c: text/html

text:
KĨLUNGU KYA 9
Twĩkalĩte “Mĩthenyanĩ ya Mũminũkĩlyo”?
Nĩ maũndũ mekũ mathaniwe Mbivilianĩ mekw’o ũmũnthĩ?
Ndeto ya Ngai yaĩtye andũ makeethĩwa mailyĩ ata “mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo”?
Nĩ maũndũ maseo meva mathanĩtwe Mbivilianĩ ma “mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo”?
NĨWĨTHUKĨĨASYA maũvoo kuma letiũnĩ na televiseninĩ na ũkaseng’a vala nthĩ ĩno yelekele? Mĩisyo yĩkĩkaa tũtataaĩe ũkethĩa vaiĩ mũndũ ũtonya kũmanya ũnĩ kũkeethĩwa kũilyĩ ata. (Yakovo 4:14) Ĩndĩ, Yeova nĩwĩsĩ ũndũ kwĩĩthĩwa kũilyĩ ĩvinda yũkĩte. (Isaia 46:10) Mbivilia, ndeto yake, yathanie tene kana maũndũ aa mathũku ma ĩvinda yitũ o na angĩ maseo makekĩka ĩvinda ĩkuvĩ yũkĩte.
2 Yesũ Klĩsto nĩwamanyĩisye ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai ũla ũkamina ũthũku na ũitw’ĩkĩthya nthĩ valatiso. (Luka 4:43) Andũ nĩmendaa kũmanya yĩla Ũsumbĩ ũkoka. Amanyĩw’a ma Yesũ nĩmamũkũlilye: “Nĩ wonany’o mwaũ ũkethĩwa wa kwĩthĩwa kwaku na wa mũminũkĩlyo wa walany’o wa maũndũ? ” (Mathayo 24:3, NW ) Yesũ ameie Yeova nowe weka wĩsĩ mũthenya wa mũminũkĩlyo ũkeethĩwa ĩndĩĩ. (Mathayo 24:36) Ĩndĩ Yesũ nĩwathanie maũndũ ala maĩ no nginya mekĩke kũũ nthĩ ũsumbĩ ũtanaetee andũ mũuo wa w’o. Maũndũ ala wathanie yu nĩmaendee kwĩkĩka!
3 Tũtanamba kwona ũĩkĩĩthyo wa kana twĩkalĩte “mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo,” ekai tũsũanĩe ĩũlũ wa kaũ ũtaĩ woneka na metho wokitiwe ĩtunĩ, na ũtũkonetye.
KAŨ ĨTUNĨ
4Kĩlungunĩ kya 8 tũneemanyĩisye kana Yesũ Klĩsto atw’ĩkie Mũsumbĩ ĩtunĩ mwaka wa 1914. (Ndanieli 7:13, 14) Ambĩĩa kũsumbĩka Yesũ nĩwoosie ĩtambya kwambĩĩa wĩa wake. Mbivilia yaĩtye: “Na kwaĩ kaũ ĩtunĩ: Mikaeli [syĩtwa yĩngĩ ya Yesũ] na alaĩka make maithi kũkita na ũla mũkũnga mũnene [Satani ũla Ndevili], na mũkũnga ũsu na alaĩka maw’o mokita.”* Satani na alaĩka make, kana ndaimoni, nĩmasindiwe kaũnĩ ũsu na mekw’a kũũ nthĩ. Alaĩka aĩkĩĩku ma Ngai nĩmatanie nũndũ Satani na ndaimoni syake nĩmavetiwe ĩtunĩ. Ĩndĩ andũ kũũ nthĩ maiaaĩthĩwa na ũtanu nũndũ Mbivilia yathanĩte kana “woo nĩ wa nthĩ…nũndũ ndevili nĩwamũtheeea inyw’ĩ, e na ũthilĩku mũnene, akĩmanya kana e na kavinda o kanini.”—Ũvuan’yo 12:7, 9, 12.
5 Nĩtwoona kĩla kyaetiwe nĩ kaũ ũla wokitiwe ĩtunĩ. Nũndũ wa ũthilĩku, Satani nĩwaetie woo, kana thĩna kũũ nthĩ. Tũkeemanyĩsya kana twĩkalĩte ĩvindanĩ yĩu ya woo. Ĩndĩ ĩvinda yĩu ti yĩasa, no “kavinda o kanini.” O na Satani nĩwĩsĩ ũu. Mbivilia yĩtaa ĩvinda yĩĩ tũĩ ‘mĩthenya ya mũminũkĩlyo.’ (2 Timotheo 3:1) Nĩ ũtanu nũndũ o mĩtũkĩ Ngai akamũveta Ndevili na mothũku ala ũetete kũũ nthĩ! Eka twone maũndũ amwe mathanĩtwe Mbivilianĩ mekw’o ĩvindanĩ yĩĩ. Maũndũ asu meĩkĩĩthya kana twĩ mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo na Ũsumbĩ wa Ngai o mĩtũkĩ ũkaete moathimo ma tene na tene kwa ala mamwendete Yeova. Eka, tũsisye maũndũ 4 ala Yesũ waisye makethĩwa ta ũvano wa mĩthenya ĩĩ twĩkalĩte.
MAŨNDŨ MANENE MA MĨTHENYA YA MŨMINŨKĨLYO
6‘Nũndũ mbaĩ ĩkookĩlĩla mbaĩ, na ũsumbĩ ũkookĩlĩla ũsumbĩ.’ (Mathayo 24:7) Andũ milioni mbingĩ nĩ mowaĩtwe makaũnĩ ĩvindanĩ ya myaka 100 mĩvĩtu. Mũandĩki ũmwe wa isitoli kuma Ũngelesa aisye: “Myaka ĩsu ĩana mĩthelu yaĩ na ũaani ũla mwingĩ vyũ waaoneka.…Nĩ ĩvinda yaĩ na makaũ maatĩanĩe, na no mavinda manini kũtaĩ kaũ ũkũkitwa vandũ vana ĩũlũ wa nthĩ.” Livoti ya ngwatanĩo ĩmwe ya kũsyaĩĩsya maũndũ ma nthĩ yonthe yaĩtye kana “andũ ala makw’ĩte makaũnĩ ala methĩĩtwe kw’o myaka 100 mĩvĩtu nĩ kũndũ kũtatũ kwa ala makwie makaũnĩ ala meethĩĩtwe kw’o myaka 1900 ĩla yaĩ mbee.” Andũ milioni 100 nĩmakw’ĩte nũndũ wa makaũ kuma mwaka wa 1914. Tũkethĩwa twĩna kyeva nũndũ wa kwasya mũndũ ũmwe kaũnĩ nĩtũtonya kũsũanĩa ũndũ kyeva kya kwasya andũ milioni mbingĩ kĩana.
7“Kũkeethĩwa mayũa na itetemo sya nthĩ kũũ na kũũ.” (Mathayo 24:7) Andũ ma saenzi mawetete kana lĩu nĩwingĩvĩte nthĩnĩ wa ĩvinda ya myaka 30 mĩvĩtu. O ũu wĩovo andũ maiĩ na lĩu nũndũ maiĩ na mbesa sya kũthooa lĩu na maina kĩtheka kya kũĩma. Nthĩnĩ wa nthĩ mbingĩ ite maendeeo mũno, andũ mbilioni mbingĩ mũsaala woo wĩ ĩtheo wa silingi 70 kwa mũthenya. Aingĩ moo mena yũa yĩtathelaa. Ngwatanĩo ĩmwe ya nthĩ yonthe [WHO] ĩwetete kana wau wa lĩu ũaa syana mbee wa milioni 5 kĩla mwaka.
8“Kũkeethĩwa itetemo nene sya nthĩ.” (Luka 21:11) Ngwatanĩo ya andũ ma saenzi masomaa ĩũlũ wa itetemo sya nthĩ yaĩtye kana, kuma mwaka wa 1990 kwĩthĩĩtwe na itetemo sya nthĩ 17 kĩla mwaka itonya kwananga nyũmba na kwalĩkya nthĩ. Na vakuvĩ kĩla mwaka, itetemo itonya kũomboa nyũmba vyũ nĩsyĩthĩĩtwe kw’o. Livoti ĩngĩ ĩwetete ũũ: “Itetemo syũaĩte andũ ngili mbingĩ myaka 100 mĩvĩtu na maendeeo ma saenzi maolete ikw’ũ isu o vanini.”
9“Kũkeethĩwa…mĩimũ.” (Luka 21:11) O na kau ũiiti nĩ mũendeeu mũno mowau makũũ na angĩ ma mĩtũkĩ no maendee na kũthĩny’a andũ. Livoti ĩngĩ ĩwetete kana mowau 20 ma tene ta kĩthũi [TB], ndetema, na kĩvĩndũvĩndũ nĩmaendee na kwingĩva, namo mowau angĩ maendee kwĩthĩwa mena vinya kũiitĩka. O na nĩkumĩlĩte mĩthemba ĩvika 30 ya mowau mataĩ kw’o tene. Amwe o na maiĩ ndawa.
ANDŨ MA MĨTHENYANĨ YA MŨMINŨKĨLYO
10 O vamwe na maũndũ ma nthĩ kũalyũka, Mbivilia nĩyathanie kana o na andũ namo makaalyũka. Mũtũmwa Vaulo nĩwaeleisye ũndũ andũ aingĩ meĩthĩwa mailyĩ. Nthĩnĩ wa 2 Timotheo 3:1-5 tũsomaa: “Mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo kũkeethĩwa mavinda ma mũisyo.” Kwa ũkuvĩ Vaulo aisye andũ makeethĩwa
- makĩyenda ene
- makyenda mbesa
- matew’aa asyai
- mate atheu
- mate na wendo waĩle
- mate na wĩting’o
- ai
- endi ma motanu ma nthĩ mbee wa kũmwenda Ngai
- me na mũvw’ano wa kĩkĩo kwa Ngai, ĩndĩ nĩmakaĩĩte vinya wakyo
11 Andũ mailyĩ ũu vala wĩkalaa? No nginya methĩwe mailyĩ ũu. Kĩla vandũ ve andũ me mĩkalĩle mĩthũku. Ũu wĩonany’a kana Ngai nũkilĩlye kwosa ĩtambya nũndũ Mbivilia yaĩtye: “Yĩla athũku maumĩlanga ta nyeki, na yĩla ala mekaa ũthũku maĩlaa; ũu wĩthĩawa nĩ kana makanangwa tene na tene.”—Savuli 92:7.
MAŨNDŨ MASEO!
12 O ũndũ Mbivilia yathanie, mĩthenya ĩno ya mũminũkĩlyo yusũĩtwe nĩ woo. O nthĩnĩ wa nthĩ ĩno nthũku, kwĩo maũndũ maseo maendee kwĩkĩka katĩ wa athaithi ma Yeova.
13 Ĩvuku ya Ndanieli yathanie kana ‘Ũmanyi ũkongeleka.’ Ũũ nĩ ũmanyi wa ũw’o ĩũlũ wa Ngai. Ũu waĩ wĩkĩke “ĩvinda ya mũminũkĩlyo.” (Ndanieli 12:4) Mũno mũno kuma mwaka wa 1914, Yeova nũtetheetye ala mamũthaithaa kũelewa Mbivilia. Mena ũtanu mwingĩ nũndũ wa kũmanya ũw’o ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai na kĩeleelo kyake, nthembo ya wovosyo ya Yesũ Klĩsto, ũndũ akw’ũ mailyĩ, na ũthayũũkyo. Na ĩngĩ, athaithi ma Yeova nĩmemanyĩĩtye ĩũlũ wa mwĩkalĩle ũtonya kũmaetee ũtethyo na kũtaĩa Ngai. Nĩmamanyĩte nesa vyũ ĩũlũ wa maũndũ ala Ũsumbĩ wa Ngai wĩĩka na ũndũ ũkalũngalya maũndũ kũũ nthĩ. Ũmanyi ũũ mekaa ata naw’o? Ĩkũlyo yĩu yĩtũete wathaninĩ ũngĩ ũendee kwĩanĩw’a mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo.
14 Nthĩnĩ wa wathani wake ĩũlũ wa “wĩanĩu wa ĩvinda yĩĩ” Yesũ aisye: ‘Ũvoo ũũ mũseo wa ũsumbĩ ũkatavanw’a nthĩ yonthe.’ (Mathayo 24:3, 14) Nthĩ yonthe ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ nũtavanĩtw’e nthĩnĩ wa nthĩ mbee wa 230 na ithyomo mbee wa 400. Ũvoo ũsu ũeleasya Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, maũndũ ala ũkeka, na ũndũ tũkakwata moathimo maw’o. Ngũsĩ sya Yeova milioni mbingĩ nitavanasya na kĩthito ĩũlũ wa ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ. Namo nĩ “kuma andũnĩ ma kĩla mũthemba na mbaĩ na ngo na ithyomo.” (Ũvuan’yo 7:9) Ngũsĩ nĩsyĩmanyĩasya Mbivilia na andũ milioni mbingĩ vate ndĩvi ala mekwenda kũmanya ũndũ Mbivilia Yo ĩmanyĩasya. Ũmanyĩsya ũsu wonanasya wĩanĩu mũlũmu mũno wa wathani, mũno mũno nũndũ Yesũ nĩwathanie kana Aklĩsto maw’o ‘makamenwa nĩ andũ onthe.’—Luka 21:17.
WAĨLE KWĨKA ATA?
15 Nũndũ mawathani maingĩ ma Mbivilia nĩmeanĩĩte ũmũnthĩ, ndũkwĩtĩkĩla kana twĩ mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo? Yĩla ũvoo mũseo wĩtavanw’a ũndũ Yeova ũkwenda, “mũminũkĩlyo” ndũkatĩa kũka. (Mathayo 24:14) “Mũminũkĩlyo” nĩ ĩvinda yĩla Ngai wĩveta ũthũku kũũ nthĩ. Yeova anengete Yesũ na alaĩka wĩa ũsu wa kwananga ala Mamũleaa. (2 Athesalonika 1:6-10) Satani na ndaimoni syake maikaakenga andũ ĩngĩ ĩvinda yu. Ũsumbĩ wa Ngai ũkaete moathimo maingĩ kwa ala mendaa kũsumbĩkwa kwa ũlũngalu.—Ũvuan’yo 20:1-3; 21:3-5.
16 Nũndũ mũminũkĩlyo wa walany’o wa Satani wĩ vakuvĩ, nĩtwaĩle kwĩkũlya atĩĩ, ‘Naĩle kwĩthĩwa ngĩka ata? ’ Nĩ ũndũ wa ũĩ kũendeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na mawendi make. (Yoana 17:3) Ĩmanyĩsye Mbivilia na kĩthito. Ĩmanyĩsye kũmbanaa na ala mendaa kwĩka kwenda kwa Yeova. (Aevelania 10:24, 25) Ĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ala Yeova Ngai wonetye andũ nthĩ yonthe, na ũyĩalyũla maũndũ ala ũkwona waĩle kũalyũla nĩ kana wĩtĩkĩlĩke nĩ Ngai.—Yakovo 4:8.
17 Yesũ athanie kana andũ aingĩ makaleana na maũndũ ala me kwonany’a kana twĩ mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo. Kwanangwa kwa ala athũku kũkooka kĩthũlũmũkĩlo kũtataĩĩwe. Kũkooka ta kĩng’ei ũndũ kyũkaa ũtukũ andũ matesĩ. (1 Athesalonika 5:2) Yesũ aumisye ũkany’o ũũ: “Ĩndĩ o ũndũ kwailyĩ matukũ ma Noa, now’o kũkethĩwa kũilyĩ Mwana wa mũndũ akyũka. Nũndũ o tondũ matukũnĩ asu ala maĩ mbee wa kĩla kĩw’ũ kingĩ, andũ meethĩiwe makĩya, na makĩnyw’a, makĩtwaana na makĩtwawa, kũvika mũthenya ũla Noa walikile ngalawanĩ, na matyeesĩ [“mayaaona ũu tondũ,” NW ] mũvaka kĩla kĩw’ũ kingĩ kyooka, kyamatwaa onthe; now’o kũkethĩwa kũilyĩ mwana wa mũndũ akyũka.”—Mathayo 24:37-39.
18 Nĩkyo kĩtumi Yesũ wameie ethukĩĩsya make atĩĩ: “Ĩsũvĩei, ngoo syenyu itikese kũemewa nĩ kũya mũno, na ũthengi, na mawĩmakĩo ma thayũ ũũ, na mũthenya ũsu kũmũvikĩa na kĩthũlũmũko ta kĩtei: nũndũ o ta ũu, nĩw’o ũkamokĩa andũ onthe ala me ĩũlũ wa nthĩ. Ĩndĩ ĩkalai mũsyaĩĩsye matukũ onthe mũkĩvoya, nĩ kana mũnengwe kũvonoka maũndũ asu onthe ala makoka, na kũũngama mbee wa Mwana wa mũndũ.” (Luka 21:34-36) Nĩ ũndũ wa ũĩ kwĩkĩa ndeto isu sya Yesũ ngoonĩ. Nĩkĩ? Nũndũ ala metĩkĩlĩtwe nĩ Yeova Ngai na “Mwana wa mũndũ,” Yesũ Klĩsto, mena wĩkwatyo wa kũvonoka mũminũkĩlyo wa walany’o wa maũndũ wa Satani na mayĩkala tene na tene nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ nzeo ĩla yu yĩ vakuvĩ!—Yoana 3:16; 2 Vetelo 3:13.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo kũkeethĩwa kaũ, mayũa, itetemo sya nthĩ, na mĩimũ.—Mathayo 24:7; Luka 21:11.
- Mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo andũ aingĩ makeethĩwa makĩyenda ene, makyenda mbesa, na endi ma motanu ma nthĩ mbee wa kũmwenda Ngai.—2 Timotheo 3:1-5.
- Mĩthenyanĩ ĩno ya mũminũkĩlyo ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ nũendee kũtavanw’a nthĩ yonthe.—Mathayo 24:14.
* Sisya Ũvoo wa Kwongeleela ũkwonany’a kana Yesũ nowe Mikaeli.
Makũlyo
1. Tũtonya kwĩmanyĩsya kuma va ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte?
2, 3. Amanyĩw’a ma Yesũ mamũkũlilye ata, nake amasũngĩie ata?
4, 5. (a) Yĩla Yesũ watw’ĩkie Mũsumbĩ ĩtunĩ kweekĩkie ata? (b) Kwĩanana na Ũvuan’yo 12:12, kaũ wa ĩtunĩ waumĩlilye kyaũ?
6, 7. Ndeto sya Yesũ ĩũlũ wa kaũ na wau wa lĩu iendee kwĩanĩa ata? 11. Savuli 92:7 yaĩtye ala athũku makeekwa ata?
8, 9. Nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana wathani wa Yesũ ĩũlũ wa itetemo sya nthĩ na mĩimũ nĩwĩanĩĩte?
10. Nĩ mĩkalĩle yĩva ya andũ yathanĩtwe nthĩnĩ wa 2 Timotheo 3:1-5 ũmyonaa ũmũnthĩ?
11. Savuli 92:7 yaĩtye ala athũku makeekwa ata?
12, 13. Ũmanyi wa ũw’o ĩũlũ wa Ngai wongelekete ata ‘ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo’?
14. Ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ ũtavanĩtw’e kũvika va, na nĩ aaũ maũtavanasya?
15. (a) We nũĩkĩĩte kana twĩ mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo, na nĩkĩ? (b) “Mũminũkĩlyo” ũkaete kyaũ kwa ala mamũleaa Yeova na kwa ala metĩkĩlaa kũsumbĩkwa nĩ Ũsumbĩ wa Ngai?
16. Nĩ ũndũ wa ũĩ kwaku kwĩka ata?
17. Nĩkĩ kwanangwa kwa athũku kũkamakwatya matataĩe?
18. Nĩ ũkany’o wĩva wa Yesũ twaĩle kwĩkĩa ngoonĩ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Ĩĩ
Aiee
Mavuku na Mbulosua sya Kwĩmanyĩsya Mbivilia
Ĩmanyĩsye Mbivilia ĩsomo kwa ĩsomo ũtũmĩĩte mavuku na mbulosua ii itonya kumw’a Indanetinĩ.
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
Wĩ na Woni Mwaũ Ĩũlũ wa Ĩvinda Yĩla Yũkĩte?
Kavuku Kakwa ka Kwĩmanyĩsya Mbivilia
Walany'o wa Ũmbano Mũnene wa Mũthenya Ũmwe 2014
Walany'o wa Ũmbano wa Mũthyũlũlũko 2014
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
Nzĩa ya Kũthi Thayũnĩ Ũtathela--We Nũmyonete?
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
We Nowende Kũmanya Ũla W’o?
ŨLA w’o ĩũlũ wa kyaũ? Ĩũlũ wa makũlyo amwe ma vata andũ matwĩe makũlasya. No wĩthĩwe ũseng’aw’a nĩ makũlyo amwe ta aa:
- We Ngai nũtũthĩnĩkĩaa?
- Kaũ na mathĩna ikathela?
- Kwĩthĩawa ata yĩla twakw’a?
- Ve wĩkwatyo kwa ala akw’ũ?
- Ndonya kũvoya ata nĩw’ĩke nĩ Ngai?
- Ndonya kwĩthĩwa na ũtanu ata?
Mosũngĩo ma makũlyo asu ũtonya kũmakwata va? Wakũlya andũ me kĩvathũkany’o, ũkwataa mosũngĩo me kĩvathũkany’o. O na ũkakũlya andũ ala maendaa makanisanĩ kana atongoi ma ndĩni, ũkwata o mosũngĩo meũleana. Mosũngĩo amwe monekaa ta maĩlĩte ĩndĩ ĩtina wa kavinda kanini andũ mayĩthĩa maitethya.
