text:
KĨLUNGU KYA 4
Yesũ Klĩsto Nũũ?
1, 2. (a) Yo kũmanya ĩsyĩtwa ya mũndũ wĩ nguma kwonanasya nũmwĩsĩ nesa vyũ? Elesya. (b) Andũ maĩkĩĩaa kyaũ ĩũlũ wa Yesũ?
KWĨ andũ aingĩ me nguma ĩũlũ wa nthĩ. No wĩthĩwe wĩsĩ ĩsyĩtwa ya mũndũ wĩ nguma mũno. Ĩndĩ kwĩthĩwa wĩsĩ ĩsyĩtwa yake kũyonanasya kana nũmwĩsĩ nesa. O na kũyonanasya kana nĩwĩsĩ kĩla kaũndũ ĩũlũ wake na ũndũ ũilyĩ.
2 No wĩthĩwe weewie ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto o na kau aĩ kũũ nthĩ myaka ta 2,000 mĩvĩtu. Ĩndĩ andũ aingĩ mayĩsĩ ũndũ Yesũ wailyĩ. Amwe maasyaa kana Yesũ aĩ mũndũ mũseo, angĩ maasyaa aĩ mwathani, na angĩ maĩkĩĩaa kana Yesũ nĩ Ngai. We wĩona ata?—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 12.
3. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũmũmanya Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto?
3 Nĩ ũndũ wa vata mũno vyũ kũmanya ũw’o ĩũlũ wa Yesũ. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: ‘Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.’ (Yoana 17:3) Wamanya ũw’o ĩũlũ wa Yeova na Yesũ, ũkekala nthĩ nzaũ tene na tene. (Yoana 14:6) O na ĩngĩ, kũmanya ũw’o ĩũlũ wa Yesũ kũkaũtetheesya nũndũ Yesũ nĩwatũtiĩe ngelekany’o nzeo ya ũndũ tũtonya kwĩkalany’a na andũ na kũmeka maũndũ maseo. (Yoana 13:34, 35) Kĩlungunĩ kya 1 nĩtũneemanyĩisye ũw’o ĩũlũ wa Ngai. Yu ekai twone kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa Yesũ.
NĨTWAMWONA MASIA!
4. Masyĩtwa “Masia” na “Klĩsto” monanasya ata?
4 Myaka mingĩ Yesũ atambĩte kũsyawa, Yeova nĩwathanĩte Mbivilianĩ akamũtũma Masia, kana Klĩsto, kũũ nthĩ. “Masia” nĩ ĩsyĩtwa ya kĩthyomo kya Kĩevelania, nayo ĩsyĩtwa “Klĩsto” nĩ ya kĩthyomo kya Kĩkiliki. Masyĩtwa asu elĩ ma ũnene meonany’a mũndũ ũla Ngai waĩ etĩkĩsye mauta na aimũnenga kĩanda kya vata mũno. Masia nĩwe ũkatuma mawatho onthe ma Ngai meanĩa. O na ĩngĩ, Yesũ no aũtetheesye ĩvindanĩ yĩĩ. Ĩndĩ Yesũ atanamba kũsyawa, andũ aingĩ meekũlasya-ĩ, ‘Nũũ ũkatw’ĩka Masia?’
5. Mo amanyĩw’a ma Yesũ nĩmeesĩ kana nĩwe waĩ Masia?
5 Amanyĩw’a ma Yesũ mayaĩ na nzika kana nĩwe Masia ũla wathanĩtwe. (Yoana 1:41) Kwa ngelekany’o, Simoni Vetelo eeie Yesũ atĩĩ: “We nue Klĩsto.” (Mathayo 16:16) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũĩkĩĩthya kana Yesũ nĩwe waĩ Masia?
6. Nĩ kwa nzĩa yĩva Yeova watetheeisye andũ ala maĩ na ngoo nzeo mamũmanye Masia?
6 Myaka mingĩ Yesũ atanamba kũsyawa, athani ma Ngai nĩmaandĩkie maũndũ maingĩ ala maaĩle kũtetheesya andũ mamũmanye Masia. Maũndũ asu mesaa kũmatetheesya ata? Kwasũanĩa ngelekany’o ĩĩ. Twasye nĩwatũmwa ũlatye mũndũ ũtaamwona kĩwanzanĩ kya ngalĩ kĩ na andũ aingĩ mũno. Waelew’a nesa ũndũ mũndũ ũsu ũilyĩ, nĩ laisi ũkamũmanya. O ta ũu, Yeova nĩwatũmĩie athani make matũelesye maũndũ ala Masia waĩ eke na maũndũ ala maĩ mamũkwate. Kwĩanĩa kwa mawathani asu onthe nĩkũtetheeasya andũ ala me na ngoo nzeo mamanye kana Yesũ nĩwe Masia.
7. Nĩ mawathani meva elĩ maĩkĩĩthasya kana Yesũ nĩwe Masia?
7 Ekai twone mawathani elĩ ĩũlũ wa Masia. Mbee, myaka 700 Yesũ atanamba kũsyawa, Mika nĩwathanie kana Masia akasyaĩwa taoninĩ nini ya Mbethi-leemu. (Mika 5:2) Yesũ esie kũsyaĩwa taoninĩ ĩsu! (Mathayo 2:1, 3-9) Kelĩ, Ndanieli nĩwathanie kana Masia aĩ aumĩle mwakanĩ wa 29 Klĩsto aminĩte kũsyawa. (Ndanieli 9:25) Mawathani asu elĩ no amwe katĩ wa mawathani maingĩ ala maĩkĩĩthasya nesa kana Yesũ nĩwe Masia.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 13.
8, 9. Nĩ kyaũ kyeethĩiwe Yesũ aivatiswa kĩtũĩkĩĩthasya kana nĩwe Masia?
8 Yeova nũĩkĩĩthĩtye nesa vyũ kana Yesũ nĩwe Masia. Ngai nĩwamwathie Yoana Mũvatisi wonany’o nĩ kana eĩthĩwa atonya kũmanya nũũ ũla waĩ Masia. Ĩla Yesũ waendie kũla kwĩ Yoana akavatiswe Ũsĩnĩ wa Yolotani mwakanĩ wa 29 Klĩsto aminĩte kũsyawa, Yoana nĩwoonie wonany’o ũsu. Mbivilia nĩtũeleetye ũndũ kweethĩiwe. Yaĩtye atĩĩ: “Na Yesũ, avatiswa, ambata oyu kuma manzĩnĩ: na sisya, matu mamũvingũkĩa, na oona Veva wa Ngai aitheea ta ĩvũĩ, na aimũvũĩla; na sisya, wasya wauma matunĩ, ũkyasya, Ũũ nĩwe Mwana wakwa mwendwa, ũla nendeeaw’a nĩwe.” (Mathayo 3:16, 17) Ĩla Yoana woonie ũndũ ũsu na eew’a ndeto isu, nĩwamanyie kana Yesũ nĩwe waĩ Masia. (Yoana 1:32-34) Mũthenyanĩ ũsu, ĩla Yeova wamwĩtĩkĩsye Yesũ veva wake, Yesũ nĩwatw’ĩkie Masia. Nĩwe Ngai wanyuvĩte ethĩwe Mũtongoi na Mũsumbĩ.—Isaia 55:4.
9 Maũndũ ala mathanĩtwe, ndeto ila Yeova waneenie, na wonany’o ũla Yeova wanenganie Yesũ aivatiswa, nĩsyaĩkĩĩthisye kana Yesũ nĩwe waĩ Masia. Ĩndĩ Yesũ aumĩte va, na aĩ na ndaĩa syĩva? Ekai twone kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya.
YESŨ AUMIE VA?
10. Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa vala Yesũ wekalaa atanoka kũũ nthĩ?
10 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yesũ ekalaa ĩtunĩ myaka mingĩ atanoka kũũ nthĩ. Mika aisye kana Masia aĩ wa “kuma ĩvinda ya tene.” (Mika 5:2) Na ve mavinda maingĩ Yesũ waisye kana ekalaa ĩtunĩ atanamba kũsyawa kũũ nthĩ. (Soma Yoana 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) O na atokĩte kũũ nthĩ, Yesũ aĩ na ngwatanĩo ndũmu mũno na Yeova.
11. Nĩkĩ Yeova wonaa Yesũ e wa vata mũno?
11 Yeova amwonaa Yesũ e wa vata mũno. Nĩkĩ? Nũndũ Ngai amũmbie mbee wa syũmbe ila ingĩ syonthe. Na nĩkyo kĩtumi Yesũ wĩtĩtwe “mũsyawa ũla wĩ mbee wa syũmbe syonthe.” * (Akolosai 1:15) O na ĩngĩ, Yesũ ethĩawa e wa vata mũno kwa Yeova nũndũ nĩwe e weka woombiwe ĩmwe kwa ĩmwe nĩ Yeova. Na nĩkyo kĩtumi wĩtĩtwe “Mwana wake e ũmwe.” (Yoana 3:16) O na ĩngĩ, Yesũ e weka nĩwe watũmĩiwe nĩ Yeova kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. (Akolosai 1:16) Na no Yesũ e weka wĩtĩtwe “ĩla Ndeto,” nũndũ nĩwe Yeova watũmĩaa kũtavya alaĩka na andũ ũndũ ũkwenda.—Yoana 1:14.
12. Twĩsĩ ata kana Yesũ na Ngai mayĩanene?
12 Andũ amwe maĩkĩĩaa kana Yesũ na Ngai nĩmeanene. Ĩndĩ ũu ti w’o Mbivilia ĩmanyĩasya. Mbivilia yaasyaa kana Yesũ nĩwoombiwe, na ũu wĩonany’a e mwambĩlĩlyo. Ĩndĩ Yeova, ũla woombie syĩndũ syonthe, nde mwambĩlĩlyo. (Savuli 90:2) O nake Yesũ ndaasũanĩa kwĩthĩwa eanene na Ngai nũndũ we mwene nĩ Mwana wa Ngai. Mbivilia nĩtũmanyĩĩtye nesa kana Asa nĩ mũnene kwĩ Mwana. (Soma Yoana 14:28; 1 Akolintho 11:3.) Yeova e weka nĩwe “Ngai Mwene Vinya W’onthe.” (Mwambĩlĩlyo 17:1) Nĩwe mũnene vyũ na wĩ vinya mwingĩ mũno ĩtunĩ na kũũ nthĩ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 14.
13. Nĩkĩ Mbivilia yaĩtye kana Yesũ nĩwe “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa”?
13 Yeova na Mwana wake, Yesũ, nĩmathũkũmie ĩmwe kwa myaka mbilioni mbingĩ nthĩ na matu itanamba kũmbwa. No nginya methĩwe mendanĩte mũno vyũ! (Yoana 3:35; 14:31) Yesũ e ndaĩa nzeo ta ila sya Ĩthe wake na nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩmwĩtĩte “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa.”—Akolosai 1:15.
14. Vatonyekie ata Mwana wa Ngai mwendwa asyawa ta mũndũ?
14 Mwana wa Ngai mwendwa ndaalasimĩthw’a kuma ĩtunĩ, ĩndĩ eekie ũu na ngenda na asyawa kũũ nthĩ ta mũndũ. Ũu watonyekie ata? Kwa nzĩa ya kyama, Yeova athamisye thayũ wa Mwana wake kuma ĩtunĩ na awĩkĩa ĩvunĩ ya mũndũ mũka weetawa Meli ũla ũtaĩ aakoma na mũndũũme. Nũndũ wa ũu, vayaĩ vata wa Meli akome na mũndũũme nĩ kana Yesũ asyawe. Kwoou Meli asyaie mwana ũte na naĩ, na amwĩta Yesũ.—Luka 1:30-35.
YESŨ AĨ NA NDAĨA SYĨVA?
15. Nĩ kwa nzĩa yĩva ũtonya kũmũmanya Yeova mũnango?
15 No wĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Yesũ, ũndũ wekalaa e kũũ nthĩ, na ndaĩa syake nzeo kwa kũsoma ĩvuku ya Mathayo, Maliko, Luka, na Yoana. Mavuku asu ma Mbivilia metawa Mavuku ma Ũvoo Mũseo. Nũndũ Yesũ ailyĩ o ta Ĩthe wake, maũndũ ala ũũsoma nĩmeũkũtetheesya ũmũmanye Yeova mũnango. Na nĩkyo kĩtumi Yesũ waisye atĩĩ: “Ũla wambonie nĩwamwonie Asa.”—Yoana 14:9.
16. Nĩ maũndũ meva Yesũ wamanyĩasya? Momanyĩsyo ma Yesũ maumĩte va?
16 Andũ aingĩ mamwĩtaa Yesũ “Mũmanyĩsya.” (Yoana 1:38; 13:13) Ũndũ ũmwe wa vata Yesũ wamanyĩasya nĩ “ũvoo mũseo wa ũsumbĩ.” Ũsumbĩ ũsu nĩ kyaũ? Nĩ silikalĩ ya Ngai ĩla ĩkasumbĩka vaa nthĩ kuma ĩtunĩ na ĩietee andũ ala mamwĩw’aa Ngai moathimo maingĩ. (Mathayo 4:23) Maũndũ onthe ala Yesũ wamanyĩasya maumĩte kwa Yeova. Yesũ aisye atĩĩ: “Ũmanyĩsyo wakwa ti wakwa, ĩndĩ nĩ wa ũla wandũmie.” (Yoana 7:16) Yesũ nĩweesĩ kana Yeova endaa andũ mew’e ũvoo mũseo wa kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ.
17. Yesũ amanyĩasya andũ va? Nĩkĩ waĩ na kĩthito kingĩ kya kũmanyĩsya andũ ala angĩ?
17 Yesũ amanyĩasya andũ va? Amamanyĩasya kĩla vandũ weethĩana namo. Nĩwamamanyĩasya ndũanĩ, sokonĩ, masinakokenĩ, na mĩsyĩnĩ yoo. Yesũ ndeeteelaa andũ moke vala ũĩ, ĩndĩ mavinda maingĩ aendaa vala maĩ. (Maliko 6:56; Luka 19:5, 6) Yesũ aĩ na kĩthito kingĩ na nĩwatũmĩaa ĩvinda na vinya mwingĩ aimanyĩsya andũ. Nĩkĩ weekaa ũu? Nũndũ nĩweesĩ kana Ngai endaa eke ũu, na nĩwamwĩw’aa Ĩthe wake mavinda onthe. (Yoana 8:28, 29) O na ĩngĩ, Yesũ atavanasya nũndũ nĩweew’ĩaa andũ tei. (Soma Mathayo 9:35, 36.) Nĩwoonaa atongoi ma ndĩni mate kũmanyĩsya ũw’o ĩũlũ wa Ngai na Ũsumbĩ wake. Kwoou endaa kũtetheesya andũ aingĩ ũndũ vatonyeka mew’e ũvoo mũseo.
18. Nĩ ndaĩa syĩva sya Yesũ ikwendeeasya mũno?
18 Yesũ nĩwendete andũ na nĩwamathĩnĩkĩaa. Nĩwamew’ĩaa tei na maĩ na ũthasyo wa kũneena nake. O na syana nĩsyendete kwĩthĩwa vakuvĩ nake. (Maliko 10:13-16) Mavinda onthe nĩwendete sila wa katĩ na nĩwamenete ũlũsani. (Mathayo 21:12, 13) Ĩvinda yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ aka matũmĩawa naĩ na nĩmavũthĩtw’e. Ĩndĩ we mavinda onthe nĩwanengae aka ndaĩa. (Yoana 4:9, 27) Kwa w’o Yesũ aĩ na wĩnyivyo. Kwa ngelekany’o, ve ĩvinda wathambisye amanyĩw’a make maaũ, ũndũ ũla wakothaa kwĩkwa nĩ athũkũmi.—Yoana 13:2-5, 12-17.
19. Nĩ ngelekany’o yĩva ĩkwonany’a kana Yesũ nĩweesĩ mavata ma andũ na nĩwendaa kũmatetheesya?
19 Yesũ nĩweesĩ mavata ma andũ na nĩwendaa kũmatethya. Oonanisye ũu nesa ĩla watũmĩie vinya wa Ngai kũvosya andũ kwa nzĩa ya kyama. (Mathayo 14:14) Kwa ngelekany’o, mũndũũme ũmwe wawaĩte mangũ ookie vala ve Yesũ na amwĩa atĩĩ: “Ethĩwa nũkwenda, nũtonya kũnthesya.” Yesũ nĩwakiitiwe ngoo mũno ĩla woonie ũndũ mũndũũme ũsu ũkũthĩna. Nĩwamwĩw’ĩie tei na enda kũmũvosya. Na kwoou Yesũ nĩwatambũũkisye kw’oko kwake, amũkiita, na amwĩa atĩĩ: “Nĩngwenda; ĩthĩwa mũtheu.” Na mũndũ ũsu waĩ mũwau avoa. (Maliko 1:40-42) Kwasũanĩa ũndũ mũndũũme ũsu weewie!
MAVINDA ONTHE EETHĨAWA E MŨĨKĨĨKU KWA ĨTHE WAKE
20, 21. Nĩ kwa nzĩa yĩva Yesũ weethĩiwe e ngelekany’o nzeo ya mũndũ wamwĩwie Ngai vyũ?
20 Yesũ nĩwe ngelekany’o ĩla nzeo ya mũndũ wamwĩwie Ngai vyũ. Aĩ mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake o na akwatwa nĩ maũndũ mailyĩ ata, kana o na eekwa maũndũ mathũku nĩ amaitha make. Kwa ngelekany’o, Yesũ ndaaĩka naĩ ĩla Satani wamũtatie. (Mathayo 4:1-11) Andũ amwe ma mũsyĩ wa Yesũ mayaĩkĩĩaa kana nĩwe Masia na maasyaa kana “e na ndũũka,” ĩndĩ nĩwaendeeie kũtethya wĩa wa Ngai. (Maliko 3:21) O na ĩla amaitha make mamũthĩnasya, Yesũ nĩweethĩiwe e mũĩkĩĩku kwa Ngai na ndaatata kũmaũmĩsya.—1 Vetelo 2:21-23.
21 O na ĩla Yesũ wathĩnaw’a nginya ooawa kĩkw’ũ kĩ woo, nĩwaendeeie kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kwa Yeova. (Soma Avilivi 2:8.) Kwasũanĩa mathĩna ala woomĩĩisye mũthenya ũla wakwie. Kwa ngelekany’o, nĩwakwatiwe, ngũsĩ sya ũvũngũ syasya nũmũumĩte Ngai, asili mataĩ aseo masya nũvĩtĩtye, andũ mamũthekeea, na asikalĩ mamũvũa na mamũathĩĩa mũtĩnĩ. Yesũ akilyĩ kũkw’a aneenie asya: “Nĩwathela.” (Yoana 19:30) Mĩthenya ĩtatũ ĩtina wa Yesũ kũkw’a, Yeova nĩwamũthayũũkisye na amũnenga mwĩĩ wa veva. (1 Vetelo 3:18) Ĩtina wa syumwa nini Yesũ nĩwasyokie ĩtunĩ, na “ekala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwa Ngai” eteele Ngai emũtw’ĩkĩthya Mũsumbĩ.—Aevelania 10:12, 13.
22. Nũndũ Yesũ aĩ mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake, twĩ na mwanya wa kwĩsa kũkwata kyaũ?
22 Nũndũ Yesũ nĩwaendeeie kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake, twĩ na mwanya wa kwĩsa kũkwata thayũ ũtathela ĩũlũ wa nthĩ nzaũ o tondũ Yeova wendaa. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũũneenea ũndũ kĩkw’ũ kya Yesũ kĩtonya kũtuma twĩkala tene na tene.
^ kal. 11 Yeova etawa Asa nũndũ nĩwe Mũmbi. (Isaia 64:8) Nake Yesũ etawa Mwana wa Ngai nũndũ oombiwe nĩ Yeova. O namo alaĩka vamwe na Atamu metawa syana sya Ngai.—Yovu 1:6; Luka 3:38.


