text:
Ngewa ya 60: Avikaili na Ndaviti
WE NĨWĨSĨ mũndũ mũka ũũ mwanake ũkĩte kũkomana na Ndaviti? Syĩtwa yake nĩ Avikaili. We e kĩlĩko na nĩwasiĩĩie Ndaviti ndakeke ũndũ mũthũku. Ĩndĩ tũtanamba kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ũu, ekai twone maũndũ ala methĩĩtwe maimũkwata Ndaviti.
Ndaviti amina kũsemba na kũkĩa Saulo, we eevithie ngunganĩ. Ana-a-inyia na andũ ala angĩ ma mũsyĩ nĩmaendie kwĩkala nake kũu. Ta andũ 400 nĩmookie vala ũĩ, na Ndaviti atw’ĩka mũtongoi woo. Ndaviti ĩndĩ athi kwa mũsumbĩ wa Moavi na amwĩa: ‘Nĩngũkwĩsũva eka nau na mwaitũ mekale naku nginya yĩla ngamanya ũndũ ũvoo wakwa wĩĩkala.’ Ĩtina ĩndĩ, Ndaviti na aũme make mambĩĩa kwĩvitha iĩmanĩ.
Ĩtina wa ũu nĩw’o Ndaviti wakomanie na Avikaili. Mũũme wake Navali aĩ mũthwii wĩ kĩtheka kĩnene. Aĩ na malondu 3,000 na mbũi 1,000. Navali aĩ mũndũ mũtoonu. Nake mũka wake Avikaili aĩ mwanake mũno. Na ĩngĩ, nĩweesĩ kwĩka ũla ũlũngalu. Ĩvinda yĩmwe o na nĩwatangĩĩie mũsyĩ wake. Ekai twone eekie ũu ata.
Ndaviti na aũme make nĩmeethĩĩtwe maimwĩka Navali nesa. Nĩmatetheeisye kũsũvĩa malondu make. Kwoou mũthenya ũmwe Ndaviti atũma anake amwe make mathi makakũly’e Navali amatethye. Anake ma Ndaviti nĩmaendie vala ve Navali ĩvinda yĩla we na atetheesya make matilaa malondu w’ĩa. Waĩ mũthenya wa mboka, na Navali aĩ na syĩndũ mbingĩ nzeo sya kũya. Kwoou ũũ nĩw’o anake ma Ndaviti maisye: ‘Ithyĩ nĩtũkwĩkĩte nesa. Tũyaaũya o na yĩmwe ya malondu maku, ĩndĩ nĩtwatetheeisye kũmasũvĩa. Yu ĩndĩ, nĩtũũkwĩsũva, tũnenge lĩu mũnini.’
Nake Navali asya: ‘Nyie ndinenga lĩu wakwa andũ tenyu.’ Aneenie maũndũ mathũku na kwa nzĩa nthũku mũno ĩũlũ wa Ndaviti. Yĩla aũme asu masyokie na matavya Ndaviti ũvoo ũsu, Ndaviti nĩwathilĩkile mũno. Nake eea aũme make: ‘Ĩvotoei kĩla mũndũ ũvyũ wake!’ Na makũsya maende makoae Navali na aũme make.
Na ũmwe wa aũme ma Navali, ũla weewie ndeto nthũku ila Navali waneenie, atavya Avikaili ũndũ kweethĩwa. Na atekweteela Avikaili amantha lĩu. Awilĩĩla mang’oinĩ na akũsya. Yĩla wakomanie na Ndaviti, auma ĩng’oinĩ yake, avalũka na ũthyũ wake na asya: ‘Nĩngũkwĩsũva, mwĩaĩi wakwa, ndũkasisye mũũme wakwa Navali. We nĩ ndia, na ekaa maũndũ ma ũtumanu. Ũũ nĩ mũthĩnzĩo. Nĩngũkwĩsũva ũwose, na ũitũekea nũndũ wa ũndũ kũneethĩiwe.’
Nake Ndaviti asũngĩa, ‘We wĩ mũndũ mũka wĩ kĩlĩko. We nĩwanziĩĩa ndikamũae Navali, nĩmũĩvanĩsye nũndũ wa ũthũku wake. Ĩnũka mũsyĩ na mũuo.’ Ĩtina, yĩla Navali wakwie, Avikaili atw’ĩka ũmwe wa iveti sya Ndaviti.
1 Samueli 22:1-4; 25:1-43.
Makũlyo
- Mũndũ mũka ũya ũkĩte kũkomana na Ndaviti vaa visanĩ etawa ata, nake nĩ mũndũ wa mũthemba mwaũ?
- Navali nũũ?
- Ndaviti atũmie aũme amwe make kwa Navali makamwĩtye ũtethyo nĩkĩ?
- Navali eeie aũme ma Ndaviti ata, nake Ndaviti eekie ata?
- Avikaili oonanisye ata kana nĩ mũndũ mũka wĩ kĩlĩko?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Samueli 22:1-4.
Andũ ma mũsyĩ wa Ndaviti moonanisye ngelekany’o nzeo ata ya ũndũ Aklĩsto maĩlĩte kũtethany’a ta ana-a-asa? (Nth. 17:17; 1 Ath. 5:14)
- Soma 1 Samueli 25:1-43.
Nĩkĩ Navali ũkũwetwa ta mũndũ waĩlĩte kũvũthw’a? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25)
Ũmũthĩ iveti Aklĩsto itonya kwĩmanyĩsya kyaũ kũmana na ngelekany’o ya Avikaili? (1 Sam. 25:32, 33; Nth. 31:26; Aev. 5:24)
Avikaili asiĩĩie Ndaviti ndakeke maũndũ meva elĩ mathũku? (1 Sam. 25:31, 33; Alo. 12:19; Aev. 4:26)
Ũndũ Ndaviti weekie nũndũ wa ndeto sya Avikaili wĩtetheesya aũme ata ũmũnthĩ kwĩthĩwa na mawoni ma Yeova ĩũlũ wa aka? (Meko 21:8, 9; Alo. 2:11; 1 Vet. 3:7)


c: text/html

text:
Ngewa ya 10: Kĩla Kĩw’ũ Kingĩ
NZA wa ngalawa, andũ maendeeie na mwĩkalo woo o ta tene. Mayaĩ maaĩsa kũĩkĩĩa kana Kĩw’ũ Kingĩ kĩkooka. No nginya methĩwe mathekeeaa Noa kũthonoka vu mbeenĩ. Ĩndĩ o mĩtũkĩ nĩmaekie kũmũthekeea.
Kwa kaveny’a kĩw’ũ nĩkyambĩlĩĩilye kwĩtĩka. Kyetĩkie kuma matunĩ o tondũ wĩtaa kĩw’ũ kuma ndoonĩ. Noa awetete w’o! Ĩndĩ yu vaiĩ mũndũ ona wĩva waĩ atonya kũlika ngalawanĩ, nũndũ ĩvinda ya kũlika yaĩ ĩvĩtu. Mũomo waĩ mũvinge ki nĩ Yeova.
O mĩtũkĩ nthĩ yonthe ĩla ndindimalu nĩyavw’ĩkiwe nĩ kĩw’ũ. Kĩw’ũ kyeethĩiwe o tondũ woonaa mbũsĩ nene. Nĩkyasukumie itĩ na kyavingilitya nthũngũ sya mavia, na kyaete kĩuumo kĩnene. Andũ nĩmakwatiwe nĩ w’ĩa. Malĩsile kũla kũtũlangu. Mwa! Keka tyo mamwĩthukĩĩisye Noa na kũlika ngalawanĩ yĩla mũomo waĩ mũvingũe! Ĩndĩ kũvikĩa yu maĩ aselee mũno.
Kĩw’ũ nĩkyaendeeie na kwingĩva na kwambatĩĩa. Kyetĩkie kuma yayayanĩ mĩthenya 40 na motukũ 40. Nĩkyaendeeie kwambata na kyavw’ĩka nguumo wa iĩma, na o mĩtũkĩ ĩima ila ndaasa mũno syavw’ĩkwa. Kwoou o tondũ Ngai waĩtye, andũ onthe ala maĩ nza wa ngalawa nĩmakwie o vamwe na nyamũ. Ĩndĩ kyonthe kĩla kyaĩ nthĩnĩ wa ngalawa kĩyaĩ mũisyonĩ.
Noa na ana make nĩmatethisye wĩa mũseo wa kwaka ngalawa. Kĩw’ũ nĩkyamyũkĩlilye na kyamĩthambalalya. Na ĩndĩ mũthenya ũmwe mbua yakya na syũa yambĩĩa kwaa. Waĩ ũndũ wa ũsengy’o ta kĩ! Kwaĩ ũkanga o ũmwe wausĩe kĩla vandũ. No ngalawa yoka yoonekaa ĩthambalele ũkanganĩ.
Ala mamũndũ mayaĩ vo ĩngĩ. Mayaĩ vo ĩngĩ kũũmĩsya andũ. Onthe maĩ manakw’a, o vamwe na aainyia moo na andũ ala angĩ athũku. Ĩndĩ kweethĩiwe ata kwa aaĩthe moo?
Aaĩthe ma mamũndũ asu mayaĩ andũ taitũ. Maĩ alaĩka ala mookĩte kwĩkala ta andũ kũũ nthĩ. Na ĩndĩ yĩla Kĩw’ũ Kingĩ kyookie, mo mayaakw’a vamwe na andũ ala angĩ. Nĩmaekie kũtũmĩa ĩla mĩĩ ya kĩmũndũ maĩ maneeseũvĩsya, na ĩndĩ masyoka ĩtunĩ me alaĩka. Ĩndĩ mayaaĩtĩkĩlw’a mavulane na alaĩka ala angĩ ewi ma Ngai. Kwoou nĩ matw’ĩkie alaĩka ma Satani. Nthĩnĩ wa Mbivilia alaĩka asu metawa ndaimoni.
Na Ngai ĩndĩ aete kĩuutani, na kĩla kĩw’ũ kingĩ kyambĩĩa kũng’ala. Myei ĩtano yathela ngalawa nĩyatw’ĩĩkanie kĩĩmanĩ ĩũlũ. Mĩthenya mingĩ nĩyathelile, na ala maĩ ngalawanĩ nĩmaĩ matonya kũlilya nza na kwona mĩthya ya iĩma. Kĩw’ũ nĩkyaendeeie o na kũng’ala.
Na ĩndĩ Noa alekya nyũnyi ĩmwe nziũ yĩtawa ngũngũũ kuma ngalawanĩ. Yaũlũkaa ĩkathi kwa kavinda na ĩisyoka, nũndũ ndyaaona vandũ vaseo va kũvũĩla. Yaendeeie na kwĩka ũu na kĩla ĩvinda yasyoka, yavũĩlaa ĩũlũ wa ngalawa
Noa nĩwendaa kũmanya kana kĩw’ũ nĩkĩng’alu vyũ, kwoou ivĩnda yĩĩ yĩngĩ atũma ĩvũĩ kuma ngalawanĩ. Na ĩvũĩ o nayo yasyoka nũndũ yĩyaaona vandũ va kwĩkala. Noa asyoka ayĩtũma ĩngĩ ĩvinda ya kelĩ, na yasyoka yĩna ĩtũ ya mũthata. Kwoou Noa amanya kana kĩw’ũ nĩkĩng’alu. Yĩla watũmie ĩvũĩ ĩvinda ya katatũ, yĩyaamũsyokea nĩkwĩthĩwa nĩyoonie vandũ vomũ va kwĩkala.
Yu ĩndĩ Ngai nĩwaneenie na Noa na amwĩa: ‘Uma ngalawanĩ. Umya andũ maku onthe na nyamũ syonthe ila wĩnasyo.’ Mekalĩte ngalawanĩ mwaka mũima na kĩndũ. Kwoou no tũtate kũsũanĩa ũndũ matanie yĩla maumaalile nza ĩngĩ na kwĩthĩwa me thayũ!
Mwambĩlĩlyo 7:10-24; 8:1-17; 1 Vetelo 3:19, 20.
Makũlyo
- Nĩkĩ kũyaĩ mũndũ waĩ atonya kũlika ngalawanĩ mbua yambĩĩa kua?
- Yeova auisye mbua mĩthenya na motukũ meana, na kĩw’ũ kĩu kyaĩ na ũliku wĩana ata?
- Ngalawa yeekie ata kĩw’ũ kyambĩĩa kũvw’ĩka nthĩ?
- Ala mamũndũ manene nĩmavonokie kĩla Kĩw’ũ Kingĩ, na kweethĩiwe ata ĩũlũ wa aaĩthe moo?
- Ĩtina wa myei ĩtano ngalawa yeekie ata?
- Noa alekilye ngũngũũ kuma ngalawanĩ nĩkĩ?
- Noa amanyie ata kana kĩw’ũ nĩkĩng’alu vyũ?
- Ngai amwĩie Noa ata ĩtina wa Noa na mũsyĩ wake kwĩkala ngalawanĩ mwaka mũima na kĩndũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 7:10-24.
Mathayũ maanangiwe kwa kĩthimo kĩana ata ĩũlũ wa nthĩ? (Mwa. 7:23)
Kĩla Kĩw’ũ Kingĩ kyakuie ĩvinda yĩana ata kũng’ala? (Mwa. 7:24)
- Soma Mwambĩlĩlyo 8:1-17.
Mwambĩlĩlyo 8:17 yonanasya ata kana Yeova ndaaekana na kĩeleelo kyake kũmyelekela nthĩ? (Mwa. 1:22)
- Soma 1 Vetelo 3:19, 20.
Alaĩka asu mate ewi masyoka ĩtunĩ, makwatie ũsilĩlo mwaũ? (Yuta 6)
Ũvoo ũsu wa Noa na mũsyĩ wake ũtwongelaa vinya ata nthĩnĩ wa ũtonyi wa Yeova wa kũtangĩĩa andũ make? (2 Vet. 2:9)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ngewa ya 49: Syũa Yĩkĩũngama Ki
KWASISYA Yosua. Easya: ‘Syũa, ũngama ki!’ Nayo syũa yaũngama ki. Na yekala vau ĩtunĩ katĩ mũthenya mũima. Yeova nĩwe watumie ũu wĩthĩwa. Ĩndĩ ekai twone nĩkĩ Yosua wendaa syũa yĩendee na kwaa.
Yĩla asumbĩ atano athũku ma nthĩ ya Kanaani mambĩĩie kũkita na Angiveoni, Angiveoni nĩmatũmie mũndũ akamwĩte Yosua oke amatetheesye. Na mũndũ ũsu asya: ‘Ambata kwitũ mĩtũkĩ! Ũtũtangĩĩe! Asumbĩ onthe ma nthĩ yĩ iĩma nĩmokĩte kũkita na athũkumi maku.’
Na vate kweteela Yosua na aũme make onthe ma kaũ mathi. Namo maendie na maũũ ũtukũ mũima. Na yĩla mavikie Ngiveoni, asikalĩ ma asumbĩ asu atano matelema na mambĩĩa kũsemba makĩĩte. Nake Yeova ĩndĩ ausya mbua ya mavia manene kuma ĩtunĩ, namo asikalĩ ala makwie nũndũ wa kũtumbwa nĩ mavia asu ma mbua maĩ aingĩ kwĩ ala mooaiwe nĩ aũme ma kaũ ma Yosua.
Yosua nĩweene kana syũa nĩyakilyĩ kũthũa. Nĩkwakilyĩ kwĩthĩwa na kĩvindu, na asikalĩ aingĩ ma asumbĩ asu atano athũku maĩ matoloke. Kwoou kĩu nĩkyo kĩtumi Yosua wavoyie Yeova ayasya: ‘Syũa, ũngama ki!’ Nayo syũa yaendeea na kwaa, na weethĩa Aisilaeli nĩmatonya kũsinda kaũ vyũ.
Kũu nthĩ ya Kanaani kwaĩ asumbĩ angĩ aingĩ athũku ala mamenete andũ ma Yeova. Yosua na ita syake makuie ta myaka thanthatũ kũsinda asumbĩ 31 ma ĩ nthĩ. Yĩla ũu weekiwe, Yosua nĩwaĩkĩĩthisye kana nthĩ ya Kanaani nĩyaanĩw’a mbaĩ ila syaĩ na vata wa kũaĩwa isio.
Myaka mingĩ nĩyavĩtie, na ĩtina vyũ Yosua akw’a e na ũkũũ wa myaka 110. Ĩvinda yonthe yĩla we na anyanyae make maĩ thayũ, andũ nĩmamwĩw’aa Yeova. Ĩndĩ yĩla aũme asu aseo makwie, andũ mambĩĩa kwĩka maũndũ mathũku na malika thĩnanĩ. Ĩvinda yĩu nĩyo maĩ na vata mũnene vyũ wa ũtethyo wa Ngai.
Yosua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Asili 2:8-13.
Makũlyo
- Vaa visanĩ ũũ, Yosua easya ata, na nĩkĩ?
- Yeova atethisye Yosua na aũme make ma kaũ ata?
- Nĩ asumbĩ meana ma amaitha Yosua wasindie, na atũmĩie ĩvinda yĩana ata?
- Yosua aanisye nthĩ ya Kanaani nĩkĩ?
- Yosua akwie e na ũkũũ mwaũ, na nĩ kyaũ kyakwatie andũ ĩtina?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yosua 10:6-15.
Nĩ ũĩkĩĩthyo mwaũ twaĩlwe kwĩthĩwa naw’o ũmũnthĩ kũmanya kana Yeova nĩwaũngamisye syũa na mwei ki kwondũ wa Aisilaeli? (Yos. 10:8, 10, 12, 13; Sav. 18:3; Nth. 18:10)
- Soma Yosua 12:7-24.
Ũla kwa w’o ki watumie asumbĩ 31 ma Kanaani masindwa nũũ, na nĩkĩ ũndũ ũsu nĩ wa vata kwitũ ũmũnthĩ? (Yos. 12:7; 24:11-13; Kũt. 31:8; Lk. 21:9, 25-28)
- Soma Yosua 14:1-5.
Nthĩ yaanĩiw’e mbaĩ sya Aisilaeli ata, na ũndũ ũsu wĩonany’a ata ĩũlũ wa ũtiĩwa nthĩnĩ wa Valatiso? (Yos. 14:2; Isa. 65:21; Esek. 47:21-23; 1 Ako. 14:33)
- Soma Asili 2:8-13.
Ta Yosua nthĩnĩ wa Isilaeli, naaũ ũmũnthĩ masiĩĩaa momanyĩsyo ma ala makaĩĩte ũla mũĩkĩĩo? (Asi. 2:8, 10, 11; Mt. 24:45-47; 2 Ath. 2:3-6; Tito 1:7-9; Ũvu. 1:1; 2:1, 2)


