text: 1Pĩna naasũgamĩĩla kũYelusalemũ nukwipika paBetipage muNkonko ya Mĩzeituni, paapo ũYesu nuatuma ĩamanigua abĩlĩ, 2nuaĩĩla, “Longolĩ mukĩsaalĩ namutungĩnkĩĩne; ĩkamuĩ mukiona ndoguĩ ntũngue ĩensi numuana. Mĩtũngulĩ, mundeetele. 3Naamuntu wamukolia lukaani, ũgĩ, Shekulu uzishiiile; ĩkamuĩ ukakumupeela.” 4Izi tũlũ nazitũla, koona lutimĩĩligue ulukaani lwa munakĩdagu naluũgile, 5“Mumuĩĩle umunanso Sayuni, Laaa, umutemi waako upolokile kumuako, Mupolo, udaamĩlĩĩle ndoguĩ Nĩkaana-ndoguĩ, muana-ndoguĩ.” 6ĩAmanigua naalongola, natenda kĩna ũYesu alĩ waalagĩlĩĩlie. 7Naamĩleeta ĩndoguĩ numuana-ndoguĩ, naazaala intiila zaao mukiania yaao; nudaamĩĩla. 8Antu iingĩ mũyũmbĩ liasio naazaala intiila zaao munzĩla; ĩĩĩa naatema intambĩ za makota, naazaala munzĩla. 9ĩMaũmbĩ naalĩ matongĩĩle, nĩnaalĩ matiatile namĩtunta namaũga, “Osiana umuana wa kĩDaudi, nwakũmazukigue nũjile muliina lya kĩShekulu! Osiana kukiania!” 10Pĩna nũingĩla mũYelusalemũ, ĩkaa yensi nĩsũngũsĩka, naaũga, “Uyu waani.” 11ĩMaũmbĩ namaũga, “Uzu ingĩ Yesu, umunakĩdagu wa kuNazaaleti ya Galĩlaya.” 12ũYesu nũingĩla muNumba ya kĩNzua, nuaĩnga tũlũ ensi naalĩ igulia nukwigula muasio; nuzigalulanga imeeza za akaĩĩsia-mapeesa, nĩmatengu ma aasio naalĩ igulia inkunda, 13nuaĩĩla, “Yandĩkue, ‘Ĩnumba yaane ikitũla numba ya wĩtekeli;’ inie gua, mwamĩtenda yĩĩ lyũlũ lya aleegelania.” 14ĩApoku nĩanakĩtele naamuagaana muumo muNumba ya kĩNzua, nuakamia. 15Ĩpa ĩapolia naakulu nĩalangi pĩna naamaona ĩmakula naalumatendile, nukukuaona ĩang'inia akĩtunta muasio muNumba ya kĩNzua naiũga, “Osiaana Muana wa kĩDaudi! Naataka,” 16naamuĩĩla, “Wiigiliene kĩna ĩa iũga. ũYesu nuaĩĩla, Eeze,” sika mwalasomane, “Kumĩlomo ya aana naaniino nĩnaakonkaa wakamĩnkĩĩlia ulukũmo?” 17Nualeka, nupũna mũYelusalemũ, nuenda kuBetania, nugona kuuko. 18Nĩpadaau zigi pĩna alushookile kũYelusalemũ nukolua nzala. 19Nuuona mukuu umuĩ panzĩla, nuwaagaana, sika nuona kakĩntu muasio ĩpa ĩmalũka udũũ; nuuĩĩla, “Zilekipĩa kankali kangĩ mumuako kainiino!” Ĩkamuĩ umukuu nauuma. 20ĩAmanigua akue pĩna naaona, naakulĩlua, naaũga, “uMukuu uu ĩkamuĩ uumaa mbii itĩ?” 21ũYesu nushookeelia, nuaĩĩla, “Tai namuĩĩla, Kanga muĩnuusuĩĩli, ĩmuagila kankankani, mukitenda sika lĩĩlo dũũ ĩlya mukuu, ĩpa sunga kanga mumĩĩĩle ĩnkonko ĩĩ, Kuuluka, utaague munanza, ikitendeka.” 22Tũlũ yensi namukuilompa muulompi, ĩmusuĩlĩĩle, mukiaanũnkula. 23Pĩna nũingĩla muNumba ya kĩNzua ĩapolia naakulu nĩanampala a antu naamuagaana pĩna alĩ wimania, naaũga, “Kuusũũmi kĩ ukutendaa aya. Kangĩ waani naalukupĩĩle uusũũmi uu.” 24ũYesu nushookeelia nuaĩĩla, “Nineene nĩkakumukolia lukaani lumuĩ; kanga munshookeelie, nineene nĩkakumushookeelia kuusũũmi kĩ nitenda aya. 25uUbadĩĩzo wa kĩYohana alĩ upũnile mpĩĩ? Alĩ upũnile kwigyulune kanga kuaana antu? Naĩĩ kĩsĩĩgia eene kueene, naiũga, Kanga kuũge upũnile kwigyulu, ukakukuĩĩla, ‘Nĩkĩ gua, sika namumusuĩĩla?’ 26Katia kuũge upũnile kuaana antu, koopokile iyũmbĩ kuitĩ tũlũ ensi agombile kĩna uYohana ingĩ munakĩdagu.” 27Naamushookeelia ũYesu, naaũga, “Magu, sika kuĩzĩ.” Nduzo nuaĩĩla, “Sunga nineeni sika nukumuĩĩla kĩna kuusũũmi kĩ nanukutendaa aya.” 28“Musĩĩgile mbii. Alukoolĩ muntu naalutĩĩte aana abĩlĩ, numuagaana nwa muandio nuũga, ‘Muanuane, nantende lenda wĩtume umulĩmo mumugunda wa mĩzabiibu.’ 29Nushookeelia nuũga, ‘Sika nuunzie.’ 30Numuagaana nwa kabĩlĩ numuĩĩla zizo-ziizoo. Nushookeelia, nuũga, ‘Sika numuloe.’ Pembele nupela, nuenda. 31Muĩa naabĩlĩ, nuĩmbi naalutendile uulooa wa kishee?” Naaũga, “Nwa mwandio.” ũYesu nuaĩĩla, “Tai namuĩĩla, ĩasangulia-koodi nĩagololia atongĩĩle kuntongela yaani kwiingĩla muutemi wa kĩNzua. 32Kunsooko uYohana alũjile kumiani kunzĩla ya kulukuuluu, niniinie sika namumusuĩĩla; ĩpa ĩasangulia-kooodi nĩagololia naamusuĩĩla; ĩpa inie pĩna namuona sika namupela pembele, koona mumusuĩĩle.” 33“Tegeelĩ ĩmpiani nĩnzĩa. Alukoolĩ muzengua, nduzo alupandĩĩle mĩzabiibu mumugunda, nuukitĩla kito; nusĩmbĩla tyulĩ lya kusokolela inkali; nuzenga kĩlĩngo; nualindĩĩlia ĩalĩmi; nulega munsĩĩ niasio. 34iTyũngo lya kupĩa inkali pĩna nalĩsũgamĩĩla, nuatuma ĩĩtumi aakue kualĩmi, aanũnkule inkali. 35ĩAlĩmi naaaguĩla ĩĩtumi aakue; uyu naamukua, umuua naamuulaga, umuua naamutũlanga ĩmagũe. 36Nutuma kangĩ ĩĩtumi nĩĩĩa iingĩ kwikĩla a muandio; naatenda iio-iioo. 37ĩMpelo yaakue numutuma umuana waakue kumiao, nuũga, ‘Ĩkakumukulia umuana waane.’ 38Ĩpa ĩalĩmi pĩna naamuona umuana waakue, naĩĩ kĩtambuĩla eene kueene, ‘Uzu wazu musaali, kuĩnĩ kumuulage, kuusole uusali waakue.’ 39Naamuguĩla, naamutaaga kunzi ya mugunda, naamuulaga. 40Pĩna ukiiza umukola mugunda, ukakuatenda yaani ĩalĩmi aasio?” 41Naamuĩĩla, “Ukakuaulaga sue ĩabĩĩ aasio; ukakualindĩĩlia ĩalĩmi ĩngĩ umugunda, naĩkakumupeela inkali mumatũngo maakue.” 42ũYesu nuaĩĩla Sika mwalasomane muwandĩkua, “iGyũe naalĩ alĩsiitile ĩazengi, ‘Lĩĩlo liazaa gyũe kyulu lya kuluũno; uLukaani ulu lupũnile kwa kĩShekulu, Ndulo lwa ukulĩlua pamiiso mĩĩtu?’ 43“Kuitĩ yoi namuĩĩla ya kĩna uutemi wa kĩNzua ukileegigua kumiani, ikipeegua ndugu nyukupĩaa inkali zaakue. 44Nwakugua mwigyũe ĩlĩ ukiminanguka; nalĩkakumutũla lĩkakumutindĩkia.” 45ĩApolia naakulu nĩApalisayo, pĩna naiigia impiani zaakue naalĩnga kĩna ukuatambula ĩeeene. 46Pĩna naiikunga amuguĩle, naamoopoka ĩmaũmbĩ, kunsooko alĩ mamuoonie kĩna munakĩdagu.


c: text/html

text: 1Paasio pĩna iyũmbĩ naalĩ lĩlundĩlĩĩle magana magana sunga naĩĩ kĩtilangĩla, nuandia kukuaĩĩla ĩamanigua aakue tangua; “ĩsukukĩ nĩngaasio ya Apalisayo, ndĩo ingĩ unamampĩlu.” 2Kutilĩ kalukaani gua nalukũnĩkĩlue nasika lũjilikũnuku lua, sunga nalupisue nasika lũjililĩngua. 3Ĩpa zensi naalĩ muzitambuĩle mukiiti zĩkakigyũligua muweelu; nĩnamuzitambuĩle muakutuĩ a antu kumbele zijilitanantigua kwityembe. 4“Nineene namuĩĩla inie asuaĩaane, muleke kĩoopooka ĩaasio naakuulagaa umuĩlĩ pembele agila kausũũmi wa kutenda namĩngĩ. 5Ĩpa nĩkakumusugula namukakumoopooka; moopooke uyo nutĩĩte usũũmi wa kwiulaga, kangĩ utĩĩte usũũmi wa kutaaga muGehena eeze namuĩĩla, moopookĩ unuasio! 6Mbii, ipinoni pitaano sika pyukugulaguaa kusenti zibĩlĩne? Sunga sika kakuĩaguaa kakamuĩ ntongela ya kĩNzua. 7Ĩpa sunga ĩmatũmbĩ ma kumatũe maani maaligue tũlũ mensi. Mulekioopoka gua, mwĩaaza inie kwikĩla ipinoni pingĩ.” 8Nineene namuĩĩla, “Wensi nukinkũmuula ntongela ya antu, uMuana-muntu nduyo ukakumukũmuula ntongela ya amalaĩka a kĩNzua; 9nĩnduyo nukinkaana ntongela ya antu ukikaanua ntongela ya amalaĩka a kĩNzua. 10Nuwensi nukitambula ulukaani lwa kumusiita uMuana-muntu ukilekelua, ĩpa nukumutukĩla uMuau Muelu sikakaukilekelua. 11Pĩna ĩkakumutuala inie kuntongela ya masũnagogi nukuatemi nukuakulu, muleke kĩkunkunalia kwishĩĩga inkaani zaani namukakuashookeelia, katia kwitambula; 12kuitĩ uMuau ũMuelu ukakumumania pityũngo lĩĩlo nazĩmũjĩpĩĩle kwitambula.” 13Muntu umuĩ wiyũmbĩ numuĩĩla; “Mumania, muĩĩle umunũna waane wanomoele uusaali wĩĩtu.” 14Numuĩĩla; “Muntu ue, waani alumbĩĩkile ĩne ntũle mulamuli katia moomolania pakatĩ yaani?” 15Nuaĩĩla; “ĩsukukĩ, mwĩkendegeele nĩkĩaya, kuitĩ uupanga wa muntu ukutilĩ muwingĩ wa nsao zaakue nutĩĩte.” 16Nuaĩĩla mpiani nuũga; “Mugunda wa muntu mugolĩ alĩ upĩĩkilie;” 17nũishĩĩga munkolo yaakue nuũga; ntendeeii, kunsooko numugila kalioma lya kuĩĩkĩla ĩkĩuto kya maogola maane. 18Nuũga; “nikitenda itĩ; nikitaula uĩĩkĩlo waane, nzenge wĩngĩ naukulu; muumo mbĩĩkĩle uupemba waane, tũlũ niintu yaane.” 19paapo nĩĩĩle; “Eenkolo yaane, utĩĩte intu naiiza iingĩ nwĩĩĩkĩĩlie ĩkĩuto kumiaka mingĩ; sũũpia gua, ulĩe ukope, ulumbe.” 20Ĩpa uNzua numuĩĩla; “Umunaulu uue, uutiku wau nĩmĩsiiile ĩnkolo yaako; niintu naalĩ wĩuutĩĩlie ikitũla ya kuani? 21Iio wĩĩlĩ umuntu nwĩuutĩĩlie ĩkĩuto umuene, nusiita kĩgolĩpia kwa kĩNzua.” 22Nuaĩĩla ĩamanigua aakue; “Kunsooko ĩĩ namuĩĩla mulekikunkunalĩla uumĩ waani, mulĩe yaani; sunga ĩmiĩlĩ yaani, mujiale yaani. 23Kuitĩ uuumĩ ukĩlĩkĩlĩĩle india, numuĩlĩ ukĩlĩkĩlĩĩle uwĩtũngi. 24Zilaaĩ inkungulu ya kĩna sika zukupandĩlaa sunga kwiogola; ngila kishagĩ sunga pauĩĩkĩlo nawĩngĩ, nuNzua ukuzilĩĩsagiaa. Inie mwĩaaza kwikĩlĩkĩĩla inoni! 25Wĩĩlĩ mpĩĩ mumiani nukĩkunkunalagiaa wasũũme kwiongeelia uulĩĩpũ waakue sunga uwa mukono umuĩ. 26Ĩpa malĩĩ sika musũũmile sunga ĩkalukaani nakaniino, yaakĩ kukĩkunkunalia kunsooko ya maasio namĩngĩ? 27Malaaĩ ĩmasungĩ kĩna makuliaa, sika makĩtumaa kamulĩmo sunga kwitũma intiila; nineene namuĩĩla ya kĩna uSolomoni muugolĩpi waakue tũlũ sika alĩ mujialue kaiiza kĩna lĩmuĩ lya maasio. 28Ĩpa malĩĩ uNzua ĩukumajialaa ĩmasanzĩ ma muweekusĩ namakoolĩ nantende numudaau namataagua mũlyungu sika, nangũlũne ukakumujiala, inie namwa usuĩĩli nauniino? 29“Inie mulekidũũma namukilĩa sunga kwikopa, sunga muleke kwikunguala, 30kuitĩ ĩzaasio akudũũmaa ĩa ndugu tũlũ za muna unkũmbigyulu. Ĩpa uTata waani umanile ya kĩna musiile ĩzaasio. 31Ĩpa udũũmĩ uutemi waakue, nĩzaasio mukiongeeligua. 32Mulekioopoka inie namwidyale niino, kuitĩ uTata waani waloilue kukumupeela inie uutemi. 33Guliĩ namutĩĩte, mupũnie ĩsadaka. ĩzĩpĩliĩ iidanda nasika yukukulupala, kĩuto nasiika kyukukeepa mwigyulu pĩna sika yukusũgamĩĩlaguaa numuii, sunga ĩmpekũnĩ sika yukoononaa. 34Kuitĩ kĩna ĩkĩuto kiani kiĩlĩ, inkolo zaani zikitũla zĩpaapo.” 35“iYĩĩno yaani nayĩĩ itũngue, nintala zaani zĩĩ zaakĩĩle; 36niniinie muĩ zĩ antu naamutũngĩĩle ũshekulu waao pĩna ukishooka kwipũna kuwĩnga, koona pĩna ukiiza nukwiũgia, ĩkamuĩ amũgyuĩle. 37Aliukũ ĩĩtumi aasio, pĩna ũShekulu waao ukiiza waagaane alaĩĩle. Tai namuĩĩla, ukakĩtũnga nukukuasũgamĩĩlia pandia, ukiiiza nukukuatumĩla. 38Kanga waazee muutiku wa katĩ katia waaze mũgyĩngu nukukĩaagaana iio, Aliukũ ĩĩtumi aasio. 39Ĩpa gua, lĩngĩ ulukaani ulu, ya kĩna umukola numba kanga ĩalumanile umũii ukiiza tyũngo kĩ alũjilikengeala, ĩnumba yaakue ĩlekitalulua. 40Luulo gua niniinie ĩzĩpĩĩliĩ, kuitĩ ityũngo nasika mulĩsĩĩgile, paapo uMuana-Muntu wijile.” 41uPetelo numuĩĩla, “Shekulu, ĩmpiani ĩyĩ ukuĩĩlĩĩle undiishie dũũne, anga ĩantu tũlũ?” 42ũShekulu nuũga, “Waani gua umulindĩĩli namusuĩĩli nĩnamusugũ, ũShekulu waakue ukakumuĩĩka munumba yaakue waapeele ĩantu india zaao pityũngo liao.” 43Muliukũ umwĩtumi nuasio, ũshekulu waakue pĩna ukiiiza ukakumuagaana witenda yaasio. 44Tai namuĩĩla, ukakumuĩĩka wĩĩ mukulu munsao zaakue zensi. 45Ĩpa umwĩtumi nuasio kanga waũge munkolo yaakue, “ũShekulu waane watinagiaa kwiiiza; wandie kukuakua ĩĩtumi ĩĩa naagoosia nĩnaakĩma, nukwilĩa nukwikopa nukwigaala, 46ũShekulu wa mwĩtumi nuasio ukiiiza palutondo nasikulusĩĩgile nĩnsaa nasika umĩlĩngile, ukakumutiĩnkanula nukukumuĩĩkĩlia ityũmpĩ liakue palumuĩ nĩaasio nasika asuĩlĩĩle. 47“Numwĩtumi nuasio nuumanile uulooa wa kĩShekulu waakue, sika nukĩzĩpĩĩlia sunga kwitenda uulooa waakue, ukikuĩkigua. 48Nunuasio nasikumanile, ninduyo utendile naijĩpĩĩle uukuua, ukikuugua iniino. Wensi namupeegue iingĩ, kumuakue ikidũũmua iingĩ, ninduyo naalĩ muĩĩkĩĩle iingĩ, kumuakue ikidũũmua iingĩ nangũlũ.” 49“Nijile kwiguma umooto muna nsĩĩ; kangĩ kutilĩ nanulusiiile isiititũla waakĩĩligue! 50Ĩpa ntĩĩte uubadĩĩzo nawinjĩpĩĩle kwibadĩĩzĩligua, nineene numutuunĩĩligue sunga ukondeeligue. 51Musĩĩgilene ya kĩna alĩ nijile kwileeta matiliga munansĩĩ. Namuĩĩla sika iio, ĩpa uutemanuki. 52Kuitĩ kwipũna ĩpaino, munumba ĩmuĩ ukaa akoolĩ antu ataano alemanile, atatu kuabĩlĩ, abĩlĩ kuatatu. 53Ikilemana ũsheenumuana waakue, umuananũshee, unina numunanso waakue, umunanso nunina; umukuĩlĩmĩla numukuĩ waakue, umukuĩ numukuĩlĩmĩla.” 54Nuaĩĩla nĩaniyũmbĩ gaa; “Pĩna mwaona ilyũnde kumpũmpũkĩli kuluandĩ lwa kumueli, ĩkamuĩ namuũga, mbũla yapolokaa, naitũla iio. 55“Pĩna nzega yakuunkaa kwipũna kutakama namuũga, Ikitũla mpasu nkulu, naitũla iio. 56Inie anamampĩlu, mumanile kwilĩnga uusiu wa nsĩĩ nigyulu; yatũla mbii gua kĩna sika muĩzĩ kwilĩnga ĩmatũngo aya? 57Nĩkĩ inie uniinie namuakola sika mukulamulaa ĩkulukuuluu. 58Kuitĩ pĩna mwĩtiatile numutakia waako kwienda kumutemi, muasio munzĩla ĩkamatĩkie kwikamantana ninduyo, waaze waleke kukukwesa sunga kuntongela ya mulamuli, numulamuli wakuĩĩkĩle mumĩkono ya mukola kulĩpania, numukola kulĩpania wakugumĩle mukĩtũngo. 59Nakuĩĩla, sika ukipũna umuasio kainiino sunga ukondie kwilĩpa ĩkasenti ka mumalĩĩlio.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Pantondo zaasio umutemi Helode nunansula ĩmĩkono yaakue kwiaagia ityũmpĩ lya antu ikyanisa. 2Numuulaga uYakobo umunũna wa kĩYohana kwiyũmba. 3Pĩna nuona kĩna ĩAyahũdi aloeeligue, numuguĩla sunga uPetelo. Alĩ patondo za ugalĩ naugila igaaĩ. 4Pĩna numuguĩla, numũingĩlia mukĩtũngo, numuĩĩkĩla mumĩkono ya maũmbĩ manĩĩ ma ĩlaasi, iyũmbĩ liensi ĩlaasi anĩĩ, amulindĩĩle, alusiiile wamupũnie wamũgyelelie ntongela ya antu pĩna ulutondo lwa Pasaka lwakĩla. 5uPetelo nulindĩĩlua mukĩtũngo, nikyanisa nalyumulompa uNzua kuukamatĩkũ kunsooko yaakue. 6Sunga pĩna uHelode nusiia kukumupũnia, uutiku uuoo uPetelo alugonile pakatĩ ya ĩlaasi abĩlĩ namutũngue matendele mabĩlĩ; nĩalindĩĩli pamulango naakĩlindĩlĩĩle ĩkĩtũngo. 7Laaa, umalaĩka wa kĩShekulu numũgyeleela, weelu nawelia mukĩtũngo, numukua uPetelo mulualũ, numulaĩlia, nuũga, “Kaawa uuka!” ĩMatendele namalega mumĩkono yaakue. 8uMalaĩka numuĩĩla, “Ĩtũnge, jiala niilaatu yaako.” Nutenda iio. Numuĩĩla, “Ĩkũmbe numunkũmbĩ waako, ntiata.” 9Nupũna kunzi numutiata; sika numana kĩna aza tai namatendue nuMalaĩka, ĩpa alusĩĩgile kĩna nĩmbũge wiona maoni. 10Pĩna naakĩla paulindĩĩli wa muandio nuwa kabĩlĩ, sunga naenda palyumulango lya kiuma lya kũingĩlĩla mukaa naligyulĩka ĩliene. Naapũna kunzi naakĩlĩla munzĩla ĩmuĩ, ĩkamuĩ umalaĩka numuleka. 11uPetelo pĩna nulĩnga munkolo yaakue, nuũga, “Ĩpaino naonaa tai kĩna ũShekulu azumutumile umalaĩka waakue nukwindeegia mumukono wa kĩHelode numuzensi ĩantu a kĩYahũdi naalĩ azilaaĩlĩĩle.” 12Pĩna alukumasĩĩga aya, nupika kunumba ya kĩMalia, unina wa kĩYohana, ĩliina liakue lya kabĩlĩ Maliko, muasio antu iingĩ alĩ ĩlundĩlĩĩle, nailompa. 13Pĩna nukinintia pamulango wa mpongolo, mutugua ĩliina liakue Loda, nuuza kwitegeela. 14Pĩna nululĩnga ululi lwa kĩPetelo sika nulũgyula uluĩgĩ kunsooko ya ulumbi, ĩpa numanka munumba, nuaĩĩla kĩna uPetelo wĩĩlĩ pamulango. 15Naamuĩĩla, “Wishalane ue!” Ĩpa uyo nuũga; Tai kũgile. Naaũga, “Uyu umalaĩka waakue.” 16uPetelo nwĩkakia kwikinintia, sunga pĩna naamũgyuĩla, naamuona, naakũmia. 17Ninduyo nuaangaazĩlia umukono atuulie, nuaganuĩla kĩna ũShekulu azumupũnilie mukĩtũngo, nuũga. Mumuĩĩle uYakobo nĩanũna impola izi. Nulega, nuenda pĩngĩ. 18Sunga pĩna naweela, ĩĩlaasi naakunguala zigi-zigi yatũla mbii uPetelo. 19NuHelode pĩna numudũũma, sika numuona; nuakolekeelia ĩalindĩĩli, nulagĩĩlia aulague. Pĩna nulega muUyahũdi nuenda kuKaisalia nwikyala kuuko. 20nuHelode alĩ waatakĩlĩĩle dũũ ĩantu a Tilo nĩSidoni; ndĩo pĩna naakondia kukĩpaa ĩmbua nuBalasito, mukendegeeli wa migyuĩlo ma mutemi, naamuendeela kwishĩĩgo lĩmuĩ, naidũũma ĩmatiliga, kunsooko ĩnsĩĩ yaao alĩ yukuligagiaa india kwipũna kunsĩĩ ya mutemi. 21Lutondo lumuĩ naalĩ lulagĩĩligue, uHelode nujiala majialo ma kĩtemi, nwikyalansa mwityengu lya ulamuli, nupũnia inkaani ntongela yaao. 22ĩAntu naakulia ĩkĩlanga, naaũga; “Ĩngĩ luli lwa kĩnZua, sika luli lwa muntu!” 23Ĩkamuĩ umalaĩka wa kĩShekulu numukua kunsooko sika alumupĩĩle uNzua uukulu; nulĩĩgua ning'ũnuĩ, nutiĩka nkolo. 24uLukaani lwa kĩNzua nalulongoleka nukwishapatĩla. 25uBalinaba nuSauli pĩna naamala uwĩtumi waao, naashooka kwipũna kũYelusalemũ, naamusola palumuĩ ndĩo uYohana nukuĩtagua Maliko.


