text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Mũthenya wa Sila Nĩ Kyaũ?
WE WONAA Mũthenya wa Sila ta kyaũ? Andũ aingĩ masũanĩaa kana andũ mbilioni mbingĩ makaetwe mbee wa kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Ngai ũmwe kwa ũmwe. Na kĩla ũmwe aisilĩlwa. Na amwe maitw’ĩĩwa kũthi ĩtunĩ na angĩ ĩianĩ ya mwaki wa tene na tene. Ĩndĩ Mbivilia yonanasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o na ũsu ĩũlũ wa Mũthenya wa Sila. Ndeto ya Ngai yonanasya kana mũthenya ũsu ti ĩvinda ya kũtelemya ĩndĩ nĩ ĩvinda ya wĩkwatyo na kũtũnga ũseo kũũ nthĩ.
Nthĩnĩ wa Ũvuan’yo 20:11, 12, mũtũmwa Yoana aandĩkie ũũ ĩũlũ wa Mũthenya wa Sila: “Na noona kĩvĩla kĩnene kyeũ kya ũsumbĩ, na ũla wĩkalĩte ĩũlũ wakyo, nthĩ na ĩtu syakĩa ũthyũ wake; na vaiaaoneka vandũ vasyo. Na noona akw’ũ, anene na anini, maũngeme mbee wa kĩvĩla kyu kyeũ; na mavuku mavuanw’a: na ĩvuku yĩngĩ yavuanw’a, nayo nĩ ĩvuku ya thayũ: na ala akw’ũ masilĩlwa na maũndũ ala maandĩkĩtwe mavukunĩ asu, kwĩanana na meko moo.” Mũsili ũsu ũeleetw’e vau nũũ?
Yeova Ngai nĩwe Mũsili mũnene vyũ wa andũ onthe. Ĩndĩ nũnenganĩte wĩa wa kũsila. Kwĩanana na Meko ma Atũmwa 17:31, mũtũmwa Vaulo aisye kana Ngai “nĩwiĩte mũthenya ũla ũkasilĩla nthĩ yonthe na ũlũngalu, kwa mũndũ ũla wanyuvie.” Mũsili ũsu mũnyuve nĩ Yesũ Klĩsto. (Yoana 5:22) Ĩndĩ Mũthenya wa Sila ũkaambĩĩa ĩndĩĩ? Na ũasavĩte ata?
Ĩvuku ya Ũvuan’yo yonanasya kana Mũthenya wa Sila ũkaambĩĩa ĩtina wa walany’o wa Satani kũũ nthĩ kwanangwa kaũnĩ wa Ali-Maketoni.* (Ũvuan’yo 16:14, 16; 19:19-20:3) Ĩtina wa Ali-Maketoni Satani na ndaimoni syake makavingĩwa ĩimanĩ yĩte kĩtulu myaka ngili. Ĩvinda yĩu ala 144,000 atiĩwa vamwe na Klĩsto makeethĩwa me asili na ‘makasumbĩka vamwe na Klĩsto myaka ngili.’ (Ũvuan’yo 14:1-3; 20:1-4; Alomi 8:17) Mũthenya wa Sila ti ũndũ ũkekwa nthĩnĩ wa masaa 24. Ũkaendeea kwa myaka ngili.
Ĩvinda yĩu ya myaka ngili Yesũ Klĩsto ‘akasilĩla ala me thayũ na ala akw’ũ.’ (2 Timotheo 4:1) “Ala me thayũ” makeethĩwa ne “ĩkomano ĩnene ya andũ” yĩla yĩkavonoka Ali-Maketoni. (Ũvuan’yo 7:9-17) Mũtũmwa Yoana nĩwoonie “akw’ũ…maũngeme mbee wa kĩvĩla kyu kyeũ” kya ũsumbĩ kya sila. O tondũ Yesũ wathanie, “onthe ala me mbũanĩ makew’a wasya wake, namo makauma” ĩvinda ya ũthayũũkyo. (Yoana 5:28, 29; Meko ma Atũmwa 24:15) Ĩndĩ-ĩ andũ makasililwa ĩũlũ wa maũndũ meva?
Mũtũmwa Yoana oonie woninĩ, “mavuku mavuanw’a,” na “ala akw’ũ masilĩlwa na maũndũ ala maandĩkĩtwe mavukunĩ asu, kwĩanana na meko moo.” Mavuku asu maandĩkĩtwe meko ala andũ meekaa matanamba ũkw’a? Tiw’o, nũndũ sila ndũkethĩwa ĩũlũ wa maũndũ ala andũ meekaa matanakw’a. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũu? Mbivilia yaĩtye: “Ũla wakwie nũtalĩtwe ta ũte na naĩ.” (Alomi 6:7) Kwoou ala methayũũkw’a makeethĩwa mate na naĩ. Kwoou mavuku asu makeethĩwa maandĩkĩtwe motw’ĩo angĩ ma Ngai. Ala mevonoka Ali-Maketoni vamwe na ala methayũũkw’a, no nginya mew’e mĩao ya Ngai na motw’ĩo meũ onthe ala Ngai wĩonany’a ĩvindanĩ ya myaka ngili nĩ kana mekale tene na tene. Kwoou andũ makasilĩlwa kwĩanana na meko moo ĩvindanĩ ya Mũthenya wa Sila.
Mũthenya wa Sila ũkanenga andũ mbilioni mbingĩ mwanya wa kwĩmanyĩsya na kwĩka kwenda kwa Ngai. Kwoou kũkeethĩwa na wĩa mwingĩ wa kũmanyĩsya. ‘Ala matwĩe nthĩ makeemanyĩsya ũlũngalu.’ (Isaia 26:9) Ĩndĩ ti onthe meĩthĩwa mayenda kwĩka kwenda kwa Ngai. Isaia 26:10 yaĩtye: ‘Ũseo o na woonanw’a kwa ũla mũthũku, ndakemanyĩsya ũlũngalu; e nthĩ ya ũlũngalu akeekaa naĩ, na ndakona ũnene wa Yeova.’ Ĩvinda ya Mũthenya wa Sila andũ asu athũku makooawa vate wĩkwatyo ũngĩ.—Isaia 65:20.
Mũthenya wa Sila ũithela ala meĩthĩwa me avonoku ‘makeethĩwa thayũ’ na me eanĩu vyũ. (Ũvuan’yo 20:5) Ĩvinda ya Mũthenya wa Sila andũ onthe makatw’ĩka eanĩu ũndũ mũndũ wa mbee wailye yĩla woombiwe. (1 Akolintho 15:24-28) Ĩndĩ andũ makatatwa ya mũthya. Satani akathaw’a kuma kolokolonĩ wake na akauma akenge mbaĩ ĩvinda ya mũthya. (Ũvuan’yo 20:3, 7-10) Ala matakakengeka makeethĩwa na ũtanu watho wa Mbivilia weanĩa: “Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, Na makatũa vo kũvika tene na tene.” (Savuli 37:29) Mũthenya wa Sila ũkaete ũathimo kwa andũ onthe alũngalu.
* Sisya ũvoo ĩũlũ wa Ali-Maketoni, nthĩnĩ wa ĩvuku Mwabudu Mungu wa Pekee wa Kweli kĩlungu kya 20 yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


c: text/html

text:
KĨLUNGU KYA 18
Ũvatiso na Mũamba Waku na Ngai
Ũvatiso wa Kĩklĩsto wĩkawa ata?
Nĩ maũndũ maũ waĩle kwĩanĩsya nĩ kana ũvatiswe?
Mũndũ eyumasya kwa Ngai ata?
Kĩtumi kya mwanya kya kũvatiswa nĩ kyaũ?
“SISYA manzĩ ti aa; nĩ ũndũ wĩva ũnziĩĩa ndikavatiswe?” Ĩkũlyo yĩu yakũlilw’e nĩ Mũethiovia waĩ na ũkũmũ mũnene nyũmbanĩ ya mũsumbĩ ĩvinda ya atũmwa. Mũklĩsto weetawa Vilivu aĩ amũĩkĩĩthĩtye kana Yesũ nĩwe Masia ũla wathanĩtwe. Mũethiovia ũsu amanyĩiw’e maũndũ asu nesa kuma Mbivilianĩ na mamũlika ngoonĩ. Na oonany’a kana nũkwenda kũvatiswa!—Meko ma Atũmwa 8:26-36.
2 Ethĩwa nĩwĩmanyĩĩtye nesa na ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova ilungu ila ingĩ syĩ mbee wa kĩlungu kĩĩ, no wĩw’e ũtonya ũkũlya, ‘Nĩ ũndũ wĩva ũnziĩĩa ndikavatiswe?’ Yuyu no wĩthĩwe wĩmanyĩĩtye ĩũlũ wa watho wa Mbivilia wa thayũ ũtathela Valatisonĩ. (Luka 23:43; Ũvuan’yo 21:3, 4) O na nĩwĩmanyĩĩtye ũla w’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ na wĩkwatyo wa ũthayũũkyo. (Mũtavan’ya 9:5; Yoana 5:28, 29) No wĩthĩwe wũmbanaa na Ngũsĩ sya Yeova mawũmbanonĩ ma kĩkundi kyoo na ũkona ũndũ maatĩĩaa ndĩni ya w’o. (Yoana 13:35) Ũndũ ũla mũnene vyũ nĩ kana no wĩthĩwe wambĩĩe kwaka mũamba waku na Yeova.
3 Ũtonya kwonany’a ata kana nũkwenda kũmũthũkũma Ngai? Yesũ eeie aatĩĩi make ũũ: ‘Endai…mũkatw’ĩkĩthye mbaĩ syonthe amanyĩw’a, mũkĩmavatisa.’ (Mathayo 28:19) Yesũ nĩwoonanisye ngelekany’o yĩla wavatisĩiwe kĩw’ũnĩ. We ndaaminzangĩw’a kĩw’ũ kana aketĩkĩw’a kĩw’ũ mũtwe. (Mathayo 3:16) Ndeto “kũvatisa” yumanĩte na ndeto ya Kĩkiliki ĩla yonanasya “kũthikwa.” Kwoou ũvatiso wa Kĩklĩsto wonanasya kũthikwa kana kũindwa kĩw’ũnĩ vyũ.
4 Kũvatiswa na kĩw’ũ nĩ ũndũ waĩle kwĩanĩw’a nĩ onthe ala mekwenda kwĩthĩwa na mũamba na Yeova Ngai. Ũvatiso wonanasya nũkwenda kũmũthũkũma Ngai. Wonanasya kana nũũtanĩa kwĩka kwenda kwa Yeova. (Savuli 40:7, 8) Nĩ kana wĩtĩkĩlĩke kũvatiswa ve maũndũ waĩle kwĩka.
ŨMANYI NA MŨĨKĨĨO NĨSYENDEKAA
5 We nĩwambĩĩe kwĩka maũndũ asu. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũu? Nũndũ nĩwambĩĩe kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto, ũatĩanĩsye maũndũ nesa kuma Mbivilianĩ. (Yoana 17:3) Ĩndĩ ve maũndũ maingĩ ma kwĩmanyĩsya. Aklĩsto nĩmaĩle ‘kusũa ũmanyi wa kwenda kwa Ngai.’ (Akolosai 1:9) Kũthi mawũmbanonĩ ma kĩkundi kya Ngũsĩ sya Yeova nĩũkũtetheesya kũkwata ũmanyi ũsu. Nũndũ wa vata kũthi mawũmbanonĩ asu. (Aevelania 10:24, 25) Kwĩka ũu kũkaũtetheesya kwongela ũmanyi ĩũlũ wa Ngai.
6 Ĩndĩ ti aĩ waĩle kũmanya kĩla kĩndũ Mbivilianĩ nĩ kana wĩtĩkĩlĩke kũvatiswa. Ũla Mũethiovia aĩ na ũmanyi wĩana ũndũ mũna, ĩndĩ nĩwaaĩle kũtetheew’a kũelewa maũndũ amwe Maandĩkonĩ. (Meko ma Atũmwa 8:30, 31) O ta ũu ve maũndũ maingĩ waĩle kwĩmanyĩsya. O na ndũtonya kũmina kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai. (Mũtavan’ya 3:11) Ĩndĩ ũtanamba kũvatiswa, nĩwaĩle kũmanya na kwĩtĩkĩla momanyĩsyo ma mũsingi ma Mbivilia. (Aevelania 5:12) Momanyĩsyo asu nĩ ta ũw’o ĩũlũ wa akw’ũ, na vata wa syĩtwa ya Ngai na Ũsumbĩ wake.
7 Ũmanyi w’oka ndũtoetye, nũndũ “vate mũĩkĩĩo kũitonyeka kũmwendeesya [Ngai].” (Aevelania 11:6) Mbivilia ĩtũtavasya kana yĩla andũ ma mũsyĩ wa tene wa Kolintho meewie ũvoo wa kĩklĩsto, ‘nĩmeetĩkĩlile na mavatiswa.’ (Meko ma Atũmwa 18:8) O ta ũu kwĩmanyĩsya Mbivilia kwaĩle kũtuma wĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana yo nĩ Ndeto mbevee ya Ngai. Kwĩmanyĩsya Mbivilia nĩkũtumaa twĩthĩwa na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa mawatho ma Ngai na nthĩnĩ wa ũtangĩĩo wa nthembo ya Yesũ.—Yosua 23:14; Meko ma Atũmwa 4:12; 2 Timotheo 3:16,17.
KŨMATAVYA ANGĨ KĨLA WĨMANYĨĨTYE KUMA MBIVILIANĨ
8 O ũndũ mũĩkĩĩo waku wongelekete, now’o wĩĩthĩwa na wendi mwingĩ wa kũtavya andũ angĩ kĩla wĩmanyĩĩtye. (Yelemia 20:9) Ũkeethĩwa wĩ mũthangaau kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa Ngai na ieleelo syake.—2 Akolintho 4:13.
9 Nũtonya kwambĩĩa kũmatavya andũ maku ma mũsyĩ, anyanyau, atũi, na andũ ala ũthũkũmaa namo w’o kuma Mbivilianĩ. Ĩtina wa ĩvinda ĩna nũtonya kwenda wĩtĩkĩlw’e kutavany’a vamwe na Ngũsĩ sya Yeova. Wavikĩĩa ĩvinda ta yĩu, tavya Ngũsĩ ĩla wĩmanyĩasya Mbivilia vamwe nayo. Ethĩwa nũkwoneka ũtonya kũtw’ĩka mũtavany’a, mĩvango ĩkeekwa nĩ kana we na mwalimũ waku ũla mwĩmanyĩasya ĩmwe mũkomane na atumĩa elĩ ma kĩkundi.
10 Ũu ũkaũtetheesya kũmamanya atumĩa ma kĩkundi, ala masũvĩaa ĩĩthya ya Ngai. (Meko ma Atũmwa 20:28; 1 Vetelo 5:2, 3) Atumĩa asu mamanya kana nũeleetwe na kũĩkĩĩa momanyĩsyo ma mũsingi ma Mbivilia, na mwĩkalĩle waku nũendanĩtye na ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya, na kwa w’o nũkwenda kũtw’ĩka Ngũsĩ ya Yeova, makaũtavya kana nĩweetĩkĩlw’a kwambĩĩa kũtavany’a ũvoo mũseo ta mũtavany’a ũte mũvatise.
11 Na no waĩle kũalyũla mwĩkalĩle waku na imanyĩo imwe nĩ kana ũtonye kũtw’ĩka mũtavany’a. Ũu nĩ kwasya nĩwaĩle kũeka maũndũ mana mate maseo ũtonya kwĩthĩwa wĩkaa kĩmbithĩnĩ. Kwoou ũtanamba kũkũlya ũtw’ĩke mũtavany’a, waĩle kwĩthĩwa ũekete naĩ ngito ta ũlaalai, ũnywi, na kũtũmĩa syĩndũ ila imilaa ta vangi.—1 Akolintho 6:9, 10; Akalatia 5:19-21.
KWĨLILA NA KŨALYŨKA
12 Mbee wa kũvatiswa ve maũndũ angĩ waĩle kwĩanĩsya. Mũtũmwa Vetelo aisye: “Alyũlai ngoo…mwĩthyũũe, naĩ syenyu syanangwe.” (Meko ma Atũmwa 3:19) Kwĩlila nĩ kwĩw’a woo ngoonĩ nũndũ wa ũndũ mũna wĩkĩte. Kwĩlila nĩkwaĩle ethĩwa mũndũ anaĩ na mwĩkalĩle mũthũku, o na no kwaĩle o na ethĩwa mũndũ anekalaa mwĩkalĩle ũte mũthũku. Nĩkĩ? Nũndũ andũ onthe nĩmeekie naĩ na nĩmendaa ũekeo wa Ngai. (Alomi 3:23; 5:12) Ũtanambĩĩa kwĩmanyĩsya Mbivilia, ndweesĩ kwenda kwa Ngai. Na kwa kĩtumi kĩu ndwaĩ ũtonya kwĩkala kwĩanana na kwenda kwake. Kwoou, kwĩlila nĩ kwa vata.
13 Wamina kwĩlila wendekaa ũalyũke, kana ‘kwĩthyũũa.’ Nũndũ kwĩlila ti o kwĩw’a woo ngoonĩ kwĩ o kw’oka. Nĩwaĩle kũeka vyũ mwĩkalĩle waku wa tene na ũyĩkĩa kĩthito kwĩka ũla ũseo ũte kũeka. Kwĩlila na kũalyũka nĩ maũndũ waĩle kwĩanĩsya mbee wa kũvatiswa.
KWĨYUMYA
14 Ve ũndũ ũngĩ wa vata waĩle kwĩanĩsya mbee wa ũtanavatiswa. Nĩwaĩle kwĩyumya kwa Yeova Ngai.
15 Yĩla weeyumya kwa Yeova Ngai kwĩsĩla kũmũvoya kwa kĩthing’ĩĩsyo, nũmũtavasya kana ũkamũthaithaa e weka. Nĩkĩ mũndũ waĩle kwĩka ũu? Kwasũanĩa yĩla mũndũũme wambĩĩa kwĩvaasya mũndũ mũka. O ũndũ ũendee kũmũmanya na kwona mwĩkalĩle wake mũseo, now’o ũendeeaa kũmwenda. Ĩtina wa ĩvinda ĩna nũtonya kũvanga kũmũtwaa. Kũtwaana kũtumaa maũndũ ala waĩle kwĩka mongeleka. Ĩndĩ wendo nĩw’o ũtumaa osa ĩtambya yĩu ĩnene ya kũtwaana.
16 Kũmũmanya na kũmwenda Yeova kũtumaa ũmũthũkũma wĩyumĩtye vyũ. Mũndũ ũla ũkwenda kũmũatĩĩa Mwana wa Ngai, Yesũ Klĩsto, nĩwaĩle ‘kwĩlea mwene.’ (Maliko 8:34) Twonanasya nĩtweelea yĩla twalea kũeka mawendi maitũ na mĩvango yitũ ĩtũsiĩĩe kũmwĩw’a Ngai. Ũtanamba kũvatiswa, kĩeleelo kyaku kĩnene kyaĩle kwĩthĩwa ne kwĩka kwenda kwa Yeova Ngai.—1 Vetelo 4:2.
NDŨKAKĨE KWĨYUMYA
17 Andũ amwe nĩmakĩaa kwĩyumya kwa Yeova nũndũ monaa ũsu ta ũndũ mũito mũno. Nĩmatonya kwĩthĩwa maikĩa kana meeyumya matw’ĩke Aklĩsto, Ngai akamasilĩla kwĩanana na mwĩkalĩle woo. Nũndũ wa kwona ta matonya kũvĩtĩsya Yeova na kũmũthatya, mo monaa nũseo kũlea kwĩyumya kwake.
18 Kwambĩĩa kũmwenda Yeova kũkatuma wĩyumya kwake na ũyĩka ũndũ ũtonya wĩanĩsye wendi wake. (Mũtavan’ya 5:4) Weeyumya kwa Ngai ũkendeew’a ‘kũkinyaa ũndũ waĩle Mwĩaĩi kũvikĩa kũmwendeesya vyũ.’ (Akolosai 1:10) Nũndũ wa kũmwenda Ngai ndũkonaa wĩ ũndũ wĩ vinya kwĩka kwenda kwake. Ũkeethĩwa ũtonya kwĩtĩkĩlana na mũtũmwa Yoana ũla waandĩkie atĩĩ: “Kũmwenda Ngai nĩ kũũ, tũkwatae mĩao yake: na mĩao yake ti mĩito.”—1 Yoana 5:3.
