text:
KĨLUNGU KYA 6
Akw’ũ Maĩva?
1-3. Nĩ makũlyo meva andũ mekũlasya ĩũlũ wa akw’ũ, na ndĩni syĩ kĩvathũkany’o isũngĩaa ata?
MBIVILIA ĩtwathĩte kana ĩvinda yĩmwe “kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ.” (Ũvuan’yo 21:4) Kĩlungunĩ kya 5, nĩtũneemanyĩisye kana wovosyo no ũtume tũkwata thayũ ũtathela. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, andũ nĩmakusaa. (Mũtavan’ya 9:5) Kwoou, ĩkũlyo yĩmwe ĩnene twĩkũlasya nĩ, Nĩ kyaũ kĩkĩkaa ĩla mũndũ wakw’a?
2 Ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu nĩ wa vata, na mũno mũno ĩla twakw’ĩĩwa nĩ mũndũ twendete. No twĩkũlye-ĩ, ‘Aendie va? Nũtwene? No atũtethye? Tũkamwona ĩngĩ?’
3 Ndĩni isũngĩaa makũlyo asu kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o. Ndĩni imwe imanyĩasya kana ethĩwa mũndũ anaĩ mũseo, aendaa ĩtunĩ na ethĩwa anaĩ mũthũku, aendaa ĩianĩ ya mwaki. Ingĩ syaasyaa ĩla mũndũ wakw’a atw’ĩkaa kyũmbe kya veva na aendaa kwĩkalany’a na andũ ma mũsyĩ woo ala makwie. Nasyo ndĩni ingĩ syaasyaa kana ĩla mũndũ wakw’a na asilĩlwa, asyaawa ĩngĩ e na mwĩĩ wa mũndũ ũngĩ kana wa nyamũ.
4. Nĩ ũndũ wĩva ũmanyĩaw’a nĩ ndĩni vakuvĩ syonthe ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
4 Maũndũ asu ndĩni imanyĩasya no moneke me kĩvathũkany’o mũno. Ĩndĩ vakuvĩ ndĩni syonthe imanyĩasya o ũndũ ũmwe. Imanyĩasya kana ĩla mũndũ wakw’a, ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ wake kĩtakusaa. Ĩndĩ ũu nĩ w’o?
NĨ KYAŨ KĨKĨKAA MŨNDŨ AKW’A?
5, 6. Nĩ kyaũ kĩkĩkaa ĩla mũndũ wakw’a?
5 Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩkĩkaa mũndũ akw’a, na nũtũtavĩtye kana ĩla mũndũ wakw’a, thayũ wake nũthelaa. Kwoou ĩla mũndũ wakw’a, mosũanĩo make nĩmathelaa na ndethĩawa atonya kwona, kwĩw’a, kana kũsũanĩa. *
6 Mũsumbĩ Solomoni aandĩkie kana ‘ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.’ Ala akw’ũ maitonya kwenda kana kũmena, na “kũti wĩa kana ũsũanĩo, kana ũmanyi, kana ũĩ, Seoli [kana, mbũanĩ].” (Soma Mũtavan’ya 9:5, 6, 10.) Na ĩvukunĩ ya Savuli 146:4, Mbivilia yonanĩtye kana ĩla mũndũ wakw’a, “mosũanĩo make” nĩmaaa.
ŨNDŨ YESŨ WAISYE ĨŨLŨ WA KĨKW’Ũ
7. Yesũ aisye ata ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
7 Ĩla mũnyanyae wa Yesũ weetawa Lasalo wakwie, Yesũ eeie amanyĩw’a make atĩĩ: “Lasalo ũla mũnyanyae waitũ nũkomete.” Ĩndĩ Yesũ ndoonanasya kana Lasalo nũthyũmũĩte, na nĩkyo kĩtumi waendeeie kwasya kana “Lasalo nĩ mũkw’ũ.” (Yoana 11:11-14) Kwoou Yesũ aelekanilye kĩkw’ũ na too. Ndaasya Lasalo aĩ ĩtunĩ kana aĩ vamwe na andũ moo ala makwie. O na ndaasya Lasalo aendeee kũvĩĩa ĩianĩ ya mwaki kana asyaiwe ĩngĩ e na mwĩĩ wa mũndũ kana wa nyamũ. Ĩndĩ kĩvathũkany’o na ũu, Yesũ oonanasya kana Lasalo nĩ ta waĩ toonĩ mũito. O na ve Maandĩko angĩ maelekanĩtye kĩkw’ũ na too mũito. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaasyaa kana ĩla Sitivini wakimangiwe na mavia ‘nĩwakomie,’ ĩyonany’a kana nĩwooaiwe. (Meko ma Atũmwa 7:60) Nake mũtũmwa Vaulo nĩwaandĩkie kana Aklĩsto amwe “nĩmakomete” kĩkw’ũnĩ.—1 Akolintho 15:6.
8. Twĩsĩ ata kana Ngai ndaaũmba andũ makusae?
8 We Ngai oombie Atamu na Eva nĩ kana meĩsa kũkw’a? Aiee! Yeova amombie matanĩe thayũ tene na tene me na mĩĩ mĩseo. Ĩla Yeova woombie andũ, amanengie wendi wa kwĩkalaa tene na tene. Asyai mayendaa kwona syana syoo iikũa na iikw’a, na ũu now’o Yeova wĩw’aa ĩũlũ witũ. Ĩndĩ ethĩwa Ngai atũmbie twĩkalae tene na tene, nĩkĩ tũkusaa?
NĨKĨ TŨKUSAA?
9. Nĩkĩ mwĩao ũla Yeova wanengie Atamu na Eva waaĩlĩte na ũtaĩ vinya kũatĩĩa?
9 Mũũndanĩ wa Eteni, Yeova eeie Atamu atĩĩ: “Wa kĩla mũtĩ wa mũũndanĩ nũtonya ũya o ũndũ ũkwenda: ĩndĩ wa mũtĩ wa kũmanyĩthya ũseo na ũthũku, ndũkaye: nĩkwĩthĩwa mũthenya ũla ũkaya waw’o ndũkatĩa ũkw’a.” (Mwambĩlĩlyo 2:9, 16, 17) Mwĩao ũsu ndwaĩ vinya kũatĩĩa, na Yeova nĩwe waaĩle kũtavya Atamu na Eva kĩla kĩseo na kĩla kĩthũku. Kwa kũmwĩw’a Yeova, mesaa kwonany’a kana nĩmamũnengete ndaĩa. O na mesaa kwonany’a kana nĩmekũtũnga mũvea kwondũ wa syĩndũ syonthe ila Yeova wamanengete.
10, 11. (a) Satani akengie Atamu na Eva ata? (b) Nĩkĩ Atamu na Eva mataĩ na ũndũ wa kwĩtetea?
10 Ũndũ wa kũmakya nĩ kana Atamu na Eva nĩmanyuvie kũlea kũmwĩw’a Yeova. Satani amũkũlilye Eva atĩĩ: “Nĩ w’o, Ngai nĩwaisye, Mũtikaye ma mĩtĩ yonthe ya mũũndanĩ?” Nake Eva amũsũngĩa amwĩa: “Mosyao ma mĩtĩ ya mũũndanĩ nĩtũtonya ũya: ĩndĩ ũsyao wa mũtĩ ũla wĩ katĩ wa mũũnda, Ngai nĩwaisye, Mũĩkaye waw’o, o na mũikakiite, mũikese ũkw’a.”—Mwambĩlĩlyo 3:1-3.
11 Na ĩndĩ Satani amwĩa Eva atĩĩ: “Mũikakw’a nongĩ: nũndũ Ngai nĩwĩsĩ kana mũthenya ũla mũkaya waw’o, nĩvo mũkasalukw’a metho, nenyu mũkeethĩwa ta Ngai, mũkĩmanya ũseo na ũthũku.” (Mwambĩlĩlyo 3:4-6) Satani endaa Eva asũanĩe kana no etw’ĩĩe ũseo na ũthũku. O na nĩwamũkengie ĩũlũ wa kĩla kĩkekĩka eethĩwa ate mwĩwi. Satani eeie Eva kana ndakakw’a nongi, na kwoou Eva atw’a ĩtunda aya na anenga mũũme nake aya. Atamu na Eva nĩmeesĩ kana Yeova ameie maikaye ĩtunda yĩu. Ĩla maĩe ĩtunda yĩu, nĩmanyuvie kũlea kwĩw’a mwĩao mawĩsĩ nesa na ũtaĩ vinya kũatĩĩa, na nĩmoonanisye kana mainengete ndaĩa Ĩthe woo wa ĩtunĩ ũla wamendete. Mayaĩ mesa kwĩtetea nũndũ wa kĩla meekie!
12. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa kũmakya kwĩthĩwa Atamu na Eva maleile kũmwĩw’a Yeova?
12 Nĩ ũndũ wa kũmakya kwĩthĩwa asyai maitũ ma mbee maleile kũmũnenga ndaĩa Mũmbi woo! Ũtonya kwĩw’a ata ũkekĩa kĩthito mũno kũea syana na ĩtina iyiema ũkwĩw’a, na iyĩka kĩvathũkany’o na ũndũ ũitavĩtye? Tyo wĩw’e waũmĩa mũno ngoonĩ?
13. Yeova oonanasya ata ĩla weeie Atamu “nũkasyoka kĩtoonĩ”?
13 Ĩla maleile kwĩw’a, Atamu na Eva mayaĩ matonya kwĩkala tene na tene. Yeova eeĩte Atamu atĩĩ: “Wĩ kĩtoo, na nũkasyoka kĩtoonĩ.” (Soma Mwambĩlĩlyo 3:19.) Ũu woonanasya kana Atamu esaa kũtw’ĩka kĩtoo ĩngĩ, wĩthĩe no ũndũ ũmwe na ũtaaũmbwa. (Mwambĩlĩlyo 2:7) Atamu avĩtya, nĩwakwie na ndaaendeea kwĩthĩwa vo ĩngĩ.
14. Nĩkĩ tũkusaa?
14 Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Ngai, methĩwa me o thayũ o na ũmũnthĩ. Ĩndĩ ĩla maleile kũmwĩw’a, nĩmeekie naĩ, na mesa kũkw’a. Naĩ nĩ ta ũwau mũthũku ũla twatiĩwe nĩ asyai maitũ ma mbee. Ithyonthe twasyaiwe twĩ na naĩ na nĩkyo kĩtumi tũkusaa. (Alomi 5:12) Ĩndĩ kĩu tikyo kyaĩ kĩeleelo kya Ngai kwa andũ. Ngai ndendaa andũ makusae, na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye kana kĩkw’ũ nĩ “mũmaitha.”—1 Akolintho 15:26.
ŨW’O NŨTŨTHAASYA
15. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtũtetheeasya ata?
15 Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũthaasya kumana na momanyĩsyo maingĩ ma ũvũngũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana akw’ũ mayĩw’aa woo na maithataa. Tũitonya kũneena namo na maitonya kũneena naitũ, o na tũyĩsa kũtetheesya ala akw’ũ, namo mayĩsa kũtũtethya. Maitonya kũtwĩka ũndũ o na wĩva na kwoou tũyaĩle kũmakĩa. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana akw’ũ me thayũ na no matetheke ĩla twanenga athembi na atongoi ma ndĩni mbesa nĩ kana mamavoyee. Ĩndĩ kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũsiĩĩaa tũikaw’e nĩ momanyĩsyo asu ma ũvũngũ.
16. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya ũvũngũ wĩva ĩũlũ wa akw’ũ?
16 Satani atũmĩaa ndĩni sya ũvũngũ kũtũkenga na aituma tũsũanĩa kana akw’ũ me thayũ. Kwa ngelekany’o, ndĩni imwe imanyĩasya kana ĩla andũ makw’a, ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ woo kĩendeeaa kwĩkala vandũ vangĩ kĩ thayũ. Ndĩni ĩla we ũendaa ĩmanyĩasya ũu, kana ĩmanyĩasya kĩla Mbivilia ĩwetaa ĩũlũ wa akw’ũ? Satani atũmĩaa ũvũngũ nĩ kana asiĩĩe andũ maikamũmanye Yeova.
17. Nĩkĩ kũmanyĩsya kana andũ makavĩvw’a ĩianĩ ya mwaki nĩ ũndũ ũmwanangĩaa Yeova ĩsyĩtwa?
17 Maũndũ ala ndĩni mbingĩ imanyĩasya nĩmakũtelemya. Kwa ngelekany’o, ndĩni imwe imanyĩasya kana andũ athũku makavya tene na tene ĩianĩ ya mwaki. Ũmanyĩsyo ũsu wĩthĩawa ũimwanangĩa Yeova ĩsyĩtwa nũndũ ndesa kwĩtĩkĩlya andũ mathĩne kwa nzĩa ĩsu! (Soma 1 Yoana 4:8.) Kwa ngelekany’o, we wĩw’a ata ũkethĩa mũsyai ũkũkany’a kana kake kwa kũkavĩvya moko na mwaki? Vate nzika, wona e mũng’endu mũno na ndwenda kũtuma ndũũ nake. Ũu nĩw’o Satani wendaa twĩw’e ĩũlũ wa Yeova!
18. Nĩkĩ tũtaĩle kũkĩa akw’ũ?
18 Ndĩni imwe imanyĩasya kana ĩla andũ makw’a, matw’ĩkaa syũmbe sya veva. Ndĩni isu imanyĩasya kana no nginya tũnenge ndaĩa syũmbe isu sya veva nũndũ no syĩthĩwe anyanya maitũ, na twaema kũinenga ndaĩa no syĩthĩwe amaitha maitũ. Nũndũ andũ aingĩ nĩmaĩkĩĩaa ũvũngũ ũsu, nĩmakĩaa akw’ũ, na kwoou nĩmamathaithaa vandũ va kũmũthaitha Yeova. Lilikana kana akw’ũ maitonya kwĩw’a kana kwĩka ũndũ o na ũmwe, na kwoou tũyaĩle kũmakĩa. Yeova nĩwe Mũmbi witũ na nĩwe Ngai wa w’o, kwoou twaĩle kũmũthaitha e weka.—Ũvuan’yo 4:11.
19. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtũtethasya ata?
19 Ĩla tweemanyĩsya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ, nĩtũthaaw’a kumana na momanyĩsyo ma ũvũngũ ma ndĩni. Na ũw’o ũsu nũtũtetheeasya kũelewa mawatho maseo ala Yeova ũtwathĩte ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte.
20. Twĩĩmanyĩsya kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
20 Ĩvindanĩ ya tene, mũthũkũmi wa Ngai weetawa Yovu akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ?” (Yovu 14:14) Nĩ ũndũ ũtonyeka mũndũ mũkw’ũ akethĩwa thayũ ĩngĩ? Ũsũngĩo ũla Ngai ũtũnengete Mbivilianĩ nĩ wa kwendeesya mũno. Nĩtũkwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ũndũ ũsu kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe.
^ kal. 5 Andũ amwe maĩkĩĩaa kana ĩla mũndũ wakw’a, thayũ kana veva wake ndũkusaa. Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ, soma Maelesyo ma Mũthya namba 17 na 18.


