text:
ĨTHĨWA NA MŨĨKĨĨO TA WOO | NDAVITI
“Kaũ Nĩ wa Yeova”
KWAKŨNA visa wone Ndaviti aivĩtũkana na asikalĩ me na wia ma ita sya Isilaeli mavalũkanganĩtye na masembete na kĩvũvũ maumĩte kĩwanzanĩ kya kaũ. Nĩ kyaũ kyatumĩte asikalĩ asu methĩwa na wia mwingĩ ũu? No nginya Ndaviti ethĩwe eew’aa asikalĩ ma Isilaeli maitindĩa kũweta ĩsyĩtwa ya mũndũ ũmwe me na wia. Mũndũũme ũsu aũngamĩte mwandanĩ na nĩvatonyeka akethĩwa aĩ mũnene kwĩ mũndũ o na wĩva Ndaviti waĩ aaona.
Mũndũũme ũsu eetawa Ngoliathu, na ĩla Ndaviti woonie ũndũ ũnenevete nĩwamanyie nĩkĩ asikalĩ asu mamũkĩaa. O na atekĩĩte ngũa sya kaũ, nĩvatonyeka Ngoliathu akethĩwa aĩ mũnene kwĩ aũme elĩ anene makwatanĩtw’e. Ĩndĩ mũthenyanĩ ũsu, Ngoliathu nĩweekĩĩte ngũa sya kaũ na aĩ na mĩio myai ya kaũ, aĩ mũndũ wĩ vinya mwingĩ mũno na nĩweesĩ kaũ. Ngoliathu nĩwatolekelaa asikalĩ ma Isilaeli mũno ayenda o ũmwe oke mokite. Kwasũanĩa ĩwasya yake ĩnene na ĩito ĩyĩw’ĩka iĩmanĩ akwete kũumanga ita sya Isilaeli na mũsumbĩ woo, Saulo. Endaa o mũsikalĩ ũmwe oke kũkita nake nĩ kana amũsinda, kaũ ũsu ũthele!—1 Samueli 17:4-10.
Aisilaeli vamwe na mũsumbĩ woo Saulo, maĩ na wia mwingĩ mũno. Ndaviti nĩwamanyie kana ũndũ ũsu wĩthĩĩtwe ũendeee mbee wa mwei ũmwe. Ita sya Isilaeli na sya Avilisiti syekalĩte ĩvinda yĩu yonthe itaaĩsa kũkita, ĩndĩ Ngoliathu nowe waumĩlaa kĩla mũthenya nĩ kana aendeee kũumanga Aisilaeli. Ũndũ ũsu nĩwaũmĩisye Ndaviti mũno. Waĩ ũndũ wa kũmakya mũno kwona mũsumbĩ wa Isilaeli, vamwe na asikalĩ make, na akũũe atatũ ma Ndaviti me na wia! Methonĩ ma Ndaviti, Ngoliathu ndaumangaa ita sya Isilaeli syĩ syoka, ĩndĩ nĩwaumangaa Yeova, Ngai wa Isilaeli! Ĩndĩ nũndũ Ndaviti aĩ o mũndũ wa mũika, esaa kwĩka ata? Na tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na mũĩkĩĩo wa Ndaviti?—1 Samueli 17:11-14.
“MWĨTĨKĨSYE MAUTA: NŨNDŨ ŨŨ NĨWE”
Ekai twone maũndũ meekĩkĩte myei mingĩ mĩvĩtu. Mũthenya ũmwe ĩa mawĩoo Ndaviti aĩthasya malondu ma ĩthe wake iĩmanĩ syaĩ vakuvĩ na Mbethelemu. Ndaviti aĩ o kamwana ka mũika kanake, ke na ũthyũ mũseo, na kombe nesa. Mavinda amwe ĩla kũuĩtye Ndaviti eethĩawa aithaũka mbeve. Nũndũ Ndaviti nĩwendeeaw’a nĩ wũmbi wa Ngai na nĩwaendeeie kũmanya kũinga mbeve nesa, atũmĩaa masaa maingĩ kwĩmanyĩsya kũinga mbeve. Ĩndĩ mũthenya ũsu ĩa mawĩoo, Ndaviti nĩwatũmaniwe nĩ ĩthe wake ayenda kũmwona na mĩtũkĩ ũndũ vatonyeka.—1 Samueli 16:12.
Eethĩie ĩthe wake, Yese, aineena na mũtumĩa waĩ mũkũũ mũno. Mũtumĩa ũsu aĩ mwathani Samueli. Yeova nĩwamũtũmĩte aketĩkĩsye mwana ũmwe katĩ wa syana sya Yese mauta nĩ kana eĩthĩwa e mũsumbĩ ũla ũatĩĩe kũsumbĩka Isilaeli. Samueli aĩ anoona akũũe mũonza ma Ndaviti, ĩndĩ Yeova nĩwamwonisye Samueli kana vai ũmwe woo ũnyuvĩte. Ĩla Ndaviti wavikie, Yeova nĩwamũtavisye Samueli ndeto ii: “Mwĩtĩkĩsye mauta: nũndũ ũũ nĩwe.” Samueli e mbee wa ana-a-inyia ma Ndaviti, nĩwaumisye ũvya wa mauta na amwĩtĩkĩsya Ndaviti. Kuma ĩvindanĩ yĩu Ndaviti wetĩkĩiw’e mauta, maũndũ make mambĩĩie kwĩthĩwa me kĩvathũkany’o nũndũ o na Mbivilia yaĩtye kana ‘veva wa Yeova nĩwookie na vinya mũnene ĩũlũ wa Ndaviti kuma mũthenya ũsu na kũendeea.’—1 Samueli 16:1, 5-11, 13.
We Ndaviti nĩwambĩĩie kwĩmanthĩa nguma ĩtina wa kũmanya kana nĩwe ũkasumbĩka Isilaeli? Aiee, aĩ mwĩanĩe na nĩwavangie kweteela nginya ĩla veva wa Yeova ũkamũtongoesya kũmanya nĩ ĩndĩĩ ũkethĩwa e mũsumbĩ. Ĩndĩ ĩvindanĩ yĩu weeteele, nĩwaendeeie kũtethya wĩa wake wa ndĩthya ũla waĩ wa kĩlasi kya nthĩ. Ndaviti nĩweeyumĩtye vyũ kũtethya wĩa ũsu ate na wia. Ndĩthya ya ĩthe wake nĩyavithũkĩiwe mavinda elĩ, ĩvindanĩ yĩmwe yavithũkĩiwe nĩ mũnyambũ, na ĩvindanĩ ya kelĩ yavithũkĩiwe nĩ nduva. Ndaviti ndaaĩka kũlũngĩlĩĩlya nyamũ isu kĩthekanĩ. Ĩndĩ vandũ va ũu, ambĩaa kũkita nasyo ate kwananga saa nĩ kana asũvĩe ndĩthya ya ĩthe wake. Mavindanĩ asu onthe, nĩwooaie nyamũ isu mbai e weka!—1 Samueli 17:34-36; Isaia 31:4.
Ĩtina wa ĩvinda, Ndaviti nĩwatũmaniwe ĩngĩ. Mũsumbĩ Saulo nĩweew’ĩte nguma syake. O na kau Saulo aĩ ngũmbaũ ya kaũ, Yeova nĩwamũkolete nũndũ wa kũema kwĩw’a mĩao yake. Yeova nĩwavetete veva wake nthĩnĩ wa Saulo, na kĩu kĩkatuma ethĩwa na veva ũngĩ mũthũku ũla watumaa ethĩwa e mũthilĩku, e na nzika, na e mũng’endu. Ĩla Saulo weethĩwa na veva ũsu mũthũku, ũndũ ũla wamũtetheeasya kwĩw’a nesa nĩ kũingĩwa mbeve. Amwe ma athũkũmi ma Saulo nĩmeew’ĩte kana Ndaviti nĩ mũingi mũseo wa mbeve na nĩ mũndũ wa kaũ. Kwoou Ndaviti nĩwatũmaniwe, na ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ, eethĩwa e ũmwe katĩ wa ala mainĩaa mũsumbĩ na makuaa mĩio yake ya kaũ.—1 Samueli 15:26-29; 16:14-23.
Andũ ma mũika no memanyĩsye maũndũ maingĩ kumana na mũĩkĩĩo wa Ndaviti. Ũndũ ũmwe tũkwĩmanyĩsya nĩ kana Ndaviti eetanĩthasya na maũndũ matonya kũmũtetheesya kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na Yeova. Ũndũ ũngĩ nĩ kana Ndaviti nĩwaendeeie kwĩmanyĩsya maũndũ matonya kũmũtethya na matonya kũtuma akwata wĩa. Na ĩndĩ ũndũ ũla mũnene vyũ nĩ kana Ndaviti nĩweetĩkĩlile kũtongoew’a nĩ veva wa Yeova. Ĩsu nĩ ngelekany’o nzeo mũno vyũ kwitũ na nĩtwaĩle kũmĩatĩĩa!—Mũtavan’ya 12:1.
“VAIKETHĨWE MŨNDŨ ŨKW’A NGOO NŨNDŨ WAKE”
O aendeee na kũthũkũma kwa Saulo, ve mavinda Ndaviti wasyokaa mũsyĩ kũĩthya malondu, na mavindanĩ amwe nĩweekaa ũu kwa ĩvinda ĩasa. Ĩvindanĩ yĩmwe katĩ wa mavinda asu, Ndaviti nĩwatũmiwe nĩ ĩthe wake, Yese, nĩ kana akasisye akũũe atatũ ala maĩ itanĩ sya kaũ sya Saulo. Ndaviti nĩwamwĩthukĩĩisye ĩthe na kwoou athi elekele Mwandanĩ wa Ela kwona ana-a-inyia amakuĩe lĩu. Ĩla wavikie kũu, Ndaviti nĩwasaanĩiw’e mũno kwona ita isu ilĩ sya kaũ ite kũkita o tondũ vaeleiw’e mwambĩĩonĩ wa kĩlungu kĩĩ. Ita isu sya asikalĩ syeekĩte kũsiany’a, amwe maũngamĩte mũingo ũmwe na ala angĩ maũngamĩte mũingo ũla ũngĩ wa kĩĩma.—1 Samueli 17:1-3, 15-19.
Ndaviti ndaaendeew’a nĩ ũndũ ũsu na ndaĩ etĩkĩla ũendeee. Vaĩ vatonyeka ata ita sya Yeova Ngai ikakĩa kũkita na mũndũ ũtamũthaithaa Yeova? Methonĩ ma Ndaviti, Ngoliathu ndaumaa mũndũ, ĩndĩ avũthasya Yeova. Na kwoou Ndaviti nĩwambĩĩie kũneena na asikalĩ ĩũlũ wa ũndũ ũtonya kũkita na Ngoliathu na akamũsinda. Ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ, mũkũũe wa Ndaviti ũla weetawa Eliavu nĩweewie ndeto syake. Ĩla Eliavu weewie ndeto sya Ndaviti, nĩwathatie na amũtavya maũndũ mathũku kwa kũmwĩa kana eeũkĩte vau kwĩloela kaũ. Ĩndĩ Ndaviti amũsũngĩie na amũkũlya atĩĩ: “Neka ata yu? Vati kĩtumi?” Na ĩndĩ Ndaviti aendeea kũneena na ũkũmbaũ ĩũlũ wa kũkita na Ngoliathu, nginya ndeto isu syesa kũmũvikĩa Saulo. Mũsumbĩ Saulo nĩwaisye Ndaviti aetwe mbee wake.—1 Samueli 17:23-31.
Ndaviti nĩwamũtavisye Saulo ndeto ii sya kwĩkĩa vinya ĩũlũ wa Ngoliathu, aisye atĩĩ: “Vaikethĩwe mũndũ ũkw’a ngoo nũndũ wake.” Saulo na asikalĩ make mayoonaa ta mesa kũkita na Ngoliathu na makamũsinda. Thĩna woo nũtonya kwĩthĩwa walikile ĩla mambĩĩie kwĩyĩelekany’a na ĩmũndũ yĩu ĩnene, na meesianĩsya nayo mayĩthĩa o na maiyĩvika kĩthũi. Masũanĩaa kana Ngoliathu emakũna amamine na ndatĩka ĩmwe. Ĩndĩ Ndaviti ndasũanĩaa tamo. O tondũ tũkwĩmanyĩsya, Ndaviti oonie ũndũ ũsu kwa nzĩa yĩ kĩvathũkany’o, na nĩkyo kĩtumi wavangie kũkita na Ngoliathu.—1 Samueli 17:32.
Ĩndĩ Saulo amwĩie Ndaviti atĩĩ: “Ndũtonya kũthi kũkita na Mũvilisiti ũũ; nũndũ wĩ o kĩmwana, nake nĩ mũndũ wa kaũ kuma wana wake.” Kwa w’o Ndaviti aĩ o kamwana? Aiee, ĩndĩ asianĩw’a na asikalĩ ala angĩ, aĩ mũnini, na oonekaa ailyĩ o kamwana. Ĩvindanĩ yĩu, Ndaviti nĩweesĩkĩe ta mũndũ wa kaũ na nĩvatonyeka akethĩwa aĩ na myaka vakuvĩ 20.—1 Samueli 16:18; 17:33.
Nĩ kana Ndaviti aĩkĩĩthye Saulo kana nũkũthi kũkita na Ngoliathu, nĩwamũeleisye ũndũ wooaie mũnyambũ na nduva. Ndaviti eekaa o kwĩkathĩĩa? Aiee. Ndaviti nĩweesĩ kĩla kyatumie oaa mũnyambũ ũsu na nduva. Aisye atĩĩ: “Yeova ũla wambonokisye kuma kĩthunĩ kya mũnyambũ, na kuma kĩthunĩ kya nduva, akambonokya nume kw’okonĩ kwa Mũvilisiti ũũ.” Ĩtina Saulo nĩwesie kwĩtĩkĩla na amwĩa Ndaviti atĩĩ: “Thi, na Yeova akeethĩwa vamwe naku.”—1 Samueli 17:37.
We no wende kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo ta wa Ndaviti? Ethĩwa no wende, manya kana mũĩkĩĩo wa Ndaviti ndwaĩ o kĩndũ weekaa kũsũanĩa. Kĩla kyamũtetheeisye amũĩkĩĩe Ngai nĩ ũmanyi na ũndũ woonete Yeova aimũtethya. Nĩweesĩ kana Yeova nũsũvĩaa andũ make na nĩwĩanĩasya kĩla waweta. Ethĩwa nũkwenda kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo ta ũsu wa Ndaviti, endeea kũmũmanya Ngai kwa kwĩmanyĩsya Mbivilia. Ethĩwa tũkeekaa maũndũ ala tweemanyĩsya Mbivilianĩ, mosyao maseo ala tũkonaa makalũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo witũ.—Aevelania 11:1.
“YEOVA NŨKŨŨNENGANE KW’OKONĨ KWAKWA”
Mbeenĩ, Saulo nĩwamũnengie Ndaviti ngũa syake sya kaũ ekĩe. Syendaa kwĩkala ila sya Ngoliathu syaseũvĩtw’e na kĩaa na syaĩ na kakoti kaseũvĩtw’e na kĩaa. Ndaviti nĩwatatie kũthi ekĩĩte ngũa isu sya kaũ ngito na nene, ĩndĩ eethĩa ndatonyana nasyo. Ndaĩ mũsikalĩ na kwoou ndamanyĩĩte kwĩkĩaa ngũa sya kaũ. Mũno mũno ndaĩ ekĩa ngũa sya kaũ ila syeekĩawa nĩ Saulo, ũla nĩwe waĩ mũasa vyũ mbaĩnĩ ya Isilaeli! (1 Samueli 9:2) Nĩwaumisye ngũa isu sya kaũ, na eekĩa ngũa sya ndĩthya ila wamanyĩĩte kwĩkĩa.—1 Samueli 17:38-40.
Ndaviti oosie ndata ĩla watũmĩaa ndĩthya, ekya kamũvuko kake kĩtuo, na akua kĩkũtha. Mũndũ nũtonya kũvũthĩĩsya kĩkũtha, ĩndĩ kyeethĩawa kĩ mũio mũthũku mũno wa kaũ. Kĩkũtha kyeethĩawa na kamũvuko kanini katonya kwĩanĩa ĩvia na mĩkwa ĩlĩ ya kĩthuma, na weethĩawa wĩ mũio mũseo wa mũndũ wa ndĩthya. Mũndũ enda kwĩkya ĩvia na kĩkũtha, eekĩaa ĩvia kamũvukonĩ kakyo, na aivyũlya kĩkũtha na vinya na ĩndĩ aĩlekya mũkwa ũmwe athimĩte vala ũkwendaa kũatha. Kĩkũtha kyaĩ mũio mũthũku mũno wa kaũ, na nĩkyo kĩtumi mavinda amwe ita sya kaũ syeethĩawa na ikundi sya asikalĩ ma kũkita matũmĩĩte ikũtha.
Nũndũ Ndaviti nĩweeyũmbanĩtye nesa, nĩwaendie kũkita na Ngoliathu. No tũsũanĩe Ndaviti aivoya aendeee na kũmbany’a mavia atano matendeu nesa kuma kalũsĩnĩ kaĩ kang’alu kĩw’ũ. Na ĩndĩ Ndaviti athi vala mokitĩaa asembete vandũ va kũthi ekalaatĩte!
Ĩla Ngoliathu woonie Ndaviti asũanĩie kyaũ? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Na amwona Ndaviti, amũmonda; nũndũ aĩ o kĩmwana, na mũtune, na vamwe na ũu aĩ na ũthyũ mũseo.” Ngoliathu amũtolekeile Ndaviti na asya: “Nyie nĩ ngitĩ, kana ũmbũkĩe na ndata?” Nĩvatonyeka Ngoliathu akethĩwa oonie ndata ya Ndaviti na akavũthĩĩsya kĩkũtha kĩla wakwete. Nĩwamũumanĩie Ndaviti kwa ngai sya Avilisiti, na amwĩa kana athi vala ũĩ enengane mwĩĩ wake kwa nyũnyi sya yayaya na nyamũ sya kĩthekanĩ.—1 Samueli 17:41-44.
Kũvika o na ũmũnthĩ, ndeto ila Ndaviti wamũtavisye Ngoliathu syonanasya aĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu. Kwakũna visa mwanake ũsu aitavya Ngoliathu ndeto ii: “We wĩmbũkĩa na ũvyũ, na ĩtumo, na katumo: ĩndĩ nyie nĩkũkĩa na syĩtwa ya Yeova wa nguthu, Ngai wa ita sya Isilaeli, ũla ũvũthĩĩsye.” Ndaviti nĩweesĩ kana mĩio ya kaũ ti yo ya vata. Ngoliathu nĩwamũvũthisye Yeova Ngai, nake Yeova ndaĩ aema kũĩvanĩsya. O tondũ Ndaviti wawetie, ‘kaũ waĩ wa Yeova.’—1 Samueli 17:45-47.
Ndaviti nĩwoonie ũndũ Ngoliathu wanenevete na mĩio ya kaũ ĩla waĩ nayo. Ĩndĩ Ndaviti ndaaĩtĩkĩla ũndũ ũsu ũmũsiĩĩe kwĩka ũndũ wavangĩte. Ndaaĩthĩwa na wia ta Saulo na asikalĩ make. O na ndaaĩsianĩsya na Ngoliathu, ĩndĩ vandũ va ũu, asianĩisye Ngoliathu na Yeova. Ngoliathu aĩ na ũasa wa vuti kenda na nusu (mita 2.9), ĩndĩ tũimũsianĩsya na Ngai Mwene Vinya W’onthe, Ngoliathu aĩ o kaindo kanini vyũ. Mũndũ ũsu woonekaa nĩ andũ anenevete ũu, aĩ o kasamũ kanini mũno methonĩ ma Yeova, na kwoou Yeova nĩweeyũmbanĩtye kũmwananga vyũ!
Ndaviti aendete kũkita na Ngoliathu oosie mavia kamũvukonĩ kake na asemba elekele kũla kwĩ Ngoliathu. Nĩweekĩie ĩvia kĩkũthanĩ kyake na akĩvyũlya na vinya wake w’onthe. Ngoliathu nĩwathengeeie vala ve Ndaviti, na nĩvatonyeka akethĩwa aĩ ĩtina wa mũsikalĩ ũla wakuĩte ngao yake ya kaũ. Nĩvatonyeka ũasa wa Ngoliathu ũkethĩwa wamwanangĩie maũndũ nũndũ mũkui wa ngao ndaĩ atonya kũsiĩĩa mũtwe wa Ngoliathu nũndũ aĩ mũasa mũno. Na nũndũ wa ũu, Ndaviti avangie kũmũatha mũtwe.—1 Samueli 17:41.
Ĩla Ndaviti wavyũlilye kĩkũtha eew’a kyakwata mwaki, nĩwalekilye ĩvia yĩkakime Ngoliathu. Kwasũanĩa ũndũ kwakilĩtye asikalĩ meteele mone kĩla kĩkwĩthĩwa nũndũ ĩvia yĩu yekiwe yĩthimĩte Ngoliathu kyongo. Yeova nĩwaĩkĩĩthisye kana Ndaviti ndeĩkya ĩvia yĩngĩ. Ĩvia yĩu yakimie vala Ndaviti wathimĩte, yaendie kũkima kĩtulyanĩ kya Ngoliathu yalika nthĩnĩ. Ĩmũndũ yĩu yanenevete ũu yaendie kũkima nthĩ na ũthyũ. Nĩvatonyeka mũsikalĩ ũla wamũkuĩe ngao akethĩwa asembie akĩĩte. Ndaviti nĩwaendie vala ve Ngoliathu, na oosa ũvyũ ũla waĩ wa Ngoliathu, na amũtila mũtwe naw’o.—1 Samueli 17:48-51.
Ĩtina wa ũndũ ũsu, Saulo na asikalĩ make nĩmeewie makwata ũkũmbaũ. Asikalĩ asu ma Saulo nĩmauisye ngemi na mamasembany’a Avilisiti. Kweethĩiwe ũndũ Ndaviti wamũtavĩtye Ngoliathu, amwĩie atĩĩ: ‘Yeova nũkũmũnengane mokonĩ maitũ.’—1 Samueli 17:47, 52, 53.
Ũmũnthĩ, athũkũmi ma Yeova mayũkitaa nũndũ ĩvinda ya kwĩyũkitĩa nĩyathelile. (Mathayo 26:52) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, nĩtwaĩle kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu ta wa Ndaviti. O ta Ndaviti, nĩtwaĩle kũmanya kana Yeova nĩ Ngai wĩ na ũtonyi wa kũtũtethya, na nowe e weka twaĩle kũthũkũma na kũmũkĩa. Mavinda amwe nĩtũtonya kwĩw’a mathĩna ala twĩ namo me maito mũno, ĩndĩ mathĩna asu ti kĩndũ twamasianĩsya na vinya wa Yeova. Twanyuva kũmũthũkũma Yeova na twamũĩkĩĩa o tondũ Ndaviti wamũĩkĩĩe, vai ũndũ o na ũmwe ũkethĩwa ũtonya kũtũtelemya. Vai thĩna o na ũmwe ũtonya kũema Yeova!


