text: NZIA YA UTANGIIO "Kila Uandiko niwaveveewe ni Ngai" Ndeto ya Ngai i thayu, na ni nthangaau, na ni mbui km uvyu ula mui ngali syeli. Aevelania 4:12. Ndeto yakma ikeethiwa iilyi ta uu ila yumaa kanyw'ani wakwa: ndikanzyokea mana, indi ikeanisya undu nendete, nayo ikaaila, unduni ula namitumie. Isaia 55:11. Uvuan'yo wa ndeto syaku nuetae kyeni. Savuli 119:130. Kutw'ikithw'a kwa nthi Mwambililyoni Ngai niwatw'ikithisye matu na nthi. Na Ngai oona kila kindu wombie, na, sisya, kyai kiseo muno. Mwambililyo 1:1, 31 Syindu syonthe nisyatw'ikithiw'e niwe; na ate vo vati kindu o na kimwe kyaatw'ikithw'a kati wa ila syatw'ikithiw'e. Yoana 1:3 Kutw'ikithw'a kwa mundu Na Ngai atw'ikithya mundu na muvw'ano wake, na muvw'ano wa Ngai amutw'ikithya; muume na muka amatw'ikithya. Na Ngai amaathima. Mwambililyo 1: 27, 28 Na Yeova Ngai oomba mundu na kitoo kya nthi, na amuvevea mithumu ya thayu manyiuuni make; na mundu atw'ika kyuu ki thayu. Na Yeova Ngai avanda muunda ngaliko ya wumiloni wa syua, nthini wa Eteni; na nikw'o wamwiie mundu ula wombie. Mwambililyo 2:7, 8 Na Yeova Ngai oosa mundu, na amwia muundani wa Eteni oseuvasye na kusuviaa. Na Yeova Ngai amwiaia mundu, akimwia, Wa kila muti wa muundani nutonya uya o undu ukwenda: indi wa muti wa kumanyithya useo na uthuku, ndukaye: nikwithiwa muthenya ula ukaya waw'o ndukatia ukw'a. Mwambililyo 2:15-17 Undu nai yookie Na indi nzoka yai nzeleke muno kwi nyamu o na yiva ya kithekani ila Yeova Ngai wombie. Na yamwia mundu muka atii, Ni w'o, Ngai niwaisye, Mutikaye ma miti yonthe ya muundani ? Na indi mundu muka eea nzoka, Mosyao ma miti ya muundani nitutonya uya: indi usyao wa muti ula wi kati wa muunda, Ngai niwaisye, Muikaye waw'o, o na muikakiite, muikese ukw'a. Na nzoka yamwia mundu muka, Muikakw'a nongi: nundu Ngai niwisi kana muthenya; ula mukaya waw'o, nivo mukasalukw'a metho, nenyu mukeethiwa ta Ngai, mukimanya useo na uthuku. Na yila mundu muka wonie kana muti ni museo wa uya, na ni wa kwendeesya methoni, na ni muti wa kwendwa kwa kuivya mundu, atw'a usyao waw'o na, aya; na ingi anenga muume, nake aya. Mwambililyo 3:1-6 Na Yeova Ngai eeta u mundu muume, amukulya . . . Nuite wa muti, ula nakwiaie ndukaye? Na mundu muume asungia, Mundu muka ula wanengie ethiwe nakwa, niwe unengie wa muti, na naya. Na Yeova Ngai akulya mundu muka, undu uu wikie nata ? Na mundu muka asungia, Nzoka ningengie, na naya. Na Yeova Ngai eea nzoka, Nundu niwikie uu, nuumaniwe, we, kwi indo syonthe, na kwi nyamu syonthe sya kithekani; ukaendaa na ivu, na ukaisaa kitoo mithenya yonthe ya thayu waku: na ngeekia umaitha kati wenyu we na mundu muka, na kati wa usyao waku na usyao wake: akatumba mutwe waku, naku ukatumba kitiinyo kyake. Amwia mundu muka, Ngaingivya muno woo waku wa kusyaa; wooni ukasyaa syana; na kwenda kwaku kukeethiwa kwa muemeu, nake akasumbika iulu waku. Na amwia Atamu, Nundu niweethukiisye wasya wa mukau, na ingi waya wa muti, ula nakwiaie, ngikwia, Ndukaaye waw'o: nthi niumaniwe nundu waku; ukaisaa wayo wooni matuku onthe ma thayu waku; miw'a nayo na thangila ikakumeesya; naku ukaisaa nyunyi sya muundani; yuutiani ya uthyu waku ukaisaa liu, kuvika yila ukasyoka muthangani; nundu nivo waumiw'e: nundu wi kitoo, na nukasyoka kitooni. Mwambililyo 3:9, 11-19 Na mukunga usu munene naw'o ni nzoka ila nguu, yitawa Ndevili, na ingi Satani, mukengani wa nthi yonthe. Uvuan'yo 12:9 Kwondu wa uu, nundu wa mundu umwe nai yalikile kuu nthi, na kikw'u kwondu wa nai; na kwa uu kikw'u kyavikia andu onthe, nikwithiwa onthe nimeekie nai. Alomi 5:12 Undu Ngai wonaa uthuku wa andu Ithyonthe ta malondu nitwaaite; nitweethyuuie kila umwe na kuatiia nzia yake mwene. Isaia 53:6 Yeova asyaiisye ana ma andu e ituni, Asisye ethiwa ve umwe ula wi na umanyi, Ula umumanthaa Ngai. Onthe nimathukite utee; onthe vamwe nimatw'ikite avuku; Vai umwe wikaa nesa, aiee, o na umwe. Savuli 14:2,3 0 tondu kuandikitwe, Kui mulungalu, aiee, o na umwe. . . . Na nzia ya muuo matyaamimanya: Kumukia Ngai kui methoni moo. . . . Nundu onthe nimeekie nai, na maivikiaa utaio wa Ngai. Alomi 3 :10, 17, 18, 23 Indi mothuku menyu nimamutaanitye inyw'i na Ngai wenyu, na nai syenyu nivithite uthyu wake kwenyu. Isaia 59:2 Wendo wa Ngai kwa andu Nundu Ngai niwendete nthi, niwanenganie Mwana wake e umwe, ni kana o ula umwitikilaa ndakae, indi ethiwe na thayu utathela. Yoana 3:16 Akimuvoya Ngai Yesu aisye: Na thayu utathela niw'o uu, ni kana makumanye we Ngai ula wa w'o weka, na ula wamutumie, nake ni Yesu Klisto. Yoana 17 :3 Unduni uu wendo wa Ngai niwonanitw'e kwitu, nundu Ngai niwamutumie Mwana wake kuu nthi, ula wasyaiwe e umwe, ni kana twithiwe na thayu kwondu wake. Uu niw'o wendo, ti ithyi twamwendie Ngai, indi niwe watwendie ithyi, na atuma Mwana wake ethiwe nthembo ya wiw'anithyo kwondu wa nai situ. 1 Yoana 4:9, 10 Kuka kwa Mwana wa Ngai kuu nthi Indi wianiu wa ivinda wooka, Ngai atuma Mwana wake. Akalatia 4:4 Ni ndeto ya kuikiiwa, na niyailwe ni kwitikilwa ni andu onthe, kana Klisto Yesu ookie kuu nthi kumatangiia andu athe. 1 Timotheo 1:15 Ai kuu nthi, na i nthi yatw'ikithiw'e niwe, na nthi ndiamwisi. Yoana 1:10 Kusyawa kwa Mwiaii Yesu Na kusyawa kwa Yesu Klisto kwailyi uu: Yila Meli inyia wake wevaitw'e ni Yosevu, matambite kutwaana, ooneka e na ivu ya Veva Mutheu. Na uu w'onthe utw'ikite, ni kana wianiw'e ula waneeniwe ni Mwiaii na kanyw'a wa mwathani, akyasya, Sisya, mwiitu akethiwa e ivu, na akasyaa kavisi, Nako syitwa yako makaketa Imanueli; na ualyulo wayo ni, Ngai vamwe naitu. Mathayo 1 :18, 22,23 Naku ukaketa syitwa yako YESU (Mutangiii); nundu mwe ukatangiia andu make kuma naini syoo. Mathayo 1:21 Mwiaii Yesu kuu nthi Uvoo wa Yesu wa Nasaleti, o undu Ngai wamwitikisye Veva Mutheu, o na vinya: ula waendaa aiika nesa, na aimavosya onthe ala manyamaaw'a ni ndevili; nikwithiwa Ngai ai vamwe nake. Meko ma Atumwa 10:38 Na Yesu anganga ndua syonthe na misyi, aimanyisya masinakokeni moo, na aitavan'ya uvoo museo wa usumbi, na aivosya mowau ma mithemba yonthe na kila wonzu. Mathayo 9:35 Na makomano manene mooka vala ui, me na syonze, na ililinda, na ala mataneenaa, na ala au mamutha, na angi aingi, mamaia mauuni ma Yesu; na amavosya. Mathayo 15:30 /12 Mwiaii Yesu niwathanie kikw'u na kuthayuuka ingi kwake Nundu amamanyiasya amanyiw'a make, na kumea, Mwana wa mundu nunukunenganwe mokoni ma andu, na makamuaa; na mamuaa, itina wa matuku atatu akathayuuka. Maliko 9:31 Yesu amea ... Nyie, ninyie muithi ula museo: muithi museo nunuuwia thayu wake nthi undu wa malondu. Kwondu wa uu Asa numbendete, nundu ningwia thayu wakwa nthi, ni kana niwose ingi. Vai mundu unuumbena thayu, indi no nyie nguwia nthi. Ni na ukumu wa kuwia nthi, na ni na ukumu wa kuwosa ingi. Mwiao uu noosie kwa Asa wakwa. Yoana 10:7,11,17, 18 Mwiaii Yesu niwakw'iie ngelan'yoni undu wa nai situ Na mavika vandu vetawa King'ala, mamwamba vo. ... Na Yesu asya, Asa, maekee; nikwithiwa matimanya undu mekwika. Luka 23:33,34 Niwavuthiw'e, na kulewa ni andu; ai mundu wa mawoo, na mumanyi wa thina. . . . Ni w'o, we niwakuie mathina maitu, na eeyaikya mawoo maitu; na uu w'onthe ithyi twamwona kwithiwa ni mukune, kukunwa ni Ngai, na kuthinw'a. Indi niwatonyiwe kwondu wa mavityo maitu, auauikw'a kwondu wa mothuku maitu.... naitu nituvoetw'e kwondu wa makunwa make. Ithyonthe ta malondu nitwaaite; nitweethyuuie kila umwe na kuatiia nzia yake mwene; nake Yeova amwaikisye uthuku witu ithyonthe. ... Niwavetiwe aume nthi ya ala me thayu kwondu wa ivityo ya andu makwa. ... Na nimamuseuvisye mbua vamwe na ala athuku, o na vamwe na ula muthwii kikw'uni kyake; o na kau we ndaaika ung'endu, o na vatyai ukengani kanyw'ani wake nongi. ... Nikwithiwa niwetikisye thayu wake kuvika akw'a, nake niwatalanilw'e na avitan'ya: indi niwakuie nai ya aingi, na amavoyea avitan'ya. Isaia 53:3-6, 8,9, 12 Klisto niwakwie kwondu wa nai situ kwianana na maandiko. 1 Akolintho 15:3 Mwiaii Yesu niwathayuukie kuma kwa akw'u Uu niw'o kuandikitwe, kana Klisto akanyamaw'a, na kuthayuuka muthenya wa katatu kuma akw'uni; na kana ualyulo wa ngoo na kuekewa nai kutavanw'e syitwani yake mbaini syonthe. Luka 24:46,47 Mundu usu Ngai niwamuthayuukisye muthenya wa katatu, na amumilya onanw'e, ti kwa andu onthe, indi kwa ngusi ila Ngai wambie unyuva. Meko ma Atumwa 10:40, 41 Indi yuyu Klisto niwathayuukiw'e kuma kwa akw'u, usyao wa mbee wa ala makomete. Nundu nikwithiwa kikw'u nikyookie kwondu wa mundu, kuthayuuka kwa akw'u nakw'o nikwookie kwondu wa mundu. Nundu o undu onthe makusaa nthini wa Atamu, o ta uu nthini wa Klisto onthe makeethiwa thayu. 1 Akolintho 15:20-23 Mwiaii Yesu niwasyokie ituni Niweyonanisye mwene kwamo na mawonan'yo maingi ma w'o, e thayu, itina wa kunyamaa kwake, akimaumilila ivinda ya mithenya miongo ina, na aineena maundu ma usumbi wa Ngai. ... Ambatw'a iulu masyaitye; na ithweo yamwosa auma methoni moo. Meko ma Atumwa 1:3,9 Na vate ngananio nzama ya kumukia Ngai ni nene; We ula wonaniw'e e na mwii, Atalilwa ulungalu vevani, Ooneka ni alaika, Atavanw'a kwa Andu-ma-mbai-ingi, Eetikilwa kuu nthi, Atwawa iulu utheuni mutisu. 1 Timotheo 3:16 Nzia ya Ngai ya utangiio Niika ata kana ndangiiwe? . . . Mwitikile Mwiaii Yesu, na nuutangiiwa. Meko ma Atumwa 16:30, 31 Alyulai ngoo indi, mwithyuue, nai syenyu syanangwe. Meko ma Atumwa 3:19 Alyulai ngoo, na muivatiswa kila mundu syitwani ya Yesu Klisto, mwone uekeo wa nai syenyu; na mukoosa muthinzio wa Veva Mutheu. Meko ma Atumwa 2:38 Ethiwa nitukumbula nai situ, we e kithito, na ni mulungalu wa utuekea nai situ, na kututhesya undu ute ulungalu w'onthe. 1 Yoana 1:9 Ethiwa ukamumbula Yesu na kanyw'a waku kana niwe Mwiaii, na ukeetikila ngooni yaku kana Ngai niwamuthayuukisye kumumya akw'uni, ukatangiiwa: nundu mundu niwitikilaa na ngoo kuvikia ulungalu; na niwumbulaa na kanyw'a kuvikia utangiio. Alomi 10:9, 10 Nundu nimutangiiitwe na mumo kwondu wa muikiio; naw'o ndumite kwa inyw'i ene, ni muthinzio wa Ngai. Aeveso 2:8 Nundu, O ula ukekaua syitwa ya Mwiaii, nukatangiiwa. Alomi 10:13 Mwiaii Yesu asya: Ula wukaa kwakwa ndikamwikya nza nongi. Yoana 6:37 Utangiio kwondu wa kikw'u kya Klisto Indi yu nthini wa Klisto Yesu inyw'i ala mwai kuasa nimuthengeew'e ni nthakame ya Klisto. Aeveso 2:13 Nthakame ya Yesu Mwana wake nitutheasya nai syonthe. 1 Yoana 1:7 Nikwithiwa kwai kwenda kuseo kwa Ithe ati wianiu w'onthe wikalae nthini wake (Klisto); na kwondu wake kusyiw'anithya syindu syonthe nake mwene, aetete muuo kwondu wa nthakame ya ngelan'yo yake. Akolosai 1 :19,20 Nimwoovoiw'e mume mwikalileni wenyu wa mana ... na muiaaovow'a na syindu ila syanangikaa, ta vetha kana thaavu; indi mwovoetw'e na nthakame yi vata muno, ... nayo ni nthakame ya Klisto. 1 Vetelo 1:18,19 Nthini wa Klisto twi na wovosyo witu kwondu wa nthakame yake, uekeo wa mavityo maitu, kwianana na uthwii wa mumo wake. Aeveso 1:7 Nundu thayu wa mwii wi nthakameni; ... nundu nthakame niyo yiw'anithasya mundu nundu yi thayu. Alivai 17:11 Na kwa uu ethiwa mundu o na wiva e nthini wa Klisto, ni kyumbe kyeu: maundu ala makuu ni mavitu; sisyai, nimatw'ikite meu. 2 Akolintho 5:17 Veva Mutheu Mwiaii Yesu asya: Nakwa ngamuvoya Asa, nake akamunenga Mutetheesya ungi, ethiwe nenyu mavinda onthe, nake niwe Veva wa w'o: ula nthi itatonya kumwosa; nundu ndimwonaa, o na ndimwisi: indi inyw'i nimumwisi; nundu ekalaa nenyu, na akeethiwa e nthini wenyu. Yoana 14:16,17 Indi ula Mutetheesya, nake ni Veva Mutheu, ula Asa wimutuma syitwani yakwa, akamumanyisya maundu onthe. Yoana 14:26 Na muikew'ithye Veva Mutheu wa Ngai woo, nake nthini wake mwikiitwe usiilo kuvika muthenya wa wovosyo. Aeveso 4:30 Kinyaai mutongoew'e ni Veva, na muikeanisya mimeo ya mwii. Akalatia 5:16 Nundu onthe ala matongoeaw'a ni Veva wa Ngai, asu ni o ana ma Ngai. Alomi 8:14 Indi usuwai ni Veva. Aeveso 5:18 Indi usyao wa Veva ni wendo, utanu, muuo, wumiisyo, kwika angi nesa, useo, kithito, uuu, witing'o. Akalatia 5:22,23 Kwikalaa na thayu mutheu Nundu uu niw'o ula wendetwe ni Ngai, naw'o ni kuvathwa kwenyu. 1 Athesalonika 4:3 Mwiaii Yesu avoyie: Mavathe methiwe atheu nthini wa ula w'o: ndeto yaku niyo w'o. Yoana 17:17 Twikale naini ni kana mumo wingive ? Aiee, kuikethiwe uu. Ithyi ala twakwie kwa nai, tukekala vo ingi ata ? Italei ene kwithiwa mwi akw'u kwa nai, indi mwi thayu kwa Ngai nthini wa Klisto Yesu. Alomi 6:1,2, 11 Indi yu nimuthaitw'e kuma naini, na mwatw'ika athukumi ma Ngai, mwi na usyao wenyu kuvika kuvathika, na muminukilyo ni thayu utathela. Alomi 6:22 Na Ngai wa muuo mwene namuvathan'ye mwithiwe atheu vyu; veva na ngoo na mwii syithiwe syi nima, itailiilika uthuku akyuka Mwiaii waitu Yesu Klisto. E na kithito ula umwitaa inyw'i, nake akeeka uu. 1 Athesalonika 5:23, 24 Kuvoya Mwiaii Yesu asya: O na wiva w'onthe ula mwivoya syitwani yakwa, ngawika, ni kana Asa ataiwe nthini wa Mwana. Ethiwa mukavoya undu o na wiva syitwani yakwa, ngawika. Yoana 14:13,14 Mukikala nthini wakwa, na ndeto syakwa ikikala nthini wenyu, voyai ula mukwenda w'onthe, na mukeekwa. Yoana 15:7 Maundu onthe o ala mukwitya mukivoya, itikilai kana nimuumosa na mukeethiwa mwi namo. Maliko 11:24 Mukivoya nthini wa Veva mavinda onthe na mboya syonthe na kwisuva. Aeveso 6:18 Voyaai mutekueka; tungaai muvea kila unduni: nundu uu niw'o Ngai wendaa nthini wa Klisto Yesu ngali i yenyu. 1 Athesalonika 5:17, l8 Uthukumi na wumiisyo Ethiwa mundu o na wiva nunukwenda kumbikila, nielee mwene, na kwiyaikya ngelan'yo yake, na akimbikila. Mathayo 16:24 Na Ngai nutonya kwingivya mumo w'onthe kwa inyw'i; ni kana inyw'i, mwianiwe vyu mavinda onthe maunduni onthe, mwingive kila wiani museo. 2 Akolintho 9:8 Ilulumuyei, muteuthingithika, mukithangaaa muno mavinda onthe wiani wa Mwiaii, nikwithiwa nimwisi kana kuthinia wia kwenyu ti kwa mana nthini wa Mwiaii. 1 Akolintho 15:58 Nikwithiwa nimunengetwe kwondu wa Klisto, ti kumwitikua kw'oka, indi o na kuthinw'a nakw'o kwondu wake. Avilivi 1: 29 Ethiwa mukathinw'a kwondu wa ulungalu, mwi aathime; na muikakie kutisya kwoo, o na muikauuye. 1 Vetelo 3:14 Ethiwa mwivuthw'a kwondu wa syitwa ya Klisto, mwi aathime; nikwithiwa Veva wa utaio, o Veva wa Ngai, ekalaa iulu wenyu. 1 Vetelo 4:14 Kuthaitha mivw'anano nikwavataniw'e ni Ngai Nyie ninyie Yeova Ngai waku ... Ndukethiwe na ngai ingi ate o nyie. Ndukeseuvisye muvw'anano mwasuvye, o na muvw'ano o na wiva wa kindu ki ituni iulu, kana kila ki kuu nthi, kana kila ki manzini itheo wa nthi: ndukamikunamie, o na ndukamithukume; nundu nyie Yeova Ngai waku ni Ngai wi kiwiu. Kuma 20:2-5 Nundu ngai syonthe sya ngo sya andu ni mivw'anano; Indi Yeova niwombie matu. Savuli 96:5 Nitwisi kana muvw'anano ti kindu kuu nthi, na ati kui Ngai ungi ate o umwe weka. 1 Akolintho 8:4 Kwi Ngai o umwe, nake niwe Asa, ula syindu syonthe syumaa kwake, na ithyi twi make; na kwi Mwiaii umwe, Yesu Klisto, na syindu syonthe ni kwondu wake, na ithyi twi kwondu wake. 1 Akolintho 8:6 Yesu wamwiie, Thi, Satani: nundu nikuandikitwe, Muthaithae Mwiaii Ngai waku, na muthukumae we, e weka. Mathayo 4:10 Uaai mamutha menyu ala me kuu nthi: ulaalai, na uvuku, na mimeo mithuku, na kwenda maundu mathuku, na itomo, nayo ni kuthaitha mivw'anano; kwondu wa maundu asu uthatu wa Ngai wukaa kwa ana ala matew'aa. Akolosai 3: 5, 6 Muisyo undu wa kulea utangiio wa Ngai Ithyi tukavonoka ata, twavuthya utangiio unenevete uu? Aevelania 2:3 Ula ukilasya akatiiwa maundu asu; nakwa ngeethiwa Ngai wake, nake akeethiwa mwana wakwa. Indi ala makiaa, na ala matetikilaa, na ala mathatasya, na oaani, na ilaalai, na aoi, na athaithi ma mivw'anano, na onthe ala maneenaa uvungu, kianda kyoo kikeethiwa iiani yila yakanaa mwaki na muviliti, nayo ni kikw'u kya keli. Uvuan'yo 21:7, 8 Ula witikuaa u Mwana e na thayu utathela; indi ula utamwitikilaa Mwana ndakona thayu, indi uthatu wa Ngai wikalaa iulu wake. Yoana 3:36 Nuu ula umwonetye kukia uthatu ula wukite ? Luka 3:7 Kutangiiwa kuma naini na kuma vinyani wa Satani Na Ngai wa muuo akamutumba Satani ungu wa nyaii syenyu mituki. Alomi 16:20 Mukimutungia Asa muvea ... ula watutangiie kuma vinyani wa kivindu, na kututhamya na kutulikya usumbini wa Mwana wake mwendwa. Akolosai 1:12,13 Kwondu wa uu Mwana wa Ngai niwonaniw'e, ni kana anange mawia ma ndevili. 1 Yoana 3:8 Mwiaii waitu Yesu Klisto, ula wenenganie mwene kwondu wa nai situ, ni kana atutangiie tume nthi ino nthuku ya ivinda yii, kwianana na kwenda kwa Ngai, Asa waitu: ndaia niyithiwe kwake tene na tene. Akalatia 1: 3-5 Ikiai miio yonthe ya kau ya Ngai, ni kana mutonye kusiiia maui ma Satani. Aeveso 6:11 Indi muvea niwithiwe kwa Ngai, ula utunengae kukilya kwondu wa Mwiaii waitu Yesu Klisto. 1 Akolintho 15:57 Kuka ingi kwa Klisto Ngooka ingi, na ngamwosa inyw'i mwithiwe kwakwa; ni kana vala nii, nenyu mwithiwe vo. Yoana 14:3 Yesu usu, ula woswa iulu ituni kuma vala mui, akooka o ta uu, o undu mwamwona aithi ituni. Meko ma Atumwa 1:11 Nikwithiwa Mwiaii mwene akatheea kuma ituni, na wasya mutulu, na wasya wa mulaika munene, na soo wa Ngai: na ala makwie nthini wa Klisto makathayuuka mbee; na indi itina ithyi ala twi thayu ala twatialile, tukavulw'a vamwe nao mathweoni, kumuthaua Mwiaii yayayani: na uu tukeethiwa vamwe na Mwiaii tene na tene. 1 Athesalonika 4:16,17 Nitwisi kana, yila wionanw'a, tukavw'anana nake; nundu tukamwona we o undu uilyi. 1 Yoana 3:2 Syaiisyai indi; nundu mutyisi muthenya ula Mwiaii wenyu wiuka . . . Nenyu ikalai mwiyumbanitye; nundu saa ula mutataiie niw'o wiuka ula Mwana wa mundu. Mathayo 24:42,44 Sisya, ngooka mituki; na ituvi yakwa yi vamwe nakwa, kumutuva kila mundu kwianana na wia wake undu uilyi. Uvuan'yo 22:12 Ameni: uka, Mwiaii Yesu. Uvuan'yo 22:20 KWA MUSOMI Ndeto ila iandikitwe kavukuni kaa na ndeto syumitw'e Mbiviliani, nayo ni Ndeto ya Ngai. Misoa nivangitwe kwianana na undu ula munene wayo. Nuikiithwa kwithiwa na Mbivilia yaku mwene, na kumisoma, nundu noyo uvuan'yo wa Ngai kwa andu onthe.


