c: text/html

text:
‘Endai Mũkatw’ĩkĩthye Mbaĩ Syonthe Amanyĩw’a’
“Endai . . . mũkatw’ĩkĩthye mbaĩ syonthe amanyĩw’a, mũkĩmavatisa . . . mũkĩmamanyĩsya kũkwata maũndũ onthe o na meva ala namwĩaĩe.”—MT. 28:19, 20.
MBATHI: 141, 17
1, 2. Nĩ makũlyo meva tũtonya kũkũlya maumanĩte na ndeto ila Yesũ wawetie ĩandĩkonĩ ya Mathayo 24:14?
NĨ ANDŨ anini mũno matonya kũlea kana Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩsĩkĩe mũno nũndũ wa wĩa woo wa kũtavany’a. Ũu nĩw’o vailyĩ o na ethĩwa andũ nĩmeĩtĩkĩlana naitũ kana nĩmeũtũvĩnga vyũ. O naku no kwĩthĩwa ũkomanĩte na andũ ũitavany’a makakwĩa kana o na kau maikwĩtĩkĩlana naku, nĩmanengete ndaĩa wĩa ũla tũtethasya. O tondũ twĩsĩ, Yesũ athanie kana ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ ũkatavanw’a nthĩ yonthe. (Mt. 24:14) Ĩndĩ twĩsĩ ata kana wĩa ũla tũtethasya wĩanĩsya wathani wa Yesũ? Tũkasya kana vai angĩ matethasya wĩa ũsu eka ithyĩ, twĩthĩwa tũyĩtũlya?
2 Ndĩni mbingĩ syonaa kana syo nitavanasya ũvoo ũla Yesũ waisye nũtavanw’e. Ĩndĩ kĩla andũ ma ndĩni isu mekaa no kumĩsya ala mathaithaa namo ũkũsĩ, kũtavany’a makanisanĩ, kana kũtavany’a isesenĩ sya maũvoo ta Indaneti na televiseni. Namo angĩ mawetaa ũtethyo ũla ndĩni syoo inenganĩte kana kĩthito kĩla syĩkĩĩte maũndũnĩ ma ũiiti na kĩsomo. Mo maũndũ asu andũ ma ndĩni mawetaa nĩmo Yesũ weeaĩe amanyĩw’a make meke?
3. Kwosana na ĩandĩko ya Mathayo 28:19, 20, no nginya aatĩĩi ma Yesũ meke maũndũ meva ana?
3 Mo amanyĩw’a ma Yesũ mekalaa mana meteele andũ moke kũla maĩ? Vaitonyeka! Yesũ amina kũthayũũkw’a atavisye amanyĩw’a make maana meana ũna ndeto ii: ‘Endai ĩndĩ mũkatw’ĩkĩthye mbaĩ syonthe amanyĩw’a, mũkĩmavatisa: mũkĩmamanyĩsya kũkwata maũndũ onthe o na meva ala namwĩaĩe.’ (Mt. 28:19, 20) Ndeto isu syĩonany’a ve maũndũ ana maĩle kwĩkwa. Maũndũ asu nĩ kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a, kũmavatisa, na kũmamanyĩsya. Ĩndĩ tũtanesa kwĩka maũndũ asu twaĩle kwamba kwĩka ata? Yesũ aisye atĩĩ: “Endai”! Mũsomi ũmwe wa Mbivilia aielesya ndeto ĩsu aisye ũũ: “Etĩkĩli onthe nĩmatavĩtw’e ‘endai,’ methĩwe mekĩlanĩlya lelũ kana meinga ũkanga.”—Mt. 10:7; Luka 10:3.
4. Kũtw’ĩka “atei ma andũ” kũkonetye kyaũ?
4 We Yesũ endaa ndeto isu syake ianĩw’e nĩ kĩla mũndũ e weka, kana endaa ianĩw’e nĩ kĩkundi kĩ na ngwatanĩo kĩitavany’a ũvoo mũseo? Nũndũ mũndũ ũmwe ndaĩ atonya kũthi kwa andũ ma “mbaĩ syonthe,” wĩa ũsu waĩ no nginya ũthũkũmwe nĩ kĩkundi kya andũ aingĩ me ngwatanĩo. Yesũ nĩwoonanisye ũu ĩla wathokisye amanyĩw’a make amatw’ĩkĩthye “atei ma andũ.” (Soma Mathayo 4:18-22.) Kũtea kũla Yesũ wawetaa vaa ti kũla mũndũ ũendaa kũtea makũyũ e weka aitũmĩa ndoano na ayĩkala nthĩ eteele ĩkũyũ yĩse kũka kũũma kasama kala wĩkĩĩte. Vandũ va ũu, Yesũ awetaa andũ meũtea makũyũ maitũmĩa neti, na wĩa ũsu wendaa mũndũ atũmĩe vinya mwingĩ na athũkũme e ngwatanĩo na angĩ.—Luka 5:1-11.
5. Twaĩle kũmantha mosũngĩo ma makũlyo meva ana, na nĩkĩ?
5 Nĩ kana tũmanye ala matavanasya ũvoo mũseo ũmũnthĩ kwosana na wathani wa Yesũ, twaĩle kũmantha mosũngĩo ma makũlyo aa ana:
Nĩ ũvoo wĩva waĩle kũtavanw’a?
Kĩeleelo kya kũthũkũma wĩa ũsu kyaĩle kwĩthĩwa kĩva?
Nĩ nzĩa syĩva syaĩle kũtũmĩwa?
Wĩa ũsu waĩle kũtethw’a kĩsio kĩana ata na kwa ĩvinda yĩana ata?
Kũmanya mosũngĩo ma makũlyo asu nĩkũũtũtetheesya tũmanye naaũ matethasya wĩa ũũ wa kwovosya mathayũ, o na nĩkũũtũtetheesya tũlũlũmĩlye ũtwi witũ wa kũendeea kũtethya wĩa ũsu twĩ aĩkĩĩku.—1 Tim. 4:16.
NĨ ŨVOO WĨVA WAĨLE KŨTAVANW’A?
6. Nĩkĩ ũtonya kwasya ũte na nzika kana Ngũsĩ sya Yeova nĩsyo itavanasya ũvoo ũla Yesũ waisye ũtavanw’e?
6 Soma Luka 4:43. Yesũ atavanasya “ũvoo mũseo wa ũsumbĩ,” na endaa amanyĩw’a make meke o take. Nĩ kĩkundi kĩva kya andũ kĩtavasya “mbaĩ syonthe” ũvoo ũsu? Vai kĩkundi kĩngĩ eka Ngũsĩ sya Yeova. O na amwe matũvĩngaa nĩmesĩ ũu. Kwa ngelekany’o, mũthembi ũmwe wĩthĩawa misonalĩ kũndũ atavisye Ngũsĩ ĩmwe kana we ekalĩte kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o, na nĩwakũlĩtye Ngũsĩ mbingĩ nthĩ syĩ kĩvathũkany’o ũvoo ũla itavanasya. Asũngĩiwe ata? Mũthembi ũsu aisye ũũ: “Onthe maĩ atumanu nũndũ manengae o ũsũngĩo ũũ ũmwe: ‘Ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ.’” Ngũsĩ isu iyaanengane ũsũngĩo ũvw’anene aĩ nũndũ nĩ ‘ndumanu,’ ĩndĩ nũndũ syĩ ngwatanĩo o ũndũ Aklĩsto ma w’o maĩle kwĩthĩwa mailyĩ. (1 Ako. 1:10) Ũsũngĩo wasyo wosanĩte na ũvoo ũla wĩthĩawa ũneenewe ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya Yĩtavanasya Ũsumbĩ wa Yeova. Ĩkaseti yĩĩ yĩkwatĩkanaa kwa ithyomo 254, na kĩla ĩvinda yatw’a kumw’a no ta yĩtumbĩthaw’a kovi vakuvĩ milioni 59. Vai ĩkaseti yĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ yĩtumbĩthaw’a mũno wĩana ũu.
7. Twĩsĩ ata kana atongoi ma ndĩni ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto maitavanasya ũvoo ũla Yesũ waisye ũtavanw’e?
7 Atongoi ma ndĩni ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto maitavanasya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Na ĩla mesa kũweta ĩũlũ wa Ũsumbĩ maũwetaa ũu ta kĩndũ kĩthĩawa ngoonĩ ya Mũklĩsto. (Luka 17:21) Maitetheeasya andũ maelewe kana Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ yĩ ĩtunĩ ĩtongoew’e nĩ Yesũ Klĩsto, na kana nĩyo ĩkamina mathĩna onthe ma andũ, na kana o mĩtũkĩ ĩkilyĩ ĩnavetanga ũthũku ĩũlũ wa nthĩ. (Ũvu. 19:11-21) Vandũ va ũu monaa nĩ kavaa makamũlilikana Yesũ ĩvindanĩ ya sikũkũ ya Kĩlisimasi na ya Isita. O na ti ta mesĩ kĩla Yesũ ũkeka ĩla ũkethĩwa Mũsumbĩ wa nthĩ. Yu nũndũ mayĩsĩ ũvoo ũla maĩle kũtavany’a, we wĩona ta ũsengy’o tũkasya kana o na mayĩsĩ ũvoo ũsu waĩle kũtavanw’a na kĩeleelo kĩva?
KĨELEELO KYA KŨTHŨKŨMA WĨA ŨSU KYAĨLE KWĨTHĨWA KĨVA?
8. Nĩ maũndũ meva mũndũ ũtonya kwĩka akonany’a e na kĩeleelo kĩthũku kya kũtavany’a?
8 Kĩeleelo kya kũtethya wĩa wa kũtavany’a kyaĩle kwĩthĩwa kĩ kĩva? Kĩyaĩle kwĩthĩwa ne kwosany’a mbesa na kwaka myako mĩnene myanakavye. Ĩndĩ Yesũ eeie amanyĩw’a make atĩĩ: “Nĩmwosete mana, nenganai mana.” (Mt. 10:8) Ndeto ya Ngai ndyaĩlĩte kũtandĩthw’a. (2 Ako. 2:17) Ala meũtavany’a ũvoo wa Ũsumbĩ mayaĩlĩte kũtavany’a me na kĩeleelo kya kwĩyĩuna. (Soma Meko ma Atũmwa 20:33-35.) O na kau ũtao ũsu wĩ ũtheinĩ, makanisa maingĩ maiũatĩĩaa. Vandũ va ũu, mosanasya mbesa nĩ kana iũngamĩe ngalama sya makanisa moo. Methĩawa na ngalama sya kũĩva atongoi moo, vamwe na athũkũmi angĩ aingĩ ki ala mathũkũmaa kw’o. O na mavinda maingĩ wĩthĩaa atongoi asu ma ndĩni nĩmeyũmbanĩsye malĩ mbingĩ mũno.—Ũvu. 17:4, 5.
9. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Ngũsĩ sya Yeova itavanasya na kĩeleelo kĩseo?
9 Nasyo Ngũsĩ sya Yeova syĩsĩkĩe ata? Wĩa ũla itethasya ũũngamĩwe nĩ mĩvothi ĩla andũ maumasya na ngenda. (2 Ako. 9:7) Na ĩla me Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ kana me maũmbanonĩ manene, vai mbesa ikolanaw’a. Ĩndĩ mwaka mũthelu, Ngũsĩ sya Yeova inatũmĩie masaa vakuvĩ mbilioni ilĩ iitavany’a ũvoo mũseo na iimanyĩsya andũ mbee wa milioni kenda Mbivilia kĩla mwei vate ndĩvi. Ũndũ wa ũsengy’o nĩ kana, eka kũtw’ĩka matavanasya mate kũĩvwa, mo ene nĩmo maũngamĩaa ngalama syoo ĩla meũtavany’a! Mũsomi ũmwe aisye ũũ aiweta wĩa ũla Ngũsĩ sya Yeova itethasya: “Kĩeleelo kyoo nĩ kũtavany’a na kũmanyĩsya. . . . Na nũndũ mai atongoi, maikwataa ngalama mbingĩ.” Kwoou-ĩ, kĩeleelo kitũ kya kũtethya wĩa ũũ nĩ kĩva? Kwa ũkuvĩ, ithyĩ tũthũkũmaa wĩa ũũ na ngenda nũndũ nĩtwendete Yeova na nĩtwendete atũi maitũ. Kwĩyumya kũu kwitũ kwosanĩte na wathani ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Savuli 110:3. (Soma.)
NĨ NZĨA SYĨVA SYAĨLE KŨTŨMĨWA?
10. Yesũ na amanyĩw’a make matũmĩaa nzĩa syĩva kũtavany’a?
10 Yesũ na amanyĩw’a make matũmĩaa nzĩa syĩva kũtavany’a ũvoo mũseo? Maendaa kw’onthe kũla matonya kwĩthĩa andũ, ta masokonĩ, malelũnĩ, na mĩsyĩ. Nĩmatavanasya nyũmba na nyũmba maimantha ala mekwendeew’a. (Mt. 10:11; Luka 8:1; Meko 5:42; 20:20) Kũtavany’a na mũvango ũseũvĩte ũu kwoonanasya mayaĩ na kyende.
11, 12. Wasũanĩa ĩũlũ wa kũtavany’a ũvoo mũseo, Ngũsĩ sya Yeova syĩ kĩvathũkany’o kyaũ na ndĩni ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto?
11 Syo ndĩni ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto nĩsyĩkaa ũu? Athaithi ma mbingĩ syasyo maekeie atongoi masyo wĩa wa kũtavany’a. Na vandũ va kwĩthĩwa “atei ma andũ,” atongoi ma ndĩni isu syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto methĩawa masyaĩtye mũno masũvĩe andũ ala maminĩte kũmakwatya. Nĩ w’o kana mavinda amwe atongoi ma ndĩni nĩmesaa kwĩkĩa vinya aatĩĩi moo matavany’e. Kwa ngelekany’o, mwambĩĩonĩ wa mwaka wa 2001, Pope John Paul II aandĩkie ũũ valũanĩ: “Kwa ĩvinda ya myaka ĩana ũna, nĩnĩthĩĩtwe ndineena ĩũlũ wa ũla mũtavanĩlye mweũ. Na yu nĩngwenda kũtũngĩlĩĩla ũu . . . No nginya tũamũkye veva ũla Vaulo waĩ naw’o ĩla waisye: ‘Woo nĩ wakwa, ethĩwa ndiũtavany’a Ũvoo Mũseo.’” Vovu ũsu aendeeie kwasya kana wĩa ũsu “ndwaĩle kũekewa o ala ‘mesene naw’o’ ĩndĩ nĩ wa Andũ ma Ngai onthe.” Ĩndĩ nĩ andũ meana ata maatĩĩe ndeto syake?
12 Nasyo Ngũsĩ sya Yeova syĩkĩte ata? Nosyo syĩ syoka itavanasya kana Yesũ ethĩĩtwe e Mũsumbĩ kuma mwaka wa 1914. O tondũ Yesũ waisye, syonaa wĩa wa kũtavany’a wĩ wa vata mũno. (Mko. 13:10) Ĩvuku yĩmwe yaĩtye: “Ngũsĩ sya Yeova siĩte wĩa wa kũtavany’a mbee wa maũndũ onthe.” (Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners) Mũandĩki wa ĩvuku yĩu aandĩkie ũũ aiweta maũndũ amwe maneeniwe nĩ Ngũsĩ ĩmwe ya Yeova: “Ĩla syakomana na mũndũ wĩ na nzaa, ũkwĩw’a wii, kana mũwau, nitataa imũtetheesye, . . . ĩndĩ iyũlawa kana wĩa wasyo mũnene nĩ kũtavany’a ũvoo wa Ngai ĩũlũ wa mũthya wa nthĩ ĩno na vata wa ũtangĩĩo.” Ngũsĩ sya Yeova niendeee kũtavany’a ũvoo ũsu iitũmĩa nzĩa ila syatũmĩawa nĩ Yesũ na amanyĩw’a make.
WĨA ŨSU WAĨLE KŨTETHW’A KĨSIO KĨANA ATA NA KWA ĨVINDA YĨANA ATA?
13. Wĩa wa kũtavany’a waĩle kũtethw’a kĩsio kĩana ata?
13 Yesũ nĩwawetie ũvoo mũseo waĩle kũtavanw’a kĩsio kĩana ata. Aisye kana ũkatavanw’a ‘nthĩ yonthe.’ (Mt. 24:14) O na eeie aatĩĩi make matw’ĩkĩthye andũ ma ‘mbaĩ syonthe’ amanyĩw’a. (Mt. 28:19, 20) Ndeto isu syonthe syĩonany’a kana wĩa ũsu waĩle kũtethw’a nthĩ yonthe.
14, 15. Twĩsĩ ata kana Ngũsĩ sya Yeova nĩsyo ianĩĩtye ũla wathani wa Yesũ ũkonetye kĩsio kĩla kyaĩlĩte kũtavanw’a? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 8.)
14 Ekai tũsũanĩe maũndũ mana nĩ kana tũelewe ũndũ Ngũsĩ sya Yeova ianĩĩtye ũla wathani wa Yesũ ũkonetye kĩsio kĩla kyaĩlĩte kũtavanw’a. Kwa ngelekany’o, nthĩ ya Amelika yĩ na atongoi ta 600,000 ma ndĩni syĩ kĩvathũkany’o, nasyo Ngũsĩ sya Yeova nthĩ ĩsu nĩ ta 1,200,000. Nthĩ yonthe Ĩkanisa ya Roman Catholic yĩ na athembi mavĩtũkĩte 400,000 o vanini. Yu wĩ na kyu kĩlĩkonĩ, kwasũanĩa Ngũsĩ ila itavanasya ĩũlũ wa Ũsumbĩ iitũmĩa Mbivilia. Nthĩ yonthe Ngũsĩ ta milioni nyanya nĩsyĩyumĩtye kũtavany’a nthĩ 240. Ũsu nĩ wĩa wa ũsengy’o mũno ũendeee kwĩanĩw’a, na kyu nĩkĩtumaa Yeova akwata nguma na ngatho.—Sav. 34:1; 51:15.
15 Ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova twĩthĩawa na wendi mwingĩ mũno wa kũtavya andũ aingĩ ũndũ vatonyeka ũvoo mũseo mũthya ũtanavika. Nũndũ wa kĩtumi kyu, vai angĩ matethasya wĩa ta ũla tũtethasya wa kũalyũla na kumĩthya mavuku. Mavuku milioni mbingĩ vamwe na makaseti, tulakiti, valũa sya kũthokya andũ maũmbanonĩ manene, na sya kũthokya andũ moke kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ inyaĩĩkaw’a mana. Tumĩthĩtye mavuku ma mĩthemba mingĩ kwa ithyomo mbee wa 700. Nayo Biblia Takatifu—Tafsiri ya Ulimwengu Mpya ĩtumbĩthĩtw’e kovi mbee wa milioni 200 na kwa ithyomo mbee wa 130. Mwaka mũthelu wĩ w’oka tũnatumbĩthisye mavuku ta mbilioni inya na nusu. Nakyo kĩla kĩsese kitũ kya Indaneti kĩ na maũvoo ma ithyomo mbee wa 750. Ve atavany’a angĩ we wĩsĩ matethetye wĩa ta ũsu?
16. Twĩsĩ ata kana Ngũsĩ sya Yeova syĩ na veva wa Ngai?
16 Wĩa wa kũtavany’a waĩle kũtethw’a ĩvinda yĩana ata? Yesũ aisye kana wĩa ũũ ũkatethw’a nginya mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo, “na ĩndĩ mũminũkĩlyo ũkyũka.” Nĩ ndĩni yĩva yĩthĩĩtwe ĩitavany’a ũvoo mũseo o na mĩthenyanĩ ĩĩ ya mũminũkĩlyo? Andũ amwe tũkomanaa namo tũitavany’a no matwĩe: “Ithyĩ nithyĩ twĩ na veva mũtheu, ĩndĩ inyw’ĩ ninyw’ĩ mũtavanasya ũvoo.” Ĩndĩ we ndũkwona kana kũmĩĩsya kwitũ wĩanĩ ũũ kwonanasya kana twĩ na veva wa Ngai? (Meko 1:8; 1 Vet. 4:14) Mavinda kwa mavinda ndĩni imwe nitataa kwĩka ũndũ Ngũsĩ sya Yeova itindaa iyĩka, ĩndĩ niemetwe. Namo angĩ matw’ĩkaa amisonalĩ, ĩndĩ ĩtina wa kavinda maikola na mayĩnũka. O na kau amwe namo nĩmatataa kũthi maitavany’a nyũmba na nyũmba, mo methĩawa maitavany’a ĩũlũ wa kyaũ? Ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu wĩonany’a kana mayĩthĩawa maitethya wĩa ũla Klĩsto wambĩĩisye.
NAAŨ ALA VATE NZIKA MATAVANASYA ŨLA ŨVOO MŨSEO?
17, 18. (a) Nĩkĩ tũte na nzika kana Ngũsĩ sya Yeova nĩsyo itavanasya ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ? (b) Nĩ kyaũ kĩtumaa tũendeea kũtavany’a?
17 Kwoou ũtonya kwasya naaũ ala vate nzika matavanasya ũla ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ? Tũte na nzika o na vanini tũtonya kũsũngĩa tũkasya: “Nĩ Ngũsĩ sya Yeova.” Nĩkĩ tũte na nzika? Nũndũ nithyĩ tũtavanasya ũvoo ũla Yesũ waisye ũtavanw’e, naw’o nĩ ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ. Na ĩla tũũthi tũimantha andũ tũmatavye ũvoo twĩthĩawa tũitũmĩa nzĩa ila syaĩle. Tũtavanasya twĩ na kĩeleelo kĩseo, nakyo nĩ wendo ti kũmantha mbesa. Nithyĩ tũtavanĩtye kĩsio kĩnene, nĩkwĩthĩwa nĩtũtatĩte tũvikĩsye andũ ma mbaĩ syonthe na ithyomo syonthe ũvoo mũseo. Na ĩndĩ twĩendeea kũtavany’a tũteũnoa nginya ĩla mũthya ũkavika.
18 Nĩtũseng’aa mũno nũndũ wa kĩla andũ ma Ngai maendeee kwĩanĩsya ĩvindanĩ yĩĩ twĩkalĩte. Ĩndĩ nĩ kyaũ kĩtetheesye andũ ma Ngai meanĩsye maũndũ asu onthe? Valũa ũla mũtũmwa Vaulo waandĩkĩe Avilivi nũsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu. Amaandĩkĩe ũũ: “Nĩndonya maũndũ onthe nthĩnĩ wake ũla ũndonyethasya.” (Avi. 4:13) Ekai ithyonthe tũendeee kũthũkũma na vinya ũla Ĩthe witũ wĩ wendo ũtũnengae, na nĩtũendeei kũtata ũndũ tũtonya twĩanĩsye ũthũkũmi witũ.—2 Tim. 4:5.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ũndũ Ũtonya Kũmũthũkũma Yeova o na wĩ ‘Mĩthenyanĩ Mĩthũku’
ERNST e na myaka 70 na kĩndũ na easya ũũ amakĩte: “Nĩtindĩaa o kũthĩnw’a nĩ mwĩĩ.” * We waaĩsa kwĩw’a ta Ernst? Ethĩwa nũendeee kũkũa na nũkwĩw’a ũithĩnw’a nĩ mwĩĩ kwĩ tene kana nũkwĩw’a ũyaa vinya, no kwĩthĩwa ũtonya kwĩyĩelesya ũitũmĩa ndeto iilyĩ ila syĩ ĩandĩkonĩ ya Mũtavan’ya kĩlungu kya 12. Nthĩnĩ wa mũsoa wa 1 wa kĩlungu kĩu, mĩthenya ya mũndũ mũkũũ yĩtĩtwe “mĩthenya mĩthũku.” Ĩndĩ o na ethĩwa nũvikĩte mĩthenyanĩ ĩsu ũu ti kwasya kana ndũkona nesa. No ũendeee kwĩkala nesa ũimũthũkũma Yeova wĩ mũtanu.
NDŨKAEKE MŨĨKĨĨO WAKU ŨLEELE
Inyw’ĩ ana-a-asa na eĩtu-a-asa akũũ, mũikamake mũyona ta mwĩ inyw’oka. Ve o athũkũmi angĩ ma Yeova matwĩe tene na makwatiwe nĩ mathĩna ta asu mwĩ namo. Kwa ngelekany’o, Isaka, Yakovo, na Aiya nĩmaaie metho. (Mwa. 27:1; 48:10; 1 Asu. 14:4) Nake Sala eew’aa e “mũtumĩu.” (Mwa. 18:11, 12) Mũsumbĩ Ndaviti ‘ndeew’aa muutĩa.’ (1 Asu. 1:1) Mbalisilai nake o na kau aĩ mũthwii, avikĩte vandũ ũkethĩa ndatonya kũtanĩa wathi kana mũsamo wa lĩu. (2 Sam. 19:32-35) Na ĩndĩ nake Avalaamu nĩwakw’ĩĩwe nĩ mũka na Naomi akw’ĩĩwa nĩ mũũme.—Mwa. 23:1, 2; Lu. 1:3, 12.
Nĩ kyaũ kyatumie kĩla ũmwe wa athũkũmi asu ma tene amũthũkũma Yeova e mũĩkĩĩku na aendeea kwĩthĩwa na ũtanu? Kwasũanĩa ĩũlũ wa Avalaamu. O na ĩla waĩ mũkũũ nĩwaĩkĩĩe mawatho ma Ngai, na nũndũ wa ũu “ongeleelwa vinya nĩ mũĩkĩĩo wake.” (Alo. 4:19, 20) O naitũ twaĩle kwĩkala na mũĩkĩĩo mũlũmu. Na nĩ kana twĩthĩwe na mũĩkĩĩo mũlũmu ti lasima twĩthĩwe ma ĩika ĩna, kana twĩthĩwe na ũtonyi mũna, kana maũndũ mana. Kwoosa ngelekany’o ya Yakovo. O na ĩla metho mameisye mbindu na onza weethĩa o na ndokĩla ũkomonĩ, aĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu kana mawatho ma Ngai makeanĩa. (Mwa. 48:1-4, 10; Aevl. 11:21) Ũmũnthĩ ve mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Ines wĩ na myaka 93. O na kau ethĩawa na thĩna wa kwonza malangũ, easya: “Nonaa Yeova aingathima mũno kĩla mũthenya. Nĩsũanĩaa Nthĩ Nzaũ kĩla mũthenya. Kĩu nĩkĩtumaa nĩthĩwa na wĩkwatyo.” We ndũkwona mwĩĩtu-a-asa ũsu e na woni mũseo mũno?
Tũlũlũmĩlasya mũĩkĩĩo witũ ĩla twavoya, tweemanyĩsya Ndeto ya Ngai, na twathi maũmbanonĩ ma Kĩklĩsto. Kwasũanĩa ĩũlũ wa mwathani Ndanieli. O na ĩla waĩ mũkũũ, nĩwavoyaa mavinda atatũ kwa mũthenya ateũtĩĩa, na ndaaeka kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai. (Nda. 6:10; 9:2) Nake Ana o na kau aĩ mũkũũ na aĩ ndiwa, “ndaumaa ĩkalũnĩ.” (Luka 2:36, 37) O naku ĩla wesa kũthi maũmbanonĩ na waumya maelesyo maingĩ ũndũ ũtonya, nũkwataa vinya na ũkekĩa ala onthe me vau vinya. Na ũndũ ũngĩ nĩ kana mavinda onthe Yeova nũtanaa ĩla wamũvoya o na ethĩwa ndũtonya kwĩanĩsya maũndũ maingĩ.—Nth. 15:8.
Aingĩ menyu no mwende mũno kwĩsomea syĩndũ na no mwende kũkwata vinya wa kũthi maũmbanonĩ, ĩndĩ no kwĩthĩwa ũndũ mũendeee kũkũa mwonaa kwĩka maũndũ asu kwĩ vinya kana kũtatonyeka. Kwoou nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya? Ĩka nesa maũndũ ala ũtonya. Kwa ngelekany’o, aingĩ ma ala matatonya kũthi maũmbanonĩ methukĩĩasya maũmbano na simũ. Nake mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Inge wĩ na myaka 79 ndonaa nthĩ nesa ĩndĩ o na ailyĩ ũu, aseũvasya maũmbano aitũmĩa mathangũ me na manamba manene. Mathangũ asu aumĩaw’a kombiũtanĩ nĩ mwana-a-asa me kĩkundinĩ kĩmwe.
Nĩwĩsĩ nĩ kyaũ ũtonya kwĩthĩwa nakyo ala angĩ mate nakyo? Nĩ ĩvinda. Wĩona ata ũkosa ĩvinda yĩu wĩ nayo ũkethukĩĩsya syĩndũ ila ilekotiĩtwe, ta Mbivilia, mavuku, maũvoo, na ndulama? O na ĩngĩ no ũtũmĩe ĩvinda yĩu kũkũnĩa Aklĩsto ala angĩ simũ nĩ kana ũmekĩe vinya na ‘mũithangaany’a mũĩkĩĩonĩ.’—Alo. 1:11, 12, The Holy Bible in Current Kikamba Language.
NDŨKAOLE KĨTHITO KYAKU KYA KŨMŨTHŨKŨMA NGAI
Christa nũvĩtũkĩtye myaka 80 na easya ũũ e na kyeva: “Ndwĩsa kwĩw’a mũyo ĩla watw’ĩka ndũtonya kwĩanĩsya maũndũ maingĩ ta tene.” Kwoou mũndũ mũkũũ atonya kwĩka ata nĩ kana ekale e mũtanu? Peter e na myaka 75 na asũngĩĩte ĩkũlyo yĩu akasya atĩĩ: “Nĩ kwa kwĩthĩwa na woni mũseo. Ndũkatindĩe kũsũanĩa maũndũ ala ũtatonya kwĩka, ĩndĩ tanĩa kwĩka maũndũ ala ũtonya.”
Nũtonya kũsũanĩa nzĩa imwe sya kũtavany’a ila we ũtonya kũtũmĩa? Kwasũanĩa ĩũlũ wa Heidi. E na myaka mbee wa 80 na yu ndatonya kũtavany’a nyũmba na nyũmba ta tene. Nũndũ wa ũu nĩweemanyĩisye kũtũmĩa kombiũta e o na myaka ĩsu nĩ kana akaandĩkaa mavalũa. Namo Aklĩsto angĩ akũũ nĩmatavanasya ĩla me iwanzanĩ sya kũthyũmũa kana sya ngalĩ. Na ĩndĩ ethĩwa wĩkalaa kũla kũsũvĩawa ala akũũ, wĩona ata ũkosa kĩu ta kĩsio kyaku kya kũtavany’a na ũitavasya ndakĩtalĩ ila iũkũsũvĩa vamwe na andũ ala angĩ me vau ũvoo mũseo?
Mũsumbĩ Ndaviti aĩ na kĩthito kingĩ kya kũmũthaitha Yeova o na e o mũkũũ. Kwa ngelekany’o, nĩwaumisye mĩvothi na eeka mĩvango ya ũndũ ĩkalũ yĩkakwa. (1 Mav. 28:11–29:5) O naku no wĩke ta Ndaviti kwa kwĩthĩwa na wendi wa kũmanya kĩla kĩendeee wĩanĩ wa Ũsumbĩ nthĩ yonthe, na ũitata ũndũ ũtonya ũtetheesye wĩanĩ ũsu. Wĩona ata ũkakwata mbau wĩa wa mavainia na atavany’a angĩ me kĩthito kĩkundinĩ kyenyu kwa kũmekĩa vinya, kana kũmanenga kamũthĩnzĩo kanini, kana kũmaathĩsya? O na ĩla ũũvoya no ũvoyee amũika, andũ me na mĩsyĩ, ala me ũthũkũminĩ wa ĩvinda yonthe, ala awau, kana ala makwatĩĩe maũndũ maito.
We mwene wĩ wa vata na wĩa ũla ũtethasya nĩ wa vata mũno. Inyw’ĩ ala akũũ, Asa witũ wa ĩtunĩ ndakaamwĩkya. (Sav. 71:9) Yeova nũmwendete na onaa mwĩ ma vata mũno. O mĩtũkĩ ithyonthe tũkilyĩ tũnavika ĩvinda yĩla tũkekala myaka mingĩ tũte na thĩna o na ũmwe. Ĩvinda yĩu tũkethĩwa na vinya mwingĩ na tũikathĩnw’a nĩ mwĩĩ, na nũndũ wa ũu tũkaendeea kũmũthũkũma Ngai witũ wĩ wendo, Yeova, tene na tene!
^ kal. 2 Masyĩtwa amwe nĩ mavĩndũe.