19 Ti aĩ no nginya wĩthĩwe wĩ mwĩanĩu nĩ kana wĩyumye kwa Ngai. Yeova nĩwĩsĩ maũndũ ala tũtonya na ala tũtatonya kwĩka na ndenda twĩke ũndũ tũtatonya. (Savuli 103:14) Nĩwendaa ũendee kwĩka nesa na akaũtw’ĩĩka na kũũtetheesya. (Isaia 41:10) Manya nesa vyũ kana wamũĩkĩĩa Yeova na ngoo yaku yonthe, “akaũlũngalĩlya nzĩa syaku.”—Nthimo 3:5, 6.
KWONANY’A KWĨYUMYA KWAKU KWA KŨVATISWA
20 Kũsũanĩa ĩũlũ wa maũndũ asu tweemanyĩsya nĩkũtonya kũũtetheesya wĩyumye kwa Yeova kwĩsĩla mboyanĩ. Mũndũ ũla kwa w’o ũmwendete Ngai no nginya ‘aumbũle na kanyw’a kũvikĩa ũtangĩĩo.’ (Alomi 10:10) Wĩkaa ũu ata?
21 Mũmanyĩthye mũsyaĩĩsya wa kĩkundi kyaku kana nũkwenda kũvatiswa. Nake akavanga na atumĩa amwe ma kĩkundi nĩ kana masisye vamwe naku makũlyo mana ĩũlũ wa momanyĩsyo ma mũsingi ma Mbivilia. Atumĩa asu moona kana nũeleetwe nĩ momanyĩsyo asu, makaũtavya kana nũtonya kũvatiswa ĩvinda yĩla yĩatĩĩe kwĩvatisanwa.* Ĩvinda yĩu nĩkumaw’a ũvoo ũkũelesya ĩũlũ wa ũvatiso. Mumya wa ũvoo nũmathokasya oonthe ala mekwenda kũvatiswa masũngĩe makũlyo elĩ mate vinya. Kũsũngĩa makũlyo asu nĩ nzĩa ĩmwe ya ‘kumbũla na kanyw’a’ mũĩkĩĩo woo.
22 Ũvatiso nĩw’o wonanasya ũtheinĩ kana nĩwĩyumĩtye kwa Ngai na yu wĩ ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova. Ala meũvatiswa maindawa kĩw’ũnĩ vyũ nĩ kana monany’e ũtheinĩ kana nĩmeyumĩtye kwa Yeova.
ŨVATISO WAKU WONANASYA ATA?
23 Yesũ aisye kana amanyĩw’a make maĩle kũvatiswa “syĩtwanĩ ya Asa na ya Mwana na ya veva mũtheu.” (Mathayo 28:19, NW) Ũu wonanasya kana ũla ũkũvatiswa nĩwaĩle kwĩthĩwa esĩ ũkũmũ wa Yeova Ngai na wa Yesũ Klĩsto. (Savuli 83:18; Mathayo 28:18) Na ĩngĩ nĩwaĩle kwĩthĩwa esĩ wĩa ũla veva mũtheu wa Ngai, kana vinya wake wa wĩki, ũtethasya.—Akalatia 5:22, 23; 2 Vetelo 1:21.
24 Ĩndĩ ũvatiso ti o kwĩyĩinda kĩw’ũnĩ. Nĩ wonany’o wa ũndũ wa vata mũno. Kũindwa kĩw’ũnĩ vyũ kwonanasya kana nĩ wakw’a kwosana na mwĩkalĩle waku wa tene. Kũkĩla kuma kĩw’ũnĩ kwonanasya yu nĩweethĩwa thayũ wĩke kwenda kwa Ngai. Kwoou lilikana kana wĩyumĩsye Yeova Ngai mwene, ĩndĩ ndwĩyumĩsye mũndũ, kana ũseũvyo, kana kwĩyumya kũtethya wĩa mũna. Kwĩyumya kwaku na kũvatiswa nĩ mwambĩĩo wa kwĩthĩwa na ũnyanya mũnene na Ngai, kana mũamba mũseo nake.—Savuli 25:14.
25 Ũvatiso ndũĩkĩĩthasya kana ũkakwata ũtangĩĩo. Mũtũmwa Vaulo aandĩkie: “Ĩanĩsyai ũtangĩĩo wenyu na kĩkĩo na kĩtetemo.” (Avilivi 2:12) Ũvatiso no mwambĩĩo. Ĩkũlyo nĩ, Ũtonya kwĩkala wendonĩ wa Ngai ata? Kĩlungunĩ kya mũthya nĩtũũkwata ũsũngĩo ũsũ.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ũvatiso wa Kĩklĩsto nĩ kũindwa kana kũthikwa kĩw’ũnĩ vyũ, ĩndĩ ti o kũminzangĩw’a kĩw’ũ.—Mathayo 3:16.
- Maũndũ ala waĩle kwĩanĩsya nĩ kana ũvatiswe nĩ: kwĩmanyĩsya na kwonany’a mũĩkĩĩo, kwĩlila, kũalyũka, na kwĩyumya kwa Ngai.—Yoana 17:3; Meko ma Atũmwa 3:19; 18:8.
- Nĩ kana wĩyumye kwa Yeova, nĩwaĩle kwĩlea mwene, o ũndũ andũ meeleile na mamũatĩĩa Yesũ.—Maliko 8:34.
- Ũvatiso wonanasya kana nĩ wakw’a kwosana na mwĩkalĩle waku wa tene na weethĩwa thayũ wĩke kwenda kwa Ngai.—1 Vetelo 4:2.
* Ũvatiso nĩ ũndũ wĩkawa kĩla mwaka mawũmbanonĩ manene ma Ngũsĩ sya Yeova.
Makũlyo
1. Nĩ kyaũ kyatumie Mũethiovia ũmwe akũlya avatiswe?
2. Nĩkĩ nĩwaĩle kũsũanĩa kwa ũito ĩũlũ wa kũvatiswa?
3. (a) Yesũ eeyĩaĩie aatĩĩi make ata? (b) Ũvatiso wa kĩw’ũ wĩkawa ata?
4. Ũvatiso wa kĩw’ũ wonanasya ata?
5. (a) Ũndũ wa mbee ũla waĩle kwĩka nĩ kana wĩtĩkĩlĩke kũvatiswa nĩ mwaũ? (b) Nĩkĩ maũmbano ma Kĩklĩsto nĩ ma vata?
6. Waĩle kwĩthĩwa na ũmanyi wĩana ata nĩ kana wĩtĩkĩlĩke kũvatiswa?
7. Kwĩmanyĩsya Mbivilia kwaĩle kũtuma wĩka ata?
8. Nĩ kyaũ kĩtuma wĩthĩwa wĩ mũthangaau kũtavya angĩ kĩla wĩmanyĩĩtye?
9, 10. (a) Ũtonya kwambĩĩa kũmatavya aaũ w’o wa Mbivilia? (b) Waĩle kwĩka ata ethĩwa nũkwenda kutavany’a vamwe na Ngũsĩ sya Yeova?
11. Mbee wa kũtw’ĩka mũtavany’a waĩle kwĩthĩwa ũekete imanyĩo syĩva?
12. Nĩkĩ kwĩlila nĩ kwa vata?
13. Kũalyũka nĩ kwaũ?
14. Nĩ ũndũ ũngĩ wa vata wĩva waĩle kwĩanĩsya mbee wa ũtanavatiswa?
15, 16. Wĩyumasya kwa Ngai ata, na nĩ kyaũ kĩtumaa wĩka ũu?
17. Nĩkĩ andũ amwe matonya kũkĩa kwĩyumya kwa Ngai?
18. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma twĩyumya kwa Yeova?
19. Nĩkĩ ndwaĩle kũkĩa kwĩyumya kwa Ngai?
20. Nĩkĩ kũmwĩyumĩsya Yeova kũyaĩle kwĩthĩwa ne ũndũ wa kĩmbithĩ?
21, 22. Ũtonya ‘kumbũla na kanyw’a’ mũĩkĩĩo waku ata?
23. Kũvatiswa “syĩtwanĩ ya Asa na ya Mwana na ya veva mũtheu” kwonanasya ata?
24, 25. (a) Ũvatiso nĩ wonany’o wa kyaũ? (b) Nĩ ĩkũlyo yĩva yaĩle kũsũngĩwa?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KĨLUNGU KYA 11
Nĩkĩ Ngai Ũekete Mathĩna Methĩwe Kw’o?
Ngai nĩwe ũetete mathĩna nthĩ ĩno?
Nĩ ũkũlyo wĩva waumĩlilw’e mũũndanĩ wa Eteni?
Ngai akamina mathĩna onthe ala makwataa andũ ata?
ĨTINA wa kaũ mũthũku mũno nthĩnĩ wa nthĩ ĩmwe, iveti na syana ngili mbingĩ ila syooaiwe syathikiwe mbũanĩ ĩmwe na yathyũlũlũkĩlw’a ngelany’o. Kĩla ngelany’o yaandĩkĩtwe ĩkũlyo yĩĩ: “Nĩkĩ? ” Mavinda amwe yĩu nĩyo ĩkũlyo yĩla yĩ woo vyũ kũsũngĩa. Andũ makũlasya ĩkũlyo yĩu mena woo yĩla kaũ, mĩisyo, ũwau kana syĩko sya ũng’endu syatuma endwa makw’a, mĩsyĩ yoo yanangwa, kana kũmaetee mathĩna angĩ maingĩ. Mendaa kũmanya nĩkĩ makwatawa nĩ maũndũ asu mathũku.
2 Nĩkĩ Ngai ũekete kwĩthĩwe na mathĩna? Ethĩwa Yeova nĩ mwene vinya wonthe, e wendo, nĩ mũĩ, na nĩ mũsili wa katĩ, nĩkĩ nthĩ yusũĩtwe nĩ kĩmena na ũsili ũte wa katĩ? Maũndũ asu nĩmaũseng’asya?
3 Nĩ ĩvĩtyo kũkũlya nĩkĩ Ngai ũekete kwĩthĩwe na mathĩna? Amwe mesilasya ĩkũlyo ta yĩu yonanasya kana maĩi na mũĩkĩĩo mũlũmu na kana nĩmeũmũvũthya Ngai. Wasoma Mbivilia wĩthĩaa kana andũ maĩ na mũĩkĩĩo na mamũkĩaa Ngai no makũlasya makũlyo ta asu. Kwa ngelekany’o, mwathani Avakuki akũlilye Yeova atĩĩ: “Nĩkĩ naku ũmbonasya ũthũku, na kũtuma nĩsiasya maũndũ ma ngũlũ? Nũndũ wanangĩko na ũng’endu me mbee wakwa; na ve ĩteta, na ngananĩo nikũkĩla.”—Avakuki 1:3.
4 Yeova aamũtetya mwathani mũĩkĩĩku Avakuki nũndũ wa makũlyo asu? Aiee, ndaamũtetya. Ĩndĩ Ngai nĩweekĩie ndeto sya mwathani Avakuki Mbivilianĩ. Na Ngai nĩwamũtetheeisye Avakuki kũelewa maũndũ nesa na kũlũmya mũĩkĩĩo. Ngai endaa ũkwĩka o ũu. Lilikana kana Mbivilia ĩmanyĩasya kana “nũtũsũvĩaa.” (1 Vetelo 5:7) Ngai amenete ũthũku na mathĩna ala ũthũku ũetae mbee wa ũndũ andũ mamamenete. (Isaia 55:8, 9) Ĩndĩ nĩkĩ kwĩ mathĩna maingĩ nthĩ yonthe?
NĨKĨ KWĨ MATHĨNA MAINGĨ?
5 Andũ ma ndĩni mbingĩ nĩmakũlasya atongoi na amanyĩsya moo ma ndĩni nĩkĩ kwĩ mathĩna maingĩ. Masũngĩawa kana ku nĩ kwenda kwa Ngai na kana nĩwatw’ie tene kĩla ũndũ wĩĩthĩwa, o na mĩisyo. Aingĩ meawa kana meko ma Ngai maimanyĩkaa, na kana we oaa andũ o na syana nĩ kana amatwae ĩtunĩ vala ũĩ. O ta ũndũ wĩmanyĩisye, Yeova Ngai ndaetae ũthũku. Mbivilia yaasya: “Nĩkwĩthĩwe kũasa na Ngai, atĩ eke ũthũku, na kũasa na Mwene Vinya W’onthe, atĩ eke naĩ.”—Yovu 34:10.
6 Nĩwĩsĩ nĩkĩ andũ matũlaa Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala me kũũ nthĩ? Mavinda maingĩ andũ matũlaa Ngai Mwene Vinya W’onthe mũtĩ nũndũ masũanĩaa we nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ. Ĩndĩ ve ũw’o wa vata Mbivilia ĩmanyĩasya matesĩ. Nũneemanyĩisye ũw’o ũsu Kĩlungunĩ kya 3 ĩvukunĩ yĩĩ. Ũneemanyĩisye kana ũla ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno nĩ Satani ũla Ndevili.
7 Mbivilia ĩwetete nesa atĩĩ: “Nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wa ũla mũthũku.” (1 Yoana 5:19) Wasũanĩa ũndũ ũsu, we nũkwona ta wa kũĩkĩĩka? Mwĩkalĩle wa nthĩ ĩno ũvw’anene na wa Satani ũla “mũkengani wa nthĩ yonthe.” (Ũvuan’yo 12:9) Satani e kĩmena na nĩ mũkengani na nde tei. Kwoou nthĩ ĩno ũtongoesye yusĩe kĩmena na ũvũngũ na meko mate ma tei. Kĩu nĩkyo kĩtumi kĩmwe kĩtumĩte kwĩthĩwa mathĩna maingĩ.
8 Kĩtumi kya kelĩ kĩtumĩte kwĩthĩwa mathĩna nĩ kana, o ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3, andũ meethĩĩtwe mate eanĩu kuma yĩla naĩ yeekiwe mũũndanĩ wa Eteni. Andũ moanĩaa kũsumbĩka na ũu ũiete makaũ, ũkombo, na mathĩna. (Mũtavan’ya 4:1; 8:9) Kĩtumi kya 3 kĩtumĩte kwĩthĩwa mathĩna nĩkwĩthĩwa “ĩvinda na ĩvuso [“ũndũ ũtataĩĩwe,” NW ] nĩsyĩkĩkaa.” (Mũtavan’ya 9:11) Nthĩnĩ wa nthĩ ĩtasumbĩkĩtwe nĩ Yeova e Mũsũvĩi, andũ nĩmatonya kũkwatwa nĩ mathĩna.
9 Kũmanya kana Ngai ndaetae mathĩna nĩkũtũkiakiasya. Tiwe ũetae makaũ, ũng’endilĩ, ũkombo na maũndũ angĩ ma mũisyo ala matumaa andũ mathĩna. O ũu wĩ o vo, nĩtwaĩle kũmanya nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna aa onthe methĩwe kw’o? Ethĩwa nĩwe Mwene Vinya Wonthe, ena ũtonyi wa kũmamina. Ĩndĩ nĩkĩ ũtamaminĩte? No nginya Ngai wĩ wendo ũla twĩmaanyĩĩtye ĩũlũ wake ethĩwe ena kĩtumi kĩseo kya kũeka mathĩna maendee kwĩthĩwa kw’o.—1 Yoana 4:8.
ŨKŨLYO WA VATA ŨLA WAUMĨLILW’E NĨ SATANI
10 Nĩ kana tũmanye nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna methĩwe kw’o no nginya tũsũanĩe ĩũlũ wa ũndũ mathĩna maambĩĩie. Yĩla Satani watumie Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Yeova, ve ũkũlyo mũnene waumĩlilw’e. Satani ndaaumĩlya nzika ĩũlũ wa ũtonyi wa Yeova nũndũ nĩwĩsĩ ũtonyi wa Yeova ndwĩ maela. Ĩndĩ aumĩlĩlilye nzika ĩũlũ wa kana Yeova nĩwe waĩle kũsumbĩka. Kwa kũmwĩta Ngai mũkengani ũvataa andũ make syĩndũ nzeo, Satani oonanisye kana Ngai nĩ mũsumbĩ ũte mũseo. (Mwambĩlĩĩlyo 3:2-5) Satani oonanasya kana andũ keka maisumbĩkĩtwe nĩ Ngai maũndũ methĩwa me maseo. Ku kwaĩ ta kũkũlya kwa ũng’endũ kana Yeova e weka no we waĩle kwĩthĩwa e mũsumbĩki mũnene vyũ.
11 Atamu na Eva nĩmamũleile Yeova. Ũu waĩ ũndũ ũmwe na kwasya: ‘Tũikwenda kũsumbĩkwa nĩ Yeova. No twĩĩtw’ĩĩe ũndũ ũla mũseo na ũla mũthũku ithyĩ ene.’ Yeova aĩ atonya kwĩka ata kwosana na ndeto isu? Aĩ atonya ata kwony’a syũmbe syonthe mbũĩ kana alei asu maĩ mavĩtyo na kana ũsumbĩki wake now’o mũseo? Mũndũ nũtonya kwasya kana Ngai aĩle kũmananga na ayũmba andũ angĩ. Ĩndĩ Yeova nĩwawetete kĩeleelo kyake kya kusũsya nthĩ na ũsyao wa Atamu na Eva na endaa mekale nthĩ yĩ valatiso. (Mwambĩlĩlyo 1:28) Yeova nĩwĩanĩasya kĩeleelo kyake kĩla ĩvinda. (Isaia 55:10, 11) O ũu wĩ o vo, kethĩwa nĩwaanangie alei asu mũũndanĩ wa Eteni Yeova ndethĩwa aamina nzika ila syaumĩlilw’e ĩũlũ wa kana we nĩwe waĩle kũsumbĩka.
12 Kwasũanĩa ngelekany’o ya mwalimũ ayony’a amanyĩw’a make ũndũ matonya kwĩka ĩsavu yĩ vinya. Mũmanyĩw’a ũmwe mũĩ na mũng’endu ayũkĩla na ayasya nzĩa ya mwalimũ ya kwĩka ĩsavu yĩu yĩ mavĩtyo. Na kwa kwonany’a kana mwalimũ ũsu ndatonya kwĩka ĩsavu yĩu, mũmanyĩw’a ũsu ayasya kana we nĩwĩsĩ nzĩa nzeo ya kũyĩka. Amanyĩw’a amwe maisũanĩa eneena w’o na maileana na mwalimũ. Mwalimũ ũsu aĩle kwĩka ata? Akakuthũa amanyĩw’a asu ang’endu kwĩthĩwa ata kwa ala angĩ? Tyo mesilye kana amanyĩw’a asu meũleana na mwalimũ nĩmo mesĩ? Amanyĩw’a ala angĩ onthe nĩmatonya kũsũanĩa kana mwalimũ ũsu ekĩa kwoneka ta ũtesĩ, na nĩmatonya kũeka kũmũnenga ndaĩa. Kwoou mwalimũ ũsu nũtonya kwĩtĩkĩlya mũmanyĩw’a ũsu mũng’endu amony’e ala angĩ ũndũ we mwene ũtonya kwĩka ĩsavu yĩu.
13 Yeova eekie o ũndũ ũilye wa mwalimũ ũsu. Lilikana kana alei ala maĩ mũũndanĩ wa Eteni timo me oka makonetw’e nĩ ũlei ũsu. Alaĩka milioni mbingĩ no masyaĩĩsye. (Yovu 38:7; Ndanieli 7:10) Ũndũ Yeova waĩ atonya kwĩkana na ũlei ũsu waĩ ũtonya kumĩlya maũndu makonetye alaĩka onthe na ũyĩsa ũkwata syũmbe syonthe syake mbũĩ. Yeova eekie ata? Nĩwamwĩtĩkĩlilye Satani onany’e ũndũ we ũtonya kũsumbĩka andũ. Na ĩngĩ Ngai aeka andũ mesumbĩke matongoew’e nĩ Satani.
14 Mwalimũ ũsu twoona ngelekany’onĩ ĩsu nĩwĩsĩ kana amanyĩw’a asu ang’endu mayĩsĩ ĩsavu yĩu. Ĩndĩ nĩwĩsĩ kana ametĩkĩlya monany’e kana nĩmesĩ, amanyĩw’a ala angĩ nĩmeũtetheka. Amanyĩw’a asu ang’endu maemwa kwĩka ĩsavu yĩu, ala angĩ aseo nĩmeũmanya nesa kana no mwalimũ e weka waĩle kũmatongoesya. Na maielewa kĩtumi kya mwalimũ kya kũkuthũa amanyĩw’a asu ang’endu. O ta ũu Yeova nĩwĩsĩ kana kũkeethĩwa ũseo kwa alaĩka na andũ onthe me ngoo ntheu kwona kana Satani na ala mamũatĩĩa nĩmaemetwe kũsumbĩka na kana andũ maitonya kwĩsumbĩka. Andũ onthe me ngoo ntheu o vamwe na alaĩka makaelewa nesa ndeto ii sya Yelemia: “Ame Yeova, nĩnĩsĩ kana nzĩa ya mũndũ ndĩ nthĩnĩ wake mwene; kũtongoesya matambya make kũti nthĩnĩ wa mũndũ ũla ũendaa.”—Yelemia 10:23.