c: text/html

text:
MŨSYAĨĨSYA Na. 1 2016 | Nĩkĩ Twaĩle Kwĩthĩwa twĩ Aĩkĩĩku?
Andũ aingĩ nĩmakenganaa o na ethĩwa nĩ savalĩ ũmwe katĩ wa kĩla ndatĩka ĩkũmi methĩawa maiea ngewa. Nĩkĩ waĩle kwĩkĩa kĩthito wĩthĩwe wĩ mũĩkĩĩku?
COVER SUBJECT
Ũĩkĩĩku Nĩ wa Vata Ĩvindanĩ Yĩĩ?
Maũndũ ala mamũkwatie Hitoshi nĩmekũĩkĩĩthya kana ũndũ ũsu nĩ wa w’o.
COVER SUBJECT
Kwĩthĩwa Ũte Mũĩkĩĩku kwĩ Ũthũku Mwaũ?
Maũndũ ma w’o ĩũlũ wa ũvũngũ.
COVER SUBJECT
Nĩkĩ Nĩ Ũndũ wa Vata Kwĩthĩwa twĩ Aĩkĩĩku?
Andũ maeleetye ũndũ ũĩkĩĩku nĩ ũndũ wa vata
THE BIBLE CHANGES LIVES
Nenge Mwaka o Ũmwe wa Kwĩthĩwa Nĩ na Ũtanu na Mũuo
Alain Broggio nĩwakiitiwe ngoo mũno nĩ ndeto ila syĩ ĩandĩkonĩ ya 1 Yoana 1:9.
We Nĩwĩsĩ?
Mavuku ma kũkũnzwa ma tene (scrolls) maseũvaw’a ata, na matũmĩawa ata? “Athembi anene” ala mawetetwe Maandĩkonĩ ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto methĩwa maĩ aaũ?
Ũtonya Kwĩka Ata Weew’a wĩ na Wia na Ũte Mwĩanĩe
Ve maũndũ 3 matonya kũũtetheesya wĩthĩwe wĩ mwĩanĩe.
ANCIENT WISDOM FOR MODERN LIVING
Mũikemakĩe
Yesũ aisye tũyaĩle kwĩmakĩa na oonany’a ũndũ tũtonya kwĩka ũu.
Ũndũ Mbivilia Yaasya
Andũ ala akw’ũ no methĩwe thayũ ĩngĩ?
Maũndũ angĩ Monanĩtw'e Kĩsesenĩ
Yo Mbivilia no Ĩndetheesye Ethĩwa Nĩngw’ĩte Ngoo?
Ve nzĩa itatũ Ngai ũtũtetheeasya nasyo ĩla tũkw’ĩte ngoo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KĨLUNGU KYA 15
Ũtonya Kũmanya Ũthaithi wa W’o Ata?
1. Nũũ waĩle kũtũtavya ũndũ twaĩle kũmũthaitha Ngai?
NDĨNI mbingĩ syasyaa imanyĩasya ũw’o ĩũlũ wa Ngai. Ĩndĩ ũu ti w’o nũndũ ndĩni imanyĩasya maũndũ me kĩvathũkany’o vyũ ĩũlũ wa Ngai na ũndũ twaĩle kũmũthaitha. Tũtonya kũmanya ũthaithi wa w’o ata? No Yeova e weka ũtonya kũtũtavya ũndũ twaĩle kũmũthaitha.
2. Ũtonya kwĩmanyĩsya ata ũndũ ũtonya kũmũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩle?
2 Yeova nũtũnengete Mbivilia nĩ kana twĩmanyĩsye ũndũ twaĩle kũmũthaitha. Kwoou ĩmanyĩsye Mbivilia, na nũndũ Yeova nũkũthĩnĩkĩaa, akaũtetheesya ũtetheke kumana na maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya.—Isaia 48:17.
3. Ngai endaa twĩke ata?
3 Andũ amwe maasyaa kana Ngai etĩkĩlaa mothaithi onthe, ĩndĩ ũu ti w’o Yesũ wamanyĩisye. Aisye atĩĩ: “Ti kĩla mũndũ ũmbĩtaa, Mwĩaĩi, Mwĩaĩi, ũkavota ũsumbĩnĩ wa ĩtu; ĩndĩ nĩ ũla wĩkaa wende wa Asa wakwa.” Kwoou nĩ ũndũ wa vata kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa kwenda kwa Ngai na tũikwĩka. Ũsu nĩ ũndũ mũito nũndũ Yesũ oonanisye kana andũ ala matamwĩw’aa Ngai no ũndũ ũmwe na alei, kana ala ‘mekaa mothũku.’—Mathayo 7:21-23.
4. Yesũ aisye ata ĩũlũ wa ala mekaa kwenda kwa Ngai?
4 Yesũ nĩwawetie kana tũkakwatwa nĩ motato nũndũ wa kwĩka kwenda kwa Ngai. Aisye atĩĩ: “Votai inyw’ĩ nthĩnĩ wa mbingĩlo ĩla ntheke: nũndũ mbingĩlo nĩ nthanthau, na nzĩa nĩ mbaamu, ĩla ĩelete wanangĩkonĩ, nao nĩ aingĩ ala mavotelaa mbingĩlonĩ ĩsu. Nũndũ mbingĩlo nĩ ntheke, na nzĩa nĩ nziĩĩe, ĩla ĩelete thayũnĩ, nao nĩ avũthũ ala mamyonaa.” (Mathayo 7:13, 14) Nzĩa ntheke, ĩla nĩyo ũthaithi wa w’o, ĩtongoeasya thayũnĩ ũtathela. Nayo nzĩa ĩla nthanthau, ĩla nĩyo ũthaithi wa ũvũngũ, ĩtongoeasya kĩkw’ũnĩ. Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, Yeova ndendaa mũndũ o na ũmwe akw’e. Nũnengete kĩla mũndũ mwanya wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake.—2 Vetelo 3:9.
ŨTHAITHI ŨLA ŨMWENDEEASYA NGAI
5. Tũtonya kũmanya ata ala mamũthaithaa Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte?
5 Yesũ aisye kana nĩ ũndũ ũtonyeka kũmanya ala mamũthaithaa Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte. Tũtonya kwĩka ũu kwa kwĩka ũkunĩkĩli ĩũlũ wa kĩla maĩkĩĩaa na meko moo. Yesũ aisye atĩĩ: “Mũkamamanya nĩ mosyao moo.” Ongeleeile kwasya atĩĩ: “Kĩla mũtĩ mũseo nũsyaaa ũsyao mũseo.” (Mathayo 7:16, 17) Ũu ti kwonany’a kana ala mamũthaithaa Ngai maivĩtasya. Ĩndĩ ĩvinda yonthe athũkũmi ma Ngai nĩmatataa kwĩka kĩla kyaĩlĩte. Yu nĩtũkwona kĩla kĩtonya kũtũtetheesya tũmanye ala mamũthaithaa Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte.
6, 7. Nĩkĩ ũthaithi wa w’o waĩle kwĩthĩwa wosanĩte na Mbivilia? Ngelekany’o ya Yesũ yĩtũmanyĩsya kyaũ?
6 Ũthaithi witũ waĩle kwĩthĩwa wosanĩte na kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kĩla Ũandĩko nĩwaveveewe nĩ Ngai, naw’o nĩwaĩle wa kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa, na kũsilĩla kwa ũlũngalu: nĩ kana mũndũ wa Ngai atonye kwĩthĩwa e mwĩanĩu, eanĩe kũtethya kĩla wĩa mũseo.” (2 Timotheo 3:16, 17) Nake mũtũmwa Vaulo aandĩkĩe Aklĩsto atĩĩ: “Yĩla mwoosie kwitũ ĩla ndeto ya ũtũmane wa Ngai, mũtyaamyosa ta ndeto ya andũ, ĩndĩ o ũndũ ĩtilyĩ w’o, ndeto ya Ngai.” (1 Athesalonika 2:13) Momanyĩsyo ma ndĩni ya w’o maumanĩte na Ndeto ya Ngai, Mbivilia. Mayumanĩte na mawoni ma andũ, syĩthĩo, kana kĩndũ kĩngĩ.
7 Maũndũ onthe ala Yesũ wamanyĩasya maumĩte Ndetonĩ ya Ngai. (Soma Yoana 17:17.) Mavinda maingĩ nĩwawetaa ũndũ Maandĩko maĩtye. (Mathayo 4:4, 7, 10) Athũkũmi ma w’o ma Ngai nĩmaatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ na maũndũ onthe ala mamanyĩasya methĩawa maumĩte Mbivilianĩ.
8. Yesũ atũmanyĩisye kyaũ ĩũlũ wa kũmũthaitha Yeova?
8 Twaĩle kũthaitha Yeova e weka. Ĩandĩko ya Savuli 83:18 yaĩtye atĩĩ: “We wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, Nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Yesũ endaa andũ mamanye Ngai wa w’o nũũ, na nĩwamanyĩisye andũ ĩsyĩtwa ya Ngai. (Soma Yoana 17:6.) Yesũ aisye atĩĩ: “Mũthaithae Mwĩaĩi Ngai waku, na mũthũkũmae we, e weka.” (Mathayo 4:10) Kwoou, nũndũ twĩ athũkũmi ma Ngai, nĩtũatĩĩaa ngelekany’o ya Yesũ. Tũthaithaa Yeova e weka, tũkatũmĩa ĩsyĩtwa yake, na nĩtũmanyĩasya andũ angĩ ĩũlũ wa ĩsyĩtwa ya Ngai na maũndũ ala ũkeka kwondũ witũ.
9, 10. Twonanasya ata kana nĩtwendanĩte ithyĩ kwa ithyĩ?
9 Nĩtwaĩle kwenda andũ kuma ngoonĩ. Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mendane ene kwa ene. (Soma Yoana 13:35.) Maĩle kwĩka ũu o na ethĩwa maumĩte kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o, me na syĩthĩo syĩ kĩvathũkany’o, kana o na ethĩwa nĩ athwii kana nĩ ngya. Wendo witũ kwa ala angĩ waĩle kũtuma twĩthĩwa twĩ na ngwatanĩo ta ana-a-asa na eĩtu-a-asa. (Akolosai 3:14) Kwoou tũiendaa kaũnĩ na tũyũanaa. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ũndũnĩ ũũ syana sya Ngai nikwonanw’a, o na syana sya ndevili: o mũndũ ũla ũtekaa ũlũngalu ti wa Ngai, o na ũla ũtamwendaa mwana-a-ĩthe.” Yongeleele kwasya atĩĩ: “Twendane ene kwa ene: na ti ta Kaini ũla waĩ wa ũla mũthũku, na ooaa mwana-a-inyia.”—1 Yoana 3:10-12; 4:20, 21.
10 Nĩtũtũmĩaa ĩvinda yitũ, vinya witũ, na syĩndũ sitũ kũtetheesya angĩ na kwĩkĩana vinya. (Aevelania 10:24, 25) Nĩtwĩkaa “andũ onthe nesa.”—Akalatia 6:10.
11. Nĩkĩ twaĩle kũmũĩkĩĩa Yesũ ta we nzĩa ya ũtangĩĩo?
11 Nĩtwaĩle kũmũĩkĩĩa Yesũ nũndũ nĩwe nzĩa ya ũtangĩĩo. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kũti ũtangĩĩo kwa ũngĩ o na wĩva w’onthe: nũndũ kũti syĩtwa yĩngĩ ĩtheo wa ĩtu, yĩnengetwe andũ, yĩtwaĩle ithyĩ kũtangĩĩwa nayo.” (Meko ma Atũmwa 4:12) Kĩlungunĩ kya 5 kya ĩvuku yĩĩ, nĩtweemanyĩisye kana Yeova nĩwamũtũmie Yesũ oke kumya thayũ wake wĩthĩwe wovosyo kwa andũ ala ewi. (Mathayo 20:28) Yeova nũmũnyuvĩte Yesũ eĩthĩwa Mũsumbĩ ĩũlũ wa nthĩ. Na kĩu nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩtũtavasya kana no nginya tũmwĩw’e Yesũ nĩ kana twĩkwata thayũ ũtathela.—Soma Yoana 3:36.
12. Nĩkĩ tũtelikasya siasanĩ?
12 Tũyaĩle kwĩlikya siasanĩ. Yesũ ndaaĩlikya siasanĩ. Ĩla wasilĩlawa, eeie mũsumbĩki wa Lomi weetawa Vilato atĩĩ: “Ũsumbĩ wakwa ti wa nthĩ ĩno.” (Soma Yoana 18:36.) O ta Yesũ, twĩthĩawa tũlũmanĩtye na Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai, na kwoou tũyĩlikasya siasanĩ o na twĩthĩwe twĩkalaa va. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, Mbivilia ĩtwĩĩte tũmew’e “ala me na ũkũmũ,” namo nĩ silikalĩ sya andũ. (Alomi 13:1) Nĩtũnengae ndaĩa mĩao ya nthĩ ĩla twĩkalaa. Ĩndĩ ĩla mĩao ĩsu yaleana na mĩao ya Ngai, twĩkaa ta atũmwa, ala maisye atĩĩ: “Mũvaka tũmwĩw’e Ngai mbee wa kũmew’a andũ.”—Meko ma Atũmwa 5:29; Maliko 12:17.
13. Nĩ maũndũ meva tũtavanasya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
13 Tũĩkĩĩaa kana Ũsumbĩ wa Ngai now’o ũkamina mathĩna ĩũlũ wa nthĩ. Yesũ aisye kana “ũvoo . . . mũseo wa ũsumbĩ” ũkatavanw’a nthĩ yonthe. (Soma Mathayo 24:14.) Vai silikalĩ ya mũndũ ĩtonya kwĩka maũndũ ala Ũsumbĩ wa Ngai ũkatwĩka. (Savuli 146:3) Yesũ atũmanyĩisye kũvoyaa ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai ĩla waisye atĩĩ: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:10) Mbivilia ĩtũtavĩtye kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkaananga silikalĩ sya andũ syonthe, “naw’o ũkekalaa tene na tene.”—Ndanieli 2:44.
14. We wĩona naaũ mamũthaithaa Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte?
14 Ĩtina wa kwĩmanyĩsya maũndũ asu, no wĩkũlye-ĩ, ‘Naaũ ala mamanyĩasya kwosana na Mbivilia? Naaũ ala matavasya andũ angĩ ĩũlũ wa ĩsyĩtwa ya Ngai? Naaũ methĩawa mendanĩte kuma ngoonĩ na maĩkĩĩaa kana Ngai nĩwatũmie Yesũ nĩ kana atũtangĩĩe? Naaũ ala matelikasya siasanĩ? Naaũ matavanasya kana Ũsumbĩ wa Ngai now’o ũkamina mathĩna ala matũkwataa?’ No Ngũsĩ sya Yeova syĩ syoka.—Isaia 43:10-12.
WAĨLE KWĨKA ATA?
15. Nĩ maũndũ meva twaĩle kwĩka nĩ kana Ngai etĩkĩle ũthaithi witũ?
15 Kũĩkĩĩa kana Ngai e kw’o kũitoetye. O na ndaimoni niĩkĩĩaa kana Ngai e kw’o, ĩndĩ iyĩatĩĩaa mĩao yake. (Yakovo 2:19) Ethĩwa nĩtũkwenda Ngai etĩkĩle ũthaithi witũ, o vamwe na kũĩkĩĩa kana e kw’o, no nginya twĩke ũndũ ũkwasya.
16. Nĩkĩ twaĩle kũleana na ndĩni sya ũvũngũ?
16 Ũndũ ũngĩ nĩ kana no nginya tũleane na ndĩni sya ũvũngũ nĩ kenda Ngai etĩkĩle ũthaithi witũ. Mwathani Isaia aandĩkie atĩĩ: “Umai katĩ wayo; ĩthesyei.” (Isaia 52:11; 2 Akolintho 6:17) Nĩkyo kĩtumi twaĩle kũleana vyũ na kĩndũ kyonthe kĩkonanĩtye na ndĩni ya ũvũngũ.
17, 18. “Mbaviloni Ĩla Nene” nĩ kyaũ, na nĩkĩ twaĩle kuma nthĩnĩ wayo na mĩtũkĩ?
17 Ũthaithi wa ũvũngũ nĩ kyaũ? Nĩ ũthaithi w’onthe ũla ũmanyĩasya andũ kũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩleanĩte na Ndeto yake. Mbivilia yĩtĩte ndĩni syonthe sya ũvũngũ “Mbaviloni Ĩla Nene.” (Ũvuan’yo 17:5) Nĩkĩ? Ĩtina wa mbua ya ĩvinda ya Noa, momanyĩsyo maingĩ ma ndĩni sya ũvũngũ nĩmambĩĩie ndũanĩ ya Mbaviloni. Momanyĩsyo asu ma ũvũngũ nĩmanyaĩĩkie ĩũlũ wa nthĩ yonthe. Kwa ngelekany’o, andũ ala mekalaa Mbaviloni nĩmathaithaa ngai syĩ kĩvathũkany’o sya ũtatũ. O na ũmũnthĩ, ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana Ngai nĩ Ũtatũ, ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai wa w’o no ũmwe, nake nĩ Yeova, na Yesũ nĩ Mwana wake. (Yoana 17:3) O na andũ ala mekalaa Mbaviloni maĩkĩĩaa kana ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ wa mũndũ kĩtakusaa mũndũ akw’a na kĩtonya kũthĩnĩa ĩianĩ ya mwaki. Ĩndĩ ũu ti w’o.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 14, 17, na 18.
18 Ngai nĩwathanĩte kana o mĩtũkĩ ndĩni syonthe sya ũvũngũ ikaanangwa. (Ũvuan’yo 18:8) Nũkũelewa nĩkĩ waĩle kuma ndĩninĩ sya ũvũngũ na mĩtũkĩ? Yeova Ngai eenda wĩke ũu na mĩtũkĩ ũndũ vatonyeka.—Ũvuan’yo 18:4.
19. Watw’a kũmũthũkũma Yeova, akaũsũvĩa kwa nzĩa syĩva?
19 Ĩla watw’a kuma ndĩninĩ ya ũvũngũ nĩ kana wambĩĩe kũmũthũkũma Yeova, anyanyau amwe na andũ ma mũsyĩ no maeme kũelewa nĩkĩ wĩkie ũtwi ũsu na no mambĩĩe kũũsiĩĩa kana kũũvĩnga. Ĩndĩ Yeova ndesa kũũtia. Ũkeethĩwa kĩkundinĩ kya andũ milioni mbingĩ ala methĩawa mendanĩte kuma ngoonĩ, na ũkeethĩwa na wĩkwatyo wa kwĩkala tene na tene nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ. (Maliko 10:28-30) Nĩ ũndũ ũtonyeka anyanya amwe maku na andũ ma mũsyĩ ala meũkũvĩnga makesa kũtw’a kwĩmanyĩsya Mbivilia.
20. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũmũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩle?
20 O mĩtũkĩ, Ngai akavetanga ũthũku w’onthe na Ũsumbĩ wake ũisumbĩka ĩũlũ wa nthĩ. (2 Vetelo 3:9, 13) Yĩu yĩkeethĩwa ĩvinda ĩseo vyũ! Andũ onthe makeethĩwa maimũthũkũma Yeova kwa nzĩa ĩla wendaa. Kwoou nĩ ũndũ wa vata wose ĩtambya oyu ya kũmũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩle.