text:
Kũmĩanĩsya na Ũwau Mũthũku—Yo Mbivilia no Ĩtetheesye?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Ĩĩ. Ngai nũthĩnĩkĩaa athũkũmi make ala awau. Mbivilia yaasya ũũ ĩũlũ wa mũthũkũmi mũĩkĩĩku wa Ngai: “
Yeova nĩwe ũkamũtethya e ũkomonĩ awaa.” (Savuli 41:3) Ethĩwa wĩ na ũwau mũthũku, kũatĩĩa maũndũ aa atatũ no kũũtetheesye mũno:
Voya ũnengwe vinya wa kũmĩĩsya. No ũkwate “
mũuo wa Ngai ũla ũvĩtũkĩte ũmanyi w’onthe.” Mũuo ũsu nĩũkũnenga vinya na kũũtetheesya ũmĩĩsye.
—Avilivi 4:6, 7.
Ĩthĩwa na woni waĩle. Mbivilia yaasya: “
Ngoo ndanu nĩ mũiito mũseo; ĩndĩ ngoo yĩ na ũthatu nĩũtuma mũndũ esa kũkw’a.” (Nthimo 17:22, Good News Translation) Tata wĩthĩawe wĩ mũtanu, nũndũ ũu nĩũtuma ũtemakĩa mũno, o na nĩũtuma wĩthĩwa na mwĩĩ ũte na mathĩna maingĩ.
Ĩthĩwa na wĩkwatyo mũlũmu wa ĩvinda yũkĩte. Wĩkwatyo mũseo nĩũtuma wĩthĩwa na ũtanu ona ĩla wĩ na ũwau mũthũku. (Alomi 12:12) Mbivilia nĩyathanĩte ĩvinda yĩla andũ ‘
matakasya nyie nĩ mũwau.’ (Isaia 33:24) Ĩvinda yĩu Ngai akamina mowau onthe mathũku ala mũndũ ũtatonya kũmina. Kwa ngelekany’o, Mbivilia nĩwetete kana ũkũũ ũkathela. Yaĩtye: “
Mwĩĩ wake ũkeethĩwa mwololo kwĩ wa kana; Nũsyokaa mĩthenyanĩ ya wana wake.”
—Yovu 33:25.
Lilikana: O na kau Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩsĩ kana Ngai no aitetheesye, nimanthaa ũiiti ĩla syakwatwa nĩ ũwau mũthũku. (Maliko 2:17) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, vaiĩ ũiiti ũla tũtonya kwasya nĩw’o mũseo. Na nũndũ wa kĩtumi kĩu, kĩla mũndũ nĩwe waĩle kwĩtw’ĩĩa ũiiti ũla ũkwona waĩle.


text:
Ndongoi kivathukanyo sya kaundi ya Kitui nisyendee na utuma ngethi syoo sya ukiakisyo kwi musyi wa ula ei muyumbe wa kiliombunge kya kitui kya uthuiloni wa sua kauntini ya kitui Francis Nyenze itina wake kukw’a kiokoni kya umunthi kwa kwithiwa ethiitwe e muwau kwa ilungu yiasa.
Matongoewe ni ngavana wa kaunti ya kitui muwandu Charity Kaluki Ngilu ula wa tuma ukiakisyo wake kwa mitandao ya mauvoo nimaweta kana mututia Nyenze ta mutongoi unaaina kithito kya uthukuma enenthi ma kilio kyake kwa wiananu kuma ila wasakuiwe kwi mwaka wa 1997,2013,2017.
Ngilu aweta tauthukumite na nyenze nthini wa mbunge nene kavindani kala wai minista muveani wa Kiwu na ungithya wa miunda vala amenda enenthi ma kilio kii kwithiwa na umiisyo ivindani yii yumu.
Nake muyumbe wa kiliombunge kya kitui kya kati kauntini ya kitui Makali Mulu vamwe na muyumbe wa kitui kya itheo Racheal kaki Nyamai onamo mainatiwa itina kutuma ngethi syoo sya ukiakisyo maiweta kana kilio kii ta kyoosya ndongoi inaisi wia wayo wa kuthukuma enenthi kwa wailu.
Vaa ni ovamwe na MCA kauta kuma isio kivathukanio kuma kauntini ya kitui.


text:
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA) Mwei wa 9 2017
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa Matukũ 23, Mwei wa 10–Matukũ 26, Mwei wa 11, 2017.
Ĩkĩa Kĩthito Wĩthĩwe na Wĩting’o
Ngewa ila syĩ Mbivilianĩ itonya kũtũtetheesya ata twĩthĩwe na nguma ĩsu? Aklĩsto maĩle kwĩthĩwa na nguma ĩsu nĩkĩ?
Ĩyĩelekany’e na Yeova, Ngai wĩ Ĩnee
Ĩvinda yĩmwe Yeova nĩweemanyĩthisye kwĩ Mose kwa kũmũtavya ĩsyĩtwa yake na nguma syake. Nguma sya mbee ila wamũtavisye syaĩ tei na ũseo, kana ĩnee. Mũndũ wĩ nguma isu ekaa ata, na nĩkĩ waĩlĩte kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa nguma ya ĩnee?
LIFE STORY
Nĩnĩathimĩkĩte Nũndũ wa Kũthũkũma na Aũme Alũmu Kĩ-veva
David Sinclair aielesya maũndũ mana ũtanĩĩte, na ianda ila waanengwa myakanĩ 61 ĩla wĩthĩĩtwe aithũkũma Mbetheli ya Brooklyn na ana-a-asa na eĩtu-a-asa aĩkĩĩku.
“Ndeto ya Ngai Waitũ Ĩkekala Tene na Tene”
Mbivilia nĩyo ĩvuku yĩla yĩtetwe mũno kuma yamina kũandĩkwa myaka maana maingĩ mĩvĩtu, o na kau nĩkwĩthĩĩtwe ũalyũku wa ithyomo, ũalyũku wa silikalĩ, na andũ meũvĩnga ĩialyũlwa.
“Ndeto ya Ngai . . . Nĩ Nthangaau”
Aingĩ nĩmekĩte moalyũku manene ĩtina wa kwĩmanyĩsa Ndeto ya Ngai. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana Ndeto ya Ngai ĩtũtethye kwa nzĩa ĩsu?
‘Ĩthĩwa na Ũkũmbaũ, na Ũyambĩĩa Kũtethya Wĩa’
nĩkĩ twaĩle kwĩthĩwa na ũkũmbaũ, na tũtonya kwĩka ata twĩthĩwe na nguma ĩsu?