NĨKĨ YEOVA ŨEKETE KWĨTHĨWE MATHĨNA ĨVINDA YĨASAVĨTE ŨU?
15 Ĩndĩ nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna methĩwe kw’o ĩvinda yĩasavĩte ũu? Na nĩkĩ ũtasiĩĩaa maũndũ mathũku mayĩkĩka? Sũanĩa maũndũ elĩ ala ũla mwalimũ ũtaĩ eka. Mbee, ndaĩ amũvata ũla mũmanyĩw’a mũng’endu kwasya ũndũ wendaa. Kelĩ, ndaĩ amũtetheesya mũmanyĩw’a ũsu kwonany’a ũndũ wĩsĩ ĩsavu. O ta ũu sũanĩa maũndũ elĩ Yeova ũtesa kwĩka. Ũndũ wa mbee, Yeova ndamũvata Satani na ala mamũatĩĩaa kwonany’a kana mena ũw’o. Kũeka ĩvinda yĩvĩte nĩkwaaĩle. Ĩvinda ya myaka ngili mbingĩ ila andũ methĩĩtwe kũũ nthĩ nĩmatatĩte kũũngamya maũsumbĩ ma mĩthemba mingĩ. Andũ nĩmekĩte maendeeo maũndũnĩ ma saenzi na maũndũnĩ angĩ maingĩ, ĩndĩ ũsili ũte wa katĩ, ũkya, ũng’endu, na kaũ nĩ maũndũ mongelekete mũno. Ũsumbĩki wa mũndũ nĩwĩyonanĩtye kana ndwaĩla.
16 Ũndũ wa kelĩ, Yeova ndatetheeasya Satani kũsumbĩka nthĩ ĩno. Kwa ngelekany’o, kethĩwa Ngai nũsiĩĩa ũndũ ta ũng’endu, we tyo ethĩwe aitetheesya kũĩkĩĩthya maũndũ ala Satani waumĩlilye? Ngai akeka ũu tyo ethĩwe ayonany’a kana andũ nĩmatonya kwĩsumbĩka na maũndũ mayĩthĩwa me o maseo? Yeova akeka ũu ethĩwa ayĩlikya maũndũnĩ ma ũvũngũ. Ĩndĩ, “kũitonyeka Ngai kũneena ũvũngũ.”—Aevelania 6:18.
17 Nata ĩndĩ ĩũlũ wa ũthũku w’onthe ũla wĩkĩtwe ĩvinda yĩĩ yĩasa ya ũlei? Nĩtwaĩle kũlilikana kana Yeova nĩ mwene vinya w’onthe. Kwoou we nũtonya kũmina na akamina mathĩna ala makwataa andũ. O ta ũndũ tũneemanyĩisye, nthĩ nĩthũkĩtw’e nayo ĩkaseũvw’a ĩtw’ĩke Valatiso. Mathĩna ala maetiwe nĩ naĩ makavetwa nũndũ wa mũĩkĩĩo witũ nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Yesũ, na woo wa kĩkw’ũ ũkavetwa nĩ ũthayũũkyo. Kwoou, Ngai akamwĩaĩa Yesũ “anange mawĩa ma ndevili.” (1 Yoana 3:8) Yeova akeeka maũndũ asu onthe ĩvinda yĩla yaĩlĩte vyũ. No tũtane nĩkwĩthĩwa ndanamba kũete wanangĩko, nũndũ kweteela nĩkũtumĩte twĩsa kũmanya ũla w’o na kũthaitha. (2 Vetelo 3:9, 10) Ngai yu aendee kũmantha athaithi mena ngoo ntheu na kũmatetheesya kũmĩĩsya mathĩna ala matonya kũmakwata me nthĩ ĩno.—Yoana 4:23; 1 Akolintho 10:13.
18 Andũ no makũlye, Kethĩwa Ngai oombie Atamu na Eva matatonya kũtw’ĩka alei, nĩtwĩthĩwa twaakwatwa nĩ mathĩna aa onthe? Nĩ kana tũsũngĩe ĩkũlyo yĩu, no nginya tũlilikane mũthĩnzĩo wa vata ũla Yeova watũnengie.
ŨKAŨTŨMĨA ATA MŨTHĨNZĨO ŨLA NGAI ŨKŨNENGETE?
19 O ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, andũ moombiwe na ũthasyo wa kwĩnyuvĩa ũndũ mekwenda kwĩka. Nĩwĩsĩ kana ũsu nĩ mũthĩnzĩo wa vata? Ngai nĩwoombie nyamũ mbingĩ ĩndĩ iyaanengwa mũthĩnzĩo ũsu. (Nthimo 30:24) Ithyĩ nĩtũtana kethĩwa Ngai atũmbie tũilyĩ ta nyamũ? Aiee. Ĩndĩ twĩna ũtanu nũndũ kĩla mũndũ e na ũthasyo wa kũnyuva ũndũ ũkwenda ethĩwe ailyĩ, mwĩkalĩle ũla ũkwenda, o na kũnyuva anyanya na maũndũ angĩ maingĩ. Nĩtwendete kwĩthĩwa na ũthasyo wa kĩthimo, na ũu nĩw’o Ngai ũkwenda.
20 Yeova ndendeeaw’a nĩ ũthaithi wa kũingĩĩw’a. (2 Akolintho 9:7) Kwa ngelekany’o, mũsyai atonya kwendeew’a yĩla mwana ũkwasya kuma ngoonĩ kana we nũmwendete, kana nĩ yĩla mwana ũsu ũkũingĩĩw’a kwasya ũu? Ĩkũlyo nĩ, We waĩle kũũtũmĩa ata ũthasyo ũsu Yeova ũkũnengete wa kwĩnyuvĩa ũndũ ũkwenda kwĩka? Satani, Atamu, na Eva matũmĩie ũthasyo ũsu naĩ. Manyuvie kũlea Yeova Ngai. We waĩle kwĩka ata?
21 Nũtonya kũtumĩa nesa vyũ mũthĩnzĩo wa ũthasyo wa kwĩnyuvĩa ũndũ ũkwenda kwĩka. Nũtonya kũvulana na andũ milioni mbingĩ ala matw’ĩte kũthaitha Yeova. Nĩmatanĩthasya Yeova nũndũ nĩmekaa maũndũ mekwonany’a kana Satani nĩ mũkengani na ndatonya kũsumbĩka. (Nthimo 27:11) We nũtonya kwonany’a ũu kwa kũnyuva kwĩkala mwĩkalĩle ũla waĩle. Tũkeemanyĩsya ũndũ ũtonya kwĩkala mwĩkalĩle ũsu Kĩlungunĩ kya 12.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ngai tiwe ũetae maũndũ mathũku kũũ nthĩ.—Yovu 34:10.
- Kwa kũmwĩta Ngai mũkengani na kwasya kana We nũmavataa andũ ala ũsumbĩkĩte syĩndũ nzeo, Satani aumĩlilye nzika ĩũlũ wa kana Yeova nĩwe waĩle kũsumbĩka.—Mwambĩlĩlyo 3:2-5.
- Yeova akamwĩaĩa Mwana wake, ũla Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Masia, amine mathĩna ala makwataa andũ.—1 Yoana 3:8.
Makũlyo
1, 2. Andũ makwatawa nĩ mathĩna meva ũmũnthĩ, na ũu ũtumaa mekũlya ata?
3, 4. (a) Nĩ kyaũ kyonanasya kana ti naĩ kũkũlya nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna methĩwe kw’o? (b) Yeova ew’aa ata andũ maithĩna?
5. Nĩ itumi syĩva inenganawe kũelesya nĩkĩ andũ mathĩnaa, ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya ata?
6. Nĩkĩ andũ aingĩ mekaa mavĩtyo kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ma nthĩ ĩno?
7, 8. (a) Mwĩkalĩle wa nthĩ ĩno ũvw’anene na wa ũla ũmĩsumbĩkĩte ata? (b) Andũ kwĩthĩwa mate eanĩu o vamwe na ‘ĩvinda na maũndũ tũtataĩĩe’ itumaa ata andũ makwatwa nĩ mathĩna?
9. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Yeova ena kĩtumi kĩseo kya kũeka mathĩna maendee kwĩthĩwa kw’o?
10. Satani aumĩlilye nzika ĩũlũ wa kyaũ, na asyumĩlilye ata?
11. Nĩkĩ Yeova ũtaananga alei asu me o mũũndanĩ wa Eteni?
12, 13. Nengana ngelekany’o ĩkwonanay’a kĩla kĩtumĩte Yeova etĩkĩlya Satani asumbĩke nthĩ ĩno, na kĩla kĩtumĩte Ngai aeka andũ mesumbĩke.
14. Nĩ ũseo mwaũ ũkaumĩla nĩkwĩthĩwa Yeova nĩwatwie kwĩtĩkĩlya andũ mesumbĩke?
15, 16. (a) Nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna methĩwe kw’o ĩvinda yĩasa? (b) Nĩkĩ Yeova ũtasiĩaa maũndũ ta ũng’endu mayĩkĩka?
17, 18. Yeova akeeka ata ĩũlũ wa ũthũku ũla ũetetwe nĩ ũsumbĩki wa andũ matongoew’e nĩ Satani?
19. Nĩ mũthĩnzĩo wĩva wa vata tũnengetwe nĩ Yeova, na nĩkĩ twaĩle kũwosa ta wa vata?
20, 21. Tũtonya kũtũmĩa mũthĩnzĩo wa ũthasyo wa kũnyuva nesa ata, na nĩkĩ twaĩle kwĩka ũu?


text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Ĩĩ
Aiee
Somea Indanetinĩ kana umye makaseti ma mĩtũkĩ ma Mũsyaĩĩsya na Amkeni! na mavuku angĩ aa monanĩtw’e vaa ĩtheo.
MAKASETI
MWEI WA 9 2014 MŨSYAĨĨSYA
MAVUKU ANGĨ
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
2014 Tũthangũ twa Kũthokany'a Ũmbanonĩ Mũnene wa Mĩthenya Ĩtatũ
Walany'o wa Ũmbano Mũnene wa Mĩthenya Ĩtatũ wa 2014
Nĩ va Tũtonya Kũkwata Mosũngĩo ma Makũlyo Ala ma Vata Thayũnĩ?
Mwinĩei Yeova--Ndeto Syoka (Mbathi 55)
'Ũvoo Mũseo kwa Kĩla Mũthemba, Mbaĩ, na Kĩthyomo'
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
Wĩ na Woni Mwaũ Ĩũlũ wa Ĩvinda Yĩla Yũkĩte?
Maũndũ amwe mavĩndũe nthĩnĩ wa mavuku ala me indanetinĩ nĩmatonya kwĩthĩwa matanamba kũandĩkwa mavukunĩ ala matumbĩthye.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
KĨLUNGU KYA 13
Woni wa Ngai Ĩũlũ wa Thayũ
Woni wa Ngai ĩũlũ wa thayũ nĩ mwaũ?
Woni wa Ngai nĩ mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
Twonanasya ndaĩa kwa thayũ ata?
MWATHANI Yelemia aisye: “Yeova nĩ Ngai wa w’o; nake nĩ Ngai wĩ thayũ.” (Yelemia 10:10) Yeova Ngai nĩwe Mũmbi wa syĩndũ syonthe syĩ thayũ. Alaĩka mamwĩie: “Nĩwoombie, syĩndũ syonthe na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” (Ũvuan’yo 4:11) Mũsumbĩ Ndaviti amwinĩie Ngai ayasya: “Nue wĩ na mbuluti sya thayũ.” (Savuli 36:9) Kwoou thayũ nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai.
2 Yeova no we ũtwĩkalasya thayũ. (Meko ma Atũmwa 17:28) Nĩwe ũtũnengae lĩu, kĩw’ũ, nzeve, na nthĩ ĩĩ twĩkalaa. (Meko ma Atũmwa 14:15-17) Yeova atwĩkaa ũu kwa nzĩa ya kũtũtonyethya tũtanĩe thayũ. Ĩndĩ nĩ kana tũũtanĩe vyũ, no nginya twĩmanyĩsye mĩao ya Ngai na kũmĩw’a.—Isaia 48:17, 18.
KWONANY’A NDAĨA KWA THAYŨ
3 Ngai endaa twonany’e ndaĩa kwa thayũ—witũ na wa ala angĩ. Ĩvinda ya Atamu na Eva, mwana woo Kaini nĩweethĩiwe na ũthilĩku nũndũ wa mwana-a-inyia Aveli. Yeova nĩwamũkanisye Kaini kana ũthilĩku wake nũtonya kũtuma eka naĩ ngito. Kaini ndaaĩthukĩĩsya ũkany’o ũsu. ‘Ĩndĩ nĩwamũkĩlĩile Aveli mwana-a-inyia na amũaa.’ (Mwambĩlĩlyo 4:3-8) Yeova nĩwamũĩvanĩisye Kaini nũndũ wa kũaa mwana-a-inyia.—Mwambĩlĩlyo 4:9-11.
4 Myaka mingĩ ĩtina, Yeova nĩwanengie andũ ma Isilaeli mĩao nĩ kana ĩmatetheesye kũmũthaitha kwa nzĩa yaĩle. Nũndũ mĩao ĩsu yanenganiwe kwĩsĩla Mose, yĩtawa Mĩao ya Mose. Mwĩao ũmwe wa Mose waĩtye: “Ndũkoae.” (Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 5:17) Mwĩao ũsu woonanisye kana thayũ nĩ wa vata kwa Ngai na andũ nĩmaĩle kwona mathayũ ma andũ ala angĩ me ma vata.
5 Nata ĩndĩ ĩũlũ wa thayũ wa kana ke ĩvunĩ katekasyae? Kwĩanana na Mĩao ya Mose, nĩ ĩkosa kũtuma kana ke ĩvunĩ ya nyinyia kakw’a. Ĩĩ, o na thayũ wa kana kau nĩ wa vata kwa Yeova. (Kuma 21:22, 23; Savuli 127:3) Ũu nĩ kwonany’a kana kumya ĩvu nĩ ĩkosa.
6 Kwĩthĩwa na ndaĩa kwa thayũ kũlikasya kwĩthĩwa na woni waĩle ĩũlũ wa andũ ala angĩ. Mbivilia yaasya: “O mũndũ ũla ũmenaa mwana-a-ĩthe nĩ mũaani: nenyu nĩmwĩsĩ kana vaĩ mũaani wĩ na thayũ ũtathela ũtwĩe nthĩnĩ wake.” (1 Yoana 3:15) Ethĩwa nĩtũkwenda thayũ ũtathela, no nginya tũvetange kĩmena ngoonĩ yitũ nũndũ nĩkyo kĩetae maũndũ ta ũũani. (1 Yoana 3:11, 12) No nginya twĩmanyĩsye kwendana.
TWONANASYA NDAĨA KWA THAYŨ
- twalea kũwaa kana ke ĩvunĩ katekasyae
- twaeka imanyĩo nthũku
- twavetanga kĩmena ngoonĩ yitũ
7 Ithyĩ tũtonya kwonany’a ndaĩa kwa thayũ witũ ene ata? Andũ mayendete kũkw’a ĩndĩ angĩ nĩmeyĩeteae mĩisyo ĩtonya kũmoaa no ũndũ wa kwenda kwĩtanĩthya. Kwa ngelekany’o, amwe nĩ manyusaa mbakĩ na sikala na vangi, kana makatanyuka mĩlaa, metanĩthye. Syĩndũ isu nĩsiũmĩasya mwĩĩ na mavinda angĩ ikoaa ala maitũmĩaa. Ũla wĩ na kĩmanyĩo kya kũtũmĩa syĩndũ isu ndonaa thayũ ta mũtheu. Imanyĩo isu ti ntheu methonĩ ma Ngai. (Alomi 6:19; 12:1; 2 Akolintho 7:1) Nĩ kana tũmũthaithe Ngai ũndũ vaĩle, no nginya tũtie imanyĩo ta isu. O na kau kũitia nũtonya kwĩthĩwa ne ũndũ wĩ vinya, Ngai nũtonya kũũtetheesya. Na nĩwendeeaw’a nĩkwona tũitata na vinya kũwona thayũ ta muthĩnzĩo wa vata kuma kwake.
8 Ethĩwa twĩna ndaĩa kwa thayũ, tũkasũanĩaa ũndũ tũtonya kwĩsũvĩana na mĩisyo. Tũikelekeelasya kana kwĩlikya mĩisyonĩ no ũndũ wa kwĩtanĩthya. Ethĩwa twĩna ngalĩ kana kĩsululu nĩtwaĩle kũkĩtwaa nesa, na nĩtwaĩle kwĩvathana na mathaũ matonya kũtũlikya mũisyonĩ. (Savuli 11:5) Mwĩao wa Ngai ũla wanengetwe Isilaeli waĩtye: “Waaka nyũmba nzaũ, nĩvo ĩndĩ akĩĩa wiio ũengonĩ wa kĩala kyayo, nĩ kana ndũkaete nthakame ĩũlũ wa nyũmba yaku, ethĩwa mũndũ akavalũka kuma vo.” (Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 22:8) Kwosana na mwolooto wa mwĩao ũsu, ethĩwa nĩtwenza ĩima, nĩtwaĩle kũyĩvw’ĩka nesa ũndũ mũndũ ũtatulw’a kana akatiũũka akavalũka nthĩnĩ. Ethĩwa wĩna ngalĩ kana kĩsululu waĩle kũsyĩkalya ũndũ itatonya kũũmĩsya mũndũ atwaĩte. Ndũkaeke syĩndũ isu syĩthĩwe itonya kũete mũisyo.
9 Naw’o thayũ wa nyamũ nata? O naw’o nĩ mũtheu methonĩ ma Mũmbi. Ngai nĩwĩtĩkĩlĩtye kũaa nyamũ kwondũ wa lĩu na ngũa kana kwĩsiiĩa mĩisyo. (Mwambĩlĩlyo 3:21; 9:3; Kuma 21:28) Ĩndĩ nĩ ĩkosa kũthĩny’a nyamũ kana kũsyũaa vate kĩtumi. Ũu wonanasya kũlea kũnenga ndaĩa ũtheu wa thayũ.—Nthimo 12:10.
KWONANY’A NDAĨA KWA NTHAKAME
10 Ĩtina wa Kaini kũaa Aveli mwana-a-inyia, Yeova amwĩie: “Wasya wa nthakame ya mwana-a-mwenyu nũĩngaĩla kuma nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 4:10) Yĩla Ngai waneenie ĩũlũ wa nthakame ya Aveli, aneenaa ĩũlũ wa thayũ wa Aveli. Kaini aĩ amũaĩte Aveli, nayu Kaini nĩwaaĩle kũĩvanĩw’a. No ta kwasya nthakame, kana thayũ wa Aveli, waĩĩaa Yeova nĩ kana asile sila wa katĩ. Ũndũ thayũ na nthakame ikonanĩtye nĩwoonaniw’e ĩngĩ ĩtina wa kĩla Kĩw’ũ Kingĩ kya ĩvinda ya Noa. Mbee wa Kĩw’ũ kĩu andũ maĩsaa matũnda, nyũnyi, na malĩu mũthemba wa mbemba. Ĩtina wa kĩw’ũ kĩu Yeova eeie Noa na ana make: “Kĩla kĩndũ kĩendaa kĩ thayũ kĩkeethĩwa lĩu kwenyu; o ta nyũnyi nziũ nĩnĩmũnengete syonthe.” Ĩndĩ Yeova amanenga mwĩao ũũ: “Nyama ĩ na thayũ wayo, nĩw’o nthakame yayo, mũtikaye.” (Mwambĩlĩlyo 1:29; 9:3, 4) Kwoou nĩtũkwona kana Yeova onaa thakame na thayũ o ũndũ ũmwe.
