text:
Ĩmanthĩe Ũthwii Ũla wa W’o
“Ĩmanthĩei anyanya na ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu.”—LUKA 16:9.
MBATHI: 32, 154
1, 2. Nĩkĩ nthĩ ĩno ya Satani ĩkũendeea kwĩthĩwa na andũ amwe ngya?
ĨVINDA yĩĩ nĩ yũmũ na maũndũ nĩ metu mũno. Andũ ma mũika mamanthĩte wĩa makaĩwa nĩ nthĩ. Aingĩ mathamĩĩaa nthĩ ila nthwii o na ethĩwa kwĩka ũu kwĩmalikya mũisyonĩ. Ũkya wĩ kĩla vandũ, o na nginya nthĩ ila nthwii. Ala makwete maendeee kũthua, naw’o ũkya wa ala mate kĩndũ ũendeee kwongeleka. Livoti sya mĩtũkĩ syonanĩtye kana kĩlungu kĩmwe katĩ wa ĩana kya andũ ala athwii ĩũlũ wa nthĩ me na malĩ ĩanene na ya andũ ala angĩ onthe ĩũlũ wa nthĩ. O na kau vai ũw’o mũlũmu ĩũlũ wa livoti ta isu, vai mũndũ ũlea kana nthĩ ĩno yĩ na andũ mbilioni mbingĩ mũno mavinyĩĩwe nĩ ũkya, na ĩvindanĩ o yĩu ve angĩ me na ũthwii mwingĩ ũtoetye kũtũmĩwa nĩ nzyawa na nzyawa. Yesũ nĩwawetie ĩũlũ wa ũndũ ũsu ĩla waisye atĩĩ: “Ngya mwĩ nasyo mavinda onthe.” (Mko. 14:7) Ĩndĩ nĩkĩ nthĩ ĩilyĩ ũu?
2 Yesũ nĩweesĩ kana Ũsumbĩ wa Ngai ũtesie kũvika, maũndũ nthĩ ĩno meendeea kwĩthĩwa mailyĩ oou. Maũndũ ma siasa, ndĩni ila syĩ kw’o, na maũndũ ma viasala, ala nĩmo maelekanĩtw’e na “atandĩthya” ala mawetetwe nthĩnĩ wa Ũvuan’yo 18:3, nĩ kĩlungu kya nthĩ ĩno ya Satani. O na kau andũ ma Ngai mayĩlikasya o na vanini maũndũnĩ ma siasa kana ndĩninĩ sya ũvũngũ, aingĩ maitonya kwĩkala matekwĩlikya viasalanĩ sya nthĩ ĩno ya Satani.
3. Twĩneenea makũlyo meva?
3 Ithyĩ Aklĩsto nĩtwaĩle kwĩthiana tũmanye twĩ na woni wĩva ĩũlũ wa ũmanthi wa malĩ. No twĩkũlye makũlyo ta aa: ‘Ndonya kũtũmĩa malĩ yakwa ata nĩ kana nonany’e nĩ mũĩkĩĩku kwa Ngai? Ndonya ata kwĩyĩkĩĩa mĩvaka maũndũnĩ ma viasala? Ve ngelekany’o syĩva syonanĩtye kana andũ ma Ngai ũmũnthĩ nĩmamwĩkwatĩtye vyũ o na kau matwĩe ĩvindanĩ yũmũ?’
NGELEKANY’O YA MŨSYAĨĨSYA ŨTAĨ MŨLŨNGALU
4, 5. (a) Ũla mũsyaĩĩsya wawetiwe nĩ Yesũ akwatiwe nĩ kyaũ? (b) Yesũ anengie aatĩĩi make ũtao wĩva?
4 Soma Luka 16:1-9. Ngelekany’o ya Yesũ ĩũlũ wa ũla mũsyaĩĩsya ũtaĩ mũlũngalu nĩyaĩlĩte kũtuma tũsũanĩa mũno. Mũsyaĩĩsya ũsu atw’ĩkie nĩwaĩtye syĩndũ, ĩndĩ nĩwatũmĩie “ũĩ” ‘eemanthĩa anyanya’ ma kũmũtetheesya akesa kũtw’ĩka nĩwavutwa. * Yesũ ainengane ngelekany’o ĩsu ndendaa kwĩkĩa vinya amanyĩw’a make matũmĩe nzĩa ĩte ya ũlũngalu kwĩmanthĩa syĩndũ. Nĩkyo kĩtumi waisye mwĩkalĩle wa mũsyaĩĩsya ũsu nĩ wa “ana ma nthĩ ĩno.” Ĩndĩ atũmĩie ngelekany’o ĩsu amamanyĩsye kĩndũ kya vata.
5 O tondũ kwailyĩ kwa mũsyaĩĩsya ũsu, Yesũ nĩweesĩ kana aatĩĩi make aingĩ makeethĩwa na ĩvinda yetu me nthĩ ĩno nthũku maimantha kĩndũ kya kũmekalya. Nũndũ wa ũu, amekĩie vinya amea: “Ĩmanthĩei anyanya na ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu; nĩ kana yĩla wĩthela, [Yeova na Yesũ] mamwose inyw’ĩ mawĩkalonĩ ma tene na tene.” Tũtonya kũatĩĩa ata ũtao ũsu wa Yesũ?
6. Twĩsĩ ata kana viasala sya ũmũnthĩ iyaĩ kĩeleelonĩ kya Ngai?
6 O na kũtw’ĩka Yesũ ndaaelesya nĩkĩ waisye kana ũthwii ũsu nĩ ũthwii “ũte wa ũlũngalu,” Mbivilia nĩyonanĩtye nesa vyũ kana kĩyaĩ kĩeleelo kya Ngai andũ makũnae viasala ila ikũnawa na ĩtomo. Yeova nĩwanengie Atamu na Eva syĩndũ ila maĩ na vata nasyo me mũũndanĩ wa Eteni ateũmathimĩa. (Mwa. 2:15, 16) Nayo ĩvindanĩ ya atũmwa, veva mũtheu nĩwatetheeisye kĩkundi kya etĩkĩw’a mauta weethĩa “vai ũmwe waasya kĩndũ o na kĩmwe kya ila waĩ nasyo nĩ kyake mwene; ĩndĩ maĩ na mũamba wa syĩndũ syonthe.” (Meko 4:32) O na mwathani Isaia nĩwawetie ĩũlũ wa ĩvinda yĩla andũ onthe makatanĩaa mũno ũsyao wa nthĩ. (Isa. 25:6-9; 65:21, 22) Ĩndĩ kavindanĩ kaa tũĩ, no nginya aatĩĩi ma Yesũ matũmĩe “ũĩ” nĩ kana makwate syĩndũ ila me na vata nasyo matũmĩĩte “ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu” wa nthĩ ĩno, na kavindanĩ o kau maitata mũno mamwendeesye Ngai.
KŨTŨMĨA NA ŨĨ ŨTHWII ŨTE WA ŨLŨNGALU
7. Nĩ ũtao wĩva wĩ ĩandĩkonĩ ya Luka 16:10-13?
7 Soma Luka 16:10-13. Ũla mũsyaĩĩsya wawetiwe nĩ Yesũ amanthie anyanya kwondũ wa kwĩyĩuna. Ĩndĩ ĩla Yesũ weekĩie vinya aatĩĩi make memanthĩe anyanya ĩtunĩ, ndameaa nĩmeke ũu atĩ nĩ kana meyĩune. Mĩsoa ĩla ĩatĩĩe ngelekany’o ĩsu wanenganie yonanĩtye kana ũndũ tũũtũmĩa “ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu” no kwonany’e twĩ aĩkĩĩku kwa Ngai kana tũi aĩkĩĩku. Yesũ endaa kũtũtetheesya tũkwatye kana no twonany’e ‘twĩ na kĩthito,’ kana twĩ aĩkĩĩku, twatũmĩa na ũĩ malĩ ĩla twakwata. Tũtonya kwĩka ũu ata?