text:
Ngewa ya 101: Kũawa kwa Yesũ
KWASISYA ũndũ ũũ mũthũku ũkwĩkĩka! Yesũ nũnũkũawa. Nĩmamũsũĩtye mũtĩnĩ. Mĩsumaa nĩathĩĩwe mokonĩ na maaũnĩ make. Nĩkĩ mekwenda kũmwĩka Yesũ ũu?
Kĩtumi nũndũ andũ amwe nĩmamũmenete Yesũ. We nĩwĩsĩ mo naaũ? Ũmwe woo nĩ mũlaĩka mũthũku Satani ũla Ndevili. Nĩwe watumie Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Yeova. Na nowe watumie amaitha ma Yesũ meka ũndũ ũũ mũthũku.
O na mbee wa Yesũ kũathĩĩwa na mĩsumaa mũtĩnĩ ũũ, amaitha make nĩmamwĩkie maũndũ mathũku. Lilikana ũndũ mookie mũũndanĩ wa Ngesemanii na mamũkwata. Amaitha asu maĩ aaũ? Maĩ atongoi ma ndĩni. Ekai twone ũndũ kwasyokie kwĩthĩwa.
Yĩla Yesũ wakwatiwe nĩ atongoi ma ndĩni, atũmwa make nĩmasembie makĩa. Matianĩsya Yesũ na amaitha make nũndũ nĩmeew’aa w’ĩa. Ĩndĩ atũmwa elĩ, Vetelo na Yoana, mayaathi kũasa mũno. Nĩmatĩĩie mone ũndũ Yesũ ũnũkwĩkwa.
Athembi nĩmamũtwaie Yesũ kwa mũtumĩa wĩtawa Anasi, ũla waĩ mũthembi mũnene vu mbee. Ĩndĩ ĩkomano yĩu yĩyaaĩkala vau mũno. Nĩyasyokie yamũtwaa nyũmba kwa Kaiava, ũla waĩ mũthembi mũnene ĩvinda yĩu. Atongoi aingĩ ma ndĩni nĩmombanĩe nyũmbanĩ kwake.
Vau nyũmbanĩ kwa Kaiava nĩmamũsilĩile Yesũ. Na andũ nĩmaetiwe vo maneene ũvũngũ ĩũlũ wa Yesũ. Atongoi onthe ma ndĩni nĩmaisye: ‘Yesũ aĩle kũawa.’ Na ĩndĩ mamũtw’ĩlanga mata ũthyũnĩ wake, na mamũkũna na ngundi.
Maũndũ asu onthe o maendee na kwĩkĩka, Vetelo aĩ o vau nza. Waĩ ũtukũ wĩ mbevo, na kwoou andũ mavuva mwaki. Na maendee na kwota mwaki, mũthũkũmi ũmwe wa mwĩĩtu asisya Vetelo, na asya: ‘Mũndũ ũũ o nake anaĩ vamwe na Yesũ.’
Nake Vetelo asũngĩa, ‘Aiee, ndinaĩ nake.’
Andũ nĩmamwĩie Vetelo mavinda atatũ kana anaĩ vamwe na Yesũ. Ĩndĩ kĩla ĩvinda Vetelo aasya ũu ti w’o. Ĩvinda ya katatũ Vetelo amina kwasya ũu, Yesũ eethyũũa na amũsiya. Vetelo nĩweewie woo mũno nũndũ wa kũkengana, nake athi na aĩa.
Syũa yambĩlĩĩlya kuma, mũthenya wa Katano kĩoko, athembi nĩmamũtwaie Yesũ nyũmbanĩ yoo ya Nzama Nene. Na vau masũanĩa vamwe ũndũ mekwĩkana nake. Na ĩndĩ mamũtwaa kwa Vondio Vilato, ngavana wa kĩvalo kya Yutia.
Na athembi asu mamwĩa Vilato, ‘Mũndũ ũũ nĩ mũthũku. Ailĩte kũawa.’ Ĩtina wa kũkũlya Yesũ makũlyo, Vilato asya: ‘Nyie ndikwona ekĩte ũndũ o na wĩva mũthũku.’ Na ĩndĩ Vilato anengane Yesũ atwawe kwa Elote Andiva. Elote nĩwe mũsumbĩ wa Kalilii, ĩndĩ ekalaa Yelusaleme. Elote o nake ndaaona ũndũ o na ũmwe mũthũku Yesũ weekĩte, kwoou amũtũnga ĩngĩ kwa Vilato.
Vilato nĩweendaa kũmũthasya Yesũ. Ĩndĩ amaitha ma Yesũ meendaa mwovwa ũngĩ athaw’e vandũ vake. Mũndũ ũsu aĩ kĩng’ei kyeetawa Valava. Kwaĩ ta mũthenya katĩ yĩla Vilato wamumaalilye Yesũ nza. Nake eea andũ: ‘Sisyai! Mũsumbĩ Wenyu!’ Ĩndĩ athembi anene mookĩlya wasya mayasya: ‘Mũvete! Mũae! Mũae!’ Kwoou Vilato athasya Valava, namo makua Yesũ akoawe.
Syũa yeeka vanini wa Katano, Yesũ nĩwaathĩĩiwe na mĩsumaa mũtĩnĩ ĩũlũ. Andũ elĩ athe, tũtatonya kũmona vaa visanĩ, o namo nĩmasũiw’e mũtĩnĩ makw’e. Mo maĩ ngalĩko ya kw’oko kwa aũme na kw’oko kwa aka kwa Yesũ. Kavinda kanini mbee wa Yesũ kũkw’a, ũmwe wa andũ asu athe nĩwamwĩie: ‘Wĩndilikana yĩla wĩlika ũsumbĩnĩ waku.’ Nake Yesũ amũsũngĩa: ‘Nĩngũkwatha kana ũkeethĩwa vamwe nakwa Valatisonĩ.’
Ũsu tyo watho mũseo? We nĩwĩsĩ nĩ Valatiso yĩva Yesũ waneenaa ĩũlũ wayo? Valatiso ĩla Ngai waseũvisye mwambĩlĩlyonĩ yaĩ va? Yaĩ kũũ nthĩ. Yĩla Yesũ ũkasumbĩka ĩtunĩ, akathayũũkya mũndũ ũsu atanĩe Valatiso ĩsu nzaũ kũũ nthĩ. Ũsu tyo ũndũ waĩlĩte kũtũtanĩthya?
Mathayo 26:57-75; 27:1-50; Luka 22:54-71; 23:1-49; Yoana 18:12-40; 19:1-30.
Makũlyo
- Nũũ waĩlĩte kũtalĩlwa mavĩtyo nũndũ wa kĩkw’ũ kya Yesũ?
- Atũmwa meekie ata yĩla Yesũ wakwatiwe nĩ atongoi ma ndĩni?
- Nĩ ũndũ mwaũ weekĩkie nyũmbanĩ ya Kaiava, mũthembi mũnene?
- Nĩkĩ Vetelo waaumaalile na aĩa?
- Ĩtina wa Yesũ kũtũngwa kwa Vilato, athembi anene mauisye ũkemi mayasya ata?
- Yesũ eekiwe ata mũthenya wa Katano syũa yeeka, na nũndũ mwaũ wamwathie mũndũ mwathe ũla wasũĩtw’e mũtĩnĩ ũtee wake?
- Valatiso isu Yesũ waneenie ĩũlũ wayo ĩkeethĩwa va?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 26:57-75.
Nĩ kwa nzĩa myaũ asami ma nzama nene ya Ayuti moonanisye kana ngoo syoo syaĩ nthũku? (Mt. 26:59, 67, 68)
- Soma Mathayo 27:1-50.
Nĩkĩ tũtonya kwasya kana kwĩlila kwa Yutasi kũyaĩ kwa kuma ngoonĩ? (Mt. 27:3, 4; Mko. 3:29; 14:21; 2 Ako. 7:10, 11)
- Soma Luka 22:54-71.
Nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kũmana na Vetelo kũmũkaĩa Yesũ ũtukũ ũla wavũnyanĩiwe na akwatwa? (Lk. 22:60-62; Mt. 26:31-35; 1 Ako. 10:12)
- Soma Luka 23:1-49.
Yesũ eekie ata eekwa maũndũ mate ma ũlũngalu, na nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kuma ũndũnĩ ũsu? (Lk. 23:33, 34; Alo. 12:17-19; 1 Vet. 2:23)
- Soma Yoana 18:12-40.
O na kau Vetelo nĩwatelemile ĩvinda ĩvũthũ nũndũ wa ũkĩa andũ na ĩtina asyoka kũtw’ĩka mũtũmwa wa mwanya, ũndũ ũsu wĩonany’a ata? (Yoa. 18:25-27; 1 Ako. 4:2; 1 Vet. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Soma Yoana 19:1-30.
Yesũ aĩ na woni mwaũ mũseo ĩũlũ wa syĩndũ sya kĩmwĩĩ? (Yoa. 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mt. 6:31, 32; 8:20)
Ndeto ila Yesũ waneenie kavinda kanini mbee wa kũkw’a syoonanisye ata kana aĩ mũsindi nthĩnĩ wa kũlũlũmĩĩlya ũsumbĩki mũnene wa Yeova nginya mũminũkĩlyo? (Yoa. 16:33; 19:30; 2 Vet. 3:14; 1 Yoa. 5:4)


text:
Ngewa ya 11: Ũtaathi wa Mbee
WE NĨWĨSĨ ũndũ wa mbee ũla Noa weekie yĩla we na mũsyĩ wake maumie ngalawanĩ? Nĩwathembie kana amũnenge Ngai mũthĩnzĩo. Nũtonya kũmwona ayĩka ũu visanĩ ũũ wĩ vaa ĩtheo. Noa nĩwanengie Ngai mũthĩnzĩo ũũ wa nyamũ nĩ kana amũtũngĩe mũvea nũndũ wa kũtaangĩĩa mũsyĩ wake kuma kĩla kĩw’ũnĩ kingĩ.
We nũĩsilya Yeova ta wendeeiw’e nĩ mũthĩnzĩo ũsu? Ĩĩ, nĩwendeeiw’e. Na ĩndĩ atianĩa na Noa kana ndakamyananga nthĩ ĩngĩ nongi na kĩw’ũ kingĩ
O kwa kavinda kanini nthĩ yonthe nĩyanyiaie, na Noa na mũsyĩ wake mambĩĩa mwĩkalo mweũ nza wa ngalawa. Ngai nĩwamaathimie na amea: ‘No nginya mwĩthĩwe na syana mbingĩ. No nginya mwongeleke mũno na mũinyaĩĩka kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ.’
Ĩndĩ ĩtina, andũ mesa kwĩw’a ĩũlũ wa kĩw’ũ kingĩ, maĩ matonya ũkĩa makyona kĩw’ũ kyu ta kĩkoka o ĩngĩ. Kwoou Ngai anengane kĩndũ kya kũmalilikany’a andũ ũtianĩo wake kana ndakamyananga nthĩ ĩngĩ nongi na kĩw’ũ kingĩ. We nĩwĩsĩ anenganie kyaũ kĩmalilikanasye? Anenganie ũtaathi.
Ũtaathi nĩwonekaa mũno mũno yayayanĩ yĩla syũa yaa ĩtina wa kwaua. Ũtaathi nũtonya kwĩthĩwa na malangi maingĩ manake. We waaona ũmwe? Nũkwona ũũ wĩ vaa visanĩ?
Ũũ nĩ w’o Ngai waisye: ‘Nĩngũlũlũmĩlya ũtianĩo wakwa nenyu kana ndikananga andũ na nyamũ ĩngĩ nongi na kĩw’ũ kingĩ. Nĩngũwia ũtaathi wakwa mathweonĩ. Na yĩla ũkaumĩlaa, ngawoonaa na kũlilikana ũtianĩo ũũ wakwa.’
Kwoou we woona ũtaathi, w’o waĩlĩtwe ũkũlilikany’a kyaũ? Ũtũlilikanasya ũtianĩo wa Ngai kana ndakamyananga nthĩ ĩngĩ nongi na kĩw’ũ kingĩ.
Mwambĩlĩlyo 8:18-22; 9:9-17.
Makũlyo
- O tondũ visa ũũ ũkwonany’a Noa eekie ata mbee auma ngalawanĩ?
- Ngai anengie Noa na mũsyĩ wake mwĩao wĩva ĩtina wa kĩla Kĩw’ũ Kingĩ?
- Ngai athanie kyaũ?
- Yĩla twoona ũtaathi waĩlĩte ũtũlilikany’a kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 8:18-22.
Ũmũnthĩ tũtonya kumya “mũuke mũseo” kwa Yeova ata? (Mwa. 8:21; Aevl. 13:15, 16)
Yeova oonie ata ĩũlũ wa ũndũ ngoo ya mũndũ ĩilyĩ, na twaĩlĩte kwĩsũvĩa ata? (Mwa. 8:21; Mt. 15:18, 19)
- Soma Mwambĩlĩlyo 9:9-17.
Nĩ ũtianĩo mwaũ Yeova watianĩie na syũmbe syonthe sya nthĩ? (Mwa. 9:10, 11)
Ũtianĩo wa ũtaathi ũkaendeea kwĩthĩwa vo nginya ĩndĩĩ? (Mwa. 9:16)


text:
Ngewa ya 57: Ngai Ainyuva Ndaviti
WE NŨKWONA ũndũ kweekĩka? Kĩmwana kĩĩ nĩkyavonokya katena ka ĩlondu kuma vala ve nduva. Ĩ nduva yooka yakua katena kau ka ĩlondu nĩ kana ĩkaye. Ĩndĩ kĩmwana kyamĩsembany’a na kyavonokya katena kau kuma kanywanĩ wayo. Na yĩla nduva ĩsu yookĩlile, kĩmwana kyamĩkwata na kyamĩkũna kyamyũaa! Ĩvinda yĩngĩ nĩkyavonokisye ĩlondu kuma vala ve mũnyambũ. Kĩĩ kyo tyo kĩmwana ngũmbaũ? Nĩwĩsĩ kyo nũũ?
Ũũ nĩ mwanake Ndaviti. Ekalaa ndũanĩ ya Mbetheleemu. Ũmae wake aĩ Oveti, mwana wa Luthi na Mboasi. We nũũmalilikana? Ĩthe wa Ndaviti aĩ Yese. Ndaviti aĩthasya malondu ma ĩthe. Nake asyaiwe myaka 10 ĩtina wa Yeova kũnyuva Saulo atw’ĩke mũsumbĩ.
Na ĩvinda yavika ĩla Yeova wamwĩie Samueli: ‘Osa mauta ma mwanya na ũithi nyũmbanĩ ya Yese ndũanĩ ya Mbetheleemu. Nyie nĩnĩmũsakũĩte ũmwe wa ana make ethĩwe mũsumbĩ.’ Yĩla Samueli wamwonie Eliavu mwana ũla mũkũũ wa Yese, asya ngoonĩ: ‘Vate ndĩi ũũ nĩwe Yeova ũnyuvĩte.’ Ĩndĩ Yeova amwĩa: ‘Ndũkasisye ũtũlu wa kĩũngamo kyake kana ũndũ wanakavĩte. Nyie ndimũnyuvĩte atw’ĩke mũsumbĩ.’
Kwoou Yese eeta mwana wake Avinatavu na amũete kwa Samueli. Ĩndĩ Samueli asya: ‘Aiee, Yeova ndamũnyuvĩte ũũ o nake.’ Na kũatĩĩa ũsu, Yese amũete Samama mwana wake. Nake Samueli asya, ‘Aiee, o na ũũ Yeova ndamũnyuvĩte. Yese amũetee Samueli ana make mũonza, ĩndĩ Yeova ndaanyuva o na ũmwe katĩ woo. Ĩndĩno Samueli akũlya: ‘Aa nĩmo ana maku onthe?’
Nake Yese amwĩa, ‘Nĩvatiele o ũla mũnini. Ĩndĩ nũkũĩthya malondu.’ Ndaviti aetwe, Samueli oona kana nĩ mwanake mũmbe nesa. Yeova nake asya: ‘Ũũ nĩwe. Mwĩtĩkĩsye mauta.’ Na ũu nĩw’o Samueli ũnũkwĩka. Ĩvinda yĩkavika yĩla Ndaviti ũkatw’ĩka mũsumbĩ wa Isilaeli.
1 Samueli 17:34, 35; 16:1-13.
Makũlyo
- Kĩmwana kĩĩ kĩ vaa visanĩ kĩtawa ata, na twĩsĩ ata kana kyo nĩ ngũmbaũ?
- Ndaviti ekalaa va, na ĩthe na ũmae wake meetawa ata?
- Yeova eeie Samueli athi nyũmbanĩ ya Yese kũya Mbetheleemu nĩkĩ?
- Kweethĩiwe ata yĩla Yese waetie ana make mũonza vala ve Samueli?
- Ndaviti aetwe, Yeova eeie Samueli ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Samueli 17:34, 35.
Maũndũ asu mekindĩlĩĩla ata ũkũmbaũ wa Ndaviti na kũmwĩkw’atya Yeova? (1 Sam. 17:37)
- Soma 1 Samueli 16:1-14.
Ndeto sya Yeova nthĩnĩ wa 1 Samueli 16:7 syĩtũtetheesya ata kwĩthĩwa tũte endeesya ma andũ na kwĩvathana na kũsilĩla andũ kwĩanana na ũndũ mekwoneka mailyĩ methonĩ maitũ? (Meko 10:34, 35; 1 Tim. 2:4)
Ngelekany’o ya Saulo yĩonany’a ata kana yĩla Yeova waumya veva wake mũtheu kuma mũndũnĩ, mwanya ũsu nũtonya kusũw’a nĩ veva mũthũku, kana wendi wa kwĩka naĩ? (1 Sam. 16:14; Mt. 12:43-45; Aka. 5:16)


text:
Ngewa ya 65: Kũtilĩkana kwa Ũsumbĩ
WE NĨWĨSĨ mũndũ ũũ etembũanga ngũa yake ilungu nĩkĩ? Yeova nĩwe wamwĩĩte nĩeke ũu. Mũndũ ũũ nĩ Aiya mwathani wa Ngai. We nĩwĩsĩ mwathani nũũ? Nĩ mũndũ ũla Ngai ũtavasya mbee maũndũ ala makekĩka.
Aiya aĩ vaa aineena na Yelovoamu. Yelovoamu nĩwe mũndũ ũla Solomoni watw’ĩte mũnene wa wĩa wa kwakĩthya ĩmwe ya myako yake. Aiya akomanĩie na Yelovoamu vaa nzĩanĩ nake eeka ũndũ wa ũsengy’a. Aiya aumisye ngũa yake nzaũ ĩla weekĩĩte na amĩtembũanga ilungu 12. Na amwĩa Yelovoamu: ‘Ĩyosee ilungu 10.’ We nĩwĩsĩ Aiya amũnengie Yelovoamu ilungu 10 nĩkĩ?
Aiya amwĩie kana Yeova nũkũmũvena Solomoni ũsumbĩ naimũnenga Yelovoamu mbaĩ 10. Ũu woonanasy’a kana Leovoamu mwana wa Solomoni akasumbĩka o mbaĩ ilĩ.
Yĩla Solomoni weewie ũndũ Aiya wĩie Yelovoamu, athata mũno. Na atata kũaa Yelovoamu. Ĩndĩ Yelovoamu asemba akĩĩa Misili. Ĩtina wa ĩvinda ĩvũthũ Solomoni akw’a. Asumbĩkie myaka 40. Na ĩtina wa kũkw’a, mwana wake Leovoamu atwikĩthw’a mũsumbĩ. Yelovoamu e Misili nĩweew’ie Solomoni nĩ mũkw’ũ, kwoou asyoka Isilaeli.
Leovoamu ndaĩ mũsumbĩ mũseo. Nĩwamathĩnisye andũ mũno kũthonoka ũndũ ĩthe wake wamathĩnĩtye. Na ĩndĩ Yelovoamu na aũme angĩ me nguma mathi kwa Mũsumbĩ Leovoamu na mamũvoya ekae andũ nesanga. Ĩndĩ Leovoamu ndaamethukĩĩsya. Nake aendeea na kũthũka. Kwoou andũ matw’ĩkĩthya Yelovoamu mũsumbĩ ĩũlũ wa mbaĩ 10, ĩndĩ mbaĩ ilĩ, ya Mbenyamini na Yuta, syaendeea kũsumbĩkwa nĩ Leovoamu.
Yelovoamu ndendaa andũ make maendae Yelusaleme kũthaithĩa ĩkalũnĩ ya Yeova. Kwoou aseũvya tũsaũ twĩlĩ twa thaavu na eea andũ ma ũsumbĩ ũsu wa mbaĩ 10 matũthaithae. Na ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ nthĩ yausũwa nĩ ũtũli wa mĩao na ũng’endu.
O naw’o ũsumbĩ ũla wa mbaĩ ilĩ waĩ o na mathĩna. Myaka ĩtano ĩtanamba kũthela, ĩtina wa Leovoamu kũtwika mũsumbĩ, mũsumbĩ wa Misili nĩwookie kũkita na andũ ma Yelusaleme. Nĩwakuie syĩndũ mbingĩ sya vata kuma ĩkalũnĩ ya Yeova. Kwoou no kwa ĩvinda ĩkuvi ĩkalũ yaendeeie kwĩthĩwa yĩilyĩ ũndũ yailyĩ ĩla yaakiwe.
1 Asumbĩ 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.
Makũlyo
- Aũme aa me vaa visanĩ metawa ata, namo naaũ?
- Aiya eĩkana ata na ngũa yake, na yĩko yĩu yĩonany’a ata?
- Solomoni atatie kwĩkana na Yelovoamu ata?
- Nĩkĩ andũ mamũtwie Yelovoamu mũsumbĩ ĩũlũ wa mbaĩ ĩkũmi?
- Nĩkĩ Yelovoamu waseũvisye tũsaũ twĩlĩ twa thaavu, na nthĩ yakwatiwe nĩ kyaũ ĩvinda ĩkuvĩ ĩtina wa ũndũ ũsu?
- Kweethĩiwe ata ĩũlũ wa ũsumbĩ ũla wa mbaĩ ilĩ na ĩkalũ ya Yeova ndũanĩ ya Yelusaleme?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Asumbĩ 11:26-43.
Yelovoamu aĩ mũndũ wa mũthemba mwaũ, na Yeova amwathie kyaũ kethĩwa akakwata mĩao ya Ngai? (1 Asu. 11:28, 38)
- Soma 1 Asumbĩ 12:1-33.
Kumana na ngelekany’o nthũku ya Leovoamu, asyai na atumĩa ma kĩkundi matonya kwĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa kũtũmĩa ũkũmũ naĩ? (1 Asu. 12:13; Mũta. 7:7; 1 Vet. 5:2, 3)
Andũ ma mũika ũmũnthĩ matonya kũthi kwaũ nĩ kana makwate ũtao mũseo ĩũlũ wa kwĩka motwi maito nthĩnĩ wa thayũ woo? (1 Asu. 12:6, 7; Nth. 1:8, 9; 2 Tim. 3:16, 17; Aevl. 13:7)
Nĩ kyaũ kyatumie Yelovoamu ambĩlĩĩlya kũndũ kwĩlĩ kwa kũthaithĩa tũsaũ, na ũndũ ũsu woonanisye ata kana ndamũĩkĩĩe Yeova? (1 Asu. 11:37; 12:26-28)
Nũũ ũla watongoeisye andũ ma ũsumbĩ ũla wa mbaĩ ĩkũmi maleane na ũthaithi wa w’o? (1 Asu. 12:32, 33)