text:
Mbivilia Ĩla Ĩalyũlĩtwe Nesa na yĩ Thayũ
“Ndeto ya Ngai ĩ thayũ.”—AEVL. 4:12.
MBATHI: 37, 43
1. (a) Ngai anengie Atamu wĩa wĩva? (b) Kuma ĩvinda yĩu andũ ma Ngai methĩĩtwe maitũmĩa kĩthyomo ata?
YEOVA NGAI oombie syũmbe syake syĩ na ũtonyi wa kũneena. Na ĩla wamũtwaie Atamu mũũndanĩ wa Eteni nĩwamũnengie wĩa wa kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa. Keka kũyaĩ kĩthyomo Atamu ndaĩ atonya wĩa ũsu. Atamu atũmĩie ũĩ ũla waĩ naw’o na kĩlĩko nĩ kana anenge kĩla nyamũ ĩsyĩtwa yĩla yaĩle. (Mwa. 2:19, 20) Kuma ĩvinda yĩu andũ ma Ngai methĩĩtwe maitũmĩa ũtonyi wa kũneena, kana wa kũtũmĩa kĩthyomo, kũmũtaĩa na kũtetheesya angĩ mamanye kwenda kwake. Myakanĩ ya mĩtũkĩ, andũ ma Ngai nĩmatũmĩĩte kĩthyomo kwa nzĩa ya mwanya kũendeesya ũthaithi wa w’o, na nzĩa ĩsu ya mwanya nĩ kũalyũla Mbivilia.
2. (a) Ĩla kamitii yĩtawa New World Bible Translation Committee yatũmĩie myolooto yĩva ĩitethya wĩa wa kũalyũla? (b) Twĩneenea kyaũ ĩsomonĩ yĩĩ?
2 Mbivilia ila ialyũlĩtwe nĩ mbingĩ ĩndĩ imwe syĩthĩawa ialyũlĩtwe nesa kwĩ ingĩ. Myakanĩ ya 1940, kamitii yĩtawa New World Bible Translation Committee nĩyatwie kũtũmĩaa myolooto ĩtatũ ya kũalyũla Mbivilia, na myolooto ĩsu yu yĩthĩĩtwe ĩitũmĩwa nĩ aalyũli ma ithyomo mbee wa 130. Myolooto ĩsu nĩ: (1) Kũtaĩa ĩsyĩtwa ya Ngai kwa kũyĩtũngĩĩa vala yaĩle Maandĩkonĩ. (Soma Mathayo 6:9.) (2) Kũalyũla maandĩko ndeto kwa ndeto ethĩwa nĩvatonyeka, ĩndĩ ethĩwa vaitonyeka aalyũli maialyũla ũvoo ũsu kwa nzĩa ĩtonya kũeleeka nesa. (3) Kũtũmĩa ndeto ite vinya nĩ kana wĩthĩe mũsomi nũkwendeew’a nĩ kũsoma. * (Soma Neemia 8:8, 12.) Kwaekai twĩmanyĩsye ũndũ myolooto ĩsu ĩtũmĩĩtwe nthĩnĩ wa kũalyũla Mbivilia ya Kĩsũngũ ya New World Translation ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013, vamwe na ila ingĩ ite sya Kĩsũngũ.
MBIVILIA ĨTAĨAA ĨSYĨTWA YA NGAI
3, 4. (a) Nĩ mavuku meva ma tene methĩawa na ila nthoo syĩtawa Tetragrammaton? (b) Mbivilia mbingĩ syĩkanĩte ata na ĩsyĩtwa ya Ngai?
3 Andũ ala masomaa mavuku ma tene ma Mbivilia ma kĩthyomo kya Kĩevelania, ta ala Mavuku ma Ũkanga wa Mũnyũ, nĩmaseng’aa mũno nũndũ wa kwona ũndũ ila nthoo syĩtawa Tetragrammaton singĩvĩte mavukunĩ asu. Isu nĩ ila nthoo inya sya Kĩevelania itũmĩawa kũandĩka ĩsyĩtwa ya Ngai. Eka mavuku asu ma tene ma Kĩevelania, ĩsyĩtwa ya Yeova no yonekaa nthĩnĩ wa kovi sya Septuagint ya Kĩkiliki, ila syaandĩkiwe katĩ wa myaka ta 200 Klĩsto ate mũsyae na myaka 100 Klĩsto aminĩte kũsyawa.
4 O na kau maũndũ asu nĩmekũĩkĩĩthya nesa vyũ kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyaĩlĩte kwĩthĩwa yĩ Mbivilianĩ, aalyũli aingĩ nĩmavetangaa ĩsyĩtwa yĩu vyũ. Kwa ngelekany’o, Mbivilia ya New World Translation of the Christian Greek Scriptures yaumw’a mwakanĩ wa 1950, vathelile o myaka ĩlĩ na ĩndĩ Mbivilia yĩtawa Revised Standard Version yaumĩthw’a. Aalyũli ma Mbivilia ĩsu meekie kwosa ĩla Mbivilia ĩngĩ yĩtawa American Standard Version ya 1901 mamĩka moalyũku mavetete ĩsyĩtwa ya Ngai. Nĩkĩ mayĩvetie? Ndeto sya mbee Mbivilianĩ ĩsu syaĩtye: “Kũtũmĩa ĩsyĩtwa o na yĩva kwondũ wa Ngai ũla ũmwe . . . kũyaĩlĩte o na vanini mũĩkĩĩonĩ wa Ĩkanisa yonthe ya Kĩklĩsto.” Ĩla maminie kwĩka ũu matumie aalyũli ala angĩ ma Mbivilia sya Kĩsũngũ na ite sya Kĩsũngũ meka tamo.
5. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũekana na ĩsyĩtwa ya Ngai vala yaĩlĩte Mbivilianĩ?
5 Nĩkĩ ti ũndũ mũnini kũveta kana kũtũngĩĩa ĩsyĩtwa ya Ngai Mbivilianĩ? Mũalyũli wĩsĩ wĩa wake nesa nĩwĩsĩ kana nĩ ũndũ wa vata kũelewa nesa kĩeleelo kya mũandĩki wa ũvoo ũla ũkũalyũla. Kũmanya ũu nĩkũmũtongoeasya ĩla ũkũtethya wĩa wake nĩ kana eke motwi ala maĩlĩte. Ve mĩsoa mingĩ mũno Mbivilianĩ yonanĩtye vata wa ĩsyĩtwa ya Ngai na vata wa kũthew’a kwayo. (Kuma 3:15; Sav. 83:18; 148:13; Isa. 42:8; 43:10; Yoa. 17:6, 26; Meko 15:14) Yeova Ngai nĩwe Mũandĩkĩthya wa Mbivilia na aveveeie aandĩki mayo matũmĩe ĩsyĩtwa yake mateũkĩa. (Soma Esekieli 38:23.) Kwoou kũvetanga ĩsyĩtwa yĩkwatĩkanaa mavukunĩ ala ma tene mavinda ngili kauta kwonanasya kana mũndũ ndeũnenga Mũandĩkĩthya wa Mbivilia ndaĩa.
6. Nĩkĩ Mbivilia ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya New World Translation yongelete ĩsyĩtwa ya Ngai mavinda angĩ thanthatũ?
6 Ũmũnthĩ maũndũ ala mekwonany’a kana nĩtwaĩlĩte kũtũmĩa ĩsyĩtwa ya Ngai maendeee kwongeleka. Kwa ngelekany’o, Mbivilia ya New World Translation ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013 yĩ na ĩsyĩtwa ya Ngai mavinda 7,216. Ũu nĩ kwonany’a kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyonekaa mavinda angĩ 6 mate ĩla Mbivilianĩ ĩngĩ ya 1984. Mavinda atano katĩ wa asu me ĩandĩkonĩ ya 1 Samueli 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Ĩsyĩtwa ya Ngai yatũngĩiwe mĩsoanĩ ĩsu ĩtano nũndũ ala Mavuku ma Ũkanga wa Mũnyũ me na ĩsyĩtwa ya Ngai mĩsoanĩ ĩsu. Mavuku asu ma Ũkanga wa Mũnyũ makũĩe ala maandĩkiwe na kĩthyomo kya Kĩevelania nĩ andũ meetawa Masoretes na myaka mbee wa 1,000. O na ĩngĩ ĩtina wa kũsoma mũnango mavuku angĩ ma tene, ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyatũngiwe ĩandĩkonĩ ya Asili 19:18.
7, 8. Ĩsyĩtwa ya Yeova yonanasya kyaũ?
7 Aklĩsto ma w’o monaa ĩsyĩtwa ya Yeova yĩ ya vata mũno. Ũvoo wa kwongeleela ũla wĩ Mbivilianĩ ya New World Translation ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013 nũeleetye ũndũ ũsu nesanga. Ĩla kamitii yĩtawa New World Bible Translation Committee nĩeleawa nesa kana ĩsyĩtwa ya Yeova yumanĩte na ndeto ya Kĩevelania ha·wah,’ ĩla ũalyũlo wayo nĩ “Ũla Ũtumaa Kwĩthĩwa.” * Navu tene mavuku maitũ manaeleasya kĩla kyonanaw’a nĩ ĩsyĩtwa ya Yeova matũmĩĩte ndeto ila iwetetwe ĩandĩkonĩ ya Kuma 3:14, yĩla yaĩtye: “Ninyie Ũla Ninyie.” Kyu nĩkyo kyatumie Mbivilia ya New World Translation ya 1984 yasya kana ĩsyĩtwa ya Yeova yonanasya kana “we mwene nũtumaa ethĩwa Mwĩanĩsya wa mawatho.” * Ĩndĩ ũvoo wa kwongeleela namba A4 wa Mbivilia ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013 waĩtye ũũ: “O na kau ĩsyĩtwa Yeova no yonany’e kana nũtumaa ethĩwa kĩla ũkwenda kũtw’ĩka, yĩyonanasya o ũu wĩ w’oka. No yonanasya kana nũtumaa syũmbe syake syĩthĩwa kĩla kĩkwendeka, kana akatuma ũndũ mũna wĩkĩka nĩ kana eanĩsye kĩeleelo kyake.”
8 Yeova nũtumaa syũmbe syake syĩthĩwa kĩla ũkwenda. Kwa ngelekany’o, kwosana na kĩla ĩsyĩtwa yake yonanasya, Ngai nĩwatumie Noa atw’ĩka vundi wa ngalawa, atuma Mbesaleli atw’ĩka ndũĩka ya kũseũvya syĩndũ, atuma Ngiteoni atw’ĩka ngũmbaũ ya kaũ, na atuma Vaulo atw’ĩka mũtũmwa kwa mbaĩ ingĩ. Maũndũ asu meonany’a kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩ ya vata mũno andũnĩ make. Na ĩla kamitii yĩtawa New World Bible Translation Committee ndyaĩ ĩvũthĩĩsya ũndũ ũsu kwa kũveta ĩsyĩtwa ya Ngai Mbivilianĩ.
9. Nĩ ũndũ ũmwe wĩva mũnene ũtumĩte kwĩkĩwa kĩthito kingĩ mũno kya kũalyũla Mbivilia na ithyomo ingĩ?
9 Mbivilia ya New World Translation, ĩla ĩalyũlĩtwe kwa ithyomo mbee wa 130, nĩnengete ĩsyĩtwa ya Ngai ndaĩa nũndũ yĩ na ĩsyĩtwa yĩu vala yaĩlĩte. (Soma Malaki 3:16.) Ĩndĩ Mbivilia ila ialyũlawa matukũ aa iyĩthĩawa na ĩsyĩtwa ya Ngai. Vandũ va ũu syĩ na masyĩtwa ma ũnene ta “Mwĩaĩi” kana masyĩtwa ma ngai sya kĩthĩo. Kĩu nĩ kĩtumi kĩmwe kĩnene kĩtumĩte Nzama Ĩla Ĩtongoesye ya Ngũsĩ sya Yeova ĩtata ũndũ vatonyeka ĩĩkĩĩthye kana andũ aingĩ vyũ nĩmakwata Mbivilia ĩla ĩnengete ndaĩa ĩsyĩtwa ya Ngai.
MBIVILIA ĨALYŨLĨTWE NESA NA ĨTE VINYA KŨELEEKA
10, 11. Aalyũli ma Mbivilia ila ite sya Kĩsũngũ sya New World Translation makomanie na mathĩna meva maialyũla?
10 Ala matethetye wĩa wa kũalyũla Mbivilia ya New World Translation na ithyomo ingĩ nĩmakomanĩte na mathĩna maingĩ. Kwa ngelekany’o, o ta Mbivilia ingĩ sya Kĩsũngũ, tene Mbivilia ya Kĩsũngũ ya New World Translation yatũmĩaa ndeto ya Kĩevelania “Seoli” (Sheol) mĩsoanĩ ta Mũtavan’ya 9:10. Tene mũsoa ũsu waasyaa ũũ Mbivilianĩ ĩsu: “Kũi wĩa kana ũsũanĩo kana ũmanyi kana ũĩ Seoli, vala ũendete.” Aalyũli aingĩ ma ithyomo ite sya Kĩsũngũ maĩ na thĩna ũũ: Ndeto “Seoli” ndĩsĩkĩe nĩ aingĩ ma ala maneenaa ithyomo syoo, o na ndĩ mavukunĩ ala maeleasya ndeto, na ĩsomekaa ũu ta ĩsyĩtwa ya vandũ. Nũndũ wa kĩtumi kyu aalyũli nĩmanengiwe mwanya maalyũle ndeto ĩsu “Seoli” (Kĩevelania) na ĩla ĩngĩ “Andesi” (Kĩkiliki) maitũmĩa ndeto “Mbũa.” Ndeto ĩsu nĩyaĩlĩte na nĩtumaa andũ maelewa nesa kĩla meũsoma.
11 Namo aalyũli ma ithyomo ingĩ maĩ na thĩna wa kũtũmĩa ndeto o ĩla ĩla kũalyũla ndeto ya Kĩevelania neʹphesh na ya Kĩkiliki psy·kheʹ, o tondũ aalyũli ma Mbivilia ya Kĩsũngũ matũmĩĩte ndeto “soul” (thayũ) kw’onthe kũla kwaĩ na ndeto isu. Thĩna waĩ va? Ndeto ĩla maĩ matonya kũtũmĩa yatumaa wĩthĩa ne laisi mũndũ kwona thayũ ta kĩndũ kĩtonekaa kĩ mũndũnĩ. Ũndũ ũsu waĩ ũtonya kũtuma mũndũ ona thayũ ta ĩimũ kana ĩveva ya mũndũ ĩndĩ ti ũ mũndũ mwene. Nũndũ wa kĩtumi kyu, aalyũli nĩmanengiwe mwanya maalyũlae ndeto ĩsu kwosana na kĩla kĩũneenewa vau maatĩĩe ũvoo wa kwongeleela wa Mbivilia ya New World Translation of the Holy Scriptures—With References. Kwoou kĩla kyoonekie kĩ kya vata vyũ nĩ kũtetheesya andũ maelewe mĩsoa ĩla yĩ na ndeto ĩsu mateũthĩna, na mavinda maingĩ aalyũli makomana na ndeto ĩsu nĩmeekĩaa maelesyo ma kwongeleela nĩ kana matetheesye mũsomi aelewe kĩla kĩũwetwa.
12. Nĩ moalyũku ta meva meekiwe Mbivilianĩ ya New World Translation ya 2013? (No ũsisye kĩlungu kĩĩ, “Mbivilia Ĩla Yĩkĩtwe Moalyũku ya 2013 ya New World Translation,” ĩkasetinĩ yĩĩ.)
12 Makũlyo ala aalyũli makũlilye maialyũla nĩmatumie vamanyĩka kana vaĩ ndeto ingĩ o ta isu syaĩ itonya kũeleeka naĩ. Kwoou kwĩ Mwei wa 9, 2007, Nzama Ĩla Ĩtongoesye nĩyanenganie mwanya Mbivilia ya Kĩsũngũ yĩkwe moalyũku. Ala manengiwe wĩa ũsu nĩmasyokeleeile makũlyo ngili mbingĩ ala makũlĩtw’e nĩ ala maalyũlaa Mbivilia na ithyomo ingĩ. Ndeto sya Kĩsũngũ ila syavĩtiwe nĩ ĩvinda nĩsyavetangiwe na vatũmĩwa ila sya matukũ aa, na aalyũli asu ma Mbivilia ya Kĩsũngũ nĩmeekĩie kĩthito kingĩ nĩ kana matũmĩe ndeto ite vinya kũeleeka ĩndĩ ialyũlĩtwe ũndũ vaĩle. Kwoou kũatĩĩa kĩla aalyũli ma ithyomo ingĩ meekie nĩkwanoie ndeto ila itũmĩĩtwe Mbivilianĩ ya Kĩsũngũ.—Nth. 27:17.
ŨNDŨ ANDŨ MATŨNGĨTE MŨVEA WINGĨVĨTE
13. Andũ aingĩ mekĩte ata ĩtina wa kũkwata Mbivilia ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013?
13 Andũ methĩĩtwe na woni mwaũ kuma makwata Mbivilia ya Kĩsũngũ ya New World Translation? Aingĩ nĩmatũmĩte valũa syoo sya kũtũnga mũvea ovisinĩ mũnene wa Ngũsĩ sya Yeova ũla wĩ Brooklyn. Kwa ngelekany’o, nĩ kana ũelewe ũndũ aingĩ meewie, no ũsũanĩe ndeto ii mwĩĩtu-a-asa ũmwe waandĩkie: “Mbivilia ĩilyĩ ĩsandũkũ yusũĩte tũvila twa thooa mũnene. Kwoou kũsoma ndeto sya Yeova ũitũmĩa Mbivilia ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013 no ũndũ ũmwe na kũsisya nesa kĩla kavila wone ũndũ kailyĩ, ũndũ katheete, ũndũ ke na langi ũilyĩ, na ũndũ kanakavĩte. Nũndũ Maandĩko asu maalyũlĩtwe na kĩthyomo kĩ laisi, nĩmandetheesye nĩelewe Yeova nesanga, na kĩu kĩtumaa nĩw’a ta ngũsomewa nĩ ĩthe wakwa ndeto syake syĩ na mũyo angwatĩlĩte kĩtuo.”
14, 15. Mbivilia ya New World Translation ya ithyomo ingĩ ĩtumĩte andũ methĩwa na woni mwaũ?
14 Mbivilia ya New World Translation ya Kĩsũngũ ti yo yĩ yoka ĩtumĩte andũ mew’a mũyo. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Kwasũanĩa ndeto sya mũtumĩa ũmwe umĩte vandũ vetawa Sofia, Bulgaria. Aisye ũũ ĩũlũ wa Mbivilia ya kĩthyomo kya Bulgarian: “Nĩsomete Mbivilia myaka mingĩ, ĩndĩ ndyaasoma Mbivilia ĩalyũlĩtwe nesa ta ĩno yĩ laisi kũeleeka, na yĩ na ndeto iũlika ngoonĩ ĩmwe kwa ĩmwe.” O ta ũu, ĩla mwĩĩtu-a-asa ũmwe kuma Albania wakwatie Mbivilia ya New World Translation aisye atĩĩ: “Ndeto ya Ngai ko ĩte mũyo kĩthyomonĩ kya Albanian! Nĩ ndaĩa nene mũno kũmwĩthukĩĩsya Yeova aineena naitũ atũmĩĩte kĩthyomo kitũ!”
15 Kũndũ kwingĩ Mbivilia itesawa mbesa mbingĩ na kũsyona nĩ thĩna, kwoou kũkwata Mbivilia o ĩmwe nĩ ũathimo mũnene. Livoti ĩmwe kuma nthĩ ya Rwanda yaĩtye atĩĩ: “Kwa ĩvinda ĩasa, andũ aingĩ ala mamanyĩaw’a Mbivilia nĩ ana-a-asa mayeekaa maendeeo nũndũ wa kwĩthĩwa mate na Mbivilia. Mayaĩ na ũtonyi wa kũthooa Mbivilia ila syatesawa nĩ makanisa ma kũu kwoo. Na mavinda maingĩ mayaeleawa nesa mĩsoa mĩna na kwoou weethĩaa mayĩka maendeeo.” Ĩndĩ maũndũ nĩmavĩndũkie ĩla makwatie Mbivilia ya New World Translation kĩthyomonĩ kyoo. Mũsyĩ ũmwe wa kuma Rwanda wĩ na syana inya sya mũika waisye atĩĩ: “Twĩmũtũngĩa Yeova mũvea mũno vamwe na ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ nũndũ wa kũtũnenga Mbivilia ĩno. Twĩ ngya na tũinaĩ twona mbesa sya kũthooa Mbivilia itwĩanĩe. Ĩndĩ yu kĩla ũmwe e na Mbivilia yake mwene. Nĩ kana tũmwony’e Yeova kana nĩtũmũtũngĩaa mũvea, tũmbanaa ithyonthe ta mũsyĩ kĩla mũthenya nĩ kana tũmĩsome.”
16, 17. (a) Yeova endaa ata? (b) Twaĩlĩte kũtw’a kwĩka ata?
16 Mbivilia ya New World Translation ĩkesa kũalyũlwa na ithyomo ingĩ mbingangĩ. O na kau Satani nũtataa mũno kũsiĩĩa ũndũ ũsu ndũkeanĩe, nĩtwĩsĩ kana Yeova endaa andũ make onthe mamwĩthukĩĩsye aimaneeny’a na kĩthyomo kĩ laisi na kĩkũeleeka. (Soma Isaia 30:21.) Mũthenya ũkavika ĩla “nthĩ ĩkausũw’a nĩ kũmũmanya Yeova, o tondũ manzĩ mekunĩkĩlye ũkanga.”—Isa. 11:9.
17 Nĩtũtw’ei vyũ tũtũmĩe nesa mĩthĩnzĩo yonthe ĩla tũnengetwe nĩ Yeova. Mũthĩnzĩo ũmwe nĩ ĩla Mbivilia ĩnengete ndaĩa ĩsyĩtwa yake. Mwĩtĩkĩlye aneene naku kĩla mũthenya aitũmĩa Ndeto yake. Na nũndũ e na ũtonyi mwingĩ, no atwĩthukĩĩsye nesa ĩla tũũmũvoya. Kũea ngewa na Yeova kwa nzĩa isu kũtumaa tũmũmanya nesanga na nĩkũtumaa tũmwenda mũnango.—Yoa. 17:3.
^ kal. 2 Sisya ũvoo wa kwongeleela namba A1 nthĩnĩ wa New World Translation ĩla yĩkĩtwe moalyũku, na kĩlungu kĩ na kyongo, “Jinsi ya Kuchagua Tafsiri Nzuri ya Biblia,” ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya ya 01/05/2008.
^ kal. 7 Mavuku amwe nĩmaeleetye ĩsyĩtwa ya Ngai ũu o na kau ti asomi onthe metĩkĩlanaa ũndũnĩ ũsu.
^ kal. 7 Sisya ũvoo wa kwongeleela namba 1A ũla wĩ Mbivilianĩ ya New World Translation of the Holy Scriptures—With References, wĩ na kyongo,“The Divine Name in the Hebrew Scriptures,” ĩth. 1561.