8, 9. Weta Aklĩsto amwe monanĩtye nĩ aĩkĩĩku mĩtũmĩĩlenĩ yoo ya ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu.
8 Ũndũ ũmwe tũtonya kwĩka tũkonany’a twĩ aĩkĩĩku na malĩ ĩla twĩ nayo nĩ kumya mĩvothi kwondũ wa wĩa wa kũtavany’a ũla Yesũ waisye ũkatethw’a. (Mt. 24:14) Kwasũanĩa ngelekany’o ii iatĩĩe. Kamwĩlĩtu kamwe ka India kaĩ na kasandũkũ kanini keekĩaa mbesa. O na kaleaa kũthooa twĩndũ twa kũthaũka nĩ kana kakwate mbesa sya kwĩkĩa vau kasandũkũnĩ. Kasandũkũ kausũa kanenganie mbesa ila syaĩ vo itetheesye wĩanĩ wa kũtavany’a. Ve mwana-a-asa ũmwe o nake wĩkalaa India wĩ mũũnda wa mĩnathi. Nũndũ ovisi wa ũalyũli wa Malayalam nĩwĩthĩawa na vata wa nathi, mwana-a-asa ũsu nĩwatwaie nathi mbingĩ ovisinĩ ũsu ta mũvothi wake nũndũ oonaa kĩu kĩtethya mũno kwĩ mbesa ila ũtonya kumya. Kwĩka ũu nĩ kũtũmĩa ũĩ. O ta ũu, ana-a-asa ma Greece nĩmakothaa kumya mĩvothi ya mauta ma mosyao ma mĩthata, matulu ma ĩia (cheese), na malĩu angĩ matonya kũtũmĩwa nĩ athũkũmi ma Mbetheli ya kũu.
9 Ve mwana-a-asa wa Sri Lanka waumie kũu athamĩĩa nthĩ ĩngĩ. Ĩndĩ nũnenganĩte mwanya mũsyĩ wake ũtũmĩwe kũmbanĩa maũmbano ma kĩkundi na maũmbano manene. O na nĩwĩtĩkĩlĩtye athũkũmi ma ĩvinda yonthe mekalae vo. Mwana-a-asa ũsu eyĩimĩte mbesa mbingĩ nĩ kana mũsyĩ wake ũtũmĩwe ũu, ĩndĩ ũsu nĩ ũtethyo mũnene kwa atavany’a ala me kĩsionĩ kĩu nĩkwĩthĩwa mo mai ũkwati mwingĩ. Nthĩ ĩmwe wĩa witũ wa kũtavany’a ũsiĩĩwe, ana-a-asa nĩmanenganĩte mĩsyĩ yoo ĩtũmĩwe ta Nyũmba sya Ũsumbĩ. Nũndũ wa ũu, mavainia aingĩ vamwe na angĩ mate na ũkwati nĩmakwatĩte vandũ matonya kũmbanĩa mate kũĩvĩa.
10. Tũkwataa moathimo ta meva tweethĩwa twĩ alau?
10 Ngelekany’o isu twaneenea syoonany’a kana andũ ma Ngai methĩawa na “kĩthito ũndũnĩ ũnini mũno,” kana kwa ndeto ingĩ, methĩawa me aĩkĩĩku mĩtũmĩĩlenĩ yoo ya malĩ o na kau ti ya vata mũno yasianĩw’a na ũthwii wa kĩ-veva. (Luka 16:10) Anyanyae asu ma Yeova mew’aa ata masũanĩa ũndũ maumasya malĩ yoo ĩtũmĩwe? Nĩmethĩawa mesĩ kana nzĩa ĩmwe ya kũkwata ũthwii ũla “wa w’o” nĩ kwĩthĩwa wĩ mũlau. (Luka 16:11) Mwĩĩtu-a-asa ũmwe umasya mĩvothi kĩla ĩvinda kwondũ wa wĩa wa Ũsumbĩ nũwetete ũathimo ũmwe ũkwatĩte. Aĩtye atĩĩ: “Nũndũ nĩnĩthĩĩtwe nĩ mũlau na malĩ yakwa, nĩtethekete kwa nzĩa o na nyie mwene ndatonya kũelesya. Nĩthĩĩte kana o ũndũ naolela angĩ malĩ yakwa, now’o nĩthĩawa na woni mũseo ĩũlũ woo. Kĩvathũkany’o na tene, yu nĩnĩekeaa angĩ mũnango, ngamomĩĩsya, ndikusaa ngoo maũndũ maema kũthi ũndũ ngũsũanĩaa, na nĩnĩthĩawa nĩyũmbanĩtye kwĩtĩkĩla ũtao.” Aingĩ nĩmethĩĩte kana kwĩthĩwa me alau nĩkũmatetheeasya kũlũlũmĩlya ngwatanĩo yoo na Yeova.—Sav. 112:5; Nth. 22:9.
11. (a) Nĩ kwa nzĩa yĩva kũnengane malĩ yitũ kwonanasya kana twĩ na “ũĩ”? (b) Nĩ kyaũ andũ ma Ngai maendeee kwĩka ũmũnthĩ? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 7.)
11 O na ĩngĩ nĩtwonanasya twĩ na “ũĩ” ĩla twatũmĩa ũthwii ũla twĩ naw’o nĩ kana tũtetheesye angĩ wĩanĩ wa kũtavany’a. Ala me na malĩ ĩndĩ matatonya kũtw’ĩka athũkũmi ma ĩvinda yonthe kana kũthamĩĩa kũla kwĩ na vata wa atavany’a, nĩmatanaa kũmanya kana mĩvothi ĩla maumya nĩtetheeasya angĩ wĩanĩ wa kũtavany’a. (Nth. 19:17) Nũndũ wa mĩvothi ĩla yumaw’a, nthĩ ila syĩ ũkya mwingĩ ĩndĩ syĩ andũ aingĩ mekwendeew’a nĩ ũw’o nikwataa mavuku na ikatetheew’a wĩanĩ wa kũtavany’a. Kwa ngelekany’o, kwa myaka mingĩ ana-a-asa ala me nthĩ imwe ta Congo, Madagascar, na Rwanda mayaĩ matonya kũmanthĩa mĩsyĩ yoo lĩu, na ĩvindanĩ o yĩu maithooa Mbivilia. Nĩkĩ? Kĩtumi nũndũ mavinda amwe thooa wa Mbivilia ĩmwe wĩthĩawa wĩanene na mũsaala wa kyumwa kana mwei ũmwe. Ĩndĩ ũmũnthĩ, ũseũvyo wa Yeova nũvotete kũũngamĩa wĩa wa kũalyũla na kũtumbĩthya Mbivilia kwondũ wa kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ vamwe na amanyĩw’a ma Mbivilia ala me na waũni wa kũmanya ũw’o. Kĩu kĩtonyekete nũndũ wa mĩvothi ĩla yumaw’a nĩ aingĩ na nũndũ ‘kusũa kwa amwe nĩkũtethetye kũnyivĩwa kwa angĩ.’ (Soma 2 Akolintho 8:13-15.) Kwoou vai ũmwe ũtatw’ĩka mũnyanyae wa Yeova, ethĩwe nĩ ũla umĩtye malĩ yake kana nĩ ũla ũtethekete nĩ kĩla angĩ maumĩtye.