text:
Ngewa ya 77: Nĩmaleile Kũkumana Mathaithe
WE NŨŨLILIKANA ũyĩw’a ngewa ya anake aa atatũ? Ĩĩ, aa nĩ anyanyae ma Ndanieli ala maleile kũya lĩu mataaĩlĩtwe nĩkũya. Ambaviloni mametaa Satalaki, Mesaki na Aveti-neko. Ĩndĩ kwasisya yu. Nĩkĩ mateũkumanĩa mũvw’anano ũũ o tondũ andũ ala angĩ onthe mekwĩka? Ekai twone.
We nũũlilikana mĩao ĩla Yeova waandĩkie we mwene yĩtawa Mĩao Ĩkũmi? Ũla wa mbee wayo nĩ: ‘Ndũkaathaithe ngai ingĩ o na syĩva ate o nyie.’ Anake aa me vaa maatĩĩe mwĩao ũsu, o na kau ti ũndũ ũvũthũ kwĩka ũu.
Nevukatilesa, mũsumbĩ wa Mbaviloni nĩweetie andũ aingĩ anene moke kũnenga ndaĩa mũvw’anano ũũ waũngamĩtye. Nake aĩ anamina kũtavya andũ onthe ũũ: ‘Mweew’a wasya wa soo na mbeve, na wa mĩthemba ĩngĩ ya mbeve syĩ mawasya, valũkai nthĩ na kũthaitha mũvw’anano ũũ wa thaavu. Na ũla ũteũvalũka na kũũthaitha nũkwĩkw’a ikonĩ yĩ mwaki mwakanu vau kwa vau.’
Yĩla Nevukatilesa weewie kana Satalaki, Mesaki, na Aveti-neko nĩmalea kũvalũka nthĩ mathaithe, athilĩka mũno. Na atũmana maetwe vala ũĩ. Nake amanenga mwanya ũngĩ wa kũvalũka nthĩ mathaithe. Ĩndĩ anake asu nĩmamũĩkĩĩe Yeova. Namo mamwĩa: ‘Ngai witũ ũla tũthũkũmaa nũtonya kũtũtangĩĩa ithyĩ. Ĩndĩ o na ethĩwa ndetũtangĩĩa, tũikavalũka nthĩ tũthaithe mũvw’anano waku wa thaavu.’
Yĩla weewie ũu, Nevukatilesa athilĩka ĩndĩ vyũ. Vaĩ iko ĩnene o vau vakuvĩ, nake asya: ‘Ĩkĩai iko mwaki kũndũ mũonza mbee wa ũndũ yĩkothaa kwĩkĩwa!’ Na eea aũme ala me vinya vyũ ma ita syake move Satalaki, Mesaki, na Aveti-neko na maimekya ikonĩ yĩu yĩ mwaki. Iko yĩu yaĩ na mwaki mwingĩ mũno nginya aũme asu me vinya mooawa nĩ itw’ĩki sya w’o. Ĩndĩ kweethĩiwe ata kwa ala anake mamekisye mwakinĩ?
Yĩla Mũsumbĩ wasiisye ikonĩ nthĩnĩ, nĩwakĩie mũno. Na akũlya: ‘Tũinekya andũ atatũ me ove ikonĩ yĩĩ yĩ mwaki wakanĩte?’
Namo athũkũmi make masũngĩa: ‘Ĩĩ, nĩw’o tweeka.’
Nake asya: ‘Ĩndĩ nyie nĩona andũ ana maikinyĩla mwakinĩ. Nĩathasye, na mwaki ndũũmeka ũndũ. Na mũvw’ano wa ũsu wa kana nĩ ta wa ngai.’ Nake mũsumbĩ athi vakuvĩ na mũomo wa iko na aneena na wasya mũnene ayasya: ‘Satalaki! Mesaki! Aveti-neko! Umaalai mũke kũũ, inyw’ĩ athũkũmi ma Ngai Ũla Wĩ Ĩũlũ wa Onthe.’
Na maumaala, kĩla mũndũ oona kana mwaki ndũnameka ũndũ. Nake mũsumbĩ asya: ‘Ngai wa Satalaki, Mesaki, na Aveti-neko nataĩwe! Nĩwatũma mũlaĩka wake na amatangĩĩa nũndũ nĩmaleile kũvalũka nthĩ na kũthaitha ngai o na yĩva ateo ngai woo ene.’
Ĩno yo tyo ngelekany’o nzeo ya kũmũĩkĩĩa Yeova twaĩlĩtwe nĩkũmĩatĩĩa?
Kuma 20:3; Ndanieli 3:1-30.
Makũlyo
- Nĩ mwĩao wĩva Nevukatilesa mũsumbĩ wa Mbaviloni wanengie andũ?
- Nĩkĩ anyanyae atatũ ma Ndanieli mataakumanĩa mũvw’anano wa thaavu?
- Yĩla Nevukatilesa wanengie Aevelania asu atatũ mwanya ũngĩ wa kũkumana, mo moonanisye ata kana mamwĩkwatĩtye Yeova?
- Nevukatilesa eeie aũme make mekane ata na Satalaki, Mesaki, na Aveti-neko?
- Nevukatilesa oonie kyaũ yĩla wasiisye nthĩnĩ wa iko ĩnene?
- Nĩkĩ mũsumbĩ wataĩĩie Ngai wa Satalaki, Mesaki, na Aveti-neko, namo matũiĩie ngelekany’o myaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Ndanieli 3:1-30.
Nĩ mwelekelo mwaũ anake asu Aevelania atatũ moonanisye ũla athũkũmi ma Ngai onthe maĩlĩte kũatĩĩa yĩla ũlũmany’o woo na Ngai watatwa? (Nda. 3:17, 18; Mt. 10:28; Alo. 14:7, 8)
Nĩ ĩsomo yaũ ya vata yĩla Yeova wamanyĩisye Nevukatilesa? (Nda. 3:28, 29; 4:34, 35)


text:
Ngewa ya 108: Me Nzĩanĩ Maendete Ndamasiku
WE NĨWĨSĨ ũya ũkomete vaya nthĩ nũũ? Nĩ Saulo. Lilikana kana nĩwe wasiĩĩsye ngũa sya ĩũlũ sya aũme ala makimangie Sitivini na mavia. Kwasisya kyeni kĩĩ kĩkenete mũno! Nĩ kyaũ kĩendee?
Ĩtina wa Sitivini kũawa, Saulo nĩwe watongoesye nthĩnĩ wa kũmamantha aatĩĩi ma Yesũ na kũmathĩny’a. Avotaa kĩla nyũmba akamakusũlany’a na kũmekya kolokolonĩ. Amanyĩw’a aingĩ nĩmakĩĩie ndũanĩ ingĩ na mambĩĩa kũtavany’a “ũvoo mũseo” kũu. Ĩndĩ Saulo athi ndũanĩ ingĩ akamanthe amanyĩw’a ma Yesũ. We aĩ nzĩanĩ aendete Ndamasiku. Ĩndĩ, e nzĩanĩ ũũ nĩw’o ũndũ wa ũsengy’a ũla weekĩkie:
Kwa mĩtũkĩ, kyeni kuma ĩtunĩ nĩkyakenie ngalĩ syonthe kũmũthyũlũlũka Saulo. Nake avalũka nthĩ o tondũ ũkwona vaa. Na ĩndĩ wasya wamwĩa: ‘Saulo, Saulo! Nĩkĩ ũũnthĩny’a?’ Aũme aa me vamwe na Saulo nĩmonie ĩ kyeni na meew’a ũ wasya, ĩndĩ mayaaelewa nĩ kĩla kyaneenawa.
Na Saulo akũlya: ‘Nue ũũ, Mwĩaĩi?’
Na wasya ũsu wasya: ‘Ninyie Yesũ ũla ũũthĩny’a.’ Aisye ũu nũndũ yĩla Saulo wathĩnasya aatĩĩi ma Yesũ, Yesũ ew’aa tawe mwene ũnũũthĩnw’a.
Saulo ĩndĩ akũlya: ‘Nĩĩka ata, Mwĩaĩi?’
Nake Yesũ amwĩa: ‘Ũkĩla ũlike Ndamasiku. Kũu nũũtavw’a ũndũ waĩlĩte kwĩka.’ Saulo ookĩla na asalukya metho make, ndaĩ atonya kwona kĩndũ. Aĩ kĩlalinda! Kwoou aũme ala waĩ namo mamũkwata kw’oko na mamũtwaa Ndamasiku.
Yesũ nĩwaneenie na ũmwe wa amanyĩw’a make kũu Ndamasiku na amwĩa: ‘Ũkĩla Anania. Thi nzĩanĩ ĩla yĩtawa Ndũngalu. Na wavika nyũmbanĩ ya Yutasi, ũikũlya mũndũ wĩtawa Saulo. Nĩnĩmũnyuvĩte atw’ĩke mũthũkũmi wakwa wa mwanya.’
Anania nĩweekie ũu. Na yĩla wamwonie Saulo, amwilĩĩla moko na asya: ‘Mwĩaĩi nĩwandũma nĩ kana ũtonye kwona ĩngĩ na kusũwa nĩ veva mũtheu.’ Na o vau kwa vau syĩndũ iilyĩ ta makwaũ syavalũka kuma methonĩ ma Saulo, nake ambĩĩa kwona ĩngĩ.
Saulo atũmĩiwe kwa nzĩa nene mũno kũmatavya andũ ma mbaĩ mbingĩ. Eesĩkĩe ta mũtũmwa Vaulo, ũla twĩĩmanyĩsya maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wake. Ĩndĩ ekai, twambe twone ũndũ Ngai watũmie Vetelo akeke.
Meko 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Makũlyo
- Saulo eekie ata ĩtina wa Sitivini kũawa?
- Nĩ ũndũ mwaũ wa ũsengy’a weekĩkie yĩla Saulo waĩ nzĩanĩ aendete Ndamasiku?
- Yesũ eeie Saulo eke ata?
- Nĩ mawatho maũ Yesũ wamũnengie Anania, na Saulo atonyie ata kwona ĩngĩ?
- Saulo eetiwe syĩtwa yĩva, nake atũmĩiwe ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 8:1-4.
Mathĩna ala makwatie kĩkundi kĩu kyeũ kya Aklĩsto matumie mũĩkĩĩo wa Ũklĩsto ũnyaĩĩka ata, na nĩ ũndũ mwaũ ũvw’anene na ũsu ũminĩte kwĩkĩka mavindanĩ maitũ? (Meko 8:4; Isa. 54:17)
- Soma Meko 9:1-20.
Yesũ avuanisye kana avangĩte kũnenga Saulo wĩa mwaũ wĩ na ilungu itatũ? (Meko 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Alo. 11:13)
- Soma Meko 22:6-16.
Tũtonya kwĩthĩwa tũilyĩ ta Anania ata, na nĩkĩ ũndũ ũsu nĩ wa vata? (Meko 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Vet. 1:14-16; 2:12)
- Soma Meko 26:8-20.
Kũalyũka kwa Saulo na kũtw’ĩka Mũklĩsto kũtonya kũmekĩa vinya ata ala aa mũũme kana aa mũka mate aĩkĩĩi? (Meko 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Vet. 3:1-3)


text:
KĨLUNGU KYA 8
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
Mbivilia ĩtũtavasya kyaũ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
Ũsumbĩ wa Ngai ũkeeka ata?
Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ĩndĩĩ?
ANDŨ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmesĩ mboya ya Asa Waitũ, kana Mboya ya Mwĩaĩi. Ĩsu nĩ mboya yĩsĩkĩwe mũno na yambĩlĩĩilw’e nĩ Yesũ mwene ta mboya ya ngelekany’o. Nĩ mboya ya vata mũno, na kũkunĩkĩla maũndũ atatũ ma mbee ala mawetetwe vo kũkaũtetheesya kũmanya kĩla Mbivilia yo ĩmanyĩasya.
2 Mwambĩlĩĩlyonĩ wa mboya ya Mwĩaĩi, Yesũ amanyĩisye andũ ũũ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe. Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9-13) Maũndũ asu atatũ mawetetwe monanasya ata?
3 Nĩtwĩmanyĩĩtye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova. Nĩtwĩmanyĩĩtye kwenda kwa Ngai na tũkona kĩla Ngai wĩkĩte na weteele kwĩka kwondũ wa andũ. Yesũ oonanasya kyaũ yĩla waisye tũvoyae: “Ũsumbĩ waku wũke”? Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ? Kũka kwaw’o kũkataĩthya syĩtwa ya Ngai ata, kana kũyĩthesya? Na kũka kwa Ũsumbĩ ũsu kũkonanĩtye ata na kwĩka kwenda kwa Ngai?
ŨSUMBĨ WA NGAI NĨ KYAŨ?
4 Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ yambĩlĩĩilw’e nĩ Yeova Ngai yĩna Mũsumbĩ mũnyuve nĩ Ngai. Nũũ Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai? Nĩ Yesũ Klĩsto. Mũsumbĩ Yesũ nĩ mũnene kwĩ asumbĩ onthe na etawa “Mũsumbĩ wa asumbĩ, na Mwĩaĩi wa eaĩi.” (1 Timotheo 6:15) E ũtonyi wa kwĩka ũseo mwingĩ vyũ kwĩ mũsumbĩ o na wĩva.
5 Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va? Yesũ aĩva? Lilikana nĩtũneemanyĩisye amina kũawa mũtĩnĩ, nĩwathayũũkiw’e na ambata ĩtunĩ. (Meko ma Atũmwa 2:33) Ĩtunĩ vau waendie nĩvo ve Ũsumbĩ wa Ngai. Nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩwĩtaa “ũsumbĩ…wa ĩtunĩ.” (2 Timotheo 4:18) O na kau ũsumbĩ wa Ngai wĩ ĩtunĩ, ũkasũmbĩka nthĩ.—Ũvuan’yo 11:15.
6 Nĩkĩ Yesũ nĩ Mũsumbĩ mũseo kwĩ ala angĩ? Nũndũ we ndakakw’a. Mbivilia ĩisyaanĩsya Yesũ na asumbĩ ala angĩ ĩmwĩtĩte “ũla e weka ũtakwatawa nĩ kĩkw’ũ, ũtwĩe kyeninĩ kĩtathengeeka.” (1 Timotheo 6:16) Ũu nĩ kwonany’a kana maũndũ onthe maseo ala Yesũ ũkeka makatũa. Akeeka maũndũ manene na maseo.
7 Sũanĩa wathani ũũ wa Mbivilia ĩũlũ wa Yesũ: “Veva wa Yeova nũkekalaa ĩũlũ wake, veva wa ũĩ na ũmanyi, veva wa ũtao na vinya, veva wa kũmanya na wa kũmũkĩa Yeova. Kwendeew’a kwake kũkethĩawa nthĩnĩ wa kũmũkĩa Yeova; na ndakasila kwĩanana na kwona kwa metho make, kana kũtw’a kwĩanana na kwĩw’a kwa matũ make; ĩndĩ nũkasilĩlaa ngya na ũlũngalu, na kũmatusĩaa ala auu ma nthĩ katĩ.” (Isaia 11:2-4) Ndeto isu syonanasya kana Yesũ akasumbĩka andũ kũũ nthĩ kwa nzĩa ya ũlũngalu na tei. No wendeew’e nĩ kwĩthĩwa na mũsumbĩ ta ũsu?
8 Ũndũ ũngĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kana Yesũ ndakasumbĩka e weka. Kwĩ angĩ makasumbĩka vamwe nake. Kwa ngelekany’o, mũtũmwa Vaulo eeie Timotheo: “Ethĩwa nĩtũkũmĩĩsya, tũkasumbĩka vamwe nake.” (2 Timotheo 2:12) Kwoou, Vaulo, Timotheo, na angĩ ala manyuvĩtwe nĩ Ngai makasumbĩka vamwe na Yesũ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Makasumbĩka me meana?
9 O ta ũndũ vawetetwe Kĩlungunĩ kya 7 ĩvukunĩ yĩĩ, mũtũmwa Yoana ooniw’e woni ũũ: “Katena ka ĩlondu [Yesũ Klĩsto] aũngeme kĩĩmanĩ kya Saioni [e Mũsumbĩ ĩtunĩ], na vamwe nake andũ ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya, me na syĩtwa yake, na syĩtwa ya Ĩthe wake, maandĩkĩtwe itulyanĩ syoo.” Naaũ asu 144,000? Yoana atwĩĩte kana: “Asu nĩo ala mavikĩlaa Katena ka ĩlondu o vala ũendaa. Aa mathooetwe kumw’a andũnĩ, methĩwe ũsyao wa mbee kwa Ngai na kwa kala Katena.” (Ũvuan’yo 14:1, 4) Kwoou asu nĩ aatĩĩi aĩkĩĩku ma Yesũ Klĩsto ala manyuvĩtwe kũsumbĩka nake ĩtunĩ. Mathayũũkw’a makathi ĩtunĩ, ‘makasumbĩke nthĩ’ vamwe na Yesũ. (Ũvuan’yo 5:10) Kuma ĩvindanĩ ya atũmwa, Ngai nĩwambĩĩie kũnyuva Aklĩsto aĩkĩĩku nĩ kana andũ 144,000 meanĩe.
10 Nĩ walany’o wa wendo kwa andũ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000. Yesũ nĩwĩsĩ nesa ũndũ andũ mew’aa yĩla meũthĩna. Vaulo aisye Yesũ “ti ũla ũtatonya kũtwĩw’ĩa tei mawonzunĩ maitũ; ĩndĩ nĩ ũmwe watatiwe maũndũnĩ onthe o tondũ tũtatawa, ate na naĩ.” (Aevelania 4:15; 5:8) Ala makasumbĩka nake o namo nĩmathĩniw’e na moomĩĩsya. O na nĩmatatĩte kũmĩĩsya nũndũ wa kwĩthĩwa mate eanĩu na mowau maingĩ. Kwoou makaelewa mathĩna ala makwataa andũ!
ŨSUMBĨ WA NGAI ŨKEEKA ATA?
11 Yĩla Yesũ wameie amanyĩwa make mavoye Ũsumbĩ wa Ngai ũke, nĩwaisye ĩngĩ kana nĩmaĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkwe “kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” Ngai e ĩtunĩ na kwenda kwake nĩkwĩkawa kũu ĩtunĩ nĩ alaĩka ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ Kĩlungunĩ kya 3, twoonie kana mũlaĩka mũthũku nĩwaekie kwĩka kwenda kwa Ngai na atuma Atamu na Eva meka naĩ. Kĩlungunĩ kya 10 tũkoona ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mũlaĩka ũsu mũthũku wĩtawa Satani ũla Ndevili. Ĩvinda yĩmwe Satani na alaĩka ala mamũatĩĩie metawa ndaimoni, nĩmeetĩkĩlĩtw’e kwĩkala ĩtunĩ kwa kavinda. Kwoou ĩvinda yĩu ti onthe meekaa kwenda kwa Ngai kũu ĩtunĩ. Ĩndĩ kwaĩ kũalyũke Ũsumbĩ wa Ngai waambĩĩa kũsumbĩka. Mũsumbĩ Yesũ Klĩsto ekalĩla kĩvĩla kya ũsumbĩ aĩ okite kaũ na Satani.—Ũvuan’yo 12:7-9.
12 Ndeto ii sya wathani niwetete ũndũ kweekĩkie: “Na neew’a wasya mũnene ĩtunĩ, ũkyasya, Yu ve ũtangĩĩo, na vinya, na ũsumbĩ wa Ngai waitũ, na ũkũmũ wa Klĩsto wake: nũndũ mũvinganĩsya wa ana-a-asa maitũ nĩwekw’a nthĩ, ũla ũmavinganĩasya mbee wa Ngai waitũ mũthenya na ũtukũ.” (Ũvuan’yo 12:10) Nĩwoona maũndũ elĩ manene mawetetwe mũsoanĩ ũsu wa Mbivilia? Ũndũ wa mbee nĩ Ũsumbĩ wa Ngai wĩ ungu wa Yesũ Klĩsto kwambĩĩa kũsumbĩka. Ũndũ wa kelĩ nĩ Satani kwĩkw’a nthĩ.
13 Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa maũndũ asu elĩ kwĩkĩka? Kwĩanana na ũndũ kweethĩiwe ĩtunĩ, Mbivilia yaĩtye: “Kwondũ wa ũu tanai, inyw’ĩ matu, na inyw’ĩ ala mũtwĩe nthĩnĩ wamo! ” (Ũvuan’yo 12:12) Ĩĩ, alaĩka ala aĩkĩĩku ĩtunĩ mena ũtanu nũndũ Satani na alaĩka make nĩmalũngw’a kuma ĩtunĩ na kĩla ũmwe ĩtunĩ nĩ mũĩkĩĩku kwa Yeova Ngai. Ve mũuo na wĩw’ano na kwenda kwa Ngai nĩkũkwĩkwa ĩtunĩ.
14 Na kw’o kũũ nthĩ kweethĩiwe ata? Mbivilia yaĩtye: “Woo nĩ wa nthĩ na wa ũkanga: nũndũ ndevili nĩwamũtheeea inyw’ĩ, e na ũthilĩku mũnene, akĩmanya kana e na kavinda o kanini.” (Ũvuan’yo 12:12) Satani e na ũthilĩku nũndũ wa kũlũngw’a ĩtunĩ na kwĩthĩwa na kavinda o kanini. Nũndũ wa ũthilĩku wake we nũetete “woo” kũũ nthĩ. Tũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa “woo” ũsu Kĩlungunĩ kya 9. O kũilyĩ ũu nĩtũtonya kũkũlya, Ũsumbĩ ũsu ũtonya kũtuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ ata?
15 Lilikana kwenda kwa Ngai ĩũlũ wa nthĩ, ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3. Mũũndanĩ wa Eteni, Ngai nĩwoonanisye kana kĩeleelo kyake kyaĩ nthĩ ĩno ĩtw’ĩke valatiso yusũĩtwe nĩ andũ alũngalu mate ũkw’a. Yĩla Satani watumie Atamu na Eva meka naĩ, ũu nĩwatumie kĩeleelo kya Ngai kĩteanĩa kũũ nthĩ, ĩndĩ kĩyaalyũka. O na yu kĩeleelo kya Yeova nĩ kana “ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.” (Savuli 37:29) Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya ũndũ ũsu. Ũkeanĩsya kwa nzĩa yĩva?
16 Sũanĩa wathani ũũ wa Ndanieli 2:44 waĩtye: “Na mĩthenya ya asumbĩ asu Ngai wa ĩtunĩ akaũngamya ũsumbĩ ũtakaanangĩka tene na tene, o na ũsumbĩki waw’o ndũkaatiĩwa ũko ũngĩ wa andũ; ĩndĩ ũkatilanga ilungu na kũmina mosumbĩ asu onthe, naw’o ũkekalaa tene na tene.” Mũsoa ũsu wĩtwĩa ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
17 Mbee, wĩtwĩa Ũsumbĩ wa Ngai waĩ wambĩĩe kũsumbĩka “mĩthenya ya asumbĩ asu,” kana mosumbĩ ala angĩ me o vo. Kelĩ, wĩtwĩa kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkekala tene na tene. Ndũkasindwa kana ũtiĩwe andũ angĩ. Katatũ, kũkeethĩwa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ala angĩ ma nthĩ ĩno. Ũsumbĩ wa Ngai ũkamina mosumbĩ onthe na ĩndĩ wĩ o w’oka ũisumbĩka andũ. Andũ makatanĩa mũno ũsumbĩ ũsu mũseo vyũ.
18 Mbivilia yĩna ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ ĩno. Kwa ngelekany’o, yaĩtye ĩvinda ya kaũ ũsu yĩthengee, maveva ma ndaimoni makauma mathi makenge “asumbĩ ma nthĩ yonthe.” Mena kĩeleelo kyaũ? Kya “kũmomban’ya kaũnĩ wa mũthenya mũnene wa Ngai, Mwene Vinya W’onthe.” Asumbĩ ma nthĩ yonthe makoombanw’a vamwe “vala vetawa Kĩevelania Ali-Maketoni.” (Ũvuan’yo 16:14, 16) Nũndũ wa ũndũ Mbivilia ĩwetete mĩsoanĩ ĩsu ĩlĩ, kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma andũ wĩtawa Ali-Maketoni.
19 Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya kyaũ kwĩsĩla Ali-Maketoni? Kwasũanĩa kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ. Kĩeleelo kya Yeova Ngai kyaĩ nthĩ yusũe andũ alũngalu na eanĩu maimũthaitha, mekalĩte Valatisonĩ. Nĩ kyaũ kĩsiĩĩe kĩeleelo kĩu ũmũnthĩ? Ũndũ wa mbee nĩkwĩthĩwa twĩ na naĩ, na nĩtũwaa na tũkakw’a. Nĩtũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, kana Yesũ nĩwatũkw’ĩĩie nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela. Nũtonya kũlilikana ũndũ ĩvuku ya Mbivilia ya Yoana yaĩtye: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe [“Mwana mũsyawa weka wake,” NW ] , nĩ kana o ũla ũmwĩtĩkĩlaa ndakae, ĩndĩ ethĩwe na thayũ ũtathela.”—Yoana 3:16.
20 Kĩtumi kĩngĩ nĩkwĩthĩwa andũ aingĩ mekaa maũndũ mathũku. Nĩmaneenaa ũvũngũ na kwĩka maũndũ mataĩle. Mayendaa kwĩka kwenda kwa Ngai. Ala mekaa mothũku makaanangwa kaũnĩ wa Ngai wa Ali-Maketoni. (Savuli 37:10) Na ũndũ ũngĩ ũla ũtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩkwĩthĩwa mosumbĩ mayĩkĩaa andũ vinya makwĩke. Silikalĩ mbingĩ nĩ mbonzũ, ingĩ nĩ ng’endũ, na ingĩ ti ndũngalu. Mbivilia yaĩtye nesa atĩĩ: “Mũndũ ũmwe e na vinya ĩũlũ wa ũngĩ na akĩyĩka ũthũku.”—Mũtavan’ya 8:9, NW.
21 Kaũ wa Ali-Maketoni wathela, andũ makasũmbĩkwa nĩ silikalĩ o ĩmwe, Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu ũkeeka kwenda kwa Ngai na ũiete moathimo. Kwa ngelekany’o, ũkavetanga Satani na ndaimoni syake. (Ũvuan’yo 20:1-3) Andũ maikawaa na kũkw’a nũndũ nthembo ya Yesũ ĩkatũmĩwa kwovosya ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ andũ makekala tene na tene Ũsumbĩnĩ wa Ngai. (Ũvuan’yo 22:1-3) Nthĩ ĩkatw’ĩkĩthw’a valatiso. Kwoou Ũsumbĩ ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ na syĩtwa yake yĩithew’a. Ũu wĩonany’a ata? Wĩonany’a Ũsumbĩnĩ wa Ngai andũ onthe makataĩa syĩtwa ya Yeova.
ŨSUMBĨ WA NGAI WAMBĨĨAA KŨSUMBĨKA ĨNDĨĨ?
22 Yĩla Yesũ weeie amanyĩw’a make mavoyae, “Ũsumbĩ waku wũke,” oonanisye kana Ũsumbĩ ndwaĩ ũnamba kũka. Ĩndĩ nĩwookie yĩla Yesũ wambatie ĩtunĩ? Ndwaaũka ĩvinda yĩu nũndũ Vetelo na Vaulo maisye kana yĩla Yesũ wathaayũkiw’e wathani wa Savuli 110:1 nĩweanĩiw’e ĩũlũ wake ũla waĩtye: “Yeova emwĩa Mwĩaĩi wakwa, Ĩkala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwakwa, mũvaka natw’a amaitha maku kavĩla ka nyaĩĩ syaku.” (Meko ma Atũmwa 2:32-35; Aevelania 10:12, 13) Kwoou vaĩ ĩvinda ya kweteela.
23 Aĩ eteele ĩvinda yĩana ata? Myaka mĩvũthũ mbee na ĩtina wa mwaka wa 1900 amanyĩw’a ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu nĩmatalile na moona kana ĩvinda yĩu ya kweteela yathelaa mwaka wa 1914. (Kwa ũvoo mwingangĩ sisya Ũvoo wa Kwongeleela) Maũndũ ala maambĩĩie kũũ nthĩ kuma mwaka wa 1914 monanasya kana asomi asu ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu maneenete w’o. Kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia kwonanasya kana Klĩsto atw’ĩkie Mũsumbĩ mwaka wa 1914 na Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai wasumbĩka. Kwoou twĩ nthĩnĩ wa “kavinda o kanini” kala katiele ka Satani. (Ũvuan’yo 12:12; Savuli 110:2) Na nĩtũtonya kũweta nesa kana o mĩtũkĩ Ũsumbĩ wa Ngai ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkĩka kũũ nthĩ. Ũsu nũkwĩw’a ta ũvoo mũseo? Nũkũĩkĩĩa kana ũu nĩw’o? Kĩlungu kya 9 nĩkĩũkũtetheesya kũmanya kana Mbivilia kwa w’o nĩmanyĩasya maũndũ asu.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ ĩsumbĩkĩtwe nĩ Yesũ Klĩsto, na andũ 144,000 nĩmanyuvĩtwe kuma andũnĩ kũsumbĩka vamwe nake.—Ũvuan’yo 14:1, 4.
- Ũsumbĩ wa Ngai wambĩĩe kũsumbĩka mwaka wa 1914, na ĩvinda yĩu Satani nĩwekiw’e kũũ nthĩ.—Ũvuan’yo 12:9.
- Ũsumbĩ wa Ngai ũkaananga mosũmbĩ ma andũ, na nthĩ ĩitw’ĩkĩthw’a valatiso.—Ũvuan’yo 16:14, 16.
Makũlyo
1. Nĩ mboya yĩva yĩsĩkĩwe mũno tũũkunĩkĩla yu?
2. Nĩ maũndũ meva atatũ ala Yesũ wamanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae?
3. Nĩ kyaũ twaĩlĩte kũmanya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
4. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na nũũ Mũsumbĩ waw’o?
5. Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va, naw’o ũkasumbĩka kyaũ?
6, 7. Nĩ kyaũ kĩtumaa Yesũ ethĩwa Mũsumbĩ wa vata?
8. Naaũ makasumbĩka vamwe na Yesũ?
9. Nĩ andũ meana makasumbĩka na Yesũ, na Ngai ambĩĩie ũmanyuva ĩndĩĩ?
10. Nĩkĩ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000 nĩ walany’o wa wendo?
11. Nĩkĩ Yesũ waisye amanyĩw’a make maĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkĩke ĩtunĩ?
12. Ũvuan’yo 12:10 yĩwetete maũndũ elĩ meva manene?
13. Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa Satani kwĩkw’a kũũ nthĩ?
14. Nĩ kyaũ kĩthĩĩtwe Satani ekw’a kũũ nthĩ?
15. Kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ nĩ kyaũ?
16, 17. Ndanieli 2:44 yaĩtye ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
18. Kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ wĩtawa ata?
19, 20. Kĩla kĩtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩ kyaũ?
21. Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ata?
22. Nĩkĩ nĩtwĩsĩ kana Ũsũmbĩ wa Ngai ndwaambĩĩa kũsumbĩka yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ kana amina kũthaayũũkw’a oou?
23. (a) Ũsumbĩ wa ngai waambĩĩe kũsumbĩka ĩndĩĩ? (b) Tũkeemanyĩsya kyaũ Kĩlungunĩ kya 9?