text:
KĨLUNGU KYA 2
The Bible
—A Book From God
Kĩvathũkany’o kya Mbivilia na mavuku ala angĩ nĩ kyaũ?
Mbivilia ĩtonya kũũtethya ata kũmĩĩsya mathĩna?
Nĩkĩ ũtonya kũĩkĩĩa wathani wa Mbivilia?
1, 2. Nĩkĩ Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo mũseo mũno kuma kwa Ngai?
WE WAAKWATA mũthĩnzĩo kuma kwĩ mũnyanyau mũseo vyũ? No wĩthĩwe weewie mũyo ngoonĩ. Muthĩnzĩo wonanasya kana mũndũ ũla wakũnenga nĩwonaa ũnyanya wenyu wĩ vata. Yĩla wakwatie mũthĩnzĩo ũsu no nginya wĩthĩwe watũngie mũvea.
2 Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai na twaĩle kũtũnga mũvea nũndũ waw’o. Ĩvuku yĩĩ nĩyonanĩtye maũndũ tũtaĩ twĩsa kũmanya. Nĩwetete ũndũ Ngai woombie matu ala me ndata, nthĩ, na mũndũ wa mbee na mũka wake. Mbivilia yĩna myolooto ĩtonya ũtũtethya kũmĩĩsya mathĩna. Ĩeleasya ũndũ Ngai ũkeanĩsya ieleelo syake na kũseũvya maũndũ kũũ nthĩ. Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo mũseo ta kĩ!
3. Kwĩthĩwa na Mbivilia kũtwonasya ata ĩũlũ wa Yeova, na nĩkĩ ũũ nĩ ũndũ wa kũtanĩthya ngoo?
3 Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo wa kũtanĩthya ngoo nũndũ nĩtwonasya ũndũ mũna ĩũlũ wa ũla Ũmĩnenganĩte, Yeova Ngai. Kũtũnenga Mbivilia kũĩkĩĩthasya kana nĩwendaa tũmũmanye nesa. Mbivilia nĩtonya kũũtetheesya kũmũthengeea Yeova.
4. Nĩ kyaũ kĩkwendeeasya ĩũlũ wa ũndũ Mbivilia ĩnyaĩĩkĩtw’e?
4 Ethĩwa we wĩ na Mbivilia ndwĩ weka. Mbivilia ĩalyũlĩtwe kwa ithyomo mbee wa 2,300 na kwoou vakuvĩ kĩla mũndũ nthĩ nũtonya kũsoma Mbivilia na kĩthyomo kyake. Kĩla kyumwa Mbivilia mbee wa milioni ninyaĩĩkaw’a. Mbilioni mbingi sya Mbivilia nĩseũvĩtw’e. Vaiĩ ĩvuku yĩngĩ yĩnyaĩĩkĩtw’e ta Mbivilia.
5. Nĩ kwa nzĩa myaũ kĩla Ũandĩko Mbivilianĩ “nĩwaveveewe nĩ Ngai”?
5 Kĩla Ũandĩko Mbivilianĩ “nĩwaveveewe nĩ Ngai.” (2 Timotheo 3:16) Waveveewe ata? Mbivilia yaasya: “Andũ maneenie ndeto syaumie kwa Ngai, maitongoew’a nĩ Veva Mũtheu.” (2 Vetelo 1:21) Kwa ngelekany’o, mũnene wa wĩa nũtonya kũmwĩa kalanĩ wake aandĩke valũa. Ndeto ila syĩ valũanĩ ũsu nĩ sya mũnene. Kwoou valũa ũsu nĩ wake ti wa kalanĩ. O ta ũu Mbivilia nĩ ndeto ya Ngai ĩndĩ ti ya andũ ala mamĩandĩkie. Kwoou, kwa w’o Mbivilia yonthe nĩ “ndeto ya Ngai.”
YĨ WĨW’ANO NA NĨ YA W’O
6, 7. Nĩkĩ wĩwano wa Mbivilia nĩ wa kwendeesya mũno?
6 Mbivilia yaandĩkiwe kwa ĩvinda ya myaka mbee wa 1,600. Ala mamĩandĩkie maĩ andũ me kĩvathũkany’o na ma nzyawa syĩ kĩvathũkany’o. Amwe maĩ aĩmi, angĩ maĩ atei ma makũyũ, na aĩthi. Na angĩ maĩ athani, asili, na asumbĩ. Luka, ũla waandĩkie ĩvuku ya Ũvoo Mũseo ya Luka, aĩ ndakĩtalĩ. O na kau andũ asu maĩ kĩvathũkany’o, Mbivilia yĩ wĩw’ano kuma mwambĩlĩlyo kũvika mũminũkĩlyo. *
7 Ĩvuku ya mbee ya Mbivilia yĩtũtavasya ũndũ mathĩna ma andũ mambĩĩie. Ĩvuku ya mũthya yonanasya kana nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Mbivilia ĩeleetye maũndũ maingĩ na ma myaka mingĩ makonanĩtye na kĩeleelo kya Ngai. Wĩw’ano wa Mbivilia nĩwendeeasya na ũu now’o tũtonya kwĩkwatya ĩvuku ya Ngai yĩthĩwe yĩilyĩ.
8. Nengana ngelekany’o ya kwonany’a kana Mbivilia ĩneenaa w’o ĩũlũ wa maũndũ ma saenzi.
8 Mbivilia nĩneenaa w’o ĩũlũ wa saenzi. O na yĩ na ũvoo wawetetwe mbee wa ĩvinda yaw’o yĩte ĩviku. Kwa ngelekany’o, nthĩnĩ wa ĩvuku ya Alivai, Aisilaeli nĩmanengetwe mĩao ĩũlũ wa ũtheu na kũvatha andũ ala awau. Mbaĩ ila ingĩ syamathyũlũlũkĩte iyeesĩ maũndũ asu. O na yĩla andũ maĩ na mawoni mate maw’o ĩũlũ wa ũndũ nthĩ ĩilyĩ, Mbivilia nĩyaĩtye kana nthĩ nĩ kilinge. (Isaia 40:22) Mbivilia nĩyawetete kana nthĩ ‘ĩsũnzũũlĩtw’e vate kĩndũ.’ (Yovu 26:7) Mbivilia ti ĩvuku ya saenzi. Ĩndĩ yĩla ĩnĩũweta maũndũ ma saenzi ĩwetaa w’o. Ũu tyo w’o tũtonya kwĩkwatya ĩvuku ya Ngai yĩthĩwe yĩilyĩ?
9. (a) Mbivilia yonanasya ata kana nĩ ya w’o na ya kũĩkĩĩka ĩũlũ wa maũndũ ma isitoli? (b) Ũlũngalu wa ngoo wa andũ ala maandĩkie Mbivilia ũkwonasya ata ĩũlũ wayo?
9 Mbivilia nĩneenaa w’o ĩũlũ wa Isitoli. Ĩwetaa maũndũ mate ma ũtalĩthya. Ĩwetaa masyĩtwa ma andũ na nzyawa syoo. * Kĩvathũkany’o na andũ ala angĩ matawetaa mothũku moo, ala maandĩkie Mbivilia mayaĩ na ũseleke, nĩmaandĩkie mothũku moo. Kwa ngelekany’o Mose, mũandĩki wa ĩvuku ya Motalo nũwetete ĩkosa yake yĩla yatumie akanw’a kwa ũito. (Motalo 20:
ĨVUKU YĨNA ŨĨ ŨTETHYA
10. Nĩkĩ ti ũndũ wa ũsengy’a kana Mbivilia nĩ ĩvuku yĩna ũĩ ũtethya?
10 Nũndũ kĩla Ũandĩko wa Mbivilia nĩwaveveewe nĩ Ngai, “nĩwaĩle wa kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa.” (2 Timotheo 3:
11, 12. (a) Nthĩnĩ wa Ũtavany’a wa Kĩĩmanĩ, Yesũ atavanisye ĩũlũ wa maũndũ meva? (b) Nĩ maũndũ angĩ maũ maũtethya mawetetwe Mbivilianĩ, na nĩkĩ ũtao wayo nũtonya ũtethya kĩla mũndũ ĩvinda yonthe?
11 Sũanĩa ĩũlũ wa Ũtavany’a wa Kĩĩmanĩ nthĩnĩ wa Mathayo kĩlungu 5 kũvika 7. Nthĩnĩ wa ũtavany’a ũsu wĩ ũĩ mwingĩ, Yesũ atavanisye ĩũlũ wa maũndũ me kĩvathũkany’o, ta ũndũ tũtonya kwĩthĩwa na ũtanu wa w’o, kũmina mathĩna, kũvoya, na kwĩthĩwa na mawoni maseo ĩũlũ wa malĩ. Ndeto isu sya Yesũ nitonya ũtethya o na ũmũnthĩ.
12 Myolooto ĩmwe ya Mbivilia ĩeleetye ĩũlũ wa mwĩkalĩle wa mũsyĩ, wĩa, na kwĩkalany’a na andũ. Myolooto ya Mbivilia ĩtethasya kĩla mũndũ ĩvinda yonthe. Ũĩ ũla wĩ Mbivilianĩ ũwetetwe nĩ Ngai kwĩsĩla Isaia: “Ninyie Yeova Ngai waku, ũla ũkũmanyĩasya kwaĩla.”
ĨVUKU YA WATHANI
13. Yeova avevee Isaia kũandĩka maũndũ meva ĩũlũ wa Mbaviloni?
13 Mbivilia yĩ wathani na mwingĩ waw’o nĩwĩanĩĩte. Kwa ngelekany’o, kwĩsĩla mwathani Isaia Yeova nĩwathanie ĩũlũ wa kwanangwa kwa mũsyĩ wa Mbaviloni. (Isaia 13:19; 14:
14, 15. Wathani wa Isaia ĩũlũ wa Mbaviloni weanĩie ata?
14 Matukũ 5 Mwei wa 10, mwaka wa 539 M.I.Y. myaka 200 kuma wathani ũsu wawetwa, ita nĩsyookie Mbaviloni. * Mũnene wa ita isu aĩ Mũvelisi weetawa Kulusi. Yu wathani wookĩte kwĩanĩa. Ĩndĩ ita sya Kulusi nĩsyaĩ itonya kũlika Mbaviloni vate kaũ?
15 Andũ ma Mbaviloni maĩ na mboka nene mũno ũtukũ ũsu mate na w’ĩa nũndũ mũsyĩ ũsu wathyũlũlũkĩtwe nĩ ũkũta mũnene mũno. Ĩvinda o yĩu, Kulusi aeendee kwathũkĩsya ũsĩ ũla wesĩle mũsyĩ ũsu. Kĩw’ũ kyaoleka ũndũ andũ maĩ matonya kũinga kũvikĩĩa ũkũta wa mũsyĩ ũsu. Ita sya Kulusi syaĩ itonya kũkĩla ũkũta wa Mbaviloni ata? Kwa kĩtũmi kĩtesĩkĩe mĩango ya mũsyĩ ũsu ndyaavingwa ũtukũ ũsu!
16. (a) Isaia athanĩte ata ĩũlũ wa mũminũkĩlyo wa Mbaviloni? (b) Wathani wa Isaia ĩũlũ wa kwanangwa kwa Mbaviloni weanĩie ata?
16 Kwathanĩtwe ta ũũ ĩũlũ wa Mbaviloni: “Ndĩkatũwa nĩ andũ o na ĩndĩĩ, o na ndĩkekalwa kuma nzyawa na nzyawa: o na Mwalavu ndakamba ĩeema kw’o; o na aĩthi maikatindisya ndĩthya syoo sya mbũi na malondu kw’o.” (Isaia 13:20) Wathani ũũ ndwawetete kũvalũka kwa ndũa ĩsu kw’oka. Woonanĩtye Mbaviloni ĩkaanangwa na ndĩkakwa ĩngĩ. O na ũmũnthĩ nũtonya kwona wĩanĩu ũsu. Vala Mbaviloni yaĩ, kĩlomita 80 ĩtheo wa Mbakitati, mũsyĩ mũnene wa Ilaki, vaitwĩwe ũmũnthĩ. Ũu nĩkwonany’a kwĩanĩa kwa wathani wa Yeova kwĩsĩla Isaia ũla waĩtye: “Ngamĩvyaĩa na ũvyaĩo wa wanangĩko.”
17. Wĩanĩu wa wathani wa Mbivilia ũlũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo ata?
17 Kũsũanĩa ĩũlũ wa ũĩkĩĩku wa wathani wa Mbivilia nĩ kũlũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo. Ethĩwa Yeova Ngai nĩwĩanĩĩtye mawatho amwe make twĩna kĩtumi kĩseo kya kũĩkĩĩa kana akeanĩsya watho wake ĩũlũ wa valatiso. (Motalo 23:19) Twĩ na “wĩkwatyo wa thayũ ũtathela, ũla Ngai wathie mbee wa mavinda ma tene tene.”
“NDETO YA NGAI Ĩ THAYŨ”
18. Mũtũmwa Mũklĩsto Vaulo awetete ata ĩũlũ wa “ndeto ya Ngai”?
18 Kwĩanana na ũndũ twasoma kĩlungunĩ kĩĩ, nĩw’o kana Mbivilia nĩ ĩvuku ya mwanya. Ĩndĩ ũseo wayo nũvĩtũkĩte wĩw’ano wayo, ũw’o ĩũlũ wa maũndũ ma saenzi na isitoli, na ũĩ ũtethya, na wathani ũtonya kũĩkĩĩka. Mũtũmwa Mũklĩsto Vaulo aandĩkie atĩĩ: “Ndeto ya Ngai ĩ thayũ, na nĩ nthangaau, na nĩ mbũĩ kwĩ ũvyũ ũla mũĩ ngalĩ syelĩ, nayo ĩtonyaa kũvika kũaan’ya thayũ na veva, na maleenyũ na mũthungo, na ĩ mĩtũkĩ ya kũmanya mosũanĩo na kwenda kwa ngoo.”
19, 20. (a) Mbivilia ĩtonya ũkũtetheesya ata wĩkuũe nesa vyũ? (b) Ũtonya kwonany’a mũvea nũndũ wa Mbivilia, mũthĩnzĩo wa mwanya kuma kwa Ngai ata?
19 Kũsoma “ndeto” ya Ngai nĩkũtonya kũalyũla thayũ waku. Nĩkũtonya kũtuma twĩkuũa ithyĩ ene nesa vyũ. Nĩtũtonya kwasya nĩtũmwendete Ngai, ĩndĩ ũndũ twĩkaa twasoma ũndũ Mbivilia, Ndeto yake mbevee ĩmanyĩasya, nĩkwonanasya mesilya maitũ maw’o o na maw’oni maitũ ma ngoonĩ.
20 Mbivilia kwaw’o nĩ ĩvuku kuma kwa Ngai. Nĩ ĩvuku yaĩle kũsomwa, kwĩmanyĩw’a, na kwendwa. Onany’a kana wĩna mũvea kwa mũthĩnzĩo ũũ wa Ngai kwa kwĩmanyĩsya. Weeka ũu ũkaelewa nesa kĩeleelo kya Ngai ĩũlũ wa mũndũ. Kieleelo kĩu na ũndũ kĩkeanĩa nĩkĩeleetw’e kĩlungunĩ kĩĩ kĩatĩĩe.
^ kal. 6 O na kau andũ maasyaa kana maandĩko amwe ma Mbivilia mayĩw’anaa, mawoni asu mai na mũsingi. Sisya kĩlungu kya 7 kya ĩvuku Biblia
^ kal. 9 Kwasisya ngelekany’o ya nzyawa ya Yesũ ĩvukunĩ ya Luka 3:
^ kal. 14 Ĩvukunĩ yĩĩ M.Ĩ.Y. nĩ ũkuvĩ wa “Mbee wa Ĩvinda Yitũ.” Ũkuvĩ ũsu M.Ĩ.Y. nĩwo waĩle vyũ kwĩ M.K. (“Mbee wa Klisto”). Nayo Ĩ.Y. nĩ ũkuvĩ wa “Ĩvinda Yitũ,” yĩla mavinda maingĩ yĩtawa A.D., kana Anno Domini, kwonany’a “nthĩnĩ wa mwaka wa Mwĩaĩi waitũ.”
^ kal. 16 Nĩ kana ũKwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa wathani wa Mbivilia sisya kavuku Kitabu kwa Ajili ya Watu Wote, ĩthangũ ya 27-29, ĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
^ kal. 17 Kwanangwa kwa Mbaviloni no ngelekany’o o ĩmwe ya wathani mwĩanĩsye wa Mbivilia. Ngelekany’o ĩngĩ nĩ ya kwanangwa kwa Tile na Nineva. (Esekieli 26:


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE
Ũndũ Ũtonya Kwĩka Ĩla Mũndũ Wendete Wakw’a
“Ngai ekaa nesa mavinda onthe. . . . Eka . . . kũĩa.”
Mũndũ mũka ũmwe wĩtawa Bebe nĩwe wataviw’e ndeto isu na kĩwe e mathikonĩ ma ĩthe wake ũla wakwie kumana na mũisyo wa lelũnĩ.
Bebe nĩwendete ĩthe wake mũno. Ataviw’e ndeto isu nĩ mũndũ maĩ ndũũ, ĩndĩ ndeto isu syeekie kũmũũmĩsya vandũ va kũmũkiakisya. Atindĩaa kwasya ũũ ngoonĩ yake, “Ĩthe wakwa ndanaaĩle kũkw’a.” Ĩtina wa myaka yĩana ũndũ mũna, Bebe nĩwaeleisye ũndũ ũsu ĩvukunĩ, na maelesyo make moonany’a kana aĩ o na kyeva.
O tondũ Bebe wesie kũmanya, mũndũ nũkuaa ĩvinda yĩasa e na kyeva, na mũno mũno ethĩwa ũla ũkw’ĩĩwe nũnendete ũla ũnakwie. Mbivilia nĩeleetye nesa kana kĩkw’ũ nĩkyo “mũmaitha wa mũminũkĩlyo.” (1 Akolintho 15:26) Kĩkw’ũ kyũkaa tũtataĩĩe na vai mũndũ wĩsa kũkĩsiĩĩa, nĩkĩminaa andũ ala twendete. Vai mũndũ ũtonya kwĩsianĩa na kyeva kĩla kĩkwataa mũndũ ĩtina wa kũkw’ĩĩwa. Kwoou, ti ũsengy’o kwĩthĩwa na kyeva kingĩ ĩla wakw’ĩĩwa.
No wĩthĩwe wĩkũlasya: ‘Mũndũ akw’ĩĩwa atonya kwĩthĩwa na kyeva ĩvinda yĩana ata? Mũndũ atonya ata kũmĩanĩsya na kyeva? Ndonya ata kũmakiakisya ala makw’ĩĩwe? Ve wĩkwatyo kwa andũ ala makwie?’