Ĩndĩ ve ĩvuku yĩmwe yĩ mosũngĩo ma kwĩkwatw’a. Ĩvuku yĩtawetaa ũvũngũ. Yesũ Klĩsto aivoya Ngai amwĩie: “Ndeto yaku nĩyo w’o.” (Yoana 17:17) Ũmũnthĩ Ndeto ĩsu nĩ Mbivilia. Ũvoonĩ ũũ ũatĩĩe nũũkwata mosũngĩo ma w’o ma makũlyo asu kwa ũkuvĩ kuma Mbivilianĩ.
We Ngai Nũtũthĩnĩkĩaa?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nthĩ ĩno tũĩ yusũĩte ũng’endu na sila ũte wa katĩ. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana nĩ kwenda kwa Ngai tũthĩnae.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai ndaetae ũthũku. Ĩandĩko ya Yovu 34:10 yaĩtye: “Nĩkwĩthĩwe kũasa na Ngai, atĩ eke ũthũku, na kũasa na Mwene Vinya W’onthe, atĩ eke naĩ!” Ngai e na kĩeleelo kyonanĩtye wendo kwa andũ. Nĩkyo kĩtumi Yesũ watũmanyĩisye tũvoyae atĩĩ: “Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ…ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9, 10) Ngai atũthĩnĩkĩaa mũno vyũ, nĩkyo kĩtumi wĩkĩte maũndũ maingĩ nĩ kana kĩeleelo kyake kĩanĩe.—Yoana 3:16.
Soma Mwambĩlĩlyo 1:26-28; Yakovo 1:13; na 1 Vetelo 5:6, 7.
Kaũ na Mathĩna Ikathela?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maendee kũkw’a nũndũ wa kaũ. Ithyonthe nĩtũthĩnĩkaa ngoonĩ nũndũ wa mathĩna ala makwataa andũ.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai nĩwathanĩte ĩvinda ũkaete mũuo nthĩ yonthe. Ũsumbĩnĩ wake, kana nthĩnĩ wa silikalĩ yake ya ĩtunĩ, andũ ‘matikemanyĩsya kaũ ĩngĩ.’ Ĩndĩ “makatusya mbyũ syoo itw’ĩke maembe.” (Isaia 2:4) Ngai akamina sila ũte wa katĩ na mathĩna onthe. Mbivilia yathanĩte: “[Ngai] akavyaĩa methoi onthe methonĩ moo; na kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ; o na kũikethĩwa ĩngĩ kũmeta, kana kũĩa, kana woo: maũndũ ma mbee [o vamwe na sila ũte wakatĩ na mathĩna] nĩ mavĩtu.”—Ũvuan’yo 21:3, 4.
Soma Savuli 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Kwĩthĩawa Ata Yĩla Twakw’a?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Ndĩni mbingĩ sya nthĩ ĩno imanyĩasya kana yĩla mũndũ wakw’a ve kĩndũ kĩtakusaa. Angĩ maĩkĩĩaa kana akw’ũ nĩmatonya kũthĩny’a andũ ala me thayũ, kana Ngai asilĩlaa andũ ĩianĩ ya mwaki tene na tene.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Mũndũ akw’a ethĩawa aeka kwĩthĩwa thayũ. Ĩandĩko ya Mũtavan’ya 9:5 yaĩtye: “Ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Nũndũ akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva, na mayĩw’aa ũndũ o na wĩva, maitonya kũũmĩsya kana kũtethya ala me thayũ.—Savuli 146:3, 4.
Soma Mwambĩlĩlyo 3:19 na Mũtavan’ya 9:6, 10.
Ve Wĩkwatyo kwa ala Akw’ũ?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nĩtwendaa kwĩkala na kũtanĩa thayũ vamwe na endwa maitũ. Nĩtwĩthĩawa na mea ma kwona ĩngĩ endwa maitũ ala makwie.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Andũ aingĩ ala makwie makathayũũkw’a. Yesũ athanie kana “ala me mbũanĩ…makauma.” (Yoana 5:28, 29) Kwĩanana na kĩeleelo kya mbee kya Ngai, ala methayũũkw’a matonya kwĩkala valatisonĩ. (Luka 23:43) Ĩvinda yĩu yũkĩte kũkeethĩwa ũima mwĩanĩu wa mwĩĩ na thayũ ũtathela kwa andũ ala ewi. Mbivilia yaasyaa: “Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.”—Savuli 37:29.
Soma Yovu 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Meko ma Atũmwa 24:15.
Ndonya Kũvoya Ata Nĩw’ĩke nĩ Ngai?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ ma ndĩni vakuvĩ syonthe nĩmavoyaa. Ĩndĩ aingĩ mew’aa mboya syoo itasũngĩawa.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ atũmanyĩisye kana tũyaĩle kũsyokeleelaa mboya sitũ ta wathi. Aisye: “Na mũkĩvoya mũikatindĩe ndeto.” (Mathayo 6:7) Twenda Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ, twaĩle kũvoyaa ũndũ wĩtĩkĩlaa. Nĩ kana twĩke ũu twaĩle kũmanya kwenda kwa Ngai na tũyĩka kwĩanana nakw’o. Ĩandĩko ya 1 Yoana 5:14 yĩeleetye kana: “Ethĩwa tũkavoya ũndũ kwĩanana na kwenda kwake [Ngai], nũtwĩw’aa.”
Soma Savuli 65:2; Yoana 14:6, 14; na 1 Yoana 3:22.
Ndonya Kwĩthĩwa na Ũtanu Ata?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana mbesa, nguma, kana wanake nitonya kũmaetee ũtanu. Nĩkyo kĩtumi mamanthaa syĩndũ isu, ĩndĩ mailea kwĩsa kũkwata ũtanu.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ nĩwoonanisye kĩla kĩtumaa tũkwata ũtanu yĩla waisye: “Nĩ aathime [“mena ũtanu,” NW] ala me na ũkya wa ngoo.” (Mathayo 5:3) Tũtonya kũkwata ũtanu wa w’o tweeyumya kwĩanĩsya wendi witũ ũla mũnene vyũ wa kĩveva wa kũmanya ũla w’o ĩũlũ wa Ngai na kĩeleelo kyake kwitũ. W’o ũsu wĩ Mbivilianĩ. Kũmanya w’o kũtonya kũtũtethya kũvathũkany’a maũndũ ala ma vata na ala mate ma vata. Kwĩtĩkĩla w’o ũla wĩ Mbivilianĩ ũtũtongoesye maũtwinĩ na mekonĩ maitũ nĩkũtonya kũtuma twĩkala thayũ wĩ na kĩeleelo.—Luka 11:28.
Soma Nthimo 3:5, 6, 13-18 na 1 Timotheo 6:9, 10.
Asu nĩ mosũngĩo makuvĩ ma Mbivilia ma ala makũlyo thanthatũ. Nũkwenda kũmanya mbeange? Ethĩwa wĩ ũmwe wa ala mena “ũkya wa ngoo” no wĩthĩwe ũyenda kũmanya mbeange. Nowĩthĩwe ũyĩkũlya makũlyo angĩ ta: ‘Ethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa nĩkĩ wĩtĩkĩlĩtye ũthũku mwingĩ na mathĩna maendee? Ndonya kwaĩlya mwĩkalĩlye wa mũsyĩ wakwa ata?’ Mbivilia nĩnenganĩte mosũngĩo matoetye ma makũlyo aa na angĩ maingĩ.
Ĩndĩ ũmũnthĩ andũ aingĩ mayendete kũmanya nesa ũndũ Mbivilia yaĩtye. Monaa ta ĩvuku ĩnene mũno na mavinda angĩ yĩ vinya kũelewa. We nowende kũtetheew’a kũkwata mosũngĩo kuma Mbivilianĩ? Ngũsĩ sya Yeova nitonya kũũteetheesya na nzĩa ilĩ.
Ĩvuku yĩtawa Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? yĩandĩkĩtwe nĩ kana yĩtetheesye andũ ala mate na mwanya mwingĩ mesomee mosũngĩo ma Mbivilia ĩũlũ wa makũlyo ma vata. Nzĩa ĩngĩ nĩ mũvango wa kwĩmanyĩsya Mbivilia mũsyĩ kwaku. Ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova ũtonya kũmanyĩsya Mbivilia no oke kwaku kana vandũ vangĩ mwĩw’anĩte, o ĩvinda ĩvũthũ kĩla kyumwa, na mũyĩmanyĩsya ĩmwe vate ndĩvi. Andũ milioni mbingĩ nthĩ yonthe nĩmatethekete nũndũ wa mũvango ũsu. Aingĩ nĩmavikĩĩe kwasya: “Nĩnĩkwatĩte ũla w’o!”
Vaiĩ ũthwii ũthonokete kũmanya w’o ũla wĩ Mbivilianĩ. W’o ũla wĩ Mbivilianĩ nũtũthaasya kumana na maũndũ ma maimũ, ũthokoanu wa akili, na w’ĩa. Nũtũnengae wĩkwatyo, kĩeleelo, na ũtanu. Yesũ aisye: “Mũkamanya ũla w’o, na ũla w’o ũkamũthasya.”—Yoana 8:32.


text:
Ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova Twĩ Aaũ?
Tumĩte mbaĩnĩ na ithyomonĩ syĩ kĩvathũkany’o, ĩndĩ ngwatanĩo yitũ nũndũ twĩthĩawa na kĩeleelo o kĩmwe. Ũndũ ũla wa vata vyũ, tũmũtaĩaa Yeova, Ngai Mũmbi wa syĩndũ syonthe. Twĩkaa ũndũ tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ Klĩsto na nĩtũtanĩaa kwĩtwa Aklĩsto. Mavinda maingĩ, kĩla ũmwe witũ nũtũmĩaa ĩvinda kũtetheesya andũ memanyĩsye Mbivilia mamanye ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Nũndũ tũmũkũsĩĩaa Yeova Ngai na tũkaneena ĩũlũ wa Ũsumbĩ wake, twĩtawa Ngũsĩ sya Yeova.
Sisya kĩsese kitũ. Soma Mbivilia Indanetinĩ. Ĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ĩũlũ witũ na mũĩkĩĩo witũ.


text:
KĨLUNGU KYA 14
Kwĩthĩwa na Mũsyĩ Wĩna Ũtanu
Nĩ kyaũ kyendekaa nĩ kana wĩthĩwe wĩ mũũme mũseo?
Mũndũ mũka mũtwae atonya kũtw’ĩka kĩveti kĩseo ata?
Nĩ kyaũ kyendekaa nĩ kana wĩthĩwe mũsyai mũseo?
Syana itonya kũtetheesya ata mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu?
YEOVA NGAI endaa mũsyĩ waku wĩthĩwe na ũtanu. Ngai nĩwonanĩtye nthĩnĩ wa Ndeto yake Mbivilia maũndũ ala kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ waĩle kwĩka. Yĩla kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ weeka kĩla kyaĩle kwĩanana na Mbivilia, kwĩthĩawa na ũtanu. Yesũ aisye: “Nĩ aathime mbee, ala mew’aa ndeto ya Ngai, makĩmĩkwata!”—Luka 11:28.
2 Ũtanu wa mũsyĩ wumanaa na kũmanya kana mwambĩlĩĩlya wa mũsyĩ nĩ Yeova, ũla Yesũ wamwĩtie “Asa waitũ.” (Mathayo 6:9) Kĩla mũsyĩ kũũ nthĩ wĩ kw’o nũndũ wa Asa waitũ wa ĩtunĩ nake nĩwĩsĩ vyũ kĩla kĩtonya kũtuma mĩsyĩ yĩthĩwa na ũtanu. Kwoou, Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa maũndũ ala kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ waĩle kwĩka?
NGAI NĨWE MWAMBĨLĨĨLYA WA MŨSYĨ
3 Yĩla Yeova woombie andũ ma mbee, Atamu na Eva, nĩwamakwatanisye matw’ĩka mũndũ na mũka. Amaiie valatisonĩ mbanake kũũ nthĩ, mũũndanĩ wa Eteni, na amea masyaane. Yeova ameie, “Ongelekai, mwingĩve, musũsye nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 1:26-28; 2:18, 21-24) Ũsu ti wano, nũndũ Yesũ nĩwoonanisye kana ũndũ ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo yĩwetete ĩũlũ wa mwambĩlĩlyo wa mũsyĩ nĩ ũndũ wa w’o. (Mathayo 19:4, 5) O na kau nĩtũkwatawa nĩ mathĩna maingĩ na maũndũ mayĩilyĩ ũndũ Ngai wendaa methĩwe mailyĩ, eka twone nĩkĩ nĩ ũndũ ũtonyeka kwĩthĩwa na ũtanu nthĩnĩ wa mũsyĩ.
4 Kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ nũtonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu kwa kwĩyĩelekany’a na Ngai nthĩnĩ wa kwonany’a wendo. (Aeveso 5:1, 2) Tũtonya kwĩelekany’a ata na Ngai tũtatonya kũmwona? Nĩtũtonya kũmanya meko ma Yeova nũndũ nĩwatũmie Mũsyawa wake ũla wĩ mbee ooka kũũ nthĩ. (Yoana 1:14, 18) Yĩla Yesũ Klĩsto waĩ kũũ nthĩ, eeyĩelekanilye na Asa wake nesa weethĩa kũmwona na kũmwĩthukĩĩsya no ũndũ ũmwe na kũmwona Yeova na kũmwĩthukĩĩsya. (Yoana 14:9) Kwoou, kwa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa wendo ũla Yesũ woonanisye na kũatĩĩa ngelekany’o yake, kĩla ũmwe nũtonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu.
NGELEKANY’O KWA AŨME MATWAANĨTE
5 Mbivilia yaasya aũme maĩle kwĩkalany’a na iveti syoo o ũndũ ũmwe na ũndũ Yesũ wekalanasya na amanyĩw’a make. Sũanĩa mwolooto ũũ wa Mbivilia: ‘Aũme, endai iveti syenyu, o ũndũ Klĩsto wendie ikanisa, na enengane mwene kwondũ wayo. O ta ũu aũme namo nĩmaĩlwe nĩkũsyenda iveti syoo o ũndũ mendete mĩĩ yoo ene. Ũla wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene, nũndũ vai mũndũ waamena mwĩĩ wake ona ĩndĩĩ; ĩndĩ nĩwũnengae lĩu na kũũsũvĩa, o tondũ Klĩsto ũyĩsũvĩaa ikanisa.’—Aeveso 5:23, 25-29.
6 Wendo wa Yesũ kwa amanyĩw’a make nĩ ngelekany’o nzeo vyũ kwa aũme ala matwaanĩte. Yesũ “amendie kũvika mũminũkĩlyo,” aumya thayũ wake ta nthembo nũndũ woo, o na kau mayaĩ eanĩu. (Yoana 13:1; 15:13) O ta ũu, aũme manengetwe ũtao ũũ: ‘Endai iveti syenyu, na mũikasyĩw’ĩe woo.’ (Akolosai 3:19) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya mũndũũme kũatĩĩa ũtao ta ũsu, mũno mũno ethĩwa kĩveti kyake mavinda angĩ nĩkĩkaa maũndũ mate ma ũĩ? Nĩwaĩle kũlilikana o nake no ũvĩtasya na aisũanĩa ũndũ waĩle kwĩka nĩ kana Ngai amũekee. Ũu nĩ kwasya ata? Nĩ kwasya kana aĩlĩte kũekea ala mamũvĩtĩasya, ala nĩ vamwe na kĩveti kyake. O nakyo kĩveti nĩkyaĩle kwĩka o ũu. (Mathayo 6:12, 14, 15) Nĩwamanya nĩkĩ mũtwaano mwaĩlu nĩ ngwatanĩo ya mũndũũme na kĩveti mendete kũekeanĩa?
7 Aũme ala matwaanĩte nĩmaĩle kũmanya kana mavinda onthe Yesũ nĩwasũanĩaa mũno ĩũlũ wa amanyĩw’a make. Nĩwasũanĩaa ĩũlũ wa maũndũ ala matatonya na ĩũlũ wa mavata moo. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩmwe maĩ anou, Yesũ ameie: “Ũkai inyw’ĩ mwĩ inyw’oka vandũ vate andũ, mũthũmũe vanini.” (Maliko 6:30-32) Aũme o namo nĩmaĩle kũsũanĩa mũno ĩũlũ wa iveti syoo. Mbivilia yonanasya kana iveti nĩ “mũio ũte na vinya” ũla aũme meĩaĩwe maũnenge “ndaĩa.” Nĩkĩ? Nũndũ aũme na iveti mena ũtiĩwa o ũmwe ũla nĩ “mumo wa thayũ.” (1 Vetelo 3:7) Aũme maĩle kũmanya kana ũĩkĩĩku wa mũndũ kwa Ngai nĩw’o ũtumaa Ngai amwenda, ĩndĩ ti kwĩthĩwa we nĩ mũndũũme kana nĩ mũndũ mũka.—Savuli 101:6.
8 Mbivilia yaasya mũndũ “ũla wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene.” Kĩtumi nũndũ Yesũ aisye mũndũũme na mũndũ mũka mamina kũtwaana methĩawa ‘ti elĩ ĩngĩ, ĩndĩ nĩ mwĩĩ ũmwe.’ (Mathayo 19:6) Kwoou mũndũ ũtwaanĩte kana mũtwae ndaĩle kũkoma na mũndũ ũngĩ ũte mũka kana mũũme. (Nthimo 5:15-21; Aevelania 13:4) Makeeka ũu ethĩwa kĩla ũmwe akeethĩwa aithĩnĩkĩa mavata ma ũla ũngĩ. (1 Akolintho 7:3-5) Nĩ ũndũ wa vata kũlilikana ndeto ii: ‘Vai mũndũ waamena mwĩĩ wake ona ĩndĩĩ; ĩndĩ nĩwũnengae lĩu na kũũsũvĩa.’ Aũme nĩmaĩle kwenda iveti syoo o ũndũ meyendete, maililikana kana Yesũ Klĩsto ũla nĩwe mũtwe woo, nĩwendaa kũmanya ũndũ meĩka.—Aeveso 5:29; 1 Akolintho11:3.
9 Mũtũmwa Vaulo nĩwawetie “matei mololo ma Klĩsto Yesũ.” (Avilivi 1:8) Matei mololo ma Yesũ nĩ ndaĩa yĩkĩaa vinya, na nĩyendeeisye aka ala maĩ amanyĩw’a make. (Yoana 20:1, 11-13, 16) O nasyo iveti nĩsyendaa aũme masyo masyony’e matei mololo.
NGELEKANY’O KWA IVETI
10 Mũsyĩ nĩ ta ngwatanĩo na nĩ kana ũendee nesa, nĩwendaa mũũngamĩi. O na Yesũ nĩwĩnyivĩasya Ngai, ũla nĩwe Mũtwe wake. “Mũtwe wa Klĩsto nĩ Ngai,” o ũndũ “mũtwe wa mũndũ mũka nĩ mũũme.” (1 Akolintho 11:3) Nĩtwaĩle kũatĩĩa ngelekany’o nzeo ya Yesũ ya ũndũ we weenyivĩisye Ngai, nũndũ kĩla ũmwe witũ e na ũla waĩle kwĩnyivĩsya.
11 Aũme ti andũ eanĩu kwoou mo nĩmekaa mavĩtyo, na mavinda maingĩ nĩmatonya kũemwa nĩkũũngamĩa mĩsyĩ yoo ũndũ vaĩle. Kwoou, kĩveti kyaĩle kwĩka ata? Kĩyaĩle kũvũthya ũndũ mũũme wakyo ũkwĩka maũndũ kana kũtata kũtw’ĩka mũtwe wa mũsyĩ. Kĩveti nĩkyaĩle kũlilikana kana, wĩnyivyo na ũuu nĩ ndaĩa sya vata mũno methonĩ ma Ngai. (1 Vetelo 3:4) Kyeethĩwa na ngoo yĩilyĩ ũu, kĩkeethĩa ti ũndũ wĩ vinya kwonany’a wĩnyivyo ũla Ngai wendete, o na ethĩwa maũndũ nĩ momũ. Mbivilia yaĩtye: “Kĩveti nĩkĩmũkĩe [“kĩmũnenge ndaĩa nene,” NW] mũũme.” (Aeveso 5:33) Nata ĩndĩ ethĩwa mũũme ndetĩkĩlaa Klĩsto ta mũtwe wake? Mbivilia yĩĩte iveti: ‘Ĩnyivĩsyei aũme menyu; nĩ kana ethĩwa ve amwe mate ewi ma ĩla ndeto, matonye kwonw’a nĩ mwĩkalĩle wa iveti syoo vate ĩla ndeto; makyona mwĩkalĩle wenyu mũtheu wĩ na w’ĩa [“ndaĩa nene,”“NW”].’—1 Vetelo 3:1, 2.
12 Kĩveti kĩyĩthĩawa kĩyonany’a kĩvũthya ethĩwa kwa kũtũmĩa ũĩ nĩkyaumya woni wĩ kĩvathũkany’o na wa mũũme, o na ethĩwa mũũme nĩ mwĩtĩkĩli kana ti mwĩtĩkĩli. Woni wakyo nũtonya kwĩthĩwa waĩle, na mũũme awĩthukĩĩsya, mũsyĩ nũtonya kũtetheka. O na kau Avalaamu ndaaĩtĩkĩlana na Sala kĩveti kyake yĩla kyaumisye woni waĩ ũtonya kũmina thĩna mũna mũsyĩnĩ woo, Ngai amwĩie: ‘Ĩthukĩĩsye wasya wake.’ (Mwambĩlĩlyo 21:9-12) Ĩndĩ yĩla mũndũũme waumya ũtw’i wa mũthya ũte kũleana na mĩao ya Ngai, kĩveti kyake kyonanasya wĩnyivyo kwa kwĩtĩkĩlana naw’o.—Meko ma Atũmwa 5:29; Aeveso 5:24.