c: text/html

text:
MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA) Mwei wa 1 2017
Ĩkaseti yĩĩ yĩ na ilungu sya kwĩmanyĩsya sya kwambĩĩa matukũ 27/2/2017 nginya matukũ 2/4/2017.
Nĩmeeyumisye Mo Ene na Ngenda
Eĩtu-a-asa aingĩ mathamĩĩe nthĩ ingĩ nĩmakĩaa kwĩka ũu mwambĩĩonĩ. Mesie kumya ũkũmbaũ va wa kũthama? Nĩ maũndũ meva memanyĩĩtye?
“Mũĩkĩĩe Yeova, na Ũkĩka Ũseo”
Yeova nũtanaa ĩla ũkũtũtetheesya vala ithyĩ tũtatonya. Ĩndĩ nĩwendaa twĩke vala tũtonya. Ĩandĩko ya mwaka wa 2017 yĩtonya kũtũtetheesya ata twĩkae kyonthe kĩla tũtonya?
Tũmĩa Nesa Mũthĩnzĩo Waku wa Ũthasyo wa Kwĩnyuvĩa
Nĩ mũthĩnzĩo wĩva wa vata Yeova ũnengete kĩla ũmwe witũ, na Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ waw’o? Tũtonya kwonany’a ata kana nĩtũũnenga ndaĩa motwi ma ala angĩ?
Nĩkĩ Wĩnyivyo Nĩ wa Vata o na Ũmũnthĩ?
Mũndũ wĩ wĩnyivyo ethĩawa ailyĩ ata? Nĩkĩ wĩnyivyo nĩ wa vata?
Onany’a Wĩnyivyo o na Ĩla Weethĩa ti Laisi Kwĩka Ũu
Tũtonya ata kwĩkala twĩnyivĩtye ĩla maũndũ maitũ maalyũka, ĩla twaneenewa naĩ kana twakathwa, na ĩla tũkwĩka motwi tũtesĩ nesa ũndũ maũndũ matonya kwĩkala?
‘Maũndũ Asu Maie kwa Andũ Me na Kĩthito’
Ala akũũ matonya ata kũtetheesya ala aninangi makwatĩĩe ianda nenange? Ana-a-asa ma mũika matonya kwonany’a ata kana nĩmanengete ndaĩa ana-a-asa ala akũũ methĩĩtwe matongoesye maũndũ kwa myaka mingĩ?
We Nĩwĩsĩ?
Ĩvinda ya tene mwaki wakuawa ata?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ĩsomo ya 11
Myolooto ya Mbivilia Ĩtũtethasya Ata?
1. Nĩkĩ twĩ na vata wa kũtongoew’a?
Mũmbi witũ nĩ mũĩ kwĩ ithyĩ. Nĩ Ĩthe wĩ wendo, kwoou nũtũthĩnĩkĩaa. Ĩngĩ, kĩyaĩ kĩeleelo kyake twĩtongoesye. (Yelemia 10:23) Kwoou, o tondũ syana nini syĩthĩawa na vata wa kũtongoew’a nĩ asyai, ithyonthe twĩ na vata wa kũtongoew’a nĩ Ngai. (Isaia 48:17, 18) Myolooto ya Mbivilia nĩtũnengae ũtongoi, ũla nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai.
Mĩao na myolooto ya Yeova ĩtũmanyĩasya mwĩkalĩle ũla mũseo vyũ ũmũnthĩ na nĩtwonasya ũndũ tũtonya kũkwata moathimo ma ĩvinda yũkĩte matakathela. Nũndũ Ngai nĩwe watũmbie, nĩ ũndũ waĩle kũtũnga mũvea nũndũ wa ũtongoi wake wĩ wendo na kũatĩĩa mĩao na myolooto yake twĩ na ũtanu.
2. Myolooto ya Mbivilia nĩ myaũ?
Myolooto ya Mbivilia nĩ ũw’o wa mũsingi. Nayo mĩao nĩtonya kũtũmĩwa kũweta ĩmwe kwa ĩmwe ũndũ twaĩle nĩkwĩka. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 22:8) No nginya tũtũmĩe ũtonyi witũ wa kũtũmĩa kĩlĩko nĩ kana tũelewe ũndũ mwolooto mũna ũũtwĩa twĩke kwosana na ũndũ mũna. (Nthimo 2:10-12) Kwa ngelekany’o, Mbivilia ĩmanyĩasya kana thayũ nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai. Mwolooto ũsu nũtonya kũtũtongoesya ĩla twĩ mũsyĩ, wĩanĩ, kana kyalonĩ. Nũtumaa twĩsũvĩa tũikalike mũisyonĩ kana kũlikya angĩ.
3. Nĩ myolooto ĩlĩ yĩva ĩla ya vata vyũ?
Yesũ nĩwawetie myolooto ĩlĩ ya vata mũno. Wa mbee wonanĩtye kĩeleelo kya thayũ, nakyo nĩ kũmũmanya Ngai, kũmwenda, na kũmũthũkũma kwa ũĩkĩĩku. Mwolooto ũsu nĩwaĩle kũsũanĩĩawa ĩvinda yonthe ĩla tũũtw’a maũndũ. (Nthimo 3:6) Ala maatĩĩaa mwolooto ũsu nĩmethĩawa na ũnyanya na Ngai, ũtanu wa w’o, na thayũ ũtathela.
Mwolooto wa kelĩ nũtonya kũtuma twĩthĩwa na mũamba mũseo na andũ ala angĩ. (1 Akolintho 13:4-7) Ũndũ ũmwe wonanasya kana nĩtũkwataa mwolooto ũsu wa kelĩ nĩ kwĩka andũ o tondũ Ngai ũmekaa.
4. Myolooto ya Mbivilia ĩtũtethasya ata?
Myolooto ya Mbivilia ĩmanyĩasya ũndũ mũsyĩ ũtonya kũkwatanw’a nĩ wendo. (Akolosai 3:12-14) Ĩngĩ Ndeto ya Ngai nĩsũvĩaa mĩsyĩ kwa kũmanyĩsya mwolooto ũngĩ wa kana mũtwaano nĩ mũvango wa kwĩkala.
Kwa kũatĩĩa momanyĩsyo ma Mbivilia, nĩkũtonya kũtũsũvĩa maũndũnĩ ma kĩmwĩĩ na makonetye kĩlĩko. Kwa ngelekany’o, mavinda maingĩ aandĩkani nĩmendeeaw’a nĩ athũkũmi ala maatĩĩaa myolooto ya Mbivilia ya kwĩthĩwa me na kĩthito na me aĩkĩĩku. (Nthimo 10:4, 26; Aevelania 13:18) Ĩngĩ, Ndeto ya Ngai nĩtũmanyĩasya kwĩanĩawa nĩ syĩndũ ila sya lasima na kwosa ũnyanya witũ na Ngai ta w’o ũndũ wa vata kũthonoka syĩndũ sya kĩmwĩĩ.
Kũatĩĩa myolooto ya Mbivilia nĩkũtonya kũsũvĩa ũima witũ wa mwĩĩ. (Nthimo 14:30; 22:24, 25) Kwa ngelekany’o, kũatĩĩa mwĩao wa Ngai ĩũlũ wa ũnywi nĩkũtũsũvĩaa tũikakwatwe nĩ mĩisyo na mowau mathũku. (Nthimo 23:20) Yeova nũtwĩtĩkĩlĩtye kũnyw’a mbinyu, ĩndĩ kwa kĩthimo. (Savuli 104:15; 1 Akolintho 6:10) Myolooto ya Ngai ĩtũtethasya kwa kũtũmanyĩsya tũsũvĩe meko na mesilya maitũ. (Savuli 119:97-100) Ĩndĩ, Aklĩsto ma w’o mainengae myolooto ya Ngai ndaĩa atĩ nũndũ nĩmatethasya. Mekaa ũu nĩ kana mamũtaĩe Yeova.


text:
Matukũ 4-10, Mwei wa 1
2 MAVINDA 29-32
Wathi 37 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke Ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Ũthaithi wa W’o Nĩwendaa Kĩthito”: (Ndat. 10)
2Mav 29:10-17—Esekia nĩweekĩie kĩthito atũngĩĩa ũthaithi wa w’o
2Mav 30:5, 6, 10-12—Esekia athokisye onthe ala maĩ na ngoo nzeo mombane kwondũ wa ũthaithi
2Mav 32:25, 26—Esekia nĩweenyivisye na aekana na mĩtũlyo (w05-SW 10/15 25 ¶20)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
2Mav 29:11—Esekia atwiĩie ngelekany’o yĩva nzeo ĩũlũ wa maũndũ ala maĩle kwĩthĩwa me ma vata kwitũ? (w13 01/11 18 ¶6-7)
2Mav 32:7, 8—Nĩ ũndũ wĩva wa vata vyũ twaĩle kwĩka twĩyũmbanĩsye mathĩna ma ĩvinda yũkĩte? (w13 01/11 21 ¶17)
Nĩĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ meva ndonya kũtũmĩa ũtavany’anĩ kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: 2Mav 31:1-10 (Ndũkavĩtũke ndat. 4)
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHIWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Ĩyũmbanĩsye Ũtavany’a Mwei Ũũ: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Thaũka vitio ya mbee ĩla yĩ na kyongo Ũndũ Tũtonya Kumya Ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya na ĩndĩ mũineenea maũndũ ala manene. Onany’a nesa ũndũ mũtavany’a weeka nĩ kana avange ũndũ ũkamũsyokea mwene nyũmba. Ĩka oou kwa kwonany’a vitio ya kelĩ ya ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya na mbulosua Ũvoo Mũseo. Neenea kĩlungu kĩla kyaĩ na kyongo “Ũndũ Tũtonya Kũtũmĩa Mbulosua Ũvoo Mũseo.” Thuthya atavany’a maandĩke na ndeto syoo maũndũ ala mekwenda kũtũmĩa ũtavany’anĩ.
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 13
“Kĩanda Kitũ kya Kwaka na Kũtũngĩĩa Nyũmba sya Ũthaithi wa W’o”: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Thokya amwe ala maakie Nyũmba sya Ũsumbĩ maelesye ũtanu ũla makwatie. Neena kwa ũkuvĩ na mwana-a-asa ũla ũũngamĩe ũtheu na wĩa wa kũtũngĩĩa Nyũmba ya Ũsumbĩ aelesye ĩũlũ wa mĩvango ĩla yĩkĩtwe kĩkundinĩ.
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: lv kĩl. 12 kal. 9-14 (Ndat. 30)
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 142 na Mboya
Kĩmanyĩthya: Kĩkundi kyambe kũthaũkĩwa wathi ũũ mweũ na ĩndĩ ĩtina ũyinwa.


text:
ĨKŨLYO YA 8
Nĩ Maũndũ Meva Naĩle Kũmanya Ĩũlũ wa Kũkwatwa kya Vinya?
WE ŨTONYA KWĨKA ATA?
Mwĩĩtu wĩtawa Annette ayĩelesya ũndũ wakwatiwe easya kana ayĩsa kũmanya eeyĩthĩĩile ekiw’e nthĩ nĩ mũndũ ũla wamũkwatie. Easya atĩĩ: “Nĩnatatie ũndũ ndonya nĩmũsiĩĩe. O na nĩnatatie kua mbu ĩndĩ wasya ndwaauma. Namũkunie ngundi, namũsukuma na vinya, namũtheelanga, na namũkalangya. Nakililye nĩendeee kwĩka maũndũ asu neew’a andinĩĩsya kavyũ. Ĩla neewie kavyũ kau, neewie vinya wathela vyũ!”
Ũkakwata nĩ ũndũ ta ũũ wakwatie Annette wĩka ata?
AMBA KŨSŨANĨA!
O na kau no wĩthĩwe wĩ metho ndũkakwatwe nĩ ũndũ mũthũku, mavinda angĩ maũndũ mathũku nĩmatonya kũũkwata. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kũsemba ũkĩlanyonĩ ti kwa ala me mĩtũkĩ, . . kana ũseo kwa ala me na ũtũĩka; ĩndĩ ĩvinda na ĩvuso [kana, “ũndũ ũtataĩĩwe,” NWT] nĩsyĩkĩkaa kwa onthe.”—Mũtavan’ya 9:11.
Andũ amwe ma mũika ta Annette, makwatawa kya vinya nĩ andũ matamesĩ. Angĩ namo makwatawa nĩ anyanyae kana andũ ma mũsyĩ. Mwĩĩtu wĩtawa Natalie akwatiwe nĩ kĩmwana kyekalaa vakuvĩ na kwoo. Aĩtye atĩĩ: “Mbeenĩ nĩnatelemile mũno na neew’aa nthoni ũkethĩa o na nditavya mũndũ.”
NDŨKETŨLE MŨTĨ
O na kũvika ũmũnthĩ Annette nĩwĩw’aa aithĩnĩka ngoonĩ nũndũ wa ũndũ ũla wamũkwatie. Easya atĩĩ: “Ũndũ ũsu weekĩkie mũthenya ũsu ũtindĩaa kũka kĩlĩkonĩ kĩla ĩvinda. Nonaa naaĩle kũng’ang’ana mũno mũndũ ũsu ndakangwate. Ũw’o nĩ kana ĩla mũndũ ũsu wandonyie na kavyũ oou, neewie vinya wathela vyũ. Ndyaĩ ũndũ naĩ nĩka ĩndĩ nonaa naaĩle kũng’ang’ana mũnango.”
Nake Natalie no ũthĩnĩkaa nũndũ wa kĩko kĩu kĩthũku weekiwe. Aĩtye atĩĩ: “Ndyaaĩle kũĩkĩĩa kĩmwana kĩu mũno. Asyai maitũ maĩ matũtavisye nĩ na mwĩĩtu tũsyaanĩw’e kana twaĩle kwĩthĩawa vamwe kĩla ĩvinda ĩla tũũthaũka, ĩndĩ ndyaaĩthukĩĩsya. Kwoou nonaa no inyie nanengie kĩmwana kĩu mwanya. Ũndũ ũsu nĩwaũmĩisye andũ ma mũsyĩ, na nonaa naĩle kũtũlwa mũtĩ nũndũ wa kũtuma maũmĩa. Kũmanya ũu nĩkũnũmĩasya ngoo mũno.”
Ethĩwa wĩw’aa ta Annette kana Natalie, lilikana kana mũndũ ũla wakwatwa kya vinya ndethĩawa ayenda kũkoma na mũndũ ũla wamũkwata. Andũ amwe nĩmavũthĩĩasya ũndũ ũsu na mayasya kana nĩ ũndũ wĩthĩawa kwa imwana kwĩka maũndũ asu, kana mayasya wĩthĩawa wĩ thĩna wa kwĩmanthĩa kwa ala makwatwa. Vai mũndũ wĩsa kwenda kũkwatwa. Ethĩwa waaĩkwa kĩko kĩu kĩthũkĩte ũu, ndwaĩle kwĩtũla mũtĩ!
Kwasya kana “ndwaĩle kwĩtũla mũtĩ” no woneke wĩ ũndũ wĩ laisi, ĩndĩ ti laisi kũĩkĩĩa ũndũ ũsu. Andũ amwe nĩmavithaa ũndũ ũsu vyũ, na ũu ũituma maũmĩa mũno kana mambĩĩa kwĩtũla mũtĩ. Ĩndĩ nũũ ũla waĩle kũvitha ũndũ ũla weekĩkie? Nue kana nĩ ũla waũkwatie? Ethĩwa ũtwĩe ũvithĩte ũndũ ũsu, yu nĩwaĩle kũsũanĩa ũndũ ũngĩ wa kwĩka.
KŨELESYA KĨLA KYEETHĨIWE
Mbivilia yaĩtye kana ĩla Yovu waĩ na mathĩna maingĩ vyũ aisye atĩĩ: “Nganeena ũũnĩ wa ngoo yakwa.” (Yovu 10:1) O naku no ũtetheke ũkeka ta Yovu. Kũelesya mũndũ ũmũĩkĩĩe ĩũlũ wa kĩla kyaũkwatie no kũũtetheesye ũkew’a ngoo yausya, na ũkaeka kũthĩnĩka.
Ũndũ ũsu nĩwamũtethisye Annette. Aĩtye atĩĩ: “Nĩnatavisye mũnyanyawa ũndũ ũsu, na ambĩa nĩneene na atumĩa ma kĩkundi. Nĩ na ũtanu mũno nũndũ nĩneekie ũu. Nĩmaneenie nakwa mavinda maingĩ na mandetheesya kũmanya kana ndyaĩ ngenda yakwa mũndũ ũsu angwate. Ũsu nĩw’o ũndũ ũla nendaa kwĩw’a andũ maindavya. Vai ũndũ o na ũmwe naaĩka waĩle kũtuma nĩtũlwa mũtĩ.”
Nake Natalie aneenie na asyai make. Aĩtye atĩĩ: “Nĩmandetheeisye mũno. Nĩmambĩkĩie vinya nĩmaelesye kĩla kyeekĩkie na kwĩka ũu nĩkwandetheeisye nĩeke kwĩmakĩa na kwĩthĩwa na woo ngoonĩ.”
Kĩndũ kĩngĩ kyamũtetheeisye Natalie nĩ mboya. Aĩtye atĩĩ: “Kũneena na Ngai nĩkwandetheeisye, na mũno mũno mavinda ala neew’aa vate mũndũ ndonya kũmũtavya ũndũ ngwĩw’a. Ĩla ngũvoya no nĩelesye Ngai kĩla kyonthe kĩ ngoonĩ, na ũu nũtumaa nĩthĩwa na mũuo na ndyĩw’a nausya.”
Weeka ũu, o naku ũkamanya kana ‘ve ĩvinda ya kũvoa.’ (Mũtavan’ya 3:3) Ĩka maũndũ meũkũtetheesya ndũkaendeee kũũmĩsya ngoo na mwĩĩ waku, na ũyĩĩkĩĩthya kana nĩwakoma too wĩanĩtye. Na ĩndĩ ũndũ ũla wa vata vyũ nĩ kũmwĩkwatya Yeova, Ngai wa ũkiakisyo w’onthe.—2 Akolintho 1:3, 4.
ETHĨWA NŨVIKĨTYE MYAKA ŨTONYA KWAMBĨĨA KWĨVAAW’A
Ethĩwa wĩ mwĩĩtu na nũũthing’ĩĩw’a wĩke ũndũ ũtaĩle, ti ũthũku kwĩa mũndũ ũsu ũte na wia atĩĩ, “Ndekye!” kana “Ndikwenda ngũĩ ĩsu!” O na ethĩwa mwĩ ndũũ, ndũkaeme kũmũtavya nũndũ wĩkĩa ayĩũtia. Akaũtia nũndũ nĩwamũvata kwĩka ũu, waĩle kũmanya kana ũsu ti mũndũũme mũseo! Mũndũũme mũseo aĩle kũnenga mwĩĩ waku ndaĩa na ainenga ndaĩa myolooto yaku ĩla ũatĩĩaa.
SŨNGĨA MAKŨLYO AA
“Twĩ sukulu, imwana syakusasya sindilia yakwa syĩ ĩtina wakwa na iindavya ndeto itaĩle ta kũmbĩa, ‘Mwa ngakoma naku koo nĩnĩw’a mũyo.’”—Coretta.
We wĩona imwana isu ta syeekaa ũndũ wĩva katĩ wa maũndũ aa:
Kũmũvũĩa ngũĩ?
Kũmũthaũkĩa?
Kũmũthĩny’a?
“Twĩ ngalĩnĩ, kĩmwana kĩmwe kyambĩĩie kũndavya maũndũ mathũku na kyambĩĩa kũngwatanga. Nakĩkanĩsye moko asu kũasa na nakĩa kĩvetange vala nĩĩ. Kĩmwana kĩu kyoonie nĩ mũtumanu mũno.”—Candice.
We wĩona kĩmwana kĩu ta kyeekaa ũndũ wĩva katĩ wa maũndũ aa:
Kũmũvũĩa ngũĩ?
Kũmũthaũkĩa?
Kũmũthĩny’a?
“Mwaka mũvĩtu, ve kĩmwana kyatindĩaa kũmbĩa kana kĩenda tũthi vandũ, o na kau natindĩaa kũkĩa kana ndikwenda. Mavinda amwe kyangwatangaa kw’oko. Ĩndĩ nakĩaa kĩeke kũngwatanga na kĩilea. Na ĩndĩ ĩla nakumanie nove kĩatũ, kyangũna kĩtimba.”—Bethany.
We ũtonya kwasya kĩmwana kĩu kyeekaa ũndũ wĩva katĩ wa maũndũ aa:
Kũmũvũĩa ngũĩ?
Kũmũthaũkĩa?
Kũmũthĩny’a?
Ũsũngĩo ũla wa w’o wa makũlyo asu me atatũ nĩ namba 3.
Ve kĩvathũkany’o kyaũ katĩ wa kũthĩny’a mũndũ na kũmũvũĩa ngũĩ kana kũmũthaũkĩa?
Kũthĩny’a mũndũ kwonanasya kana ũla ũngĩ ndekwendeew’a nĩ maũndũ ala ũkwĩkwa. O na ĩla mũndũ ũla ũkũthĩnw’a wasya ndekwenda kĩla ũla ũngĩ ũkũmwĩka, ũsu ũngĩ aendeeaa kwĩka kĩla wavatwa.
Kũthĩny’a mũndũ ti ũndũ waĩle kwoswa laisi nũndũ ũla ũkũthĩnany’a aema kũsiĩĩwa no alasimĩthye ũsu ũngĩ makome ĩmwe.