11 Twoananasya ndaĩa kwa nthakame kwa kũlea kũmĩya. Mĩao ĩla Yeova wanengie Isilaeli ameyĩaĩie amea: “Na mũndũ o na wĩva ũla wĩũaa nyamũ o na yĩva akĩsyĩma kana nyũnyi o na yĩva ĩla ĩtonya kũĩwa; aketa nthakame yayo, na kũmĩvw’ĩka na mũthanga. Nameie ana ma Isilaeli:, ‘Mũtikaye nthakame ya nyama o na yĩva yonthe.’ ” (Alivai 17:13, 14) Mwĩao wa Ngai ĩũlũ wa kũlea kũya nthakame ũla waĩ wanengiwe Noa myaka 800 mbee, waĩ o kw’o. Woni wa Yeova nĩweesĩkĩe nesa kana athaithi Make maĩ matonya kũya nyama ĩndĩ mayaĩle kũya nthakame. Maĩle kwĩta nthakame nthĩ, na kwa kwĩka ũu maimũtũngĩa Ngai thayũ.
12 Mwĩao o ũsu now’o ũnengetwe Aklĩsto. Atũmwa na atumĩa ala maĩ ũtongoinĩ ĩvinda ya amanyĩw’a ma Yesũ, ĩtina wa Yesũ ambata ĩtunĩ, nĩmoombanie matw’e mĩao ĩla yaĩle kũatĩĩwa nĩ Aklĩsto onthe. Nĩmaumisye ũtwi ũũ: “Veva mũtheu o vamwe naitũ, nĩtwonie nĩ ũseo tũikamwaĩkye mũio mũnenange kwĩ maũndũ ala me vata, namo nĩmo aa: mwĩvetane na syĩndũ ila ithembeetwe ngai sya mĩvw’anano, na nthakame, na syĩndũ ila sitĩtwe na ũlaalai.” (Meko ma Atũmwa 15:28, 29; 21:25, NW) Kwoou no nginya ‘twĩvetane na nthakame.’ Methonĩ ma Ngai naĩ ya kũya, kũnyw’a, kana kwĩkĩwa nthakame, no ũndũ ũmwe na naĩ ta ũthaithi wa mĩvw’anano kana ũlaalai.
13 Mwĩao wa kwĩvetana na nthakame nũkonetye kwĩkĩwa nthakame? Ĩĩ. Twasye kwa ngelekany’o ndakĩtalĩ akwĩa ndũkanyw’e ũkĩ. Ũu nĩ kwasya ndũkanyw’e na kanyw’a ĩndĩ no wĩkĩĩlwe ũkĩ na singano mĩkivanĩ? Vaitonyeka! Kwĩvetana na nthakame nĩ kũlea kũmĩkĩa mĩĩnĩ yitũ kwa nzĩa o na yĩva. Kwooũ mwĩao wa kwĩvetana na nthakame wonanasya kana tũyaĩle kwĩtĩkĩlya mũndũ atwĩkĩe nthakame mĩkivanĩ.
14 Nata ĩndĩ ethĩwa Mũklĩsto nĩwaũmĩa mũno kana ena ũwau ũtuma athĩnzwa? Twasye ndakĩtalĩ asya aĩle kwĩkĩwa nthakame na alea nũkũkw’a. Mũklĩsto ndenda kũkw’a. Ĩndĩ kwondũ wa kũsũvĩa thayũ nũndũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata kuma kwa Ngai, Mũklĩsto ũsu no etĩkĩle ũiiti wa mũthemba ũngĩ ũtakonetye kwĩkĩwa nthakame. No ende kũiitwa kwa kũtũmĩa syĩndũ ingĩ eka kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.
15 Mũklĩsto nũtonya kũtũla mwĩao wa Ngai nĩ kana ekale thayũ kavinda kaasanga nthĩ ĩno? Yesũ aisye: “Nũndũ o ũla ũnũkwenda kũvĩtya thayũ wake akawasya: na o ũla ũkawasya thayũ wake kwondũ wakwa akawona ĩngĩ.” (Mathayo 16:25) Tũyenda kũkw’a. Ĩndĩ tũkatũla mĩao ya Ngai nĩ kenda tũsũvĩe thayũ witũ, twĩthĩwa tũilika mũisyonĩ wa kwasya thayũ ũtathela. Kwoou nĩ ũndũ wa ũĩ kũĩkĩĩa mĩao ya Ngai na kwĩthĩwa na wĩkwatyo mũlũmu kana o na twakw’a Mũnengani wa Thayũ akatũlilikana ũthayũũkyonĩ na aitũtũngĩa mũthĩnzĩo witũ wa vata, naw’o nĩ thayũ.—Yoana 5:28, 29; Aevelania 11:6.
16 Athaithi aĩkĩĩku ma Ngai ũmũnthĩ nĩmatw’ĩte kwa ũlũmu kũatĩĩa mwolooto wake ĩũlũ wa nthakame. Maimĩya kwa nzĩa o na yĩva. O na mayĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame ta nzĩa ya ũiiti.* Nĩmesĩ nesa kana Mũmbi wa nthakame nĩwĩsĩ ũndũ ũla ũtonya kũmeka nesa. We nũĩkĩĩaa kana nĩwĩsĩ ũu?
NZĨA ĨLA YAĨLE YA KŨTŨMĨA NTHAKAME
17 Mĩao ya Mose nĩyoonanisye nesa nzĩa ĩla yaĩle ya kũtũmĩa nthakame. Yeova eyĩaie ũũ ĩũlũ wa ũthaithi wa Aisilaeli ma tene: “Thayũ wa mwĩĩ wĩ nthakamenĩ; na nĩnĩmũnengete yo kĩthembeonĩ yĩthĩwe ya wĩw’anĩthyo kwondũ wa mathayũ menyu: nũndũ nthakame nĩyo yĩw’anĩthasya mũndũ.” (Alivai 17:11) Yĩla Aisilaeli meeka naĩ, maĩ matonya kumya nthembo ya nyamũ na nthakame yayo ĩyĩtĩkĩw’a kĩthembeonĩ kĩla kyaĩ ĩkalũnĩ ya Ngai nĩ kana makwate ũekeo. Nzĩa ĩla yaĩle ya kũtũmĩa nthakame yaĩ o kumya nthembo ta isu.
18 Aklĩsto ma w’o maiĩ ungu wa Mĩao ya Mose. Kwoou mayumasya nthembo sya nyamũ na kwĩtĩkĩsya nthakame kĩthembeonĩ. (Aevelania 10:1) Ĩndĩ kũtũmĩwa kwa nthakame kĩthembeonĩ ĩvinda ya Aisilaeli ma tene kwoonanasya nthembo ya vata ya Mwana wa Ngai, Yesũ Klĩsto, ĩla yaĩ yumw’e. O ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5 ĩvukunĩ yĩĩ, Yesũ aumisye thayũ wake kwa kũeka nthakame yake yĩtĩke nĩ kana yĩthĩwe nthembo. Na ĩndĩ ambata ĩtunĩ, na o ĩmwe tũ anengane kwa Ngai wovosyo wa nthakame yake ĩla yetĩkiw’e. (Aevelania 9:11, 12) Ũsu watw’ĩkie mũsingi wa kũekewa naĩ sitũ na watũvingũĩa nzĩa ya kũkwata thayũ ũtathela. (Mathayo 20:28; Yoana 3:16) Kũtũmĩwa kwa nthakame kwa nzĩa ĩsu nĩ ũndũ wa vata mũno! (1 Vetelo 1:18, 19) No kwĩthĩwa na mũkĩĩo nthakamenĩ ĩsu ya Yesũ kũtonya kũtuma tũkwata ũtangĩĩo.
19 Nĩtũtonya kũtũnga mũvea kwa Yeova Ngai nũndũ wa kũtũnenga thayũ! Na ũu tyo ũtume tũtavya andũ ala angĩ kana nĩmatonya kũkwata thayũ ũtathela meethĩwa na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nthembo ya Yesũ? Kwendeew’a nĩ andũ o ta ũndũ Ngai wendeeaw’a nĩmo kũkatuma twĩthĩwa na mea ma kwĩka ũu na kĩthito. (Esekieli 3:17-21) Tweanĩsya ũu kwa kĩthito tũkeethĩwa tũtonya kwasya ta mũtũmwa Vaulo: “Ndikakũlw’a nyie nthakame ya mũndũ o na wĩva. Nũndũ ndyaatundua kũmũtavya inyw’ĩ ũtw’ĩo wonthe wa Ngai.” (Meko ma Atũmwa 20:26, 27) Kũtavya andũ ĩũlũ wa Ngai na kĩeleelo kyake nĩ nzĩa nzeo ya kwonany’a twĩna ndaĩa nene kwa thayũ na nthakame.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Thayũ nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai.—Savuli 36:9; Ũvuan’yo 4:11.
- Kumya ĩvu nĩ ĩkosa, nũndũ thayũ wa kana ke ĩvunĩ katekasyae nĩ wa vata mbee wa metho ma Ngai.—Kuma 21:22, 23; Savuli 127:3.
- Twonanasya ndaĩa kwa thayũ kwa kũlea kwĩlikya mĩisyonĩ na kũlea kũya nthakame.—Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 5:17; Meko ma Atũmwa 15:28, 29.
* Nĩ kana ũkwate ũvoo ĩũlũ wa ũiiti wa mĩthemba ĩla ĩte ya kwĩkĩwa nthakame, sisya kavuku Damu Yaweza Kuokoaje Uhai Wako? ĩthangũ ya 13-17, kakyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
Makũlyo
1. Nũũ ũla woombie syĩndũ syonthe syĩ thayũ?
2. Ngai ekaa ata nĩ kana atwĩkalye thayũ?
3. Ngai aĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa kũawa kwa Aveli?
4. Nthĩnĩ wa Mĩao ya Mose, Ngai akindĩlĩĩile ata woni ũla waĩle ĩũlũ wa thayũ?
5. Twaĩle kwĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
6. Nĩkĩ tũyaĩle kũmena andũ ala angĩ?
7. Nĩ imanyĩo syĩva itonanasya ndaĩa kwa thayũ?
8. Nĩkĩ twaĩle kũsũanĩaa ũndũ tũtonya kwĩsũvĩana na mĩisyo?
9. Kũnenga thayũ ndaĩa kũtumaa tũtekana na nyamũ ata?
10. Ngai onanĩtye ata kana thayũ na nthakame nikonanĩtye?
11. Ngai aumisye mwĩao mwaũ ĩũlũ wa nthakame kuma ĩvinda ya Noa?
12. Nĩ mwĩao wĩva ĩũlũ wa nthakame wanenganiwe kwĩsĩla veva mũtheu ĩtina wa Yesũ ambata ĩtunĩ, ũla nĩtwaĩle kũũatĩĩa ũmũnthĩ?
13. Onany’a ngelekany’o ya nĩkĩ mwĩao wa kwĩvetana na nthakame nũvatanĩte o na kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ
14, 15. Ndakĩtalĩ ikasya kana Mũklĩsto mũwau nĩwaĩle kwĩkĩwa nthakame, we atonya kwĩka ata, na nĩkĩ?
16. Athaithi ma Ngai matw’ĩte ata kwa ũlũmu ĩũlũ wa nthakame?
17. Nzĩa o ĩmwe ĩla Yeova weetĩkĩlĩte ya kũtũmĩa nthakame ĩvinda ya Isilaeli ya tene nĩ yĩva?
18. Nĩ ũtethyo na ũathimo mwaũ tũtonya kũkwata nũndũ wa kwĩthĩwa nthakame ya Yesũ nĩyetĩkiw’e?
19. No nginya twĩke ata nĩ kana ‘tũikakũlw’e nthakame ya mũndũ o na wĩva’?


text:
KĨLUNGU KYA 16
Lũmany’a na Ũthaithi wa W’o
Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa Kũtũmĩa mĩvw’anano ũthaithinĩ?
Aklĩsto methĩawa na mawoni maũ ĩũlũ wa sikũkũ sya ndĩni?
Ũtonya kũelesya andũ angĩ ata ĩũlũ wa mũĩkĩĩo waku ũteũmathatya?
ŨKETHĨA vala mũutaa kĩw’ũ vekĩiwe sumu, we wĩka ata? Nũndũ nĩ mũisyo kũnywa kĩw’ũ kĩu, no ũmanthe vandũ vangĩ ũtonya kũkwata kĩw’ũ kĩseo. Na ũyĩka ũu no nginya wĩkũlye, ‘Yo nĩnĩthwa nĩnanywie sumu?’
2 No ta ũu ĩũlũ wa ndĩni ya ũvũngũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana momanyĩsyo na imanyĩo sya ndĩni isu nivukĩtye ũthaithi woo. (2 Akolintho 6:17) Nĩkyo kĩtumi nĩ ũndũ wa vata kuma “Mbaviloni ĩla ndũa nene,” ĩla nĩ ndĩni syonthe sya ũvũngũ. (Ũvuan’yo 18:2, 4) Nĩwĩkĩte ũu? Ethĩwa nĩwĩkĩte ũu ũsu nĩ ũndũ mũseo. Ĩndĩ ve maũndũ angĩ mendekaa o vamwe na kwĩvathana na ndĩni ya ũvũngũ kana kũandĩka valũa wa kwonany’a nĩwumĩte ndĩninĩ ĩsu. Wamina kuma ndĩninĩ ya ũvũngũ nĩwaĩle kwĩkũlya, ‘Ve tũmaũndũ tũmwe twa ũthaithi wa ũvũngũ nĩthĩwa nĩtiele natw’o?’ Sisya maũndũ ta aa.
KŨTHAITHA MĨVW’ANANO NA AA-ŨMAU ALA MAKWIE
3 Andũ amwe nĩmethĩawa na mĩvw’anano na mathembo mĩsyĩ kwoo. We wĩ na syĩndũ isu? Ethĩwa wĩnasyo nũtonya kwona wĩ ũndũ ũtatonyeka kana mũthũku kũvoya Ngai ũteũtetheew’a nĩ kĩndũ kyenekee. Na syĩndũ isu nũtonya kwĩthĩwa wonaa syĩ sya vata mũno kwaku. Ĩndĩ Ngai nĩwe ũwetaa ũndũ ũkwenda kũthaithwa, na Mbivilia ĩmanyĩasya kana ndendaa tũitũmĩa mĩvw’anano kũmũthaitha. (Kuma 20:4, 5; Savuli 115:4-8; Isaia 42:8; 1 Yoana 5:21) Kwoou wavetanga na kwananga syĩndũ syonthe ikonanĩtye na ndĩni ya ũvũngũ nũtonya kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o. No nginya wambĩĩe kwona syĩndũ isu syĩ “ũthatyo” o ta ũndũ Yeova ũsyonaa.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 27:15.
4 Ũthaithi wa aa-ũmau ala makwie wĩokw’o ndĩninĩ mbingĩ sya ũvũngũ. Andũ matanamba kũmanya w’o kwĩanana na ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya maĩkĩĩaa kana akw’ũ maendeeaa kwĩkala vandũ vangĩ matonekaa na nĩmatonya o kũtethya kana kũthĩny’a andũ. O na nokwĩthĩwa waatata na vinya mũno kũvoovya aa-ũmau ala makwie. Ĩndĩ kwĩanana na ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 6 ĩvũkunĩ yĩĩ, mai vandũ maĩ me thayũ. Kwoou kũneenany’a namo nĩ kwa mana. Wasya w’onthe ũla ũtonya kwĩw’ĩka ta wumĩte kwa mwendwa waitũ wakwie wĩthĩawa wumĩte kwa ndaimoni. Nĩkyo kĩtumi Yeova wavatie Aisilaeli kũneenany’a na akw’ũ kana kũkwatana na maũndũ ma ũwe.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 18:10-12.
5 Ethĩwa nĩwatũmĩaa mĩvw’anano kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie, ũtonya kwĩka ata? Soma na kũsũanĩa mũno maandĩko ma Mbivilia ala monanĩtye mawoni ma Ngai ĩũlũ wa maũndũ asu. Mũvoye Yeova kĩla mũthenya na ũimũtavya wendi waku wa kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o, mũkũlye aũtetheesye kũsũanĩaa take.—Isaia 55:9.
AKLĨSTO MA MBEE MAYATANĨAA KĨLISIMASI
6 Ũthaithi wa mũndũ nũtonya kũvukw’a nĩ ndĩni sya ũvũngũ kwĩsĩla sikũkũ ila syendetwe nĩ andũ. Ĩmwe nĩ ta Kĩlisimasi. Kĩlisimasi kĩtw’ĩkaa nĩ mũthenya wa kũlilikana kũsyawa kwa Yesũ Klĩsto, na vakuvĩ ndĩni syonthe ila syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto nitanĩaa mũthenya ũsu. Ĩndĩ vai kĩndũ kyonanasya kana amanyĩw’a ma Yesũ nĩmatanĩaa sikũkũ ta ĩsu. Ĩvuku yĩtawa Sacred Origins of Profound Things yaĩtye: “Vandũ va ĩvinda ya myaka ta 200 ĩtina wa Klĩsto asyawa, vai mũndũ weesĩ yĩla wasyaiwe na ti andũ aingĩ mendeeaw’a nĩ kũmanya yĩla wasyaiwe.”
7 O na kethĩwa amanyĩw’a ma Yesũ nĩmeesĩ nesa matukũ ala Yesũ wasyaiwe mayĩthĩwa maatanĩa kũsyawa kwake. Nĩkĩ? Nũndũ kwĩanana na ũndũ ĩvuku yĩmwe, The World Book Encyclopedia yaasya, “Aklĩsto ma mbee monaa kũtanĩa ĩsyawa ne kĩmwe katĩ wa imanyĩo sya andũ ala matesĩ Ngai.” Mbivilia ĩwetete mĩthenya ya kũsyawa o ĩlĩ, nayo yatanĩiwe nĩ asumbĩ matathaithaa Yeova. (Mwambĩlĩlyo 40:20; Maliko 6:21) O na andũ nĩmatanĩaa mĩthenya ya kũsyawa kwa ngai sya mũvw’anano. Kwa ngelekany’o, matukũ 24 Mwei wa 5, Alomi matanĩaa ĩsyawa ya ngai yoo yeetawa Ndaiana. Mũthenya ũla waatĩĩe matanĩaa ĩsyawa ya ngai yoo ĩngĩ ya sua yeetawa Avolo. Kwoou kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa kwakonanĩtye na ũthaithi wa andũ ala mateesĩ Ngai, ĩndĩ ti Aklĩsto.
8 Ve kĩtumi kĩngĩ kyatumaa Aklĩsto ma mbee matatanĩa ĩsyawa ya Yesũ. Nĩmatonya kwĩthĩwa meesĩ kana kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa nĩkwakonanĩtye na maimũ. Ta Akiliki na Alomi aingĩ ma tene maĩkĩĩaa kana ve yĩimũ yookaa yĩla kĩla mũndũ ũkũsyawa, nayo nĩyo yamũsũvĩaa thayũnĩ wake w’onthe. Ĩvuku yĩtawa The Lore of Birthdays yaĩtye: “Yĩimũ yĩu yeethĩawa na ũtiany’o mũna wa kĩmbithĩ ũtamanyĩka na ngai ĩla yasyaĩtwe mũthenya ũmwe na mũndũ ũsu wasyaawa.” Yeova ndesa kwĩw’ĩthw’a mũyo nĩ andũ maitanĩa sikũkũ ĩkũkonany’a Yesũ na maimũ. (Isaia 65:11, 12) Kĩlisimasi kyaambĩĩe kũtanĩwa ata?