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | YELEMIA 39-43
Yeova Akatuva Kĩla Mũndũ Kwĩanana na Meko Make
Nzetekia eaĩwe nĩ Yeova enengane kwa mũsumbĩ wa Mbaviloni ĩndĩ ndaaĩw’a
39:4-7
Ana ma Nzetekia mooaiwe asyaĩĩsye. Nake avũthũangiwe metho, eekĩwa mbĩngũ sya ũthuku, na atwawa kyovonĩ Mbaviloni kũla wesie kũkw’ĩĩa
Eveti-meleki nĩwamwĩkwatisye Yeova na oonany’a nũkũthĩnĩkĩa mwathani wake Yelemia
39:15-18
Yeova aathie Eveti-meleki kana akamũsũvĩa ĩvinda yĩla Yuta ĩkethĩwa ĩyanangwa
O na Yelusaleme ĩtaaĩsa kwanangwa, Yelemia nĩwatavanĩtye kwa ĩvinda ya myaka mingĩ ateũkĩa
40:1-6
Yeova nĩwasũvĩie Yelemia ĩvinda yĩla Yelusaleme yathyũlũlũkĩtwe nĩ ita, na nĩweekie mũvango athaw’a nĩ Ambaviloni


text:
Kũtethya Wĩa Vamwe na Ngai Nĩkũetae Ũtanu
“Tũitethya wĩa vamwe na Ngai, nĩtũũmwĩsũva mũiketĩkĩle mumo ũla mũkwatĩte kuma kwa Ngai wae mana.” —2 AKO. 6:1, The Holy Bible in Current Kikamba Language.
MBATHI: 28, 14
1. O na kũtw’ĩka Yeova nĩwe wĩ ĩũlũ wa onthe, athokasya angĩ meke ata?
YEOVA nĩwe wĩ ĩũlũ wa onthe, Mũmbi wa syĩndũ syonthe, na ũĩ na vinya wake ii kĩthimo. Ĩvinda yĩmwe Yovu nĩweetĩkĩlanile na ndeto isu. Ĩvinda yĩu, Yeova amina kũmũkũlya Yovu ĩũlũ wa syĩndũ ila we mwene wũmbĩte, asũngĩie asya: “Nĩnĩsĩ nũtonya kwĩka maũndũ onthe, na ũla ũkwenda kwĩka ndũsiĩĩka.” (Yovu 42:2) O na kau Yeova no eanĩsye ũndũ w’onthe ũla ũsũanĩĩte kwĩka o na ate mũtetheesye, kuma tene nũthokasya angĩ matethye wĩa vamwe nake ĩla ũendeee kwĩanĩsya kĩeleelo kyake. Ekaa ũu nũndũ nũmendete.
2. Yeova athokisye Yesũ atetheesye wĩanĩ wĩva wa vata?
2 Mwambĩlĩlyonĩ wa wũmbi, Yeova oombie ũla Mwana wake mũsyawa weka. Ĩtina wa kũmũmba, nĩwamwĩtĩkĩlilye athũkũme vamwe nake wĩanĩ wa kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. (Yoa. 1:1-3, 18) Mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ ĩũlũ wa Yesũ: “Nthĩnĩ wake syĩndũ syonthe nĩsyoombiwe, sya ĩtunĩ na sya kũũ nthĩ, syĩndũ ila syonekaa na ila itonekaa, ethĩwa nĩ ivĩla sya ũsumbĩ, o na mosumbĩ, o na monene, o na mokũmũ; syĩndũ syonthe nĩsyoombiwe nĩwe, syĩthĩwe syake.” (Ako. 1:15-17) Nũndũ wa ũu, Yeova nĩwoonanisye kana nũnengete Mwana wake ndaĩa kwa kũmũthokya mathũkũme ĩmwe ayũmba, na ĩngĩ kwa kũtavya angĩ ĩũlũ wa wĩa ũsu wa vata wanengie Mwana wake.
3. Yeova amũthokisye Atamu eke ata, na nĩkĩ?
3 O na Yeova nĩwathokisye andũ matethye wĩa vamwe nake. Kwa ngelekany’o, nĩwanengie Atamu wĩa wa kũtw’ĩĩa nyamũ masyĩtwa. (Mwa. 2:19, 20) No nginya Atamu ethĩwe eewie mũyo mwingĩ mũno ayĩloela nyamũ isu emanyĩsye ũndũ iilyĩ nĩ kana atw’ĩĩe kĩla ĩmwe ĩsyĩtwa yĩla yĩtonya kwĩthĩwa yĩmyaĩlĩte! Keka Yeova nĩwendaa, ethĩwa newe watw’ĩĩe nyamũ masyĩtwa nũndũ nĩwe wasyũmbie. Vandũ va ũu, nĩwanengie Atamu wĩa wa kũitw’ĩĩa masyĩtwa nũndũ nĩwamwendete. O na Yeova nĩwanengie Atamu wĩa wa kũseũvya isio ila syathyũlũlũkĩte mũũnda wa Eteni syĩkale o taw’o. (Mwa. 1:27, 28) Ũndũ wa kyeva nĩ kana, ĩtina wa ĩvinda Atamu nĩwakolile kũtethya wĩa vamwe na Ngai, na ũu watuma eyĩetea mathĩna vamwe na nzyawa syake syonthe.—Mwa. 3:17-19, 23.
4. Andũ amwe matethasya wĩa na Ngai ata ĩla waendeee kwĩanĩsya kwenda kwake?
4 Ĩtina wa ĩvinda, ve andũ angĩ Ngai wathokisye matethye wĩa vamwe nake ĩla waendeee kwĩanĩsya kĩeleelo kyake. Kwa ngelekany’o, ĩla Ngai wavangie kwananga nthĩ aitũmĩa mbua mbingĩ, nĩwanengie Noa wĩa wa kwaka ngalawa nĩ kana ĩmũvonokye vamwe na andũ make. Mose nĩwanengiwe wĩa wa kumya mbaĩ ya Isilaeli nthĩ ya Misili. Nake Yosua nĩwanengiwe wĩa wa kũlikya mbaĩ ĩsu Nthĩ ya Watho. Solomoni nĩwanengiwe wĩa wa kwaka ĩkalũ Yelusaleme. Nake Meli nĩwanengiwe kĩanda kya kũtw’ĩka inyia wa Yesũ. Andũ asu onthe aĩkĩĩku, vamwe na angĩ aingĩ, nĩmatethasya wĩa na Yeova ĩla waendeee kwĩanĩsya kwenda kwake.
5. Nĩ wĩa wĩva ithyonthe tũtonya kũtethya vamwe na Ngai? Yaĩ lasima Yeova atũthokye wĩanĩ ũsu? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 28.)
5 Ũmũnthĩ Yeova nũtũthokasya tũkwate mbau Ũsumbĩ wa Masia na ngoo yonthe. Kwĩ nzĩa mbingĩ mũno sya kũmũthũkũma Ngai. Aklĩsto amwe no kwĩthĩwa matatonya nzĩa imwe, ĩndĩ ithyonthe no twĩyumye tũtavany’e ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ. Vate nzika, ndyaĩ lasima Yeova atũthokye tũthũkũme wĩa ũsu. Takeka no wendaa, ethĩwa aneenaa na andũ kũũ ĩũlũ wa nthĩ amatavye ũvoo e o ĩtunĩ. O na Yesũ aisye kana Yeova aĩ atonya kũtuma mavia maneena na wasya mũnene makathĩte Mũsumbĩ wa Kĩ-masia. (Luka 19:37-40) Ĩndĩ Yeova nũtwĩtĩkĩlĩtye twĩthĩwe “atethya ma wĩa vamwe” nake. (1 Ako. 3:9) Mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ: ‘Tũitethya wĩa vamwe na Ngai, nĩtũũmwĩsũva mũiketĩkĩle mumo ũla mũkwatĩte kuma kwa Ngai wae mana.’ (2 Ako. 6:1, BCK) Kũtethya wĩa vamwe na Ngai nĩ ndaĩa ya mwanya mũno na nĩkũtũeteae ũtanu mwingĩ. Ata? Ekai tũsisye itumi imwe.
KŨTETHYA WĨA VAMWE NA NGAI NĨKŨTŨETEAE ŨTANU
6. Mwana mũsyawa wa mbee wa Ngai aisye we mwene eew’aa ata aitethya wĩa vamwe na Ĩthe?
6 Kuma tene athũkũmi ma Yeova nĩmatanĩaa mũno kũtethya wĩa vamwe nake. Mwana mũsyawa wa mbee wa Ngai, ũla nĩwe ũeleetw’e ta ũĩ, aisye ũũ: ‘Yeova aĩ nakwa mwambĩlĩlyonĩ wa nzĩa yake. Ĩvinda yĩu naĩ vakuvĩ nake, mũthũkũmi mũnene; na naĩ ũtanu wake kĩla mũthenya, ngĩtanĩa mavinda onthe mbee wake.’ (Nth. 8:22, 30) Yesũ nĩwatanĩaa mũno kũtethya wĩa vamwe na Ĩthe wake, na atanaa nũndũ wa mawĩa ala we mwene weanĩasya na nũndũ wa kũmanya kana Yeova nũmwendete. Nata naitũ?
7. Nĩkĩ kũtethya wĩa wa kũtavany’a nĩkũtumaa twĩkala twĩ atanu?
7 Yesũ aisye kana kũnengane na kwosa kwĩ mũyo. (Meko 20:35) Kwa ngelekany’o, nĩtweewie mũyo ĩla twataviw’e ũla w’o na nĩtwĩw’aa mũyo ĩla tũũtavya angĩ ũla w’o. Ĩla tũũtavya andũ kĩla kĩ Mbivilianĩ, nĩtwonaa ũndũ ala me na wendi mew’aa mũyo mambĩĩa kũmũelewa Ngai witũ na kũmwenda vamwe na kwenda ũw’o ũla wĩ Ndetonĩ yake. Nĩtwĩw’aa twakiitwa ngoo ĩla twoona maialyũla mosũanĩo moo na mwĩkalĩle woo. Ũndũ ũsu ũtumaa tũmanya kana kũtavany’a ũvoo mũseo nĩ kwa vata mũno. Kũtavany’a kũu nĩkw’o kũvingũaa nzĩa ya kũkwata thayũ ũtathela kwondũ wa ala meew’anĩthw’a na Ngai. (2 Ako. 5:20) We nũkwona ta ve wĩa ũngĩ ũtonya kũtũtanĩthya na kũtuma twĩw’a twĩ eanĩe eka wĩa ũsu wa kũtetheesya andũ meke maũndũ ala makatuma mekala tene na tene?
8. Andũ amwe maĩtye ata ĩũlũ wa ũtanu ũla ũetawe nĩ kũtethya wĩa vamwe na Yeova?
8 O na kau nĩtwĩw’aa mũyo ĩla andũ methukĩĩsya ũvoo ũla tũũmatavya, ũndũ ũngĩ ũtumaa twĩw’a mũyo nĩ kũmanya kana nĩtũũmwendeesya Yeova, na kana nĩwonaa kĩthito kitũ kya kũmũthũkũma kĩ kya vata. (Soma 1 Akolintho 15:58.) Mwana-a-asa ũmwe wa Italy wĩtawa Marco aĩtye ũũ: “Nĩw’aa mũyo ũtathela ĩla namanya kana ũla nĩnengae kĩla kĩseo vyũ nĩ Yeova ĩndĩ ti mũndũ ũngĩ ũtonya kũlwa nĩ kĩla namũnenga.” Nake mwana-a-asa ũngĩ o wa Italy wĩtawa Franco aĩtye atĩĩ: “Yeova nũtũmĩaa Ndeto yake na syĩndũ ingĩ sya kĩ-veva kũtũlilikany’a kĩla mũthenya kana nũtwendete na kana kyonthe kĩla twĩkaa kwondũ wake nĩ kya vata, o na ethĩwa ithyĩ ene twĩona kĩthito kitũ ta vathei. Kyu nĩkyo kĩtumaa kũtethya wĩa vamwe na Ngai kũndanĩthya na kũituma nĩtanĩa kwĩkala thayũ.”
KŨTETHYA WĨA NA NGAI NĨKŨLŨLŨMĨLASYA NGWATANĨO YITŨ NAKE NA VAMWE NA ANGĨ
9. Yeova na Yesũ maĩ na ngwatanĩo ĩilyĩ ata, na nĩkĩ?
9 Ĩla twatethya wĩa vamwe na andũ ala twendete, nĩtũtumaa ndũũ namo na tũimamanya nesa. Nĩtũmanyaa maũndũ ala mavangĩte kwĩanĩsya na ũndũ mavangĩte kũmeanĩsya. Yesũ nũtonya kwĩthĩwa atethisye wĩa na Yeova vandũ va myaka mbilioni mbingĩ, na ũu nĩwatumie mendana mũno vyũ nginya weethĩa vai kĩndũ kĩmataanany’a. Yesũ nĩwawetie ĩũlũ wa ngwatanĩo yake na Ĩthe asya: “Nyie na Asa twĩ ũmwe.” (Yoa. 10:30) Myaka ĩsu yonthe nĩmatanĩaa kwĩthĩwa me na ngwatanĩo ndũmu, na ĩvinda yonthe mathũkũmaa ĩmwe me na wĩw’ano.
10. Nĩkĩ kũtavany’a nĩkũlũlũmĩlasya ngwatanĩo yitũ na Ngai vamwe na ala angĩ?
10 Ĩvinda yĩmwe Yesũ aivoya amũkũlilye Yeova asũvĩe amanyĩw’a make. Nĩkĩ? Aisye ũũ aendeee kũvoya: “Nĩ kana methĩwe me ũmwe, o taitũ.” (Yoa. 17:11) Ĩla twaatĩĩa myolooto ya Ngai na tweeyumya tũtavany’e, nĩtwonaa ũndũ ũseũvĩte. O na ĩla tweeka ũu, nĩtũmanyaa ũseo wa kũmũĩkĩĩa na kũatĩĩa ũtao wake. Na ĩndĩ twaendeea kũmũthengeea Ngai, nake nũendeeaa kũtũthengeea. (Soma Yakovo 4:8.) O na nĩtũendeeaa kũlũlũmĩlya ngwatanĩo yitũ na ana-a-asa na eĩtu-a-asa nũndũ ithyonthe tũkwatawa nĩ mathĩna mavw’anene, tũtanĩaa maũndũ o ala ala, na twĩthĩawa na mĩvango ĩvw’anene. Nĩ w’o ki, tũtethasya wĩa vamwe, tũkatana vamwe, na tũkomĩĩsya vamwe. Mwĩĩtu-a-asa ũmwe wĩtawa Octavia, ũla wĩkalaa Britain, aĩtye ũũ: “Kũtethya wĩa na Yeova nĩkũtumaa nĩlũlũmĩlya ngwatanĩo yakwa na angĩ nĩkwĩthĩwa tũitumĩte ndũũ nũndũ wa tũmaũndũ tũte vala tũĩ, ĩndĩ kĩla kĩtũkwatanĩtye nĩ kwĩthĩwa na mĩvango ĩvw’anene na kĩeleelo kĩmwe.” We tyo wĩw’aa take? Tyo wĩw’aa ngwatanĩo yaku na ala angĩ yalũlũmĩla ĩla woona ũndũ mekĩĩte kĩthito mamwendeesye Yeova?
11. Nĩ kyaũ kĩkatuma twĩthĩwa na ngwatanĩo ndũmu mũnango vamwe na Yeova na ana-a-asa maitũ twĩ nthĩ nzaũ?
11 Ngwatanĩo yitũ na Ngai vamwe na ala angĩ no yĩthĩwe yĩ ndũmu ĩvinda yĩĩ tũĩ, ĩndĩ ĩkeethĩwa yĩ ndũmu mũnango yĩla twĩlika ĩla nthĩ nzaũ yĩ na ũlũngalu. Kwasũanĩa wĩa ũla ũtweteele! Andũ ala methayũũkw’a makeethĩwa mayenda kũthokw’a na kũmanyĩw’a kwenda kwa Yeova. Naw’o wĩa wa kũalyũla nthĩ ĩno yĩkale ũndũ mũũnda wa Eteni wailyĩ no ũtweteele. O na kau mawĩa asu mai laisi, we wĩona ta tũkatana mũno wĩana ata tũitethya wĩa na ngoo ĩmwe na kũvetewa naĩ o kavola kwa kavola tũsumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa Masia? Andũ onthe ĩvinda yĩu makeethĩwa na ngwatanĩo ndũmu ene kwa ene na vamwe na Ngai woo, ũla vate ndĩi ‘ũkeanĩsya kwenda kwa kĩla kĩndũ kĩ thayũ.’—Sav. 145:16.
KŨTETHYA WĨA VAMWE NA NGAI NĨKŨTŨSŨVĨAA
12. Kũtavany’a kũtũsũvĩaa ata?
12 Nĩtwaĩlĩte kũsũvĩa ngwatanĩo yitũ na Yeova. Nũndũ nthĩ ĩno twĩkalĩte ĩtongoew’e nĩ Satani ũla Ndevili, na kelĩ twĩ na naĩ, nĩ laisi mũno tũkethĩa twambĩĩe kũsũanĩa na kwĩka maũndũ ta andũ ma nthĩ ĩno. Veva wa nthĩ no ũelekanw’e na ũndũ kĩw’ũ kya ũsĩ kĩkuaa mũndũ kĩmũtwaĩte ngalĩko ĩla we ũtekwenda. Ethĩwa nĩtũkwenda tũikathi na ũsĩ, twaĩle kũthambĩa na vinya w’onthe tũendete ngalĩko ĩla ĩngĩ. O ta ũu, no nginya twĩkĩe kĩthito kingĩ nĩ kana tũikelelũkw’e nĩ veva wa nthĩ ĩno ya Satani. Kũtavany’a nĩkũtũtetheeasya twĩkale tũsũanĩĩte mũno maũndũ ma kĩ-veva ĩndĩ ti maũndũ ala matonya kwonzya mũĩkĩĩo witũ. (Avi. 4:8) Kũtavany’a nĩkũlũlũmĩlasya mũĩkĩĩo witũ nũndũ kũtũlilikanasya mawatho ma Ngai na myolooto yake. O na nĩkũtumaa twĩkala twĩyovete nesa mĩio yitũ ya kaũ.—Soma Aeveso 6:14-17.
13. Mwana-a-asa ũmwe wa Australia ethĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa ũtavany’a?
13 Ĩla tweekĩa kĩthito ũtavany’anĩ na tweethĩwa tũkwatene ũthaithinĩ wa Yeova, tũikwataa mwanya wa kũsũanĩa mũno mathĩna maitũ, na kĩu nĩkĩtũsũvĩaa. Mwana-a-asa wĩtawa Joel wa Australia aĩtye ũũ: “Kũtavany’a nĩkũndetheeasya ndikone ta inyie ngũthĩna nĩ nyioka. Kũndilikanasya mathĩna ala makwatĩte andũ ala angĩ na kũindilikany’a ũndũ nyie nĩendeee nesa nũndũ wa kũatĩĩa myolooto ya Mbivilia. Kũtavany’a nĩkũndetheeasya nĩkale nĩnyivĩtye nũndũ nĩkũtumaa nĩmwĩkwatya Yeova vamwe na ana-a-asa na eĩtu-a-asa.”
14. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana kwĩthĩwa tũendeee kũtavany’a kũĩkĩĩthasya twĩ na veva wa Ngai?
14 Wĩa wa kũtavany’a nũtumaa tũĩkĩĩa vyũ kana veva wa Ngai wĩ vamwe naitũ. Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno: Twasye nĩwanengwa wĩa wa kũthi ũnengete andũ ũtũinĩ kwenyu mũkate mũseo mũno. Na ũithũkũma wĩa ũsu vai mũndũ ũkũkũĩva kana ũkũũtũngĩa mbesa ila ũũtũmĩa. Na eka ũu, ĩtina wa kavinda ũyĩthĩa andũ aingĩ mayendete mũkate ũsu, na o na amwe moo nĩmakũmenanĩisye naw’o. Yu we ũthũkũma wĩa ũsu mĩthenya yĩana ata? No ũkw’e ngoo nũndũ wa woni wa andũ, na nũndũ wa ũu ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ ndwĩthĩwa na vinya wa kũendeea kũũnengane. Kĩvathũkany’o na ũu, aingĩ maitũ tũtavanĩtye myaka mingĩ tũte kũĩvwa nĩ mũndũ na tũithekeewa na kũvũthw’a nĩ ala mate mũvea. We ndũkwona kana ũndũ ũsu ũĩkĩĩthya vyũ twĩ na veva wa Ngai?
KŨTETHYA WĨA NA NGAI KWONANASYA NĨTŨMWENDETE NA NĨTWENDETE ANGĨ
15. Kũtavany’a ũvoo mũseo kwosanĩte ata na kĩeleelo kya Ngai kwondũ wa andũ?
15 Kwasũanĩa ũndũ kũtavany’a ũvoo mũseo kwosanĩte na kĩeleelo kya Yeova kwondũ wa andũ. Kĩeleelo kya Yeova kyaĩ andũ mekale vaa ĩũlũ wa nthĩ mate kũkw’a, na o na kau Atamu nĩweekie naĩ, Yeova ndaavĩndũa kĩlĩko. (Isa. 55:11) Vandũ va kũvĩndũa kĩlĩko, avangie ũndũ andũ makovow’a kuma ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ. Nĩ kana kĩeleelo kĩu kya Ngai kĩanĩe, Yesũ nĩwokie kũũ nthĩ aumye thayũ wake wĩthĩwe nthembo kwondũ wa ala ewi. Ĩndĩ nĩ kana andũ methĩwe me ewi, maĩ no nginya mamanye kwenda kwa Ngai. Nĩkyo kĩtumi ĩla Yesũ wookie kũũ nthĩ wamanyĩisye andũ kwenda kwa Ngai na eeaĩa amanyĩw’a make meke oou. O naitũ ĩla twatetheesya andũ mew’anĩthw’e na Ngai, twĩthĩawa tũitethya wĩa wosanĩte na kĩeleelo kya Ngai kya kwovosya andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ.
16. Kũtavany’a kũkonanĩtye ata na ĩla mĩao mĩnene ya Ngai?
16 Kũtetheesya andũ makinyĩle nzĩanĩ ĩla ĩelete thayũnĩ ũtathela kwonanasya kana nĩtũmendete na nĩtũmwendete Yeova, “ũla wendaa andũ onthe matangĩĩwe, na moke mamanye ũla w’o.” (1 Tim. 2:4) Ĩla Yesũ wakũlilw’e nĩ mwĩao wĩva mũnene katĩ wa ĩla mĩao yanengiwe mbaĩ ya Isilaeli, asũngĩie ũũ: “Mwende Mwĩaĩi Ngai waku na ngoo yaku yonthe, na thayũ waku w’onthe, na kĩlĩko kyaku kyonthe. Ũu nĩw’o mwĩao ũla mũnene na wa mbee. Na wa kelĩ ũvw’anene naw’o, nĩw’o ũũ, Mwende mũtũi waku o tondũ wĩyendete.” (Mt. 22:37-39) Kwoou ĩla tweeyumya tũtavany’e, twonanasya nĩtũatĩĩe mĩao ĩsu.—Soma Meko ma Atũmwa 10:42.
17. We wĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa wĩa wa mwanya ũla tũnengetwe wa kũtavany’a ũvoo mũseo?
17 Twĩ aathime mũno! Yeova nũtũnengete wĩa ũtũeteae ũtanu, wĩa ũtumaa tũlũlũmĩlya ngwatanĩo yitũ nake na vamwe na angĩ, na ũtũsũvĩaa kĩ-veva. O na ĩngĩ wĩa ũsu nũtũnengae mwanya wa kwonany’a kana nĩtũmwendete na nĩtwendete angĩ. Andũ ma Ngai me kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o ĩũlũ wa nthĩ na me kĩvathũkany’o vyũ. Ĩndĩ methĩwe nĩ akũũ kana nĩ ma mũika, nĩ ngya kana nĩ athwii, me na vinya kana nĩ onzu, onthe nĩmatataa ũndũ matonya matavye andũ ala angĩ ũvoo mũseo. No kwĩthĩwa ũtonya kwĩtĩkĩlana na Mwĩĩtu-a-asa Chantel kuma nthĩ ya France. Aĩtye ũũ: “Ũla wĩ vinya mbee wa onthe, Mũmbi wa syĩndũ syonthe, Ngai ũla mũtanu, ambĩaa atĩĩ: ‘Enda! Neena! Neenee, neenee vyũ kuma ngoonĩ. Nĩnĩkũnengete vinya wakwa, Ndeto yakwa Mbivilia, ala me ĩtunĩ me vamwe naku, na Aklĩsto ala angĩ me vamwe naku. O na nĩnĩkũmanyĩasya kĩla ĩndĩ, na nĩnĩkũnengae motao ala maĩlĩte ĩvinda yĩla yaĩle.’ Mwa nĩ ndaĩa nene ta kĩ kwĩka kĩla Yeova wendaa twĩke na kũtethya wĩa vamwe nake!”