text:
Ngewa ya 73: Mũsumbĩ Mũseo wa Mũthya wa Isilaeli
YOSIA aĩ na ũkũũ o wa myaka nyanya yĩla watw’ĩkie mũsumbĩ wa mbaĩ ila ilĩ sya ĩtheo sya Isilaeli. Ĩsu yaĩ myaka mĩnini mũno kwa mũndũ kũtw’ĩka mũsumbĩ. Kwoou ambĩĩa kũsumbĩka nĩwatetheeiw’e nĩ andũ amwe aima kũsumbĩka ĩ nthĩ.
Ĩtina wa kũsumbĩka myaka mũonza, Yosia nĩwambĩĩie kũmũmantha Yeova. Atĩĩie ngelekany’o ya asumbĩ aseo ta Ndaviti, Yeosavati, na Esekia. Na ĩndĩ e o mwanake, Yosia eekaa ũndũ wa ũkũmbaũ.
Kwa ĩvinda yĩasa Aisilaeli aingĩ meethĩĩtwe me athũku. Mathaithaa ngai sya ũvũngũ na kũkumanĩa mĩvw’anano. Kwoou Yosia na aũme make maumaala na mambĩĩa kũvetanga ũthaithi wa ũvũngũ kuma ĩ nthĩ. Ũsu waĩ wĩa mũnene mũno nũndũ andũ aingĩ mũno mathaithaa ngai sya ũvũngũ. Nũtonya kwona Yosia vaa na aũme make mayananga mĩvw’anano
Ĩtina wa ũu Yosia nĩwaiie aũme atatũ maũngamĩe wĩa wa kũseũvya ĩkalũ ya Yeova. Mbesa nĩsyoombaniwe kuma kwĩ andũ na syanewa aũme asu nĩ kana maĩve atethya ma wĩa ũsu. Namo maendee na kũthũkũma ĩkalũnĩ, mũthembi mũnene Ilikia nĩwoonie kĩndũ kya vata mũno vau. Oonie ĩvuku ya mĩao yĩla Yeova weeie Mose aandĩke ĩvinda yĩasa mũno ĩthelu. Yo yaaĩte myaka mingĩ.
Ĩvuku yĩu nĩyatwaĩwe Yosia nake asya asomewe. Yĩla Yosia weethukĩĩisye, nĩwoonie kana andũ nĩmaekete kũatĩĩa mĩao ya Yeova. Nĩweewie kyeva mũno nĩ ũndũ ũsu, na atembũanga ngũa syake o tondũ ũtonya kwona vaa. Na asya: ‘Yeova nĩ mũthilĩku nũndũ witũ, kĩtumi nũndũ aaĩthe maitũ mayaakwata mĩao ĩla ĩandĩkĩtwe ĩvukunĩ yĩĩ.’
Na Yosia amwĩĩaĩa mũthembi mũnene Ilikia amũkũlye Yeova ũndũ we Yeova ũkwĩkana na andũ asu. Nake Ilikia athi kũkũlya mwathani mũndũ mũka weetawa Ulita. Ulita amũnengie Ilikia ũtũmani ũũ kuma kwa Yeova amũtwaĩe Yosia: ‘Yelusaleme na andũ onthe nĩmeũsilĩlwa nũndũ nĩmathaithĩte ngai sya ũvũngũ na ĩ nthĩ ĩkausũwa nĩ ũthũku. Ĩndĩ nũndũ, we Yosia, nĩwĩkĩte ũla ũseo, ũsilĩlo ũũ ũkooka ĩtina wa kĩkw’ũ kyaku.’
2 Mavinda 34:1-28.
Makũlyo
- Yosia aĩ na ũkũũ mwaũ yĩla watw’ĩkie mũsumbĩ, na ambĩĩie kwĩka ata ĩtina wa myaka mũonza ya ũsumbĩ wake?
- We wĩona Yosia aeendee na kwĩka ata vaa visanĩ?
- Mũthembi mũnene oonie kyaũ ĩkalũ yĩendee na kũseũvw’a?
- Yosia atembũangie ngũa syake nĩkĩ?
- Nĩ ũtũmani mwaũ kuma kwa Yeova ũla Ulita, mwathani mũndũ mũka, wamũtwaĩe Yosia?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 2 Mavinda 34:1-28
Yosia enengane ngelekany’o myaũ kwa ala matonya kwĩthĩwa momĩĩisye thĩna ĩvinda ya kwĩana kwoo? (2 Mav. 33:21-25; 34:1, 2; Sav. 27:10)
Yosia eekie maũndũ maũ manene makũendeesya na mbee ũthaithi wa w’o ĩvindanĩ ya mwaka wa 8, 12, 18 ya ũsumbĩ wake? (2 Mav. 34:3, 8)
Nĩ ĩsomo yaũ ya kwĩkalya kũndũ kwitũ kwa kũthaithĩa kwĩ kũseo tũtonya kwĩmanyĩsya kumana na ngelekany’o ĩla yaiiwe nĩ Mũsumbĩ Yosia na Mũthembi Mũnene Ilikia? (2 Mav. 34:9-13; Nth. 11:14; 1 Ako. 10:31)


text:
Ũtonya Kwĩka Ata Wĩw’e wĩ Mwĩanĩe Kĩkundinĩ Kĩla Wathamĩĩa?
MWANA-A-ASA ũmwe wĩtawa Allen * aĩtye atĩĩ: “No neew’aa ndikĩa kũthamĩĩa vaa. Ndyeesĩ kana nĩngũthokw’a kũũ, na kana nĩngwĩthĩwa na anyanya.” Allen aendeee kũmanyĩa kwĩkala kĩkundinĩ kyeũ kĩ ũasa wa maili ta 900 (mbee wa kĩlomita 1,400) kuma kwoo.
O naku nũtonya kwĩw’a ũte mwĩanĩe ethĩwa nũthamĩĩe kĩkundinĩ kĩngĩ. Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya wĩkale wĩ mwĩanĩe kĩkundinĩ kĩu wathamĩĩa? Ũtonya kwĩka ata ethĩwa kũmanyĩa kwĩ vinya kũte ũndũ ũnasũanĩaa? Kana ethĩwa tuuwe ũthamĩĩe kĩkundinĩ kĩngĩ, ũtonya kũtetheesya ata ala mathamĩĩe kwenyu mamanyĩe mĩtũkangĩ?
ŨTONYA ATA KŨMANYĨA NA ŨYĨKA MAENDEEO?
Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno: Mũtĩ wakũwa na ũivandwa vandũ vangĩ, no wambaa kwĩthwa na mathĩna. Vethĩawa vailyĩ ũu nũndũ ĩla mũtĩ ũsu ũũkũwa, mĩi mingĩ nĩtilawa nĩ kana ũkuĩke nesa. Na wavandwa oou no nginya wambĩĩe kumya mĩi ĩngĩ. O ta ũu, nũtonya kwĩthĩwa ũithĩnĩka ĩtina wa kũthamĩĩa kĩkundinĩ kĩngĩ. Na ũu wĩthĩawa nũndũ wĩ kĩkundinĩ kĩla kĩngĩ ũnaĩ na mĩi, nĩkwĩthĩwa ũnaĩ na anyanya wendete na ũnaĩ na mĩvango mĩseo ya kwĩka maũndũ ma kĩ-veva. Wamina kũthamĩĩa kĩkundinĩ kyeũ, no nginya umye mĩi ĩngĩ nĩ kana wĩke maendeeo. Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya wĩke ũu? No kũtũmĩa myolooto ĩla yĩ Maandĩkonĩ. Ekai tũneenee ĩmwe.
Ũla ũsomaa Ndeto ya Ngai ateũtĩĩa “ailyĩ ta mũtĩ ũvandĩtwe ũtee wa mbũsĩ syĩ manzĩ, ũla ũsyaaa ũsyao waw’o ĩvinda yaw’o, na ĩtũ yaw’o yĩtivovaa; na ũndũ o na wĩva wĩkaa nĩwaĩlaa.”—Sav. 1:1-3.
No nginya mũtĩ ũnyw’e kĩw’ũ nesa kĩla ĩvinda nĩ kana wĩkalae ũsanzamũkĩte. O ta ũu, no nginya Mũklĩsto asomae Ndeto ya Ngai kĩla ĩvinda nĩ kana aendeee nesa kĩ-veva. Kwoou endeea kũsoma Mbivilia kĩla mũthenya na ndũkatĩĩe maũmbano. Ndũkanange mĩvango ĩla wĩthĩawa nayo ya ũthaithi wa mũsyĩ na kwĩmanyĩsya we mwene. Maũndũ onthe ala ũneekaa kĩkundinĩ kĩla ũnaĩ nĩ kana ũendeee kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na Yeova, no mo waĩle kũendeea kwĩka.
“Ũla ũnyithasya akanyithw’a mwene.”—Nth. 11:25.
Ũkakwata vinya na ũimanyĩa mĩtũkĩ weethĩwa na kĩthito kingĩ kya kũtavany’a. Mũtumĩa ũmwe wa kĩkundi wĩtawa Kevin aĩtye: “Kĩla kyandethisye mũno nĩ na kĩveti kyakwa nĩ kwosa ũvainia mũtetheesya twathamĩĩa kĩkundinĩ kyeũ oou.” Aendeee kwasya, “Tũyaakua ĩvinda ĩasa tũimanyana na ana-a-asa, mavainia, na tũimanyĩa kĩsio.” Nake Roger, ũla wathamĩĩe kĩkundi kĩ mbee wa maili 1,000 (mbee wa kĩlomita 1,600) kuma vala wekalaa, aĩtye: “Nzĩa nzeo vyũ ya kũmanyĩa kĩkundi kyeũ nĩ kũthi ũtavany’a mavinda maingĩ ũndũ vatonyeka. O na ĩngĩ, tavya atumĩa kana no wĩyumye kũtetheesya maũndũnĩ ta kũthambya Nyũmba ya Ũsumbĩ, kumya ũvoo ethĩwa ũla eĩ naw’o ndanoka, kana kũkua mũndũ ũmũtwae maũmbanonĩ. Ana-a-asa na eĩtu-a-asa moona mũndũ mweũ ũkwĩyumya mũno nĩmamũthokasya nesa.”
“Nenevai ngoonĩ syenyu.”—2 Ako. 6:13.
Nenevanga ngoonĩ yaku kwa kũmantha ana-a-asa na eĩtu-a-asa ũtonya kũtuma ndũũ namo. Melissa e na mũũme vamwe na kelĩtu koo mathamĩĩa kĩkundinĩ kyeũ, nĩmatatie mũno mamanthe anyanya angĩ. Aĩtye: “Nĩtwavulanaa na ala angĩ tũtanambĩĩa maũmbano, na ĩtina wa maũmbano. Kĩu nĩkyatũnengae ĩvinda ya kũea ngewa vandũ va kwĩka kũkethya andũ tũsembete.” O na kwĩka ũu nĩkwatetheeisye mũsyĩ ũsu kũmanya masyĩtwa ma ana-a-asa na eĩtu-a-asa mĩtũkĩ. Na ũndũ ũngĩ nĩ kana nĩmanenevangie ngoonĩ kwa kũthokya ala angĩ kwoo mũsyĩ, na kĩu kyatuma ndũũ yoo yĩthĩwa yĩ ngamu. Asyokete akasya, “Nĩtwamanengie namba sitũ sya simũ naitũ twoosa syoo nĩ kana wĩthĩe no matũkũnĩe simũ na maitũtavya ĩla kwĩ maũndũ ma kĩkundi mekwenda kwĩkwa kana o maũndũ angĩ.”
Ethĩwa nĩwĩw’aa vinya kũea ngewa na andũ ũtamesĩ, no wambĩĩe na tũmaũndũ tũla tũnini. Kwa ngelekany’o, tataa kwĩthĩwa na ũthyũ mũtanu o na ethĩwa ya mbee wĩĩw’a ũtekwenda. Andũ moona wĩ mũtanu, makendeeaw’a nue. O na Mbivilia yaĩtye “kyeni kya metho nĩkĩtanasya ngoo.” (Nth. 15:30) Rachel, ũla wathamĩĩe kũasa na kũla weanĩie, aĩtye: “Nyie nĩ mũndũ wĩ nthoni. Mavinda amwe nĩkaa kwĩlasimĩthya kũneena na ana-a-asa na eĩtu-a-asa kĩkundinĩ kĩla nathamĩĩe. Nĩmanthaa mũndũ ũilyĩ nthĩ Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ ateũneena na ũngĩ. Mũndũ ũsu nũtonya kwĩthĩwa e nthoni o takwa.” Wĩona ata ũkavanga kũneenaa na mũndũ mweũ mbee wa kĩla ũmbano kana ĩtina wa kĩla ũmbano?
Nũtonya kwĩthĩwa wĩ mũndũ wendete mũno kũea ngewa na andũ mwakomana ya mbee. Ĩndĩ o ũndũ ĩvinda yĩvĩtĩte, wendi ũsu nũtonya kũthela. Vakekala ũu nĩwaĩle kwĩkĩa kĩthito nĩ kana ũendeee kũmantha anyanya angĩ aingangĩ.
ĨNENGE ĨVINDA YA KŨMANYĨA
Mĩtĩ ĩmwe yakũĩĩw’a nĩyĩkalaa mũno ĩikaaumya mĩi nesa kũte ĩngĩ. O ta ũu, ĩvinda yĩla ũmwe ũkuaa aikaamanyĩa kĩkundi kyeũ ti yo ũngĩ ũtonya kũkua. Ethĩwa wĩ na kavinda kuma wathamĩĩa kĩkundinĩ kĩngĩ na wĩĩw’a ũtaaĩsa kũmanyĩa, kũtũmĩa myolooto ĩĩ ya Mbivilia no kũũtethye:
“Tũikanoe nĩ kwĩka nesa: nũndũ kyathĩ kyavika tũkaketha, ethĩwa tũileela.”—Aka. 6:9.
Ongelanga ĩvinda yĩla ũnasũanĩaa ta ũtonya kũmina ũitw’ĩka nĩwamanyĩa kĩkundi kyeũ. Kwa ngelekany’o, amisonalĩ nĩmekalaa myaka yĩana ũna nthĩ ĩla matũmwa mayĩsa kũtw’ĩka nĩmavangĩĩa savalĩ ya kũthi kũkethany’a mũsyĩ. Kwĩkalanga kũmanengae mwanya wa kũtuma ndũũ na ana-a-asa na kũmanyĩa kĩthĩo kya kũu maĩ.
Mwana-a-asa wĩtawa Alejandro nũthamĩte mavinda kauta, na kwoou nĩwĩsĩ kana vai ũndũ mũndũ wĩka akakalaata ĩvinda yĩla ũkũkua aikaamanyĩa. Aisye: “Ĩla twĩla kũthama ya mũthya kĩveti kyakwa kyaisye, ‘Anyanyawa onthe namatia kĩkundinĩ kĩla twauma!’” Alejandro alilikanilye mũka kana ũu now’o waisye ĩla ĩngĩ mathamaa myaka ĩlĩ yĩ ĩtina. Ĩndĩ myakanĩ ĩsu ĩlĩ aĩ anatuma ndũũ na andũ angĩ na makatw’ĩka anyanyae.
“Ndũkasye, Kĩtumi nĩ kyaũ kya mĩthenya ya tene kwĩthĩwa kavaa kwĩ ĩno? nũndũ ndũkũlasya na ũĩ ũndũnĩ ũsu.”—Mũta. 7:10.
Ndũkasianĩsye kĩkundi kĩla ũthamĩĩe na kĩla ũnaumie. Kwa ngelekany’o, ana-a-asa kĩkundinĩ kĩla ũthamĩĩe nĩmatonya kwĩthĩwa me aneenu mũno kana me akilu mũno kũte ala ũnamanyĩĩte. Sisya mũno nguma syoo ila nzeo o tondũ o naku ũtonya kwenda masisye nguma ila syaku nzeo. Andũ amwe maseng’aa mesa kwĩthĩa kaĩ kũthamĩĩa kĩkundinĩ kĩngĩ kwamanengie mwanya wa kwĩthiana mamanye ethĩwa kwa w’o ‘nĩmendete ana-a-asa’ onthe!—1 Vet. 2:17.
“Voyai, na mũkanengwa.”—Luka 11:9.
Endeea kũvoya Yeova aũtethye. Mũtumĩa ũmwe wĩtawa David aĩtye atĩĩ: “Ndũketw’ĩkĩthye ngũmbaũ. Maũndũ maingĩ tũtonya kũmeanĩsya o tũtetheew’e nĩ Yeova. Voya ĩũlũ wa ũndũ ũsu.” Ũla Rachel eĩ anawetwa nĩwĩtĩkĩlanĩte na ũndũ ũsu. Aĩtye ũũ: “Ethĩwa nyie na mũemewa nĩtwavika vandũ tweew’a ta tũte na ngwatanĩo nzeo na kĩkundi, tũmũvoyaa Yeova tũkamwĩa atĩĩ: ‘Mwa tũtetheesye tũmanye ethĩwa ve ũndũ tũkwĩka ũũtuma aangĩ maemwa nĩ kũtuma ndũũ naitũ.’ Ĩtina wa ũu nĩtũtataa tũtũmĩe ĩvinda yingangĩ na ana-a-asa na eĩtu-a-asa.”
Asyai, ethĩwa syana syenyu nikũemwa nĩ kũmanyĩa, voyai nasyo ĩũlũ wa ũndũ ũsu. Ĩkai mĩvango ya kwĩthĩwa na ana-a-asa nĩ kana mũitetheesye itume ndũũ namo.
TETHEESYA ALA MATHAMĨĨA KWENYU MEKALE ME EANĨE
Vo ve ũndũ ũtonya kwĩka ũkatetheesya ala mathamĩĩe kĩkundinĩ kyenyu? Tata we mwene ũtume ndũũ namo kuma mavika oou. Nĩ kana wĩke ũu tata kũsũanĩa nĩ maũndũ meva wenda wĩkwe takeka nue mweũ, na ĩndĩ ũimeka maũndũ asu. (Mt. 7:12) Wĩona ata ũkamathokya mwĩke ũthaithi wa mũsyĩ ĩmwe kana mwĩloele ĩla vulongulamu ya kĩla mwei ya JW Broadcasting? Kana wĩona ata ũkamathokya mũtavany’e ĩmwe? Ũkamathokya mũĩsanĩe lĩu vamwe, mayĩsa kũlwa nĩ ũseo ũsu ũmekie. Nĩ maũndũ angĩ meva ũtonya kwĩka ũtetheesye ala eũ?
Carlos aĩtye: “Ĩla twavikie kĩkundinĩ kyeũ, ve mwĩĩtu-a-asa watũandĩkĩie nduka ila itesaa syĩndũ laisi. Kĩu kyatũtethisye mũno.” Ala mathamĩĩa kwenyu maumĩte kũndũ kwĩ nzeve yĩ kĩvathũkany’o nĩmatonya kũtana mũno ũnamaelesya nĩ ngũa syĩva matonya kwĩkĩa ĩla kũvyũ, kũthithu, kana kwĩ mbua. Ũndũ ũngĩ ũtonya kwĩka ũkamatethya mavikie ngoo sya andũ me ũtavany’a nĩ kũmaelesya ũndũ andũ ma kĩsio kyenyu mekalaa kuma tene kana ũkamaelesya mĩĩkĩĩo yoo.
KĨTHITO KYAKU KYA KŨTATA ŨMANYĨE KĨYĨSA KWAA MANA
Ũla Allen ũwetiwe mwambĩĩonĩ nĩwĩkalĩte kĩkundinĩ kĩla wathamĩĩe mbee wa mwaka mũima. Aĩtye ũũ aililikana navu ĩtina: “Mbeenĩ yaĩ no nginya nĩlasimĩthye kũmanyana na ana-a-asa na eĩtu-a-asa. Ĩndĩ yu nĩmonaa ta andũ ma mũsyĩ, na nĩ mũtanu.” Allen esĩte kũmanya kana kũthama kũyaatuma asya anyanyae. Vandũ va ũu, nĩwameisye angĩ, na nĩmatonya kwĩkala me anyanyae ĩvinda yonthe.
^ kal. 2 Masyĩtwa amwe nĩ mavĩndũe.