text: 1Alĩ gua, inie agolĩ, lĩlĩ mukuute umuano kunsooko ya nzago nazĩkakumuagaana. 2iNshao zaani zaolile, nĩmajialo maani malĩĩlue nimpekũnĩ. 3ĩZahabũ zaani nimpiia zaani zaguĩlĩĩle uũũluĩ, nuũũluĩ waakue ukakumukuĩla, nduo ukilĩa ĩmiĩlĩ yaani zĩ mooto. Mwĩĩĩkĩĩlĩe ĩkĩuto kuntondo za mpelo. 4Laaĩ katĩ, ĩkĩnamulĩmo kya alĩmi naalĩ aoguĩle ĩmĩgunda yaani naalĩ mukĩgililie kuunele kĩkulilie ĩkĩlanga, nĩkĩlĩlo kiao naalĩ aoguĩle kiingĩlaa muakutuĩ a akĩShekulu wa maũmbĩ. 5Mukulĩaa kumamona muna nsĩĩ nukukĩloeelia udũũ; mwazigĩnagiaa inkolo zaani kulutondo lwa kuulagua. 6Namumulamula umunakulukuuluu, namumuulaga; ninduyo sika nwĩsinka niniinie. 7Luulo gua anũna aane, gigimĩliĩ sunga pĩna ujilishooka ũShekulu. Laaĩ, umulĩmi ulaaaĩlĩĩle uuogoli nauuza wa nsĩĩ, nugigimĩlia kunsooko yaakue sunga pĩna ĩligie ĩmbũla ya muandio nĩnya mpelo. 8Niniinie gua, gigimĩliĩ, kamiĩ inkolo zaani, kunsooko kwishooka kumuakue ũShekulu yasũgamĩĩlaa. 9Muleke kĩsũsũmĩla niinie kuniinie anũna aane, mulekilamulua. Laaĩ, uMulamuli wĩĩmĩkile pamĩlango. 10Anũna aane, impola za anakĩdagu naalĩ atambuĩle muliina lya kĩShekulu, atũle mpiani ya kuagigua ibĩĩ nukwigigimĩlia. 11Laaĩ, kukuĩĩtaa Aliukũ naakutũlaa akamatĩkũ. Mũigilie impola za ugigimĩlia wa kiYobũ, mwauoonie usiio wa kĩShekulu, ya kĩna ũShekulu ingĩ mukola kĩsuusu kingĩ nĩkĩnishungu. 12Naikulu nangũlũ gua anũna aane, mulekilapa nukwitea igyulu katia nsĩĩ, sunga kukĩlapo nakiĩngĩ tũlũ kiensi; ĩpa ĩeeze yaani yĩĩ eeze, nĩzũi yaani yĩĩ zũĩ, mulekiguĩla muulamulua. 13Ukoolĩ wensine mumiani nwiaagigua? Nwalompe. Ukoolĩ wensine mumiani nutĩĩte ĩnkolo ya kulumbĩĩlia? Nuĩmbe ĩmĩmbo. 14Ukoolĩ wensine mumiani namuluĩle? Nuĩĩte ĩanampala ikyanisa amulompeele, amupake ĩmakũta ku liina lya kĩShekulu. 15Nuulompi wa usuĩĩli ukakumugũna umuluĩle, nũShekulu ukakumuuukia; malĩĩ alutendile mĩlandu ukileegeligua. 16Ĩkũmulĩlĩ ĩmĩlandu niinie kuniinie, nukukĩlompeela koona mukamigue. uUlompi wa muna kulukuuluu usũũmĩkilie kanga ĩwĩkakilie. 17u Elia alĩ muntu lika lĩmuĩ nindiishie, nulompekia ĩmbũla ĩlekikua; nĩmbũla sika nĩkua munsĩĩ kumiaka ĩtatu nĩmieli mutandatu. 18Nulompa kangĩ, igyulu nalĩpũnia ĩmbũla, ĩnsĩĩ nĩpĩa inkali zaakue. 19Anũna aane, kanga wensi mumiani wamĩlimĩĩle inzĩla ya tai, nunuĩngĩ wamushookie, 20walĩnge kĩna unuasio numushookilie umunamĩlandu walege munzĩla ya ulimĩĩli, ukakumĩgũna ĩnkolo yaakue muukiu, nukwikũnĩkĩla uwingĩ wa mĩlandu.


text: 1Iio gua, ũShekulu pĩna numana kĩna ĩApalisayo iigilie kĩna ũYesu waligilie amanigua iingĩ kwikĩla uYohana nukukuabadĩĩzia. ( 2Ĩpa ũYesu umuene sika alubadĩzĩlie, alĩ ĩamanigua aakue udũũ), 3nulega kuUyahũdi nuenda kangĩ kũGalilaya. 4Alĩ yumujĩpile kwikĩlĩla pakatĩ ya Samalia. 5Iio nupika kukaa ya Samalia nyukuĩtaguaa Sikali, piipĩ numugunda uYakobo naalumupĩĩle umuana waakue uYosepu. 6ĩPaasio alĩ lukoolĩ ululungu lwa kĩYakobo. ũYesu, kunsooko alukatĩĩle namusĩnzo, nwikyalansa yoi palulungu. Alĩ zĩ nsaa ya mutandatu. 7Nuuza musungu wa kĩSamalia kwitepeela ĩmaazĩ ũYesu numuĩĩla, “Mpeela nkope.” 8Kunsooko ĩamanigua aakue alĩ endaa mukaa agule impamba. 9Paapo umusungu wa kĩSamalia numuĩĩla. “Ue Muyahũdi wilompa mbii ĩmaazĩ ma kukopa kumuane, nineene numusungu wa kĩSamalia?” Kunsooko ĩAyahũdi nĩAsamalia sika kuuzaa akamantĩĩne. 10ũYesu nushookeelia numuĩĩla, “Kanga azuulĩngile azuujile kuumana uupeegua wa kĩNzua ninduyo waani nukuĩĩlile, mpeela nkope, azũjile kumulompa uzo; nduzo azũjile kukupeela ĩmaazĩ ma upanga.” 11uMusungu numuĩĩla, “Shekulu, umugila kya kusũkĩlia ĩmaazĩ nululungu ingĩ lusimu; ukumaligĩlia mpĩĩ ĩmaazĩ maasio nama upanga?” 12Ue umukulune kwikĩla utata wĩĩtu uYakobo naalukupĩĩle ululungu; umuene nukopa muasio nĩaana aakue nĩmĩtũgo yaakue? 13ũYesu nushookeelua numuĩĩla, “Tũlũ wensi nukopile ĩmaazĩ aya ukikolua noota kangĩ; 14unuasio nukikopa ĩmaazĩ nanĩkakumupeela ĩne, sikukikolua kanoota sunga ĩkalĩ nakalĩ, ĩpa ĩmaazĩ nanĩkakumupeela mikitũla munsĩ yaakue nziĩlio ya maazĩ namakusamambaa sunga kuupanga wa kalĩ nakalĩ.” 15uMusungu numuĩĩla, “Shekulu mpeela ĩmaazĩ maasio ndekikolua ĩnoota, sunga ndekiiiza kunu kwitepeela.” 16ũYesu numuĩĩla, “Lenda umuĩte umugoosia waako ushooke kunu.” 17uMusungu nuũga, “Numugila kamugoosia.” ũYesu numuĩĩla, “Waũgaa iiza, Numugila kamugoosia, 18kunsooko alutĩĩte agoosia ataano, nduzo namwĩensi ĩpainio sika mugoosia waako. Ulu ulutambuĩle ĩtai.” 19uMusungu numuĩĩla, “Shekulu, nalĩngaa kĩna ue uue umunakĩdagu. 20ĩAtata ĩĩtu alĩ ĩkĩtekelaa muna nkonko ĩĩ, niniinie mukuũgaa kĩna kũYelusalemũ kuuko ijĩpĩĩle kukĩtekela.” 21ũYesu numuĩĩla, “Maau nsuĩĩla, kĩna ityũngo likiiza pĩna sika mukakumutekela uTata muna nkonko ĩĩ katia kũYelusalemũ. 22Inie mukĩtekelaa nasika mukimanile; ishie kukĩtekelaa nakukĩmanile, kuitĩ uugũnua wandĩlĩĩlie kuAyahũdi. 23Ĩpa ityũngo likiiza ndĩĩpa lĩkoolĩ, pĩna ĩĩtekeli a tai ĩkakumutekela uTata kunkolo nukutai. Kuluulo uTata ukuadũũmaa kĩna aasio amutekele. 24uNzua ingĩ Nkolo, nĩndĩo naakumutekelaa ijĩpĩĩle kukĩtekela kunkolo nukutai.” 25uMusungu numuĩĩla, “Manile kĩna uMesia wijile (nukuĩtaguaa Kilisito) pĩna ukiiza uzo, ukakukupeela impola tũlũ-tũũlũũ.” 26ũYesu numuĩĩla, “Ĩne nanĩkĩtambuĩla ninduue ingĩ neene.” 27Paapo naaaza ĩamanigua aakue, naakulĩlua kunsooko ĩkĩtambuĩla numusungu, ĩpa kutilĩ naaluũgile, “Widũũma yaani?” Katia, “Witambula yaani kwa kĩuyu.” 28Paapo umusungu numĩleka ĩntunda, nuenda mukaa, nuĩ kuaĩĩla ĩantu, 29“Nzuĩ muone muntu naazumbuĩlĩĩle tũlũ zensi naalĩ nizitendile; kanga wayu Kilisito, magu?” 30Naapũna mukaa naamuagaana. 31Uko kunuma ĩamanigua aakue naamulompa, naaũga, “Shekulu, lĩa.” 32Nuaĩĩla, “Ntĩĩte ĩndia nya kulĩa nasika mumĩlĩngile inie.” 33ĩAmanigua aakue naĩĩ kĩtambuĩla, “Muntu aza wamuleetela ndiane?” 34ũYesu nuaĩĩla, “ĩNdia yaane ntĩĩ,” ntende uulooa waakue naaluntumile, “Nuumalĩĩlie umulĩmo waakue. 35Sika mukuũgaane inie, ‘Yasaagaa mieli ĩnĩĩ, paapo wĩĩze uuogoli.’ Laaĩ gua namuĩĩla, nansũlĩ imiiso maani ĩlaaĩ ĩmĩgunda, yapĩaa, yakondaa ĩogolue. 36uMuogoli ukuligagiaa ĩkĩnauogoli nukwiilingĩĩla ĩmaogola kuupanga wa kalĩ nakalĩ, koona umuminzi numuogoli alumbe palumuĩ. 37Yoi gua ulukaani lukutũlaa lwa tai, ‘Umuĩ ukuminzaa, umuua ukuogolaa.’ 38Ĩne alĩ numutumile kwiogola nasika mwĩtumile kamulĩmo; naĩngĩ alĩ ĩtumile umulĩmo niniinie namũingĩla mumulĩmo waao.” 39Numukaa niasio Asamalia iingĩ naasuĩĩla mumuakue kunsooko ya lukaani lwa musungu naalukuĩlĩĩle itĩ, “Alumbuĩlĩĩle tũlũ zensi naalĩ nizitendile.” 40Iio gua ĩAsamalia pĩna naamuagaanaa naaa kumulompa wikyale kunsiao, Nwikyala kuuko intondo zibĩlĩ. 41Iingĩ dũũ naasuĩĩla kunsooko ya lukaani luakue. 42Naamuĩĩla umusungu, “Ĩpa kwasuĩĩlaa, sika kunsooko ya nkaani zaako udũũ, kuitĩ kũigagiaa undiishie, kangĩ kumanile kĩna tai uzu ingĩ Mugũni wa unkĩmbigyulu.” 43Pĩna nazikĩla intondo zaasio nazibĩlĩ nulega kuasio nuenda kũGalilaya. 44Kuitĩ ũYesu umuene nukuĩla kĩna umunakĩdagu mugila kikyulio munsĩĩ yaakue umuene. 45Pĩna nupika kũGalilaya, ĩAgalĩlaya namuanũnkula kunsooko alĩ aonaa tũlũ naaluzitendile mũYelusalemũ palutondo lukulu, kunsooko nĩndĩo alĩ endile kulutondo lukulu. 46Nuuza kangĩ kuKana ya Galĩlaya, paapo pĩna aluzipilie ĩmazĩ matũle mubinio. Alukoolĩ muntu wakĩtemi, umuana waakue alĩ muluĩle muKapelinaũmũ. 47Uyu pĩna nũigia kĩna ũYesu wijile kwipũna kuUyahũdi sunga kũGalilaya, numuagaanaa numulompa wende wamukamie umuana waakue naalĩ wĩpiipĩ kwikia. 48Paapo ũYesu numuĩĩla, “Kanga musiitiona iilĩngasĩĩlio nĩmakula sika mukishuĩĩla.” 49Umuntu nuasio numuĩĩla, “Shekulu, nzuu pĩna umuana waane wikaalĩ kalakia.” 50ũYesu numuĩĩla, “Longola, umuana waako wakamagiaa.” uMuntu nulusuĩĩla ulukaani ũYesu naalumuĩĩlĩĩle, nulongola. 51Pĩna alĩ kĩlĩ alonguĩle, ĩasese aakue naataagania nduyo, naaũga kĩna umuana waakue wakamagiaa. 52Paapo nuakolia ityũngo pĩna alĩ wandiilie kwikamia. Naamuĩĩla, “iGyulo ĩnsaa ya mupũngatĩ uupiupa wamulegela.” 53Paapo ũshee nulĩnga kĩna liasio lĩĩlo tyũngo pĩna ũYesu alukumuĩĩla, “uMuana waako wakamagiaa.” Nusuĩĩla umuene nĩnumba yaakue tũlũ. 54Ĩkĩ kyokĩ kĩlĩngasĩĩlio kya kabĩlĩ ũYesu naalutendile pĩna alupũnile kuUyahũdi kwienda kũGalilaya.


