti” vaĩ mĩthĩnzĩo ĩlĩ ya mĩtĩ yĩ mũuke mũseo.—Mathayo 2:1, 2, 11.
O na ĩngĩ, Mbivilia nĩwetete kana ĩla ũla mũsumbĩ mũndũ mũka wa Sieva wathokeie Solomoni ‘amũnengie talendi 120 sya thaavu, na mĩtĩ mingĩ mũno ĩla ĩnyungaa nesa, na tũvila twĩ thooa mũnene. O na kũtyaĩ mĩtĩ ĩngĩ ĩnyungaa nesa ta ĩsu ĩla mũsumbĩ mũndũ mũka wa Sieva wanengie Mũsumbĩ Solomoni.’ (2 Mavinda 9:9) O na ĩngĩ, asumbĩ nĩmanengie Solomoni mauta ma seli, nĩ kenda monany’e kana mamwendeaa ũseo. *—2 Mavinda 9:23, 24.
Nĩkĩ mĩtĩ ĩsu inyungaa nesa na syĩndũ ila syeethĩawa iseũvĩtw’e nayo syoonekaa syĩ sya vata na syĩ sya thooa mũnene ĩvinda yĩu ya tene? Syoonekaa syĩ sya vata nũndũ syatũmĩawa maũndũnĩ maingĩ ta maũndũ makonetye wanake, maũndũ ma ndĩni, na mathikonĩ. (Sisya ĩsandũkũ “ Ũndũ Mĩtĩ Ĩnyungaa Nesa Yatũmĩawa Ĩvindanĩ ya Tene.”) O na kau andũ aingĩ nĩmendete syĩndũ iseũvĩtw’e na mĩtĩ ĩnyungaa nesa, syĩndũ isu syeethĩawa syĩ sya thooa mũnene nũndũ wa kũikuĩthya, na kũimanthĩa athooi.
KŨKĨLANĨLYA YALATA YA ARABIA
Ĩvindanĩ ya tene, mĩtĩ ĩmwe ĩnyungaa nesa yameaa Mwandanĩ wa Yolotani. Ĩndĩ mĩtĩ ĩngĩ yaumaw’a kũasa na Yolotani. Mbivilia nĩwetete mĩthemba yĩ kĩvathũkany’o ya syĩndũ ila syaseũvaw’a na mĩtĩ ĩsu ĩnyungaa nesa. Mĩthemba ĩmwe ĩla yeesĩkĩe mũno nĩ ĩlaa ya lose, mĩthemba ya kĩluma, seli, mũtalasini wĩ mũuke mũseo, ũvumba, na manemane. O na kwaĩ syĩndũ ingĩ ila syongelaa mũsamo lĩunĩ ta kumini, mindi, na anisi.
Mĩtĩ ĩsu ĩnyungaa nesa yaumaa va? Mĩthemba ya kĩluma, kalavuu, na mũtalasini syaumaa nthĩ ila ũmũnthĩ syĩtawa China, India, na Sri Lanka. Syĩndũ imwe ta manemane na ũvumba syaumaa mĩtĩnĩ na ikuthunĩ ila syameaa yalatanĩ ya kuma ngalĩko ya ĩtheo ya Arabia kũvika Somalia, Africa. Namo mauta matheu metawa nando, maumaa kĩsionĩ kya Himalaya, India.
Nĩ kana syĩndũ ila inyungaa nesa ivikw’e Isilaeli, syesĩlaw’a Arabia. Nũndũ wa kĩtumi kĩu, myakanĩ ya 2,000 na 1,000 mbee wa kũsyawa kwa Klĩsto, no Arabia “yaumasya syĩndũ sya viasala kuma nthĩ ila syaĩ wumĩlonĩ wa syũa na ũthũĩlonĩ wa syũa.” (The Book of Spices) Taoni sya tene, nyũmba nene na ndũmu, vamwe na kũla akũni ma viasala mathũmũĩlaa, ila syĩ Negev ĩla yĩ ngalĩ ya ĩtheo ya Israel syonanasya kana akũni ma viasala ala mathooasya syĩndũ ila inyungaa nesa mesĩlaa kũu. O na ĩngĩ, kwosana na livoti ya World Heritage Centre ya UNESCO, kũndũ kũu “kwonanasya ũndũ viasala ũsu weethĩawa na ũkwati mwingĩ . . . kuma ngalĩ ya ĩtheo ya Arabia kũvika Mediterranea.”