text:
Mwinĩei Yeova Mbathi Nzaũ
Tanĩa mbathi nzaũ sya kũmũtaĩa na kũmũthaitha Yeova Ngai. Umya mbathi na ndeto syaw’o, na ũyĩmanyĩsya mbathi ii syĩ mũyo.
WATHI 136
Ũsumbĩ Nũsumbĩkĩte, Twĩvoya Wũke!
Wathi mũseo wa kũmũtaĩa Yeova Ngai, nũndũ Klĩsto Yesũ nũsumbĩkĩte.
WATHI 137
Tũnenge Ũkũmbaũ
Ũka twĩthĩwe vamwe tũmũkũlye Yeova Ngai atũnenge ũkũmbaũ wa kũtavany’a syĩtwa yake.
WATHI 138
Yeova Nĩyo Syĩtwa Yaku
Taĩa ĩsyĩtwa ĩtheu ya Yeova na ũitavya andũ onthe kana nĩwe wĩ Ĩũlũ wa Onthe.
WATHI 139
Mamanyĩsye Methĩwe na Ũkũmbaũ
Kũmwĩsũva Yeova nũndũ wa kũmasũvĩa athũkũmi make na kũmatetheesya momĩĩsye nginya mũthya.


text:
Ngewa ya 54: Mũndũ Ũla Waĩ Vinya Vyũ
WE NĨWĨSĨ syĩtwa ya mũndũ ũla waĩ vinya kwĩ ala angĩ onthe? Nĩ mũsili weetawa Samusoni. Yeova nĩwe wanengae Samusoni vinya wake. O na mbee wa Samusoni atanasyawa, Yeova eeie inyia wake ũũ: ‘O mĩtũkĩ ũkasyaa mwana. Nake akatongosya nthĩnĩ wa kũtangĩĩa Aisilaeli kuma kwa Avilisiti.’
Avilisiti maĩ andũ athũku matũĩte nthĩ ya Kanaani. Maĩ na aũme aingĩ ma kaũ, na nĩmamathĩnasya Aisilaeli mũno. Ĩvinda yĩmwe, Samusoni aendete kũla Avilisiti mekalaa, mũnyambũ mũnene nĩwookie na kũla ũĩ ũtundumĩte. Ĩndĩ Samusoni ooaa mũnyambũ ũsu na moko mathei. Na ĩngĩ nĩwooaie Avilisiti athũku maana maingĩ.
Ĩtina Samusoni nĩwendanie na mũndũ mũka weetawa Ndelila. Atongoi ma Avilisiti nĩmathanie kana kĩla ũmwe woo akanenga Ndelila ilungu 1,100 sya vetha ethwa akamatavya kĩla kĩtumaa Samusoni ethĩwa na vinya mwingĩ. Ndelila nĩwendaa mbesa isu syonthe. We ndaĩ mũnyanyae wa w’o wa Samusoni, kana wa andũ ma Ngai. Kwoou aendeea na kũkũlya Samusoni kĩla kĩtumaa ethĩwa na vinya mwingĩ ũu.
Ĩtina vyũ, Ndelila nĩwatumie Samusoni amũtavya kĩmbithĩ kya vinya wake ayasya, ‘Nzw’ĩĩ yakwa ndyaaenzwa o na ĩndĩĩ. Kuma kũsyawa kwakwa, Ngai anyuvie nĩtw’ĩke mũthũkũmi wake wa mwanya wĩtawa Mũnasili. Nzw’ĩĩ yakwa ĩkenzwa, no nasye vinya wakwa.’
Kwoou ĩndĩ, Ndelila amanya ũu, akomya Samusoni too maũũnĩ make. Na ĩndĩ eeta mũndũ ooka na eenza nzw’ĩĩ yake. Yĩla Samusoni waamũkie eethĩa ndena vinya. Na ĩndĩ Avilisiti mooka na mamũkwata. Na mavũthũanga metho make elĩ, na mamũtw’a ngombo yoo.
Mũthenya ũmwe Avilisiti nĩmavokie mboka nene nĩ kana mathaithe ngai yoo Ndakoni, na maete Samusoni kuma kolokolonĩ nĩ kana mamũthekee. Kũvikĩa ĩvinda yĩu, nzw’ĩĩ yake yaĩ ĩneana ĩngĩ. Na Samusoni eea kĩmwana kĩla kyamũtongoesye kĩmũkwete kw’oko: ‘Eka ngwate itũĩ ila iũngamĩtye nyũmba ĩno.’ Na ĩndĩ Samusoni avoya Yeova amunenge vinya, na akwata ila itũĩ. Na aneena na wasya mũnene: ‘Eka nĩkw’e vamwe na Avilisiti.’ Vaĩ na Avilisiti ta 3,000 mbokanĩ ĩsu, na Samusoni asukuma ituĩ isu na vinya wake w’onthe na nyũmba yavalũka na yooaa andũ asu onthe athũku
Asili kĩlungu kya 13 nginya 16.
Makũlyo
- Mũndũ ũla waĩ vinya vyũ kũthonoka andũ onthe ĩũlũ wa nthĩ eetawa ata, na vinya ũsu wake anengetwe nũũ?
- Ĩvinda yĩmwe, Samusoni eekanie na mũnyambũ ata, tondũ ũtonya kwona vaa visanĩ?
- Nĩ kĩmbithi kyaũ Samusoni ũnũũtavya Ndelila vaa visanĩ, na ũndũ ũsu watumie ata akwatwa nĩ Avilisiti?
- Samusoni amoaie ata amaitha 3,000 Avilisiti mũthenya ũla we wakwie?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Asili 13:1-14.
Manoa na mũka moonanisye ngelekany’o nzeo ata kwa asyai ĩũlũ wa kũea syana syoo? (Asi. 13:8; Sav. 127:3; Aev. 6:4)
- Soma Asili 14:5-9 na 15:9-16
Ngewa ya Samusoni ya kũaa mũnyambũ, kũtw’a makanda meũ, kũtũmĩa ũkambu wa ĩng’oi kũaa aũme 1,000 yĩvuany’a kyaũ ĩũlũ wa ũndũ veva Mũtheu wa Yeova ũtethasya wĩa?
Veva mũtheu ũtũtethasya ithyĩ ata ũmũnthĩ? (Asi. 14:6; 15:14; Nzek. 4:6; Meko 4:31)
- Soma Asili 16:18-31.
Samusoni eekiwe ata nĩ itindo nthũku, na tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ũndũ ũsu? (Asi. 16:18, 19; 1 Ako. 15:33)


text:
Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia
Nĩkĩ twaĩle kũlilikanaa kĩkw’ũ kya Yesũ?
Kĩkw’ũ kya Yesũ nĩkyo ũndũ ũla wa vata vyũ waaĩthĩwa ĩũlũ wa nthĩ. Akwie nĩ kana andũ meĩkala ũndũ Ngai wendaa mekale kuma mwambĩlĩĩlyonĩ. Mũndũ ndoombĩtwe atonya kwĩka maũndũ mathũku, kũwaa, kana kũkw’a. (Mwambĩlĩlyo 1:31) Ĩndĩ andũ nĩmalikile naĩnĩ kwĩsĩla mũndũ wa mbee, Atamu. Yesũ akwie nĩ kana atũtangĩĩe kuma ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ.—Soma Mathayo 20:28; Alomi 6:23.
Ngai oonanisye kana nũtwendete mũno kwa kũtũma Mwana wake kũũ nthĩ, nĩ kana akw’e kwondũ witũ. (1 Yoana 4:9, 10) Yesũ eeie aatĩĩi make malilikanae kĩkw’ũ kyake kwa nzĩa yĩ laisi ya kũtũmĩa mũkate na mbinyu. Kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ kĩla mwaka nĩ nzĩa ya kwonany’a kana nĩtũũtũnga mũvea nũndũ wa wendo ũla Ngai na Yesũ moonanisye.—Soma Luka 22:19, 20.
Naaũ maĩle kũya mũkate na kũnyw’a mbinyu?
Ĩvinda ya mbee ĩla Yesũ weeie amanyĩw’a make malilikanae kĩkw’ũ kyake, awetie ĩũlũ wa ũtianĩo kana wĩw’ano. (Mathayo 26:26-28) Ũtianĩo ũsu watumie amanyĩw’a make, vamwe na andũ angĩ anini, methĩwa na wĩkwatyo wa kwĩsa kwĩthĩwa me asumbĩ na athembi vamwe na Yesũ ĩtunĩ. O na kau andũ milioni mbingĩ nĩmalilikanaa kĩkw’ũ kya Yesũ, no ala me nthĩnĩ wa ũtianĩo ũsu maĩsaa mũkate na makanyw’a mbinyu.—Soma Ũvuan’yo 5:10.
Kwa ĩvinda ya myaka vakuvĩ 2,000, Yeova ethĩĩtwe ainyuva ala makethĩwa asumbĩ. (Luka 12:32) Ala makethĩwa asumbĩ nĩ anini kwĩ ala makekala kũũ nthĩ tene na tene.—Soma Ũvuan’yo 7:4, 9, 17.


text:
Ĩvuku Yakwa ya Ngewa Sya Mbivilia
YĨĨ nĩ ĩvuku ya ngewa sya w’o. Syumĩtw’e Mbivilianĩ, ĩvuku yĩla ya vata vyũ kũũ nthĩ. Ngewa isu syĩkũelesya isitoli ya nthĩ kuma yĩla Ngai wambĩĩe kũmba nginya ĩvinda yitũ. O na nĩsyĩkũkũelesya maũndũ ala Ngai wathanĩte ũkeka ĩvinda yĩla yũkĩte
Ĩvuku yĩĩ yĩkũelesya ĩũlũ wa Mbivilia. Yĩelesya ĩũlũ wa andũ ala mawetetwe Mbivilianĩ na maũndũ ala meekie. O na nĩyĩonanany’a wĩkwatyo mũseo ũla Ngai ũnengete andũ wa kwĩthĩwa na thayũ ũtathela nthĩnĩ wa nthĩ ya valatiso
Ĩvuku yĩĩ yĩna ngewa 116. Ngewa isu ivangĩtwe ilungu nyaanya. Mbee wa kĩla kĩlungu, ve ĩthangũ yĩeleetye kwa ũkuvĩ maũndũ ala me kĩlungunĩ kĩu. Ngewa isu iatĩanĩe o ũndũ maũndũ asu meekĩkie nthĩnĩ wa isitoli. Mũvango ũsu nũkũũtetheesya kũmanya maũndũ asu meekĩkie ĩndĩĩ nthĩnĩ wa isitoli, kwa kũmasianĩsya na maũndũ ala angĩ.
Ngewa isu ieleetw’e kwa kĩthyomo kĩvũthũ. Aingĩ menyu inywĩ syana nini mũkeethĩwa mũtonya kwĩsomea ngewa isu. Na inywĩ asyai mũkoona kana syana syenyu ila nini ikatanĩa kũsomewa ngewa isu ĩngĩ na ĩngĩ. Mũkoona kana ĩvuku yĩĩ nĩyendeeasya mũno syana o na andũ aima.
Maandĩko ma Mbivilia nĩmonanĩtw’e ĩtina wa kĩla ngewa. Nĩmũũkũlw’a mũsome maandĩko ma Mbivilia vala ngewa isu syumĩtwe. Wamina kũsoma ngewa, tata kũsũngĩa makũlyo ma kwĩmanyĩsya ma ngewa ĩsu ala me ĩtina wa ngewa ya 116.
Maandĩko ma Mbivilia ala me ĩvukunĩ yĩĩ maeleetw’e kwa nzĩa ĩtonya kũeleeka kwa ũvũthũ. Maeleetw’e ũu nĩ kana syana nini itonye kũmaelewa. Maandĩko ala me ĩtina wa kĩla ngewa meonany’a vala ngewa ĩsu ĩkwatĩkanaa Mbivilianĩ.