ŨNDŨ KĨLISIMASI KYAAMBĨĨE
9 Mũthenya wa kũlilikana kũsyawa kwa Yesũ matukũ 25 Mwei wa 12 wambĩĩe kũtanĩwa myaka maana maingĩ ĩtina wa Yesũ auma kũũ nthĩ. Ĩndĩ ũsu tiw’o mũthenya ũla Yesũ wasyaiwe nũndũ we asyaiwe Mwei wa 10.* Nĩkĩ matukũ 25 Mwei 12 manyũviwe kũtanĩa kũsyawa kwa Yesũ? Veonekana andũ amwe meeyĩtaa Aklĩsto “mendaa kũsyawa kwa Yesũ kũthimane na mboka ya Alomi mateesĩ Ngai ya ‘kũsyawa kwa sua yĩtasindawa.’ ” (The New Encyclopædia Britannica) Ĩvinda ya mbevo, yĩla kũteethĩawa sua yingĩ kũya nthĩ sya umĩlonĩ wa sua na Ũlaya, andũ ala mateesĩ Ngai meethĩawa na mboka nĩ kana mesũve sua yĩsyoke kuma kũla yeethĩawa yĩendete. Monaa kana sua yambĩĩa kũsyoka matukũ 25 Mwei 12. Atongoi ma ndĩni moosie mũthenya wa mboka ĩsu maũtw’a ta wa “Aklĩsto” nĩ kana maalyũle andũ ala mateesĩ Ngai matw’ĩke Aklĩsto.#
10 Kuma tene andũ nĩmeesĩ kana Kĩlisimasi kyaumanĩte na andũ ala mateesĩ Ngai. Kĩlisimasi nĩkyavatanĩtwe nĩ mĩao kũya Ũngelesa, na nthĩ ingĩ sya Amelika ila syasumbĩkĩtwe nĩ Ũngelesa myaka ya 1600, nũndũ kĩyaumanĩte na Maandĩko. Andũ ala malea kũthi wĩanĩ mũthenya wa Kĩlisimasi nĩmaĩvaa vainĩ. Ĩndĩ ĩtina wa ĩvinda ĩnini, syĩthĩo isu sya tene syasyokewa na ingĩ itaĩvo syongelwa. Kwoou Kĩlisimasi kyatw’ĩka sikũkũ nene ĩngĩ, na ũu nĩw’o kĩilye ũmũnthĩ nthĩ mbingĩ. Nũndũ wa kwĩthĩwa Kĩlisimasi kyumanĩte na ndĩni ya ũvũngũ, ala mendaa kũmũtanĩthya Ngai maikĩtanĩaa kana kũtanĩa sikũkũ ila ingĩ syumanĩte na ũthaithi wa andũ ala matesĩ Ngai.%
NĨ ŨNDŨ WA VATA KŨMANYA MWAMBĨLĨĨLYO WASYO
11 Andũ amwe nĩmetĩkĩlaa kana sikũkũ ta Kĩlisimasi syumanĩte na andũ ala matesĩ Ngai ĩndĩ monaa ti ũthũku kũitanĩa. Maasya kana mayĩthĩawa maisũanĩa ĩũlũ wa ũthaithi wa ũvũngũ yĩla meũtanĩa sikũkũ ĩsu. Mavinda asu andũ ma mũsyĩ nĩmatonya kũsyokeanĩa vamwe. We wĩthĩawa na woni ta ũsu? Ethĩwa woni waku nũsu, nĩvatonyeka ũkethĩa kĩla kĩtumaa kũlũmany’a na ndĩni ya w’o kwĩthĩwa na vinya kwaku nĩ kũmenda andũ ma mũsyĩ, ĩndĩ ti kũmyenda ndĩni ya ũvũngũ. Ĩndĩ manya nesa kana Yeova, ũla waambĩlĩĩlye mũsyĩ, nĩweendaa wĩthĩwe na mũamba na andũ ma mũsyĩ waku. Ĩndĩ nũtonya kũlũlũmĩĩlya mũamba ũsu kwa nzĩa ila syĩtĩkĩlĩtwe nĩ Ngai. Mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ ĩũlũ wa ũndũ ũla waĩle kwĩthĩwa wĩ wa vata vyũ kwitũ: ‘Thimai maũndũ ala mamwendeeasya Mwĩaĩi.’—Aeveso 5:10.
12 No ũtonya kwasya mwambĩlĩĩlyo wa sikũkũ ndwĩna mũamba na ũndũ itanĩawa ũmũnthĩ. Ĩndĩ nĩ ũndũ wa vata kũmanya mwambĩlĩlyo wa sikũkũ isu? Ĩĩ! Kwa ngelekany’o, ũkona ngelemende ĩvalũkĩte mũtaũnĩ wĩna kĩko, we no wose na ũkaya? Ndũmyosa nũndũ ngelemende ĩsu yĩna kĩko. O ta ngelemende ĩsu, sikũkũ nitonya kwoneka syĩ nzeo ĩndĩ syumĩtw’e kũndũ kũvuku. Nĩ kana tũlũmany’e na ũthaithi wa w’o no nginya twĩthĩwe na woni ta ũla wa mwathani Isaia ũla weeie athaithi ma w’o atĩĩ: “Mũikakiite kĩndũ kĩvuku.”—Isaia 52:11, 12.
KWĨKALANY’A NA ANDŨ ALA ANGĨ KWA ŨĨ
13 Kwĩkalany’a na andũ nĩkũtonya kũmesya vinya walea kũtanĩa sikũkũ namo. Kwa ngelekany’o, andũ ala mũthũkũmaa vamwe nĩmatonya kũseng’a nĩkĩ ũtatanĩaa sikũkũ vamwe namo. Ũkanewa mũthĩnzĩo wa Kĩlisimasi wĩka ata? Wĩthĩwa wĩ ũthũku kũwosa? Nata ethĩwa ũla mũtwaanĩte ena mũĩkĩĩo wĩ kĩvathũkany’o na ũ waku? Ũtonya kwĩka ata nĩ kana syana syaku iikew’e ta ikosete kĩndũ nũndũ wa kwĩthĩwa iitanĩaa sikũkũ?
14 Ũĩ nĩwaĩle nĩ kana ũmanye ũndũ waĩle kwĩka maũndũ ũndũ vaĩle. Kwa ngelekany’o, ethĩwa nĩwakethw’a ngethi ya sikũkũ, nũtonya kũsũngĩa kwa ũĩ. Nata ethĩwa wakethw’a nĩ mũndũ ũmwĩsĩ kana mũthũkũmaa ĩmwe? Nũtonya kũmũelesya mũnango ĩũlũ wa sikũkũ ĩsu. Mavinda onthe nĩwaĩle kũtũmĩa ũĩ. Mbivilia ĩtũtaa: “Ndeto syenyu syĩthĩwe na mumo mavinda onthe, isamae mũnyũ, nĩ kana mũmanye ũndũ mwaĩlwe nĩ ũsũngĩa kĩla mũndũ.” (Akolosai 4:6) Ndũkalee kũnenga ala angĩ ndaĩa. Ĩndĩ elesya mũĩkĩĩo waku kwa ũĩ. Elesya nesa kana ti aĩ ndwendete kũnengane mĩthĩnzĩo kana kwĩthĩwa vamwe na ala angĩ kwĩtanĩthya, ĩndĩ wendeeaw’a nĩkwĩka ũu ĩvinda yĩngĩ.
15 Nata ĩndĩ ethĩwa mũndũ nĩwenda kũũnenga mũthĩnzĩo? Nũtonya kwenda kũmanya kĩtumi kya ũkũnenga mũthĩnzĩo ũsu. Kwa ngelekany’o, nũtonya ũkwĩa: “Nĩnĩsĩ ndũtanĩaa sikũkũ ĩno. Ĩndĩ nĩngwenda ũkũne mũthĩnzĩo ũũ.” Nũtonya kũtw’a kana kwĩtĩkĩla mũthĩnzĩo ũsu ti ũndũ ũmwe na kũtanĩa sikũkũ ĩsu. Ĩndĩ ethĩwa ũsu ũkũũnenga mũthĩnzĩo ndesĩ mũĩkĩĩo waku nesa nĩ ũseo kũmũtavya kana ndũtanĩaa sikũkũ ĩsu. Kwĩka ũu nĩkũtonya kũmũtetheesya kũmanya nĩkĩ we ndwĩmũnenga mũthĩnzĩo, o na kau we nũkũũnenga. Ĩndĩ tũyaĩle kwĩtĩkĩla mũthĩnzĩo ethĩwa twĩnengwa nĩ kana twonw’e kana tũilũmĩtye mũĩkĩĩo witu, na kana no tũemwe kũlũmany’a na w’o no ũndũ wa kwenda kũnewa syĩndũ.
NATA ĨŨLŨ WA ANDŨ MA MŨSYĨ?
16 Nata ĩndĩ ethĩwa andũ ma mũsyĩ mena mũĩkĩĩo wĩ kĩvathũkany’o na ũ waku? Tũmĩa ũĩ. Vai vata wa kũkananĩaa ĩũlũ wa kĩla ũndũ wa kĩthĩo kana o sikũkũ ila andũ ma mũsyĩ menda kũtanĩa. Nenga woni woo ndaĩa o tondũ we wendaa manenge woni waku ndaĩa. (Mathayo 7:12) Ndũkelikye maũndũnĩ ala matonya kũtuma woneka ta ũũtanĩa sikũkũ isũ. Ĩndĩ sũanĩa kwa ũĩ yĩla ũkwĩka maũndũ ala matonya kwĩthĩwa matakonanĩtye ĩmwe kwa ĩmwe na sikũkũ. Mavinda onthe ĩkaa maũndũ ala matathũkya wasya waku wa ngoo.—1 Timotheo 1:18, 19.
17 Ũtonya kwĩka ata nĩ kana syana syaku iikew’e ta ikosete kĩndũ nũndũ wa kwĩthĩwa iitanĩaa sikũkũ itetĩkĩlĩtw’e Mbivilianĩ? Nũtonya kũitetheesya na maũndũ ala wĩkaa mĩthenya ĩla ĩngĩ. Asyai amwe nĩmosaa ĩvinda ya kũnenga syana syoo mĩthĩnzĩo. Mũthĩnzĩo ũmwe mũseo vyũ ũtonya kũnenga syana syaku nĩ kwĩthĩwa na ĩvinda vamwe nasyo na kũsyony’a wendo.
LŨMANY’A NA ŨTHAITHI WA W’O
18 Nĩ kana wendeesye Ngai, nĩwaĩle kũlea ũthaithi wa ũvũngũ na ũilũmany’a na ũthaithi wa w’o. Kwoou waĩle kwĩka maũndũ meva? Mbivilia yaasya: “Na nĩtũlilikanany’e ithyĩ kwa ithyĩ kũthangaany’a wendonĩ na mawĩanĩ maseo; tũtekũeka kũmbana kwitũ vamwe, o tondũ amwe mekaa, ĩndĩ tũkĩtaana; na mbee mũno, mũkyona mũthenya ũsu ũkĩthengeea.” (Aevelania 10:24, 25) Mawũmbano ma Aklĩsto methĩawa me mavinda ma ũtanu na kũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩla wĩtĩkĩlĩte. (Savuli 22:22; 122:1) Mawũmbanonĩ asu nĩkwĩthĩawa na ‘ũkiakian’yo’ katĩ wa Aklĩsto aĩkĩĩku.—Alomi 1:12.
19 Nzĩa ĩngĩ ũtonya kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o nĩ kũtavya andũ angĩ maũndũ ala wĩmanyĩĩtye vamwe na Ngũsĩ sya Yeova kuma Mbivilianĩ. Kwa w’o andũ aingĩ ‘nĩmavevũũkaa na makaĩa’ nũndũ wa mothũku ala mekawa kũũ nthĩ ũmũnthĩ. (Esekieli 9:4) No kwĩthĩwa wĩsĩ andũ amwe mavevũũkaa na kũĩa nũndũ wa mothũku. Nũtonya kũmatavya ĩũlũ wa wĩkwatyo waku kuma Mbivilianĩ ĩũlũ wa ĩvinda yĩla yũkĩte. Waendeea kũmbana na Aklĩsto ma w’o na kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa w’o ũla wĩmanyĩĩtye kuma Mbivilianĩ, imanyĩo sya ndĩni ya ũvũngũ ila syĩthwa itiele ngoonĩ yaku ikathela. Ĩthĩwa wĩsĩ nesa kana ũkeethĩwa wĩ mũtanu na ũkakwata moathimo maingĩ walũmany’a na ũthaithi wa w’o.—Malaki 3:10.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Kũthaitha mĩvw’anano kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie nĩkũvatane ũthaithinĩ wa w’o.—Kuma 20:4, 5; Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 18:10-12.
- Nĩ ĩvĩtyo kũtanĩa sikũkũ syumanĩte na andũ ala matesĩ Ngai.—Aeveso 5:10.
- Aklĩsto ma w’o nĩmaĩle kũtũmĩa ũĩ yĩla mekũelesya andũ angĩ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo woo.—Akolosai 4:6.
* Sisya ũvoo wa Kwongeleela.
# Sikũkũ ĩngĩ yatumie matukũ 25 Mwei 12 manyuvwa yĩtawa Satanalia. Sikũkũ ĩsu yaĩ ya kũtaĩa ngai ya Alomi ya ũĩmi na yeethĩawa matukũ 17-24 Mwei 12. Ĩvinda ya Satanalia kweethĩawa kũya, kũtana, na kũnengana mĩthĩnzĩo.
% Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa woni wa Aklĩsto ma w’o ĩũlũ wa sikũkũ ila syendetwe mũno, sisya Ũvoo wa Kwongeleela.
Makũlyo
1, 2. Wamina kuma ndĩninĩ ya ũvũngũ waĩle kwĩkũlya ata, na nĩkĩ ũtonya kwasya ũsu nĩ ũndũ wa vata?
3. (a) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kũtũmĩa mĩvw’anano ũthaithinĩ, na nĩkĩ woni wa Ngai ũtonya kwĩthĩwa wĩ vinya kwa amwe kũwĩtĩkĩla? (b) Waĩle kwĩkana ata na syĩndũ ila wĩthwa nasyo ikonanĩtye na ũthaithi wa ũvũngũ?
4. (a) Twĩsĩ ata kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie nĩ kwa mana? (b) Nĩkĩ Yeova wavatie andũ make kũneenany’a na akw’ũ kana kũkwatana na maũndũ ma ũwe?
5. Ethĩwa nĩwatũmĩaa mĩvw’anano kana kũthaitha aa-ũmau ala makwie, ũtonya kwĩka ata?
6, 7. (a) Kĩlisimasi kĩtw’ĩkaa nĩ mũthenya wa kũlilikana kyaũ, na amanyĩw’a ma Yesũ nĩmatanĩaa Kĩlisimasi? (b) Kũtanĩa mĩthenya ya kũsyawa kwakonanĩtye na kyaũ yĩla amanyĩw’a ma Yesũ maĩ kũũ nthĩ?
8. Elesya ũndũ kũtanĩa mũthenya wa kũsyawa kũkonanĩtye na maimũ.
9. Matukũ 25 Mwei 12 manyũviwe ata matw’ĩke mũthenya wa kũtanĩa kũsyawa kwa Yesũ?
10. Nĩkĩ andũ amwe mayatanĩaa Kĩlisimasi tene?
11. Andũ amwe matanĩaa sikũkũ nĩkĩ, ĩndĩ ũndũ ũla waĩle kwĩthĩwa wĩ wa vata vyũ kwitũ nĩ mwaũ?
12. Nengane ngelekany’o ya kwonany’a nĩkĩ twaĩle kũekana na syĩthĩo na sikũkũ syumĩtw’e kũndũ kũvuku.
13. Kwĩkalany’a na andũ kũtonya kũmesya vinya ata walea kũtanĩa sikũkũ vamwe namo?
14, 15. We ũtonya kwĩka ata ũkakethw’a ngethi ya sikũkũ kana ũkanewa mũthĩnzĩo?
16. Ũtonya kũtũmĩa ũĩ ata yĩla ũkũelesya mũĩkĩĩo waku ĩũlũ wa maũndũ ala makonetye sikũkũ?
17. Ũtonya kũtetheesya syana syaku ata nĩ kana iikew’e ta ikosete kĩndũ yĩla syoona angĩ maitanĩa sikũkũ?
18. Kũmbana mawũmbanonĩ ma Aklĩsto, kũtonya kũtũtetheesya ata kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o?
19. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa maũndũ ala wĩmanyĩĩtye kuma Mbivilianĩ?


text:
Mo Andũ Ala Makwie Nĩmatonya Kwĩthĩwa Thayũ Ĩngĩ?
Ũsũngĩo waku nĩ . . .
ĩĩ?
aiee?
nĩvatonyeka?
MBIVILIA YAĨTYE ATA?
“Kũkeethĩwa ũthayũũkyo.” —Meko ma Atũmwa 24:15, The Bible in Kikamba, 1974.
KŨĨKĨĨA KANA KWĨ ŨTHAYŨŨKYO KŨTONYA ŨKŨTETHYA ATA?
Nĩkũtonya ũkũkiakisya ethĩwa nĩwakw’ĩĩwa nĩ mũndũ ũmwendete. —2 Akolintho 1:3, 4.
Nĩkũtumaa uma ũkombonĩ wa kũkĩa kĩkw’ũ.—Aevelania 2:15.
Nĩkũũnengae wĩkwatyo wa kũmona ĩngĩ endwa maku ala makwie.—Yoana 5:28, 29.
NĨTŨTONYA KŨĨKĨĨA ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE?
Ĩĩ, nũndũ wa itumi ta itatũ:
Ngai nĩwe Mũmbi. Mbivilia yaĩtye Yeova Ngai nĩwe wĩ na “mbuluti ya thayũ.” (Savuli 36:9; Meko ma Atũmwa 17:24, 25) Vate nzika Ngai e na ũtonyi wa kũthayũũkya akw’ũ, nũndũ nĩwe woombie syĩndũ syonthe.
Ngai nĩwathayũũkisye andũ ĩvinda ya tene. Mbivilia nĩwetete andũ nyaanya mathayũũkiw’e vaa nthĩ. Katĩ wa andũ asu vaĩ amwe ma mũika na angĩ akũũ. O na vaĩ aũme na aka. Amwe mathayũũkiw’e o kavinda kanini ĩtina wa kũkw’a, ĩndĩ ũmwe ekalĩte mbũanĩ matukũ ana!—Yoana 11:39-44.
Ngai e na mea ma kwĩka ũu ĩngĩ. Yeova nũmenete kĩkw’ũ na akyonaa ta mũmaitha. (1 Akolintho 15:26) E na “mea” ma kũveta mũmaitha ũsu, na akeeka ũu kwĩsĩla ũthayũũkyo. E na wendi wa kũmathayũũkya ala me kĩlilikanonĩ kyake na aimatonyethya kwĩkala ĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ.—Yovu 14:14, 15.
KWASŨANĨA ĨKŨLYO YĨĨ
Nĩkĩ tũkũaa na kũkw’a?
Mbivilia nĩsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu ĩandĩkonĩ ya MWAMBĨLĨLYO 3:17-19 na ya ALOMI 5:12.


text:
Ngewa ya 46: Mokũta ma Yeliko
MOKŨTA aa ma Yeliko meomboangwa nĩ kyaũ? Meoneka ta makimwa na mbomu nene. Ĩndĩ ĩvinda yĩu andũ mayaĩ na mbomu; o na mayaĩ na mavuti. Nĩ kyama kĩngĩ kya Yeova! Ekai twĩmanyĩsye kweekĩkie ũu ata?
Kweethukĩĩsye ũndũ Yeova ũnũũmwĩa Yosua: ‘We na aũme maku ma kaũ endai mũkathyũlũlũke ĩ ndũa. Mĩthyũlũlũkei ĩvinda yĩmwe kĩla mũthenya kwa mĩthenya thanthatũ. Kuai ĩsandũkũ ya ũtianĩo mũthi nayo. Na athembi mũonza nĩmayĩtongoesye na maivuva masoo moo.
Na mũthenya wa mũonza mũkathyũlũlũka ĩ ndũa mavinda mũonza. Na ĩndĩ mũivuva masoo asu ĩvinda yĩasa, na andũ onthe mayusya ngemi nene sya kaũ. Na mokũta makavalũka mbu!’
Yosua na andũ meekie o ũndũ Yeova waisye. Yĩla mathyũlũlũkaa, kĩla mũndũ avindĩtye ki. Vaiĩ mũndũ waneenaa ndeto nongi. Kĩla kyew’ĩkaa no wasya wa masoo na matuu ma maaũ. No nginya amaitha ma andũ ma Ngai ndũanĩ ya Yeliko methĩwe maĩ na w’ĩa mũno. We nĩwene ĩkanda yĩĩya ya ũlii mũtune yĩsũĩte ndĩlĩsyanĩ? Ndĩlĩsya ĩsu nĩ yaũ? Ĩĩ, Laavi nĩweekie ũndũ athiani ala elĩ mamwĩĩte nĩeke. Andũ onthe ma nyũmba ya ĩthe wake maĩ vau nthĩnĩ vamwe nake masyaĩĩsye.
Na ĩtina vyũ, mũthenya wa mũonza, mamina kũthyũlũlũka ĩ ndũa mavinda mũonza, mavuva masoo na mausya ngemi nene sya kaũ, na mokũta mavalũka mbu. Na ĩndĩ Yosua asya: ‘Ũaai kĩla mũndũ ĩ ndũanĩ na mũimĩvĩvya na mwaki. Vivyai kĩla kĩndũ. Ĩndĩ vonokyai o vetha, thaavu, ũthuku na kĩaa, na mũisiete vala vaiawa ũthwii wa Yeova ĩeemanĩ yake.’
Na Yosua atavya ala athiani elĩ: ‘Likai nyũmbanĩ ya Laavi, na mũimumaalya we vamwe na andũ ma nyũmba ya ĩthe wake.’ Laavi na andũ ma nyũmba ya ĩthe wake nĩmavonokiw’e o tondũ athiani asu mamwĩvĩtĩĩte.
Yosua 6:1-25.