13 Kwa kwĩka maũndũ ala kyaĩle kwĩka, kĩveti nĩkĩtonya kũsũvĩa mũsyĩ. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaĩtye iveti nĩsyaĩle ‘kwenda aũme moo, na kũsyenda syana syoo, kwĩthĩwa na kĩlĩko, ite na wathe, atethya ma wĩa mĩsyĩ kwoo, kwĩka angĩ nesa, na kwĩnyivya kwa aũme moo ene.’ (Tito 2:4, 5) Kĩveti kĩla kĩkaa ũu nĩkyendawa na kũnengwa ndaĩa ĩvinda yonthe nĩ andũ ma mũsyĩ wakyo. (Nthimo 31:10, 28) Nũndũ andũ ala matwaanĩte ti eanĩu, mavinda amwe maũndũ amwe nĩmatonya kũtuma andũ mataanĩsya kana makathasya mũtwaano woo. Mbivilia yonanasya kana kwĩ maũndũ amwe matonya kũtuma andũ mataanĩsya. Ĩndĩ kũtaanĩsya ti o ũndũ waĩle kwoswa kwa ũvũthũ, nũndũ Mbivilia nĩyumĩtye ũkany’o ũũ: “Mũndũ mũka ndakamũlee mũũme;…na mũũme ndakamũlee mũka wake.” (1 Akolintho 7:10, 11) Na kwosana na Mbivilia, no ũlaalai w’oka ũtonya kũtuma andũ matwaanĩte mathasya mũtwaano woo.—Mathayo 19:9.
NGELEKANY’O NZEO VYŨ KWA ASYAI
14 Yesũ atiĩie asyai ngelekany’o nzeo kwĩanana na ũndũ wekalaa na syana. Yĩla andũ mendie kũsiĩĩa syana iikamũthengee, Yesũ aisye: “Iekei syana nini syũke kwakwa; mũikaivate.” Mbivilia yaĩtye kana Yesũ ‘aivĩtĩĩisye moko make, na aiathima, akilĩĩla moko ĩũlũ wasyo.’ (Maliko 10:13-16) O tondũ Yesũ woosie ĩvinda ya kwĩthĩwa vamwe na syana, tyo twaĩle kwĩka o ũu? Syana syendaa wĩthĩwe na ĩvinda yingĩ vamwe nasyo. Nĩwaĩle kwosa mwanya ũimanyĩsye, nũndũ ũu nĩw’o Yeova wĩyĩaĩe asyai meke.—Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-9.
15 O ũndũ nthĩ ĩno ĩendee kũthũka, asyai nĩmaĩle kũsũvĩa syana kumana na andũ ala athũku matonya kũsietee mũisyo, ta kũikwata na kũkoma nasyo. Sũanĩa ũndũ Yesũ wasũvĩaa amanyĩw’a make, ala wametie kwa wendo “syana nini.” Yĩla wakwatiwe nĩ kana oawe, Yesũ nĩwamavonokisye kumana na mũisyo. (Yoana 13:33; 18:7-9) Asyai nĩmaĩle kwĩthĩwa me metho kwona nzĩa sya Ndevili sya kũlikya syana syoo mũisyonĩ. Nĩmaĩle kũitavya syĩthĩwe syĩtũũĩe.* (1 Vetelo 5:8) Ĩvindanĩ yĩĩ syana nĩsyĩthĩĩtwe syĩ mũisyonĩ mũnene kĩmwĩĩ, kĩĩveva, na kĩmwĩkalĩle.
16 Ũtukũ wa mũthya nĩ kana Yesũ akw’e, amanyĩw’a nĩmeethĩiwe na ngananĩo ĩũlũ wa nũũ ũla mũnene katĩ woo. Yesũ ndaathilĩka nũndũ wamo, ĩndĩ kwa wendo nĩwaendeeie kũmatetheesya kwa ndeto na kwa kũmony’a ngelekany’o. (Luka 22:24-27; Yoana 13:3-8) Ethĩwa we wĩ mũsyai, nũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ yĩla ũũkany’a syana syaku? Kwa w’o syana nĩsyendaa ũkany’o, ĩndĩ waĩlĩte kwĩthĩwa ‘ũthimĩtwe,’ na vate ũthilĩku. Ndwaĩle kũneena ũteũsũanĩa “ta kũtonyanga kwa ũvyũ.” (Yelemia 30:11; Nthimo 12:18) Ũkany’o waĩle kumw’a kwa nzĩa yaĩle nĩ kana o na ĩvinda yũkĩte kana kaku kakona kana ũkany’o ũsu nĩwaaĩle.—Aeveso 6:4; Aevelania 12:9-11.
NGELEKANY’O KWA SYANA
17 Syana nitonya kwĩmanyĩsya kumana na Yesũ? Ĩĩ, nitonya! Kwĩsĩla ngelekany’o yake mwene, Yesũ nĩwoonanisye ũndũ syana syaĩle kwĩw’a asyai. Yesũ aisye: “Ũndũ Asa wamanyĩisye, nĩw’o nĩnenaa.” Na asyoka asya: “Mavinda onthe nĩkaa maũndũ ala mamwendeeasya.” (Yoana 8:28, 29) Yesũ aĩ mwĩwi kwa Ĩthe wake wa ĩtunĩ, na Mbivilia yĩĩte syana imew’e asyai. (Aeveso 6:1-3) O na kau Yesũ e mũnini aĩ mwĩanĩu, aĩ mwĩwi kwa Yosevu na Meli, o na kau mayaĩ eanĩu. Ũu nĩwatumie kwĩthĩwa ũtanu kwa kĩla ũmwe mũsyĩ kwa Yesũ!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Syana nitonya kwĩmanyĩsya maũndũ angĩ kumana na Yesũ matuma itanĩthya asyai masyo? Mavinda angĩ syana nitonya kũsũanĩa kana kũmew’a asyai nĩ ũndũ wĩ vinya, ĩndĩ Ngai eenda syana imew’e asyai. (Nthimo 1:8; 6:20) Yesũ aĩ mwĩwi kwa Ngai, o na e matatwanĩ manene. Ĩvinda yĩmwe yĩla Ngai wendie Yesũ eke ũndũ wĩ vinya mũno, Yesũ aisye: “Mbathũkĩsya kĩkombe kĩĩ [kana ũndũ mũna wendekaa].” Yesũ nĩweekie ũndũ Ngai wendaa, nũndũ nĩweesĩ kana Ĩthe wake nĩwĩsĩ ũndũ wendaa kwĩanĩsya kwenda kwake. (Luka 22:42) Syana syeethĩwa syĩ mbĩwi ikatanĩthya asyai na iitanĩthya Ngai.#—Nthimo 23:22-25.
19 Ndevili nĩwatatie Yesũ, na tũi na nzika kana no atate syana sitũ ikeka maũndũ mathũku. (Mathayo 4:1-10) Satani nũtumaa andũ menda kwĩka maũndũ nĩ kana metĩkĩlĩke na anyanyae na nĩ vinya kũsiĩĩa wendi ũsu. Nĩ ũndũ wa vata mũno syana kwĩthĩwa ite na itindo nthũku! (1 Akolintho 15:33) Ndina mwĩĩtu wa Yakovo atindanasya na andũ mataĩ athaithi ma Yeova, na ũu waumĩlya mũisyo mũnene. (Mwambĩlĩlyo 34:1, 2) Kwasũanĩa ũndũ mũsyĩ ũtonya kũkwatwa nĩ kyeva ũmwe woo akalika ũlaalainĩ!—Nthimo 17:21, 25.
KĨLA KĨETAE ŨTANU MŨSYĨ
20 Yĩla ũtao wa Mbivilia waatĩĩwa, wĩthĩaa ti ũndũ wĩ vinya mũno kũmanya ũndũ wa kwĩka mathĩna maumĩla mũsyĩ. Kũatĩĩa ũtao ũsu, nĩkw’o kũetae ũtanu wa mũsyĩ. Kwoou aũme, syendei iveti syenyu, na ĩkalai nasyo o ũndũ Yesũ wekalaa na amanyĩw’a make. Iveti, ĩnyivĩsyei aũme menyu, na mũiatĩĩa ngelekany’o ya mũndũ mũka mwaĩlu ĩla ĩwetetwe nthĩnĩ wa Nthimo 31:10-31. Asyai manyĩsyai syana syenyu. (Nthimo 22:6) Aũme ‘ũngamĩai nyũmba yenyu nesa.’ (1 Timotheo 3:4, 5; 5:8) Na syana, mew’ei asyai menyu. (Akolosai 3:20) Nthĩnĩ wa mũsyĩ vaiĩ mũndũ mwĩanĩu na vaiĩ mũndũ ũtavĩtya. Kwoou, ĩthĩwai na wĩnyivyo na kũekeanaa.
21 Kwa w’o, Mbivilia yĩ ũtao mwingĩ mũseo ĩũlũ wa mwĩkalĩle wa mũsyĩ. O na nĩtũmanyĩasya ĩũlũ wa nthĩ nzaũ ya Ngai, nayo nĩ valatiso ĩla ĩkethĩwa kũũ nthĩ yusũĩtwe nĩ andũ atanu maimũthaitha Yeova. (Ũvuan’yo 21:3, 4) Ũsu nĩ wĩkwatyo mũseo vyũ wa ĩvinda yũkĩte! O na ũmũnthĩ no twĩthĩwe na mĩsyĩ yĩna ũtanu twaatĩĩa ũtao wa Ndeto ya Ngai, Mbivilia.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Aũme nĩmaĩle kũsyenda iveti syoo o ũndũ mendete mĩĩ yoo.—Aeveso 5:25-29.
- Iveti nĩsyaĩle kwenda mĩsyĩ yoo na kwĩnyivĩsya aũme moo.—Tito 2:4, 5.
- Asyai nĩmaĩle kwenda syana syoo, kũimanyĩsya, na kũisũvĩana na mĩisyo.—Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-9.
- Syana nĩsyaĩle kũmew’a asyai masyo.—Aeveso 6:1-3.
* Ũtethyo ĩũlũ wa kũsũvĩa syana kũmana na mĩisyo nũeleetw’e kĩlungunĩ kya 32 kya ĩvuku Jifunze Kutoka kwa Mwalimu Mkuu, yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
# Kana kayaĩle kũmew’a asyai yĩla makatavya keke ũndũ wa kũtũla mĩao ya Ngai.—Meko ma Atũmwa 5:29.
Makũlyo
1. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma mũsyĩ wĩthĩwa na ũtanu?
2. Ũtanu wa mũsyĩ wumanaa na kũmanya kyaũ?
3. Mbivilia yĩeleetye ata ĩũlũ wa mwambĩlĩĩlyo wa mũsyĩ, na twĩsĩ ata ũu ĩwetete nĩ w’o?
4. (a) Kĩla ũmwe atonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu ata? (b) Nĩkĩ kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yesũ nĩ kwa vata mũno nĩ kana mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu?
5, 6. (a) Aũme ala matwaanĩte matonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ũndũ Yesũ wekalanasya na amanyĩw’a make? (b) Nĩ kyaũ mũndũ waĩle kwĩka nĩ kana aekewe naĩ?
7. Yesũ asũanĩaa mũno ĩũlũ wa aaũ, na kwa kwĩka ũu aiĩie aũme ala matwaanĩte ngelekany’o myaũ?
8. (a) Mũndũ ũla “wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene” ata? (b) Nĩ kyaũ kyonanaw’a nĩ mũndũ na kĩveti kyake kwĩthĩwa me “mwĩĩ ũmwe”?
9. Nĩ ndaĩa yĩva ya Yesũ ĩwetetwe nthĩnĩ wa Avilivi 1:8, na nĩkĩ aũme nĩmaĩle kwony’a iveti syoo ndaĩa ĩsu?
10. Yesũ onetye iveti ngelekany’o ata?
11. Kĩveti kyaĩle kwĩthĩwa na mawoni maũ ĩũlũ wa mũũme, na ũu ũtonya kũete ũseo mwaũ?
12. Nĩkĩ ti ĩvĩtyo kĩveti kumya mawoni kwa ndaĩa?
13. (a) Ĩandĩko ya Tito 2:4, 5 yĩtavasya iveti syĩke ata? (b) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kũtaanĩsya na kũthasya mũtwaano?
14. Yesũ ekalaa na syana ata, na syana syendaa kyaũ kuma kwĩ asyai?
15. Asyai matonya kwĩka ata nĩ kana masũvĩe syana kumana na mĩisyo?
16. Asyai matonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ũndũ Yesũ weekie yĩla vaumĩlile thĩna katĩ wa amanyĩw’a make?
17. Yesũ aiie ata ngelekany’o nzeo vyũ kwa syana?
18. Nĩkĩ Yesũ ĩvinda yonthe waĩ mwĩwi kwa Ngai, na nũũ ũtanaa yĩla syana syeethĩwa syĩ mbĩwi kwa asyai?
19. (a) Satani atataa syana ata? (b) Nĩ kyaũ kĩtonya kwĩthĩwa kwa asyai nũndũ wa mwĩkalĩle mũthũku wa syana?
20. Nĩ kana mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu kĩla ũmwe aĩle kwĩka ata?
21. Twĩ na wĩkwatyo mwaũ mũseo vyũ wa ĩvinda yũkĩte, na mĩsyĩ ĩtonya kwĩthĩwa na ũtanu ata ũmũnthĩ?


text:
KĨLUNGU KYA 8
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
Mbivilia ĩtũtavasya kyaũ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
Ũsumbĩ wa Ngai ũkeeka ata?
Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ĩndĩĩ?
ANDŨ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmesĩ mboya ya Asa Waitũ, kana Mboya ya Mwĩaĩi. Ĩsu nĩ mboya yĩsĩkĩwe mũno na yambĩlĩĩilw’e nĩ Yesũ mwene ta mboya ya ngelekany’o. Nĩ mboya ya vata mũno, na kũkunĩkĩla maũndũ atatũ ma mbee ala mawetetwe vo kũkaũtetheesya kũmanya kĩla Mbivilia yo ĩmanyĩasya.
2 Mwambĩlĩĩlyonĩ wa mboya ya Mwĩaĩi, Yesũ amanyĩisye andũ ũũ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe. Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9-13) Maũndũ asu atatũ mawetetwe monanasya ata?
3 Nĩtwĩmanyĩĩtye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova. Nĩtwĩmanyĩĩtye kwenda kwa Ngai na tũkona kĩla Ngai wĩkĩte na weteele kwĩka kwondũ wa andũ. Yesũ oonanasya kyaũ yĩla waisye tũvoyae: “Ũsumbĩ waku wũke”? Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ? Kũka kwaw’o kũkataĩthya syĩtwa ya Ngai ata, kana kũyĩthesya? Na kũka kwa Ũsumbĩ ũsu kũkonanĩtye ata na kwĩka kwenda kwa Ngai?
ŨSUMBĨ WA NGAI NĨ KYAŨ?
4 Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ yambĩlĩĩilw’e nĩ Yeova Ngai yĩna Mũsumbĩ mũnyuve nĩ Ngai. Nũũ Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai? Nĩ Yesũ Klĩsto. Mũsumbĩ Yesũ nĩ mũnene kwĩ asumbĩ onthe na etawa “Mũsumbĩ wa asumbĩ, na Mwĩaĩi wa eaĩi.” (1 Timotheo 6:15) E ũtonyi wa kwĩka ũseo mwingĩ vyũ kwĩ mũsumbĩ o na wĩva.
5 Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va? Yesũ aĩva? Lilikana nĩtũneemanyĩisye amina kũawa mũtĩnĩ, nĩwathayũũkiw’e na ambata ĩtunĩ. (Meko ma Atũmwa 2:33) Ĩtunĩ vau waendie nĩvo ve Ũsumbĩ wa Ngai. Nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩwĩtaa “ũsumbĩ…wa ĩtunĩ.” (2 Timotheo 4:18) O na kau ũsumbĩ wa Ngai wĩ ĩtunĩ, ũkasũmbĩka nthĩ.—Ũvuan’yo 11:15.
6 Nĩkĩ Yesũ nĩ Mũsumbĩ mũseo kwĩ ala angĩ? Nũndũ we ndakakw’a. Mbivilia ĩisyaanĩsya Yesũ na asumbĩ ala angĩ ĩmwĩtĩte “ũla e weka ũtakwatawa nĩ kĩkw’ũ, ũtwĩe kyeninĩ kĩtathengeeka.” (1 Timotheo 6:16) Ũu nĩ kwonany’a kana maũndũ onthe maseo ala Yesũ ũkeka makatũa. Akeeka maũndũ manene na maseo.
7 Sũanĩa wathani ũũ wa Mbivilia ĩũlũ wa Yesũ: “Veva wa Yeova nũkekalaa ĩũlũ wake, veva wa ũĩ na ũmanyi, veva wa ũtao na vinya, veva wa kũmanya na wa kũmũkĩa Yeova. Kwendeew’a kwake kũkethĩawa nthĩnĩ wa kũmũkĩa Yeova; na ndakasila kwĩanana na kwona kwa metho make, kana kũtw’a kwĩanana na kwĩw’a kwa matũ make; ĩndĩ nũkasilĩlaa ngya na ũlũngalu, na kũmatusĩaa ala auu ma nthĩ katĩ.” (Isaia 11:2-4) Ndeto isu syonanasya kana Yesũ akasumbĩka andũ kũũ nthĩ kwa nzĩa ya ũlũngalu na tei. No wendeew’e nĩ kwĩthĩwa na mũsumbĩ ta ũsu?
8 Ũndũ ũngĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kana Yesũ ndakasumbĩka e weka. Kwĩ angĩ makasumbĩka vamwe nake. Kwa ngelekany’o, mũtũmwa Vaulo eeie Timotheo: “Ethĩwa nĩtũkũmĩĩsya, tũkasumbĩka vamwe nake.” (2 Timotheo 2:12) Kwoou, Vaulo, Timotheo, na angĩ ala manyuvĩtwe nĩ Ngai makasumbĩka vamwe na Yesũ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Makasumbĩka me meana?
9 O ta ũndũ vawetetwe Kĩlungunĩ kya 7 ĩvukunĩ yĩĩ, mũtũmwa Yoana ooniw’e woni ũũ: “Katena ka ĩlondu [Yesũ Klĩsto] aũngeme kĩĩmanĩ kya Saioni [e Mũsumbĩ ĩtunĩ], na vamwe nake andũ ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya, me na syĩtwa yake, na syĩtwa ya Ĩthe wake, maandĩkĩtwe itulyanĩ syoo.” Naaũ asu 144,000? Yoana atwĩĩte kana: “Asu nĩo ala mavikĩlaa Katena ka ĩlondu o vala ũendaa. Aa mathooetwe kumw’a andũnĩ, methĩwe ũsyao wa mbee kwa Ngai na kwa kala Katena.” (Ũvuan’yo 14:1, 4) Kwoou asu nĩ aatĩĩi aĩkĩĩku ma Yesũ Klĩsto ala manyuvĩtwe kũsumbĩka nake ĩtunĩ. Mathayũũkw’a makathi ĩtunĩ, ‘makasumbĩke nthĩ’ vamwe na Yesũ. (Ũvuan’yo 5:10) Kuma ĩvindanĩ ya atũmwa, Ngai nĩwambĩĩie kũnyuva Aklĩsto aĩkĩĩku nĩ kana andũ 144,000 meanĩe.
10 Nĩ walany’o wa wendo kwa andũ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000. Yesũ nĩwĩsĩ nesa ũndũ andũ mew’aa yĩla meũthĩna. Vaulo aisye Yesũ “ti ũla ũtatonya kũtwĩw’ĩa tei mawonzunĩ maitũ; ĩndĩ nĩ ũmwe watatiwe maũndũnĩ onthe o tondũ tũtatawa, ate na naĩ.” (Aevelania 4:15; 5:8) Ala makasumbĩka nake o namo nĩmathĩniw’e na moomĩĩsya. O na nĩmatatĩte kũmĩĩsya nũndũ wa kwĩthĩwa mate eanĩu na mowau maingĩ. Kwoou makaelewa mathĩna ala makwataa andũ!
ŨSUMBĨ WA NGAI ŨKEEKA ATA?
11 Yĩla Yesũ wameie amanyĩwa make mavoye Ũsumbĩ wa Ngai ũke, nĩwaisye ĩngĩ kana nĩmaĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkwe “kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” Ngai e ĩtunĩ na kwenda kwake nĩkwĩkawa kũu ĩtunĩ nĩ alaĩka ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ Kĩlungunĩ kya 3, twoonie kana mũlaĩka mũthũku nĩwaekie kwĩka kwenda kwa Ngai na atuma Atamu na Eva meka naĩ. Kĩlungunĩ kya 10 tũkoona ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mũlaĩka ũsu mũthũku wĩtawa Satani ũla Ndevili. Ĩvinda yĩmwe Satani na alaĩka ala mamũatĩĩie metawa ndaimoni, nĩmeetĩkĩlĩtw’e kwĩkala ĩtunĩ kwa kavinda. Kwoou ĩvinda yĩu ti onthe meekaa kwenda kwa Ngai kũu ĩtunĩ. Ĩndĩ kwaĩ kũalyũke Ũsumbĩ wa Ngai waambĩĩa kũsumbĩka. Mũsumbĩ Yesũ Klĩsto ekalĩla kĩvĩla kya ũsumbĩ aĩ okite kaũ na Satani.—Ũvuan’yo 12:7-9.
12 Ndeto ii sya wathani niwetete ũndũ kweekĩkie: “Na neew’a wasya mũnene ĩtunĩ, ũkyasya, Yu ve ũtangĩĩo, na vinya, na ũsumbĩ wa Ngai waitũ, na ũkũmũ wa Klĩsto wake: nũndũ mũvinganĩsya wa ana-a-asa maitũ nĩwekw’a nthĩ, ũla ũmavinganĩasya mbee wa Ngai waitũ mũthenya na ũtukũ.” (Ũvuan’yo 12:10) Nĩwoona maũndũ elĩ manene mawetetwe mũsoanĩ ũsu wa Mbivilia? Ũndũ wa mbee nĩ Ũsumbĩ wa Ngai wĩ ungu wa Yesũ Klĩsto kwambĩĩa kũsumbĩka. Ũndũ wa kelĩ nĩ Satani kwĩkw’a nthĩ.