c: text/html

text:
Maelesyo ma Mũthya
1 YEOVA
Ĩsyĩtwa ya Ngai nĩ Yeova, na ũalyũlo wayo nĩ “Nũtw’ĩkĩthasya.” Yeova nĩwe Ngai mwene vinya w’onthe, na nĩwe woombie syĩndũ syonthe. E ũtonyi wa kwĩka ũndũ o na wĩva ũla ũvangĩte.
Kwa Kĩevelania, ĩsyĩtwa ya Ngai yaandĩkawa na nthoo inya. Kĩthyomonĩ kya Kĩsũngũ, nthoo isu nĩ YHWH kana JHVH. Ĩsyĩtwa ya Ngai yĩkwatĩkanaa mavinda vakuvĩ 7,000 maandĩkonĩ ala maandĩkiwe tene ma Kĩevelania. Andũ ĩũlũ wa nthĩ yonthe matamũkaa ĩsyĩtwa Yeova kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o kwosana na kĩthyomo kĩla maneenaa.
2 MBIVILIA ‘NĨYAVEVEEWE NĨ NGAI’
Ngai nĩwe Mũandĩkĩthya wa Mbivilia, ĩndĩ atũmĩie andũ kũmĩandĩka. Ũu no ũndũ ũmwe na ũndũ mũtumĩa mũkũũ ũtonya kwĩa mwĩsũkũũe amũandĩkĩe valũa. Ngai atũmĩie veva wake mũtheu ũtongoesye ala maandĩkie Mbivilia maandĩke mosũanĩo make. Veva wa Ngai nĩwamatongoesye kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o, ta kũtuma mona mawoni kana maota ndoto, na ĩtina maiandĩka kĩla monie kana maotie.
3 MYOLOOTO
Myolooto nĩ momanyĩsyo ma Mbivilia ala maeleasya ũw’o wa mũsingi wa Mbivilia. Kwa ngelekany’o, mwolooto ũla waasya kana “itindo nthũkũ nĩsyanangaa mwĩkalĩle mũseo” ũtũmanyĩasya kana andũ ala tũũtindany’a namo no matũtethye kana makatwananga. (1 Akolintho 15:33) Naw’o mwolooto ũla waasya kana “o kĩla mũndũ ũvuĩaa, nokyo ũkaketha” ũtũmanyĩasya kana tũyĩsa kwĩvathana na mosyao ma meko maitũ.—Akalatia 6:7.
4 WATHANI
Wathani nĩ ũtũmane kuma kwa Ngai. No wĩthĩwe ũeleetye ĩũlũ wa kwenda kwa Ngai, mwĩkalĩle ũla twaĩle kwĩthĩwa naw’o, mwĩao, kana ũvoo wa ũsilĩlo. O na ĩngĩ, no wĩthĩwe ũeleetye ĩũlũ wa ũndũ mũna ũkekĩka ĩvinda yũkĩte. Ve mawathani maingĩ me Mbivilianĩ meanĩĩte.
5 MAWATHANI ĨŨLŨ WA MASIA
Yesũ nĩwe weanĩisye mawathani maingĩ ala Mbivilia yathanĩte ĩũlũ wa Masia. Sisya ĩsandũkũ yĩ na kyongo “ Mawathani Ĩũlũ wa Masia.”
▸ Kĩl. 2, kal. 17, maelesyo ma kwongeleela.
6 KĨELEELO KYA YEOVA KWA NTHĨ
Yeova oombie nthĩ yĩthĩwe yĩ vandũ vaseo va kwĩkalawa nĩ ala mamwendete. Kĩeleelo kĩu kyake kĩyaalyũka. O mĩtũkĩ, Ngai nũkũvetanga ũthũku ĩũlũ wa nthĩ na ainenga andũ make thayũ wa tene na tene.
7 SATANI, ŨLA NDEVILI
Satani nĩ mũlaĩka ũla wambĩĩisye ũlei ĩũlũ wa Ngai. Ĩsyĩtwa yĩu, Satani, yonanasya “Mũvĩnganĩsya,” nũndũ aleanaa na Yeova. O na ĩngĩ, etawa Ndevili, na ĩsyĩtwa yĩu yonanasya “Mũsukani.” Eetiwe ũu nũndũ nũneenaa ũvũngũ ĩũlũ wa Ngai na nũkengaa andũ.
8 ALAĨKA
Yeova oombie alaĩka ĩvinda yĩasa mbee wa kũmba nthĩ. Amombie mekalae ĩtunĩ. Kwĩ alaĩka mbee wa milioni ĩana yĩmwe. (Ndanieli 7:10) Alaĩka me masyĩtwa na ndaĩa syĩ kĩvathũkany’o, na ala aĩkĩĩku nĩmaleaa kũthaithwa nũndũ me wĩnyivyo. Methĩawa maanĩtw’e ikundi syĩ kĩvathũkany’o na mathũkũmaa mawĩa me kĩvathũkany’o. Mawĩa amwe nĩ kũthũkũma mbee wa kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Yeova, kũnenga andũ ũtũmane wake, kũsũvĩa na kũtongoesya athũkũmi make kũũ nthĩ, kwĩka meko ma Ngai ma ũsilĩlo, na kũtetheesya wĩanĩ wa kũtavany’a. (Savuli 34:7; Ũvuan’yo 14:6; 22:8, 9) Na ĩvindanĩ yũkĩte, makatetheesya Yesũ kaũnĩ wa Ali–Maketoni.—Ũvuan’yo 16:14, 16; 19:14, 15.
9 NAĨ
Naĩ nĩ ũndũ w’onthe ũla twĩkaa, tũsũanĩaa, kana twĩw’aa ũtosanĩte na kwenda kwa Yeova. Nũndũ nĩyanangaa ngwatanĩo yitũ na Ngai, nũtũnengete mĩao na myolooto ĩtũtetheeasya tũikamũvĩtĩsye. Mwambĩlĩĩlyonĩ, Yeova oombĩte kĩla kĩndũ kĩ kĩanĩu kana kĩte na naĩ, ĩndĩ Atamu na Eva nĩmavĩtisye ĩla manyuvie kũlea kũmwĩw’a Yeova, na kwoou mayaaendeea kwĩthĩwa me eanĩu. Nĩmambĩĩe kũkũa na mesa kũkw’a, na nũndũ Atamu nĩwatũtiĩe naĩ, nĩtũkũaa na tũkakw’a.
10 ALI–MAKETONI
Ali–maketoni nĩ kaũ wa Ngai wa kwananga nthĩ ĩno ya Satani vamwe na ũthũku w’onthe.
11 ŨSUMBĨ WA NGAI
Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ĩla Yeova ũũngamĩtye ĩtunĩ. Yesũ Klĩsto nĩwe Mũsumbĩ wa silikalĩ ĩsu. Ĩvindanĩ yũkĩte, Yeova akatũmĩa Ũsumbĩ ũsu kũvetanga ũthũku w’onthe. Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka nthĩ yonthe.
12 YESŨ KLĨSTO
Ngai oombie Yesũ mbee wa kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. Yeova amũtũmie Yesũ kũũ nthĩ oke kũkw’a kwondũ wa andũ onthe. Ĩtina wa Yesũ kũawa, Yeova nĩwamũthayũũkisye. Na oyu Yesũ nũsumbĩkĩte ĩtunĩ ta Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai.
13 WATHANI WA SYUMWA 70
Mbivilia nĩyathanĩte ĩvinda yĩla Masia ũkoka. Aĩ oke mũthyanĩ wa ĩvinda yĩla Mbivilia yĩtĩte syumwa 69, na ĩvinda yĩu yambĩĩie mwakanĩ wa 455 Mbee wa Klĩsto (M.K.) na yathela mwaka wa 29 Ĩtina wa Klĩsto (Ĩ.K.).
Twĩsĩ ata kana ĩvinda yĩu yathelile mwakanĩ wa 29 Ĩ.K.? Ĩvinda ya syumwa 69 yambĩĩie mwakanĩ wa 455 M.K. ĩla Neemia wavikie Yelusaleme na ambĩĩa kũmyaka ĩngĩ. (Ndanieli 9:25; Neemia 2:1, 5-8) O tondũ ndeto “ndasani” yonanasya 12, now’o ndeto “kyumwa” yonanasya 7. Syumwa ila iwetetwe wathaninĩ ũũ ti syumwa sya mĩthenya mũonza ĩndĩ nĩ sya myaka mũonza, na ũu nĩ kwĩanana na mwolooto wa wathani ũla waĩtye “mũthenya vandũ va mwaka.” (Motalo 14:34; Esekieli 4:6) Ũu wĩonany’a kĩla kyumwa kĩ na myaka mũonza na kwoou syumwa 69 nĩ myaka 483 (69 x 7). Kwoou, twatala myaka 483 kuma mwaka wa 455 M.K., twĩvika mwaka wa 29 Ĩ.K. Mwakanĩ ũsu, Yesũ nĩwavatisiwe na atw’ĩka Masia!—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Wathaninĩ o ũsu, nĩvawetetwe kyumwa kĩngĩ kĩmwe, na ũu nĩ kwonany’a kana ĩsu nĩ myaka ĩngĩ mũonza. Ĩvindanĩ o yĩu, Masia aĩ oawe mwakanĩ wa 33, na kwambĩĩa mwaka wa 36 Ĩ.K., ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ wa Ngai waĩ ũtavanw’e mbaĩnĩ syonthe, ĩndĩ ti kwa Ayuti oka.—Ndanieli 9:24-27.
14 ŨMANYĨSYO WA ŨTATŨ NĨ WA ŨVŨNGŨ
Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yeova Ngai nĩwe Mũmbi na oombie Yesũ mbee wa kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. (Akolosai 1:15, 16) Yesũ tiwe Ngai Mwene Vinya W’onthe, na vai mũthenya o na ũmwe waasya kana nĩwĩanene na Ngai. Nĩkyo kĩtumi waisye atĩĩ: “Asa nĩ mũnene kwĩ nyie.” (Yoana 14:28; 1 Akolintho 15:28) Ĩndĩ ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana Ngai nĩ Ũtatũ, kwonany’a kana ve Ngai Asa, Mwana, na veva mũtheu. Ndeto “Ũtatũ” ndĩ Mbivilianĩ. Ũsu nĩ ũmanyĩsyo wa ũvũngũ.
Veva mũtheu nĩ vinya wa Ngai ũtonekaa ũla ũtũmĩaa kwĩka maũndũ na kwĩanĩasya ieleelo syake. Veva mũtheu ti mũndũ. Kwa ngelekany’o, Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa ‘nĩmausũiwe nĩ veva mũtheu,’ na Yeova aĩtye atĩĩ: ‘Ngamĩtulũĩla mĩĩ yonthe veva wakwa.’—Meko ma Atũmwa 2:1-4, 17.
15 NGELANY’O
Aklĩsto ma w’o maitũmĩaa ngelany’o ĩla mekũthaitha Ngai. Nĩkĩ matekaa ũu?
Kwa ĩvinda yĩasa, ngelany’o yĩthĩĩtwe ĩitũmĩwa nĩ ndĩni sya ũvũngũ. Ĩvindanĩ ya tene, yatũmĩawa nĩ andũ ĩla mekũthaitha wũmbi na syĩthĩonĩ ila syakonanĩtye na maũndũ ma kũmanyana kĩ-mwĩĩ sya andũ ala matamũthaithaa Ngai. Myakanĩ ya mbee 300 kuma Yesũ akw’a, Aklĩsto mayatũmĩaa ngelany’o ũthaithinĩ woo. Myaka mingĩ ĩtina wa vau, mũsumbĩki wa Lomi weetawa Constantine nĩwatw’ĩkĩthisye ngelany’o ta ũvano wa Ũklĩsto. Kĩeleelo kya kũtũmĩa ũvano ũsu kyaĩ kũtuma andũ aingĩ mamanya Ũklĩsto. Ĩndĩ ngelany’o ndyakonanĩtye o na vanini na Yesũ Klĩsto. Ĩvuku yĩmwe ya Katholeki (New Catholic Encyclopedia) yĩeleetye atĩĩ: “Ngelany’o yaĩ kw’o mbee wa Ũklĩsto na nĩyonekaa kwa ala mate Aklĩsto.”
Yesũ ndaakw’ĩĩa ngelany’onĩ. Ndeto ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “ngelany’o” yonanasya “kĩtuĩ kĩlũngalu,” “ũvwaũ,” kana “mũtĩ.” Mbivilia yĩtawa The Companion Bible yĩeleetye atĩĩ: “Vai vandũ nthĩnĩ wa Kĩkiliki kya [Ũtianĩo Mweũ] vonanĩtye ĩũlũ wa ituĩ ilĩ sya mbwaũ.” Yesũ akw’ĩĩe kĩtuĩnĩ kĩlũngalu.
Yeova ndendaa tũtũmĩe mĩvw’anano ũthaithinĩ witũ.—Kuma 20:4, 5; 1 Akolintho 10:14.
16 KŨLILIKANA KĨKW’Ũ KYA YESŨ
Yesũ eeĩaĩe amanyĩw’a make malilikanae kĩkw’ũ kyake. Mekaa ũu kĩla mwaka, matukũ 14 ma mwei wa Nisani, o matukũ ala Aisilaeli matanĩaa Vasaka. Kĩmũtũ na mbinyu, ila syonanasya mwĩĩ wa Yesũ na nthakame yake, nivĩtaw’a kwa kĩla mũndũ ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kyake. Ala makasumbĩka na Yesũ ĩtunĩ nĩmo maĩsaa kĩmũtũ na makanyw’a mbinyu. Namo ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala ĩũlũ wa nthĩ tene na tene nĩmanengae ũndũ ũsu ndaĩa kwa kũthi ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ, ĩndĩ mayĩĩsaa kĩmũtũ kana kũnyw’a mbinyu.
17 THAYŨ
Mbivilia ya Kĩsũngũ ya New World Translation, ĩtũmĩĩte ndeto “thayũ” (soul) kwonany’a (1) mũndũ, (2) nyamũ, kana (3) thayũ wa mũndũ kana wa nyamũ. Ekai twone ngelekany’o imwe:
Mũndũ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Matukũ ma Noa, . . . andũ anini, namo nĩ mathayũ nyanya, matangĩĩwe ũndũ wa manzĩ.” (1 Vetelo 3:20) Ĩandĩkonĩ yĩĩ, ndeto “mathayũ” ĩtũmĩĩtwe kwonany’a andũ, namo nĩ Noa na mũka, ana make atatũ, na aka ma ana make.
Nyamũ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ngai asya, Manzĩ nĩmausũwe nĩ wingĩ wa syũmbe syĩ thayũ [“mathayũ,” maelesyo ma kwongeleela], na nyũnyi iũlũkae ĩũlũ wa nthĩ yayayanĩ.” O na Mbivilia yongeleele kwasya atĩĩ: “Na Ngai asya, Nthĩ nĩyumye syũmbe syĩ thayũ [“mathayũ,” maelesyo ma kwongeleela] o mũthemba wasyo, indo, na tũsamũ tũla tũtambũkaa, na nyamũ sya kũũ nthĩ o mũthemba wasyo: na kweethĩwa ũu.”—Mwambĩlĩlyo 1:20, 24.
Thayũ wa mũndũ kana wa nyamũ. Yeova eeie Mose atĩĩ: “Andũ onthe ala mamanthaa thayũ waku nĩ akw’ũ.” (Kuma 4:19) Ĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ, aisye atĩĩ: “Nyie, ninyie mũĩthi ũla mũseo: mũĩthi mũseo nũnũũwia thayũ wake nthĩ ũndũ wa malondu.”—Yoana 10:11.
O na ĩngĩ, ĩla mũndũ weeka ũndũ na ‘thayũ wake w’onthe,’ ũu wonanasya kana eeka ũndũ ũsu na ngenda na awĩka na ũtonyi wake w’onthe. (Mathayo 22:37; Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:5) Mũndũ mũkw’ũ kana mwĩĩ mũkw’ũ no wĩtwe thayũ mũkw’ũ.—Motalo 6:6; Akai 2:13.
18 VEVA
Ndeto ya Kĩevelania na ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “veva” Mbivilianĩ ya Kĩsũngũ ya New World Translation no yonany’e syĩndũ syĩ kĩvathũkany’o. Ĩndĩ kĩla ĩvinda ndeto ĩsu yonanasya kĩndũ kĩtesa kwoneka nĩ mũndũ, ta nzeve, kana mĩthũmũ ya mũndũ na ya nyamũ. Ndeto ĩsu no yonany’e syũmbe sya veva kana veva mũtheu, naw’o nĩ vinya ũla Ngai ũtũmĩaa kwĩka maũndũ. Mbivilia ndĩmanyĩasya kana ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ wa mũndũ kĩendeeaa kwĩkala thayũ mũndũ akw’a.—Kuma 35:21; Savuli 104:29; Mathayo 12:43; Luka 11:13.
19 NGIENA
Ngiena nĩ ĩsyĩtwa ya mwanda waĩ vakuvĩ na Yelusaleme vala kĩko kyavĩvĩaw’a. Vai ũndũ wonanasya kana ĩvindanĩ ya Yesũ ve nyamũ kana andũ mathĩnĩaw’a mwandanĩ ũsu me thayũ. Kwoou Ngiena ndyonanasya vandũ vatonekaa vala ala akw’ũ mathĩnĩaw’a tene na tene. Ĩla Yesũ waneeneaa ĩũlũ wa ala makekw’a Ngienanĩ, aeleasya ĩũlũ wa kwanangwa vyũ.—Mathayo 5:22; 10:28.
20 MBOYA YA MWĨAĨI
Ĩno nĩ mboya ĩla Yesũ watũmĩie kũmanyĩsya amanyĩw’a make ũndũ maĩle kũvoya. O na ĩngĩ, mboya ĩsu yĩsĩkĩe ta Mboya ya Asa Witũ kana mboya ya ngelekany’o. Kwa ngelekany’o, Yesũ atũmanyĩisye tũvoyae ũũ:
“Syĩtwa yaku yĩtaĩwe”
Nĩtũmũvoyaa Yeova athesye ĩsyĩtwa yake kumana na ũvũngũ w’onthe. Aĩle kwĩka ũu nĩ kana syũmbe syonthe ĩtunĩ na kũũ nthĩ itaĩe na iinenga ndaĩa ĩsyĩtwa ya Ngai.
“Ũsumbĩ waku wũke”
Tũvoyaa nĩ kana silikalĩ ya Ngai yanange nthĩ ĩno nthũku ya Satani, ĩsumbĩke nthĩ yonthe, na ĩitw’ĩkĩthya nthĩ ĩno nzaũ.
“Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ”
Tũvoyaa nĩ kenda kĩeleelo kya Ngai ĩũlũ wa nthĩ kĩanĩe na nĩ kana andũ ala ewi na mate na naĩ meĩsa kwĩkala tene na tene ĩũlũ wa Nthĩ Nzaũ, o tondũ Yeova wendaa ĩla woombie andũ.
21 WOVOSYO
Yeova anenganie wovosyo nĩ kana atangĩĩe andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ. Wovosyo waĩ ndĩvi ĩla yendekaa nĩ kana Ngai athooee nzyawa sya Atamu thayũ ũte na naĩ ũla Atamu waaisye na ũitũngĩĩa ngwatanĩo nzeo ĩla mũndũ waĩ nayo na Yeova. Ngai amũtũmie Yesũ kũũ nthĩ nĩ kana akw’e kwondũ wa ene naĩ. Nũndũ wa kĩkw’ũ kya Yesũ, andũ onthe me na mwanya wa kwĩkala thayũ tene na tene na maivetewa naĩ.
22 NĨKĨ MWAKA WA 1914 NĨ WA VATA MŨNO?
Wathani ũla wĩ ĩvukunĩ ya Ndanieli kĩlungu kya 4 ũtũmanyĩasya kana Ngai aĩ aũngamye Ũsumbĩ wake mwakanĩ wa 1914.
Ũndũ wathani ũsu wailyĩ: Yeova nĩwatumie Mũsumbĩ Nevukatilesa aota ndoto ĩũlũ wa mũtĩ mũnene watemiwe na wavalũka. Ndotonĩ ĩsu, ve kĩtang’a kya kĩaa na ũthuku kyoovete kĩtina kya mũtĩ ũsu nĩ kana ndũkeane kwa ĩvinda ya “mavinda mũonza.” Ĩtina wa mavinda asu mũonza, mũtĩ ũsu waĩ wĩane ĩngĩ.—Ndanieli 4:1, 10-16.
Wathani ũsu wĩtũmanyĩsya kyaũ? Mũtĩ ũsu woonanasya ũsumbĩki wa Ngai. Kwa myaka mingĩ, Yeova atũmĩaa asumbĩ kuma Yelusaleme masumbĩke Aisilaeli. (1 Mavinda 29:23) Ĩndĩ asumbĩ asu mayaĩ aĩkĩĩku, na kwoou ũsumbĩki woo nĩwathelile. Yelusaleme nĩyaanangiwe mwakanĩ wa 607 Mbee wa Klĩsto (M.K.). Mwakanĩ ũsu nĩw’o “mavinda mũonza” mambĩĩie. (2 Asumbĩ 25:1, 8-10; Esekieli 21:25-27) Ĩla Yesũ waisye “Yelusaleme ũkakinyangw’a nĩ Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ, mũvaka mavinda ma Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ meanĩw’e,” aneeneaa ala “mavinda mũonza.” (Luka 21:24) Kwoou “mavinda mũonza” mayaathela Yesũ e kũũ nthĩ. Yeova nĩwathanĩte kana ve ũla ũkamũnenga Ũsumbĩ mũthyanĩ wa “mavinda mũonza.” Ũsumbĩki wa Mũsumbĩ ũsu mweũ, Yesũ, ũkaete moathimo maingĩ matakathela kwa andũ ma Ngai ala makethĩwa ĩũlũ wa nthĩ.—Luka 1:30-33.
“Mavinda mũonza” meana ata? “Mavinda mũonza” maĩ na ũasa wa myaka 2,520. Twatala myaka 2,520 kuma mwaka wa 607 M.K., twĩvika mwaka wa 1914. Mwaka ũsu nĩw’o Yeova wamũtw’ĩkĩthisye Yesũ, ũla nĩwe Masia, Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai ĩtunĩ.
Tũkwataa ata myaka ĩsu 2,520? Mbivilia yaĩtye kana mavinda atatũ na nyusu no ũndũ ũmwe na mĩthenya 1,260. (Ũvuan’yo 12:6, 14) Kwoou “mavinda mũonza” nĩ kũndũ kwĩlĩ kwa mĩthenya 2,520. Kwosana na mwolooto wa wathani ũla waĩtye “mũthenya vandũ va mwaka,” mĩthenya 2,520 nĩ ũndũ ũmwe na myaka 2,520.—Motalo 14:34; Esekieli 4:6.
23 MIKAELI, ŨLA MŨLAĨKA MŨNENE
Ndeto “mũlaĩka mũnene” yonanasya “mũnene wa alaĩka.” Mbivilia ĩwetete o mũlaĩka ũmwe mũnene, na etawa Mikaeli.—Ndanieli 12:1; Yuta 9.
Mikaeli nĩwe Mũtongoi wa ita sya Ngai sya alaĩka aĩkĩĩku. Ĩandĩko ya Ũvuan’yo 12:7 yaĩtye atĩĩ: “Mikaeli na alaĩka make maithi kũkita na ũla mũkũnga mũnene; . . . na alaĩka maw’o mokita.” Ĩvuku ya Ũvuan’yo yaĩtye kana Mũtongoi wa ita sya Ngai nĩ Yesũ, na kwoou Mikaeli nĩ ĩsyĩtwa yĩngĩ ya Yesũ.—Ũvuan’yo 19:14-16.
24 MĨTHENYA YA MŨMINŨKĨLYO
Ndeto isu syonanasya ĩvinda yĩla maũndũ manene makekĩka ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda ĩkuvĩ Ũsumbĩ wa Ngai ũtanamba kwananga nthĩ ĩno ya Satani. Ndeto ingĩ ikonanĩtye na ndeto isu nĩ “wĩanĩu wa ĩvinda yĩĩ” na “kũka [kana, kwĩthĩwa vo] kwa Mwana wa mũndũ,” ila itũmĩĩtwe wathaninĩ wa Mbivilia kũneenea ĩvinda o yĩu. (Mathayo 24:3, 27, 37)‘Mĩthenya ya mũminũkĩlyo’ yambĩĩie ĩla Ũsumbĩ wa Ngai wambĩĩe kũsumbĩka ĩtunĩ mwakanĩ wa 1914 na ĩkathela ĩla nthĩ ĩno ya Satani ĩkanangwa kaũnĩ wa Ali–Maketoni.—2 Timotheo 3:1; 2 Vetelo 3:3.
25 ŨTHAYŨŨKYO
Ĩla Ngai watuma mũndũ mũkw’ũ ethĩwa thayũ ĩngĩ, ethĩawa amũthayũũkya. Na kĩu nĩkyo Mbivilia yĩtaa ũthayũũkyo. Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa andũ keenda mathayũũkiw’e. Eliya, Elisa, Yesũ, Vetelo, na Vaulo nĩmathayũũkisye andũ. Syama isu syeekĩkie nũndũ wa vinya wa Ngai. Yeova nĩwathanĩte kana akathayũũkya “ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.” (Meko ma Atũmwa 24:15) O na Mbivilia nĩwetete kana ve andũ makathayũũkw’a mathi ĩtunĩ. Ũthayũũkyo ũsu wĩthĩawa ĩla andũ ala metĩkĩw’e mauta nĩ Ngai mathayũũkaw’a makekale ĩtunĩ vamwe na Yesũ.—Yoana 5:28, 29; 11:25; Avilivi 3:11; Ũvuan’yo 20:5, 6.
26 KŨNEENANY’A NA NDAIMONI
Kũneenany’a na ndaimoni nĩ ũndũ mũthũku na wĩthĩawa ĩla mũndũ waneenany’a nasyo ĩmwe kwa ĩmwe, kwĩsĩla awe, kana andũ angĩ ala matũmĩaa vinya wa ndaimoni. Andũ ala maneenanasya na ndaimoni mekaa ũu nũndũ nĩmaĩkĩaa ũmanyĩsyo wa ũvũngũ ũla waasyaa kana veva wa mũndũ ndũkusaa, ĩndĩ ũtw’ĩkaa ĩveva ĩvuku. Ũndũ ũngĩ nĩ kana ndaimoni nikengaa andũ nĩ kenda maikamwĩw’e Ngai. O na maũndũ ta kũsoma ndata, kũaũsya, kwĩka syama, ũoi, na kũinga ithitũ nĩ meko ma ndaimoni. Mavuku maingĩ, makaseti, mavisa ala maeleasya ĩvinda yũkĩte kwĩsĩla kũsoma ndata, sinema, na mbathi, nĩ syĩndũ itumaa andũ masũanĩa kana kũneenany’a na ndaimoni na kwĩka syama nĩ maũndũ matesa kũmaũmĩsya na ma kũtanĩthya. Syĩthĩo mbingĩ ila iatĩĩawa ĩvinda ya mathiko ta kũthembea ala akw’ũ, mboka sya kũlilikana ala akw’ũ, na maũndũ angĩ ala mekawa mathiko matambĩĩe ta kũlikya mwĩĩ wa mũkw’ũ nyũmba, kũsunga mbũa, na kwĩkĩa ngũa nziũ nũndũ nĩ mũthenya wa mathiko nĩ maũndũ makonanĩtye na ndaimoni. Mavinda maingĩ andũ nĩmanyusaa ndawa sya kũmila ĩla mekwenda kũtũmĩa vinya wa ndaimoni.—Akalatia 5:20; Ũvuan’yo 21:8.
27 ŨSUMBĨKI MŨNENE WA YEOVA
Yeova nĩwe Ngai Mwene Vinya W’onthe, na nĩwe woombie syĩndũ syonthe ĩtunĩ na kũũ nthĩ. (Ũvuan’yo 15:3) Na kwoou, Yeova nĩwe Mwene syĩndũ syonthe na nĩwe Mũsumbĩki ũla mũnene vyũ, kana kwa ndeto ingĩ, nĩwe wĩ na ũkũmũ wa kũsumbĩka syũmbe syonthe. (Savuli 24:1; Isaia 40:21-23; Ũvuan’yo 4:11) Nĩwumĩtye mĩao ya kũtongoesya syĩndũ syonthe ila woombie. O na ĩngĩ, Yeova e na ũkũmũ wa kũnyuva angĩ methĩwe asumbĩki. Twonanasya kana nĩtwĩtĩkĩlaa ũsumbĩki mũnene wa Ngai kwa kũmwenda na kũatĩĩa mĩao yake.—1 Mavinda 29:11.
28 KUMYA ĨVU
Kumya ĩvu nĩ kũaa na ngenda kana kate kasyae. Ũu ti ũndũ ũmwe na ĩla mũndũ waũmĩa kana wakwatwa nĩ ũwau ũtonya kũtuma kana ke ĩvu kakw’a. Kuma ĩla mũndũ mũka waitava oou, kana kala kethĩawa ĩvu kwake katalawa ta mũndũ wĩ thayũ.
29 KWĨKĨWA NTHAKAME
Kwĩkĩwa nthakame nĩ nzĩa ya ũiiti ĩla ndakĩtalĩ itũmĩaa kwĩkĩa mũndũ nthakame yĩ nima, kana kũmwĩkĩa kĩmwe kya ilungu inya nene sya nthakame mwĩĩnĩ wake. Nthakame ĩsu no yĩthĩwe yumĩtw’e mũndũnĩ ũngĩ kana o ĩngĩ ĩiĩtwe. Ilungu inya nene sya nthakame nĩ plasma, red blood cells, white blood cells, na platelets.
30 ŨKANY’O
Kwosana na Mbivilia, ndeto “ũkany’o” yĩ kĩvathũkany’o na ũkũno kana kwosewa ĩtambya. Ĩla twanengwa ũkany’o, twĩthĩawa tũimanyĩw’a, na tũilũngwa. Yeova ndakanasya andũ make kwa nzĩa nthũku. (Nthimo 4:1, 2) O na ĩngĩ, Yeova nĩ ngelekany’o nzeo mũno kwa asyai. Yeova akanasya mũndũ kwa nzĩa nzeo nginya ũkethĩa ũ mũndũ no endeew’e nĩ kũatĩĩa ũkany’o ũsu. (Nthimo 12:1) Yeova nĩwendete andũ make na nũmamanyĩasya. Nũmanengae myolooto ĩmatetheesye kũalyũla mawoni mathũku na ĩimatetheesya memanyĩsye kwĩka na kũsũanĩa kwosana na kwenda kwake. Asyai maĩle kũkany’a syana syoo kwa nzĩa ĩtonya kũitetheesya imanye nĩkĩ syaĩle kwĩthĩwa syĩ mbĩwi. O na ĩngĩ, maĩle kũmanyĩsya syana syoo imwende Yeova, syende Ndeto yake, Mbivilia, na iyĩelewa myolooto yayo.
31 NDAIMONI
Ndaimoni nĩ syũmbe nthũku sya veva na syĩ vinya kwĩ andũ. Kwa ndeto ingĩ, ndaimoni nĩ alaĩka athũku. Matw’ĩkie athũku ĩla meetw’ĩkĩthisye amaitha ma Ngai kwa kũlea kũmwĩw’a. (Mwambĩlĩlyo 6:2; Yuta 6) Kwa kwĩka ũu, ndaimoni nĩsyaatĩĩie ngelekany’o nthũku ya Satani ya kũleana na Yeova.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:17; Luka 8:30; Meko ma Atũmwa 16:16; Yakovo 2:19.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO NA WĨA WA KŨTAVANY’A—KAVUKU KA KWĨMANYĨSYA KA ŨMBANO
Mwei wa 7 2016
Ũndũ Ũtonya Kwasya
Maũndũ ma kwasya ĩla ũũnengane ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya na mbulosua na Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai! Tũmĩa maũndũ asu nĩ kana ũandĩke maũndũ maku ma kũtũmĩa ũtavany’anĩ.
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
Mũtaĩei Yeova, Ũla Wĩthukĩĩasya Mboya
Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũmũtavasya Ngai kwĩsĩla mboya maũndũ ala ũvangĩte kwĩanĩsya? Nĩ kwa nzĩa yĩva ũtonya kwonany’a kana nũmũĩkĩĩaa Yeova ĩla ũũvoya? (Savuli 61-
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Kwĩkala Tũte na Syĩndũ Mbingĩ Nĩkũtũtetheeasya Tũmũtaĩe Ngai
Nĩ maũndũ meva ũtonya kwĩka nũndũ wa kwĩthĩwa ũte na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ? Nĩ kwa nzĩa yĩkũ ũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ ya kwĩkala ate na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ?
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
Andũ ma Yeova nĩmethĩawa na kĩthito kwondũ wa ũthaithi wa w’o
Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na kĩthito kĩla Ndaviti waĩ nakyo ũthaithinĩ? Kwĩthĩwa na kĩthito kwondũ wa ũthaithi wa w’o kũtumaa twĩka ata? (Savuli 69-72)
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
No Ũtate Kwĩka Ũndũ Ũũ Mwaka Ũmwe?
Ala mekwenda kwosa ũvainia makakwata moathimo maingĩ, na makeethĩawa me eanĩe.
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Mĩvango Ĩtonya Ũkũtetheesya Wĩthĩwe wĩ Vainia wa Kĩla Ĩvinda
No ũseng’e kũmanya kana nĩ ũndũ ũtonyeka kwĩthĩwa wĩ vainia wa kĩla ĩvinda o na ethĩwa nĩwĩthĩawa na mathĩna ma mwĩĩ kana ndwĩthĩawa na ĩvinda yĩngĩ.
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
Lilikana Mawĩa ma Yeova
Amwe ma mawĩa ma Yeova nĩ mekũ? Na kũsũanĩa ĩũlũ wamo kũtonya kũtũtethya ata? (Savuli 74-78)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
Nũũ Wĩthĩawa E wa Vata Mũno Vyũ Thayũnĩ Waku?
Mũandĩki wa Savuli ya 83 nĩwoonanisye kana Yeova nĩwe waĩ wa vata vyũ thayũnĩ wake. Tũtonya kwonany’a ata kana Yeova nĩwe wa vata vyũ thayũnĩ witũ?