c: text/html

text:
Tũmĩa Nesa Syĩndũ Ila Yeova Ũtũnengete
“Ninyie Yeova Ngai waku, ũla ũkũmanyĩasya kwaĩla.”—ISA. 48:17.
MBATHI: 20, 37
1, 2. (a) Ngũsĩ sya Yeova imyosaa Mbivilia ata? (b) Nĩ mĩsoa yĩva we wendete?
ITHYĨ Ngũsĩ sya Yeova nĩtwendete Mbivilia. Nĩyo ĩnenganae ũtao wa kwĩkwatw’a na nĩtũkiakiasya na ĩkatũnenga wĩkwatyo. (Alo. 15:4) Ithyĩ tũimyosaa Mbivilia ta ĩvuku yusũĩte mawoni ma andũ, ĩndĩ “o ũndũ ĩtilyĩ w’o, ndeto ya Ngai.”—1 Ath. 2:13.
2 Vate nzika, ithyonthe twĩ mĩsoa ĩla twendete. Amwe mendete mũno ala Mavuku ma Ũvoo Mũseo, nĩkwĩthĩwa maeleetye nesa ũndũ Yesũ ũilyĩ nginya makatuma twona nesa vyũ ũndũ Yeova ũseũvĩte. (Yoa. 14:9) Namo angĩ mendete mavuku ala maneeneete wathani. Kwa ngelekany’o, amwe nĩmendete ĩvuku ya Ũvuan’yo nũndũ yĩwetete “maũndũ ala matatĩa kwĩkĩka mĩtũkĩ.” (Ũvu. 1:1) Na ĩndĩ we nũũ ũtaakiakiw’a nĩ ĩvuku ya Savuli, kana nũũ ũtaatethw’a nĩ ĩvuku ya Nthimo? Nĩ w’o vyũ, vai mũndũ ũtatethw’a nĩ Mbivilia.
3, 4. (a) Twĩthĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa mavuku maitũ? (b) Nĩ maũvoo meva tũkwataa methĩawa maandĩkĩwe andũ ma mũthemba mũna?
3 Kwenda Mbivilia nĩkũtumaa twenda mavuku maitũ, nũndũ methĩawa na ũvoo wumĩte ĩ Mbivilianĩ. Kwa ngelekany’o, nĩtwĩw’aa mũyo ĩla tũũsoma maũvoo ala me mavukunĩ, mbulosuanĩ, makasetinĩ, na tũvukunĩ tũngĩ. Nĩtwĩthĩawa twĩsĩ kana syĩndũ isu Yeova ũtũnengete nĩsyo itumaa twĩkala metho kĩ-veva, tũkwata lĩu ũla twĩ na vata naw’o, na twĩkala twĩ “aima mũĩkĩĩonĩ.”—Tito 2:2.
4 Eka maũvoo ala methĩawa maandĩkĩwe Ngũsĩ sya Yeova syonthe, nĩtũkwataa maũvoo angĩ o maumanĩte na Mbivilia ĩndĩ maandĩkĩwe andũ ma mũthemba mũna. Kwa ngelekany’o, maũvoo amwe methĩawa maandĩkĩwe mũno mũno amũika, namo angĩ methĩawa maandĩkĩwe asyai moo. Naw’o ũvoo mwingĩ ũla ũtumbĩthĩtw’e kana wĩkĩĩtwe kĩsesenĩ kitũ mũno mũno wĩthĩawa ũandĩkĩwe ala mate Ngũsĩ. Lĩu ũsu wingĩvĩte ũu wa kĩ-veva ũtũlilikanasya kana Yeova nĩwĩanĩĩtye ũla watho wake wathanie kana “akavokea ngo syonthe sya andũ mboka ya syĩndũ nou.”—Isa. 25:6.
5. Yeova ew’aa mũyo oona tũyĩka ata?
5 Nĩ laisi mũno ũkethĩa aingĩ maitũ twĩkũlasya takeka twĩ na ĩvinda yingĩ ya kũsoma Mbivilia vamwe na mavuku ala angĩ maitũ. Ĩndĩ vai nzika kana Yeova nĩwĩw’aa mũyo oona kĩthito kĩla twĩ nakyo kya ‘kũtangĩĩa ĩvinda’ yitũ nĩ kana tũkwate mwanya wa kũsoma Mbivilia kĩla mũthenya na kwĩmanyĩsya. (Aev. 5:15, 16) O na vailyĩ oou, no kwĩthĩwa ve maũvoo amwe tũtũmĩaa kavinda kanini tũimasoma namo angĩ tũitũmĩa ĩvinda yingĩ. Ĩndĩ kĩu no kĩtũlikye mũisyonĩ tũteũmanya. Mũisyo wĩva?
6. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũvĩtwa nĩ ũndũ wĩĩ ũtonya kũtũtethya ũvoonĩ mũna?
6 Mũisyo ũla ũtonya kũtũkwata nĩ ũũ: Tũkambĩĩa kwona maũvoo mana maitũkonetye, nĩ laisi tũkavĩtwa nĩ maũndũ matonya kũtũtethya. Kwa ngelekany’o, nata ũkasoma Mbivilianĩ vandũ vawetete maũndũ mataakũkwata? Kana nata ũkakwata ĩvuku na ũyĩthĩa mũno mũno yĩandĩkĩwe andũ angĩ eka we? Mavindanĩ ta asu we ũsomaa maũvoo asu ũsembethetye kana wĩkaa kũvanga ndwĩmasoma o na vanini? Tũkethĩwa twĩkaa ũu, twĩthĩwa tũyĩvata ũvoo ũtonya kũtũtethya vyũ. Kwoou kyo nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya tũikese kwĩlikya mũisyonĩ ũsu? Kĩndũ kĩla kya mbee vyũ nĩ kũmanya kana Ngai nĩwe wĩthĩawa aumanĩte na lĩu w’onthe wa kĩ-veva ũla tũkwataa. Ngai mwene atũmie mwathani Isaia awete ndeto ii: “Ninyie Yeova Ngai waku, ũla ũkũmanyĩasya kwaĩla.” (Isa. 48:17) Kwondũ wa ũu, ĩsomo yĩĩ yĩneeneete maũndũ atatũ matonya kũtũtetheesya tũtetheke ĩla tũũsoma kĩlungu o na kĩva kya Mbivilia kana mũthemba o na wĩva wa maũvoo ala tũkwataa.
MAŨNDŨ MANA MATONYA KŨŨTETHEESYA ĨLA ŨŨSOMA MBIVILIA
7. Nĩkĩ ĩla tũũsoma Mbivilia twaĩle kũmĩsoma twĩ na kĩeleelo kya kwĩmanyĩsya kĩndũ?
7 Soma wĩ na kĩeleelo kya kwĩmanyĩsya kĩndũ. Mbivilia ĩwetete nesa ĩkasya kana ‘kĩla Ũandĩko nĩwaveveewe nĩ Ngai, naw’o nĩwaĩle.’ (2 Tim. 3:16) Nĩ w’o kana ilungu imwe sya Mbivilia syaandĩkĩwe mũndũ mũna kana kĩkundi kĩna kya andũ. Kyu nĩkyo kĩtumi ĩla tũũsoma Maandĩko twaĩle kũmasoma twĩ na kĩeleelo kya kwĩmanyĩsya kĩndũ. Mwana-a-asa ũmwe aisye atĩĩ: “Ĩla ngũsoma Mbivilia nĩlilikanasya kana ve maũndũ maingĩ ndonya kwĩmanyĩsya kĩlungunĩ kĩna.” Ongelile kwasya: “Kwĩlilikany’a ũu kũtumaa nenda kũsisya nĩ ĩsomo yĩva yĩvithanĩtye kĩlungunĩ kĩu.” Kwoou nũseo tũtanambĩĩa kũsoma Ndeto ya Ngai tũkamũvoya atũtetheesye tũsome twĩ na kĩeleelo kya kwĩmanyĩsya kĩndũ, na aitũnenga ũĩ wa kwona kĩla we ũkwenda twĩmanyĩsye.—Esa. 7:10; soma Yakovo 1:5.
8, 9. (a) Nĩ makũlyo ta meva tũtonya kwĩkũlya ĩla tũkwetye kũsoma Mbivilia? (b) Twĩmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa Yeova ĩla twasoma nguma ila waĩtye no nginya atumĩa ma kĩkundi methĩwe nasyo?
8 Ĩkũlye makũlyo. Ĩla ũendeee kũsoma kĩlungu kĩna kya Mbivilia, ambaa kwosa ĩvinda ũkekũlya makũlyo ta aa: ‘Ũvoo ũũ wĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova? Ndonya kũtũmĩa ũvoo ũũ ata? Ndonya kũtetheesya angĩ ata ngĩtũmĩa ũvoo ũũ?’ Ĩla twekũlya makũlyo ta asu, tũilea kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ kĩlungunĩ kĩla tũũsoma. Kwaekai twone ngelekany’o ĩmwe. Maandĩko nĩmawetete nguma ila mũtumĩa wa kĩkundi waĩle kwĩthĩwa nasyo. (Soma 1 Timotheo 3:2-7.) Nĩkwĩthĩwa aingĩ maitũ tũi atumĩa, nĩvatonyeka ĩla twavika ĩandĩkonĩ yĩu twonaa ta yĩtesa kũtũtethya mũno. Ĩndĩ kwaekai twone mosũngĩo amwe tũtonya kũkwata twekũlya makũlyo aa maatĩĩe. Kwĩka ũu nĩkũũtũtetheesya twone kana kwĩthĩwa na nguma ila iwetetwe ĩandĩkonĩ yĩu no kũtũune ithyonthe maũndũnĩ maingĩ.
9 Ũvoo ũũ wĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova? Ĩla Yeova wawetie nguma ila syĩ ĩandĩkonĩ yĩu, oonanisye kana nũandũaa maũndũ maingangĩ kuma kwa ala manengetwe ianda. Endaa mekale me ngelekany’o nzeo kwa ala angĩ, na nũkamasilĩla kwosana na ũndũ makuaa kĩkundi, nĩkwĩthĩwa ‘akĩthooete na nthakame ya Mwana wake.’ (Meko 20:28, The Holy Bible in Current Kikamba Language) Na ũndũ ũngĩ nĩ kana Yeova endaa twĩkale twĩ eanĩe ĩla maendeee kũtũsũvĩa. (Isa. 32:1, 2) Kwoou wasũanĩa maũndũ asu onthe, nũkwona kana kũsoma ĩũlũ wa nguma ila Yeova wendaa atumĩa ma kĩkundi methĩwe nasyo kũtumaa tũlilikana ũndũ we mwene ũtwendete mũno wĩana.
10, 11. (a) Kũsoma nguma ila Maandĩko maĩtye no nginya atumĩa ma kĩkundi methĩwe nasyo kũtonya kũtũtethya ata? (b) Tũtonya kũtetheesya angĩ ata tũitũmĩa ũvoo ũsu?
10 Ndonya kũtũmĩa ũvoo ũũ ata? Ĩvinda kwa ĩvinda mũtumĩa wa kĩkundi nĩwaĩle kwĩthiana aitũmĩa yĩla ĩandĩko nĩ kana amanye ethĩwa ve nguma imwe ũte nasyo waĩlĩte kwĩkĩa kĩthito ethĩwe nasyo. O nake mwana-a-asa ũla ‘ũkwenda wĩa wa mũsyaĩĩsya’ nĩwaĩlĩte kũsũanĩa mũno ĩũlũ wa ĩandĩko yĩu, nĩkwĩthĩwa o nake aĩlĩte kũtata ũndũ ũtonya ethĩwe na nguma isu. (1 Tim. 3:1) Na eka ũu, vai Mũklĩsto ũtemanyĩsya kĩndũ asoma mĩsoa ĩsu nũndũ mbingĩ sya nguma ila iwetetwe vau no itũtetheesye maũndũnĩ ala Yeova wendaa kĩla Mũklĩsto eke. Kwa ngelekany’o, ithyonthe nĩtwaĩle kwĩthĩwa na ũuu na kĩlĩko. (Yak. 3:17; 1 Vet. 4:7) Na ĩndĩ ĩla twoona atumĩa maitata methĩwe “ngelekan’yo sya yĩla ĩĩthya,” nĩtwĩmanyĩasya kĩndũ kuma kwoo na tũkatata ‘twĩyĩelekany’e na mũĩkĩĩo woo.’—1 Vet. 5:3; Aevl. 13:7.
11 Ndonya kũtetheesya angĩ ata ngĩtũmĩa ũvoo ũũ? No tũtũmĩe ĩla mĩsoa ĩwetete nguma ila atumĩa maĩle kwĩthĩwa nasyo nĩ kana tũtetheesye ala mekwendeew’a kana amanyĩw’a ma Mbivilia mone ũndũ atumĩa ala me ikundinĩ sya Ngũsĩ sya Yeova me kĩvathũkany’o na atongoi ma makanisa ala meyĩtaa ma Kĩklĩsto. O na ĩngĩ ĩla tũũsoma mĩsoa ĩsu no tũlilikane kĩthito kĩla atumĩa kĩkundinĩ kitũ mekĩaa nĩ kana matũtetheesye. Na twasũanĩa ũndũ meyumasya mũno wĩana kwondũ witũ, nĩtwĩkĩawa vinya twongelange ndaĩa ĩla tũnengae “ala mathĩnĩaa wĩa” katĩ witũ. (1 Ath. 5:12) Tweekĩa kĩthito kingĩ tũnenge ndaĩa atumĩa ta asu, nĩtũtumaa methĩwa na ũtanu mwingangĩ.—Aevl. 13:17.
12, 13. (a) Tũtonya kwĩka ũkunĩkĩli ta wĩva tũitũmĩa syĩndũ ila tũtonya kũkwata sya kwĩka ũkunĩkĩli? (b) Nengane ngelekany’o ĩkwonany’a ũndũ kwĩka ũkunĩkĩli kũtonya kũtuma twĩmanyĩsya kĩndũ mũndũ ũtamanya atekĩte ũkunĩkĩli.
12 Ĩka ũkunĩkĩli. No tũtũmĩe syĩndũ sya kwĩka ũkunĩkĩli ila tũtonya kũkwata nĩ kana tũmanthe mosũngĩo ma makũlyo ta aa:
Nũũ waandĩkie kĩlungu kĩĩ kya Maandĩko?
Kyaandĩkĩwe va na ĩndĩĩ?
Nĩ maũndũ meva manene meekĩkie ĩvinda yĩla ĩvuku yĩĩ ya Mbivilia yaandĩkawa?
Kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ta asu no kũtume twĩmanyĩsya maũndũ maingĩ mũndũ ũtamanya atekĩte ũkunĩkĩli.
13 Kwa ngelekany’o, ĩandĩko ya Esekieli 14:13, 14 yaĩtye ũũ: “Yĩla nthĩ ĩkambĩtanĩsya kwondũ wa kwĩka naĩ, nakwa ngamĩtambũũkĩsya kw’oko kwakwa, na kũtũla ndata ya kĩmũtũ kyayo, na kũmĩetee yũa, na kũveta kwayo mũndũ na nyamũ; o na ethĩwa andũ aa atatũ, Noa, na Ndanieli, na Yovu, me kw’o, makavonokya no mathayũ moo ene kwondũ wa ũlũngalu woo, easya ũu Mwĩaĩi Yeova.” Weeka ũkunĩkĩli nũkwĩthĩa kana mĩsoa ĩsu ya ĩvuku ya Esekieli nĩ ta yaandĩkiwe mwakanĩ wa 612 Klĩsto ate mũsyae. O na kũtw’ĩka ĩvinda yĩu Esekieli waandĩkaa ndeto isu Noa na Yovu maminĩte myaka mingĩ me akw’ũ, Ngai no walilikene ũndũ mekalĩte me aĩkĩĩku. Nake Ndanieli aĩ thayũ ĩvinda yĩu. O na kau no kwĩthĩwa aĩ na myaka ta 20, Yeova aisye aĩ mũlũngalu tondũ Noa na Yovu maĩ alũngalu. Nĩ kyaũ tũkwĩmanyĩsya vau? Twĩĩmanyĩsya kana Yeova nĩwonaa kĩthito kĩla athaithi make mekĩaa nĩ kana mekale me aĩkĩĩku, na nĩwonaa kĩ kya vata o na ethĩwa athaithi asu nĩ ma mũika.—Sav. 148:12-14.
TŨMĨA NESA MAŨVOO ME KĨVATHŨKANY’O ALA TŨSEŨVĨAW’A
14. Maũvoo ala maandĩkĩwe amũika mamatethasya ata, na maũvoo asu matonya kũtethya andũ angĩ ata? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 23.)
14 Nĩtwoona kana vai kĩlungu o na kĩmwe kya Ndeto ya Ngai kĩtatũtethya. O ta ũu lĩu w’onthe wa kĩ-veva ũla ũseũvaw’a no ũtũtethye. Kwasũanĩa ngelekany’o ii imwe. Ũvoo ũla ũandĩkĩawa andũ ma mũika. Myakanĩ ya mĩtũkĩ, amũika methĩĩtwe maiandĩkĩwa maũvoo maingĩ. [1] Maũvoo amwe katĩ wa asu methĩawa maandĩkĩtwe matetheesye amũika kũkĩlya vinya mathĩna ala mamakwataa me sukulu, kana ala makomanaa namo matambĩte kũvikya myaka 20. Maũvoo ta asu matonya kũtethya kĩla ũmwe witũ ata? Ĩla twamasoma, matũlilikanasya thĩna ũla amũika ala mamũthũkũmaa Yeova me aĩkĩĩku makomanaa naw’o. Kyu kĩtumaa tũmanya nesa ũndũ tũtonya kũmatetheesya na kũmekĩa vinya.
15. Nĩkĩ nũseo Aklĩsto ala aima makendeew’a nĩ maũvoo ala methĩawa maandĩkĩwe amũika?
15 Mathĩna maingĩ ala methĩawa maneenewe maũvoonĩ ma andũ ma mũika maikwataa andũ ma mũika me oka. Kwa ngelekany’o, kĩla ũmwe witũ no nginya atetee mũĩkĩĩo wake, emanyĩsye kũsumbĩka ngoo yake, ekĩe kĩthito ndakalikw’e naĩnĩ nĩ ala me ĩika nake, na aisisya kĩtindo kyake vamwe na maũndũ ala wĩtanĩthasya namo. Maũndũ asu na angĩ maingĩ nĩmethĩawa maũvoonĩ ala maandĩkĩwe amũika. Kwoou Aklĩsto ala aima nĩmaĩle kwona ta mekwĩtũnga ĩtina ĩla mekũsoma maũvoo ala maandĩkĩwe amũika? Mayaĩle kwona ũu o na vanini! Nĩkĩ? Nũndũ o na kau maũvoo asu maandĩkĩtwe mendeesye amũika, kĩla kĩandĩkĩtwe vau kĩthĩawa kyumĩte Maandĩkonĩ. Na nũndũ myolooto ĩla yĩ Maandĩkonĩ ndĩsaa kũvĩtwa nĩ ĩvinda, kĩla ũmwe witũ no atethw’e nĩ syĩndũ ta isu Yeova ũtũnengete.
16. Maũvoo ala maandĩkawa matetheeasya andũ ma mũika ũndũnĩ ũngĩ wĩva?
16 O na kau maũvoo ala makonetye amũika nĩmamatetheeasya kũkĩlya vinya mathĩna, maũvoo asu no mamatetheeasya meane kĩ-veva na maimũthengeea Yeova. (Soma Mũtavan’ya 12:1, 13.) O namo Aklĩsto ala aima no matetheke oou. Kwoosa ngelekany’o ya ĩkaseti ya Amkeni! ya Mwei wa 4, 2009. Ĩkaseti yĩu yaĩ na kĩlungu kĩ na kyongo, “Vijana Huuliza . . . Ninaweza Kufanya Nini ili Nifurahie Kusoma Biblia?” Kĩlungu kĩu nĩkyawetete maũndũ mana matonya kũtetheesya amũika, na kyaĩ na kasandũkũ ũtonya kũtila na ũikalikya Mbivilianĩ yaku nĩ kana ũkekalaa ũikatũmĩa. Mo andũ ala aima nĩmatonya kwĩthĩwa matethetw’e nĩ kĩlungu kĩu? Mwĩĩtu-a-asa ũmwe wĩ na mũsyĩ aandĩkie atĩĩ: “Neew’aa kũsoma Mbivilia kwĩ vinya mũno. [Ĩndĩ] neekĩie maũndũ ala nemanyĩisye kĩlungunĩ kĩĩ ngoonĩ yakwa, na nĩnĩendeee kũtũmĩa nesa kasandũkũ kala tweeĩtwe tũtile. Matukũ aa nĩnĩtanĩaa mũno kũsoma Mbivilia. Nĩnonete nesa ũndũ mavuku ala me Mbivilianĩ makwatĩanĩe na makalikana nesa tondũ kĩtambaa kĩlikanaa nesa na ĩlaa yĩla yĩtumĩĩwe vo. Ndyaatanĩa kũsoma Mbivilia tondũ nĩtanĩaa ũmũnthĩ.”
17, 18. Kũsoma ũvoo ũla wĩthĩawa mũno mũno ũandĩkĩwe andũ mate Ngũsĩ kũtonya kũtũtethya ata? Nengane ngelekany’o.
17 Ũvoo ũla ũkonetye ala mate Ngũsĩ. Kuma mwaka wa 2008, nĩtwĩthĩĩtwe tũitanĩa kũtũmĩa ĩkaseti ya kwĩmanyĩsya ya Mũsyaĩĩsya, yĩla mũno mũno yĩthĩawa yĩandĩkĩwe Ngũsĩ sya Yeova. Ĩndĩ nata makaseti ala methĩawa maandĩkĩwe mũno mũno andũ mate Ngũsĩ? Asu o namo no matũtethye? Ĩĩ. Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno. Twasye ve mũndũ wathokya Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ na ũyona ooka ũvoo wa andũ onthe ũtambĩĩe. Ndũema kwĩw’a mũyo. Na ĩla mumya wa ũvoo ũendeee kumya ũvoo wake nĩ laisi ũkambĩĩa kũsũanĩa mũeni ũsu waku. Wĩthĩwa ũitata ũelewe ũvoo ũsu ũndũ we ũkũũelewa. Nũndũ wa ũu, ũvoo ũsu ũithela kĩla kĩũneeneawa ũkyosa nesa o na kwĩ ũndũ ũnakyosaa.
18 Ũu now’o tũtonya kũtetheka ĩla tũũsoma maũvoo ala maandĩkĩwe mũno mũno andũ mate Ngũsĩ. Kwa ngelekany’o, ĩkaseti ya andũ onthe ya Mũsyaĩĩsya yĩeleasya Maandĩko yĩtũmĩĩte ndeto itonya kũeleeka nĩ ala mate Ngũsĩ. Ũu now’o Maandĩko maeleaw’a ilungunĩ mbingĩ ila syĩ Kĩsesenĩ kya jw.org, ta ila ilungu syĩ na kyongo, “Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia” na “Makũlyo Makũlaw’a Mavinda Maingĩ.” Kũsoma ilungu ta isu nĩkũtumaa twenda mũnango momanyĩsyo ala tũtwĩe twĩsĩ. Na ũndũ ũngĩ nĩ kana kũisoma nĩkũtumaa tũmanya nzĩa mbingĩ sya kũelesya kĩla tũĩkĩĩaa ĩla tũũtavany’a. Ũu now’o ĩkaseti ya Amkeni! yĩtũtethasya nũndũ kĩla ĩvinda nĩyĩlũlũmĩlasya mũĩkĩĩo witũ wa kana kwĩ Ngai wa w’o, na nĩyĩtũtetheeasya kũmanya ũndũ tũtonya kũtetea mũĩkĩĩo witũ.—Soma 1 Vetelo 3:15.
19. Nĩ kyaũ tũtonya kwĩka tũkonany’a kana nĩtũmũtũngĩaa Yeova mũvea nũndũ wa syĩndũ ila ũtũnengae?
19 Vate nzika, Yeova nũtũnengete syĩndũ mbingĩ mũno sya kũtũtetheesya tũmine “ũkya wa kĩ-veva.” (Mat. 5:3, BCK) Kwoou nĩtũendeei kũtũmĩa nesa syĩndũ syonthe ila Yeova ũtũnengete. Tweeka ũu tũkoonanasya kana nĩtũmũtũngĩaa mũvea nĩkwĩthĩwa nĩwe ũtũmanyĩasya kwaĩla.—Isa. 48:17.
^ [1] (kalungu ka 14) Maũvoo amwe nĩ ta ala me ĩvukunĩ Maswali Ambayo Vijana Huuliza—Majibu Yafanyayo Kazi, Ĩvuku ya 1 na ya 2, na ala me kĩlungunĩ “Makũlyo ma Andũ ma Mũika,” kĩla yu kyonekaa Indanetinĩ ve voka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia
No tũmanye ũw’o ĩũlũ wa Ngai?
Ngai nĩwaneenaa na andũ. Atũmĩie veva wake mũtheu kwĩkĩa ilĩkonĩ sya ala maandĩkaa Mbivilia ndeto ila wendaa maandĩke. (2 Vetelo 1:20, 21) No tũmanye ũw’o ĩũlũ wa Ngai kwa kũsoma Mbivilia.—Soma Yoana 17:17; 2 Timotheo 3:16.
Ngai nũeleetye maũndũ maingĩ ĩũlũ wake kwĩsĩla Mbivilia. Nũtũmanyĩĩtye nĩkĩ watũmbie, mũvango ũla wĩ naw’o kwelekela andũ, na ũndũ wendaa twĩkale. (Meko ma Atũmwa 17:24-27) Yeova Ngai nĩwendaa tũmanye ũw’o ĩũlũ wake.—Soma 1 Timotheo 2:3, 4.
Nĩkĩ Ngai ũmathoketye ala mendete ũw’o?
Yeova nĩ Ngai wa ũw’o na nĩwatũmie Mwana wake, Yesũ, oke kũmanyĩsya andũ ũw’o. Kwoou andũ ala mendete ũw’o nĩmakwataa momanyĩsyo ma Yesũ. (Yoana 18:37) Ngai nĩwendaa andũ asu mendete ũw’o matw’ĩke athaithi make.—Soma Yoana 4:23, 24.
Satani ũla Ndevili nũsiĩĩe andũ aingĩ maikamũmanye Ngai kwa kũnyaĩĩkya momanyĩsyo ma ũvũngũ ĩũlũ wa Ngai. (2 Akolintho 4:3, 4) Andũ ala matendete ũseo nĩmendeeaw’a nĩ momanyĩsyo asu ma ũvũngũ. (Alomi 1:25) Ĩndĩ andũ milioni mbingĩ me na ngoo nzeo nĩmamanyĩte ũw’o ĩũlũ wa Ngai kwa kwĩmanyĩsya Mbivilia.—Soma Meko ma Atũmwa 17:11.