KŨTATA TŨIKALIKANE VYŨ NA “MAŨNDŨ MA THAYŨ ŨŨ”
12. Avalaamu oonanisye ata kana nĩwamwĩkwatĩtye Ngai?
12 Ũndũ ũngĩ tũtonya kwĩka tũkatw’ĩka anyanyae ma Yeova nĩ kũtata tũmanthe ũla ũthwii “wa w’o” vandũ va kwĩlikya mũno ũmanthinĩ. Kwasũanĩa ĩũlũ wa Avalaamu. Aĩ mũndũ wĩ mũĩkĩĩo mũlũmu na nĩweekie ũndũ Ngai wamwĩie. Nĩwatiie ndũa nthwii ya Ulu nĩ kana athi kwĩkalaa maeemanĩ na aiendeea kũlũlũmĩĩlya ngwatanĩo yake na Yeova. (Aevl. 11:8-10) Kĩla ĩvinda amwĩkwatasya Ngai nũndũ nĩweesĩ nĩwe ũtonya kũnengane ũthwii ũla wa w’o, na ndaaenda kwĩmanthĩa malĩ kwa nzĩa ĩtonya kwonany’a ti ta ũmwĩkwatĩtye. (Mwa. 14:22, 23) Yesũ nĩwendaa aatĩĩi make methĩwe na mũĩkĩĩo ta ũsu, nĩkyo kĩtumi weeie mwanake ũmwe mũthwii atĩĩ: “Ethĩwa nũkwenda kwĩthĩwa mwĩanĩu, thi, ũkathoosye ila wĩ nasyo, ũnenge ngya, naku ũkethĩwa na ũthwii ĩtunĩ: na ĩndĩ ũkyũka ũngatĩĩe.” (Mt. 19:21) Mwanake ũsu ndaĩ na mũĩkĩĩo ta wa Avalaamu, ĩndĩ ve angĩ monanĩtye kana nĩmamwĩkwatĩtye Ngai na ngoo yonthe.
13. (a) Nĩ ũtao wĩva Vaulo wanengie Timotheo? (b) Tũtonya kũatĩĩa ata ũtao wa Vaulo?
13 O nake Timotheo aĩ mũĩkĩĩo mũlũmu. Vaulo amina kũmwĩta “mũsikalĩ mũseo wa Klĩsto Yesũ” amwĩie ũũ: “Vai mũsikalĩ e kaũnĩ ũvĩndanĩw’a [kana, ũlikana] na maũndũ ma thayũ ũũ; nĩ kana amwendeesye ũla wamũandĩkie ethĩwe mũsikalĩ.” (2 Tim. 2:3, 4) Aatĩĩi ma Yesũ ũmũnthĩ, ala nĩ vamwe na athũkũmi ma ĩvinda yonthe mbee wa milioni ĩmwe, nĩmatataa kũatĩĩa ũtao ũsu wa Vaulo ũndũ matonya. Mayĩtĩkĩlaa kũthing’ĩĩw’a maatĩanĩe na syĩndũ ila syĩthĩawa matangasonĩ ma viasala na mayĩtĩkĩlaa kũlikana vyũ na nthĩ ĩno. Vandũ va ũu, mekalaa malilikene mwolooto ũũ: “Ũla ũkovaa nĩ mũthũkũmi wa ũla ũkovethasya.” (Nth. 22:7) Vai kĩndũ kĩtanĩthasya Satani ta kwona tũitũmĩa ĩvinda yitũ yonthe na vinya witũ tũithũkũma nthĩ ĩno yake. Ve motwi amwe tũtonya kwĩka tũkatiwa na makoani tũtonya kũmina myaka tũitw’ĩka nĩtwamaĩva. Kwosa mũkovo mũnene wa nyũmba, kusũsya mĩkovo ya sukulu ĩkũkua ĩvinda ĩasa kũĩvĩa, kũĩvĩa ngalĩ sya mbesa mbingĩ, kana kwĩkĩa alũsi nene no kũtũtie na thĩna mwingĩ mũno wa mbesa. Twonanasya twĩ na ũĩ ĩla twatata tũikasembany’e na syĩndũ kana twatata kũolanga makoani na ngalama. Kwĩka ũu kũtũnengae mwanya wa kũmũthũkũma Ngai vandũ va kũthũkũma nthĩ ĩno.—1 Tim. 6:10.
14. Twaĩle kwĩkalaa tũtw’ĩte kwĩka ata? Nengane ngelekany’o.
14 Nĩ kana tũikasembany’e na malĩ, no nginya tũmanye nĩ ũndũ wĩva waĩlĩte kwĩthĩwa wĩ wa vata. Kwoosa ngelekany’o ya mwana-a-asa ũmwe na mũka ala maĩ na viasala mũnene mũno. Ĩndĩ nũndũ maĩ na mea ma kũsyokea ũthũkũmi wa ĩvinda yonthe, nĩmathooisye viasala ũsu, vamwe na ĩsiwa yoo, na syĩndũ ingĩ maĩ nasyo. Mamina ũu nĩmaendie kũtetheesya wĩa wa kwaka ovisi mũnene ũla wĩ Warwick, New York. Ũathimo ũmwe mũnene makwatĩte nũndũ wa kwĩka ũu nĩ kũthũkũma Mbetheli me vamwe na mwĩĩtu woo na mũũme. O na ve ĩvinda mathũkũmangie syumwa iana ũna me na asyai ma mwana-a-asa ũsu ala o namo meeyumĩtye matetheesye wĩa ku Warwick. Ngelekany’o ĩngĩ nĩ ya mwĩĩtu-a-asa vainia wa Colorado, Amelika. Ve ĩvinda wakwatie wĩa vengi akathũkũmaa masaa manini kwa kyumwa. Athũkũmie wĩa wake nesa vyũ nginya ala angĩ mawenda na mamũkũlya athũkũmae vau kĩla mũthenya na maimwambatĩsya mũsaala wake kũndũ kũtatũ. Ĩndĩ nũndũ nĩweesĩ kana eetĩkĩla mũvango ũsu ũthũkũmi wake nũũthi nthĩ, nĩwaleile o na kau mũsaala waĩ mũseo. Asu no Aklĩsto anini twaweta. Ve athũkũmi angĩ aingĩ ma Yeova meyumĩtye o tamo. Kĩthito ta kĩu kya kũmantha Ũsumbĩ mbee kyonanasya kana nĩtwonaa ngwatanĩo yitũ na Ngai vamwe na ũthwii wa kĩ-veva ne mo maũndũ ala ma vata vyũ o na kwĩ malĩ ĩla tũtonya kũkwata nthĩ ĩno.
ĨLA ŨTHWII WĨTHELA
15. Nĩ ũthwii wĩva ũtumaa twĩkala twĩ eanĩe vyũ?
15 Ti lasima Ngai anenge mũndũ ũthwii nĩ kana amũĩkĩĩthye nũmũathimĩte. Yeova aathimaa ala methĩĩtwe me “athwii ma kwĩkaa nesa.” (Soma 1 Timotheo 6:17-19.) Kwa ngelekany’o, ĩla mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Lucia * wamanyie kana nthĩ ya Albania yĩ na vata wa atavany’a, nĩwaumie Italy na athamĩĩa kũu mwakanĩ wa 1993. Lucia ndeesĩ akaumasya mbesa va, ĩndĩ nĩwamwĩkwatĩtye Yeova. Nĩweemanyĩisye kĩthyomo kya Albanian, na kuma ĩvinda yĩu nũtetheetye andũ mbee wa 60 makavikĩĩa kũvatiswa. O na kau andũ aingĩ ma Ngai maitavanasya isionĩ syĩ andũ maingĩvĩte ũu mekwendeew’a nĩ ũw’o, kĩndũ o na kĩva kĩla tweeka tũtetheesye angĩ makwate nzĩa ĩla ĩelete thayũnĩ na maiendeea kũkinyĩla vo, nĩ kĩndũ ithyĩ vamwe namo kĩtakaatũla tene na tene.—Mt. 6:20.