text:
Ngewa ya 103: Nthĩnĩ wa Nyũmba Mbinge
ĨTINA wa Vetelo na Yoana kuma mbũanĩ vala mwĩĩ wa Yesũ ũnaĩ, Meli nĩwatiiwe e weka. Nake ambĩĩa kũĩa. Na ĩndĩ akumana na akunĩkĩla mbũanĩ, o tondũ twonie visanĩ ũla ũngĩ. Na nthĩnĩ oona alaĩka elĩ! Namo mamũkũlya: ‘Wĩĩw’a nĩ kyaũ?’
Na Meli asũngĩa: ‘Nũndũ nĩmatwaie Mwĩaĩi wakwa, na ndyĩsĩ vala mamwiie.’ Na ĩndĩ Meli eethyũũa na oona mũndũ. Na ũ mũndũ amũkũlya: ‘Wĩmantha ũũ?’
Meli oonaa mũndũ ũsu ta mũsũvĩi wa mũũnda, na ta we wosie mwĩĩ wa Yesũ. Kwoou amwĩa: ‘Ethĩwa nũe ũmumisye vaa, ndavya vala ũmwiie.’ Ĩndĩ, kwa w’o, mũndũ ũsu nĩ Yesũ. Oosete mwĩĩ Meli ũtatonya kũũmanya. Ĩndĩ yĩla Yesũ wamwĩtie kwa syĩtwa yake, Meli amũmanya. Nake asemba athi atavya amanyĩw’a: ‘Nĩnamwona Mwĩaĩi!’
Mũthenya ũsu ũnaendanga, amanyĩw’a elĩ maendete ndũanĩ ya Emaũ, mũndũ mũna nĩwookie aendany’a namo. Mo maĩ na kyeva mũno nũndũ Yesũ nũnooaiwe. Ĩndĩ o maendete nzĩanĩ, mũndũ ũsu amaelesya maũndũ maingĩ kuma Mbivilianĩ ala matumie mew’a nesa. Ĩtina vyũ, mathũmũa maye lĩu, amanyĩw’a asu mamanya kana mũndũ ũsu nĩ Yesũ. Na ĩndĩ Yesũ aeka kwoneka, na amanyĩw’a asu elĩ mathi na mĩtũkĩ nginya Yelusaleme makatavye atũmwa ĩũlũ wake.
O maũndũ asu maendee, Yesũ nĩwaumĩlĩĩile Vetelo. Ala angĩ meew’a ũu nĩmatanie. Namo ala amanyĩw’a elĩ mathi Yelusaleme na mamethĩa atũmwa. Na mamatavya ũndũ Yesũ ũmaumĩlĩĩile me nzĩanĩ. Na o kavinda kau maendee na kũelesya ũndũ ũsu, we nĩwĩsĩ nũndũ mwaũ wa ũsengy’a weekĩkie?
Kwasisya vaa visanĩ. Yesũ nĩwaumĩlile nyũmba nthĩnĩ, o na kau mũomo waĩ mũvinge. Amanyĩw’a matanie ta kĩ! Ũsu w’o ĩndĩ tyo mũthenya wa ũtanu? Kũvika yu we nũtonya kũtala mavinda ala Yesũ waumĩlĩĩile aatĩĩi make? Nĩmavikĩte atano?
Mũtũmwa Thoma ndaĩ vamwe namo yĩla Yesũ waumĩlile. Kwoou amanyĩw’a mamwĩa: ‘Nĩtwamwona Mwĩaĩi!’ Ĩndĩ Thoma asya no nginya we mwene amwone Yesũ mbee wa kũĩkĩĩa. Matukũ nyaanya ĩtina, amanyĩw’a maĩ vamwe ĩngĩ nyũmbanĩ mbinge, na ĩvinda yĩu Thoma aĩ vamwe namo. Na o vau kwa vau, Yesũ aumĩla vau nyũmbanĩ nthĩnĩ. Na Thoma aĩkĩĩa.
Yoana 20:11-29; Luka 24:13-43.
Makũlyo
- Meli amwĩie ata mũndũ ũla we wasũaanĩaa ta mũsũvĩi wa mũũnda, ĩndĩ nĩ kyaũ kyatumie amanya kwa w’o ũsu aĩ Yesũ?
- Kweekĩkie ata kwa amanyĩw’a elĩ ala maendete ndũanĩ ya Emaũ?
- Nũndũ mwaũ wa ũsengy’a weekĩkie yĩla amanyĩw’a asu elĩ mamatavasya atũmwa kana nĩmamwonie Yesũ?
- Yesũ aumĩlĩĩle aatĩĩi make mavinda meana?
- Thoma aisye ata eew’a kana amanyĩw’a nĩmamwonie Mwĩaĩi, ĩndĩ kweethĩiwe ata mĩthenya nyanya ĩtina?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yoana 20:11-29.
Ndeto sya Yesũ nthĩnĩ wa Yoana 20:23 syĩonany’a kana andũ nĩmanengetwe ũtonyi wa kũekea naĩ? Elesya. (Sav. 49:2, 7; Isa. 55:7; 1 Tim. 2:5, 6; 1 Yoa. 2:1, 2)
- Soma Luka 24:13-43.
Tũtonya kũmbany’a ngoo yitũ ata wĩthĩe nĩtonya kwĩtĩkĩla w’o wa Mbivilia kwa ũvũthũ? (Lk. 24:32, 33; Esa. 7:10; Mt. 5:3; Meko 16:14; Aevl. 5:11-14)


text:
Ngewa ya 84: Mũlaĩka Aithokea Meli
MŨNDŨ mũka ũũ mwanake nĩ Meli. We aĩ Mũisilaeli, na ekalaa ndũa ya Nasaleti. Ngai nĩweesĩ kana we nĩ mũndũ mũka mũseo mũno. Kĩu nĩkyo kĩtumi watũmie mũlaĩka wake Kavilieli akaneene nake. We nĩwĩsĩ Kavilieli ookie kũtavya Meli ata? Ekai twone.
Kavilieli amwĩie atĩĩ: ‘Wakya, ũla wonewe ũseo mũno. Yeova e vamwe naku.’ Meli ndaĩ aamwona mũndũ ũũ ĩngĩ. We aĩ na kĩũũyũ nũndũ ndaaelewa ũndũ mũndũ ũsu waasya ĩndĩ o kwa mĩtũkĩ Kavilieli ausya w’ĩa wake.
Na amwĩa: ‘Eka ũkĩa, Meli, Yeova nĩwendeew’e nue. Kĩu nĩkyo kĩtumi ũnũkwĩka ũndũ wa ũsengy’a mũno kwaku. O mĩtũkĩ ũkasyaa kana. Na ũkaketa Yesũ.’
Kavilieli nĩwaendeeie na kũelesya: ‘Na mwana ũsu akeethĩwa e mũnene, na akeetawa Mwana wa Ngai Ũla Wĩ Ĩũlũ wa Onthe. Yeova akamũtw’a mũsumbĩ, o ta Ndaviti. Ĩndĩ Yesũ akeethĩwa e mũsumbĩ tene na tene, na ũsumbĩ wake ndũkethĩwa na mũminũkĩlyo!’
Na Meli akũlya: ‘Ũndũ ũũ ũkethĩwa ata? O na nyie ndimũtwae. Na ndyaaĩkala na mũndũũme, kwoou ndonya kũsyaa mwana ata?’
Kavilieli asũngĩa: ‘Vinya wa Ngai ũkooka ĩũlũ waku, kwoou kana kau kakeetawa Mwana wa Ngai.’ Na ĩndĩ amwĩa Meli: ‘Lilikana Elisavethi ũla wa mbaĩ yaku. Andũ maasya nĩ mũkũũ ũndũ ũtatonya kũsyaa syana. Ĩndĩ akasyaa mwana o mĩtũkĩ. Kwoou nũkwona, vai ũndũ Ngai ũtatonya kwĩka.’
O vau kwa vau Meli asya: ‘Nyie nĩ ngombo ya Yeova! Nĩwĩthĩwe kwakwa o ta ndeto syaku.’ Na ĩndĩ mũlaĩka amũtia na athi.
Meli nĩwaendie na mĩtũkĩ akakethye Elisavethi. Yĩla Elisavethi weewie wasya wa Meli, kana kala kaĩ ĩvunĩ kwake kathaka nĩ ũtanu. Nake ausũwa nĩ veva wa Ngai, na amwĩa Meli: ‘Nũathimĩtwe we katĩ wa aka.’ Meli nĩwekalile na Elisavethi ta myei ĩtatũ, na ĩndĩ asyoka mũsyĩ Nasaleti.
Meli aĩ vakuvĩ kũtwawa nĩ mũndũ weetawa Yosevu. Ĩndĩ yĩla Yosevu wamanyie kana Meli akasyaa kana, oona ndaĩlĩtwe nĩkũmũtwaa. Ĩndĩ mũlaĩka wa Ngai amwĩa: ‘Ndũkakĩe kũtwaa Meli atw’ĩke mũka waku. Tondũ Ngai nĩwe ũmũnengete mwana.’ Kwoou Meli na Yosevu matwaana, namo meeteela Yesũ asyawe.
Luka 1:26-56; Mathayo 1:18-25.
Makũlyo
- Mũndũ mũka ũũ wĩ vaa visanĩ nũũ?
- Kavilieli eeie Meli ata?
- Kavilieli aeleisye Meli ata kana akasyaa mwana o na vala ndaĩ aaĩkala na mũndũũme?
- Kweethĩiwe ata yĩla Meli wathokeie Elisavethi, mũndũ wa mbaĩ yoo?
- Yosevu asũanĩie ata yĩla wamanyie kana Meli akasyaa kana, ĩndĩ nĩ kyaũ kyatumie aalyũla mosũanĩo make?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Luka 1:26-56.
Ĩandĩko ya Luka 1:35 yĩonany’a ata kana kũlea kwĩanĩa o na kwĩva kumanĩte na Atamu kũyaavũũsya ĩtumbĩ ya Meli ĩla thayũ wa mwana wa Ngai wathamiw’e kuma wĩkalonĩ wa kĩveva? (Akai 2:11-13; Yoa. 6:69; Aevl. 7:26; 10:5)
Yesũ anengiwe ndaĩa ata o na mbee wa kũsyawa? (Lk. 1:41-43)
Nĩ ngelekany’o myaũ nzeo ĩla Meli waiĩie Aklĩsto ma ũmũnthĩ ala makwataa mawĩa ma mwanya ũthũkũminĩ wa Ngai? (Lk. 1:38, 46-49; 17:10; Nth. 11:2)
- Soma Mathayo 1:18-25.
O na kau Yesũ ndaaĩtwa Emanueli, eanĩisye ata ũalyũlo wa syĩtwa yĩu yĩla waĩ mũndũ? (Mt. 1:22, 23; Yoa. 14:8-10; Aevl. 1:1-3)


text:
Ngewa ya 109: Vetelo Aimũthokea Kolinelio
ŨYA NĨ mũtũmwa Vetelo ũũngamĩte vaya, namo asu me ĩtina wake nĩ amwe ma anyanyae make. Ĩndĩ nĩkĩ mũndũ ũũ ũtulĩtye ndu mbee wa Vetelo? Nĩwaĩlĩte kwĩka ũu? Nĩwĩsĩ we nũũ?
Ũ mũndũ nĩ Kolinelio. Nĩ mũnene wa ita sya Alomi. Kolinelio ndesĩ Vetelo, ĩndĩ eeiwe amũthokye nyũmbanĩ yake. Ekai twone ũndũ ũũ weethĩiwe ata?
Aatĩĩi ma mbee ma Yesũ maĩ Ayuti. Kolinelio ndaĩ Mũyuti, ĩndĩ nĩwamwendete Ngai. Nĩwamũvoyaa na kũmeka andũ ma Ngai maũndũ maingĩ maseo. Mũthenya ũmwe syũa yeeeka mũlaĩka nĩwamumĩlĩĩile na asya: ‘Ngai nĩwendeew’e nue, na nũkũsũngĩa mboya syaku. Tũma andũ mathi makaete mũndũ wĩtawa Vetelo. Vetelo ekalaa Yova nyũmbanĩ ya Simoni, ũla wekalaa ũtee wa ũkanga.’
Vate kweteela Kolinelio nĩwatũmie andũ makamanthe Vetelo. Ũnĩ ũsu, andũ asu makilyĩ kũvika Yova, Vetelo aĩ nyũmbanĩ ya Simoni ĩũlũ. E vau Ngai nĩwatumie asũanĩa ta ũkwona ngũa nene ĩtheete kuma ĩtunĩ. Ngũanĩ ĩsu vaĩ nyamũ sya mĩthemba yonthe. Kwĩanana na mĩao ya Ngai, nyamũ isu syaĩ mbuku kwa kũĩwa, ĩndĩ wasya, wamwĩa: ‘Vetelo ũkĩla. Ũae ũye.’
Nake Vetelo asũngĩa: ‘Aiee! Nyie ndyaaya kĩndũ kĩte kĩtheu.’ Ĩndĩ wasya wamwĩa Vetelo: ‘Eka kwĩta kĩvuku kĩndũ kĩla Ngai ũkwasya nĩ kĩtheu.’ Ũndũ ũsu weekĩkie mavinda atatũ. Na Vetelo o aendee na kũsũanĩa ũndũ ũsu wĩonany’a ata, aũme ala matũmĩtwe nĩ Kolinelio mavika nyũmbanĩ ĩsu na makũlĩĩlya Vetelo.
Nake Vetelo atheea kuma nyũmbanĩ ĩũlũ na asya: ‘Ninyie mũndũ ũla mũũmantha. Nĩkĩ mwooka?’ Yĩla andũ asu maeleisye kana mũlaĩka amwĩie Kolinelio athokye Vetelo nyũmbanĩ yake, Vetelo eetĩkĩla kũthi namo. Ũnĩ ũsu Vetelo na anyanyae make nĩmaendie kwa Kolinelio kũu Kaisalea
Kolinelio nĩwoombanĩtye andũ ma nyũmba yake na anyanyae make. Yĩla Vetelo wavikie, Kolinelio amũthaũa. Nake atheea nthĩ na atulya ndu maaũnĩ ma Vetelo, o tondũ ũkwona vaa. Ĩndĩ Vetelo amwĩa: ‘Ũngama; nyie nakwa nĩ o mũndũ.’ Mbivilia yonanĩtye kana ti ũndũ waĩle kũtulĩlya mũndũ ndu na kũmũthaitha. Twaĩlĩte kũthaitha Yeova e weka.
Vetelo ĩndĩ amatavya asu moombanĩte, akĩmea: ‘Nyie nĩngwona kana Ngai etĩkĩlaa andũ onthe ala mendaa kũmũthũkũma.’ Na aendee na kũneena, Ngai atũma veva wake mũtheu, na andũ asu mambĩĩa kũneena na ithyomo syĩ kĩvathũkany’o. Ũndũ ũsu nĩwaseng’isye amanyĩw’a Ayuti ala mookĩte vamwe na Vetelo, nũndũ masũanĩaa kana Ngai endeeaw’a no Ayuti oka. Kwoou ũu wamamanyĩsya kana Ngai ndonaa andũ ma mbaĩ o na yĩva kwĩthĩwa me aseo kana me ma vata kwake kwĩ andũ ma mbaĩ ila ingĩ. Ũsu w’o tyo ũndũ mũseo ithyonthe twaĩlĩte nĩkũlilikanaa?
Meko 10:1-48; 11:1-18; Ũvuan’yo 19:10.
Makũlyo
- Ũũ nũũ ũtulĩtye ndu visanĩ ũũ?
- Mũlaĩka amwĩie Kolinelio ata?
- Ngai atumie Vetelo ona kyaũ e nyũmbanĩ ya ĩũlũ ya Simoni, ndũanĩ ya Yova?
- Nĩkĩ Vetelo weeie Kolinelio ndaĩlĩtwe nĩ kũmũtulĩlya ndu na kũmũthaitha?
- Nĩkĩ amanyĩw’a Ayuti ala maĩ vamwe na Vetelo maseng’ie?
- Nĩ ĩsomo yaũ ya vata twaĩlĩte nĩkwĩmanyĩsya kumana na Vetelo kũmũthokea Kolinelio?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 10:1-48.
Ndeto sya Vetelo ila syonekaa nthĩnĩ wa Meko 10:42 syonanasya kyaũ ĩũlũ wa wĩa wa kũtavany’a ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ? (Mt. 28:19; Mko. 13:10; Meko 1:8)
- Soma Meko 11:1-18.
Vetelo eethĩiwe na woni mwaũ amina kũelewa nesa woneleelyo wa Yeova ĩũlũ wa andũ-ma-mbaĩ-ingĩ, na tũtonya kũatĩĩa ata ngelekany’o yake? (Meko 11:17, 18; 2 Ako. 10:5; Aev. 5:17)


text:
This account is not public!!!.
Back
vasyaa.vasyaa asyaa.vasyaa aasyaa.vasyaa basyaa.vasyaa casyaa.vasyaa dasyaa.vasyaa
fasyaa.vasyaa gasyaa.vasyaa hasyaa.vasyaa iasyaa.vasyaa jasyaa.vasyaa kasyaa.vasyaa
masyaa.vasyaa nasyaa.vasyaa oasyaa.vasyaa pasyaa.vasyaa qasyaa.vasyaa rasyaa.vasyaa
tasyaa.vasyaa uasyaa.vasyaa vasyaa.vasyaa wasyaa.vasyaa xasyaa.vasyaa yasyaa.vasyaa
vsyaa.vasyaa vasyaa.vasyaa vbsyaa.vasyaa vcsyaa.vasyaa vdsyaa.vasyaa vesyaa.vasyaa
vgsyaa.vasyaa vhsyaa.vasyaa visyaa.vasyaa vjsyaa.vasyaa vksyaa.vasyaa vlsyaa.vasyaa
vnsyaa.vasyaa vosyaa.vasyaa vpsyaa.vasyaa vqsyaa.vasyaa vrsyaa.vasyaa vssyaa.vasyaa
vusyaa.vasyaa vvsyaa.vasyaa vwsyaa.vasyaa vxsyaa.vasyaa vysyaa.vasyaa vzsyaa.vasyaa
vaayaa.vasyaa vabyaa.vasyaa vacyaa.vasyaa vadyaa.vasyaa vaeyaa.vasyaa vafyaa.vasyaa
vahyaa.vasyaa vaiyaa.vasyaa vajyaa.vasyaa vakyaa.vasyaa valyaa.vasyaa vamyaa.vasyaa
vaoyaa.vasyaa vapyaa.vasyaa vaqyaa.vasyaa varyaa.vasyaa vasyaa.vasyaa vatyaa.vasyaa
vavyaa.vasyaa vawyaa.vasyaa vaxyaa.vasyaa vayyaa.vasyaa vazyaa.vasyaa vasaa.vasyaa
vasbaa.vasyaa vascaa.vasyaa vasdaa.vasyaa vaseaa.vasyaa vasfaa.vasyaa vasgaa.vasyaa
vasiaa.vasyaa vasjaa.vasyaa vaskaa.vasyaa vaslaa.vasyaa vasmaa.vasyaa vasnaa.vasyaa
vaspaa.vasyaa vasqaa.vasyaa vasraa.vasyaa vassaa.vasyaa vastaa.vasyaa vasuaa.vasyaa
vaswaa.vasyaa vasxaa.vasyaa vasyaa.vasyaa vaszaa.vasyaa vasya.vasyaa vasyaa.vasyaa
vasyca.vasyaa vasyda.vasyaa vasyea.vasyaa vasyfa.vasyaa vasyga.vasyaa vasyha.vasyaa
vasyja.vasyaa vasyka.vasyaa vasyla.vasyaa vasyma.vasyaa vasyna.vasyaa vasyoa.vasyaa
vasyqa.vasyaa vasyra.vasyaa vasysa.vasyaa vasyta.vasyaa vasyua.vasyaa vasyva.vasyaa
vasyxa.vasyaa vasyya.vasyaa vasyza.vasyaa vasya.vasyaa vasyaa.vasyaa vasyab.vasyaa
vasyad.vasyaa vasyae.vasyaa vasyaf.vasyaa vasyag.vasyaa vasyah.vasyaa vasyai.vasyaa
vasyak.vasyaa vasyal.vasyaa vasyam.vasyaa vasyan.vasyaa vasyao.vasyaa vasyap.vasyaa
vasyar.vasyaa vasyas.vasyaa vasyat.vasyaa vasyau.vasyaa vasyav.vasyaa vasyaw.vasyaa
vasyay.vasyaa vasyaz.vasyaa vasyaavasyaa vasyaaavasyaa vasyaabvasyaa vasyaacvasyaa
vasyaaevasyaa vasyaafvasyaa vasyaagvasyaa vasyaahvasyaa vasyaaivasyaa vasyaajvasyaa
vasyaalvasyaa vasyaamvasyaa vasyaanvasyaa vasyaaovasyaa vasyaapvasyaa vasyaaqvasyaa
vasyaasvasyaa vasyaatvasyaa vasyaauvasyaa vasyaavvasyaa vasyaawvasyaa vasyaaxvasyaa
vasyaazvasyaa vasyaa.asyaa vasyaa.aasyaa vasyaa.basyaa vasyaa.casyaa vasyaa.dasyaa
vasyaa.fasyaa vasyaa.gasyaa vasyaa.hasyaa vasyaa.iasyaa vasyaa.jasyaa vasyaa.kasyaa
vasyaa.masyaa vasyaa.nasyaa vasyaa.oasyaa vasyaa.pasyaa vasyaa.qasyaa vasyaa.rasyaa
vasyaa.tasyaa vasyaa.uasyaa vasyaa.vasyaa vasyaa.wasyaa vasyaa.xasyaa vasyaa.yasyaa
vasyaa.vsyaa vasyaa.vasyaa vasyaa.vbsyaa vasyaa.vcsyaa vasyaa.vdsyaa vasyaa.vesyaa
vasyaa.vgsyaa vasyaa.vhsyaa vasyaa.visyaa vasyaa.vjsyaa vasyaa.vksyaa vasyaa.vlsyaa
vasyaa.vnsyaa vasyaa.vosyaa vasyaa.vpsyaa vasyaa.vqsyaa vasyaa.vrsyaa vasyaa.vssyaa
vasyaa.vusyaa vasyaa.vvsyaa vasyaa.vwsyaa vasyaa.vxsyaa vasyaa.vysyaa vasyaa.vzsyaa
vasyaa.vaayaa vasyaa.vabyaa vasyaa.vacyaa vasyaa.vadyaa vasyaa.vaeyaa vasyaa.vafyaa
vasyaa.vahyaa vasyaa.vaiyaa vasyaa.vajyaa vasyaa.vakyaa vasyaa.valyaa vasyaa.vamyaa
vasyaa.vaoyaa vasyaa.vapyaa vasyaa.vaqyaa vasyaa.varyaa vasyaa.vasyaa vasyaa.vatyaa
vasyaa.vavyaa vasyaa.vawyaa vasyaa.vaxyaa vasyaa.vayyaa vasyaa.vazyaa vasyaa.vasaa
vasyaa.vasbaa vasyaa.vascaa vasyaa.vasdaa vasyaa.vaseaa vasyaa.vasfaa vasyaa.vasgaa
vasyaa.vasiaa vasyaa.vasjaa vasyaa.vaskaa vasyaa.vaslaa vasyaa.vasmaa vasyaa.vasnaa
vasyaa.vaspaa vasyaa.vasqaa vasyaa.vasraa vasyaa.vassaa vasyaa.vastaa vasyaa.vasuaa
vasyaa.vaswaa vasyaa.vasxaa vasyaa.vasyaa vasyaa.vaszaa vasyaa.vasya vasyaa.vasyaa
vasyaa.vasyca vasyaa.vasyda vasyaa.vasyea vasyaa.vasyfa vasyaa.vasyga vasyaa.vasyha
vasyaa.vasyja vasyaa.vasyka vasyaa.vasyla vasyaa.vasyma vasyaa.vasyna vasyaa.vasyoa
vasyaa.vasyqa vasyaa.vasyra vasyaa.vasysa vasyaa.vasyta vasyaa.vasyua vasyaa.vasyva
vasyaa.vasyxa vasyaa.vasyya vasyaa.vasyza vasyaa.vasya vasyaa.vasyaa vasyaa.vasyab
vasyaa.vasyad vasyaa.vasyae vasyaa.vasyaf vasyaa.vasyag vasyaa.vasyah vasyaa.vasyai
vasyaa.vasyak vasyaa.vasyal vasyaa.vasyam vasyaa.vasyan vasyaa.vasyao vasyaa.vasyap
vasyaa.vasyar vasyaa.vasyas vasyaa.vasyat vasyaa.vasyau vasyaa.vasyav vasyaa.vasyaw
vasyaa.vasyay vasyaa.vasyaz


text:
Mo Andũ Ala Makwie Nĩmatonya Kwĩthĩwa Thayũ Ĩngĩ?
Ũsũngĩo waku nĩ . . .
ĩĩ?
aiee?
nĩvatonyeka?
MBIVILIA YAĨTYE ATA?
“Kũkeethĩwa ũthayũũkyo.” —Meko ma Atũmwa 24:15, The Bible in Kikamba, 1974.
KŨĨKĨĨA KANA KWĨ ŨTHAYŨŨKYO KŨTONYA ŨKŨTETHYA ATA?
Nĩkũtonya ũkũkiakisya ethĩwa nĩwakw’ĩĩwa nĩ mũndũ ũmwendete. —2 Akolintho 1:3, 4.
Nĩkũtumaa uma ũkombonĩ wa kũkĩa kĩkw’ũ.—Aevelania 2:15.
Nĩkũũnengae wĩkwatyo wa kũmona ĩngĩ endwa maku ala makwie.—Yoana 5:28, 29.
NĨTŨTONYA KŨĨKĨĨA ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE?
Ĩĩ, nũndũ wa itumi ta itatũ:
Ngai nĩwe Mũmbi. Mbivilia yaĩtye Yeova Ngai nĩwe wĩ na “mbuluti ya thayũ.” (Savuli 36:9; Meko ma Atũmwa 17:24, 25) Vate nzika Ngai e na ũtonyi wa kũthayũũkya akw’ũ, nũndũ nĩwe woombie syĩndũ syonthe.
Ngai nĩwathayũũkisye andũ ĩvinda ya tene. Mbivilia nĩwetete andũ nyaanya mathayũũkiw’e vaa nthĩ. Katĩ wa andũ asu vaĩ amwe ma mũika na angĩ akũũ. O na vaĩ aũme na aka. Amwe mathayũũkiw’e o kavinda kanini ĩtina wa kũkw’a, ĩndĩ ũmwe ekalĩte mbũanĩ matukũ ana!—Yoana 11:39-44.
Ngai e na mea ma kwĩka ũu ĩngĩ. Yeova nũmenete kĩkw’ũ na akyonaa ta mũmaitha. (1 Akolintho 15:26) E na “mea” ma kũveta mũmaitha ũsu, na akeeka ũu kwĩsĩla ũthayũũkyo. E na wendi wa kũmathayũũkya ala me kĩlilikanonĩ kyake na aimatonyethya kwĩkala ĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ.—Yovu 14:14, 15.
KWASŨANĨA ĨKŨLYO YĨĨ
Nĩkĩ tũkũaa na kũkw’a?
Mbivilia nĩsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu ĩandĩkonĩ ya MWAMBĨLĨLYO 3:17-19 na ya ALOMI 5:12.