13 Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa maũndũ asu elĩ kwĩkĩka? Kwĩanana na ũndũ kweethĩiwe ĩtunĩ, Mbivilia yaĩtye: “Kwondũ wa ũu tanai, inyw’ĩ matu, na inyw’ĩ ala mũtwĩe nthĩnĩ wamo! ” (Ũvuan’yo 12:12) Ĩĩ, alaĩka ala aĩkĩĩku ĩtunĩ mena ũtanu nũndũ Satani na alaĩka make nĩmalũngw’a kuma ĩtunĩ na kĩla ũmwe ĩtunĩ nĩ mũĩkĩĩku kwa Yeova Ngai. Ve mũuo na wĩw’ano na kwenda kwa Ngai nĩkũkwĩkwa ĩtunĩ.
14 Na kw’o kũũ nthĩ kweethĩiwe ata? Mbivilia yaĩtye: “Woo nĩ wa nthĩ na wa ũkanga: nũndũ ndevili nĩwamũtheeea inyw’ĩ, e na ũthilĩku mũnene, akĩmanya kana e na kavinda o kanini.” (Ũvuan’yo 12:12) Satani e na ũthilĩku nũndũ wa kũlũngw’a ĩtunĩ na kwĩthĩwa na kavinda o kanini. Nũndũ wa ũthilĩku wake we nũetete “woo” kũũ nthĩ. Tũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa “woo” ũsu Kĩlungunĩ kya 9. O kũilyĩ ũu nĩtũtonya kũkũlya, Ũsumbĩ ũsu ũtonya kũtuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ ata?
15 Lilikana kwenda kwa Ngai ĩũlũ wa nthĩ, ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3. Mũũndanĩ wa Eteni, Ngai nĩwoonanisye kana kĩeleelo kyake kyaĩ nthĩ ĩno ĩtw’ĩke valatiso yusũĩtwe nĩ andũ alũngalu mate ũkw’a. Yĩla Satani watumie Atamu na Eva meka naĩ, ũu nĩwatumie kĩeleelo kya Ngai kĩteanĩa kũũ nthĩ, ĩndĩ kĩyaalyũka. O na yu kĩeleelo kya Yeova nĩ kana “ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.” (Savuli 37:29) Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya ũndũ ũsu. Ũkeanĩsya kwa nzĩa yĩva?
16 Sũanĩa wathani ũũ wa Ndanieli 2:44 waĩtye: “Na mĩthenya ya asumbĩ asu Ngai wa ĩtunĩ akaũngamya ũsumbĩ ũtakaanangĩka tene na tene, o na ũsumbĩki waw’o ndũkaatiĩwa ũko ũngĩ wa andũ; ĩndĩ ũkatilanga ilungu na kũmina mosumbĩ asu onthe, naw’o ũkekalaa tene na tene.” Mũsoa ũsu wĩtwĩa ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
17 Mbee, wĩtwĩa Ũsumbĩ wa Ngai waĩ wambĩĩe kũsumbĩka “mĩthenya ya asumbĩ asu,” kana mosumbĩ ala angĩ me o vo. Kelĩ, wĩtwĩa kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkekala tene na tene. Ndũkasindwa kana ũtiĩwe andũ angĩ. Katatũ, kũkeethĩwa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ala angĩ ma nthĩ ĩno. Ũsumbĩ wa Ngai ũkamina mosumbĩ onthe na ĩndĩ wĩ o w’oka ũisumbĩka andũ. Andũ makatanĩa mũno ũsumbĩ ũsu mũseo vyũ.
18 Mbivilia yĩna ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ ĩno. Kwa ngelekany’o, yaĩtye ĩvinda ya kaũ ũsu yĩthengee, maveva ma ndaimoni makauma mathi makenge “asumbĩ ma nthĩ yonthe.” Mena kĩeleelo kyaũ? Kya “kũmomban’ya kaũnĩ wa mũthenya mũnene wa Ngai, Mwene Vinya W’onthe.” Asumbĩ ma nthĩ yonthe makoombanw’a vamwe “vala vetawa Kĩevelania Ali-Maketoni.” (Ũvuan’yo 16:14, 16) Nũndũ wa ũndũ Mbivilia ĩwetete mĩsoanĩ ĩsu ĩlĩ, kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma andũ wĩtawa Ali-Maketoni.
19 Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya kyaũ kwĩsĩla Ali-Maketoni? Kwasũanĩa kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ. Kĩeleelo kya Yeova Ngai kyaĩ nthĩ yusũe andũ alũngalu na eanĩu maimũthaitha, mekalĩte Valatisonĩ. Nĩ kyaũ kĩsiĩĩe kĩeleelo kĩu ũmũnthĩ? Ũndũ wa mbee nĩkwĩthĩwa twĩ na naĩ, na nĩtũwaa na tũkakw’a. Nĩtũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, kana Yesũ nĩwatũkw’ĩĩie nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela. Nũtonya kũlilikana ũndũ ĩvuku ya Mbivilia ya Yoana yaĩtye: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe [“Mwana mũsyawa weka wake,” NW ] , nĩ kana o ũla ũmwĩtĩkĩlaa ndakae, ĩndĩ ethĩwe na thayũ ũtathela.”—Yoana 3:16.
20 Kĩtumi kĩngĩ nĩkwĩthĩwa andũ aingĩ mekaa maũndũ mathũku. Nĩmaneenaa ũvũngũ na kwĩka maũndũ mataĩle. Mayendaa kwĩka kwenda kwa Ngai. Ala mekaa mothũku makaanangwa kaũnĩ wa Ngai wa Ali-Maketoni. (Savuli 37:10) Na ũndũ ũngĩ ũla ũtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩkwĩthĩwa mosumbĩ mayĩkĩaa andũ vinya makwĩke. Silikalĩ mbingĩ nĩ mbonzũ, ingĩ nĩ ng’endũ, na ingĩ ti ndũngalu. Mbivilia yaĩtye nesa atĩĩ: “Mũndũ ũmwe e na vinya ĩũlũ wa ũngĩ na akĩyĩka ũthũku.”—Mũtavan’ya 8:9, NW.
21 Kaũ wa Ali-Maketoni wathela, andũ makasũmbĩkwa nĩ silikalĩ o ĩmwe, Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu ũkeeka kwenda kwa Ngai na ũiete moathimo. Kwa ngelekany’o, ũkavetanga Satani na ndaimoni syake. (Ũvuan’yo 20:1-3) Andũ maikawaa na kũkw’a nũndũ nthembo ya Yesũ ĩkatũmĩwa kwovosya ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ andũ makekala tene na tene Ũsumbĩnĩ wa Ngai. (Ũvuan’yo 22:1-3) Nthĩ ĩkatw’ĩkĩthw’a valatiso. Kwoou Ũsumbĩ ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ na syĩtwa yake yĩithew’a. Ũu wĩonany’a ata? Wĩonany’a Ũsumbĩnĩ wa Ngai andũ onthe makataĩa syĩtwa ya Yeova.
ŨSUMBĨ WA NGAI WAMBĨĨAA KŨSUMBĨKA ĨNDĨĨ?
22 Yĩla Yesũ weeie amanyĩw’a make mavoyae, “Ũsumbĩ waku wũke,” oonanisye kana Ũsumbĩ ndwaĩ ũnamba kũka. Ĩndĩ nĩwookie yĩla Yesũ wambatie ĩtunĩ? Ndwaaũka ĩvinda yĩu nũndũ Vetelo na Vaulo maisye kana yĩla Yesũ wathaayũkiw’e wathani wa Savuli 110:1 nĩweanĩiw’e ĩũlũ wake ũla waĩtye: “Yeova emwĩa Mwĩaĩi wakwa, Ĩkala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwakwa, mũvaka natw’a amaitha maku kavĩla ka nyaĩĩ syaku.” (Meko ma Atũmwa 2:32-35; Aevelania 10:12, 13) Kwoou vaĩ ĩvinda ya kweteela.
23 Aĩ eteele ĩvinda yĩana ata? Myaka mĩvũthũ mbee na ĩtina wa mwaka wa 1900 amanyĩw’a ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu nĩmatalile na moona kana ĩvinda yĩu ya kweteela yathelaa mwaka wa 1914. (Kwa ũvoo mwingangĩ sisya Ũvoo wa Kwongeleela) Maũndũ ala maambĩĩie kũũ nthĩ kuma mwaka wa 1914 monanasya kana asomi asu ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu maneenete w’o. Kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia kwonanasya kana Klĩsto atw’ĩkie Mũsumbĩ mwaka wa 1914 na Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai wasumbĩka. Kwoou twĩ nthĩnĩ wa “kavinda o kanini” kala katiele ka Satani. (Ũvuan’yo 12:12; Savuli 110:2) Na nĩtũtonya kũweta nesa kana o mĩtũkĩ Ũsumbĩ wa Ngai ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkĩka kũũ nthĩ. Ũsu nũkwĩw’a ta ũvoo mũseo? Nũkũĩkĩĩa kana ũu nĩw’o? Kĩlungu kya 9 nĩkĩũkũtetheesya kũmanya kana Mbivilia kwa w’o nĩmanyĩasya maũndũ asu.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ ĩsumbĩkĩtwe nĩ Yesũ Klĩsto, na andũ 144,000 nĩmanyuvĩtwe kuma andũnĩ kũsumbĩka vamwe nake.—Ũvuan’yo 14:1, 4.
- Ũsumbĩ wa Ngai wambĩĩe kũsumbĩka mwaka wa 1914, na ĩvinda yĩu Satani nĩwekiw’e kũũ nthĩ.—Ũvuan’yo 12:9.
- Ũsumbĩ wa Ngai ũkaananga mosũmbĩ ma andũ, na nthĩ ĩitw’ĩkĩthw’a valatiso.—Ũvuan’yo 16:14, 16.
Makũlyo
1. Nĩ mboya yĩva yĩsĩkĩwe mũno tũũkunĩkĩla yu?
2. Nĩ maũndũ meva atatũ ala Yesũ wamanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae?
3. Nĩ kyaũ twaĩlĩte kũmanya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
4. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na nũũ Mũsumbĩ waw’o?
5. Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va, naw’o ũkasumbĩka kyaũ?
6, 7. Nĩ kyaũ kĩtumaa Yesũ ethĩwa Mũsumbĩ wa vata?
8. Naaũ makasumbĩka vamwe na Yesũ?
9. Nĩ andũ meana makasumbĩka na Yesũ, na Ngai ambĩĩie ũmanyuva ĩndĩĩ?
10. Nĩkĩ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000 nĩ walany’o wa wendo?
11. Nĩkĩ Yesũ waisye amanyĩw’a make maĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkĩke ĩtunĩ?
12. Ũvuan’yo 12:10 yĩwetete maũndũ elĩ meva manene?
13. Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa Satani kwĩkw’a kũũ nthĩ?
14. Nĩ kyaũ kĩthĩĩtwe Satani ekw’a kũũ nthĩ?
15. Kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ nĩ kyaũ?
16, 17. Ndanieli 2:44 yaĩtye ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
18. Kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ wĩtawa ata?
19, 20. Kĩla kĩtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩ kyaũ?
21. Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ata?
22. Nĩkĩ nĩtwĩsĩ kana Ũsũmbĩ wa Ngai ndwaambĩĩa kũsumbĩka yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ kana amina kũthaayũũkw’a oou?
23. (a) Ũsumbĩ wa ngai waambĩĩe kũsumbĩka ĩndĩĩ? (b) Tũkeemanyĩsya kyaũ Kĩlungunĩ kya 9?


text:
KĨLUNGU KYA 3
Kĩeleelo kya Ngai kwa Nthĩ Nĩ Kyaũ?
Kĩeleelo kya Ngai kwa andũ nĩ kyaũ?
Ngai akananĩiw’e ata?
Thayũ ũkeethĩwa ũilyĩ ata ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda yũkĩte?
KĨELEELO kya Ngai kwa nthĩ nĩ kĩseo mũno. Yeova endaa nthĩ yusũe andũ atanu na me na ũima wa mwĩĩ. Mbivilia yaasya kana ‘Ngai avandie mũũnda, nthĩnĩ wa Eteni’ na “amesya…kĩla mũtĩ wendeeasya kwoneka, na mũseo wa kũya.” Ngai oomba mũndũũme na mũndũ mũka wa mbee, Atamu na Eva, amaiie mũũndanĩ ũsu wa kwendeesya na amea: “Ongelekai, mwingĩve, musũsye nthĩ, na kũmĩkĩlya vinya.” (Mwambĩlĩlyo 1:28; 2:8, 9, 15) Kwoou kĩeleelo kya Ngai kyaĩ andũ methĩwe na syana, na maithanthasya mĩvaka ya wĩkalo woo kũvika nthĩ yonthe, na maisũvĩa nyamũ.
2 Nũkwona kĩeleelo kya Yeova Ngai kya andũ kũtũa nthĩ yĩ valatiso ta kĩkeanĩa? Ngai aisye, “Nĩnĩneenete…na ngawĩka.” (Isaia 46:9-11; 55:11) Ĩĩ, ũndũ ũla Ngai ũtw’ĩte kwĩka no nginya awĩke! Aĩtye kana “ndaamyũmba [nthĩ] yĩ nthei,” ĩndĩ ‘amyũmbie yĩthĩwe ya kũtũa andũ.’ (Isaia 45:18) Ngai endaa andũ ma mũthemba mwaũ matũe ĩũlũ wa nthĩ? Na endaa matũe vaa ĩvinda yĩana ata? Mbivilia ĩsũngĩaa ũũ: ‘Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.’—Savuli 37:29; Ũvuan’yo 21:3, 4.
3 Ũu ndũnamba kwĩanĩa. Andũ nĩmawaa na kũkw’a, o na nĩmokitaa na makoaana ene kwa ene. Ve ũndũ wavĩtanie. Ĩndĩ, kwa w’o ki, Ngai ndendaa nthĩ yĩkale ũndũ ĩilyĩ ũmũnthĩ! Nĩkĩ kĩeleelo kya Ngai kĩtaaĩanĩw’a? Kweethĩiwe ata? Vaiĩ ĩvuku ya isitoli yĩandĩkĩtwe nĩ mũndũ yĩtonya ũtũtavya, kĩtumi nũndũ thĩna wambĩĩie ĩtunĩ.
KUMĨLA KWA MŨMAITHA
4 Ĩvuku ya mbee ya Mbivilia yĩtũtavasya ĩũlũ wa mũmaitha wa Ngai ũla waumĩlile mũũndanĩ wa Eteni. Etawa “nzoka,” ĩndĩ ndaĩ nyamũ ya w’o. Ĩvuku ya mũthya ya Mbivilia yĩeleasya kana nĩwe ‘wĩtawa Ndevili, na ĩngĩ Satani, mũkengani wa nthĩ yonthe.’ Na ĩngĩ etawa ‘nzoka ĩla ngũũ.’ (Mwambĩlĩlyo 3:1; Ũvuan’yo 12:9) Mũlaĩka ũũ wĩ vinya, kana kyũmbe kya veva atũmĩie nzoka kũneena na Eva, o tondũ mũndũ mũĩ ũtonya kũtuma wasya wake woneka ta ũkuma mũvw’ananonĩ wĩ vakuvĩ nake. Kyũmbe kyu kya veva no mũvaka kĩthĩwe kyaĩ vo yĩla Ngai waseũvasya nthĩ kwondũ wa andũ.—Yovu 38:4, 7.
5 Nũndũ wũmbi wa Yeova w’onthe nĩ mwĩanĩu, we ũla woombie “Ndevili,” ũla “Satani” nũũ? Kwa ũkuvĩ, ũmwe wa alaĩka ma Ngai eeĩalyũlile we mwene atw’ĩka Ndevili. Ũu watonyekie ata? Mũndũ waĩ mũseo na mũlũngalu nũtonya kũtw’ĩka kĩng’ei. Ũu wĩthĩwa ata? Mũndũ ũsu nũtonya kũeka wendi mũthũku wĩane ngoonĩ yake. Aendeea kũsũanĩa ĩũlũ waw’o, wendi ũsu mũthũku nũtonya kwĩthĩwa na vinya mũno. Na ĩndĩ mwanya ũkaumĩla, mũndũ ũsu nũtonya kwĩka kwĩanana na wendi ũsu mũthũku wĩthĩĩtwe aisũanĩa ĩũlũ waw’o.—Yakovo 1:13-15.
6 Ũu nĩw’o kweekĩkie ĩũlũ wa Satani ũla Ndevili. Veonekana kana Satani nĩweewie Ngai aitavya Atamu na Eva nĩmethĩwe na syana na mayusũsya nthĩ. (Mwambĩlĩlyo 1:27, 28) Satani asũanĩie, ‘Andũ aa onthe tyo manthaithae vandũ va kũthaitha Ngai!’ Kwoou wendi mũthũku weana ngoonĩ yake. Na ĩndĩ esa kwosa ĩtambya ya kũkenga Eva kwa kũmũtavya ũvũngũ ĩũlũ wa Ngai. (Mwambĩlĩlyo 3:1-5) Nĩw’o ĩndĩ watw’ĩkie “Ndevili,” na ũalyũlo wayo nĩ “Mũsukani,” na atw’ĩka “Satani” nayo ũalyũlo wayo nĩ “Mũvinganĩsya.”
7 Satani ũla Ndevili atumĩie ũvũngũ na ũseleke atuma Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Ngai. (Mwambĩlĩlyo 2:17; 3:6) Nũndũ wa kĩtumi kĩu nĩmesie ũkw’a, o tondũ Ngai waĩtye makakw’a malea kũmwĩw’a. (Mwambĩlĩlyo 3:17-19) Nũndũ wa kwĩka naĩ, Atamu nĩweethĩiwe ate mwĩanĩu na atiĩa syana syake syonthe naĩ. (Alomi 5:12) Ũndũ ũsu ũtonya kũelekanw’a na ĩsandũkũ ya kũmba mavali. Ethĩwa ĩsandũkũ yĩu nĩvondeku, mavali ala meũmbwa na ĩsandũkũ yĩu makeethĩwa mailyĩ ata? Kĩla ĩvali yĩkeethĩawa yĩ o ĩvondeku. O ta ũu, kĩla mũndũ nĩwatiĩwe “ũvondeku” nĩ Atamu. Kĩu nĩkyo kĩtumaa andũ onthe makũa na kũkw’a.—Alomi 3:23.
8 Yĩla Satani watongoeisye Atamu na Eva mamũvĩtĩsye Ngai, kwa w’o atongoesye ũlei. We avinganĩisye nzĩa ya Yeova ya ũsumbĩka. Kwa kwĩka ũu Satani nĩta waasyaa atĩĩ: ‘Ngai nĩ mũsumbĩki mũthũku. Nũnenaa ũvũngũ na nũmavataa syĩndũ nzeo andũ ala ũsumbĩkĩte. Andũ mai na vata wa kũsumbĩkwa nĩ Ngai. Nĩmatonya kwĩtw’ĩĩa mo ene ũla ũseo na ũla ũthũku. Na makeethĩwa na waĩlu me ungu wa ũsumbĩki wakwa.’ Ngai aĩ atonya kũmina ũvinganĩsya ũsu wa kĩvũthya ata? Andũ amwe masũanĩaa kana Ngai aĩlĩte kũaa alei asu vau kwa vau. Ĩndĩ ũu nĩwĩthwa wasũngĩie ũvinganĩsya wa Satani? Ũu nĩwĩthĩwa waĩkĩĩthisye kana ũsumbĩki wa Ngai nĩw’o mũseo?
9 Ũsili wa Yeova wa katĩ na mwĩanĩu ndwaĩ ũtonya kũmwĩtĩkĩlya oae alei asu vau kwa vau. Nĩwaekie ĩvinda yĩvĩte nĩ kenda asũngĩe ũkananĩsya ũsu wa Satani kwa nzĩa mbĩanĩu na aiĩkĩĩthya kana Ndevili nĩ mũkengani. Kwoou Ngai aeka andũ mesumbĩke mo ene kwa ĩvinda me uungu wa vinya wa Satani. Kĩla kyatumie Yeova eka ũu na kĩla kĩtumĩte aeka ĩvinda ĩasa yĩvĩte atekũmina mathĩna asu nĩkyonanĩtw’e nthĩnĩ wa Kĩlungu kya 11 kya ĩvuku yĩĩ. Ĩndĩ yu, no ũseo tũsũanĩe ĩũlũ wa ũndũ ũũ: Atamu na Eva nĩmaaĩle kũĩkĩĩa Satani, ũla ũtaĩ aameka ũndũ o na wĩva mũseo? Nĩmaaĩlĩte kũĩkĩĩa kana Yeova, ũla wamanengete kĩla kĩndũ kyonthe, nĩ mũkengani mũthũku? We wĩthĩwa weekie ata?
10 Nũndũ mũseo kũsuanĩa ĩũlũ wa makũlyo asu nũndũ kĩla ũmwe witũ elekelwe nĩ maũndũ o ta asu ũmũnthĩ. Ĩĩ, we nũtonya kwĩyĩũnga na Yeova nthĩnĩ wa kũsũngĩa ũvinganĩsya wa Satani. Nũtonya kũmwĩtĩkĩla Yeova ta Mũsumbĩ na kũtetheesya kwonanya Satani nĩ mũkengani. (Savuli 73:28; Nthimo 27:11) Nĩ kyeva nũndũ katĩ wa andũ mbilioni ila syĩ kũũ nthĩ, no avũthũ mekaa ũu. Ũndũ ũsu umĩlasya ĩkũlyo ya vata, Kwa w’o Mbivilia ĩmanyĩasya kana Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno?