Makũlyo
- Yeova eeie aũme ma kaũ na athembi ni meke ata kwa mĩthenya thanthatũ?
- Aũme maaĩlĩtwe nĩkwĩka ata mũthenya wa mũonza?
- Tondũ ũkwona vaa visanĩ, mokũta ma Yeliko maendee na kwĩka ata?
- Nĩkĩ ĩkanda ya ũlii mũtune yĩsũĩtw’e ndĩlĩsyanĩ?
- Yosua eeie aũme ma kaũ mekane ata na andũ na ĩ ndũa, ĩndĩ vetha, thaavu, ũthuku na kĩaa syaaĩlĩtwe nĩkwĩkwa ata?
- Athiani ala elĩ meeiwe makeke ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yosua 6:1-25.
Aisilaeli kũthyũlũlũka Yeliko mũthenya wa mũonza kũvw’anene ata na wĩa wa kũtavany’a wa Ngũsĩ sya Yeova mĩthenyanĩ ĩno ya mũminũkĩlyo? (Yos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mt. 24:14; 1 Ako. 9:16)
Wathani ũla ũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Yosua 6:26 weanĩiw’e ata ta myaka 500 ĩtina, na ũndũ ũsu wĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa ndeto ya Yeova? (1 Asu. 16:34; Isa. 55:11)


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Mwaka wa 1914 Nĩ wa Vata Nthĩnĩ wa Wathani wa Mbivilia
MYAKA vakuvĩ 40 mbee wa mwaka wa 1914, amanyĩw’a ma Mbivilia nĩmatavanĩtye kana mwaka ũsu kũkeethĩwa maũndũ mataĩ maaoneka. Maũndũ asu nĩ maũ na nĩ kyaũ ũmũnthĩ kyonanasya kana mwaka ũsu waĩ mwaka wa vata?
O tondũ kũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Luka 21:24, Yesũ aisye: ‘Yelusaleme ũkakinyangwa nĩ Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ mũvaka mavinda ma Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ meanĩw’e.’ Yelusaleme nĩw’o waĩ mũsyĩ mũnene wa mbaĩ ya Ayuti vala vaĩ kĩvĩla kya ũsumbĩ kya asumbĩ ma nyũmba ya Mũsumbĩ Ndaviti. (Savuli 48:1, 2) Ĩndĩ asumbĩ asu maĩ kĩvathũkany’o na asumbĩ ala angĩ ma nthĩ ingĩ. Mekalaa “kĩvĩlanĩ kya ũsumbĩ kya Yeova” maũngamĩte vandũ va Ngai. (1 Mavinda 29:23) Kwoou Yelusaleme yaĩ wonany’o wa ũsumbĩki wa Yeova.
Ũsumbĩki wa Ngai waambĩĩe ‘kũkinyangwa nĩ Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ’ ĩndĩĩ na ata? Waambĩĩe kũkinyangwa mwaka wa 607 M.Ĩ.Y. yĩla Yelusaleme yasindiwe nĩ Mbaviloni. ‘Kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Yeova’ nĩkyatiiwe kĩte na mũndũ ũkĩkalĩle na asumbĩ ala masumbĩkaa kuma mũsyĩ wa Ndaviti maeka kũsumbĩka. (2 Asumbĩ 25:1-26) ‘Kũkinyangwa’ ku kwesaa kũendeea tene na tene? Aie, nũndũ wathani wa Esekieli waĩtye ũũ ĩũlũ wa Setekia, mũsumbĩ wa mũthya wa Yelusaleme: “Umya ĩla ngutw’a, na umya ngovia ya mũsumbĩ.…Ũũ ndũkethĩwa ĩngĩ, kũvika yĩla wĩũka ũla kĩanda kĩ kyake; na ngamũnenga.” (Esekieli 21:26,-27) Ũla ‘kĩanda ne kyake’ kya kũnewa Ngovia ya ũsumbĩ wa Ndaviti nĩ Yesũ Klĩsto. (Luka 1:32, 33) ‘Kũkinyangwa’ kũu kwesaa kũthela Yesũ atw’ĩka Mũsumbĩ.
Ũndũ ũsu wa vata wesaa kwĩkĩka ĩndĩĩ? Yesũ oonanisye kana Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ mesaa kũsumbĩka kwa ĩvinda ĩtale. Maũndũ ala maeleetw’e nthĩnĩ wa ĩvuku ya Ndanieli kĩlungu kya 4 nĩmatwonetye ũasa wa ĩvinda yĩu. Maeleetye ndoto ĩkonetye wathani ĩla yaotiwe nĩ Mũsumbĩ Nevukatilesa wa Mbaviloni. Oonie mũtĩ mũnene watemwa na wavalũka. Kĩtina kyaw’o kĩyaĩ kĩana nũndũ kyoovetwe na kĩtang’a kya kĩaa na ũthuku. Mũlaĩka awetie ũũ: ‘Na mavinda mũonza mavĩte ĩũlu wake.’—Ndanieli 4:10-16.
Mavinda amwe Mbivilia ĩwetaa mĩtĩ ĩyonany’a mosumbĩ. (Esekieli 17:22-24; 31:2-5) Kwoou kũtemwa kwa mũtĩ ũsu wa ngelekany’o kwoonanisye ũndũ ũsumbĩki wa Ngai kwĩsĩla asumbĩ ma Yelusaleme waĩ ũvetwe. Ĩndĩ woni ũsu woonanisye kana ‘kũkinyangwa kwa Yelusaleme’ kwaĩ o kwa ĩvinda ĩnini, o “mavinda mũonza.” Yĩu nĩ ĩvinda yĩasavĩte ata?
Ĩandĩko ya Ũvuan’yo 12:6, 14 yonanasya kana mavinda atatu na nyusu nũndũ ũmwe na “mĩthenya ngili na maana elĩ na mĩongo thanthatũ.” Kwoou “mavinda mũonza” nĩ kũndũ kwĩlĩ kwa mavinda atatũ na nyusu kana mĩthenya 2,520. Ĩndĩ Andũ-ma mbaĩ-ingĩ mayaaeka ‘kũkinyanga’ ũsumbĩki wa Ngai ĩtina wa o mĩthenya 2,520, ĩtina wa Yelusaleme yaanangwa. Kwoou, wathani ũsu waĩ ũkue ĩvinda yĩasa ĩndĩ ti o mĩthenya 2,520. Kwosana na ĩandĩko ya Motalo 14:34 na ya Esekieli 4:6, ala mawetete “mũthenya vandũ va mwaka,” “mavinda mũonza” maĩ na ũasa wa myaka 2,520.
Myaka 2,520 yambĩĩe kũtalwa Mwei wa ĩkũmi mwaka wa 607 M.Ĩ.Y., yĩla Yelusaleme yasindiwe nĩ Mbaviloni na mũsumbĩ wa mũsyĩ wa Ndaviti aumw’a ũsumbĩnĩ. Myaka ĩsu 2,520 yathelile Mwei wa ĩkũmi mwaka wa 1914. Ĩvinda yĩu nĩw’o “mavinda ma Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ” mathelile na Yesũ Klĩsto atw’ĩka Mũsumbĩ ũũngamĩtw’e nĩ Ngai ĩtunĩ.*—Savuli 2:1-6; Ndanieli 7:13, 14.
Yesũ athanie kana itetemo nene sya nthĩ, na mayũa na mĩimũ na makaũ ikeethĩwa wonany’o kana we nũtw’ĩkĩte Mũsumbĩ wa ĩtunĩ. Na ũu nĩw’o kwĩthĩĩtwe. (Mathayo 24:3-8; Luka 21:11) Maũndũ asu methĩĩtwe monanĩtye kana kuma mwaka 1914, Ũsumbĩ wa Ngai wa ĩtunĩ nĩwaambĩĩie na ‘mĩthenya ya mũminũkĩlyo’ ya walany’o ũũ mũthũku wa maũndũ yaambĩĩa.—2 Timotheo 3:1-5.
* Kuma Mwei wa 10 mwaka wa 607 M.Ĩ.Y. kũvika Mwei wa 10 mwaka wa 1 M.Ĩ.Y., nĩ myaka 606. Na kwambĩĩaa Mwei wa 10 mwaka wa 1 M.Ĩ.Y. kũvika Mwei wa 10 mwaka wa 1914 Ĩ.Y., nĩ myaka 1,914, nũndũ yĩla tũũtala myaka tũyambĩĩaa na nzilo. Myaka 606 kwongela myaka 1,914 [606 +1,914] yũkaa myaka 2,520.


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Ũw’o Ĩũlũ wa Asa, Mwana, na Veva Mũtheu
ANDŨ ala maĩkĩĩaa Ũtatũ mamanyĩasya kana ũngainĩ kwĩ atatũ, Asa, Mwana, na Veva Mũtheu. Asu atatũ matw’ĩkĩkaa nĩ meanene, nĩ ene vinya w’onthe, na maiĩ mwambĩlĩĩlyo. Kwĩanana na ũmanyĩsyo wa Ũtatũ, Asa nĩ Ngai, Mwana nĩ Ngai, na Veva Mũtheu nĩ Ngai, ĩndĩ asu onthe no Ngai ũmwe.
Andũ aingĩ ala maĩkĩĩaa Ũtatũ nĩmetĩkĩlaa kana maitonya kũũelesya. Ĩndĩ, masũanĩaa Ũtatũ no ta ũmanyĩaw’a Mbivilianĩ. Nĩ ũndũ wa vata kũmanya kana ndeto “Ũtatũ” ndyonekaa Mbivilianĩ. Ĩndĩ ĩsũanĩo ya Ũtatũ nĩyonekaa Mbivilianĩ? Nĩ kana tũsũngĩe ĩkũlyo yĩu, eka tũsisye mũsoa ũla aĩkĩĩi ma Ũtatũ maasya nĩw’o wonanasya kana Ngai nĩ Ũtatũ.
“NDETO YAĨ NGAI”
Ĩandĩko ya Yoana 1:1 yaasya: “Mwambĩlĩlyonĩ kwaĩ Ndeto, na ĩla Ndeto yaĩ vamwe na Ngai, na ĩla Ndeto yaĩ Ngai.” Kĩlungunĩ o kĩu, mũtũmwa Yoana nĩwonanĩtye kana “Ndeto” nĩ Yesũ. (Yoana 1:14) Nũndũ Ndeto etĩtwe Ngai, andũ amwe maasya no nginya Mwana na Asa methĩwe ne o Ngai ũmwe.
Manya kana mbeenĩ, kĩlungu kĩu kya Mbivilia kyaandĩkĩtwe na Kĩkiliki. Ĩtina Kĩkiliki kĩu nĩkyesie kũalyũlwa na ithyomo ingĩ. Ĩndĩ aalyũli amwe mayaasya, “Ndeto yaĩ Ngai.” Nĩkĩ mataasya ũu? Kwĩanana na ũmanyi woo wa Kĩkiliki kĩla kyatũmĩiwe kũandĩka Mbivilia, aalyũli asu nĩmoonie kana mayaĩle kwasya “Ndeto yaĩ Ngai,” ĩndĩ nĩmaĩle kũalyũla ĩandĩko yĩu ũndũ ũngĩ. Mayalyũũlile ata? Ona ngelekany’o o mbũthũ vaa: “Logos (Ndeto) aĩ wa kĩngai.” (A New Translation of the Bible) “Ndeto aĩ ngai.” (The New Testament in an Improved Version) “Ndeto aĩ vamwe na Ngai na avw’anene nake.” (The Translator’s New Testament) Kwĩanana na Mbivilia isu, Ndeto tiwe Ngai mwene.* Ĩndĩ nũndũ wa ũnene wake katĩ wa syũmbe sya Yeova, Ndeto nĩwĩtawa ‘ngai.’ Ndeto ‘ngai’ vaa ĩonany’a “mwene vinya.”
MANYA MAŨNDŨ MAINGANGĨ
Andũ aingĩ mayĩsĩ Kĩkiliki kĩla kyatũmĩiwe kũandĩka Mbivilia. Kwoou ũtonya kũmanya ata ũndũ mũtũmwa Yoana woonanasya? Kwa ngelekany’o, mwalimũ akaelesya amanyĩw’a make ĩsomo ĩna na maielewa kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o, nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya amanyĩw’a asu make kũelewa nesa? Nĩmatonya kũkũlya mwalimũ amaeleangye mũnango. Kwĩmanyĩsya maũndũ maingaingĩ no kũmatethye kũelewa ĩsomo yĩu nesa. O ta ũu, nĩ kana ũelewe ĩandĩko ya Yoana 1:1 ũndũ yonanasya, nũtonya kũsoma ĩvuku ya Ũvoo Mũseo ya Yoana ĩũlũ wa kĩanda kya Yesũ. Weemanyĩsya maũndũ maingaingĩ ĩũlũ wa ũvoo ũsu ũkaelewa nesa.
Kwa ngelekany’o, sũanĩa ũndũ Yoana ũandĩkĩte nthĩnĩ wa Yoana 1:18: “Na vai mũndũ waamwona Ngai [Mwene Vinya W’onthe] o na ĩndĩĩ.” Ĩndĩ andũ nĩmamwonie Yesũ, ũ Mwana, nũndũ Yoana easya: “Na ĩla Ndeto [Yesũ] yatw’ĩka mwĩĩ, na yatũa katĩ waitũ na ithyĩ twoona ũtheu mũtisu wake.” (Yoana 1:14) Kwoou, Mwana aĩ atonya ata kwĩthĩwa nowe Ngai Mwene Vinya W’onthe? Yoana easya Ndeto aĩ “vamwe na Ngai.” Mũndũ atonya kwĩthĩwa vamwe na ũngĩ ata na ũyĩthĩa nowe mũndũ ũsu wĩ nake? O tondũ kũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Yoana 17:3, Yesũ nĩwonanĩtye nesa kĩvathũkany’o katĩ wake na Asa wake wa ĩtunĩ. Amwĩtĩte Asa wake “Ngai ũla wa w’o weka.” Na aiminũkĩlĩĩlya ĩvuku yake ya Ũvoo Mũseo, Yoana aisye atĩĩ kwa ũkuvĩ: “Ĩndĩ ii niandĩkĩtwe, nĩ kana mwĩtĩkĩle atĩ Yesũ nĩwe Klĩsto, Mwana wa Ngai.” (Yoana 20:31) Ona kana Yesũ etĩtwe Mwana wa Ngai, ĩndĩ ti Ngai. Maũndũ aa ma kwongeleela nthĩnĩ wa Ũvoo Mũseo wa ĩvuku ya Yoana meonany’a ũndũ twaĩle kũelewa ĩandĩko ya Yoana 1:1. Yesũ ũla Ndeto, etawa ‘ngai’ nũndũ wa ũnene ũla ũnengetwe, ĩndĩ ndeanene na Ngai Mwene Vinya W’onthe.
KŨĨKĨĨTHYA MAŨNDŨ ASU
Sũanĩa ĩngĩ ĩla ngelekany’o ya mwalimũ na amanyĩw’a make. Kwasũanĩa o na mwalimũ amaeleangya mũnango amwe me o na nzika. Amanyĩw’a asu maĩlĩte kwĩka ata? Nĩmatonya kũkũlya mwalimũ ũngĩ amaelesye ĩũlũ wa ĩsomo yĩu. Mwalimũ ũsu ũngĩ amina kũĩkĩĩthya kana maelesyo ma mwalimũ ũla wa mbee nĩ ma w’o, nzika sya amanyĩw’a aingĩ nitonya kũthela. O ta ũu ethĩwa wĩ na nzika ĩũlũ wa ũndũ mũandĩki wa Mbivilia Yoana waasya ĩũlũ wa ũndũ Yesũ ũileny’e na Ngai Mwene Vinya W’onthe, nũtonya kũsoma ĩvuku yĩngĩ Mbivilianĩ ũkwate ũvoo mwingaingĩ. Kwa ngelekany’o, sũanĩa ĩũlũ wa ũndũ Mathayo waandĩkie. Ĩũlũ wa mũminũkĩlyo wa walany’o ũũ wa maũndũ, Yesũ nĩwaisye atĩĩ: “Ĩndĩ mũthenya ũsu na saa ũsu vai ũmwe wĩsĩ, o na alaĩka ma ĩtunĩ, o na Mwana, ĩndĩ no Asa weka.” (Mathayo 24:36) Ndeto ii syonanĩtye ata kana Yesũ tiwe Ngai Mwene Vinya W’onthe?
Yesũ aĩtye kana Asa nĩwĩsĩ maũndũ maingĩ kwĩ Mwana. Kethĩwa Yesũ aĩ o ũndũ ũmwe na Ngai Mwene Vinya W’onthe, ethĩwa eesĩ maũndũ onthe ala Asa wake wĩsĩ. Kwoou Mwana na Asa maitonya kwĩthĩwa meanene. Ĩndĩ angĩ no masye: ‘Yesũ aĩ na wũmbo wa mĩthemba ĩlĩ. Vaa aneenie ũu nũndũ ĩvinda yĩu aĩ mũndũ.’ Ĩndĩ ethĩwa ũu nĩw’o vailyĩ, nata ĩndĩ ĩũlũ wa veva mũtheu? Ethĩwa veva no ũndũ ũmwe na Ngai Asa, nĩkĩ Yesũ ndaasya kana veva ũsu nĩwĩsĩ o ũndũ ũmwe na Asa?
O ũendee kwĩmanyĩsya Mbivilia, ũkoona maandĩko maingĩ Mbivilianĩ maeleetye ĩũlũ wa ĩsomo yĩu. Nĩmaeleetye w’o ĩũlũ wa Asa, Mwana, na veva mũtheu.—Savuli 90:2; Meko ma Atũmwa 7:55; Akolosai 1:15.
* Nĩ kana ũkwate ũvoo ĩũlũ wa ũndũ kĩthyomo kya Kĩkiliki kyatũmĩiwe kũalyũla Yoana 1:1, soma kavuku ketawa Je, Uamini Utatu?, ĩthangũ ya 26-29. Kakyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
KĨLUNGU KYA 2
Mbivilia Nĩ Ĩvuku Kuma kwa Ngai
Kĩvathũkany’o kya Mbivilia na mavuku ala angĩ nĩ kyaũ?
Mbivilia ĩtonya kũũtethya ata kũmĩĩsya mathĩna?
Nĩkĩ ũtonya kũĩkĩĩa wathani wa Mbivilia?
WE WAAKWATA mũthĩnzĩo kuma kwĩ mũnyanyau mũseo vyũ? No wĩthĩwe weewie mũyo ngoonĩ. Muthĩnzĩo wonanasya kana mũndũ ũla wakũnenga nĩwonaa ũnyanya wenyu wĩ vata. Yĩla wakwatie mũthĩnzĩo ũsu no nginya wĩthĩwe watũngie mũvea.
2 Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai na twaĩle kũtũnga mũvea nũndũ waw’o. Ĩvuku yĩĩ nĩyonanĩtye maũndũ tũtaĩ twĩsa kũmanya. Nĩwetete ũndũ Ngai woombie matu ala me ndata, nthĩ, na mũndũ wa mbee na mũka wake. Mbivilia yĩna myolooto ĩtonya ũtũtethya kũmĩĩsya mathĩna. Ĩeleasya ũndũ Ngai ũkeanĩsya ieleelo syake na kũseũvya maũndũ kũũ nthĩ. Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo mũseo ta kĩ!
3 Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo wa kũtanĩthya ngoo nũndũ nĩtwonasya ũndũ mũna ĩũlũ wa ũla Ũmĩnenganĩte, Yeova Ngai. Kũtũnenga Mbivilia kũĩkĩĩthasya kana nĩwendaa tũmũmanye nesa. Mbivilia nĩtonya kũũtetheesya kũmũthengeea Yeova.
4 Ethĩwa we wĩ na Mbivilia ndwĩ weka. Mbivilia ĩalyũlĩtwe kwa ithyomo mbee wa 2,300 na kwoou vakuvĩ kĩla mũndũ nthĩ nũtonya kũsoma Mbivilia na kĩthyomo kyake. Kĩla kyumwa Mbivilia mbee wa milioni ninyaĩĩkaw’a. Mbilioni mbingi sya Mbivilia nĩseũvĩtw’e. Vaiĩ ĩvuku yĩngĩ yĩnyaĩĩkĩtw’e ta Mbivilia.