text:
Kĩlungu 7: Kũthayũũkw’a kwa Yesũ Kũvika Kwovwa kwa Vaulo
Mũthenya wa katatũ ĩtina wa kũkw’a kwake, Yesũ nĩwathayũũkiw’e. Mũthenya o ũsu nĩwaumĩlĩĩile aatĩĩi make mavinda atano me kĩvathũkany’o. Yesũ nĩwaendeeie na kũmaumĩlĩĩla kwa matukũ 40. Na ĩndĩ, amwe ma amanyĩw’a make masyaĩĩsye, Yesũ ambata ĩtunĩ. Matukũ ĩkũmi ĩtina, Ngai nĩwamonoeisye veva mũtheu aatĩĩi ma Yesũ ala meeteele me Yelusaleme.
Ĩtina, amaitha ma Ngai nĩmatumie atũmwa mekw’a kolokolonĩ, ĩndĩ mũlaĩka amathasya. Avinganĩsya nĩmamũkimangie mũmanyĩw’a Sitivini na mavia akw’a. Ĩndĩ nĩtũkwĩmanyĩsya ũndũ Yesũ wanyuvie ũmwe wa avinganĩsya asu ethĩwe mũthũkũmi wake wa mwanya, nake atw’ĩka mũtũmwa Vaulo. Na ĩndĩ, myaka ĩtatũ na nyusu ĩtina wa kĩkw’ũ kya Yesũ, Ngai atũma mũtũmwa Vetelo akamũtavye Kolinelio, mũndũ ũtaĩ Mũyuti, na andũ ma nyũmba yake.
Ta myaka 13 ĩtina, Vaulo nĩwambĩĩie kyalo kyake kya mbee kya kũthi kũtavany’a. Na e kyalonĩ kyake kya kelĩ, Timotheo aendany’a nake. Nĩtũkwĩmanyĩsya ũndũ Vaulo na ala waendanĩtye namo moonie maũndũ maingĩ ma kũsanzamũkya nthĩnĩ wa kũmũthũkũma Ngai. Ĩtina vyũ, Vaulo nĩweekĩiwe kolokolonĩ kũya Lomi. Na myaka ĩlĩ ĩtina alekw’a, ĩndĩ nĩweekĩiw’e kolokolonĩ ĩngĩ na ooawa. Maũndũ ma KĨLUNGU kya 7 meekĩkie kwa ĩvinda ya ta myaka 32.


text:
MŨSYAĨĨSYA MWEI WA 5 2015
W’o Mũminũkĩlyo wĩ Vakuvĩ?
Ĩla weew’a ndeto ii, “Mũminũkĩlyo wĩ vakuvĩ!” nĩ kyaũ kyũkaa akilinĩ? Kĩla kyũkaa akilinĩ nĩkĩtumaa wambĩĩa kũthĩnĩka?
“Mũminũkĩlyo” Nĩ Kyaũ?
We waamanya kana kĩla Mbivilia ĩwetaa ĩũlũ wa “mũminĩkĩlyo” nĩ ũvoo mũseo?
W’O Mũminũkĩlyo wĩ Vakuvĩ?
Kwasũanĩa ĩũlũ wa maũndũ ana ala maeleetw’e Mbivilianĩ monanĩtye nesa vyũ kana twĩ ĩvindanĩ ya mũminũkĩlyo.
Aingĩ Makatangĩĩwa Mũminũkĩlyo Wavika—O Naku no Ũtangĩĩwe
Makatangĩĩwa ata? Nĩ kwa kwambĩĩa kũmbany’a malĩ mbingĩ kana syĩndũ ta lĩu?
We Nĩwĩsĩ?
Syĩndũ sya tene ila syĩnzawa nthĩ niĩkĩĩthasya maũndũ ala me Mbivilianĩ? Mĩnyambũ yathelile ĩndĩĩ nthĩnĩ wa nthĩ ila iwetetwe Mbivilianĩ?
Nĩnamanyie Kana Yeova E Tei na Nũekeaa
Kũvena andũ kwaĩ ta ndawa ya kũmila kwa Normand Pelletier. Ĩndĩ nĩwakiitiwe ngoo mũno nĩ mũsoa ũmwe wasomie Mbivilianĩ.
“Nyie Nĩ Vandũ va Ngai?”
Ethĩwa ve ĩvinda mũsyĩ wenyu ũtaaĩthĩwa wĩ na mũuo nũndũ wa kĩwĩu, kũkosa ũĩkĩĩku, kana kĩmena, ngewa ĩla yĩ Mbivilianĩ ĩũlũ wa Yosevu no ĩkũtetheesye.
Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia
Nĩkĩ Mũthenya wa Sila ũkethĩwa wĩ wa myaka ngili?


text:
Ngewa ya 1: Ngai Kwambĩlĩĩlya Kũmba Syĩndũ
SYĨNDŨ syonthe nzeo ila twĩnasyo syumĩte kwa Ngai. We nĩwoombie syũa yĩtũnengae kyeni mũthenya, na mwei na ndata nĩ kenda twĩthĩawe na kyeni kĩnini ũtukũ. Na Ngai nĩwoombie nthĩ tũtũae vo.
Syũa, mwei, ndata na nthĩ tisyo syĩndũ sya mbee kũmbwa nĩ Ngai. We nĩwĩsĩ kĩla kyoombiwe mbee? Mbee Ngai oombie syũmbe ivw’anene nake. Ithyĩ tũitonya kũsyona, o tondũ tũtatonya kũmwona Ngai. Nthĩnĩ wa Mbivilia syũmbe isu syĩtawa alaĩka. Ngai oombie alaĩka mekalae nake ĩtunĩ.
Mũlaĩka wa mbee ũla Ngai woombie aĩ wa mwanya mũno. We aĩ Mwana wa mbee wa Ngai, na atethasya wĩa vamwe na Ĩthe wake. We atetheeisye Ngai kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. Nĩwamũtetheeisye kũmba syũa, mwei, ndata o na nthĩ ĩno yaitũ.
Nthĩ yailyĩ ata ĩvinda yĩu? Mwambĩlĩĩlyonĩ vayaĩ ũmwe waĩ atonya kwĩkala ĩũlũ wayo. Vayaĩ kĩndũ o na kĩmwe ate o ũkanga ũmwe mũnene wavw’ĩkĩte nthĩ yonthe. No Ngai endaa andũ matũe ĩ nthĩ. Kwoou nĩwambĩĩie kwalany’a maũndũ kwondũ witũ. We eekie ata?
Mwambĩlĩĩlyonĩ nthĩ nĩyendaa kyeni. Kwoou Ngai nĩwatumie kyeni kya syũa kĩmulĩka nthĩ. Amĩseũvisye nĩ kenda kwĩthĩawe na ũtukũ na mũthenya. Ĩtina wa vau Ngai nĩwatumie nthĩ nyũmũ ĩthambalala ĩũlũ wa ũkanga.
Mbeenĩ vayaĩ kĩndũ o na kĩmwe ĩũlũ wa nthĩ. Yailyĩ ta visa ũũ ũkwona vaa. Vayaĩ malaa kana mĩtĩ o na nyamũ. O na vayaĩ makũyũ maũkanganĩ. Ngai aĩ na wĩa ũngĩ mwingĩ wa kũmĩtw’ĩkĩthya nthĩ vandũ vaseo va kwĩkalwa nĩ nyamũ na andũ.
Yelemia 10:12; Akolosai 1:15-17; Mwambĩlĩlyo 1:1-10.
Makũlyo
- Syĩndũ ila nzeo syonthe syaumie va, na no ũtonye kũweta imwe?
- Nĩ kyaũ kĩla Ngai wambie kũmba mbee?
- Nĩkĩ mũlaĩka wa mbee waĩ wa mwanya mũno?
- Kwaelesya ũndũ nthĩ yailyĩ mwambĩlĩlyonĩ. (Sisya visa.)
- Ngai ambĩĩie ata kwalany’a nthĩ nĩ kenda yĩkalwe nĩ nyamũ na andũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yelemia 10:12.
Nĩ ndaĩa syĩva sya Ngai syonanĩtw’e kwĩsĩla wũmbinĩ wake? (Isa. 40:26; Alo. 11:33)
- Soma Akolosai 1:15-17.
Yesũ aĩ na kĩanda kyaũ nthĩnĩ wa wũmbi, na ũndũ ũsu waĩlĩte ũtuma twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wake? (Ako. 1:15-17)
- Soma Mwambĩlĩlyo 1:1-10.
Nthĩ yaumie va? (Mwa. 1:1)
Nĩ ata kweekĩkie mũthenya wa mbee wa wũmbi? (Mwa. 1:3-5)
Kwaelesya ũndũ kweethĩiwe mũthenyanĩ wa kelĩ wa wũmbi. (Mwa. 1:7, 8)


text:
Makaseti ma Mũsyaĩĩsya na Amkeni!
Ve na makaseti maitũ maandĩkĩtwe kwosana na Mbivilia ũtonya kumya Indanetinĩ maandĩkĩtwe kwa ithyomo mbee wa 150. Ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya ĩneenea maũndũ ala maendee ĩũlũ wa nthĩ na ũndũ makonanĩtye na wathani wa Mbivilia. Nĩyĩkiakiasya andũ na ũvoo mũseo ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai na kũtetheesya andũ methĩwe na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yesũ Klĩsto. Ĩkaseti ya Amkeni! yonanasya ũndũ tũtonya kũmĩanĩsya na mathĩna ma ũmũnthĩ na yĩilũlũmĩĩlya mũĩkĩĩo witũ ĩũlũ wa watho wa Ngai wa nthĩ nzaũ yĩ mũuo.


text:
Ngewa ya 95: Ũndũ Yesũ Wamanyĩasya
MŨTHENYA ũmwe Yesũ nĩweeie mũndũ ũmwe kana no nginya ende mũtũi wake. Nake mũndũ ũsu amũkũlya: ‘Mũtũi wakwa nũũ?’ Yesũ nĩweesĩ ũndũ mũndũ ũsu wasũanĩaa. We asũanĩaa kana andũ ala ma mbaĩ na ndĩni yake tũ, nomo atũi make. Kwoou ekai twone ũndũ Yesũ wasũngĩie.
Mavinda angĩ Yesũ nĩwamanyĩasya kwa kũtavany’a ngewa. Ũu nĩw’o weekie. Yesũ nĩwamũtavisye ngewa ĩũlũ wa Mũyuti na Mũsamalia. Nĩtũminĩte kwĩmanyĩsya kana Ayuti aingĩ mayendete Asamalia. Yu-ĩ, ĩno nĩyo ngewa ya Yesũ:
Mũthenya ũmwe kwaĩ Mũyuti watheeete nzĩanĩ ya kĩĩmanĩ, aendete Yeliko. Ĩndĩ avutani mamũvithũkĩa. Moosa mbesa syake na mamũkũna matia akilĩlye kũkw’a.
Ĩtina, mũthembi Mũyuti nĩwesĩile nzĩa ĩsu. Na oona mũndũ ũsu waĩ mũkũne. We wĩsũanĩa ta weekie ata? Eelelũkile akĩla nzĩa aenda ngalĩko ĩsu ĩngĩ na aendeea na kũthi. Na ĩndĩ mũndũ ũngĩ waĩ wa ndĩni mũno esĩla vau. Aĩ Mũlivai. Nĩwaũngamie? Aiee, o nake ndaaũngama atetheesye mũndũ ũsu waĩ mũkũne. Nũtonya kwona mũthembi ũsu na Mũlivai vaaya matheete nzĩanĩ.
Ĩndĩ kwasisya ũũ wĩ vaa vamwe na mũndũ ũũ mũkũne. Nĩ Mũsamalia. Mũsamalia ũsu nĩwamũtetheeisye Mũyuti ũsu. Nĩweekĩie itau syake ndawa. Na ĩtina wa ũu, amũtwaa vandũ vala ũtonya ũthũmũa na kũkwata kavaa.
Ĩtina wa kũmina ngewa yake, Yesũ nĩwamũkũlilye mũndũ ũla wamũkũlĩtye yĩla ĩkũlyo: ‘We wĩsũanĩa nĩ wĩva katĩ wa asu atatũ woonanisye aĩ mũtũi wa mũndũ ũsu waĩ mũkũne? Wĩsũanĩ nĩ mũthembi, kana nĩ Mũlivai, kana nĩ Mũsamalia?’
Nake mũndũ ũsu asũngĩa: ‘Nĩ Mũsamalia. We aĩ na tei kwa mũndũ ũsu waĩ mũkũne.’
Ĩndĩno Yesũ amwĩa: ‘Waneena w’o. Kwoou enda na ũyĩkaa ala angĩ o ta ũu we weekie.’
We nũkwendeew’a nĩ nzĩa ĩla Yesũ wamanyĩasya nayo? Nĩtũtonya kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ mũno ma vata ethĩwa tũkeethukĩĩsya ũndũ Yesũ ũneenete Mbivilianĩ, kana ti w’o?
Luka 10:25-37.
Makũlyo
- Nĩ ĩkũlyo yĩva mũndũ ũmwe wakũlilye Yesũ, na nĩkĩ?
- Mavinda angĩ Yesũ atũmĩaa kyaũ kũmanyĩsya, na tũminĩte kwĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Ayuti na Asamalia?
- Nthĩnĩ wa ngewa ĩla Yesũ waeie, kweethĩiwe ata kwa Mũyuti ũla waĩ nzĩanĩ ĩla yaendete Yeliko?
- Kweethĩiwe ata yĩla mũthembi Mũyuti na Mũlivai mesĩile nzĩanĩ ĩsu?
- Nthĩnĩ wa visa ũũ, nũũ ũkũtetheesya Mũyuti ũũ mũũmĩsye?
- Yesũ akũlilye ĩkũlyo yĩva amina kũea ngewa ĩsu, na ũ mũndũ asũngĩie ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Luka 10:25-37.
Vandũ va kũsũngĩa o ĩmwe kwa ĩmwe, Yesũ amũtetheeisye ata mũndũ ũsu weesĩ Mĩao asũanĩe ĩũlũ wa ũndũ ũsu? (Lk. 10:26; Mt. 16:13-16)
Yesũ atũmĩie ngelekany’o ata nĩ kana amatetheesye ethukĩĩsya make maeke kĩmena? (Lk. 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9)


text:
Ngewa ya 99: Me Nyũmbanĩ ya Ĩũlũ Ngolovanĩ
YU NĨ wa Kana wĩoo, mĩthenya ĩlĩ ĩtina. Yesũ na amanyĩw’a make 12 nĩmookie nyũmbanĩ ĩĩ nene yĩ ĩũlũ ngolovanĩ maye Kyaũya kya Vasaka. Mũndũ ũsu ũkwona aumaalĩte nĩ Yutasi Isikalioti. Aendete kũtavya athembi ũndũ matonya kũmũkwata Yesũ.
O mũthenya ũmwe mũvĩtu, Yutasi anaendie vala maĩ na amakũlya: ‘Mũkanenga kyaũ ethĩwa ngamũtetheesya kũmũkwata Yesũ?’ Namo masya: ‘Ilungu mĩongo ĩtatũ sya vetha.’ Kwoou Yutasi yu aendete akonane na andũ asu nĩ kana amatongoesye nginya vala ve Yesũ. Ũsu nĩ ũndũ mũthũku mũno.
Mamina kũya Vasaka, Yesũ nĩwambĩĩe kyaũya kĩngĩ kya mwanya. Nĩwamanengie atũmwa make mũkate na amea: ‘Ũyei, nũndũ ũũ wĩonany’a mwĩĩ wakwa ũla ũkanenganwe nũndũ wenyu.’ Na ĩndĩ amanenga kĩkombe kya ndivai na amea: ‘Nyw’ai, nũndũ ĩno yĩonany’a nthakame yakwa, ĩla ĩĩtĩkw’a kwondũ wenyu.’ Mbivilia ĩkĩtaa ‘kyaũya kya wĩoo kya Mwĩaĩi.’
Aisilaeli maĩsaa Vasaka nĩ kana ĩmalilikany’e yĩla mũlaĩka wa Ngai ‘wakĩlile’ nyũmba syoo me Misili, ĩndĩ oaa makithathi ma nyũmba sya Amisili. Ĩndĩ yu Yesũ eenda aatĩĩi make mamũlilikanae we, na ũndũ wanenganie thayũ wake kwondũ woo. Na kĩu nĩkyo kĩtumi ũkũmea malilikanae kyaũya kĩu kya mwanya kĩla mwaka.
Ĩtina wa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, Yesũ nĩweeie atũmwa make nĩmethĩwe na ũkũmbaũ na mũĩkĩĩo wĩna vinya. Ĩtina vyũ, nĩmainĩie Ngai mbathi na mathi. Kwaĩ ũtukũ mũno, ta mbee wa ũtukũ katĩ. Ekai twone vala maendie.
Mathayo 26:14-30; Luka 22:1-39; Yoana kĩlungu kya 13 nginya 17; 1 Akolintho 11:20.
Makũlyo
- O tondũ vonanĩtw’e visanĩ, nĩkĩ Yesũ na atũmwa make 12 me nyũmbanĩ nene ngolovanĩ ĩũlũ?
- Mũndũ ũũ umaalĩte nũũ, na aendete kwĩka ata?
- Yesũ ambĩlĩĩilye kyaũya kĩva kya mwanya ĩtina wa kyaũya kya Vasaka?
- Vasaka yalilikanasya Aisilaeli ũndũ mwaũ, nakyo kyaũya kĩĩ kya mwanya kĩlilikanasya aatĩĩi ma Yesũ kyaũ?
- Ĩtina wa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, Yesũ amatavisye aatĩĩi make ata, namo meekie ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 26:14-30.
Mathayo 26:15 yĩonany’a ata kana Yutasi amũvũnyanĩie Yesũ kwa ngenda?
Nthakame ya Yesũ ĩla yetĩkie yeanĩisye maũndũ elĩ meva? (Mt. 26:27, 28; Yel. 31:31-33; Aev. 1:7; Aevl. 9:19, 20)
- Soma Luka 22:1-39.
Nĩ kwa nzĩa yĩva Satani wamũlikile Yutasi? (Lk. 22:3; Yoa. 13:2; Meko 1:24, 25)
- Soma Yoana 13:1-20.
Kwosana na ũvoo ũla wĩ nthĩnĩ wa Yoana 13:2, Yutasi nũtonya kũtalĩlwa mavĩtyo nĩ ũndũ weekie, namo athũkũmi ma Ngai matonya kwĩmanyĩsya ĩsomo yaũ kũmana na ũndũ ũsu? (Mwa. 4:7; 2 Ako. 2:11; Aka. 6:1; Yak. 1:13, 14)
Yesũ amanyĩisye ũndũ mwaũ wa vata kwa nzĩa ya meko? (Yoa. 13:15; Mt. 23:11; 1 Vet. 2:21)
- Soma Yoana 17:1-26.
Yesũ avoyeie aatĩĩi make methĩwe “me ũmwe” kwa nzĩa myaũ? (Yoa. 17:11, 21-23; Alo. 13:8; 14:19; Ako. 3:14)