16. (a) Viasala sya nthĩ ĩno ielekele va? (b) Kũmanya kĩla kyũkĩte kwaĩle kũtuma twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa malĩ?
16 Yesũ aisye ũũ ĩũlũ wa ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu: ‘Yĩla wĩthela.’ Ndaasya: ‘Ethĩwa ũkathela.’ (Luka 16:9) Ĩvindanĩ yĩĩ ya mũminũkĩlyo, vengi imwe nithelelwe na nthĩ imwe nikwatĩtwe nĩ thĩna wa mbesa. Ĩndĩ ũsu ti thĩna twasũanĩa kĩla kĩkilyĩ kũkwata nthĩ yonthe o mĩtũkĩ. Maũndũ onthe ala me nthĩ ĩno ya Satani makathela, methĩwe makonetye siasa, ndĩni, kana viasala. Mwathani Esekieli na mwathani Nzevania mathanie kana syĩndũ ila syĩthĩĩtwe iitũmĩwa viasalanĩ kuma tene, ta vetha na thaavu, ikavika vandũ wĩthĩe iitethya. (Esek. 7:19; Nzev. 1:18) We wĩw’a ata ũkesa kwĩthĩa nũkũie, na wasisya ĩtina kĩla wasembanisye mũno nakyo nĩ “ũthwii ũla ũte wa ũlũngalu” ĩndĩ ti ũla ũthwii wa w’o? No kwĩthĩwa ũkew’a ta mũndũ wanangĩte myaka yake yonthe aithũkũmĩa kĩvunda kya mbesa na mũthya ayĩsa kwĩthĩa mbesa isu ti sya w’o. (Nth. 18:11) Vate ndĩi, ũthwii wa nthĩ ĩno ũkathela. Kwoou osa ĩvinda yĩĩ ũũtũmĩe nesa nĩ kana ‘wĩmanthĩe anyanya’ ĩtunĩ. Ũndũ w’onthe ũla tweeka nĩ kana tũkwate mbau wĩa wa Ũsumbĩ wa Yeova ũtumaa twĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo vamwe nake.
17, 18. Anyanyae ma Ngai meteele ĩvinda yĩilyĩ ata?
17 Ũsumbĩ wa Ngai wooka, vai mũndũ ũkakomboaa nyũmba kana kwosa mũkovo, lĩu ndũkatesawa na ũkethĩawa kw’o kwa wingĩ, na kũikethĩawa mbĩlũ sya sivitalĩ. Nthĩ ĩkeethĩawa na syĩndũ nzeo vyũ, na andũ ma Yeova makaitanĩaa. Thaavu, vetha, na mavia angĩ ma thooa mũnene makatũmĩawa ta wanake vandũ va kũtũmĩwa kũkũnĩthya vaita. Mbwaũ sya mĩtĩ ĩla mĩseo vyũ, mavia ala maseo, na syũma ila ndũmu vyũ ikanenganawe mana kĩla ũmwe eyakĩe mũsyĩ mwanake. Andũ makatethanasya nũndũ nĩmeũtanĩa kwĩka ũu ĩndĩ ti kwĩthĩwa meenda mbesa. Kĩla mũthenya tũkatanĩaa kũolanĩla kĩla tũkwatie.
18 Ĩvinda yũkĩte, ala memanthĩaa anyanya ĩtunĩ makatanĩa maũndũ angĩ maingĩ mũno eka asu twaweta. Ũtanu wa athaithi ma Yeova ndũkethĩwa ũthimĩka ĩla makew’a ndeto ii sya Yesũ: “Ũkai inyw’ĩ mũathimĩtwe nĩ Asa wakwa, osai ũsumbĩ ũla mwaseũvĩw’e kuma mwambĩlĩlyo wa nthĩ.”—Mt. 25:34.
^ kal. 4 Yesũ ndaaweta ethĩwa ndeto ila mũsyaĩĩsya ũsu waneeneiwe syaĩ sya w’o. Ndeto ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “avinganĩw’a” nthĩnĩ wa Luka 16:1 nĩtonya kwonany’a kana mũsyaĩĩsya ũsu eekie kwilĩĩlwa ũvũngũ. Ĩndĩ Yesũ ndaneeneaa kĩla kyaĩ kĩtonya kũtuma mũsyaĩĩsya ũsu alũngw’a. Aneeneaa ĩtambya yĩla woosie.
^ kal. 15 Ngewa ya Lucia Moussanett yĩ ĩkasetinĩ ya Amkeni! ya 22/06/2003, ĩth. 18-22.


c: text/html

text:
MŨSYAĨĨSYA Mwei wa 11 2015 | Ngai Ethĩawa na Woni Mwaũ Ĩũlũ wa Kaũ?
Ũsũngĩo ũla Mbivilia ĩeleetye no ũũsengy’e.
COVER SUBJECT
Ngai Ethĩawa na Woni Mwaũ Ĩũlũ wa Kaũ?
Ĩvindanĩ ya tene, Ngai nĩweeyĩaĩaa andũ mokite. Ĩtina, Yesũ nĩweeie andũ mende amaitha moo. Kweekiwe ata?
COVER SUBJECT
Woni wa Ngai Ĩũlũ wa Kaũ Ĩvinda ya Tene
Maũndũ atatũ ala mekwonany’a kaũ ũla Ngai weetĩkĩlasya.
COVER SUBJECT
Woni wa Ngai Ĩũlũ wa Kaũ Ĩvinda ya Atũmwa
O na kau woni wa Ngai ĩũlũ wa kaũ ndwaalyũka, ve maũndũ meekĩkie moonany’a kana ve ũndũ mũna waalyũkile.
COVER SUBJECT
Woni wa Ngai Ĩũlũ wa Kaũ Ũmũnthĩ
O mĩtũkĩ, Ngai akĩlye kũete kaũ ũla wĩmina makaũ onthe.
We Nĩwĩsĩ?
Nĩkĩ Yosevu weeyenzie atanamba kũthi kũmwona Valao? Ĩla Mbivilia ĩkwasya kana ĩthe wa Timotheo aĩ “Mũkiliki,” yĩthĩawa ĩyonany’a kana aumĩte Ngiliki?
THE BIBLE CHANGES LIVES
Noonaa ta Naĩ Mwĩanĩe
Pawel Pyzara nĩwendete kũkita, kũtũmĩa ndawa sya kũmila, na nĩwendaa kwĩthĩwa na wĩa mũseo wa mĩao. Maũndũ nĩmaalyũkile ĩla wokitie na aũme nyanya.
IMITATE THEIR FAITH
“Mwana Wakwa Mwendwa wĩ Kĩthito Nthĩnĩ wa Mwĩaĩi”
Nĩ kyaũ kyamũtetheeisye Timotheo aeka kwĩthĩwa e nthoni na atw’ĩka mũsyaĩĩsya wa kĩkundi kya Kĩklĩsto?
Mosũngĩo ma makũlyo ma mbivilia
Andũ ala makathayũũkw’a makekala va?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nũũ Ũla Wambĩlĩĩlye Ndĩni ya Ngũsĩ sya Yeova?
Ngũsĩ sya Yeova sya matukũ aa syambĩĩe mũthyanĩ wa myaka ya 1800. Ĩvinda yĩu nĩw’o kĩkundi kĩnini kya Amanyĩw’a ma Mbivilia ala mekalaa vandũ vetawa Pittsburgh, Pennsylvania, nthĩ ya Amelika, kyambĩĩe kũkunĩkĩla Mbivilia nesa kĩatĩĩe walany’o mũseo. Masyaanĩasya momanyĩsyo ma makanisa na kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya. Kĩla meemanyĩsya makĩandĩkaa mavukunĩ, makasetinĩ ma maũvoo, na ĩkasetinĩ yĩla ũmũnthĩ yĩtawa Mũsyaĩĩsya—Yĩtavanasya Ũsumbĩ wa Yeova.