5 Kĩla Ũandĩko Mbivilianĩ “nĩwaveveewe nĩ Ngai.” (2 Timotheo 3:16) Waveveewe ata? Mbivilia yaasya: “Andũ maneenie ndeto syaumie kwa Ngai, maitongoew’a nĩ Veva Mũtheu.” (2 Vetelo 1:21) Kwa ngelekany’o, mũnene wa wĩa nũtonya kũmwĩa kalanĩ wake aandĩke valũa. Ndeto ila syĩ valũanĩ ũsu nĩ sya mũnene. Kwoou valũa ũsu nĩ wake ti wa kalanĩ. O ta ũu Mbivilia nĩ ndeto ya Ngai ĩndĩ ti ya andũ ala mamĩandĩkie. Kwoou, kwa w’o Mbivilia yonthe nĩ “ndeto ya Ngai.”—1 Athesalonika 2:13.
YĨ WĨW’ANO NA NĨ YA W’O
6 Mbivilia yaandĩkiwe kwa ĩvinda ya myaka mbee wa 1,600. Ala mamĩandĩkie maĩ andũ me kĩvathũkany’o na ma nzyawa syĩ kĩvathũkany’o. Amwe maĩ aĩmi, angĩ maĩ atei ma makũyũ, na aĩthi. Na angĩ maĩ athani, asili, na asumbĩ. Luka, ũla waandĩkie ĩvuku ya Ũvoo Mũseo ya Luka, aĩ ndakĩtalĩ. O na kau andũ asu maĩ kĩvathũkany’o, Mbivilia yĩ wĩw’ano kuma mwambĩlĩlyo kũvika mũminũkĩlyo.*
7 Ĩvuku ya mbee ya Mbivilia yĩtũtavasya ũndũ mathĩna ma andũ mambĩĩie. Ĩvuku ya mũthya yonanasya kana nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Mbivilia ĩeleetye maũndũ maingĩ na ma myaka mingĩ makonanĩtye na kĩeleelo kya Ngai. Wĩw’ano wa Mbivilia nĩwendeeasya na ũu now’o tũtonya kwĩkwatya ĩvuku ya Ngai yĩthĩwe yĩilyĩ.
8 Mbivilia nĩneenaa w’o ĩũlũ wa saenzi. O na yĩ na ũvoo wawetetwe mbee wa ĩvinda yaw’o yĩte ĩviku. Kwa ngelekany’o, nthĩnĩ wa ĩvuku ya Alivai, Aisilaeli nĩmanengetwe mĩao ĩũlũ wa ũtheu na kũvatha andũ ala awau. Mbaĩ ila ingĩ syamathyũlũlũkĩte iyeesĩ maũndũ asu. O na yĩla andũ maĩ na mawoni mate maw’o ĩũlũ wa ũndũ nthĩ ĩilyĩ, Mbivilia nĩyaĩtye kana nthĩ nĩ kilinge. (Isaia 40:22) Mbivilia nĩyawetete kana nthĩ ‘ĩsũnzũũlĩtw’e vate kĩndũ.’ (Yovu 26:7) Mbivilia ti ĩvuku ya saenzi. Ĩndĩ yĩla ĩnĩũweta maũndũ ma saenzi ĩwetaa w’o. Ũu tyo w’o tũtonya kwĩkwatya ĩvuku ya Ngai yĩthĩwe yĩilyĩ?
9 Mbivilia nĩneenaa w’o ĩũlũ wa Isitoli. Ĩwetaa maũndũ mate ma ũtalĩthya. Ĩwetaa masyĩtwa ma andũ na nzyawa syoo.# Kĩvathũkany’o na andũ ala angĩ matawetaa mothũku moo, ala maandĩkie Mbivilia mayaĩ na ũseleke, nĩmaandĩkie mothũku moo. Kwa ngelekany’o Mose, mũandĩki wa ĩvuku ya Motalo nũwetete ĩkosa yake yĩla yatumie akanw’a kwa ũito. (Motalo 20:2-12) Ũlũngalu wa ngoo ta ũsu ũyonekaa nthĩnĩ wa mavuku ma isitoli ĩndĩ nĩwonekaa Mbivilianĩ nũndũ nĩ ĩvuku kuma kwa Ngai.
ĨVUKU YĨNA ŨĨ ŨTETHYA
10 Nũndũ kĩla Ũandĩko wa Mbivilia nĩwaveveewe nĩ Ngai, “nĩwaĩle wa kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa.” (2 Timotheo 3:16, 17) Mbivilia nĩ ĩvuku yĩna ũĩ ũtethya. Nĩyonanĩtye nesa vyũ ũndũ andũ mailyĩ. Ũsu ti ũndũ wa ũsengy’a nũndũ Yeova Ngai mũandĩkĩthya wayo nĩwe Mũmbi! Nĩwĩsĩ mosũanĩo maitũ na ũndũ twĩw’aa ngoonĩ nesa mbee waitũ. Na Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩtonya kũtw’ĩwĩthya mũyo. O na nowĩsĩ maũndũ ala twaĩle kũeka.
11 Sũanĩa ĩũlũ wa Ũtavany’a wa Kĩĩmanĩ nthĩnĩ wa Mathayo kĩlungu 5 kũvika 7. Nthĩnĩ wa ũtavany’a ũsu wĩ ũĩ mwingĩ, Yesũ atavanisye ĩũlũ wa maũndũ me kĩvathũkany’o, ta ũndũ tũtonya kwĩthĩwa na ũtanu wa w’o, kũmina mathĩna, kũvoya, na kwĩthĩwa na mawoni maseo ĩũlũ wa malĩ. Ndeto isu sya Yesũ nitonya ũtethya o na ũmũnthĩ.
12 Myolooto ĩmwe ya Mbivilia ĩeleetye ĩũlũ wa mwĩkalĩle wa mũsyĩ, wĩa, na kwĩkalany’a na andũ. Myolooto ya Mbivilia ĩtethasya kĩla mũndũ ĩvinda yonthe. Ũĩ ũla wĩ Mbivilianĩ ũwetetwe nĩ Ngai kwĩsĩla Isaia: “Ninyie Yeova Ngai waku, ũla ũkũmanyĩasya kwaĩla.”—Isaia 48:17.
ĨVUKU YA WATHANI
13 Mbivilia yĩ wathani na mwingĩ waw’o nĩwĩanĩĩte. Kwa ngelekany’o, kwĩsĩla mwathani Isaia Yeova nĩwathanie ĩũlũ wa kwanangwa kwa mũsyĩ wa Mbaviloni. (Isaia 13:19; 14:22, 23) Yawetie nesa vyũ ũndũ mũsyĩ ũsu ũkasindwa. Yawetete kana ita ikaathũkya ũsĩ wa Mbaviloni na iilika vate kaũ. O na wathani wa Isaia nĩwawetete mũsumbĩ ũla waĩ asinde Mbaviloni, ũla nĩ Kulusi.—Isaia 44:27-45:2.
14 Matukũ 5 Mwei wa 10, mwaka wa 539 M.I.Y. myaka 200 kuma wathani ũsu wawetwa, ita nĩsyookie Mbaviloni.% Mũnene wa ita isu aĩ Mũvelisi weetawa Kulusi. Yu wathani wookĩte kwĩanĩa. Ĩndĩ ita sya Kulusi nĩsyaĩ itonya kũlika Mbaviloni vate kaũ?
15 Andũ ma Mbaviloni maĩ na mboka nene mũno ũtukũ ũsu mate na w’ĩa nũndũ mũsyĩ ũsu wathyũlũlũkĩtwe nĩ ũkũta mũnene mũno. Ĩvinda o yĩu, Kulusi aeendee kwathũkĩsya ũsĩ ũla wesĩle mũsyĩ ũsu. Kĩw’ũ kyaoleka ũndũ andũ maĩ matonya kũinga kũvikĩĩa ũkũta wa mũsyĩ ũsu. Ita sya Kulusi syaĩ itonya kũkĩla ũkũta wa Mbaviloni ata? Kwa kĩtũmi kĩtesĩkĩe mĩango ya mũsyĩ ũsu ndyaavingwa ũtukũ ũsu!
16 Kwathanĩtwe ta ũũ ĩũlũ wa Mbaviloni: “Ndĩkatũwa nĩ andũ o na ĩndĩĩ, o na ndĩkekalwa kuma nzyawa na nzyawa: o na Mwalavu ndakamba ĩeema kw’o; o na aĩthi maikatindisya ndĩthya syoo sya mbũi na malondu kw’o.” (Isaia 13:20) Wathani ũũ ndwawetete kũvalũka kwa ndũa ĩsu kw’oka. Woonanĩtye Mbaviloni ĩkaanangwa na ndĩkakwa ĩngĩ. O na ũmũnthĩ nũtonya kwona wĩanĩu ũsu. Vala Mbaviloni yaĩ, kĩlomita 80 ĩtheo wa Mbakitati, mũsyĩ mũnene wa Ilaki, vaitwĩwe ũmũnthĩ. Ũu nĩkwonany’a kwĩanĩa kwa wathani wa Yeova kwĩsĩla Isaia ũla waĩtye: “Ngamĩvyaĩa na ũvyaĩo wa wanangĩko.”—Isaia 14:23.^
17 Kũsũanĩa ĩũlũ wa ũĩkĩĩku wa wathani wa Mbivilia nĩ kũlũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo. Ethĩwa Yeova Ngai nĩwĩanĩĩtye mawatho amwe make twĩna kĩtumi kĩseo kya kũĩkĩĩa kana akeanĩsya watho wake ĩũlũ wa valatiso. (Motalo 23:19) Twĩ na “wĩkwatyo wa thayũ ũtathela, ũla Ngai wathie mbee wa mavinda ma tene tene.”—Tito 1:2.**
“NDETO YA NGAI Ĩ THAYŨ”
18 Kwĩanana na ũndũ twasoma kĩlungunĩ kĩĩ, nĩw’o kana Mbivilia nĩ ĩvuku ya mwanya. Ĩndĩ ũseo wayo nũvĩtũkĩte wĩw’ano wayo, ũw’o ĩũlũ wa maũndũ ma saenzi na isitoli, na ũĩ ũtethya, na wathani ũtonya kũĩkĩĩka. Mũtũmwa Mũklĩsto Vaulo aandĩkie atĩĩ: “Ndeto ya Ngai ĩ thayũ, na nĩ nthangaau, na nĩ mbũĩ kwĩ ũvyũ ũla mũĩ ngalĩ syelĩ, nayo ĩtonyaa kũvika kũaan’ya thayũ na veva, na maleenyũ na mũthungo, na ĩ mĩtũkĩ ya kũmanya mosũanĩo na kwenda kwa ngoo.”—Aevelania 4:12.
19 Kũsoma “ndeto” ya Ngai nĩkũtonya kũalyũla thayũ waku. Nĩkũtonya kũtuma twĩkuũa ithyĩ ene nesa vyũ. Nĩtũtonya kwasya nĩtũmwendete Ngai, ĩndĩ ũndũ twĩkaa twasoma ũndũ Mbivilia, Ndeto yake mbevee ĩmanyĩasya, nĩkwonanasya mesilya maitũ maw’o o na maw’oni maitũ ma ngoonĩ.
20 Mbivilia kwaw’o nĩ ĩvuku kuma kwa Ngai. Nĩ ĩvuku yaĩle kũsomwa, kwĩmanyĩw’a, na kwendwa. Onany’a kana wĩna mũvea kwa mũthĩnzĩo ũũ wa Ngai kwa kwĩmanyĩsya. Weeka ũu ũkaelewa nesa kĩeleelo kya Ngai ĩũlũ wa mũndũ. Kieleelo kĩu na ũndũ kĩkeanĩa nĩkĩeleetw’e kĩlungunĩ kĩĩ kĩatĩĩe.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Mbivilia nĩyaveveewe nĩ Ngai na nĩ ya w’o na nĩtonya kũĩkĩĩka.—2 Timotheo 3:16.
- Ũvoo ũla wĩ Mbiviliani nĩ wa kũtũtethya thayũnĩ.—Isaia 48:17.
- Mawatho ma Ngai ala me Mbiviliani makeanĩa vate ndĩi.—Motalo 23:19.
* O na kau andũ maasyaa kana maandĩko amwe ma Mbivilia mayĩw’anaa, mawoni asu mai na mũsingi. Sisya kĩlungu kya 7 kya ĩvuku Biblia—Neno la Mungu au la Binadamu? yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
# Kwasisya ngelekany’o ya nzyawa ya Yesũ ĩvukunĩ ya Luka 3:23-38.
% Ĩvukunĩ yĩĩ M.Ĩ.Y. nĩ ũkuvĩ wa “Mbee wa Ĩvinda Yitũ.” Ũkuvĩ ũsu M.Ĩ.Y. nĩwo waĩle vyũ kwĩ M.K. (“Mbee wa Klisto”). Nayo Ĩ.Y. nĩ ũkuvĩ wa “Ĩvinda Yitũ,” yĩla mavinda maingĩ yĩtawa A.D., kana Anno Domini, kwonany’a “nthĩnĩ wa mwaka wa Mwĩaĩi waitũ.”
^ Nĩ kana ũKwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa wathani wa Mbivilia sisya kavuku Kitabu kwa Ajili ya Watu Wote, ĩthangũ ya 27-29, ĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
** Kwanangwa kwa Mbaviloni no ngelekany’o o ĩmwe ya wathani mwĩanĩsye wa Mbivilia. Ngelekany’o ĩngĩ nĩ ya kwanangwa kwa Tile na Nineva. (Esekieli 26:1-5; Nzevania 2:13-15) Wathani wa Ndanieli wawetie ĩũlũ wa mosumbĩ manene ma nthĩ ala maatĩĩe Mbaviloni. Mosumbĩ asu nĩ Metia na Velisia na Ngiliki. (Ndanieli 8:5-7, 20-22) Sisya Ũvoo wa Kwongeleela wa wathani wa Masia ũla weanĩie kwĩsĩla Yesũ Klĩsto.
Makũlyo
1, 2. Nĩkĩ Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo mũseo mũno kuma kwa Ngai?
3. Kwĩthĩwa na Mbivilia kũtwonasya ata ĩũlũ wa Yeova, na nĩkĩ ũũ nĩ ũndũ wa kũtanĩthya ngoo?
4. Nĩ kyaũ kĩkwendeeasya ĩũlũ wa ũndũ Mbivilia ĩnyaĩĩkĩtw’e?
5. Nĩ kwa nzĩa myaũ kĩla Ũandĩko Mbivilianĩ “nĩwaveveewe nĩ Ngai”?
6, 7. Nĩkĩ wĩwano wa Mbivilia nĩ wa kwendeesya mũno?
8. Nengana ngelekany’o ya kwonany’a kana Mbivilia ĩneenaa w’o ĩũlũ wa maũndũ ma saenzi.
9. (a) Mbivilia yonanasya ata kana nĩ ya w’o na ya kũĩkĩĩka ĩũlũ wa maũndũ ma isitoli? (b) Ũlũngalu wa ngoo wa andũ ala maandĩkie Mbivilia ũkwonasya ata ĩũlũ wayo?
10. Nĩkĩ ti ũndũ wa ũsengy’a kana Mbivilia nĩ ĩvuku yĩna ũĩ ũtethya?
11, 12. (a) Nthĩnĩ wa Ũtavany’a wa Kĩĩmanĩ, Yesũ atavanisye ĩũlũ wa maũndũ meva? (b) Nĩ maũndũ angĩ maũ maũtethya mawetetwe Mbivilianĩ, na nĩkĩ ũtao wayo nũtonya ũtethya kĩla mũndũ ĩvinda yonthe?
13. Yeova avevee Isaia kũandĩka maũndũ meva ĩũlũ wa Mbaviloni?
14, 15. Wathani wa Isaia ĩũlũ wa Mbaviloni weanĩie ata?
16. (a) Isaia athanĩte ata ĩũlũ wa mũminũkĩlyo wa Mbaviloni? (b) Wathani wa Isaia ĩũlũ wa kwanangwa kwa Mbaviloni weanĩie ata?
17. Wĩanĩu wa wathani wa Mbivilia ũlũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo ata?
18. Mũtũmwa Mũklĩsto Vaulo awetete ata ĩũlũ wa “ndeto ya Ngai”?
19, 20. (a) Mbivilia ĩtonya ũkũtetheesya ata wĩkuũe nesa vyũ? (b) Ũtonya kwonany’a mũvea nũndũ wa Mbivilia, mũthĩnzĩo wa mwanya kuma kwa Ngai ata?


text:
KĨLUNGU KYA 14
Kwĩthĩwa na Mũsyĩ Wĩna Ũtanu
Nĩ kyaũ kyendekaa nĩ kana wĩthĩwe wĩ mũũme mũseo?
Mũndũ mũka mũtwae atonya kũtw’ĩka kĩveti kĩseo ata?
Nĩ kyaũ kyendekaa nĩ kana wĩthĩwe mũsyai mũseo?
Syana itonya kũtetheesya ata mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu?
YEOVA NGAI endaa mũsyĩ waku wĩthĩwe na ũtanu. Ngai nĩwonanĩtye nthĩnĩ wa Ndeto yake Mbivilia maũndũ ala kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ waĩle kwĩka. Yĩla kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ weeka kĩla kyaĩle kwĩanana na Mbivilia, kwĩthĩawa na ũtanu. Yesũ aisye: “Nĩ aathime mbee, ala mew’aa ndeto ya Ngai, makĩmĩkwata!”—Luka 11:28.
2 Ũtanu wa mũsyĩ wumanaa na kũmanya kana mwambĩlĩĩlya wa mũsyĩ nĩ Yeova, ũla Yesũ wamwĩtie “Asa waitũ.” (Mathayo 6:9) Kĩla mũsyĩ kũũ nthĩ wĩ kw’o nũndũ wa Asa waitũ wa ĩtunĩ nake nĩwĩsĩ vyũ kĩla kĩtonya kũtuma mĩsyĩ yĩthĩwa na ũtanu. Kwoou, Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa maũndũ ala kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ waĩle kwĩka?
NGAI NĨWE MWAMBĨLĨĨLYA WA MŨSYĨ
3 Yĩla Yeova woombie andũ ma mbee, Atamu na Eva, nĩwamakwatanisye matw’ĩka mũndũ na mũka. Amaiie valatisonĩ mbanake kũũ nthĩ, mũũndanĩ wa Eteni, na amea masyaane. Yeova ameie, “Ongelekai, mwingĩve, musũsye nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 1:26-28; 2:18, 21-24) Ũsu ti wano, nũndũ Yesũ nĩwoonanisye kana ũndũ ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo yĩwetete ĩũlũ wa mwambĩlĩlyo wa mũsyĩ nĩ ũndũ wa w’o. (Mathayo 19:4, 5) O na kau nĩtũkwatawa nĩ mathĩna maingĩ na maũndũ mayĩilyĩ ũndũ Ngai wendaa methĩwe mailyĩ, eka twone nĩkĩ nĩ ũndũ ũtonyeka kwĩthĩwa na ũtanu nthĩnĩ wa mũsyĩ.
4 Kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ nũtonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu kwa kwĩyĩelekany’a na Ngai nthĩnĩ wa kwonany’a wendo. (Aeveso 5:1, 2) Tũtonya kwĩelekany’a ata na Ngai tũtatonya kũmwona? Nĩtũtonya kũmanya meko ma Yeova nũndũ nĩwatũmie Mũsyawa wake ũla wĩ mbee ooka kũũ nthĩ. (Yoana 1:14, 18) Yĩla Yesũ Klĩsto waĩ kũũ nthĩ, eeyĩelekanilye na Asa wake nesa weethĩa kũmwona na kũmwĩthukĩĩsya no ũndũ ũmwe na kũmwona Yeova na kũmwĩthukĩĩsya. (Yoana 14:9) Kwoou, kwa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa wendo ũla Yesũ woonanisye na kũatĩĩa ngelekany’o yake, kĩla ũmwe nũtonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu.
NGELEKANY’O KWA AŨME MATWAANĨTE
5 Mbivilia yaasya aũme maĩle kwĩkalany’a na iveti syoo o ũndũ ũmwe na ũndũ Yesũ wekalanasya na amanyĩw’a make. Sũanĩa mwolooto ũũ wa Mbivilia: ‘Aũme, endai iveti syenyu, o ũndũ Klĩsto wendie ikanisa, na enengane mwene kwondũ wayo. O ta ũu aũme namo nĩmaĩlwe nĩkũsyenda iveti syoo o ũndũ mendete mĩĩ yoo ene. Ũla wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene, nũndũ vai mũndũ waamena mwĩĩ wake ona ĩndĩĩ; ĩndĩ nĩwũnengae lĩu na kũũsũvĩa, o tondũ Klĩsto ũyĩsũvĩaa ikanisa.’—Aeveso 5:23, 25-29.