ŨLA ŨSUMBĨKĨTE NTHĨ ĨNO NŨŨ?
11 Yesũ ndaaĩthĩwa na nzika o na vanini kana Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno. Ĩvinda yĩmwe Satani oonisye Yesũ “mosumbĩ onthe ma nthĩ, na ndaĩa syamo” kwa nzĩa ya kyama. Na ĩndĩ Satani amwatha Yesũ: “Syĩndũ ii syonthe nĩngũũnenga, ethĩwa nũũndulĩlya ndu na kũnthaitha.” (Mathayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Kwasũanĩa? Ũndũ ũsu kwa w’o wĩthĩwa waĩ ũtato kwa Yesũ kethĩwa Satani tiwe waĩ mũsumbĩ wa mosumbĩ asu? Yesũ ndaalea kana silikalĩ sya nthĩ ĩno nĩ sya Satani. Yesũ ethĩwa aleile kethĩwa Satani ndaĩ mũnene wasyo.
12 Yeova nĩwe Ngai mwene vinya w’onthe, na Mũmbi wa nthĩ yonthe. (Ũvuan’yo 4:11) Ĩndĩ, vaiĩ vandũ Mbivilia yaĩtye kana Yeova o na kana Yesũ Klĩsto nĩwe mũsumbĩ wa nthĩ ĩno. Yesũ eetie Satani “mũnene wa nthĩ ĩno.” (Yoana 12:31; 14:30; 16:11) Mbivilia ĩwetaa Satani ũla Ndevili tawe “ngai ya nthĩ ĩno.” (2 Akolintho 4:3, 4) Mũtũmwa Mũklĩsto Yoana aandĩkie ũũ ĩũlũ wa mũvinganĩsya ũsu, ũla nĩ Satani: “Nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wa ũla mũthũku.”—1 Yoana 5:19.
ŨNDŨ NTHĨ YA SATANI ĨKAVETANGWA
13 O ũndũ ĩvinda yĩvĩtĩte, now’o nthĩ ĩendeee kũthũkĩĩa. Yusũĩte ita sya asikalĩ iendee o na kũkita, ateti mate alũngalu, atongoi nzeleke ma ndĩni, na ing’endilĩ. Nthĩ yonthe nĩ nthũku vyũ. Mbivilia ĩvuanĩtye kana ĩvinda ya Ngai ya kũvetanga nthĩ ĩno nthũku kaũnĩ wake wa Ali-Maketoni yĩ vakuvĩ. Na ĩtina wa nthĩ ĩno kũvetangwa, kũkeethĩwa nthĩ nzaũ ya ũlũngalu.—Ũvuan’yo 16:14-16.
14 Yeova anyuvie Yesũ Klĩsto atw’ĩke Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ Wake wa ĩtunĩ kana silikalĩ. Mbivilia yathanie atĩĩ: “Nũndũ nĩkũsyaĩtwe kana kwondũ witũ, nĩtũnengetwe mwana mũndũ mũũme; na ũsumbĩko ũkeethĩwa kĩtuonĩ kyake: na syĩtwa yake akeetwa…Mũnene wa Mũuo. Wingĩvo wa ũsumbĩ wake na wa mũuo ndũkethĩwa na mũminũkĩlyo.” (Isaia 9:6, 7) Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae ũũ ĩũlũ wa silikalĩ ĩsu: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:10) O ta ũndũ twĩĩsa kwona ĩvukunĩ yĩĩ, Ũsumbĩ wa Ngai ũkavetanga mosumbĩ onthe ma nthĩ ĩno, naw’o ũisumbĩka vandũ vamo. (Ndanieli 2:44) Na ĩndĩ Ũsumbĩ ũsu ũyĩete valatiso kũũ nthĩ.
NTHĨ NZAŨ YĨ VAKUVĨ
15 Mbivilia ĩtũĩkĩĩthasya ũũ: “Kwĩanana na watho [wa Ngai], tweteele matu meũ na nthĩ nzaũ, naw’o ũlũngalu ũtwĩe nthĩnĩ wayo.” (2 Vetelo 3:13; Isaia 65:17) Mavinda angĩ yĩla Mbivilia ĩkũneena ĩũlũ wa “nthĩ,” yonanasya andũ ala mekalaa kũũ nthĩ. (Mwambĩlĩlyo 11:1) Kwoou “nthĩ nzaũ” yĩ ũlũngalu nĩ andũ ala maketĩkĩlwa nĩ Ngai.
16 Yesũ athanie kana ala metĩkĩlĩtwe nĩ Ngai makakwata “thayũ ũtathela” nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla yũkĩte. (Maliko 10:30) Vua Mbivilia yaku Yoana 3:16 na 17:3, na ũisoma ũndũ Yesũ waisye twaĩlwe nĩkwĩka nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela. Sisya Mbivilianĩ moathimo ala makatanĩwa ĩũlũ wa nthĩ nĩ andũ ala makaĩla kũkwata mũthĩnzĩo ũsu mũseo kuma kwa Ngai nthĩnĩ wa Valatiso ĩsu yũkĩte.
17Ũthũku, kaũ, ũtũli wa mĩao, na ũng’endu ikavetwa. “Mũthũku ndakethĩwa…Ĩndĩ ala auu makatiĩwa nthĩ.” (Savuli 37:10. 11) Mũuo ũkeethĩwa vo nũndũ ‘Ngai akatuma makaũ mathela kũvika kĩtulu kya nthĩ.’ (Savuli 46:9; Isaia 2:4) Na ĩndĩ “mĩthenyanĩ yake ala alũngalu makaaĩlaa, na kũkeethĩwa mũuo mwingĩ, kũvika mwei ndũkethĩwa ĩngĩ”—na ũu nĩ kwasya tene na tene!—Savuli 72:7.
18Athaithi ma Yeova makekalaa mate na mĩisyo. Ĩvinda ya tene yĩla Aisilaeli mamwĩw’a Ngai, mekalaa mate na mĩisyo. (Alivai 25:18, 19) Ũkeethĩwa wĩ ũndũ mũseo mũno kũtanĩa kwĩkala vate na mĩisyo nthĩnĩ wa Valatiso!—Isaia 32:18; Mika 4:4.
19Kũikethĩwa na ũnyivu wa lĩu. Mũandĩki wa savuli ainie asya atĩĩ: “Kũkeethĩwa lĩũ mwingĩ mũno wa mbaa ngetha nthĩ.” (Savuli 72:16) Yeova akaathima ala make alũngalu, na ‘nthĩ nĩkaingĩvya ũsyao wayo.’—Savuli 67:6.
20Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Mĩsyĩ myeũ na mĩũnda mĩseo ĩkeethĩwa kũndũ kũla kwĩĩthĩwa kwaanangĩtwe nĩ andũ athũku. (Isaia 65:21-24; Ũvuan’yo 11:18) O ũndũ ĩvinda yĩendeea na ũvĩta, now’o isio sya nthĩ ila itũĩtwe ikaendeea na kũthanthaa nginya nthĩ yonthe yanakave na kwĩthĩwa na ũsyao ta mũũnda wa Eteni. Na Ngai ndakalea ‘kũkũnzũa ũvĩ wake, na kwĩanĩsya kwenda kwa kĩla kĩndũ kĩ thayũ.’—Savuli 145:16.
21Kũkeethĩwa na mũuo katĩ wa andũ na nyamũ. Nyamũ sya kĩthekanĩ na sya mĩsyĩ ikaĩsaa vamwe. O na kana kanini kaikakĩa nyamũ ila mbai ikĩawa ũmũnthĩ.—Isaia 11:6-9; 65:25.
22Ũwau ũkathela. Yesũ e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai, akavosya andũ kwa nzĩa nene mũno kũthonoka ũndũ weekie yĩla waĩ kũũ nthĩ. (Mathayo 9:35; Maliko 1:40-42; Yoana 5:5-9) Na ĩndĩ “ũla ũtwĩe kw’o ndakasya, Nyie nĩ mũwau.”—Isaia 33:24; 35:5, 6.
23Endwa maitũ ala makwie makathayũũkw’a matakasyoka kũkw’a ĩngĩ. Ala makomete nthĩnĩ wa kĩkw’ũ na me kĩlilikanonĩ kya Ngai makathayũũkw’a. Kwa w’o “kũkeethĩwa ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.”—Meko ma Atũmwa 24:15; Yoana 5:28, 29.
24 Ala manyuvaa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Mũmbi witũ Mũnene, Yeova Ngai, na kũmũthũkũma, makeethĩwa na ĩvinda yũkĩte ĩseo mũno! Yesũ awetaa ĩũlũ wa Valatiso ĩsu yĩĩthĩwa kũũ nthĩ ĩla wathie mwĩki wa naĩ ũla wakw’ĩĩie ũtee wake atĩĩ: “Ũkeethĩwa vamwe nakwa Ũseonĩ [“Valatisoni,” NW].” (Luka 23:43) Nũndũ wa vata kwĩmanyĩsya mũno ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto, ũla kwĩsĩla kwake moathimo asu onthe makeanĩw’a.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Kĩeleelo kya Ngai kya kũtw’a nthĩ valatiso kĩkeanĩw’a.—Isaia 45:18; 55:11.
- Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno ũmũnthĩ.—Yoana 12:31; 1 Yoana 5:19.
- Ngai akaetee andũ moathimo maingĩ, nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla yũkĩte.—Savuli 37:10, 11, 29.
Makũlyo
1. Kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ nĩ Kyaũ?
2. (a) Twĩsĩ ata kana kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ kĩkeanĩw’a? (b) Mbivilia yaasya ata ĩũlũ wa andũ kũtũa tene na tene?
3. Nĩ maũndũ maũ ma kyeva me kũũ nthĩ ũmũnthĩ, na ũu wumĩlasya makũlyo meva?
4, 5. (a) Ũla waneenie na Eva kwĩsĩla kwĩ nzoka nũũ? (b) Mũndũ mũseo na mũlũngalu, atonya kũtw’ĩka kĩng’ei ata?
6. Mũlaĩka wa Ngai wĩ vinya atw’ĩkie Satani ũla Ndevili ata?
7. (a) Atamu na Eva makwie nĩkĩ? (b) Nĩkĩ ũsyao w’onthe wa Atamu ũkũaa na kũkw’a?
8, 9. (a) Satani aetie ũvinganĩsya wĩva? (b) Ngai aleile kwananga alei asu vau kwa vau nĩkĩ?
10. Ũtonya kwĩyĩũnga na Yeova ata kũsũngĩa ũvinganĩsya wa Satani?
11, 12. (a) Ũtato wa Yesũ wĩonany’a ata kana Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno? (b) Nĩ kyaũ kĩngĩ kyonanasya kana Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno?
13. Nĩkĩ kwĩ na vata wa nthĩ nzaũ?
14. Nũũ ũla Ngai ũnyuvĩte atw’ĩke Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ Wake, na ũu wathaniwe ata?
15. “Nthĩ nzaũ” nĩ kyaũ?
16. Nĩ mũthĩnzĩo mwaũ mũnene kuma kwa Ngai ũla ũkanenga ala wĩtĩkĩlĩte, na twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũũkwate?
17, 18. Tũtonya kwĩthĩwa na w’o ata kana kũkeethĩwa na mũuo na kũikethĩwa na mĩisyo nthĩ yonthe?
19. Nĩkĩ nĩtwĩsĩ kana lĩu ũkeethĩwa wĩ mwingĩ nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ya Ngai?
20. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũĩkĩĩa kana nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso?
21. Nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana kũkeethĩwa na mũuo katĩ wa andũ na nyamũ?
22. Kũkeethĩwa ata ĩũlũ wa ũwau?
23. Nĩkĩ ũthayũũkyo ũkaete ũtanu ngoonĩ sitũ?
24. We wĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa kũtũa nthĩnĩ wa Valatiso kũũ nthĩ?


text:
KĨLUNGU KYA 17
Kũmũthengeea Ngai kwa Mboya
Nĩkĩ twaĩle kũmũvoya Ngai?
Twaĩle kwĩka ata nĩ kana Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ?
Ngai asũngĩaa mboya sitũ ata?
METHONĨ ma Yeova, “ũla watw’ĩkĩthisye ĩtu na nthĩ,” mbaĩ no ta kavoloto ka kĩw’ũ ndoonĩ. (Savuli 115:15; Isaia 40:15) Ĩndĩ Mbivilia yaĩtye: “Yeova e vakuvĩ na onthe ala mamwĩkaĩlaa, onthe ala mamwĩkaĩlaa na w’o. Akeanĩsya kwenda kwa ala mamũkĩaa; o na akeew’a kũkaya kwoo, na kũmatangĩĩa.” (Savuli 145:18, 19) Sũanĩa ũu wonanasya ata! Mũmbi mwene Vinya w’onthe e vakuvĩ naitũ na akatwĩthukĩĩasya ‘twamwĩkaĩla na w’o.’ Nĩ ndaĩa nene mũno kũmũthengeea Ngai mboyanĩ!
2 Ethĩwa nĩtũkwenda Yeova ethukĩĩsye mboya sitũ, nĩtwaĩle kũmũvoya kwa nzĩa ĩla wĩtĩkĩlĩtye. Tũtonya kwĩka ũu ata tũtesĩ ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mboya? Nũndũ wa vata kũmanya ũndũ Mbivilia yaĩtye ĩũlũ wa mboya, nũndũ mboya nĩtũtetheeasya kũmũthengeea Yeova.
NĨKĨ TWAĨLE KŨMŨVOYA YEOVA?
3 Kĩtumi kĩmwe kĩnene kĩtumaa tũvoya Yeova nĩkwĩthĩwa nũtũthoketye twĩke ũu. Ndeto yake ĩtwĩkĩaa vinya ĩitwĩa: “Mũikemakĩe kwa ũndũ o na wĩva; ĩndĩ kĩla ũndũnĩ mavata menyu nĩmatavanw’e kwa Ngai na kũvoya na kwĩsũva vamwe na kũtũnga mũvea. Na mũuo wa Ngai, ũla ũvĩtũkĩte ũmanyi w’onthe, ũkasũvĩaa ngoo syenyu na mosũanĩo menyu nthĩnĩ wa Klĩsto Yesũ.” (Avilivi 4:6, 7) Tũyaĩle kũlea mũvango ũsu tũnengetwe nĩ Mũsumbĩ ũla Mũnene vyũ wa nthĩ yonthe!
4 Kĩtumi kĩngĩ kya kũvoya nĩ kana kũmũvoyaa Yeova nĩkũlũlũmĩĩlasya mũamba witũ nake. Andũ me ũnyanya maineenaa o yĩla me na mathĩna. Ĩndĩ nĩmendanĩte na ũnyanya woo ũendeea kũlũma o ũndũ mekũeleany’a mawoni moo, na maũndũ ala me ngoonĩ. Mavinda amwe mũamba witũ na Yeova Ngai wĩthĩawa ũilye o ta ũu. Nĩwĩmanyĩĩtye maũndũ maingĩ ĩũlu wa ũndũ Yeova ũilye na ieleelo syake ĩvukunĩ yĩĩ. Nũmũmanyĩte nesa vyũ. Mboya nĩkũtonyethasya kũtavya Ĩthe waku wa ĩtunĩ mosũanĩo maku na maũndũ ala me ngoonĩ. Kwĩka ũu nĩkũtumaa ũmũthengeea Yeova.—Yakovo 4:8.
NĨ MAŨNDŨ MEVA TWAĨLE KWĨANĨSYA?
5 Yeova ethukĩĩasya mboya syonthe? Sũanĩa ũndũ weeie Aisilaeli mamũlea ĩvinda ya mwathani Isaia: “Yĩla mwĩvoya mboya mbingĩ, ndikethukĩĩsya: moko menyu nĩmausũĩte nthakame.” (Isaia 1:15) Kwoou meko nĩmatonya kũtuma Ngai atethukĩĩsya mboya sitũ. Nĩ kana mboya sitũ syĩthukĩĩw’e nĩ Ngai, nĩtwaĩle kwĩanĩsya maũndũ mana ma vata.
6 Ũndũ ũmwe mũnene twaĩle kwĩanĩsya nĩkwĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu. (Maliko 11:24) Mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ: “Vate mũĩkĩĩo kũitonyeka kũmwendeesya [Ngai]; nũndũ ũla wũkaa kwa Ngai mũvaka etĩkĩle kana e vo, na ĩngĩ kana nũmanengae ĩtuvi ala mamũmanthaa.” (Aevelania 11:6) Kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo wa w’o ti o kwĩthĩwa twĩsĩ kana Ngai e vo, na kana nĩwĩw’aa mboya sitũ na kũisũngĩa. Mũĩkĩĩo ũĩkĩĩthaw’a na meko. No nginya twonany’e mũĩkĩĩo kwĩsĩla mwĩkalĩlenĩ witũ wa kĩla mũthenya.—Yakovo 2:26.
7 Ũndũ ũngĩ Yeova wendaa twĩanĩsye yĩla tũũvoya nĩ kwĩthĩwa na wĩnyivyo na ngoo ntheu. Nĩtwaĩle kwĩnyivya yĩla tũũneena na Yeova. Yĩla andũ meũneena na mũsumbĩ, maneenaa nake kwa ndaĩa, maimanya kana we nĩ mũndũ mũnene. Ũu nĩkwonany’a twaĩle kwĩnyivya mũno yĩla tũũmũvoya Yeova. (Savuli 138:6) We nĩwe “Ngai Mwene Vinya W’onthe.” (Mwambĩlĩlyo 17:1) Yĩla tũũvoya Ngai nĩtwaĩle kwĩka ũu kwa nzĩa ĩkwonany’a kana twĩna wĩnyivyo mbee wake. Wĩnyivyo ta ũsu ũkatumaa tũmũvoya kuma ngoonĩ, tũtekũtindĩa ndeto o imwe mboyanĩ.—Mathayo 6:7, 8.
8 Ũndũ ũngĩ wendekaa nĩ kana Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ nĩ kwĩka kwĩanana na ũndũ twavoya. Yeova endaa twĩke ũndũ tũtonya twĩanĩsye ũndũ twamũvoya. Kwa ngelekany’o, twamũvoya, ‘Atũnenge ũmũnthĩ lĩu witũ ũtwĩanĩe,’ nĩtwaĩle kũthũkũma na kĩthito. (Mathayo 6:11; 2 Athesalonika 3:10) Twavoya tũsinde matatwa mana ma mwĩĩ, no nginya tũtate na vinya kwĩvathana na maũndũ ala matonya kũtũlikya matatwanĩ. (Akolosai 3:5) Ĩndĩ ve makũlyo ma vata ĩũlũ wa mboya maĩle kũsũngĩwa.
MAKŨLYO NA MOSŨNGĨO ĨŨLŨ WA MBOYA
9Twaĩle kũvoyaa kũla kwĩ ũũ? Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae “Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9) Kwoou twaĩle kũvoya Yeova Ngai e weka. Yeova nĩwendaa tũmanye ũnene wa Yesũ Klĩsto, mwana mũsyawa wake weka. O ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, Yesũ ookie kũũ nthĩ ethĩwe wovosyo atũtangĩĩe kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ. (Yoana 3:16; Alomi 5:12) Yesũ nũnyuvĩtwe kwĩthĩwa Mũthembi Mũnene na Mũsili. (Yoana 5:22; Aevelania 6:20) Nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye tũvoyae kwĩsĩla kũla kwĩ Yesũ. We mwene aisye: “Ninyie nzĩa, na ninyie w’o, na ninyie thayũ: vai mũndũ wũkaa kwa Asa, atesĩle kwakwa.” (Yoana 14:6) Nĩ kana Yeova ethukĩĩsye mboya sitũ, no nginya tũmũvoye e weka kwĩsĩla kũla kwĩ Mwana.
10Yĩla tũũvoya nĩtwaĩle kwĩthĩwa na mwĩkalo mũna wa mwanya? Aiee, nũndũ Yeova ndendaa mwĩkalo mũna. Mbivilia ĩmanyĩasya kana no ũvoye wĩkalĩte nthĩ, ũkunamĩtye mũtwe, ũtulĩtye ndu, kana ũũngeme. (1 Mavinda 17:16; Neemia 8:6; Ndanieli 6:10; Maliko 11:25) Kĩla kya vata ti mwĩkalo mũna wa mwanya nĩ kana woneke nĩ andũ, ĩndĩ nĩkwĩthĩwa wĩ na ngoo mbaĩlu. Yĩla tũkwĩka maũndũ ma kĩla mũthenya kana yĩla twakwatwa nĩ ũndũ tũteetaĩĩe, nĩtũtonya kũvoya kuma ngoonĩ o tũvindĩtye o na ethĩwa twĩva. Yeova nĩwĩthukĩĩasya mboya ta isu o na ethĩwa vai mũndũ ũkũmanya kana nĩtũũvoya.—Neemia 2:1-6.
11Twaĩle kũvoya kyaũ? Mbivilia ĩeleetye: “Ethĩwa tũkavoya ũndũ kwĩanana na kwenda kwake, [Yeova] nũtwĩw’aa.” (1 Yoana 5:14) Kwoou no tũvoye ũndũ o na wĩva kwĩanana na kwenda kwa Ngai. Nĩ kwenda kwa Ngai tũvoye ĩũlũ wa mavata maitũ ma ngoonĩ? Ĩĩ nĩwendaa twĩke ũu! Kũmũvoya Yeova nĩ ta ũndũ ũmwe na kũneena na mũnyanyau ũla mũseo vyũ. Nĩtũtonya kũneena na Ngai, na ‘kũmũtulũĩĩla ngoo sitũ.’ (Savuli 62:8) Nĩ ũndũ ũseo kũvoya tũkwate veva mũtheu, nĩkwĩthĩwa nũtũtetheeasya kwĩka ũla ũseo. (Luka 11:13) Nĩtwaĩle kũvoya Ngai nĩ kana atũtongoesye kũtw’a maũndũ kwa ũĩ na kũtwĩkĩa vinya tũmĩĩsye mathĩna. (Yakovo 1:5) Nĩtwaĩle kũvoya ũekeo kwĩsĩla nthembo ya Klĩsto yĩla tweeka naĩ. (Aeveso 1:3, 7) Ĩndĩ ti mavata maitũ moka twaĩle kũweta mboyanĩ. Nĩtwaĩlĩte kũmavoyea andũ angĩ, ta andũ ma mũsyĩ o na ala tũthaithaa vamwe namo.—Meko ma Atũmwa 12:5; Akolosai 4:12.