text:
KĨLUNGU KYA 10
Kĩla Mbivilia Ĩmanyĩasya Ĩũlũ wa Alaĩka
1. Nĩkĩ twaĩle kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa alaĩka?
YEOVA nĩwendaa tũmanye ĩũlũ wa ala wĩkalaa namo ĩtunĩ, na alaĩka nĩ amwe katĩ wa asu. Mbivilianĩ, alaĩka metĩtwe ‘ana ma Ngai.’ (Yovu 38:7) Alaĩka matethasya wĩa mwaũ? Matetheeisye andũ ata ĩvindanĩ ĩvĩtu? Na nĩmatonya kũtũtetheesya ũmũnthĩ?—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 8.
2. Alaĩka maumie va? Nĩ alaĩka meana moombiwe?
2 Nĩtwaĩle kũmanya vala alaĩka maumie. Ĩandĩko ya Akolosai 1:16 nĩyonanĩtye kana ĩtina wa Yeova kũmũmba Yesũ, nĩwasyokie oomba syĩndũ ila ingĩ syonthe “sya ĩtunĩ na sya kũũ nthĩ.” Na alaĩka nĩ amwe moombiwe. Nĩ alaĩka meana moombiwe? Mbivilia yaĩtye kana kwĩ alaĩka milioni maana maingĩ.—Savuli 103:20; Ũvuan’yo 5:11.
3. Ĩandĩko ya Yovu 38:4-7 yonanĩtye ata ĩũlũ wa alaĩka?
3 Mbivilia nĩtũmanyĩĩtye kana Yeova oombie alaĩka atanamba kũmba nthĩ. Mo meewie ata ĩla moonie nthĩ yoombwa? Ĩvuku ya Yovu yonanĩtye kana nĩmatanie. Alaĩka mamũthũkũmaa Yeova me na ngwatanĩo.—Yovu 38:4-7.
ALAĨKA NĨMATETHEEASYA ANDŨ MA NGAI
4. Twĩsĩ ata kana alaĩka nĩmendeeaw’a nĩ andũ?
4 Kuma tene alaĩka methĩĩtwe mayendeew’a nĩ andũ, na mayendeew’a nĩ kĩeleelo kya Yeova kwondũ wa nthĩ na andũ. (Nthimo 8:30, 31; 1 Vetelo 1:11, 12) No nginya methĩwe meewie woo mũno ĩla Atamu na Eva mamũvĩtĩisye Ngai. Na no nginya ũmũnthĩ methĩwe mew’aa woo mũnango moona andũ aingĩ mateũmwĩw’a Yeova. Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, alaĩka nĩmatanaa ĩla mũndũ weelila na amũsyokea Ngai. (Luka 15:10) Alaĩka nĩmendeeaw’a mũno nĩ athũkũmi ma Ngai. Yeova nũmatũmĩaa kũtetheesya na kũsũvĩa athũkũmi make ĩũlũ wa nthĩ. (Aevelania 1:7, 14) Ekai twone ngelekany’o imwe syĩkwonany’a ũndũ ũsu.
5. Alaĩka matetheeisye athũkũmi ma Ngai ata ĩvindanĩ ya tene?
5 Yeova nĩwatũmie alaĩka elĩ makatetheesye Loto na mũsyĩ wake kũvonoka ĩla ndũa sya Sotomo na Ngomola syaanangawa. (Mwambĩlĩlyo 19:15, 16) Myaka maana maingĩ ĩtina wa vau, mwathani Ndanieli nĩwekiw’e ngunganĩ ya mĩnyambũ, ĩndĩ ndaalĩka nũndũ ‘Ngai nĩwatũmie mũlaĩka wake, na atumya makanyw’a ma mĩnyambũ.’ (Ndanieli 6:22) Ĩvindanĩ yĩngĩ, yĩla mũtũmwa Vetelo waĩ yela, Yeova nĩwatũmie mũlaĩka amũthasya. (Meko ma Atũmwa 12:6-11) O na ĩngĩ, alaĩka nĩmatetheeisye Yesũ yĩla waĩ ĩũlũ wa nthĩ. Kwa ngelekany’o, ĩtina wa kũvatiswa ‘alaĩka nĩmamũthũkũmie.’ (Maliko 1:13) Ĩngĩ, kavinda kakuvĩ Yesũ atanoawa ve mũlaĩka wookie “amwĩkĩa vinya.”—Luka 22:43.
6. (a) Twĩsĩ ata kana alaĩka nĩmatetheeasya andũ ma Ngai ũmũnthĩ? (b) Twĩsũngĩa makũlyo meva?
6 Ũmũnthĩ alaĩka mayumĩlĩĩlaa andũ. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, Ngai nũtũmĩaa alaĩka kũtetheesya athũkũmi make. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Mũlaĩka wa Yeova nũmathyũlũlũkaa ngalĩ syonthe ala mamũkĩaa, na kũmavonokya.” (Savuli 34:7) Nĩkĩ twĩ na vata wa kũsũvĩwa nĩ alaĩka? Nũndũ twĩ na amaitha me vinya mũno ala mendaa kũtũũmĩsya. Amaitha asu naaũ? Maumie va? Matataa kũtũũmĩsya kwa nzĩa syĩva? Nĩ kana tũsũngĩe makũlyo asu, ekai twone kĩla kyeekĩkie kavinda kakuvĩ Atamu na Eva mamina kũmbwa.
AMAITHA MATONEKAA
7. Andũ mekĩte ata nũndũ wa kũkengwa nĩ Satani?
7 Kĩlungunĩ kya 3, nĩtweemanyĩisye kana ve mũlaĩka waleanile na Ngai na eethĩwa na wendi wa kũsumbĩka ala angĩ. Mbivilia yĩtĩte mũlaĩka ũsu Satani, ũla nĩwe Ndevili. (Ũvuan’yo 12:9) Satani endaa andũ o namo mamũlee Ngai. Nĩwamũkengie Eva, na kuma ĩvindanĩ yĩu nũkengete andũ aingĩ mũno. Ĩndĩ andũ amwe ta Aveli, Enoko, na Noa nĩmaendeeie kwĩthĩwa me aĩkĩĩku kwa Yeova.—Aevelania 11:4, 5, 7.
8. (a) Alaĩka amwe matw’ĩkie ndaimoni ata? (b) Ndaimoni syeekie ata nĩ kana ivonoke ĩla mbũa mbingĩ?
8 Ĩvindanĩ ya Noa alaĩka amwe nĩmaleanile na Ngai, matia wĩkalo woo wa ĩtunĩ, na mooka kwĩkala ĩũlũ wa nthĩ me na mĩĩ ya andũ. Nĩkĩ meekie ũu? Mbivilia yaĩtye kana mendaa kũtwaana. (Soma Mwambĩlĩlyo 6:2.) Ĩndĩ alaĩka asu mayaaĩlĩte kwĩka ũu. (Yuta 6) O ta alaĩka asu, andũ aingĩ ĩvindanĩ yĩu nĩmathũkie mũno na meethĩwa me ang’endu. Kĩu nĩkyo kyatumie Yeova atw’a kwananga andũ onthe athũku kwa kũete mbua mbingĩ ĩũlũ wa nthĩ. Ĩndĩ nĩwatangĩĩie athũkũmi make ala maĩ aĩkĩĩku. (Mwambĩlĩlyo 7:17, 23) Namo ala alaĩka athũku nĩmasyokie ĩtunĩ nĩ kana mavonoke. Mbivilia yĩtĩte alaĩka asu athũku ndaimoni. Nĩmanyuvie kwĩthĩwa me alei ta Satani, na kwoou Ndevili atw’ĩka mũnene woo.—Mathayo 9:34.
9. (a) Kweethĩiwe ata ĩla ndaimoni syasyokie ĩtunĩ? (b) Twĩĩmanyĩsya kyaũ tũlungunĩ tũla tũatĩĩe?
9 Yeova ndaaĩtĩkĩla ndaimoni syĩthĩwe na ngwatanĩo na alaĩka ala angĩ ĩtunĩ nũndũ nĩsyatw’ĩkie alei. (2 Vetelo 2:4) Ũmũnthĩ ndaimoni iyĩsa kwĩthĩwa na mĩĩ ta ya andũ, ĩndĩ no iendeee ‘kũkenga andũ nthĩ yonthe.’ (Ũvuan’yo 12:9; 1 Yoana 5:19) Ekai twĩmanyĩsye ũndũ ndaimoni isu ikengaa andũ aingĩ.—Soma 2 Akolintho 2:11.
ŨNDŨ NDAIMONI IKENGAA ANDŨ
10. Ndaimoni itũmĩaa nzĩa syĩva kũkenga andũ?
10 Ndaimoni ikengaa andũ kwa nzĩa mbingĩ. Kwa ngelekany’o, mũndũ nũtonya kwĩlikya maũndũnĩ ma ndaimoni nowe mwene, kana akeka ũu kwĩsĩla mũndũ mũe, kana mũndũ ũngĩ wĩ na ũtonyi wa kũneenany’a na maveva. Maũndũ onthe ala makonanĩtye na ndaimoni nĩ maũndũ ma ũwe, ĩndĩ Mbivilia nĩtũkanĩtye twĩvathane vyũ na maũndũ asu. (Akalatia 5:19-21) Nĩkĩ? Nũndũ o tondũ mũsyĩmi ũtũmĩaa kĩtei kũkwatya nyamũ, now’o ndaimoni itũmĩaa ũkengani kũkwatya, na kũsumbĩka andũ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 26.
11. Kũaũsya nĩ kyaũ, na nĩkĩ twaĩle kwĩvathana nakw’o?
11 Nzĩa ĩmwe ndaimoni itũmĩaa kũkenga andũ nĩ kũaũsya. Kũaũsya nĩ kũtata kũmanya ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte kana ĩũlũ wa maũndũ matesĩkĩe ũtũmĩĩte vinya wa ndaimoni. Mũndũ no atate kwĩka ũu kwa kũsoma ndata, kũsoma moko, kwĩkya mbũũ, na kũkũna ũta. Andũ aingĩ monaa kwĩka maũndũ asu ta kũtesa kũmaetee mũisyo, ĩndĩ ũu ti w’o. Maũndũ asu no maetee mũndũ mũisyo mũnene mũno. Kwa ngelekany’o, Mbivilia nĩtũtavĩtye kana awe me ngwatanĩo na ndaimoni. Ĩandĩko ya Meko ma Atũmwa 16:16-18 yonanĩtye kana ve “veva wa kũaũsya” watetheeisye mwĩĩtu ũmwe “kũaũsya.” Ĩndĩ ĩtina wa mũtũmwa Vaulo kũlũngya veva ũsu, kana ndaimoni, ũtonyi wa kũaũsya wa mwĩĩtu ũsu nĩwathelile.
12. (a) Nĩkĩ tũtaĩlĩte kũneenany’a na akw’ũ? (b) Nĩkĩ athũkũmi ma Ngai matelikasya syĩthĩonĩ ikonetye maũndũ ma ndaimoni?
12 Ve nzĩa ĩngĩ ndaimoni itũmĩaa kũkenga andũ. Nitataa kũtũkenga tũĩkĩĩe kana nĩ ũndũ ũtonyeka tũkaneena na andũ ala makwie. O na no itũkenge tũĩkĩĩe kana akw’ũ me thayũ, na no tũneene namo, no matũtetheesye, kana makatũũmĩsya. Kwa ngelekany’o, ĩla mũndũ wakw’ĩĩwa nĩ mũnyanyae kana o mũndũ wa mũsyĩ, no athi kwa mũndũ waasyaa e na ũtonyi wa kũneena na ala akw’ũ. Mũndũ ũsu nũtonya kũweta ũndũ wa kwendeesya ĩũlũ wa mũndũ ũsu mũkw’ũ, kana akeka ũndũ vakauma wasya ũvw’anene na wa mũndũ ũsu mũkw’ũ. (1 Samueli 28:3-19) O na ĩngĩ, maũndũ maingĩ ala andũ mekaa mũndũ akw’a monanasya kana nĩmaĩkĩĩaa kana akw’ũ me thayũ vandũ vangĩ. Amwe ma maũndũ asu nĩ syĩthĩo ila iatĩĩawa ĩvinda ya mathiko, mĩthenya ya kũlilikana ala akw’ũ, kũthembea ala akw’ũ, na maũndũ angĩ ala mekawa mathiko matambĩĩe ta kũlikya mwĩĩ wa ũla mũkw’ũ nyũmba, kũsunga mbũa, na kwĩkĩa ngũa nziũ nũndũ nĩ mũthenya wa mathiko. Ĩla Aklĩsto malea kwĩlikya maũndũnĩ asu, andũ ma mũsyĩ kana ma ndũa yoo nĩmatonya kũmaumany’a, kũmaneenea naĩ, kana makaeka kwĩthĩwa na ngwatanĩo namo. Ĩndĩ Aklĩsto nĩmesĩ kana mũndũ akw’a ndaendeeaa kwĩthĩwa thayũ vandũ vangĩ. Nũndũ wa ũu, tũitonya kũneena na akw’ũ na maitonya kũtũũmĩsya. (Savuli 115:17) Kwoou ndũkaatate kũneenany’a na akw’ũ kana ndaimoni, na ndũkaatate kwĩlikya syĩthĩonĩ ikonetye maũndũ ma ndaimoni.—Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 18:10, 11; Isaia 8:19.
13. Andũ aingĩ ala tene makĩaa ndaimoni mekĩte ata?
13 O vamwe na kũkenga andũ, ndaimoni nitumaa andũ mekala me na wia. Ũmũnthĩ, Satani na ndaimoni syake nĩmesĩ matialĩtye “kavinda o kanini” Ngai amavetange ĩũlũ wa nthĩ, na nĩkyo kĩtumi me na ũng’endu na ũthilĩku mwingĩ. (Ũvuan’yo 12:12, 17) O na ũu wĩ o vo, andũ ngili mbingĩ ala tene makĩaa ndaimoni nĩmaekete kũikĩa. Nĩ kyaũ kyamatetheeisye maeka kũkĩa ndaimoni?
ĨVATHANE VYŨ NA MAŨNDŨ MA NDAIMONI
14. O ta Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, tũtonya ata kwĩvathana na ndaimoni?
14 Mbivilia nĩtũtavĩtye ũndũ tũtonya kwĩsiĩĩa na kwĩvathana na ndaimoni. Kwa ngelekany’o, andũ amwe ndũanĩ ya Eveso nĩmaneenanasya na ndaimoni matanamba kũmanya ũla w’o. Nĩ kyaũ kyamatetheeisye maeka kwĩka ũu? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Andũ aingĩ ala meekaa maũndũ ma ũwe maete mavuku moo na moomban’ya vamwe, na mamavĩvĩsya mbee wa andũ onthe.” (Meko ma Atũmwa 19:19) Nũndũ nĩmendaa kũtw’ĩka Aklĩsto, nĩmavĩvisye mavuku moo onthe ala makonetye maũndũ ma ũwe. O na ũmũnthĩ andũ onthe ala mekwenda kũmũthũkũma Yeova nĩmaĩle kwosa ĩtambya ta yĩu. Nĩmaĩle kwananga syĩndũ syonthe ila me nasyo ikonetye ndaimoni. Syĩndũ isu nĩ ta mavuku, makaseti, sinema, mbathi, mathaũ, na kĩndũ kyonthe kĩla kĩtumaa ndaimoni kana ũwe syoneka syĩ sya kwendeesya na ta itatonya kũetee mũndũ mũisyo. O na syĩndũ ila andũ mekĩaa nĩ kana mesiĩĩe maikakwatwe nĩ ũndũ mũthũku no ikonanĩtye na ndaimoni.—1 Akolintho 10:21.
15. Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva twaĩle kwĩka nĩ kana tũmũsiĩĩe Satani na ndaimoni syake?
15 Myaka yĩana ũndũ mũna ĩtina wa andũ ma Eveso kwananga mavuku moo ala maĩ na maũndũ makonetye ũwe, mũtũmwa Vaulo aandĩkie kana nĩmaaĩle kũendeea “kũkĩlan’ya vinya” na “nguthu sya maveva ma ũthũku.” (Aeveso 6:12) Kwoou, o na kau maĩ mavĩvisye mavuku asu, ndaimoni no syaendeee kũtata kũmaũmĩsya. Nũndũ wa ũu, maaĩle kwĩka ũndũ ũngĩ wĩva? Vaulo ameie atĩĩ: ‘Osai ngao ya mũĩkĩĩo, ĩla kwondũ wayo mũkatonya kũvosya [kana, kũsiĩĩa] mĩsyĩ yonthe yĩ na mwaki ya ũla mũthũku.’ (Aeveso 6:16) O ũndũ ngao ĩsũvĩaa mũsikalĩ ndakaũmĩw’e e kaũnĩ, now’o mũĩkĩĩo ũtonya kũtũsũvĩa. Twaĩkĩĩa vyũ kana Yeova no atũsũvĩe, tũkamũsiĩĩa Satani na ndaimoni syake.—Mathayo 17:20.
16. Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũmũĩkĩĩe Yeova mũnango?
16 Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũmũĩkĩĩe Yeova mũnango? Nĩtwaĩle kũsomaa Mbivilia kĩla mũthenya na tũyĩmanyĩsya kũmwĩkwatasya Yeova atũsũvĩe. Twamũĩkĩĩa Yeova vyũ, Satani na ndaimoni maikatonya kũtũũmĩsya.—1 Yoana 5:5.
17. Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva tũtonya kwĩka tũkesũvĩana na ndaimoni?
17 Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva Aklĩsto ma Eveso maaĩle kwĩka? Nũndũ mekalaa ndũanĩ yausĩe maũndũ ma ndaimoni, Vaulo ameie atĩĩ: ‘Voyaai mavinda onthe.’ (Aeveso 6:18) Maaĩle kũmũvoya Yeova amasũvĩae mavinda onthe. Nao nata naitũ? Twĩkalaa nthĩ yusĩe maũndũ ma ndaimoni, na kwoou nĩtwaĩle kũmũkũlya Yeova atũsũvĩae. O na nĩtwaĩle kũtũmĩaa ĩsyĩtwa yake yĩla tũũvoya. (Soma Nthimo 18:10.) Yeova ndakalea kũsũngĩa mboya sitũ twaendeea kũmũvoya atũsũvĩane na Satani.—Savuli 145:19; Mathayo 6:13.
18, 19. (a) Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũsinde Satani na ndaimoni syake? (b) Nĩ ĩkũlyo yĩva yĩsũngĩĩtwe kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
18 Twaananga syĩndũ syonthe ila twĩ nasyo ikonanĩtye na ndaimoni na twamwĩkwatya Yeova atũsũvĩe, nĩtũtonya kũsinda Satani na ndaimoni. Vai vata wa kũendeea kũkĩa Satani na ndaimoni. (Soma Yakovo 4:7, 8.) Yeova e vinya mwingĩ kwĩ ndaimoni. Nĩwasyoseie ĩtambya ĩvindanĩ ya Noa, na ĩvinda yũkĩte akasyananga. (Yuta 6) O na ĩngĩ, lilikana kana tũikũkita na ndaimoni twĩ ithyoka. Yeova nũtũmĩaa alaĩka make nĩ kana atũsũvĩe. (2 Asumbĩ 6:15-17) Kwoou, no twĩthĩwe na mũĩkĩĩo vyũ kana twamwĩkwatya Yeova, nĩtũtonya kũsinda Satani na ndaimoni.—1 Vetelo 5:6, 7; 2 Vetelo 2:9.
19 Ĩndĩ ethĩwa Satani na ndaimoni nĩmo matumĩte kwĩthĩwa na thĩna wingĩvĩte ũu, nĩkĩ Ngai ũtaamananga? Ĩkũlyo yĩu nĩyĩsũngĩĩtwe kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe.


text:
Ĩsomo ya 15
Nĩkĩ Waĩle Kũendeea Kwĩmanyĩsya Ũvoo Mũseo?
1.
1. Kũendeea kwĩmanyĩsya Mbivilia kũkaũtethya ata?
Vate nzika, momanyĩsyo asu ma mũsingi ma Mbivilia nĩmekĩĩte vinya wendo waku kwa Yeova. No nginya tũendee kwĩkĩa kĩthito ethĩwa nĩtũkwenda wendo ũsu ũendeee kwĩthwa wĩ mũlũmu. (1 Vetelo 2:2) Nĩ kana wĩthĩwe na wĩkwatyo wa thayũ ũtathela, no nginya ũendee kũmũthengeea Ngai kwa kwĩmanyĩsya Ndeto yake.
O ũndũ ũmanyi waku ĩũlũ wa Ngai wongelekeele, now’o mũĩkĩĩo waku wĩendeea kwĩthĩwa wĩ mũlũmu. Mũĩkĩĩo ũkaũtetheesya kũmwendeesya Ngai. (Aevelania 11:1, 6) Ũkatuma wĩlila na ũialyũla mwĩkalo waku wĩthĩwe wĩ mũseo.
2. Ũmanyi waku ĩũlũ wa Ngai ũtonya kũtetheesya angĩ ata?
Vate nzika, ũkendeew’a nĩ kũtavya angĩ maũndũ ala wĩmanyĩĩtye nũndũ ithyonthe nĩtwendeeaw’a nĩ kũtavya angĩ ũvoo mũseo. Waendeea kwĩmanyĩsya Mbivilia, ũkamanya ũndũ ũtonya kũmĩtũmĩa kũelesya mũĩkĩĩo waku nthĩnĩ wa Yeova na ũvoo mũseo.
Andũ aingĩ mambĩaa kwa kũtavya anyanyae kana andũ ma mũsyĩ ũvoo mũseo. Ĩthĩwa mũĩ. Vandũ va kũmea ndĩni yoo nĩ ya ũvũngũ, matavye ĩũlũ wa mawatho ma Ngai. Ĩngĩ, lilikana kana mavinda maingĩ andũ mendeeaw’a mũnango nĩ mwĩkalĩle waku mũseo kwĩ kĩla ũũmatavya.
3. Ũtonya kũtanĩa ũnyanya ũilyĩ ata vamwe na Ngai?
Kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai kũkaũtetheesya kwĩana kĩveva. Ĩtina wa ĩvinda, no wĩthĩwe na ũnyanya wa mwanya vamwe na Yeova. Kwa w’o, we no wĩthĩwe wake, wĩ ũmwe wa andũ ma mũsyĩ wake.
4. Ũtonya kũendeea kwĩka mandeeo ata?
Nũtonya kwĩka maendeeo ma kĩveva kwa kũendeea kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai. (Aevelania 5:13, 14) Kũlya ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova akũmanyĩsye Mbivilia aitũmĩa ĩvuku Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? O ũndũ ũkũendeea kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai, now’o thayũ waku ũkũendeea kwaĩla.
Ũvoo mũseo umaa kwa Yeova, Ngai mũtanu. No ũmũthengee kwa kũthengeea andũ make. (Aevelania 10:24, 25) Waendeea kwĩthĩwa na kĩthito kya kũmwendeesya Yeova, wĩĩthĩwa ũendee kũtata kũvikĩla thayũ ũla wa w’o, ũla nĩ thayũ wa tene na tene. Kũmũthengeea Ngai nĩw’o ũndũ ũla mũseo vyũ ũtonya kwĩka.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MAŨMBANO
Nĩ Kyaũ Kĩendeea Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ?
Ũka wĩyonee.
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia Ũte Kũĩva Kĩndũ
Nĩkĩ Waĩle Kwĩmanyĩsya Mbivilia?
Mbivilia nĩtetheeasya andũ aingĩ nthĩ yonthe kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ala mekũlasya. We no wende kũsũngĩwa makũlyo maku?
What Does the Bible Really Teach?
Draw Close to God in Prayer
Does God listen when you pray? To answer that question, you need to understand what the Bible teaches about prayer.