text:
Manyĩsya Syana Syaku
Asyai, tũmĩai ngewa ii kũmanyĩsya syana syenyu maũndũ ma vata kuma Mbivilianĩ
Ndeto sya mbee
Ndeto ila syĩ ĩvukunĩ ya Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao nitonya kũũtetheesya ĩla ũkũea syana syaku.
Ũndũ Ũteesĩkĩe Twĩ na Ũtanu Kũũmanya
Mbivilia nĩwetete ũndũ mũna kuma kwa Ngai ũla waĩ mũvithe. We no wende kũmanya ũndũ ũsu nĩ wĩva?
Leveka Nĩwendaa Kũmũtanĩthya Yeova
Tũtonya kwĩka ata nĩ kana twĩthĩwe tũilyĩ ta Leveka? Soma ngewa yake na ũyĩmanyĩsya mũndũ maingĩ ĩũlũ wake.
Laavi Nĩwamũĩkĩĩie Yeova
Soma ũndũ Laavi na andũ ma nyũmba yake matangĩĩiwe ĩla Yeliko yaanangiwe.
Nĩwatanĩthisye Ĩthe Wake na Atanĩthya Yeova
Nĩ watho wĩva mwĩĩtu wa Yevitha weanĩisye? Tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o yake ata?
Samueli Aendeeie Kwĩka Maũndũ Ala Maseo
Ũtonya kwĩka ata nĩ kana ũatĩĩe ngelekany’o ya Samueli na ũyĩka maũndũ ala maseo o na ethĩwa andũ ala angĩ meĩka maũndũ mathũku?
Ndaviti Ndaĩ na Wia
Soma ngewa ĩno ya Mbivilia ya kwendeesya nĩ kana ũmanye kĩla kyatumie Ndaviti ũtethĩwa na wia.
Waaĩthĩwa na Wia na Ũyona ta Vate Mũndũ Ũkwendete?
Yeova amwĩie ata Eliya ĩla weew’aa ta vate mũndũ ũmwendete? Ũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na maũndũ ala mamũkwatie Eliya?
Yosia Aĩ na Anyanya Aseo
Mbivilia ĩtũtavĩtye kana ũyaĩ ũndũ wĩ laisi kwa kamwana keetawa Yosia kwĩka maũndũ maseo. Ĩmanyĩsye ũndũ anyanyae make mamũtetheeisye.
Yelemia Ndaaeka Kũtavany’a Ĩũlũ wa Yeova
O na kau andũ nĩmamũthekeeie na mamwĩw’ĩa woo, nĩkĩ Yelemia ũtaaeka kũtavany’a?
Yesũ Nĩwamwĩw’aa Ngai Kĩla Ĩvinda
Ti ũndũ wĩ laisi ũndũ kũmew’a asyai kĩla ĩvinda. Sisya ũndũ ngelekany’o ya Yesũ ĩtonya ũkũtetheesya
Nĩmaandĩkie Ĩũlũ wa Yesũ
Ĩmanyĩsye ĩũlũ wa aandĩki nyanya ala maĩ thayũ ĩvinda ya Yesũ na maandĩka ĩũlũ wake.
Mwanake wa Mwĩĩtu Wasyaanĩw’e na Vaulo Ndaĩ na Wia
Mwanake ũũ nĩwatangĩĩie thayũ wa mũndũ wasyaanĩw’e na inyia wake. Eekie ata?
Timotheo Nĩwendete Kũtetheesya Andũ
Ũtonya ata kwĩthĩwa na ũtanu mwingĩ mũno o ta Timotheo?
Ũsumbĩ Ũla Ũkasumbĩka Nthĩ Yonthe
Nthĩ ĩkeethĩwa ĩilyĩ ata ĩla Yesũ ũkethĩwa amĩsumbĩkĩte? We nũkwenda kwĩthĩwa vo?