text:
Makũlyo Makũlaw’a Mavinda Maingĩ Ĩũlũ wa Ngũsĩ sya Yeova
MAKŨLYO MAKŨLAW’A MAVINDA MAINGĨ
Syo Ngũsĩ sya Yeova Itavanasya Nyũmba na Nyũmba Nĩ Kana Syĩĩvwa kwa Kũtangĩĩwa?
Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa ũtangĩĩo na ũndũ ũkwatĩkanaa.
MAKŨLYO MAKŨLAW’A MAVINDA MAINGĨ
Syo Ngũsĩ sya Yeova Itavanasya Nyũmba na Nyũmba Nĩ Kana Syĩĩvwa kwa Kũtangĩĩwa?
Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa ũtangĩĩo na ũndũ ũkwatĩkanaa.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itetĩkĩlaa Kwongelwa Nthakame?
Ngũsĩ sya Yeova niwetawa maũndũ maingĩ mate ma w’o na andũ maieleawa nesa woni woo ĩũlũ wa nthakame. Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa kwongelwa nthakame.
Ngũsĩ sya Yeova Nĩsyĩthĩawa na Ngwatanĩo na Ndĩni Ila Ingĩ Maũndũnĩ ma Ũthaithi?
Nĩ momanyĩsyo meva ma Mbivilia mamatongoeasya kũsũngĩa ĩkũlyo yĩĩ?
Momanyĩsyo
Syo Ngũsĩ sya Yeova Nimwĩtĩkĩlaa Yesũ?
Manya nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata Aklĩsto ma w’o maĩle kũmũĩkĩĩa kana kũmwĩtĩkĩla Yesũ.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa No Syo Ndĩni Ĩla ya W’o?
We Yesũ aaweta kana kwĩ nzĩa mbingĩ syelekele ũtangĩĩonĩ?
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa Nosyo Ikatangĩĩwa syĩ Syoka?
Mbivilia nĩeleetye naaũ ala makethĩwa matonya kũkwata thayũ.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Ninengae Ndĩni Ila Ingĩ Ndaĩa?
Ĩmanyĩsye ũndũ kũnengane ndaĩa kũtonya kwonany’a kana andũ nĩ Aklĩsto ma w’o.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itetĩkĩlaa Kwongelwa Nthakame?
Ngũsĩ sya Yeova niwetawa maũndũ maingĩ mate ma w’o na andũ maieleawa nesa woni woo ĩũlũ wa nthakame. Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa kwongelwa nthakame.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa Kana Ngai Oombie Nthĩ na Mĩthenya Thanthatũ, Kĩla Mũthenya wĩ na Masaa 24?
We nĩwĩsĩ kana ve momanyĩsyo amwe ĩũlũ wa wũmbi maleanĩte na Mbivilia?
Ngũsĩ sya Yeova Niatĩĩaa Ũtianĩo Mũkũũ?
Nĩvethĩwa ilungu imwe sya Mbivilia syavĩtiwe nĩ ĩvinda? Manya ũndũ Maandĩko ma Kĩevelania manengete Aklĩsto motao maĩle na ũndũ mamatavĩtye maũndũ meekĩkie tene matonya kũmatethya.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itatũmĩaa Ngelany’o Ĩla Iũthaitha?
O na kau ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova twĩ Aklĩsto, tũitũmĩaa ngelany’o. Nĩkĩ?
Ngũsĩ sya Yeova Nĩsyĩthĩawa na Ngwatanĩo na Ndĩni Ila Ingĩ Maũndũnĩ ma Ũthaithi?
Nĩ momanyĩsyo meva ma Mbivilia mamatongoeasya kũsũngĩa ĩkũlyo yĩĩ?
Ngũsĩ sya Yeova
Nĩkĩ Tũtũmĩaa Ĩsyĩtwa Ngũsĩ sya Yeova?
Manya vala ĩsyĩtwa yĩu yaumie.
Nũũ Ũla Wambĩlĩĩlye Ndĩni ya Ngũsĩ sya Yeova?
Soma ũmanye nĩkĩ Charles Taze Russell tiwe wambĩĩisye ndĩni ya Ngũsĩ sya Yeova.
Mbesa sya Kũũngamĩa Wĩa wa Ngũsĩ sya Yeova Syumaa Va?
Manya nĩkĩ wĩa wa kũtavany’a nthĩ yonthe ũendeee o na kau vai mbesa kana kĩlungu kya ĩkũmi ikolanaw’a.
Mo Ngũsĩ sya Yeova me Atongoi Mamaĩvaa Mũsaala?
Ithyĩ nĩtwĩthĩawa na andũ ta mavasita? Naaũ manyuvĩtwe matw’ĩke atavany’a?
Aka Ala Matw’ĩka Ngũsĩ sya Yeova Nĩmatavanasya?
Aka maaĩwe wĩa wĩva nthĩnĩ wa wĩa wa kũtavany’a ũla ũtethaw’a nĩ Ngũsĩ sya Yeova nthĩ yonthe?
Ikundi sya Ngũsĩ sya Yeova Syĩthĩawa Syĩilyĩ Ata?
Manya tũmanyaa ata ũndũ tũkwĩka maũndũ.
Ngwatanĩo Yitũ
Syo Ngũsĩ sya Yeova Nivathaa ala Maĩ Ngũsĩ Tene?
Mavinda angĩ wĩthĩaa no nginya mũndũ atengwe na kĩu nĩkĩtonya kũmũtetheesya aeke kwĩka maũndũ mathũku nĩ kana atũngwe kĩkundinĩ.
Kutavany'a
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itavanasya Nyũmba na Nyũmba?
Ĩmanyĩsye kĩla Yesũ weeie amanyĩw’a make ma mbee meke.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Itavanasya Nyũmba na Nyũmba Nĩ Kana Syĩĩvwa kwa Kũtangĩĩwa?
Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa ũtangĩĩo na ũndũ ũkwatĩkanaa.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Iendaa kwa Ala me na Ndĩni Ĩ Yoo?
Nĩ kyaũ kĩtumaa tũthi kwa ala me na ndĩni ĩ yoo?
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Isyokaa Ĩngĩ Kũneena na Andũ ala Maasya “Nyie Ndikwendeew’a”?
Kĩeleelo kyoo kĩialyũkaa
Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia?
Manya mosũngĩo ma makũlyo ala andũ makothaa kũkũlya ĩũlũ wa mũvango witũ wa kũmanyĩsya andũ Mbivilia vate ndĩvi.
Ngũsĩ sya Yeova Nitethasya Wĩa Ũla Ũtethaw’a Nĩ Amisonalĩ?
Naaũ matonya kũtw’ĩka amisonalĩ, na nĩkĩ? Nĩvethĩwa amwe mamanyĩaw’a matanamba kũtũmwa?
Aka Ala Matw’ĩka Ngũsĩ sya Yeova Nĩmatavanasya?
Aka maaĩwe wĩa wĩva nthĩnĩ wa wĩa wa kũtavany’a ũla ũtethaw’a nĩ Ngũsĩ sya Yeova nthĩ yonthe?
Maũmbano Maitũ na Ũthaithi
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itetaa Vala Syũmbanĩaa Ĩkanisa?
Manya vala ĩsyĩtwa “Nyũmba ya Ũsumbĩ ya Ngũsĩ sya Yeova” yumĩtw’e na nĩkĩ tũĩtũmĩaa.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itatũmĩaa Ngelany’o Ĩla Iũthaitha?
O na kau ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova twĩ Aklĩsto, tũitũmĩaa ngelany’o. Nĩkĩ?
Ngũsĩ sya Yeova Nĩsyĩthĩawa na Ngwatanĩo na Ndĩni Ila Ingĩ Maũndũnĩ ma Ũthaithi?
Nĩ momanyĩsyo meva ma Mbivilia mamatongoeasya kũsũngĩa ĩkũlyo yĩĩ?
Woni Witũ Ĩũlũ wa Mbivilia
Ngũsĩ sya Yeova Niatĩĩaa Ũtianĩo Mũkũũ?
Nĩvethĩwa ilungu imwe sya Mbivilia syavĩtiwe nĩ ĩvinda? Manya ũndũ Maandĩko ma Kĩevelania manengete Aklĩsto motao maĩle na ũndũ mamatavĩtye maũndũ meekĩkie tene matonya kũmatethya.
Kwĩlikya Maũndũnĩ ma Siasa na Kũtetheesya ĩla Vaumĩla Thina Ndũanĩ
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itaendaa Kaũnĩ?
Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩsĩkĩe nthĩ yonthe kana nileaa kũthi kaũnĩ. Manya nĩkĩ tũtaendaa kaũnĩ.
Ngũsĩ sya Yeova Nitetheeasya Andũ Makwatwa Nĩ Mĩisyo?
Manya ũndũ tũnengae ũtethyo ala tũthaithaa namo vamwe na angĩ ĩla vaumĩla mũisyo.
Mĩsyĩ na Motwi ma Mũndũ Mwene
Syo Ngũsĩ sya Yeova Niendaa Sivitalĩ?
Andũ amwe masũanĩaa Ngũsĩ sya Yeova iyĩtĩkĩlaa ũiiti o na wĩva. Yo ũndũ ũsu nĩ wa w’o?
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itetĩkĩlaa Kwongelwa Nthakame?
Ngũsĩ sya Yeova niwetawa maũndũ maingĩ mate ma w’o na andũ maieleawa nesa woni woo ĩũlũ wa nthakame. Manya kĩla tũĩkĩĩaa ĩũlũ wa kwongelwa nthakame.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Nivataa Aatĩĩi Masyo Sinema Imwe, Mavuku amwe, kana Mbathi Imwe?
Mũklĩsto aĩle kũsũanĩa myolooto yĩva ĩla ũkwenda kũtw’a kĩla ũkwĩtanĩthya nakyo?
Syĩthĩo na Sikũkũ
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itatanĩaa Kĩlisimasi?
Andũ aingĩ nĩmatanĩaa Kĩlisimasi o na kau nĩmesĩ kana ndyumanĩte na Mbivilia. Soma ũmanye nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova itatanĩaa Kĩlisimasi.
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itatanĩaa Isita?
Andũ aingĩ mesĩ Isita nĩ sikũkũ ya Kĩklĩsto. Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova itamĩtanĩaa?
Ngũsĩ sya Yeova Syonaa Mathiko Ata?
Motwi ala Ngũsĩ syĩkaa ĩũlũ wa mathiko matongoeaw’a nĩ mũĩkĩĩo mũlũmu ĩũlũ wa kĩkw’ũ. Kwoou nĩ myolooto yĩva ĩmatongoeasya meke motwi asu?
Ngũsĩ sya Yeova Nĩmo Aaũ?
Syo Ngũsĩ sya Yeova nĩ Aklĩsto?
Nĩtũũkũkũlya ũmanye kĩvathũkany’o kĩla kĩvo katĩ witũ na ala angĩ metawa Aklĩsto.
Yo Ndĩni ya Ngũsĩ sya Yeova Yaumanie na Mũsũngũ?
Kwasũanĩa maũndũ ana ma w’o ĩũlũ wa ndĩni ĩno yĩthĩawa nthĩ mbingĩ.
Syo Ngũsĩ sya Yeova Nĩ Aatĩĩi ma Mũndũ Mũna?
Sianĩsya maelesyo elĩ ĩũlũ wa cult na kĩla Ngũsĩ sya Yeova iĩkĩĩaa.