text:
Ngewa ya 115: Valatiso Nzaũ Ĩũlũ wa Nthĩ
KWASISYA mĩtĩ ĩya mĩasa, malaa manake, na iĩma ndũlu. Vaa tyo vandũ vanake? Kwoona ndaatai ĩya ĩkũya kuma kw’okonĩ kwa kamwana. Na kwasisya mĩnyambũ na ũisisya mbalasi iiya iũngamĩte kĩsesinĩ kĩ vuvĩ. We tyo wendeew’e nĩkwĩkala nthĩnĩ wa nyũmba yĩ vandũ vailyĩ ta vaa?
Ngai eenda wĩĩkala tene na tene ĩũlũ wa nthĩ ya valatiso. Na ndekwenda we wĩthĩwe na kyalya kana woo o na wĩva ila ithĩnasya andũ ũmũnthĩ. Mbivilia yathaana ũũ kwa ala metũa nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ: ‘Ngai akeethĩwa e vamwe nao. Na kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ kana kũĩa kana woo. Maũndũ ma mbee nĩ mavĩtu.’
Yesũ akaĩkĩĩthya kana ũalyũko ũsu mũseo nĩweethĩwa. We nĩwĩsĩ nĩ ĩndĩĩ? Nĩ ĩtina wa Yesũ kũvetanga mothũku onthe na andũ athũku ĩũlũ wa nthĩ. Lilikana, yĩla Yesũ waĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩwavoasya andũ mowau ma mĩthemba yonthe, o na nĩwathayũũkasya andũ. Yesũ eekaa ũu nĩ kana onany’e ũndũ wĩĩthĩwa atonya kwĩka ĩũlũ wa nthĩ yonthe yĩla wĩtw’ĩka Mũsumbĩ wa ũsumbĩ wa Ngai.
Kwatata kũsũanĩa kũkeethĩwa kũseũvĩte ta kĩ nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ ĩũlũ wa nthĩ! Yesũ, vamwe na amwe ma ala ũnyuvĩte, makeethĩwa masumbĩkĩte ĩtunĩ. Asumbĩ asu makasũvĩa kĩla mũndũ ĩũlũ wa nthĩ na kũĩkĩĩthya kana e na ũtanu. Ekai twone ũndũ twaĩlĩtwe nĩkwĩka nĩ kana twĩthĩwe na w’o ki kana Ngai akatũnenga thayũ wa tene na tene nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ.
Ũvuan’yo 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Makũlyo
- Nĩ maũndũ mailyĩ ata Mbivilia yonanĩtye kana tũkatanĩa nthĩnĩ wa Valatiso kũũ nthĩ?
- Mbivilia yathanĩte kyaũ kwa ala makekala Valatisonĩ?
- Yesũ akaĩkĩĩthya ĩndĩĩ kana moalyũku asu maseo nĩmeanĩw’a?
- Yĩla Yesũ waĩ ĩũlũ wa nthĩ, eekie ata nĩ kana onany’e ũndũ ũkeka e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
- Nĩ maũndũ maũ Yesu na ala ũkasumbĩka namo makaĩkĩĩthya kana nĩmeekwa yĩla makasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ kuma ĩtunĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Ũvuan’yo 5:9, 10.
Nĩkĩ tũtonya kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana ala makasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda ya Ũsumbĩ wa Myaka Ngili makeethĩwa me asumbĩ na athembi me tei na ĩnee? (Aev. 4:20-24; 1 Vet. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Soma Ũvuan’yo 14:1-3.
Kũandĩkwa kwa syĩtwa ya Ĩthe na syĩtwa ya Katena ka Ĩlondu itulyanĩ sya ala 144,000 kwĩonany’a ata? (1 Ako. 3:23; 2 Tim. 2:19; Ũvu. 3:12)


text:
Ngewa ya 104: Yesũ Aisyoka Ĩtunĩ
OMĨTHENYA ĩendee na kũvĩta, Yesũ nĩweeyonanisye kwa aatĩĩi make mavinda maingĩ. Ĩvinda yĩmwe amanyĩw’a ta 500 nĩmamwonie. Amaumĩlĩĩla, we nĩwĩsĩ Yesũ aneenie namo ĩũlũ wa kyaũ? Ĩũlũ wa ũsumbĩ wa Ngai. Yeova atũmie Yesũ kũũ nthĩ kũmanyĩsya ĩũlũ wa Ũsumbĩ ũsu. Na nĩwaendeeie na kwĩka ũu o na ĩtina wa kũthayũũkw’a.
We nũũlilikana ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ? Ũsumbĩ nĩ silikalĩ ya w’o ya Ngai yĩ ĩtunĩ, na Yesũ nĩwe Ngai ũnyũvĩte ethĩwe mũsumbĩ. O tondũ tũminĩte kwĩmanyĩsya, Yesũ nĩwoonanisye ũndũ ũkethĩwa e mũsumbĩ mũseo kwa kũmanenga lĩu andũ me na nzaa, kũvosya awau, o na kũthayũũkya akw’ũ!
Kwoou yĩla Yesũ wĩsumbĩka ĩtunĩ kwa myaka ngili, nthĩ ĩkeethĩwa ĩilyĩ ata? Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩkĩthw’a Valatiso mbanake. Kũikethĩwa ĩngĩ makaũ, ũtũli wa mĩao, ũwau, kana o na kĩkw’ũ. Nĩtwĩsĩ ũu nũndũ Ngai oombie nthĩ yĩthĩwe yĩ Valatiso ya andũ matanĩae. Kĩu nĩkyo kĩtumi mwambĩlĩlyonĩ waseũvisye mũũnda wa Eteni. Na Yesũ akaĩkĩĩthya kana ũndũ Ngai ũnũkwenda wĩkwe nĩweanĩw’a vyũ.
Ĩvinda nĩyavikie ĩndĩ Yesũ asyoke ĩtunĩ. Kwa mĩthenya 40 Yesũ eethĩĩtwe ayĩyonany’a kwa amanyĩw’a make. Kwoou mena w’o ki kana we e thayũ ĩngĩ. Ĩndĩ mbee wa kũmatia amanyĩw’a make Yesũ ameie: ‘Ĩkalai Yelusaleme nginya yĩla mũkosa veva mũtheu.’ Veva mũtheu nĩ vinya wa Ngai, ũilyĩ ta kĩseve kĩuutanĩte, naw’o ũtetheeasya aatĩĩi make kwĩka kwenda kwa Ngai. Ĩtina vyũ, Yesũ nĩwaisye: ‘Mũkatavany’a ĩũlũ wakwa kũvika ilungu syĩ vaasa sya nthĩ.’
Ĩtina wa kwasya ũu, ũndũ wa ũsengy’a nĩweekĩkie. Yesũ nĩwambĩĩie kwambata ĩtunĩ, o tondũ ũkwona vaa. Na ĩtu yamũvw’ĩka aeka kwoneka, na amanyĩw’a mayaamwona ĩngĩ. Yĩla Yesũ waendie ĩtunĩ nĩwambĩlĩĩilye kũsumbĩka aatĩĩi make ala me ĩũlũ wa nthĩ kuma kũu.
1 Akolintho 15:3-8; Ũvuan’yo 21:3, 4; Meko 1:1-11.
Makũlyo
- Nĩ amanyĩw’a meana mamwonie Yesũ ĩvinda yĩmwe, nake aneenie namo ĩũlũ wa kyaũ?
- Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na thayũ ũkeethĩwa ũilyĩ ata ĩũlũ wa nthĩ yĩla Yesũ ũkasumbĩka kwa myaka ngili?
- Yesũ ethĩĩtwe ayumĩlĩla amanyĩw’a make kwa mĩthenya yĩana, ĩndĩ yu nĩ ĩvinda yake ya kwĩka ata?
- Kavinda kanini mbee wa kũtia amanyĩw’a make, Yesũ ameie nĩmeke ata?
- Nĩ kyaũ kĩĩkĩka vaa visanĩ, na Yesũ evithwa ata aeke kwoneka?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Akolintho 15:3-8.
Nĩkĩ mũtũmwa Vaulo waneenie na ũĩkĩĩku vyũ ĩũlũ wa kũthayũũkw’a kwa Yesũ, naitũ ũmũnthĩ tũtonya kũneena na ũĩkĩĩku ĩũlũ wa maũndũ meva? (1 Ako. 15:4, 7, 8; Isa. 2:2, 3; Mt. 24:14; 2 Tim. 3:1-5)
- Soma Meko 1:1-11.
O tondũ ĩandĩko ya Meko 1:8 yonanĩtye, wĩa wa kũtavany’a wanyaĩĩkie nginya va? (Meko 6:7; 9:31; 11:19-21; Ako. 1:23)


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | NTHIMO 12-16
Ũĩ wĩ Kavaa kwĩ Thaavu
Nĩkĩ ũĩ wa Ngai nĩ wa vata mũno? Nũndũ nũtetheeasya ala me naw’o maikaatĩĩe nzĩa nthũku na maikalike mũisyonĩ. Nũtumaa mũndũ ethĩwa na mawoni maseo, ũneeni waĩle, na meko maseo.
Ũĩ nũtetheeasya mũndũ ndakethĩwe na mĩtũlyo
16:18, 19
Mũndũ mũĩ nũmanyaa kana Yeova nĩwe Mwambĩlĩĩlya wa ũĩ w’onthe
No nginya andũ ala methĩawa na ianda mbingĩ mesũvĩe maikethĩwe na mĩtũlyo na ngathĩĩo
Ũĩ nũtumaa tũneena ndeto nzeo na sya kwaka
16:21-24
Mũndũ mũĩ atũmĩaa ũmanyi ũmũtetheesye kwona maũndũ maseo andũnĩ ala angĩ na kũmaneenea maũndũ maseo
Ndeto sya ũĩ nikiitaa ngoo na syĩ mũyo ta ũkĩ wa nzũkĩ, iyĩũmĩasya andũ ala angĩ


text:
Ĩsandũkũ ya Ũtianĩo Nĩ Kyaũ?
Ũndũ Mbivilia ĩsũngĩĩte
Ĩsandũkũ ya ũtianĩo yaĩ ĩsandũkũ ĩtheu yaseũvĩtw’e nĩ Aisilaeli kwosana na mwĩao na ũndũ meeyĩaĩwe nĩ Ngai. Ĩsandũkũnĩ yĩu vaiawa “ũla Ũkũsĩ,” kana ĩla Mĩao Ĩkumi yaandĩkĩtwe masengeanĩ elĩ ma mavia nĩ kana ĩsũvĩĩke.
Ũndũ Yaseũvĩtw’e. Ĩsandũkũ yu yaĩ na ũasa wa mĩkono ĩlĩ na nusu, ũthanthau wa mũkono ũmwe na nusu, na ũtũlu wa mũkono ũmwe na nusu (111 x 67 x 67 cm; 44 x 26 x 26 in.). Yaseũvĩtw’e na mũtĩ wa mũea, na yoombĩĩwe thaavu nthĩnĩ na nza, na ndee syayo syaĩ mbanakavye. Ngunĩkonĩ yayo ya thaavu vaĩ na akelũvi elĩ maseũvĩtw’e na thaavu, ũmwe kĩla ngalĩko. Maseũvĩtw’e masianĩtye, mothyũ moo melekele ngunĩkonĩ, na nthwau syoo itambũũkĩte na ĩũlũ ikavw’ĩka ĩ ngunĩko. Ĩsandũkũ yĩu yaĩ na ngome inya sya thaavu syĩkĩĩtwe ĩũlũ wa maaũ mayo. Mĩtĩ ya mũea ĩla yavw’ĩkĩtwe na thaavu yeekĩĩtwe ngomenĩ isu na nĩyo yatũmĩawa kũkua ĩsandũkũ.
—Kuma 25:10- 21; 37: 6-9
Vala yaiawa. Mwambĩĩonĩ, Ĩsandũkũ yĩu yekalaa vala Vandũ Vatheu Mbee ĩeemanĩ ya kũmbanĩa, yĩla yaseũvĩtw’e ĩvinda yĩmwe na ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo, na yaĩ ĩtonya kũthamw’a. Vaĩ na tũtũ kana vasia ũla waanĩtye vala Vandũ Vatheu Mbee vaikoneke nĩ athembi na andũ ala angĩ. (Kuma 40:
3, 21) No mũthembi mũnene e weka waĩle kũlika vala Vandũ Vatheu Mbee o ĩmwe kwa mwaka Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo, na ayona ĩsandũkũ. Ĩtina ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo nĩyesie kũthamĩĩw’a vala Vandũ Vatheu Mbee ĩkalũnĩ yĩla yaakiwe nĩ Solomoni. —1 Asumbĩ 6: 14, 19.
Kĩeleelo kya kũseũvw’a kwayo Ĩsandũkũ yĩu yaĩ ya kũia syĩndũ sya vata ila syaĩ ililikanasye Aisilaeli ĩũlũ wa ũtianĩo, kana wĩw’ano, ũla Ngai watianĩĩte namo kĩĩmanĩ kya Sinai. O na ĩngĩ, nĩyeanĩasya ũndũ wa vata mũno Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo.
—Alivai 16: 3, 13-17.
Syĩndũ ila syaĩ Ĩsandũkũnĩ. Ala masengea elĩ maandĩkĩtwe ĩla Mĩao Ĩkũmi nĩmo maĩ ma mbee kwĩkĩwa ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo. (Kuma 40:20) Ĩtina, kavisũ ka thaavu kaĩ na mana, na “ndata ya Aluni ĩla yathongooie” nĩsyeekĩiwe ĩsandũkũnĩ yĩu. (Aevelania 9:4; Kuma 16:33, 34; Motalo 17:10) Ĩndĩ veonekana ve ĩvinda ndata ĩsu na kavisũ kau syaumiw’e ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo, nũndũ iyaĩ vo ĩla yathamĩĩaw’a ĩkalũnĩ.
—1 Asumbĩ 8:9.
Ũndũ yakuawa. Ĩsandũkũ yĩu yakuawa nĩ Alivai ituonĩ syoo maitũmĩa mĩtĩ ya mũea ĩla yeekĩĩtwe ngomenĩ syayo. (Motalo 7:9; 1 Mavinda 15:15) Mĩtĩ ĩsu ndyaumaw’a, na kwoou Alivai mayaaĩlĩte kwĩsa kũyĩkwata na moko. (Kuma 25:12-
16) “Tũtũ” kana vasia ũla waanĩtye vala Vandũ Vatheu na vala Vandũ Vatheu Mbee nĩw’o watũmĩawa kũvw’ĩka ĩsandũkũ yĩu ĩla yĩkuĩtwe. —Motalo 4: 5, 6. *
Kĩla yoonanasya. Ĩsandũkũ yĩu yoonanasya kwĩthĩwa vo kwa Ngai. Kwa ngelekany’o, mũumbĩ ũla woonekaa ĩũlũ wa ĩsandũkũ yĩu nthĩnĩ wa vala Vandũ Vatheu Mbee na ĩũlũ wa vala Aisilaeli maaka kambi, woonanasya kana Yeova e vamwe namo na nũmaathimĩte. (Alivai 16:2; Motalo 10:33-
36) O na ĩngĩ, Mbivilia yaĩtye kana Yeova ‘ekalaa ĩũlũ wa akeluvi,’ ĩiweta ala akelũvi elĩ maĩ ngunĩkonĩ ya ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo. (1 Samueli 4:4; Savuli 80:1) Kwoou akeluvi asu maĩ “ngelekany’o ya ĩkasya” ya Yeova. (1 Mavinda 28:18) Nũndũ wa kĩla ĩsandũkũ yĩu yoonanasya, Mũsumbĩ Ndaviti aandĩkie kana Yeova ‘atwĩe Saioni’ ĩtina wa ĩsandũkũ yĩu kũthamĩĩw’a kũu. —Savuli 9: 11.
Masyĩtwa mayo. Mbivilia ĩtũmĩaa masyĩtwa me kĩvathũkany’o kũweta ĩsandũkũ yĩu ĩtheu. Masyĩtwa asu nĩ ta, “Ĩsandũkũ ya ũkũsĩ,” “ĩsandũkũ ya ũtianĩo,” na “ĩsandũkũ ya vinya waku [Yeova].”
—Motalo 7: 89; Yosua 3: 6, 13; 2 Mavinda 6: 41.
Ngunĩko ya ĩsandũkũ ya ũtianĩo yeetawa “wĩkalo wa tei.” (1 Mavinda 28:11) Ĩsyĩtwa yĩu yonanasya kĩla ngunĩko ĩsu yeanĩasya Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo, ĩla mũthembi mũnene wa Isilaeli waminzangasya nthakame ya nyamũ ila syaumw’a nthembo ngunĩkonĩ ĩsu na mbee wayo. Maũndũ asu mũthembi mũnene weekaa nĩmo meew’anĩthasya, kana makavw’ĩka naĩ “kwondũ wake mwene, na kwondũ wa andũ ma nyũmba yake, na kwondũ wa ũmbano w’onthe wa Isilaeli.”
—Alivai 16:14- 17.
Ĩsandũkũ ya ũtianĩo yĩ kw’o ũmũnthĩ?
Vaiĩ ũndũ ũtonya kũĩkĩĩthya kana yĩ kw’o ũmũnthĩ. Mbivilia yonanasya kana ũmũnthĩ tũi na vata wa ĩsandũkũ ya ũtianĩo nũndũ ũtianĩo ũla wakonanaw’a nayo nĩwathelile, na vandũ vaw’o veethĩwa “ũtianĩo mweũ,” ũla mũsingi waw’o nĩ nthembo ya Yesũ Klĩsto. (Yelemia 31:31-
Nthĩnĩ wa woni ũla mũtũmwa Yoana wooniw’e ĩtina wa kwambĩlĩĩlw’a kwa ũtianĩo mweũ, ĩsandũkũ ya ũtianĩo yoonekie yĩ ĩtunĩ. (Ũvuan’yo 11:15, 19) Ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo yoonanasya kwĩthĩwa vo kwa Ngai, na ĩngĩ yoonanasya nũathimĩte ũtianĩo ũsu mweũ.
Kwĩthĩwa na ĩsandũkũ ya ũtianĩo kwaĩ kũtonya kũtetheesya andũ kana kũkatuma matakwatwa nĩ ũthũku?
Aiee. Kwĩthĩwa na ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo kũyoonanasya kana ala me nayo maikakwatawa nĩ mĩisyo. Kwa ngelekany’o, ĩla Aisilaeli mokitaa na ndũa ya Ai, maĩ na ĩsandũkũ yĩu kambinĩ yoo, ĩndĩ nĩmasindiwe nũndũ wa ĩvĩtyo ya Mũisilaeli ũmwe. (Yosua 7:
^ kal. 8 Ĩla Aisilaeli malea kũatĩĩa mwĩao wa Ngai ũla wakonetye kũkua na kũvw’ĩka ĩsandũkũ ya ũtianĩo, nĩmakwatawa nĩ maũndũ mathũku.
^ kal. 31 Mbivilia ndĩwetete nĩ ĩndĩĩ, nĩkĩ, na nũũ wayumisye ĩkalũnĩ.
^ kal. 35 Sisya ĩvuku yĩtawa The Histories, yaandĩkiwe nĩ Tacitus, Ĩvuku ya V, kalungu ka 9.