text:
Nata Ethĩwa Asyai Makwa Meenda Kũthasya Mũtwaano?
Ũndũ ũtonya kwĩka
Neena ĩũlũ wa maũndũ ala meũkũthĩny’a. Elesya asyai maku ũndũ ĩtambya yĩu yoo mekwenda kwosa yĩũtuma ũthĩna na yĩũtuma wĩw’a wĩ mũthatu. No kwĩthwa makakũelesya kĩla kĩendeee na ũu ũituma mawĩmakĩo maku maolekanga.
Ethĩwa asyai maku maitonya ũkũtethya ũndũ ũkwenda, nũtonya kũneena na mũnyanyau mũimu.—Nthimo 17:17.
O na ethĩwa vailyĩ ata, Ĩthe waku wa ĩtunĩ akakwĩthukĩĩsya nũndũ nĩwe “
ũla wĩw’aa mboya.” (Savuli 65:2) Mũtulũĩle ngoo yaku ‘
nũndũ nĩwe ũkũsũvĩaa.’—1 Vetelo 5:7.
Kĩla ũtaĩle kwĩka
Ndũkoveee ũthatu ngoonĩ. Ndanieli ũla asyai make mathaisye mũtwaano e na ũkũũ wa myaka mũonza aĩtye atĩĩ: “
Asyai makwa meethĩnĩkĩaa mo ene.” Aendee kwasya atĩĩ: “
Mayeesilasya ĩũlũ wa ithyĩ syana syoo na ũndũ ĩtambya yĩla moosie yesaa kwĩthĩwa na wumĩlo ũilyĩ kwitũ.”
Nĩ ũthũku mwaũ wesaa kũmũkwata Ndanieli aendeea kwoveea ũthatu ngoonĩ?—Woni: Soma Nthimo 29:22.
Nĩkĩ nũndũ waaĩle Ndanieli kũtata kũmaekea asyai make nũndũ wa kũmũũmĩsya ngoonĩ?—Woni: Soma Aeveso 4:31, 32.
Ĩvathane na imanyĩo itonya ũkũũmĩsya. Denny easya atĩĩ: “
Asyai makwa mathasya mũtwaano nĩneethĩiwe nde na mũyo na nĩtũlĩkĩte ngoo.
Nĩnambĩĩie kwĩthĩwa na mathĩna sukulu na nĩnavalũkile mũtiani mwaka ũmwe. Ĩtina wa ũu ... neethĩiwe nĩ mũng’endu na weethĩa nĩngũkita mũno.”
Wĩona ata, Denny atataa kwĩanĩsya kyaũ kwa kwĩthĩwa e mũng’endu na kwĩthĩwa ayũkita?
Mwolooto ũla wĩ nthĩnĩ wa Akalatia 6:7 ũtonya kũtetheesya andũ ta Denny ata mevathane na imanyĩo itonya kũtuma mũndũ aũmĩa?
Ĩla mũndũ waũmĩa ngoonĩ, woo ũsu nũkuaa ĩvinda ũyĩsa kũthela. O ũndũ woo ũsu ũendeee kũoleka, now’o mũndũ ũendeeaa kwĩw’a nesa.


text:
KĨLUNGU KYA 13
Nenga Thayũ Ndaĩa Nũndũ Nĩ Mũthĩnzĩo Kuma kwa Ngai
1. Nũũ watũnengie thayũ?
YEOVA nĩ “Ngai wĩ thayũ.” (Yelemia 10:10) Nĩwe Mũmbi witũ, na nĩwe ũtũnengete thayũ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Nĩwoombie syĩndũ syonthe, na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” (Ũvuan’yo 4:11) Vate nzika, Yeova nĩwendaa twĩthĩwe thayũ. Na thayũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata kuma kwake.—Soma Savuli 36:9.
2. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũendeee nesa?
2 Yeova nũtũnengae syĩndũ ila twĩ na vata nasyo nĩ kana tũendeee kwĩthĩwa thayũ. Syĩndũ isu nĩ ta lĩu na kĩw’ũ. (Meko ma Atũmwa 17:28) Ĩndĩ o na kau nũtũnengete syĩndũ isu, endaa tũtanĩe thayũ. (Meko ma Atũmwa 14:15-17) Nĩ kana tũendeee nesa, twaĩle kũkwata mĩao ya Ngai.—Isaia 48:17, 18.
WONI WA NGAI ĨŨLŨ WA THAYŨ
3. Yeova eekie ata ĩla Kaini wooaie Aveli?
3 Mbivilia ĩtũmanyĩasya kana Yeova onaa thayũ wa andũ onthe wĩ wa vata mũno. Kwa ngelekany’o, ĩla Kaini, ũla waĩ mwana wa Atamu na Eva, wathatĩie mũinae Aveli, Yeova nĩwamũkanisye amwĩa kana nĩwaĩle kũsiĩĩa ũthatu wake. Vandũ va kwĩthukĩĩsya, Kaini nĩwathatie mũno na “amũkĩlĩla mwana-a-inyia Aveli, na amũaa.” (Mwambĩlĩlyo 4:3-8) Yeova nĩwamũumanĩie Kaini nũndũ wa kũaa Aveli. (Mwambĩlĩlyo 4:9-11) Kwoou ũthilĩku na kĩmena nĩ maũndũ mataĩlĩte nũndũ no matume mũndũ eka maũndũ mathũku. Na mũndũ ũla ũilyĩ ũu ndesa kũkwata thayũ ũtathela. (Soma 1 Yoana 3:15.) Nĩ kana tũmwendeesye Yeova, no nginya twĩmanyĩsye kwenda andũ onthe.—1 Yoana 3:11, 12.
4. Mwĩao ũmwe katĩ wa mĩao ĩla Ngai wanengie Aisilaeli wĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa mũthĩnzĩo wa thayũ?
4 Ĩtina wa myaka ngili mbingĩ, Yeova nĩwoonanisye kana thayũ nĩ wa vata mũno kwake ĩla wanengie Mose ĩla Mĩao Ĩkũmi. Ũmwe wa mĩao ĩsu waĩtye atĩĩ: “Ndũkoae.” (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 5:17) Mũndũ aaĩle kũawa ethĩwa nĩwoaa mũndũ ũngĩ na ngenda.
5. Ngai ethĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
5 Ngai ethĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu? O na thayũ wa kana ke ĩvunĩ ya inyia kate kasyae nĩ wa vata mũno kwa Yeova. Mĩaonĩ ĩla Yeova wanengie Aisilaeli, ameie kana mũndũ aũmĩsya kĩveti kĩito na kana kaikw’a, mũndũ ũsu aaĩle kũawa. (Soma Kuma 21:22, 23; Savuli 127:3.) Ũu wĩtũmanyĩsya kana kumya ĩvu nĩ ũndũ mũthũku.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 28.
6, 7. Tũtonya kũmwony’a Yeova ata kana nĩtwonaa thayũ wĩ wa vata?
6 Tũtonya kũmwony’a Yeova ata kana nĩtwonaa thayũ witũ na wa andũ ala angĩ wĩ wa vata? Nĩ kwa kwĩvathana vyũ na ũndũ o na wĩva ũla ũtonya kũlikya thayũ witũ kana wa andũ angĩ mũisyonĩ. Kwoou tũyaĩle kũtũmĩa mbakĩ, sikala, vangi, kana ndawa sya kũmila, nũndũ no iũmĩsye mĩĩ yitũ na no itũae.
7 Ngai nĩwe watũnengie mĩĩ ĩno twĩ nayo vamwe na thayũ, na kwoou nĩtwaĩle kũũtũmĩa nesa ũndũ we wendaa. Ũu wĩonany’a kana nĩtwaĩle kũsũvĩa mĩĩ yitũ. Twaema kwĩka ũu, tũkeethĩwa tũte atheu methonĩ ma Ngai. (Alomi 6:19; 12:1; 2 Akolintho 7:1) Ethĩwa tũyonaa thayũ wĩ wa vata, Yeova, ũla nĩwe ũtũnengete thayũ, ndesa kwĩtĩkĩla ũthaithi witũ. O na kau no wĩthĩwe wĩ ũndũ wĩ vinya kũekana na imanyĩo isu nthũku, Yeova no atũtetheesye ethĩwa nĩtũkwĩkĩa kĩthito tũsinde imanyĩo isu, nũndũ twĩona thayũ wĩ wa vata.
8. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũĩkĩĩthye tũinalikya thayũ witũ kana wa ala angĩ mũisyonĩ?
8 Nĩtweemanyĩsya kana thayũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata. Yeova nĩwĩsĩ kana no tũtate ũndũ tũtonya tũikalikye thayũ witũ kana wa ala angĩ mũisyonĩ. Twĩkaa ũu kwa kũtwaa ngalĩ nesa, tũmota, kana o isululu. O na nĩtwĩvathanaa na mathaũ ala matonya kũtũũmĩsya. (Savuli 11:5) O na ĩngĩ, nĩtũtataa ũndũ tũtonya tũsũvĩe nyũmba sitũ nĩ kana iikese kũtuma tũlika mũisyonĩ. Yeova eeie Aisilaeli atĩĩ: “Waaka nyũmba nzaũ, nĩvo ĩndĩ akĩĩa wiio ũengonĩ wa kĩala kyayo, nĩ kana ndũkaete nthakame ĩũlũ wa nyũmba yaku, ethĩwa mũndũ akavalũka kuma vo.”—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 22:8.
9. Twaĩle kwĩkalany’a na nyamũ ata?
9 O na ĩngĩ, Yeova nĩwendaa twĩkalany’e na nyamũ nesa. Nũtũnengete mwanya tũae nyamũ kwondũ wa lĩu na ngũa, na ethĩwa nitonya kũtũũmĩsya. (Mwambĩlĩlyo 3:21; 9:3; Kuma 21:28) Ĩndĩ tũyaĩle kũthĩny’a nyamũ kana kũsyũaa nĩ kana twĩtanĩthye.—Nthimo 12:10.
NENGA THAYŨ NDAĨA NŨNDŨ NĨ MŨTHEU
10. Twĩsĩ ata kana nthakame nĩyo thayũ?
10 Nthakame nĩ ntheu methonĩ ma Yeova nũndũ nĩyo thayũ. Ĩla Kaini wooaie Aveli, Yeova amwĩie atĩĩ: “Wasya wa nthakame ya mwana-a-mwenyu nũĩngaĩla kuma nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 4:10) Nthakame ya Aveli yaũngamĩe thayũ wake, na Yeova nĩwamũumanĩie Kaini nũndũ wa kũaa Aveli. Ĩtina wa ĩla mbua ya kĩw’ũ kingĩ ya ĩvinda ya Noa, Yeova nĩwoonanisye ĩngĩ kana nthakame nĩyo thayũ. Nĩwanengie Noa na mũsyĩ wake mwanya maĩsae nyama sya nyamũ. Ameie atĩĩ: “Kĩla kĩndũ kĩendaa kĩ thayũ kĩkeethĩwa lĩu kwenyu; o ta nyũnyi nziũ nĩnĩmũnengete syonthe.” Ĩndĩ ve kĩndũ kĩmwe Yeova wameie maikaye. Ameie atĩĩ: “Ĩndĩ nyama ĩ na thayũ wayo, nĩw’o nthakame yayo, mũtikaye.”—Mwambĩlĩlyo 1:29; 9:3, 4.
11. Nĩ mwĩao wĩva ĩũlũ wa nthakame Ngai wanengie mbaĩ ya Isilaeli?
11 Myaka ta 800 Yeova amina kũtavya Noa kana nthakame ndyaĩle kũĩwa, nĩwasyokie eeaĩa andũ make atĩĩ: “Na mũndũ o na wĩva wa ana ma Isilaeli, o na wa aeni ala mekalaa ũeni kwoo, ũla wĩũaa nyamũ o na yĩva akĩsyĩma kana nyũnyi o na yĩva ĩla ĩtonya kũĩwa; akete nthakame yayo, na kũmĩvw’ĩka na mũthanga.” Na ĩndĩ ongeleela kũmea atĩĩ: “Mũtikaye nthakame.” (Alivai 17:13, 14) Ũu wĩonany’a kana Yeova endaa andũ make monae nthakame yĩ kĩndũ kĩtheu. Maaĩle kũya nyama ĩndĩ ti nthakame. Ĩla mooaa nyamũ nĩ kana makwate nyama, maaĩle kwĩta nthakame yayo mũthanganĩ.
12. Aklĩsto methĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa nthakame?
12 Myaka mĩnini kuma Yesũ akw’a, atũmwa na atumĩa ala maĩ kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto kĩla kyaĩ Yelusaleme nĩmoombanie matw’e nĩ mĩao yĩva katĩ wa Mĩao ĩla yanengetwe Aisilaeli yaaĩle kũatĩĩwa nĩ Aklĩsto. (Soma Meko ma Atũmwa 15:28, 29; 21:25.) Yeova nĩwamatetheeisye kũelewa kana nthakame nĩ ya vata mũno kwake na kana nĩmaaĩle kũmyonaa yĩ ntheu. Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa mayaĩ metĩkĩla kũya kana kũnyw’a nthakame, na mayaĩ metĩkĩla kũya nyama ĩtaumĩtw’e nthakame nesa. Kũya nthakame kwaĩ kũthũku ta kũthaitha mĩvw’anano kana kwĩka ũlaalai. Kuma ĩvindanĩ yĩu, Aklĩsto ma w’o mayaaya nthakame kana kũmĩnyw’a. Nao nata ũmũnthĩ? Yeova nĩwendaa twonae nthakame yĩ kĩndũ kĩtheu.
13. Nĩkĩ Aklĩsto matetĩkĩlaa kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ?
13 W’o ũu wĩonany’a kana Aklĩsto mayaĩle kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ? Ĩĩ. Yeova aĩtye kana tũyaĩle kũya kana kũnyw’a nthakame. Ndakĩtalĩ akakwĩa kana ndwaĩle kũnyw’a ũkĩ, we no wĩtĩkĩle kwĩkĩwa ũkĩ mĩkivanĩ? Vate nzika ndwĩsa kwĩtĩkĩla! O ta ũu, mwĩao ũla waĩtye kana tũyaĩle kũnyw’a kana kũya nthakame wĩonany’a kana tũyaĩle kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 29.
14, 15. O na kau Aklĩsto nĩmonaa thayũ wĩ wa vata, mo nĩmatũlaa mĩao ya Ngai nĩ kana mekalange thayũ? Elesya.
14 Nao nata ndakĩtalĩ akatwĩa kana nĩtũũkw’a twalea kwĩkĩwa nthakame? No nginya kĩla mũndũ etw’ĩĩe e we mwene kana nũkũatĩĩa mwĩao wa Ngai ĩũlũ wa nthakame. Aklĩsto nĩmanengete thayũ ndaĩa, na nĩmamanthaa nzĩa ingĩ syaĩle sya ũiiti nĩ kana maendeee kwĩkala thayũ, ĩndĩ mayĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.
15 Nĩtũtataa ũndũ tũtonya tũsũvĩe mĩĩ yitũ, ĩndĩ nũndũ thayũ nĩ wa vata kwa Ngai, tũyĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ. Kũmwĩw’a Yeova nĩkw’o kwa vata vyũ kwĩ kũtata twĩkalange thayũ kwa kũtũla mĩao yake. Yesũ aisye atĩĩ: “Ũla ũnũkwenda kũvĩtya thayũ wake akawasya: na o ũla ũkawasya thayũ wake kwondũ wakwa akawona ĩngĩ.” (Mathayo 16:25) Twaĩle kũmwĩw’a Yeova nũndũ nĩtũmwendete. Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩtwaĩle, na nĩtwonaa thayũ wĩ wa vata na wĩ mũtheu, o ũndũ we ũwonaa.—Aevelania 11:6.
16. Nĩkĩ athũkũmi ma Ngai mamwĩw’aa?
16 Athũkũmi aĩkĩĩku ma Ngai nĩmatw’ĩte vyũ kũkwata mwĩao wake ĩũlũ wa nthakame. Mayĩsa kũya kana kũnyw’a nthakame, na mayĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame yĩla mekũiitwa. * Ĩndĩ nĩmetĩkĩlaa nzĩa ingĩ sya ũiiti nĩ kana matangĩĩe thayũ woo. Mayĩthĩawa na nzika kana Mũmbi wa thayũ na nthakame nĩwe wĩsĩ kĩla kĩmaĩle vyũ. We nũkũĩkĩĩa kana Ngai nĩwĩsĩ kĩla kĩkwaĩle vyũ?
NZĨA ĨLA YEOVA WEETĨKĨLĨTYE YA KŨTŨMĨA NTHAKAME
17. Mbaĩnĩ ya Isilaeli, Yeova eetĩkĩlĩtye nthakame ĩtũmĩawe ũndũnĩ wĩva?
17 Mĩaonĩ ĩla Yeova wanengie Mose, atavisye Aisilaeli atĩĩ: “Thayũ wa mwĩĩ wĩ nthakamenĩ; na nĩnĩmũnengete yo kĩthembeonĩ yĩthĩwe wĩw’anĩthyo [kana, kwĩtya ũekeo] kwondũ wa mathayũ menyu: nũndũ nthakame nĩyo yĩw’anĩthasya mũndũ.” (Alivai 17:11) Yĩla Aisilaeli mavĩtya, maĩ matonya kũmũkũlya Yeova amaekee kwa kũtwaĩa mũthembi nyamũ nĩ kana amĩthembe na ayĩta nthakame ĩmwe kĩthembeonĩ kĩla kyaĩ ĩkalũnĩ. Yeova eetĩkĩlĩtye nthakame ĩtũmĩawe ũndũnĩ o ũsu wĩ w’oka.
18. Nthembo ĩla Yesũ waumisye ĩtonya kũtũtethya ata?
18 Yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ, nĩwaumisye thayũ wake, kana nthakame yake nĩ kana tũekewe naĩ sitũ, na ũu nĩwatumie nthembo sya nyamũ ieka kumw’a. (Mathayo 20:28; Aevelania 10:1) Thayũ wa Yesũ waĩ wa vata mũno, na nĩkyo kĩtumi kwĩsĩla nthembo ĩla Yesũ waumisye, Yeova ũnengete andũ onthe mwanya wa kwĩkala tene na tene.—Yoana 3:16; Aevelania 9:11, 12; 1 Vetelo 1:18, 19.
19. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana ‘tũikaakũlw’e nthakame ya mũndũ o na wĩva’?
19 Nĩtũmũtũngĩaa Yeova mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo wa thayũ ũla ũtũnengete! Nĩtwendaa kũtavya andũ kana mamũĩkĩĩa Yesũ, no mekale tene na tene. Nũndũ nĩtwendete andũ, tũkeekĩaa kĩthito tũmamanyĩsye maũndũ ala matonya kwĩka nĩ kana mekwata thayũ. (Esekieli 3:17-21) Na tweeka ũu, tũkeethĩwa tũtonya kwasya o ta mũtũmwa Vaulo, ũla waisye atĩĩ: “Ndikakũlw’a nyie nthakame ya mũndũ o na wĩva. Nũndũ ndyaatundua kũmũtavya inyw’ĩ ũtw’ĩo w’onthe wa Ngai.” (Meko ma Atũmwa 20:26, 27) Nĩtwonanasya kana nĩtũnengete thayũ na nthakame ndaĩa nene ĩla twatavya ala angĩ ĩũlũ wa Yeova na ũndũ wonaa thayũ wĩ wa vata.
^ kal. 16 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ũeleetye ĩũlũ wa kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ, sisya ũvoo ũla wĩ ĩthangũnĩ ya 77-79, ĩvukunĩ “Ĩyĩkalyei Ene Wendonĩ wa Ngai,” yĩla yumĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
Ngewa ya 49: Syũa Yĩkĩũngama Ki
KWASISYA Yosua. Easya: ‘Syũa, ũngama ki!’ Nayo syũa yaũngama ki. Na yekala vau ĩtunĩ katĩ mũthenya mũima. Yeova nĩwe watumie ũu wĩthĩwa. Ĩndĩ ekai twone nĩkĩ Yosua wendaa syũa yĩendee na kwaa.
Yĩla asumbĩ atano athũku ma nthĩ ya Kanaani mambĩĩie kũkita na Angiveoni, Angiveoni nĩmatũmie mũndũ akamwĩte Yosua oke amatetheesye. Na mũndũ ũsu asya: ‘Ambata kwitũ mĩtũkĩ! Ũtũtangĩĩe! Asumbĩ onthe ma nthĩ yĩ iĩma nĩmokĩte kũkita na athũkumi maku.’
Na vate kweteela Yosua na aũme make onthe ma kaũ mathi. Namo maendie na maũũ ũtukũ mũima. Na yĩla mavikie Ngiveoni, asikalĩ ma asumbĩ asu atano matelema na mambĩĩa kũsemba makĩĩte. Nake Yeova ĩndĩ ausya mbua ya mavia manene kuma ĩtunĩ, namo asikalĩ ala makwie nũndũ wa kũtumbwa nĩ mavia asu ma mbua maĩ aingĩ kwĩ ala mooaiwe nĩ aũme ma kaũ ma Yosua.
Yosua nĩweene kana syũa nĩyakilyĩ kũthũa. Nĩkwakilyĩ kwĩthĩwa na kĩvindu, na asikalĩ aingĩ ma asumbĩ asu atano athũku maĩ matoloke. Kwoou kĩu nĩkyo kĩtumi Yosua wavoyie Yeova ayasya: ‘Syũa, ũngama ki!’ Nayo syũa yaendeea na kwaa, na weethĩa Aisilaeli nĩmatonya kũsinda kaũ vyũ.
Kũu nthĩ ya Kanaani kwaĩ asumbĩ angĩ aingĩ athũku ala mamenete andũ ma Yeova. Yosua na ita syake makuie ta myaka thanthatũ kũsinda asumbĩ 31 ma ĩ nthĩ. Yĩla ũu weekiwe, Yosua nĩwaĩkĩĩthisye kana nthĩ ya Kanaani nĩyaanĩw’a mbaĩ ila syaĩ na vata wa kũaĩwa isio.
Myaka mingĩ nĩyavĩtie, na ĩtina vyũ Yosua akw’a e na ũkũũ wa myaka 110. Ĩvinda yonthe yĩla we na anyanyae make maĩ thayũ, andũ nĩmamwĩw’aa Yeova. Ĩndĩ yĩla aũme asu aseo makwie, andũ mambĩĩa kwĩka maũndũ mathũku na malika thĩnanĩ. Ĩvinda yĩu nĩyo maĩ na vata mũnene vyũ wa ũtethyo wa Ngai.
Yosua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Asili 2:8-13.
Makũlyo
- Vaa visanĩ ũũ, Yosua easya ata, na nĩkĩ?
- Yeova atethisye Yosua na aũme make ma kaũ ata?
- Nĩ asumbĩ meana ma amaitha Yosua wasindie, na atũmĩie ĩvinda yĩana ata?
- Yosua aanisye nthĩ ya Kanaani nĩkĩ?
- Yosua akwie e na ũkũũ mwaũ, na nĩ kyaũ kyakwatie andũ ĩtina?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yosua 10:6-15.
Nĩ ũĩkĩĩthyo mwaũ twaĩlwe kwĩthĩwa naw’o ũmũnthĩ kũmanya kana Yeova nĩwaũngamisye syũa na mwei ki kwondũ wa Aisilaeli? (Yos. 10:8, 10, 12, 13; Sav. 18:3; Nth. 18:10)
- Soma Yosua 12:7-24.
Ũla kwa w’o ki watumie asumbĩ 31 ma Kanaani masindwa nũũ, na nĩkĩ ũndũ ũsu nĩ wa vata kwitũ ũmũnthĩ? (Yos. 12:7; 24:11-13; Kũt. 31:8; Lk. 21:9, 25-28)
- Soma Yosua 14:1-5.
Nthĩ yaanĩiw’e mbaĩ sya Aisilaeli ata, na ũndũ ũsu wĩonany’a ata ĩũlũ wa ũtiĩwa nthĩnĩ wa Valatiso? (Yos. 14:2; Isa. 65:21; Esek. 47:21-23; 1 Ako. 14:33)
- Soma Asili 2:8-13.
Ta Yosua nthĩnĩ wa Isilaeli, naaũ ũmũnthĩ masiĩĩaa momanyĩsyo ma ala makaĩĩte ũla mũĩkĩĩo? (Asi. 2:8, 10, 11; Mt. 24:45-47; 2 Ath. 2:3-6; Tito 1:7-9; Ũvu. 1:1; 2:1, 2)