text:
Ngewa ya 32: Ala Mothĩny’o 10
KWASISYA visa ii. Kĩla ĩmwe yasyo yĩonany’a ũthĩny’o ũla Yeova waetie ĩũlũ wa nthĩ ya Misili. Visanĩ wa mbee nũtonya kwona Aluni aikũna Ũsĩ wa Naelo na ndata yake. Yĩla weekie ũu, kĩw’ũ kĩla kyaĩ ũsĩnĩ kyaalyũkile kyatw’ĩka nthakame. Makũyũ nĩmakwie naw’o ũsĩ wambĩĩa kũnyunga naĩ.
Ĩtina wa ũu, Yeova atuma syoa syambata kuma Ũsĩnĩ wa Naelo. Nasyo syaĩ kĩla vandũ—maikonĩ, ikaangĩonĩ, itandanĩ—kĩla vandũ. Yĩla syoa isu syakwie Amisili masyũmbanisye mavumbu manene, na nthĩ yanyunga naĩ nũndũ wasyo.
Na ĩndĩ Aluni akũna kĩtoo kya nthĩ na ndata yake, nakyo kyaalyũka kyatw’ĩka tũsamũ tũnini tũũmanaa. Ũthĩny’o wa katatũ ĩũlũ wa nthĩ ya Misili waĩ tũsamũ tũu tũnini.
Mothĩny’o ala angĩ maũmĩisye o Amisili oka, na ti Aisilaeli. Ũthĩny’o wa kana waĩ wa ngi mbingĩ nene, ila syetavĩĩie nyũmbanĩ sya Amisili onthe. Na ũthĩny’o wa katano waĩ ĩũlũ wa indo. Ng’ombe, na malondu, na mbũi mbingĩ sya Amisili nĩsyakwie.
Na ĩngĩ, Mose na Aluni moosa mũu na maũũlũkya nzevenĩ. Naw’o waetee andũ na nyamũ itau nthũku. Ũsu nĩw’o waĩ ũthĩny’o wa thanthatũ.
Ĩtina wa ũu Mose ookĩlya kw’oko kwake kwelekela ĩtunĩ, na Yeova aete kĩtundumo na mbua nene ya mavia. Nayo nĩyo yaĩ mbua nthũku vyũ ya mavia kua nthĩ ya Misili.
Ũthĩny’o wa nyanya waĩ nguthu nene ya ngie. Mbee o na ĩtina wa ĩvinda yĩu kũyaaĩthĩwa na ngie mbingĩ ta isu. Syaĩe mĩtĩ yonthe ĩla mbua ya mavia yatialĩtye.
Ũthĩny’o wa keenda waĩ kĩvindu. Kwa mĩthenya ĩtatũ nthĩ yaĩ na kĩvindu kingĩ mũno, ĩndĩ Aisilaeli maĩ na kyeni kũla matũĩte.
Ĩtina vyũ, Ngai atavya andũ make mavake nthakame ya katena ka mbũi kana ka ĩlondu mĩtĩnĩ ĩlĩ ĩla yĩ ndee sya mũomo. Na ĩndĩ mũlaĩka wa Ngai avĩtĩla ĩũlũ wa nthĩ ya Misili. Mũlaĩka oona nthakame ĩsu, ndoaa mũndũ o na ũmwe nyũmbanĩ ĩsu. Ĩndĩ nyũmba syonthe ila itaĩ na nthakame mĩtĩnĩ ĩlĩ ĩla yĩ ndee sya mĩomo, mũlaĩka wa Ngai nĩwoaa makithathi na nyamũ ila syasyaĩtwe mbee. Ũsu nĩw’o waĩ ũthĩny’o wa 10.
Ĩtina wa ũthĩny’o ũsu wa mũthya, Valao eea Aisilaeli mathi. Andũ ma Ngai onthe nĩmeeyũmbanĩtye kũthi, na o ũtukũ ũsu mambĩĩa kyalo kyoo kya kuma Misili.
Kuma kĩlungu kya 7 nginya 12.
Makũlyo
- Ũitũmĩa visa ii syonanĩtw’e vaa, elesya mothĩny’o atatũ ma mbee ala Yeova waetie ĩũlũ wa nthĩ ya Misili.
- Kwaĩ na kĩvathũkany’o kyaũ katĩ wa mothĩny’o atatũ ma mbee na mothĩny’o ala angĩ?
- Ũthĩny’o wa kana, wa katano na wa thanthatũ waĩ mwaũ?
- Elesya mothĩny’o ma mũonza, nyaanya na kenda.
- Yeova eeie Aisilaeli nĩmeke ata mbee wa ũthĩny’o wa ĩkũmi?
- Ũthiny’o wa ĩkũmi waĩ kyaũ, na kweekĩkie ata ĩtina wa w’o?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 7:19-8:23.
O na kau andũ oĩ na aoi ma Misili nĩmeekie syama ivw’anene na mothĩny’o ma mbee elĩ kuma kwa Yeova, mo maĩ no nginya metĩkĩle kyaũ ĩtina wa ũthĩny’o wa katatũ? (Kuma 8:18, 19; Mt. 12:24-28)
Ũthĩny’o wa kana woonanisye ata ũtonyi wa Yeova wa kũsũvĩa andũ make, na kũmanya ũu kũtumaa andũ ma Ngai mew’a ata mathengee “thĩna mũnene” ũla wathanĩtwe? (Kuma 8:22, 23; Ũvu. 7:13, 14; 2 Mav. 16:9)
- Soma Kuma 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25; na 10:13-15, 21-23.
Nĩ ikundi syĩva ilĩ ila syavathũkaniw’e nĩ mothĩny’o ala ĩkũmi, na kũmanya ũu kwaĩle ũtuma twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa ikundi isu syelĩ ũmũnthĩ? (Kuma 8:10, 18, 19; 9:14)
Ĩandĩko ya Kuma 9:16 yĩtũtetheesya ata kũmanya kĩla kĩtumĩte Yeova amũeka Satani ekale nginya yu? (Alo. 9:21, 22)
- Soma Kuma 12:21-32.
Vasaka yatumie ũvonokyo ũtonyeka ata kwa andũ aingĩ, nayo yoonanasya kyaũ? (Kuma 12:21-23; Yoa. 1:29; Alo. 5:18, 19, 21; 1 Ako. 5:7)


text:
Ngewa ya 37: Ĩeema ya Kũthaithĩa
WE NĨWĨSĨ mwako ũũ nĩ kyaũ? Nĩ ĩeema ya mwanya ya kũthaithĩa Yeova. Na ĩngĩ yĩtawa wĩkalo. Andũ maminie kũyaka mwaka ũmwe ĩtina wa kuma Misili. We nĩwĩsĩ nũũ wasũanĩie yakwe.
Yaĩ ĩsũanĩo ya Yeova. Yĩla Mose waĩ Kĩĩmanĩ kya Sinaĩ ĩũlũ, Yeova nĩwamũtavisye ũndũ yaĩle kwakwa. Amwĩie ayake kwa nzĩa yĩtonya kũthaanw’a kwa ũvũthũ. Kwa nzĩa ĩsu ilungu syayo syaĩ itonya kũthamĩĩw’a vandũ vangĩ na iikwatanw’a ĩngĩ. Kwoou yĩla Aisilaeli maendaa kũũ na kũũ weũnĩ, nĩmakuaa ĩeema yĩu makathi nayo.
Wasisya nthĩnĩ wa kasũmba kanini ngalĩko ya mũthya wa ĩeema, nũtonya kwona ĩsandũkũ. Yĩu yĩtawa ĩsandũkũ ya ũtianĩo. Ĩũlũ wayo, ngalĩko syelĩ, vaĩ alaĩka kana akelũvi elĩ maseũvĩtw’e na thaavu. Ngai nĩwaandĩkie ĩngĩ ĩla Mĩao Ĩkũmi masengeanĩ elĩ ma mavia, nũndũ Mose nĩwooaie ala ma mbee. Masengea asu ma mavia maiiwe ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo nthĩnĩ. Na kavisũ keekĩĩtwe mana o nako kaiwa ĩsandũkũnĩ yĩu. We nũũlilikana mana nĩ kyaũ?
Yeova anyuvie mwana-a-inyia wa Mose Aluni atw’ĩke mũthembi mũnene. Nĩwe watongoeasya andũ nthĩnĩ wa kũmũthaitha Yeova. Ana make o namo maĩ athembi.
Yu kwasisya ĩndĩ nyũmba ĩla nenange ya ĩeema. Ũnene wayo nĩ ta kũndũ kwĩlĩ kwa kala kasũmba kanini. We nĩwene kasandũkũ kau keũtoa syũki? Kĩu nĩ kĩthembeo vala athembi mavĩvĩasya kĩndũ kĩnyungaa nesa kĩtawa ũvani. Na ve na kĩndũ kya kwĩkĩwa mataa mũonza. Na kĩndũ kya katatũ nthĩnĩ wa nyũmba ĩsu nĩ mesa. Ĩũlũ wayo vaiawa imũtũ 12.
Na vau nza wa ĩeema vaĩ na mbakũli nene kana kalaĩ kausũĩte kĩw’ũ. Athembi makatũmĩaa kũthamba. Na ĩngĩ vaĩ o na kĩthembeo kĩnene. Ĩũlũ wakyo nĩvo nyamũ mbũae syavĩvĩaw’a ta nthembo kwa Yeova. Ĩeema yaĩ katĩkatĩ wa kambi, namo Aisilaeli mekalaa maeemanĩ moo kũyĩthyũlũlũka.
Kuma 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1; 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; Aevelania 9:1-5.
Makũlyo
- Mwako ũũ wĩ vaa visanĩ wĩtawa ata, na watũmĩawa kwa wĩa mwaũ?
- Nĩkĩ Yeova weeie Mose nĩaseũvye ĩeema wĩthĩe nĩyĩtonya kũthaanw’a kwa ũvũthũ?
- Ĩsandũkũ yĩĩya yĩ kasũmbanĩ kanini ngalĩko ya mũthya wa ĩeema nĩ yĩva, na yĩkĩĩtwe kyaũ nthĩnĩ?
- Yeova anyuvie ũũ atw’ĩke mũthembi mũnene, na mũthembi mũnene atethasya wĩa mwaũ?
- Weta syĩndũ itatũ ila syĩ nthĩnĩ wa nyũmba nene ya ĩeema.
- Nĩ syĩndũ myaũ ilĩ ila syĩ vau nza wa ĩeema ya kũmbanĩa, na itũmĩawa kwa wĩa mwaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; na 28:1.
Makelũvi ala maĩ ĩũlũ wa “ĩsandũkũ ya ũtianĩo” maũngamĩe kyaũ? (Kuma 25:20, 22; Mot. 7:89; 2 Asu. 19:15)
- Soma Kuma 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; na Aevelania 9:1-5.
Nĩkĩ Yeova wakindĩlĩĩile vata wa ũtheu wa mwĩĩ kwa athembi ala mathũkũmaa ĩeemanĩ ya kũmbanĩa, na ũndũ ũsu waĩlĩte ũtũtethya ata ũmũnthĩ? (Kuma 30:18-21; 40:30, 31; Aevl. 10:22)
Mũtũmwa Vaulo eonany’a ata kana ĩeema ya kũmbanĩa na Mĩao ya ũtianĩo iyaĩ na vata ĩvinda yĩla waandĩkie valũa wake kwa Aevelania? (Aevl. 9:1, 9; 10:1)


text:
Ngewa ya 3: Mũndũũme na Mũndũ Mũka ma Mbee
NĨ KĨVATHŨKANY’O kyaũ kĩ nthĩnĩ wa visa ũũ? Nĩ andũ ala mevo. Mo nĩ mũndũũme na mũndũ mũka ma mbee. Nũũ wamombie? Nĩ Ngai. We nĩwĩsĩ syĩtwa yake? Nĩ Yeova. Nake ũ mũndũũme na mũndũ mũka meetiwe Atamu na Eva.
Ũũ nĩw’o Yeova Ngai woombie Atamu. Oosie kĩtoo kuma nthĩ na kuma kĩtoonĩ kĩu aseũvya mwĩĩ mwĩanĩu, mwĩĩ wa mũndũ. Na ĩndĩ aveveea manyiũũnĩ ma ũ mũndũ, na Atamu eethĩwa thayũ.
Yeova Ngai nĩwamũnengie Atamu wĩa. Amwĩie atw’ĩĩe nyamũ syonthe sya kĩla mũthemba masyĩtwa. No kwĩthĩwa Atamu asyaaĩsye nyamũ kwa ĩvinda yĩasa nĩ kana ainyuvĩe masyĩtwa ala masyaĩle. Atamu o aendeee na kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa nĩwoonie ũndũ mũna. We nĩwĩsĩ ũndũ ũsu waĩ mwaũ?
Nyamũ syonthe syaĩ na atindany’a. Kwaĩ nzou nũme na nzou nga, na mĩnyambũ mĩũme na mĩnyambũ mĩka. No Atamu ndaĩ na ũmwe wa kũtindany’a nake. Kwoou ĩndĩ Yeova amũetee Atamu too mũnene, na aumya wau ĩvavanĩ yake. Yeova nĩwatũmĩie wau ũsu kũmũmbĩa Atamu mũndũ mũka, nake atw’ĩka kĩveti kyake
Atamũ atanie ta kĩ! Kwasũania ũndũ Eva nake watanie kwiwa mũũndanĩ mwanake ekalae vo! Atamu na Eva maĩ matonya kwĩthĩwa na syana na kwĩkalany’a na ũtanu.
Yeova endaa Atamu na Eva matũe tene na tene. We endaa mamĩseũvye nthĩ yonthe na mamyanakavye yĩkale ta mũũnda wa Eteni. Atamu na Eva matanie ta kĩ yĩla masũanĩie ĩũlũ wa ũndũ ũsu! We waĩ wenda kwĩthĩwa na kĩanda kya kwanakavya nthĩ yĩkale ta mũũnda ũsu? Ĩndĩ Atamu na Eva mayaaendeea kwĩthĩwa na ũtanu. Ekai twone kĩtumi nĩ kyaũ.
Savuli 83:18; Mwambĩlĩlyo 1:26-31; 2:7-25.
Makũlyo
- Visa ũla wĩ Ngewanĩ ya 3 wĩ kĩvathũkany’o kyaũ na ũla wĩ Ngewanĩ ya 2?
- Nũũ ũla woombie mũndũ wa mbee na mũndũ ũsu eetawa ata?
- Ngai anengie Atamu wĩa mwaũ atethasye?
- Ngai aeteie Atamu too mũnene nĩkĩ?
- Atamu na Eva maĩ mekale ĩvinda yĩana ata, na Yeova endaa matethye wĩa mwaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Savuli 83:18.
Syĩtwa ya Ngai nĩ yĩva, nake ena ũnene mwaũ ũtaelekanw’a na wa ũngĩ ĩũlũ wa nthĩ ĩno? (Yel. 16:21; Nda. 4:17)
- Soma Mwambĩlĩlyo 1:26-31.
Nĩ kyaũ Ngai woombie mũminũkĩlyonĩ wa wũmbi wake mũthenya wa thanthatũ, na kyũmbe kyu kyaĩ na kĩvathũkany’o kyaũ na nyamũ? (Mwa. 1:26)
Yeova anengie mũndũ na nyamũ syĩndũ myaũ? (Mwa. 1:30)
- Soma Mwambĩlĩlyo 2:7-25.
Nĩ kyaũ kĩla kyendekaa nthĩnĩ wa wĩa wa Atamu wa kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa? (Mwa. 2:19)
Mwambĩlĩlyo 2:24 yĩtũtetheeasya ata kũmanya woni wa Yeova ĩũlũ wa mũtwaano, kũtaanĩsya, na mũleano? (Mat. 19:4-6, 9)


text:
Ngewa ya 78: Ũandĩko Ũkũtanĩ
NĨ KYAŨ kĩendee vaa? Andũ maendee na kũvoka mboka nene. Mũsumbĩ wa Mbaviloni athoketye aeni ma ndaĩa ngili ũmwe. Maendee na kũtũmĩa ikombe sya thaavu na vetha na mbakũli ila syoosetwe kuma ĩkalũnĩ ya Yeova kũya Yelusaleme. Ĩndĩ, saa o ũsu, syaa sya kw’oko kwa mũndũ syaumĩla na syambĩĩa kũandĩka ũkũtanĩ. Na kĩla mũndũ akwatwa nĩ w’ĩa.
Mbelisasa, mwĩsũkũũe wa Nevukatilesa, nĩwe waĩ mũsumbĩ. Na aneena na wasya mũnene akasya aũme make ala oĩ nĩmaetwe. Nake amea: ‘O ũla ũkũsoma ũandĩko ũũ na kũmbony’a ũalyũlo waw’o, akanengwa mĩthĩnzĩo mingĩ na akeethĩwa mũsumbĩki wa katatũ ũsumbĩnĩ.’ Ĩndĩ vaiĩ o na ũmwe wa andũ asu oĩ waĩ atonya kũsoma ũandĩko ũsu waĩ ũkũtanĩ na kũtavany’a ũalyũlo waw’o.
Inyia wa mũsumbĩ nĩweewie kĩneene na ooka nyũmbanĩ ya mboka. Nake amwĩa mũsumbĩ: ‘Nĩngũkwĩsũva ndũkateleme. Ve mũndũ ũsumbĩnĩ waku wĩ na veva wa ila ngai ntheu nthĩnĩ wake. Yĩla ũmau waku Nevukatilesa waĩ mũsumbĩ nĩwamũtwie mũnene wa andũ oĩ onthe. Mũndũ ũsu etawa Ndanieli. Tũmana aetwe, nake nũkũkwony’a ũalyũlo wa maũndũ aa onthe.’
Na vate kweteela Ndanieli aetwe vala ve mũsumbĩ. Ĩtina wa kũlea kwosa mĩthĩnzĩo Ndanieli nĩwambĩĩie kũelesya nĩkĩ ĩvinda yĩmwe Yeova wamumisye ũsumbĩnĩ Nevukatilesa, ũmae wa Mbelisasa. Na Ndanieli asya: ‘Aĩ na mĩyono mũno. Na Ngai amũsilĩla.’
Na Ndanieli amwĩa Mbelisasa: ‘Ĩndĩ we, o na vala nĩwĩsĩ maũndũ asu onthe meethĩiwe, wĩ o na mĩyono o tondũ Nevukatilesa wailyĩ. Ũetie ikombe na mbakũli ila syaumitw’e nyũmbanĩ ya Yeova na mwanyw’a mbinyu nasyo. Naku nũkumisye ngai sya mĩtĩ na mavia, na ndũnataĩa Mũmbi Witũ. Kĩu nĩkyo kyatuma Ngai atũma kw’oko kũandĩke ndeto ii.’
Nake Ndanieli asya: ‘Ũandĩko nĩ ũũ ũla ũandĩkĩtwe, MENE, MENE, TEKELI, UVALASINI.’
‘MENE ũalyũlo wayo nĩ: Ngai nũtalĩte ũsumbĩ waku na kũwũmina. Na TEKELI ũalyũlo wayo nĩ: Nũthimĩtwe kĩthiminĩ, na ũkoneka ũtaĩle. Naw’o ũalyũlo wa UVALASINI nĩ: Ũsumbĩ waku nũnengetwe Ametia na Avelisia.’
Na ĩvinda yĩu Ndanieli waendee o na kũneena, Ametia na Avelisia nĩmaĩ mambĩĩe kũvithũkĩa Mbaviloni. Namo makwata ndũa ĩsu na mooaa Mbelisasa. Ũandĩko ũsu waĩ ũkũtanĩ weanĩie o ũtukũ ũsu! Ĩndĩ kweethĩiwe ata kwa Aisilaeli? Nĩtũũmanya o mĩtũkĩ, ĩndĩ ekai twambe twone kĩla kyamũkwatie Ndanieli.
Ndanieli 5:1-31.
Makũlyo
- . Kweethĩiwe ata yĩla mũsũmbĩ wa Mbaviloni wavokie mboka nene na atũmĩa ikombe na mbakũli ila syoosetwe kuma ĩkalũnĩ ya Yeova kũya Yelusaleme?
- Mbelisasa ameie ata andũ make oĩ, na nĩ ũndũ mwaũ mataĩ matonya kwĩka?
- Inyia wa mũsumbĩ amwĩie nĩeke ata?
- Kwĩanana na ũndũ Ndanieli wamũtavisye mũsumbĩ, nĩkĩ Ngai watumie kw’oko kũandĩka ũkũtanĩ?
- Ndanieli aeleisye ata ũalyũlo wa ndeto ila syaĩ ũkũtanĩ?
- Kweethĩiwe ata Ndanieli aendee o na kũneena?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Ndanieli 5:1-31.
Vathũkany’a kũkĩa Ngai na w’ĩa ũla Mbelisasa weewie oona ũandĩko ũkũtanĩ. (Nda. 5:6, 7; Sav. 19:9; Alo. 8:35-39)
Ndanieli oonanisye ũkũmbaũ mũnene ata yĩla waneenaa na Mbelisasa na anene ũsumbĩnĩ wake? (Nda. 5:17, 18, 22, 26-28; Meko 4:29)
Nĩ kwa nzĩa myaũ Ndanieli kĩlungu kya 5 yonanasya ũsumbĩki mũnene wa Yeova? (Nda. 4:17, 25; 5:21)


text:
Kĩlungu 6: Kũsyawa kwa Yesũ Kũvika Kũkw’a Kwake
Mũlaĩka Kavilieli nĩwatũmiwe kwa mwĩĩtu mũseo weetawa Meli. Amwĩie kana akasyaa mwana ũla ũkasumbĩka tene na tene. Kana kau, Yesũ, kasyaĩwe kyũũnĩ kya indo, vala aĩthi maendie kũkasisya. Ĩtina, ndata nĩyatongoeisye andũ kuma wumĩlonĩ wa syũa nginya vala kana kau kanini kaĩ. Nĩtũkwĩmanyĩsya nũũ ũla watumie mona ndata ĩsu, na ũndũ Yesũ watangĩĩiwe ndakoawe.
Na twĩsyoka, twone Yesũ, e na ũkũũ wa myaka 12, aineena na alimũ ĩkalũnĩ. Na myaka ĩkũmi na nyanya ĩtina wa ũndũ ũsu, Yesũ nĩwavatisiwe na ĩndĩ ambĩĩa wĩa ũla Ngai wamũtũmĩte oke kwĩka kũũ nthĩ naw’o nĩkũtavany’a na kũmanyĩsya ĩũlũ wa Ũsumbĩ. Yesũ nĩwanyuvie aũme ĩkũmi na elĩ na amatw’a atũmwa make nĩ kana mamũtetheesye wĩa ũsu.
Na ĩngĩ Yesũ nĩweekie syama nyingĩ. Nĩwatũmĩie o makũyũ manini na mĩkate mĩnini kũmanenga lĩu andũ ngili mbingĩ. Nĩwavoisye awau o na athayũũkya akw’ũ. Na ĩtina vyũ tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa maũndũ ala mamũkwatie mũthenya wa mũminũkĩlyo wa thayũ wake, na ũndũ wooaiwe. Yesũ atavanisye kwa ĩvinda ya ta myaka ĩtatũ na nyusu, Kwoou KĨLUNGU kya 6 kĩeleetye maũndũ ma ĩvinda ya myaka 34 na kĩndũ.