text:
Matukũ 29, Mwei wa 1-Matukũ 4, Mwei wa 2
MATHAYO 10-11
Wathi 22 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Yesũ Nĩwathyũmũasya Andũ” (Ndat. 10)
Mt 10:29, 30—Ndeto sya Yesũ ila itũĩkĩĩthasya kana Yeova nĩwendeeaw’a nĩ kĩla ũmwe witũ nitũkiakiasya (“tũsũni,” “ĩsendi yĩmwe,” “o na nzw’ĩĩ syonthe sya mĩtwe yenyu nĩ ndale”; Maũndũ ma kwĩmanyĩsya vamwe na visa ĩla yonanĩtye “Kasũni” Mt 10:29, 30 nwtsty)
Mt 11:28—Kũmũthũkũma Yeova nĩkũtumaa twĩthĩwa na ũtanu (“Mwĩ na mĩio mĩito,” “Ngamũthũmũsya”, maũndũ ma kwĩmanyĩsya kuma Mt 11:28, nwtsty)
Mt 11:29, 30—Kwĩnyivĩsya ũkũmũ na ũtongoi wa Klĩsto nĩkũtũnengae ũthũmũo (“Ĩyĩkĩei ĩsoki yakwa”, maũndũ ma kwĩmanyĩsya kuma Mt 11:29, nwtsty)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Mt 11:2, 3—Nĩkĩ Yoana Mũvatisi wakũlilye ĩkũlyo yĩu? (jy-SW 96 ¶2-3)
Mt 11:16-19—Twaĩle kũelewa mĩsoa ĩĩ ata? (jy-SW 98 ¶1-2)
Wĩmanyĩisye kyaũ ĩũlũ wa Yeova kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ angĩ meva ma vata wonie kĩlungunĩ kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Mt 11:1-19
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Kũsyokea Mũndũ ya Kelĩ: (Ndũkavĩtũke ndat. 3) Sisya kĩlungu kĩ na kyongo, Ũndũ Ũtonya Kwasya.
Kũsyokea Mũndũ ya Katatũ: (Ndũkavĩtũke ndat. 3) Nyuva ĩandĩko yĩla ũkwenda kũtũmĩa na ĩkũlyo yĩla mũkaneenea wasyoka.
Kwĩmanyĩsya Mbivilia na Mũndũ: (Ndũkavĩtũke ndat. 6) bhs 45-46 ¶15-16—Mũthokye maũmbanonĩ.
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 20
Kũthũmũsya Ala ‘Mathĩnĩaa Wĩa na me na Mĩio Mĩito’: (Ndat. 15) Thaũka vitio ĩno. Ĩtina wa ũu, neeneai makũlyo aa:
Nĩ maũndũ meva mekĩkĩte o mĩtũkĩ ala matumĩte andũ amwe menda kũkiakiw’a?
Nĩ kwa nzĩa syĩva Yeova na Yesũ matũmĩaa ũseũvyo kũnengane ũkiakisyo?
Maandĩko matũnengae ũkiakisyo na ũthũmũo ata?
Tũtonya kũkiakisya ala angĩ ata?
-
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: (Ndat. 30) kr kĩl. 10, kal. 8-11, ĩsandũkũ ĩth. 103, 105
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 48 na Mboya


text:
We Nĩwonaa wĩ na Vata wa Kwĩka Maendeeo ma Kĩ-veva?
“Ĩthĩwa wĩ mũthangaau kũsoma, kũtaa, na kũmanyĩsya.” —1 TIM. 4:13.
MBATHI: 45, 42
1, 2. (a) Ĩandĩko ya Isaia 60:22 yĩanĩĩte ata ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo? (b) Kĩlungu kya ũseũvyo wa Yeova kya kũũ nthĩ kĩ na mavata meva ũmũnthĩ?
MBIVILIA yathanie ũũ: “Ũla mũnini akatw’ĩka ngili, na ũla mũnini akeethĩwa mbaĩ yĩ vinya.” (Isa. 60:22) Wathani ũsu nũendeee kwĩanĩa mĩthenyanĩ ĩno ya mũminũkĩlyo. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Mwakanĩ wa ũthũkũmi wa 2015, kũnaĩ na atavany’a ma Ũsumbĩ 8,220,105 me kĩthito nthĩ yonthe! Kalungu ka mũthya ka wathani ũsu nĩkaĩle kũkiita kĩla Mũklĩsto nũndũ Yeova aĩtye ũũ: “Nyie, Yeova, ngakalaata ũndũ ũsu ĩvinda yaw’o.” Ĩla ndeleva wambĩĩa kũsembethya ngalĩ, ala makuĩtwe maileaa kũmanya ngalĩ ĩsu nĩsembete. O ta ũu ithyĩ nĩtũmanyĩte kana wĩa wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a nĩwambĩĩe kũkalaatwa. Ĩndĩ we a vaku wĩkĩte ata nĩ kana ũtetheesye wĩa ũsu? Nĩwĩkĩte ũndũ ũtonya nĩ kana wĩthĩwe mũtavany’a wĩ kĩthito? Ana-a-asa na eĩtu-a-asa aingĩ nĩmaendeee kũkũlya matw’ĩke mavainia ma kĩla ĩvinda kana mavainia atetheesya. Ithyĩ tyo twĩw’aa mũyo ĩla andũ aingĩ meeyumya kũthi kũtavany’a kũla kwĩ vata mũnene wa atavany’a kana meeyumya kũtetheesya o wĩa ũngĩ ũseũvyonĩ wa Yeova?
2 O na ũu wĩ o vo, nĩtwonete kana ve vata mũnene wa atavany’a aingangĩ ma Ũsumbĩ. Kĩla mwaka ikundi ta 2,000 nĩsyambĩĩaw’a. Vakatw’ĩkĩka kĩla kĩkundi kyambĩĩw’a kyaĩle kwĩthĩwa na atumĩa 5, vethĩwa vayendeka atetheesya ma kĩkundi 10,000 matw’ĩkae atumĩa kĩla mwaka. Ũu nĩ kwonany’a kana ana-a-asa ngili mbingĩ methĩwa mayendeka meke maendeeo nĩ kana matw’ĩke atetheesya ma kĩkundi. O na mbee wa ũu, twĩthĩwe twĩ ana-a-asa kana twĩ eĩtu-a-asa, nĩtwaĩle ‘kũthangaaa mũno mavinda onthe wĩanĩ wa Mwĩaĩi.’—1 Ako. 15:58.
KĨLA KYENDEKAA NĨ KANA TWĨKE MAENDEEO
3, 4. Nĩ kyaũ kyendekaa ngalĩkonĩ ĩ yaku nĩ kana wĩke maendeeo?
3 Soma 1 Timotheo 3:1. Ndeto ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “eenda” yonanasya kũtata kwĩtũlĩĩlya ũvikĩle kĩndũ kĩ ĩũlangũ wa vala ũtonya kũvikĩla. Mũtũmwa Vaulo atũmĩie ndeto ĩsu ayonany’a kana kwĩka maendeeo ma kĩ-veva nĩkwendaa kĩthito. Kwasũanĩa mwana-a-asa ũkwendeew’a nĩ kwĩka maendeeo kĩkundinĩ kyoo. No ethĩwe yu ate mũtetheesya wa kĩkundi ĩndĩ aimanya kana nĩwaĩle kũtata ethĩwe na nguma nzeango sya Kĩklĩsto. Na kwoou mbee vyũ aitw’a kwĩkĩa kĩthito nĩ kana atw’ĩke mũtetheesya wa kĩkundi. Na ĩndĩ ĩtina wa ĩvinda nũtonya kwambĩĩa kwendeew’a nĩ kũtw’ĩka mũtumĩa wa kĩkundi. Kwa ũkuvĩ, no nginya mwana-a-asa ũsu ekĩe kĩthito kingĩ eanĩsye nguma ila syendekaa nĩ kana avikĩĩe ianda isu syonthe.
4 O ta ũu, ana-a-asa na eĩtu-a-asa ala me na mea ma kũtw’ĩka mavainia, kũthũkũma Mbetheli, kana kũtetheesya kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ, nĩmaĩle kwĩkĩa kĩthito nĩ kana meanĩsye mĩvango yoo. Kwoou ekai twone ũndũ Ndeto ya Ngai ĩtwĩkĩĩte vinya ithyonthe twĩke maendeeo ũthaithinĩ wa w’o.
TATA MŨNO WĨKE MAENDEEO MANENANGE
5. Andũ ma mũika matonya kũtũmĩa vinya woo ata ũthũkũminĩ wa Ũsumbĩ?
5 Andũ ma mũika me vinya wa kwĩka maũndũ maingĩ ũthũkũminĩ wa Yeova. (Soma Nthimo 20:29.) Ana-a-asa amwe ma mũika mathũkũmaa Mbetheli nĩmatetheeasya wĩa wa kũtumbĩthya na kũkwatany’a Mbivilia na mavuku angĩ. Namo ana-a-asa na eĩtu-a-asa aingĩ ma mũika nĩmatetheeasya wĩa wa kwaka na kũtũngĩĩa Nyũmba sya Ũsumbĩ. Eka ũu, ĩla mĩisyo yaumĩla andũ ma mũika nĩmatetheanĩasya na ana-a-asa angĩ me na ũmanyi kũnengane ũtethyo ũla ũkwendeka. Na mavainia aingĩ ma mũika nĩmatetheeasya kũtavya ũvoo mũseo andũ ala maneenaa kĩthyomo kya kĩsio kĩla maĩ, kana o angĩ maneenaa kĩthyomo kĩngĩ kĩeni.
6-8. (a) Mũndũ ũmwe wa mũika avĩndũie ata woni wake ĩũlũ wa ũthũkũmi wa Ngai, na kweethĩiwe ata? (b) Ũtonya kwĩka ata nĩ kana ‘ũsame ũsisye kana Yeova nĩ mũseo’?
6 Nĩvatonyeka ũkethĩwa wonaa ve vata mũnene wa kwĩyumya ũmũthũkũme Ngai na ngoo yonthe. Ĩndĩ nata ũkethĩwa wĩw’aa tondũ mwana-a-asa ũmwe wĩtawa Aaron weew’aa navu ĩtina? O na kũtw’ĩka aeiwe nĩ asyai Ngũsĩ, ĩvinda yĩmwe aisye atĩĩ: “Ve ĩvinda new’aa kũthi maũmbano na ũtavany’a kwĩ ũtulu.” Ĩvindanĩ yĩu aĩ na mea ma kũmũthũkũma Ngai na ũtanu ĩndĩ asaanĩaw’a nĩkĩ ũte na ũtanu ũsu. Kwoou nĩ ĩtambya yĩva woosie?
7 Aaron nĩweekie mũvango mũseo wa kũsomaa Mbivilia, kwĩyũmbanĩsya maũmbano, na kũsũngĩa ĩla wĩ maũmbanonĩ. O na nĩwambĩĩe kũvoyaa ateũtĩĩa. Ĩla wambĩĩe kũmwenda Yeova mũno, nĩw’o wambĩĩe kwĩka maendeeo ma kĩ-veva. Kuma ĩvindanĩ yĩu Aaron nũtanĩĩte kũtavany’a e vainia, kũthũkũma na angĩ wĩanĩ wa kũnengane ũtethyo ĩla kwaumĩla mĩisyo, na kũtavany’a nthĩ ĩngĩ. Yu Aaron athũkũmaa Mbetheli na nĩ mũtumĩa wa kĩkundi. Ew’aa ata nũndũ wa maũndũ ala yu wĩanĩĩtye? Aĩtye atĩĩ: “‘Nĩnĩsamĩte ngona kana Yeova nĩ mũseo.’ Nũndũ nũngathimĩte mũno, nĩw’aa ve ũndũ naĩle kũmwĩka na nũndũ wa ũu nĩnĩmũthũkũmaa mũnango. Kĩu nĩkĩndeteae moathimo maingangĩ.”
8 Mũandĩki wa Savuli aisye atĩĩ: “Ala mamũmanthaa Yeova matikaĩwa nĩ kĩndũ kĩseo o na kĩva.” (Soma Savuli 34:8-10.) Vate nzika, Yeova ndasonokasya ala mamũthũkũmaa na kĩthito. Ĩla tweeka kyonthe kĩla tũtonya ũthũkũminĩ wa Yeova, twĩthĩawa ‘tũisama tũsisye kana nĩ mũseo.’ Na ĩla twamũthaitha Ngai na ngoo yonthe, nĩtũkwataa ũtanu ũte maela.
ĨYŨMĨĨSYE VYŨ NA NDŨKANOE
9, 10. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata twĩthĩwe na veva wa ‘kweteela’?
9 Ĩvindanĩ yĩla ũendeee kwĩkĩa kĩthito wĩanĩsye mĩvango yaku, nũseo ũkethĩwa na veva wa ‘kweteela.’ (Mika 7:7) Kĩla ĩvinda Yeova nũtetheeasya athũkũmi make aĩkĩĩku, o na kau nũtonya kũeka ĩvinda yĩvĩte matakwata ianda ila mekwenda, kana akaeka mekale nginya ĩla maũndũ moo meseũva. Kwa ngelekany’o, ĩla wamwathie Avalaamu mwana, yaĩ no nginya Avalaamu ethĩwe na mũĩkĩĩo na wũmĩĩsyo. (Aevl. 6:12-15) O na kau Avalaamu nĩweeteelile myaka mingĩ Isaka ayĩsa kũsyawa, ndaakw’a ngoo nake Yeova ndaamũsonokya.—Mwa. 15:3, 4; 21:5.
10 Kũmĩĩsya kũi laisi. (Nth. 13:12) Tũkatindĩa kũsũanĩa mũno ĩũlũ wa ianda ila twendaa tũnengwe, no tũkw’e ngoo vyũ. Vandũ va ũu, nũseo tũkatũmĩa ĩvinda yitũ kũtata kwĩthĩwa Aklĩsto aseango me na nguma ila itonya kũtũtetheesya tũvikĩĩe kĩanda kĩna kĩkundinĩ. Ekai twone maũndũ atatũ matonya kũtũtetheesya twĩke ũu.
11. Nĩ nguma syĩva tũtonya kwĩkĩa kĩthito twĩthĩwe nasyo, na nĩkĩ nĩ sya vata?
11 Tata wĩthĩwe na nguma ila syaĩle. Ĩla twasoma Ndeto ya Ngai na twamĩsũanĩa, nĩtũkwataa ũĩ, ũmanyi, kĩlĩko, na nĩtũmanyaa kũsila katĩ. Nĩ ũndũ wa vata mũno ala matongoetye ũthaithinĩ wa w’o makethĩwa na nguma ta isu. (Nth. 1:1-4; Tito 1:7-9) O na ĩngĩ ĩla tũũsoma mavuku maitũ, nĩtũmanyaa woni wa Ngai ĩũlũ wa maũndũ me kĩvathũkany’o. Kĩla mũthenya nĩtũkomanaa na maũndũ makonetye kwĩtanĩthya, mĩkĩĩle ya ngũa na kwĩyanakavya, mĩtũmĩĩle ya mbesa, na kwĩkalany’a na andũ angĩ. Ĩndĩ twaatĩĩa kĩla tũkwĩmanyĩsya Mbivilianĩ, twĩthĩawa tũtonya kwĩka motwi meũmwendeesya Yeova.
12. Tũtonya kwonany’a ata kana no twĩkwatw’e kĩkundinĩ?
12 Onany’a kana wĩ mũndũ ũtonya kwĩkwatw’a. Twĩthĩwe twĩ ana-a-asa kana twĩ eĩtu-a-asa, no nginya twĩke ũndũ tũtonya twĩanĩsye kĩanda kĩla twanewa ũseũvyonĩ wa Yeova. Kwa ngelekany’o, ĩla Neemia waĩ ngavana nĩwoonie ve na vata wa kũnyuva amwe andũnĩ ma Ngai nĩ kana amanenge mawĩa mana. Ĩndĩ anyuvie aaũ? Anyuvie ala mamũkĩaa Ngai, maĩ kĩthito, na maĩ ma kwĩkwatw’a. (Nee. 7:2; 13:12, 13) O na ũmũnthĩ “veendwa asũvĩinĩ, mũndũ oneke e kĩthito.” (1 Ako. 4:2) Kĩthito kitũ kya kwĩka maũndũ maseo kĩilea kwoneka.—Soma 1 Timotheo 5:25.
13. Ũtonya kũatĩĩa ata ngelekany’o ya Yosevu ĩla angĩ makwĩka ũndũ ũtaĩle?
13 Eka Yeova aũtetheesye. Ũtonya kwĩka ata ĩla angĩ makwĩka ũndũ ũtaĩle? Nũtonya kwosa ĩtambya na mĩtũkĩ nĩ kana waĩlye maũndũ. Ĩndĩ mavinda amwe kwĩtetea mũno kwĩkaa kwananga maũndũ. Kwasũanĩa ngelekany’o ya Yosevu. Ana-a-ĩthe nĩmamũthĩnisye mũno ĩndĩ we ndaaĩkalya ũthatu ngoonĩ yake. Ĩtina wa ĩvinda Yosevu nĩwailĩĩlwe ũvũngũ na oovwa vate kĩtumi. Ĩndĩ o na vailyĩ oou, nĩwamwĩkwatisye Yeova amũtongoesye ĩvindanĩ yĩu waĩ na thĩna. Kweethĩiwe ata? Mbivilia yaĩtye “ndeto ya Yeova nĩyamũtatie,” kana kwa ndeto ingĩ, nĩyamũtetheeisye atw’ĩka mũndũ mũseango. (Sav. 105:19) Ĩla matatwa asu mesie kũthela, Yosevu aĩ atonya kũnewa kĩanda kya mwanya. (Mwa. 41:37-44; 45:4-8) Ĩla wakwatwa nĩ maũndũ metu voyaa Ngai aũnenge ũĩ na vinya, na ĩla ũũneena na kwĩka maũndũ tata kwĩthĩwa wĩ mũuu. Vate nzika, Yeova akaũtetheesya.—Soma 1 Vetelo 5:10.
ĨKA MAENDEEO WĨANĨ WA KŨTAVANY’A
14, 15. (a) Nĩkĩ ve vata wa kũsisya nesa ũndũ tũtavanasya? (b) Ũtonya kwĩka ata ĩla maũndũ kĩsionĩ kyenyu mavĩndũka? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 20 na ĩsandũkũ yĩla yĩ na kyongo, “ We no Wende Kũtata Nzĩa Ĩngĩ ya Kũtavany’a?”)
14 Vaulo athangaaisye Timotheo na ndeto ii: “Ĩthĩwa wĩ mũthangaau kũsoma, kũtaa, na kũmanyĩsya. Ĩsũvĩe mwene, vamwe na momanyĩsyo maku.” (1 Tim. 4:13, 16) Vaulo aiandĩka ndeto isu Timotheo aĩ akwatie ũmanyi wĩanĩ wa kũtavany’a ũvoo wa Ũsumbĩ. Ĩndĩ ũtavany’a wake wesaa kwĩthĩwa wĩ mũseango ‘asũvĩa’ momanyĩsyo make, kana kwa ndeto ingĩ, asisya nesa ũndũ wamanyĩasya. Andũ no mamwĩthukĩĩasya ĩndĩ ndaaĩle kwĩanĩwa nĩ ũu. Nĩ kana aendeee kũmakiita ngoo, aaĩle kũvĩndũa nzĩa syake sya kũtavany’a syosane na mavata ma andũ ala ũkũtavya. O ta ũu, ithyĩ atavany’a ma ũvoo wa Ũsumbĩ nĩtwaĩle kwĩka ũu.
15 Mavinda maingĩ ĩla tũũtavany’a nyũmba na nyũmba tũyĩthĩaa ene. O na isionĩ ingĩ tũyĩtĩkĩlaw’a kũlika nyũmbanĩ imwe. Ethĩwa maũndũ asu nĩmethĩawa kĩsionĩ kyenyu, wĩona ata ũkatata kũtũmĩa nzĩa ingĩ sya kũtavany’a ũvoo mũseo?
16. Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũkwate mosyao maseo ĩla tũũtavany’a kũla kwĩthĩawa andũ aingĩ?
16 Kũtavany’a kũla kwĩthĩawa andũ aingĩ nĩ nzĩa ĩmwe nzeo vyũ ya kũnyaĩĩkya ũvoo mũseo. Aingĩ ma Ngũsĩ sya Yeova nĩmakwatĩte mosyao maseo kwa kũtavany’a kũndũ ta kũu. Nĩmamanthaa ĩvinda ya kũtavany’a isesenĩ sya ngalĩ ya mwaki, iwanzanĩ sya ngalĩ, masokonĩ, kũla kũthũmũĩlaa andũ, na kũndũ kũngĩ ta kũu kwĩ andũ aingĩ. Mũtavany’a no atũmĩe kĩlĩko akamanya ethĩwa eambĩĩsya ũneenany’a na mũndũ ũngĩ kwa kũweta ũvoo mũna ũwetiwe mĩvĩanĩ ya maũvoo, kũweta ũndũ mũseo ĩũlũ wa syana syake, kana eĩka o kũmũkũlya ĩkũlyo ĩũlũ wa wĩa wake. Ĩvindanĩ yĩu maendeee kũea ngewa, mũtavany’a ũsu no awete ũndũ ũkonetye Maandĩko na aimũkũlya woni wake. Mavinda maingĩ ũsũngĩo ũla ũkũnengwa nũtumaa maendeea kũneenea Mbivilia mũnango.
17, 18. (a) Ũtonya kwĩka ata nĩ kana wĩthĩwe na ũkũmbaũ wa kũtavany’a kũla kwĩ wingĩ wa andũ? (b) Kũsũanĩa wendi ũla Ndaviti waĩ naw’o wa kũmũtaĩa Yeova kũtonya kũũtetheesya ata ĩla wĩ ũtavany’a?
17 Ethĩwa nũemawa nĩ kũtavany’a kũla kwĩ andũ aingĩ, ndũkakw’e ngoo. Kwasũanĩa ngelekany’o ya vainia ũmwe umĩte New York City wĩtawa Eddie. Eddie nĩwakĩaa kũneena na andũ vandũ ve wingĩ. Ĩndĩ ĩtina wa ĩvinda, nĩwakwatie ũkũmbaũ. Nĩ kyaũ kyamũtetheeisye? Aĩtye ũũ: “Ĩla ngwĩka ũthaithi wa mũsyĩ nĩ na kĩveti kyakwa, nĩtũmanthaa ũndũ tũtonya kũtũmĩa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o ĩla tũũsũngĩa ala matũvĩnga na angĩ me na mawoni me kĩvathũkany’o. O na nĩtũkũlasya atavany’a angĩ ũndũ tũtonya kwĩka.” Yu Eddie nĩwĩthĩawa na mea ma kũtavany’a kũla kwĩ andũ aingĩ.
18 O ũndũ ũendeee kũkwata ũmanyi na ũkũmbaũ wĩanĩ wa kũtavany’a ũvoo mũseo, now’o angĩ makona maendeeo maku. (Soma 1 Timotheo 4:15.) O na eka ũu, ũkamũtaĩa Ĩthe witũ wa ĩtunĩ o tondũ Ndaviti weekie. Aisye atĩĩ: “Ngamũtaĩaa Yeova mavinda onthe: ndaĩa syake ikeethĩwa kanyw’anĩ wakwa mavinda onthe. Thayũ wakwa ũkekathĩĩaa nthĩnĩ wa Yeova: ala auu makeew’a ũu, na makatana.” (Sav. 34:1, 2) Na nĩvatonyeka nũndũ wa kĩthito kyaku kya kũtavany’a, ala auu maketĩkĩla ũthaithi wa w’o na maitana kũthaitha vamwe naku.
MŨTAĨE NGAI KWA KWĨKA MAENDEEO MA KĨ-VEVA
19. Nĩkĩ mũthũkũmi mũĩkĩĩku wa Yeova waĩle kwĩthĩwa e mũtanu o na ethĩwa nũkwatĩtwe nĩ maũndũ momũ?
19 Ndaviti ainie ayasya: “Mawĩa maku onthe makakũtũngĩaa mũvea, ame Yeova; na atheu maku makakũtaĩaa. Makawetaa ndaĩa ya ũsumbĩ waku, na kũneenaa ũndũ wa vinya waku; nĩ kana mamanyĩthye ana ma andũ meko make me ũtonyi, na ndaĩa ya ũnene wa ũsumbĩ wake.” (Sav. 145:10-12) Ndeto isu syake syĩonany’a woni wa athũkũmi onthe aĩkĩĩku ma Yeova. Ĩndĩ nata ũkethĩa ũwau kana ũkũũ nũtumĩte ũolanga kĩthito kyaku kya kũtavany’a? Lilikanaa kana ĩla watavya ala maendeee kũũsũvĩa na ala angĩ me vakuvĩ naku ũvoo mũseo, wĩthĩawa ũimũkumya Ngai witũ mũnene. Na ethĩwa wovetwe nũndũ wa mũĩkĩĩo waku, no kwĩthĩwa ĩla vaumĩla mwanya ũtavasya angĩ ũla w’o, na kĩu nĩkĩmũtanĩthasya Yeova. (Nth. 27:11) O na ĩngĩ, Yeova nũtanaa mũno ĩla twalũmany’a na mĩvango yitũ ya kũmũthaitha o na ethĩwa amwe ma mũsyĩ witũ ti Ngũsĩ. (1 Vet. 3:1-4) Kwoou o na ũkethĩwa mathĩnanĩ manenevete ata, nĩ ũndũ ũtonyeka ũkamũkumya Yeova na ũyĩka maendeeo.
20, 21. Ethĩwa nũnengetwe ianda mbingangĩ ũseũvyonĩ wa Yeova, ũtonya ata kwĩthĩwa ũathimo kwa ala angĩ?
20 Nĩ w’o vyũ kana Yeova akakũathimaa waendeea kwĩka maendeeo. Kwa ngelekany’o, ũkavĩndũa mĩvango yaku o vanini, no ũkwate mwanya mũnenange wa kũtavya ala mate na wĩkwatyo ĩũlũ wa ũw’o wa vata kuma kwa Ngai. O na ĩngĩ kĩthito kyaku kya kwĩka maendeeo na kwĩyumya kwaku ũmũthũkũme Ngai nĩkũtonya kũetee ana-a-asa ala angĩ moathimo maingĩ. Na nũndũ wa kũthũkũma kĩkundinĩ wĩnyivĩtye, ala angĩ mamwendete Yeova makakwenda mũno na mayĩũkwata mbau.
21 Twĩthĩwe tũthũkũmĩte Yeova kwa myaka mingĩ kana o kwa ĩvinda ya myei mĩvũthũ, ithyonthe no twĩke maendeeo ũthaithinĩ wa w’o. Ĩndĩ ala mamũthũkũmĩte Yeova ĩvinda ĩasa matonya ata kũtetheesya ala eũ meke maendeeo? Ĩkũlyo yĩu nĩyo yĩneenewe ĩsomonĩ yĩla yĩatĩĩe.