Mĩtĩ ĩĩ “yaĩ ya vata mũno viasalanĩ na yeethĩawa yĩ o kamũlilo kanini, ĩndĩ ke thooa mũnene, na kataĩ kaa mũthooi.”
Akũni ma viasala ala mathooasya syĩndũ isu syĩ mũuke mũseo matembeaa maili ta 1,100 (kĩlomita ta 1,800) kũkĩlanĩlya Arabia. (Yovu 6:19) Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa nguthu ya Aisumaeli, ala maĩ akũni ma viasala maumĩte Ngileati maendete Misili, makuĩte syĩndũ imwe syĩ mũuke mũseo ta “mĩtĩ ĩnyungaa nesa na seli na manemane.” (Mwambĩlĩlyo 37:25) Ana ma Yakovo mathooisye mwana-a-inyia woo Yosevu kwa akũni asu ma viasala.
“KĨMBITHĨ KĨLA KĨNENE VYŨ KYA VIASALA KYAAĨTHĨWA”
Kwa ĩvinda ya myaka maana maingĩ, akũni ma viasala Aalavu nĩmo maĩ akũni anene ma viasala ũsu wa syĩndũ syĩ mũuke mũseo. O na nomo me oka matesaa mĩtĩ ĩnyungaa nesa ta kalavuu na mũtalasini kuma Asia. Aalavu asu nĩmanyaĩĩkasya ngewa sya ũvũngũ ĩũlũ wa mĩisyo ĩla yakwataa andũ maimantha mĩtĩ ĩsu ĩnyungaa nesa. Meekaa ũu nĩ kana matũle ngoo akũni ma viasala kuma ngalĩ sya Mediterranea nĩ kana maikalike viasalanĩ ũsu. “Nĩvatonyeka ũkethĩa kĩmbithĩ kĩla kĩnene vyũ kya viasala kyaaĩthĩwa,” nĩ kũmanya vala mĩtĩ ĩsu ĩnyungaa nesa yaumaa.—The Book of Spices.
Aalavu manyaĩĩkasya ngewa syĩva? Myaka ta 2,400 mĩvĩtu, mũsomi ũmwe Mũkiliki wa maũndũ ma tene wĩtawa Herodotus, aeleisye ĩũlũ wa nyũnyi sya kũtelemya ila syaakaa ndala itũmĩĩte makonde ma mũtalasini mavianĩ matũlu matavikĩka. Mũsomi ũsu aandĩkie kana nĩ kenda andũ makwate mũtalasini, maiaa ikũlũ nene sya nyama nthĩ wa mavia asu. Nyũnyi syakuaa nyama mbingĩ ikatwaa ndalanĩ syasyo na ũu ũituma ndala isu ivalũka. Ĩtina wa ũu, andũ makolanasya makonde ma mũtalasini ũsu mĩtũkĩ, na maithooesya akũni ma viasala. Ngewa sya mũthemba ũsu syanyaĩĩkiw’e mũno. Kwoou, mũtalasini “wathooaw’a vinya mũno nũndũ andũ maasya kana mũndũ aĩ atonya kũkwata mĩisyo mingĩ ĩla ũkũũmantha.”—The Book of Spices.
Ĩndĩ ĩtina kĩmbithĩ kyoo nĩkyesie kũmanyĩka, na maeka kwĩthĩwa nomo akũni anene ma viasala ũsu. Vakuvĩ myaka 2,100 mĩvĩtu, meli mbingĩ nĩsyambĩĩie kũũngama mũsyĩ wa Alexandria ũla wĩ Egypt, na weethĩwa wĩ soko mũnene wa mĩtĩ ĩsu ĩnyungaa nesa. Yĩla atwai ma meli sya Lomi mamanyie kana no matetheew’e nĩ iseve sya mbua sya monsoon ila syĩthĩawa Ũkanga wa India nĩmambĩĩie kũtwaa meli syoo kuma Egypt nginya India. Nũndũ wa ũu, syĩndũ isu inyungaa nesa syeethĩiwe syĩ mbingĩ, na thooa wasyo watheea.
Ũmũnthĩ syĩndũ isu inyungaa nesa ti sya vata mũno ta thaavu, na ti laisi kũsyona ta mĩthĩnzĩo yaĩlĩte kũnengwa mũsumbĩ. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, andũ milioni mbingĩ nĩmatũmĩaa mĩtĩ yĩ mũuke mũseo kũseũvya mauta me mũuke mũseo, ndawa, na syĩndũ sya kwongela mũsamo lĩunĩ. Vate nzika, ũmũnthĩ syĩndũ ila syĩ mũuke mũseo syĩ vata mũno o tondũ syaĩ vata myaka ngili mbingĩ mĩvĩtu.