text: 1Alukoolĩ muntu wa kuKaisalia, ĩliina liakue Kolinelio, mukulu wiyũmbĩ lya ĩlaasi nalyukuĩtaguaa kiItalia; 2muntu namusuĩĩli, mukulia-Nzua umuene nĩnumba yaakue yensi; ninduyo alukuapeela ĩantu sadaka ningĩ nukukumulompa uNzua intondo tũlũ. 3Nuona mumaono tengetenge zĩ nsaa ikyenda ya munsĩ, malaĩka wa kĩNzua numuagaana numuĩĩla, “Kolinelio.” 4Numutuupĩĩla dũũ, noopooka pũũ; nuũga, “Yaani Shekulu.” Numuĩĩla, “uUlompi waako nishadaka zaako zapikile kukiania, zaalĩĩ kijukĩlo ntongela ya kĩNzua. 5Tuala gua ino-iinoo antu kũYopa, umuĩte uSimoni nukuĩtaguaa Petelo. 6Uzo mugenda wa muntu umuĩ ĩliina liakue Simoni muzĩpia-ndĩlĩ, ĩnumba yaakue yĩpiipĩ nĩnanza.” 7Pĩna uMalaĩka naalĩ ĩkĩtambuĩla ninduyo nulega, uKolinelio nuĩĩta ĩĩtumi aakue abĩlĩ numwĩlaasi umuĩ, muntu mukulia-Nzua mwiyũmbĩ lya aasio naakumutumĩlaa intondo zensi. 8Pĩna nualondoosia impola zensi, nuatuma ende kũYopa. 9Lutondo lwa kabĩlĩ pĩna alĩ alonguĩle nukukumĩsũgamĩla ĩkaa, uPetelo alunankĩĩle kwityembe walompe, alĩ zĩ nsaa ya mutandatu ya munsĩ. 10Nukolua nzala nusiia walĩe; ĩpa pĩna alĩ ijĩpĩĩlia, ĩnkolo yaakue nĩkia mukanka, 11nuona igyulu lyakũnukuka, ĩkĩseme nakĩtimigua sunga pansĩ zĩ ntiila nkulu, namambigue impembe zaakue nazinĩĩ. 12Munsĩ yaakue alĩ zikoolĩ nimu za makelu tũlũ naza mĩgulu ĩnĩĩ, nĩnazĩkĩkuesaa, ninoni za mukiania. 13Paapo ululi nalumuagaana naluũga, “Uuka Petelo; ulaga ulĩe.” 14Ĩpa uPetelo nuũga, “Leka yaasio Shekulu, kuitĩ nikaalĩ ndĩe kiensi nakĩdobũ kamuĩ nasika kieligue.” 15uLuli nalumuagaana nkua ya kabĩlĩ, nalumuĩĩla, “Nayeeligue nuNzua, leka kwiĩĩta idobũ.” 16uLukaani ulu nalũgyelela nkua zitatu, paapo ĩkĩseme nakĩshookigua kangĩ kwigyulu. 17Pĩna uPetelo nuĩ ninkankani munkolo yaakue, ĩmaoni naazumaoonie kĩna matĩĩte ndogolelio kĩ, laaa, ĩantu naalĩ atumue nuKolinelio, pĩna naamĩkolia ĩnumba ya kĩSimoni, naĩĩmĩka pamulango, 18naĩĩtana, naakolia kĩna uSimoni nukuĩtaguaa Petelo ukoolĩ muasione. 19uPetelo pĩna alĩ kĩlĩ wishĩĩga impola za maoni, uMuau numuĩĩla, “Akoolĩ antu atatu akukudũũma. 20Uuka, utime wĩtiate nĩndĩo, ulekitũla ninkankani kunsooko neene nĩatumile.” 21uPetelo nutima, nuaagaana ĩantu aasio, nuũga, “Ĩne neene gua namwindũũma;” mũjile kunsooko kĩ? 22Naaũga, “uKolinelio, mukulu wa ulugu, munakulukuuluu, mukulia-Nzua, nutĩĩte ulukũmo luuza mundugu yensi nya Uyahũdi, alĩ mulagĩligue numalaĩka namuelu waatume antu kumuako, ue wende kumuakue, waziigie inkaani kwipũna kumuako.” 23Paapo nuasũgamĩĩlia ĩĩ agenda aakue. Lutondo lwa kabĩlĩ, uPetelo nulongola palumuĩ nĩndĩo nĩanũna naĩngĩ a kũYopa naamutiata. 24Mudaau nzĩa naapika kuKaisalia, nuKolinelio alĩ waatũngĩĩle nuailingĩlĩĩle ĩantu nĩasuaĩĩa. 25uPetelo pĩna alũpikĩĩlaa, uKoloneli numusĩngĩĩlia numutũngamĩĩla pamĩgulu yaakue numukulia. 26Ĩpa uPetelo numuuukia nuũga, “Ĩĩmĩka, ĩne nuneene numuntu udũũ.” 27Pĩna alĩ ĩkĩtambuĩla nunduyo, nũingĩla munumba nuona antu iingĩ ĩlundĩlĩĩle. 28Nuaĩĩla, “Inie mumanile kĩna mũiko umuntu naMuyahũdi wakamantane nukukumuagaana umuntu nwa ndugu yĩngĩ, ĩpa uNzua wansugula ndeke kumwĩta umuntu wensi mudobũ katia sika mueligue. 29Kunsooko ĩĩ ĩne napika kwanu, pĩna aza numuĩtue, sika nasiita; luulo gua, namukolia lukaani kĩ naaza munzĩtĩĩle.” 30uKolinelio nuũga, “Nantende lutondo lwa kanĩĩ, nsaa yoĩ-yooĩĩ, nsaa ikyenda, alĩ nilompa munumba yaane; laaa, muntu nuĩmĩka ntongela yaane nujialile ntiila mpĩmpĩmũ, 31nuũga, ‘Kolinelio, uulompi waako wiigagiguaa, nishadaka zaako zijukaguaa ntongela ya kĩNzua. 32Luulo gua, tuma antu ende kũYopa, umuĩte uSimoni nukuĩtaguaa Petelo, wĩĩlĩ munumba ya kĩSimoni, muzĩpia ndĩlĩ, piipĩ nĩnanza; nduzo pĩna ukiiza mukakĩtambuĩla.’ 33Ĩkamuĩ naatuma ĩantu kumuako, nunduue watenda iiza kwiiza. Luulo gua, ishie kukoolĩ papa ensi ntongela ya kĩNzua kuziigie inkaani zensi naazumulagĩĩligue nuNzua.” 34uPetelo numũmuula umulomo waakue, nuũga, “Tai nalĩnga kĩna uNzua mugila kauloeelia, 35ĩpa wensi nwa ndugu yensi nukumoopookaa nukwitenda ĩkulukuuluu ukumugombagia. 36Mulumanile ulukaani naalĩ waatualĩĩle ĩaana a Ĩsilaeli, nwitanantia impola nanziiza za matiliga kwa kĩYesu Kilisito, muene Shekulu wa antu ensi; 37ulukaani nalwasapatĩĩle muUyahũdi wensi, naalĩ luandĩlĩĩlie kũGalilaya, pĩna naukĩla ubadĩĩzo naalutanantilie uYohana, 38impola za kĩYesu wa kuNazaleti, kĩna uNzua alumupakile ĩmakũta kuMuau Muelu ningũlũ; nduyo nupilima uko ninduuko nukwitenda naiiza nukukuakamia tũlũ naalemeeligue nũShetani, kunsooko uNzua alĩ ĩpalamuĩ ninduyo. 39Nindiishie kuakuĩli a mpola zensi naaluzitendile munsĩĩ ya Uyahũdi nukũYelusalemũ. Naamuulaga naamusũntia mwikyota. 40uNuasio uNzua numũiukia palutondo lwa katatu, numũgyelelia, 41sika kuantu tũlũ, ĩpa undiishie naalĩ kuasaagulue nuNzua kuĩ akuĩli, nindiishie naalĩ kulĩĩle nukwikopa ensi ninduyo pĩina alĩ wiiukile kwipũna muakiu. 42Nukulagĩĩlia kuatanantĩlie ĩantu nukukuakuĩla kĩna uyu wayu naalĩ muĩĩkue nuNzua wĩĩ Mulamuli wa apanga nĩnaakiu. 43uUyo ĩanakĩdagu tũlũ ensi akumukuĩlaa kĩna kuliina liakue wensi nusuĩlĩĩle mumuakue wiligia uleegeligia wa mĩlandu.” 44uPetelo pĩna alĩ kĩlĩ witambula inkaani izi, uMuau Muelu nuatimĩĩla ensi aasio naalĩ akulutegeela ulukaani luasio. 45Nĩasuĩĩli kwipũna kuaasio. 46Kuitĩ naigyũlia aitambula kutambo sia-sia nukukumukũmazukia uNzua. Paapo uPetelo nushookeelia nuũga, 47“Waani nusũũmile kwigilia ĩmaazĩ, ĩa alekibadĩĩigua naaza aanũnkulaa uMuau Muelu zĩ undiishie.” 48Nulagĩĩlia abadĩĩzigue muliina lya kĩYesu Kilisito. Paapo naamulompa wadĩĩle ntondo nkeei.


text: 1Palutondo lwa muandio lwijũma pĩna naiieeleela, naalongola kukĩbĩĩla naatualile ĩmakũta naalĩ azĩpĩlĩĩlie. 2Naaagana igyũe lyapingilitagiguaa kulĩ nĩkĩbĩĩla; 3naingĩla, sika naauona umuĩlĩ wa kĩShekulu Yesu. 4Pĩna alĩ ikunguala kunsooko ya lukaani ulu, laaa antu abĩlĩ alĩ ĩĩmĩkile piipĩ nĩndĩo ajialile ntiila za kumĩlĩmĩnta; 5nĩndĩo pĩna naingĩĩlua nuooa nukwitũna kĩtete-kĩtete pansĩ, ĩaasio naaaĩĩla; “Nĩkĩ mukumudũũmaa namupanga muakiu? 6Ukutilĩ ĩpa. Wiiukaa. Jukĩ kĩna alumuĩĩlĩĩle inie pĩna alĩ kĩlĩ wĩĩlĩ kũGalilaya, 7kĩna yumũjĩpĩĩle uMuana-muntu kwiĩĩkĩlua mumĩkono ya anamĩlandu nukwikononteelua mumusalaba, nukwiiiuka palutondo lwa katatu.” 8Naijuka inkaani zaakue. 9Naalega kukĩbĩĩla, naashooka naaaĩĩla ĩaasio naikyumi numuĩ nĩnaĩngĩ tũlũ impola izi zensi. 10Nĩndĩo alĩ Malia nwa kuMagidala nũJoana nuMalia unina wa kĩYakobo nĩasungu naĩngĩ naalĩ ĩpalumuĩ nĩndĩo. Naaaĩĩla ĩatumua impola izi, 11ĩpa inkaani zaasio nazigyelela kĩna ulu kumiao, sunga sika naasuĩĩla. 12Ĩpa uPetelo nulongola kuukaaũ numanka kukĩbĩĩla, nutũna nukũũna munsĩ nuziona intiila zing'ene, nushooka kukaa, nukulĩlua kuzaasio naalĩ zatendekaa 13Laaa, ulutondo luuo-luuloo antu abĩlĩ pakatĩ yaao alĩ alonguĩle kukĩsaalĩ ĩliina liakue Emau, naalĩ kyĩkulĩ nukũYelusalemũ kĩna zĩ lugendo lwa nsaa zibĩlĩ. 14Nĩndĩo alĩ ĩkĩtambuĩla eene kueene impola za nkaani zaasio naalĩ zingyelelaa. 15Pĩna alĩ ĩkĩtambuĩla nukukĩkolia, ũYesu muene nuasũgamĩĩla naĩtiata nĩndĩo. 16Ĩpa ĩmiso maao alĩ matũlaa zĩ makũnĩkĩle aleke kumumana. 17Nuaĩĩla, “Izi nkaani kĩ namukĩtambuĩla itĩ pĩna mwigenda?” Naĩĩma, naasiununala kuusiu waao. 18Nushookeelia umuĩ waao, ĩliina liakue Kileopa, numuĩĩla, “U uue dũũne, umugenda muniYelusalemũ sunga sikumanilene naalĩ zigyelĩĩle munu intondo izi?” 19Nuaĩĩla, “Mpola kĩ.” Naamuĩĩla, “Mpola za kĩYesu Munazaleti naalĩ munakĩdagu munkola ngũlũ za kutenda nukwitambula ntongela ya kĩNzua nĩantu tũlũ. 20Kangĩ kĩna ĩapolia ĩĩtu naakulu naalĩ amupũnilie muulamulua wa kukia, naamukononteela mumusalaba. 21Nindiishie alĩ kulaaĩlĩĩle ya kĩna muene ukakumĩkomola ĩĨsilaeli. Kwikĩla aya tũlũ, nantende lutondo lwa katatu kwipũna pĩna zatendekelaa impola izi. 22Kangĩ asungu ĩĩa a kunsĩĩtu aza akutũmbile naaza endile kukĩbĩĩla padaau zigi. 23Sika auona umuĩlĩ waakue; aza aũgile ya kĩna igyeleelua nĩamalaĩka naaza aũgile ya kĩna waazaa mupanga. 24Nĩĩĩa naaza ĩĩlĩ palumuĩ nindiishie aza endile kukĩbĩĩla aona iio iioo kĩna ĩasungu naaza atambuĩle, ĩpa uyo sika amuona.” 25Nuaĩĩla; “Inie adĩinie namuagila kaulĩngi, namutĩĩte inkolo nandũto kwishuĩĩla tũlũ naalĩ azitambuĩle ĩanakĩdagu. 26Sika alĩ yumũjĩpĩĩlene uKilisito kwiaagigua itĩ, nukwiingĩla muukulu waakue.” 27Nuandia kwipũma uMusa nĩanakĩdagu tũlũ, nualondooselia muwandĩkua tũlũ impola naalĩ zumũjĩpĩĩle uyo umuene. 28Naasũgamĩĩla kukĩsaalĩ kĩna alĩ alunziĩ, ninduyo nwĩtenda zĩ waakiikĩla. 29Naamupeepia naaũga, “Kyala palumuĩ nindiishie, kunsooko wiilaa numunsĩ waulaa.” Nũingĩla munumba kukikyala nĩndĩo. 30Pĩna alĩ ikyalansile nĩndĩo pandia, nuusola uugalĩ, nuukembeta, nuuega, nuapeela. 31ĩMiiso maao namakũnukulua, naamumana. Paapo nulimĩĩla ntongela yaao. 32Naaa kĩĩĩla, “ĩNkolo zĩĩtu sika aza zaakĩĩlene munsĩ yĩĩtu ĩpo pĩna aza kukĩtambuĩla ninduyo munzĩla nukukukũnukulĩla uwandĩkua.” 33Naalega ityũngo lĩĩlo-lĩĩloo, naashoka kũYelusalemũ, naaagaana ĩaasio naikyumi numuĩ ĩilingĩlĩĩle, nĩaasio naalĩ ĩpalumuĩ nĩndĩo. 34Naaũga, “ũShekulu wiiukaa tai-taaii, ninduyo wamwigyelelaa uSimioni!” 35Nĩndĩo naaaganuĩla impola za nkaani naalĩ zigyelelaa munzĩla nĩkĩna alĩ amumanile pĩna alĩ wiega uugalĩ. 36Pĩna alĩ itambula ĩzaasio, uyo muene nuĩmĩka pakatĩ yaao, nuaĩĩla, “Matiliga mĩĩ kumiani.” 37Naĩtũmba, naoopooka pũũ, nasĩĩga ya kĩna aoonie muntũnga. 38Nuaĩĩla, “Nĩkĩ mwĩkunkunĩĩlie. Nĩkĩ mutĩĩte inkankani munkolo zaani? 39Laaaĩ ĩmĩkono yaane nĩmĩgulu yaane, ya kĩna ingĩ neene, Ntyapangĩ muone, kuitĩ umuntũnga mugila kanama nĩmakũpa kĩna namumoonie ĩne nantĩĩte. 40Pĩna nutambula ĩzaasio, nualagĩĩla ĩmĩkono yaakue nĩmĩgulu yaakue.” 41Ĩpa pĩna alĩ ikĩĩlĩ kalasuĩĩla kuulumbi nukuukulĩlua, nuaĩĩla, “Mutĩĩte kĩntune kya kulĩa ĩpa.” 42Naamupeela katũmpĩ ka nsĩĩ nakaaasigue. 43Nukasola, nulĩa ntongela yaao. 44Paapo nuaĩĩla, “Izi zozi nkaani zaane naalĩ numuĩĩlĩĩle pĩna alĩ kĩlĩ nkoolĩ palumuĩ niniinie, ya kĩna ijĩpĩĩle zitimĩĩligue tũlũ naalĩ nandĩkue mumpola zaane muUlagĩĩlio wa kĩMusa numuAnakĩdagu numuMalumbĩĩlio.” 45Paapo nuakũnukulĩlia ĩmasala maao aulĩnge uwandĩkua. 46Nuaĩĩla, “Iio yandĩkue ya kĩna uKilisito ukiaagigua nukwiiuka palutondo lwa katatu, 47Kangĩ ya kĩna indugu tũlũ zensi zikitanantĩligua kuliina liakue impola za upelli nuuleegeligua wa mĩlandu, kwiandĩĩlia kũYelusalemũ. 48Niniinie niinie muakuĩli a mpola izi. 49Laaĩ, namuleetela kumuani ilyango lya kĩTata waane, ĩpa kyalĩ mwamu munakaa sunga mujialue ingũlũ nazipũnile kukiania.” 50Nuatongeela sunga kuBetania, nunansula ĩmĩkomo yaakue nuakembeta. 51Pĩna alukuakembeta nwĩkamatula nĩndĩo, nusolua nutualua kwigyulu. 52Naamutekela, naashooka kũYelusalemũ nuulumbi ukulu. 53Nĩndĩo alĩ kuuzaa akoolĩ ntondo zensi muNumba ya kĩNzua, naakumukũmazukia uNzua.


text: 1Nukulagĩlĩĩlie ntongela ya kĩNzua nũShekulu Kilisito Yesu nukilamula naapanga nĩnaakiu, sunga kuwigyeleli waakue nuutemi waakue. 2Lutanantie uLukaani, ĩkamatĩkie matũngo namijĩpĩĩle nĩmatũngo nasika mijĩpĩĩle, uasokie ubĩĩ waao, uasugule, uakamie nkolo muugigimĩlia tũlũ numuumanigua. 3Kuitĩ ityũngo likiiza pĩna ikishiita uumanigua wa kapanga, ĩpa kunzĩla ya kutiata inshula zaao ĩeene ĩkakĩligĩlia amania iingĩ, kuitĩ atĩĩte akutuĩ naakĩdũũmĩlia nazĩaloelĩĩlie. 4Nĩndĩo ĩkakĩnega alekiiigia naza tai, ikigomokeela inshimu za ulongo udũũ. 5Ue gua, sukuka munkaani zensi, gigimĩlia injago, ĩtume mulĩmo wa mutamantia, kondeelia uwĩtumi waako. 6Kuitĩ ĩne naaziishonontekigua zĩ pyolia, nulutondo lwa kusaama kumuane lwasũgamĩlaa. 7Nĩsinkile ulugu nauuza, umusĩnzo naumalĩĩlagiaa, uusuĩĩli naukendegeelaa. 8Naishaagile numuĩĩkĩlĩgue ngala ya kulukuuluu, ĩniasio ũShekulu mulamuli nwa kulukuuluu nukimpeela paLutondo luasio; kangĩ sika uneene dũũ, ĩpa nĩaasio gaa naauloogilue uwigyeleli waakue. 9Ĩkamatĩkie ukaaae kwiiiza kumuane. 10Kuitĩ uDeema wandekile, nuuloogua uunkũmbigyulu wa nzuauu, nuenda kuTesaloniki; uKeleske wendile kuGalatia, ũTito wendile kuDalimatia. 11uLuka wing'ene dũũ kwĩensi nineene umusole uMaliko, umuleete muĩzanie; kuitĩ ukĩntumĩlaa iiza dũũ. 12uTikiko alĩ namutualaa nuEfeso. 13uMunkũmbĩ naalĩ nuulekile kwa kĩKalipo kuTiloa, pĩna ũjile, uleeteelie, niitabũ gaa, nangũlũ iyaasio iya mĩkunza. 14uAlekizando, mutiana-yuuma, aluntendĩĩle ubĩĩ wingĩ; ũShekulu ukakumushookeelia kwilika lya utendi waakue. 15Ninduue wĩsukuke nunuasio, kuitĩ alĩ wazipĩngaa dũũ inkaani zĩĩtu. 16Pĩna alĩ nĩkĩkuĩla nkua ya muandio, ukutilĩ naalĩ wĩĩmĩkile paluandĩ luane, ĩpa tũlũ ensi naandeka; alekikosigua kuutimu uu. 17Ĩpa itĩ ũShekulu nuĩmĩka paluandĩ luane, numpeela ingũlũ kwitanantia uLukaani kuukamatĩkũ, indugu nazĩngĩ alũigie. Itĩ yoi nangũnua kwipũna mumulomo wa nsimba. 18ũShekulu ukindeegia kwipũna muubĩĩ wensi nukwingũna kuutemi waakue wa kwigyulu. Kumuakue wĩĩ ukulu ĩkalĩ nakalĩ. Amini. 19Namukĩlia uPilisika nuAkila, nĩa munumba ya kĩOnesifolo. 20uElasito wĩĩmile kuKolinto. UTilofimo namulekile kuMileto, muluĩle. 21Ĩkamatĩkie kwiiiza pĩna mikaalĩ matũngo ma mbula. uEubũlo ukulamukilie, nuPũũde, nuLiinosi, nuKilaudia, nĩanũna tũlũ ensi. 22ũShekulu wĩĩ palumuĩ nĩnkolo yaako. uUkende wĩĩ niniinie.