text:
Elias Hutter na Mbivilia Nzeo sya Kĩevelania Ila Waumĩthisye
WE NŨTONYA kũsoma kĩthyomo kya Kĩevelania kĩla kyatũmĩiwe kũandĩka Mbivilia? Noĩthwa ũteka ũu. O na noĩthwa ũtaaona Mbivilia ya Kĩevelania. Ĩndĩ, kũmanya mũsomi wĩtawa Elias Hutter, ũla waĩ thayũ myakanĩ ya 1501-1600, na waumĩthisye Mbivilia ilĩ sya Kĩevelania no kũũtetheesye ũkonaa Mbivilia yaku yĩ ya vata mũno.
Elias Hutter asyaiwe mwaka wa 1553, taoninĩ nini ya Görlitz, yĩ vakuvĩ na vala Germany ĩvakanĩe na Poland na Czech Republic. Hutter asomeie ithyomo ila ineenawa nthĩ sya Middle East e Lutheran University, Jena. E o na myaka 24, nĩwanyuviwe ethĩwe vulovesa wa kĩthyomo kya Kĩevelania taoninĩ ya Leipzig. Na nũndũ nĩwendaa kũete moalyũku maũndũnĩ ma kĩsomo, nĩwesie kwambĩĩsya sukulu Nuremberg, vala amanyĩw’a maĩ matonya kwĩmanyĩsya Kĩevelania, Kĩkiliki, Kĩlatinĩ, na kĩthyomo kya German kwa myaka ĩna. Ĩvindanĩ yĩu, vai sukulu kana yunivasĩtĩ ĩngĩ yeekaa ũu.
‘ŨSEO WA MBIVILIA ĨSU’
Mwakanĩ wa 1587, Hutter nĩwaumisye Mbivilia ĩla yĩsĩkĩe mũno ta Ũtianĩo Mũkũũ kwa kĩthyomo kya Kĩevelania. Mbivilia ĩsu yaĩ na kyongo kyaĩ na ndeto ii, Derekh ha-Kodesh, kuma ĩvukunĩ ya Isaia 35:8, na ũalyũlo wasyo nĩ “Nzĩa ya Ũtheu.” Mũandĩko mũseo wa Mbivilia ĩsu nĩwaĩkĩĩthisye ũw’o wa ndeto ila syaasyaa kana “kĩndũ kyonthe kĩ Mbivilianĩ ĩno nĩkyonanĩtye ũseo wayo.” Ĩndĩ Mbivilia ĩsu yaĩ ya vata vyũ nũndũ amanyĩw’a nĩmamĩtũmĩaa ĩmatetheesye kwĩmanyĩsya Kĩevelania.
Nĩ kana ũelewe nĩkĩ Mbivilia ya Kĩevelania ĩla Hutter waalyũlĩte yaĩ ya vata, eka twone maũndũ elĩ maĩ vinya kũeleeka nĩ mũmanyĩw’a ũkũsoma Mbivilia kwa Kĩevelania. Ũndũ wa mbee, Kĩevelania kĩandĩkawa na nthoo syĩ kĩvathũkany’o na itesĩkĩe, na ũndũ wa kelĩ, ndeto ila syongeleelawa mbee kana mũthya wa ndeto syatumaa yĩthĩwa ne vinya kũmanya ndeto ĩsu nesa. Nĩ kana tũelewe ũndũ ũsu, sũanĩa ĩũlũ wa ndeto ya Kĩevelania נפשׁ (ĩalyũlawa ta ne’phesh), na yonanasya “thayũ.” Ĩvukunĩ ya Esekieli 18:4, nthoo ya mbee ya ndeto ĩsu nĩ ה (ha), na kwoou syonthe syakwatanw’a iiseũvya ndeto ĩmwe הנפשׁ (han·ne’phesh), nayo nĩ “thayũ” (the soul). Methonĩ ma mũndũ ũtamanyĩĩtw’e nesa, ndeto הנפשׁ (han·ne’phesh) no yoneke yĩ kĩvathũkany’o vyũ na ndeto נפשׁ (ne’phesh).
Nĩ kana Hutter atetheesye amanyĩw’a make, atũmĩie ũtũĩka aumĩlya nzĩa nzaũ ya kũtumbĩthya mavuku. Atũmĩie mũandĩko wa nthoo sya Kĩevelania waĩ na langi mũkwatu na ũngĩ ũte mũkwatu. Atũmĩaa langi mũkwatu kũandĩka ndeto ĩla ya mũsingi (root of a word). Ĩndĩ atũmĩaa langi ũte mũkwatu aiandĩka nthoo ila syĩ mbee kana ĩtina wa ndeto ya mũsingi. Nzĩa ĩsu yĩ laisi nĩyatetheeisye amanyĩw’a mamanyae na mĩtũkĩ ndeto ĩla ya mũsingi ya Kĩevelania, na ũu nĩwamatetheeasya mayĩmanyĩsya kĩthyomo kĩu. O nayo Mbivilia ya New World Translation of the Holy Scriptures—With References ĩtũmĩĩte nzĩa o ĩsu nthĩnĩ wa maelesyo ma kwongeleela. * Ndeto ĩla ya mũsingi ĩandĩkĩtwe na langi mũkwatu, nasyo nthoo ila syĩ mbee na ĩtina wa ndeto ĩsu syĩ na langi ũte mũkwatu. Visa ila syĩ ĩthangũnĩ yĩĩ syĩ na kũndũ kwĩ na langi mweũ wonanĩtye nzĩa ĩla Hutter watũmĩie kũalyũla ĩandĩko ya Esekieli 18:4 Mbivilianĩ yake ya Kĩevelania, na nzĩa ĩsu noyo ĩtũmĩĩtwe Mbivilianĩ ya Reference Bible maelesyonĩ ma kwongeleela o mũsoanĩ ũsu.
MBIVILIA YA “ŨTIANĨO MWEŨ” YA KĨTHYOMO KYA KĨEVELANIA
Hutter nĩwasyokie aumya kwa ithyomo 12 Mbivilia ĩla yĩsĩkĩe mũno ta Ũtianĩo Mweũ. Mbivilia ĩsu yaumĩthĩiw’e Nuremberg mwakanĩ wa 1599, na yĩtawa Nuremberg Polyglot. Hutter nĩwendaa vethĩwe Mbivilia ya Kĩevelania ya Maandĩko ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto. Ĩndĩ aisye kana o na keka “nĩwendaa kumya mbesa mbingĩ” nĩ kana Mbivilia ĩsu ya Kĩevelania ĩkwatĩkane, ũsu wĩthĩwa wĩ o wĩa wa mana. * Kwoou nĩwatwie kũalyũla Mbivilia ya Ũtianĩo Mweũ kwa Kĩevelania atũmĩĩte Mbivilia ya kĩthyomo kya Kĩkiliki. Hutter nĩwaekanie na maũndũ ala angĩ nĩ kana aalyũle Mbivilia ĩsu, na kwoou amĩmina na mwaka o ũmwe!
Mbivilia ya Maandĩko ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto ya Kĩevelania ĩla Hutter waalyũlile yaĩ na ũseo mwaũ? Mũsomi ũmwe waĩ nguma wĩtawa Franz Delitzsch, aandĩkie ndeto ii mwakanĩ wa 1891: “Maandĩko ala [Hutter] waalyũlĩte kwa Kĩevelania meonany’a nĩweesĩ kĩthyomo kĩteesĩkĩe nĩ Aklĩsto aingĩ na ũmũnthĩ nĩmatũmĩawa andũ mayĩka ũkunĩkĩli, nũndũ kaingĩ atũmĩĩte nesa ndeto ila syaĩlĩte.”
WĨA ŨLILIKANAWA KWA ĨVINDA YĨASA
Hutter ndaathua nũndũ wa wĩa wake wa kũalyũla, na veonekana Mbivilia ila waalyũlĩte iyaathoow’a mũno. Ĩndĩ wĩa wake nũtethetye andũ kwa ĩvinda ĩasa. Kwa ngelekany’o, Mbivilia ya Ũtianĩo Mweũ ya Kĩevelania ĩla waalyũlile nĩyeekiwe moalyũku na yatumbĩthw’a ĩngĩ mwakanĩ wa 1661 nĩ William Robertson na mwakanĩ wa 1798 nĩ Richard Caddick. Ĩla waalyũlaa kuma kĩthyomonĩ kya Kĩkiliki, Hutter nĩwaalyũlile ũndũ vaĩle masyĩtwa ma ũnene Kyʹri·os (Mwĩaĩi) na The·osʹ (Ngai) kwonany’a “Yeova” (יהוה, JHVH), vala ndeto syeethĩawa syumĩtw’e Maandĩkonĩ ma Kĩevelania kana vala woona ta iũneenea Yeova. Ũsu nĩ ũndũ wa kwendeesya nũndũ o na kau Mbivilia mbingĩ sya Ũtianĩo Mweũ iitũmĩaa ĩsyĩtwa ya Ngai mwene, Mbivilia ya Hutter nĩtũmĩĩte ĩsyĩtwa yĩu, na kwoou nĩyĩĩkĩĩthasya ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyaĩle kũtũngwa vala yaĩlĩte Maandĩkonĩ ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto.
Yĩla woona ĩsyĩtwa ya Ngai, Yeova, Maandĩkonĩ ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto, kana woona maelesyo ma kwongeleela nthĩnĩ wa Reference Bible, lilikanaa wĩa wa Elias Hutter na Mbivilia nzeo sya Kĩevelania ila waumĩthisye.
^ kal. 7 Sisya maelesyo ma kelĩ ma kwongeleela ĩandĩkonĩ ya Esekieli 18:4 na Ũvoo wa Kwongeleela (Appendix 3B) nthĩnĩ wa Reference Bible.
^ kal. 9 Veonekana asomi nĩmaumĩthĩtye Mbivilia ya Ũtianĩo Mweũ kwa Kĩevelania. Ũmwe woo nĩ Simon Atoumanos, ũla weeyumĩtye vyũ maũndũnĩ ma ndĩni na wekalaa Byzantium, ta myakanĩ ya 1360. Ũngĩ eetawa Oswald Schreckenfuchs, na aĩ mũsomi kuma German, ta myakanĩ ya 1565. Mbivilia isu iyaaumĩthw’a nayu nĩsyaaie.


text:
Nthĩ Nzaũ Nĩ Wano Kana Ĩkeethĩwa Kw’o?
No kwĩthĩwa weewie ĩũlũ wa Nthĩ Nzaũ kana Valatiso! Ve mavuku monanasya kũndũ kũseo kũla andũ matonya kũthi kũtembea na kwĩtanĩthya, na nĩmatumaa andũ menda kũthi ‘kũndũ kũu kũseo’ maketanĩthye na mayũlwa nĩ mathĩna. Ĩndĩ o tondũ twĩsĩ, andũ asu masyoka mũsyĩ, maendeeaa kwĩkala o ũndũ manekalaa tene.
O na vailyĩ ũu, andũ nĩmendeeaw’a mũno nĩ kwĩkala nthĩ nzeo na mbanake. Na nĩkyo kĩtumi twĩkũlasya-ĩ, ‘Yo nthĩ nzaũ na mbanake nĩ kĩndũ kya w’o kana no ũndũ wa kũsũanĩa? Ethĩwa ũu nĩw’o vailyĩ, nĩkĩ andũ mendeeaw’a mũno nĩ kwĩkala nthĩ nzeo na mbanake? Na nĩvatonyeka ĩkesa kwĩthĩwa vo?’
WONI WA ANDŨ ĨŨLŨ WA VALATISO, KANA NTHĨ NZEO
Myaka maana maingĩ mĩvĩtu, andũ nĩmendeeaw’a nĩ nthĩ nzeo na mbanake. Andũ aingĩ nĩmendeeiw’e nĩ ũndũ ũsu kumana na ndeto ila syĩ Mbivilianĩ iwetete “mũũnda ngalĩko ya wumĩlonĩ wa syũa, nthĩnĩ wa Eteni.” Nĩkĩ mũũnda ũsu waĩ wa kwendeesya? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Yeova Ngai amesya mũthanganĩ kĩla mũtĩ wendeeasya kwoneka, na mũseo wa kũya.” Mũũnda ũsu waĩ wa kwendeesya na waĩ vandũ vaseo va kwĩkala. Na ũndũ ũla wa kwendeesya vyũ nĩ kana mũũndanĩ ũsu katĩ vaĩ “mũtĩ wa thayũ.”—Mwambĩlĩlyo 2:8, 9.
Ũndũ ũngĩ nĩ kana ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo nĩyĩwetete mbũsĩ inya syumĩte mũũndanĩ wa Eteni. Mbũsĩ ilĩ katĩ wa isu nĩsyĩsĩkĩe ũmũnthĩ, nasyo nĩ Itekeli na Euvalati. (Mwambĩlĩlyo 2:10-14) Mbũsĩ isu ilĩ itwaĩte kĩw’ũ mwandanĩ wa Persian Gulf syĩsĩlĩte Iraq, ĩla tene yaĩ kĩsio kya Velisia.
Kwoou ti ũsengy’o kwasya ekali ma Velisia methĩĩtwe mayendeew’a kwa ĩvinda yĩasa nĩ kwĩkala yĩ nthĩ nzeo. Kwa ngelekany’o, mũkeka ũmwe wa Velisia wa myakanĩ ya 1501-1600, ũla wĩ Philadelphia Museum of Art, ĩla yĩ Pennsylvania, U.S.A., wonanasya mũũnda wiĩĩwe na ũkũta wĩ na mĩtĩ na malaa manake. Ndeto “mũũnda wiĩĩwe na ũkũta” kwa kĩthyomo kya Velisia yonanasya “valatiso” kana nthĩ nzeo, namo mavisa ala me mũkekanĩ ũsu mailyĩ ta mũũnda mwanake wa Eteni ũla ũeleetw’e Mbivilianĩ.
Kwa w’o, ngewa sya valatiso nieawa mũno ithyomonĩ na syĩthĩonĩ syĩ kĩvathũkany’o ĩũlũ wa nthĩ. Ĩla andũ maendeeie kũthamĩĩa isionĩ syĩ kĩvathũkany’o, maendaa na ngewa itavw’anene vyũ na ĩla ya mbee, na ĩtina wa myaka maana maingĩ, nĩmavulanilye ngewa isu na mĩĩkĩĩo na mbano ila syaumĩlaa kĩsionĩ kĩla mathi. O na ũmũnthĩ, andũ nĩmakothaa kũelesya kũndũ kũla kwanake mũno ta valatiso.
KĨTHITO KYA MŨNDŨ KYA KŨMANTHA NTHĨ NZEO
Andũ amwe ala maendaa kũthũima kũndũ maasyaa kana nĩmonete valatiso ĩla yaaie. Kwa ngelekany’o, mũnene wa ita wa Britain, Charles Gordon, athi kũtembea Seychelles mwaka wa 1881, nĩwendeeiw’e nĩ wanake wa Vallée de Mai, kĩsio kĩla kĩtalawa ta kĩmwe katĩ wa isio ila nzeo vyũ ĩũlũ wa nthĩ (World Heritage site), nginya eeta kĩsio kĩu mũũnda wa Eteni. O na mwakanĩ wa 1492, Christopher Columbus wa Italy, ũla waĩ mũtembei wa kũndũ kũasa (navigator), asũanĩĩa kana aĩ vakuvĩ kũmanya vala mũũnda wa Eteni waĩ avika kĩthamanĩ kya Hispaniola, kĩla ũmũnthĩ kĩtawa Dominican Republic na Haiti.
Ĩvuku yĩtawa Mapping Paradise, yĩ mevu sya tene mbee wa 190, na mbingĩ syasyo syonanĩtye Atamu na Eva me mũũndanĩ wa Eteni. Ĩmwe ya mevu isu nĩ mevu ĩtesĩkĩe mũno yĩ ĩvukunĩ ya mũndũũme weetawa Beatus, kuma Liébana. Ĩvuku yĩu yaandĩkiwe myaka ta 800 mĩvĩtu. Ngalĩko ya ĩũlũ ya mevu ĩsu ve kasandũkũ, na katĩkatĩ wako ve nthĩ mbanake. Na ve mbũsĩ inya syumĩte vau nasyo nĩ “Itekeli,” “Euvalati,” “Indus,” na “Yolotani,” na kĩla ũmwe wasyo wĩsĩlĩte ngalĩkonĩ yaw’o wĩ w’oka kasandũkũnĩ kau. Noĩthwa ũu ũyonany’a ũndũ Ũklĩsto wanyaĩĩkie itulunĩ inya sya nthĩ. Maũndũ asu meonany’a kana o na kau vala Valatiso ya mbee yaĩ vayĩsĩkĩe, andũ mayaaũlwa nĩ valatiso na nĩmasũanĩaa mũno ĩũlũ wayo.
Mũandĩki wa voemu sya Kĩsũngũ wĩtawa John Milton, ũla wasyaiwe myaka mbee wa 400 mĩvĩtu, nĩwĩsĩkĩe nũndũ wa kũandĩka voemu yĩtawa Paradise Lost, ĩla yumanĩte na ĩvuku ya Mwambĩlĩĩlyo yĩla yĩeleetye naĩ ĩla Atamu weekie na ũndũ walũngilw’e Eteni. Voemunĩ ĩsu, nĩwaeleisye watho ũla andũ mathĩtwe wa kũkwata ĩngĩ thayũ ũtathela vaa nthĩ. Aisye atĩĩ: “Ĩvindanĩ yĩu nthĩ ĩkatw’ĩka valatiso.” Ĩtina, Milton nĩwaandĩkie voemu ĩngĩ yeetawa Paradise Regained.
ANDŨ NĨMAALYŨLILE MAWONI MOO
Kwa w’o, kuma tene andũ nĩmendeeaw’a mũno nĩ kũmanya kana kwaĩ valatiso ĩũlũ wa nthĩ na yaa. Kwoou nĩkĩ ũmũnthĩ andũ mavũthĩĩasya ũndũ ũsu? Nĩkwĩthĩwa o tondũ ĩvuku Mapping Paradise yonanĩtye, “asomi ma maũndũ ma ndĩni . . . nĩmaekie vyũ kwendeew’a nĩ kũmanya vala valatiso yaĩ.”
Andũ aingĩ ala maendaa kanisanĩ mamanyĩaw’a kana wĩkalo woo wa ĩvinda yũkĩte wĩ ĩtunĩ, ĩndĩ ti ĩũlũ wa nthĩ nzeo na mbanakavye. Ĩndĩ Mbivilia yaĩtye ũũ ĩandĩkonĩ ya Savuli 37:29: ‘Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.’ Nũndũ nthĩ ũmũnthĩ ti valatiso, twĩsĩ ata kana watho ũsu ũkeanĩa? *
ŨĨKĨĨTHYO WA KANA NTHĨ YONTHE ĨKATW’ĨKĨTHW’A NZAŨ
Yeova Ngai, ũla woombie nthĩ yĩ nzeo, athanĩte kana akamĩtw’ĩkĩthya valatiso ĩngĩ. Akeeka ũu ata? Lilikana kana Yesũ atũmanyĩisye tũvoyae atĩĩ: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:10) Ũsumbĩ ũsu nĩ silikalĩ ya nthĩ yonthe ĩla ĩkatongoew’a nĩ Yesũ Klĩsto, na ĩkasumbĩka vandũ va mosumbĩ ma andũ. (Ndanieli 2:44) Ungu wa Ũsumbĩ ũsu, kwenda kwa Ngai ĩũlũ wa nthĩ kwĩthĩwa yĩ valatiso kana yĩ nzaũ ‘kũkeekĩka.’
Ĩvindanĩ ya tene, mwathani Isaia nĩwaveveeiwe aelesya ũndũ Nthĩ Nzaũ ĩla yathanĩtwe ĩkethĩwa ĩilyĩ. Oonanisye kana nthĩnĩ wa nthĩ ĩsu, mathĩna onthe makathela. (Isaia 11:6-9; 35:5-7; 65:21-23) Wĩkũlw’a wose o ndatĩka nini ũsome mĩsoa ĩsu Mbivilianĩ yaku. Weeka ũu, ũkamanya nesa kĩla Ngai wiĩe ala ewi. Ala makethĩwa ĩvindanĩ yĩu makatanĩa moseo ala Atamu waaisye, namo nĩ kwĩkala nthĩ yĩ nzaũ na kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na Ngai.—Ũvuan’yo 21:3.
Nĩkĩ tũte na nzika kana wĩkwatyo wa Nthĩ Nzaũ ti ndoto, ĩndĩ nĩ ũndũ wa w’o? Nũndũ Mbivilia yaitye atĩĩ: “Matu nĩ matu ma Yeova; ĩndĩ nthĩ nũnengete ana ma andũ.” Wĩkwatyo wa kwĩkala Nthĩ Nzaũ wathaniwe nĩ ‘Ngai mbee wa mavinda ma tene tene, nake ndatonya kũneena ũvũngũ.’ (Savuli 115:16; Tito 1:2). Ũsu nĩ wĩkwatyo mũseo vyũ Mbivilia ĩtwathĩte, naw’o nĩ kwĩkala ĩũlũ wa nthĩ yĩ nzeo na yĩ mbanake tene na tene!
^ kal. 15 Nĩ ũndũ wa kwendeesya kũmanya kana Koran, mũsoa wa 105 kĩlungu kya 21, Al-Anbiya’ [Athani], yaĩtye: “Athũkũmi Makwa ala alũngalu makatiĩwa nthĩ.”