^ kal. 4 “Mauta ma seli” maseũvaw’a kuma kĩthananĩ kya mĩtĩ ĩla ĩnyungaa nesa.


text:
Wakyumwa, Matukũ 20, Mwei wa 5
Twĩ thayũ, na nĩtũũthi, na twĩ na mwĩkalĩle witũ nthĩnĩ [wa Ngai].—Meko 17:28.
Nĩ maũndũ maingĩ Yeova ũtwĩkĩte ala maĩle kũtuma tũmũtũngĩa mũvea! Mbee, nĩwe ũtũnengete thayũ ũũ twĩ naw’o, na kethĩwa ti vake tũyĩthĩwa vo, o na tũyĩthĩwa tũithi. Nũtũnengete mũthĩnzĩo wa vata vyũ, naw’o nĩ yĩla ĩvuku yake, Mbivilia. O tondũ ala Aklĩsto ma Thesalonika moosie ndeto ya Ngai na mamĩtĩkĩla, o naitũ nĩtũtanaa kwĩtĩkĩla Mbivilia ta ũtũmane Ngai ũtũandĩkĩe. (1 Ath. 2:13) Kwa ũtethyo wa Ndeto ya Ngai, Mbivilia, nĩtũkwatĩte mwanya wa kũmũthengeea Yeova, nake nĩwosete ĩtambya ya kũtũthengeea. (Yak. 4:8) Nĩ ndaĩa nene mũno kwona Asa witũ atwĩtĩkĩlĩtye twĩthĩwe ũseũvyonĩ wake. Asu nĩ moathimo matumaa tũtana ta kĩ! Ũtanu ta ũsu nĩw’o mũandĩki ũmwe wa Savuli waĩ naw’o ĩla wainie Savuli ĩno: “Mũtũngĩei Yeova mũvea; nũndũ nĩ mũseo; nũndũ ũseo wake wĩ wendo nĩwĩkalaa tene na tene.” (Sav. 136:1) Kĩsyokeo kĩĩ, “ũseo wake wĩ wendo nĩwĩkalaa tene na tene,” kyonekaa mavinda 26 nthĩnĩ wa Savuli ĩsu ya 136. Twekala tũlũmanĩtye na Yeova na ũseũvyo wake, ndeto isu iseũvĩte ũu ikeanĩa ngalĩkonĩ ĩ yitũ nĩkwĩthĩwa tũkekala tene na tene! w16.11 3:18, 19
Wakwambĩlĩlya, Matukũ 21, Mwei wa 5
Nũndũ wa mũndũ ũmwe naĩ yalikile kũũ nthĩ, na kĩkw’ũ kwondũ wa naĩ; na kwa ũu kĩkw’ũ kyavikĩa andũ onthe, nĩkwĩthĩwa onthe nĩmeekie naĩ.—Alo. 5:12.
Mũsoa ũsu ũtũngĩlĩĩlwe mũno ĩvukunĩ Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? Kwa ngelekany’o, nĩ laisi ũkethĩa nĩtũsomaa ĩandĩko ya Alomi 5:12 ĩla tũkwĩmanyĩsya na syana sitũ kana andũ angĩ kĩlungu kya 3, 5 na kya 6. Mavindanĩ ta asu no kwĩthĩwa tũtũmĩaa mũsoa ũsu kũtetheesya amanyĩw’a maitũ maelewe nĩkĩ Ngai woombie nthĩ, nĩkĩ twĩ na vata wa wovosyo, na kwĩthĩawa ata ĩla mũndũ wakw’a. Ĩndĩ nĩ mavinda meana ũsũanĩaa ũndũ ĩandĩko yĩu ya Alomi 5:12 yaĩle kũũtetheesya we mwene wĩthĩwe na ngwatanĩo nzeo na Yeova, wĩthĩwe na meko ala mamwendeeasya, na ũyĩthĩwa na wĩkwatyo mũlũmu wa maũndũ ala ũtwathĩte? Kĩla ũmwe witũ aĩle kwĩkalaa esĩ kana twĩ ene naĩ. Kĩla mũthenya nĩtũvĩtasya. Ĩndĩ nĩtwĩsĩ nesa kana Ngai nũlilikanaa kana twĩ kĩtoo, na we ethĩawa eyũmbanĩtye kũtwĩw’ĩa ĩnee. (Sav. 103:13, 14) Nĩkyo kĩtumi nthĩnĩ wa ĩla mboya ya Mwĩaĩi, Yesũ watũmanyĩisye kũvoyaa atĩĩ: “Ũtũekee naĩ sitũ.” (Luka 11:2-4) Na kwoou ĩla Ngai watũekea mavĩtyo maitũ vayĩthĩawa vata wa kũendeea kũmaeka matũthĩny’e kĩlĩko. Ĩndĩ kwaekai twone vatonyeka ata Ngai atũekee. w16.12 1:1-3
Wakelĩ, Matukũ 22, Mwei wa 5
Ala mavikĩlaa mwĩĩ malilikanaa maũndũ ma mwĩĩ.—Alo. 8:5.