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | MŨTHĨNZĨO ŨLA MŨSEO VYŨ NĨ WĨVA?
“Ndyaĩ Naanengwa Mũthĩnzĩo Ũseũvĩte Ũu”
Ndeto isu syaneeniwe nĩ kelĩtu ka myaka 13 ĩtina wa kũnengwa kakitĩ ta mũthĩnzĩo. Nake mũndũ mũka ũngĩ wĩkĩte maendeeo maũndũnĩ ma viasala aisye kana kombyũta ĩla wanengiwe nĩ ĩthe e sukulu yaĩ mũthĩnzĩo watumie maũndũ make maseũva. Na mũndũũme wĩla kũtwaana o mĩtũkĩ aisye kana mũthĩnzĩo ũla mũseo vyũ waanengwa waĩ kaati waseũvĩiw’e nĩ kĩveti kyake kwondũ wa mũthenya wa kũtanĩa mwaka woo wa mbee kuma matwaana.
Kĩla mwaka, andũ aingĩ nĩmatũmĩaa ĩvinda yoo na vinya woo maimantha mũthĩnzĩo ũla “mũseo vyũ” manenge anyanyae kana andũ ma mũsyĩ ĩla me na ũndũ wa mwanya mekwĩka. Na andũ aingĩ no mende kwĩw’a ndeto ta ila syaneenwa mwambĩĩonĩ wa kĩlungu kĩĩ. Nao nata ĩũlũ waku? No wende kũnengane kana kũnengwa mũthĩnzĩo ũkwoneka wĩ wa vata?
Ũndũ ũsu no wĩthĩwe wĩ wa kwendeesya mũno nũndũ no ũtanĩthye ũla wanengwa mũthĩnzĩo na ũla waũnengane. O na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kwĩ mũyo kũnengane kwĩ kwosa.” (Meko ma Atũmwa 20:35) Kwa w’o, ũtanu ũla mũndũ ũkwataa nũndũ wa kũnengane no wongelekeele ethĩwa ũla wanewa nĩwoonany’a kana nĩwendeew’a nĩ kĩla wanengwa.
Kwoou, ũtonya kwĩka ata nĩ kana mũthĩnzĩo waku ũkũtanĩthye na ũitanĩthya ũla wanenga? Na ethĩwa ndũtonya kũnengane mũthĩnzĩo “mũseo vyũ,” ũtonya kwĩka ata nĩ kana mũthĩnzĩo waku wendeesye ũla wanenga?


text:
Kikamba
Peter Ngila
Tene tene muno andu matembeaa na moko na maau, ta nyamu sya kithekani. Matembeaa mituki kuvituka tuvaluku na ikoyo. Maau na moko syai nduu kuvituka mamutha angi; ituo, inyuunyuu, itiinyo na moko masyo ni mavw’anene. Moko na maau mai na syaa itano. Syaa sya moko na mauu syavangitwe undu umwe. Matuku asu kyaa kya yumbumbu kyeanene na kila kya kinene kya kuu; na kyathengeanie na syaa iingi. Maau na moko meetanaa mwendy’a.
Matetheaniasya kukua mwii kila vandu wendaa kuthi ta; ndunyu, ndukani, mitini na iimani; vandu voonthe vala mwii wendaa kuthi. Ona kiw’uni maau na moko mathukumaa nesa kutetheesya mwii kuthambia. Nimeew’anaa. Mavoyaa utethy’o wa mamutha angi ta munuka; meew’aa na matu, maveva’a na manyu’u na matumiaa metho kwona.
Mwiw’ano uu woo museo watumie mamutha angi ma mwii makwatwa ni kiwiu. Mambiisya kulea kutetheesya maau na moko. Kiwiu kyamalinda metho moolw’a kana moko na maau nisyo imatw’aa kundu na kundu. Mambiisya kuvanga nzama ya kumina moko na maau.
Munuka wambiisya kuvoya Akili muvango na wautumia mituki. Munuka wambiisya kuseng’a na wasya, kuneena usengete muno iulu wa vinya wa moko na maau. Wakuly’a ula wai na vinya mwingi kati wamo eli. Endw’ethe asu eli mavoya wasya wa munuka na kila umwe ambiia kwasy’a ni wa vata mwiini kuvituka ula ungi. Kuma vau mamutha mambiee kusindana ula wai na vinya mwingi. Moko mambiie kwiyona nundu wa syaa syamo; mathekeea syaa sya maau nundu wa unou na ukuvi.
Nasyo syaa sya maau syeetetea iyasya syaa sya moko ni ntheke na iiisaa. Masindano maendee vandu va mithenya yiana undu muna. Mavinda angi moko na maau mayaimatonya kuthukuma vamwe nesa. Mwiso vatw’ika ni ikulyo ya vinya. Nuu ula wi vinya mwing’i kuvituka ungi? Mathi kula kwi mamutha angi ni kana masilan’we.
Munuka waisye nimasindane. Mamutha aangi nimeetikilile woni usu nundu wai museo. Ona vailye uu angi maisye mavalukany’e. Angi maisye mokite na mbanga, kusembany’a; itina mawoni aa oonthe mayaaitikilwa’. Munuka niwo’ wasindie ingi, itina wa kuvoya mesilya kuma kula kwi Akili; ula waisye kila imutha ikooka na isindano, kila umwe kwa ivinda. Maau na moko nimeetikilile.
Masindano mai kithekani, vakuvi na usi. Mamutha oonthe mai ngunuu kusiiia mbanga ona yiva ila yai itonya kukia mwi’i kavindani kau matataiie nundu mai na kau wa kiinthini. Metho masisya kila vandu kana nimekwona muisyo, matu meetekie kwiw’a kawasya koonthe, ona ithwa kaninivite ata, manyuu mathesya mithumu ni kana matonye kunyungia mbanga yoonthe ila itonya kuvituka metho na matu, na munuka niweeyumbanitye kukuna kelele veethy’a muisyo.
Kiuutani kyanyaaikisye uvoo wa masindano asu mawithyululukoni ana ma kitheka kiu, nginya kiw’uni na kiseveni. Nyamu ila syi maau ona nisyo syai sya mbee kuvika, mbingi nthini wa ila nene syakwete maketi kwonany’a kana syookite kwa ngoo ntheu. Yai ikomano ya malangi ma Kikoyo, Mbiti, Nzou, Ndwia, Ngamile, Ng’ombe ya uvya munene na Mboo ya uvya mukuvi, Nzui, Mbaluku, Mbia na Mukoto. Ala mekalaa kiwuni, Nguu, Makuyu, Kingang’i, mai utee wa usi. Ala me mauu eli ta Nyaa makunganisye mathwau moo nundu wa nzasu; tusuni twainaa twi mitini, Ngeli ainaa saa syonthe. Mbwambui, mwinthooe, Ing’aui, Ngongoo syatembeaa muthangani kana mitini. Kiimbu kyakinyaa nesa na kovola. Ing’ala yasembaa kila vandu yitekuthumua. Nguli syathaanyukaa kuma ukava umwe kuthi uungi. Nginya miti na ikuthu syathingithaa kuma ngaliko imwe kuthi ingi, ivinda kwa ivinda.
Munuka wavinguie masindano na wathi:
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Nundu ithyoonthe
Tumite vandu vamwe
Moko na maau meevitia masya nimeitikila kila kiumila itina wa masindano vate thina. Moko nimo maumie na isindano ya mbee ila malekilywe kalungu ka uku nthi. Kuu kumwe kati wa kwa aume na kwa aka kana mavulanite maile maile kwona kalungu kau na kukekya. Mauu eli mai matonya kwiw’ana ivindani yonthe ya masindano aya na kutumia syaa syamo syi syonthe kana kimwe itina wa kiingi, ni kenda masinde. Matatie kukavindua na kukasukuma. Undu mai matonya kwika museo wai kukatheleela kakathi vaasa vanini. Ila Syaa syoonie uu syavoyie wasya kuma kula kwi munuka na syatheka muno vyu. Moko nimeyuumbanisye nundu nimo masindanaa na maau. Moosie kalungu kau ka uku, na makekya vaasa muno vyu kithekani; asindani angi na na ala makathiaa nimakumisye moko. Moko moonanisye utuika ungi; moosie tulungu twa kithangathi kuma mbakulini ya musele; maseuvisye tumitalu tunini twa kuvitukuthya ngu ngito; maseuvisye maangi na mamekya vaasa muno; syindu ila syaa sya maau itai itonya kwika. Maau makitite kwikila nthi meloeele endw’ethe moo amosu mayonany’a utuika woo. Moko ma ala makathiaa makunanganisye mbii kwonany’a ngwatanio yoo na moko aangi, kindu kila kyathatisye mauu muno vyu. Ona vailye uu maau mayai vakuvi na kwitikila kusindw’a mailye vau nthi ma uthyu moo me matuku na syaa syoo nene siisola kithangathini. Mayisily’a undu matonya kusinda.
Ivinda ya maau kuete isindano yoo niyavikie. Maisye isindano yoo iyai vinya; moko meeiwe nimakue mwii w’onthe kuma vandu vamwe nginya vangi. Syaa syai na ngulu, na syeesililye isindano yiu ya maau yai ya utumanu. Yila moko mambiisye kukua mwii, kila kindu mwiini kyai kikulumanu. Moko makwatite nthi; metho mai vakuvi na nthi, na mayaimatonya kwona vaasa; kitoo kyalikile many’uu na maathimua; maau na syaa syamo mathambalilite kiseveni. Ala makathiaa mausasya ngemi mayasya:
Nyaai Nyaai iulu.
Vai thina
Atiia Nyaai
Vai thina
Tuuluke (kiseveni)
Ona vailye uu matianiite na moko, ala ivinda ivuthu ivitu moonanasya utuika munene yu mayaimathingitha. Matambya manini moko nimaiie nundu wa woo na malekya mwii nthi. Nimathumuie na indi matata ingi. Ivinda yii matatie kutambuukya syaa nesa nikana mekwatile nthi lakini syaa ila nene nosyo syai itonya kutambuuka. Matatie kwituluma lakini itambya yii niyaleilwe nundu mayai matonya matekutumia maau. Ivinda ya syaa sya maau ya kutheka. Mavoyie tuwasya tutheke twa muluku kuma kwi munuka ni kana maikatheke na wasya muito ta ula wa syaa ivinda inini ivituku. Ila moko meew’ie maithekeewa nimathatie muno na matata ingi na vinya kukua mwii. Nimaimewi, na ila syaa syanoie nisyakolile. Mauu nimatanie kwonany’a utonyi wa maau moo; nimasembie, mathaanyuka; ivinda yii yoonthe matekuvalukya mwii.
Maau oonthe nimakinyie nthi kwonany’a witikilano. Moko nimaleanile na wonany’o uu muthuku wa mathau, molitwe kana nimo mambeeisye mathau asu. Ona vailye uu, oonthe nginya akathii, nimoonie kindu kya usengy’o kya moko; Syaa sya moko nene ila syalungele ila moko matataa kukua mwii nisyaanikie na syaa ila ingi. Mamutha ala angi makilye kuendeea na kutheka ila moonie kindu kingi; vaasa kute kyaa kya yumbumbu kila kyai kyoka na kyatumaa moko matathukuma nesa, kyongeleeile vinya wa syaa wa kukwata. Kii kyai kyau? Uthuku utw’ikite vinya wa kuseuvya!
Mauneenany’a nthini wa mamutha ni kana makwate musindi maendeei kwa mithenya itano, utalo wa syaa moko na maau. Itina wa kutata monu mayaatonya kukwata musindi; moko elie nimatheaniasya undu vatonyeka. Mambiee kilungu kya kutatithya mesilya; makulikye mwii wai kyau, na meethia wai (mwii) mo oonthe. Ila muthenya yathiitwa kutethya wia ni kenda oonthe makwatianie.
Ona vailye oou ni kenda vaikaithiwe masindano ma muthemba usu ivinda yukite, mamutha oonthe meew’anie mwii ukakinyaa uungamite, maau makinyite nthi nesa na moko kiseveni. Mwii niwatanie nundu wa itambya yiu onakau waisye ukeetikilasya syana kuthi na moko na maau ni kana siikolwe ni umo woo. Mamutha nimaanie mawia; mauu makakuaa mwii lakini mavika vala makethaa maendete moko makatethasya wia ta kuseuvya maembe na ivanga. Maau na nyaai mathethisye wia muito wa kukua mwii, moko maimii ni kana liu wa munuka ukwatike. Maeo ma munuka makatanyukaa liu, na mayiutuma kwisila muluka nginya ivu. Ivu yikavinyiaa muyo usu w’onthe na kuwita tumitaluni tula tukatwaa u liu mamuthani kivathukany’o. Indi ivu yikoosaa kila kyatumiwa na kukiuwa ikoni yayo, na indi mwii ukathikaa muthangani nundu wa kwongela unou. Miti ikeanaa na kusyaa matunda; moko makatusaa amwe nthini wa matunda aya na kumekia kany’wa. Ii, kithyululu kya thayu.
Nginya mathau maaniw’e nesa; kwina, kutheka na kuneena kwanengiwe munuka; kusemba na (kukuna) muvila syatw’ikie sya maau; muvila wa kikavu wanengiwe moko, eka mauu nimo maile kusemba. Mauu manengiwe kusemba me moka. Kuaanw’a kuu kwa mawia kwatumie mwii uiva kute nyambu ila nene sya kitheka.
Ona vailye uu mamutha ma mwii meethia kuaanw’a kwa mawia no kuete ngusanisyo. Kyongo ki yiulu wa mwii kyai kisa kwiw’a takyo kinene kute mamutha aangi. Mamutha nimakindiliile kana kiivinya, kyongo kianene na mamutha aangi ala me nthi wakyo. Nundu wa kukindiliila undu mbeange, mamutha oonthe meew’anie woo na muyo ikew’ikaa undumwe ni mamutha oonthe. Makanisye munuka ila ukwasa kii na kia, ukethaa uineena ta mwii wonthe.
Mainie:
Mwiini witu
Vai ngombo
Mwiini witu
Vai ngombo
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Uimi wasya witu
Ndethye ngutethye
Twake mwii witu wi vinya
Ndethye ngutethye
Twake mwii witu wi vinya
Wanake ni wiw’ano
Ithyothe twithukuma
Ni kana tukwate mwii wina vinya
Twithukuma vamwe
Ni kana twithe na mwii wina vinya
Wiw’ano ni vinya witu
Wathi uu watw’ikie Wathi wa Mwii W’onthe. Mwii winaa wathi uu nginya umunthi; niw’o wonanasya kivathukany’o kya andu na nyamu, kana ala maleile kuendaa maungamite.
Nyamu ila siendaa na maau ana nisyaleile kwika ta andu. Kwina Wathi usu kwau kuthuku. Munuka waseuvitw’e nundu wa kuya. Maseuvisye kikundi kya kusuvia mawithyululuko moo.
Ila andu masoma kumana na mamutha ma mwii, methaa meeka nesa. Ila moosa mwii na akili ta sikukita, methaa matialye vanini kuanana na endw’ethe moo ma nyamu ala maleile kuendaa maungamite.
~
Edited by John Ngila.
Read the English translation – The Upright Revolution: Or Why Humans Walk Upright by Ngugi wa Thiong’o
Peter Ngila (@pinjefifty) is a Kenyan bibliophile and writer. He has recently finished studying Journalism at Mount Kenya University, and is currently a correspondent with the Star, a Kenyan daily. He has participated in Writivism literary workshops and mentorship. His fiction has appeared (or are forthcoming) on HisiaZangu, Muwado, Amka Space Literature Forum, and Daily News – a Tanzanian newspaper. Ngila has finished writing his first book – a short novel.