text:
ĨKŨLYO YA 3
Ndonya Ata Kũea Ngewa na Asyai Makwa Tũkew’ana?
WE ŨTONYA KWĨKA ATA?
Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno: Nĩ Wakatatũ wĩoo, na Geoff, ũla wĩ na myaka 17, nĩwamina wĩa wake, nayu eenda kũthyũmũa! Ayĩkala kĩvĩlanĩ nĩ kana eloele televiseni.
O aendeee kwĩloela televiseni, ĩthe wake ailika na aithata nũndũ eethĩa mwanae ayĩloela televiseni.
Aimũkũlya Geoff atĩĩ: “Nĩkĩ ũkwananga saa ũyĩloela televiseni na nĩwĩsĩ waĩle kwĩthĩwa ũitetheesya mũinau wĩa wa sukulu? We ndwĩw’aa nthĩ!”
Nake Geoff ainyungunyĩsya na ayasya atĩĩ: “Yu nĩwambĩĩa ĩngĩ!”
Ĩthe aithengeea vakuvĩ na aimũkũlya atĩĩ: “Aĩ wasya ata?”
Nake Geoff aisũngĩa ang’ulĩtye: “Vai ũndũ nĩnasya Tata.”
Ĩthe wake athatĩte ayasya: “Ndũkambĩle kũneena nakwa ũngandĩe.”
Keka nue Geoff wĩthĩwa weeka ata nĩ kana ndũkasũngĩlane na ĩthe waku?
AMBA KŨSŨANĨA!
Kũneena na asyai no ũndũ ũmwe na kũtwaa ngalĩ. Weethĩa ve kĩndũ kĩũsiĩĩe nzĩanĩ, no wĩsĩle nzĩa ĩngĩ.
KWA NGELEKANY’O:
Mwĩĩtu wĩtawa Leah aĩtye atĩĩ: “Ndwĩthĩawa wĩ ũndũ wĩ laisi kũneena na ĩthe wakwa. Mavinda amwe nĩndonya kwĩthĩwa ndineena nake na ndyĩw’a angũlya, ‘Ninyie ũneenaa nakwa?’”
VE MAŨNDŨ ATATŨ LEAH ŨTONYA KWĨKA.
Kũmũkũnĩa ĩthe kelele.
Leah amũkũnĩe ĩthe kelele aimwĩa atĩĩ: “Tata mbĩthukĩĩsye ũndũ ũũ ngũũtavya nĩ wa vata!”
Akaeka kũneena na ĩthe.
Leah aivanga ndeneena na ĩthe ĩũlũ wa thĩna ũla eeĩ naw’o.
Ayeteela ĩvinda yĩngĩ yaĩle nĩ kana eneenea ũndũ ũsu na ĩthe.
Leah aineena na ĩthe ĩũlũ wa ũndũ ũsu ĩvinda yĩngĩ, kana aitw’a kũmũandĩkĩa valũa amũeleetye thĩna wake.
Nĩ ũndũ wĩva ũtonya kwĩa Leah eke katĩ wa maũndũ asu?
KWASŨANĨA ŨNDŨ ŨŨ: Ĩthe wa Leah ena mathĩna make na ndesĩ kana nũũmĩisye mwĩĩtu wake. Leah akatũmĩa Ũndũ wa 1, ĩthe no aeme kũelewa nĩkĩ mwĩĩtu wake ũkũmũkũnĩa kelele. Kwĩka ũu no kũtume ĩthe wa Leah aema kũmwĩthukĩĩsya, na nĩkũtonya kwonany’a kana ndeũnenga ĩthe wake ndaĩa. (Aeveso 6:2) Vate nzika, kũtũmĩa nzĩa ĩsu ya mbee kũitethya.
O na kau Ũndũ wa 2, nĩw’o ũtonya kwĩthĩwa wĩ laisi kwĩka, tiw’o waĩle. Nĩkĩ? Nũndũ ethĩwa Leah nũkwenda ĩthe amũtetheesye kũmina mathĩna make ũndũ vaĩle, no nginya amũelesye nesa maũndũ ala maendeee. Kwoou o nakw’o kũvindya kũitetheesya.
Kwosana na Ũndũ wa 3, Leah ndanetĩkĩla ũndũ ũla weekĩka ũmũsiĩĩe wĩthĩe ndakaneena na ĩthe wake ĩvinda yĩngĩ. Kwoou aimantha ĩvinda yĩngĩ ya kũneena na ĩthe. O na ve ũndũ ũngĩ ũtonya kwĩka, no avange kũandĩkĩa ĩthe wake valũa na kwĩka ũu no kũtume ew’a eanĩwa.
Kũandĩka valũa no kũmũtetheesye akavanga nesa kĩla ũkwenda kũmũtavya ĩthe wake. Ĩla ĩthe ũkũsoma valũa ũsu nũkũelewa kĩla mwĩĩtu wake ũkwendaa kũmũtavya, na ayĩelewa nesa nĩ thĩna ũla eeĩ naw’o. Kwoou Ũndũ wa 3, nũũmũtethya Leah na ĩthe wake. O na ethĩwa Leah eneena na ĩthe menene kana emũandĩkĩa valũa, meĩthĩwa mayĩatĩĩa ũtao ũũ wĩ Mbivilia waasya, “tũatĩĩe maũndũ ala ma mũuo.”—Alomi 14:19.
Nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ Leah ũtonya kwĩka?
Kwasũanĩa kana ve ũndũ ũngĩ Leah ũtonya kwĩka na ũiũandĩka vaa ĩtheo. Na ĩndĩ ũiandĩka ũndũ vatonya kwĩthĩwa Leah eeka ũndũ ũsu.
NDŨKANEENE MAŨNDŨ MATONYA KŨTUMA ŨELEEKA NAĨ
Lilikana kana kĩla waneena na ũndũ asyai maku matonya kũelewa nĩ kĩla waneena nĩ maũndũ elĩ me kĩvathũkany’o.
KWA NGELEKANY’O:
Asyai maku meũkũlya nĩkĩ ũte mũtanu, naku ũimasũngĩa atĩĩ: “Ndikwĩw’a ndyenda kũneenea ũndũ ũsu.”
Asyai maku nĩmatonya kũelewa ta ũũmeaa atĩĩ: “Nyie ndimũĩkĩĩaa ũndũ ndonya kũmũtavya kĩla kĩũnthĩny’a, nĩngũtavya anyanyawa mathĩna makwa.”
Kwasũanĩa wĩ na thĩna mũito na asyai maku meenda kũũtetheesya, naku ũimea atĩĩ: “Mũikathĩnĩke nũndũ no nĩmine thĩna ũsu nĩ weka.”
Asyai maku nĩmatonya kũelewa ta ũũmeaa atĩĩ:
Vandũ va kũmasũngĩa kwa nzĩa ĩtonya kũtuma makũelewa naĩ, no ũmee atĩĩ:


text:
MAKŨLYO MA ANDŨ MA MŨIKA
Nĩkĩ Naĩle Kũmantha Mũuo na Ala Tũsyaanĩw’e?
“Anyanya ala aseo vyũ ĩndĩ matalea kũũthatya”
Andũ ala mũsyaanĩw’e mawetawa ta mo “anyanya ala aseo vyũ, ĩndĩ matalea kũũthatya.” Nũmendete, o namo nĩmakwendete, ĩndĩ mavinda amwe ũyĩthĩa nĩ vinya kũmĩanĩsya namo. Helena, ũla wĩ na ũkũũ wa myaka 18, aĩtye atĩĩ, “Mũinawa atindĩaa kũnthatya. Nĩwĩthĩawa esĩ ũndũ ũtonya kũmbĩa kana ũndũ ũtonya kũmbĩka nĩ kana nĩthate.”
Mathĩna amwe ma andũ masyaanĩw’e nĩmatonya kũminwa kwa kũea ngewa nesa, na kwĩthukĩanĩsya. Kwa ngelekany’o:
Anake elĩ masyaanĩw’e mekalaa lumunĩ ĩmwe no maemanwe nũndũ wa mũndũ kũlikĩĩla maũndũ ma ũla ũngĩ. Maĩle kwĩka ata? Maĩle kwĩmanyĩsya kwĩthukĩanĩsya na mainengane mwanya ũla kĩla ũmwe ũkwenda. Maĩle kũtũmĩa mwolooto wa Mbivilia ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Luka 6:
31.
Nĩvatonyeka eĩtu elĩ masyaanĩw’e makethĩwa kĩla ũmwe osaa ngũa sya ũla ũngĩ atetĩtye. Maĩle kwĩka ata? Maĩle kũneenea ũndũ ũsu na mayĩkĩanĩa mĩvaka ĩũlũ wa kũtũmĩanĩa syĩndũ. Nĩmaĩle kũtũmĩa mwolooto ũla wĩ nthĩnĩ wa 2 Timotheo 2:
24.
Mathĩna amwe katĩ wa andũ masyaanĩw’e methĩawa me maito, na nĩmatonya kumĩlya maũndũ mathũku. Kwoona ngelekany’o ilĩ syĩ Mbivilianĩ:
Miliamu na Aluni nĩmeew’ĩaa kĩwĩu mwana-a-inyia woo, Mose, na ũu nĩwamaeteie mũisyo mũnene. Soma ngewa ĩsu ĩandĩkonĩ ya Motalo 12:
1- 15. Ĩkũlye atĩĩ: ‘Ndonya kwĩka ata ndĩkew’ĩe kĩwĩu ala tũsyaanĩw’e?’
Kaini nĩwaekie ũthilĩku wake waingĩva, na ũu watuma esa kũmũaa mwana-a-inyia Aveli. Soma ngewa ĩsu nthĩnĩ wa Mwambĩlĩlyo 4:
1- 12. Ĩkũlye-ĩ, ‘Ndonya kwĩka ata ngasiĩĩa ũthilĩku wakwa ĩla navĩtĩw’a nĩ ala tũsyaanĩw’e?’
Itumi ilĩ sya kũtũngĩĩa mũuo
O na ethĩwa wĩĩw’a ve vinya ata kũmĩanĩsya na ala mũsyaanĩw’e, ve itumi ilĩ nzeo sya kũtata kwĩka ũu.
Nĩ kwonany’a kana nũendeee kũima. Mwanake ũmwe wĩtawa Alex aĩtye ũũ: “Navu ĩtina eĩtu elĩ ainawa matindĩaa kũnthatya. Ĩndĩ yu ndithataa mĩtũkĩ, na nĩnĩmanyĩĩtye kũmomĩĩsya. No wasye nĩnaimie.”
Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ũla mũmĩĩsya wa kũthata nĩ wa ũmanyi mwingĩ; ĩndĩ ũla wĩ mĩtũkĩ vevanĩ nũnenevasya ũtumanu.”
—Nthimo 14:29.
Nĩkũũtetheeasya kũmanya ũndũ ũkekalany’a na andũ ĩvinda yũkĩte. Ethĩwa ndũtonya kũmĩanĩsya na ala mũsyaanĩw’e, ũkatonya kwĩkalany’a ata na ũla wĩtwaana nake, ala mũkathũkũma ĩmwe, ũla ũkakũandĩka, kana o andũ angĩ?
Ũw’o wa maũndũ: Nĩ kana wĩĩkalany’a na andũ nesa ĩvinda yũkĩte, no nginya wĩmanyĩsye kwĩthukĩanĩsya na andũ na kũeleanwa namo, na vai vandũ vangĩ ũtonya kwĩmanyĩĩsya maũndũ asu eka o mũsyĩ kwenyu.
Mbivilia yaĩtye atĩĩ: ‘Kwa ngalĩ ĩla yenyu, ĩthĩwai na mũuo.’
—Alomi 12:18.
We no wende ũtethyo ĩũlũ wa ũndũ ũtonya kũtũngĩĩa mũuo wĩ na mwĩĩtu kana mwanake mũsyaanĩw’e? Soma kĩlungu kĩĩ, “Kĩla andũ angĩ ma mũika maasya,” na ĩndĩ ũisisya ĩthangũ yĩ na makũlyo ma kusũsya yĩla yĩ na kyongo, “Kwĩkalany’a Nesa na Ala Mũsyaanĩw’e.”


text:
Nũndũ Nĩnengetwe Wĩa Mwingĩ Mũno wa Sukulu Nĩwĩkĩe Mũsyĩ, Nĩĩka Ata Nĩwĩke W’onthe?
Ũndũ ũtonya kwĩka
Mantha vandũ va kũsomea. Vaĩle kwĩthĩwa vandũ vate na kĩndũ kya kũkwelelũkya. Ethĩwa wĩ na mesa mĩtũmĩe. Vosya Televiseni.
Manya kĩla waĩle kwamba kwĩka. Nũndũ sukulu nĩ ya vata, tw’a wambe kwĩka wĩa wa sukulu mbee.
Ndũkathamĩĩsye. Vanga ĩvinda ya kwĩka wĩa waku wa sukulu na ũiatĩĩa mũvango ũsu na ndũkavĩndũe mĩvango wĩke wĩa ĩvinda yĩngĩ.
Vanga. Tw’a nthĩnĩ wa wĩa waku wa sukulu nĩ ĩsomo yĩva waĩle kwambĩĩa nayo na ũivangĩĩa ala angĩ ũndũ waĩle kũmaatĩanĩsya. Andĩka mĩvango ĩsu vandũ, na ũiandĩka saa ila ũũkua kwĩka kĩla ĩsomo. Ĩkĩa ũvano vala ũandĩkĩte kĩla ĩsomo wamina kũyĩka.
Ĩthĩwa na saa sya kũthyũmũa. Weethĩa kĩlĩko kĩyelelũka amba kũthyũmua vanini. Ĩndĩ syoka ũendee na wĩa waku mĩtũkĩ.
Ndũkevũthye. Lilikana kana kĩvathũkany’o kya kana kekaa nesa sukulu na kala katekaa nesa sukulu nĩ mũno mũno ĩũlũ wa kĩthito na ti ũĩ. (Nthimo 10:4) Nũtonya kũendeea nesa sukulu. Ĩkĩa kĩthito na ũkaathimĩka.


text:
Ngewa ya 101: Kũawa kwa Yesũ
KWASISYA ũndũ ũũ mũthũku ũkwĩkĩka! Yesũ nũnũkũawa. Nĩmamũsũĩtye mũtĩnĩ. Mĩsumaa nĩathĩĩwe mokonĩ na maaũnĩ make. Nĩkĩ mekwenda kũmwĩka Yesũ ũu?
Kĩtumi nũndũ andũ amwe nĩmamũmenete Yesũ. We nĩwĩsĩ mo naaũ? Ũmwe woo nĩ mũlaĩka mũthũku Satani ũla Ndevili. Nĩwe watumie Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Yeova. Na nowe watumie amaitha ma Yesũ meka ũndũ ũũ mũthũku.
O na mbee wa Yesũ kũathĩĩwa na mĩsumaa mũtĩnĩ ũũ, amaitha make nĩmamwĩkie maũndũ mathũku. Lilikana ũndũ mookie mũũndanĩ wa Ngesemanii na mamũkwata. Amaitha asu maĩ aaũ? Maĩ atongoi ma ndĩni. Ekai twone ũndũ kwasyokie kwĩthĩwa.
Yĩla Yesũ wakwatiwe nĩ atongoi ma ndĩni, atũmwa make nĩmasembie makĩa. Matianĩsya Yesũ na amaitha make nũndũ nĩmeew’aa w’ĩa. Ĩndĩ atũmwa elĩ, Vetelo na Yoana, mayaathi kũasa mũno. Nĩmatĩĩie mone ũndũ Yesũ ũnũkwĩkwa.
Athembi nĩmamũtwaie Yesũ kwa mũtumĩa wĩtawa Anasi, ũla waĩ mũthembi mũnene vu mbee. Ĩndĩ ĩkomano yĩu yĩyaaĩkala vau mũno. Nĩyasyokie yamũtwaa nyũmba kwa Kaiava, ũla waĩ mũthembi mũnene ĩvinda yĩu. Atongoi aingĩ ma ndĩni nĩmombanĩe nyũmbanĩ kwake.
Vau nyũmbanĩ kwa Kaiava nĩmamũsilĩile Yesũ. Na andũ nĩmaetiwe vo maneene ũvũngũ ĩũlũ wa Yesũ. Atongoi onthe ma ndĩni nĩmaisye: ‘Yesũ aĩle kũawa.’ Na ĩndĩ mamũtw’ĩlanga mata ũthyũnĩ wake, na mamũkũna na ngundi.
Maũndũ asu onthe o maendee na kwĩkĩka, Vetelo aĩ o vau nza. Waĩ ũtukũ wĩ mbevo, na kwoou andũ mavuva mwaki. Na maendee na kwota mwaki, mũthũkũmi ũmwe wa mwĩĩtu asisya Vetelo, na asya: ‘Mũndũ ũũ o nake anaĩ vamwe na Yesũ.’
Nake Vetelo asũngĩa, ‘Aiee, ndinaĩ nake.’
Andũ nĩmamwĩie Vetelo mavinda atatũ kana anaĩ vamwe na Yesũ. Ĩndĩ kĩla ĩvinda Vetelo aasya ũu ti w’o. Ĩvinda ya katatũ Vetelo amina kwasya ũu, Yesũ eethyũũa na amũsiya. Vetelo nĩweewie woo mũno nũndũ wa kũkengana, nake athi na aĩa.
Syũa yambĩlĩĩlya kuma, mũthenya wa Katano kĩoko, athembi nĩmamũtwaie Yesũ nyũmbanĩ yoo ya Nzama Nene. Na vau masũanĩa vamwe ũndũ mekwĩkana nake. Na ĩndĩ mamũtwaa kwa Vondio Vilato, ngavana wa kĩvalo kya Yutia.
Na athembi asu mamwĩa Vilato, ‘Mũndũ ũũ nĩ mũthũku. Ailĩte kũawa.’ Ĩtina wa kũkũlya Yesũ makũlyo, Vilato asya: ‘Nyie ndikwona ekĩte ũndũ o na wĩva mũthũku.’ Na ĩndĩ Vilato anengane Yesũ atwawe kwa Elote Andiva. Elote nĩwe mũsumbĩ wa Kalilii, ĩndĩ ekalaa Yelusaleme. Elote o nake ndaaona ũndũ o na ũmwe mũthũku Yesũ weekĩte, kwoou amũtũnga ĩngĩ kwa Vilato.
Vilato nĩweendaa kũmũthasya Yesũ. Ĩndĩ amaitha ma Yesũ meendaa mwovwa ũngĩ athaw’e vandũ vake. Mũndũ ũsu aĩ kĩng’ei kyeetawa Valava. Kwaĩ ta mũthenya katĩ yĩla Vilato wamumaalilye Yesũ nza. Nake eea andũ: ‘Sisyai! Mũsumbĩ Wenyu!’ Ĩndĩ athembi anene mookĩlya wasya mayasya: ‘Mũvete! Mũae! Mũae!’ Kwoou Vilato athasya Valava, namo makua Yesũ akoawe.
Syũa yeeka vanini wa Katano, Yesũ nĩwaathĩĩiwe na mĩsumaa mũtĩnĩ ĩũlũ. Andũ elĩ athe, tũtatonya kũmona vaa visanĩ, o namo nĩmasũiw’e mũtĩnĩ makw’e. Mo maĩ ngalĩko ya kw’oko kwa aũme na kw’oko kwa aka kwa Yesũ. Kavinda kanini mbee wa Yesũ kũkw’a, ũmwe wa andũ asu athe nĩwamwĩie: ‘Wĩndilikana yĩla wĩlika ũsumbĩnĩ waku.’ Nake Yesũ amũsũngĩa: ‘Nĩngũkwatha kana ũkeethĩwa vamwe nakwa Valatisonĩ.’
Ũsu tyo watho mũseo? We nĩwĩsĩ nĩ Valatiso yĩva Yesũ waneenaa ĩũlũ wayo? Valatiso ĩla Ngai waseũvisye mwambĩlĩlyonĩ yaĩ va? Yaĩ kũũ nthĩ. Yĩla Yesũ ũkasumbĩka ĩtunĩ, akathayũũkya mũndũ ũsu atanĩe Valatiso ĩsu nzaũ kũũ nthĩ. Ũsu tyo ũndũ waĩlĩte kũtũtanĩthya?
Mathayo 26:57-75; 27:1-50; Luka 22:54-71; 23:1-49; Yoana 18:12-40; 19:1-30.
Makũlyo
- Nũũ waĩlĩte kũtalĩlwa mavĩtyo nũndũ wa kĩkw’ũ kya Yesũ?
- Atũmwa meekie ata yĩla Yesũ wakwatiwe nĩ atongoi ma ndĩni?
- Nĩ ũndũ mwaũ weekĩkie nyũmbanĩ ya Kaiava, mũthembi mũnene?
- Nĩkĩ Vetelo waaumaalile na aĩa?
- Ĩtina wa Yesũ kũtũngwa kwa Vilato, athembi anene mauisye ũkemi mayasya ata?
- Yesũ eekiwe ata mũthenya wa Katano syũa yeeka, na nũndũ mwaũ wamwathie mũndũ mwathe ũla wasũĩtw’e mũtĩnĩ ũtee wake?
- Valatiso isu Yesũ waneenie ĩũlũ wayo ĩkeethĩwa va?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 26:57-75.
Nĩ kwa nzĩa myaũ asami ma nzama nene ya Ayuti moonanisye kana ngoo syoo syaĩ nthũku? (Mt. 26:59, 67, 68)
- Soma Mathayo 27:1-50.
Nĩkĩ tũtonya kwasya kana kwĩlila kwa Yutasi kũyaĩ kwa kuma ngoonĩ? (Mt. 27:3, 4; Mko. 3:29; 14:21; 2 Ako. 7:10, 11)
- Soma Luka 22:54-71.
Nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kũmana na Vetelo kũmũkaĩa Yesũ ũtukũ ũla wavũnyanĩiwe na akwatwa? (Lk. 22:60-62; Mt. 26:31-35; 1 Ako. 10:12)
- Soma Luka 23:1-49.
Yesũ eekie ata eekwa maũndũ mate ma ũlũngalu, na nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kuma ũndũnĩ ũsu? (Lk. 23:33, 34; Alo. 12:17-19; 1 Vet. 2:23)
- Soma Yoana 18:12-40.
O na kau Vetelo nĩwatelemile ĩvinda ĩvũthũ nũndũ wa ũkĩa andũ na ĩtina asyoka kũtw’ĩka mũtũmwa wa mwanya, ũndũ ũsu wĩonany’a ata? (Yoa. 18:25-27; 1 Ako. 4:2; 1 Vet. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Soma Yoana 19:1-30.
Yesũ aĩ na woni mwaũ mũseo ĩũlũ wa syĩndũ sya kĩmwĩĩ? (Yoa. 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mt. 6:31, 32; 8:20)
Ndeto ila Yesũ waneenie kavinda kanini mbee wa kũkw’a syoonanisye ata kana aĩ mũsindi nthĩnĩ wa kũlũlũmĩĩlya ũsumbĩki mũnene wa Yeova nginya mũminũkĩlyo? (Yoa. 16:33; 19:30; 2 Vet. 3:14; 1 Yoa. 5:4)