Waĩ ũndũ wa vata Aklĩsto ma Lomi meyĩosye mamanye ilĩko syoo syalũmĩte maũndũnĩ meva. Mo no methĩwe mendete mũno kana masumbĩkĩtwe nĩ “maũndũ ma mwĩĩ”? O naitũ twĩ na vata wa kwĩyĩosya. Nĩ maũndũ meva twendete mũno, na nĩ kyaũ tũneeneaa mavinda maingĩ? Nĩ ũndũ wĩva twonaa wĩ wa vata? Amwe meyĩosya no methĩe kaĩ kĩla mendete mũno nĩ kũsama mbinyu syĩ kĩvathũkany’o, kwanakavya nyũmba syoo, kũmantha mĩsono myeũ ya ngũa, kwĩka mĩvango ya viasala, kũthi kũtembea kũndũ, na maũndũ angĩ ta asu. Maũndũ asu ti mathũku nũndũ nĩ maũndũ andũ mekaa kĩla mũthenya. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩmwe Yesũ nĩwaseũvisye mbinyu, na ve ĩvinda Vaulo weeie Timotheo anyusae “mbinyu nini.” (1 Tim. 5:23; Yoa. 2:3-11) Ĩndĩ mo Yesũ na Vaulo nĩmoonaa ũnywi wa mbinyu taw’o ũndũ ũla mũnene kwoo? Ũsu nĩw’o ũndũ ũla mendete mũno na matindĩaa kũneenea? Aiee. Nata naitũ? Nĩ kyaũ twendete mũno kwĩka? w16.12 2:5, 10, 11


text:
Nigeria Nĩkwakĩtwe Nyũmba sya Ũsumbĩ 3,000
Andũ 823 nĩmoombanĩie nthĩnĩ wa Nyũmba ya Maũmbano Manene ya Ngũsĩ sya Yeova mũsyĩnĩ wa Benin Wathanthatũ wa Ĩtukũ 1, Mwei wa 3, 2014 nĩ kana malilikane ũndũ wa mwanya Nigeria. Kuma mwaka wa 1999, ĩla mũvango wa kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ nthĩnĩ wa nthĩ ila syĩ ũkwati mũnini wambĩĩie, Ngũsĩ sya Yeova nĩsyakĩte Nyũmba sya Ũsumbĩ 3,000 nthĩ ĩsu.
Maũndũ amwe maneeneiwe ũmbanonĩ ũsu nĩ ũvoo mũkuvĩ ĩũlũ wa wĩa ũla watethiw’e nĩ kana ikundi nthĩ ya Nigeria syĩthĩwe na kũndũ kwa kũthaithĩa kuma myakanĩ ya 1920. Mbeenĩ, mathaithĩaa nyũmbanĩ sya andũ ene na kũndũ kwa kũkomboa. Nyũmba ya mbee ya kũthaithĩa Nigeria ya kũtũmĩwa nĩ Ngũsĩ sya Yeova syĩ syoka yaakĩtwe vakuvĩ mwaka wa 1935 mũsyĩnĩ wa Ilesa. Katĩkatĩ wa mwaka wa 1938 na 1990, ikundi syongelekile vakuvĩ kũndũ 200, kuma ikundi 14 nginya 2,681, na mbingĩ sya ikundi isu vayaĩ laisi kũkwata vandũ va kũmbanĩa. Nyũmba sya Ũsumbĩ imwe syatũmĩawa nĩ ikundi thanthatũ. Kũndũ kũngĩ, andũ mookaa aingĩ ũkethĩa mayĩanĩa nyũmbanĩ na ũu ũituma angĩ maũngama nza methukĩĩsye maũmbano maũngeme ndĩlĩsyanĩ. Ĩndĩ ikundi mbingĩ syaendeeie kũmbanĩa nyũmbanĩ sya andũ ene na ilasinĩ sya sukulu.