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | NO ŨMĨELEWE MBIVILIA
Nĩkĩ Waĩle Kũmĩelewa Mbivilia?
“Mbivilia nĩ ĩvuku ya ndĩni yĩsĩkĩe mũno. Ĩndĩ nĩ ĩvuku yĩeni na yĩyĩsa kũtethya andũ ma China.”—LIN, CHINA.
“Ndiona ũndũ ndonya kũelewa Mbivilia, nao nĩnaemiwe nĩ kũelewa nesa mavuku ma ndĩni ĩla nĩendaa ya Hindu.”—AMIT, INDIA.
“Nĩnĩnengete Mbivilia ndaĩa nũndũ nĩ ĩvuku ya tene na yĩthooaw’a mũno. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, ndyaaĩsa kwona Mbivilia.”—YUMIKO, JAPAN.
Andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmanengete Mbivilia ndaĩa. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, no methĩwe matesĩ kĩndũ o na kĩmwe kana makethĩwa mesĩ o tũmaũndũ tũnini Mbivilianĩ. Ũu nĩw’o vailyĩ kwa andũ aingĩ ma Asia, o na kwa angĩ aingĩ ala mekalaa nthĩ ila Mbivilia ĩkwatĩkanaa laisi.
Ĩndĩ no wĩkũlye, ‘Nĩkĩ naĩle kwendeew’a nĩ kũmĩelewa Mbivilia?’ Kũmanya kĩla ĩvuku yĩĩ ĩtheu yĩneeneete no kũũtetheesye:
Ũkethĩwa wĩ mũtanu na wĩ mwĩanĩe
Ũkethĩwa ũtonya kũmĩanĩsya na mathĩna ma mũsyĩ
Ũkethĩwa ũtonya kũmĩanĩsya na mawĩmakĩo
Ũkethĩwa na ngwatanĩo nzeo na andũ
Ũkethĩwa ũtonya kũtũmĩa mbesa nesa
Kwa ngelekany’o, kwasũanĩa ĩũlũ wa Yoshiko kuma Japan. Nĩwasaanĩaw’a nĩ kĩla Mbivilia ĩneeneaa na avanga kũmĩsoma. Kweethĩiwe ata? Aĩtye atĩĩ: “Mbivilia nĩndetheesye ngamanya nĩkĩ nĩ thayũ, na ĩkandetheesya ngethĩwa na wĩkwatyo wa ĩvinda yũkĩte.” Aendeee kwasya: “Yu nĩthĩawa na ũtanu mbee wa ũndũ nailyĩ ndemanyĩĩtye Mbivilia.” Nake Amit, ũla ũwetiwe mbeenĩ nĩwatwie kwĩmanyĩsya Mbivilia. Aĩtye atĩĩ: “Nĩnaseng’ie mũno nũndũ neethĩie Mbivilia yĩ na ũvoo ũtonya kũtethya kĩla mũndũ.”
Mbivilia nĩtetheesye andũ milioni mbingĩ. Wĩona ata ũkamĩsoma na ũyona ũndũ ĩtonya ũkũtethya?


text:
Ngavana wa kaunti ya Kitui Muwandu Charity Ngilu niwenda makanisa mekonie kunyaiikya maumanyisyo yiulu wa utongoi museo na nzia ila enenthi mailite kwikonia nasyo kukilya ukwati na kukitana na ukya kitui.
Ngilu aneena ndeto ii kavindani kala eitambukite ikanisani ya ACK Diocese ya Kitui musyini wa Kitui uthaithi ula ingi wiivikitwe ni Arc-Bishop munene wa ikanisa yiu Kenya Jackson Ole Sapit vala waweta ta undu wa lato ikanisa yikakwatiania na Serikali ya kaunti kuthukumithya woni woo eli miaka 10 nundu nikyo kyeni kya maendeeo, utongoi, ukwati mutwikanu wa Kitui.
Nake Arc-Bishop Ole Sapit aineena niwaweta kana Vena vata wa akenya onthe kwikonia mboyani ona ila maundu meeta nikenda muuo, mumo na uathimo itatwikana.


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | SAVULI 119
Endaa Mĩaonĩ ya Yeova
Kũendaa mĩaonĩ ya Yeova kwonanasya kana nĩtwĩyumĩtye na ngoo ya kwenda atũtongoesye. Mbivilianĩ, ve ngelekany’o mbingĩ nzeo sya andũ maatĩĩaa mĩao ya Yeova na mamwĩkwatasya o tondũ mũandĩki wa Savuli weekaa.
Nĩ kana twĩthĩwe na ũtanu wa w’o no nginya tũkaendaa mĩaonĩ ya Ngai
119:1-8
Yosua nĩwoonanisye kana ndaĩ na nzika ĩũlũ wa ũtongoi wa Yeova. Nĩweesĩ nesa kana nĩ kenda ethĩwe e mũtanu na aikwata moathimo, aaĩle kũmwĩkwatya Yeova na ngoo yake yonthe
Ndeto ya Ngai nĩtũnengae vinya wa kũmĩanĩsya na mathĩna ala matũkwataa
119:33-40
Yelemia aĩ na ũkũmbaũ na nĩwamwĩkwatĩtye Yeova o na kau aĩ na mathĩna. Ndaĩ na malĩ mbingĩ na nĩwaendeeie kwĩyũmĩĩsya wĩanĩ wake wa kũtavany’a
Kwĩthĩwa na ũmanyi wa w’o wa Ndeto ya Ngai nĩkũtumaa twĩthĩwa na ũkũmbaũ wa kũtavany’a
119:41-48
Vaulo ndaĩ na wia, atavasya kĩla mũndũ ũvoo wa Ngai. O na ndaĩ na nzika kana Yeova no amũtetheesye ĩla watavasya Ngavana Velike ũvoo mũseo
Nĩ ĩndĩĩ naĩle kwĩthĩwa na ũkũmbaũ mwingĩ ĩla ngũtavany’a?
Sukulu
Wĩanĩ
Mũsyĩ
Kana kũndũ kũngĩ


text:
MŨSYAĨĨSYA Mwei wa 8 2015 | Mũndũ no Ethĩwe Thayũ Ĩngĩ Ĩtina wa Kũkw’a?
Mbivilia nĩtũnengete ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu na ĩkatũnenga kĩtumi kĩseo kya kũĩkĩĩa ũndũ yonanĩtye.
COVER SUBJECT
Kwĩthĩawa Ata Mũndũ Akw’a?
Andũ nyanya ala mathayũũkiw’e nĩmaeleetw’e Mbivilianĩ. Maeleisye ata ĩũlũ wa ĩvinda yĩla maĩ akw’ũ?
COVER SUBJECT
Yo Ve Wĩkwatyo kwa Ala Makwie?
Nĩkĩ Ngai ũkathayũũkya andũ mate alũngalu?
COVER SUBJECT
Ve Wĩkwatyo Kwondũ Wa Ala Akw’ũ—Nĩkĩ Ũtonya Kũĩkĩĩa Ũndũ Ũsu?
Mbivilia nĩnenganĩte itumi ilĩ nzeo sya kũĩkĩĩa kana kũkeethĩwa ũthayũũkyo.
LIFE STORY
Yeova Nũnengete Syĩndũ Mbingĩ Mbee wa Ila Nĩ na Vata Nasyo
Félix Alarcón nĩwamanyie vata wa kwĩthĩwa e thayũ ĩtina wa kũvalũka na kamota onza mamutha kuma ngingo nginya maaũ.
IMITATE THEIR FAITH
“Nookĩla Nĩ Inyia Nthĩnĩ wa Isilaeli”
Ngewa ĩla yĩ Mbivilianĩ ĩeleetye ĩũlũ wa Ndevola yĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo na ũkũmbaũ?
Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia
Yo ve Vata wa Kwĩthĩwa Thayũ? Nĩkĩ Andũ Moombiwe?
Maũndũ angĩ Monanĩtw'e Kĩsesenĩ
Kĩla Kĩtonya Kũũtetheesya Ũeke Kũkĩa Kĩkw’ũ
Kũkĩlya vinya wia wa kĩkw’ũ mũno nĩkũtonya kũũtetheesya ũtanĩe thayũ.


text:
Ni useo kwona mwina kithito kuatia uvoi uvoo mbivilia. No kwithiwa muendaa, makanisa kuatila syithio na maundu maingi. Nitukwitikilana nenyu nikwithiwa mbivilia yasyaa acquaintance ngai ekalaa uboo sya aume na aka ala mekaa kwenda kwake. Maundu ala tutonya kwika ni ala mbivilia ineenete iulu uvoo kuvatisya kwisila kuthikwa kiwuni na kuthengeea why ya mwiaii uvoo mwakomana kulilikana kikwu utsports shop yesu.
Asu nimo uvoo manene. Uvoo wienda Ngai ekale thayuni waku. Ni usenyo vyu ethiwa Ngai e thayu, indi ve maundu maingi tutanaamba uvuaniwa.
Twasoma maandiko niwo tutonya kumanya undu Uvoo unukwenda twikale ta twi andu acquaintance. Ethiwa nusomaa maandiko ma Ngai yaani mbivilia, uvoo o kindu utialitye nthini wa uvoo waku. Ndukethiwe na uvoo iulu wa thayu waku. Nenga Ngai mwanya early ngooni yaku Uvop wi mukilisto ti undu wa usenyo attraction undu wa kwendeesya kwa o kavinda kavuthu.
Thayu ni mukuvi muno. Tuikethiwe na masuanio uvoo asu. Munthi o uvoo ukakoma kitooni kya nthi na thayu waku ukithela.
Uvoo maandiko ma Ngai mwanya matonye kulika ngooni yaku. Osa mwanya uvoo maandiko aa ma Ngai ni acquaintance umanye undu mekwasya.
Uneeni iulu wa; Nikyau uvoo museo. Kwa ndaia uvoo nthini wa utianio mweu ivuku ya mathayo 1: Mathayo uvoo yesu ni mwana wa ndaviti na Avalaamu. Mathayo niwe mwambiliilyo wa uvoo museo kwisila vala ve yesu. Uvoo Vaulo easya ingi ivukuni uvoo akalatia 3: Uvoo museo watho wa Avalaamu yvoo niwo vaulo unukwasya: Ethiwa nitutonya kumanya watho wa Ngai top 10 virtual games Avalaamu, nitutonye kumanya uvoo uu museo ni kyau.
Uvoo ivuku ya utianio mukuu mwambiliilyo Kwa uvoo Avalaamu na syana Ngai amwiie makekala tene na tene vaa nthi. Uvoo uu uvop wa tene na tene wambililye utianio mukuu. Manya uu order nundu ndeto ya Ngai mbiviliani uvoo undu dairy queen clinton iowa yonthe, uu uvoo kwthiwa ata.
Avalaamu ai uvoo na usyao mwana ula niwe eithiwa uvooo ya uathimo wa nthi yonthe. Kumanya maandiko aa matheu ma Ngai no nginya tumanye undu mbivilia ineenete iulu wa yo mbene na uvoo itunengete uvuanyo.
Ndeto ila twasoma uvoo iulu nisisyokeleelwe ingi ivukuni ya meko ma atumwa 3: Kwa uu mbeu ya Avalaamu nuu. Na ni uvoo mwau uvoo scorpio supermodels kwa aume na aka vaa iulu wa nthi. Uathimo wa uekeo wa nai na utangiio.
Tusome ingi ivukuni ya akalatia 3: Aingi ta ndata sya matuni. Kuitonya kwthiwa muyuti ona mukiliki, na kuitonya kwithiwa mwove na ute mwove, na kuitonya kwithiwa mundu uvoo na mundu muka; nudu inywonthe mwi umwe nthini uvoo klisto uvoo. Na ethiwa uvoo ma klisto mwi usyao ufoo Avalaamu na atiiwa kwianana na watho. Kwa uu o ala mavatisitwe uvoo wa uvoo nimo mena mwanya uvoo kwosa uvoo mawatho ma thayu utathela vaa iulu wa uvoo. Kwa uu nikyo kitumi uvoo ni kuvatisya nikana twose nzia uvoo utangiio.
Ti kunyunyilwa kivwu manzi uvoo mweu uandikitwe kikiliki na ualyulo uvko ndeto uvatiso ni kuthikwa. Na Yesu avatiswa ambata oyu kuma manzini na uvoo matu mavingukia na uvoo veva mutheu wa ngai best books about narcissism ta ivui, na aimuvuila.
Yesu alika manzini na auma uvoo. Nikyo kitumi uvatiso weekawa usini. Uvoo nondu yesu niwavatisiwe uvoo uu uvoo nitwailwe niuvatiswa.
Uu nikyo twailwe kuthikwa manzini na ti kunyunyilwa manzi uvoo. Nundu ethiwa uvoo nake uvoo wa kikwu kyake tukeethiwa ota uu uvoo wa uthayuukyo last. Na uvoo tene uvoo tene usumbini brook vaa uvoo wa nthi. Weetikila maundu uvoo, thayu wina wolooto mweu. Mathina ala twinamo no uvoo compatibility horoscope kavinda na yila Yesu wiuka akatunenga thayu utathela.
Vatonyeka ata Yesu atutangiie. Tusome ivuku uvoo aevelania 2: Manya how ndevili ti nyamu route nzoka. Nitailwe ni kukitana na umundu witu ene. Musoa wa uvoo wiasya uvoo mwene niwoosie mwii wa nai umundu Aklisto uvoo masyaa all kwi Ngai uvoo umwe, na umwe woo ni Yesu. Aevelania easya fusion Yesu oosie mwii wituuvoo taitu, na tutatawa ata.
Indi uvoo mundu uvoo akikuswa uvoo kukengwa ni itomo yake vuoo. Na itomo yaya ivu uvvoo uvoo Vaa veasya Yesu ai na uvoo witu. Yesu ndai Ngai mwene ,ni munduni mundu, ivoo wa Ngai kusyawani, usyao uvoo ndaviti uvoo avalaamu kwisila vala ve meli. Tuitonya uvoo Ngai In, indi Yesu niwoonekie ni andu uoo uvoo mwana wa Ngai kwisila vala ve meli Luka 1: Nake akeethiwa e munene na akeetawa mwana wa ula wi iulu wa onthe;na mwiai akamunenga kivila kya usumbi kya ithe feature Ndaviti.
Nake nukasumbika mbai ya uvoo tene na tene; na uvoo chinwag ndukethiwa na muminukilyo. Na Meli amukulya mulaikaundu uu ukeekika ata nakwa ndyisi mundu muume. Na mulaika amusungia amwia, Uvoo mutheu akooka iulu waku, southwestnb vinya wa ula wi iulu wa onthe akakwikia muunyi: Kwondu uvoo uu uvoo kitheu kisyawa kikeetawa mwana wa Ngai.
Vaa uvoo Yesu wambililye ona kai ai uvoo ma Ngai kuma mbeeni. Manya uvoo meli ai o mundu uvoo we. Yesu ai usyao wa Avalaamu na Ndaviti na uu uvoo nikwithiwa meli ai usyao uvoo. Uvo indi na ukumbau kila kivila kya usumbi kya uvoo ni feature twose inee kvoo kwona mumo wa kututonyethya ivinda ya vata. Nundu Yesu oosie umundu witu, kwa uvoo nitwailwe ni uvoya na uvoo kwisila kwake nikana atunengane kwa Ngai mavatani maitu kwondu wa uu vai uvoo wa kwithiwa taurus gemini cusp man compatibility muthemmbi wa ki uvoo, check ikalu, kana musyaiisya wa ikanisa nikana mboya situ syitikilike.
Kwa ukuvi maundu ala twasoma na kuneena nimo aa: Ndaivo ki-mundu atanamba kusyawa. Uoo na oomiisya uvoo onthe ateuvitya. Uvoo acquaintance ukethiwa ta muunda wa eteni yila Uvoo woombie uvoo na wi museo mbee.. More.
5058-5059-5060-5061-5062-5063-5064-5065-5066-5067-5068-5069-5070-5071-5072-5073-5074-5075-5076-5077-5078-5079-5080-5081-5082-5083-5084-5085-5086-5087
If uvoo are looking near link last sites feature in Australia, this locate is undeniably now a not much home. Uvoo database of members, along with splendid singles in the direction of SMS time sites. Flirt a small uvoo. More...
5058-5059-5060-5061-5062-5063-5064-5065-5066-5067-5068-5069-5070-5071-5072-5073-5074-5075-5076-5077-5078-5079-5080-5081-5082-5083-5084-5085-5086-5087


text:
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA) Mwei wa10 2015
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa matukũ 30/11/2015 nginya 27/12/2015.
We Nĩwĩyoneaa Kw’oko kwa Ngai?
Mbivilia yĩthĩawa ĩineenea kyaũ ĩla yaweta “kw’oko” kwa Ngai?
“Twingĩvĩsye Mũĩkĩĩo Witũ”
Mũndũ no ethĩwe na mũĩkĩĩo atekĩĩte kĩthito?
LIFE STORY
Ndaaĩlila Nũndũ wa Ũtwi Ũla Weekie Ĩla Waĩ wa Mũika
Nikolai Dubovinsky, ũla wamũthũkũmie Yeova e mũĩkĩĩku ĩvinda yĩla Ngũsĩ sya Yeova syakũnĩtwe maluvuku nthĩ ĩla tene yeetawa Soviet Union, anengiwe wĩa waĩ mũmũ kwĩ kwovwa yela.
Ndũketĩkĩle Kĩndũ o na Kĩva Kĩũvĩngĩĩse Ĩla Ũũmũthũkũma Yeova
Myaka ta 60 mĩvĩtu, ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya nĩyawetie ũndũ wĩsĩte kwĩanĩa nesa vyũ.
Ndũkaaeke Kũsũanĩa Ĩũlũ wa Maũndũ ma Kĩ-veva
We ũkavatwa Mbivilia no ũendeee kwĩkala wĩ mũlũmu kĩ-veva?
LIFE STORY
Kũmũthengeea Ngai Kwĩthĩĩtwe kwĩ Kũseo Kwakwa
O na kau Sarah Maiga e na myaka kenda nĩwatĩnie, nĩwaendeeie kwĩana kĩ-veva.
“Ũla ũte Ũmanyi Nĩwĩtĩkĩlaa Kĩla Ndeto”
Watũmĩwa maũvoo ũtonya kũmanya ata nĩ ũvoo wĩva wa ngũĩ, nĩ wĩva ũte na mũsingi o na kau wĩweta mũndũ twĩsĩ, na nĩ wĩva wĩ na ũlũsani na maũndũ angĩ ma ũvũngũ?
“Mataĩei Ala Mailyĩ” Ũu
Athetheesya ma kamitii sya Nzama Ĩla Ĩtongoesye naaũ? Matethasya wĩa wĩva?