text:
Ngewa ya 69: Kelĩtu Katethisye Mũndũũme Wĩ Vinya
WE NĨWĨSĨ ũndũ kelĩtu kaa kanini kekwasya? Ketavya kĩveti kĩĩ ĩũlũ wa Elisa, mwathani wa Yeova, na maũndũ maũsengy’a ala Yeova wamũtetheeisye kw’ĩka. Kĩvetĩ kĩĩ kĩyĩsĩ ũvoo wa Yeova nũndũ kyo ti Kĩmũisilaeli. Ekai twone nĩkĩ kelĩtu kaa ke mũsyĩ kwa kĩveti kĩĩ.
Kĩveti kĩĩ kyaĩ Kĩmũsilia. Mũũme wakyo aĩ Naamani, mũnene wa ita sya Silia. Asilia matavie kelĩtu kaa kanini Kamũisilaeli, na makaete kwa mũka wa Naamani katw’ĩke kamũthũkũmi kake.
Naamani aĩ na ũwau mũthũku wĩtawa mangũ. Ũwau ũsu nũtonya kũtuma nyama imwe sya mwĩĩ itilĩkanga. Kwoou kelĩtu kaa kamwĩa mũka wa Naamani atĩĩ: ‘Kethĩwa mwĩaĩi wakwa nũthi kwa mwathani wa Yeova kũya Isilaeli. We no amũvosye mangũ make.’ Ĩtina mũũme wa kĩveti kĩĩ nĩwataviw’e ndeto isu.
Naamani nĩwendaa mũno kũvow’a; kwoou atw’a nũkũthi Isilaeli. Na avika kũu, athi nyũmbanĩ ya Elisa. Nake Elisa eea mũthũkũmi nĩaende atavye Naamani athi akathambe Ũsĩnĩ wa Yolotani mavinda mũonza. Ũndũ ũsu wamũthatisye Naamani mũno, na asya: ‘Mbũsĩ ila syĩ kũya mũsyĩ ti nzeo mbee wa ũsĩ o na wĩva wa nthĩ ya Isilaeli!’ Ĩtina wa kwasya ũu Naamani nĩweethyũũie na athi.
Ĩndĩ athũkũmi make mamwĩa: ‘Vwana, kethĩwa Elisa akwĩa wĩke ũndũ mũnene, wĩthĩwa weeka. Yu we wĩema kũthamba nĩkĩ, o tondũ wakũtavya?’ Naamani nĩweethukĩĩisye athũkũmi make na athi eethika mavinda mũonza Ũsĩnĩ wa Yolotani. Yĩla weekie ũu, mwĩĩ wake wavoa na waseũva!
Naamani nĩwatanie mũno. Na asyoka kwa Elisa na amwĩa: ‘Yu nĩnĩsĩ ki kana Ngai wa Isilaeli nĩwe Ngai wa w’o weka nthĩ yonthe. Kwoou, nĩngũkwĩsũva, osa mũthĩnzĩo ũũ kuma kwakwa.’ Ĩndĩ Elisa asũngĩa: ‘Aiee, nyie ndiwosa.’ Elisa nĩweesĩ kana wĩthĩwa wĩ ũndũ mũthũku kwosa mũthĩnzĩo ũsu nũndũ Yeova nĩwe wavoetye Naamani. Ĩndĩ Ngeasi, mũthũkũmi wa Elisa nĩwendie kũwosa.
Kwoou ũũ nĩw’o weekie. Naamani amina kũthi, Ngeasi nĩwasembie amũatĩĩa na amwĩa: ‘Elisa nĩwandũma nĩkwĩe kana nũkwenda mũthĩnzĩo waku kwondũ wa aeni matũthokea oyu.’ Vate nzika ũsu waĩ ũvũngũ. Ĩndĩ Naamani ndeesĩ; kwoou amũnenga syĩndũ imwe.
Yĩla Ngeasi wasyokie mũsyĩ, Elisa nĩweesĩ ũndũ weeka. Yeova nĩwamũtavĩtye. Kwoou amwĩa: ‘Kĩtumi nũndũ nĩweeka ũndũ ũũ mũthũku, mangũ ma Naamani nue meũkwata.’ Na mamũkwata o vau kwa vau!
Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kũmana na ũvoo ũũ wonthe? Mbee, nĩtwaĩlĩte kwĩthĩwa tũilyĩ ta kala kelĩtu kanini na kũneenaa ĩũlũ wa Yeova. Ũu nũtonya kũete moseo maingĩ. Kelĩ, tũyaĩlĩte kwĩthĩwa twĩ na mĩyono o tondũ Naamani wailyĩ mbee, ĩndĩ nĩtwaĩlĩte kũmew’a athũkũmi ma Ngai. Na katatũ, tũyaĩlĩte kũkengana o tondũ Ngeasi weekie. Ithyĩ tyo twĩmanyĩsye maũndũ maingĩ kwa kũsoma Mbivilia?
2 Asumbĩ 5:1-27
Makũlyo
- Kelĩtu kaa kanini keĩa kĩveti kĩĩ ata vaa visanĩ?
- Kĩveti kĩĩ kĩ visanĩ nũũ, na kelĩtu kaa kanini keĩka ata nyũmbanĩ yakyo?
- Elisa eeĩaĩe mũthũkũmi wake atavye Naamani ata, nake Naamani athatiw’e nĩ kyaũ?
- Kweethĩiwe ata Naamani eethukĩĩsya athũkũmi make?
- Eliya aleile mũthĩnzĩo wa Naamani nĩkĩ, na Ngeasi eekie ata?
- Kweethĩiwe ata kwa Ngeasi, na ũndũ ũsu ũtonya kũtũmanyĩsya kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 2 Asumbĩ 5:1-27.
Ngelekany’o ĩla yaiiwe nĩ kelĩtu kanini ka Isilaeli ĩtonya kũsyĩkĩa syana vinya ata ũmũnthĩ? (2 Asu. 5:3; Sav. 8:2; 148:12, 13)
Nĩkĩ nĩ ũndũ mũseo kũia kĩlĩkonĩ ngelekany’o ya Naamani yĩla twanengwa ũtao kuma Maandĩkonĩ? (2 Asu. 5:15; Aevl. 12:5, 6; Yak. 4:6)
Nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kwa kũsianĩsya ngelekany’o ya Elisa na ĩla ya Ngeasi? (2 Asu. 5:9, 10, 14-16, 20; Mt. 10:8; Meko 5:1-5)


text:
Ngewa ya 4: Nĩkĩ Maaisye Wĩkalo Woo
KWASISYA kĩla kĩendee kwĩkĩka vaa. Atamu na Eva nĩmeũlũngw’a mũũndanĩ mwanake wa Eteni. We nũũmanya nĩkĩ?
Kĩtumĩ nũndũ nĩmeekie ũndũ mũthũku mũno. Kwoou Yeova nũkũmasilĩla. We nĩwĩsĩ ũndũ mũthũku ũla Atamu na Eva meekie?
Meekie ũndũ Ngai wameĩte maikeke. Ngai ameie nĩmatonya kũya lĩu kuma mĩtĩnĩ ya mũũnda ũsu. Ĩndĩ wa mũtĩ ũmwe Ngai nĩwameie maikaye, nũndũ maya makakw’a. Mũtĩ ũsu waĩ wake e weka. Nĩtwĩsĩ kana kwosa kĩndũ kya mũndũ ũngĩ nĩ ĩvĩtyo, kana tyo twĩsĩ ũu? Yu-ĩ, kweekĩkie ata?
Mũthenya ũmwe Eva e weka mũũndanĩ, nzoka nĩyaneenie nake. Kwasũanĩa ũndũ ũsu! Yeeie Eva aye matunda ma mũtĩ ũla Ngai wameĩte maikaye. Ĩndĩ yĩla Yeova woombie nzoka ndaainenga ũtonyi wa kũneena. Kwoou veonany’a kana ve mũndũ ũngĩ ũla watumie nzoka ĩneena. We aĩ ũũ?
Ndaĩ Atamu. Kwa kĩtumi kĩu no nginya ethĩwe aĩ ũmwe wa syũmbe ila Yeova woombĩte tene mũno mbee wa kũmba nthĩ. Syũmbe isu nĩ alaĩka, na tũitonya kũmona. Mũlaĩka ũsu aĩ na mĩyono mingĩ. Ambĩĩie kũsũanĩa kana no nginya ethĩwe mũsumbĩ ta Ngai. Na nĩwendaa andũ mamwĩw’ae we vandũ va kũmwĩw’a Yeova. Ũsu nĩwe mũlaĩka ũla watumie nzoka ĩneena.
Mũlaĩka ũsu nĩwamũkengie Eva. Yĩla wamwĩie kana akekala ta Ngai aya ĩtunda, Eva nĩwaĩkĩĩie ũu. Kwoou nĩwaĩye, na Atamu o nake aya. Atamu na Eva nĩmaleile kũmwĩw’a Ngai, na kwa kĩtumi kĩu maasya wĩkalo woo wa mũũnda mwanake.
Ĩndĩ mũthenya ũmwe Ngai akatuma nthĩ yonthe yaĩla ta mũũnda wa Eteni. Ĩtina tũkeemanyĩsya ũndũ ũtonya kwĩthĩwa na kĩanda nthĩnĩ wa kũmyaĩlya yĩkale ũu. Ekai ĩndĩ yu twone ũndũ kweethĩiwe ĩũlũ wa Atamu na Eva.
Mwambĩlĩlyo 2:16, 17; 3:1-13, 24; Ũvuan’yo 12:9.
Makũlyo
- Vaa visanĩ, nĩ kyaũ kĩendee kwĩkĩka kwa Atamu na Eva?
- Yeova amasilĩile nĩkĩ?
- Nzoka yamwĩie Eva ata?
- Nũũ watumie nzoka ĩneena na Eva?
- Nĩkĩ Atamu na Eva maaisye wĩkalo woo wa Valatiso?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 2:16, 17 na 3:1-13,24.
Ĩkũlyo yĩla nzoka yakũlilye Eva yaetie ata ũvoo ũte waw’o kwelekela Yeova? (Mwa. 3:1-5; 1 Yoa. 5:3)
Nĩkĩ ngelekany’o ya Eva nĩ ũkany’o kwitũ? (Avi. 4:8; Yak. 1:14, 15; 1 Yoa. 2: 16)
Nĩ kwa nzĩa yĩva Atamu na Eva maleile kwĩtĩkĩla mavĩtyo ala maumanie na meko moo? (Mwa. 3:12, 13)
Akeluvi ala maiĩtwe wumĩlonĩ wa syũa mũũndanĩ wa Eteni malũlũmĩĩilye ata ũsumbĩ mũnene wa Yeova? (Mwa. 3:24)
- Soma Ũvuan’yo 12:9.
Satani atonyete ata kwasya andũ matie ũsumbĩ wa Ngai? (1 Yoa. 5:19)


text:
Ngewa ya 27: Mũsumbĩ Mũthũku Nĩwasumbĩkie Misili
AŨME aa me vaa maendee na kũthũkũmĩthya andũ wĩa na vinya. Kwasisya mũndũ ũya ũnũũvyata ũmwe wa athũkũmi na mũsalisa! Athũkũmi asu nĩ ma mũsyĩ wa Yakovo na metawa Aisilaeli. Na andũ asu meũmathũkũmĩthya na vinya nĩ Amisili. Aisilaeli maĩ ngombo sya Amisili. Kwethĩiwe ũu ata?
Kwa myaka mingĩ andũ ma mũsyĩ mũnene wa Yakovo nĩmekalile Misili na mũuo. Yosevu, ũla waĩ mũndũ wa vata mũno nthĩ ya Misili kũatĩĩa mũsumbĩ Valao, nĩwamasũvĩaa. Ĩndĩ Yosevu nĩwakwie. Na Valao mweũ, ũtendete Aisilaeli, atw’ĩka mũsumbĩ wa nthĩ ya Misili.
Kwoou Valao ũsu mũthũku amatw’ĩkĩthya Aisilaeli ngombo. Na amaiĩa aũngamĩi maĩ onei na mataĩ na tei. Nĩmathũkũmĩthisye Aisilaeli wĩa waĩ na vinya mũno wa kwakĩa Valao ndũa. Ĩndĩ Aisilaeli nĩmaendeeie o na kwingĩva. Na ĩtina wa ĩvinda ĩna Amisili makwatwa nĩ w’ĩa nũndũ moonaa Aisilaeli ta matonya kwingĩva mũno na kwĩthĩwa na vinya mwingĩ.
We nĩwĩsĩ Valao eekie ata? Aneenie na iveti ila syateetheasya aka ma Aisilaeli kũsyaa, na asyĩa: ‘No nginya mũkowaa kĩla kana ka kavĩsĩ kasyawa.’ Ĩndĩ iveti isu syaĩ nzeo, na iyaaũaa twana tũu.
Kwoou ĩndĩ Valao anenga andũ make onthe watho amea: ‘Kĩla kana ka kavĩsĩ kasyawa osaai mũkoaa. No twana twa twĩlĩtu tw’oka mwĩekaa twĩkale thayũ.’ Ũsu waĩ ũndũ mũthũku mũno kwĩĩaa wĩkwe. Ekai twone ũndũ kamwe ka twana tũu twa tũvĩsĩ kavonokiw’e.
Kuma 1:6-22.
Makũlyo
- Nthĩnĩ wa visa, mũndũ ũũ wĩ na mũsalisa nũũ, na ekũna ũũ?
- Ĩtina wa Yosevu kũkw’a, kweekĩkie ata kwa Aisilaeli?
- Nĩkĩ Amisili makwatiwe nĩ w’ĩa kwondũ wa Aisilaeli?
- Valao ainengie watho mwaũ iveti ila syatetheeasya aka ma Isilaeli kusyaa?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 1:6-22.
Yeova ambĩĩie kwĩanĩsya ũtianĩo wake na Avalaamu kwa nzĩa yĩva? (Kuma 1:7; Mwa. 12:2; Meko 7:17)
Iveti Aevelania ila syateetheasya aka ma Isilaeli kũsyaa syoonanisye ndaĩa ata kwa ũtheu wa thayũ? (Kuma 1:17; Mwa. 9:6)
Nĩ ĩtuvi yaũ iveti ila syatetheeasya aka ma Isilaeli kũsyaa syanengiwe nũndũ wa kwĩthĩwa syĩ ndĩkĩĩku kwa Yeova? (Kuma 1:20, 21; Nth. 19:17)
Satani atatie ata kũsiĩĩa kĩeleelo kya Yeova kĩla kyakonanĩtye na Ũsyao wa Avalaamu ũla wathanĩtwe? (Kuma 1:22; Mt. 2:16)


text:
Ngewa ya 116: Ũndũ Tũtonya Kwĩkala Tene na Tene
WE NŨTONYA kũweta kĩla kelĩtu kaa na anyanyae meũsoma? Ĩĩ, nĩ ĩvuku o yĩĩ we ũũsoma—Ĩvuku Yakwa ya Ngewa sya Mbivilia. O namo mesoma ngewa ĩla we ũendee na kũsoma—“Ũndũ Tũtonya Kwĩkala Tene na Tene.”
We nĩwĩsĩ kĩla maendee na kwĩmanyĩsya? Meĩmanyĩsya kana, mbee, nĩtwaĩlĩtwe nĩ kũmũmanya Yeova na Mwana wake Yesũ ethĩwa tũkekala tene na tene. Mbĩvilia yaasya: ‘Ĩno nĩyo nzĩa ya kwĩkala tene na tene. Kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai ũla wa w’o weka, na Mwana ũla wamũtũmie kũũ nthĩ, Yesũ Klĩsto.’
Tũtonya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Ngai na Mwana wake Yesũ ata? Nzĩa ĩmwe nĩ kwa kũsoma Ĩvuku Yakwa ya Ngewa sya Mbivilia kuma mwambĩlĩlyo nginya mũmĩnũkĩlyo. Yo nĩyĩwetete maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wa Yeova na Yesũ, kana tĩw’o? Nĩyĩwetete maũndũ maingĩ ala mo mekĩte na maũndũ ala makeka. Ĩndĩ nĩtwaĩlĩte kwĩka ũndũ ũngĩ eka o kũsoma ĩvuku yĩĩ.
We nĩwene ĩvuku yĩu yĩngĩ yĩ vau nthĩ? Nĩ Mbivilia. Kũlya mũndũ ũngĩ aũsomee ilungu sya Mbivilia vala ngewa sya ĩvuku yĩĩ syumĩtw’e. Mbivilia ĩtũnengae ithyĩ ũvoo w’onthe ũla twaĩlĩtwe nĩ kũmanya nĩ kana wĩthĩe ithyonthe nĩtũtonya kũmũthũkũma Yeova kwa nzĩa ĩla yaĩlĩte na kũkwata thayũ ũtathela. Kwoou nĩtwaĩlĩtwe kwĩthĩwa na kĩmanyĩo kya kũmĩsoma Mbivilia mavinda maingĩ.
Ĩndĩ kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto kũitoetye. No twĩthĩwe na ũmanyi mwingĩ mũno ĩũlũ woo na momanyĩsyo moo, na o na kũilyĩ ũu tũiema kũkwata thayũ ũtathela. We nĩwĩsĩ nĩ kyaũ kĩngĩ kĩkwendeka?
Vamwe na ũu nĩtwaĩlĩtwe nĩ kwĩkala kwosana na maũndũ ala tũĩmanyĩsya. We nũũmũlilikana Yutasi Isikalioti? Aĩ ũmwe katĩ wa amanyĩw’a 12 ala Yesũ wanyuvie matw’ĩke atũmwa make. Yutasi aĩ na ũmanyi mwingĩ mũno ĩũlũ wa Yeova na Yesũ. Ĩndĩ nĩ kyaũ kyamũkwatie? Ĩtina wa ĩvinda nĩwatw’ĩkie mwĩyendi, na amũvũnyanĩa Yesũ kwa amaitha make kwa ilungu 30 sya vetha. Kwoou Yutasi ndakakwata thayũ ũtathela.
We nũlilikana Ngeasi, mũndũ ũla tweemanyĩisye ĩũlũ wake ngewanĩ ya 69? Endaa ethĩwe na ngũa na mbesa itaĩ syake. Kwoou akengana nĩ kana akwate syĩndũ isu. Ĩndĩ Yeova nĩwamũsilĩile. Na akatũsilĩla o naitũ ethĩwa tũikwĩw’a mĩao yake.
Ĩndĩ kwĩ andũ aingĩ aseo ala ĩvinda yonthe mamũthũkũmaa Yeova kwa kũĩkĩĩka. Naitũ twĩenda twĩthĩwe tũilyĩ tamo, kana tiw’o? Samueli ũla waĩ mũnini nĩ ngelekany’o nzeo ya kũatĩĩa. Lilikana o tondũ twoonie nthĩnĩ wa Ngewa ya 55, aĩ o na ũkũũ wa myaka ĩna kana ĩtano yĩla wambĩĩie kũmũthũkũma Yeova ĩeemanĩ yake. Kwoou o na ethĩwa ũnyivĩte ata, ndwĩ mũnini mũno ũndũ ũtatonya kũmũthũkũma Yeova.
Vate nzika, mũndũ ũla ithyonthe tũkwenda kũatĩĩa nĩ Yesũ Klĩsto. O na yĩla waĩ kamwana, o tondũ vonanĩtw’e Ngewanĩ ya 87, we aĩ vau ĩkalũnĩ aineena na andũ angĩ ĩũlũ wa Ĩthe wake wa ĩtunĩ. Ekai tũatĩĩae ngelekany’o yake. Ekai tũtavye andũ aingĩ o ũndũ tũtonya ĩũlũ wa Yeova, Ngai waitũ wa ũsengy’a, na mwana wake, Yesũ Klĩsto. Woona tweeka maũndũ asu, tũkeethĩwa tũtonya kwĩkala tene na tene nthĩnĩ wa valatiso nzaũ ya Ngai ĩũlũ wa nthĩ.
Yoana 17:3; Savuli 145:1-21.
Makũlyo
- Nĩ kyaũ twaĩlĩtwe nĩkũmanya ethĩwa tũkekala tene na tene?
- Tũtonya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na Yesũ ata, o tondũ kelĩtu kaa na anyanyae mako visanĩ ũũ mekwĩka?
- Nĩ ĩvuku yĩngĩ yĩva ũkwona vau visanĩ, na nĩkĩ twaĩlĩtwe nĩkũyĩsomaa kaingĩ?
- O vamwe na kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na Yesũ, nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ twaĩlĩte kwĩka nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela?
- Ngewa ya 69 yĩtũmanyĩsya ĩsomo yaũ?
- Ngelekany’o nzeo ya Samueli e mũnini nthĩnĩ wa Ngewa ya 55 yĩonany’a kyaũ?
- Tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ Klĩsto ata, na tweeka ũu, tũkeethĩwa tũtonya kwĩka ata ĩvinda yĩla yũkĩte?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yoana 17:3.
Maandĩko meonany’a ata kana kũkwata ũmanyi ĩũlũ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto kũyonanasya o kũsoma tũ na kũlilikana maũndũ ala tweemanyĩsya ĩũlũ woo? (Mt. 7:21; Yak. 2:18-20; 1 Yoa. 2:17)
- Soma Savuli 145:1-21.
Twĩna itumi myaũ mbingĩ sya ũmũkumya Yeova? (Sav. 145:8-11; Ũvu. 4:11)
Yeova “nĩ mũseo kwa onthe” ata, na ũndũ ũsu waĩlĩte kũtũthengeangĩsya vala ũĩ ata? (Sav. 145:9; Mt. 5:43-45)
Kethĩwa nĩtũmwendete Yeova ngoonĩ sitũ, tukasukumwa kwĩka ata? (Sav. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21)