text: 1Paapo nundagĩĩla umongo wa mazĩ ma upanga naukumĩlĩmĩntaa zĩ kĩlolelo, upũnile mwityengu lya kĩtemi lya kĩNzua, nĩlya Muana-nkolo, 2pakatĩ ya nzĩla yaakue, sunga paluandĩ ulu nuluandĩ luua lwa mongo alĩ lĩkoolĩ kyota lya upanga, nalĩkupĩaa inkali, matũmpĩ kyumi namabĩlĩ, nalĩkupĩaa inkaali zaakue mueli wensi, nĩmalũka mikyota makuzikamagiaa indugu. 3Ijilitũla kutilĩ kakĩzũmo kiensi kangĩ, nityengu lya kĩtemi lya kĩNzua nĩlya Muanankolo jilee liĩlĩ mumuakue, nĩĩtumi aakue ĩkakumutumĩla; 4ĩkakumuona uusiu waakue, nĩliina liakue lĩkoolĩ muusiu waao. 5Kutilĩ kautiku paasio, sika asiiile kaweelu wa ntala sunga uweelu wa mpasu, kunsooko ũShekulu Nzua ukueelelagiaa, nĩndĩo ijilitema ĩkalĩ nakalĩ. 6Numbuĩla, “iNkaani izi ingĩ za kusuĩĩlua kangĩ za tai. NũShekulu, Nzua nwa nkolo za anakĩdagu, alumutumile umalaĩka waakue waalagĩĩle ĩĩtumi aakue impola nazikitũla zikoolĩ kuukaaũ kutilĩ kawĩnegelo. 7Laaa, nijile kuukaaũ;” Mukembetue unuasio nukuzikendegeelaa inkaani za uunakĩdagu wa kĩtabũ ĩkĩ. 8Ĩne nanĩYohana, neene alĩ nizigyũũlie nukukuziona impola izi. Pĩna nanizigyũlia nukukuziona, nangua kukĩtekela pamigulu ya kĩMalaĩka naalundagĩlĩĩle ĩzaasio, 9numbuĩla, “Lekitenda yaasio! Ĩne nĩmwĩtumi mĩaako, kangĩ wa anũna aako ĩanakĩdagu, kangĩ nĩaasio naakuzikendegeela inkaani za kĩtabũ ĩkĩ. Mutekele uNzua.” 10Numbuĩla, “Leka kuziĩĩkĩla umuhũli inkaani za unakĩdagu wa kĩtabũ ĩkĩ, kuitĩ ityũngo lyasũgamĩlaa. 11uMukola kukapana, nuĩme muukapani; numukola udobũ, nuĩme muudobũ; numukola kulukuuluu, nuĩme mukulukuuluu, nĩnamuelu, nuĩme muweeligua.” 12“Laaa, nijile kuukaaũ, nuupeegua waane wĩpalumuĩ nineene kukumulĩpa wensi kwilika lya mulĩmo waakue. 13Ĩne neene Alipa nuOmega, wa kuandia numumalĩĩlio, umuandio nĩmpelo.” 14Aliuku naakupũaa ĩmajialo maao, kooona ĩĩ nuusũũmi kukĩliagaana ikyota lya upanga, nukwiingĩla mukaa kumamĩlango maakue. 15Kunzi zikoolĩ imbua, nĩalaguli, nĩagololia, nĩaulagi, nĩatekela anzegamĩla, kangĩ wensi nuuloogilue ulongo nukukuutenda. 16“Ĩne neene Yesu namutumaa umalaĩka waane kukumukuĩla inie impola izi mumakanisa. Ĩne neene tina nuwĩleli wa kĩDaudi; ĩnsonda nya daau nyukumĩlĩmĩntaa.” 17nuMuau nuMutoolua iũga, “Nzuu!” Ninduyo nukũigagiaa waũge, “Nzuu!” Nĩnamukolue ĩnoota nuaze; ninduyo nusiile, nwamasole nakanda ĩmaazĩ ma upanga. 18Numukuĩlĩĩle wensi nukũigagiaa inkaani za unakĩdagu wa kĩtabũ ĩkĩ, wensi kanga wazongeelie, uNzua ukakumongeelia ĩmakuo namandĩkue muna kĩtabũ ĩkĩ, 19kangĩ wensi kanga waluleegie luensi lwa nkaani za unakĩdagu wa kĩtabũ ĩkĩ, uNzua ukakumuleegelia ityũmpĩ liakue mwikyota lya upanga, numukaa nanzelu, kĩna nandĩkue muna kĩtabũ ĩkĩ. 20Nukuzikuĩla izi uũgile, “Eeze mpolokile kuukaaũ.” Amini. Nzuu, Shekulu Yesu! 21uUkende wa kĩShekulu Yesu wĩĩ palumui ni eelu ensi Amini.


text: 1Kwamupeela inie anũna ĩĩtu, impola za ukende naalĩ mapeegue ĩmakanisa ma kuMakedonia. 2Kuitĩ pĩna naaigemua ninjago ningĩ, uwijuli wa ulumbi waao, nuutũka waao nawongelelia uugolĩ wa ukende waao. 3Kuitĩ nĩakuĩlĩĩle kĩna kwilika lya usũũmi waao nukwikĩlĩkĩĩla uusũũmi waao, kuulooa waao, ĩeene naapũnia inshao zaao. 4Naakupeepia dũũ ishie nukukukulompa akamantane mukende uu kukuatumĩla ĩeelu. 5Nĩkangĩ sika alĩ apũnilie kĩna alĩ kulaaĩlĩĩle udũũ, ĩpa umuandio alĩ ĩpũnilie ĩeene kwa kĩShekulu nukumuĩtu gaa kuulooa wa kĩNzua. 6Kuluulo, nakumukamatĩkĩla ũTito waukondeelie uukende waasio sunga kunsiani kĩna umuene aluandilie. 7Ĩpa gua, kĩna mukĩlĩkĩlĩĩle munkaani tũlũ-muusuĩĩli, numuutambuli, numuumania, numuukamatĩkũ, sunga muuloogua waani kumuĩtu ishie, mwĩkakie kwikĩlĩkĩĩla numuukende uu gaa. 8Sika mbũgile itĩ kukumulagĩĩlia ĩpa kunsooko ya ukamatĩkũ wa naĩngĩ, ngeme uuloogua waani kĩna ingĩ wa tai. 9Kuitĩ mwalĩngile uukende wa kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito kanga ĩalĩĩ mugolĩ nakĩĩ, nutũla mutũka kunsooko yaani, koona mugolĩpigue kuutũka waakue. 10Nineene mulukaani ulu nipũnia uulangi waane, taazu mumalĩĩlie naalĩ muandilie muakaazu; sika kwitenda udũũ, ĩpa sunga kwigomba. 11ĩpaino mumalĩĩlie kukĩtuma kuukaaũ, kĩna iio naalĩ mwĩlĩganĩlĩĩlie nukwigomba, mumalĩĩlie kwilika lya nsao zaani. 12Kuitĩ malĩĩ ukoolĩ uulooa, ukugombagiguaa kwilika lya nsao zaakue umuntu, sika kwilika lya usilĩlua waakue. 13Sika kĩna naĩngĩ aligie uusũũpio niniinie muagigue, ĩpa tũlũ yĩĩ ilika lĩmuĩ. 14uUligia waani wingĩ wa nzuauu ukeepie uuulia waao, nĩkangĩ uuligia waao wingĩ wĩĩ kumiani pĩna mwijilishilĩlua; iio ikilĩganĩĩla. 15Kĩna yandĩkue, “Naalusolelĩĩle ningĩ sika nongeeligua, sunga naalusolelĩĩle nkeei sika nukeepeelua.” 16Ĩpa uNzua wasongeligue nukumupela ũTito wĩkakia iio-iioo munkolo yaakue kunsooko yaani. 17Kuitĩ pĩna nakumukamatĩkĩla, nugomba sunga nwĩkamatĩkia dũũ kwiiiza kunsiani kuulooa waakue umuene. 18Nakumutuma palumuĩ ninduyo umuunũna nuasio naalĩ mukũmazukigue mumakanisa tũlũ muMpola na Nziiza; 19ĩpa sika alĩ iio dũũ, ĩpa nusaaguulua nĩmakanisa tũlũ watũle mutiati wĩĩtu mumulĩmo wa ukende uu nakukuutumĩkĩla ishie kuukulu wa kĩShekulu, kangĩ wigyelele uwĩlĩganĩĩlia wĩĩtu. 20iYaasio kwĩgidĩlĩle, wensi waleke kukusokia kunsooko ya nsangĩ ĩĩ naningĩ nakukumĩtumĩla ishie, 21nakusĩĩgile naza kulukuuluu sika ntongela ya kĩShekulu udũũ, ĩpa nukuntongela ya antu gaa. 22Palumuĩ nĩndĩo nakumutuma umunũna wĩĩtu naalĩ kumuoonie nkua ningĩ mumpola ningĩ kĩna utĩĩte wĩkakia. Ĩpaino wĩkamatĩkilie nangũlũ kunsooko ya usanio naukulu nutĩĩte kunsiani. 23Mumpola za kĩTito muene mĩaane, kangĩ munamulĩmo palumuĩ nineene kunsooko yaani; numumpola za anũna ĩĩtu, ingĩ atumua a makanisa, nuukulu wa kĩKilisito. 24Iio gua mulagĩĩle ntongela ya makanisa ĩkulukuuluu ya uloogua waani niya kĩkũmazukĩlia kumiĩtu kunsooko yaani.


text: 1Pĩna naakĩla pakatĩ ya Ampipoli nĩApolonia, naapika kuTesaloniki, paapo ishũnagogi lya Ayahũdi alĩ liĩlĩ. 2NuPaulo kĩna alĩ kuuzaa ntendo yaakue, nũingĩla muumo muna alĩ ĩĩlĩ, naĩĩ kĩtambuĩlakunkaani za wandĩkua kuntondo zitatu za wikyali, 3nwilondoosia nukwikamĩnkĩĩlia kĩna alĩ yumũjĩpĩĩle uKilisito kwiaagigua nukuiuka kwipũna muakiu, nuũga, “ũYesu wayuuyu nanukumuganuĩla impola zaakue ingĩ muene Kilisito.” 4ĨĨĩa pakatĩ yaao naagomba, naakamantana nuPaulo nuSila, nĩAgiliki akulia-Nzua naakamantana iingĩ dũũ, nĩasungu naatĩĩte ukulu sika akeei. 5Ĩpa ĩAyahũdi naingĩĩlua wĩĩlũ, naaasola antu naabĩĩ naakata, nĩndĩo naalunda yũmbĩ, naakũlanga ĩkaa, naagaana ĩantu a numba ya kiYasoni, naakunga aatuale kuntongela ya antu. 6Pĩna naaaulia, naamukuesa ũYasoni nityũmpĩ lya anũna kuntongela ya akulu a kaa, naakulia ĩkĩlanga, naaũga, “ĩAntu ĩa naakuugalula unkũmbigyulu apikaa nukunu, 7nuYasoni waasũgamĩĩlagiaa. ĩa tũlũ asiitile kwiamba ĩmalagĩĩlio ma kĩKaisali, iũga kĩna ukoolĩ mutemi wĩngĩ nukuĩtaguaa Yesu.” 8iYũmbĩ nĩakulu a kaa naakunguala pĩna naiigia ĩzaasio. 9Pĩna naasola ĩkĩganza kyakĩ Yasoni nĩnaĩngĩ, naaleka ende. 10ĩkamuĩ muutiku ĩanũna naamutuala uPaulo nuSila kuBeloya; pĩna naapika kuasio, naingĩla mũshũnagogi lya Ayahũdi. 11Ĩasio alĩ aaza kwikĩla ĩa kuTesaloniki; alĩ aluanũnkuĩle ulukaani kunkolo nantontũ, mumeelele naikeesekia uwandĩkua, naona kĩna impola izi yoi zĩĩlĩ. 12Iio gua, iingĩ pakatĩ yaao naasuĩĩla, asungu a kĩGiliki naatĩĩte ukulu palumuĩ nĩagoosia sika akeei. 13ĩpa ĩAyahũdi a kuTesaloniki pĩna alĩ iigilie ya kĩna ulukaani lwa kĩNzua lutanantigue sunga kuBeloya nuPaulo, nuenda kuuko nukuasio naazũga nukukuakungualia ĩantu. 14Paapo ĩkamuĩ ĩanũna naamutuala uPaulo wende kunanza, ĩpa uSila nũTimoteo naasaaga paapo. 15ĩAasio naalĩ amutindĩkĩlĩĩlie uPaulo naamutuala sunga kuAtene, nĩndĩo pĩna naalagĩĩligua aaĩĩle uSila nũTimoteo alekitinia kukumutiata, naalongola. 16uPaulo pĩna alĩ waalindĩĩle ĩaasio kuAtene, ĩnkolo yaakue nĩĩĩpĩlua munsĩ yaakue pĩna nuona kĩna ĩkaa alĩ ijuile ĩanzegamĩla. 17Mũshũnagogi naĩkĩtambuĩla nĩAyahũdi nĩakulia-Nzua nĩaasio naalukuagaana pigyulĩlo lutondo kulutondo. 18Nityũmpĩ lya Aepukuleo nĩAstoiko, ĩakola masala naataagana nduyo. ĩĩĩa naaũga; “uMusolia umbodele uyu, muloe kwitambula yaani gile.” ĩĩa naaũga; “Wigyelĩĩle zĩ mutanantia wa anzua a kĩgenda.” Kunsooko alukumutanantia ũYesu nuwiiuki. 19Paapo naamuamba, naamutuala pĩna yukuĩtanguaa Aleopago, naaũga, “Kusũũmilene kwilĩnga uumanigua uu naupia nukuutambula? 20Kuitĩ wiingĩlia nkaani ng'enda muakutuĩ ĩĩtu. Kualoe gua kwilĩnga ĩndogolelio ya npola izi.” 21Kuitĩ ĩantu a Atene nĩagenda naĩkikyalaa paasio alĩ agila kalioma kulukaani naluĩngĩ isiititũla kwitambula nukwiigia impola nampia. 00355.tif Kikonko kya Aleopago kuAtene (Ut 17:22) 22uPaulo nuĩmĩka pakatĩ ya Aleopago, nuũga, “Inie agoosia a Atene, tũlũ pensi naonaa kĩna inie mwĩantu a wĩtekeli. 23Kuitĩ pĩna aza nikĩla uko ninduuko nukwilaaa iintu namukuitekelaa namona uupolelio pĩna alĩ yoolue itĩ, ‘KWA KĩNZUA NASIKA MUMANUE?’ Luulo gua, unuasio namukumutekelaa nasika mumuĩzĩ, uuzo ĩne nukumutanantĩlia inie. 24uNzua naalutũndile uunkũmbigyulu niintu yensi naikoolĩ, sikukikyalaa munumba za wĩtekelo nanzegue kumĩkono, kunsooko muene Shekulu wigyulu nĩnsĩĩ. 25Kangĩ siku kĩtumĩlaguaa kumĩkono ya antu zĩ musilĩlue kĩntu kiensi, kunsooko uzo muene ukuapeelaa ĩantu ensi uumĩ numuau niintu yensi. 26Ninduyo alutũndile ndugu yensi nya antu kwipũna mumuntu umuĩ, ĩĩme muusiu wa nsĩĩ, nuaĩĩkĩlia ĩmatũngo nimĩmbĩ za wikyalo waao kwipũna umuandio. 27amudũũme uNzua, anga ĩkunzĩla ya kuaapaatia-aapaatia amuone, ĩpa sika wĩĩmile kulĩ nuwensi kumiĩtu. 28Kuitĩ munsĩ yaakue ishie kukikyalaa, kukugendela, nukwitũla nuuumĩ. Kĩna iio umuĩ waani, muĩmbankumbu, aluũgile, ‘Kuitĩ ishie kwĩuleli waakue.’ 29Luulo gua, kunsooko kwĩuleli wa kĩNzua, sika yukũjĩpĩĩle kukumupianĩkĩĩlia uNzua nĩ zahabũ katia mpĩa katia gyue, iintu naalĩ ijĩpigue kuutiani nĩmasĩĩgo ma kĩuntu. 30ĩMatũngo ma usiitimana, uNzua alĩ wĩtendile zĩ sikumaoonie; ĩpaino ualagĩlĩĩlie ĩantu ensi tũlũ kwensi apele. 31Kunsooko uĩĩkile ulutondo lwa kulamula uunkũmbigyulu mukulukuuluu kumuntu naalumusaaguĩle; ninduyo nuapĩĩle ĩantu ensi ukamĩnkĩĩlia wa mpola izi kunzĩla ya kumũiukia kwipũna muakiu.” 32Pĩna naiigia impola za wiiuki wa akiu, ĩĩĩa naaleeta mapana, ĩĩĩa naaũga, “Kukakukutegeela kangĩ mumpola izi.” 33Paapo uPaulo nulega kumiao. 34iTyũmpĩ lya antu naakamantana nduyo, naasuĩĩla, muaasio alumoolĩ Dionisio uMualeopago, numusungu umuĩ ĩliina liakue Damalisi nĩnaĩngĩ palumuĩ nĩndĩo.