text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Kũlilikana Kĩkw’ũ kya Yesũ
Wĩmũthokye ũmbane vamwe naitũ nĩ kana tũlilikane kĩkw’ũ kya Yesũ. Mantha vandũ vala ũtonya kũka vakuvĩ na vala wĩkalaa.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MOSŨNGĨO MA MAKŨLYO MA MBIVILIA
Nĩkĩ Yesũ Wakwie?
Andũ aingĩ nĩmesĩ kana Mbivilia ĩmanyĩasya Yesũ akwie nĩ kana twĩkale thayũ. Ĩndĩ kĩkw’ũ kyake kĩtonya kũtũtethya ũndũnĩ wĩva wa mwanya?
MOSŨNGĨO MA MAKŨLYO MA MBIVILIA
Nĩ kwa Nzĩa Yĩva Nthembo ya Yesũ Nĩ “Wovosyo Kwondũ wa Aingĩ”?
Nthembo ya Yesũ yovoasya andũ kuma naĩnĩ ata?
MBIVILIA ĨTŨMANYĨASYA KYAŨ?
Wovosyo Nĩ Mũthĩnzĩo wa Vata Vyũ Kuma kwa Ngai
Wovosyo nĩ kyaũ? Ũtonya kũtũtethya ata?
ĨŨLŨ WITŨ


text:
Mo Andũ Ala Makwie Nĩmatonya Kwĩthĩwa Thayũ Ĩngĩ?
Ũsũngĩo waku nĩ . . .
ĩĩ?
aiee?
nĩvatonyeka?
MBIVILIA YAĨTYE ATA?
“Kũkeethĩwa ũthayũũkyo.” —Meko ma Atũmwa 24:15, The Bible in Kikamba, 1974.
KŨĨKĨĨA KANA KWĨ ŨTHAYŨŨKYO KŨTONYA ŨKŨTETHYA ATA?
Nĩkũtonya ũkũkiakisya ethĩwa nĩwakw’ĩĩwa nĩ mũndũ ũmwendete. —2 Akolintho 1:3, 4.
Nĩkũtumaa uma ũkombonĩ wa kũkĩa kĩkw’ũ.—Aevelania 2:15.
Nĩkũũnengae wĩkwatyo wa kũmona ĩngĩ endwa maku ala makwie.—Yoana 5:28, 29.
NĨTŨTONYA KŨĨKĨĨA ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE?
Ĩĩ, nũndũ wa itumi ta itatũ:
Ngai nĩwe Mũmbi. Mbivilia yaĩtye Yeova Ngai nĩwe wĩ na “mbuluti ya thayũ.” (Savuli 36:9; Meko ma Atũmwa 17:24, 25) Vate nzika Ngai e na ũtonyi wa kũthayũũkya akw’ũ, nũndũ nĩwe woombie syĩndũ syonthe.
Ngai nĩwathayũũkisye andũ ĩvinda ya tene. Mbivilia nĩwetete andũ nyaanya mathayũũkiw’e vaa nthĩ. Katĩ wa andũ asu vaĩ amwe ma mũika na angĩ akũũ. O na vaĩ aũme na aka. Amwe mathayũũkiw’e o kavinda kanini ĩtina wa kũkw’a, ĩndĩ ũmwe ekalĩte mbũanĩ matukũ ana!—Yoana 11:39-44.
Ngai e na mea ma kwĩka ũu ĩngĩ. Yeova nũmenete kĩkw’ũ na akyonaa ta mũmaitha. (1 Akolintho 15:26) E na “mea” ma kũveta mũmaitha ũsu, na akeeka ũu kwĩsĩla ũthayũũkyo. E na wendi wa kũmathayũũkya ala me kĩlilikanonĩ kyake na aimatonyethya kwĩkala ĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ.—Yovu 14:14, 15.
KWASŨANĨA ĨKŨLYO YĨĨ
Nĩkĩ tũkũaa na kũkw’a?
Mbivilia nĩsũngĩĩte ĩkũlyo yĩu ĩandĩkonĩ ya MWAMBĨLĨLYO 3:17-19 na ya ALOMI 5:12.


text:
MAŨNDŨ ALA MAELEETW'E VITIONĨ
Vitio Ieleetye Momanyĩsyo ma Vata ma Mbivilia
Vitio ii nguvĩ isũngĩĩte makũlyo ma vata ĩũlũ wa Mbivilia na kĩla vitio yĩkĩĩtwe ĩsomonĩ yĩmĩkonetye nthĩnĩ wa mbulosua Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
What is the good news from God? Why can we believe it? This brochure answers common Bible questions.
We Ngai E Ĩsyĩtwa?
Ngai e masyĩtwa maingĩ ma ũnene ta, Mwene Vinya W’onthe, Mũmbi, na Mwĩaĩi. Ĩndĩ ĩsyĩtwa ya Ngai mwene nĩyĩtũmĩĩtwe Mbivilianĩ mavinda mbee wa 7,000.
Mũandĩkĩthya wa Mbivilia Nũũ?
Ethĩwa Mbivilia yaandĩkiwe nĩ andũ, kwa w’o no yĩtwe Ndeto ya Ngai? Ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ umanĩte naũ?
Tũtonya Kũmanya Ata Kana Mbivilia Nĩ ya W’o?
Ethĩwa Mbivilia yaandĩkĩthiw’e nĩ Ngai, yaĩle kwĩthĩwa yĩ kĩvathũkany’o vyũ na mavuku ala angĩ.
Yesũ Akwie Nĩkĩ?
Mbivilia nĩyonanĩtye kana kĩkw’ũ kya Yesũ nĩ kya vata vyũ. Ve ũndũ waĩ wĩanĩw’e nĩ kĩkw’ũ kyake?
Nĩkĩ Ngai Woombie Nthĩ?
Nthĩ yitũ yusĩe syĩndũ mbanake. Ngai Amĩiie ũasanĩ ũla waĩlĩte kuma vala ve sua na amĩseũvya weethĩa yĩthiũũka ũndũ vaĩlĩte. Nĩkĩ Ngai weekĩie kĩthito kingĩ mũno kũmba nthĩ?
Kwĩthĩawa Ata Ĩla Mũndũ Wakw’a?
Mbivilia nĩyathanĩte ĩvinda ala makwie makathayũũkw’a o tondũ Lasalo wathayũũkiw’e.
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
Ĩla Yesũ waĩ ĩũlũ wa nthĩ, amanyĩisye ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai kwĩ ũvoo ũngĩ o na wĩva. Kwa myaka maana maingĩ, andũ methĩĩtwe maivoya Ũsumbĩ ũsu wũke.


text:
We Nĩwĩsĩ?
Ayuti ala maĩ Yelusaleme Vendekosito Mwaka wa 33 “maumĩte mbaĩnĩ syonthe sya andũ ĩtheo wa ĩtu”?
Mũandĩki ũmwe Mũyuti wĩtawa Philo aandĩkie ũvoo ũkonanĩtye na ũla wĩ Meko ma Atũmwa 2:5-11, aeleetye ĩũlũ wa nguthu ya andũ ĩla yookie Yelusaleme Vendekosito Mwaka wa 33.
Philo aandĩkie ũũ ĩũlũ wa aeni ala mookaa Yelusaleme: “Nguthu sya andũ aingĩ kuma nthĩ, ithama syĩ kĩvathũkany’o, o na angĩ kuma ngalĩ ya umĩlonĩ wa syũa, ũthũĩlonĩ wa syũa, ngalĩ ya ĩũlũ na ngalĩ ya ĩtheo mookaa kĩla ĩvinda ya sikũkũ.” O na nĩwaumĩĩisye ndeto imwe kuma valũanĩ ũla watũmĩtwe nĩ Akiliva, ũla waĩ mwĩsũkũũe wa Elote Mũnene, aandĩkĩe Mũsumbĩ wa Lomi weetawa Caligula. Valũanĩ ũsu Akiliva aĩtye ũũ ĩũlũ wa Yelusaleme: “Ndũa ĩsu nene . . . nĩ mũsyĩ mũnene wa nthĩ mbingĩ, ĩndĩ ti o Yutia yoka nũndũ wa andũ aingĩ ala maumaa kw’o mavinda kwa mavinda makathi nthĩ ingĩ.”
Akiliva nĩwaandĩkie nthĩ ila Ayuti mathamĩĩie nasyo nĩ Mesovotamia, ngalĩ ya ĩũlũ ya Africa, Asia Nini, Ũkiliki, na ithama sya Mediterranea. Mũsomi ũmwe wĩtawa Joachim Jeremias aisye atĩĩ, “O na kau [Akiliva] ndaaweta ĩũlũ wa savalĩ sya kũthi Yelusaleme, no nginya ũndũ ũsu wĩthĩwe weekawa nũndũ yaĩ lasima Ayuti onthe mathi Yelusaleme kwondũ wa ũthaithi.”—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 16:16.
Andũ ngili mbingĩ ala maendaa Yelusaleme kwondũ wa sikũkũ sya Ayuti mekalaa va?
Veethĩawa sikũkũ itatũ kĩla mwaka ku Yelusaleme nasyo nĩ Vasaka, Vendekosito, na Mboka ya Malwanda. Ĩvindanĩ ya atũmwa, andũ ngili mbingĩ nĩmaendaa Yelusaleme kwondũ wa sikũkũ isu, meethĩawa maumĩte Isilaeli yonthe na angĩ meethĩawa maumĩte nthĩ ingĩ. (Luka 2:
Amwe makomaa kwa anyanyae, na angĩ maikomboa nyũmba. Namo angĩ makomaa maeemanĩ ngalĩ ya nthĩnĩ kana ya nza ya ũkũta wa Yelusaleme. Ĩvinda yake ya mũthya e Yelusaleme, Yesũ akomie ndũanĩ yaĩ vakuvĩ yeetawa Vethania.
Ve myako yeethĩiwe vakuvĩ na ĩkalũ ĩla yaĩ na kũndũ kwa kũthambĩa. Myako ĩsu ĩwetawa tayo andũ ala mookaa Yelusaleme mekalaa na maithambĩa matanamba kũthi ĩkalũnĩ. Mũandĩko weethĩiwe ũandĩkĩtwe nyũmbanĩ isu woonanisye kana Theodotus, ũla waĩ mũthembi na mũtongoi wa ĩsinakoke, “aakie ĩsinakoke kwondũ wa andũ kũsomeawa mĩao na . . . aaka nyũmba sya aeni sya kũkoma na syĩ na vandũ va kũthambĩa.”


text:
Mosũngĩo ma Makũlyo ma Mbivilia
Ũthũku wumaa va?
Andũ nĩmendete kwĩthĩwa me auu, me aĩkĩĩku, na me tei. Ĩndĩ no twĩkũlye, Nĩkĩ kwĩthĩawa na ũtũli wa mĩao, ũng’endu, na ũsili ũte wa katĩ? Ũmũnthĩ nĩtũsomaa kana tũkew’a maũvoo ma kũtelemya. Yo nĩvatonyeka vakethĩwa ve mũndũ ũtumaa andũ meka mothũku?—Soma 1 Yoana 5:19.
We Ngai oombĩte andũ me na wendi wa kwĩka naĩ? Aiee, ĩndĩ amombĩte na kĩtutya kyake, na matonya kwonany’a wendo o take. (Mwambĩlĩlyo 1:27; Yovu 34:10) O na ĩngĩ, Ngai nĩwanengie andũ ũthasyo wa kwĩnyuvĩa. Ĩla asyai maitũ ma mbee mavĩtisye, nĩmaleile mayĩyĩelekany’a na Ngai, na kwoou meethĩwa me ene naĩ. Na ĩndĩ twakwatwa nĩ naĩ nũndũ wa ĩvĩtyo yĩu.—Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:4, 5.
W’o ũthũku wĩendeea kwĩthĩwa kw’o tene na tene?
Ngai endaa tũtie mĩendele yitũ mĩthũku. (Nthimo 27:11) Na kwoou nũtũmanyĩasya nzĩa sya kwĩvathana na maũndũ ala mathũku, na ũndũ tũtonya kũkwata ũtanu wa w’o. Ĩndĩ ũmũnthĩ tũitonya kwonany’a wendo kwa nzĩa ĩla nzeo vyũ ta Ngai.—Soma Savuli 32:8.
O na kau ũthũku nĩ mwingĩ ũmũnthĩ, Ngai nũwĩtĩkĩlĩtye kwa kavinda nĩ kana kĩla mũndũ one maũndũ ala ũthũku ũetete. (2 Vetelo 3:7-9) Ĩndĩ o mĩtũkĩ nthĩ nĩkusũwa nĩ andũ me na ũtanu na mamwĩw’aa Ngai.—Soma Savuli 37:9-11.


text:
Ngewa ya 100: Yesũ e Mũũndanĩ
ĨTINA wa kuma nyũmbanĩ ya ĩũlũ ngolovanĩ, Yesũ na atũmwa make nĩmaendie mũũndanĩ wa Ngesemanii. Nĩmookĩte mũũndanĩ ũsu mavinda maingĩ vu mbee. Yesũ nĩwameie amanyĩw’a mekale masyaĩĩsye na kũvoya. Na ĩndĩ aendanga mbee vanini, na ainamya ũthyũ wake nginya nthĩ avoye.
Ĩtina Yesũ nĩwookie ĩngĩ vala atũmwa make maĩ. We wĩsũanĩa mekaa ata? Nĩmakomete! Yesũ nĩwamatavisye mavinda atatũ kana nĩmaĩlĩte kwĩkala masyaĩĩsye, ĩndĩ kĩla ĩvinda asyoka eethĩaa o makomete. Yesũ asyoka ĩvinda ya mũthya nĩwameie: ‘Mũtonya kũkoma ĩvinda ta yĩĩ ata? Saa nĩwavika wa nyie kũnenganwe kwa amaitha makwa.’
O ĩvindanĩ yĩu nĩmeewie kĩlonzo kya nguthu nene ya andũ. Kwasisya! Andũ asu mookĩte na mbyũ na mathimbũ! Na nĩmakuĩte mũĩ sya kũmanenga kyeni. Yĩla mathengeeie vakuvĩ, mũndũ ũmwe nĩwaumĩlile kuma nguthunĩ ĩsu na ooka nginya vala ve Yesũ. Na amũmumunya, o tondũ ũtonya kwona vaa. Mũndũ ũsu nĩ Yutasi Isikalioti! Amũmumunyie Yesũ nĩkĩ?
Yesũ nĩwamũkũlilye: ‘Yutasi wĩmbũnyania na kũmumunya?’ Kũmũmumunya kũu kwaĩ wonany’o. Eekie ũu nĩ kana andũ asu maĩ vamwe nake matonye kũmũmanya Yesũ, mũndũ ũla mamanthaa. Kwoou amaitha ma Yesũ mooka mamũkwata. Ĩndĩ Vetelo ndendaa mamũkwate vate kaũ. Kwoou akũa ũvyũ ũla wookĩte naw’o na atema mũndũ ũla waĩ vakuvĩ nake. Ũvyũ ũsu nĩwavĩtisye mũtwe wa mũndũ ũsu na watila kũtũ kwake kwa aũme. Ĩndĩ Yesũ akiita kũtũ kwa mũndũ ũsu na akũvosya.
Ĩndĩno Yesũ amwĩa Vetelo: ‘Tũngĩa ũvyũ waku vandũ vaw’o. Kana wĩasya nditonya kũmũvoya Asa wakwa nake aindetee alaĩka ngili mbingĩ mambonokye?’ Ĩĩ, Yesũ nũtonya kwĩka ũu! Ĩndĩ we ndaavoya Ngai atũme alaĩka o na amwe nũndũ nĩweesĩ kana ĩvinda yaĩ ĩviku ya kũkwatwa nĩ amaitha make. Kwoou aeka mamũkwate. Ekai yu twone ũndũ ũla wamũkwatie Yesũ.
Mathayo 26:36-56; Luka 22:39-53; Yoana 18:1-12.
Makũlyo
- Yesũ na atũmwa make maendie va ĩtina wa kuma nyũmbanĩ ya ĩũlũ ngolovanĩ, nake ameie nĩmeke ata?
- Yesũ eethĩie ata asyoka vala ve atũmwa make, na ũndũ ũsu weekĩkie mavinda meana?
- O tondũ visa ũkwonany’a, naaũ malikile mũũndanĩ, na Yutasi Isikalioti eekie ata?
- Yutasi amũmumunyie Yesũ nĩkĩ, nake Vetelo eekie ata?
- Yesũ eeie Vetelo ata, ĩndĩ nĩkĩ Yesũ ũtaavoya Ngai atũme alaĩka o na amwe?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 26:36-56.
Nĩkĩ nzĩa ĩla Yesũ watũmĩie kũtaa amanyĩwa make nĩ ngelekany’o nzeo kwa atumĩa ma Kĩkundi ũmũnthĩ? (Mt. 20:25-28; 26:40, 41; Aka. 5:17; Aev. 4:29, 31, 32)
Yesũ awonie ata ũtũmĩi wa mĩio ya kaũ kũkita na andũ ala angĩ? (Mt. 26:52; Lk. 6:27, 28; Yoa. 18:36)
- Soma Luka 22:39-53.
Yĩla mũlaĩka waumĩlĩĩile Yesũ mũũndanĩ wa Ngesemanii amũlũlũmĩĩlye, ũndũ ũsu woonanasya kana Yesũ aĩ anakwatwa nĩ nzika mũĩkĩĩonĩ wake? Elesya. (Lk. 22:41-43; Isa. 49:8; Mt. 4:10, 11; Aevl. 5:7)
- Soma Yoana 18:1-12.
Yesũ amasũvĩie amanyĩw’a make ata kumana na avinganĩsya make, na tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na ngelekany’o ĩsu? (Yoa. 10:11, 12; 18:1, 6-9; Aevl. 13:6; Yak. 2:25)


text:
Ovisi na Ũvoo wa Kũtembew’a
Nĩtũũthoketye vyũ ũke wone ovisi sitũ na ũyona kũla tũtumbĩthĩasya mavuku. Mantha ovisi ũla ũkwenda ũke ũwone na saa sya kũthoka.
Indonesia
Saksi Saksi Yehuwa Indonesia
Jl. Kelinci Raya No. 36
JAKARTA PUSAT 10710
INDONESIA
+62 251-8240534
Masaa ma kũtembea
Wakwambĩlĩlya nginya Wakatano
2:00 kwakya. nginya 5:00 kwakya. na 7:00 mũthenya. nginya 10:00 mũthenya.
Ĩsaa 1 na nusu
Maũndũ ma vata
Ovisi ũũ ũalyũlaa mavuku mena ũvoo kuma Mbivilianĩ kwa kĩthyomo kya Indonesia na kwa kĩthyomo o kĩu kwa ala matew’aa. Nũseũvasya vitio na ndulama sya kwĩthukĩĩsya.


text:
Ndonya Kwĩka Ata Ĩla Neew’a ta Vate Mũndũ Ũkũũngana Nakwa?
Ũndũ ũtonya kwĩka
1. Sũanĩa ĩũlũ maũndũ ala wĩ na ũtonyi wa kwĩka. (2 Akolintho 11:6) O na kau nĩ ũseo kũmanya wĩ o mawonzu maku, wĩ o maũndũ ala ũtonya kwĩka nesa. Kũmanya nguma syaku nzeo nĩkũtonya kũũnenga ũkũmbaũ na kũituma ũvetanga mawoni mataĩle kwĩyelekela na ũyĩeka kwona ta vate mũndũ ũkũũngana naku. Ĩkũlye, ‘Nĩ maũndũ mekũ ndonya kwĩka nesa?’ Sũanĩa ĩũlũ wa nguma nzeo na ndaĩa nzeo syaku.
2. Endeew’a kuma ngoonĩ nĩ angĩ. Ambĩĩa kwendeew’a no andũ anini. “O ũndũ laisi ta kwenda o kũmanya andũ maendeee ata kana kũmakũlya ĩũlũ wa wĩa woo nĩũkũtetheesya kũmamanya nesa mũnango,” ou nĩw’o waĩtye mwanake ũmwe wĩtawa Jorge.
Ũndũ ũtonya kwĩka: Ndũkaneenae tũ na andũ ma ũkũũ waku oka. Andũ amwe maĩ anyanya mawetetwe Mbivilianĩ maĩ na ũkũũ wĩ kĩvathũkany’o mũno. Amwe ma anyanya asu nĩ Luthi na Naomi, Ndaviti na Yonathani, na Timotheo na Vaulo. (Luthi 1:16, 17; 1 Samueli 18:1; 1 Akolintho 4:17) Ĩngĩ, lilikana kana ĩla ũkũneena na mũndũ ũngĩ no nginya ũkamwĩthukĩĩsya nake ayĩka o ta ũu. Kwoou, ti mũndũ ũmwe waĩle o kũneena ate kũnenga ũla ũngĩ mwanya wa kũneena. Andũ nĩmendete andũ ala mamethukĩĩasya. Kwoou, ethĩwa nĩwĩw’aa nthoni, manya kana ndwaĩle o kũneena ũte kwĩthukĩĩsya ala angĩ!
3. Ĩmanyĩsye ‘
kwĩw’ĩa angĩ tei.’ (1 Vetelo 3:8) O na ethĩwa ndũkwĩtĩkĩlana na kĩla mũndũ ũla ũngĩ ũkũũtavya, ĩthĩwa na weteelo na ũyĩeka aneene. Endeew’a nĩ ũndũ ũla mũkwĩtĩkĩlana. Ethĩwa nũkwenda kũelesya woni waku ĩũlũ wa kĩla mũtekwĩtĩkĩlana, elesya ũu wĩ mũuu na kwa ũĩ.
Ũndũ ũtonya kwĩka: Ĩla ũũneena na angĩ, neena namo kwa nzĩa ĩla we ũkwenda maneene naku. Kũnyungunyĩsya vate kĩtumi kana kĩvũthya, kũthatya angĩ, kana kwona angĩ mataĩle, kũtumaa andũ mevathana naku. Makakwenda mũno ethĩwa ũkaatĩĩa ũtao ũũ waĩtye atĩĩ: “
Ndeto syenyu syĩthĩwe na mumo mavinda onthe”—Akolosai 4:6.