text:
Ngewa ya 39: Ndata ya Aluni Nĩyalaũkile Malaa
KWASISYA malaa na malosi aa meu mathongooete ndatanĩ ĩno, kana mũtĩ. Ĩno nĩ ndata ya Aluni. Malaa na matunda asu meu mathongooie ndatanĩ ya Aluni ũtukũ o ũmwe tũ! Ekai twone kĩtumi nĩkĩ.
Kwa ĩvinda yĩana ũna, Aislaeli methĩĩtwe mayanganga weũnĩ. Andũ amwe mayoonaa Mose ta we waĩlĩte kwĩthĩwa e mũtongoi, kana Aluni ta we waĩlĩte kwĩthĩwa e mũthembi mũnene. Kola aĩ ũmwe ũla wasũanĩaa ũu, o na Ndathani, Avilamu na atongoi angĩ ma andũ 250. Aa onthe mookie na meea Mose: ‘Nũndũ wa kĩ ũkwĩtũlya ĩũlũ witũ?’
Nake Mose eea Kola na aatĩĩi make: ‘Ũnĩ kĩoko mwĩosa itoeesya sya mwaki na mũyĩkĩa ũvani nthĩnĩ wasyo. Na ĩndĩ mũkyũka ĩeemanĩ ya Yeova. Na tũkoona nũũ ũla Yeova wĩnyuva.’
Na mũthenya ũla watĩĩe Kola na aatĩĩi make 250 mooka ĩeemanĩ ya kũmbanĩa. Andũ angĩ aingĩ nĩmookie nĩ kana mamekĩe vinya aũme asu. Yeova aĩ mũthilĩku mũno. Na Mose asya: ‘Umai maeemanĩ ma andũ aa athũku, mũikakiite kĩndũ o na kĩmwe kyoo.’ Na andũ meew’a na mauma vakuvĩ na maeema ma Kola, Ndathani na Avilamu.
Na ĩndĩ Mose asya: ‘Kwondũ wa ũũ mũkamanya ũla Yeova ũnyuvĩte. Nthĩ ĩkathamya na kũmelya andũ aa athũku.’
Na Mose amina kũneena oou, nthĩ yaathamya. Ĩeema ya Kola na syĩndũ syake na Ndathani na Avilamu na ala maĩ vamwe namo mamelw’a nĩ nthĩ, na yamatumisya. Na yĩla andũ meewie ngayaĩ ya asu matheete nthĩ, maneena na wasya mũnene mayasya: ‘Tũkĩei! Nthĩ ndĩkatũmelye o naitũ!’
Kola na aatĩĩi make 250 maĩ o vakuvĩ na ĩeema ya kũmbanĩa. Kwoou Yeova aete mwaki, na onthe mavya. Na ĩndĩ Yeova eea Eleasali mwana-a-Aluni ose itoeesya sya mwaki sya aũme asu akw’ũ na akĩimanda itw’ĩke ngunĩko mbũthũ ya kũvw’ĩka kĩthembeo. Ngunĩko ĩsu yaĩ ya kũlilikanasya Aisilaeli kana, vaiĩ mũndũ o na ũmwe eka Aluni na ana make waĩlĩte kũtethya wĩa ta mũthembi wa Yeova.
Ĩndĩ Yeova eendaa kũmanyĩke vyũ kana no Aluni na ana make oka ũnyuvĩte methĩwe athembi. Kwoou eea Mose: ‘Ĩa kĩla mũnene wa nyũmba ya Isilaeli aete ndata yake. Na kwondũ wa nyũmba ya Livai, ĩa Aluni aete ndata yake. Na ũkaia kĩla ĩmwe ya ndata isu ĩeemanĩ ya kũmbanĩa ngalĩ ya mbee ya ĩsandũkũ ya ũtianĩo. Na ndata ya mũndũ ũla nĩnyuva ta mũthembi ĩkalaũka malaa.’
Na ũnĩ ũsu kĩoko yĩla Mose wasyaisye, sisya, ndata ya Aluni nĩyalaũkĩte malaa aa na ĩkasyaa malosi aya meu! Kwoou yu we nũkwona nĩkĩ Yeova watumie ndata ya Aluni ĩlaũka malaa?
Motalo 16:1-49; 17:1-11; 26:10.
Makũlyo
- Naaũ mang’endeie ũnene wa Mose na Aluni, na meeie Mose ata?
- Mose atavisye Kola na aatĩĩi make 250 meke ata?
- 3. Mose eeie andũ ata, na kweekĩkie ata amina kũneena oou?
- Nĩ kyaũ kyakwatie Kola na aatĩĩi make 250?
- Eleasali mwana wa Aluni, eekanie ata na itoeesya sya mwaki sya andũ ala makwie, na nĩkĩ?
- Yeova atumie ndata ya Aluni ĩlaũka malaa nĩkĩ? (Sisya visa.)
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Motalo 16:1-49.
Kola na aatĩĩi make meekie ata, na nĩkĩ yĩu yaĩ yĩko ya kũmũng’endea Yeova? (Mot. 16:9, 10, 18; Ali. 10:1, 2; Nth. 11:2)
Nĩ woni mwaũ mũthũku ũla Kola na “anene ma ũmbano” 250 maekie wĩthĩwe ngoonĩ syoo? (Mot. 16:1-3; Nth. 15:33; Isa. 49:7)
- Soma Motalo 17:1-11 na 26:10.
Kũthongooa kwa ndata ya Aluni kwoonanisye kyaũ, na nĩkĩ Yeova waisye nĩyiwe ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo? (Mot. 17:5, 8, 10; Aevl. 9:4)
Nĩ ĩsomo yaũ ya vata tũĩmanyĩsya kumana na wonany’o wa ndata ya Aluni? (Mot. 17:10; Meko 20:28; Avi. 2:14; Aevl. 13:17)


text:
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa No Syo Ndĩni Ĩla ya W’o?
No nginya andũ ala matavũaa ngũĩ na maũndũ ma ndĩni methĩwe maĩkĩĩaa kana ndĩni ĩla malikile nĩyĩtĩkĩlawa nĩ Ngai na Yesũ. Kethĩwa maiĩkĩĩaa ũu-ĩ, mo nĩmethĩwa o malũmanĩtye na ndĩni ĩsu kũvika o na yu?
Yesũ Klĩsto ndaaĩtĩkĩlana na woni wa kana ndĩni ila itwaĩte andũ thayũnĩ nĩ mbingĩ na nzĩa ila itwaĩte andũ ũtangĩĩonĩ nĩ mbingĩ. Vandũ va ũu aisye atĩĩ: “
Mbingĩlo nĩ ntheke, na nzĩa nĩ nziĩĩe, ĩla ĩelete thayũnĩ, nao nĩ avũthũ ala mamyonaa.” (Mathayo 7:14) Ngũsĩ sya Yeova niĩkĩĩaa kana nĩsyamyonie nzĩa ĩsu. Keka iiĩkĩĩaa ũu, syĩthĩwa syamanthie ndĩni ĩngĩ.