Ũmwe wa Amanyĩw’a asu ma Mbivilia, maĩ na ngoo nzeo, eetawa Charles Taze Russell. O na kau Russell nĩwe watongoesye wĩa wa kũmanyĩsya Mbivilia ĩvinda yĩu, na nĩwe waĩ mũandĩki wa mbee wa ĩkaseti wa Mũsyaĩĩsya, we ndaambĩĩsya ndĩni nzaũ. Kĩeleelo kya Russell na asu angĩ meetawa Amanyĩw’a ma Mbivilia ĩvinda yĩu, kyaĩ kũendeesya momanyĩsyo ma Yesũ, na kũatĩĩa kĩla kyeekawa nĩ kĩkundi kya Kĩklĩsto kya ĩvinda ya atũmwa. Kwoou nũndũ Yesũ nĩwe wambĩĩisye Ũklĩsto, ithyĩ tũĩkĩĩaa nĩwe mwambĩlĩĩlya wa Ngũsĩ sya Yeova.—Akolosai 1:18-20.


text:
Ũtonya Kwĩka Ata Weew’a wĩ na Wia na Ũte Mwĩanĩe
KANA kasyawa kayĩthĩawa katonya kwĩyĩka ũndũ o na ũmwe. Kwa ngelekany’o, ĩla twasyaiwe twasũvĩawa nĩ asyai maitũ. Ĩla twamanyie kũthi twoonaa andũ ala angĩ me anene mũno, o na tweethĩawa twĩ na wia ĩla asyai maitũ mate vakuvĩ. Ĩndĩ ĩla twĩ namo nĩtweew’aa twĩ eanĩe.
Ĩla twaĩ anini, nĩ kana tũendeee nesa yaĩ no nginya asyai maitũ methĩwe matwendete na matũtavasya ndeto sya kũtwĩkĩa vinya. Ĩla twamanyie kana nĩmatwendete, nĩtwaekie kwĩthĩwa na wia na tweethĩawa twĩ eanĩe. O na ĩngĩ, ĩla matũtavasya ndeto sya kũtũĩkĩĩthya kana nĩtũendeee nesa, ũndũ ũsu watumaa twĩw’a twĩ na vinya wa kwĩka maũndũ angĩ na tũyĩka maendeeo.
O ũndũ twaendeee kwĩana, now’o tweethĩiwe na anyanya na nĩmatumaa tũendeea kwĩthĩwa twĩ eanĩe. Tweew’aa twĩ eanĩe ĩla twĩ namo, o na nĩmatũtetheeasya tũkethĩwa na ũkũmbaũ ĩla twaĩ sukulu.
Maũndũ asu maelew’a meonany’a ũndũ kana kew’aa kaeewa vandũ vaseo. Syana imwe syĩthĩawa na anyanya anini na ila mbingĩ ikwataa ũtethyo o mũnini kuma kwa asyai moo. Mwĩĩtu ũmwe wĩtawa Melisa * aĩtye atĩĩ: “Ĩla noona visa wa andũ ma mũsyĩ ũngĩ maitethya wĩa me ngwatanĩo, ndiawa ndyĩkũlya ta keka neanĩie mũsyĩ ta ũsu.” O naku no wĩthĩwe wĩw’aa oou.
MATHĨNA ALA MAKWATAA MŨNDŨ AEEWA VANDŨ ŨKWĨW’A ATE MWĨANĨE NA E NA WIA
Nĩvatonyeka ũkethĩwa ũtaĩ na ũkũmbaũ ũendeee na kwĩana. Andũ no methĩwe matakwendete na matakũtavasya ndeto sya ũkũthangaasya. No wĩthĩwe ũlilikanaa mavinda maingĩ ala asyai maku matindĩaa kũkita na ũu watuma matiana, na no wĩthĩwe wĩyĩandũaa ũyona ta uwe watumie matiana. Kana no wĩthĩwe ũsũanĩaa ũndũ mũthũku mũsyai waku wĩthĩwa akũtavisye kana akakwĩka.
Syana ila syĩthĩawa na wia na ite mbĩanĩe itonya kũvanga kwĩka ata? Imwe nitonya kwambĩĩa kũtũmĩa ndawa sya kũmila kana ikambĩĩa kũnyw’a ũkĩ mũno syavika myaka ĩkũmi na kĩndũ. Nasyo ingĩ iimantha ũndũ itonya kwĩtĩkĩlĩka, ilikanaa na ikundi sya ing’endilĩ. Nasyo imwana ila syĩkwĩw’a ite mbĩanĩe na syĩ na wia nitonya kũmantha mũndũ mũka ikatuma ndũũ nake iyenda mũndũ o wa kũsyenda, namo eĩtu nĩmatonya kwĩka oou. Ĩndĩ mavinda maingĩ ndũũ isu iyĩkalaa ĩvinda ĩasa na ĩla syatilĩka imwana isu na eĩtu asu nĩmaũmĩaa mũno na mayĩthĩwa na wia mwingĩ na mate eanĩe kwĩ ũndũ manailyĩ mbeenĩ.
Andũ ma mũika ala meanĩa mĩsyĩ ta ĩsu o na maema kũkwatwa nĩ maũndũ asu, mesa kwĩana nĩmatonya kwĩthwa mayona ta vate ũndũ mesa kwĩka mũseo. Mwĩĩtu wĩtawa Ana aĩtye ũũ: “Ve vandũ vavikie ngonaa nde vata nũndũ inyia wakwa atindĩaa kũmbĩa ũu. Ndililikanaa mũthenya o na ũmwe inyia wakwa waangatha nũndũ wa ũndũ mũseo nĩkie, o na ndambendete.”
Ve maũndũ angĩ matonya kũtuma mũndũ ew’a wia na ate mwĩanĩe eka o ũndũ ũeetwe. No twĩw’e ũu nũndũ wa kũthasya mũtwaano, mathĩna ala mokanasya na ũkũũ, kana kũthĩnĩka mũno nũndũ tũilyĩ. Ĩndĩ o na ethĩwa wia kana kwĩw’a ũte mwĩanĩe kumanĩte na kyaũ, no kũtume wĩthĩwa ũte mũtanu na ũyĩthĩwa ũte na ngwatanĩo nzeo na andũ. Tũtonya kwĩka ata nĩ kana twĩthĩwe tũte na wia na twĩ eanĩe?
NGAI NŨTŨTHĨNĨKĨAA
Twaĩle kũmanya kana ve vandũ tũtonya kũkwata ũtethyo. Ngai nĩwĩthĩawa eyũmbanĩtye kũtũtethya na nĩwendeeaw’a nĩ kwĩka ũu.
Ngai atũtavĩtye ũũ kwĩsĩla mwathani Isaia: “Ndũkateve, nũndũ nyie nĩ Ngai waku; ngakwĩkĩa vinya; ĩĩ, ngakũtethya; ĩĩ, ngakũũngamya na kw’oko kwa aũme kwa ũlũngalu wakwa.” (Isaia 41:10, 13) Nĩ ũndũ wa kwĩkĩa vinya kũmanya kana Ngai ethĩawa eyũmbanĩtye kũtũsũvĩa na kũtũtetheesya. Vai vata wa kwĩmakĩa nongi!
Mbivilia nĩeleetye ĩũlũ wa athũkũmi amwe ma Ngai ala meemakĩaa na meemanyĩsya kũmwĩkwatya. Aana inyia wa Samueli eew’aa ataĩlĩte nũndũ ndaakwata kana. Mavinda maingĩ nĩwavũthĩĩaw’a mũno nũndũ wa ũndũ ũsu. Ũu watumaa Aana aĩa mavinda maingĩ na alea lĩu. (1 Samueli 1:6, 8) Ĩndĩ ĩtina wa kũmwĩsũva Yeova kuma ngoonĩ nĩwakwatie vinya.—1 Samueli 1:18.