text:
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA) Mwei wa 3 2016
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa matukũ 02/05/2016 nginya matukũ 29/05/2016.
Inyw’ĩ Amũika, Nĩmwĩyũmbanĩsye Kũvatiswa?
Ve makũlyo atatũ ala matonya kũũtetheesya wĩke ũtwi.
Inyw’ĩ Amũika, Mũtonya Kwĩyũmbanĩsya Kũvatiswa Ata?
Nata ũkethĩa ndwĩsĩ nesa kana nĩwĩyũmbanĩsye kũvatiswa? Kana nata ũkethĩa nũkwenda kũvatiswa ĩndĩ asyai maku mekwĩa waĩle kweteela wambe kwĩananga na ũikwata ũmanyi?
Ũtonya Kwĩka Ata Ũlũlũmĩlye Ngwatanĩo Yitũ ya Kĩklĩsto?
Woni ũla ũwetetwe ĩvukunĩ ya Ũvuan’yo kĩlungu kya 9 nĩwonanĩtye nesa vata wa kwĩthĩwa na ngwatanĩo.
Yeova Nũtongoeasya Andũ Make Mesĩle Nzĩanĩ ya Thayũ
Tũtonya kwonany’a ata kana nĩtũmwĩkwatĩtye Yeova atũtongoesye?
We no Ũtetheesye Kĩkundi Kĩla Wĩthĩawa?
No wonany’e wĩ na veva ũla wĩthĩawa na amisonalĩ o na kĩkundinĩ kyaku?
Ĩthĩwa na Veva ta Ũla Waĩ na Athani
Ngelekany’o sya athani ta Yelemia, Esekieli, na Osea no itũtetheesye ĩla tũkwĩw’a twĩ anou, tũkw’ĩte ngoo, na ĩla twanengwa wĩa tũtanaũelewa nesa.
Makũlyo Kuma kwa Asomi Maitũ
Nĩ ĩndĩĩ andũ ma Ngai maĩ ũkombonĩ wa Mbaviloni Ĩla Nene? Ĩla Satani wamũtataa Yesũ nĩwĩthĩwa amũtwaie ĩkalũnĩ?


text:
Ngewa ya 12: Andũ Mayaka Mwako Mũtũlu wa Mũnyoolo
MYAKA mingĩ nĩyavĩtie. Namo ana ma Noa meethĩwa na syana mbingĩ. Syana syoo nĩsyeanie nasyo syeethĩwa na syana syoo mbingĩ. O mĩtũkĩ nĩkweethĩiwe na andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ.
Ũmwe wa andũ aa aĩ nzũkũlũ ya Noa weetawa Nimiloti. Aĩ mũndũ mũthũku wasyĩmaa na kũaa nyamũ na andũ. Na ĩngĩ Nimiloti nĩweetw’ĩkĩthisye mũsumbĩ ĩũlũ wa andũ ala angĩ onthe. Ngai ndaamwenda Nimiloti.
Andũ onthe ĩvinda yĩu maneenaa kĩthyomo o kĩmwe. Nimiloti endaa amekaly’e vandũ vamwe nĩ kana atonye kũmasumbĩka. We nĩwĩsĩ ũndũ weekie? Eeie andũ make ndũa nene na mwako mũtũlu wa mũnyoolo nthĩnĩ waw’o. Kwamasisye vaa visanĩ mayũmba mavali.
Yeova Ngai ndaaendeew’a nĩ mwako ũsu. Ngai endaa andũ manyaĩĩke na kũtũa kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ. Ĩndĩ andũ asu masya: ‘Ũkai! Ekai twĩyakĩe ndũa na mwako mũtũlu wa mũnyoolo ũla mũthya waw’o ũtonya kũvika ĩtunĩ. Na tũkeethĩwa na nguma!’ Andũ asu mendaa metaĩĩe mo ene vandũ va kũmũtaĩĩa Ngai.
Kwoou ĩndĩ Ngai nĩwatumie andũ asu maeka kwaka mwako ũsu. We nĩwĩsĩ ũndũ weekie ũu? O vau kwa vau nĩwatumie andũ asu mambĩlĩĩlya kũneena ithyomo syĩ kĩvathũkany’o, vandũ va kĩthyomo kĩmwe. Ala maakaa mwako ũsu nĩmaekie kũeleanwa. Kĩu nĩkyo kĩtumi ndũa ĩsu yoo yeetiwe Mbaveli, kana Mbaviloni, ũalyũlo wayo nĩ “Kĩthokoany’o.”
Andũ asu nĩmambĩĩie kũthama Mbaveli. Ikundi sya andũ ala maneenaa kĩthyomo kĩmwe nĩsyaendie kũtũa vamwe kũndũ kũngĩ ĩũlũ wa nthĩ.
Mwambĩlĩlyo 10:1, 8-10; 11:1-9.
Makũlyo
- Nimiloti aĩ ũũ, na Ngai amwonaa ata?
- Nthĩnĩ wa visa ũũ nĩkĩ andũ mekũmba mavali?
- Nĩkĩ Yeova ũtaaendeew’a nĩ mwako ũsu?
- Ngai aũngamisye ata wĩa wa mwako ũsu wa mũnyoolo?
- Ndũa ĩsu yeetawa ata, ũalyũlo wa syĩtwa yĩu nĩ mwaũ?
- Kweekĩkie ata ĩtina wa Ngai kũthokoany’a ithyomo syoo?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 10:1, 8-10.
Nimiloti aĩ na mĩkĩle ya mũthemba mwaũ, na ũndũ ũsu wĩna ũkany’o mwaũ kwitũ? (Nth. 3:31)
- Soma Mwambĩlĩlyo 11:1-9.
Kĩeleelo kya mwako ũsu mũtũlu wa mũnyoolo kyaĩ kyaũ, na nĩkĩ wĩa ũsu ũtaĩ ũendeea? (Mwa. 11:4; Nth. 16:18; Yoa. 5:44)