12 Maũndũ ala makonetye Yeova Ngai maĩle kwĩthĩwa me ma mbee mboyanĩ sitũ. Twĩna kĩtumi kya kũtaĩa Yeova kuma ngoonĩ vamwe na kũmũtũngĩa mũvea nũndũ wa ũseo wake. (1 Mavinda 29:10-13) Yesũ nĩwaumisye mboya ya ngelekany’o, ĩla yĩandĩkĩtwe Mathayo 6:9-13. Mboyanĩ ĩsu atũmanyĩisye tũvoyae syĩtwa ya Ngai yĩtaĩwe. Ũu nĩ kwasya syĩtwa yĩu nĩyaĩle kwoneka yĩ ĩtheu. Maũndũ angĩ wawetie mboyanĩ ĩsu nĩ Ũsumbĩ wa Ngai wũke na kwenda kwake kũyĩkwa kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ. Amina kũvoya ĩũlũ wa maũndũ asu ma vata makonetye Yeova, nĩw’o ĩndĩ Yesũ wawetie ĩũlũ wa mavata maitũ. Yĩla twatongosya mboyanĩ maũndũ ala ma vata makonetye Ngai, twonanasya mavata maitũ ti o mo maũndũ ala tũthĩnĩkĩaa.
13Mboya sitũ syaĩle kwĩthĩwa na ũasa wĩana ata? Mbivilia ndĩwetete ũasa kana ũkuvĩ wa mboya yĩla mũndũ ũkwĩvoyea kana ũkũtongoesya andũ angĩ mboyanĩ. Nĩtũtonya kumya mboya nguvĩ mbee wa kũya, kana mboya ndaasa twĩ ithyoka yĩla tũkwenda kũmwonoeesya Yeova ngoo sitũ. (1 Samueli 1:12, 15) Ĩndĩ Yesũ nĩwaleanile na andũ meeyonaa me alũngalu na mavoyaa mboya ndaasa sya kwĩyonany’a. (Luka 20:46, 47) Mboya ta isu iimwendeeasya Yeova. Ũndũ ũla wa vata nĩ kũvoya kuma ngoonĩ. Ĩndĩ ũasa wa mboya ila syĩtĩkĩlĩkaa ũendenasya na vata ũla wĩ vo na kĩtumi kya kũvoya.
14Twaĩle kũvoya mavinda meana ata? Mbivilia ĩtwĩaa ‘tũvoyae mĩthenya yonthe,’ ‘twĩkalae na ũlũmu mboyanĩ,’ na ‘tũvoyae tũtekũeka.’ (Luka 18:1; Alomi 12:12; 1 Athesalonika 5:17) Ndeto isu iikwonany’a kana twaĩle kũmũvoya Yeova kĩla ndatĩka. Ĩndĩ Mbivilia yĩtwony’a tũikaeke kũvoya na kũendeea kũmũtũngĩa Yeova mũvea nũndũ wa ũseo ũla ũtwĩkaa na kũeka atũtongoeasye, kũtũkiakisya, na kũtwĩkĩa vinya. Nĩ ũndũ wa kwĩkĩa vinya kũmanya kana Yeova ndatũthimĩaa ũasa wa mboya kana mavinda ala twaĩle kũneena nake mboyanĩ. Ethĩwa nĩtwonaa mwanya wa mboya ũla tũnengetwe wĩ wa vata, tũkeethĩwa na mavinda maingĩ ma kũvoya Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ.
15Nĩkĩ twaĩle kwasya “Ameni” mũminũkĩlyonĩ wa mboya? Ndeto “ameni” yonanasya “ũu ũtw’ĩke ũu.” Mbivilia yonanasya nĩwaĩlu kwasya “Ameni” mũminũkĩlyonĩ wa mboya. (1 Mavinda 16:36; Savuli 41:13) Twasya “Ameni” mũminũkĩlyonĩ wa mboya yitũ ene, twĩthĩawa tũyĩĩkĩĩthya kana ndeto sitũ syumĩte ngoonĩ. Yĩla twasya “Ameni”—ngoonĩ kana kwa wasya—ĩtina wa mũndũ mũna kũtũtongoesya mboyanĩ, twonanasya kana nĩtweetĩkĩlana na maũndũ ala mawetwa mboyanĩ ĩsu.—1 Akolintho 14:16.
ŨNDŨ NGAI ŨSŨNGĨAA MBOYA SITŨ
16 We Yeova nũsũngĩaa mboya? Ĩĩ, nũsũngĩaa! Twĩna mũsingi mũlũmu wa kũĩkĩĩa kana “Ũla wĩw’aa mboya” nũsũngĩaa mboya sya kuma ngoonĩ sya andũ milioni mbingĩ. (Savuli 65:2) Yeova asũngĩaa mboya sitũ kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o.
17 Yeova nũtũmĩaa alaĩka na athaithi make kũũ nthĩ kũsũngĩa mboya. (Aevelania 1:13, 14) Kwĩ andũ aingĩ ala mavoyie Ngai makwate ũtethyo wa kũmanya Mbivilia na ĩtina wa ĩvinda ĩnini mathokewa nĩ ũmwe wa athaithi ma Yeova. Maũndũ asu monanasya kana wĩa wa kũtavany’a Ũsumbĩ wa Ngai ũtongoeaw’a nĩ alaĩka. (Ũvuan’yo 14:6) Yeova nũtonya kũsũngĩa mboya sitũ yĩla twĩna vata kwa kũtũmĩa Mũklĩsto ũngĩ kũtũnenga ũtethyo.—Nthimo 12:25; Yakovo 2:16.
18 Yeova Ngai nũtũmĩaa veva wake mũtheu na Ndeto yake Mbivilia kũsũngĩa mboya sya athaithi make. Nũtonya kũsũngĩa mboya sitũ sya kwĩtya ũtethyo wa kũmĩĩsya matatwa kwa kũtũnenga ũĩ na vinya kwĩsĩla veva wake mũtheu. (2 Akolintho 4:7) Mavinda maingĩ mboya sitũ nisũngĩawa kwĩsĩla Mbivilianĩ vala Yeova ũtũnengae ũtethyo wa kũtw’a maũndũ kwa ũĩ. Nĩtũtonya kũkwata maandĩko maũtũtethya yĩla tũũsoma Mbivilia ithyĩ ene na yĩla tũũsoma mavuku ma Kĩklĩsto ta ĩvuku yĩĩ. Nĩtũtonya kwĩw’a maandĩko matonya ũtũtethya mawũmbanonĩ ma Aklĩsto kana kwĩsĩla ndeto sya mũtumĩa wa kĩkundi ũkwenda tũendee nesa.—Akalatia 6:1.
19 Twoona Yeova ateũsũngĩa mboya sitũ mĩtũkĩ, ũu ti kwonany’a ndatonya kũisũngĩa. Twaĩle kulilikana kana Yeova asũngĩaa mboya kwĩanana na kwenda kwake na ĩvinda yĩla yaĩle. Nĩwĩsĩ mavata maitũ na nĩwĩsĩ nesa mũno mbee witũ ũndũ mavata asu matonya kwĩanĩw’a. Mavinda amwe nũtũekaa tũendee ‘kũvoya, kũmantha, na kũvingũsya.’ (Luka 11:5-10) Wũmĩĩsyo ta ũsu wonasya Ngai kana vata ũsu witũ nĩ mũnene na mũĩkĩĩo witũ nĩ wa w’o. O na ĩngĩ, Yeova nũtonya kũsũngĩa mboya sitũ kwa nzĩa tũtatonya kũmanya nesa. Kwa ngelekany’o, nĩtũtonya kũmũvoya nũndũ wa ĩtatwa ĩna, nake aitũsũngĩa kwa kũtwĩkĩa vinya tũendee kũyũmĩĩsya ĩndĩ ti kwa kũyĩveta.—Avilivi 4:13.
20 Nĩtwaĩle kũtũnga mũvea nũndũ Mũmbi wa nthĩ yonthe e vakuvĩ na onthe ala mamũvoyaa kwa nzĩa ĩla yaĩle! (Savuli 145:18) Ekai tũtũmĩe nesa vyũ mwanya ũsu wa vata wa mboya tũnengetwe. Tweeka ũu, tũkeethĩwa na ũtanu wa kũthengeeaa Yeova, ũla Wĩw’aa mboya.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Kũmũvoya Yeova kĩla ĩvinda nĩkũtũtetheeasya kũmũthengeea.—Yakovo 4:8.
- Nĩ kana mboya sitũ syĩthukĩĩw’e, twaĩle kũvoya na mũĩkĩĩo na wĩnyivyo na ngoo ntheu.—Maliko 11:24.
- Twaĩle kũvoyaa Yeova kwĩsĩla kwĩ Mwana wake.—Mathayo 6:9; Yoana 14:6.
- Yeova “Ũla wĩw’aa mboya” nũtũmĩaa alaĩka, veva wake mũtheu, athaithi make kũũ nthĩ, na Ndeto yake kũsũngĩa mboya.—Savuli 65:2.
Makũlyo
1, 2. Nĩkĩ twaĩle kũmyona mboya ta ũndũ wa ndaĩa nene, na nĩkĩ twaĩle kũmanya ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mboya?
3. Kĩtumi kĩmwe kĩnene kĩtumaa tũvoya Yeova nĩ kyaũ?
4. Kũmũvoyaa Yeova kũlũlũmĩĩlasya mũamba witũ nake ata?
5. Nĩ kyaũ kyonanasya kana Yeova ndethukĩĩasya mboya syonthe?
6. Ũndũ ũmwe mũnene twaĩle kwĩanĩsya nĩ kana Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ nĩ mwaũ, na tũtonya kũwĩanĩsya ata?
7. (a) Nĩkĩ twaĩle kwonany’a ndaĩa yĩla tũũmũvoya Yeova? (b) Nĩkĩ twaĩle kwĩthĩwa na wĩnyivyo na ngoo ntheu yĩla tũũvoya Ngai?
8. Tũtonya kwĩka kwĩanana na ũndũ twavoya ata?
9. Twaĩle kũvoyaa ũũ, na kwĩsĩla kwĩ ũũ?
10. Nĩkĩ vayendekaa kwĩthĩwa na mwĩkalo mũna wa mwanya yĩla tũũvoya?
11. Nĩ mavata meva ma ngoonĩ ala tũtonya kũweta mboyanĩ sitũ?
12. Tũtonya ata kũtongosya maũndũ ala makonetye Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ mboyanĩ sitũ?
13. Maandĩko monanasya ata ĩũlũ wa ũasa wa mboya ila syĩtĩkĩlĩkaa?
14. Yĩla Mbivilia ĩkũtwĩa ‘tũvoyae tũtekũeka’ yĩthĩawa ĩyonany’a ata, na nĩkĩ ũsu nĩ ũndũ wa
15. Nĩkĩ twaĩle kwasya “Ameni” mũminũkĩlyonĩ wa mboya sitũ ene kana ĩtina wa mũndũ mũna kũtũtongoesya mboyanĩ?ũkiakisyo?
16. Twĩna mũĩkĩĩo mwaũ ũkonanĩtye na mboya?
17. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Ngai nũtũmĩaa alaĩka na athaithi make kũũ nthĩ kũsũngĩa mboya sitũ?
18. Yeova atũmĩaa veva wake mũtheu na Ndeto yake ata kũsũngĩa mboya sya athaithi make?
19. Twaĩle kũlilikana ata yĩla twoona mboya sitũ ta iteũsũngĩwa?
20. Nĩkĩ twaĩle kũtũmĩa nesa vyũ mwanya wa vata wa mboya ũla tũnengetwe?


text:
KĨLUNGU KYA 7
Wĩkwatyo Mũlũmu kwa Endwa Maku Ala Makwie
Twĩsĩ ata kana kwa w’o ũthayũũkyo ũkeethĩwa?
Yeova e na mea ma kũthayũũkya akw’ũ?
Naaũ ala makathayũũkw’a?
KWASŨANĨA nũsembete ũkĩĩte mũmaitha mũthũku vyũ. E na vinya na ndũmũtia. Nĩwĩsĩ nde tei nũndũ nĩwonete ayũaa anyanyau. O ũndũ ũsembete, now’o ũkũthengee. Ĩndĩ ũte na wĩkwatyo, vayumĩla mũndũ ũtonya kũũvonokya. E na vinya kũvĩtũka mũmaitha waku, na nĩwĩyumĩtye kũũtetheesya. Wĩw’a wakiakiw’a mũno!
2 Nũatĩĩwe nĩ mũmaitha ta ũsu. Ithyonthe nĩtũatĩĩwe nĩ mũmaitha ũsu. O ta ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 6, Mbivilia yĩtĩte kĩkw’ũ mũmaitha. Vaiĩ mũndũ ũtonya kũsiĩĩa kĩkw’ũ kana kũkĩveta. Nĩtwonete mũmaitha ũsu ayũaa endwa maitũ. Ĩndĩ Yeova e vinya kũvĩtũka kĩkw’ũ. Nĩ Mũvonokya wĩ wendo ũla ũminĩte kwonany’a e ũtonyi wa kũsinda kĩkw’ũ. Nĩwathanĩte kũvetanga kĩkw’ũ tene na tene. Mbivilia ĩmanyĩasya: “Mũmaitha wa mũminũkĩlyo ũla ũkanangwa nĩ kĩkw’ũ.” (1 Akolintho 15:26) Ũsu nĩ ũvoo mũseo!
3 Eka tũsũanĩe ũndũ twĩw’aa yĩla mwendwa witũ wakw’a. Kwĩka ũu nĩkũũtũtetheesya kũelewa ũndũ ũngĩ ũtonya ũtũtanĩthya. Yeova nĩwathanĩte kana akw’ũ makathayũũka. (Isaia 26:19) Makeethĩwa thayũ ĩngĩ. Kwoou ve wĩkwatyo wa ũthayũũkyo.
YĨLA MWENDWA WAKW’A
4 Waakw’ĩĩwa nĩ mwendwa waku? Kũmĩĩsya kwĩthĩawa kwĩ vinya nũndũ wa woo ũla wĩw’aa. Yĩla twĩ ĩvindanĩ yũmũ ta yĩu, nĩtwaĩle kũmantha ũkiakisyo Ndetonĩ ya Ngai. (2 Akolintho 1:3, 4) Mbivilia nĩtũtetheeasya kũmanya ũndũ Yeova na Yesũ mew’aa ĩũlũ wa kĩkw’ũ. Yesũ ailye ta Ĩthe wake vyũ, na nĩweesĩ ũndũ mũndũ wĩw’aa akw’ĩĩwa. (Yoana 14:9) Yesũ e Yelusaleme, nĩwaendaa kwa aa Lasalo na eĩtu-a-inyia Meli na Matha, ala mekalaa Mbethania. Nĩwamendete mũno. Mbivilia yaĩtye kana: “Yesũ nĩwamwendete Matha, na mwĩĩtu-a-inyia, na Lasalo.” (Yoana 11:5) Ĩndĩ o ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 6, Lasalo nĩwakwie.
5 Yesũ eewie ata akw’ĩĩwa nĩ mũnyanyae? Mbivilia ĩtwĩĩte Yesũ nĩwaendie mũsyĩ kwa andũ maa Lasalo na eethwa vamwe namo na anyanyae maimeta. Amona nĩweewie tei, na “eew’a woo vevanĩ, na aũũya.” Na ĩngĩ Mbivilia yĩtwĩa, ‘Yesũ nĩwaĩie.’(Yoana 11:33, 35) Kwĩw’a woo vevanĩ kwoonanasya kana Yesũ ndaĩ na wĩkwatyo? Ũu ti w’o nũndũ Yesũ nĩweesĩ kana ũndũ wa kũsengy’a nĩwakilĩlye kwĩkĩka. (Yoana 11:3, 4) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, Yesũ nĩweewie woo na kyeva kĩla kĩetawe nĩ kĩkw’ũ.
6 Kyeva kya Yesũ nĩkĩtwĩkĩaa vinya. Kũtũmanyĩasya kana Yeova na Yesũ nĩmamenete kĩkw’ũ. Ĩndĩ Yeova e ũtonyi wa ũmina kĩkw’ũ! Nĩtũkwona ũndũ Ngai wamũtonyethisye Yesũ kwĩka.
“LASALO, UMAALA”
7 Lasalo athikĩtwe ngunganĩ na Yesũ asya ĩvia yĩla yamĩvingĩte yĩvetangwe. Matha nĩwaleile nũndũ mĩthenya 4 yaĩ mĩvĩtu kuma Lasalo akw’a, na mwĩĩ wake no nginya wĩthĩwe wanyungaa. (Yoana 11:39) Kwosana na mawoni ma mũndũ, vayaĩ wĩkwatyo o na ũmwe.
8 Ĩvia yĩu nĩyavetangiwe na Yesũ aneena na wasya mũnene asya: “Lasalo, umaala.” Kweekĩkie ata? ‘Ũla waĩ mũkw’ũ nĩwaumaalile.’ (Yoana 11:43, 44) Wĩona andũ tameewie ata? Ala masyaanĩw’e na Lasalo, andũ ma mũsyĩ, anyanyae, o na atũi, nĩmeesĩ aĩ mũkw’ũ. Ĩndĩ athayũũkiw’e e o Lasalo ũla meesĩ. Ũndũ ũsu no nginya wĩthĩwe woonekaa ũtatonyeka. Aingĩ nĩmatanie kũmwona Lasalo. Kĩkw’ũ nĩkyasindiwe vyũ!
9 Yesũ ndaaasya kana eekie kyama kĩu na vinya wake. Mboyanĩ yake atanamwĩta Lasalo, nĩwoonanisye nesa kana Yeova nĩwe wamũnengie vinya ũsu wa kũmũthayũũkya. (Yoana 11:41, 42) Ti ĩvinda yĩu o yoka Yeova woonanisye vinya wake ũu. O vamwe na kũthayũũkw’a kwa Lasalo, Mbivilia nĩwetete syama 9 sya ũthayũũkyo.* Kũmanya ĩũlũ wa syama isu nĩkũetae ũtanu. Syama isu itũmanyĩasya Ngai ti mwendeesya wa andũ, nũndũ ala mathayũũkiw’e maĩ andũ ma mũika, akũũ, aũme na aka, na Aisilaeli na andũ-ma-mbaĩ-ingĩ. Maandĩko asu nĩmonanĩtye kana ũthayũũkyo ũsu waetie ũtanu mwingĩ mũno! Kwa ngelekany’o yĩla Yesũ wathayũũkisye kelĩtu, asyai mako ‘nĩmaseng’ie na ũseng’yo mũnene.’ (Maliko 5:42) Kwa w’o Yeova nĩwatumie methĩwa na ũtanu ũtamola.
10 Andũ ala Yesũ wathayũũkisye nĩmakwie ĩngĩ. Ũu nĩkwonany’a kana ndwaĩ ũndũ wa vata kũmathayũũkya? Ũu ti w’o. Ũvoo ũsu wa Mbivilia nũĩkĩĩthasya ũw’o wa vata ũmanyĩĩtw’e Mbivilianĩ na nũtũnengae wĩkwatyo.
KWĨMANYĨSYA KUMANA NA ŨVOO WA ŨTHAYŨŨKYO
11 Mbivilia ĩtũmanyĩasya kana akw’ũ “matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Maithayũ na mai vandũ maĩ matonya kwĩwa ũndũ. Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo nĩkũĩkĩĩthĩtye ũw’o ũsu. Yĩla Lasalo wathayũũkiw’e, we aaelesya andũ ĩũlũ wa ĩtunĩ? Kana akamatelemya kwa ngewa ya ĩia ya mwaki? Aiee, ndaaĩka ũu nũndũ Mbivilia ndĩwetete maũndũ asu. Mĩthenya ĩna yĩla waĩ mũkw’ũ, ‘ndeesĩ ũndũ o na wĩva.’ (Mũtavan’ya 9:5) Lasalo nĩwakomete kĩkw’ũnĩ.—Yoana 11:11.
12 Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo kũtũmanyĩasya kana ũthayũũkyo nĩ ũndũ wa w’o ĩndĩ ti wano. Yesũ athayũũkisye Lasalo andũ aingĩ mene. O na atongoi ma ndĩni ala mamũmenete Yesũ mayaakaĩa kyama kyu. Ĩndĩ maisye: “Twĩĩka ata? nũndũ mũndũ ũũ [Yesũ] ekaa syama mbingĩ? ” (Yoana 11:47) Andũ aingĩ nĩmaendie kũmwona Lasalo athayũũkw’a. Na aingĩ moo nĩmamũĩkĩĩie Yesũ. Nũndũ wa kũthayũũkya Lasalo andũ asu nĩmoonie ũĩkĩĩthyo kana Yesũ atũmĩtwe nĩ Ngai. Ũĩkĩĩthyo ũsu waĩ mũlũmu nginya watuma atongoi ma ndĩni ya Ayuti ala maĩ na ngoo nyũmũ matw’a kũaa Yesũ na Lasalo.—Yoana 11:53; 12:9-11.