O na mavinda amwe mũandĩki wa Savuli, Ndaviti, nĩweew’aa e na wia na ate mwĩanĩe. Kwa myaka kauta Mũsumbĩ Saulo nĩwendaa kũmũaa. Ndaviti nĩwoovoisye thayũ wake mavinda meana ũndũ mũna, ĩndĩ mavinda angĩ eethĩawa e vakuvĩ vyũ kũkw’a ngoo. (Savuli 55:3-5; 69:1) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, aisye atĩĩ: “Ngakoma na mũuo na ĩngĩ ngalĩkwa; nĩkwĩthĩwa nue, Yeova, wĩ weka ũtumaa nĩkala vate mũisyo.”—Savuli 4:8.
Aana na Ndaviti nĩmamwaũĩie Yeova mũio woo, na amatetheesya. (Savuli 55:22) Naitũ ũmũnthĩ tũtonya kwĩka ũu ata?
MAŨNDŨ ATATŨ MATONYA ŨKŨTETHEESYA ŨKETHĨWA WĨ MWĨANĨE NA ŨTE NA WIA
1. Mwĩkwatasye Yeova ta we Ĩthe waku.
Yesũ atwĩie tũmũmanye Ĩthe wake ũla nĩwe “Ngai ũla wa w’o weka.” (Yoana 17:3) Mũtũmwa Vaulo atũĩkĩĩthĩtye kana Ngai “nde kũasa na kĩla ũmwe waitũ.” (Meko ma Atũmwa 17:27) Nake Yakovo aisye atĩĩ: “Mũthengeei Ngai, nake akamũthengeea inyw’ĩ.”—Yakovo 4:8.
Kũmanya kana twĩ na Ĩthe wa ĩtunĩ ũtwendete na ũtũthĩnĩkĩaa nĩ ũndũ ũmwe ũtonya kũtũtetheesya tũkaeka kwĩmakĩa. O na kau no ũkue ĩvinda ũyĩsa kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo ta ũsu, andũ aingĩ ala mekĩte ũu nĩmatethekete. Mũndũ mũka wĩtawa Caroline aĩtye ũũ: “Ĩla Yeova watw’ĩkie Ĩthe wakwa, nĩ neewie nĩ na mũndũ ndonya kũmũelesya ũndũ ngwĩw’a kuma ngoonĩ.” Aendeee kwasya: “Ũndũ ũsu nũtumĩte nĩthĩwa nĩ mwĩanĩe!”
Nake Rachel easya atĩĩ: “Yeova nĩwe wandetheeisye neew’a nĩ mwĩanĩe na nde na wia ĩla asyai makwa mandiie. Nĩnaneenaa nake na ngamũkũlya andetheesye, na kwa w’o nĩwandeetheeisye.” *
2. Mantha andũ ala me na ngwatanĩo na Ngai.
Yesũ ameie amanyĩw’a make mekalae ta andũ ma mũsyĩ ũmwe. Ameie atĩĩ: “Inyw’onthe mwĩ ana ma ĩthe ũmwe.” (Mathayo 23:8) Endaa amanyĩw’a make mendanae ene kwa ene na mayĩthĩwa ta andũ ma mũsyĩ wĩ ngwatanĩo na Ngai.—Mathayo 12:48-50; Yoana 13:35.
Maũmbano ma Kĩklĩsto ma Ngũsĩ sya Yeova nĩmatetheeasya, na makamakiakisya andũ ala methĩawa na ngwatanĩo na Ngai. (Aevelania 10:24, 25) Andũ aingĩ nĩmamanyĩte kana maũmbano asu no ta ndawa ĩtonya kũmavosya itau sya ngoo ila makwatĩte nũndũ wa wia na kwĩw’a mate eanĩe.
Mũndũ mũka ũngĩ wĩtawa Eva aĩtye atĩĩ: “Naĩ na mũnyanya kĩkundinĩ kitũ ũla waeleawa mathĩna ala naĩ namo. Nĩwambĩthukĩĩasya, akanzomea ilungu sya Mbivilia, na akavoya vamwe nakwa. Nĩwaĩkĩĩthasya kana ndi weka. Nĩwandetheeisye neeyĩelesya na ũndũ ũsu nĩwatumie nĩw’a ta naũa mũio mũito. Nĩnĩmũtũngĩaa mũvea mũno nũndũ nĩwatumie nĩw’a nĩ mwĩanĩe na nde na wia mũno.” Nake Rachel aĩtye: “Nthĩnĩ wa kĩkundi nĩnakwatie andũ ndonya kwasya nĩ ta ‘inyia na ĩthe’ wakwa. Nĩmambendete na nĩmatumaa nĩw’a nĩ mwĩanĩe.”
3. Enda andũ ala angĩ na ũimekaa maũndũ maseo.
Kwenda andũ ala angĩ na kũmeka maũndũ maseo nĩkũtumaa mũndũ akwata anyanya. Yesũ aisye ũũ: “Kwĩ mũyo kũnengane kwĩ kwosa.” (Meko ma Atũmwa 20:35) Waatĩĩa ũtao ũsu ũkoona kana o ũndũ wenda andũ ala angĩ now’o namo makethĩawa makwendete. Yesũ eeie amanyĩw’a make atĩĩ: “Nenganei, nenyu mũkanengwa.”—Luka 6:38.
Ĩla twamenda andũ ala angĩ, nĩmatwendaa na nĩtwĩw’aa twĩ eanĩe. O tondũ Mbivilia yaĩtye, “wendo ndũnyivaa o na ĩndĩĩ.” (1 Akolintho 13:8) Mũndũ mũka wĩtawa María aĩtye atĩĩ: “Nĩnĩsĩ kana mawoni mathũku ĩũlũ wakwa ala nĩthĩawa namo ti ma w’o. Nĩsiĩĩaa mosũanĩo asu mathũku kwa kũtetheesya angĩ, na ũu nũtumaa nũlwa nĩ mathĩna makwa. Nĩw’aa neanĩwa ĩla natetheesya andũ ala angĩ.”
ĨVINDA YĨLA KĨLA MŨNDŨ ŨKETHĨWA E MWĨANĨE NA ATE NA WIA
Ti aĩ maũndũ asu mawetwa no mamine thĩna wa kwĩw’a tũte eanĩe kwa ‘nzĩa ya kyama,’ ĩndĩ no matũtetheesye mũno kũolanga wia. Mũndũ mũka wĩtawa Caroline aĩtye atĩĩ: “Mavinda angĩ no nĩw’aa nĩ na wia na nde mwĩanĩe, ĩndĩ ti ũndũ nailyĩ vau mbeenĩ. Nĩnĩsĩ Ngai nũnthĩnĩkĩaa, na nĩ na anyanya aingĩ ala matumaa nĩw’a nĩ mwĩanĩe.” O nake Rachel ew’aa o ta Caroline, aĩtye atĩĩ: “Mavinda angĩ nĩnĩw’aa nĩ na kĩmako, ĩndĩ ana-a-asa na eĩtu-a-asa nĩmandetheeasya none maũndũ kwa nzĩa ĩla yaĩle. Na ũndũ ũla wa vata vyũ nĩ kana, nĩ na Ĩthe wakwa wa ĩtunĩ ũla nĩneenaa nake kĩla mũthenya. Asu nĩmo maũndũ ala mandetheeasya.”
Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa nthĩ nzaũ yĩ vakuvĩ kũka ĩla kĩla mũndũ ũkew’aa e mwĩanĩe
Ve ĩvinda kĩla mũndũ ũkethĩwa e mwĩanĩe na ate na wia. Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa nthĩ nzaũ yĩ vakuvĩ kũka ĩla kĩla mũndũ ũkew’aa e mwĩanĩe. Ndeto ya Ngai yaĩtye atĩĩ: “Makekalaa kĩla mũndũ ĩtina wa mũsavivũ wake na ĩtina wa mũkũyũ wake; na vati ũmwe ũkatuma makĩa.” (Mika 4:4) Ĩvinda yĩu, vai mũndũ ũkatuma twĩw’a tũte eanĩe, o na vai mũndũ ũkaũmĩsya ũngĩ. O na ‘tũikalilikana’ maũndũ mathũku tweekiwe ala matumaa twĩthĩwa na wia. (Isaia 65:17, 25) Ngai na Mwana wake, Yesũ Klĩsto, makaete “ũlũngalu” na ũndũ ũsu ũkaete “ũuu na wĩkwatyo tene na tene.”—Isaia 32:17.
^ kal. 5 Masyĩtwa onthe nĩmavĩndũe.
^ kal. 21 Ngũsĩ sya Yeova nimanyĩasya andũ ala mekwenda kũmũthengeea Ngai Mbivilia vate ndĩvi.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MOSŨNGĨO MA MAKŨLYO MA MBIVILIA
We Ngai Akandetheesya Namũvoya?
We Ngai nũtũthĩnĩkĩaa?


text:
Ngewa ya 108: Me Nzĩanĩ Maendete Ndamasiku
WE NĨWĨSĨ ũya ũkomete vaya nthĩ nũũ? Nĩ Saulo. Lilikana kana nĩwe wasiĩĩsye ngũa sya ĩũlũ sya aũme ala makimangie Sitivini na mavia. Kwasisya kyeni kĩĩ kĩkenete mũno! Nĩ kyaũ kĩendee?
Ĩtina wa Sitivini kũawa, Saulo nĩwe watongoesye nthĩnĩ wa kũmamantha aatĩĩi ma Yesũ na kũmathĩny’a. Avotaa kĩla nyũmba akamakusũlany’a na kũmekya kolokolonĩ. Amanyĩw’a aingĩ nĩmakĩĩie ndũanĩ ingĩ na mambĩĩa kũtavany’a “ũvoo mũseo” kũu. Ĩndĩ Saulo athi ndũanĩ ingĩ akamanthe amanyĩw’a ma Yesũ. We aĩ nzĩanĩ aendete Ndamasiku. Ĩndĩ, e nzĩanĩ ũũ nĩw’o ũndũ wa ũsengy’a ũla weekĩkie:
Kwa mĩtũkĩ, kyeni kuma ĩtunĩ nĩkyakenie ngalĩ syonthe kũmũthyũlũlũka Saulo. Nake avalũka nthĩ o tondũ ũkwona vaa. Na ĩndĩ wasya wamwĩa: ‘Saulo, Saulo! Nĩkĩ ũũnthĩny’a?’ Aũme aa me vamwe na Saulo nĩmonie ĩ kyeni na meew’a ũ wasya, ĩndĩ mayaaelewa nĩ kĩla kyaneenawa.
Na Saulo akũlya: ‘Nue ũũ, Mwĩaĩi?’
Na wasya ũsu wasya: ‘Ninyie Yesũ ũla ũũthĩny’a.’ Aisye ũu nũndũ yĩla Saulo wathĩnasya aatĩĩi ma Yesũ, Yesũ ew’aa tawe mwene ũnũũthĩnw’a.
Saulo ĩndĩ akũlya: ‘Nĩĩka ata, Mwĩaĩi?’
Nake Yesũ amwĩa: ‘Ũkĩla ũlike Ndamasiku. Kũu nũũtavw’a ũndũ waĩlĩte kwĩka.’ Saulo ookĩla na asalukya metho make, ndaĩ atonya kwona kĩndũ. Aĩ kĩlalinda! Kwoou aũme ala waĩ namo mamũkwata kw’oko na mamũtwaa Ndamasiku.
Yesũ nĩwaneenie na ũmwe wa amanyĩw’a make kũu Ndamasiku na amwĩa: ‘Ũkĩla Anania. Thi nzĩanĩ ĩla yĩtawa Ndũngalu. Na wavika nyũmbanĩ ya Yutasi, ũikũlya mũndũ wĩtawa Saulo. Nĩnĩmũnyuvĩte atw’ĩke mũthũkũmi wakwa wa mwanya.’
Anania nĩweekie ũu. Na yĩla wamwonie Saulo, amwilĩĩla moko na asya: ‘Mwĩaĩi nĩwandũma nĩ kana ũtonye kwona ĩngĩ na kusũwa nĩ veva mũtheu.’ Na o vau kwa vau syĩndũ iilyĩ ta makwaũ syavalũka kuma methonĩ ma Saulo, nake ambĩĩa kwona ĩngĩ.
Saulo atũmĩiwe kwa nzĩa nene mũno kũmatavya andũ ma mbaĩ mbingĩ. Eesĩkĩe ta mũtũmwa Vaulo, ũla twĩĩmanyĩsya maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wake. Ĩndĩ ekai, twambe twone ũndũ Ngai watũmie Vetelo akeke.
Meko 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Makũlyo
- Saulo eekie ata ĩtina wa Sitivini kũawa?
- Nĩ ũndũ mwaũ wa ũsengy’a weekĩkie yĩla Saulo waĩ nzĩanĩ aendete Ndamasiku?
- Yesũ eeie Saulo eke ata?
- Nĩ mawatho maũ Yesũ wamũnengie Anania, na Saulo atonyie ata kwona ĩngĩ?
- Saulo eetiwe syĩtwa yĩva, nake atũmĩiwe ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 8:1-4.
Mathĩna ala makwatie kĩkundi kĩu kyeũ kya Aklĩsto matumie mũĩkĩĩo wa Ũklĩsto ũnyaĩĩka ata, na nĩ ũndũ mwaũ ũvw’anene na ũsu ũminĩte kwĩkĩka mavindanĩ maitũ? (Meko 8:4; Isa. 54:17)
- Soma Meko 9:1-20.
Yesũ avuanisye kana avangĩte kũnenga Saulo wĩa mwaũ wĩ na ilungu itatũ? (Meko 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Alo. 11:13)
- Soma Meko 22:6-16.
Tũtonya kwĩthĩwa tũilyĩ ta Anania ata, na nĩkĩ ũndũ ũsu nĩ wa vata? (Meko 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Vet. 1:14-16; 2:12)
- Soma Meko 26:8-20.
Kũalyũka kwa Saulo na kũtw’ĩka Mũklĩsto kũtonya kũmekĩa vinya ata ala aa mũũme kana aa mũka mate aĩkĩĩi? (Meko 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Vet. 3:1-3)


text:
Ĩsomo ya 2
Ngai Nũũ?
1. Nĩkĩ twaĩle kũmũthaitha Ngai?
Ngai wa w’o nĩwe Mũmbi wa syĩndũ syonthe. Ndaĩ na mwambĩlĩlyo na ndakethĩwa na mũminũkĩlyo nongi. (Savuli 90:2) Nĩwe Mwambĩlĩlya wa ũvoo mũseo ũla wĩ Mbivilianĩ. (1 Timotheo 1:11) Nũndũ Ngai nĩwe watũnengie thayũ, no we weka twaĩle kũmũthaitha.
2. Ngai ailyĩ ata?
Nũndũ Ngai nĩ Veva vaiĩ mũndũ waamwona o na ĩndĩĩ, ũu nĩ kwonany’a we ti ũndũ ũmwe na andũ, ala me mwĩĩ wa nyama na nthakame. (Yoana 1:18; 4:24) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, nĩtũtonya kũmanya ũndũ Ngai ũilyĩ kwĩsĩla syĩndũ ila woombie. Kwa ngelekany’o, matunda na malaa ma mĩthemba mingĩ matũtavasya Ngai e wendo na nĩ mũĩ. Ũnene wa nthĩ ũtwonasya ũtonyi wake.