6 Wendo wa Yesũ kwa amanyĩw’a make nĩ ngelekany’o nzeo vyũ kwa aũme ala matwaanĩte. Yesũ “amendie kũvika mũminũkĩlyo,” aumya thayũ wake ta nthembo nũndũ woo, o na kau mayaĩ eanĩu. (Yoana 13:1; 15:13) O ta ũu, aũme manengetwe ũtao ũũ: ‘Endai iveti syenyu, na mũikasyĩw’ĩe woo.’ (Akolosai 3:19) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya mũndũũme kũatĩĩa ũtao ta ũsu, mũno mũno ethĩwa kĩveti kyake mavinda angĩ nĩkĩkaa maũndũ mate ma ũĩ? Nĩwaĩle kũlilikana o nake no ũvĩtasya na aisũanĩa ũndũ waĩle kwĩka nĩ kana Ngai amũekee. Ũu nĩ kwasya ata? Nĩ kwasya kana aĩlĩte kũekea ala mamũvĩtĩasya, ala nĩ vamwe na kĩveti kyake. O nakyo kĩveti nĩkyaĩle kwĩka o ũu. (Mathayo 6:12, 14, 15) Nĩwamanya nĩkĩ mũtwaano mwaĩlu nĩ ngwatanĩo ya mũndũũme na kĩveti mendete kũekeanĩa?
7 Aũme ala matwaanĩte nĩmaĩle kũmanya kana mavinda onthe Yesũ nĩwasũanĩaa mũno ĩũlũ wa amanyĩw’a make. Nĩwasũanĩaa ĩũlũ wa maũndũ ala matatonya na ĩũlũ wa mavata moo. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩmwe maĩ anou, Yesũ ameie: “Ũkai inyw’ĩ mwĩ inyw’oka vandũ vate andũ, mũthũmũe vanini.” (Maliko 6:30-32) Aũme o namo nĩmaĩle kũsũanĩa mũno ĩũlũ wa iveti syoo. Mbivilia yonanasya kana iveti nĩ “mũio ũte na vinya” ũla aũme meĩaĩwe maũnenge “ndaĩa.” Nĩkĩ? Nũndũ aũme na iveti mena ũtiĩwa o ũmwe ũla nĩ “mumo wa thayũ.” (1 Vetelo 3:7) Aũme maĩle kũmanya kana ũĩkĩĩku wa mũndũ kwa Ngai nĩw’o ũtumaa Ngai amwenda, ĩndĩ ti kwĩthĩwa we nĩ mũndũũme kana nĩ mũndũ mũka.—Savuli 101:6.
8 Mbivilia yaasya mũndũ “ũla wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene.” Kĩtumi nũndũ Yesũ aisye mũndũũme na mũndũ mũka mamina kũtwaana methĩawa ‘ti elĩ ĩngĩ, ĩndĩ nĩ mwĩĩ ũmwe.’ (Mathayo 19:6) Kwoou mũndũ ũtwaanĩte kana mũtwae ndaĩle kũkoma na mũndũ ũngĩ ũte mũka kana mũũme. (Nthimo 5:15-21; Aevelania 13:4) Makeeka ũu ethĩwa kĩla ũmwe akeethĩwa aithĩnĩkĩa mavata ma ũla ũngĩ. (1 Akolintho 7:3-5) Nĩ ũndũ wa vata kũlilikana ndeto ii: ‘Vai mũndũ waamena mwĩĩ wake ona ĩndĩĩ; ĩndĩ nĩwũnengae lĩu na kũũsũvĩa.’ Aũme nĩmaĩle kwenda iveti syoo o ũndũ meyendete, maililikana kana Yesũ Klĩsto ũla nĩwe mũtwe woo, nĩwendaa kũmanya ũndũ meĩka.—Aeveso 5:29; 1 Akolintho11:3.
9 Mũtũmwa Vaulo nĩwawetie “matei mololo ma Klĩsto Yesũ.” (Avilivi 1:8) Matei mololo ma Yesũ nĩ ndaĩa yĩkĩaa vinya, na nĩyendeeisye aka ala maĩ amanyĩw’a make. (Yoana 20:1, 11-13, 16) O nasyo iveti nĩsyendaa aũme masyo masyony’e matei mololo.
NGELEKANY’O KWA IVETI
10 Mũsyĩ nĩ ta ngwatanĩo na nĩ kana ũendee nesa, nĩwendaa mũũngamĩi. O na Yesũ nĩwĩnyivĩasya Ngai, ũla nĩwe Mũtwe wake. “Mũtwe wa Klĩsto nĩ Ngai,” o ũndũ “mũtwe wa mũndũ mũka nĩ mũũme.” (1 Akolintho 11:3) Nĩtwaĩle kũatĩĩa ngelekany’o nzeo ya Yesũ ya ũndũ we weenyivĩisye Ngai, nũndũ kĩla ũmwe witũ e na ũla waĩle kwĩnyivĩsya.
11 Aũme ti andũ eanĩu kwoou mo nĩmekaa mavĩtyo, na mavinda maingĩ nĩmatonya kũemwa nĩkũũngamĩa mĩsyĩ yoo ũndũ vaĩle. Kwoou, kĩveti kyaĩle kwĩka ata? Kĩyaĩle kũvũthya ũndũ mũũme wakyo ũkwĩka maũndũ kana kũtata kũtw’ĩka mũtwe wa mũsyĩ. Kĩveti nĩkyaĩle kũlilikana kana, wĩnyivyo na ũuu nĩ ndaĩa sya vata mũno methonĩ ma Ngai. (1 Vetelo 3:4) Kyeethĩwa na ngoo yĩilyĩ ũu, kĩkeethĩa ti ũndũ wĩ vinya kwonany’a wĩnyivyo ũla Ngai wendete, o na ethĩwa maũndũ nĩ momũ. Mbivilia yaĩtye: “Kĩveti nĩkĩmũkĩe [“kĩmũnenge ndaĩa nene,” NW] mũũme.” (Aeveso 5:33) Nata ĩndĩ ethĩwa mũũme ndetĩkĩlaa Klĩsto ta mũtwe wake? Mbivilia yĩĩte iveti: ‘Ĩnyivĩsyei aũme menyu; nĩ kana ethĩwa ve amwe mate ewi ma ĩla ndeto, matonye kwonw’a nĩ mwĩkalĩle wa iveti syoo vate ĩla ndeto; makyona mwĩkalĩle wenyu mũtheu wĩ na w’ĩa [“ndaĩa nene,”“NW”].’—1 Vetelo 3:1, 2.
12 Kĩveti kĩyĩthĩawa kĩyonany’a kĩvũthya ethĩwa kwa kũtũmĩa ũĩ nĩkyaumya woni wĩ kĩvathũkany’o na wa mũũme, o na ethĩwa mũũme nĩ mwĩtĩkĩli kana ti mwĩtĩkĩli. Woni wakyo nũtonya kwĩthĩwa waĩle, na mũũme awĩthukĩĩsya, mũsyĩ nũtonya kũtetheka. O na kau Avalaamu ndaaĩtĩkĩlana na Sala kĩveti kyake yĩla kyaumisye woni waĩ ũtonya kũmina thĩna mũna mũsyĩnĩ woo, Ngai amwĩie: ‘Ĩthukĩĩsye wasya wake.’ (Mwambĩlĩlyo 21:9-12) Ĩndĩ yĩla mũndũũme waumya ũtw’i wa mũthya ũte kũleana na mĩao ya Ngai, kĩveti kyake kyonanasya wĩnyivyo kwa kwĩtĩkĩlana naw’o.—Meko ma Atũmwa 5:29; Aeveso 5:24.
13 Kwa kwĩka maũndũ ala kyaĩle kwĩka, kĩveti nĩkĩtonya kũsũvĩa mũsyĩ. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaĩtye iveti nĩsyaĩle ‘kwenda aũme moo, na kũsyenda syana syoo, kwĩthĩwa na kĩlĩko, ite na wathe, atethya ma wĩa mĩsyĩ kwoo, kwĩka angĩ nesa, na kwĩnyivya kwa aũme moo ene.’ (Tito 2:4, 5) Kĩveti kĩla kĩkaa ũu nĩkyendawa na kũnengwa ndaĩa ĩvinda yonthe nĩ andũ ma mũsyĩ wakyo. (Nthimo 31:10, 28) Nũndũ andũ ala matwaanĩte ti eanĩu, mavinda amwe maũndũ amwe nĩmatonya kũtuma andũ mataanĩsya kana makathasya mũtwaano woo. Mbivilia yonanasya kana kwĩ maũndũ amwe matonya kũtuma andũ mataanĩsya. Ĩndĩ kũtaanĩsya ti o ũndũ waĩle kwoswa kwa ũvũthũ, nũndũ Mbivilia nĩyumĩtye ũkany’o ũũ: “Mũndũ mũka ndakamũlee mũũme;…na mũũme ndakamũlee mũka wake.” (1 Akolintho 7:10, 11) Na kwosana na Mbivilia, no ũlaalai w’oka ũtonya kũtuma andũ matwaanĩte mathasya mũtwaano woo.—Mathayo 19:9.
NGELEKANY’O NZEO VYŨ KWA ASYAI
14 Yesũ atiĩie asyai ngelekany’o nzeo kwĩanana na ũndũ wekalaa na syana. Yĩla andũ mendie kũsiĩĩa syana iikamũthengee, Yesũ aisye: “Iekei syana nini syũke kwakwa; mũikaivate.” Mbivilia yaĩtye kana Yesũ ‘aivĩtĩĩisye moko make, na aiathima, akilĩĩla moko ĩũlũ wasyo.’ (Maliko 10:13-16) O tondũ Yesũ woosie ĩvinda ya kwĩthĩwa vamwe na syana, tyo twaĩle kwĩka o ũu? Syana syendaa wĩthĩwe na ĩvinda yingĩ vamwe nasyo. Nĩwaĩle kwosa mwanya ũimanyĩsye, nũndũ ũu nĩw’o Yeova wĩyĩaĩe asyai meke.—Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-9.
15 O ũndũ nthĩ ĩno ĩendee kũthũka, asyai nĩmaĩle kũsũvĩa syana kumana na andũ ala athũku matonya kũsietee mũisyo, ta kũikwata na kũkoma nasyo. Sũanĩa ũndũ Yesũ wasũvĩaa amanyĩw’a make, ala wametie kwa wendo “syana nini.” Yĩla wakwatiwe nĩ kana oawe, Yesũ nĩwamavonokisye kumana na mũisyo. (Yoana 13:33; 18:7-9) Asyai nĩmaĩle kwĩthĩwa me metho kwona nzĩa sya Ndevili sya kũlikya syana syoo mũisyonĩ. Nĩmaĩle kũitavya syĩthĩwe syĩtũũĩe.* (1 Vetelo 5:8) Ĩvindanĩ yĩĩ syana nĩsyĩthĩĩtwe syĩ mũisyonĩ mũnene kĩmwĩĩ, kĩĩveva, na kĩmwĩkalĩle.
16 Ũtukũ wa mũthya nĩ kana Yesũ akw’e, amanyĩw’a nĩmeethĩiwe na ngananĩo ĩũlũ wa nũũ ũla mũnene katĩ woo. Yesũ ndaathilĩka nũndũ wamo, ĩndĩ kwa wendo nĩwaendeeie kũmatetheesya kwa ndeto na kwa kũmony’a ngelekany’o. (Luka 22:24-27; Yoana 13:3-8) Ethĩwa we wĩ mũsyai, nũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ yĩla ũũkany’a syana syaku? Kwa w’o syana nĩsyendaa ũkany’o, ĩndĩ waĩlĩte kwĩthĩwa ‘ũthimĩtwe,’ na vate ũthilĩku. Ndwaĩle kũneena ũteũsũanĩa “ta kũtonyanga kwa ũvyũ.” (Yelemia 30:11; Nthimo 12:18) Ũkany’o waĩle kumw’a kwa nzĩa yaĩle nĩ kana o na ĩvinda yũkĩte kana kaku kakona kana ũkany’o ũsu nĩwaaĩle.—Aeveso 6:4; Aevelania 12:9-11.
NGELEKANY’O KWA SYANA
17 Syana nitonya kwĩmanyĩsya kumana na Yesũ? Ĩĩ, nitonya! Kwĩsĩla ngelekany’o yake mwene, Yesũ nĩwoonanisye ũndũ syana syaĩle kwĩw’a asyai. Yesũ aisye: “Ũndũ Asa wamanyĩisye, nĩw’o nĩnenaa.” Na asyoka asya: “Mavinda onthe nĩkaa maũndũ ala mamwendeeasya.” (Yoana 8:28, 29) Yesũ aĩ mwĩwi kwa Ĩthe wake wa ĩtunĩ, na Mbivilia yĩĩte syana imew’e asyai. (Aeveso 6:1-3) O na kau Yesũ e mũnini aĩ mwĩanĩu, aĩ mwĩwi kwa Yosevu na Meli, o na kau mayaĩ eanĩu. Ũu nĩwatumie kwĩthĩwa ũtanu kwa kĩla ũmwe mũsyĩ kwa Yesũ!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Syana nitonya kwĩmanyĩsya maũndũ angĩ kumana na Yesũ matuma itanĩthya asyai masyo? Mavinda angĩ syana nitonya kũsũanĩa kana kũmew’a asyai nĩ ũndũ wĩ vinya, ĩndĩ Ngai eenda syana imew’e asyai. (Nthimo 1:8; 6:20) Yesũ aĩ mwĩwi kwa Ngai, o na e matatwanĩ manene. Ĩvinda yĩmwe yĩla Ngai wendie Yesũ eke ũndũ wĩ vinya mũno, Yesũ aisye: “Mbathũkĩsya kĩkombe kĩĩ [kana ũndũ mũna wendekaa].” Yesũ nĩweekie ũndũ Ngai wendaa, nũndũ nĩweesĩ kana Ĩthe wake nĩwĩsĩ ũndũ wendaa kwĩanĩsya kwenda kwake. (Luka 22:42) Syana syeethĩwa syĩ mbĩwi ikatanĩthya asyai na iitanĩthya Ngai.#—Nthimo 23:22-25.
19 Ndevili nĩwatatie Yesũ, na tũi na nzika kana no atate syana sitũ ikeka maũndũ mathũku. (Mathayo 4:1-10) Satani nũtumaa andũ menda kwĩka maũndũ nĩ kana metĩkĩlĩke na anyanyae na nĩ vinya kũsiĩĩa wendi ũsu. Nĩ ũndũ wa vata mũno syana kwĩthĩwa ite na itindo nthũku! (1 Akolintho 15:33) Ndina mwĩĩtu wa Yakovo atindanasya na andũ mataĩ athaithi ma Yeova, na ũu waumĩlya mũisyo mũnene. (Mwambĩlĩlyo 34:1, 2) Kwasũanĩa ũndũ mũsyĩ ũtonya kũkwatwa nĩ kyeva ũmwe woo akalika ũlaalainĩ!—Nthimo 17:21, 25.
KĨLA KĨETAE ŨTANU MŨSYĨ
20 Yĩla ũtao wa Mbivilia waatĩĩwa, wĩthĩaa ti ũndũ wĩ vinya mũno kũmanya ũndũ wa kwĩka mathĩna maumĩla mũsyĩ. Kũatĩĩa ũtao ũsu, nĩkw’o kũetae ũtanu wa mũsyĩ. Kwoou aũme, syendei iveti syenyu, na ĩkalai nasyo o ũndũ Yesũ wekalaa na amanyĩw’a make. Iveti, ĩnyivĩsyei aũme menyu, na mũiatĩĩa ngelekany’o ya mũndũ mũka mwaĩlu ĩla ĩwetetwe nthĩnĩ wa Nthimo 31:10-31. Asyai manyĩsyai syana syenyu. (Nthimo 22:6) Aũme ‘ũngamĩai nyũmba yenyu nesa.’ (1 Timotheo 3:4, 5; 5:8) Na syana, mew’ei asyai menyu. (Akolosai 3:20) Nthĩnĩ wa mũsyĩ vaiĩ mũndũ mwĩanĩu na vaiĩ mũndũ ũtavĩtya. Kwoou, ĩthĩwai na wĩnyivyo na kũekeanaa.
21 Kwa w’o, Mbivilia yĩ ũtao mwingĩ mũseo ĩũlũ wa mwĩkalĩle wa mũsyĩ. O na nĩtũmanyĩasya ĩũlũ wa nthĩ nzaũ ya Ngai, nayo nĩ valatiso ĩla ĩkethĩwa kũũ nthĩ yusũĩtwe nĩ andũ atanu maimũthaitha Yeova. (Ũvuan’yo 21:3, 4) Ũsu nĩ wĩkwatyo mũseo vyũ wa ĩvinda yũkĩte! O na ũmũnthĩ no twĩthĩwe na mĩsyĩ yĩna ũtanu twaatĩĩa ũtao wa Ndeto ya Ngai, Mbivilia.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Aũme nĩmaĩle kũsyenda iveti syoo o ũndũ mendete mĩĩ yoo.—Aeveso 5:25-29.
- Iveti nĩsyaĩle kwenda mĩsyĩ yoo na kwĩnyivĩsya aũme moo.—Tito 2:4, 5.
- Asyai nĩmaĩle kwenda syana syoo, kũimanyĩsya, na kũisũvĩana na mĩisyo.—Kũtungĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-9.
- Syana nĩsyaĩle kũmew’a asyai masyo.—Aeveso 6:1-3.
* Ũtethyo ĩũlũ wa kũsũvĩa syana kũmana na mĩisyo nũeleetw’e kĩlungunĩ kya 32 kya ĩvuku Jifunze Kutoka kwa Mwalimu Mkuu, yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
# Kana kayaĩle kũmew’a asyai yĩla makatavya keke ũndũ wa kũtũla mĩao ya Ngai.—Meko ma Atũmwa 5:29.
Makũlyo
1. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma mũsyĩ wĩthĩwa na ũtanu?
2. Ũtanu wa mũsyĩ wumanaa na kũmanya kyaũ?
3. Mbivilia yĩeleetye ata ĩũlũ wa mwambĩlĩĩlyo wa mũsyĩ, na twĩsĩ ata ũu ĩwetete nĩ w’o?
4. (a) Kĩla ũmwe atonya kũtetheesya mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu ata? (b) Nĩkĩ kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yesũ nĩ kwa vata mũno nĩ kana mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu?
5, 6. (a) Aũme ala matwaanĩte matonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ũndũ Yesũ wekalanasya na amanyĩw’a make? (b) Nĩ kyaũ mũndũ waĩle kwĩka nĩ kana aekewe naĩ?
7. Yesũ asũanĩaa mũno ĩũlũ wa aaũ, na kwa kwĩka ũu aiĩie aũme ala matwaanĩte ngelekany’o myaũ?
8. (a) Mũndũ ũla “wendaa kĩveti kyake eyendaa mwene” ata? (b) Nĩ kyaũ kyonanaw’a nĩ mũndũ na kĩveti kyake kwĩthĩwa me “mwĩĩ ũmwe”?
9. Nĩ ndaĩa yĩva ya Yesũ ĩwetetwe nthĩnĩ wa Avilivi 1:8, na nĩkĩ aũme nĩmaĩle kwony’a iveti syoo ndaĩa ĩsu?
10. Yesũ onetye iveti ngelekany’o ata?
11. Kĩveti kyaĩle kwĩthĩwa na mawoni maũ ĩũlũ wa mũũme, na ũu ũtonya kũete ũseo mwaũ?
12. Nĩkĩ ti ĩvĩtyo kĩveti kumya mawoni kwa ndaĩa?
13. (a) Ĩandĩko ya Tito 2:4, 5 yĩtavasya iveti syĩke ata? (b) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kũtaanĩsya na kũthasya mũtwaano?
14. Yesũ ekalaa na syana ata, na syana syendaa kyaũ kuma kwĩ asyai?
15. Asyai matonya kwĩka ata nĩ kana masũvĩe syana kumana na mĩisyo?
16. Asyai matonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ũndũ Yesũ weekie yĩla vaumĩlile thĩna katĩ wa amanyĩw’a make?
17. Yesũ aiie ata ngelekany’o nzeo vyũ kwa syana?
18. Nĩkĩ Yesũ ĩvinda yonthe waĩ mwĩwi kwa Ngai, na nũũ ũtanaa yĩla syana syeethĩwa syĩ mbĩwi kwa asyai?
19. (a) Satani atataa syana ata? (b) Nĩ kyaũ kĩtonya kwĩthĩwa kwa asyai nũndũ wa mwĩkalĩle mũthũku wa syana?
20. Nĩ kana mũsyĩ wĩthĩwe na ũtanu kĩla ũmwe aĩle kwĩka ata?
21. Twĩ na wĩkwatyo mwaũ mũseo vyũ wa ĩvinda yũkĩte, na mĩsyĩ ĩtonya kwĩthĩwa na ũtanu ata ũmũnthĩ?