13 Kwĩtĩkĩla kana kwĩ ũthayũũkyo nĩ ũndũ ũtatonyeka? Ti ũndũ ũtatonyeka nũndũ Yesũ amanyĩisye kana “onthe ala me mbũanĩ” makathayũũkw’a. (Yoana 5:28) Yeova nĩwe Mũmbi wa syĩndũ syonthe syĩ thayũ. Nĩwĩthĩwa wĩ ũndũ ũtatonyeka kwake kũmatũnga thayũ andũ ala makwie? Wĩkwatyo wĩvo nũndũ wa kĩlilikano kya Yeova. Yeova nũtonya kũlilikana endwa maitũ ala makwie? Matunĩ kwĩ Ndata itatalĩka ĩndĩ Ngai nĩwĩsĩ syĩtwa ya kĩla ĩmwe! (Isaia 40:26) Kwoou Yeova Ngai nũtonya kũlilikana endwa maitũ ala makwie na maũndũ onthe ĩũlũ wamo, na e na ũtonyi wa kũmathayũũkya.
14 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yeova e na mea ma kũthayũũkya akw’ũ. Nĩkĩ tũtonya kũĩkĩĩa ũu? Yovu ũla waĩ mũlũngalu akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ? ” Yovu aneeneaa ĩũlũ wa kweteela mbũanĩ kũvikĩa Ngai amũlilikane. Amwĩie Yeova: ‘Naku ũkeetana, nakwa ngakwĩtĩka: Ũkeethĩwa na mea ma wĩa wa moko maku.’—Yovu 14:13-15.
15 Kwasũanĩa! Yeova e na mea mũno ma kũthayũũkya andũ. Nĩ ũndũ wa ũtanu kũmanya Yeova e na mea asu. Ĩndĩ nata ĩũlũ wa ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte? Naaũ makathayũũkw’a, na makathayũũkw’a kuma va?
“ONTHE ALA ME MBŨANĨ”
16 Ũthayũũkyo ũla ũwetetwe Mbivilianĩ ũtũmanyĩasya ĩũlũ wa ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte. Andũ ala mathayũũkiw’e kũũ nthĩ nĩmasyokeanĩie na endwa moo. Ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte ũkeethĩwa ũvw’anene na ũsu ĩndĩ wĩ mũseango. O tondũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3, kĩeleelo kya Ngai nĩ nthĩ yonthe ĩtw’ĩke valatiso. Kwoou akw’ũ maikathayũũkw’a nthĩ yĩ kaũ, ũng’endilĩ kana ũwau. Makeethĩwa matonya kwĩkala tene na tene kũũ nthĩ me na mũuo na ũtanu.
17 Naaũ makathayũũkw’a? Yesũ aisye ‘onthe ala me mbũanĩ makew’a wasya wake, namo makauma.’ (Yoana 5:28, 29) Na Ũvuan’yo 20:13, NW yaĩtye ũũ: “Na ũkanga waumya akw’ũ ala maĩ nthĩnĩ waw’o; na kĩkw’ũ na Mbũa syaumya akw’ũ ala maĩ nthĩnĩ wasyo.” “Mbũa” nĩ vala akw’ũ mathikawa. (Sisya Ũvoo wa Kwongeleela.) Mbũa syonthe ikatiwa syĩ nthei. Akw’ũ onthe ala mathũmũĩte nthĩnĩ wasyo makeethĩwa thayũ ĩngĩ. Mũtũme Vaulo aisye: “Kũkeethĩwa ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.” (Meko ma Atũmwa 24:15) Ũu wonanasya ata?
18 Aingĩ “ala alũngalu” makathayũũkw’a nĩ ala mawetetwe Mbivilianĩ maĩ thayũ mbee wa Yesũ atanoka kũũ nthĩ. Amwe nĩ ta Noa, Avalaamu, Sala, Mose, Esita, na angĩ aingĩ. Aũme na aka asu maĩ na mũĩkĩĩo nĩ mawetetwe ĩvukunĩ ya Aevelania kĩlungu kya 11. Angĩ “ala alũngalu” nĩ athũkũmi ma Yeova ala makusaa ĩvindanĩ yĩĩ tũĩ. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũthaasya kumana na w’ĩa wa kũkw’a.— Aevelania 2:15.
19 Kũkeethĩwa ata kwa andũ onthe ala mataamũthaitha Yeova nĩkwĩthĩwa mayamwĩsĩ? Andũ asu mbilioni mbingĩ “mate alũngalu” maikola. O namo makathayũũkw’a na mainengwa mwanya wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai ũla wa w’o na kũmũthaitha. Nthĩnĩ wa ĩvinda ya myaka 1,000 akw’ũ makathayũũkw’a na maithaithaa Yeova vamwe na andũ ala angĩ aĩkĩĩku kũũ nthĩ. Ĩkeethĩwa ĩvinda ya ũtanu. Ĩvinda yĩu nĩyo yĩtawa Mũthenya wa Sila Mbivilianĩ.#
20 Ũu nĩkwonanay’a kana andũ onthe ala makwie makathayũũkw’a? Ũu tiw’o, nũndũ Mbivilia yaĩtye akw’ũ amwe me “Ngienanĩ.” (Luka 12:5) Syĩtwa yu Ngiena yaumanie na ĩima ya mavuti yĩla yaĩ nza wa Yelusaleme ya tene. Mavuti na andũ ala makw’a mavĩvĩaw’a ĩimanĩ yĩu yeetawa Ngiena. Andũ ala makusaa na mayĩkw’a vau moonekaa nĩ Ayuti mataĩle kũthikwa na kũthayũũkw’a. Kwoou Ngiena nĩ wonany’o waĩle wa kwanangwa vyũ ũtakoneka ĩngĩ tene na tene. O na kau Yesũ nũnengetwe mwĩao wa kũsilĩla ala me thayũ na akw’ũ, Yeova nĩwe Mũsili wa mũthya. (Meko ma Atũmwa 10:42) Ndakathayũũkya ala ũsilĩlĩte na kũmatw’ĩĩa kwĩthĩwa athũku na matekwenda kũalyũka.
ŨTHAYŨŨKYO WA ĨTUNĨ
21 Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa ũthayũũkyo ũngĩ wa kũthayũũkw’a na mwĩĩ wa veva na kũthi ĩtunĩ. No ngelekany’o ĩmwe ya ũthayũũkyo ũsu ĩnenganĩtwe Mbivilianĩ nayo nĩ ũthayũũkyo wa Yesũ.
22 Yĩla Yesũ wooaiwe e mũndũ mũĩkĩĩku, Yeova ndaamũeka Mwana ũsu Wake ekale mbũanĩ. (Savuli 16:10; Meko ma Atũmwa 13:34, 35) Ngai nĩwamũthayũũkisye ĩndĩ ndaamũthaayũkya na mwĩĩ wa mũndũ. Vetelo aeleetye kana Yesũ ‘ooaiwe mwĩĩ, ĩndĩ eekĩwa thayũ vevanĩ.’ (1 Vetelo 3:18) Kĩu kyaĩ kyama kĩnene. Yesũ nĩwatw’ĩkie kyũmbe kĩ vinya ĩngĩ! (1 Akolintho 15:3-6) Yesũ nowe wa mbee kwĩthĩwa na ũthayũũkyo ũsu wĩ ũtisu mũtheu. (Yoana 3:13) Tiwe waĩ ethĩwe wa mũthya kũthayũũkw’a.
23 Nũndũ Yesũ nĩweesĩ akasyoka ĩtunĩ, nĩweeie amanyĩw’a make kana ‘akamaseũvĩsya vandũ’ kũu ĩtunĩ. (Yoana 14:2) Yesũ ametie ala makathi ĩtunĩ “ĩĩthya ĩnini” yake. (Luka 12:32) Nĩ andũ meana me nthĩnĩ wa ĩĩthya yĩu ĩnini ya Aklĩsto aĩkĩĩku? Kwĩanana na ĩvuku ya Ũvuan’yo 14:1, mũtũmwa Yoana aĩtye: “Na noona, na sisya, kala Katena ka ĩlondu [Yesũ Klĩsto] aũngeme kĩĩmanĩ kya Saioni, na vamwe nake andũ ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya, me na syĩtwa yake, na syĩtwa ya Ĩthe wake, maandĩkĩtwe itulyanĩ syoo.”
24 Aklĩsto asu 144,000, o vamwe na atũmwa aĩkĩĩku ma Yesũ, mathayũũkaw’a na maithi ĩtunĩ. Ũthayũũkyo woo wambĩĩaa ĩndĩĩ? Mũtũmwa Vaulo andĩkie waĩ wambĩĩe ĩvinda ya kũka, kana kwĩthĩwa vo kwa Klĩsto. (1 Akolintho 15:23) O ta ũndũ ũkemanyĩsya Kĩlungunĩ kya 9, yu twĩ ĩvindanĩ yĩu. Kwoou ala matiele ma andũ asu 144,000, ala makusaa ũmũnthĩ, mathayũũkaw’a vate kweteela. (1 Akolintho 15:51-55) Ĩndĩ andũ ala aingĩ makathayũũkw’a mekale kũũ nthĩ yĩ Valatiso.
25 Yeova akasinda kĩkw’ũ, mũmaitha witũ vyũ, na kĩikethwa vo ĩngĩ! (Isaia 25:8) Ĩndĩ, ala makathayũũkw’a kũthi ĩtunĩ, makathi kwĩka ata kũu? Makatw’ĩka asumbĩ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa ũsumbĩ usu Kĩlungunĩ kya 8.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ũthayũũkyo ũla ũwetetwe Mbivilianĩ nũtũnengae wĩkwatyo wa w’o.—Yoana 11:39-44.
- Yeova e na mea ma kũthayũũkya andũ.—Yovu 14:13-15.
- Ala onthe me mbũanĩ makathayũũkw’a.—Yoana 5:28, 29.
* Maandĩko ala angĩ mawetete ũthayũũkyo nĩ 1 Asumbĩ 17:17-24; 2 Asumbĩ 4:32-37; 13:20, 21; Mathayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Meko ma Atũmwa 9:36-42; na 20:7-12.
# Sisya Ũvoo wa Kwongeleela ĩũlũ wa Mũthenya wa Sila.
Makũlyo
1-3. Nĩ mũmaitha wĩva ũtũatĩĩe ithyonthe, na nĩkĩ kũmanya ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya nĩkũtũnengae wĩkwatyo?
4. (a) Nĩkĩ ũndũ Yesũ weewie Lasalo akw’a ũtũmanyĩasya ũndũ Yeova wĩw’aa twakw’ĩĩwa? (b) Yesũ endete mũno aaũ?
5, 6. (a) Yesũ eekie ata yĩla waĩ na andũ ma mũsyĩ ma Lasalo maimeta? (b) Nĩkĩ kwĩw’a woo vevanĩ kwa Yesũ nĩkũtwĩkĩaa vinya?
7, 8. Ĩtina wa Lasalo kũkw’a nĩkĩ andũ moonaa vate wĩkwatyo, ĩndĩ Yesũ eekie ata?
9, 10. (a) Yesũ oonanisye ata vala waumĩtye vinya wa kũthayũũkya Lasalo? (b) Kũmanya ũvoo ũsu wa Mbivilia ĩũlũ wa ũthayũũkyo kũtonya ũtũtethya ata?
11. Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo kũĩkĩĩthasya ata ũndũ Mũtavan’ya 9:5 yaasya?
12. Nĩ kyaũ kĩtonya kũĩkĩĩthya kana kwa w’o Lasalo nĩwathayũũkiw’e?
13. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũĩkĩĩa kana Yeova kwa w’o akathayũũkya akw’ũ?
14, 15. Kwĩanana na ũndũ Yovu waisye, nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana Yeova e na mea ma kũthayũũkya andũ?
16. Akw’ũ makathayũũkw’a mekale nthĩ ĩilye ata?
17. Ala methayũũkw’a makeethĩwa meana ata?
18. “Ala alũngalu” methayũũkw’a nĩ meva, na wĩkwatyo ũsu ũtonya kũũtethya ata?
19. Nĩ aaũ ala “mate alũngalu,” na Yeova kwa ũseo wake amanengete mwanya wa kwĩka ata?
20. Ngĩena nĩ kyaũ, na nĩ andũ meva ala maendaa vau?
21, 22. (a) Nĩ ũthayũũkyo ũngĩ wĩva ũwetetwe Mbivilianĩ? (b) Nũũ wa mbee weethĩiwe na ũthayũũkyo wa veva?
23, 24. “Ĩĩthya ĩnini” ya Yesũ naaũ, na meana ata?
25. Tũkeemanyĩsya kyaũ Kĩlungunĩ kya 8?


text:
KĨLUNGU KYA 4
Yesũ Klĩsto Nũũ?
Yesũ ena kĩanda kyaũ kya mwanya?
We aumie va?
We ailye ata?
KWĨ andũ aingĩ kũũ nthĩ me nguma. Amwe nĩmesĩkĩwe mũno ndũanĩ syoo, mĩsyĩ mĩnene, kana nthĩ yoo. Angĩ nĩmesĩkĩwe nthĩ yonthe. Ĩndĩ kwĩthĩwa wĩsĩ syĩtwa ya mũndũ wĩ nguma kũyonanasya kana nũmwĩsĩ nesa. Kũyonanasya kana nĩwĩsĩ maũndũ make ma kĩnthĩnĩ na ũndũ we ũilye.
2 Andũ aingĩ nthĩ yonthe nĩmesĩ ũndũ mũna ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto o na kau aĩ thayũ myaka 2,000 mĩvĩtu. Ĩndĩ aingĩ mayĩsĩ nesa Yesũ aĩ ũũ. Amwe maasya aĩ o mũndũ mũseo. Angĩ maasya aĩ mwathani o ta athani ala angĩ. O na angĩ maĩkĩĩaa kana Yesũ nĩ Ngai na nĩwaĩle kũthaithwa. We Yesũ nĩwaĩle kũthaithwa?
3 Nĩ ũndũ wa vata kwaku kũmanya ũla w’o ĩũlũ wa Yesũ. Nĩkĩ? Nũndũ Mbivilia yaasya atĩĩ: ‘Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.’ (Yoana 17:3) Ĩĩ, kũmanya w’o ĩũlũ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto nĩkũtonya kũtuma tũkwata thayũ ũtathela valatisonĩ kũũ nthĩ. (Yoana 14:6) Yesũ nĩwoonanisye ngelekany’o nzeo ya ũndũ twaĩle kwĩkala na ũndũ twaĩle kwĩkalany’a na andũ ala angĩ. (Yoana 13:34, 35) Nthĩnĩ wa kĩlungu kya mbee ĩvukunĩ yĩĩ tweemanyĩisye w’o ĩũlũ wa Ngai. Yu eka twĩmanyĩsye ũndũ Mbivilia yo ĩmanyĩasya ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto.
MASIA ŨLA WATHANĨTWE
4 Tene mũno mbee wa Yesũ atanasyawa, Mbivilia nĩyathanie ĩũlũ wa kũka kwa Masia kana Klĩsto atũmĩtwe nĩ Ngai. Ũalyũlo wa masyĩtwa ma ũnene “Masia” (kwa kĩthyomo kya Kĩevelania) na “Klĩsto” (kwa kĩthyomo kya Kĩngiliki) nĩ “Mwĩtĩkĩw’a Mauta.” Mwĩtĩkĩw’a Mauta ũsu aĩ anewe kĩvĩla kya ĩũlũ mũno. Tũkeemanyĩsya mũno ĩũlũ wa kĩanda kya mwanya kya Masia ĩũlũ wa kwĩanĩsya watho wa Ngai ilungunĩ ingĩ ĩvukunĩ yĩĩ. O na tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa moathimo ala Yesũ ũtonya kũtũetee ũmũnthĩ. Ĩndĩ mbee wa Yesũ atanasyawa no nginya aingĩ methĩwe maseng’aa ĩũlũ wa, ‘Nũũ ũkatw’ĩka Masia?’
5 Amanyĩw’a ma Yesũ wa Nasaleti nĩmeesĩ nesa vyũ kana we aĩ Masia ũla wathanĩtwe. (Yoana 1:41) Ũmwe wa amanyĩw’a make weetawa Simoni Vetelo eeie Yesũ ũtheinĩ atĩĩ: “We nue Klĩsto.” (Mathayo 16:16) Nĩ kyaũ kyaĩkĩĩthisye amanyĩw’a asu? O naitũ tũtonya kũĩkĩĩa ata kana kwa w’o Yesũ nĩwe Masia ũla wathanĩtwe?
6 Athani ma Ngai ala maĩ thayũ mbee wa Yesũ atemũsyae mathanie maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Masia. Maũndũ asu maĩ ma kũtetheesya andũ kũmũmanya Masia. Kwa ngelekany’o, twasye nĩweewa ũthi ũlatye mũndũ ũtaamwona kĩwanzanĩ kya mbasi kana kya ngalĩ ya mwaki kana o kya ndeke. Nĩ kenda ũmũmanye-ĩ, tyo nginya ũelew’e ũndũ ũilyĩ? O ta ũu Yeova nĩwawetie kwĩsĩla athani make Mbivilianĩ maũndũ maingĩ ĩũlũ wa ũndũ Masia waĩ eke na maũndũ ala maĩ mamũkwate. Kwĩanĩa kwa mawathani asu kwaĩ kũmatetheesye ala maĩ na mũĩkĩĩo mamũmanye nesa.
7 Sisya ngelekany’o ilĩ. Myaka mbee wa 700 Yesũ atanamba kũsyawa, mwathani Mika athanie kana ũla Ũmwe wathaniwe akasyaĩwa Mbethileemu, mũsyĩ mũnini wa Yutia. (Mika 5:2) We Yesũ asyaĩwe va? Asyaĩwe mũsyĩ o ũsu! (Mathayo 2:1, 3-9) Na ĩngĩ, myaka mingĩ mbee wa Yesũ atanasyawa, wathani wa Ndanieli 9:25 wawetete ĩũlũ wa mwaka ũla Masia waĩ aumĩle. Aĩ aumĩle mwaka wa 29 Ĩ.Y.* Kwĩanĩa kwa mawathani asu kũĩkĩĩthasya kana Yesũ nĩwe Masia ũla wathanĩtwe.
8 Ũĩkĩĩthyo ũngĩ kana Yesũ nĩwe Masia woonekie mwaka wa 29 Ĩ.Y. Mwaka ũsu nĩw’o Yesũ waendie kũvatiswa nĩ Yoana Mũvatisi Ũsĩnĩ wa Yolotani. Yeova nĩwatavĩtye Yoana wonany’o ũla wĩtuma amũmanya Masia. Yoana nĩwoonie wonany’o ũsu yĩla Yesũ wavatisiwe. Mbivilia yaasya ũũ nĩw’o kweethĩiwe: “Ĩtina wa kũvatiswa Yesũ nĩwambatie o mĩtũkĩ kuma kĩw’ũnĩ; na sisya! matu mavingũka, na oona veva mũtheu wa Ngai ũtheete ta ĩvũĩ ĩũlũ wake. Sisya! Na kwaĩ wasya kuma ĩtunĩ ũla waisye: ‘Ũũ nĩ Mwana wakwa mwendwa, ũla nĩmwĩtĩkĩlĩte.’ ” (Mathayo 3:16, 17, NW) Yoana amina kwona na kwĩw’a maũndũ asu, ndaaĩthĩwa na nzika kana Yesũ atũmĩtwe nĩ Ngai. (Yoana 1:32-34) Ĩvinda yĩu Yesũ wetĩkĩiw’e veva wa Ngai, kana vinya wa wĩki wa Ngai, nĩw’o watw’ĩkie Masia, kana Klĩsto, ũla ũnyuvĩtwe atw’ĩke Mũtongoi kana Mũsumbĩ.—Isaia 55:4.
9 Kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia na ũkũsĩ wa Yeova Ngai mwene nĩ maũndũ monanasya nesa vyũ kana Yesũ nĩwe Masia ũla wathanĩtwe. Ĩndĩ Mbivilia nĩsũngĩĩte makũlyo aa angĩ elĩ na mavata ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto: We aumie va, na we ailyĩ ata?
YESŨ AUMIE VA?
10 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yesũ ekalaa ĩtunĩ mbee wa atanoka kũũ nthĩ. Mika athanie kana Masia akasyaĩwa Mbethileemu na kumĩla kwake nĩ “kuma ĩvinda ya tene.” (Mika 5:2) Mavinda maingĩ Yesũ mwene nĩwaisye kana ekalaa ĩtunĩ mbee wa atanasyawa kũũ nthĩ ta mũndũ. (Yoana 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) E kũu ĩtunĩ, Yesũ aĩ na mũamba mũseo vyũ na Ngai.
11 Yesũ nĩwe Mwana wa vata vyũ wa Yeova, na vena itumi nzeo. We etawa “mũsyawa ũla wĩ mbee wa syũmbe syonthe,” nũndũ nĩwe woombiwe mbee nĩ Ngai.# (Akolosai 1: 15) Ũndũ ũngĩ ũtumaa Yesũ ethĩwa e wa vata kwa Ngai nĩkwĩthĩwa nĩwe “Mwana mũsyawa weka wake.” (Yoana 3:16, NW) Ũu nĩkwasya kana nowe e weka woombiwe nĩ Ngai mwene. Yesũ no we e weka watũmĩiwe nĩ Ngai nthĩnĩ wa kũmba syĩndũ ila ingĩ syoonthe. (Akolosai 1:16) Na ĩngĩ Yesũ etawa “ĩla Ndeto.” (Yoana 1:14) Ũu wonanasya kana nĩwaneenaa vandũ va Ngai aitavya alaĩka na andũ ũndũ Ngai ũnũkwasya.