text:
KĨLUNGU KYA 16
Take Your Stand for True Worship
Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa Kũtũmĩa mĩvw’anano ũthaithinĩ?
Aklĩsto methĩawa na mawoni maũ ĩũlũ wa sikũkũ sya ndĩni?
Ũtonya kũelesya andũ angĩ ata ĩũlũ wa mũĩkĩĩo waku ũteũmathatya?
1, 2. Wamina kuma ndĩninĩ ya ũvũngũ waĩle kwĩkũlya ata, na nĩkĩ ũtonya kwasya ũsu nĩ ũndũ wa vata?
ŨKETHĨA vala mũutaa kĩw’ũ vekĩiwe sumu, we wĩka ata? Nũndũ nĩ mũisyo kũnywa kĩw’ũ kĩu, no ũmanthe vandũ vangĩ ũtonya kũkwata kĩw’ũ kĩseo. Na ũyĩka ũu no nginya wĩkũlye, ‘Yo nĩnĩthwa nĩnanywie sumu?’
2 No ta ũu ĩũlũ wa ndĩni ya ũvũngũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana momanyĩsyo na imanyĩo sya ndĩni isu nivukĩtye ũthaithi woo. (2 Akolintho 6:
KŨTHAITHA MĨVW’ANANO NA AA-ŨMAU ALA MAKWIE
3. (a) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kũtũmĩa mĩvw’anano ũthaithinĩ, na nĩkĩ woni wa Ngai ũtonya kwĩthĩwa wĩ vinya kwa amwe kũwĩtĩkĩla? (b) Waĩle kwĩkana ata na syĩndũ ila wĩthwa nasyo ikonanĩtye na ũthaithi wa ũvũngũ?
3 Andũ amwe nĩmethĩawa na mĩvw’anano na mathembo mĩsyĩ kwoo. We wĩ na syĩndũ isu? Ethĩwa wĩnasyo nũtonya kwona wĩ ũndũ ũtatonyeka kana mũthũku kũvoya Ngai ũteũtetheew’a nĩ kĩndũ kyenekee. Na syĩndũ isu nũtonya kwĩthĩwa wonaa syĩ sya vata mũno kwaku. Ĩndĩ Ngai nĩwe ũwetaa ũndũ ũkwenda kũthaithwa, na Mbivilia ĩmanyĩasya kana ndendaa tũitũmĩa mĩvw’anano kũmũthaitha. (Kuma 20:
4. (a) Twĩsĩ ata kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie nĩ kwa mana? (b) Nĩkĩ Yeova wavatie andũ make kũneenany’a na akw’ũ kana kũkwatana na maũndũ ma ũwe?
4 Ũthaithi wa aa-ũmau ala makwie wĩokw’o ndĩninĩ mbingĩ sya ũvũngũ. Andũ matanamba kũmanya w’o kwĩanana na ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya maĩkĩĩaa kana akw’ũ maendeeaa kwĩkala vandũ vangĩ matonekaa na nĩmatonya o kũtethya kana kũthĩny’a andũ. O na nokwĩthĩwa waatata na vinya mũno kũvoovya aa-ũmau ala makwie. Ĩndĩ kwĩanana na ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 6 ĩvũkunĩ yĩĩ, mai vandũ maĩ me thayũ. Kwoou kũneenany’a namo nĩ kwa mana. Wasya w’onthe ũla ũtonya kwĩw’ĩka ta wumĩte kwa mwendwa waitũ wakwie wĩthĩawa wumĩte kwa ndaimoni. Nĩkyo kĩtumi Yeova wavatie Aisilaeli kũneenany’a na akw’ũ kana kũkwatana na maũndũ ma ũwe.
5. Ethĩwa nĩwatũmĩaa mĩvw’anano kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie, ũtonya kwĩka ata?
5 Ethĩwa nĩwatũmĩaa mĩvw’anano kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie, ũtonya kwĩka ata? Soma na kũsũanĩa mũno maandĩko ma Mbivilia ala monanĩtye mawoni ma Ngai ĩũlũ wa maũndũ asu. Mũvoye Yeova kĩla mũthenya na ũimũtavya wendi waku wa kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o, mũkũlye aũtetheesye kũsũanĩaa take.
AKLĨSTO MA MBEE MAYATANĨAA KĨLISIMASI
6, 7. (a) Kĩlisimasi kĩtw’ĩkaa nĩ mũthenya wa kũlilikana kyaũ, na amanyĩw’a ma Yesũ nĩmatanĩaa Kĩlisimasi? (b) Kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa kwakonanĩtye na kyaũ yĩla amanyĩw’a ma Yesũ maĩ kũũ nthĩ?
6 Ũthaithi wa mũndũ nũtonya kũvukw’a nĩ ndĩni sya ũvũngũ kwĩsĩla sikũkũ ila syendetwe nĩ andũ. Ĩmwe nĩ ta Kĩlisimasi. Kĩlisimasi kĩtw’ĩkaa nĩ mũthenya wa kũlilikana kũsyawa kwa Yesũ Klĩsto, na vakuvĩ ndĩni syonthe ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto nitanĩaa mũthenya ũsu. Ĩndĩ vai kĩndũ kyonanasya kana amanyĩw’a ma Yesũ nĩmatanĩaa sikũkũ ta ĩsu. Ĩvuku yĩtawa Sacred Origins of Profound Things yaĩtye: “Vandũ va ĩvinda ya myaka ta 200 ĩtina wa Klĩsto asyawa, vai mũndũ weesĩ yĩla wasyaiwe na ti andũ aingĩ mendeeaw’a nĩ kũmanya yĩla wasyaiwe.”
7 O na kethĩwa amanyĩw’a ma Yesũ nĩmeesĩ nesa matukũ ala Yesũ wasyaiwe mayĩthĩwa maatanĩa kũsyawa kwake. Nĩkĩ? Nũndũ kwĩanana na ũndũ ĩvuku yĩmwe, The World Book Encyclopedia yaasya, “Aklĩsto ma mbee monaa kũtanĩa ĩsyawa ne kĩmwe katĩ wa imanyĩo sya andũ ala matesĩ Ngai.” Mbivilia ĩwetete mĩthenya ya kũsyawa o ĩlĩ, nayo yatanĩiwe nĩ asumbĩ matathaithaa Yeova. (Mwambĩlĩlyo 40:20; Maliko 6:21) O na andũ nĩmatanĩaa mĩthenya ya kũsyawa kwa ngai sya mũvw’anano. Kwa ngelekany’o, matukũ 24 Mwei wa 5, Alomi matanĩaa ĩsyawa ya ngai yoo yeetawa Ndaiana. Mũthenya ũla waatĩĩe matanĩaa ĩsyawa ya ngai yoo ĩngĩ ya sua yeetawa Avolo. Kwoou kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa kwakonanĩtye na ũthaithi wa andũ ala mateesĩ Ngai, ĩndĩ ti Aklĩsto.
8. Elesya ũndũ kũtanĩa mũthenya wa kũsyawa kũkonanĩtye na maimũ.
8 Ve kĩtumi kĩngĩ kyatumaa Aklĩsto ma mbee matatanĩa ĩsyawa ya Yesũ. Nĩmatonya kwĩthĩwa meesĩ kana kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa nĩkwakonanĩtye na maimũ. Ta Akiliki na Alomi aingĩ ma tene maĩkĩĩaa kana ve yĩimũ yookaa yĩla kĩla mũndũ ũkũsyawa, nayo nĩyo yamũsũvĩaa thayũnĩ wake w’onthe. Ĩvuku yĩtawa The Lore of Birthdays yaĩtye: “Yĩimũ yĩu yeethĩawa na ũtiany’o mũna wa kĩmbithĩ ũtamanyĩka na ngai ĩla yasyaĩtwe mũthenya ũmwe na mũndũ ũsu wasyaawa.” Yeova ndesa kwĩw’ĩthw’a mũyo nĩ andũ maitanĩa sikũkũ ĩkũkonany’a Yesũ na maimũ. (Isaia 65:
ŨNDŨ KĨLISIMASI KYAAMBĨĨE
9. Matukũ 25 Mwei 12 manyũviwe ata matw’ĩke mũthenya wa kũtanĩa kũsyawa kwa Yesũ?
9 Mũthenya wa kũlilikana kũsyawa kwa Yesũ matukũ 25 Mwei wa 12 wambĩĩe kũtanĩwa myaka maana maingĩ ĩtina wa Yesũ auma kũũ nthĩ. Ĩndĩ ũsu tiw’o mũthenya ũla Yesũ wasyaiwe nũndũ we asyaiwe Mwei wa 10. * Nĩkĩ matukũ 25 Mwei 12 manyũviwe kũtanĩa kũsyawa kwa Yesũ? Veonekana andũ amwe meeyĩtaa Aklĩsto “mendaa kũsyawa kwa Yesũ kũthimane na mboka ya Alomi mateesĩ Ngai ya ‘kũsyawa kwa sua yĩtasindawa.’ ” (The New Encyclopædia Britannica) Ĩvinda ya mbevo, yĩla kũteethĩawa sua yingĩ kũya nthĩ sya umĩlonĩ wa sua na Ũlaya, andũ ala mateesĩ Ngai meethĩawa na mboka nĩ kana mesũve sua yĩsyoke kuma kũla yeethĩawa yĩendete. Monaa kana sua yambĩĩa kũsyoka matukũ 25 Mwei 12. Atongoi ma ndĩni moosie mũthenya wa mboka ĩsu maũtw’a ta wa “Aklĩsto” nĩ kana maalyũle andũ ala mateesĩ Ngai matw’ĩke Aklĩsto. *
10. Nĩkĩ andũ amwe mayatanĩaa Kĩlisimasi tene?
10 Kuma tene andũ nĩmeesĩ kana Kĩlisimasi kyaumanĩte na andũ ala mateesĩ Ngai. Kĩlisimasi nĩkyavatanĩtwe nĩ mĩao kũya Ũngelesa, na nthĩ ingĩ sya Amelika ila syasumbĩkĩtwe nĩ Ũngelesa myaka ya 1600, nũndũ kĩyaumanĩte na Maandĩko. Andũ ala malea kũthi wĩanĩ mũthenya wa Kĩlisimasi nĩmaĩvaa vainĩ. Ĩndĩ ĩtina wa ĩvinda ĩnini, syĩthĩo isu sya tene syasyokewa na ingĩ itaĩvo syongelwa. Kwoou Kĩlisimasi kyatw’ĩka sikũkũ nene ĩngĩ, na ũu nĩw’o kĩilye ũmũnthĩ nthĩ mbingĩ. Nũndũ wa kwĩthĩwa Kĩlisimasi kyumanĩte na ndĩni ya ũvũngũ, ala mendaa kũmũtanĩthya Ngai maikĩtanĩaa kana kũtanĩa sikũkũ ila ingĩ syumanĩte na ũthaithi wa andũ ala matesĩ Ngai. *
NĨ ŨNDŨ WA VATA KŨMANYA MWAMBĨLĨĨLYO WASYO?
11. Andũ amwe matanĩaa sikũkũ nĩkĩ, ĩndĩ ũndũ ũla waĩle kwĩthĩwa wĩ wa vata vyũ kwitũ nĩ mwaũ?
11 Andũ amwe nĩmetĩkĩlaa kana sikũkũ ta Kĩlisimasi syumanĩte na andũ ala matesĩ Ngai ĩndĩ monaa ti ũthũku kũitanĩa. Maasya kana mayĩthĩawa maisũanĩa ĩũlũ wa ũthaithi wa ũvũngũ yĩla meũtanĩa sikũkũ ĩsu. Mavinda asu andũ ma mũsyĩ nĩmatonya kũsyokeanĩa vamwe. We wĩthĩawa na woni ta ũsu? Ethĩwa woni waku nũsu, nĩvatonyeka ũkethĩa kĩla kĩtumaa kũlũmany’a na ndĩni ya w’o kwĩthĩwa na vinya kwaku nĩ kũmenda andũ ma mũsyĩ, ĩndĩ ti kũmyenda ndĩni ya ũvũngũ. Ĩndĩ manya nesa kana Yeova, ũla waambĩlĩĩlye mũsyĩ, nĩweendaa wĩthĩwe na mũamba na andũ ma mũsyĩ waku. Ĩndĩ nũtonya kũlũlũmĩĩlya mũamba ũsu kwa nzĩa ila syĩtĩkĩlĩtwe nĩ Ngai. Mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ ĩũlũ wa ũndũ ũla waĩle kwĩthĩwa wĩ wa vata vyũ kwitũ: ‘Thimai maũndũ ala mamwendeeasya Mwĩaĩi.’
12. Nengane ngelekany’o ya kwonany’a nĩkĩ twaĩle kũekana na syĩthĩo na sikũkũ syumĩtw’e kũndũ kũvuku.
12 No ũtonya kwasya mwambĩlĩĩlyo wa sikũkũ ndwĩna mũamba na ũndũ itanĩawa ũmũnthĩ. Ĩndĩ nĩ ũndũ wa vata kũmanya mwambĩlĩlyo wa sikũkũ isu? Ĩĩ! Kwa ngelekany’o, ũkona ngelemende ĩvalũkĩte mũtaũnĩ wĩna kĩko, we no wose na ũkaya? Ndũmyosa nũndũ ngelemende ĩsu yĩna kĩko. O ta ngelemende ĩsu, sikũkũ nitonya kwoneka syĩ nzeo ĩndĩ syumĩtw’e kũndũ kũvuku. Nĩ kana tũlũmany’e na ũthaithi wa w’o no nginya twĩthĩwe na woni ta ũla wa mwathani Isaia ũla weeie athaithi ma w’o atĩĩ: “Mũikakiite kĩndũ kĩvuku.”
KWĨKALANY’A NA ANDŨ ALA ANGĨ KWA ŨĨ
13. Kwĩkalany’a na andũ kũtonya kũmesya vinya ata walea kũtanĩa sikũkũ vamwe namo?
13 Kwĩkalany’a na andũ nĩkũtonya kũmesya vinya walea kũtanĩa sikũkũ namo. Kwa ngelekany’o, andũ ala mũthũkũmaa vamwe nĩmatonya kũseng’a nĩkĩ ũtatanĩaa sikũkũ vamwe namo. Ũkanewa mũthĩnzĩo wa Kĩlisimasi wĩka ata? Wĩthĩwa wĩ ũthũku kũwosa? Nata ethĩwa ũla mũtwaanĩte ena mũĩkĩĩo wĩ kĩvathũkany’o na ũ waku? Ũtonya kwĩka ata nĩ kana syana syaku iikew’e ta ikosete kĩndũ nũndũ wa kwĩthĩwa iitanĩaa sikũkũ?
14, 15. We ũtonya kwĩka ata ũkakethw’a ngethi ya sikũkũ kana ũkanewa mũthĩnzĩo?
14 Ũĩ nĩwaĩle nĩ kana ũmanye ũndũ waĩle kwĩka maũndũ ũndũ vaĩle. Kwa ngelekany’o, ethĩwa nĩwakethw’a ngethi ya sikũkũ, nũtonya kũsũngĩa kwa ũĩ. Nata ethĩwa wakethw’a nĩ mũndũ ũmwĩsĩ kana mũthũkũmaa ĩmwe? Nũtonya kũmũelesya mũnango ĩũlũ wa sikũkũ ĩsu. Mavinda onthe nĩwaĩle kũtũmĩa ũĩ. Mbivilia ĩtũtaa: “Ndeto syenyu syĩthĩwe na mumo mavinda onthe, isamae mũnyũ, nĩ kana mũmanye ũndũ mwaĩlwe nĩ ũsũngĩa kĩla mũndũ.” (Akolosai 4:6) Ndũkalee kũnenga ala angĩ ndaĩa. Ĩndĩ elesya mũĩkĩĩo waku kwa ũĩ. Elesya nesa kana ti aĩ ndwendete kũnengane mĩthĩnzĩo kana kwĩthĩwa vamwe na ala angĩ kwĩtanĩthya, ĩndĩ wendeeaw’a nĩkwĩka ũu ĩvinda yĩngĩ.
15 Nata ĩndĩ ethĩwa mũndũ nĩwenda kũũnenga mũthĩnzĩo? Nũtonya kwenda kũmanya kĩtumi kya ũkũnenga mũthĩnzĩo ũsu. Kwa ngelekany’o, nũtonya ũkwĩa: “Nĩnĩsĩ ndũtanĩaa sikũkũ ĩno. Ĩndĩ nĩngwenda ũkũne mũthĩnzĩo ũũ.” Nũtonya kũtw’a kana kwĩtĩkĩla mũthĩnzĩo ũsu ti ũndũ ũmwe na kũtanĩa sikũkũ ĩsu. Ĩndĩ ethĩwa ũsu ũkũũnenga mũthĩnzĩo ndesĩ mũĩkĩĩo waku nesa nĩ ũseo kũmũtavya kana ndũtanĩaa sikũkũ ĩsu. Kwĩka ũu nĩkũtonya kũmũtetheesya kũmanya nĩkĩ we ndwĩmũnenga mũthĩnzĩo, o na kau we nũkũũnenga. Ĩndĩ tũyaĩle kwĩtĩkĩla mũthĩnzĩo ethĩwa twĩnengwa nĩ kana twonw’e kana tũilũmĩtye mũĩkĩĩo witu, na kana no tũemwe kũlũmany’a na w’o no ũndũ wa kwenda kũnewa syĩndũ.
NATA ĨŨLŨ WA ANDŨ MA MŨSYĨ?
16. Ũtonya kũtũmĩa ũĩ ata yĩla ũkũelesya mũĩkĩĩo waku ĩũlũ wa maũndũ ala makonetye sikũkũ?
16 Nata ĩndĩ ethĩwa andũ ma mũsyĩ mena mũĩkĩĩo wĩ kĩvathũkany’o na ũ waku? Tũmĩa ũĩ. Vai vata wa kũkananĩaa ĩũlũ wa kĩla ũndũ wa kĩthĩo kana o sikũkũ ila andũ ma mũsyĩ menda kũtanĩa. Nenga woni woo ndaĩa o tondũ we wendaa manenge woni waku ndaĩa. (Mathayo 7:
17. Ũtonya kũtetheesya syana syaku ata nĩ kana iikew’e ta ikosete kĩndũ yĩla syoona angĩ maitanĩa sikũkũ?
17 Ũtonya kwĩka ata nĩ kana syana syaku iikew’e ta ikosete kĩndũ nũndũ wa kwĩthĩwa iitanĩaa sikũkũ itetĩkĩlĩtw’e Mbivilianĩ? Nũtonya kũitetheesya na maũndũ ala wĩkaa mĩthenya ĩla ĩngĩ. Asyai amwe nĩmosaa ĩvinda ya kũnenga syana syoo mĩthĩnzĩo. Mũthĩnzĩo ũmwe mũseo vyũ ũtonya kũnenga syana syaku nĩ kwĩthĩwa na ĩvinda vamwe nasyo na kũsyony’a wendo.
LŨMANY’A NA ŨTHAITHI WA W’O
18. Kũmbana mawũmbanonĩ ma Aklĩsto, kũtonya kũtũtetheesya ata kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o?
18 Nĩ kana wendeesye Ngai, nĩwaĩle kũlea ũthaithi wa ũvũngũ na ũilũmany’a na ũthaithi wa w’o. Kwoou waĩle kwĩka maũndũ meva? Mbivilia yaasya: “Na nĩtũlilikanany’e ithyĩ kwa ithyĩ kũthangaany’a wendonĩ na mawĩanĩ maseo; tũtekũeka kũmbana kwitũ vamwe, o tondũ amwe mekaa, ĩndĩ tũkĩtaana; na mbee mũno, mũkyona mũthenya ũsu ũkĩthengeea.” (Aevelania 10:
19. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa maũndũ ala wĩmanyĩĩtye kuma Mbivilianĩ?
19 Nzĩa ĩngĩ ũtonya kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o nĩ kũtavya andũ angĩ maũndũ ala wĩmanyĩĩtye vamwe na Ngũsĩ sya Yeova kuma Mbivilianĩ. Kwa w’o andũ aingĩ ‘nĩmavevũũkaa na makaĩa’ nũndũ wa mothũku ala mekawa kũũ nthĩ ũmũnthĩ. (Esekieli 9:4) No kwĩthĩwa wĩsĩ andũ amwe mavevũũkaa na kũĩa nũndũ wa mothũku. Nũtonya kũmatavya ĩũlũ wa wĩkwatyo waku kuma Mbivilianĩ ĩũlũ wa ĩvinda yĩla yũkĩte. Waendeea kũmbana na Aklĩsto ma w’o na kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa w’o ũla wĩmanyĩĩtye kuma Mbivilianĩ, imanyĩo sya ndĩni ya ũvũngũ ila syĩthwa itiele ngoonĩ yaku ikathela. Ĩthĩwa wĩsĩ nesa kana ũkeethĩwa wĩ mũtanu na ũkakwata moathimo maingĩ walũmany’a na ũthaithi wa w’o.
^ kal. 9 Sisya ũvoo wa Kwongeleela ĩthangũ ya 221-222.
^ kal. 9 Sikũkũ ĩngĩ yatumie matukũ 25 Mwei 12 manyuvwa yĩtawa Satanalia. Sikũkũ ĩsu yaĩ ya kũtaĩa ngai ya Alomi ya ũĩmi na yeethĩawa matukũ 17-
^ kal. 10 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa woni wa Aklĩsto ma w’o ĩũlũ wa sikũkũ ila syendetwe mũno, sisya Ũvoo wa Kwongeleela ĩthangũ ya 222-223.


text:
What Is the Kingdom of God?
Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ?
We no wasye Ũsumbĩ ũsu nĩ . . .
• kĩndũ kĩthĩawa ngoonĩ?
• kĩndũ kyaĩle kũeleeka kwa nzĩa ya ngelekany’o?
• kana nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ?
MBIVILIA YAĨTYE ATA?
“Ngai wa ĩtunĩ akaũngamya ũsumbĩ ũtakaanangĩka tene na tene.” —Ndanieli 2:44, The Bible in Kikamba, 1974.
‘Nĩtũnengetwe mwana mũndũ mũũme; na ũsumbĩko ũkeethĩwa kĩtuonĩ kyake.’—Isaia 9:6.
ŨNDŨ KŨMANYA ŨU KŨTONYA ŨKŨTETHYA
• No kũũtetheesye ũmanye kana kwĩ silikalĩ yĩ na ũlũngalu ĩla ĩtonya kũũtethya we mwene.—Isaia 48:17, 18.
• Ĩngĩ, no kũũtetheesye ũmanye kana nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla yũkĩte kũikethĩwa ũwau, na andũ makeethĩawa na ũtanu.—Ũvuan’yo 21:3, 4.
NĨTŨTONYA KŨĨKĨĨA ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE?
Ĩĩ, nũndũ wa itumi ta ilĩ:
• Yesũ nĩwoonanisye kĩla Ũsumbĩ wa Ngai ũkeka. Yesũ amanyĩisye aatĩĩi make mavoyae Ũsumbĩ wa Ngai wũke, na kwenda kwake kũyĩkwa kũũ nthĩ. (Mathayo 6:9, 10) Nĩwasyokie oonany’a ũndũ mboya ĩsu ĩkasũngĩwa.
Ĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ nĩwamanengie lĩu ala maĩ na nzaa, avosya awau, na athayũũkya akw’ũ! (Mathayo 15:29-38; Yoana 11:38-44) Nũndũ Yesũ nĩwe waĩ ethĩwe Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai, eekie maũndũ asu nĩ kana onany’e moathimo ala makatanĩwa nĩ andũ ala makethĩwa ungu wa Ũsumbĩ ũsu.—Ũvuan’yo 11:15.
• Maũndũ ala maendeee ĩũlũ wa nthĩ meonany’a kana Ũsumbĩ wa Ngai wĩ vakuvĩ. Yesũ athanie kana Ũsumbĩ ũsu ũtambĩte kũete mũuo kũũ nthĩ, kwaĩ kwĩthĩwe makaũ, nzaa, na itetemo sya nthĩ.—Mathayo 24:3, 7.
Maũndũ asu nĩmo me kw’o ũmũnthĩ. Kwoou, no twĩthĩwe na mũĩkĩĩo kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkilyĩ kũmina mathĩna asu onthe.
Ethĩwa ndwĩ na Mbivilia, no ũmĩsome nthĩnĩ wa Kĩsese kya www.jw.org/sw (Wavingũa vinyĩĩa vala vaandĩkĩtwe MACHAPISHO, na ũisyoka ũvinyĩĩe BIBLIA)
KWASŨANĨA ĨKŨLYO YĨĨ:
Kũkeethĩwa kũilyĩ ata ĩla Ũsumbĩ wa Ngai wĩsumbĩka?
Mbivilia nĩsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu ĩandĩkonĩ ya SAVULI 37:29, na ya ISAIA 65:21-23.
ĨMANYĨSYE MAŨNDŨ ANGĨ VATE NDĨVI
Soma ĩsomo ya 7 nthĩnĩ wa kavuku kaa.
□ Nĩngũmũkũlya mũndũmĩe kavuku kaa.
(Onany’a kĩthyomo kĩla ũkwenda.)
Ĩmanyĩsye Mbivilia na Ngũsĩ sya Yeova.
□ Nĩngũmũkũlya mũtũme mũndũ kwakwa.
No ũkũlye ũtũmĩwe mũndũ oke kwaku kana umye kavuku kaa nthĩnĩ wa www.jw.org/kam.


text:
KĨLUNGU KĨ NA MAKŨLYO
Kwĩkalany’a Nesa na Ala Mũsyaanĩw’e
Maũndũ Angĩ Kuma Kĩlungunĩ Kĩĩ
Ũndũ Ũtonya Kũthĩnĩkĩa Mavĩtyo Maku
Ĩvuku yĩĩ no yĩũtetheesye ũkamanya ũndũ ũtonya kwĩka wavĩtya.
Kũelesya Mũĩkĩĩo Waku Ĩũlũ wa Aũme Kũkoma na Aũme na Aka Kũkoma na Aka
Ti ũndũ wĩ laisi kũelesya mũĩkĩĩo waku ĩũlũ wa maũndũ amwe andũ methĩawa na mawoni me kĩvathũkany’o ta aũme kũkoma na aũme kana aka kũkoma na aka. Kĩlungu kĩĩ nĩkĩũkũtetheesya ũmanye ũndũ ũtonya kũsũngĩa na ũĩ maũndũ amwe ta asu.
Ĩla Mũsyai Wawaa
Kĩlungu kĩĩ nĩkĩtonya kũũtetheesya ũmanye ũndũ ũtonya kũsũvĩa asyai maku na ũndũ ũtonya kwĩsũvĩa mwene.