Mwaka wa 1990 ovisi wa ũvonge wa Ngũsĩ sya Yeova nĩwambĩĩie kũnengane loni kana mũkovo nĩ kana ũtetheesye ikundi kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ. Kũvikĩa mwaka wa 1997, Kamitii sya Mwako sya Kĩsio syaĩ itetheesye ikundi 105 kwaka kana kũtũngĩĩa nyũmba syoo sya Ũsumbĩ. Katĩkatĩ wa mwaka wa 1997 nginya 1999 nĩkwaakiwe Nyũmba sya Ũsumbĩ 13. Syathelile kwakwa kwa kĩlungu kya mĩthenya 7 nginya 15.
O na kau nyũmba sya kũmbanĩa nĩsyaendeee kwakwa mĩtũkĩ, Ngũsĩ sya Yeova syaendeee kwongeleka Nigeria ũkethĩa iyĩanĩa kũmbanĩa nyũmbanĩ isu. Mwei wa 4, 1998, ovisi wa ũvonge nĩwoonie ve vata wa kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ 1,114 nthĩ ĩsu.
Aineena e ũmbanonĩ ũsu wa mwanya mũsyĩnĩ wa Benin, Don Trost, ũmwe wa Kamitii ya Ovisi wa Ũvonge, eeie ethukĩĩsya atĩĩ: “Waĩ wĩa mũnene mũno! Tweekũlasya, ‘Tũkaũtethya ata?’” Kwambĩĩa mwaka wa 1999, ĩkũlyo yĩu nĩyasũngĩiwe ĩla ikundi sya andũ thanthatũ nginya nyanya sya kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ syatetheeisye ikundi kũndũ kw’onthe nthĩ ĩsu ya Nigeria. Iyaka myako ĩte na maũndũ maingĩ, ikundi isu nĩsyakĩte ta nyũmba 17 kĩla mwei kwa kĩlungu kya myaka 14 mĩvĩtu.
Mwana-a-asa Trost amina kũkatha ethukĩĩsya nũndũ wa wĩa ũla wĩanĩĩtw’e, awetie kana ve wĩa mwingĩ ũtiele kũtethw’a. Mwaka wa 2013 nĩkwĩthĩĩtwe na wongeleku wa Ngũsĩ sya Yeova nthĩ ya Nigeria ta mbee wa 8,000. Mwana-a-asa Trost aisye ĩngĩ atĩĩ: “Nĩ kana wĩthĩe kwĩ nyũmba syĩanĩtye, nĩtũenda kwaka Nyũmba ingĩ sya Ũsumbĩ 100 kĩla mwaka.” Mwaka wa 2013 nthĩ ya Nigeria kũnaĩ ngũsĩ 351,000 nthĩnĩ wa ikundi mbee wa 5,700.


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | NTHIMO 22-26
“Manyĩsya Kana Nzĩa Ĩla Kaĩle Kũendaa Nayo”
Ĩvuku ya Nthimo yĩ na motao maseo kwondũ wa asyai. O tondũ kũlũnga mũtĩ wĩ mũnini kũtonya kũtuma wĩana nesa, now’o kũmanyĩsya syana kũtonya kũtuma syĩyumya imũthũkũme Yeova syeana.
22:6
Kũmanyĩsya syana kwa nzĩa ĩla yaĩle nĩkwendaa kĩthito kingĩ na ĩvinda yingĩ
No nginya asyai methĩwe me ngelekany’o nzeo, na maimanyĩsya, maitaa, maithuthya, na maikany’a syana syoo
22:15
Ũkany’o nĩ nzĩa ya kũmanyĩsya kwa wendo na nĩlũngaa kĩlĩko na ngoo
Syana syendaa kũkanw’a kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o


text:
Ngewa ya 97: Yesũ Okĩte ta Mũsumbĩ
O ĨVINDA ĩvũthũ ĩtina wa kũvosya ilalinda ila ilĩ syavoyaa syĩndũ, Yesũ nĩwavikie ndũanĩ nini yaĩ vakuvĩ na Yelusaleme. Nake amea amanyĩw’a make elĩ atĩĩ: ‘Endai ndũanĩ na nĩmũkwona ndena ya ĩng’oi. Mĩthasyei mũndetee.’