text: 1Pĩna naweela, ĩapolia naakulu tũlũ nĩanampala a antu naamukomelia ĩkialo ũYesu, koona amuulage. 2Naamutũnga, naamutuala naamuĩĩka mumĩkono ya kĩPilato naalĩ mutemi. 3Paapo ũYuda naalumusakilie, pĩna nuona kĩna walamulaguaa, nuona usungu, nuashookelia ĩapolia naakulu nĩanampala impiia nazĩmakumi matatu. 4nuũga, “Aza ntimuĩle pĩna aza nuusakilie umugali naugila kautimu.” Naaũga, “Maakĩ maasio ishie kumiĩtu? Malaae uue mukola!” 5Nuzigumĩla impiia muNumba ya kĩNzua, nulega, nuenda nwĩgoga. 6iApolia naakulu naazishola, naaũga, “Ingĩ mũiko kukuziĩĩkĩla muuĩkĩlo wa masongelio, kunsooko za ngele ya mugali.” 7Naakomia ĩkialo, naazishola, naagula umugunda wa muumba utũle pakuaĩĩka ĩagenda. 8Iio gua, umugunda waasio ukuĩtaguaa mugunda wa mugali sunga nantende. 9Paapo nazitimĩĩlĩka naalĩ ntambule numunakĩdagu Yelemia nuũga, “Naazishola impiia makumi matatu, ngele yaakue naalĩ mugelelelue, naalĩ amugelĩĩle ityũmpĩ lya aana a Ĩsilaeli, 10naazipũnia kumugunda wa muumba kĩna ũShekulu alundagĩlĩĩlie.” 11ũYesu nuĩmĩka ntongela ya mutemi. UMutemi numukolia, nuũga, “Ue uuene umutemi wa Ayahũdi?” ũYesu nuũga, “Uue wiũga.” 12Pĩna nusokigua nĩapolia naakulu nĩanampala, sika nushookeelia kalukaani. 13Paapo uPilatu numuĩĩla, “Sika wiiigiane naakukukuĩla mingĩ kumuako?” 14Sika numushookeelia kalukaani, sunga umutemi nukulĩlua zigizigi. 15Palutondo nalukulu umutemi kuntendo yaakue ukulĩtũngulĩlagiaa iyũmbĩ mutũngua umuĩ naamusiiile. 16Paapo alĩ atĩĩte mutũngua umuĩ nwa lukũmo lubĩĩ, nukuĩtaguaa Balaba. 17Pĩna naĩlundĩĩla, uPilatu nuaĩĩla, “musiiile numutũngulĩlie waani, Balaba katia Yesu nukuĩtaguaa Kilisito.” 18Kuitĩ alumanile kĩna alĩ amupũnilie kuwĩĩlũ. 19Pĩna alĩ wikyalansile mwityengu lya ulamuli, umusungu waakue nutuma impola kumuakue, nuũga, “Ulekitũla nulukaani numuntu nuasio nwa kulukuuluu, kuitĩ aza naagĩkilie mundooti utiku uu kunsooko yaakue.” 20iApolia naakulu nĩanampala naamapeema ĩmaũmbĩ mamutee uBalaba, amuulage ũYesu. 21uMutemi nuaĩĩla kangĩ, “Muĩa naabĩlĩ musiiile numutũngulĩlie waani?” Naaũga, “uBalaba.” 22uPilatu nuaĩĩla, “Aĩpa gua, numutendele yaani ũYesu nukuĩtaguaa Kilisito?” Tũlũ ensi naaũga, “wakononteelue mumusalaba!” 23Nuũga, “Nĩkĩ, alutendile ubĩĩ kĩ.” Naakaka kwikuutĩĩla, naaũga, “Nwakononteelue mumusalaba!” 24uPilatu pĩna nuona kĩna nayĩĩ nakanda udũũ, ĩpa umuzũgo wikula, nusola ĩmaazĩ, nukalala ĩmĩkono yaakue ntongela iyũmbĩ, nuũga, “numugila kautimu mumugali wa muntu uyu nwa kulukuuluu. Muzilaae uniinie!” 25Antu tũlũ naashookeelia, naaũga, “umugali waakue nawĩĩ mumiĩtu numuaana ĩĩtu.” 26Paapo nuatũngulĩlia uBalaba. Pĩna numukua ũYesu namĩkoa, numupũnia wakononteelue mumusalaba. 27Paapo ĩĩlaasi a mutemi naamutuala ũYesu kwijumba lya kĩtemi; kaũmbĩ keensi nakamulundĩkĩĩla. 28Naamujiula intiila naamukũmba lyumunkũmbĩ kyasũkũ, 29naamĩtaa ngala ya miigia naamujiala mwityũe, naamupeela lunangi naatuũngama pamuakue, naaa kumupopota, naũga, “Weela, mutemi wa Ayahũdi!” 30Naamutiĩla ĩmatĩ, naalusola ulunangi naamukuanga mwityũe. 31Pĩna naakonda kukumupopota, naamujiula ĩlyumunkũmbĩ, naamujiala intiila zaakue, naamulongolia kukumukononteela mumusalaba. 32Pĩna alĩ ipũna naataagana numuntu wa kuKilene, ĩliina liakue Simoni; naamukankanĩka wamukenkelie umusalaba. 33Naapika pana yukuĩtaguaa Goligota (ĩndogolelio yaakue, panungulu ityũe). 34Naamupeela mubinio namusaalĩnkanigue nĩntundu. Pĩna nulũla, sika nulooa kwikopa. 35Pĩna naamukononteela mumusalaba naoomolana intiila zaakue, naazikuĩla nsimbi(koona lutimĩĩligue ulukaani naalĩ lutambulue numunakĩdagu. Naoomolana intiila zaane pakatĩ yaao, nĩlyumunkũmbĩ liane naalĩkuĩla nsimbi). 36Naikyalansa, naamulindĩĩla paasio. 37Naaĩĩka shokio pityũe liakue naalĩ liandĩkue, “UYU INGĨ YESU, MUTEMI WA AYAHŨDI.” 38Paapo ĩaleegelania naabĩlĩ naakoononteelua ensi ninduyo, umuua pamukono waakue wa kĩgoosia, umuua pamukono waakue wa kĩkĩĩma. 39Ndĩo naalĩ ikĩla paasio naamutuka, naiangaazia ĩmatũe maao, 40Naaũga, “Ue nukumĩtaula ĩNumba ya kĩNzua nukukumĩzenga kangĩ kuntondo zitatu, ĩgũne uue! Malĩĩ ĩwĩMuana wa kĩNzua, tima mumusalaba.” 41Iio nĩapolia naakulu naamupopota palumuĩ nĩalangi nĩanampala, naaũga, 42“Alukuagũnaa naĩngĩ; uyo sika wishũũma kukĩgũna. Uyo ingĩ mutemi wa Ĩsilaeli; nwatime ĩpaino mumusalaba, nindiishie kukakumusuĩĩla. 43Umusanilie uNzua nwamugũne ĩpaino kanga ĩumuloilue, kunsooko alukuũgaa. Ĩne nĩMuana wa kĩNzua.” 44Iio nĩaleegalania naalĩ akononteelue ensi ninduyo naamutukĩla iio-iioo. 45Kwipũna ĩnsaa ya mutandatu nayĩĩ kiiti munsĩĩ yensi sunga ĩnsaa ikyenda. 46Nayĩĩ zĩ ĩnsaa ikyenda, ũYesu mwĩtunta kululi lukulu nuũga, “Eli, Eli, lama sabakitani?” Ĩndogoilelio yaakue, “Nzua waane, Nzua waane nĩkĩ wandekaa?” 47Naĩngĩ kumiao naalĩ ĩĩmĩkile paasio, pĩna naiigia naaũga, “Uyu ukumuĩta uElia.” 48Ĩkamuĩ umuĩ numanka, nusola ĩsipongo numijulia umubinio namukalĩ numĩtungĩla mulunangi, numukopia. 49Naĩngĩ naaũga, “Lekĩ, kulaae malĩĩ uElia ĩukiiza kukumugũna.” 50Paapo ũYesu mwĩtunta kangĩ kululi lukulu, nutiĩka ĩnkolo. 51Paapo gua, ipyupa lya Numba ya kĩNzua nalĩtanduka pakatĩ kwipũna kukiania sunga pansĩ. ĩNsĩĩ nĩsũngũsĩka ĩmapampa namatanduka; 52iibĩĩla naikũnukuka, niiuka miĩlĩ mingĩ ya antu naeelu naalĩ agonile; 53naapũna mũibĩĩla yaao pĩna wiiuki waakue naukĩla, naingĩla mukaa nanzelu, naaigyeleela iingĩ. 54Paapo umukulu wa ulugu palumuĩ nindĩo naalĩ amulindĩlĩĩle ũYesu, pĩna naauona umumanga nimpola naalĩ zigyelĩĩle naoopoka pũũ, naaũga, “Tai-taaii, uyu alĩ Muana wa kĩNzua.” 55Alĩ akoolĩ nĩasungu iingĩ paasio, naalĩ ilaaĩla kulĩ aao naalĩ amutiatile ũYesu kwipũma kũGalilaya nukukumutumĩla. 56Mumiao alĩ akoolĩ Malia nwa kuMagidala, nuMalia unina wa kĩYakobo nuYosepu, nunina wa aana a kĩZebedayo. 57Pĩna niĩ mpĩndĩ nuuza muntu mugolĩ wa kuAlimatea, ĩliina liakue Yosepũ, ninduyo umuene alĩ mumanigua wa kĩYesu. 58Numuagaana uPilatu, numulompa umuĩlĩ wa kĩYesu. Paapo uPilatu nulagĩĩlia wapeegue. 59uYosepu nuusola umuĩlĩ, nuutũnga muntiila nanzelu nankakũ, 60nuuĩĩka mukĩbĩĩla kiakue nakĩpia naalukĩsĩmbile mwipyampa, nupingilitia igyũe kyulu pamulango wa kĩbĩĩla, nulongola. 61Alĩ akoolĩ paapo uMalia nwa kuMagidala, nuMalia muua, naikyalansile naatungĩnkĩĩne nĩkĩbĩĩla. 62Mudaau, alĩ lutondo nalutiatile uwĩzĩpĩĩlia, ĩapolia naakulu nĩApalisayo naĩlundĩĩla pakĩPilatu, 63naaũga, “Shekulu, kwijukaa kĩna unuasio umupembeelia aluũgile pĩna alĩ kĩlĩ muumĩ.” Pĩna zakĩla ntondo zitatu nikiiiuka. 64Luulo gua, lagĩĩlia ĩkĩbĩĩla kĩlindĩĩlue sunga kulutondo lwa katatu, alekiiza ĩamanigua aakue kukumũia nukukuaĩĩla ĩantu, “Wiiukaa kwipũna muakiu; nuupembeelia wa mpelo ukitũla ubĩĩ nangũlũ kwikĩla wa muandio.” 65uPilatu nuaĩĩla, “Mutĩĩte ĩĩlaasi alindĩĩli; lendĩ mukĩlindĩĩle kĩĩsa kĩna musũũmile.” 66Naalongola, naakĩlindĩĩla ĩkĩbĩĩla kĩĩsa, naalĩĩĩkĩla igyũe muhuli, palumuĩ nĩĩlaasi aasio naalindĩĩli.


text: 1Uleke kumutakĩla umunampala, ĩpa umusugule zĩ tata; nĩasumbatĩ zĩ anũna, 2ĩakombi zĩ amaau, nĩananso zĩ agũlĩ, kuweelu tũlũ. 3Uakulie ĩakiĩlua naakiĩlua a tai-taaii. 4Ĩpa umukiĩlua kanga ĩutĩĩte aana katia ijukulu, naĩmanie tangua kwitenda nayĩijĩpĩĩle pa kĩNzua mumpola za numba yaao ĩeene, nukukuashokeelia naiiza ĩaleli aao; kuitĩ ulukaani ulu lugombigue ntongela ya kĩNzua. 5Ĩpa unuasio namukiĩlua wa tai-taaii namulekue wing'ene waĩĩkile uulaaĩĩli wakue mwa kĩNzua, nduyo ukĩkakagiaa muwĩneni numuulompi utiku nĩmunsĩ. 6uNuasio nasikukĩgilagiaa umuene wakiile kanga ĩmupanga nakĩĩ. 7Lagĩĩlia izi koona atũle agila kishokio. 8Kanga wensi wasiite kuakendegeela ĩaakue, nangũlũ ĩaasio a munumba yaakue, waukaana uusuĩĩli, kangĩ ingĩ mubĩĩ kwikĩla uyo nasikusuĩlĩĩle. 9uMukiĩlua walekiandĩkua isiititũla ĩwaalĩĩ miaka makumi mutandatu, nduyo ĩalĩ musungu wa mugoosia umuĩ; 10namukuĩlue kuutendi nauuza, kanga alĩ mukendegeelaana, kanga alĩ musũgamĩĩlia agenda, kanga alukioogagiaa, ĩeelu ĩmũgulu, kanga aluukuaalĩĩlagiaa naakuagagiguaa, kanga aluutiatile utendi wensi nauuza. 11Uasiite kukuandĩka ĩakiĩlua a kĩsungu kuitĩ pĩna inshula zaao zaakĩlaa, akumusiita uKilisito naasiia kwitoolua; 12ndĩo iingĩla muulamulua kunsooko alĩ alekile usuĩĩli waao wa muandio. 13Palumuĩ niyaasio, akĩmanagiaa kwitũla akata, ĩipilima-pilima numba kunumba, kangĩ sika akata dũũ, ĩpa atĩĩte nĩmĩ ndĩĩpũ nukwipeleela impola za naĩngĩ, naitambula makaani nasika mijĩpĩĩle. 14Numuloe ĩakiĩlua a kĩsungu atoolue, alele aana, aziteme impola za munumba; aleke kumupeela umulugu ĩlioma lya kutukĩla. 15Kuitĩ naĩngĩ akondilie kwigomoka nukukumutiata ũShetani. 16Mugoosia katia musungu naasuĩlĩĩle, kanga ĩatĩĩte akiĩlua, aaalĩĩlie, ikyanisa lĩlekiligia umuligo koona lyĩaalĩĩlie ĩasio naakiĩlua a tai-taai. 17ĩAnampala naakutongeela iiza ijĩpĩĩle ikyulio nkua zibĩlĩ nangũlũ ĩaasio nakĩtumaa umulĩmo namukakũ kwitanantia nukwimania. 18Kuitĩ uwandĩĩkua uũgile; “Uleke kumĩtũnga ĩng'oombe umulomo pĩna ipuula upemba.” Nĩkangĩ, “uMunamulĩmo wijĩpĩĩle ĩkĩnamulĩmo kiakue.” 19Kanga umunampala wasokigue, ulekigomba isiititũla kumĩlomo ya akuĩli abĩlĩ katia atatu. 20Naakutimulaa, uasugule ntongela ya antu tũlũ, koona naĩngĩ oopoke. 21Ntongela ya kĩNzua, nukuntongela ya kĩKilisito Yesu, nukuntongela ya malaĩka naeelu, nukulagĩlĩĩlie ue, uzikendegeele inkaani zaasio, ulekilamula kuukaaũ, ulekitenda kalukaani kuuloeelania. 22Uleke kumuĩĩkĩla muntu ĩmĩkono kuukaaũ; kangĩ ulekikamantana mumĩlandu ya muntu nuĩngĩ; wĩkendegeele ue wĩĩ muelu. 23Ulekikopa ĩmaazĩ matilĩ ĩpa tumĩla nĩpimubinio pikeei kunsooko ya ndaa yaako, nuuluĩle naukukuambaa nkua kunkua. 24ĩMĩlandu ya antu naĩngĩ yĩkwaliĩ yatongĩĩle kwienda kuulamulua, ĩpa ĩmĩlandu ya naĩngĩ ĩkakigyelela pembele. 25Iio-iioo nuutendi nauuza wĩkualiĩ; sunga uuo nasika wĩkualiĩ sika usũũmile kũpisĩgua.


text: 1Inie ishekulu, apeelĩ ĩasese aani naya kulukuuluu nuulĩganĩĩlũ, ĩmumanile ya kĩna inie niniinie mutĩĩte Shekulu kwigyulu. 2Ĩkakĩkiĩ muulompi, ĩmwikyalile nuukenge muwaasio nukwishongelia, 3ĩmukukulompeela nindiishie, gaa, koona uNzua wakũgyuĩle umulango kuLukaani luakue kwitambula unkũnkũ wa kĩKilisito nanumutũngue kunsooko yaakue, 4koona nuwigyelelie kĩna injĩpĩĩle kwitambula. 5Gendelĩ kumasala ntongela yaao naa kunzi. iNtondo namuapeegue, muzitumĩle iiza. 6iNkaani zaani zitũle nuukende intondo tũlũ, ĩnkolũ umulenge, mumane kĩna yumũjĩpĩĩle kukumushookeelia muntu wensi. 7uTikiko munũna muloogua, mwĩtumi namusuĩĩli, mwĩtumi mĩaane mwa kĩShekulu, ukakumuĩĩla impola zaane tũlũ. 8Uzo nanumutumile kunsiani kunsooko yoĩ-yooĩĩ, koona mumane impola zĩĩtu, kangĩ wamukamĩnkĩĩlie inkolo zaani. 9uOnesimo ukoolĩ nduyo, umunũna namusuĩĩli, muloogua kangĩ muntu wa kunsiani. Aao ĩkakumuĩĩla impola tũlũ za kunu. 10uAlisitaliko, namutũngua mĩaane, ukumulamukia, nuMaliko umũpyua wa kĩBalinaba; (mumpola zaakue alĩ muligilie ĩmalagĩĩlio na wapika kunsiani musũgamĩĩliĩ), 11sunga ũYesu nukuĩtaguaa Yusito ukumulamukia. MuAyahũdi aa dũũ ĩaane mumulĩmo wa utemi wa kĩNzua, ndĩo alĩ pyumbulio kumuane. 12uEpafula nwa kunsiani, mwĩtumi wa kĩYesu, ukumulamukia; ukĩkamatĩkagiaa intondo tũlũ kunsooko yaani muulompi waakue, koona muĩmĩke ke, akamĩnkĩĩlũ, mulĩngĩkie uulooa tũlũ wa kĩNzua. 13Kuitĩ namukuĩla ya kĩna utĩĩte wĩkamatĩkia wingĩ kunsooko yaani nukunsooko yaao naĩĩlĩ kuLaodikia nukunsooko yaao naĩĩlĩ kũYelopoli. 14uLuka mukilĩki muuloogua, nuDeema akumulamukia. 15Alamukiĩ ĩanũna naĩĩlĩ kuLaodikia, sunga nuNimufa nikyanisa nalĩkoolĩ munumba yaakue. 16Ĩmbalua ĩĩ pĩna yasomua kunsiani, mumĩkendegeele sunga ĩsomue numũkyanisa lya Alaodikia nĩndĩo nya kuLaodikia ĩsomue niniiie. 17Muĩĩlĩ uAlikipo, “Wakendegeelekie uwĩtumi naalumupeegue mwa kĩShekulu, koona uukondeelie.” 18Ĩĩ mĩlamu yaane neene Paulo kumukono waane uneene. Mijukĩ ĩmatendele maane. uUkende wĩĩ niniinie.


text: 1Iio gua, kunsooko kuaalĩĩligue ĩkulukuuluu kuusuĩĩli, kutĩĩte matiliga kwa kĩNzua kunzĩla ya kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito. 2Kwa kĩuyo kuusuĩĩli kwaligilie usũgamĩĩli kuukende uu nakuĩmĩkile munsĩ yaakue, nukwilumba muulaaĩĩli wa ukulu wa kĩNzua. 3Ĩpa sika iio dũũ, sunga kulumbile numunzago gaa, ĩkumanile kĩna uwaagi ukuleetaa ugigimĩlia, 4nuugigimĩlia ukuleetaa ukamia nkolo, nuukamia nkolo ukuleetaa ulaaĩĩli, 5nuulaaĩĩli ugila kansoni, kunsooko uulogua wa kĩNzua wiitĩĩlue munkolo zĩĩtu kunzĩla ya kĩMuau Muelu naalĩ kuapeegue ishie 6Ishie pĩna alĩ kuagila kangũlũ, ityũngo pĩna nalĩpika, uKilisito nukia kunsooko ya anamĩlandu. 7Kuitĩ ikakũ umuntu kwikia kunsooko ya munakulukuulu, ĩpa ishũũmĩkile umuntu kwigimia wakie kunsooko ya muntu namuuza, 8ĩpa uNzua ulagĩlĩĩle uuloogua waakue umuene kunsĩĩtu pĩna alĩ kĩlĩ kwĩanamĩlandu, uKilisito alukiile kunsooko yĩĩtu. 9Naikulu nangũlũ, pĩna kuaalĩĩligue ĩkulukuuluu kumugali waakue, kukigũnua ninduyo kwipũna muutaki wa kĩNzua. 10Kuitĩ malĩĩ pĩna alĩ kwĩalugu, nakukamantanigua kwa kĩNzua kunzĩila ya nkia ya Muana waakue; naikulu nangũlũ pĩna kwakondia kwikamantanigua, kukigũnua kuupanga waakue. 11Ĩpa sika iio udũũ, sunga kukĩlumbĩĩlia kwa kĩNzua kunzĩla ya kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito; kwa kĩuyo alĩ kuanũnkuĩle uukamantanigua wĩĩtu. 12Luulo gua, kĩna kunzĩla ya muntu umuĩ umulandu nũingĩla muna unkũmbigyulu, nukunzĩla ya mulandu uuo, nkia; iio gua, nĩnkia nĩapikĩĩla ĩantu tũlũ ensi kunsooko tũlũ ensi atimuĩle. 13uMulandu alaĩ ukoolĩ muna unkũmbigyulu pĩna alĩ kĩlĩ ukutilĩ Ulagĩĩlio. 14Ĩpa ĩnkia alĩ ĩtemile kwipũna kwa kĩAdamu sunga kwa kĩMusa, sunga muaasio nasika alĩ atimuĩle kwilika lya utimu wa kĩAdamu, naalĩ mpiani yaakue umuene nũjiliiiza. 15Ĩpa uupeegua wa ukende sika wilika nuutimu. Kuitĩ malĩĩ kuutimu wa muntu umuĩ, iingĩ naakia, naikulu nangũlũ uukende wa kĩNzua nuupeegua nawĩĩlĩ muukende wa muntu umuĩ, ũYesu Kilisito, ukĩlĩkĩlĩĩle kuantu iingĩ. 16Sunga muna wĩĩlĩ umuntu nuasio numuĩ nutimuĩle, sika iio wĩĩlĩ uupeegua; kunsooko uulamuli nawaazile kunzĩla ya umuĩ nauleeta ulamulua wa kukaasigua; ĩPa uupeegua wa ukende nawaazile kunsooko ya utimu wingĩ ukuleetaa kwialĩĩligua ĩkulukuuluu. 17Kuitĩ malĩĩ kuutimu wa muntu umuĩ nkia nĩtema kunzĩla ya unuasio numuĩ, naikulu nangũlũ ĩaasio naaanũnkuĩle iwiingĩ wa ukende nuupeegua wa kulukuuluu, ikitema muupanga kunzĩla ya nuasio numuĩ ũYesu Kilisito 18Iio gua, kĩna yoi uutimu wa umuĩ naukuleetaa ulamulua wa kukaasigua kuantu tũlũ ensi, iio-iioo uutendi wa umuĩ wa kulukuuluu ukuleetaa ualĩĩligua wa kulukuuluu ya upanga kuantu tũlũ ensi. 19Kuitĩ kĩna yoi kuuleki wa umuĩ naiingĩ naatũla anamĩlanudu, iio-iioo nukwigomba kumuakue umuĩ, naiingĩ naatũla anakulukuuluu. 20uUlagĩĩlio alĩ wingĩĩle koona uutimu wĩĩ ukulu nangũlũ; numulandu pĩna naukula, uukende naukula kwikĩlĩkĩĩla. 21Itĩ yoi kĩna umulandu nalĩ utemile muukiu, iio-iioo nuukende uteme kunzĩla ya kulukuuluu kuupanga wa kalĩ nakalĩ kunzĩla ya kĩYesu Kilisito Shekulu wĩĩtu.