text:
Kĩkala Tũlũmanĩtye Vyũ na Ana-a-asa ma Klĩsto
“O ũndũ mwamwĩkie ũmwe wa ana-a-asa aa makwa, o na ala anini, mwambĩkie nyie.”—MT. 25:40.
1, 2. (a) Nĩ ngelekany’o syĩva Yesũ watavisye ala anyanyae? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.) (b) Nĩ kyaũ tũkwenda kũmanya ĩũlũ wa ĩla ngelekany’o ya malondu na mbũi?
KAVINDA keana ũna nĩkavĩtie kuma ala amanyĩw’a me ndũũ mũno na Yesũ, ala nĩ Vetelo, Andalea, Yakovo, na Yoana, mooka vala ũĩ maneene nake. Aineena namo nĩwamatavisye ĩla ngelekany’o ya ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ, ya ala eĩtu ĩkũmi, na ya ila talendi. Ĩndĩ aiminĩĩa ngewa yake nĩwamatavisye ngelekany’o ĩngĩ ĩmwe. Nthĩnĩ wa ngelekany’o ĩsu nĩwawetie ĩũlũ wa ĩvinda yĩla “Mwana wa mũndũ” ũkasilĩla “mbaĩ syonthe.” No nginya amanyĩw’a asu methĩwe mendeeiw’e mũno nĩ ngelekany’o ĩsu! Nĩkĩ? Nũndũ ngelekany’onĩ ĩsu Yesũ nĩwaeleisye mũno ĩũlũ wa ikundi ilĩ sya andũ. Kĩkundi kya mbee akĩelekanilye na malondu na kĩla kĩngĩ akĩelekany’a na mbũi. Na ĩndĩ asyoka amatavya ĩũlũ wa kĩkundi kĩngĩ kya vata kĩla wakĩtie “ana-a-asa” ma “Mũsumbĩ.”—Soma Mathayo 25:31-46.
2 Kuma tene andũ ma Yeova nĩmendeeaw’a mũno nĩ ngelekany’o ĩsu, na me na kĩtumi kĩseo kya kũmyenda nũndũ nthĩnĩ wayo Yesũ nĩwaeleisye ũndũ ũkonetye thayũ wa andũ. Nĩwoonanisye nĩkĩ amwe makakwata thayũ ũtathela na nĩkĩ angĩ makanangwa tene na tene. Na kwoou no nginya tũelewe maũndũ ala Yesũ wamanyĩisye na tũimaatĩĩa nĩ kana twĩĩsa kũkwata thayũ. Ethĩwa vailyĩ ũu, ekai tũmanye atĩĩ: Yeova atũtetheesye ata kũelewa ngelekany’o ĩsu? Nĩkĩ tũtonya kwasya kana ngelekany’o ĩsu nĩkindĩlĩle vata wa kũtavany’a? Mo naaũ manengetwe wĩa wa kũtavany’a? Na nĩkĩ yĩĩ nĩyo ĩvinda ya kũlũmany’a vyũ na “Mũsumbĩ” na ala ũmetĩte ‘ana-a-asa makwa’?
YEOVA ATŨTETHEESYE ATA KŨELEWA NGELEKANY’O ĨSU?
3, 4. (a) Nĩ maũndũ meva ma vata twaĩle kũmanya nĩ kana tũelewe nesa ĩla ngelekany’o ya malondu na mbũi? (b) Ĩkaseti ya Zion’s Watch Tower yaeleisye ngelekany’o ĩsu ata mwakanĩ wa 1881?
3 Nĩ kana tũelewe nesa ngelekany’o ya malondu na mbũi, no nginya tũkwatye maũndũ aa atatũ mawetetwe vau: mbee, naaũ ala mawetetwe, kelĩ, nĩ ĩndĩĩ andũ makasilĩlwa, na katatũ, nĩ kyaũ kĩkatuma amwe maiwa ngalĩko ya malondu na ala angĩ ngalĩko ya mbũi.
4 Mwakanĩ wa 1881, ĩkaseti ya Zion’s Watch Tower yaisye kana Yesũ nĩwe “Mwana wa mũndũ” na no we “Mũsumbĩ.” Yasyokie yaelesya kana “ana-a-asa” ma Mũsumbĩ nĩ ala makasumbĩka na Klĩsto ĩtunĩ, o vamwe na onthe ala makethĩwa ĩũlũ wa nthĩ ĩtina wa kũvetewa naĩ. Masũanĩaa kana wĩa wa kũvathany’a malondu na mbũi ũkatethw’a ĩvindanĩ ya Ũsumbĩki wa Myaka Ngili wa Klĩsto. Na moonaa kana andũ ala makaiwa ngalĩ ya malondu nĩ ala makethĩwa maatĩĩe mwĩao wa Ngai ĩũlũ wa kwendana.
5. Ũmanyi witũ wakenũkangie ata mwakanĩ wa 1923?
5 Mwakanĩ wa 1923, Yeova nĩwatetheeisye andũ make maelewe ngelekany’o ĩsu nesanga. Ĩkaseti ya The Watch Tower ya 15/10/1923, nĩyeetĩkĩlile kana Yesũ nĩwe “Mwana wa mũndũ.” Ĩndĩ nĩyasyokie yanengane itumi nzeo kuma Maandĩkonĩ, ila syoonanisye naaũ ana-a-asa ma Klĩsto na naaũ malondu. Yaisye kana ana-a-asa ma Klĩsto nĩ ala makasumbĩka nake ĩtunĩ, namo malondu nĩ ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala ĩũlũ wa nthĩ masumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa Klĩsto. Nao nĩ ĩndĩĩ malondu makavathanw’a na mbũi? Ĩkaseti yĩu yawetie kana nũndũ ana-a-asa ma Klĩsto makethĩwa masumbĩkĩte nake ĩtunĩ ĩvinda ya Ũsumbĩki wa Myaka Ngili, maikethĩwa matonya kũtetheew’a kana matatonya kũtetheew’a nĩ ala makethĩwa kũũ nthĩ ĩvindanĩ yĩu. Kwoou yoonany’a kana malondu makavathanw’a na mbũi Ũsumbĩki wa Myaka Ngili ũtanambĩĩa. Nao nĩ kyaũ kĩkatuma mũndũ aiwa ngalĩ ya malondu? Ĩkaseti yĩu yaeleisye kana ala makaiwa ngalĩ ya malondu nĩ ala meetĩkĩlile kana Yesũ nĩ Mwĩaĩi woo na meekwatya Ũsumbĩ ũmaetee moseo.
6. Mwakanĩ wa 1995, twatetheeiw’e ata kũelewa nesanga ĩla ngelekany’o ya malondu na mbũi?
6 Nũndũ wa ũmanyi ũsu, andũ ma Yeova mambĩĩe kwona kana ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo nĩw’o andũ maendeee kũsilĩlwa na kũiwa ngalĩ ya malondu kana ya mbũi, kwosana na ũndũ mekwosa ũvoo wa Ũsumbĩ. Ĩndĩ mwakanĩ wa 1995, nĩtwaeleiw’e ũndũ ũsu nesanga. Ilungu ilĩ ila syaĩ ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya (Kĩswaili) ya 15/10/1995, nĩsyoonanisye ũndũ ndeto sya Yesũ ila syĩ ĩvukunĩ ya Mathayo 24:29-31 (soma) ivw’anene na ila syĩ ĩvukunĩ ya Mathayo 25:31, 32. (Soma.) * Kwondũ wa ũu yavikĩie ũtwi wĩva? Kĩlungu kya mbee katĩ wa isu ilĩ kyaĩtye atĩĩ: “Ũsilĩlo wa malondu na mbũi nĩ wa ĩvinda yũkĩte.” Ĩndĩ nĩ ĩvinda yũkĩte ĩndĩĩ? “Ũkeethĩwa ĩtina wa ũla ‘thĩna’ ũwetetwe nthĩnĩ wa ĩvuku ya Mathayo 24:29, 30 kwambĩĩa na ĩtina wa Mwana wa mũndũ ‘kũka na ũtheu mũtisu.’ . . . Na nũndũ nthĩ ĩno nthũku ĩkeethĩwa ĩkilyĩ kwanangwa, Yesũ akasilĩla andũ na aimosea ĩtambya.”
7. Ũmũnthĩ tũeleawa ata ĩla ngelekany’o ya malondu na mbũi?
7 Ũmũnthĩ nĩtũeleawa nesa ngelekany’o ya malondu na mbũi. Naaũ ala mawetetwe nthĩnĩ wa ngelekany’o ĩsu? Mbee, Yesũ nĩwe “Mwana wa mũndũ,” na no we Mũsumbĩ. Namo ala metĩtwe ‘ana-a-asa makwa’ nĩ aũme na aka ala metĩkĩw’e mauta mesumbĩka na Klĩsto ĩtunĩ. (Alo. 8:16, 17) Na ĩndĩ “malondu” na “mbũi” nĩ andũ kuma mbaĩnĩ syonthe. Asu ti etĩkĩw’a mauta. Nao nĩ ĩndĩĩ andũ makasilĩlwa? Andũ makasilĩlwa thĩna mũnene ũkilyĩ kũthela. Na nĩ kyaũ kĩkatuma andũ matalwa ta malondu kana mbũi? Makasilĩlwa kwosana na ũndũ mekaa ana-a-asa ma Klĩsto ala matiele kũũ nthĩ. Nĩkwĩthĩwa mũminũkĩlyo wa nthĩ ĩno nĩmũthengeeu vyũ, nĩtũtũngaa mũvea mũno nũndũ Yeova nĩwĩthĩĩtwe aitũtetheesya kũelewa ngelekany’o ĩsu na ingĩ ikonanĩtye nayo, ila iandĩkĩtwe ĩvukunĩ ya Mathayo kĩlungu kya 24 na kya 25!
NGELEKANY’O ĨSU ĨKINDĨLĨLE ATA VATA WA KŨTAVANY’A?
8, 9. Nĩkĩ ala maelekanĩtw’e na malondu metĩtwe “alũngalu”?
8 Nthĩnĩ wa ngelekany’o ya malondu na mbũi, Yesũ ndawetete wĩa wa kũtavany’a ĩmwe kwa ĩmwe. Nĩkĩ ĩndĩ tũtonya kwasya kana ngelekany’o ĩsu nĩkindĩlĩle vata wa kũtavany’a?
9 Mbee vyũ, lilikana kana vau Yesũ amanyĩasya aitũmĩa ngelekany’o. Vate nzika ndawetaa ĩũlũ wa kũvathany’a malondu na mbũi mbene. O ta ũu ndaasya kana kĩla ũmwe wa ala makaiwa ngalĩ ya malondu no nginya asũvĩe ũmwe wa ana-a-asa ma Klĩsto, amũnenge lĩu, amũmanthĩe ngũa, kana athi akamwone e kolokolonĩ. Ĩndĩ aneeneaa ũndũ ala maelekanĩtw’e na malondu maĩle kwosa ana-a-asa make. Etĩte ala mailyĩ ta malondu “alũngalu” nũndũ nĩmetĩkĩlaa kana Klĩsto e na ana-a-asa make etĩkĩw’a mauta kũũ nthĩ. O na ĩngĩ ametĩte ũu nũndũ nĩmalũmanĩtye na etĩkĩw’a mauta mĩthenyanĩ ĩno mĩthũku ya mũminũkĩlyo.—Mt. 10:40-42; 25:40, 46; 2 Tim. 3:1-5.
10. Malondu matetheeasya ata ana-a-asa ma Klĩsto?
10 Kelĩ, sũanĩa kĩla Yesũ waneeneaa ayĩsa kũweta ngelekany’o ĩsu. Aneeneaa wonany’o wa kwĩthĩwa kwake e mũsumbĩ ũtenekee na wa mũminũkĩlyo wa nthĩ ĩno. (Mt. 24:3) Ayambĩĩa kũnengana ũvoo ũsu nĩwawetie kana ũndũ ũmwe wa vata ũla ũkonany’a we nĩwambĩĩe kũsumbĩka na kana twĩ ĩvindanĩ ya mũminũkĩlyo nĩ kana ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ “ũkatavanw’a nthĩ yonthe.” (Mt. 24:14) Na atanamba kũmanenga ngelekany’o ya malondu na mbũi, aĩ anamanenga ĩla ngelekany’o ya talendi. Ĩsomo ĩvĩtu nĩyĩeleetye kana Yesũ anenganie ngelekany’o ĩsu nĩ kenda atetheesye etĩkĩw’a mauta, ala nomo “ana-a-asa” make, mamanye kana no nginya matavany’e na kĩthito. Ĩndĩ etĩkĩw’a mauta ala matiele kũũ nthĩ ĩvinda yĩĩ Yesũ ũsumbĩkĩte no anini na me na wĩa mwingĩ mũno wa kũtavya “mbaĩ syonthe” ũvoo mũseo mũminũkĩlyo ũtavikĩte. O na ũu wĩ o vo, ngelekany’o ya malondu na mbũi yonanĩtye kana etĩkĩw’a mauta me na andũ ma kũmatetheesya. Kwoou ũndũ ũmwe wa vata ũla malondu matonya kwĩka nĩ kana matetheesye ana-a-asa ma Klĩsto nĩ kũlũmany’a namo wĩanĩ wa kũtavany’a. Ĩndĩ matonya kwĩka ata nĩ kana monany’e nĩmalũmanĩtye namo? No kwa kumya mĩvothi na kũmekĩa vinya, kana ve maũndũ angĩ mendekaa?
NAAŨ ALA MAĨLE KŨTAVANY’A?
11. Mũndũ atonya kwĩkũlya ĩkũlyo yĩva, na nĩkĩ?
11 Ũmũnthĩ aingĩ ma amanyĩwa ma Yesũ milioni nyanya ti etĩkĩw’a mauta. Mayaanengwa talendi ila Yesũ wanengie ngombo syake etĩkĩw’a mauta. (Mt. 25:14-18) Kwoou ĩkũlyo nĩ, ‘Mo ala mate etĩkĩw’a mauta nĩmanengetwe wĩa ũsu wa kũtavany’a?’ Kwasũanĩa itumi ila ikwonany’a kana ũsũngĩo nĩ ĩĩ.
12. Ndeto sya Yesũ ila iandĩkĩtwe ĩvukunĩ ya Mathayo 28:19, 20 itũmanyĩasya kyaũ?
12 Yesũ nĩweaĩe amanyĩw’a make onthe matavany’e. Amina kũthayũũkw’a, eeie aatĩĩi make matw’ĩkĩthye andũ amanyĩw’a, maimamanyĩsya kũkwata “maũndũ onthe” ala wameaĩe. Ũmwe wa maũndũ ala wameaĩe meke nĩ kũtavany’a. (Soma Mathayo 28:19, 20.) Kwoou amanyĩw’a onthe ma Klĩsto nĩmaĩle kũtavany’a, methĩwe me na wĩkwatyo wa kũsumbĩka me ĩtunĩ kana nĩ wa kwĩkala kũũ nthĩ.—Meko 10:42.
13. Woni ũla woonekie nĩ Yoana wĩonany’a kyaũ, na nĩkĩ?
13 Ĩvuku ya Ũvuan’yo yonanasya kana wĩa wa kũtavany’a waĩ ũtethw’e nĩ etĩkĩw’a mauta vamwe na andũ angĩ. Yesũ nĩwoonisye mũtũmwa Yoana woni wa “mũtwawa” aithokya andũ ‘mose manzĩ ma thayũ mana.’ Mũtwawa ũsu nĩwe ala etĩkĩw’a mauta 144,000 ala makasumbĩka na Klĩsto ĩtunĩ. (Ũvu. 14:1, 3; 22:17) Namo manzĩ ala mawetetwe vau nĩ nthembo ya Klĩsto ya wovosyo ĩla ĩkatethya andũ maume ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ. (Mt. 20:28; Yoa. 3:16; 1 Yoa. 4:9, 10) Wovosyo ũsu nĩ ũndũ wa vata mũno nthĩnĩ wa ũvoo ũla tũtavanasya. Nũndũ wa ũu etĩkĩw’a mauta nĩmatongoeasya wĩanĩ wa kũtetheesya andũ mamanye ĩũlũ wa wovosyo na maitetheka nĩw’o. (1 Ako. 1:23) Ĩndĩ woninĩ ũsu, Yoana nĩwoonie angĩ mate kĩkundinĩ kya mũtwawa. O namo meawa nĩmasye, “Ũka.” Meewa ũu, nĩmetĩkĩlaa na maithokya angĩ mose manzĩ ma thayũ. Kĩkundi kĩu kya kelĩ nĩ ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ. Kwoou woni ũsu wa Yoana nĩwonanĩtye nesa kana onthe ala metĩkĩlaa mamina kwĩwa, “Ũka,” o namo me na kĩanda kya kũtavany’a.
14. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana twonany’e nĩtũatĩĩaa “mwĩao wa Klĩsto”?
14 No nginya ala onthe me ungu wa “mwĩao wa Klĩsto” matavany’e. (Aka. 6:2) Yeova nde mĩao kũndũ kwĩlĩ. Kwa ngelekany’o, eeie Aisilaeli atĩĩ: “Kũkeethĩwa mwĩao ũmwe wa ũla ũsyaawa kwenyu, na wa mũeni ũla wĩkalaa ũeni kwenyu.” (Kuma 12:49; Ali. 24:22) Ũmũnthĩ Aklĩsto mai ungu wa Mĩao ya Mose. Ĩndĩ ithyonthe twĩ ungu wa “mwĩao wa Klĩsto,” twĩthĩwe twĩ etĩkĩw’a mauta kana tũi etĩkĩw’a mauta. Maũndũ ala Yesũ wamanyĩisye me nthĩnĩ wa mwĩao ũsu. Ũndũ ũla mũnene katĩ wa maũndũ ala Yesũ wamanyĩisye nĩ kana aatĩĩi make maĩle kwendana. (Yoa. 13:35; Yak. 2:8) Na nzĩa ĩla nene twonanasya nĩtwendete Ngai, Klĩsto, na atũi maitũ nĩ kũtavany’a ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ.—Yoa. 15:10; Meko 1:8.
15. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana mwĩao ũla Yesũ wanenganie nĩwaĩle kũatĩĩwa nĩ aatĩĩi make onthe?
15 Kĩla Yesũ watavasya kakundi kanini ka andũ no kĩkony’e andũ aingĩ. Kwa ngelekany’o, o na kau Yesũ atianĩe ũtianĩo na amanyĩw’a make 11 kwondũ wa Ũsumbĩ, ũtianĩo ũsu nũkonetye ala 144,000 onthe. (Luka 22:29, 30; Ũvu. 5:10; 7:4-8) O ta ũu, ĩtina wa Yesũ kũthayũũkw’a nĩwaumĩlĩile amanyĩw’a mate aingĩ mũno na amanenga mwĩao wa kũtavany’a. (Meko 10:40-42; 1 Ako. 15:6) Ĩndĩ amanyĩw’a make onthe ĩvindanĩ ya atũmwa nĩmakwatisye kana mwĩao ũsu nũmakonetye, o na ala mataamwĩw’a na matũ moo ayasya ũu. (Meko 8:4; 1 Vet. 1:8) Ũu now’o vailyĩ ũmũnthĩ. Yesũ ndaaneena na mũndũ o na ũmwe katĩ wa atavany’a ma Ũsumbĩ milioni nyanya. Ĩndĩ onthe nĩmesĩ kana no nginya mamũĩkĩĩe Klĩsto na mayonany’a mũĩkĩĩo woo kwa kũtavany’a.—Yak. 2:18.
YĨĨ NĨYO ĨVINDA YA KŨLŨMANY’A VYŨ NA ANA-A-ASA MA KLĨSTO
16-18. Ala makaelekanw’a na malondu matonya kwonany’a ata kana nĩmalũmanĩtye na ana-a-asa ma Klĩsto? Nĩkĩ yĩĩ nĩyo ĩvinda ya kwĩka ũu?
16 Satani aendeee kũkita ana-a-asa ma Klĩsto ala matiele kũũ nthĩ, na eendeea kũmokita vyũ o ũndũ “kavinda o kanini” kala wĩ nako kekũendeea na kũthela. (Ũvu. 12:9, 12, 17) Ĩndĩ o na kau no mathĩnaw’a mũno, mo nĩmatongoesye wĩanĩ wa kũtavany’a ũkethĩa ũmũnthĩ andũ aingĩ nĩmew’ĩte ũvoo mũseo mbee wa ĩvinda yĩngĩ o na yĩva. Ũu wĩonany’a kana vate nzika Yesũ e vamwe namo amatongoesye.—Mt. 28:20.
17 Ala makaelekanw’a na malondu monaa ne ndaĩa nene kwĩthĩwa matonya kũkwata mbau ana-a-asa ma Klĩsto wĩanĩ wa kũtavany’a na maũndũnĩ angĩ ma vata. Kwa ngelekany’o, nĩmaumasya mĩvothi, makatetheesya kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ, Nyũmba sya Maũmbano Manene, na ovisi sya ũvonge, o na ĩvinda yonthe nĩmew’aa ala manyuvĩtwe nĩ “ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ” matongoesye maũndũnĩ.—Mt. 24:45-47; Aevl. 13:17.
18 O mĩtũkĩ alaĩka nĩmeũlekya ila iseve sya wanangĩko sya ũla thĩna mũnene. Makeka ũu ĩtina wa ana-a-asa ma Klĩsto ala makethĩwa matiele vaa nthĩ kwĩkĩwa ũsiĩlo woo wa mũthya. (Ũvu. 7:1-3) Na ĩndĩ Ali–Maketoni ĩtanambĩĩa, etĩkĩw’a mauta makatwawa ĩtunĩ. (Mt. 13:41-43) Kwoou ethĩwa nĩtũkwenda twĩĩsa kwiwa ngalĩko ya malondu, yĩĩ nĩyo ĩvinda ya kũlũmany’a vyũ na ana-a-asa ma Klĩsto.
^ kal. 6 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa ngelekany’o ĩsu, sisya ilungu ii, “Utasimamaje Mbele ya Kiti cha Hukumu?” na “Kuna Wakati Ujao Gani kwa Kondoo na Mbuzi?” ila syĩ ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya ya 15/10/1995.