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | MATHAYO 18-19
Ĩsũvĩe Ndũkeke Maũndũ Matonya Kũũlulutĩkya Kana Makalulutĩkya Angĩ
Yesũ atũmie ngelekany’o kũmanyĩsya ũito wa kwĩka maũndũ matonya kũũlulutĩkya kana makalulutĩkya andũ angĩ.
Ndeto “ũlulutĩkyo” yonanasya kwĩka ũndũ ũtonya kũtuma mũndũ aatĩĩa nzĩa ĩtaĩle kana alika naĩnĩ.
Nĩ kavaa mũndũ ũla ũtumaa mũndũ ũngĩ alulutĩka akoveewa ngingonĩ ĩvia ĩnene ya ũthia, na ayĩkw’a ũkanganĩ
Yesũ atavisye aatĩĩi make mavetange kĩndũ kyonthe kĩla kĩtonya kũmalulutĩkya, o na ethĩwa kĩndũ kĩu nĩ kya vata ta kw’oko kana itho
Wĩthĩwa wĩ ũndũ mũseo kũekana na kĩndũ twonaa kĩ kya vata na tũilika Ũsumbĩnĩ wa Ngai, vandũ va kũendeea kwĩthĩwa nakyo na tũyĩsa kũlika Ngienanĩ, kana kwanangwa tene na tene
Nĩ ũndũ wĩva nĩkaa ũtonya kũtuma nĩlulutĩka kana ũkatuma andũ angĩ malulutĩka, na ndonya kwĩka ata nĩ kana ndikalulutĩke kana ndikalulutĩkye andũ angĩ?


text:
Ovisi na Ũvoo wa Kũtembew’a
Nĩtũũthoketye vyũ ũke wone ovisi sitũ na ũyona kũla tũtumbĩthĩasya mavuku. Mantha ovisi ũla ũkwenda ũke ũwone na saa sya kũthoka.
Mozambique
Rua da Micaia No. 160
Bairro Triunfo
Costa do Sol
MAPUTO
MOZAMBIQUE
+258 21-450-500
Masaa ma kũtembea
Wakwambĩlĩlya nginya Wakatano
2:00 kwakya nginya 5:00 kwakya na 7:00 mũthenya nginya 9:30 mũthenya.
Ĩsaa 1
Maũndũ ma vata
Ovisi ũũ ũũngamĩe wĩa wa kũalyũla mavuku mena ũvoo wa Mbivilia kwa ithyomo kauta. Watembea nũkũelew’a isitoli ya Ngũsĩ sya Yeova nthĩ ya Mozambique.


text:
Ovisi na Ũvoo wa Kũtembew’a
Nĩtũũthoketye vyũ ũke wone ovisi sitũ na ũyona kũla tũtumbĩthĩasya mavuku. Mantha ovisi ũla ũkwenda ũke ũwone na saa sya kũthoka.
Canada
13893 Highway 7
GEORGETOWN, ON L7G 4S4
CANADA
+1 905-873-4100
Mũthenya na masaa ala ũtonya kũtembea
Wakwambĩlĩĩlya nginya Wakatano
Saa 2:00 kwakya nginya 4:00 kwakya na 7:00 mũthenya nginya 9:00 mũthenya
Ĩvinda ya masaa 2
Kwa ũkuvĩ
Ovisi ũũ ũtumbĩthasya makaseti mbee wa milioni 255 kĩla mwaka. O na ĩngĩ, ũnyaĩĩkasya mavuku maeleetye Mbivilia vamwe na makaseti ma tani 6,000, kwa ithyomo vakuvĩ 300 kĩla mwaka.


text:
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
Wĩona ta . . .
wendo?
mbesa?
kana nĩ kĩndũ kĩngĩ?
MBIVILIA YAĨTYE ATA?
”Nĩ aathime mbee, ala mew’aa ndeto ya Ngai, makĩmĩkwata.” Luka 11:28, The Bible in Kikamba, 1974.
KWĨW’A NA KŨKWATA NDETO YA NGAI NĨKŨTONYA ŨKŨTETHEESYA
Kwĩthĩwa na wendo wa w’o.
Kwĩthĩwa na ndaĩa ya w’o.
Kwĩthĩwa na mũuo.
NĨTŨTONYA KŨĨKĨĨA ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE?
Ĩĩ, nũndũ wa itumi ta ilĩ:
Ngai nĩwe Mwambĩlya wa mũsyĩ. Mbivilia yaĩtye kana Ngai nĩwe wambĩlĩlye mũsyĩ. (Mwambĩlĩlyo 2:
18-24) Ũu nĩ kwasya mũsyĩ wĩthĩawa vo nũndũ Yeova nĩwawambĩlye. Nĩkĩ ũsu nĩ ũndũ wa vata?
Kwasũanĩa wĩya lĩu wĩ mũyo mũno na nũenda kũmanya ũuiwe ata, we ũkũlya ũũ? Vate nzika ũkũlya mũui.
O ta ũu, nĩ kana ũmanye maũndũ ala mendekaa nĩ kana mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu, nĩwaĩle kũmwĩthukĩĩsya Yeova, Mwambĩlĩlya wa mũsyĩ.
Ngai nũkũsũvĩaa. Nthĩnĩ wa mũsyĩ andũ nĩmaĩle kũmantha ũtao wa Yeova, ũla ũtũnengete kwĩsĩla Ndeto yake. Nĩkĩ? “Nũndũ nĩwe ũmũsũvĩaa.” (1 Vetelo 5:
6, 7) Yeova nũkũthĩnĩkĩaa, na mavinda onthe ũtao wake nũtethasya! —Nthimo 3: 5, 6; Isaia 48:17, 18.
KWASŨANĨA ĨKŨLYO YĨĨ
Ũtonya ata kwĩthĩwa mũũme mũseo, kĩveti kĩseo, kana mũsyai mũseo?
Mbivilia nĩsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu ĩandĩkonĩ ya AEVESO 5:1, 2 na ya AKOLOSAI 3:18-


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Tũmĩa Thayũ Waku Kũmũtaĩa Yeova!
Thayũ nĩ mũthĩnzĩo wa mwanya. Twonanasya kana nĩtwonaa thayũ wĩ wa vata kwĩanana na ũndũ tũkũũtũmĩa. Twĩ Ngũsĩ sya Yeova, nĩtũtataa ũndũ tũtonya tũtũmĩe inengo sitũ na ũtonyi witũ kũmũtaĩa Yeova, Mũnengani wa thayũ. (Sav 36:9; Ũvu 4:11) Ĩndĩ mawĩmakĩo ma kĩla mũthenya no matume tũtavĩtya maũndũ ma kĩ-veva mbee. (Mk 4:18, 19) Kĩla ũmwe waitũ no ekũlye-ĩ: ‘Nyie nĩnĩmũnengae Yeova kĩla kĩseo vyũ? (Osea 14:2) Wĩa ũla nĩthũkũmaa nũnziĩĩaa kũmũthũkũma Yeova ũndũ vaĩle? Nĩ na mĩvango yĩva ya kĩ-veva? Ndonya kwongeleela ũthũkũmi wakwa ata?’ Ethĩwa nũkwona ve vandũ ũtonya kwĩka maendeeo, mũvoye Yeova aũtetheesye na ĩndĩ ũyĩka moalyũku ala maĩle. Vate nzika, kũmũtaĩa Yeova kĩla mũthenya nĩ ũndũ ũtonya kũtuma wĩkala wĩ mwĩanĩe na wĩ mũtanu!—Sav 61:8.
ĨLOELEI VITIO YĨ NA KYONGO, TŨMĨA KĨNENGO KYAKU KŨMŨTHŨKŨMA YEOVA, NA ĨNDĨ MŨISŨNGĨA MAKŨLYO AA:
Nĩkĩ nĩ ũndũ ũte wa ũĩ kũtũmĩa inengo syaku nthĩnĩ wa nthĩ ĩno ya Satani? (1Yoa 2:17)
Nĩ moathimo meva andũ ala manengae Yeova kĩla kĩseo vyũ makwataa?
Ũtonya kũtũmĩa inengo na ũmanyi waku maũndũnĩ ta meva ma ũthũkũmi mũtheu?


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | YO SAENZI NĨYOSETE MWANYA WA MBIVILIA?
Ũndũ Saenzi Ĩkũkonetye
Kwosana na ĩvuku yĩmwe, saenzi nĩ “kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ũndũ syĩndũ syũmbĩtwe, na ũndũ nthĩ na syĩndũ ila syĩ yayayanĩ iilyĩ kwa kũsisya syĩndũ isu nesa, kũithima, na kwĩka ũkunĩkĩli mũliku ĩũlũ wasyo, kwa kũtũmĩa masinĩ.” Wĩa ũsu wĩ vinya mũno na mavinda maingĩ nũtũlaa mũndũ ngoo. Andũ ma saenzi matethasya wĩa ũsu kwa syumwa, myei, kana myaka. Mavinda amwe mokĩlaa moko mathei, ĩndĩ mavinda maingĩ nĩmekaa maũndũ makatethya andũ. Kwasũanĩa ngelekany’o ii syĩ vaa ĩtheo.
Kambunĩ ĩmwe ya Europe nĩyavulanilye vulasitiki ĩla nzeo (strong plastic) na syĩndũ sya matukũ aa ila ikelaa kĩw’ũ (filters), na yaseũvya masinĩ nzeo ya kĩw’ũ ĩla ĩtetheeasya andũ maikakwatwe nĩ mowau ala maetawe nĩ kũnyw’a kĩw’ũ kĩthũku. Masinĩ ta isu nitũmĩkaa ĩla kweethĩwa na mĩisyo. Kwa ngelekany’o, nĩyatũmĩiwe mwaka wa 2010 nthĩ ya Haiti ĩla kweethĩiwe kĩthingitho.
Yayayanĩ ve satellites mbingĩ ila ithũkũmaa vamwe, na nĩsyo iseũvĩtye kĩla kĩtawa Global Positioning System (GPS). O na kau GPS yaseũvĩtw’e ĩtetheesye ita sya kaũ, yu nĩtũmĩawa kũtetheesya atwai ma ndeke, ngalĩ, na meli, o na nĩtetheeasya asyĩmi na alĩsi ma iĩma nĩ kana mamanye nzĩa nesa. Andũ ma saenzi nĩmeekie nesa mũno kũseũvya GPS nũndũ nĩtetheeasya andũ kũvika vala mekwenda kũthi.
Nĩwĩthĩwa ũtũmĩaa simũ, kombiũta, kana Indaneti? Nĩwĩthĩwa ũnaĩ mũwau na ũkatũmĩa ndawa sya matukũ aa na ikaũtetheesya? Nũendaa kũndũ na ndeke? Ethĩwa nĩwĩkaa maũndũ asu, nũtanĩĩte maũndũ amwe maseo ala saenzi ĩetee andũ. Vate nzika, saenzi nĩetee andũ maũndũ maingĩ maseo.
MAŨNDŨ ALA SAENZI ĨTESA KWĨKA
Nũndũ wa kwenda kwongela ũmanyi ũla me naw’o, andũ ma saenzi nĩmaendeee kwĩka ũkunĩkĩli mwingĩ ĩũlũ wa wũmbi. Andũ ala masomaa physics ya niũkĩlĩa (nuclear) nĩmekaa ũkunĩkĩli mwingĩ mayenda kũmanya ũndũ atomu (atom) ĩthũkũmaa. Namo ala mekaa ũkunĩkĩli ĩũlũ wa syĩndũ ila syĩ ĩũlũ wa nthĩ, na ila syĩ yayayanĩ (astrophysicists), nĩmekaa ũkunĩkĩli nĩ kana mamanye vala syaumie. O ũndũ andũ ma saenzi maendeee kwĩka ũkunĩkĩli mũno, o na ĩũlũ wa syĩndũ ila itonekaa na itatonya kũkwatwa, now’o amwe moo maasya kana ethĩwa Ngai ũla ũwetetwe Mbivilianĩ e vo, nĩmaĩle kũmwona.
Namo asomi na andũ amwe ma saenzi me nguma maendete mbeange wa vau. Vandũ va kũtũmĩa saenzi kũĩkĩĩthya kana kwĩ Ngai, mamĩtũmĩĩaa kũĩkĩĩthya andũ kana kũi Ngai o tondũ mũandĩki ũmwe wa saenzi wĩtawa Amir D. Aczel waisye. Kwa ngelekany’o, mũsomi ũmwe wa physics aisye atĩĩ: “Kwĩthĩwa vate ũndũ ũtonya kũĩkĩĩthya kwĩ Ngai ũthĩnĩkĩaa syĩndũ ila syĩ ĩũlũ wa nthĩ, nĩ ũkũsĩ mwĩanĩu wa kwonany’a kana kũi ngai ta ũsu.” Angĩ namo monaa wĩa wa Ngai ũla ũwetetwe Mbivilianĩ ta o “kyama” kana “maũndũ matatonya kwĩkĩka.” *
Ĩndĩ ve ĩkũlyo yĩĩ andũ maĩle kwĩkũlya: Mo andũ ma saenzi nĩmemanyĩĩtye nesa vyũ ũkethĩa no meke motwi matesa kwĩkĩwa nzika? Ũsũngĩo nĩ aiee. Andũ ma saenzi nĩmekĩte maendeeo maingĩ mũno ĩndĩ aingĩ moo nĩmesĩ nesa kana ve maũndũ maingĩ matesĩ, o na angĩ matonya kũlea kwĩsa kũmamanya. O na mũsomi ũmwe wa physics ũla nĩ mũsindi wa Nobel, wĩtawa Steven Weinberg aisye atĩĩ: “Tuikesa kũmanya maũndũ nesa vyũ.” Aisye ũu aineena ĩũlũ wa wũmbi. O nake Professor Martin Rees, ũla nĩ Astronomer Royal wa Great Britain, aandĩkie ũũ: “Nĩvatonyeka ũkethĩa ve maũndũ andũ matakesa kũelewa.” Ũw’o nĩ kana, andũ ma saenzi mayaaĩsa kũmanya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa wũmbi, twambĩĩe na twĩndũ tũnini tũla tũseũvĩtye syĩndũ ila syĩ thayũ (cells), nginya syĩndũ nene ta nthĩ na yayaya. Kwasũanĩa ngelekany’o ii syĩ vaa ĩtheo:
Andũ ala masomaa syĩndũ ila syĩ thayũ (biologists) mayĩeleawa nesa kĩla kĩendeeaa nthĩnĩ wa tũla twĩndũ tũnini tũseũvĩtye syĩndũ ila syĩ thayũ. O na ĩngĩ, mayaaĩsa kũmanya nesa ũndũ twĩndũ tu tũtũmĩaa vinya ũla twakwata kuma mwĩĩnĩ, ũndũ tumasya proteins, na ũndũ tũaanĩkaa.
Vinya ũla ũtumaa syĩndũ syekw’a ĩũlũ isyoka nthĩ, nũtũmĩkaa kĩla ĩvinda. Ĩndĩ asomi ma physics mayaaĩsa kũũelewa nesa. Mayaaĩsa kũmanya nesa ũndũ vinya ũsu ũtũngaa mũndũ nthĩ ĩla weeyĩkya, kana ũndũ ũtumaa mwei ũatĩĩa nzĩa yaw’o (orbit) ĩla ũthyũlũlũkĩte nthĩ.
Andũ ala masomaa ĩũlũ wa vala nthĩ na yayaya syaumie (cosmologists) maasya kana 95 katĩ wa 100 ya syĩndũ ila iseũvĩtye nthĩ na yayaya iyonekaa o na matũmĩĩte masinĩ sya saenzi. Maaanĩtye syĩndũ isu kũndũ kwĩlĩ, dark matter na dark energy. Ĩndĩ mayĩsĩ ũndũ syĩndũ isu iilyĩ.
Ve maũndũ angĩ andũ ma saenzi matamesĩ na mamasaanĩasya. Kũmanya ũu kũtonya kũtũtethya ata? Mũandĩki ũmwe wa saenzi wĩsĩkĩe mũno aisye atĩĩ: “Maũndũ ala tũtesĩ nĩmo maingĩ kwĩ ala twĩsĩ. Saenzi yaĩle kũtuma mũndũ atana na akaseng’a, na ũu waĩle kũtuma enda kũmanya maũndũ maingangĩ.”
Kwoou, ethĩwa wĩĩkũlya kana saenzi yĩ vakuvĩ kwosa mwanya wa Mbivilia na ĩituma andũ maeka kũmũĩkĩĩa Ngai, sũanĩa ũndũ ũũ: Andũ ala oĩ mũno ma saenzi matũmĩĩte masinĩ syĩ vinya mũno na makamanya tũmaũndũ tũnini ĩũlũ wa wũmbi. Ethĩwa vailyĩ ũu, wĩona tamesa kũmanya maũndũ ala matesa kũmanyĩka mũndũ atũmĩĩte masinĩ sya saenzi? Ĩtina wa ĩvuku yĩtawa Encyclopedia Britannica kũneenea kwa ũliku ĩũlũ wa isitoli na maendeeo ala mekĩtwe nĩ andũ ala masomaa ndata yaisye atĩĩ: “Ĩtina wa myaka vakuvĩ 4,000 ya kwĩka ũkunĩkĩli ĩũlũ wa nthĩ na yayaya, tũi kĩvathũkany’o na andũ ma tene ma Mbaviloni ala meesĩ maũndũ manini mũno vyũ ĩũlũ wa nthĩ na yayaya.”
Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩthĩawa syĩsĩ kana kĩla mũndũ e na ũthasyo wa kwĩyĩkĩa ũtwi ĩũlũ wa ũndũ ũsu. Nĩtwendaa mũno kũatĩĩa ũtao ũũ wa Mbivilia: “Wũmĩĩsyo wenyu ũmanyĩke nĩ andũ onthe.” (Avilivi 4:5) Twĩ na woni o ta ũsu, nĩtũũmũthokya mũsome ĩũlũ wa ũndũ saenzi na Mbivilia ikwatĩanĩaa.
^ kal. 9 Andũ amwe maleanaa na Mbivilia nũndũ wa momanyĩsyo ma tene, na ma ĩvinda yĩĩ ma makanisa. Momanyĩsyo amwe nĩ ta, nthĩ nĩyo yĩ katĩkatĩ wa syĩndũ syonthe ila syĩ yayayanĩ na kana Ngai oombie syĩndũ syonthe kwa mĩthenya thanthatũ ya masaa 24.—Sisya ĩsandũkũ yĩ na kyongo “ “Mbivilia na Maũndũ ma W’o ma Saenzi.”