Ndena ĩsu yaetwe vala ũĩ, Yesũ nĩwamĩkalĩile. Na akuwa nĩyo athi ndũanĩ ya Yelusaleme, ĩla yaĩ o vakuvĩ. Na athengeea ĩ ndũa, nguthu nene ya andũ yooka kũmũthaũa. Aingĩ moo nĩmaumisye ngũa syoo sya ĩũlũ malany’a nzĩanĩ. Namo angĩ matema mbonge sya makĩndũ. Na masiia nzĩanĩ o nasyo, na mookĩlya wasya mayasya: ‘Ngai athima mũsumbĩ ũla ũkĩte syĩtwanĩ ya Yeova!’
Ĩvinda ya tene nthĩnĩ wa Isilaeli asumbĩ eũ nĩmakuawa nĩ ndena ya ĩng’oi na mailika Yelusaleme meyonany’e kwa andũ. Ũu nĩw’o Yesũ ũnũkwĩka. Namo andũ aa meonany’a kana nĩmekwenda Yesũ atw’ĩke mũsumbĩ woo. Ĩndĩ ti andũ onthe mekwenda ũu. Nĩtũtonya kũmanya kumana na ũndũ kweethĩiwe Yesũ athi ĩkalũnĩ.
E ĩkalũnĩ Yesũ nĩwavoisye ilalinda na syonze. Yĩla syana nini syoonie ũu, nĩsyamũkumisye na wasya mũnene. Ĩndĩ ũndũ ũsu nĩwathilĩkilye athembi, namo mamwĩa Yesũ: ‘We nũkwĩw’a ũndũ syana ii ikwasya?’
‘Ĩĩ, nĩngwĩw’a,’ Yesũ amasũngĩa. ‘Mũyaasoma Mbivilianĩ vala yaĩtye: “Kuma makany’wanĩ ma syana nini Ngai akaumya ndaĩa?”’ Kwoou syana syaendeea na kũtaĩa mũsumbĩ ũla wiĩtwe nĩ Ngai.
Twĩenda twĩthĩwe tũilyĩ ta syana isu, kana tiw’o? Andũ amwe nĩmatonya kũtata kũtũsiĩĩa tũeke kũneena ĩũlũ wa ũsumbĩ wa Ngai. Ĩndĩ ithyĩ twĩendeea na kũtavya ala angĩ ĩũlũ wa maũndũ maseo ala Yesũ ũkeka kwondũ wa andũ.
Yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ yu yĩyaĩ ĩvinda yake ya kwambĩlĩĩlya kũsumbĩka. Ĩvinda yĩu yĩkavika ĩndĩĩ? Amanyĩw’a ma Yesũ nĩmeendaa kũmanya. Nĩtũũsoma ĩũlũ wa ũndũ ũsu ngewanĩ ĩla ĩatĩĩe.
Mathayo 21:1-17; Yoana 12:12-16.
Makũlyo
- Yesũ eeie amanyĩw’a make meke ata yĩla wavikie ndũanĩ nini yaĩ vakuvĩ na Yelusaleme?
- Nthĩnĩ wa visa ũũ, nata kweethĩiwe yĩla Yesũ wathengeeie ndũa ya Yelusaleme?
- Syana nini syeekie ata yĩla syoonie Yesũ aivosya ilalinda na syonze?
- Yesũ eeie athembi asu athatu ata?
- Tũtonya ata kwĩthĩwa tũilyĩ ta syana ii siũmũtaĩa Yesũ?
- Amanyĩw’a mendaa kũmanya kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 21:1-17.
Kũlika kwa Yesũ Yelusaleme ta Mũsumbĩ kwaĩ na kĩvathũkany’o ata na kwa anene ma asikalĩ ala masinda ĩvinda ya Alomi? (Mt. 21:4, 5; Nzek. 9:9; Avi. 2:5-8; Ako. 2:15)
Nĩ ĩsomo yaũ andũ ma mũika matonya kwĩmanyĩsya kũmana na imwana sya Isilaeli ila syawetie ndeto kuma Savulĩ 118 yĩla Yesũ walikaa ĩkalũnĩ? (Mt. 21:9, 15; Sav. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Vet. 3:18)
- Soma Yoana 12:12-16.
Kũtũmĩwa kwa mbonge sya makĩndũ nĩ andũ ala mamũkumasya Yesũ nĩ wonany’o wa kyaũ? (Yoa. 12:13; Avi. 2:10; Ũvu. 7:9, 10)