12 Mũsyawa ũla wĩ mbee nĩwĩanene na Ngai tondũ andũ amwe maĩkĩĩaa? Ũu tiw’o Mbivilia ĩmanyĩasya. O tondũ twoona Mwana ũsu nĩwoombiwe. Kwoou e mwambĩlĩlyo ĩndĩ Yeova Ngai nde mwambĩlĩlyo kana mũminũkĩlyo. (Savuli 90:2) Yesũ Mwana mũsyawa weka wa Ngai ndaaĩsa o na ĩndĩĩ kũsũanĩa ĩũlũ wa kwĩthĩwa eanene na Asa wake. Mbivilia ĩmanyĩasya kana Asa nĩ mũnene kwĩ Mwana. (Yoana 14:28; 1 Akolintho 11:3) Yeova weka nĩwe “Mwene Vinya W’onthe.” (Mwambĩlĩlyo 17:1) Kwoou vaiĩ ũngĩ meanene.%
13 Yeova na Mũsyawa wake ũla wĩ mbee matwĩe vamwe myaka mbilioni mbingĩ mbee wa matu na nthĩ kũmbwa. Nĩmendanĩte mũno vyũ! (Yoana 3:35; 14:31) Mwana ũsu mwendwa ailye ta Asa wake. Kĩu nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩmwĩtaa “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa.” (Akolosai 1:15) O tondũ mwana wĩthĩawa avw’anene na ĩthe wake kwa nzĩa mbingĩ, Yesũ e ndaĩa iilyĩ sya Asa wake.
14 Mwana mũsyawa weka wa Yeova eeyumisye kuma ĩtunĩ na ooka kũũ nthĩ kwĩkala ta mũndũ. Ĩndĩ kwaĩ kũtonyeka ata kyũmbe kya veva kũsyawa ta mũndũ? Yeova eekie kyama nĩ kana Yesũ asyawe ta mũndũ. Athamisye thayũ wa Mũsyawa wake ũla wĩ mbee kuma ĩtunĩ awĩkĩa ĩvunĩ ya mwĩĩtu Mũũyuti weetawa Meli. Vayaĩ ĩthe wa kĩmũndũ. Kwoou Meli asyaie mwana mwĩanĩu na amwĩta Yesũ.—Luka 1:30-35.
YESŨ AILYE ATA?
15 Maũndũ ala Yesũ wawetie na weekie nĩmatumaa tũmũmanya nesa. Kwĩsĩla vala ve Yesũ nĩtũtonya kũmũmanya Yeova nesa. Ũu nũtonyeka nĩkwĩthĩwa Mwana ũsu nũvw’anene na Asa wake nesa vyũ. Kĩu nĩkyo kyatumie Yesũ amwĩa ũmwe wa amanyĩw’a make atĩĩ: “Ũla wambonie nĩwamwonie Asa.” (Yoana 14:9) Mavuku ana ma Mbivilia metawa Ũvoo Mũseo ala nĩ Mathayo, Maliko, Luka, na Yoana, nĩmatũtavĩtye ĩũlũ wa thayũ wa Yesũ Klĩsto na maũndũ ala weekie na ndaĩa syake.
16 Yesũ aĩ “Mũmanyĩsya” weesĩkĩwe nesa. (Yoana 1:38; 13:13) We amanyĩasya ũvoo mwaũ? Amanyĩasya mũno mũno ĩũlũ wa “ũvoo mũseo wa ũsumbĩ,” kana Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ ĩla ĩkasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ yonthe na kũetee andũ ala ewi moathimo matakathela. (Mathayo 4:23) Ũvoo ũsu waumĩte kwaũ? Yesũ aisye atĩĩ: “Ũmanyĩsyo wakwa ti wakwa, ĩndĩ nĩ wa ũla wandũmie,” nake nĩ Yeova. (Yoana 7:16) Yesũ nĩweesĩ kana Asa wake nĩwendaa andũ mew’e ũvoo mũseo wa ũsumbĩ. Tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai na maũndũ ala ũkeka Kĩlungunĩ kya 8.
17 Yesũ amanyĩĩasya va? Amanyĩĩasya kĩla vandũ vaĩ andũ ta ndũanĩ, mĩsyĩnĩ mĩnene, sokonĩ, na mĩsyĩ kwa andũ. Ndeteelaa andũ moke vala ũĩ ĩndĩ aendaa vala maĩ. (Maliko 6:56; Luka 19:5, 6) Nĩkĩ Yesũ waĩ na ũthangaau wa kũthi kũndũ kũu kw’onthe aimanyĩsya na kũtavany’a? Nũndũ kũu kwaĩ kwenda kwa Ngai. Ĩvinda yonthe Yesũ eekaa kwenda kwa Asa wake. (Yoana 8:28, 29) Ĩndĩ aĩ na kĩtumi kĩngĩ kyatumaa atavany’a. Yesũ nĩwamew’ĩaa tei andũ ala woonaa. (Mathayo 9:35, 36) Atongoi ma ndĩni ala maĩle kũmamanyĩsya ũla w’o ĩũlũ wa Ngai na ieleelo syake maĩ maekete kwĩka ũu. Yesũ nĩweesĩ kana andũ maĩ na mea ma kwĩw’a ũvoo wa Ũsumbĩ.
18 Yesũ aĩ tei na ĩnee na nĩwathĩnĩkĩaa andũ. Kwoou andũ nĩmeew’aa meanĩwe me vamwe nake. O na syana nĩsyeew’aa syĩmbĩanĩe syĩ vamwe nake. (Maliko 10:13-16) Yesũ ndaĩ na wendeesyo. Nĩwamenete maũndũ mate malũngalu na sila ũte wa katĩ. (Mathayo 21:12, 13) O na kau ĩvinda yĩu aka nĩmavũthaw’a, Yesũ nĩwamanengaa ndaĩa. (Yoana 4:9, 27) Yesũ nĩweenyivĩtye kwa w’o. Ĩvinda yĩmwe nĩwathambisye atũmwa make maaũ, o na kau wĩa ũsu woonekaa wĩ wa athũkũmi ala me nthĩ vyũ.
19 Yesũ nĩwathĩnĩkaa mũno nũndũ wa mavata ma andũ. Ũu nĩwoonekie nesa yĩla weekie syama sya ũvosya na vinya wa veva wa Ngai. (Mathayo 14:14) Kwa ngelekany’o, mũndũ wawaĩte mangũ nĩwookie vala ve Yesũ na amwĩa: “Ethĩwa nũkwenda, nũtonya kũnthesya.” Yesũ athĩnĩkie tawe waĩ na ũwau ũsu. Yesũ nĩwamwĩw’ĩie tei mwingĩ na atambũũkya kw’oko, amũkiita na amwĩa: “Nĩngwenda; ĩthĩwa mũtheu.” Na mũndũ ũsu waĩ mũwau avoa! (Maliko 1:40-42) Wĩona mũndũ ũsu ta weewie ata?
AĨ MŨĨKĨĨKU KŨVIKA MŨTHYA
20 Yesũ oonanisye ngelekany’o nzeo vyũ ya wĩwi mũĩkĩĩku kwa Ngai. Nĩwekalile e mũĩkĩĩku kwa Asa wake mavinda onthe, o na ailewa na kũthĩnw’a. Yesũ nĩwamasindie vyũ matatwa ma Satani. (Mathayo 4:1-11) Ĩvinda yĩmwe, andũ amwe ma kũla Yesũ wasyaĩtwe mayaamũĩkĩĩa, o na kũvikĩa masya aĩ na “ndũũka.” (Maliko 3:21) Ĩndĩ Yesũ ndaaĩtĩkĩla mamũvĩndũe; aendeeie kwĩka kwenda kwa Asa wake. O na kau nĩwathĩniw’e na kũumwa, Yesũ aĩ na wĩting’o na ndaatata kwĩka ũndũ ũtonya kũũmĩsya ala mamũvĩngaa.—1 Vetelo 2:21-23.
21 Yesũ ekalile e mũĩkĩĩku kũvika akw’a—kĩkw’ũ kĩ woo mũno mokonĩ ma amaitha make. (Avilivi 2:8) Kwasũanĩa maũndũ ala woomĩĩisye mũthenya wa mũthya wa thayũ wake kũũ nthĩ. Nĩwakwatiwe, asitakĩwa ũvũngũ, asilĩlwa nĩ asili mate alũngalu, athekeewa, na athĩnw’a nĩ asikalĩ. Ambĩtwe mũtĩnĩ, avevie ya mũthya na asya: “Nĩwathela!” (Yoana 19:30; Meko ma Atũmwa 5:30) Ĩndĩ Yesũ akw’a Asa wake wa ĩtunĩ nĩwamũthaayũkisye mũthenya wa katatũ, na asyoka thayũnĩ wa veva. (1 Vetelo 3:18) Na asyoka ĩtunĩ ĩtina wa mĩthenya 40. Na “ekala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwa Ngai” eteele kũnengwa ũsumbĩ.—Aevelania 10:12, 13.
22 Kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kũvika kĩkw’ũ Yesũ atumie tũkwata kyaũ? Kĩkw’ũ kya Yesũ kyatũmie twĩthĩwa tũtonya kũkwata thayũ wa tene na tene valatisonĩ kũũ nthĩ kwĩanana na kĩeleelo kya mbee kya Yeova. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe nĩtũkwĩmanyĩsya ũndũ kĩkw’ũ kya Yesũ kĩtonya kũtuma tũkwata thayũ ũtathela.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia na ũkũsĩ wa Ngai mwene nĩ maũndũ maĩkĩĩthasya kana Yesũ nĩwe Masia kana Klĩsto.—Mathayo 16:16.
- Yesũ ekalaa ĩtunĩ ta kyũmbe kya veva mbee wa atanoka kũũ nthĩ.—Yoana 3:13.
- Yesũ aĩ mũmanyĩsya, nĩwathĩnĩkaa mũno nũndũ wa mavata ma andũ, na nĩwoonanisye ngelekany’o ya wĩwi mwĩanĩu kwa Ngai.—Mathayo 9:35, 36.
* Sisya Ũvoo wa Kwongeleela ĩũlũ wa kwĩanĩa kwa wathani wa Ndanieli ĩũlũ wa Yesũ.
# Yeova etawa Asa nũndũ nĩwe Mũmbi. (Isaia 64:8) Nũndũ Yesũ oombiwe nĩ Ngai we etawa Mwana wa Ngai. O ta ũu, alaĩka ala angĩ o na Atamu metawa syana sya Ngai nũndũ moombiwe nĩ Ngai.—Yovu 1:6; Luka 3:38.
% Sisya Ũvoo wa Kwongeleela wa kũĩkĩĩthya kana Mũsyawa ũla wĩ mbee ndeanene na Ngai.
Makũlyo
1, 2. (a) Nĩkĩ kwĩthĩwa wĩsĩ syĩtwa ya mũndũ wĩ nguma kũyonanasya kana nũmwĩsĩ? (b) Nĩkĩ Yesũ ndesĩkĩwe nesa?
3. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kwaku kũmanya w’o ĩũlũ wa Yesũ?
4. Masyĩtwa aa “Masia” na “Klĩsto” ũalyũlo wamo nĩ mwaũ?
5. Nĩ kyaũ amanyĩw’a ma Yesũ wa Nasaleti meesĩ nesa vyũ ĩũlũ wake?
6. Elesya ngelekany’o ya ũndũ Yeova ũmatetheesye ala me na mũĩkĩĩo kũmũmanya Masia nesa.
7. Mawathani elĩ ala meanĩie ĩũlũ wa Yesũ nĩ meva?
8, 9. Nĩ kyaũ kyaĩkĩĩthisye kana Yesũ nĩwe Masia ĩvinda yĩla wavatisawa?
10. Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa wĩkalo wa Yesũ mbee wa atanoka kũũ nthĩ?
11. Mbivilia yonanasya ata kana Yesũ nĩwe Mwana wa vata vyũ wa Yeova?
12. Twĩsĩ ata kana Mũsyawa ũla wĩ mbee ndeanene na Ngai?
13. Mbivilia yonanasya ata yĩla ĩkũmwĩta Yesũ “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa”?
14. Mwana mũsyawa weka wa Yeova ookie kũsyawa ta mũndũ kũũ nthĩ ata?
15. Nĩkĩ nĩtũtonya kũmũmanya Yeova nesa kwĩsĩla vala ve Yesũ?
16. Yesũ amanyĩasya mũno mũno ĩũlũ wa ũvoo mwaũ, na ũvoo ũsu waĩ waũ?
17. Yesũ amanyĩĩasya va, na nĩkĩ waĩ na ũthangaau wa kũthi kũndũ kũu kwonthe aimanyĩsya?
18. Nĩ ndaĩa syĩva sya Yesũ ikwendeeasya mũno?
19. Nĩ ngelekany’o yĩva yonanasya kana Yesũ nĩwathĩnĩkaa mũno nũndũ wa mavata ma andũ?
20, 21. Yesũ oonanisye ngelekany’o nzeo ata ĩũlũ wa wĩwi mũĩkĩĩku kwa Ngai?
22. Kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kũvika kĩkw’ũ Yesũ atumie tũkwata kyaũ?


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Aklĩsto Nĩmaĩle Kũtũmĩa Ngelany’o Ũthaithinĩ?
NGELANY’O nĩyendetwe nĩ andũ aingĩ na nĩnengetwe ndaĩa. Ĩvuku ya The Encyclopædia Britannica yĩtaa ngelany’o “ũvano ũla mũnene wa ndĩni ya Kĩklĩsto.” Ĩndĩ Aklĩsto ma w’o maitũmĩaa ngelany’o ũthaithinĩ. Nĩkĩ?
Kĩtumi kĩmwe kĩnene nĩ kana Yesũ ndaakw’ĩĩa ngelany’onĩ. Ndeto ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “ngelany’o” nĩ stau·ros′. Ndeto ĩsu yonanasya “mũtĩ mũlũngalu kana kĩtuĩ.” Mbivilia ĩngĩ yĩtawa The Companion Bible yaasya kana “ndeto [Stau·ros′] ndyonanasya ilungu ilĩ sya mbwaũ ikelanĩtw’e…Vaiĩ o na kĩndũ kyonanasya mbwaũ ilĩ nthĩnĩ wa Kĩkiliki kĩla kyatũmĩiwe kũandĩka [Ũtianĩo Mweũ].”
Aandĩki ma Mbivilia matũmĩaa ndeto ĩngĩ yĩla meũweta ũndũ Yesũ woaiwe. Ndeto ya Kĩkiliki ĩla matũmĩaa nĩ xy′lon. (Meko ma Atũmwa 5:30; 10:39; 13:29; Akalatia 3:13; 1 Vetelo 2:24) Ndeto ĩsu yonanasya o “ũvwaũ” kana “kĩting’i, kĩtuĩ, kana mũamba.”
Ĩvuku yĩtawa, Das Kreuz und die Kreuzigung (Ngelany’o na Kwambwa), ya Hermann Fulda, yĩkĩelesya kĩla kyatumaa kĩtuĩ kĩtũmĩwa kwamba andũ yaasya kana: “Mĩtĩ ndyaĩ mingĩ vala vanyuvĩtwe kwondũ wa kwamba andũ. Kwoou mũtĩ wenzĩlawa mũthanganĩ. Na atũli ma mĩao masũaw’a moko mambatĩtw’e ĩũlũ na maaũ namo makoveewa kana makaathĩĩwa na mĩsumaa mũtĩnĩ.”
Ũĩkĩĩthyo ũla mũnene wa ũndũ Yesũ wambiwe wĩ Ndetonĩ ya Ngai. Mũtũmwa Vaulo aĩtye: “Klĩsto atwovoisye kuma kĩumonĩ kya ĩla mĩao, nũndũ nĩwatw’ĩkie kĩumo kwondũ witũ; nĩkwĩthĩwa nĩkũandĩkĩtwe, Nũumanĩwe kĩla mũndũ ũsũaw’a mũtĩnĩ ĩũlũ.” (Akalatia 3:13) Vaa Mũtũmwa Vaulo awetete ũndũ ĩvuku ya Kũtũngĩlĩlwa kwa Mĩao 21:22, 23 yĩwetete, nayo yĩwetete mũtĩ na ti ngelany’o. Nũndũ kũsũw’a mũtĩnĩ kwatumaa mũndũ atw’ĩka “mũumanĩe” ndwĩthĩwa wĩ ũndũ mũseo kwa Aklĩsto kwanakavya nyũmba syoo na mĩvw’anano ya Yesũ e mwambe.
Vai ũndũ wonanasya kana ngelany’o yaatũmĩwa ũthaithinĩ nĩ ala meyĩtaa Aklĩsto myaka 300 ĩtina wa kĩkw’ũ kya Yesũ. Yĩla Mũsumbĩ waĩ mũlei Konisitandino weetĩkĩlile kũtw’ĩka ũmwe wa athaithi ala meeyĩtaa Aklĩsto, nĩwamĩtw’ĩkĩthisye ngelany’o tayo ũvano wa Ũklĩsto. O na kethĩwa Konisitandino aĩ na kĩeleelo kyaũ, ngelany’o ndyakonanĩty’e o na vanini na Yesũ Klĩsto. Ngelany’o yaumanie na andũ matesĩ Ngai. Ĩvuku ya Katholeki (New Catholic Encyclopedia) yĩwetete ũũ: “Ngelany’o yaĩ kw’o mbee wa Ũklĩsto na nĩyonekaa kwa ala mate Aklĩsto.” Andũ angĩ mawetanĩasya ngelany’o na kũthaitha syũmbe kana syĩthĩo sya alei ikonanĩtye na ũsyai
Nĩkĩ, ũvano ũsu wa alei wambĩĩie kũtũmĩwa? Veonekana waetetwe nĩ kana alei metĩkĩle “Ũklĩsto.” Ĩndĩ Mbivilia nĩleanĩte vyũ na kũthaitha mĩvw’anano ya alei. (2 Akolintho 6:14-18) Mbivilia nĩleete vyũ ũthaithi w’onthe wa mĩvw’anano. (Kuma 20:4, 5; 1 Akolintho 10:14) Aklĩsto ma w’o maitũmĩaa ngelany’o ũthaithinĩ.*
* Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa ngelany’o, soma ĩthangũ ya 211-215 ĩvukunĩ ya Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko, yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
We Yesũ Asyaiwe Mwei wa Ĩkũmi na Ilĩ?
MBIVILIA ndĩwetete yĩla Yesũ wasyaiwe. Ĩndĩ, nĩyonanĩtye kĩtumi kĩseo kya kwasya kana ndaasyawa Mwei wa 12.
Sũanĩa ũndũ Mbethi-leemu kũla Yesũ wasyaĩwe kwĩthĩawa kũilye Mwei wa 12. Mwei wa 9 wa kalenda ka Ayuti wĩtawa Kyiselevu (ũla waĩle kwĩthĩwa katĩ wa Mwei wa 11 na 12 nthĩnĩ wa kalenda kaitũ), weethĩawa wĩ mbua na mbevo. Mwei ũla waatĩĩe weetawa Tevethi (katĩ wa Mwei wa 12 na wa Mwei wa 1). Ĩvinda yĩu nĩw’o kweethĩawa kwĩ mbevo mbingĩ vyũ, o na mavinda angĩ nĩkweethĩawa ĩa kũndũ kũla kũtũlu. Eka twone ũndũ nzeve yaku yĩthĩawa ĩilyĩ kwĩanana na ũndũ Mbivilia ĩtũtavĩtye.
Esala mũandĩki wa Mbivilia oonanisye mwei wa Kyiselevu weethĩawa mbua na mbevo. Ĩtina wa kũweta andũ makomanĩte Yelusaleme “mwei wa kenda [Kyiselevu] mũthenya wa mĩongo ĩlĩ wa mwei,” Esala aisye kana andũ asu ‘nĩmatetemaa nũndũ wa mbua nene.’ Nũndũ kwaĩ ĩvinda ya mbua, andũ asu moombanĩte maisye: “Nĩ ĩvinda ya mbua nyingĩ na tũitonya kũũngama nza.” (Esala 10:9, 13; Yelemia 36:22) Nĩkyo kĩtumi aĩthi ma ku mavingĩaa indo syoo ũtukũ Mwei wa ĩkũmi na ilĩ wavika!
Yĩla Yesũ wasyaiwe, aĩthi maĩ kĩthekanĩ na indo syoo ũtukũ
Ĩndĩ Mbivilia ĩwetete kana ũtukũ ũla Yesũ wasyaiwe aĩthi maĩ kĩthekanĩ maiĩthya indo syoo. Luka mũandĩki wa Mbivilia onanĩtye kana ĩvinda yĩu Yesũ wasyaiwe, aĩthi “mekalaa weũnĩ maisyaĩĩsya indo syoo ũtukũ” vakuvĩ na Mbethi-leemu. (Luka 2:8-12) Aĩthi metw’ĩka mekalaa nza ũtukũ na mũthenya, ĩndĩ ti mũthenya w’oka. Meethĩawa na indo syoo kĩthekanĩ ũtukũ. Wĩona aĩthi asu ta maĩ mekala kĩthekanĩ ũtukũ na mũthenya kwĩ mbua na mbevo ũndũ Mbethi-leemu kwĩthĩawa kũilye Mwei wa ĩkũmi na ilĩ? Vaitonyeka. Kwoou maũndũ ala twĩsĩ ĩũlũ wa yĩla Yesũ wasyaiwe monanasya kana ndaasyawa Mwei wa 12.*
Ndeto ya Ngai nĩtũtavĩtye nesa vyũ yĩla Yesũ wakwie, ĩndĩ ndĩwetete maũndũ maingĩ ĩũlũ wa yĩla wasyaiwe. Ũu ũtũlilikanasya ndeto ii sya Mũsumbĩ Solomoni: “Syĩtwa ĩseo yĩ kavaa kwĩ mauta me vata mũno; na mũthenya wa kũkw’a wĩ kavaa kwĩ mũthenya wa kũsyawa kwa mũndũ.” (Mũtavan’ya 7:1) Kwoou ti ũndũ wa ũsengy’a kwĩthĩwa Mbivilia nĩtũtavĩtye ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa ũtavany’a wa Yesũ na kĩkw’ũ kyake, na kũtũtavya ũvoo o mũnini ĩũlũ wa kũsyawa kwake.
* Soma ũvoo mwingangĩ nthĩnĩ wa ĩvuku ya Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko, ĩthangũ ya 275-279 Ĩvuku yĩu yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.