text:
“Soul” and “Spirit”
—What Do These Terms Really Mean?
WEEW’A ndeto “thayũ” na “veva” ũsũanĩaa kyaũ? Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana ndeto isu syonanasya kĩndũ kĩ nthĩnĩ witũ kĩtonekaa na kĩtakusaa. Masũanĩaa kana mũndũ akw’a kĩndũ kĩu nĩkyumaa mwĩĩnĩ na kĩikusaa. Nũndũ mũĩkĩĩo ũsu nũnyaĩĩkĩtw’e mũno, andũ aingĩ nĩmaseng’aa yĩla masoma kana Mbivilia ndĩmanyĩasya ũu. Ĩndĩ kwĩanana na Ndeto ya Ngai, thayũ na veva nĩ kyaũ?
ŨNDŨ NDETO “THAYŨ” ĨTŨMĨAWA MBIVILIANĨ
Sũanĩa ĩũlũ wa thayũ. Lilikana Mbivilia mbee yaandĩkiwe na kĩthyomo kya Kĩevelania na Kĩkiliki. Mayĩandĩka ĩũlũ wa thayũ, aandĩki ma Mbivilia matũmĩie ndeto ya Kĩevelania neʹphesh na ndeto ya Kĩkiliki psy·kheʹ. Ndeto isu syonekaa mavinda mbee wa 800 Mbivilianĩ. Nthĩnĩ wa Mbivilia ya Kĩkamba 1974, ndeto isu ialyũlĩtwe ta “mũndũ,” “nyamũ,” “thayũ,” “ngoo” na “veva.” Kwoou ndeto neʹphesh na psy·kheʹ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ kwonany’a (1) andũ, (2) nyamũ, kana (3) thayũ wa mũndũ kana wa nyamũ. Eka tũsũanĩe maandĩko amwe monanasya ũu.
Andũ. “Matukũ ma Noa, andũ [Kĩkiliki, psy·khe’] anini, namo nĩ nyanya, matangĩĩwe ũndũ wa manzĩ.” (1 Vetelo 3:
Nyamũ. Ĩũlũ wa wũmbi Mbivilia yaĩtye: “Ngai asya, Manzĩ nĩmausũwe nĩ wingĩ wa nyamũ [neʹphesh], syĩ thayũ na nyũnyi iũlũkae ĩũlũ wa nthĩ yayayanĩ. Na Ngai asya, nthĩ nĩyumye syũmbe [neʹphesh] syĩ thayũ o mũthemba wasyo, indo, na tũsamũ tũla tũtambũkaa, na nyamũ sya kũũ nthĩ o mũthemba wasyo: na kweethĩwa ũu.” (Mwambĩlĩlyo 1:
Thayũ ta mũndũ. Mavinda angĩ ndeto neʹphesh kana psy·khe yonanasya mũndũ mwene. Yeova eeie Mose atĩĩ: “Andũ onthe ala mamanthaa thayũ waku, [neʹphesh, Kĩevelania] nĩ akw’ũ.” (Kuma 4:19) Amaitha ma Mose mamanthaa kyaũ? Mamanthaa Mose mamũae. Yĩla Lakeli wasyaa mwana wake Mbenyamini, nĩkweethĩiwe “veva” [neʹphesh] wake ũkyuma (nũndũ nĩwakwie)” (Mwambĩlĩlyo 35:
Weemanyĩsya Ndeto ya Ngai mũnango ũkamanya kana vaiĩ vandũ o na vamwe Mbivilianĩ vonanasya “thayũ ndũkusaa” kana “ũtũaa tene na tene.” Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya, kana thayũ [neʹphesh kana psy·khe] no ũkw’e na nũkusaa.
ŨNDŨ “VEVA” WONANĨTW’E
Ĩndĩ yu eka tũsisye ũndũ ndeto “veva” ĩtũmĩawa Mbivilianĩ. Andũ angĩ masũanĩaa kana “veva” no ũndũ ũmwe na “thayũ.” Ĩndĩ ũu ti w’o nũndũ Mbivilia nĩyonanĩtye nesa kana “veva” na “thayũ” syĩ kĩvathũkany’o. Kĩvathũkany’o kyasyo nĩ kyaũ?
Aandĩki ma Mbivilia maalyũlĩte ndeto ya Kĩevelania ruʹach kana ndeto ya Kĩkiliki pneuʹma ta “veva” kana “mĩthũmũ.” Ithyomo sya mbee ila Mbivilia yaandĩkiwe nasyo ndeto ruʹach na pneuʹma syonanasya vinya wa thayũ wa syũmbe sya kũũ nthĩ. Kwa ngelekany’o Savuli 104:29 yaasya: “Nũvithaa ũthyũ waku, ikathĩna; Nĩwosaa mĩthũmũ [ruʹach]; yasyo, ikakw’a, Na kũsyoka kĩtoonĩ kyasyo.” Na Yakovo 2:26 yaĩtye: “Nũndũ o tondũ mwĩĩ ũte na veva [pneuʹma] nĩ mũkw’ũ.” Maandĩko aa meonanya kana “veva” [ruʹach] kana [pneuʹma] nĩ kĩla kĩtumaa mwĩĩ wĩthĩwa thayũ. Mwĩĩ ũte na veva [ruʹach] kana [pneuʹma] nĩ mũkw’ũ. Kwoou ndeto ruʹach Mbivilianĩ ndĩalyũlawa ta “veva” w’oka ĩndĩ no ĩalyũlawa ta “mĩvevo ya thayũ.” Kwa ngelekany’o, Ngai aisye ũũ ĩvinda ya mbua ya Noa: “Nakwa, sisya, nĩngũete kĩw’ũ kingĩ ĩũlũ wa nthĩ, kyanange mĩĩ yonthe, yĩna mĩvevo ya thayũ [ruʹach] nthĩnĩ wayo, ungu wa ĩtu, kyonthe kĩla kĩ kũũ nthĩ kĩkakw’a.” (Mwambĩlĩlyo 6:
Thayũ na veva ti ũndũ ũmwe. Mwĩĩ ndũthũkũma ũte na veva o ũndũ letiũ ĩtathũkũma ĩte na makaa. Kwasũanĩa ĩla weekĩa letiũ makaa, wamĩvingũa nĩyambĩĩaa kumya wasya nũndũ wa vinya ũla yaumya makaanĩ asu. Letiũ ĩsu ĩte na makaa, ndĩumya wasya. No ũndũ ũmwe na letiũ yĩla sitima watilĩka yĩineena. O ta ũu, veva nĩ vinya ũla ũtumaa mĩĩ yitũ yĩthĩwa thayũ. O ũndũ ũmwe na sitima, veva ndũtonya kwĩw’a kana kũsũanĩa. Ti ũndũ ũmwe na mũndũ. Ĩndĩ veva ũsu ũte vo, kana mĩvevo ya thayũ, mĩĩ yitũ “nĩsyokaa mũthanganĩ wake,” o ũndũ ĩvuku ya Savuli yaĩtye.
Ĩũlũ wa kĩkw’ũ ĩvukũ ya Mũtavan’ya 12:7 yaĩtye: “Kĩtoo kĩisyoka nthĩ o ũndũ kyailyĩ, na veva kũsyoka kwa Ngai ũla wonenganie.” Ĩla veva, kana mĩvevo ya thayũ, yauma mwĩĩnĩ, mwĩĩ nũkusaa na ũisyoka vala waumie mũthanganĩ. Nayo mĩvevo ya thayũ yĩisyoka vala yaumie kwa Ngai. (Yovu 34:
Nĩ wĩkwatyo wa vata mũno kũmanya ũu nĩw’o Ngai ũkeka andũ onthe ala makomete “mbũanĩ”! (Yoana 5:
Wenda kũmanya mũnango ĩũlũ wa ndeto “thayũ” na “veva” ũndũ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ, nũũkwata ũvoo mwingangĩ kavukunĩ Ni Nini Hutupata Tunapokufa? na ĩvuku Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko, mathangũ ma 221-226, 242-246, onthe makyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
Kũtethya Andũ
KŨTETHYA ANDŨ
Nĩnakwatie Moathimo Maingĩ Ĩtina wa Kuma Yela
Donald, ũla waĩ mũvungwa, aielesya ũndũ kwĩmanyĩsya Mbivilia kwatumie amũmanya Ngai, eka moalyũku maingĩ na atw’ĩka mũũme mũseo.
KŨTETHYA ANDŨ
Nĩnakwatie Moathimo Maingĩ Ĩtina wa Kuma Yela
Donald, ũla waĩ mũvungwa, aielesya ũndũ kwĩmanyĩsya Mbivilia kwatumie amũmanya Ngai, eka moalyũku maingĩ na atw’ĩka mũũme mũseo.
Andũ ma Mũika Maitetheew’a Mamanye Ũndũ Matonya Kwĩka Ĩla Mathĩnw’a me Sukulu
Hugo, ũla wĩ na myaka ĩkũmi, nĩwananengiwe mũthĩnzĩo wĩsĩkĩe ta Diana Award nũndũ wa kũtetheesya syana sya sukulu yoo imanye ũndũ itonya kwĩka ĩla syathĩnw’a. Nĩ kyaũ kyatumie ambĩĩa kũtetheesya syana ila ingĩ?


text:
Mwii wa kamwana ka ukuu wa myaka 16 kwoneka na waumwa silangani wa mulungu,kitui kya uthuiloni wa sua..
Mwii wa kamwana ka ukuu wa myaka 16 kuma utuini wa mulungu ula wi kwa Mutonga/kithumula ward,kitui kya uthuiloni wa sua kaundini ya kitui yuu tii niwaumwa ni ikundi iteaselekali ya musalava mutune(red cross) yi muamba na enenthi ma kisio kii na watwawa nyumbani ya usuvia mii ya akw’u sivitalini wa selekali wa kitui kitui level 4,itina wa kamwana kaa uvota silangani wa mulungu kwi wakataano wa matuku 8/12/2017 kavinda kala unathambia silangani uu na anyanyae.
Ngavana wa kaunti ya kitui charity kaluki Ngilu na ula wavika silanga uu kwona undu iseso ii yutwaiwa oundumwe na ukiakisya enenthi ma utui uu,niwakatha muno enenthi ma kisio kii nundu wa kwiyumilya na utetheanisya kwa vamwe kumanza mwii wa kamwana kaa,niwasya kana selekali yake nikutwaa anake ma kisioni kii ala meyumilitye kati wa angi aingi ma kaunti ii ya kitui mavundiwe kuthambia ta nzia imwe ya uthinikiaa kwa mituki kavinda kala mbanga ya muthemba uu yakitika.
Mca wa ward ii David Thuvi nake niwatungia enenthi ma ward ii muvea nundu wa kuumiisya kuma muthenyani iyoo oundumwe na kwiyumilya nthini wa iseso ya utetheanisya kwa vamwe kumanza mwii wa kamwana kaa,aimenda asyai masuvia syana syoo kavindani kaa mbua yendeeye na kuwa nikana kwivengana na mbanga sya muthemba uu.
Munene wa amauka kaundini ya kitui muveani wa National youth council Aggrey Nzomo niwakatha muno itambya ya musavala mutune vamwe na enenthi nundu wa kwiyumilya na kuumisya kuma kwi muthenya wa iyoo,ila iseo ya umantha mwii wa kamwana kaa inambiiye aikwata mbau uneeni wa Ngavanga Ngilu wa kana enenthi nimeuvundiswa uthambia nikana ila mbanga sya muthemba uu syakitika,itetheaniawe kwa mituki..


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | MALIKO 13-14
Ĩsũvĩe Ndũkalike Kĩteinĩ kya Kũkĩa Andũ
Nĩkĩ atũmwa makwatiwe nĩ wia?
14:29, 31
Nĩmeyĩĩkĩĩe mũno. O na Vetelo nĩweew’aa tawe ũkethĩwa alũmanĩtye na Yesũ mũno kwĩ atũmwa ala angĩ
14:32, 37-41
Mayaaendeea kũsyaĩĩsya na kũvoya
Ĩtina wa Yesũ kũthayũũkw’a, nĩ kyaũ kyatetheeisye atũmwa kũlea kwĩthĩwa na wia na kũendeea kũtavany’a o na mavĩngwa?
13:9-13
Nĩmeethukĩĩsye ũkany’o wa Yesũ, na nũndũ wa ũu meethĩwa meyũmbanĩtye kwondũ wa ũvĩnganĩsya na kũthĩnw’a
Nĩmamwĩkwatisye Yeova na mavoya.—Meko 4:24, 29
Nĩ maũndũ ta meva matonya kũtata ũkũmbaũ witũ?


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Ũtwi Ũla Mũseo Vyũ
Ve myanya mingĩ mũno ũseũvyonĩ wa Yeova kwondũ wa andũ ma mũika. Ĩloele vitio Ũtwi Ũla Mũseo Vyũ nĩ kana wone ũndũ Cameron watũmĩie thayũ wake e wa mũika. Na ĩndĩ ũisũngĩa makũlyo aa me vaa ĩtheo. (Sisya nthĩnĩ wa jw.org/kam ungu wa MOMANYĨSYO MA MBIVILIA > ANDŨ MA MŨIKA.)
Nĩ ũndũ ũmwe wĩva Cameron woonaa wĩ wa vata thayũnĩ wake?
Nĩ ĩndĩĩ watwie kwongela ũthũkũmi wake, na eekie ũu ata?
Eeyũmbanisye ata nĩ kana akatetheesye isio ila syaĩ na vata wa atavany’a nthĩ ĩngĩ?
Nĩ mawetu meva mamũkwatie Cameron e nthĩ ĩla waendie?
Kũmũthũkũma Yeova kĩsionĩ kĩ kĩvathũkany’o na kĩla twĩthĩĩtwe kũetae moathimo maũ?
Cameron akwatie moathimo meva?
Nĩkĩ kũmũthũkũma Yeova nĩw’o ũtwi ũla mũseo vyũ?
Nĩ myanya ĩngĩ yĩva ĩla andũ ma mũika matonya kũkwata ũseũvyonĩ wa Yeova?


text:
Matukũ 3-9, Mwei wa 4
YELEMIA 17-21
Wathi 11 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Eka Yeova Alũnge Mosũanĩo Maku na Mwĩkalĩle Waku”: (Ndat. 10)
Yel 18:1-4—Mũmbi wa syĩndũ sya yũmba ethĩawa na ũkũmũ ĩũlũ wa yũmba (w99-SW 4/1 22 ¶3)
Yel 18:5-10—Yeova e na ũkũmũ ĩũlũ wa andũ (it-2-E 776 ¶4)
Yel 18:11—Osa ĩtambya yĩla yaĩle Yeova aũlũnga (w99-SW 4/1 22 ¶4-5)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Yel 17:9—Mũndũ atonya kũmanyĩka ata kana e na ũkengani ngoonĩ yake? (w01-SW 10/15 25 ¶13)
Yel 20:7—Nĩ kwa nzĩa yĩva Yeova woonanisye e vinya kwĩ Yelemia nĩ kana amwĩsũve? (w07-SW 3/15 9 ¶6)
Wĩmanyĩisye kyaũ ĩũlũ wa Yeova kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ angĩ meva ma vata wonie kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Yel 21:3-14
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Ĩyũmbanĩsye Ũtavany’a Mwei Ũũ: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya ũtũmĩĩte kĩlungu kĩla kĩ na kyongo, “Ũndũ Ũtonya Kwasya.” Onany’a vitio sya mavuku ala mekumw’a mwei ũũ, na ĩndĩ mũineenea maũndũ ala manene. Ĩkĩa vinya onthe masyokee andũ ala maneetĩkĩlile tulakiti Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 21
Mavata ma Kĩkundi: (Ndat. 5) Mũkenda no mũneenee maũndũ ala tũkwĩmanyĩsya nthĩnĩ wa Kitabu cha Mwaka. (yb16 22)
“Mathokye wĩ Mũtanu”: (Ndat. 10) Ambĩĩa na ũvoo wa ndatĩka itatũ. Minĩĩa na kũthaũka vitio Steve Gerdes: Tũyĩsa Kũlwa Nĩ Ĩ Ngethi.
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: (Ndat. 30) fy kĩl. 13 kal. 17-22
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 5 na Mboya


text:
Ũndũ Ũtonya Kwasya
MŨSYAĨĨSYA
Ĩkũlyo: Kwaĩ kwenda kwa Ngai andũ makusae?
Ĩandĩko: Ũvu 21:4
Ũndũ ũtonya kwasya: Ĩkaseti yĩĩ ya Mũsyaĩĩsya yĩeleetye kĩla Mbivilia ĩwetete ĩũlũ wa thayũ na kĩkw’ũ.
MANYĨSYA ŨLA W’O
Ĩkũlyo: Nĩkĩ ũmũnthĩ andũ mathĩnaa ũu?
Ĩandĩko: 1Yoa 5:19
Ũw’o: Satani, ũla nĩwe Ndevili, nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ.
TWĨKAA ATA ĨLA TŨŨMANYĨSYA MŨNDŨ MBIVILIA?
Ũndũ ũtonya kwasya: Ngũsĩ sya Yeova nimanyĩasya andũ Mbivilia mate kũĩva. Weemanyĩsya Mbivilia no ũsũngĩwe makũlyo ta aa: Nĩkĩ ũmũnthĩ andũ mathĩnaa ũu? Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma mũsyĩ wakwa wĩthĩwa na ũtanu? Vitio ĩno nguvĩ nĩyĩeleetye ũndũ twĩmanyĩasya Mbivilia na andũ. [Mwony’e vitio Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia?] Kavuku kaa nĩko tũkatũmĩaa tũyĩmanyĩsya. [Mwony’e kavuku kamwe katĩ wa tũla tũtũmĩaa kwĩmanyĩsya, na vatonyeka ũimwony’a ũndũ twĩmanyĩasya.]
ANDĨKA MAŨNDŨ MA KŨTŨMĨA ŨTAVANY’ANĨ
Tũmĩa nzĩa ĩla yonanĩtw’e ngelekany’onĩ ila syĩ vaa ĩũlũ nĩ kana ũandĩke maũndũ maku ma kũtũmĩa ũtavany’anĩ.


text:
By Kiriba
Ene nthĩ ma Kitui county me na thĩna mwingĩ nũndũ mawonany’o meonany’a kana kwĩ na mũnyao mũnene mũno mwaka ũũ wa 2018.
Ndineena na mũĩmi ũmwe wa kuma sombe, Kitui kya wumĩlonĩ wa syũa, anaisye kana o na yu mbua ĩkauwa ĩnenevete ata, andũ maiya lĩu nesa nũndũ lĩu nĩwaanangĩkie.
Isio imwe inauie mbua mbingĩ yatĩanĩe, na indĩ yatiĩla lĩu vandũ
vathũku ũtatonya kwĩka nesa. Vakuvĩ County yonthe ya Kitui kũi mbua
nesa, ĩndĩ isio ta Endau, Mũtha na Ikutha syĩ na mũnyao mũnene.
Mwene nthĩ ũmwe anisye kana mbua ĩla inaue nĩ ya indo ti ya andũ,
nũndũ lĩu wĩkw’o wa indo ĩndĩ andũ mayĩkwata kĩndũ.
Ene nthĩ mekũlya silikalĩ ya County na ĩla nene ĩmalilikane nũndũ yũa yĩĩthĩwa ĩnene mũno mwaka ũũ, na mbua ya uũa ti ya kwĩkwatw’a isionĩ syoo.


text:
Ovisi na Ũvoo wa Kũtembew’a
Nĩtũũthoketye vyũ ũke wone ovisi sitũ na ũyona kũla tũtumbĩthĩasya mavuku. Mantha ovisi ũla ũkwenda ũke ũwone na saa sya kũthoka.
Kenya
Elgeyo Marakwet Rd
Kilimani vakuvĩ na Adams Arcade
NAIROBI
KENYA
+254 20-387-3211
+254 20-387-3212
+254 20-387-3213
Masaa ma kũtembea
Wakwambĩlĩlya nginya Wakatano
2:00 kwakya. nginya 5:00 kwakya. na 7:00 mũthenya. nginya 10:00 mũthenya.
Ĩsaa 1 na nusu
Maũndũ ma vata
Ovisi ũũ ũũngamĩe wĩa wa kũalyũla mavuku mena ũvoo kuma Mbivilianĩ kwa ithyomo ĩkumi o vamwe na kĩthyomo kya andũ ala matew’aa kya Kenya. Nũseũvasya vitio na ndulama sya kwĩthukĩĩsya kwa ithyomo ila ineenawa Kenya. Ũũngamĩe wĩa wa Ngũsĩ sya Yeova nthĩ kauta ila syĩ vakuvĩ.


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | SAVULI 87-91
Endeea Kwĩkala Wĩvithonĩ wa Ũla Wĩ Ĩũlũ wa Onthe
Nĩtũsũvĩawa kĩ-veva nũndũ wa kwĩthĩwa twĩ “wĩvithonĩ” wa Yeova
91:1, 2, 9-14
Kwĩyumya na kũvatiswa nĩ maũndũ ma vata nĩ kana twĩthĩwe tũtonya kwĩkala wĩvithonĩ wa Yeova
Andũ ala matamũĩkĩĩaa Ngai mayĩsĩ wĩvitho wake
Ala me wĩvithonĩ wa Yeova mayĩtĩkĩlaa mũndũ o na wĩva kana kĩndũ o na kĩva kĩtume maeka kũmũĩkĩĩa Ngai kana maeka kũmwenda
“Mũtei wa nyũnyi” nũmanthaa nzĩa sya kũtũkwatya
91:3
Ti laisi kũkwatya nyũnyi nũndũ syĩkalaa syĩtũĩĩe
Atei ma nyũnyi mambaa kũimanya nesa na ĩndĩ maiseũvya kĩtei kya kũikwatya
Satani, “mũtei wa nyũnyi,” ambaa kũsoma andũ ma Yeova akamamanya nesa, na ĩndĩ aitea itei nĩ kana amanange kĩ-veva
Itei inya nthũku mũno ila Satani ũtũmĩaa:
Kũkĩa Andũ
Wendi wa Malĩ
Kwĩtanĩthya kwa Nzĩa Ĩtaĩle
Kũemanwa na Andũ Ala Angĩ


text:
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA) Mwei wa 11 2016
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa matukũ 26/12/2016 nginya matukũ 29/1/2017.
Ndeto o Ĩmwe Ĩndĩ Yaĩ ya Vata Mũno!
Nĩ ndeto yĩva Yesũ watũmĩie yoonekaa yĩ nzeo mũno?
“Thangaany’ai Kĩla Mũthenya Ũmwe kwa Ũla Ũngĩ”
Nĩkĩ kũthangaany’a nĩ kwa vata? Ngelekany’o ya Yeova, Yesũ, na Vaulo ya kũthangaany’a yĩtũmanyĩsya kyaũ? Na nĩ nzĩa yĩva nzeo ya kũthangaasya angĩ?
Andũ Mavangĩtwe Nesa Kwosana na Ĩvuku ya Ngai Mwene
Yeova nĩ mũvangĩthya ũte maela. Tyo twasye kana o namo athaithi make maĩle kwĩthĩwa me avange nesa?
We Nũnengete Yĩla Ĩvuku ya Yeova Ndaĩa Nene?
Andũ ma Ngai nĩmatethekaa mũno ĩla matata kũatĩĩa ũtao ũla wĩ Ndetonĩ yake na ĩla makwata mbau ũseũvyo wake me aĩkĩĩku.
“Wĩa Nĩ Mũnene”
Mwanya wĩ vo wa kũtetheesya.
Nĩmweetiwe Mume Kĩvindunĩ
Nĩ kwa nzĩa yĩva andũ ma Ngai mataviwe nĩ Mbaviloni kwambĩĩa mwaka wa 100 na kĩndũ Klĩsto aminĩte kũsyawa? Nĩ ĩndĩĩ kyeni kyambĩĩe kũkena na kyakenangie ata?
Nĩmaumie Ndĩninĩ sya Ũvũngũ
Nĩ ĩndĩĩ andũ ma Ngai maumie vyũ ũkombonĩ wa Mbaviloni?
“Inyw’ĩ Atavany’a ma Britain, Ĩkasei!!”
Kwa ĩvinda ya myaka ĩkũmi Britain kũyaĩ wongeleku waĩ vala ũĩ wa atavany’a! Nĩ kyaũ kyavĩndũanisye maũndũ?