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | NGAI ETHĨAWA NA WONI MWAŨ ĨŨLŨ WA KAŨ?
Woni wa Ngai Ĩũlũ wa Kaũ Ĩvinda ya Atũmwa
O ta aaũmae moo, Ayuti ala maĩ kw’o ĩvindanĩ yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ nĩmavoyaa Ngai amatetheesye kuma ũkombonĩ wa Ũsumbĩ wa Lomi. Ĩtina wa ĩvinda, nĩmeewie ĩũlũ wa Yesũ. Nĩwĩthĩwa nowe Masia ũla wathanĩtwe? Ũu ndwaĩ ũndũ wa ũsengy’a nũndũ aingĩ ‘meekwatasya kana nĩwe ũkovosya Aisilaeli’ kuma ũkombonĩ wa Lomi. (Luka 24:21) Ĩndĩ vandũ va ũu, mwaka wa 70 ĩtina wa kũsyawa kwa Klĩsto, ita sya Lomi nĩsyalikile Yelusaleme na syaananga mũsyĩ ũsu vamwe na ĩkalũ.
Nĩ kyaũ kyeethĩiwe? Nĩkĩ Ngai ũtaamokitĩa Ayuti o tondũ weekaa ĩvindanĩ ya tene? Kana nĩkĩ ũtaametĩkĩlya meyũkitĩe nĩ kana maume ũkombonĩ? Nũndũ woni wa Ngai ĩũlũ wa kaũ waĩ waalyũkile? Aiee. Ĩndĩ ve ũndũ mũna waalyũkile vyũ ĩũlũ wa Ayuti. Nĩmamũleile Mwana wa Ngai, Yesũ, kana nĩwe Masia. (Meko ma Atũmwa 2:36) Kwoou Ayuti nĩmaaisye ngwatanĩo ya mwanya ĩla maĩ nayo vamwe na Ngai.—Mathayo 23:37, 38.
Ngai aĩ aekie kũsũvĩa Ayuti vamwe na Nthĩ ya Watho, o na nĩmeesĩ kana Ngai ndaĩ amatetheesya ĩvinda yĩla mathi kaũnĩ. O tondũ Yesũ wathanĩte, moathimo ala Ayuti makwataa nũndũ wa kwĩthĩwa me na ngwatanĩo nzeo na Ngai, maĩ mavetiwe kwoo na manengwa mbaĩ nzaũ. Mbaĩ ĩsu nzaũ yaĩ mbaĩ ya kĩ-veva ĩla Mbivilia yesie kũmĩta “Isilaeli ma Ngai.” (Akalatia 6:16; Mathayo 21:43) Kĩkundi kya Aklĩsto etĩkĩw’a mauta nĩkyo mbaĩ ĩsu ya kĩ-veva yĩtawa Isilaeli ma Ngai. Na nĩkyo kĩtumi ĩvindanĩ ya atũmwa meeiwe atĩĩ: ‘Yu mwĩ andũ ma Ngai.’—1 Vetelo 2:9, 10.
Nũndũ kuma ĩvindanĩ ya atũmwa Aklĩsto maĩ “andũ ma Ngai,” we Ngai nĩwamokitĩaa nĩ kana amaumye ũkombonĩ wa Alomi? Kana nĩwametĩkĩlasya makokite na amaitha moo? Aiee. Nĩkĩ? O tondũ twoona kĩlungunĩ kĩvĩtu, Ngai nĩwe ũwetaa ĩla kaũ ũla wĩtĩkĩlĩtye waĩle kũkitwa. Ngai ndaamokitĩa Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, o na ndaametĩkĩlya mokite. Vate nzika, ĩvinda ya atũmwa yĩyaĩ ĩvinda ya Ngai ya kũkita nĩ kana amine ũthũku.
Kwoou, o ta athũkũmi ma Ngai ma ĩvinda ya tene, yaĩ no nginya Aklĩsto asu meteele ĩla ĩvinda ya Ngai ya kũmina ũthũku yĩvika. Ĩvinda yĩu yĩte ĩviku, Ngai ndametĩkĩlĩtye kũkita na amaitha moo. Yesũ Klĩsto nĩwoonanisye nesa ũndũ ũsu ĩla wamanyĩasya. Kwa ngelekany’o, ndaamanyĩsya aatĩĩi make mokitae, ĩndĩ ameie atĩĩ: “Mendei amaitha menyu, na mavoyeaei ala mamũthĩnasya.” (Mathayo 5:44) Ĩla Yesũ wathanaa kana Yelusaleme ĩkaanangwa nĩ ita sya Lomi, ameie amanyĩw’a make makĩe, ĩndĩ ndaamea meteele amaitha moo na mayũkita namo.—Luka 21:20, 21.
Ũndũ ũngĩ nĩ kana mũtũmwa Vaulo aandĩkie ũũ aveveewe nĩ Ngai: “Mũikeĩvanisye, . . . nũndũ nĩkũandĩkĩtwe, Ũĩvanĩsyo nĩ wakwa; ngaĩvanĩsya, easya ũu Ngai.” (Alomi 12:19) Vaulo atũngĩlĩĩlaa ndeto ila Ngai wawetete myaka mingĩ mĩvĩtu ĩvukunĩ ya Alivai 19:18 na Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:35. O tondũ vawetetwe kĩlungunĩ kĩvĩtu, nzĩa ĩmwe Ngai waĩvanĩasya andũ make nĩ kwa kũmatetheesya ĩla mekũkita na amaitha moo. Kwoou, ndeto isu sya Vaulo sionany’a kana woni wa Ngai ĩũlũ wa kaũ ndwaĩ waalyũka. Ũu wĩonany’a kana o na ĩvindanĩ ya atũmwa, Ngai oonaa kaũ new’o nzĩa ĩla yaĩlĩte ya kũĩvanĩsya athũkũmi make, na kũmina ũthũku. Ĩndĩ o tondũ kwailyĩ kuma tene, Ngai nowe wawetaa ĩla kaũ ũsu waaĩle kũkitwa na ũla waaĩle kũkita.
Vate nzika, Ngai ndaametĩkĩlya Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa kũkita. Nao nata ũmũnthĩ? Ve andũ Ngai wĩtĩkĩlĩtye ũmũnthĩ mokitae? Kana ĩvinda ya Ngai nĩ ĩviku ya kũkitĩa andũ make? W’o woni wa Ngai nĩ mwaũ ĩũlũ wa kaũ ũmũnthĩ? Kĩlungu kya mũthya nĩkĩkũsũngĩa makũlyo asu.