text: 1Udũũmĩkiĩ uuloogua, ĩkamatĩkiĩ kwiligia ipeegua ya kĩnkoolo, nangũlũ koona mupũnie uunakĩdagu. 2Kuitĩ uyo nwilikitia kuntambo nang'enda sika wilikitia kuantu, ĩpa kwa kiNzua; kuitĩ kutilĩ nulĩngile; wilikitia unkũnkũ munkolo yaakue. 3Ĩpa unuasio nwipũnia uunakĩdagu, ukutambulaa kuantu nkaani za kuzenga nukwikamia inkolo nukwipumbulia. 4Nwilikitia kuntambo nang'enda ukĩkamĩnkĩĩlagiaa umuene; ĩpa nwipũnia unakĩdagu ukulĩkaminkĩĩlagiaa ikyanisa. 5Niineene nsiiile mupũnie tũlũ mutambule kuntambo nange'enda, ĩpa nwipũnia uunakĩdagu ingĩ mukulu kwikĩla uyo nwilikitia kuntambo nang'enda, isiititũla ĩwilondoosia, koona ikyanisa lĩkamĩnkĩĩligue. 6Ĩpa gua anũna aane, na naaza kunsiani nukwilikitia kuntambo nang'enda, nukumusaĩpĩla ki, malĩĩ sika nilikitia niniinie kunzĩla ya ukũnukuĩlua katia kwilĩngia, katia kwipũnia uunakĩdagu, katia kwimania? 7Sunga iintu naigila ĩmĩsũũpo, pĩna ipũnilie ululi, kanga yĩĩ mpĩlĩmbĩ katia lusumbĩ, kanga ilekitũla wĩkĩlankĩli wa mĩlĩlo, ikilekanulua mbii kĩna ingĩ mulĩlo wa mpĩlĩmbĩ katia lusumbĩ? 8Kuitĩ idyede kanga lĩpũnie umulĩlo wa nkankani, waani ukakĩzĩpĩĩlia kuuluugu? 9Iio-iioo niniinie isiititũla ĩmũpũnia ulukaani nalũgyelĩĩle kuntambo nang'enda, ulukaani nalwitambulua lukilĩngua mbii. Kuitĩ muaziilikitia munzega udũũ. 10Ishũũmĩkile zĩĩ zikoolĩ intambo ningĩ muna unkũmbigyulu, sunga yukutilĩ kaĩmuĩ nangila ĩndogolelio; 11Ĩpa gua naa ĩsika nĩngile ĩndogolelio ya ntambo niasio, nikitũla mugenda kumuakue uyo nwitambula; nunduyo nwitabula ukitũla mugenda kumuane. 12Iio-iioo niniinie, kunsooko mwĩkakĩlie kwiligia iipeegua ya kĩnkoolo, dũũmĩkiĩ kukĩongeelekia nindio, itĩ kukulĩkamĩnkĩĩlia ikyanisa. 13Luulo gua uyo nwilikitia kutambo nang'enda nwalompe wasũũme kwilondoosia 14Kuitĩ kanga nompe kuntambo nang'enda, nkolo yaane ilompa, ĩpa ĩmasiigo maane sika mipũnia kankali. 15Ikitũla mbii? Nikilompa kunkolo, kangĩ nikilompa nukwishala gaa; nikiĩmba kunkolo kangĩ nikiĩmba nukwishala gaa. 16Kanga umusongelie uNzua kunkolo, wĩĩ ukoolĩ muntu nasika wilĩnga, ukishookeelia mbii, “Amini” kumasongelio maako, pĩna sikulĩngile nukuzitambula? 17Kuitĩ kutai, ue wishongelia iiza, ĩpa unuasio nuĩngĩ sika wikamĩnkĩĩligua. 18Numusongĩĩlie uNzua ya kĩna nukulikitagiaa kuntambo nang'enda kwikĩla inie tũlũ, 19ĩpa nsiiile kwitambula nkaani zitaano mũkyanisa kwishala liane, nsũũme kukualanga naĩngĩ, kwikĩla kwitambula nkaani maganamanzogũ kyumi mutambo nang'enda. 20Anũna aane, mulekitũla ang'inia mumasala maani, ĩpa muubĩĩ muĩ aana atakata; ĩpamumasala maani muĩ antu naakulu. 21MuUlagĩĩlio yandĩkue, “Nĩkakitambuĩla nĩantu ĩa kuantu a ntambo zĩngĩ nukumilomo ya agenda, niyaasio gaa sika ikintegeela, uũgile ũShekulu.” 22Iio gua intambo nang'enda ingĩ kĩlĩngasĩĩlio, sikakumuao naasuĩlĩĩle, ĩpa kumuao nasika asuĩlĩĩle; ĩpa kwipũnia uunakĩdagu sika kumuao nasika asuĩlĩĩle, ingĩ kumuao naasuĩlĩĩle. 23Luulogua, kanga ikyanisa tũlũ lyĩlundĩĩle palumuĩ, tũlũ iitambula kuntambo nang'enda, aziingĩla nĩantu nasika amanigue katia nasika asuĩlĩĩle, sika ikiũgane kĩna musalile inie? 24Ĩpa kanga tũlũ iipũnia unakĩdagu, wishugulua nĩtũlũ wilamulua nĩtũlũ, 25paapo iimpisĩ-mpisĩ ya nkolo yaakue naigyelela; iio nukwigua kĩsali-kĩsali nukukumutekela uNzua; ĩwikũmuula kĩna tai uNzua ukoolĩ pakatĩ yaani uniinie. 26Ikitũla mbiii gua anũna aane? Pĩna mwĩilingĩlĩĩle palumuĩ, wensi nutĩĩte ĩliĩmbo katia umania, katia ukũnukulua, katia ntambo nang'enda, katia ulondoosia; zensi zitendeke kunsooko ya kukamĩnkĩĩlia. 27Kanga umuntu watambule kuntambo nang'enda, atambule abĩlĩ katia atatu, atambule umuĩ umuĩ, umuĩ walondoosie. 28Kanga ĩkutilĩ kamulondoosia, nwatuulie mũkyanisa; wĩtambuĩle ĩnkolo yaakue, kangĩ nuNzua. 29Nĩanakĩdagu atambule abĩlĩ katia atatu, ĩĩĩa ĩakuzilekanula. 30Ĩpa umuua nwikyalansile na wakũnukuĩlua lukaani, nwa kuandia nwatuulie. 31Kuitĩ tũlũ musũũmile kwipũnia uunakĩdagu umuĩ umuĩ, koona tũlũ ensi aligie kukĩmania, kangĩ tũlũensi akamigue munkolo. 32Ninkolo za anakĩdagu zĩkuagombaa ĩanakĩdagu. 33Kuitĩ uNzua sika Nzua wa kĩlanga, ĩpa wa matiliga. Kĩnayĩĩlĩ numumakanisa tũlũ mensi ma eelu, 34ĩasungu atuulie mumakanisa, kuitĩ sika igombigue kwitambula; ĩpa ĩilie kĩna iio uUlagĩĩlioo nauũgile. 35Na asiia kwimana lukaani, aakolie ĩagoosia ao ĩeene kukaa, kuitĩ nsoni umusungu kwitambula mũkyanisa. 36Mbii! Ulukaani lwakĩNzua alĩ lupũnilene kunsiani; katia alĩ lumuagaanilene uniinie dũũ? 37uMuntu nawĩona kĩna munakĩdagu katia wa kĩnkoolo, nwazilĩnge izi nanumuandĩkĩĩle, ya kĩna ingĩ malagĩĩlio ma kĩShekulu. 38uMuntu kanga ĩsikumanile gua, nwasiitimanua. 39Kunsooko ya zaasio anũna aane, siiĩkiĩ kwipũnia uunakĩdagu, sungamulekigilia kwitambula kumtambo nang'enda. 40iNkaani tũlũ zitendeke muna ijĩpĩĩle nukukĩĩsa-kĩĩsa.


text: 1Ue gua, tambula nazijĩpĩĩle uumanigua wa kapanga. 2ĩAnampala ĩĩ akola kĩgilia, akola kyulio, akola masala akapanga muusuĩĩli numuuloogua numuukamatĩkũ. 3Nĩakombi iio-iioo ĩĩ nulugendo nalũjĩpĩĩle ĩeelu, alekitũla asingĩĩlania, kangĩ alekitũla asese a lugaalo, ĩpa naakumanagiaa nanziiza; 4koona aalange ĩasungu naa kĩnanso aaloogue ĩagoosia aao nukukualoogua ĩaana aao, 5nukwitũla akola masala, atũle eelu, nukukuzikendegeela inumba zao, atũle aaza nukukĩniinupia paagoosia aao ĩeene, koona uLukaani lwa kĩNzua lulekitukĩlua. 6ĩAgoosia naa kĩsumbatĩ uasugule ĩĩ akola kĩgilia, 7ĩukĩlagĩĩla uuue muene mumpola tũlũ zĩ mpiani ya utendi nauuza, sunga muumanigua waako wĩlagĩĩle uukamĩnkĩĩlũ nuwijĩpĩli, 8nuutambuli wa kapanga nasika wishũũmĩka kwishokigua, koona umukola kukungumia wakolue inshoni, waulie kalukani nalubĩĩ lwa kutambula mumpola tũlũ. 9ĩAsese aagombie ishekulu aao, aaloeelie mumpola tũlũ; aleke inkungumi, 10alekiiia, ĩpa alagĩĩle uusuĩĩli nauza tũlũ, awoogelie uumanigua wa kiNzua mugũni wĩĩtu mumpola tũlũ. 11Kuitĩ ukende wa kĩNzua kuugũnua wa antu tũlũ wigyelelaa; 12wakumania kwishiita uwĩĩtekeli nasika wa tai ninshula za unkũmbigyulu, nukukikyala muuumĩ wa masala nĩkulukuuluu nukukumukulia uNzua muna unkũmbigyulu wa paino, 13ĩkuutũngĩĩle ulaaĩĩlĩ naukola uliukũ, nuukũnũkulua wa ukulu wa kĩKilisito Yesu, Nzua namukulu, kangĩ Mugũni wĩĩtu. 14Uyu wayu nwĩpũnilie umuene kunsooko yĩĩtu, koona wakukomole kwipũna muuleki tũlũ, nukukĩeelelia umuene ĩantu atũle aakue, naatite wikamatĩkia kuutendi na uza. 15Tambula inkaani izi, usugulĩkie nukwitakĩla kuusũũmi tũlũ. Nunumuĩ waleke kukumela ue.


text: 1Pĩna nĩkĩla miaka kyumi nĩnĩĩ, nanankĩla kwienda kũYelusalemũ palumuĩ nuBalinaba, nanumusola nũTito palumuĩ nineene. 2Nineene nanongola kunzĩla ya kukũnukuĩlua; nanĩalondoselia ĩasio ĩngene naatĩĩte ulukũmo, Impola na Nziza nanikuzitanantagiaa pakatĩ ya ndugu nazĩngĩ, ugendi waane ulekitũla nakanda, katia alĩ nge'ndile nakanda. 3Ĩpa sunga ũTito naalĩ kwĩensi nineene, nunduyo ingĩ Mugiliki, sika nukankanĩkua kwiaalamigua. 4Ĩpa alĩ akoolĩ aĩanũna a ulongo naalĩingĩligue kukĩmpisĩ-mpisĩ, ĩaasio naingĩla udũũ kukuulĩngula uukolelua wĩĩtu nakutĩĩte mwa kĩKilisito Yesu, koona akutuale muusese wa miiko. 5Sika kuagombile ĩaasio sunga kainino, koona ĩtai ya Mpola na Nziiza ĩkendegeelue kumuani. 6Ĩpa ĩaasio naalĩ asĩĩgĩlue akola lukũmo (lika lĩmuĩ kumuane mumpola zaao, uNzua sikukuulaaa uusiu wa muntu); mbũgile ya kĩna ĩaasio akola lukũmo sika anongelĩĩlie kakĩntu. 7Ĩpa itĩ kuluandĩ luua, pĩna naaona ya kĩna napeegilue kwitanantia iMpola na Nziiza kuaasio nasika aalamigue kĩna iio uPetelo naalĩ mupeegue kukuzitanantia kuasio naaalamigue 8(kuitĩ uzo naalumupĩĩle uPetelo ingũlũ watũle mutumua kuasio naaalamigue, muene alumpĩĩle nineene ingũlũ ntũle mutumua kundugu nazĩngĩ). 9Kangĩ pĩna naamana ukende naalĩ numupeegue; uYakobo nuKepa nuYohana, naatĩĩte ulukũmo kĩna ingĩ ishĩmbĩlĩ, naampeela ĩne nuBalinaba umukono wa kĩgoosia nwa ukamantani, koona ishie kuende kundugu nazĩngĩ, nĩndĩo ende kuasio naaalamiigue; 10kangĩ naakulompa lukaani lumuĩ kuijuke ĩatũka, nulukaani lulo-luuloo ĩne nanĩkamatĩkia kukulutenda. 11uKepa pĩna nuuza kuAntiokia nanumukungumia usiu kuusiu kunsooko alũjĩpĩĩle kwilamulua. 12Kuitĩ pĩna alĩ ikĩĩlĩ kalaaza ĩantu naalĩ apũnile kwa kĩYakobo, alĩwilĩa palumuĩ nĩndugu nazĩngĩ; ĩpa itĩ pĩna naaaza, nushooka kunũma nwĩkamatula; nuoopooka ĩaasio naaalamigue. 13Sunga ĩAyahũdi naalĩ ĩensi naautiata uunamampĩlu waakue, nuBalinaba gaa nukenkeeligua nuunamampĩlu waao. 14Ĩpa itĩ, pĩna namona kĩna sika akuutiata uugolokũ wa tai wa Mpola na Nziiza, nanumuĩĩla uKepa ntongela yaao tũlũ, “Naa uue nuMuyahũdi utiatile iintendo za ndugu nazĩngĩ nasika za kĩYahũdi, nĩkĩ gua akuakankanĩka ĩa ndugu nazĩngĩ kwitiata intendo za kĩYahũdi?” 15Ishie nakwĩ Ayahũdi kwipũna uulelua, sika kuanamĩlandu a ndugu nazĩngĩ, 16kumanile kĩna umuntu sikukualĩĩlagiguaa ĩkulukuuluu kuutendi wa Ulagĩĩlio ĩpa kunzĩla ya usuĩĩli mwa kĩYesu Kilisito, nindiishie nakusuĩĩla mwa kĩKilisito, Yesu koona kualĩĩligue ĩkulukuuluu kuusuĩĩli mwa kĩKilisito, sika kuutendi wa Ulagĩĩlio, kunsooko kutilĩ kamukola muĩlĩ nwakualĩĩligua ĩkulukuuluu kuutendi wa Ulagĩĩlio. 17Ĩpa ishie kanga kudũũme kwialĩĩligua ĩkulukuuluu mwa kĩKilisito, ishie undiishie nakwigyelela kwitula atimuli, uKilisito waazaa mwĩtumi wa mulandune? Sika iio! 18Kuitĩ kanga nzenge kangĩ iyaasio naalĩ ntaluĩle, nilagĩĩla kĩna ĩne uneene numutimuli. 19Kuitĩ ĩne kunzĩla ya Ulagĩĩlio nanuukiĩĩla uUlagĩĩlio, koona ntũle mupanga mwa kĩNzua. 20Nakonontelĩĩlue mumusalaba palumuĩ nuKilisito, ĩpa itĩ numupanga; kangĩ sika neene nanumupanga, ĩpa uKilisito muene mupanga munsĩ yaane; nuupanga nanuutĩĩte ĩpaino mumuili, nuutĩĩte kuusuĩĩli muMuana wa kĩNzua naalundoilue nwĩsuula umuene kunsooko yaane. 21Sika nuuleegilie uukende wa kĩNzua, kuitĩ kanga ĩkulukuuluu igyelele kunzĩla ya Ulagĩĩlio, paasio uKilisito alukiile nakanda.


text: 1Kuandagiaane kangĩ kukĩkũmazukia undiishie? Katia kusiilene zĩ naĩngĩ imbalua zalukũmo kwiiiza kumuani, katia kwipũna kumuani? 2Inie niinie mwĩmbalua yĩĩtu nanandĩkue munkolo zĩĩtu, nigyelĩĩle nukwishomua nĩantu tũlũ. 3Mũigyeleligue kualiĩ ya kĩna mwĩmbalua ya kĩKilisito nantualue nindiishie, sika alĩ nandĩkue kuwiino, ĩpa alĩ kwa kĩMuau wa kĩNzua namukola upanga, nĩkangĩ sika muibao ya magũe, ĩpa muibao naya nkolo za kĩuntu. 4Ishanio kĩna liasio kutĩĩte kwa kĩNzua kunzĩla ya kĩKilisito. 5Sika kĩna kusũũmile kwishĩĩga kalukaani ishie undiishie, ĩpa uusũũmi wĩĩtu ukupũnaa kwa kĩNzua, 6nukũsũũmilie kwitũla ĩtumi ilyago nĩpia, nasika lya wandĩkua, ĩpa lya kĩMuau; kuitĩ uwandĩkua ukuulagaa ĩpa uMuau ukupangatagiaa. 7Ĩpa kanga uwĩtumi nautĩĩte uukiu naalĩwandĩkue nukwioolua mumagũe ĩalĩĩ wijile muukulu, sunga ĩaana a Ĩsilaeli sika alĩ asũũmile kukuulaaa uusiu wa kĩMusa kunsooko ya ukulu muusiu waakue, nduo ukulu nauleegigua; 8mbii gua uwĩtumi wa kĩMuau sika ukitũla nuukulune kwikĩla uwaasio? 9Kuitĩ uwĩtumi naukuleetaa uulamulua wa ukaasigua malĩĩ utĩĩte ukulu, uwĩtumi wa kulukuuluu utĩĩte ukulu nangũlũ kwikĩla uwaasio. 10Kuitĩ sunga uukulu waasio naalĩ ukuligue sika nautũla nuukulu tai, kunsooko ya ukulu naukĩlĩkĩlĩle. 11Iio gua, malĩĩ uwaasio naukuleegagigua ĩalĩĩ utĩĩte ukulu, naikulu nangũlũ uwaasio naukikyalaa utĩĩte ukulu. 12Kuitĩ nakutĩĩte uulaaĩĩli kĩna uu, ishie kwatũla nuukamatĩkũ; 13nindiishie sika kutendile kĩna uMusa naaluukũnĩkĩĩle uusiu waakue nantiila, ĩaana a Ĩsilaeli alekishũũma kwiona ĩmpelo ya zaasio naalĩ zaaziileegigua. 14Ĩpa masĩĩgo maao namakakĩligua, kuiti sunga nantende yoĩ pĩna ishoma ilyago lya kalĩ, kĩkoolĩ kĩkũnĩkĩlo kĩĩkĩo, isiititũla kĩkũnukulue mwa kĩKilisito udũũ. 15Ĩpa sunga nantende yoĩ pĩna inkaani za kĩMusa zishomua, ĩkĩkũnĩkĩlo kĩkoolĩ munkolo zaao; 16ĩpa ĩpaasio pĩna amupĩlukĩĩla ũShekulu, paapo ĩkĩkũnĩkĩlo kyukuleegagiguaa. 17Ninduyo ũShekulu muene Muau, nĩpaasio uMuau wa kĩShekulu pĩna wĩĩlĩ, uukolelua ukoolĩ. 18Ĩpa nindiishie kuusiu nasika ukũnĩkĩlue, pĩna kuulaaile uukulu wa kĩShekulu zĩ mukĩlolelo, kwikaĩlĩka kuĩ nĩmpiani ĩĩo-ĩĩoo, kwipũna uukulu sunga kuukulu naupũnile kwa kĩShekulu, uyo nwa Muau.


text: 1Kumpola za kuuza kumuakue ũShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito, nukukĩlundĩĩla kumiĩtu kukumuagaana uyo, kumulompile anũna ĩĩtu, 2Mulekishũngũsigua kuukaaũ mwishala liani nukwitunduala, kanga yĩĩ kunkolo katia kulukaani, katia kumbalua nansĩĩgilue kĩna yĩĩtu, ya kĩna uLutondo lwa kĩShekulu lwapikaa. 3Kaumuĩ waleke kumupembeelia inie kunzĩla yensi kunsooko sika lukitũla isiititũla wĩĩze tangua uuleki, wakũnukulue umuntu wa mulandu, muana wa oononeki, 4nuasio umupĩngapĩngi nukĩnansulaa umuene mukiania ya tũlũ nukuĩtagua nzua katia nukĩtekelaguaa, sunga umuene mukola kikyalansa muNumba ya kĩNzua, nukukĩlagĩĩla kĩna muene Nzua. 5Sika mwijukilene ya kĩna ĩmatũngo naalĩ nĩpalumuĩ niniinie alĩ numuĩĩlĩĩle ĩzaasio? 6Mumanile kĩna yaani nayukumugilia unuasio unzuauu, itĩ wakũnukulue pityũngo liakue. 7Kuitĩ uunkũnkũ wa uleki ĩpaino witenda umulĩmo; ĩpa itĩ ukoolĩ nukuugilia ĩpaino, sunga pĩna ukileegigua unuasio. 8Paasio paapo ukikũnukulua unuasio umuleki, uyo nũShekulu Yesu ũjile kumuulaga namuau wa mulomo waakue, nukukumuleegia kuwigyeleli wa kuuza kumuakue. 9Iio nukwiiiza kumuakue uzo umuntu wa mulandu kwilika lya utendi wa kĩShetani, kungũlu tũlũ niilĩngasĩĩlio nĩmakula ma ulongo, 10numuupenbeelia tũlũ wa oonooni kumiao nailimĩĩla, kunsooko sika agombile kukumĩloogua ĩtai itĩ agũnue. 11Kunsooko ĩĩ uNzua ukakualeetela ingũlũ za ulimĩĩli, ausuĩĩle uulongo, 12koona alamulue ensi nasika amĩsuĩlĩĩle ĩtai, ĩpa alĩ akĩloeelagiaa muoononeki. 13Ishie gua, yukũjĩpĩĩle kukumusongelia uNzua intondo tũlũ kunsooko yaani anũna ĩĩtu namualoogue nũShekulu, kunsooko uNzua wamusaaguĩle kwipũna umuandio kuugũnua muweeligua kwa kĩMuau, nukukumĩsuĩĩla ĩtai. 14naalumuĩtĩĩle iinie kunzĩla ya Mpola na Nziiza nakutanantilie, koona muligie uukulu wa kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito. 15Iio gua anũna ĩĩtu, ĩĩmĩkĩ kee, mwityape intendo naalĩ muamanigue nindiishie, kulukaani katia kumbalua yĩĩtu. 16NũShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito umuene, nuNzua Tata wĩĩtu naalukuloogilue nukupeela ishie ipyumbulio lya kalĩ nakalĩ nuulaaĩĩli nauuza muukende, 17wamupumbulie inkolo zaani, sunga kukumukamĩnkĩĩlia muutendi wensi nauuza nulukaani luensi naluuza.