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | YO SAENZI NĨYOSETE MWANYA WA MBIVILIA?
Ũndũ Saenzi Ĩkũkonetye
Kwosana na ĩvuku yĩmwe, saenzi nĩ “kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ũndũ syĩndũ syũmbĩtwe, na ũndũ nthĩ na syĩndũ ila syĩ yayayanĩ iilyĩ kwa kũsisya syĩndũ isu nesa, kũithima, na kwĩka ũkunĩkĩli mũliku ĩũlũ wasyo, kwa kũtũmĩa masinĩ.” Wĩa ũsu wĩ vinya mũno na mavinda maingĩ nũtũlaa mũndũ ngoo. Andũ ma saenzi matethasya wĩa ũsu kwa syumwa, myei, kana myaka. Mavinda amwe mokĩlaa moko mathei, ĩndĩ mavinda maingĩ nĩmekaa maũndũ makatethya andũ. Kwasũanĩa ngelekany’o ii syĩ vaa ĩtheo.
Kambunĩ ĩmwe ya Europe nĩyavulanilye vulasitiki ĩla nzeo (strong plastic) na syĩndũ sya matukũ aa ila ikelaa kĩw’ũ (filters), na yaseũvya masinĩ nzeo ya kĩw’ũ ĩla ĩtetheeasya andũ maikakwatwe nĩ mowau ala maetawe nĩ kũnyw’a kĩw’ũ kĩthũku. Masinĩ ta isu nitũmĩkaa ĩla kweethĩwa na mĩisyo. Kwa ngelekany’o, nĩyatũmĩiwe mwaka wa 2010 nthĩ ya Haiti ĩla kweethĩiwe kĩthingitho.
Yayayanĩ ve satellites mbingĩ ila ithũkũmaa vamwe, na nĩsyo iseũvĩtye kĩla kĩtawa Global Positioning System (GPS). O na kau GPS yaseũvĩtw’e ĩtetheesye ita sya kaũ, yu nĩtũmĩawa kũtetheesya atwai ma ndeke, ngalĩ, na meli, o na nĩtetheeasya asyĩmi na alĩsi ma iĩma nĩ kana mamanye nzĩa nesa. Andũ ma saenzi nĩmeekie nesa mũno kũseũvya GPS nũndũ nĩtetheeasya andũ kũvika vala mekwenda kũthi.
Nĩwĩthĩwa ũtũmĩaa simũ, kombiũta, kana Indaneti? Nĩwĩthĩwa ũnaĩ mũwau na ũkatũmĩa ndawa sya matukũ aa na ikaũtetheesya? Nũendaa kũndũ na ndeke? Ethĩwa nĩwĩkaa maũndũ asu, nũtanĩĩte maũndũ amwe maseo ala saenzi ĩetee andũ. Vate nzika, saenzi nĩetee andũ maũndũ maingĩ maseo.
MAŨNDŨ ALA SAENZI ĨTESA KWĨKA
Nũndũ wa kwenda kwongela ũmanyi ũla me naw’o, andũ ma saenzi nĩmaendeee kwĩka ũkunĩkĩli mwingĩ ĩũlũ wa wũmbi. Andũ ala masomaa physics ya niũkĩlĩa (nuclear) nĩmekaa ũkunĩkĩli mwingĩ mayenda kũmanya ũndũ atomu (atom) ĩthũkũmaa. Namo ala mekaa ũkunĩkĩli ĩũlũ wa syĩndũ ila syĩ ĩũlũ wa nthĩ, na ila syĩ yayayanĩ (astrophysicists), nĩmekaa ũkunĩkĩli nĩ kana mamanye vala syaumie. O ũndũ andũ ma saenzi maendeee kwĩka ũkunĩkĩli mũno, o na ĩũlũ wa syĩndũ ila itonekaa na itatonya kũkwatwa, now’o amwe moo maasya kana ethĩwa Ngai ũla ũwetetwe Mbivilianĩ e vo, nĩmaĩle kũmwona.
Namo asomi na andũ amwe ma saenzi me nguma maendete mbeange wa vau. Vandũ va kũtũmĩa saenzi kũĩkĩĩthya kana kwĩ Ngai, mamĩtũmĩĩaa kũĩkĩĩthya andũ kana kũi Ngai o tondũ mũandĩki ũmwe wa saenzi wĩtawa Amir D. Aczel waisye. Kwa ngelekany’o, mũsomi ũmwe wa physics aisye atĩĩ: “Kwĩthĩwa vate ũndũ ũtonya kũĩkĩĩthya kwĩ Ngai ũthĩnĩkĩaa syĩndũ ila syĩ ĩũlũ wa nthĩ, nĩ ũkũsĩ mwĩanĩu wa kwonany’a kana kũi ngai ta ũsu.” Angĩ namo monaa wĩa wa Ngai ũla ũwetetwe Mbivilianĩ ta o “kyama” kana “maũndũ matatonya kwĩkĩka.” *
Ĩndĩ ve ĩkũlyo yĩĩ andũ maĩle kwĩkũlya: Mo andũ ma saenzi nĩmemanyĩĩtye nesa vyũ ũkethĩa no meke motwi matesa kwĩkĩwa nzika? Ũsũngĩo nĩ aiee. Andũ ma saenzi nĩmekĩte maendeeo maingĩ mũno ĩndĩ aingĩ moo nĩmesĩ nesa kana ve maũndũ maingĩ matesĩ, o na angĩ matonya kũlea kwĩsa kũmamanya. O na mũsomi ũmwe wa physics ũla nĩ mũsindi wa Nobel, wĩtawa Steven Weinberg aisye atĩĩ: “Tuikesa kũmanya maũndũ nesa vyũ.” Aisye ũu aineena ĩũlũ wa wũmbi. O nake Professor Martin Rees, ũla nĩ Astronomer Royal wa Great Britain, aandĩkie ũũ: “Nĩvatonyeka ũkethĩa ve maũndũ andũ matakesa kũelewa.” Ũw’o nĩ kana, andũ ma saenzi mayaaĩsa kũmanya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa wũmbi, twambĩĩe na twĩndũ tũnini tũla tũseũvĩtye syĩndũ ila syĩ thayũ (cells), nginya syĩndũ nene ta nthĩ na yayaya. Kwasũanĩa ngelekany’o ii syĩ vaa ĩtheo:
Andũ ala masomaa syĩndũ ila syĩ thayũ (biologists) mayĩeleawa nesa kĩla kĩendeeaa nthĩnĩ wa tũla twĩndũ tũnini tũseũvĩtye syĩndũ ila syĩ thayũ. O na ĩngĩ, mayaaĩsa kũmanya nesa ũndũ twĩndũ tu tũtũmĩaa vinya ũla twakwata kuma mwĩĩnĩ, ũndũ tumasya proteins, na ũndũ tũaanĩkaa.
Vinya ũla ũtumaa syĩndũ syekw’a ĩũlũ isyoka nthĩ, nũtũmĩkaa kĩla ĩvinda. Ĩndĩ asomi ma physics mayaaĩsa kũũelewa nesa. Mayaaĩsa kũmanya nesa ũndũ vinya ũsu ũtũngaa mũndũ nthĩ ĩla weeyĩkya, kana ũndũ ũtumaa mwei ũatĩĩa nzĩa yaw’o (orbit) ĩla ũthyũlũlũkĩte nthĩ.
Andũ ala masomaa ĩũlũ wa vala nthĩ na yayaya syaumie (cosmologists) maasya kana 95 katĩ wa 100 ya syĩndũ ila iseũvĩtye nthĩ na yayaya iyonekaa o na matũmĩĩte masinĩ sya saenzi. Maaanĩtye syĩndũ isu kũndũ kwĩlĩ, dark matter na dark energy. Ĩndĩ mayĩsĩ ũndũ syĩndũ isu iilyĩ.
Ve maũndũ angĩ andũ ma saenzi matamesĩ na mamasaanĩasya. Kũmanya ũu kũtonya kũtũtethya ata? Mũandĩki ũmwe wa saenzi wĩsĩkĩe mũno aisye atĩĩ: “Maũndũ ala tũtesĩ nĩmo maingĩ kwĩ ala twĩsĩ. Saenzi yaĩle kũtuma mũndũ atana na akaseng’a, na ũu waĩle kũtuma enda kũmanya maũndũ maingangĩ.”
Kwoou, ethĩwa wĩĩkũlya kana saenzi yĩ vakuvĩ kwosa mwanya wa Mbivilia na ĩituma andũ maeka kũmũĩkĩĩa Ngai, sũanĩa ũndũ ũũ: Andũ ala oĩ mũno ma saenzi matũmĩĩte masinĩ syĩ vinya mũno na makamanya tũmaũndũ tũnini ĩũlũ wa wũmbi. Ethĩwa vailyĩ ũu, wĩona tamesa kũmanya maũndũ ala matesa kũmanyĩka mũndũ atũmĩĩte masinĩ sya saenzi? Ĩtina wa ĩvuku yĩtawa Encyclopedia Britannica kũneenea kwa ũliku ĩũlũ wa isitoli na maendeeo ala mekĩtwe nĩ andũ ala masomaa ndata yaisye atĩĩ: “Ĩtina wa myaka vakuvĩ 4,000 ya kwĩka ũkunĩkĩli ĩũlũ wa nthĩ na yayaya, tũi kĩvathũkany’o na andũ ma tene ma Mbaviloni ala meesĩ maũndũ manini mũno vyũ ĩũlũ wa nthĩ na yayaya.”
Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩthĩawa syĩsĩ kana kĩla mũndũ e na ũthasyo wa kwĩyĩkĩa ũtwi ĩũlũ wa ũndũ ũsu. Nĩtwendaa mũno kũatĩĩa ũtao ũũ wa Mbivilia: “Wũmĩĩsyo wenyu ũmanyĩke nĩ andũ onthe.” (Avilivi 4:5) Twĩ na woni o ta ũsu, nĩtũũmũthokya mũsome ĩũlũ wa ũndũ saenzi na Mbivilia ikwatĩanĩaa.
^ kal. 9 Andũ amwe maleanaa na Mbivilia nũndũ wa momanyĩsyo ma tene, na ma ĩvinda yĩĩ ma makanisa. Momanyĩsyo amwe nĩ ta, nthĩ nĩyo yĩ katĩkatĩ wa syĩndũ syonthe ila syĩ yayayanĩ na kana Ngai oombie syĩndũ syonthe kwa mĩthenya thanthatũ ya masaa 24.—Sisya ĩsandũkũ yĩ na kyongo “ “Mbivilia na Maũndũ ma W’o ma Saenzi.”


text:
Ngũsĩ sya Yeova Nitethasya Wĩa Ũla Ũtethaw’a Nĩ Amisonalĩ?
Ĩĩ, nĩtũtethasya. O na tũtw’ĩke twĩ va, Ngũsĩ syonthe sya Yeova nitataa syĩthĩwe na wendi o ta ũla wĩthĩawa na amisonalĩ. Wendi ũsu nĩ wa kũtata ĩvinda yonthe tũtavye ala twakomana namo kĩla tũĩkĩĩaa.
Ũndũ ũngĩ nĩ kana nthĩ imwe syĩ kũndũ kwĩ na andũ mataaĩw’a ũvoo mũseo ũla wĩ Mbivilianĩ. Kwoou kwĩ o Ngũsĩ imwe iendaa kũndũ ta kũu o kwa kavinda, kana o ikathamĩĩa kũu vyũ nĩ kana imatetheesye. Nasyo Ngũsĩ ingĩ nithamĩĩaa nthĩ ingĩ nĩ kana itũmĩe ĩvinda yingangĩ kũu iitavany’a. Ngũsĩ isu syonthe nĩsyĩw’aa mũyo nũndũ syĩthĩawa syakwata mwanya wa kwĩanĩsya wathani ũũ wa Yesũ: “Mũkeethĩwa mwĩ ngũsĩ syakwa . . . kũvika itulu sya nthĩ.”
Mwakanĩ wa 1943, nĩtwavingũie sukulu ya kũmanyĩasya amwe ma amisonalĩ maitũ. Kuma mwaka ũsu, Ngũsĩ mbee wa 8,000 nisomethew’e vau. Sukulu ĩsu yĩtawa Sukulu ya Mbivilia ya Ngileati.


text:
Ĩla Mũndũ Wendete Wawaa Ũndũ Ũteĩsa Kũvoa
MŨNDŨ MŨKA wĩtawa Doreen nĩwatelemile ĩla mũũme, Wesley, ũla waĩ na myaka 54, weethĩiwe na wimbu wa mũtwe (brain tumor) waĩ ũtonya kũmũaa. * Ndakĩtalĩ syeeie Wesley kana atialĩtye myei mĩnini akw’e. Doreen aĩtye atĩĩ: “Ndyaĩ nĩtonya kũĩkĩĩa kĩla nataviw’e. Naminie syumwa siana ũndũ mũna ndelemete ũkethĩa ndyĩsĩ ũndũ ndonya kwĩka. Ndyaĩ ndonya kũĩkĩĩa kana nithyĩ tũkwatĩtwe nĩ ũndũ ũsu. Kwa w’o ndyeeyũmbanĩtye.”
Ũndũ ũla wa kũmakya nĩ kana, andũ aingĩ nĩmathĩnĩkaa mũno o tondũ Doreen wathĩnĩkie. Ũwau ũteĩsa kũvoa no ũkwate kĩla mũndũ. Ĩndĩ, nĩ ũndũ wa kwendeesya kwona kana andũ aingĩ nĩmethĩawa meyumĩtye kũsũvĩa mũndũ ũla wĩ na ũwau ũteĩsa kũvoa. O vamwe na ũu, kũsũvĩa mũndũ ũwaĩte ũu nĩ ũndũ mũito mũno. Ĩndĩ andũ ma mũsyĩ matonya kũkiakisya na kũsũvĩa ata mũndũ woo ũwaĩte ũwau ũteĩsa kũvoa? Namo andũ ala mekũsũvĩa mũwau matonya kũmĩanĩsya ata na mawĩmakĩo ala matonya kũmakwata ĩla maendeee kũsũvĩa mũwau ũsu? Na ĩla mũwau wathengeea kũkw’a, nĩ maũndũ meva waĩle kweteela kwona? Ekai twambe kwona nĩkĩ kũsũvĩa mũndũ ũwaĩte ũwau ũteĩsa kũvoa nĩ ũndũ mũito mũno.
THĨNA ŨTESĨKĨE NĨ ANDŨ AINGĨ ŨMŨNTHĨ
Maũndũ ma ũiiti ma matukũ aa nĩmatetheesye andũ aingĩ kwĩkalanga thayũ. Myaka ta ĩana yĩmwe mĩvĩtu, andũ mekalaa thayũ myaka mĩnini, o na ala ma nthĩ ila syĩ na maendeeo. Andũ nĩmakusaa mũno nũndũ wa mowau ma kũkwatanw’a na mĩisyo ya lelũnĩ. Kũyaĩ masivitalĩ maingĩ, na andũ aingĩ masũvĩawa nĩ andũ moo ma mũsyĩ na kwoou makw’ĩĩaa mũsyĩ.
Ũmũnthĩ, maendeeo maũndũnĩ ma ũiiti nĩmatumĩte ndakĩtalĩ syĩthĩwa itonya kũkita mowau kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte, na ũu nũtumĩte andũ maendeea kwĩkalanga thayũ. Mowau ala maĩ matonya kũaa mũndũ mĩtũkĩ ĩvindanĩ ĩvĩtu, ũmũnthĩ mũndũ no ekale namo kwa myaka mingĩ. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, ũu ti kwonany’a kana mũndũ ũsu mũwau nũkũvoa. Mavinda maingĩ andũ nĩmawaaa mũno vyũ ũkesa kwĩthĩa maitonya kwĩsũvĩa. Kũsũvĩa andũ ma mũthemba ũsu kwĩthĩĩtwe kwĩ vinya mũno na kwendaa mũndũ atũmĩe ĩvinda yingĩ na vinya mwingĩ.
Nũndũ wa itumi isu, andũ aingĩ methĩĩtwe maikw’ĩĩa sivitalĩ, ĩndĩ ti mũsyĩ. Andũ aingĩ ũmũnthĩ mayaaona mũndũ aikw’a, na kwoou mayĩsĩ nesa maũndũ ala methĩawa mũndũ athengeee kũkw’a. Wia wa kwona mũndũ aikw’a no ũtume mũndũ ũkũsũvĩa mũwau aemwa nĩ kũendeea kũmũsũvĩa. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya?
ĨYŨMBANY’E TENE
O tondũ twonie ngelekany’onĩ ya Doreen, andũ aingĩ nĩmatelemaa mũno ĩla mamanya kana mũndũ woo mendete e na ũwau ũteĩsa kũvoa. Ĩvindanĩ yĩu wĩ na mawĩmakĩo, wia, na kyeva, nĩ kyaũ kĩtonya ũkũtetheesya wĩyũmbany’e kwondũ wa maũndũ ala me mbee? Mũthũkũmi wa Ngai mũĩkĩĩku avoyie atĩĩ: “Tũmanyĩsye kũtala mĩthenya yaitũ, nĩ kana twĩyosee ngoo yĩ ũĩ.” (Savuli 90:12) Kwoou mũvoye Yeova Ngai na kĩthing’ĩĩsyo akwony’e ũndũ ũtonya “kũtala mĩthenya” yaku kwa ũĩ nĩ kana wĩthĩwe ũtonya kwĩkalany’a nesa vyũ na mũwau waku kwa mĩthenya ĩla ĩtialĩte.
Nĩ kana ũndũ ũsu wĩthĩwe, no nginya vethĩwe mĩvango mĩseo. Ethĩwa mũwau waku nũtonya kũneena na nũkwenda mũneenee ũndũ ũsu, no wĩthĩwe wĩ ũndũ wa ũĩ kũmũkũlya nũũ ũkamwĩkĩaa motwi ĩla ũkethĩwa atatonya kwĩka ũu. Nĩmwaĩle kũneena nesa vyũ nĩ kana mũmanye kana no ende kwongelwa nzeve, kũkoma sivitalĩ, kana kũkwata moiiti angĩ. Kwĩka ũu no kũtume andũ ma mũsyĩ mataemanwa, na no kũtume matesa kwĩlila nũndũ wa kwĩkĩa mũwau woo motwi nũndũ we ndesa kwĩka ũu. Kũneenea ũndũ ũsu tene na mũteũvithany’a kĩndũ no kũtume andũ ma mũsyĩ mew’a ũte ũndũ wĩ vinya kũsũvĩa mũwau woo. Na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Vala vate ũtao, maũndũ ala masũanĩĩtwe kwĩkwa nĩmanangĩkaa.”—Nthimo 15:22.
ŨNDŨ ŨTONYA KŨTETHEESYA
Mavinda maingĩ kĩanda kĩla kĩnene kya ũla ũkũsũvĩa mũwau nĩ kũmũkiakisya. Mũndũ ũla ũkilyĩ kũkw’a endaa kũĩkĩĩthw’a kana nĩwendetwe na nde weka. Ũtonya kwĩka ũu ata? Nyuva ĩvuku ĩseo ũtonya kũmũsomea kana o mbathi nzeo ũtonya kũmwinĩa nĩ kana aitanĩe na imwake. Andũ aingĩ awau nĩmakiakiaw’a mũno ĩla ũmwe wa mũsyĩ woo wamakwata moko na amatavya tũteto twololo.
Nĩ ũseo kũtavya ũla mũwau ĩla vooka mũndũ mũeni. Ũkunĩkĩli ũmwe waĩtye atĩĩ: “Kĩndũ kĩla kya mũthya vyũ kĩekaa kũthũkũma mũndũnĩ nĩ kwĩw’a. Ũla mũwau nĩwĩthĩawa ayĩw’a nthĩ nesa o na kau no ethĩwe ayoneka ta ũkomete, na kwoou ndwaĩle kũneena kĩndũ ũtesa kũneena ĩla mũwau ũtakomete.”
Ethĩwa nĩvatonyeka, no mũvoye ĩmwe. Mbivilia yĩeleetye kana ĩvindanĩ yĩmwe, mũtũmwa Vaulo na ala waĩ namo maĩ thĩnanĩ mũnene na mayeesĩ kana nĩmekũendeea kwĩthĩwa thayũ. Mamanthie ũtethyo va? Vaulo amesũvie anyanyae kwa kũmea atĩĩ: “Inyw’ĩ nenyu mũkĩtetheanĩsya kũvoya kwondũ witũ.” (2 Akolintho 1:8-11) Kwoou mboya ya kuma ngoonĩ ĩla wĩ na mawĩmakĩo na ĩla ũwaĩtye mũno nĩ ya vata vyũ.
ĨTĨKĨLA MAŨNDŨ ŨNDŨ MAILYĨ
Kũmanya kana mũndũ wendete nũkũkw’a nĩkũũmĩasya mũno, na vethĩawa vailyĩ ũu nũndũ mũndũ ndaaũmbwa akusae. Tũyoombĩtwe twonae kĩkw’ũ kĩ o ũndũ waĩle kwĩthĩawa. (Alomi 5:12) Na nĩkyo kĩtumi Ndeto ya Ngai yĩtĩte kĩkw’ũ “mũmaitha.” (1 Akolintho 15:26) Kwoou, nĩ ũndũ ũtonya kũeleeka ĩla mũndũ ũkwĩw’a ne vinya kwĩtĩkĩla kana mũndũ wendete e vakuvĩ kũkw’a.
Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, kwĩyũmbanĩsya kĩla kĩtonya kwĩkĩka no kũtetheesye andũ ma mũsyĩ maekane na wia na maisũanĩa ũndũ matonya kwĩka nĩ kana mekale me eanĩe. Amwe ma maũndũ ala matonya kwĩkĩka monanĩtw’e kasandũkũnĩ kala ke na kyongo “ Syumwa sya Mũthya Mũwau Atanamba Kũkw’a.” Ti lasima maũndũ ala monanĩtw’e kasandũkũnĩ kau makwate andũ onthe ala awau, na ti lasima onthe makwate mũndũ maatĩanĩe ũndũ monanĩtw’e. Ĩndĩ awau aingĩ nĩmakwatawa nĩ amwe ma maũndũ asu.
Ĩtina wa kũkw’ĩĩwa nĩ mũndũ wendete, no wĩthĩwe wĩ ũndũ wa ũĩ kũneena na mũnyanyau weeyumisye aũtetheesye. Ala meũsũvĩaa mũwau na andũ ma mũsyĩ wake nĩmaĩle kũĩkĩĩthw’a kana mathĩna ala mũwau woo ũnaĩ namo nĩmathelile, na kwoou ndaendeee kũthĩna. Mũmbi witũ nũtũĩkĩĩthĩtye kana “akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.”—Mũtavan’ya 9:5.
MŨSŨVĨI ŨLA MŨSEO VYŨ
Kũmwĩkwatya Ngai nĩ kwa vata mũno ĩvindanĩ yĩla mũndũ wa mũsyĩ ũwaĩte ũwau ũteĩsa kũvoa na ĩla wĩ na kyeva nũndũ wa kũkw’ĩĩwa. Ngai no aũtetheesye kwĩsĩla ndeto na meko ma andũ ala angĩ. Doreen aĩtye atĩĩ: “Nĩneemanyĩisye kwĩtĩkĩlaa ũtethyo kuma kwa andũ angĩ. O na ũtethyo ũla twakwataa waĩ mwingĩ kwĩ ũla twendaa. Nĩ na mũemewa nĩtweesĩ nesa vyũ kana nĩ Yeova watwĩaa, ‘Nĩ vamwe nenyu nĩmũtetheesye.’ Ndikolwa nĩ ũndũ ũsu.”
Kwa w’o, Yeova Ngai nĩwe Mũsũvĩi ũla mũseo vyũ. Na nũndũ nĩwe watũmbie, nĩ ũeleawa mawĩmakĩo na woo ũla twĩ naw’o. Nũtonya na e na wendi wa kũtũtetheesya na kũtwĩkĩa vinya nĩ kana tũmĩĩsye. O na ĩvinda yũkĩte, nũtwathĩte kũvetanga kĩkw’ũ tene na tene na aithayũũkya andũ mbilioni mbingĩ ala me kĩlilikanonĩ kyake. (Yoana 5:28, 29; Ũvuan’yo 21:3, 4) Na ĩndĩ andũ onthe makeethĩwa matonya kũtũngĩlĩĩla ndeto ii mũtũmwa Vaulo wawetie. Akũlilye atĩĩ: “Kũĩva, kĩkw’ũ, kũkĩlya vinya kwaku? Ũĩva, kĩkw’ũ, ũmoa waku?”—1 Akolintho 15:55.
^ kal. 2 Masyĩtwa nĩ mavĩndũe.