text:
Ĩla Ngelekany’o ya Talendi Ĩtonya Kũũmanyĩsya Kyaũ?
“Anenga ĩmwe mbesa sya talendi itano, na ĩngĩ sya talendi ilĩ, na ĩngĩ sya talendi ĩmwe.”
1, 2. Nĩkĩ Yesũ wanenganie ĩla ngelekany’o ya talendi?
NTHĨNĨ wa ĩla ngelekany’o ya talendi, Yesũ nĩwonanĩtye nesa ũndũ mũna aatĩĩi make etĩkĩw’a mauta maĩle kwĩanĩsya. Nĩtwaĩle kũelewa ngelekany’o ĩsu nũndũ nĩkonetye Aklĩsto onthe ma w’o, methĩwe me na wĩkwatyo wa kwĩkala ĩtunĩ kana nĩ wa kwĩkala kũũ nthĩ.
2 Yesũ anenganie ngelekany’o ĩsu ĩvinda yĩla wasũngĩaa amanyĩw’a make ĩkũlyo yĩĩ mamũkũlilye: “Wonan’yo nĩ wĩva wa kũka kwaku [kana, kũsumbĩka kwaku wĩ mũsumbĩ ũtenekee], na wa wĩanĩu wa ĩvinda yĩĩ?” (Mt. 24:3) Kwoou ngelekany’o ĩsu ĩanĩaa ĩvindanĩ yĩĩ yitũ na nĩ ĩmwe katĩ wa maũndũ ala monanasya kana Yesũ nĩ Mũsumbĩ.
3. Ngelekany’o ila syĩ ĩvukunĩ ya Mathayo kĩlungunĩ kya 24 na kya 25 itũmanyĩasya kyaũ?
3 Ngelekany’o ya talendi nĩ ĩmwe katĩ wa ngelekany’o inya ikonanĩtye, ila iandĩkĩtwe ĩvukunĩ ya Mathayo 24:45 nginya 25:46. Ila ingĩ itatũ nĩ ĩla ngelekany’o ya ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ, ya eĩtu ĩkũmi, na ya malondu na mbũi. O nasyo isu itatũ ainenganie ĩla wasũngĩaa ĩkũlyo ĩũlũ wa kĩla kĩkonany’a kana nũsumbĩkĩte e mũsumbĩ ũtenekee. Nthĩnĩ wa ngelekany’o syonthe inya, Yesũ nĩwonanĩtye nguma ila itonya kũtuma aatĩĩi make ma w’o methĩwa me kĩvathũkany’o vyũ ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo. Aumisye ngelekany’o ya ngombo yĩ na kĩthito, ya eĩtu, na ya talendi kwondũ wa aatĩĩi make etĩkĩw’a mauta. Mbee, nthĩnĩ wa ngelekany’o ya ngombo yĩ na kĩthito, Yesũ onanĩtye kana no nginya kĩkundi kĩnini kya etĩkĩw’a mauta kĩla kĩnengetwe kĩanda kya kũĩthya ala ma nyũmba yake mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo kĩthĩwe na kĩthito na ũĩ. Kelĩ, nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o ya eĩtu, Yesũ akindĩlĩle kana aatĩĩi make onthe etĩkĩw’a mauta maĩle kwĩkala meyũmbanĩtye na me metho, mesĩ kana Yesũ nĩwũkĩte, o na ethĩwa mayĩsĩ mũthenya kana saa. Mũthya, nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o ya talendi Yesũ onanĩtye kana etĩkĩw’a mauta maĩle kwĩanĩsya ianda syoo sya Kĩklĩsto me athangaau. Ĩndĩ nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o ya malondu na mbũi, Yesũ aneenete na ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ. Akindĩlĩle kana maĩle kwĩthĩwa me aĩkĩĩku na maikwata mbau vyũ etĩkĩw’a mauta ala me kũũ nthĩ, ala nĩmo ana-a-asa ma Yesũ. * Ekai yu tũneenee ĩla ngelekany’o ya talendi.
VWANA NĨWANENGIE NGOMBO SYAKE ŨTHWII WAKE
4, 5. Vwana ũla ũwetetwe ĩla ngelekany’onĩ nũũ, na talendi ĩmwe ĩana ata?
4 Soma Mathayo 25:14-30. Kwa ĩvinda ĩasa mavuku maitũ methĩĩtwe maielesya kana vwana ũla ũwetetwe ngelekany’onĩ ĩsu nĩ Yesũ, na kana aendie nthĩ ĩngĩ ĩla waendie ĩtunĩ mwaka wa 33. Nthĩnĩ wa ngelekany’o ĩngĩ, Yesũ nĩwawetie kĩeleelo kyake kya kũthi nthĩ ĩngĩ, nakyo nĩ ‘kũnengwa ũsumbĩ.’ (Luka 19:12) Ĩndĩ Yesũ ndaatw’ĩka Mũsumbĩ avika ĩtunĩ o ũu. * Vandũ va ũu aendie “ekala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwa Ngai; [na] kuma ĩvinda yĩu [eeteela] amaitha make matwiwe kavĩla ka nyaĩĩ syake.”—Aevl. 10:12, 13.
5 Vwana ũla ũwetetwe ngelekany’onĩ ĩsu aĩ na talendi nyanya, nasyo syaĩ ũthwii mwingĩ mũno ĩvindanĩ yĩu. * Atanamba kũthi nthĩ ĩngĩ anengie ngombo syake talendi isu, na endaa iitandĩthye amina kũthi. O ta vwana ũsu, Yesũ aĩ na kĩndũ kya vata mũno atanamba kũthi ĩtunĩ. Kĩndũ kyaũ? Ũsũngĩo ũkonetye wĩa ũla watethasya e kũũ nthĩ.
6, 7. Talendi nĩ kyaũ?
6 Yesũ oonaa wĩa wake wa kũtavany’a na kũmanyĩsya wĩ wa vata mũno. (Soma Luka 4:43.) Aitethya wĩa ũsu no ta ũndũ ũmwe na waseũvasya mũũnda weesĩ nesa ũkasyaa mũno. Mbeenĩ eethĩĩtwe atavĩtye amanyĩw’a make atĩĩ: “Ũngalalyai metho menyu, mũsisye mĩũnda, kana nĩ mĩathĩku kũvika ũkethwa.” (Yoa. 4:35-38) Aiweta ndeto isu nĩweesĩ kana andũ angĩ aingĩ me na ngoo nthalĩku makatw’ĩka amanyĩw’a make. Nũndũ wa ũu, Yesũ ndaĩ esa kũthi atavangĩthĩtye maũndũ, o tondũ mũĩmi mũseo wĩ na mũũnda mũathĩku ũtesa kũthi atavangĩthĩtye ũndũ ũkakethwa. Nĩkyo kĩtumi amina kũthayũũkw’a oou na atanamba kũthi ĩtunĩ wanengie amanyĩw’a make wĩa mũna maaĩle kũwosa kwa ũito akĩmea atĩĩ: “Endai ĩndĩ mũkatw’ĩkĩthye [andũ] amanyĩw’a.” (Mt. 28:18-20) Ĩla wamanengie wĩa ũsu wa kũtavany’a, no ũndũ ũmwe na wamanengie ũthwii wa mwanya.—2 Ako. 4:7.
7 Kwoou tũtonya kwasya ata? Ĩla Yesũ wanengie aatĩĩi make wĩa wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a, no ũndũ ũmwe na wamanengie “ũthwii wake,” kana kwa ndeto ingĩ, talendi syake. (Mt. 25:14) O kwa ũkuvĩ, talendi nĩ kĩanda kya kũtavany’a na kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a.
8. O na kau vwana ndaanenga ngombo syake talendi ianene, endaa syĩke ata?
8 Ĩla ngelekany’o ya talendi yonanĩtye kana vwana anengie ngombo ĩmwe yake talendi itano, ĩngĩ ilĩ, na ĩla ĩngĩ talendi ĩmwe. (Mt. 25:15) O na kau vwana ndaanenga ngombo syake talendi ianene, endaa i ngombo syonthe itandĩthye talendi isu na ũthangaau. O ta ũu, Yesũ endaa aatĩĩi make etĩkĩw’a mauta meke kĩla kyonthe matonya wĩanĩ wa kũtavany’a. (Mt. 22:37; Ako. 3:23) Kwambĩĩa Vendekosito ya mwaka wa 33, aatĩĩi ma Klĩsto nĩmambĩĩe kũtandĩthya talendi syoo. Ũthangaau woo wĩanĩ wa kũtavany’a na kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a nũeleetw’e nesa Mbivilianĩ nthĩnĩ wa ĩvuku ya Meko ma Atũmwa. *—Meko 6:7; 12:24; 19:20.
KŨTANDĨTHYA ILA TALENDI ĨVINDANĨ YĨĨ YA MŨMINŨKĨLYO
9. (a) Ila ngombo ilĩ nthangaau syeekanie na ila talendi ata, na ũu wĩonany’a kyaũ? (b) “Malondu angĩ” me na kĩanda kĩva?
9 Ĩvindanĩ ya mũminũkĩlyo na mũno mũno kwambĩĩa mwaka wa 1919, etĩkĩw’a mauta ala aĩkĩĩku, kana ngombo sya Klĩsto, nĩmethĩĩtwe maitandĩthya talendi sya Vwana wasyo. Ana-a-asa na eĩtu-a-asa etĩkĩw’a mauta nĩmathũkũmĩthĩtye kĩla me nakyo ũndũ matonya o ta ila ngombo ilĩ. Ĩndĩ vai vata wa kwambĩĩa kwatatĩthya nũũ wakwatie talendi itano kana nũũ wakwatie ilĩ. Nĩkĩ? Nũndũ ngelekany’o ĩsu yonanĩtye kana ngombo isu syatandĩthisye kĩla syanengetwe syakwata kũndũ kwĩlĩ, na kwoou nĩsyeaneny’e ũthangaau. Namo ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ me na kĩanda kĩva? Me na kĩanda kya vata mũno! Ĩla ngelekany’o ya Yesũ ya malondu na mbũi ĩtũmanyĩasya kana ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ nĩmaĩlĩte kũlũmany’a na ana-a-asa ma Yesũ, etĩkĩw’a mauta, wĩanĩ wa kũtavany’a na wa kũmanyĩsya. Ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo, ikundi isu ilĩ ithũkũmaa syĩ vamwe ta “ĩĩthya yĩmwe,” iithũkũma na kĩthito wĩa wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a.—Yoa. 10:16.
10. Nĩ wonany’o ũmwe wĩva wa vata wa kana Yesũ nũsumbĩkĩte e mũsumbĩ ũtenekee?
10 Vwana e na kĩtumi kĩseo kya kwenda amanyĩw’a make mathũkũmĩthye talendi nesa. O tondũ vawetetwe mwambĩĩonĩ, amanyĩw’a aĩkĩĩku ma ĩvinda ya atũmwa nĩmongelile ũthwii wa Vwana woo. Nao nata ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo ĩla ngelekany’o ya talendi ĩendeee kwĩanĩa? Athũkũmi ma Yesũ aĩkĩĩku na athangaau nĩmathũkũmĩte mũno wĩa wa kũtavany’a na wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a mbee wa ĩvinda yĩngĩ o na yĩva. Kĩthito kyoo, vamwe na ngwatanĩo yoo nĩkĩtumaa andũ aingĩ matw’ĩka amanyĩw’a namo makambĩĩa kũtavany’a. Wĩa ũsu matethetye vamwe na mosyao maseo ala makwatĩte ũtumĩte kũtavany’a kwĩthĩwa kwĩ wonany’o ũmwe wa vata wa kana Yesũ nũsumbĩkĩte e mũsumbĩ ũtenekee. No nginya kyu kĩthĩwe kĩtumĩte Vwana woo ew’a mũyo mũno!
NĨ ĨNDĨĨ VWANA ŨKOKA KWĨKA MASAVU?
11. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Yesũ akoka kwĩka masavu ĩvindanĩ ya ũla thĩna mũnene?
11 Yesũ akoka kwĩka masavu na ngombo syake thĩna ũla mũnene ũkilyĩ kũthela. Thĩna ũsu wĩ vakuvĩ mũno. Ĩndĩ nĩkĩ tũkwasya kana akoka kwĩka masavu ĩvinda yĩu? Yesũ nũwetete ĩũlũ wa kũka kwake mavinda maingĩ nthĩnĩ wa wathani wake ũla wĩ ĩvukunĩ ya Mathayo kĩlungu kya 24 na kya 25. Ĩla wawetaa ĩũlũ wa ũsilĩlo wa ĩvinda ya ũla thĩna mũnene, aisye kana andũ “makoona Mwana wa mũndũ okĩte ĩũlũ wa mathweo ma ĩtu.” Nĩkyo kĩtumi weesũvie aatĩĩi make ala makethĩwa mĩthenyanĩ ĩĩ ya mũminũkĩlyo mekale me metho. Ameie atĩĩ: “Mũtyĩsĩ mũthenya ũla Mwĩaĩi wenyu wĩũka,” na “saa ũla mũtataĩĩe nĩw’o wĩũka ũla Mwana wa mũndũ.” (Mt. 24:30, 42, 44) Kwoou ĩla Yesũ waisye kana ‘vwana wa ngombo isu nĩwookie, na atalana nasyo,’ awetaa ĩvinda yĩla we ũkoka kũsilĩla andũ na kwananga nthĩ ĩno nthũku. *—Mt. 25:19.
12, 13. (a) Vwana atavisye ila ngombo ilĩ sya mbee ata, na nĩkĩ? (b) Nĩ ĩndĩĩ etĩkĩw’a mauta makekĩwa ũsiĩlo wa mũthya? (Sisya ĩsandũkũ “ Nĩmanenganae Ĩsavu Yoo Ĩvindanĩ ya Kũkw’a.”) (c) Ala makaiwa ngalĩ ya malondu makanengwa ĩtuvi yĩva?
12 Ĩla ngelekany’o yonanĩtye kana ĩla vwana wookie eethĩie ila ngombo ilĩ sya mbee itandĩthĩtye na kĩthito ila talendi wainengete. Ĩla yanengiwe itano yakwatie ingĩ itano, na ĩla yanengiwe ilĩ yakwatie ingĩ ilĩ. Nĩvo ĩndĩ vwana watavisye kĩla ĩmwe ya ngombo isu ilĩ ũũ: “Nĩwĩkĩte nesa, ngombo nzeo na ĩla yĩ na kĩthito: Waĩ na kĩthito ĩũlũ wa syĩndũ mbũthũ, ngakwia ĩũlũ wa syĩndũ nyingĩ.” (Mt. 25:21, 23) Kwoou tweteele kyaũ ĩla Vwana, ũla nĩwe Yesũ, ũkoka kũsilĩla andũ na kwananga nthĩ ĩno nthũku?
13 Ngombo sya mbee ilĩ nĩ aatĩĩi ma Yesũ etĩkĩw’a mauta ala me kĩthito, na makeethĩwa mekĩĩtwe ũsiĩlo woo wa mũthya thĩna ũla mũnene ũtanamba kwambĩĩa. (Ũvu. 7:1-3) Na ĩndĩ kaũ wa Ali–Maketoni ũtanamba kũkitwa, Yesũ akamanenga ĩtuvi yĩla mathĩtwe ya kũthi ĩtunĩ. Nata ala me na wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ na makethĩwa makwatie ana-a-asa ma Klĩsto mbau wĩanĩ wa kũtavany’a? Asu makethĩwa manasilĩlwa makaiwa ngalĩ ya malondu, na nĩmo makanewa mwanya wa kwĩkala vaa ĩũlũ wa nthĩ masumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa Ngai.—Mt. 25:34.
NGOMBO NTHŨKU NA NDULU
14, 15. We Yesũ oonanasya kana aingĩ ma etĩkĩw’a mauta makeethĩwa me athũku na me atulu? Elesya.
14 Nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o, ngombo ĩla ya katatũ yenzĩie nthĩ talendi yayo vandũ va kũmĩtandĩthya kana kũmĩia vengi ĩkwate ũsyao. Ngombo ĩsu yaĩ nthũku nũndũ nĩyaleile na ngũlũ kwĩka ũndũ vwana wayo wendaa. Kwoou vwana wayo aĩ na kĩtumi kĩseo kya kũmĩta ngombo “nthũku na ndulu.” Nũndũ wa ũu, nĩwamĩvenie ĩ talendi na anenga ngombo ĩla yaĩ na talendi ĩkũmi. Ĩtina wa kĩu ngombo ĩsu nthũku nĩyekiw’e “kĩvindunĩ nza.” Vau nĩvo yeethĩiwe na “kĩĩo na kũvevetan’ya maeo.”—Mt. 25:24-30; Luka 19:22, 23.
15 Nũndũ ngombo ĩmwe katĩ wa ila itatũ yeekie kwĩnzĩa nthĩ talendi yayo, we Yesũ nĩwĩthĩwa endaa kwonany’a kana mwĩtĩkĩw’a mauta ũmwe katĩ wa kĩla etĩkĩw’a mauta atatũ akeethĩwa e mũthũku na mũtulu? Aiee. Nĩkĩ? Kwasũanĩa ũvoo ũla ũthyũlũlũkĩte ngelekany’o ĩsu. Nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o ya ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ, Yesũ nĩwawetie ĩũlũ wa ngombo ĩmwe nthũku ĩkavũa ila ingĩ. Ĩndĩ vau Yesũ ndathanaa kana vakaumĩla kĩkundi kĩna kĩthũku kya etĩkĩw’a mauta. Vandũ va ũu, eekaa kũkany’a ĩla ngombo yĩ na kĩthito ndĩkese kwĩthĩwa ĩilyĩ ta ngombo ĩsu nthũku. O ta ũu, nthĩnĩ wa ĩla ngelekany’o ya eĩtu, Yesũ ndoonanasya kana nusu ya etĩkĩw’a mauta ĩkeethĩwa ĩilyĩ ta ala eĩtu atano atumanu. Vandũ va ũu, akanasya ana-a-asa make ĩũlũ wa kĩla kĩtonya kwĩsa kũmakwata maema kwĩkala me metho na meyũmbanĩtye. * Kwoou kwosana na ngelekany’o isu, no twasye kana ĩla Yesũ wanenganie ĩla ngelekany’o ya talendi ndendaa kwonany’a kana mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo aingĩ ma ana-a-asa make etĩkĩw’a mauta makeethĩwa me athũku na me atulu. Vandũ va ũu Yesũ akanasya aatĩĩi make etĩkĩw’a mauta mekale me metho, kana kwa nzĩa ĩngĩ ‘matethye wĩa’ na talendi syoo, na maitata maikethĩwe na mawoni kana meko mailyĩ ma ĩla ngombo nthũku.—Mt. 25:16.
16. (a) Ngelekany’o ya talendi yĩtũmanyĩsya maũndũ meva? (b) Ĩsomo yĩĩ yatũtetheesya ata kũelewa nesanga ĩla ngelekany’o ya talendi? (Sisya ĩsandũkũ “ Ũndũ Twaĩle Kũelewa Ĩla Ngelekany’o ya Talendi.”)
16 Ngelekany’o ya talendi yĩtũmanyĩsya maũndũ meva elĩ? Ũndũ wa mbee, Vwana, ũla nĩwe Klĩsto, nũnengete etĩkĩw’a mauta, kana ngombo syake, kĩndũ we mwene wonaa kĩ kya vata mũno, nakyo nĩ wĩa wa kũtavany’a na kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a. Ũndũ wa kelĩ, Klĩsto endaa ithyonthe twĩthĩwe twĩ athangaau ĩla twĩ wĩanĩ wa kũtavany’a. Naitũ tweethĩwa twĩ athangaau wĩanĩ ũsu, na twekala twĩ metho, twĩ na mũĩkĩĩo, na twĩ aĩkĩĩku, nĩtwĩkalei twĩsĩ kana Vwana ndakalea kũtũnenga ĩtuvi.—Mt. 25:21, 23, 34.
^ kal. 3 Ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya ya 01/07/2013, ĩthangũnĩ ya 27-28, kalungu ka 8-10, nĩyĩeleetye nũũ ĩla ngombo yĩ na kĩthito na mbũĩ. Nayo ĩsomo ĩvĩtu nthĩnĩ wa ĩkaseti yĩĩ nĩyĩeleetye ala eĩtu naaũ. Na ĩndĩ ngelekany’o ya malondu na mbũi nĩeleetw’e ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya (Kĩswaili) ya 15/10/1995, ĩthangũnĩ ya 23-28, na ĩkasyoka ĩkaelew’a ĩsomonĩ yĩla yĩatĩĩe ĩkasetinĩ yĩĩ.
^ kal. 4 Sisya ĩsandũkũ “ Ũndũ Ngelekany’o ya Talendi Ĩvw’anene na ya Latili sya Vetha.”
^ kal. 5 Ĩvindanĩ ya Yesũ, talendi ĩmwe yaĩ ũndũ ũmwe na ndinalĩ 6,000. Mũthũkũmi ũte wa kĩlasi ũla wathũkũmĩaa ndinalĩ ĩmwe kwa mũthenya aĩ no nginya athũkũme ta myaka 20 nĩ kana eany’e talendi ĩmwe.
^ kal. 8 Ĩtina wa kĩkw’ũ kya atũmwa, Satani nĩwambĩĩisye ũkaĩi wa mũĩkĩĩo na waendeea kwĩthĩwa vo kwa myaka maana maingĩ. Ĩvindanĩ yĩu wĩa wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a ma w’o ma Klĩsto ndwaatethw’a mũno. Ĩndĩ ngethanĩ, kana ĩvindanĩ ya mũminũkĩlyo, wĩa wa kũtavany’a waĩ wambĩĩw’e ĩngĩ. (Mt. 13:24-30, 36-43) Sisya ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya ya 01/07/2013, ĩthangũ ya 15-19.
^ kal. 11 Sisya ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya ya 01/07/2013, ĩthangũ ya 13-14, kalungu ka 14-18.
^ kal. 15 Sisya kalungu ka 13 ka kĩlungu kĩla kĩ na kyongo, “We Nũkũendeea ‘Kũsyaĩĩsya’?” nthĩnĩ wa ĩkaseti yĩĩ.


text:
Tag: Asu
hasu
asu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu…
Terdapat pada: Alat Kantor, asu
ASU
asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu asuasu asu asu asu asu asu asu…
Terdapat pada: Bisnis Online, asu


text:
Ĩtukũ 1-7, Mwei wa 2
NEEMIA 1-4
Wathi 13 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Neemia Nĩwendete Ũthaithi wa W’o”: (Ndat. 10)
[Ambĩĩa kwa kũthaũka vitio yĩ na kyongo Maelesyo Makuvĩ Ĩũlũ wa Ĩvuku ya Neemia.]
Nee 1:11–2:3—Kĩla kyatumie Neemia ethĩwa e mũtanu nĩ kwona ũthaithi wa w’o ũendeee nesa (w06-SW 2/1 9 ¶7)
Nee 4:14—Kũmwĩkwatya Yeova nĩkw’o kwamũtetheeisye Neemia kũsinda ũvĩnganĩsya ĩũlũ wa ũthaithi wa w’o (w06-SW 2/1 10 ¶4)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Nee 1:1; 2:1—Nĩkĩ tũtonya kwasya kana “mwaka wa mĩongo ĩlĩ” ũla ũwetetwe ĩandĩkonĩ ya Neemia 1:1 na 2:1 ũtalĩtwe kuma mwaka ũmwe? (w06-SW 2/1 8 ¶5)
Nee 4:17, 18—Mũndũ atonya ata kũtethya wĩa wa kwaka na kw’oko kũmwe? (w06-SW 2/1 9 ¶1)
Nĩĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ meva ndonya kũtũmĩa ũtavany’anĩ kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: Nee 3:1-14 (Ndũkavĩtũke ndat. 4)
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Ĩyũmbanĩsye Ũtavany’a Mwei Ũũ: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Thaũka vitio sya mavuku ala mekumw’a mwei ũũ na ĩndĩ mũineenea maũndũ ala manene. Onany’a nesa ũndũ mũtavany’a weeka nĩ kana avange ũndũ ũkamũsyokea mwene nyũmba. Thuthya atavany’a maandĩke na ndeto syoo maũndũ ala mekwenda kũtũmĩa ũtavany’anĩ.
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 45
Ambĩĩa Kwĩka Mũvango Nĩ Kana Wĩthĩwe wĩ Vainia Mũtetheesya Mwei wa 3 na 4: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Neenea maũndũ ma vata kuma kĩlungunĩ “Tana Ĩvindanĩ ya Kũlilikana Kĩkw’ũ kya Yesũ.” (km 2/14 2) Kindĩlĩĩla vata wa kwĩka mũvango tene. (Nth 21:5) Neena na atavany’a elĩ ala maĩ mavainia atetheesya ĩvinda ĩvĩtu. Makomanie na mawetu meva? Makwatie moathimo maũ?
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: lv kĩl. 13 kal. 16-26, ĩth. 156 ĩsandũkũ (Ndat. 30)
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 24 na Mboya


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Mamanyĩsye Kũmũthũkũmaa Yeova Mate Kũeka
Maũndũ ala monekete meonany’a kana atavany’a eũ ala mamanyĩaw’a kuma mwambĩĩonĩ kwĩthĩwa na kĩthito na kũtavanasya mate kũeka, mavinda maingĩ methĩawa atavany’a aseo. (Nth 22:6; Avi 3:16) Aa nĩ maũndũ amwe mekwonany’a ũndũ tũtonya kũtetheesya mũmanyĩw’a ethĩwe na mũsingi mũseo ũtavany’anĩ:
Mũmanyĩw’a atw’ĩka mũtavany’a oou, ambĩĩa kũmũmanyĩsya. (km 8/15 1) Mũtetheesye amanye vata wa kwĩthĩawa na mũvango wa kũtavanasya kĩla kyumwa. (Avi 1:10) Neenaa maũndũ maseo ĩũlũ wa andũ ma kĩsio kĩla mũtavanasya. (Avi 4:8) Mũtetheesye atavany’e vamwe na mũsyaĩĩsya wa kĩkundi kyake na atavany’a ala angĩ nĩ kana atetheke kumana na ũmanyi woo.—Nth 1:5; km 10/12 6 ¶3
Mũmanyĩw’a waku avatiswa, ndũkaeke kũmwĩkĩa vinya na kũmũmanyĩsya ĩũlũ wa ũtavany’a, na mũno mũno ethĩwa ndaminĩte kũsoma ĩvuku ‘Wendo wa Ngai.’—km 12/13 7
Ĩla wĩ na mũtavany’a mweũ ũtavany’anĩ, tũmĩa nzĩa yĩ laisi. Mũkathe kuma ngoonĩ amina kũtavya mũndũ, na ĩndĩ ũimũtavya maũndũ amwe maseo ũtonya kwĩka nĩ kana ethĩwe mũtavany’a mũseango.—km-SW 5/10 7


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | ESITA 6-10
Esita Nĩweekie Maũndũ Moonanasya Kana Nĩwendete Yeova na Andũ Make
Esita aĩ na ũkũmbaũ na ndeeyendete ĩla wateteaa Yeova na andũ make
8:3-5, 9
Esita na Molitekai mayaĩ mũisyonĩ. Ĩndĩ mwĩao ũla Amani waumisye wa kũwaa Ayuti nĩwanyaĩĩkĩte mũno
Esita nĩwalikilye thayũ wake mũisyonĩ ĩla waendie vala ve mũsumbĩ ate mũthokye. Nĩwaĩie mũno nũndũ wa andũ make, na akũlya mũsumbĩ avetange mwĩao ũsu
Mĩao ĩla yaandĩkĩtwe syĩtwanĩ ya mũsumbĩ ndyaĩ ĩtonya kũalyũka. Kwoou mũsumbĩ nĩwanengie Esita na Molitekai mwanya wa kũandĩka mwĩao ũngĩ
Yeova nĩwanengie andũ make ũsindi mũnene
8:10-14, 17
Mwĩao ũngĩ ũla waumiw’e nĩwanengie Ayuti mwanya wa kwĩsiĩĩa
Atwai ma mbalasi nĩmaendie kĩla vandũ ũsumbĩnĩ ũsu, na Ayuti meeyũmbanĩsya kaũ
Andũ aingĩ nĩmoonie kana Ngai e vamwe na Ayuti, namo matw’ĩka Ayuti


text:
Yesũ Aĩ o Mũndũ Mũseo tũ?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Yesũ ndaĩ o mũndũ mũseo tũ. No twasye nĩwe mũndũ ũla wĩsĩkĩe mũno vyũ na akatetheesya andũ aingĩ kuma nthĩ yoombwa. Kwoona ũndũ asomi amwe na aandĩki maĩtye ĩũlũ wake:
“Yesũ wa Nasaleti . . . nĩwe mũndũ ũla wĩ nguma vyũ.”—H. G. Wells, English historian.
“[Yesũ] nĩwe wakiitie ngoo sya andũ ala aingĩ vyũ kuma nthĩ yoombwa, o na ũmũnthĩ no ũendeee na kũtetheesya andũ.”—Kenneth Scott Latourette, American historian and author.
Mbivilia nĩyonanasya nĩkĩ Yesũ wakiitie ngoo sya andũ aingĩ kwĩ mũndũ o na wĩva. Ĩla Yesũ wakũlilye anyanyae make mamũtavye we aĩ ũũ, ũmwe woo asũngĩie w’o asya: “
We nue Klĩsto, Mwana wa Ngai ũla wĩ thayũ.”—Mathayo 16:16.


text:
Uwau wa TB Kenya na nthi sya Nza
Umunthi ni muthenya Munene vaa Kenya na nthi syoonthe wa kulilikana uwau wa TB kana kithui kinene nthi yoonthe, vala silikali sya nthi isu isyaasya ni matambya meku syosete kuukitana na kunyaiika kwa uwau usu.
Kwianana na muvia wa utheu na uima wa ene nthi nthi yonthe W.H.O ni kana mwakani wa 2018 utalo wa andu ta million 10 nthi yonthe nimanakwatitwe ni uwau wa TB kana Kithui kinene kati wamo aume Million 5 na ngili maana 7,aka Million 3 na ngili maana 2 na syana ta million 1 umwe na ngili yiana yimwe na kati wa asu,andu million umwe na nusu nimatiawa ni thayu kumana na uwau wa TB kwa Mwaka.