text: 1Pembele ũYesu nũipilima muGalĩlaya; sika nusiia kwipilima muUyahũdi kunsooko ĩAyahũdi alĩ idũũma kukumuulaga. 2Nulutondo nalukulu lwa Ayahũdi lwa pigũnda alĩ lwĩpiipĩ. 3Luulo gua, ĩanũna aakue naamuĩĩla, “Lega ĩpa, wende kuUyahũdi koona ĩamanigua aako aone ĩmĩlĩmo yaako nukuĩtuma. 4Kuitĩ kutilĩ kamuntu nukutenda ulukaani kukĩmpisĩ-mpisĩ, nduyo umuene usiile kukigyelela. Kanga utende itĩ, igyelelie kuunkũmbigyulu.” 5Kuitĩ sunga ĩanũna aakue sika alĩ asuĩlĩĩle mumuakue. 6Luulo ũYesu nuaĩĩla, “ityũngo liane likaalĩ kalapika, ĩpa ityũngo liani lĩkoolĩ intondo tũlũ. 7uUnkũmbigyulu sika wishũũma kukumusuukĩlua inie; ukunsuukĩlaguaa uneene kunsooko ĩne nukuukuĩlaa kĩna uutendi waakue ingĩ ubĩĩ. 8Nankĩlĩ uniinie muende kulutondo nalukulu; ĩne nikĩĩlĩ kalanankĩla kwienda kulutondo nalukulu luasio, kuitĩ ityũngo likaalĩ kalakonda.” 9Pĩna nuaĩĩla izi, nwikyala muGalĩlaya. 10Pĩna ĩanũna aakue naanankĩla kwienda kulutondo nalukulu, paapo nduzo nunankĩla, sika kukualiĩ, alĩ zĩ kukĩmpisĩ-mpisĩ. 11Iio gua ĩAyahũdi naaa kumudũũma mulutondo nalukulu, naaũga, “Wĩĩlĩ mpĩĩ unuasio?” 12Na wĩĩ wĩng'ũng'ũntia wingĩ mumulundo kunsooko yaakue ĩĩĩa naaũga, “Muntu muuza,” ĩĩĩa naaũga, “Zũi, ĩpa ukualimĩĩlia ĩantu.” 13Ĩpa kutilĩ naalumutambuĩle paantu kunsooko ya koopoka ĩAyahũdi. 14Muntondo za lutondo nalukulu ũYesu nunankĩla nũingĩlla muNumba yakĩNzua nũimania. 15ĩAyahũdi nakulĩlua, naaũga, “Uyu umanile mbii ĩmĩlimu pĩna sika mulangue?” 16ũYesu nuashookeelia nuũga, “uUmania waane sika waane, ingĩ waakue naaluntumile. 17Wensi kanga waloogue kwitenda uulooa waakue, ukakuulĩnga uumanigua uu, kĩna upũnile kwa kĩNzua katia nĩkĩtambulĩlia ning'ene. 18Uyu nukĩtambulĩlagiaa wing'ene ukudũũmaa ulukũmo luakue umuene; ĩpa uzo nukudũumaa ulukũmo luakue naalumutumile, uuyo wa tai-taaii nuwoononi ukutilĩ mumuakue. 19Naalumupĩĩle inie uUlagĩĩlio sika Musane? Sunga ukutilĩ kumiani nukuukendegelaa uUlagĩĩlio. Nĩkĩ mwinduuma kwimbulaga.” 20iYũmbĩ nalĩshookeelia, “Ue umunalĩsĩĩmuĩ! Waani nwidũũma kukukuulaga?” 21ũYesu nushookeelia nuaĩĩla, “Alĩ ntendile utendi umuĩ, tũlũ ensi namukulĩlua. 22Kunsooko ĩĩ uMusa numupeela uwaalami; (sika upũnile kwa kĩ Musa, ĩpa alĩ kuatata aani), niniinie mulutondo lwa wikyali mukualamagiaa umuntu. 23Muntu kanga waalamigue palutondo lwa wikyali, uUlagĩĩlio wa kĩMusa ulekioononua, nĩkĩ mwintakĩla kunsooko namukamagiaa umuntu palutondo lwa wikyali? 24Mulekilamula kunzi udũũ, taazu mulamule ĩkulukuuluu.” 25Luulo gua, ĩaniYelusalemũ ĩamuĩ naaũga, “Sika wayune naakumudũũmaa amuulage? 26Laaĩ gua, witambula kualiĩ, sika akumuĩĩla kalukaani! ĩAkulu ĩĩtu alĩngile ĩtaine kĩna uyu ingĩ Kilisito? 27Ĩpa uyu kumumanile kĩna upũnile. Iio uKilisito pĩna ukiiiza, ukutilĩ numanile kĩna upũnile.” 28Luulo ũYesu nwĩtunta ululi muNumba ya kĩNzua, nũmania nuũga, “Ĩne munzĩzĩ, nĩkĩna mpũnile muĩzĩ; sunga sika nĩĩzĩĩle uneene, ĩpa naaluntumile ingĩ wa tai, niniinie sika mumuĩzĩ. 29Ĩne numuĩzĩ kunsooko mpũnile kumuakue, nduyo muene untumile.” 30Luulo gua naandũũma kukumuguĩla, ĩpa kutilĩ naalumutualĩlĩĩle umukono, kunsooko ityũngo liakue sika alĩ lyalaaza. 31Iingĩ mwiyũmbĩ naasuĩĩla mumuakue, naaũga, “Pĩna wijiliiiza uKilisito, ũjilitenda ilĩngasĩĩllio iingĩne kwikĩla naalutendile uyu?” 32ĩApalisayo naaligyũlia iyũmbĩ lĩkĩũlũnga izi kunsooko yaakue; paapo ĩapolia naakulu nĩApalisayo naatuma ĩĩtumi amuguĩle. 33ũYesu nuũga, “Tyũngo niino kĩlĩ nĩpalumuĩ niniinie; nonguĩle kumuakue naaluntumile. 34Mukindũũma, sika mukimona, nineene pĩna nĩĩlĩ inie sika mwishũũma kwiiiza.” 35Paapo ĩAyahũdi naĩtambuĩla eene kuene, “Ulomile wende mpĩĩ uyu itĩ kuleke kumuona ishie. Ukienda kuupalansano wa Agilikine nukukuamania ĩAgiliki? 36Lukaani kĩ ulu naazulutambuĩle, Mukindũũma, sika mukimona; nineene pĩna nĩĩlĩ inie sika mwishũũma kwiiiza?” 37Palutondo nalukulu nangũlũ, lwa mumalĩĩlio lwa ntondo nankulu, ũYeu nuĩmĩka nwĩtuntĩkia nuũga, “Tũlũ wensi kanga wakolue ĩnoota waaze kumuane wakope. 38Nusuĩlĩĩle mumuane kĩna uwandĩkua uũgile, miongo ya maazĩ ma upanga ikipũna munsĩ yaakue.” 39Alutambuĩle itĩ mumpola za kĩMuau naĩkakumuanũnkula naasuĩlĩĩle mumuakue, kuitĩ uMuau alĩ wikĩĩlĩ kalakigyelela, kunsooko ũYesu alĩ wikĩĩlĩĩ wakuligue 40Paapo ĩĩĩa kwipuna mwiyũmbĩ pĩna naaziigia inkaani izi naaũga, “Tai uyu wayu munakĩdagu nuasio.” 41Naĩngĩ naaũga, Uyu wayu Kilisito. ĩĨĩa naaũga, “Mbii gua, uKilisito wapũna kũGalilayan? 42uWandĩkua sika alĩ uũgilene kĩna uKilisito upũnile muluuli lwa kĩDaudi, muBetelehemũ ĩkĩsaalĩ naalĩ wĩĩlĩ uDaudi?” 43Paapo nautũla ukamatuki mwiyũmbĩ kunsooko yaakue. 44ĩAmuĩ aao nasiia amuguĩle, ĩpa kutilĩ naalumutualĩlĩĩle ĩmĩkono. 45Paapo ĩĩtumi naaaza kuapolia naakulu nĩApalisayo ndĩo naaaĩĩla, “Nĩkĩ sika mwamuleeta?” 46ĩĨtumi naashookeelia, “Kutilĩ kamuntu nukutambulaa kĩna umuntu nuasio nwitambula!” 47Paapo ĩApalisayo naashookeelia, “Niniinie mwapuutagiguaane? 48Waani gua muakulu katia muApalisayo naasuĩlĩĩle mumuakue? 49Ĩpa iyũmbĩ ĩlĩ nasika lĩlĩngile uulagĩĩlio lyazũmaguaa.” 50uNikodemo, uyo naalumuuzĩlĩĩle mbele, naalĩ umuĩ waao, nuaĩĩla, 51“Mbii, uUlagĩĩlio wĩĩtu ukulamulaane umuntu pĩna sika waliigiguaa tangua nukwimana kĩna utendile yaani?” 52Nashookeelia naamuĩĩla, “Nunduue upũnile kũGalilayane? Dũũma, uoone kĩna kutilĩ kamunakĩdagu naalũgyelĩĩle kwipũna kũGalilaya.”


text: 1Inie aana mũigie ĩaleli aani mwa kĩShekulu, kuitĩ ĩĩ yoĩ kulukuuluu. 2“Mukulie utata waako numaau waako,” (lyolĩ lyagĩĩlio lya muandio nalĩtĩĩte ilyago). 3“Uligie uliukũ intondo zaako zĩĩ ningĩ muna nsĩĩ.” 4Nininie namuatata, muleke kuagaalĩla ĩaana aani, ĩpa akendegeelĩ muumania numuusugulua wa kĩShekulu. 5Inie asese, mũigie ishekulu aani a muĩlĩ, kĩna zĩ pa kĩKilisito kuooa nukwikĩkĩma, kuweelu wa nkolo, 6sika kuusese wa miiso zĩ kukualoeelia ĩantu, ĩpa zĩ asese a kĩKilisito ĩmwitenda uulooa wa kiNzua kumoo; 7kuuloa nauuza ĩmukumutumĩla ũShekulu sika antu; 8ĩmumanile ya kĩna lukaani luensi naluuza nukulutenda, wensi ukiaanũnkula lulo-luulo kwa kĩShekulu, kanga wĩĩ musese katia wĩĩ mukolelua. 9Niniinie namũishekulu, atendelĩ iio-iioo, muleke kuoopokia, ĩmumanile ya kĩna uzo na Shekulu waao kangĩ waani, ukoolĩ kwigyulu, nukumuakue kutilĩ kauloeelia. 10Kumpelo, muĩ akamũ mwa kĩShekulu numuusũũmi wa ngũlũ zaakue. 11Jialĩ ĩmata tũlũ ma kĩNzua musũũme kukuĩgilia ĩmiena ya mupembeelia. 12Kunsooko umusiko wĩĩtu sika wa kĩkua nĩakola mugali nĩnama, ĩpa wa kĩkua nĩmatemi nĩanausũũmi, nĩanautemi a unkũmbigyulu wa ĩpaino wa kiiti, nĩmaũmbĩ ma kĩnkoolo namabĩĩ pakiania. 13Kunsooko ĩĩ gua, kenkĩ ĩmata tũlũ ma kĩNzua musũũme kukĩsinka palutondo nalubĩĩ; nĩpĩna mwakondia tũlũ, kwiĩĩmĩka kee. 14Luulo gua, ĩĩmĩkĩ, ĩmwĩtũngile ĩtai mũyĩĩno yaani nukwijiala ĩkulukuuluu mũikũa zĩ majialo ma yuuma. 15Mumĩgulu mujiale uwĩzĩpĩĩlia wa mpola na nziiza za matiliga. 16Palumuĩ niizi tũlũ, mumĩkenke ĩngula ya usuĩlĩĩ, kuniasio mukishũũma kwidibia inshonga tũlũ za mooto iza Mubĩĩ. 17Kũtyũe jialĩ gyĩgu lya kyuma lya ugũnũa, muambe iyũmba lya kĩMuau, ndĩlo ingĩ uLukaani lwa kĩNzua. 18Lompĩ matũngo mensi mwa kĩMuau, ĩmwinena nukwipeepia. Kangĩ kunsooko ya nkaani izi, mũkyale nuukenge ĩmwĩkamatĩkilie dũũ nukukualompela ĩeelu ensi. 19Nompeelĩ nineene gaa, mpeegue uutambuli kukuumũmuula umulomo waane kuukamatĩkũ, nuutanantie unkũnkũ wa Mpola na Nziiza. 20Kunsooko ya waasio ĩne nanumutumua muna kĩtũngo; ndigie uukamatĩkũ mumpola izi kwitambula kĩna injĩpĩĩle. 21Ĩpaino, inie niniinie mumane impola zaane nuutendi waane kĩna zĩmbii, uTikiko umunũna muloogua, mwĩtumi namusuĩlĩ mwa kĩShekulu, ukakumuganuĩla impola tũlũ. 22Uyo naalĩ numutumile kumiani kunsooko yoĩ-yooii, koona mumane impola zĩĩtu, ninduyo wamukamie inkolo zaani. 23Matiliga mĩĩ, kuanũna, nuuloogua palumuĩ nuusuĩĩli naupũnile kwa kĩNzua Tata, nukwa kĩShekulu Yesu Kilisito. 24uUkende wĩĩ palumuĩ nĩensi naamuloogilue ũShekulu wĩĩtu, Yesu Kilisito kuuloogua naugila kampelo.


text: 1Simoni Petelo, mwĩtumi, numutumua wa kĩYesu Kilisito, namuandĩkĩla inie naalĩ muligilie uusuĩĩli umuĩ nindiishie, nawa ngele nkakũ, mukulukuuluu ya kĩNzua wĩĩtu nuMugũni Yesu Kilisito. 2uUkende nawongeeligue kumiani nĩmatiliga kukumulĩnga uNzua nũYesu Shekulu wĩĩtu. 3iNgũlũ zaakue, ĩza kĩNzua, zakupĩĩle intu tũlũ naijĩpĩĩle uupanga nukukumutekela uNzua, kunzĩla ya kumulĩnga uyo naalukuĩtile kuukulu waakue nuuuza waakue umuene. 4Kangĩ kuizi wakupĩĩle ĩmalago namakulu nkankanaa, nama ngele nkakũ, koona kuaya mutũle akamantani a upanga wa kĩNzua muene, mugũnue nuoononeki naukoolĩ muna unkũmbigyulu kunsooko ya nsula nambĩĩ. 5Kunsooko yoĩ-yooĩĩ mwĩkakie muusuĩĩli waani mupeegue uuuza, nuuuza nduo umupeele uulĩngi, 6nuulĩngi umupeele kukĩtema uniinie, nukukĩtema yumupeele uugigimĩlia, nuugigimĩlia umupeele kukumukulia uNzua, 7nukukumukulia uNzua wĩloogua wa kĩnũna, nuwĩloogua wa kĩnũna uuloogua weene. 8Kuitĩ impola zaasio nazikoolĩ mumiani nukukijula ndee, zukumutenda inie mulekitũla akata, sunga sika antu naagila kankali kukumulĩnga ũShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito. 9Kuitĩ wensi namugila izi ingĩ mupokũ nasikusũũmile kwiona kĩĩsa, wĩĩaguaa ya kĩna alĩ moogigue ĩmĩlandu yaakue nya kalĩ. 10Luulo gua, anũna aane, ĩkamatĩkiĩ kwikamĩnkĩĩlia uwĩĩtua waani nuusaagulua waani; kuitĩ kanga mutende iio, sika mukĩkũmpia kainiino. 11Kuitĩ yaasio mukipeegua kwiingĩla nangũlũ muutemi wa kalĩ nakalĩ wa kĩShekulu nuMugũni wĩĩtu Yesu Kilisito. 12Luulo gua, sika nikileka kukumujukia ĩzaasio intondo tũlũ, kanga ĩmuzimanile nakĩĩ nukwikamĩnkĩĩligua mutai namutĩte. 13Nineene moonie iiza, ityũngo pĩna nkoolĩ mumuĩlĩ uu, kukumutenula nukukumwijukia; 14Kuitĩ manile kĩna kwilega mumuĩlĩ waane ipolokile kuukaaũ, kĩna ũShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito alundagĩlĩĩle. 15Ĩpa nĩkakĩkamatĩkia koona pĩna nasaama muna nsĩĩ, musũũme kukijuka matũngo mensi impola izi. 16Kuitĩ sika alĩ kutiatile inshimu naalĩ ntungue kuusugũ pĩna alĩ kumuĩĩlĩĩle inie impola za ngũlũ za kĩShekulu wĩĩtu Yesu Kilisito nukwiiiza kumuakue, ĩpa alĩ kuuoonie ishie namiiso mĩĩtu uukulu waakue. 17Kuitĩ alĩ mupeegue nuNzua Tata lukũmo nuukulu pĩna alĩ muleetelue ululi nalupũnile muukulu naukĩlĩkĩlĩĩle, “Uyu wayu Muana waane muloogua, nanumuloeeligue ninduyo.” 18Nululi luasio ishie alĩ kulũgyũũlie kwipũna kwigyulu pĩna alĩ kwĩensi ninduyo munkoko nanzelu. 19Kangĩ kutĩĩte ulukaani ulwa unakĩdagu nalukamũ nangũlũ. Mukitenda iiza kanga mulukendegeele zĩ ntala imĩlĩka mukiiti sunga pĩna ikiyeeleela, nĩnsonda nya daau ĩkakigyelela munkolo zaani. 20Ulu ninduulu mulĩnge tangua, ya kĩna ukutilĩ uunakĩdagu muwandĩkua, nausũũmile kwilondoosigua kukĩuntu udũũ. 21Kuitĩ ukutilĩ kaunakĩdagu naupũnile kuulooa wa kĩuntu, ĩpa antu alĩ akutambula zazi ĩza kĩNzua pĩna alĩ atongeelue nuMuau Muelu.