text:
Ngewa ya 87: Kamwana Yesũ ke Ĩkalũnĩ
KWASISYA kamwana kaa kanini keũneena na atumĩa aa. Nĩ alimũ ma ĩkalũ ya Yelusaleme. Nako kamwana nĩ Yesũ. Nũminĩte kwĩananga. Yu e na ũkũũ wa myaka 12.
Alimũ asu nĩmaseng’ete mũno nũndũ Yesũ nĩwĩsĩ maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wa Ngai na maũndũ ala me Mbivilianĩ. Ĩndĩ nĩkĩ Yosevu na Meli matevaa o namo? Mo maĩ va? Ekai twone.
Kĩla mwaka Yosevu aetae andũ ma mũsyĩ wake Yelusaleme mbokanĩ ya mwanya yeetawa Vasaka. Kyaĩ kyalo kĩasa kuma Nasaleti kũvika Yelusaleme. Vai ũmwe waĩ na mũtokaa, o na kũyaĩ ngalĩ sya mwaki. Syĩndũ isu iyaĩ kw’o mĩthenya ĩsu. Andũ aingĩ maendaa na maaũ, na maendaa ta ĩvinda ya mĩthenya ĩtatũ nĩ kana mavike Yelusaleme.
Kũvika ĩvinda yĩu Yosevu aĩ na mũsyĩ mũnene. We aĩ na syana ingĩ sya kũea, nasyo nĩ ana-a-inyia na eĩtu-a-inyia ma Yesũ. Mwaka ũsu Yosevu na Meli na syana syoo nĩmambĩĩie kyalo kĩu kĩasa kya kũsyoka mũsyĩ Nasaleti. Masũanĩaa kana Yesũ e vamwe na ala angĩ menũkanĩtye namo. Ĩndĩ yĩla mathũmũie mũthenya wathela, mayaamwona Yesu. Na mamũmantha andũnĩ ma mbaĩ yoo na anyanyae, ĩndĩ ndaĩ namo! Kwoou masyoka Yelusaleme makamũmanthe kw’o.
Ĩtina vyũ mamwĩthĩa vaa e na alimũ. Aendee na kũmethukĩĩsya na kũmakũlya makũlyo. Na andũ onthe nĩ maseng’aa nũndũ Yesũ ũĩvĩte. Ĩndĩ Meli asya: ‘Mwana, ũtwĩkie ũu nĩkĩ? Ĩthe waku nakwa twĩkũmanthaa na kyeva.’
Nake Yesũ amakũlya: ‘Mwĩmanthĩaa kĩ? Mũyĩsĩ kana naĩlĩte kwĩthĩwa nyũmbanĩ ya Asa wakwa?’
Yesũ nĩwendete kwĩthĩwa vandũ ũtonya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai. O naitũ nĩtwaĩlĩte kwĩthĩwa na wendi ũsu. Kũya mũsyĩ Nasaleti, Yesũ nĩwaendaa maũmbanonĩ ma ũthaithi kĩla kyumwa. Na nũndũ ĩvinda yonthe nĩweethukĩĩasya, nĩweemanyĩisye maũndũ maingĩ kuma Mbivilianĩ. Ekai twĩkale ta Yesũ na tũiatĩĩaa ngelekany’o yake.
Luka 2:41-52; Mathayo 13:53-56.
Makũlyo
- Yesũ ena ũkũũ mwaũ vaa visanĩ, na e va?
- Yosevu ekaa ata na andũ ma mũsyĩ wake kĩla mwaka?
- Ĩtina wa kũthi kyalo kya mũthenya ũmwe menũkĩte mũsyĩ, nĩkĩ Yosevu na Meli masyokie Yelusaleme?
- Yosevu na Meli mamwĩthĩie Yesũ va, na nĩkĩ andũ ala me vau maseng’ete?
- Yesũ eeie Meli inyia wake ata?
- Tũtonya kwĩthĩwa tũilyĩ ta Yesũ ata nthĩnĩ wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Luka 2:41-52.
O na kau Mwĩao waĩtye aũme me oka tũ maendae mbokanĩ sya kĩla mwaka, nĩ ngelekany’o myaũ nzeo Yosevu na Meli maiĩie asyai ma ĩvinda yĩĩ? (Lk. 2:41; Kũt. 16:16; 31:12; Nth. 22:6)
Yesũ aiie ngelekany’o nzeo ata kwa andũ ma mũika ũmũnthĩ ĩũlũ wa kwĩnyivĩsya asyai moo? (Lk. 2:51; Kũt. 5:16; Nth. 23:22; Ako. 3:20)
- Soma Mathayo 13:53-56.
Ana-a-inyia ma Yesũ ma kĩmwĩĩ ala mawetetwe nthĩnĩ wa Mbivilia naaũ, na elĩ katĩ woo mesie kũtũmĩwa ata nthĩnĩ wa kĩkundi kya Kĩklĩsto? (Mt. 13:55; Meko 12:17; 15:6, 13; 21:18; Aka. 1:19; Yak. 1:1; Yuta 1)


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
We Nũtũmĩaa Nesa Kaati sya Kwelekelya Andũ Kĩsesenĩ kya JW.ORG?
Nũndũ thĩna mũnene nũthengeee, twaĩle kũtethya wĩa witũ wa kũtavany’a na mĩtũkĩ. (Nth 24:11, 12, 20) Nĩ kana tũtetheesye andũ, no tũtũmĩe kaati sya kwelekelya andũ Kĩsesenĩ nĩ kana memanyĩsye Ndeto ya Ngai na kũlika Kĩsesenĩ kitũ. Kaati ĩsu yĩ na ũvano ũtonya kũtetheesya mũndũ akakwata vitio Nĩkĩ Waĩle Kwĩmanyĩsya Mbivilia? na nĩyonanĩtye ũndũ mũndũ ũtonya kwĩka enda kũkwata ũvoo mwingangĩ kana enda kwĩmanyĩsya Mbivilia. Andũ amwe mayendaa kwosa mavuku maitũ, ĩndĩ nĩmendeeaw’a nĩ kũlika Kĩsesenĩ kitũ. Kwoou ndũkew’e wia ũimanenga kaati ĩsu. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, ndũkatiĩe andũ ala matekwendeew’a kaati isu.
O ũendeee na maũndũ maku ma kĩla mũthenya, no wambĩĩe ũneenanya na ndeto ii: “Vaa ve kĩndũ ngwenda ũkũnenga. Kaati ĩno yĩũtwaa Kĩsesenĩ kĩ na ũvoo na vitio ineeneete ĩũlũ wa maũndũ me kĩvathũkany’o.” (Yoa 4:7) Nũndũ kaati isu iyĩthĩawa syĩ nene, no ũkuae imwe nĩ kana ũkanengae andũ vaumĩla mwanya.


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | ŨTONYA KWĨKA ATA WAKWATWA NĨ MAWĨMAKĨO
Kwĩmakĩa Nũndũ wa Mathĩna ma Mũsyĩ
Mũndũ mũka ũmwe wĩtawa Janet aeleetye atĩĩ: “Ĩvinda ĩte ĩasa ĩtina wa ĩthe wakwa kũkw’a, mũũme wakwa nĩwandavisye kana e ndũũ na mũndũ mũka ũngĩ.” Aendeee kwasya: “Ĩtina wa ũu, nĩwakuie ngũa syake syonthe o na atandavĩtye, na andia na syana syakwa ilĩ.” O na kau Janet nĩwakwatie wĩa, mbesa ila wakwataa iyeanĩtye kũũngamĩa mavata ma mũsyĩ wake. O na eka mavata ma kĩ-mbesa, Janet aĩ na mathĩna angĩ maingĩ. Aĩtye atĩĩ: “Ũndũ ũla watumaa nĩmakĩa mũno nĩ kana natiĩwe kĩanda kĩ vinya mũno kya kũũngamĩa mũsyĩ wakwa nĩweka.” Aendeee kwasya: “Naũmĩaa mũno ngoonĩ nũndũ ndyaĩ ndonya kwĩanĩsya nesa mavata ma syana syakwa ta asyai ala angĩ. O na ũmũnthĩ no nĩkũlasya ũndũ andũ ala angĩ mambonaa nĩ na syana syakwa. Yo no methĩwe monaa ta ndaaĩkĩa kĩthito nĩ kana mũtwaano witũ ndũkanangĩke?”
Mboya nĩyo ĩtetheeasya Janet kũolanga mawĩmakĩo make na aiendeea kwĩthĩwa na ũnyanya na Ngai. Aĩtye atĩĩ: “Ũtukũ ĩla kũkilĩtye nĩw’o nĩthĩawa na ĩvinda yĩla yũmũ vyũ, nũndũ ndiekaa kwĩsilya na kwĩmakĩa. Ĩndĩ kũvoya na kũsoma Mbivilia nĩkũndetheeasya kũkwata too. Ĩandĩko yĩmwe nendete mũno nĩ Avilivi 4:6, 7 yĩla yaĩtye atĩĩ: ‘Mũikemakĩe kwa ũndũ o na wĩva; ĩndĩ kĩla ũndũnĩ mavata menyu nĩmatavanw’e kwa Ngai na kũvoya na kwĩsũva vamwe na kũtũnga mũvea. Na mũuo wa Ngai, ũla ũvĩtũkĩte ũmanyi w’onthe, ũkasũvĩaa ngoo syenyu na mosũanĩo menyu.’ Nĩnĩthĩĩtwe ndivoya mĩthenya mingĩ ũtukũ, na nĩnĩw’ĩte mũuo wa Yeova ũingiakisya.”
Ndeto sya Yesũ ĩũlũ wa mboya ila wawetie nthĩnĩ wa Ũtavany’a wa Kĩĩmanĩ no itũtetheesye ĩla twakwatwa nĩ mawĩmakĩo o na ethĩwa nĩ ma mũthemba wĩva. Aisye atĩĩ: “Ĩthe wenyu nĩwĩsĩ ila mwĩ na vata nasyo, mbee wa inyw’ĩ mũtanamũvoya.” (Mathayo 6:8) Na kwa w’o nĩtwaĩlĩte kũmũvoya nũndũ mboya nĩyo nzĩa ĩla nzeo vyũ ya ‘kũmũthengeea Ngai.’ Na tweeka ũu, nake ‘akatũthengeea.’—Yakovo 4:8.
Vate nzika, o vamwe na kwĩw’a twĩ eanĩe ĩla twaelesya Yeova mawĩmakĩo maitũ, mboya nĩtũtetheeasya kwa nzĩa nene vyũ. O na ĩngĩ, Yeova, “Ũla wĩw’aa mboya,” nũtetheeasya ala mamũmanthaa me na mũĩkĩĩo. (Savuli 65:2) Kĩu nĩkyo kĩtumi Yesũ wamanyĩisye aatĩĩi make ‘mavoyae mĩthenya yonthe mateũleela.’ (Luka 18:1) No nginya tũendeee kũmũvoya Yeova atũtongoesye na aitũtetheesya. Twaĩle kwĩka ũu twĩ na mũĩkĩĩo kana akatũathima. Tũyaĩlĩte kwĩthĩwa na nzika kana we e na ũtonyi na mea ma kũtũtetheesya. ‘Kũvoya tũtekũeka’ kwonanasya kana twĩ na mũĩkĩĩo.—1 Athesalonika 5: 17.
ŨNDŨ TŨTONYA KWONANY’A KANA TWĨ NA MŨĨKĨĨO
Ĩndĩ yo mũĩkĩĩo nĩ kyaũ? Ũndũ ũmwe wonanasya kana twĩ na mũĩkĩĩo nĩ ‘kũmũmanya’ Ngai ũkethĩa nĩ wa w’o kwitũ. (Yoana 17:3) Nzĩa ĩmwe ĩla twĩkaa ũu nĩ kwa kũsoma na kwĩkĩa ngoonĩ ndeto syake ila syĩ Mbivilianĩ. Nĩtũmanyaa kana we nĩwonaa kĩla ũmwe waitũ, na nĩwendeeaw’a nĩ kũtũtetheesya. Ĩndĩ kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo kwonanaw’a nĩ maũndũ maingĩ, ĩndĩ ti o kũmanya maũndũ mana ĩũlũ wa Ngai. Ũndũ ũngĩ wonanasya kana twĩ na mũĩkĩĩo nĩ kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na ũnyanya na Ngai. O tondũ vethĩawa vailyĩ kwa andũ, tũyĩsa kwĩthĩwa na ngwatanĩo ĩsu vamwe na Ngai oou kĩtumbo. Mũĩkĩĩo witũ ũendeea ‘kwĩana’ o ũndũ tũendeee kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai, ‘kwĩka maũndũ ala mamwendeeasya,’ na o ũndũ twaendeea kũkwata ũtethyo wake. (2 Akolintho 10:15; Yoana 8:29) Mũĩkĩĩo ta ũsu nĩw’o ũmũtetheeasya Janet kũmĩanĩsya na mawĩmakĩo.
Janet aĩtye atĩĩ: “Kwa w’o, kĩla kĩndetheesye kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu nĩ kwona ũndũ Yeova ũndetheeasya kĩla ũndũnĩ.” Aendeee kwasya atĩĩ: “Mavinda maingĩ nĩtwakwatawa nĩ mathĩna maito mũno, ala twoonaa ta tũtomĩanĩsya namo. Nĩnavoyaa Yeova mũno, nake nĩwatũtetheeasya kwa nzĩa o na tũteĩtaĩĩe. Ĩla namũtũngĩa mũvea nĩnĩlilikanaa maũndũ maingĩ ala ũmbĩkĩte. Nĩwĩthĩĩtwe aitũtetheesya kĩla ĩvinda, na mavinda maingĩ atũtetheeasya ĩla tũkwenda ũtethyo wake vyũ. O na nũndetheesye kwĩthĩwa na ana-a-asa na eĩtu-a-asa Aklĩsto ala nĩ anyanya ma w’o. Nĩmandetheeasya kĩla ĩvinda na nĩmethĩĩtwe me ngelekany’o nzeo kwa syana syakwa.” *
Janet aendeee kwasya: “Nĩnĩsĩ nĩkĩ Yeova waĩtye ĩandĩkonĩ ya Malaki 2:16, The Holy Bible in Current Kikamba Language, kana ‘Nũmenete mũndũ aitaanĩsya na mũka wake.’ Ĩla mũũme na mũka mataanĩsya na ũyĩthĩa ũmwe woo nde na mavĩtyo, nĩwĩw’aa aũmĩw’a ngoonĩ mũno. Kuma mũũme wakwa andia, myaka mingĩ nĩ mĩvĩtu ĩndĩ mavinda angĩ nĩw’aa ndyĩmena na ndyenda kwĩthĩwa na mũndũ vakuvĩ. Ĩla neew’a ũu, nĩndataa kũtetheesya andũ angĩ na ũndũ ũsu nĩwĩthĩĩtwe ũindetheesya mũno.” Kwoou kũatĩĩa ũtao wa Mbivilia wa kũlea kwĩvathana na ala angĩ, nĩkũmũtetheesye Janet kũolanga mawĩmakĩo make. *—Nthimo 18:1.
Ngai nĩwe “ĩthe wa ala makw’ĩĩwe nĩ aaĩthe, na mũsili wa aka ndiwa.”—Savuli 68:5
Janet aĩtye atĩĩ: “Ũkiakisyo ũla mũnene umanaa na kũmanya kana Ngai nĩwe ‘ĩthe wa ala makw’ĩĩwe nĩ aaĩthe, na mũsili wa aka ndiwa.’ Nĩnĩsĩ nesa vyũ kana Ngai ndakaatũtia tondũ mũũme wakwa watũtiie.” (Savuli 68:5) Janet nĩwĩsĩ nesa kana Ngai ndatũtataa na maũndũ ‘mathũku.’ Ĩndĩ vandũ va ũu, nĩ ũnengae “andũ onthe na ũlau” ũĩ wake, na “vinya mũnene ũvĩtũkĩte” nĩ kana tũmĩanĩsye na mathĩna.—Yakovo 1:5, 13; 2 Akolintho 4:7.
Nao nata ethĩwa twĩmakĩĩte nũndũ thayũ witũ wĩ mũisyonĩ?