text:
Sports News – Kamba: David Owino wa Zesco United kuwetwa ta umwe wa madefender ala aseo vyu vaa Africa1 min read
11th May 2020
By Robert Mutunga(Mwambua Ngozi)
Kocha wa tene wa Harambee Stars Adel Amrouche niwaasya kana David Owino ni umwe Kati wa madefender ala aseo viu vaa Africa.
Owino na ula uthaukiaa Zesco United, kuya nthi ya Zambia, ethiitwe ena uthauki wa kwendeesya kuma ivindani ila wathaukiaa Gor Mahia.
Owino ai nthini wa kikosi kya Kenya kila kyanengie Nigeria ivinda yeetu mwakani wa 2013 musyini wa Calabar vala Stars maumie draw ya 1-1 na Super Eagles,mathauni ma kusyima tikiti wa World Cup 2014.
Amrouche enenaa na mutandao wa Goal kavindani kala meumukulasya yiulu wa muthauki usu na ula wina ukuu wa myaka 32. O ingi Amrouche niwongela kwasya ithauni yoo na Nigeria, Owino niwamunengie muthauki Victor Moses, ivindani yiu aithaukia kilavu kya Chelsea ivinda yumu kiwanzani, vala utaamunenga yanya ya kwonanyia utuika wake vakuvi na goal ya Harambee Stars.
Kuya Zambia, Owino nusindite ikombe 4 sya ligi ya nthi isu, 2 sya Absa Cups, na ingi 2 sya Charity Shields. Mwaka wa 2016, niwatetheeissye Zesco kuvika nthini wa semi-finals sya CAF Champions League.


text:
Amanyiwa kukwata mautethyo mbaikini Wamunyu Mwala
Amanyiwa miongo 20 ma eitu ala ni ma kilasi kya 8 ovamwe na ala ma kilasi kya form four na ala maumite misyini yina ukwati munini nduani ya Mbaikini sub kauntini ya Mwala kauntini ya Masaku,nimakwata utethyo wa tutaulo twa utumia ivindani ya mwei naa syindu ingi sya kutumiaa yila me sukulu.
Utethyo usu manengwa ni uungamii wa ikanisa ya A.I.C Mbaikini ngaliko sya Wamunyu nundu wa kwiyiumbanisha kusyoka sukulu kwambiisya Umunthi.
Mauvoo asu ni kuma kwa mutavania wa ikanisa yiu Reverend Benjamini Musyoki.


text:
Asyai ma sukulu wa imwana wa mutitu ula wi sub kaundini ya mutitu kitui kya umiloni wa sua nimaumya witano kwi muvea wa kisomo vamwe na nzama ya kundika alimu ya TSC ilikiliile kati kwovosya amanyiwa kumana namo kuvyaiwa kuma sukuluni uu kwa nzia itekueleeka.
umwe wa asyai aa na ula utanenda isyitwa yake iyiumbulwa nuvithuie kana amanyiwa 29 tameneethiiwe matumwa musyi na kavindani kala asyai manamatungite sukuluni uu manakomanwa masanduku ma syana ii ni amwe na alimu ala kuatiania na mumumu wa mauvoo mananegetwe mwamulo ni mwalimu Munene.
Kithito kya uvikia mwalimu uu kututandia ndeto ii kiineesyaa matunda vala kinavunyia nguka itina wa kumukua simu na kwenda utuvuavuania vala itina unatunengie lingilia ya utumuania na director wa kisomo sub kaundini ii.
yu asyai aa nimekwenda mivea yonthe ila yina kianda muveni wa kisomo ivikiie na kwosa matambya mai kumetaana na kitai kii.


text:
Uvinduku Wa Andu Kuthi Maungamite: Kana Kila Kitumaa Andu Matembea Maungamite
Kikamba
Peter Ngila
Tene tene muno andu matembeaa na moko na maau, ta nyamu sya kithekani. Matembeaa mituki kuvituka tuvaluku na ikoyo. Maau na moko syai nduu kuvituka mamutha angi; ituo, inyuunyuu, itiinyo na moko masyo ni mavw’anene. Moko na maau mai na syaa itano. Syaa sya moko na mauu syavangitwe undu umwe. Matuku asu kyaa kya yumbumbu kyeanene na kila kya kinene kya kuu; na kyathengeanie na syaa iingi. Maau na moko meetanaa mwendy’a.
Matetheaniasya kukua mwii kila vandu wendaa kuthi ta; ndunyu, ndukani, mitini na iimani; vandu voonthe vala mwii wendaa kuthi. Ona kiw’uni maau na moko mathukumaa nesa kutetheesya mwii kuthambia. Nimeew’anaa. Mavoyaa utethy’o wa mamutha angi ta munuka; meew’aa na matu, maveva’a na manyu’u na matumiaa metho kwona.
Mwiw’ano uu woo museo watumie mamutha angi ma mwii makwatwa ni kiwiu. Mambiisya kulea kutetheesya maau na moko. Kiwiu kyamalinda metho moolw’a kana moko na maau nisyo imatw’aa kundu na kundu. Mambiisya kuvanga nzama ya kumina moko na maau.
Munuka wambiisya kuvoya Akili muvango na wautumia mituki. Munuka wambiisya kuseng’a na wasya, kuneena usengete muno iulu wa vinya wa moko na maau. Wakuly’a ula wai na vinya mwingi kati wamo eli. Endw’ethe asu eli mavoya wasya wa munuka na kila umwe ambiia kwasy’a ni wa vata mwiini kuvituka ula ungi. Kuma vau mamutha mambiee kusindana ula wai na vinya mwingi. Moko mambiie kwiyona nundu wa syaa syamo; mathekeea syaa sya maau nundu wa unou na ukuvi.
Nasyo syaa sya maau syeetetea iyasya syaa sya moko ni ntheke na iiisaa. Masindano maendee vandu va mithenya yiana undu muna. Mavinda angi moko na maau mayaimatonya kuthukuma vamwe nesa. Mwiso vatw’ika ni ikulyo ya vinya. Nuu ula wi vinya mwing’i kuvituka ungi? Mathi kula kwi mamutha angi ni kana masilan’we.
Munuka waisye nimasindane. Mamutha aangi nimeetikilile woni usu nundu wai museo. Ona vailye uu angi maisye mavalukany’e. Angi maisye mokite na mbanga, kusembany’a; itina mawoni aa oonthe mayaaitikilwa’. Munuka niwo’ wasindie ingi, itina wa kuvoya mesilya kuma kula kwi Akili; ula waisye kila imutha ikooka na isindano, kila umwe kwa ivinda. Maau na moko nimeetikilile.
Masindano mai kithekani, vakuvi na usi. Mamutha oonthe mai ngunuu kusiiia mbanga ona yiva ila yai itonya kukia mwi’i kavindani kau matataiie nundu mai na kau wa kiinthini. Metho masisya kila vandu kana nimekwona muisyo, matu meetekie kwiw’a kawasya koonthe, ona ithwa kaninivite ata, manyuu mathesya mithumu ni kana matonye kunyungia mbanga yoonthe ila itonya kuvituka metho na matu, na munuka niweeyumbanitye kukuna kelele veethy’a muisyo.
Kiuutani kyanyaaikisye uvoo wa masindano asu mawithyululukoni ana ma kitheka kiu, nginya kiw’uni na kiseveni. Nyamu ila syi maau ona nisyo syai sya mbee kuvika, mbingi nthini wa ila nene syakwete maketi kwonany’a kana syookite kwa ngoo ntheu. Yai ikomano ya malangi ma Kikoyo, Mbiti, Nzou, Ndwia, Ngamile, Ng’ombe ya uvya munene na Mboo ya uvya mukuvi, Nzui, Mbaluku, Mbia na Mukoto. Ala mekalaa kiwuni, Nguu, Makuyu, Kingang’i, mai utee wa usi. Ala me mauu eli ta Nyaa makunganisye mathwau moo nundu wa nzasu; tusuni twainaa twi mitini, Ngeli ainaa saa syonthe. Mbwambui, mwinthooe, Ing’aui, Ngongoo syatembeaa muthangani kana mitini. Kiimbu kyakinyaa nesa na kovola. Ing’ala yasembaa kila vandu yitekuthumua. Nguli syathaanyukaa kuma ukava umwe kuthi uungi. Nginya miti na ikuthu syathingithaa kuma ngaliko imwe kuthi ingi, ivinda kwa ivinda.
Munuka wavinguie masindano na wathi:
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Twiika uu ni kana twithwe na utanu
Nundu ithyoonthe
Tumite vandu vamwe
Moko na maau meevitia masya nimeitikila kila kiumila itina wa masindano vate thina. Moko nimo maumie na isindano ya mbee ila malekilywe kalungu ka uku nthi. Kuu kumwe kati wa kwa aume na kwa aka kana mavulanite maile maile kwona kalungu kau na kukekya. Mauu eli mai matonya kwiw’ana ivindani yonthe ya masindano aya na kutumia syaa syamo syi syonthe kana kimwe itina wa kiingi, ni kenda masinde. Matatie kukavindua na kukasukuma. Undu mai matonya kwika museo wai kukatheleela kakathi vaasa vanini. Ila Syaa syoonie uu syavoyie wasya kuma kula kwi munuka na syatheka muno vyu. Moko nimeyuumbanisye nundu nimo masindanaa na maau. Moosie kalungu kau ka uku, na makekya vaasa muno vyu kithekani; asindani angi na na ala makathiaa nimakumisye moko. Moko moonanisye utuika ungi; moosie tulungu twa kithangathi kuma mbakulini ya musele; maseuvisye tumitalu tunini twa kuvitukuthya ngu ngito; maseuvisye maangi na mamekya vaasa muno; syindu ila syaa sya maau itai itonya kwika. Maau makitite kwikila nthi meloeele endw’ethe moo amosu mayonany’a utuika woo. Moko ma ala makathiaa makunanganisye mbii kwonany’a ngwatanio yoo na moko aangi, kindu kila kyathatisye mauu muno vyu. Ona vailye uu maau mayai vakuvi na kwitikila kusindw’a mailye vau nthi ma uthyu moo me matuku na syaa syoo nene siisola kithangathini. Mayisily’a undu matonya kusinda.
Ivinda ya maau kuete isindano yoo niyavikie. Maisye isindano yoo iyai vinya; moko meeiwe nimakue mwii w’onthe kuma vandu vamwe nginya vangi. Syaa syai na ngulu, na syeesililye isindano yiu ya maau yai ya utumanu. Yila moko mambiisye kukua mwii, kila kindu mwiini kyai kikulumanu. Moko makwatite nthi; metho mai vakuvi na nthi, na mayaimatonya kwona vaasa; kitoo kyalikile many’uu na maathimua; maau na syaa syamo mathambalilite kiseveni. Ala makathiaa mausasya ngemi mayasya:
Nyaai Nyaai iulu.
Vai thina
Atiia Nyaai
Vai thina
Tuuluke (kiseveni)
Ona vailye uu matianiite na moko, ala ivinda ivuthu ivitu moonanasya utuika munene yu mayaimathingitha. Matambya manini moko nimaiie nundu wa woo na malekya mwii nthi. Nimathumuie na indi matata ingi. Ivinda yii matatie kutambuukya syaa nesa nikana mekwatile nthi lakini syaa ila nene nosyo syai itonya kutambuuka. Matatie kwituluma lakini itambya yii niyaleilwe nundu mayai matonya matekutumia maau. Ivinda ya syaa sya maau ya kutheka. Mavoyie tuwasya tutheke twa muluku kuma kwi munuka ni kana maikatheke na wasya muito ta ula wa syaa ivinda inini ivituku. Ila moko meew’ie maithekeewa nimathatie muno na matata ingi na vinya kukua mwii. Nimaimewi, na ila syaa syanoie nisyakolile. Mauu nimatanie kwonany’a utonyi wa maau moo; nimasembie, mathaanyuka; ivinda yii yoonthe matekuvalukya mwii.
Maau oonthe nimakinyie nthi kwonany’a witikilano. Moko nimaleanile na wonany’o uu muthuku wa mathau, molitwe kana nimo mambeeisye mathau asu. Ona vailye uu, oonthe nginya akathii, nimoonie kindu kya usengy’o kya moko; Syaa sya moko nene ila syalungele ila moko matataa kukua mwii nisyaanikie na syaa ila ingi. Mamutha ala angi makilye kuendeea na kutheka ila moonie kindu kingi; vaasa kute kyaa kya yumbumbu kila kyai kyoka na kyatumaa moko matathukuma nesa, kyongeleeile vinya wa syaa wa kukwata. Kii kyai kyau? Uthuku utw’ikite vinya wa kuseuvya!
Mauneenany’a nthini wa mamutha ni kana makwate musindi maendeei kwa mithenya itano, utalo wa syaa moko na maau. Itina wa kutata monu mayaatonya kukwata musindi; moko elie nimatheaniasya undu vatonyeka. Mambiee kilungu kya kutatithya mesilya; makulikye mwii wai kyau, na meethia wai (mwii) mo oonthe. Ila muthenya yathiitwa kutethya wia ni kenda oonthe makwatianie.
Ona vailye oou ni kenda vaikaithiwe masindano ma muthemba usu ivinda yukite, mamutha oonthe meew’anie mwii ukakinyaa uungamite, maau makinyite nthi nesa na moko kiseveni. Mwii niwatanie nundu wa itambya yiu onakau waisye ukeetikilasya syana kuthi na moko na maau ni kana siikolwe ni umo woo. Mamutha nimaanie mawia; mauu makakuaa mwii lakini mavika vala makethaa maendete moko makatethasya wia ta kuseuvya maembe na ivanga. Maau na nyaai mathethisye wia muito wa kukua mwii, moko maimii ni kana liu wa munuka ukwatike. Maeo ma munuka makatanyukaa liu, na mayiutuma kwisila muluka nginya ivu. Ivu yikavinyiaa muyo usu w’onthe na kuwita tumitaluni tula tukatwaa u liu mamuthani kivathukany’o. Indi ivu yikoosaa kila kyatumiwa na kukiuwa ikoni yayo, na indi mwii ukathikaa muthangani nundu wa kwongela unou. Miti ikeanaa na kusyaa matunda; moko makatusaa amwe nthini wa matunda aya na kumekia kany’wa. Ii, kithyululu kya thayu.
Nginya mathau maaniw’e nesa; kwina, kutheka na kuneena kwanengiwe munuka; kusemba na (kukuna) muvila syatw’ikie sya maau; muvila wa kikavu wanengiwe moko, eka mauu nimo maile kusemba. Mauu manengiwe kusemba me moka. Kuaanw’a kuu kwa mawia kwatumie mwii uiva kute nyambu ila nene sya kitheka.
Ona vailye uu mamutha ma mwii meethia kuaanw’a kwa mawia no kuete ngusanisyo. Kyongo ki yiulu wa mwii kyai kisa kwiw’a takyo kinene kute mamutha aangi. Mamutha nimakindiliile kana kiivinya, kyongo kianene na mamutha aangi ala me nthi wakyo. Nundu wa kukindiliila undu mbeange, mamutha oonthe meew’anie woo na muyo ikew’ikaa undumwe ni mamutha oonthe. Makanisye munuka ila ukwasa kii na kia, ukethaa uineena ta mwii wonthe.
Mainie:
Mwiini witu
Vai ngombo
Mwiini witu
Vai ngombo
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Tuthukumanaa ithye kwa ithye
Ithye kwa ithye
Uimi wasya witu
Ndethye ngutethye
Twake mwii witu wi vinya
Ndethye ngutethye
Twake mwii witu wi vinya
Wanake ni wiw’ano
Ithyothe twithukuma
Ni kana tukwate mwii wina vinya
Twithukuma vamwe
Ni kana twithe na mwii wina vinya
Wiw’ano ni vinya witu
Wathi uu watw’ikie Wathi wa Mwii W’onthe. Mwii winaa wathi uu nginya umunthi; niw’o wonanasya kivathukany’o kya andu na nyamu, kana ala maleile kuendaa maungamite.
Nyamu ila siendaa na maau ana nisyaleile kwika ta andu. Kwina Wathi usu kwau kuthuku. Munuka waseuvitw’e nundu wa kuya. Maseuvisye kikundi kya kusuvia mawithyululuko moo.
Ila andu masoma kumana na mamutha ma mwii, methaa meeka nesa. Ila moosa mwii na akili ta sikukita, methaa matialye vanini kuanana na endw’ethe moo ma nyamu ala maleile kuendaa maungamite.
~
Edited by John Ngila.
Read the English translation – The Upright Revolution: Or Why Humans Walk Upright by Ngugi wa Thiong’o
Peter Ngila (@pinjefifty) is a Kenyan bibliophile and writer. He has recently finished studying Journalism at Mount Kenya University, and is currently a correspondent with the Star, a Kenyan daily. He has participated in Writivism literary workshops and mentorship. His fiction has appeared (or are forthcoming) on HisiaZangu, Muwado, Amka Space Literature Forum, and Daily News – a Tanzanian newspaper. Ngila has finished writing his first book – a short novel.
What's Your Reaction?
A pan-African writers' collective and publisher


text:
Syana 2 nisyatiwa ni thayu kumana na mbanga ya mwaki ila yavivya nyumba yoo vala syiikomete, nduani ya Mjanaheri ngaliko sya Magarini Kauntini ya Kilifi.
Syana 2 nisyatiwa ni thayu kumana na mbanga ya mwaki ila yavivya nyumba yoo vala syiikomete, nduani ya Mjanaheri ngaliko sya Magarini Kauntini ya Kilifi.
Chief wa kisio kyu Katana Shilingi niwaikiithya mbanga isu, vala waweta kana, mwaki munene wavulika waya sya Mwaki syamina kukwatana, na vala nyinyia wa syana isu ewetwa kana,eitiite avingile nyumba ya syana isu ngaliko ya nza.


text:
Enenthi ma county ya kitui kukulwa manenganae mauvoo ma w’o kwi mivea kivathakunio ya ukunikili kukonia utalo na uthui woo..
Deputy County Commissioner wa Kitui Otieno Odidi niwenda enenthi manengane mauvoo maw’o kwi andu na mivea ya ukunikili wa utalo wa andu na syindu kuvathukanio ta nzia imwe ya kuikiithya kana selekali niyamakonia kwa wiananu mivangoni yonthe yayo ya kwailya maendeeo na ukwati wa isio syonthe.
Odidi aneena ndeto ii kavindani kala etambukite kyathini kya kutania muthenya wa kukolania,kuthuima na kunengane mauvoo yulu wa utalo wa andu na uthwii woo ilembetani ya Africa wa Africa Statistics Day kyathi kila kyatwaiiwa Nyumbani ya mbumbanio ya Multipurpose ila ii vaa Musyini wa Kitui.
Utumani wa kaunti commissioner wa Kitui Boaz Cherutich kukonia kyathi kii, ni wenda enenthi ma kaundi ii kunenganae mauvoo maw’o na ma kuikikiika kuatiania na utalo woo misyini oundumwe na uthui woo nikenda kutetheesye selekali kumakonia mivangoni yayo ya kuatiania na utalo woo.
Onau wiyovo,Kutalwa kwa andu na uthuii woo vaa nthi ya Kenya kwithiawa kila itina wa myaka 10 vala iseso yii ya muthya ya twaiwe kwi mwaka wa 2009


text:
Munduume kutiwa ni thayu matumbwa ni mavia Mombasa
Munduume umwe wa ukuu wa katikati,umunthi niwatiwa ni thayu vau kwa vau, vala anyanyae make 2 mavonoka mbanga isu mena mauumisye manene, itina wa yiima ya kwinza mavia kuomboka utuini wa Kashani sub kauntini ya Kisauni kaunti ya Mombasa.
Asu 2 maumia,nimasembwa kuiitiwa sivitalini munene wa coast general, vala usu ungi wa 3 waumwa yiimani yu e mukw’u..
Ona uu wiovo, ekali ma utui usu wa Kashani, yu nimaumya witano kwi maovisa ma silikali mavinga Qware isu sya kwinza mavia, kumana na andu aingi kwithiwa matiitwe ni thayu matumbiiwa ni mavia asu.