text: 1Mukĩtabũ kya muandio, Shekulu Teopilo, alĩ nandĩkile impola za nkaani tũlũ naalĩ wandilie ũYesu kwitenda nukwimania, 2sunga kulutondo pĩna alĩ musole kwienda kwigyulu, pĩna nukondia kukualagĩĩlia kunzĩla ya kĩMuau Muelu ĩatumua naaluasaaguĩle. 3Kuaasio nũigyeleela kĩna mupanga kuukuĩlĩ wingĩ pĩna nukondia kwiaagigua, nuĩ kũigyeleelaa kuntondo makumi manĩĩ nukwitambula impola za utemi wa kĩNzua. 4Pĩna naĩona nĩndĩo nualagĩĩlia; alekipũna mũYelusalemũ, ĩpa lĩlindĩlĩ ilyago lya kĩ Tata, naalĩ muliigilie kumuane, 5ya kĩna uYohana alukubadĩĩzagiaa kumazĩ, ĩpa inie mukibadĩĩzigua kuMuau Muelu muntondo zoziizi. 6Iio gua, pĩna naĩlundĩĩla naamukolia naaũga, “Shekulu, zozi ntondone pĩna ukakumĩshookelia ĩĨsilaeli uutemi.” 7Nuaĩĩla, “Sika mulĩmo waani kwimana intondo kamuĩ matũngo uTata naalumaĩĩkile kuusũũmi waakue umuene. 8Ĩpa mukiaanũnkula ingũlũ pĩna uMuau Muelu wamuuzĩĩla; niniinie mukitũla akuĩli aane mũYelusalemũ numuUyahũdi wensi numuSamalia, sunga kumpelo ya nsĩĩ.” 9Pĩna nutambula izi, pĩna alĩ kĩlĩ ilaaa, nunansulua, lyũmde nalĩmuanũnkula pamiiso maao. 10Pĩna alĩ kĩlĩ alangamĩĩle kwigyulu pĩna alulonguĩle, laaa, antu abĩlĩ naĩĩmĩka piipĩ nĩndĩo naajialile ntiila nzelu, 11naaũga, “Inie adĩinie antu a Galĩlaya, nĩkĩ muĩmĩkile mwilaaa kwigyulu. ũYesu uyu naaza musolue kwipũna kumiani kwienda kwigyulu, ukiiiza iio-iioo kĩna aza mumuoonie naazulonguĩle kwigyulu.” 12Paapo naashooka kwienda kũYelusalumũ kwipũna kunkonko nyukuĩtaguaa Mĩzeituni nĩpiipĩ niYelusalemũ zĩ lugendo lwa lutondo lwa wikyali. 13Pĩna naingĩla, naanankĩla kwityando lya mukiania ityembe pĩna alĩ akikyalaa, uPetelo nuYohana, nuYakobo; nuAndelea, nuPilipo, nuTomaso, nuBalitomayo, nuMatayo, nuYakobo ũshaAlipayo, nuSimoni uZelote, nũYuda sha Yakobo. 14Ĩa tũlũ alĩ akamantĩĩne munkolo ĩmuĩ muulompi palumuĩ nĩasungu, nuMalia unina wa kĩYesu, nĩanũna aakue. 15Pantondo zaasio nuĩmĩka uPetelo pakatĩ ya anũna (iyalo lya antu alĩ lialĩĩ gyana nĩmakumi mabĩlĩ;) nuũga, 16agoosia anũna aane, ijĩpĩĩle uwandĩkua utimĩĩligue naalĩ utambulue nuMuau Muelu pakalĩ kumulomo wa kĩDaudi, mumpola za kĩYuda naalĩ mutongeeli wa aasio naalĩ amuguĩlĩle ũYesu. 17Kuitĩ alĩ mukamantanigue palumuĩ nindiishie, nuligia ityũmpĩ lya wĩtumi uu. 18Iio gua, uzo, alugulile mugunda kuuguli wa uonelani, nwitaamĩlia nutanduka, ĩmala maakue mensi namapũna. 19Nazigyelela kuantu tũlũ naikyalile mũYelusalemũ; sunga umugunda waasio nuĩtua kuntambo yaao, Akelidama, ndogolelio yaakue. Mugunda wa mugali. 20Kuitĩ yandĩkue mukĩtabũ kya Malumbĩĩlio, “uWikyalo waakue wĩĩ shaamua, ‘Wĩĩ ukutilĩ nwakikyala muasio,’ Kangĩ; ‘uUlindĩĩli waakue wausole wĩngĩ.’ 21Iio gua, muantu naalĩ kuuzaa kwĩtiatile nindiishie intondo tũlũ pĩna ũShekulu Yesu alukuuzaa nũingĩla nukwipũna kumuĩtu, 22kwiandia kwipũna uubadĩĩzo wa kĩYohana sunga palutondo pĩna alĩ musolue kumiĩtu kwienda kwigyulu, ijĩpĩĩle umuĩ waao watũle mukuĩli wa wiiuki waakue palumuĩ nindiishie.” 23Naaaĩĩka abĩlĩ, uYosepu naalukuĩtaguaa Balisaba naalutĩĩte liina lĩĩa Yusito, nuMatia. 24Naatũlilompa, naaũga, “Ue Shekulu numanile inkolo za antu tũlũ, kulagĩĩle waani numusaaguĩle muĩĩa naabĩlĩ, 25walĩsole ĩlioma lya wĩtumi uu nuutumua uu nwaulekile ũYuda, wende kuluandĩ luakue umuene.” 26Naakuĩla nsimbi; ĩnsimbi nyĩmuguĩĩla uMatia; nusagulua wĩĩ palumuĩ nĩatumua naikyumi numuĩ.


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Ũndũ Syĩtwa ya Ngai Yĩtũmĩawa na Kĩla Yonanasya
MBIVILIANĨ yaku ĩandĩko ya Savuli 83:18 yĩalyũlĩtwe ata? Mbivilia ya Kĩkamba, 1974, ĩandĩko yĩu yaasya: “Nĩ kana mamanye no we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Mbivilia ingĩ syaasya oou. Nthĩnĩ wa Mbivilia mbingĩ syĩtwa Yeova nĩyĩvetetwe na vandũ vayo vakekĩwa “Mwĩaĩi” kana wa “Tene na Tene.” Nĩ kyaũ kyaĩle kwĩthĩwa vaa? Nĩ syĩtwa ya Yeova kana nĩ syĩtwa ya ũnene?
Syĩtwa ya Ngai kwa nthoo sya Kĩevelania
Ĩandĩko yĩu yĩwetete syĩtwa. Nthĩnĩ wa Mbivilia ya kĩthyomo kya Kĩevelania ĩandĩko yĩu yĩwetete syĩtwa. Syĩtwa yĩu yĩandĩkĩtwe יהוה (YHWH) kwa nthoo sya Kĩevalania. Kwa Kĩkamba syĩtwa yĩu yĩandĩkawa “Yeova.” Syĩtwa yĩu ĩyonekaa ĩandĩkonĩ o yĩmwe ya Mbivilia. Nthĩnĩ wa Maandĩko ma Kĩevelania yonekaa vakuvĩ mavinda 7,000.
Syĩtwa ya Ngai nĩ ya vata mũno ata? Kwa ngelekany’o mboya ya Mwĩaĩi ĩla Yesũ wamanyĩisye. Yaambĩĩte atĩĩ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe.” (Mathayo 6:9) Na ĩngĩ Yesũ avoyie atĩĩ: “Asa, taĩa syĩtwa yaku.” Na Ngai asũngĩa e ĩtũnĩ asya: “Nĩnayĩtaĩa, na ngayĩtaĩa ĩngĩ.” (Yoana 12:28) Kwoou syĩtwa ya Ngai nĩ ya vata vyũ. Ĩndĩ nĩkĩ alyũli aingĩ mavetete syĩtwa yĩu Mbivilianĩ na makekĩa masyĩtwa ma ũnene?
Veonekana mekĩte ũu nũndũ wa itumi ilĩ nene. Kya mbee, andũ aingĩ maasya syĩtwa yĩu ĩyaĩle kũtũmĩwa nũndũ ĩyĩsĩkĩe ũndũ yatamũkawa tene. Kĩevelania kyaandĩkawa vate nthoo ta; a, e, ĩ, i, o, ũ, u. Kwoou ũmũnthĩ vaiĩ mũndũ ũtonya kũmanya nesa ũndũ nthoo YHWH syatamũkawa tene. Ĩndĩ ũu nũtuma tũeka kũtũmĩa syĩtwa ya Ngai? Ĩvinda ya tene nĩvatonyeka syĩtwa ya Yesũ yĩkethĩwa yatamũkawa Yesua kana Yeosua nũndũ vaiĩ mũndũ ũtonya kũweta nesa ũndũ yatamũkawa. Ĩndĩ andũ nthĩ yonthe matũmĩaa syĩtwa ya Yesũ kwa nzĩa syĩkĩvathũkany’o kwosana na ũndũ yĩtamũkawa kwa ithyomo syoo. Maileaa kũyĩtũmĩa syĩtwa yĩu nĩkwĩthĩwa mayĩsĩ ũndũ yatamũkawa tene. O na we ũkathi nthĩ ĩngĩ nũtonya kwĩthĩa syĩtwa yaku yĩtamũkawa kĩvathũkany’o kwosana na kĩthyomo kya kũu. Kwoou kũlea kũmanya ũndũ syĩtwa ya Ngai yatamũkawa tene kũituma tũtayĩtũmĩa.
Kĩtumi kya kelĩ kyaũveta syĩtwa ya Ngai Mbivilianĩ kyumanĩte na kĩthĩo kya tene kya Ayuti. Aingĩ moo maĩkĩĩaa syĩtwa ya Ngai ĩyaĩle kũtamũkwa. Mũĩkĩĩo ũsu waumanĩte na kũtũmĩa naĩ mwĩao wa Mbivilia ũla waasya: “Ndũkawete syĩtwa ya Yeova Ngai waku mana; nũndũ Yeova ndakasya ũsu nde ĩvĩtyo ũla ũwetaa syĩtwa yake mana.”—Kuma 20:7.
Mwĩao ũsu ũvatanĩte kũtũmĩa syĩtwa ya Ngai kwa nzĩa ĩtaĩle. Aandĩki ma Maandĩko ma Mbivilia ma Kievelania (ala metawa “Ũtianĩo Mũkũũ”) maĩ andũ aĩkĩĩku na maatĩĩaa mĩao ĩla Ngai wanengete ana ma Isilaeli. Ĩndĩ nĩmatũmĩaa mũno syĩtwa ya Ngai. Kwa ngelekany’o, nĩmayĩkĩie nthĩnĩ wa savuli ila syainawa nĩ athaithi. Kwoou mwĩao ũsu ũivatanĩte kũyĩtũmĩa kwa ndaĩa. O na Yeova Ngai nĩweeyĩaĩe athaithi make mekaĩlae syĩtwa yake na ala maĩ aĩkĩĩku nĩmeekie ũu. (Yoeli 2:32; Meko ma Atũmwa 2:21) Kwoou Aklĩsto nĩmaĩle kũtũmĩa syĩtwa ya Ngai kwa ndaĩa o ũndũ Yesũ wayĩtũmĩie.—Yoana 17:26.
Alyũli nĩmekaa makosa manene kwĩkĩa Mbivilianĩ masyĩtwa ma ũnene vandũ va syĩtwa ya Ngai. Matumaa Ngai oneka e vaasa na atendete andũ, ĩndĩ Mbivilia ĩtũthing’ĩĩasya twĩthĩwe na ‘ũnyanya na Yeova.’ (Nthimo 3:32) Osa ngelekany’o ya mũnyanyau ũla mũseo vyũ. Atonya kwĩthĩwa e mũnyanyau mũseo vyũ ata ũtesĩ syĩtwa yake? O ta ũu andũ matesĩ Yeova, syĩtwa ya Ngai, matonya kũmũthengeea ata kwa w’o. Ũndũ ũngĩ andũ mateũtũmĩa syĩtwa ya Ngai mayĩsa kũmanya ũndũ yonanasya. Syĩtwa ya Ngai yonanasya ata?
Ngai mwene nĩwaeleisye mũthũkũmi wake Mose ũndũ syĩtwa yake yonanasya. Yĩla Mose wakũlilye ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova amũsũngĩie amwĩa: “Ninyie ũla ninyie.” (Kuma 3:14) Nthĩnĩ wa Mbivilia ĩaliũlĩtwe nĩ mũndũ wĩtawa Lothaamu ĩandĩko yĩu yaasya: “Ngatw’ĩka kĩla nĩenda.” Kwoou Yeova nũtonya kũtw’ĩka kĩla ũkwenda nĩ kana eanĩsye ieleelo syake.
Twasye we wĩna ũtonyi wa kũtw’ĩka kĩla ũkwenda. Nĩ kyaũ ũtonya kũmeka anyanyau? Ũmwe awaa nũtonya kũtw’ĩka ndakĩtalĩ ũkamũiita. Ũngĩ eethĩwa na thĩna wa mbesa nũtonya kũtw’ĩka mũthwii na ũimumya thĩnanĩ. Ĩndĩ o ta andũ ala angĩ, we ndwĩna ũtonyi ũsu. O ũendee na kwĩmanyĩsya Mbivilia ũkatana kwona ũndũ Yeova ũtonya kũtw’ĩka kĩla ũkwenda nĩ kana eanĩsye mawatho make. Nĩwendete kũtũmĩa vinya wake kũtethya ala mamwendete. (2 Mavinda 16:9) Ala matesĩ syĩtwa yake mayĩsa kũmanya ndaĩa isu syonanasya ũndũ Yeova ũilyĩ.
Kwa w’o syĩtwa Yeova nĩyaĩle kwĩthĩwa Mbivilianĩ. Kũmanya ũndũ yonanasya na kũyĩtũmĩa ũthaithinĩ waku nĩkũkũtetheeasya mũno kũmũtheengeea Yeova, Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ.*
* Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai na ũndũ yonanasya, na nĩkĩ yaĩle kũtũmĩwa ũthaithinĩ, sisya kavuku, Jina La Mungu Litakaloendelea Milele, kakyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text: 1Lutondo lwa Penteskote pĩna nalupika, alĩ akoolĩ tũlũ ensi palumuĩ nailundilĩĩle. 2Kumpũmpũkĩli kwipũna kwigyulu nauuza mulũgũũzo zĩ mulũgũũzo wa nzega nkulu nĩkũnkile kungũlũ, naumijulia ĩnumba tũlũ muna alĩ ikyalansile. 3Naziigyeleela nĩmĩ naalĩ zĩtemanukile zĩ nĩmĩ za mooto naalĩ zĩĩmile mumuntu wensi. 4Tũlũ naijulua nuMuau Muelu, naandia kwitambula kuntambo nazĩngĩ kĩna uMuau alĩ waatongelĩĩle kwilikitia. 5Alĩ akoolĩ kũYelusalemũ Ayahũdi naikyalile, antu akulia-Nzua a ndugu zensi nsĩlĩlĩ igyulu. 6uMulũgũũzo pĩna nũigigua, maũmbĩ namĩlundĩkĩĩla namatunduala, kuitĩ wensi waao alĩ wiigilie kĩna itambula kuntambo yaakue yaakuee. 7Naakũmia tũlũ, naakulĩlua, naaũga, “Ĩa tũlũ naitambula, sika Agalĩlayane. 8Yatũla mbii ishie kwiiigia ĩntambo yĩĩtu naalĩ kualelue ndĩzo? 9ĩApaliti nĩAmedi nĩAelamani, nĩndĩo naikyalile kuMesopotamia, kuUyahũdi nukuKapadokia, Ponto nĩAsia, 10Piligia nĩ Pampilia, Mĩsili ninandĩ za Libia piipĩ nukuKilene, nĩagenda kwipũna kuLumĩ, ĩAyahũdi nĩ aasio naalĩ atiati a wĩtekeli waao, 11ĩAkelete nĩAlabu; kukiigyũlia ĩa itambula kuntambo zĩĩtu uutendi naukulu wa kĩNzua!” 12Naakũmia tũlũ, naingĩĩlua ninkankani naĩĩ kĩtambuĩla ĩeene kueene, “Aaizi itĩ ndogolelio yaakue yaani. 13ĩĨĩa naakuapopota nukwiũga, ‘Agaalile mubinio mupia.’” 14Ĩpa uPetelo nuĩmĩka palumuĩ nĩnaikyumi numuĩ, nwitunta ululi luakue nuaĩĩla, “Ĩnie agoosia a Uyahũdi niniinie namwikyalile mũYelusalemũ, manĩ ulukaani ulu, tegeelĩ inkaani zaane. 15Sika iio kĩna musĩĩgile; ĩa sika agaalile, kuitĩ ingĩ nsaa ya katatu ya munsĩ; 16ĩpa ulukaani ulu lualu naalĩ lutambulue numunakĩdagu Yoeli. 17‘Ikitũla pantondo za mpelo, uũgile uNzua, nĩkakuiitĩla ĩantu tũlũ uMuau waane, nĩaana aani, agoosia nĩnaakĩĩma, ikipũnia unakĩdagu; nĩasumba aani ikiona maono; nĩanampala aani ikiloota ndooti 18Sunga pantondo zaasio nĩkakuiitĩla ĩĩtumi aane, 2 agoosia nĩnaasungu, uMuau waane, Ndĩo ikipũnia uunakĩdagu. 19Nikipũnia makula mukiania mwigyulu niilĩngasĩĩlio muna nsĩlĩlĩ ya nsĩĩ, mugali numooto numulũke wa liukĩ. 20ĩMpasu ijilikaĩlĩka kwitũla wiilu, numueli kwitũla mugali pĩna ulutondo lwa kĩShekulu lũkĩĩlĩ kalaaza, ulutondo nalukulu nalukigyelela kualiĩ. 21Kangĩ ikitũla wensi nukakulĩtekela ĩliina lya kĩShekulu ukigũnua.’ 22“Agoosia a Ĩsilaeli, tegeelĩ inkaani izi; ũYesu Munazaleti, muntu naalĩ mũgyeleligue kumiani nuNzua kuutendi kwa kĩuyo pakatĩ yaani, kĩna uniinie akola namumanile; 23wa yuuyu naalĩ mupũnigue kũshiio lya kĩNzua nuumani waakue kwipũna iyuukĩ; inie namumukononteela mumusalaba nukukumuulaga kumĩkono ya antu naabĩĩ. 24Ĩpa uNzua numũiukia, numutũnguĩla muuwai wa nkia, kunsooko sika alĩ ishũũmĩkile waguĩlue nduo. 25Kuitĩ uDaudi uũgile mumpola zaakue, ‘Kuuzaa numuoonie ũShekulu ntongela yaane intondo zensi, Kunsooko wĩĩlĩ pamukono waane wa kĩgoosia ndekishũngũsĩka. 26Luulo gua ĩnkolo yaane nĩlumba, ululĩmĩ luane nalulumbĩĩligua; Kangĩ umuĩlĩ waane ukakikyala muulaaĩĩli. 27Kunsooko sikukindekelia ĩnkolo yaane kuulungu; Sunga sikukakumuleka uMuelu waako wauone uoononeki. 28Unĩngilie injĩla za upanga; Ukakinjulia ulumbi pausiu waako.’ 29“Agoosia anũna aane, kantambule kuukamatĩkũ ntongela yaani impola za munampala wĩĩtu uDaudi, ya kĩna nukia, nuĩĩkua; nĩkĩbĩĩla kiakue kĩkoolĩ kunsĩĩtu sunga nantende. 30Iio gua kunsooko alĩ munakĩdagu, nwimana ya kĩna uNzua alumulapĩĩle kwilyapo kĩna ukakumunansulĩlia umuĩ wa wĩleli wa kĩĩno kiakue wikyalanse mwityengu luakue lya kĩtemi; 31umuene mukoleka pĩna nutoongela kukuzioona izi, alutambuĩle impola za wiiuki wa kĩKilisito ya kĩna sika nulekua kuulungu, sunga umuĩlĩ waakue sika nauona uoononeki. 32“ũYesu wayu uNzua naalumũiukilie, nindiishie tũlũ kuakuĩli a mpola izi. 33Iio gua, pĩna nunankĩligua sunga kumukono nwa kĩgoosia nwa kĩNzua nukwiligia kwa kĩTata ilyago lya Muau Muelu, ukiitile ĩkĩntu ĩkĩ namukĩoonie nukukukiigia. 34Kuitĩ uDaudi sika alunankĩĩle kwigyulu, ĩpa umuene mukoleka uũgile, ‘Shekulu alumuĩĩlĩĩle ũShekulu waane, Kyalansa pamukono waane nwa kĩgoosia 35Sunga pĩna nĩkakuaĩĩka ĩanaulugu aako nsĩlĩlĩ ya mĩgulu yaako.’ 36“Luulo gua, ĩnumba tũlũ nya Ĩsilaeli amane kutai ya kĩna uNzua wamutendile ũYesu unuasio naalĩ mumukonontelĩĩle mumusalaba kwitũla Shekulu, kangĩ Kilisito.” 37Pĩna naiigia izi naasonsua munkolo zaao, naamuĩĩla uPetelo nĩatumua naĩngĩ, kutendeii, agoosia anũna ĩĩtu. 38uPetelo nuashookeelia, “Pelĩ, mubadĩĩzigue wensi mumiani muliina lya kĩYesu Kilisito, muleegeligue ĩmĩlandu yaani, niniinie mukiligia ĩkĩpeegua kya Muau Muelu. 39Kuitĩ ilyago ingĩ kumiani nukuaana aani nukuaasio naĩĩlĩ kulĩ tũlũ ensi, ĩaasio ũShekulu Nzua wĩĩtu ukuĩĩtaa kumuakue.” 40Nuakuĩla kunkaani nazĩngĩ ningĩ, nukukuasugula nuũga, “Ĩgũnĩ kwipũna muwĩleli uu wa uleki.” 41Iio gua, ĩaasio naalĩ aanũnkuĩle ulukaani luakue naabadĩĩzigua; nulutondo luasio naĩongeela antu magana ma nzogũ matatu. 42Naĩkamatĩkia muumanigua wa atumua, numuukamamtani, nukukuuega uugalĩ numuulompi. 43Muntu wensi nũingĩĩlua nuooa; makula mingĩ niilĩngasĩĩlio naitendua nĩatumua. 44Tũlũ naalĩ asuĩlĩĩle alĩ akoolĩ palumuĩ, niintu tũlũ alĩ asangĩĩle, 45nukwigulia inshao zaao niintu yaao naalĩ kuuzaa atĩĩte nukukuoomolania tũlũ kwilika lya usilĩlua wa muntu wensi. 46Lutondo kulutondo kunkolo ĩmuĩ alĩ kuuzaa akoolĩ muNumba ya kĩNzua nukwilĩa uugalĩ munumba zaao. Nailĩa ndia zaao kuulumbi nukunkolo nanzelu, 47naakumukũmazukia uNzua nukukualoeelia ĩantu tũlũ. ũShekulu nongeeelia lutondo kulutondo iyalo lya aasio naalĩ igũnua.