text:
Ndũketĩkĩle Kĩndũ o na Kĩva Kĩũvĩngĩĩse Ĩla Ũũmũthũkũma Yeova
“Meli . . . ekala nthĩ maũũnĩ ma Yesũ, akĩthukĩĩsya ndeto syake. Ĩndĩ Matha athĩniw’e nĩ wĩa.”—LUKA 10:39, 40.
MBATHI: 40, 55
1, 2. Nĩkĩ Yesũ wamwendete Matha, na twĩsĩ ata kana Matha aĩ mũndũ wĩ na naĩ?
ĨLA wasũanĩa Matha ũla ũwetetwe Mbivilianĩ, we wonaa aĩ mũndũ mũka wa mũthemba mwaũ? O na kau no we mũndũ mũka ũla Mbivilia ĩwetete ĩsyĩtwa yake ĩmwe kwa ĩmwe na ĩkaweta kana Yesũ nĩwamwendete, Yesũ nĩwendete na akanenga ndaĩa aka angĩ ta inyia-ake, na mwĩĩtu-a-inyia wa Matha ũla weetawa Meli. (Yoa. 11:5; 19:25-27) Ĩndĩ nĩkĩ Yesũ wamwendete Matha?
2 Yesũ endete Matha nũndũ aĩ mũlau na aĩ na kĩthito. O na ĩngĩ, aĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu mũno. Nĩwaĩkĩĩaa vyũ kĩla Yesũ wamanyĩasya. Na ndaĩ na nzika o na vanini kana Yesũ nĩwe waĩ Masia ũla wathanĩtwe. (Yoa. 11:21-27) O na vailyĩ ũu, Matha aĩ mũndũ waĩ na naĩ o taitũ. Ĩvinda yĩmwe ĩla mathoketye Yesũ kwoo, oonie aĩle kũtavya Yesũ akany’e mwĩĩtu-a-inyia Meli nũndũ oonaa avĩtĩtye. Amwĩie atĩĩ: “Mwĩaĩi, ndũkwona ũndũ mwĩĩtu-a-ia ũndekanĩsye na wĩa nĩtethye nĩ nyioka? mwĩe andetheesye.” (Soma Luka 10:38-42.) Ngewa ĩsu yĩtũmanyĩsya kyaũ?
MATHA NĨWAVĨNGĨĨSIWE NĨ MAŨNDŨ
3, 4. Nĩ kwa nzĩa yĩva Meli wanyuvie “kĩlungu kĩseo,” na Matha eemanyĩisye kyaũ? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 18.)
3 Nũndũ Yesũ nĩwatanĩie kũthokw’a nĩ Matha na Meli, nĩwatwie kũtũmĩa ĩvinda yĩu amamanyĩsye maũndũ ma vata. Meli nĩwoonie nĩ ũseo atũmĩe mwanya ũsu nesa akwate ũmanyi kuma kwĩ Mwalimũ Mũnene na kwoou ekala nthĩ “maũũnĩ ma Yesũ, akĩthukĩĩsya ndeto syake.” Matha aaĩlĩte kwĩka oou na vate nzika Yesũ ethĩwa amũkathie mũno.
4 Ĩndĩ vandũ va kwĩka ũu, Matha akwatanie mũno ayĩua lĩu mũseo na kwĩka maũndũ angĩ nĩ kana Yesũ ethĩwe e mwĩanĩe. Ĩndĩ wĩa ũsu w’onthe watumie athĩnĩka mũno nginya amũthatĩa Meli. Yesũ nĩwamanyie kana Matha nĩweekwatanĩtye na maũndũ maingĩ mũno na kwoou amwĩa atĩĩ: “Matha, Matha, nũkwĩnyamasya na kwĩthĩn’ya na maũndũ maingĩ.” Na ĩndĩ amwĩa vayaĩ vata wa kũua malĩu maingĩ. Ĩtina wa ũu, Yesũ nĩwoonanisye kana Meli ndavĩtĩtye ĩla wamũkathie akyasya atĩĩ: “Meli nũnyuvie kĩlungu kĩseo, kĩla ũtakavenwa.” Ĩtina wa ĩvinda yĩte yĩasa, no kwĩthĩwa Meli oolilwe nĩ kĩla waĩye mũthenya ũsu wa mwanya, ĩndĩ ndaĩ olwa nĩ ũndũ Yesũ wamũkathie na maũndũ ma vata mũno ala weemanyĩisye mũthenya ũsu wamwĩthukĩĩisye Yesũ nesa vyũ. Ĩtina wa myaka mbee wa 60, mũtũmwa Yoana aandĩkie atĩĩ: “Yesũ nĩwamwendete Matha, na mwĩĩtu-a-inyia.” (Yoa. 11:5) Vate nzika, ndeto isu mbeveee syĩtũĩkĩĩthya kana Matha nĩweetĩkĩlile kũlũngwa nĩ Yesũ na eekĩa kĩthito amũthũkũme Yeova e mũĩkĩĩku nginya ĩla wakwie.
5. Maũndũ mailyĩ ata ũmũnthĩ masianĩw’a na ũndũ mailyĩ ĩvindanĩ ya tene, na kĩu kĩtuma twĩkũlya ĩkũlyo yĩva?
5 Ũmũnthĩ kwĩ syĩndũ mbingĩ mũno ila itonya kũtũvĩngĩĩsa tũimũthũkũma Yeova kwĩ ila syaĩ kw’o ĩvinda ya tene. Myaka mbee wa 60 mĩthelu, kĩkundi kĩmwe kya amanyĩw’a ma sukulu ĩmwe yĩ Amelika kyeeiwe atĩĩ: “Vaiĩ ĩvinda yĩngĩ o na yĩva andũ maaĩsa kũtanĩa kwĩthĩwa na nzĩa syĩ laisi sya kũneena, masinĩ syĩ mĩtũkĩ sya kũtumbĩthya mavuku, makaseti me mavisa maingĩ, letiũ, sinema, televiseni. . . . Kĩla mũthenya nĩkũseũvaw’a syĩndũ nzaũ itonya kũtũvĩngĩĩsa. O mĩtũkĩ, andũ aingĩ manasũanĩaa kana ĩvinda yĩĩ yitũ nĩ ‘Ĩvinda ya Kwĩthĩwa na Ũmanyi’ ĩndĩ yĩsĩte kũtw’ĩka ‘Ĩvinda ya Kũvĩngĩĩswa.’” Nayo ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya (Kĩsũngũ) ya 15/09/1958 yaisye atĩĩ: “Syĩndũ ila itonya kũvĩngĩĩsa andũ nitonya kũendeea kwongeleka o ũndũ mũthya wa nthĩ ĩno ũthengeee.” Ndeto isu nĩ sya w’o ki! Na kĩndũ kĩu kĩtumaa twĩkũlya ĩkũlyo yĩĩ ya vata mũno: O ta Meli, tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũtũnge ilĩko sitũ maũndũnĩ ma kĩ-veva na tũyĩkala tũteũvĩngĩĩswa nĩ maũndũ mate ma lasima?
KWĨTETHYA NA SYĨNDŨ SYA NTHĨ ĨNDĨ TŨTEŨSYĨKWATYA MŨNO
6. Andũ ma Yeova matũmĩĩte tekinolongyia ata?
6 Kĩla ĩvinda, kĩlungu kya ũseũvyo wa Ngai kya kũũ nthĩ nĩkĩtũmĩaa tekinolongyia nesa nĩ kana kĩendeesye ũthaithi wa w’o. Kwa ngelekany’o, ũseũvyo wa Yeova nĩwatũmĩie visa na tũsinema tũkuvĩ kũseũvya sinema yaĩ na mavisa me na langi. * Andũ milioni mbingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmakiakĩiw’e nĩ sinema ĩsu Kaũ wa Mbee wa Nthĩ Yonthe ũtanamba kũkitwa o na ĩla kaũ ũsu waendeee. Sinema ĩsu ĩithela nĩyaeleisye ĩũlũ wa Ũsumbĩki wa Myaka Ngili wa Yesũ Klĩsto ũla ũkethĩwa na mũuo. Ĩtina wa ĩvinda, ũseũvyo wa Yeova nĩwatũmĩie letiũ kũtangaasa ũvoo wa Ũsumbĩ na weew’ĩka nĩ andũ milioni mbingĩ nthĩ yonthe. Ũmũnthĩ, kombiũta na Indaneti nitũmĩkĩte mũno kũnyaĩĩkya ũvoo mũseo. Kĩu nĩkĩtumĩte ũvoo ũsu ũvikĩa andũ ala mekalaa ithamanĩ syĩ kũndũ kũasa na ũkavika itulu syonthe sya nthĩ.
7. (a) Kũtũmĩa syĩndũ sya nthĩ ĩno mũno kũtonya kũtũlikya mũisyonĩ wĩva? (b) Nĩ kyaũ twaĩle kwĩsũvĩana mũno nakyo? (Sisya maelesyo ma kwongeleela.)
7 Mbivilia nĩtũkanĩtye kana kũtũmĩa mũno syĩndũ sya nthĩ ĩno nĩkũtonya kũtũlikya mũisyonĩ. (Soma 1 Akolintho 7:29-31.) Nĩ laisi mũno Mũklĩsto akasya ĩvinda yingĩ mũno ayĩka maũndũ mate mathũku. Maũndũ asu nĩ ta kwĩka maũndũ ala wendete ĩla ũthyũmũĩte, kũsoma mavuku nĩ kana wĩtanĩthye, kwĩloela televiseni, kũthi kũndũ nĩ kana wĩloele wũmbi, kũsisya syĩndũ matukanĩ, na kũmantha syĩndũ ila syumĩte mĩtũkĩ ta simũ kana syĩndũ ingĩ ite sya lasima. Maũndũ angĩ matonya kũtũkwata mũno na kũtwanangĩa ĩvinda nĩ kũtũmĩa isese sya kũea ngewa Indanetinĩ, kũtũmanĩa mesengyi na valũa ũitũmĩa simũ kana kombiũta, kwenda kũmanya maũvoo ma mathaũ na maũvoo angĩ kĩla ĩvinda. * (Mũta. 3:1, 6) Tũkaema kũola ĩvinda yĩla tũtũmĩaa maũndũnĩ mate ma lasima, nĩtũtonya kwĩsa kwĩthĩa twaekie ũndũ ũla wa vata vyũ naw’o nĩ ũthaithi witũ.—Soma Aeveso 5:15-17.
8. Nĩkĩ twaĩlĩte kwĩsũvĩa mũno tũikende syĩndũ sya nthĩ?
8 Satani aseũvĩtye nthĩ ĩno yake ayenda tũmyende nĩ kana ĩtũvĩngĩĩse. Ĩvindanĩ ya atũmwa kwailyĩ ũu na ũmũnthĩ nĩ kũthũku mũnango. (2 Tim. 4:10) Kwoou nĩtwaĩle kũatĩĩa ũtao ũũ: ‘Mũikende syĩndũ sya nthĩ.’ Ũu wĩonany’a kana kĩla ĩvinda nĩtwaĩle kwĩkaa moalyũku nĩ kana twĩkale kwosana na ũtao ũsu. Tweeka ũu tũkamũthũkũmaa Yeova tũteũvĩngĩĩswa nĩ syĩndũ ingĩ na tũiendeea kwĩthĩwa na “wendo wa Asa.” Ũu ũkatuma wĩthĩwa wĩ ũndũ wĩ laisi kwĩka kwenda kwa Ngai na tũyĩtĩkĩlwa nĩwe tene na tene.—1 Yoa. 2:15-17.
ĨTHĨWA NA ITHO YĨSYAĨTYE MAŨNDŨ ALA MA VATA
9. Yesũ eeie amanyĩw’a make methĩwe na itho yĩilyĩ ata, na we mwene aiie ngelekany’o yĩva?
9 Ndeto nzeo ila Yesũ wamũtavisye Matha aimũtaa syoosanĩte nesa vyũ na kĩla wamanyĩasya na ũndũ we mwene wekalaa. Eekĩie amanyĩw’a make vinya methĩwe na itho “ĩseo,” kana itho yĩsyaĩtye maũndũ ala ma vata, nĩ kana methĩwe matonya kũmantha Ũsumbĩ mateũvĩngĩĩswa nĩ kĩndũ. (Soma Mathayo 6:22, 33.) Yesũ ndaĩ na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ; o na ndaĩ na nyũmba kana mũũnda.—Luka 9:58; 19:33-35.
10. Yesũ atũtiĩe ngelekany’o yĩva nzeo?
10 Ve maũndũ maingĩ maĩ matonya kũvĩngĩĩsa Yesũ ĩla watavanasya ĩndĩ ndaaĩtĩkĩla mamũvĩngĩĩse. Kwa ngelekany’o, vatathelete ĩvinda yĩasa kuma ambĩĩa kũtavany’a, nĩwamanyĩisye andũ ndũanĩ ya Kavelinaumi na eeka syama na nũndũ wa ũu andũ ma kũu nĩmamwĩsũvie ndakathi. Ĩndĩ we Yesũ eekie ata ĩla andũ matatie kũmwĩsũva ndakathi? Ameie atĩĩ: “Mũvaka nĩtavan’ye ũvoo mũseo wa ũsumbĩ wa Ngai ndũanĩ ila ingĩ nasyo: nũndũ natũmiwe nũndũ wa ũu.” (Luka 4:42-44) Yesũ aneenie w’o nũndũ aendie kĩla vandũ nthĩ ya Valestina aitavany’a na kũmanyĩsya. O na kau aĩ mũndũ ũte naĩ, nĩweethĩawa na mavata ta ma andũ ala angĩ na mavinda amwe nĩwanoaa mũno nũndũ wa kwĩyumya vyũ ũthũkũminĩ wa Ngai.—Luka 8:23; Yoa. 4:6.
11. Yesũ eeie ata ũla mũndũ waĩ na ĩkoani ya mũsyĩ, na aumisye ũkany’o wĩva?
11 Ĩvinda yĩngĩ Yesũ akililye aimanyĩsya aatĩĩi make ũndũ matonya kwĩka mavĩngwa, mũndũ ũmwe ookĩla asya: “Mũmanyĩsya, mũtavye mwana-a-ia andaĩe ũtiĩwa.” Ĩndĩ Yesũ ndaaĩtĩkĩla kwĩlikya ĩkoaninĩ yĩu. Vandũ va ũu, asũngĩie mũndũ ũsu atĩĩ: “Mũndũ we, nũũ ũla ũndw’ĩte mũsili kana mũaan’ya ĩũlũ wenyu?” Aminana na mũndũ ũsu, aendeeie kũmanyĩsya andũ ala mamwĩthukĩĩsye na amakany’a kana masembany’a na syĩndũ sya kĩ-mwĩĩ, no mavĩngĩĩsĩke makaeka kũmũthũkũma Ngai.—Luka 12:13-15.
12, 13. (a) Nĩ kyaũ kyatumie Akiliki amwe menda kũmwona Yesũ mĩthenya mĩvũthũ atanamba kũawa? (b) Yesũ eekie ata nĩ kana ndakavĩngĩĩswe nĩ ũndũ ũsu?
12 Kyumwa kya mũthya Yesũ atanamba kũawa kyaĩ kyetu mũno. (Mt. 26:38; Yoa. 12:27) Aĩ na wĩa mwingĩ mũno wa kũtethya na nĩweesĩ akilyĩ anathĩnw’a mũno na ayũawa naĩ. Kwa ngelekany’o, kwasũanĩa kĩla kyeethĩiwe mũthenya wa Wakyumwa matukũ 9, mwei wa Nisani, mwaka wa 33. O tondũ kwathanĩtwe, mũthenya ũsu Yesũ nĩwalikile Yelusaleme ekalĩle kang’oli na makomano mamũkatha makyasya nĩwe “Mũsumbĩ ũla wũkĩte syĩtwanĩ ya Mwĩaĩi.” (Luka 19:38) Ũnĩ ũsu Yesũ nĩwalikile ĩkalũnĩ na akuthũa ateũkĩa atandĩthya me ĩtomo ala matũmĩaa nyũmba ya Ngai kũvena Ayuti ala angĩ mbesa syoo.—Luka 19:45, 46.
13 Akiliki amwe ala maĩ katĩ wa ĩkomano yĩla yaĩ Yelusaleme nĩmendeeiw’e mũno nĩ maũndũ asu Yesũ weekie nginya mamũtũma Vilivu mayenda monane nake. Ĩndĩ Yesũ ndaaĩtĩkĩla kũvĩngĩĩswa nĩ andũ asu nũndũ nĩweesĩ ũndũ ũla wa vata waĩ mbee wake waĩ kwĩyumya ethĩwe nthembo. Ndendaa kwĩmanthĩa nguma andũnĩ nĩ kana ndakoawe nĩ amaitha ma Ngai. Kwoou amina kũelesya kana aĩ vakuvĩ kũawa, eeie Andalea na Vilivu atĩĩ: “Ũla wendaa thayũ wake nũnũkũwasya; na ũla ũmenaa thayũ wake e kũũ nthĩ akoosũvĩa kũvika thayũ ũtathela.” Vandũ va kwĩanĩsya wendi wa Akiliki asu, Yesũ oonanisye kana mũndũ aĩle kwĩthĩwa eyũmbanĩtye kumya thayũ wake na asyoka asya: “Ethĩwa mũndũ o na wĩva akanthũkũma, akataĩwa nĩ Asa.” Vate nzika, Vilivu nĩwatavisye Akiliki asu mendaa kwonana na Yesũ ũvoo ũsu wa vata.—Yoa. 12:20-26.
14. O na kũtw’ĩka Yesũ oonaa wĩa wa kũtavany’a wĩ wa vata vyũ, nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana ndasũanĩaa wĩa ĩvinda yonthe?
14 O na kũtw’ĩka Yesũ ndaaĩtĩkĩla ũndũ o na wĩva ũmũvĩngĩĩse ayĩanĩsya wĩa wa kũtavany’a ũvoo mũseo, ũu ti kwonany’a kana asũanĩaa o wĩa ũsu ĩvinda yonthe. Kwa ngelekany’o, ve ĩvinda wathokiw’e alũsinĩ na e kũu nĩwatumie andũ mamĩtanĩa mũno ĩla weekie kyama avĩndũa kĩw’ũ kyatw’ĩka mbinyu. (Yoa. 2:2, 6-10) O na ĩngĩ nĩweetĩkĩlaa kũthokw’a lĩunĩ wa wĩoo nĩ anyanya make na andũ angĩ ala mendeeaw’a nĩ ũvoo mũseo. (Luka 5:29; Yoa. 12:2) Ĩndĩ ũndũ ũla wa vata vyũ nĩ kana kĩla ĩvinda Yesũ nĩwamanthaa ĩvinda ya kũvoya, ya kũvindĩĩsya maũndũ e weka, na ya kũthyũmũa.—Mt. 14:23; Mko. 1:35; 6:31, 32.
“NĨTWIE ŨTEE KĨLA KĨŨTŨVATA KŨTHI KYONTHE”
15. Mũtũmwa Vaulo anenganie ũtao wĩva, na nĩ kwa nzĩa yĩva watũtiĩe ngelekany’o nzeo?
15 Mũtũmwa Vaulo aelekanilye thayũ wa Mũklĩsto ũla wĩyumĩtye amũthũkũme Yeova na mathaũ ma kũsemba, na ĩndĩ asya atĩĩ: “Nĩtwie ũtee kĩla kĩũtũvata kũthi kyonthe.” (Soma Aevelania 12:1.) Vaulo mwene nĩweekie ũu nũndũ nĩwakolile kĩanda kĩla waĩ nakyo ndĩninĩ ya Ayuti, kĩla kyesaa kũtuma athua na ethĩwa na nguma. Nĩweeyumĩtye kwĩka “maũndũ ala maseo mbee” na nĩkyo kĩtumi watavanisye ũvoo mũseo na kĩthito kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o ta Silia, Asia Nini, Masetonia, na Yutia. Vaulo aandĩkie ũũ aiweta ĩũlũ wa wĩkwatyo ũla waĩ naw’o wa kũthi ĩtunĩ: “Ngyũlwa nĩ maũndũ ala me ĩtina, na ngĩkoota nĩvĩkĩe maũndũ ala me mbee, nĩngwĩthing’ĩĩsya kũthi nĩvikĩe ngoolu kwondũ wa mũthĩnzĩo.” (Avi. 1:10; 3:8, 13, 14) Na nũndũ Vaulo ndatwaanĩte, nĩwatũmĩie ĩvinda yake nesa na ‘amũthũkũma Mwĩaĩi ateũvũavũanw’a.’—1 Ako. 7:32-35.
16, 17. Twĩthĩwe nĩtũtwaanĩte kana tũitwaanĩte, nĩ kwa nzĩa yĩva tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Vaulo? Elesya ũndũ weekĩkie.
16 O ta Vaulo, athũkũmi amwe ma Ngai nĩmatw’ĩte kwĩkala matatwaanĩte kana mate atwae nĩ kana meke maũndũ maingangĩ ũthũkũminĩ wa Ũsumbĩ nũndũ mayĩthĩawa me akwatanu mũno maũndũnĩ ma mũsyĩ. (Mt. 19:11, 12) Mavinda maingĩ athũkũmi ma Ngai ala matwaanĩte na ala atwae methĩawa makwatene mũno na maũndũ ma mũsyĩ. Ĩndĩ kĩla ũmwe ethĩwe nũtwaanĩte kana ndatwaanĩte, nũtonya ‘kwia ũtee kĩla kĩũmũvata kũthi kyonthe’ na aimũthũkũma Ngai ateũvĩngĩĩswa nĩ maũndũ maingĩ. Nĩ kana twĩke ũu, no nginya tũekane na maũndũ amwe ala matwanangĩaa ĩvinda na tũyĩka mũvango wa kwongela ĩvinda yĩla tũtũmĩaa ũthũkũminĩ wa Ngai.
17 Kwasũanĩa Mark na kĩveti kyake Claire, ala maumĩte nthĩ ya Wales. Elĩ nĩmoosie ũvainia ĩla maminie sukulu na maendeea na ũthũkũmi ũsu ĩtina wa kũtwaana. Mark easya: “Nĩ kana tũtw’ĩke athũkũmi ma nthĩ yonthe, nĩtwatee nyũmba yitũ ya lumu itatũ sya kũkoma na twatia wĩa witũ ũla twatethasya masaa manini kwa kyumwa.” Kwa ĩvinda ya myaka 20 mĩvĩtu, nĩmaendete nthĩ mbingĩ sya Africa nĩ kana matetheesye ana-a-asa kwaka Nyũmba sya Ũsumbĩ. Mavinda amwe meethĩawa me athelele ĩndĩ Yeova nĩwamasũvĩaa. Claire easya: “Twĩw’aa twĩ eanĩe vyũ nũndũ nĩtũtũmĩaa ĩvinda yitũ kĩla mũthenya ũthũkũminĩ wa Yeova. Nĩtũtumĩte ndũũ na andũ aingĩ na vai kĩndũ tũte nakyo. Tũitonya kũelekany’a syĩndũ nini ila twatiie na ũtanu ũla tũkwataa nũndũ wa kũmũthũkũma Yeova ĩvinda yonthe.” Aingĩ ala me ũthũkũminĩ wa ĩvinda yonthe nĩmonete ũu. *
18. Nĩ makũlyo meva twaĩle kwĩkũlya?
18 Nao nata we? Ũtonya kwĩka ata wamanya kana yu ndwĩ na kĩthito kĩla weethĩawa nakyo maũndũnĩ ma Ũsumbĩ nũndũ wa kũvĩngĩĩswa nĩ maũndũ mate ma vata? No kwĩthĩwa kĩla kĩtonya kũũtethya no kwaĩlangya mũvango ũla wĩ naw’o wa kũsoma na kwĩmanyĩsya Mbivilia. Ũtonya kwĩka ũu ata? Kĩlungu kĩla kĩatĩĩe nĩkĩkũelesya ũndũ ũsu.
^ kal. 6 Sinema ĩsu yĩtawa “Photo-Drama of Creation.”
^ kal. 7 Sisya kĩlungu kĩla kĩ na kyongo, “Ũla ũte Ũmanyi Nĩwĩtĩkĩlaa Kĩla Ndeto.”
^ kal. 17 O na ĩngĩ soma ngewa ya Hadyn na Melody Sanderson ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya ya 01/03/2006 kĩlungunĩ kĩla kĩ na kyongo “Kujua Yaliyo Sawa na Kuyatenda.” Nĩmatiie viasala wamaeteae ũtandĩthyo mwingĩ nthĩ ya Australia na malika ũthũkũminĩ wa ĩvinda yonthe. Soma kĩla kyeekĩkie ĩla matheleilwe maithũkũma me amisonalĩ nthĩ ya India.


text:
Ovisi na Ũvoo wa Kũtembew’a
Nĩtũũthoketye vyũ ũke wone ovisi sitũ na ũyona kũla tũtumbĩthĩasya mavuku. Mantha ovisi ũla ũkwenda ũke ũwone na saa sya kũthoka.
Tahiti
P.K. 2,7 Cote mer
Toahotu
Taiarapu Ouest
TARAVAO TAHITI
FRENCH POLYNESIA
+689 54-70-00
Mũthenya na masaa ala ũtonya kũtembea
Wakwambĩlĩĩlya nginya Wakatano
Saa 2:00 kwakya nginya 5:00 kwakya na 7:00 mũthenya nginya 10:00 mũthenya
Ĩvinda ya ĩsaa 1.5
Kwa ũkuvĩ
Ovisi ũũ ũalyũlaa mavuku maeleetye Mbivilia kwa kĩthyomo kya Tahiti. O na nĩwĩthĩawa ũũngamĩe wĩa wa Ngũsĩ sya Yeova wa kũmanyĩsya andũ Mbivilia nthĩnĩ wa ithama mbingĩ na syĩ na ũnene wa Western Europe.


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Yeova Ndesa Kũlwa Nĩ Wendo Wenyu
SISYA VITIO YĨ NA KYONGO, YEOVA NDESA KŨLWA NĨ WENDO WENYU, NA ĨNDĨ ŨISŨNGĨA MAKŨLYO AA MAATĨĨE:
Andũ ala manakũa makwatawa nĩ mathĩna meva?
Nĩ ũseo wĩva ũla akũũ methĩawa naw’o?
Ndeto ila syĩ ĩandĩkonĩ ya Alivai 19:32 na ya Nthimo 16:31 itonya ũkwĩkĩa vinya ata?
Yeova akuaa ata athũkũmi make ala manakũa o na ethĩwa maitonya kwĩka maũndũ maingĩ ta tene?
Nĩ kyaũ Yeova wendaa twĩke o na ethĩwa twĩ akũũ?
Ala akũũ matonya kwĩkĩa vinya ata ala ma mũika?
We wĩla kwĩkĩwa vinya ata nĩ mwana-a-asa kana mwĩĩtu-a-asa mũkũũ?