text:
Maũndũ Ala Ũsumbĩ Wĩkĩte Ĩvindanĩ ya Myaka Ĩana
“Ngai wa mũuo . . . namwĩanĩsye kĩla ũndũnĩ ũseo mwĩkae kwenda kwake.”—AEVL. 13:20, 21.
MBATHI: 136, 14
1. Yesũ endete wĩa wa kũtavany’a mũno wĩana ata? Elesya.
YESŨ nĩwendete kũneena ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Ũkasisya ũvoo ũla ũandĩkĩtwe Mbivilianĩ, wĩthĩa aneenie ĩũlũ wa Ũsumbĩ mũno vyũ kũte kĩndũ kĩngĩ o na kĩva. Aũwetie mbee wa mavinda 100 ĩla watavanasya kũũ nthĩ. Vate nzika, Yesũ nĩwendete Ũsumbĩ ũsu mũno.—Soma Mathayo 12:34.
2. Nĩ andũ meana ata matonya kwĩthĩwa maĩ vo ĩla mwĩao ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Mathayo 28:19, 20 wanenganiwe, na nĩkĩ tũkwasya ũu?
2 Kavinda kakuvĩ Yesũ amina kũthayũũkw’a, nĩwoombanie na andũ mbee wa 500 mendeeaw’a nĩ kũtavany’a ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ. (1 Ako. 15:6) No kwĩthĩwa ĩvinda yĩu new’o wanenganie ũla mwĩao wa kũtavya andũ ma “mbaĩ syonthe” ũvoo wa Ũsumbĩ, o na kau ĩvinda yĩu kũtethya wĩa ũsu kũyaĩ laisi. * Asyokie athana kana wĩa ũsu wingĩvĩte ũu waĩ ũtethw’e kũvika “wĩanĩu wa ĩvinda yĩĩ,” na ũu nĩw’o vethĩĩtwe vailyĩ. Nĩ laisi mũno ũkethĩa o naku nũendeee kũtetheesya kwĩanĩsya wathani ũsu.—Mt. 28:19, 20.
3. Tũmbanĩtw’e maũndũnĩ meva atatũ nĩ kana twĩanĩsye ũla ũtũmane wa kũtavany’a ũvoo mũseo?
3 Yesũ amina kũnenga aatĩĩi make mwĩao ũsu wa kũtavany’a asyokie amatha atĩĩ: “Nyie nĩ vamwe nenyu.” (Mt. 28:20) Kwoou we mwene nĩwesaa kũũngamĩa wĩa ũũ wingĩvĩte ũu wa kũtavany’a. Nake Ngai witũ nũtũmbanĩtye “kĩla ũndũnĩ ũseo” nĩ kana twĩanĩsye ũtũmane ũsu. (Aevl. 13:20, 21) Ĩsomonĩ yĩĩ twĩneenea ũndũ tũmbanĩtw’e maũndũnĩ atatũ. Twĩneenea (1) mĩio ĩla tũnengetwe, (2) nzĩa ila tũtũmĩĩte, na (3) ũndũ tũmanyĩĩtw’e. Mbee, kwasũanĩa mĩio ĩla twĩthĩĩtwe tũitũmĩa ĩvindanĩ ya myaka 100 mĩvĩtu.
MŨSUMBĨ NŨNENGETE ATHŨKŨMI MAKE MĨIO YA KŨTAVANY’A
4. Mĩio yĩ kĩvathũkany’o ĩla tũtũmĩĩte wĩanĩ wa kũtavany’a ĩtũtetheetye ata?
4 Yesũ aisye kana ĩla “ndeto ya ũsumbĩ” no ũndũ ũmwe na mbeũ ĩvuĩwe kũndũ kwĩ na mĩthanga yĩ kĩvathũkany’o. (Mt. 13:18, 19) Mũĩmi no atũmĩe mĩio yĩ kĩvathũkany’o ĩla ũkũseũvya mũũnda wake nĩ kana avuĩe mbeũ. Ũndũ ũmwe na ũu, Mũsumbĩ witũ nĩwĩthĩĩtwe aitũnenga mĩio tũtonya kũtũmĩa tũtetheesye andũ aingĩ metĩkĩle ũvoo wa Ũsumbĩ. Mĩio ĩmwe twamĩtũmĩie kwa ĩvinda ya myaka ta ĩkũmi kana o vandũ vau, nayo ĩngĩ nĩtũmĩtũmĩaa o na ũmũnthĩ. Ĩndĩ mĩio ĩsu yonthe nĩtũtetheesye kwongela ũtũĩka witũ wa kũtavany’a.
5. Nĩ kyaũ kyeetawa kaati ya kumya ũkũsĩ, na yatũmĩawa ata?
5 Mũio ũmwe watetheeisye aingĩ mamanyĩe kũtavany’a nĩ kaati ya kumya ũkũsĩ. Kaati ĩsu yambĩĩe kũtũmĩwa mwakanĩ wa 1933. Kaati ĩsu yaĩ na ũasa wa inzi ta itano na waamu wa inzi ta itatũ (sendimita 12.7 kwa sendimita 7.6), na yaĩ na ũvoo mũkuvĩ wa Mbivilia. Mavinda kwa mavinda ũvoo ũla wĩ kaatinĩ ĩsu nĩwasenzaw’a. Kũtavany’a nayo kwaĩ laisi vyũ! Mwana-a-asa ũmwe wĩtawa C. W. Erlenmeyer atũmĩie kaati ĩsu ya mbee e na myaka ta ĩkũmi. Aeleetye ũũ: “Ndeto ila aingĩ matũmĩaa maitavany’a na kaati ĩsu syaĩ, ‘No wende kũsoma kaati ĩno?’ Mwene nyũmba amina kũsoma kaati ĩsu twamũnengae mavuku na tũikwata nzĩa tũithi.”
6. Nĩ ũndũnĩ wĩva kaati ya kumya ũkũsĩ yatetheeasya?
6 Kaati ya kumya ũkũsĩ nĩyatethasya maũndũnĩ angĩ maingĩ. Kwa ngelekany’o, o na kũtw’ĩka atavany’a amwe maĩ na wendi mwingĩ mũno wa kũtavany’a, maĩ nthoni na mayeethĩawa mesĩ kĩla matonya kũtavya mwene nyũmba. Angĩ namo maĩ andũ ma ngewa. Nũndũ wa ũu mavinda maingĩ mayatavanasya na ũĩ nũndũ matũmĩaa ndatĩka nini ila me nasyo mamwonoeesye mwene nyũmba kĩla kyonthe mesĩ! Vandũ va wĩa ũsu w’onthe, kaati ya kumya ũkũsĩ nĩyo yaneenaa vandũ va mũtavany’a.
7. Atavany’a amwe makomanaa na mathĩna meva maitavany’a na kaati ya kumya ũkũsĩ?
7 Kũtavany’a na kaati ĩsu kwaĩ na mathĩna makw’o. Mwĩĩtu-a-asa ũmwe wĩthĩĩtwe e Ngũsĩ kwa ĩvinda ĩasa wĩtawa Grace A. Estep aĩtye ũũ: “Mavinda amwe twakũlaw’a, ‘Kwani yaĩtye ata? Wĩtuma ũtandavya ũndũ yaĩtye nĩkĩ?’” Thĩna ũngĩ nĩ kana andũ amwe mayaĩ matonya kũsoma kĩla kĩandĩkĩtwe. Angĩ namo moonaa ta manengwa ĩ kaati mamesye, na kwoou mamyosaa na maivinga mũomo. Na ĩndĩ mũtavany’a esa kũkomana na mũndũ ũte kwenda kwĩw’a, mũndũ ũsu aĩ atonya kũmĩtembũanga. Ĩndĩ o na kau kwaĩ mathĩna ta asu, kaati ĩsu nĩyatumie ana-a-asa maitũ mamanya ũndũ matonya kũneena na andũ na ũndũ matonya kwĩyĩelesya nesa kana mo nĩ atavany’a ma Ũsumbĩ.
8. Elesya ũndũ kĩla kĩnanda kĩvũthũ kyatũmĩawa. (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 26.)
8 Mũio ũngĩ watũmĩawa myakanĩ ya 1930 na mwambĩĩonĩ wa myakanĩ ya 1940 waĩ kĩnanda kĩvũthũ. Ana-a-asa amwe meetaa kĩnanda kĩu Aluni nũndũ vandũ va maneene ne mo ĩla mekũtavany’a, nĩkyo kyakothaa kũneena. (Soma Kuma 4:14-16.) Mwene nyũmba ametĩkĩlya, mamwĩkĩĩaa ũvoo wa Mbivilia wa ndatĩka inya na nusu ethukĩĩsye na ĩndĩ maimũnenga mavuku. O na mavinda angĩ andũ onthe ma mũsyĩ maĩ matonya kũmbana methukĩĩsye ũvoo wa Mbivilia kĩnandanĩ kĩu! Mwakanĩ wa 1934, Watch Tower Society nĩyaumisye inanda mbũthangũ syaseũvĩtw’e mũno mũno itũmĩwe wĩanĩ wa kũtavany’a. Ĩtina maũvoo asu mesie kũvika 92.
9. Kĩnanda kyatetheeisye ata?
9 Ĩvinda yĩmwe mũndũ ũmwe wĩtawa Hillary Goslin nĩweethukĩĩisye ũmwe wa maũvoo asu kĩnandanĩ kĩu. Wathela eetisye mũtavany’a ũla waĩ nakyo mwanya akĩtũmĩe kwa ĩvinda ya kyumwa kĩmwe nĩ kana ekĩĩe atũi make ũvoo wa Ũsumbĩ. Ĩla mũtavany’a ũsu wesie kũsyoka, eethĩie eteelwe nĩ andũ meana ũna mekwendeew’a. Ĩtina wa ĩvinda amwe moo nĩmeeyumisye mamũthũkũme Yeova, na eĩtu elĩ ma Hillary nĩmesie kũthi Sukulu ya Ngileati na matw’ĩka amisonalĩ. Kĩnanda kĩu nĩkyatetheeisye aingĩ mamanyĩe wĩa wa kũtavany’a o tondũ ĩla kaati ya kumya ũkũsĩ yeekie. Ĩndĩ ĩtina Mũsumbĩ witũ nĩwesie kũtũmĩa Sukulu ya Ũthũkũmi wa Kĩtheokulasi nĩ kana amanyĩsye atavany’a kũtũmĩa ndeto syoo ĩla meũtavany’a.
NĨTŨTŨMĨĨTE NZĨA ILA TŨTONYA NĨ KANA TŨVIKĨE ANDŨ
10, 11. Mathangũ ma maũvoo na letiũ syatũmĩiwe ata kũnyaĩĩkya ũw’o wa Mbivilia, na nĩkĩ nzĩa isu syaĩ nzeo?
10 Mũsumbĩ nũtetheesye andũ ma Ngai makatũmĩa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o nĩ kana mavikĩsye andũ aingĩ vyũ ũndũ vatonyeka ũvoo mũseo. Kũtũmĩa nzĩa isu kwatetheeisye mũno mũno ĩvinda yĩla ‘akethi maĩ avũthũ.’ (Soma Mathayo 9:37.) Kwa ngelekany’o, mwambĩĩonĩ wa myaka ya 1900 mathangũ ma maũvoo nĩmatũmĩawa kũvikĩsya andũ aingĩ ũvoo kũndũ kũla andũ ma Yeova mataĩ aingĩ. Kĩla kyumwa Charles Taze Russell atũmĩaa telegraph kũtũma ũvoo mũna wa Mbivilia kambunĩnĩ ila syũmbanasya maũvoo. Nasyo kambunĩ isu syakwata ũvoo ũsu syasyokaa ikatũmĩa nzĩa o ĩsu kũtũmĩa aandĩki ma mathangũ ma maũvoo ala maĩ Amelika, Canada, na Europe. Nĩvatonyeka ũkethĩa kana kũvika mwaka wa 1913, mathangũ ma maũvoo 2,000 nĩmavikĩisye andũ 15,000,000 maũvoo ma Mwana-a-asa Russell!
11 Ve nzĩa ĩngĩ nzeo ya kũnyaĩĩkya ũvoo mũseo ĩla yambĩĩiw’e ĩtina wa kĩkw’ũ kya Mwana-a-asa Russell. Nzĩa yĩva? Matukũ 16, Mwei wa 4, 1922, Joseph F. Rutherford nĩwaumisye ũvoo ũmwe katĩ wa maũvoo ala ma mbee waumisye isesenĩ sya letiũ. Eethukĩĩw’e nĩ andũ ta 50,000. Na ĩndĩ Matukũ 24, Mwei wa 2, 1924, Ngũsĩ sya Yeova nĩsyavingũie kĩsese kya letiũ kĩla kyeetawa WBBR. Ĩkaseti ya The Watch Tower (Mũsyaĩĩsya) ya 01/12/1924 yaisye ũũ yĩiweta ĩũlũ wa nzĩa ĩsu ya kũtavya andũ ũvoo mũseo: “Katĩ wa nzĩa syonthe ila twĩthĩĩtwe tũitũmĩa kũnyaĩĩkya ũla w’o, tũi na nzika kana kũtũmĩa letiũ nĩyo nzĩa ĩla nzeo vyũ na ĩtethĩawa na ngalama mbingĩ.” Letiũ nĩyatetheeisye kũvikĩsya andũ aingĩ ũvoo mũseo kũla kwaĩ na atavany’a anini o tondũ mathangũ ma maũvoo matetheeisye.
12. (a) Katĩ wa kũla kwĩthĩawa andũ aingĩ nĩ va we wendete kũtavanĩlya? (b) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya ethĩwa nĩtũkĩaa kũtavany’a kũla kwĩ andũ aingĩ?
12 Matukũ aa twĩkĩawa vinya mũno tũtavany’e kũla kwĩthĩawa andũ aingĩ. Kũu nĩ kũndũ ta iwanzanĩ sya mbasi na sya ngalĩ ya mwaki, kũla ngalĩ iũngamaw’a, sokonĩ, vamwe na kũla andũ mathyũmũĩlaa. Ethĩwa nũkĩaa kũtavany’a kũndũ kũmwe ta kũu, voya na ũisũanĩa mũno ndeto ii sya mwana-a-asa wĩthĩĩtwe e mũsyaĩĩsya wa kũthyũlũlũka kwa ĩvinda ĩasa wĩtawa Angelo Manera, Jr. Aisye atĩĩ: “Twoonw’a nzĩa nzaũ ya kũtavany’a twamyosaa ta nzĩa ĩngĩ ya kũmũthũkũma Yeova, o ta nzĩa ĩngĩ ya kũmwony’a kana nĩtũlũmanĩtye nake, na ta nzĩa ĩngĩ ya kũtata ũĩkĩĩku witũ, na nĩtwendaa mũno kũmũĩkĩĩthya Yeova kana nĩtũkwenda kũmũthũkũma ũndũ we ũkwenda o na ethĩwa nata.” Twatũmĩa nzĩa nzaũ ya kũtavany’a, ta kwa ngelekany’o nzĩa ĩla twĩw’aa tũte eanie tũimĩtũmĩa, nĩtũmũĩkĩĩaa Yeova mũnango na tũitw’ĩka atavany’a aseango.—Soma 2 Akolintho 12:9, 10.
13. Kĩsese kitũ kya jw.org kĩtetheesye ata wĩanĩ witũ wa kũtavany’a? Nĩ maũndũ meva we mwene wonete ĩla ũkũelesya andũ kĩsese kĩu?
13 Atavany’a aingĩ nĩmatanĩĩte kũelesya andũ ĩũlũ wa kĩsese kitũ kya jw.org, vala matonya kũsoma na kumya mavuku ma kwĩmanyĩsya Mbivilia na ithyomo mbee wa 700. Kĩla mũthenya andũ mbee wa 1,600,000 nĩmalikaa kĩsesenĩ kĩu. O ũndũ letiũ yatetheeisye ĩvinda ya tene, now’o kĩsese kitũ kĩtumĩte ũvoo mũseo ũvikĩa andũ aingĩ o na ala mekalaa kũasa na taoni.
KŨMANYĨSYA ATAVANY’A MA ŨVOO MŨSEO
14. Atavany’a ma Ũsumbĩ maaĩlĩte kũmanyĩw’a kwĩka ata, na nĩ sukulu yĩva ĩmatetheesye matw’ĩke alimũ aseo?
14 Twaneenea o mĩio mĩnini na nzĩa nini ila itũmĩĩtwe kũnyaĩĩkya ũvoo mũseo. Nao nata ũndũ twĩthĩĩtwe tũimanyĩw’a? Kũmanyĩw’a kwĩthĩĩtwe kwĩ kwa vata nũndũ mũtavany’a aĩ atonya kwĩkĩĩa mũndũ ũvoo kĩnandanĩ na mũndũ ũsu ethukĩĩsya aileana naw’o, kana o akanenga mũndũ ĩla kaati ya kumya ũkũsĩ na ayendeew’a. Kwoou atavany’a nĩmaaĩle kũmanya ũndũ matonya kũtũmĩa ũĩ ĩla andũ maleana na ũvoo woo, na ũndũ matonya kũmanyĩsya nesa ala maĩ na ngoo nzeo. Nũndũ wa ũu Nathan H. Knorr nĩwatongoew’e nĩ veva mũtheu oona vata ũsu wa kũmanyĩsya atavany’a ũndũ matonya kũtũmĩa mũthĩnzĩo woo wa kũneena ũtavany’anĩ. Nĩ kyaũ kyeekiwe? Sukulu ya Ũthũkũmi wa Kĩtheokulasi nĩyambĩĩiw’e mwaka wa 1943. Sukulu ĩsu nĩtũtetheesye tũkatw’ĩka alimũ aseo.
15. (a) Kwaendaa ata ĩla amwe mekumya ũvoo Sukulunĩ ya Ũthũkũmi wa Kĩtheokulasi? (b) Watho wa Yeova ũla ũandĩkĩtwe ĩandĩkonĩ ya Savuli 32:8 wĩanĩĩte ata ngalĩkonĩ ĩ yaku?
15 Andũ aingĩ nĩmekalangile mayĩsa kũmanyĩa kũneena me mbee wa andũ aingĩ. Mwana-a-asa Julio S. Ramu nũlilikanaa ũvoo wake wa mbee ũla waumisye sukulunĩ ĩsu mwakanĩ wa 1944. Ũvoo ũsu waneeneaa kyaũ? Waĩ ĩũlũ wa mũndũ weetawa Ndoeki, nake awetetwe o nthĩnĩ wa mĩsoa ĩtano tũ ya Mbivilia! Mwana-a-asa ũsu aĩtye atĩĩ: “Mau makwa mathĩlĩĩte ũkethĩa nĩmeũtinana, namo moko na ngambu syatetemete vyũ.” O na asyokie asya kana ũvoo wake w’onthe waaĩle kuma maandĩkonĩ asu atano me moka. Aminĩie kwasya: “Naumisye ũvoo wakwa na ndatĩka itatũ. O na kau yĩu nĩyo yaĩ ĩvinda yakwa ya mbee kumya ũvoo nĩũngye mbee wa andũ, nawumisye nginya namina.” O nasyo syana no syalikile sukulunĩ ĩsu o na vala imwe nĩsyeew’aa vinya kumya ũvoo kĩkundinĩ. Ũla mwana-a-asa wĩtawa Angelo Manera nũlilikanaa ũndũ kamwana kamwe kanini kaumisye ũvoo wako wa mbee. Aĩtye: “Kaĩ na wia mwingĩ mũno nginya kambĩĩa kũĩa ĩla kambĩĩe kumya ũvoo wako. Ĩndĩ nũndũ nĩkeeyumĩtye kũwumya vyũ, kawumisye kaĩĩte nginya wathela.” We waaĩsa kũemwa nĩ kumya maelesyo maũmbanonĩ nũndũ wa kwĩw’a nthoni kana nũndũ wa thĩna o ũngĩ waku? Voya Yeova aũtetheesye ũkĩlye thĩna ũsu vinya. Akaũtetheesya o ũndũ watetheeisye asu maĩ Sukulunĩ ya Ũthũkũmi wa Kĩtheokulasi.—Soma Savuli 32:8.
16. Sukulu ya Ngileati yatetheeisye ata (a) ĩvinda yĩ navu ĩtina na (b) kuma mwaka wa 2011?
16 Andũ ma Yeova me sukulu ingĩ eka Sukulu ya Ũthũkũmi wa Kĩtheokulasi. Sukulu ya Ngileati nĩtetheetye amisonalĩ mũno vamwe na angĩ. Mwalimũ ũmwe wa sukulu ĩsu aisye kana kĩeleelo kĩmwe kyayo nĩ “kũtetheesya amanyĩw’a mende mũno wĩa wa kũtavany’a.” Kuma Sukulu ya Ngileati yambĩĩw’a mwaka wa 1943, ana-a-asa na eĩtu-a-asa mbee wa 8,500 nĩmamanyĩĩtw’e nĩ sukulu ĩsu. Amisonalĩ ala mesĩlĩte Sukulu ya Ngileati nĩmatũmĩtwe nthĩ vakuvĩ 170 syĩ kĩvathũkany’o. Kuma mwaka wa 2011, ala metawa sukulunĩ ĩsu nĩ ala methĩawa ũthũkũminĩ wa ĩvinda yonthe wa mwanya. Asu nĩ ta mavainia ma mwanya, asyaĩĩsya ma kũthyũlũlũka, athũkũmi ma Mbetheli, kana amisonalĩ ala mataaĩsĩla Sukulu ya Ngileati.
17. Sukulu ya Ngileati ĩtethetye mũno wĩana ata?
17 Sukulu ya Ngileati ĩtethetye mũno wĩana ata? Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno. Mwei wa 8, 1949, Japan yaĩ na atavany’a ma kũu matavika ĩkũmi. Mwaka ũsu ũyũka kũthela kwaĩ amisonalĩ 13 mesĩlĩte Sukulu ya Ngileati na nĩmaĩ na kĩthito wĩanĩ wa kũtavany’a. Ũmũnthĩ nthĩ ĩsu ya Japan yĩ atavany’a ta 216,000, na vakuvĩ nusu yoo nĩ mavainia!
18. Weta sukulu ingĩ ila itetheesye Ngũsĩ ila isomeete vo iane kĩ-veva.
18 Ve sukulu ingĩ ta Sukulu ya Ũthũkũmi wa Ũsumbĩ, Sukulu ya Mavainia, Sukulu ya Atavany’a ma Ũsumbĩ, Sukulu ya Asyaĩĩsya ma Mũthyũlũlũko na Iveti Syoo, na Sukulu ya Ala me Kamitiinĩ ya Ovisi wa Ũvonge na Iveti Syoo. Sukulu isu nitethetye mũno vyũ ana-a-asa na eĩtu-a-asa malũlũmĩlye mũĩkĩĩo woo na mayongela ũtũĩka woo wa kũtavany’a. Vate nzika, Mũsumbĩ nũendeee kũmanyĩsya andũ make!
19. Nĩ ndeto syĩva syawetiwe nĩ Charles Taze Russell ĩũlũ wa wĩa wa kũtavany’a syoonany’a kana nĩweene vaasa? Ndeto syake ianĩĩte ata?
19 Yu nĩvavĩtĩte myaka mbee wa 100 kuma Ũsumbĩ wa Ngai wasumbĩka. Mũsumbĩ witũ, Yesũ Klĩsto, no ũendeee kũtũmanyĩsya. Mwakanĩ wa 1916, kavinda kanini Charles Taze Russell atanamba kũkw’a, nĩwawetie ndeto syoonany’a kana nĩweene vaasa. Atavisye mũnyanyae ũmwe ndeto ii ĩũlũ wa ũndũ ũvoo mũseo ũkatavanw’a: “Wĩa nũendeee kwongeleka na mĩtũkĩ, na wĩendeea kwongeleka, nũndũ ‘ũvoo mũseo wa ũsumbĩ’ ũkatavanw’a kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ.” (Ĩvuku yĩtawa Faith on the March, ya A. H. Macmillan, ĩth. 69) Mwana-a-asa ũsu aneenie ndeto sya w’o ki! Naitũ twĩtũnga mũvea mũno nũndũ Ngai witũ wa mũuo nũendeee kũtũmbany’a nĩ kana tũtethye wĩa ũsu ũseũvĩte ũu! Vate nzika, nũtwĩanĩsye “kĩla ũndũnĩ ũseo” nĩ kana twĩke kwenda kwake!
^ kal. 2 Ve kĩtumi kĩseo kya kũĩkĩĩa kana aingĩ ala maĩ vo ĩvinda yĩu nĩmesie kũtw’ĩka Aklĩsto. Kĩtumi kĩva? Valũanĩ ũla Vaulo waandĩkĩie Akolintho awetie kana ala maĩ vo maĩ ‘ana-a-asa maana atano.’ O na asyokie ongela vinya ũndũ ũsu ĩla waisye atĩĩ: “Aingĩ moo me o kw’o kũvika o na yu, ĩndĩ amwe nĩmakomete.” Kwoou ũndũ ũsu wĩtwony’a kana Vaulo na Aklĩsto angĩ ma ĩvinda ya atũmwa nĩmeesene na aingĩ ma ala meewie na matũ moo ene Yesũ ainengana mwĩao ũsu.


text:
MŨSYAĨĨSYA Na. 5 2016 | Nĩ Va Ũtonya Kũkwata Ũkiakisyo?
Ithyonthe nĩtwendaa kũkiakiw’a nĩ Ngai na mũno mũno ĩla twakwatwa nĩ mathĩna. Ĩkaseti yĩĩ nĩyĩneeneete ũndũ Ngai ũtũkiakiasya ĩla twakwatwa nĩ mathĩna.
COVER SUBJECT
Ithyonthe Nĩtwendaa Kũkiakiw’a
Nĩ va ũtonya kũkwata ũtethyo ĩla wakw’ĩĩwa, ĩla wĩ na ũwau mũthũku, kana ĩla wĩ na mathĩna mũtwaanonĩ waku kana wĩanĩ?
COVER SUBJECT
Ũndũ Ngai Ũtũkiakiasya
Ve kũndũ kũna andũ ala me na mathĩna matonya kũkwata ũkiakisyo.
COVER SUBJECT
Ũndũ Tũtonya Kũkwata Ũkiakisyo Ĩla twĩ na Thĩna
Sisya wone ũndũ andũ amwe makwatĩte ũtethyo ĩvindanĩ yĩla me na vata mũnene wa ũtethyo.
IMITATE THEIR FAITH
“Kaũ Nĩ wa Yeova”
Nĩ kyaũ kyamũtetheeisye Ndaviti kũmũsinda Ngoliathu? Ngewa ya Ndaviti yĩtũmanyĩsya kyaũ?
Maũndũ Ala Mawetetwe Mbivilianĩ Ĩũlũ wa Ndaviti na Ngoliathu Nĩ ma W’o?
Andũ amwe nĩmekĩaa nzika ũw’o wa ngewa ĩsu yĩ Mbivilianĩ. Mo nĩmethĩawa na kĩtumi kĩseo kya kwĩka ũu?
THE BIBLE CHANGES LIVES
Nĩneew’aa Woo Mwingĩ Ngoonĩ na Naĩ Mũng’endu
Nĩ kyaũ kyatumie mũndũ wokitaa kuma nthĩ ya Mexico aalyũla mwĩkalĩle wake?
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
No ũsaanĩw’e nĩ ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu.
Maũndũ angĩ Monanĩtw'e Kĩsesenĩ
Nĩkĩ Waĩle Kũvoya? Ngai Akasũngĩa Mboya Yakwa?
Nĩ kana Ngai asũngĩe mboya syaku no nginya wĩke maũndũ mana.


text:
MAKŨLYO MA ANDŨ MA MŨIKA
Ĩla Mũsyai Wawaa
Andũ aingĩ ma mũika maisũanĩaa mũno ĩũlũ wa ũndũ mesũvĩa asyai moo. Twĩasya ũu nũndũ myaka mingĩ no ĩvĩte asyai mayĩsa kũkwatwa nĩ mathĩna ma mwĩĩ.
Nao nata inyia waku kana ĩthe waku akawaa wĩ o wa mũika? Kwoona andũ elĩ ma mũika makwatiwe nĩ ũndũ ũsu mayĩyĩelesya.
Emmaline ayĩelesya ngewa yake
Inyia wakwa ethĩawa na ũwau wĩtawa Ehlers-Danlos syndrome (EDS). Ũwau ũsu ndũvoaa na nũtumaa mũndũ alw’a mũno. Ũlikaa maleenyũnĩ, mĩkivanĩ ya nthakame, na nĩwanangaa kĩkonde.
Ũwau ũsu ndwĩ ndawa, na kwa ĩvinda ya myaka ĩkũmi mĩvĩtu, inyia wakwa nũemeewe nĩw’o mũno. O na ve mavinda nthakame yake yĩolekaa mũno ũkethĩa thayũ wake wĩ mũisyonĩ, na mavinda angĩ akalw’a ũkethĩa eĩw’a kavaa akakw’a.
Ithyonthe kwitũ twĩ Ngũsĩ sya Yeova, na ala tũthaithaa ĩmwe kĩkundinĩ nĩmatũkiakiasya mũno. Kwa ngelekany’o, o mĩtũkĩ mwĩĩtu ũmwe twĩ yĩika anatũtũmĩie kaati atwĩĩte atwendete mũno na kana nĩwĩyumĩtye kũtũtetheesya ĩvinda yonthe. Nĩ ũathimo mũnene kwĩthĩwa na mũnyanya ta ũsu!
Mbivilia nĩndethetye mũno. Kwa ngelekany’o, mũsoa ũmwe nĩ vata naw’o mũno nĩ Savuli 34:18, ũla waasya atĩĩ: “Yeova e vakuvĩ na ala matũlĩkĩte ngoo.” Ĩandĩko yĩngĩ nĩyendete nĩ Aevelania 13:6, yĩla yaasya, “Mwĩaĩi nĩ mũtetheesya wakwa; ndikakĩa.”
Ĩandĩko yĩu ya Aevelania nĩyĩthĩĩtwe yĩ ũtethyo mũnene mũno kwakwa. Wia wakwa mũnene nĩ kana vaiĩ ĩla inyia wakwa ũtakw’a. Nĩnĩmwendete mũno, na nĩndũngaa mũvea kĩla mũthenya neethĩwa nake. Mũsoa ũsu nũndetheeasya kũmanya kana nĩndonya kwĩthĩwa nĩ mũlũmu, o na ethĩwa ĩvinda yũkĩte maũndũ makathi ata.
Ĩndĩ ve ũndũ ũngĩ ũtumaa nĩkwatwa nĩ wia. Ũwau ũla inyia wakwa ũwaĩte nũtianĩawa. Inyia wakwa atiĩwe ũwau ũsu nĩ ũsũa, nakwa naũkwata kuma vala ũĩ. Ĩĩ, o nakwa nĩ na ũwau ũsu wa EDS. Ĩndĩ ĩandĩko ya Aevelania 13:6 nĩyĩndĩkĩĩthasya kana Yeova nĩ “mũtetheesya” wakwa o na nĩ mũwau.
Ĩvindanĩ yĩĩ, nĩndataa kwĩanĩwa nĩ kĩla nĩ nakyo ũmũnthĩ, ndeũsũanĩa mũno ĩũlũ wa ĩvinda ĩvĩtu kana kũthĩnĩka ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte. Ngambĩĩa kũsũanĩa maũndũ ala inyia wakwa weekaa ate mũwau ĩndĩ ũteka ũmũnthĩ, nĩka o kũkw’a ngoo. Mbivilia yaasya kana thĩna ũla twĩ naw’o nĩ “mũvũthũ” na wa “kavinda kanini,” ũyĩelekanw’a na wĩkwatyo ũla twĩ naw’o wa thayũ ũtathela kũte mowau.
Ũndũ wa kũsũanĩa: Nĩ kyaũ kĩtetheeasya Emmaline kwĩthĩwa na woni waĩlĩte? Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya o naku wĩthĩwe na woni waĩlĩte ĩla wakwatwa nĩ mathĩna?
Emily ayĩelesya ngewa yake
Nĩ sekondalĩ, ĩthe-a-kwa nĩwakwatiwe nĩ thĩna wa kũkw’a ngoo vyũ (depression) kwa ĩvinda ya mbee. Ĩthe-a-kwa alyũkile atw’ĩka mũndũ wĩ kĩvathũkany’o vyũ na ũla twatwĩe twĩsĩ. Kuma ĩvinda yĩu, ekalaa e na woo, aikwatwa nĩ wia vate kĩtumi, na ayĩmakĩa mũno mavinda kwa mavinda. Ethĩĩtwe aithĩna ũu kwa myaka 15 yu. No nginya ethĩwe aũmĩaa mũno kwona ayĩemeewa nĩ woo, o esĩ vai kĩtumi kĩseo kya kwĩw’a ũu!
Ithyĩ twĩ Ngũsĩ sya Yeova, na ala tũthaithaa ĩmwe kĩkundinĩ nĩmatũtetheeasya mũno. Nĩmatũthĩnĩkĩaa mũno na nĩmatũeleawa, na vai ũmwe waaĩsa kũtuma tata ew’a ta ũte wa vata kĩkundinĩ. Kwona ũndũ tata ũmĩĩsye thĩna ũsu kũtumaa nĩmwenda mũno.
Nĩnĩw’aa ndyenda mũno kwona ĩthe wakwa ailyĩ ũndũ wailyĩ tene. Ĩvindanĩ yĩu ndaemeeawa nĩ mawĩmakĩo, ndeethĩawa na woo, na ekalaa e mũtanu. Nĩw’aa nditelema mũno noona kĩla mũthenya ayũkitana na mũmaitha ũtenekee ũla wĩthĩawa kĩlĩkonĩ kyake. O na vamwe na ũu, ĩthe wakwa atataa mũno ndakekale emakĩe. O mĩtũkĩ ve ĩvinda ũnaemeewe mũno nĩ ũwau ũsu, ĩndĩ nũnatataa ũndũ ũtonya asome Mbivilia kĩla mũthenya, o na ethĩwa no mĩsoa mĩnini. Kĩu kyamwĩkĩie vinya mũno. Kaũndũ kau kanini weekaa kaĩ ka vata mũno. Vaiĩ ĩvinda yĩngĩ naaĩw’a nendete tata kwĩ ĩvinda yĩu waĩ mũsitĩĩe.
Nĩw’aa nendete mũno ĩandĩko ya Neemia 8:
Ũndũ wa kũsũanĩa: Ĩla ĩthe wa Emily waĩ mũwau, amũtetheeisye ata? Ũtonya kwĩka ata ũtetheesye mũndũ wĩ na thĩna wa kũkw’a ngoo vyũ.