text:
Wendo Ũtanyivaa no Woneke?
“Itw’ĩki [sya wendo] nĩ itw’ĩki sya mwaki, o kĩtw’ĩki ki kya mwaki wa Yeova.”—WA. 8:6.
1, 2. Naaũ ala matonya kũtetheka masoma Wathi wa Solomoni, na nĩkĩ? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.)
ĨLA mũtumĩa wa kĩkundi wakwatany’a andũ elĩ meũtwaana, nũtonya kũmasisya na aisũanĩa atĩĩ, ‘Mwa maiũsiany’a nesa na maiũkwatana moko nesa! Vai mũndũ ũtonya kwasya kana mayendene!’ Na ĩndĩ esa kũsisya ũndũ meũsũnga nesa ĩla me mbokanĩ ya mũtwaano, nũtonya kwĩkũlya: ‘Mo nĩmekwĩkalany’a vamwe ĩvinda ĩasa? O ũndũ ĩvinda yĩvĩtĩte, wendo woo ũkeeka kwongeleka-ĩ, kana ũkeeka kũvoa?’ Wendo ũtesa kũnyiva katĩ wa mũndũũme na mũndũ mũka nĩ kĩndũ kĩtonya kwĩthĩwa kĩ kĩseo mũno. Nũndũ ũmũnthĩ andũ matwaanĩte nĩmatinĩte kũtaanĩsya mũno, ti ũsengy’o kũkũlya ethĩwa wendo ũtanyivaa no woneke.
2 Wendo wa w’o waĩ mũo o na ĩvinda ya Mũsumbĩ Solomoni wa Isilaeli ya tene. Solomoni aisye ũũ aiweta ĩũlũ wa mĩkalĩle ya ĩvinda yake: “Mũndũ mũũme ũmwe katĩ wa ngili nĩnonete; ĩndĩ mũndũ mũka katĩ wa asu onthe ndyaona. Sisya, ũndũ ũla nonete nĩ ũũ: Ngai nĩwombie mũndũ e mũlũngalu; ĩndĩ nĩmamanthaa makosokoso maingĩ.” (Mũta. 7:26-29) Mũno mũno aka mate Aisilaeli ala mathaithaa Mbaali nĩmo matumĩte andũ ĩvinda ya Solomoni methĩwa na mwĩkalĩle mũthũku na weethĩa ti laisi kwona mũndũũme kana mũndũ mũka wĩ na mwĩkalĩle mũseo. * O na ũu wĩ o vo, wathi ũla Solomoni waandĩkie myaka ta 20 mbee wa ĩvinda yĩu ũla wĩtawa Wathi wa Solomoni, wonanasya kana mũndũũme na mũndũ mũka no mendane kya w’o. O na ĩngĩ, wathi ũsu nĩwonanĩtye ũndũ wendo ũilyĩ na ũndũ wonanaw’a. Athaithi onthe ma Yeova, ala matwaanĩte na ala matatwaanĩte, nĩmatonya kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa wendo kumana na ĩvuku yĩu ya Mbivilia.
WENDO ŨTANYIVAA NO WONEKE!
3. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana mũndũũme na mũndũ mũka no methĩwe na wendo wa w’o?
3 Soma Wathi 8:6. Ndeto “kĩtw’ĩki ki kya mwaki wa Yeova” ila itũmĩĩtwe kũelesya wendo nĩ ndeto ikuĩte maũndũ maingĩ. Wendo wa w’o nĩ “kĩtw’ĩki ki kya mwaki wa Yeova” nũndũ Yeova nĩwe Mwambĩlĩlya wa wendo. Oombie mũndũ na mũvw’ano wake e na ũtonyi wa kwendana. (Mwa. 1:26, 27) Ĩla Ngai waeteie Atamu mũka ũla weetawa Eva, mũndũũme ũsu wa mbee awetie ndeto nzeo ivw’ana kawathi kaseo. Vate nzika Eva nĩweewie e mũnyanyae wa Atamu nũndũ ‘aumiw’e’ nthĩnĩ wake. (Mwa. 2:21-23) Nũndũ Yeova oombie andũ me na ũtonyi wa kwendana, nĩ ũndũ ũtonyeka mũndũũme na mũndũ mũka makethĩwa na wendo wa w’o na ũtanyivaa.
4, 5. Elesya kwa ũkuvĩ ngewa ĩla yĩ nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni.
4 Wendo katĩ wa mũndũũme na mũndũ mũka wĩthĩawa na maũndũ maingĩ eka o kwĩthĩwa ũtanyivaa. Maũndũ amwe katĩ wa asu monanĩtw’e nesa mũno nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni. Wathi ũsu ũandĩkĩtwe ta ĩthaũ, na ũeleetye wendo katĩ wa kelĩtu kaumĩte ndũanĩ yeetawa Sunemu, kana Sulami, na mwendwa wako ũla waĩ mũĩthi wa malondu. Ĩno nĩyo ngewa yoo: Ĩvinda yĩmwe kelĩtu kau nĩkaendie kũsũvĩa mĩsavivũ ya ana-a-inyia vakuvĩ na vala Mũsumbĩ Solomoni na asikalĩ make maakĩte kambi. Ĩla Solomoni woonie ũndũ kaanakavĩte, nĩwakendie na atũma asikalĩ make makaete vala waĩ. Nĩvo ĩndĩ wambĩĩe kũkasesenga kamwende. Ĩndĩ kuma mwambĩlĩlyonĩ nĩkoonanisye kana nĩkendete ũla mũĩthi, na kwoou kaelesya kana kendaa kwĩthĩwa na mũĩthi ũsu na ti mũndũ ũngĩ o na wĩva. (Wa. 1:4-14) Ũla mũĩthi nĩwambĩĩe kũkamantha na esa kũlika vau kambinĩ. Ĩla wakethĩie vau nĩmambĩĩe kũtavany’a tũteto tũseo tũla twoonanisye ũndũ mendene.—Wa. 1:15-17.
5 Ĩla ĩvinda ya Solomoni ya kũsyoka Yelusaleme yavikie, nĩwoosie kelĩtu kau na athi nako, ĩndĩ ũla mũĩthi akaatĩĩa kw’o. (Wa. 4:1-5, 8, 9) O na kau Solomoni nĩwatatie mũno kũkasesenga, kayaaĩsa kũmwĩtĩkĩla. (Wa. 6:4-7; 7:1-10) Na kwoou esa kũkaeka kasyoke kwoo. Ngewa ĩsu ĩthelete na kũweta kana kelĩtu kau kesie kwĩkaĩla mwanake ũsu kendete oke vala kaĩ asembete ta “nthwaia.”—Wa. 8:14.
6. Nĩkĩ kũmanya masyĩtwa ma ala me nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni kwĩ kĩtuu?
6 Wathi wa Solomoni wĩ ndeto syĩ mũyo na sya vata mũno kwitũ. O na wĩtawa “wathi wa mbathi.” Ĩndĩ kũmanya masyĩtwa ma andũ ala mawetetwe vau kwĩ o kĩtuu. (Wa. 1:1) Kwosana na ĩvuku yĩmwe, “maũndũ amwe ta mũvangĩle wa ngewa, ũndũ ĩ ngewa ĩeleetw’e, na masyĩtwa ma ala mawetetwe ti ma lasima mũno.” (The New Interpreter’s Dictionary of the Bible) Kwoou no kwĩthĩwa Solomoni atwie kũtia masyĩtwa ma andũ ala ũmawetete nĩ kana ndakanange mũyo wa wathi wake. Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, twasisya nesa ndeto ila syĩ mũsoanĩ mũna no tũmanye we nũũ ũnũũneena na etavya ũũ. *
“WENDO WAKU WĨ KAVAA KWĨ MBINYU”
7, 8. Tũteto twa “wendo” tũla twĩ nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni twonanasya kyaũ? Nengane ngelekany’o.
7 Wathi wa Solomoni wusũĩte tũmaũndũ na tũteto twa “wendo” katĩ wa kala kelĩtu na ũla mwanake mũĩthi.O na kau no tũsaanĩw’e nĩ kĩla kĩwetetwe nũndũ kĩkonetye kĩthĩo kyaatĩĩawa ngalĩko ya wumĩlonĩ wa syũa ya Asia myaka ta 3,000 mĩvĩtu, nĩkĩtonya kũtũmanyĩsya maũndũ ma vata, na kelĩ ũndũ kĩla ũmwe weew’aa ti ũndũ mũeni kwitũ. Kwa ngelekany’o, mũĩthi ũsu nĩwakathĩĩie metho ma kelĩtu kau kwa kũweta kana mauĩtye “ta ma mavũĩ.” (Wa. 1:15) Nako kelĩtu vandũ va kũelekany’a metho make na ma mavũĩ, kamaelekany’a na mavũĩ. (Soma Wathi 5:12.) * Nĩkĩ? Nũndũ kyũma kiũ kya itho kĩla kĩthyũlũlũkĩtwe nĩ kĩla kĩndũ kyeũ kyoonekaa kĩ kyanake ta mavũĩ meũthambĩa ĩianĩ.
8 Ti tũmaũndũ tw’onthe tũwetetwe wathinĩ ũsu tũkonetye wũmbo. Kwa ngelekany’o, sũanĩa kĩla mũĩthi ũsu wawetie ĩũlũ wa ũneeni wa kelĩtu kake. (Soma Wathi 4:7, 11.) Aisye kana ilomo syako ‘syalovotangaa ta ĩwa.’ Nĩkĩ? Nũndũ ũkĩ wĩ ĩwanĩ wĩ sang’ũ kwĩ ũkĩ ũtemetwe nĩ nzeve. O na ĩngĩ ĩla wakeie, “Ũkĩ wa nzũkĩ na ĩia syĩ ungu wa ũĩmĩ waku,” oonanisye kana ndeto sya kelĩtu kau syaĩ mũyo na syaĩ nzeo ta ũkĩ wa nzũkĩ na ĩia. Kwoou ĩla mũĩthi ũsu weeie kelĩtu kau, “Wĩ mwanakavu ki, . . . na vati kalanga nthĩnĩ waku,” ndasũanĩaa o wũmbo wako wĩ w’oka.
9. (a) Wendo katĩ wa andũ matwaanĩte wĩthĩawa ũilyĩ ata? (b) Nĩkĩ ve vata andũ matwaanĩte makekana tũmaũndũ twa wendo na maitavany’a tũteto tũseo?
9 Aklĩsto matwaanĩte mayaĩle kwĩkala ta andũ mekĩte kũandĩkana kandalasi kana mew’anĩte meanĩsye ũndũ mũna. No nginya methĩwe mendene nũndũ ũndũ ũla mũnene waĩle kwoneka nthĩnĩ wa mũtwaano wa Aklĩsto nĩ wendo. Ĩndĩ maĩlĩte kwĩthĩwa na wendo ũilyĩ ata? Mo maĩle kwendana kwa nzĩa ĩla Mbivilia ĩtwĩkĩaa vinya twende andũ onthe? (1 Yoa. 4:8) Kana maĩlĩte kwendana tondũ andũ ma mũsyĩ methĩawa mendene? Wendo woo nĩwĩthĩwa ũilyĩ o ta ũla wa andũ me ndũũ ngamu? (Yoa. 11:3) Kana nĩ wendo ũla wĩthĩawa katĩ wa mũndũũme na mũndũ mũka? (Nth. 5:15-20) Vate nzika, wendo wa w’o na ũtanyivaa ũla wĩthĩawa wovanĩtye andũ elĩ matwaanĩte ũkonetye maũndũ asu onthe. Mũtonya kwonany’a kana nĩmwendene kwĩsĩla meko menyu na ndeto syenyu. Kwoou nĩ ũndũ wa vata mũno andũ ala matwaanĩte maiketĩkĩlye mawĩa ma kĩla mũthenya mamasiĩĩe kwĩkana tũmaũndũ twa wendo na kũtavany’a tũteto tũseo. Tũmaũndũ ta tũu nĩtũtonya kũtuma andũ ala matwaanĩte mekala me na ũtanu na maĩkĩĩanĩe. Ĩndĩ kwĩ isio imwe syĩthĩawa na kĩthĩo kya kũmanthĩa mũndũ kĩveti kana mũũme na ũyĩthĩa andũ asu elĩ makakomana o maitwaana. Ala me isionĩ isu maĩle kwĩthĩwa mesĩ vata wa kĩla ũmwe kũtavya ũla ũngĩ ũndũ ũmwendete nĩ kana wendo woo wĩane na mũtwaano woo ũiendeea nesa.
10. Ve ũseo ũngĩ wĩva wa kwĩkana tũmaũndũ twa wendo?
10 Ve o ũseo ũngĩ wĩthĩawa ĩla mũndũ na mũka me ndũũ meekana tũmaũndũ twa wendo na matavany’a tũteto twa wendo. Ata? Mũsumbĩ Solomoni nĩwathĩte kelĩtu kau Kamũsulami “tũkanda twa thaavu, twĩ na ivungo sya vetha.” O na nĩwakakathĩĩie mũno ayasya kana ‘nĩkanakavu ta mwei, na katheu ta syũa.’ (Wa. 1:9-11; 6:10) Ĩndĩ kelĩtu kau kayaaĩtĩkĩla kũtiana na ũla mwanake mũĩthi. Nĩ kyaũ kyatumie kekala ke keanĩe ĩvinda yĩla mataĩ ĩmwe? Aĩ no ko katũtavĩtye. (Soma Wathi 1:2, 3.) Katetheeiw’e nĩ kũsũanĩa ũndũ ũla mwanake wako wakatavasya tũteto tũseo na kũkeka tũmaũndũ twa “wendo.” Koonaa tũmaũndũ tu twĩ “kavaa kwĩ mbinyu” ĩla ĩtumaa ngoo ĩtana, na keew’a ĩsyĩtwa yake keew’aa kausya ta ketĩkĩw’a ‘mauta me mũuke mũseo’ mũtwenĩ wako. (Sav. 23:5; 104:15) Vate nzika, kĩu kĩonany’a kana nĩ ũndũ wa vata mũno andũ matwaanĩte makekanaa tũmaũndũ twa wendo mavinda maingĩ ũndũ vatonyeka nũndũ kĩu kĩkatumaa methĩwa na kĩlilikano kya tũmaũndũ tu. Kĩlilikano kyu nakyo kĩkatumaa wendo woo wĩkala ũteũnyiva.
NDŨKAAMŨKYE WENDO WAKU “NGINYA YĨLA ĨVINDA YAW’O YĨVIKA”
11. Aklĩsto ala matatwaanĩte matonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na kelĩtu Kamũsulami ĩla keeie angĩ maikakaamũkĩsye wendo?
11 O na ĩngĩ Wathi wa Solomoni no ũmanyĩsye andũ ala matatwaanĩte maũndũ ma vata, na mũno mũno ala meũmantha. Kala kelĩtu Kamũsulami kayaaenda kũtwawa nĩ Solomoni. Nĩkyo kĩtumi kaavĩthisye eĩtu ma Yelusaleme kaimea: ‘Mũikambĩĩsye kana kũnamũkĩsya wendo, nginya yĩla ĩvinda yaw’o yĩvika.’ (Wa. 2:7; 3:5, The Holy Bible in Current Kikamba Language) Nĩkĩ keekie ũu? Nũndũ ti ũseo kwendaa kwĩvaany’a na mũndũ w’onthe ũla woona. Kwoou nĩ ũndũ wa ũĩ Mũklĩsto ũla ũkwenda kũtwawa kana kũtwaana aketeela nginya ĩla ũkakwata mũndũ ũmwendete kya w’o.
12. Nĩkĩ kelĩtu Kamũsulami kendete ũla mũĩthi?
12 Nĩkĩ kelĩtu Kamũsulami kendete ũla mũĩthi? Nĩ w’o aĩ mũmbe nesa nũndũ kaisye ailyĩ ta “nthwaia,” na moko make maĩ vinya ta “ngome sya thaavu,” namo maaũ make maĩ manake na maũmu ta “ituĩ sya mavia maseo.” Ĩndĩ ũu ti kwasya kana ndaĩ ũndũ ũngĩ eka o kũmbwa nesa na kũmesya vinya. Kaisye: “O tondũ mũtĩ wa mũevo ũtilyĩ katĩ wa mĩtĩ ya kĩthekanĩ, now’o mwendwa wakwa ũilyĩ katĩ wa ana aũme.” Kwoou nĩ kana kelĩtu kau kamwendete Yeova kamwende mwanake ũsu ũu kamwendete, no nginya ũ mwanake ethĩwe aĩ na nguma nzeo ki na amwendete Yeova.—Wa. 2:3, 9; 5:14, 15.
13. Nĩkĩ ũla mũĩthi wendete kelĩtu kake?
13 Nako kelĩtu Kamũsulami kailyĩ ata? O na kau kaĩ kanake ũkethĩa aĩ mũsumbĩ ũla ĩvinda yĩu waĩ na “iveti . . . mĩongo thanthatũ, na iveti ingĩ sya ndũsyo mĩongo nyanya, na eĩtu matatalĩka” nũkũkenda, ko keeyoosaa o ta ĩlaa yĩte mũo yĩla yeetawa “lose ya Saloni.” Ndeto isu syako syĩonany’a kana kaĩ na wĩnyivyo mwingĩ na kayeyonaa. O nako nĩkamwendete Yeova. Nĩkyo kĩtumi ũla mũĩthi woonaa kelĩtu ka mũthemba ũsu ke mũo mũno o ta “lili katĩ wa mĩw’a”!—Wa. 2:1, 2; 6:8; BCK.
14. Wendo ũla ũeleetw’e nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni wĩmanyĩsya kyaũ Aklĩsto ala mekwenda kũtwaana kana kũtwawa?
14 Maandĩko nĩmatavĩtye Aklĩsto sanzũ kana maĩle kũtwaana o “nthĩnĩ wa Mwĩaĩi.” (1 Ako. 7:39) Kwoou Mũklĩsto ũkwenda kũtwaana kana kũtwawa ndaĩle kwĩvaany’a na mũndũ ũte mwĩtĩkĩli, na aĩlĩte kũmantha mũndũ katĩ wa athaithi aĩkĩĩku ma Yeova. Na ũndũ ũngĩ nĩ kana aĩle kũmantha mũndũ wĩ na nguma nzeo. Kwa ngelekany’o, ethĩwa mũndũ ũsu nũmũĩkĩĩe Ngai na nĩwĩyumĩtye amũthũkũme, ũkeethĩa matwaana mathĩna maikatuma mathokoana vyũ kana maeka kũmũthaitha Yeova me ngwatanĩo. Nguma ta isu nĩsyo ũla mũĩthi woonie kala kelĩtu ke nasyo, na nosyo kelĩtu kau koonie mũĩthi ũsu e o nasyo.
MŨTWAWA WAKWA AILYĨ “MŨŨNDA MWIIE”
15. Ngelekany’o ya kelĩtu Kamũsulami ĩtonya kũmanyĩsya kyaũ Aklĩsto ala matatwaanĩte?
15 Soma Wathi 4:12. Nĩkĩ ũla mũĩthi waisye kana kelĩtu kake kailyĩ ta “mũũnda mwiie”? Mũũnda mwiie na ũkavingwa ndũlikawa no ũla wenda. Mũndũ alikaa vo esĩle o mũvĩanĩ. Kelĩtu Kamũsulami kailyĩ o ta mũũnda ũsu nũndũ kayaaenda mũndũ ũngĩ eka o mwanake ũla waĩ akatwae. Nũndũ nĩkaleile kũsesengwa nĩ mũsumbĩ, koonanisye kana ko nĩ “ũvai” na ti “mũomo” ũtonya kũvingũwa oou laisi. (Wa. 8:8-10) O ta ũu, aũme na aka Aklĩsto maĩle kwia wendo woo kwondũ wa o ũla metwaana nake.
16. Wathi wa Solomoni ũtũmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa kwĩvaany’a?
16 Ĩvinda yĩla mĩtĩ yĩthĩawa ĩnalaũka na ĩkaumya wenze, ũla mũĩthi nĩwakũlilye kala kelĩtu mathi ndembea, ĩndĩ ana-a-inyia mako makavata. Vandũ va ũu, makanengie wĩa wa kũsũvĩa mĩũnda yoo ya mĩsavivũ. Nĩkĩ? Nĩmethĩwa matakaĩkĩĩaa? Nĩmethĩwa masũanĩaa kana ke na kĩeleelo kĩthũku? Aiee, meekaa kũkasũvĩa kaikese kwĩlikya matatwanĩ. (Wa. 1:6; 2:10-15) Kĩu kyeekĩkie nĩkĩtonya kũmanyĩsya ala matatwaanĩte ũndũ wa vata. Ũndũ mwaũ? Kana ĩvindanĩ ya kwĩvaany’a maĩle kwĩkalaa me metho maikese kũvukya ũnyanya woo. Mayaĩle kũthi kũndũ mekwĩsa kwĩyĩthĩa me o elĩ. Na ĩndĩ o na kau nũtonya kwĩthĩwa ũte ũthũku kwĩkana tũmaũndũ twa wendo kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte, maĩlĩte kwĩthĩwa me metho maikelikye matatwanĩ.
17, 18. Kwĩmanyĩsya maũndũ ala me nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni kwaũtethya ata?
17 Mavinda maingĩ ĩla Aklĩsto matwaana oou, methĩawa mendene mũno. Na nũndũ Yeova ambĩĩisye mũtwaano atavangĩte ũthele, nĩ ũndũ wa vata ala matwaana maĩkĩĩthye kana wendo woo waendeea kwĩkala wĩ mũvyũ, na maitata maikaaĩse kwĩka maũndũ matonya kũtuma wendo ũsu ũvoa.—Mko. 10:6-9.
18 Ĩla ũũmantha mũndũ ũtwaane nake, nũseo ũkamantha mũndũ ũmwendete kuma ngoonĩ, na ĩndĩ ũitata kũlũlũmĩlya wendo wenyu wĩkale ũla ũwetetwe nthĩnĩ wa Wathi wa Solomoni, wendo mũvyũ ũtesa kũvoa. Wĩthĩwe nũũmantha, wĩmũtwae, kana nũtwaanĩte, ekai wendo wenyu wĩthĩwe ne wendo ũla wa w’o, “kĩtw’ĩki ki kya mwaki wa Yeova.”—Wa. 8:6.
^ kal. 2 Sisya ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya (Kĩswaili) ya 15/01/2007, ĩthangũ ya 31.
^ kal. 6 Sisya kyongo“ Outline of Contents” nthĩnĩ wa ĩvuku ya Wathi wa Solomoni Mbivilianĩ ya New World Translation, ĩthangũ ya 926-927.
^ kal. 7 O na kau Mbivilia ya Kĩkamba ĩelekanĩtye metho make na metho ma mavũĩ, ndeto sya Kĩevelania ila kelĩtu kau katũmĩie imaelekanĩtye na mavũĩ.