text:
Ngewa ya 36: Kasaũ ka Thaavu
ASI, ASI! Andũ meĩkany’a ata? Mevoya kasaũ! Meĩka ũu nũndũ wa kĩ?
Yĩla Mose wekalile kĩĩmanĩ ĩvinda yĩasa, andũ nĩmaisye: ‘Tũyĩsĩ ũndũ ũla ũmũkwatĩte Mose. Kwoou ekai tũseũvye ngai ĩla ĩkatũtongoesya kuma nthĩ ĩno.
Nake Aluni mwana-a-inyia wa Mose amea, ‘Nĩkwĩkwe ũu. Umyai ngome sya thaavu ila syĩ matũnĩ menyu, na mũindetee.’ Yĩla andũ meekie ũu, Aluni aitwekethya na aseũvya kasaũ ka thaavu. Na andũ masya: ‘Ĩno nĩyo ngai yaitũ ĩla yatumisye nthĩ ya Misili!’ Na ĩndĩ Aisilaeli meethĩwa na mboka nene, na mathaitha kasaũ kau ka thaavu.
Yĩla Yeova woonie ũu, athilĩka mũno. Kwoou eea Mose: ‘Ũkĩla wĩkalaatĩte ũthee. Nũndũ andũ maendee na kwĩka naĩ nene. Nĩmolĩtwe nĩ mĩao yakwa namo methaitha kasaũ ka thaavu.’
Kwoou Mose atheea na mĩtũkĩ kuma kĩĩmanĩ. Na yĩla wathengeeie, ũũ nĩw’o woonie. Andũ nĩmainaa na kũsũnga mathyũlũlũkĩte kasaũ kau ka thaavu. Mose athatie mũno nginya amekya nthĩ ala masengea elĩ maandĩkĩtwe ĩla mĩao, namo matilĩkanga tũlungu twingĩ mũno. Na ĩndĩ oosa kala kasaũ ka thaavu akavĩvya na mwaki katweka, na akathia katw’ĩka mũtu.
Andũ meekie ũndũ mũthũku mũno. Kwoou Mose eea aũme amwe mose mbyũ syoo. Na asya: ‘Andũ athũku ala mathaithie kala kasaũ ka thaavu no nginya moawe.’ Na kwoou aũme asu moaa andũ 3,000! Ũndũ ũũ wĩonany’a kana nĩtwaĩlwe nĩkwĩsũvĩa na kũthaithaa Yeova e weka, na ti ngai ingĩ o na syĩva sya ũvũngũ.
Kuma 32:1-35.
Makũlyo
- Andũ meĩka ata visanĩ ũũ, na nĩkĩ?
- Yeova athatĩtw’e nĩ kyaũ, na Mose eekie ata yĩla woonie ũndũ andũ maendee na kwĩka?
- Mose eeie aũme amwe nĩmeke ata?
- Ngewa ĩno yaĩlĩte kũtũmanyĩsya ĩsomo yaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 32:1-35.
Ũvoo ũũ wĩonany’a ata woni wa Yeova ĩũlũ wa kũvulany’a ũthaithi wa ũvũngũ na ũla wa w’o? (Kuma 32:4-6, 10; 1 Ako. 10:7, 11)
Aklĩsto maĩlĩte kwĩsũvĩa ata yĩla meũnyuva maũndũ ma kwĩtanĩthya, ta kwina na kũsũnga? (Kuma 32:18, 19; Aev. 5:15, 16; 1 Yoa. 2:15-17)
Ana ma Alivai maiie ngelekany’o nzeo ata ĩũlũ wa kũũngama twĩlũmĩtye kwondũ wa ũlũngalu? (Kuma 32:25-28; Sav. 18:25)


text:
KĨLUNGU KYA 5
The Ransom
—God’s Greatest Gift
Wovosyo nĩ kyaũ?
Wanenganiwe ata?
Ũtonya kũũtethya ata?
Ũtonya kwonany’a kana wovosyo nĩ wa vata kwaku ata?
1, 2. (a) Mũthĩnzĩo wĩthĩawa wĩ wa vata kwaku ĩndĩĩ? (b) Nĩkĩ tũtonya kwasya wovosyo nĩw’o mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ ũtonya kũkwata?
NĨ MŨTHĨNZĨO mwaũ wa vata vyũ waakwata? Mũthĩnzĩo ndwĩthĩawa wĩ wa vata aĩ nũndũ nĩ wa thooa mũnene. Vata wa mũthĩnzĩo ndũmanyĩkaa nũndũ wa thooa waw’o. Ĩndĩ, mũthĩnzĩo watuma ũtana na kwĩanĩwa thayũnĩ wĩthĩawa wĩ wa vata kwaku.
2 Katĩ wa mĩthĩnzĩo yonthe ĩla ũtonya ũkwata, ve ũmwe ũla wa vata vyũ. Nĩ mũthĩnzĩo ũla Ngai ũnengete andũ. Yeova nũtũnengete syĩndũ mbingĩ, ĩndĩ mũthĩnzĩo ũla mũnene vyũ ũtũnengete nĩ nthembo ya wovosyo ya Mwana wake, Yesũ Klĩsto. (Mathayo 20:28) O tondũ tũkwona kĩlungunĩ kĩĩ, wovosyo nĩw’o mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ ũtonya kũkwata, nũndũ nũtonya ũkũetee ũtanu mwingĩ mũno na kwĩanĩsya mavata maku ala manene vyũ. Wovosyo nĩyo nzĩa ĩla nene vyũ ya kwonany’a kana Yeova nũkwendete.
WOVOSYO NĨ KYAŨ?
3. Wovosyo nĩ kyaũ, na twaĩle kũelewa nĩ kyaũ nĩ kana tũmanye nĩkĩ wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata mũno?
3 Wovosyo nĩ nzĩa ya Yeova ya kwovosya andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ. (Aeveso 1:7) Nĩ kana tũelewe ĩũlũ wa wovosyo ũũ ũeleetw’e Mbivilianĩ, nĩtwaĩle kũsũanĩa ũndũ kweethĩiwe mũũndanĩ wa Eteni. Twaelewa nĩ kĩla Atamu waaisye yĩla wavĩtisye nĩtũtonya kũmanya nĩkĩ wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata kwitũ.
4. Thayũ wa Atamu wesaa kwĩthĩwa ũilye ata?
4 Yĩla Yeova woombie Atamu, amũnengie kĩndũ kya vata mũno. Amũnengie thayũ mwĩanĩu. Kwasũanĩa ũndũ thayũ wa Atamu wesaa kwĩthĩwa ũilye. Nũndũ oombĩtwe e na mwĩĩ mwĩanĩu na kĩlĩko, ndaĩ esa kũwaa, kũkũa, kana kũkw’a. E mũndũ mwĩanĩu, aĩ na mũamba mũseo na Yeova. Mbivilia yaasya Atamu aĩ “mwana wa Ngai.” (Luka 3:
5. Mbivilia yonanasy’a ata yĩla ĩkwasya kana Atamu oombĩtwe “na mũvw’ano wa Ngai”?
5 Atamu oombĩtwe “na mũvw’ano wa Ngai.” (Mwambĩlĩlyo 1:
6. Atamu aaisye kyaũ nũndũ wa kũlea kũmwĩw’a Ngai, na kweethĩiwe ata ĩũlũ wa nzyawa syake?
6 Kwoou, yĩla Atamu waleile kũmwĩw’a Ngai na atw’ĩĩwa kĩkw’ũ, aaisye kĩndũ kĩnene mũno. Naĩ yake yamũvenie thayũ mwĩanĩu na moathimo maw’o onthe. (Mwambĩlĩlyo 3:
7, 8. Wovosyo wonanasya maũndũ elĩ meva?
7 Yeova atũmĩie nzĩa ya wovosyo atangĩĩe andũ. Wovosyo nĩ kyaũ? Wovosyo wonanasya maũndũ elĩ. Wa mbee, wovosyo nĩ kĩla kĩĩvawa nĩ kana ũthasye kĩndũ, kana ũkĩthooe ĩngĩ. Wovosyo ũtonya kũelekanw’a na kĩla kĩĩvawa nĩ kana mũndũ ũla ũtavĩtwe ĩvinda ya kaũ alekw’e. Wa kelĩ, wovosyo nĩ ta kĩla kĩĩvawa nĩ kana kĩndũ kyose kana kĩkwate kĩtũngĩwe mwene. Nĩ ũndũ ũmwe na kĩla kĩnenganawe nĩ kana kĩĩvĩe wasyo nũndũ wa kũũmĩsya mũndũ kana kwananga kĩndũ. Kwa ngelekany’o ũkaũmĩany’a no nginya umye ndĩvi ĩanene na wasyo ũla waumĩla.
8 Nĩvatonyeka kũĩvĩa wasyo ũla Atamu watũeteie na kũthaw’a kuma ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ? Eka tũsũanĩe ĩũlũ wa wovosyo ũla Yeova wanenganie na ũndũ ũtonya ũtũtethya.
ŨNDŨ YEOVA WANENGANIE WOVOSYO
9. Vendekaa wovosyo ũilyĩ ata?
9 Nũndũ thayũ mwĩanĩu wa mũndũ nĩwaaiw’e, thayũ wa mũndũ ũte mwĩanĩũ ndwaĩ ũtonya kũthooa thayũ mwĩanĩu ĩngĩ. (Savuli 49
10. Yeova aumisye wovosyo ata?
10 Yeova aumisye wovosyo ata? Atũmie ũmwe wa ana make eanĩu ma veva ooka kũũ nthĩ. Yeova ndaatũma o mwana wa veva tũ, ĩndĩ atũmie ũla wĩ vata nake vyũ, Mwana wake ũla wasyaiwe e weka. (1 Yoana 4:
11. Mũndũ ũmwe aĩ atonya kwĩthĩwa wovosyo wa andũ aingĩ ata?
11 Mũndũ ũmwe aĩ atonya kwĩthĩwa wovosyo wa andũ aingĩ ata? Mo andũ makwatiwe nĩ naĩ ata? Lilikana kana nũndũ wa naĩ Atamu aaisye thayũ mwĩanĩu wa kĩmũndũ. Kwoou ndaĩ atonya kũtiĩa nzyawa syake thayũ mwĩanĩu. Aĩ atonya kũmatiĩa o naĩ na kĩkw’ũ. Mbivilia ĩmwĩtaa Yesũ “Atamu wa mũminũkĩlyo,” na aĩ na thayũ mwĩanĩu na ndaaĩka naĩ. (1 Akolintho 15:45) Kwa nzĩa na, Yesũ oosie mwanya wa Atamu nĩ kana atũtangĩĩe. Kwa kwĩkala e mwĩwi kwa Ngai na kumya thayũ wake mwĩanĩu ta nthembo, Yesũ nĩwaĩvĩie naĩ ya Atamu. Kwa nzĩa ĩsu Yesũ nĩwanengie ũsyao wa Atamu wĩkwatyo.
12. Kũthĩnw’a kwa Yesũ kwaĩkĩĩthisye kyaũ?
12 Mbivilia nĩĩeleety’e nesa ũndũ Yesũ wathĩniw’e atanakw’a. Yesũ nĩwakũniwe, ambwa, na akw’a kĩkw’ũ kĩ woo mũno mũtĩnĩ. (Meko ma Atũmwa 10:39; 1 Vetelo 2:24; Ũvoo wa Kwongeleela, ĩthangũ ya 204-206) Nĩkĩ Yesũ waĩ no mũvaka athĩne mũno? Ĩvukunĩ yĩĩ tũkeemanyĩsya kana Satani nĩwaumĩlilye nzika, ayonany’a kana athaithi ma Yeova makalika matatwanĩ kana thĩnanĩ maitonya kwĩkala me aĩkĩĩku. Kwĩyũmĩĩsya kwa Yesũ e mũĩkĩĩku o na e thĩnanĩ, nĩkwasũngĩie Satani nesa. Yesũ nĩwaĩkĩĩthisye kana mũndũ mwĩanĩu na wĩna ũthasyo wa kwĩnyuvĩa aĩ atonya kwĩthĩwa mwĩwi o na Ndevili eeka ata. No nginya Yeova ethĩwe atanĩthiw’e nĩ ũĩkĩĩku wa Mwana wake!
13. Wovosyo waĩviwe ata?
13 Wovosyo waĩviwe ata? Mũthenya wa 14 wa mwei wa Ayuti wĩtawa Nisani, mwaka 33 Ĩ.Y., Yeova nĩweetĩkĩlilye mwana wake mwĩanĩu na ũte na naĩ oawe. Kwoou Yesũ aumya thayũ wake mwĩanĩu wĩthĩwe nthembo “o ĩmwe tũ.” (Aevelania 10:10) Mũthenya wa katatũ ĩtina wa Yesũ akw’a, Yeova nĩwamũthayũũkisye na thayũ wa veva. Yesũ ambata ĩtunĩ nĩwamũnengie Ngai thayũ mwĩanĩu ũla waumisye ta nthembo ya kwovosya ũsyao wa Atamu. (Aevelania 9:
WOVOSYO ŨTONYA KŨŨTETHYA ATA?
14, 15. Nĩ kana tũkwate “ũekeo wa naĩ sitũ” no nginya twĩke ata?
14 O na kau nĩtwatiĩwe naĩ, wovosyo nũtonya ũtuma tũkwata moathimo maseo mũno. Kwaeka tũsisye moathimo ala tũkwataa ĩvindanĩ yĩĩ na ĩvinda yũkĩte kumana na wovosyo kuma kwa Ngai.
15 Kũekewa naĩ. Nũndũ wa kũtiĩwa kũlea kwĩanĩa no nginya tũtate na vinya kwĩka ũseo. Nĩtwĩkaa naĩ kwa kũneena kana kwa meko. Ĩndĩ nũndũ wa wovosyo wa nthembo ya Yesũ, nĩtũtonya ũkwata “ũekeo wa naĩ sitũ.” (Akolosai 1:
16. Nĩ kyaũ kĩtũtetheeasya kũmũthaitha Ngai na wasya mũtheu wa ngoo, na nĩkĩ ũsu nĩ ũndũ wa vata?
16 Wasya mũtheu wa ngoo mbee wa Ngai. Wasya ũte mũtheu wa ngoo nũtonya ũtuma twĩw’a tũte na wĩkwaty’o na kwĩw’a tũte aĩlu. Kwĩsĩla ũekeo ũla ũtonyethaw’a nĩ wovosyo, Yeova kwa tei nũtũtonyethasya kũmũthaitha na wasya mũtheu wa ngoo o na kau tũieanĩu. (Aevelania 9:
17. Nĩ moathimo maũ tũtonya ũkwata nũndũ wa kwĩthĩwa Yesũ nĩwakwie kwondũ witũ?
17 Wĩkwaty’o wa thayũ ũtathela nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ. Alomi 6:
ŨTONYA KŨTŨNGA MŨVEA ATA?
18. Nĩkĩ twaĩlĩte kũtũngĩa Yeova mũvea nũndũ wa wovosyo?
18 Nĩkĩ twaĩlĩtwe nĩ kũtũnga mũvea kwa Yeova nũndũ wa wovosyo? Mũthĩnzĩo wĩthĩawa wĩ wa vata ethĩwa ũla ũũnenganĩte nũtũmĩĩte ĩvinda, vinya, kana mbesa. Ngoo yitũ nĩtanaa ethĩwa mũthĩnzĩo nũkwonany’a kana ũla ũtũnengete nũtwendete kwa w’o. Yoana 3:16 yaĩty’e: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe [“Mwana mũsyawa weka wake,” NW ] .” Kwoou wovosyo nĩ mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ, nũndũ Ngai aumisye nthembo ĩla nzeo vyũ waĩ atonya kumya. Wovosyo nĩ wonany’o wa wendo mũnene vyũ wa Yeova kwitũ. Na nĩ ũĩkĩĩthyo wa wendo wa Yesũ kwitũ nũndũ nĩweeyumisye kumya thayũ wake kwondũ witũ. (Yoana 15:13) Kwoou mũthĩnzĩo wa wovosyo nĩwaĩle ũtũĩkĩĩthya kana Yeova na Mwana wake nĩmendete kĩla ũmwe witũ.
19, 20. Ũtonya kwonany’a kwa nzĩa syĩkũ kana nũũtũnga mũvea kwondũ wa mũthĩnzĩo wa Ngai wa wovosyo?
19 Ũtonya kũtũnga mũvea ata kwondũ wa mũthĩnzĩo wa Ngai wa wovosyo? Mbee, amba wĩmanyĩsye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Mũnengani Mũnene Yeova. (Yoana 17:3) Kwĩmanyĩsya Mbivilia ũitũmĩa ĩvuku yĩĩ kũkaũtetheesya wĩke ũu. O ũndũ ũendee kũmũmanya Yeova, now’o wendo wakũ kwake wĩongeleka. Wendo ũsu ũkatuma wenda kwĩka kwenda kwake.
20 Onany’a mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Yesũ. Yoana 3:
21, 22. (a) Nĩkĩ nĩtwaĩlĩte kũthi ũmbanonĩ wa kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi kĩla mwaka? (b) Kĩlungu kya 6 na 7 kĩeleetye kyaũ?
21 Enda ũmbanonĩ wa kĩla mwaka wa kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. Wĩoo wa Nisani 14, mwaka wa 33 Ĩ.Y., Yesũ nĩwambĩlĩĩilye mũvango wa mwanya wa kũlilikana kĩla Mbivilia yĩtaa “kyaũya kya wĩoo kya Mwĩaĩi.” (1 Akolintho 11:
22 Wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata mũno kuma kwa Yeova. (2 Akolintho 9:
^ kal. 21 Kwa ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, sisya Ũvoo wa Kwongeleela, ĩthangũ ya 206-208.