Nĩtũtonya kwĩmanyĩsya mũno ĩũlũ wa ũndũ Ngai ũilyĩ kwa kũsoma Mbivilia. Kwa ngelekany’o, Mbivilia nĩtũtavasya kĩla Ngai wendete na kĩla ũmenete, ũndũ wĩkanaa na andũ, na ũndũ wĩkaa ĩla andũ meeka ũseo kana meeka ũthũku.
3. Ngai e syĩtwa?
Yesũ aisye: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe.” (Nithyĩ tweeketye ndeto; Mathayo 6:9) Ngai e syĩtwa o yĩmwe, o na kau e masyĩtwa maingĩ ma ũnene. Syĩtwa yĩu yĩtamũkawa kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o nthĩnĩ wa kĩla kĩthyomo. Kwa Kĩkamba yĩtamũkawa “Yeova.”
Syĩtwa yĩu nĩyumĩtw’e Mbivilianĩ mbingĩ na vandũ vayo vakekĩwa masyĩtwa ma ũnene ta Mwĩaĩi kana Ngai. Ĩndĩ ĩla Mbivilia yaandĩkiwe, syĩtwa yĩu yakwatĩkanaa nthĩnĩ wayo mbee wa mavinda 7,000. Yesũ nĩwamanyĩthisye syĩtwa ya Ngai ĩla wamanyĩasya andũ ĩũlũ wa Ngai.
4. Yeova nũtũthĩnĩkĩaa?
Nĩkwĩthĩwa andũ aingĩ nĩmathĩnaa, ũu nĩkwonany’a kana Yeova nĩ Ngai ũtatũthĩnĩkĩaa? Andũ amwe maasya atũeteae mathĩna nĩ kana atũtate, ĩndĩ ũu ti w’o.
Ngai nĩwonaa andũ me ma vata kwake na nĩkyo kĩtumi ũmanengete ũthasyo wa kũnyuva. Nĩtwaĩle kũtũnga mũvea nũndũ wa ũthasyo witũ wa kũnyuva kũmũthũkũma Ngai. (Yosua 24:15) Ĩndĩ andũ aingĩ manyuvaa kwĩka angĩ mothũku, na kwondũ wa ũu kũyĩthĩwa na mathĩna maingĩ. Mothũku asu matumaa Yeova ew’a woo.
Yeova nĩ Ngai ũtũthĩnĩkĩaa. Endaa tũtanĩe thayũ. O mĩtũkĩ akamina mathĩna na ayananga ala mamaetae. Ĩvindanĩ yĩĩ, e na kĩtumi kĩseo kya kwĩtĩkĩlya mathĩna kwa kavinda. Nthĩnĩ wa Ĩsomo ya 8, tũkeemanyĩsya nĩkĩ wĩtĩkĩlĩtye mathĩna methĩwe.
5. Tũtonya kũendeea kũmũthengeea Ngai ata?
Yeova nũtũthoketye tũmũthengeee kwĩsĩla mboyanĩ. Nĩwendeeaw’a nĩ kĩla ũmwe witũ. (Savuli 65:2; 145:18) E wendi wa kũekea. O na ethĩwa mavinda angĩ nĩtũemawa nĩkũmwendeesya, nũmanyaa ĩla tweekĩa kĩthito kya kwĩka ũu. Kwoou o na kau tũi eanĩu, kwa w’o nĩtũtonya kũtanĩa ũnyanya wa vakuvĩ vamwe na Ngai.
Nũndũ Yeova nũtũnengete thayũ, twaĩle kũmwenda mũno kwĩ mũndũ o na wĩva. (Maliko 12:30) O ũndũ ũendeee kwonany’a wendo waku kwa Ngai kwa kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wake na kwĩka ũndũ ũkwenda twĩke, now’o ũkaendeeaa kũmũthengeea ĩvinda yonthe.


text:
Ngewa ya 32: Ala Mothĩny’o 10
KWASISYA visa ii. Kĩla ĩmwe yasyo yĩonany’a ũthĩny’o ũla Yeova waetie ĩũlũ wa nthĩ ya Misili. Visanĩ wa mbee nũtonya kwona Aluni aikũna Ũsĩ wa Naelo na ndata yake. Yĩla weekie ũu, kĩw’ũ kĩla kyaĩ ũsĩnĩ kyaalyũkile kyatw’ĩka nthakame. Makũyũ nĩmakwie naw’o ũsĩ wambĩĩa kũnyunga naĩ.
Ĩtina wa ũu, Yeova atuma syoa syambata kuma Ũsĩnĩ wa Naelo. Nasyo syaĩ kĩla vandũ—maikonĩ, ikaangĩonĩ, itandanĩ—kĩla vandũ. Yĩla syoa isu syakwie Amisili masyũmbanisye mavumbu manene, na nthĩ yanyunga naĩ nũndũ wasyo.
Na ĩndĩ Aluni akũna kĩtoo kya nthĩ na ndata yake, nakyo kyaalyũka kyatw’ĩka tũsamũ tũnini tũũmanaa. Ũthĩny’o wa katatũ ĩũlũ wa nthĩ ya Misili waĩ tũsamũ tũu tũnini.
Mothĩny’o ala angĩ maũmĩisye o Amisili oka, na ti Aisilaeli. Ũthĩny’o wa kana waĩ wa ngi mbingĩ nene, ila syetavĩĩie nyũmbanĩ sya Amisili onthe. Na ũthĩny’o wa katano waĩ ĩũlũ wa indo. Ng’ombe, na malondu, na mbũi mbingĩ sya Amisili nĩsyakwie.
Na ĩngĩ, Mose na Aluni moosa mũu na maũũlũkya nzevenĩ. Naw’o waetee andũ na nyamũ itau nthũku. Ũsu nĩw’o waĩ ũthĩny’o wa thanthatũ.
Ĩtina wa ũu Mose ookĩlya kw’oko kwake kwelekela ĩtunĩ, na Yeova aete kĩtundumo na mbua nene ya mavia. Nayo nĩyo yaĩ mbua nthũku vyũ ya mavia kua nthĩ ya Misili.
Ũthĩny’o wa nyanya waĩ nguthu nene ya ngie. Mbee o na ĩtina wa ĩvinda yĩu kũyaaĩthĩwa na ngie mbingĩ ta isu. Syaĩe mĩtĩ yonthe ĩla mbua ya mavia yatialĩtye.
Ũthĩny’o wa keenda waĩ kĩvindu. Kwa mĩthenya ĩtatũ nthĩ yaĩ na kĩvindu kingĩ mũno, ĩndĩ Aisilaeli maĩ na kyeni kũla matũĩte.
Ĩtina vyũ, Ngai atavya andũ make mavake nthakame ya katena ka mbũi kana ka ĩlondu mĩtĩnĩ ĩlĩ ĩla yĩ ndee sya mũomo. Na ĩndĩ mũlaĩka wa Ngai avĩtĩla ĩũlũ wa nthĩ ya Misili. Mũlaĩka oona nthakame ĩsu, ndoaa mũndũ o na ũmwe nyũmbanĩ ĩsu. Ĩndĩ nyũmba syonthe ila itaĩ na nthakame mĩtĩnĩ ĩlĩ ĩla yĩ ndee sya mĩomo, mũlaĩka wa Ngai nĩwoaa makithathi na nyamũ ila syasyaĩtwe mbee. Ũsu nĩw’o waĩ ũthĩny’o wa 10.
Ĩtina wa ũthĩny’o ũsu wa mũthya, Valao eea Aisilaeli mathi. Andũ ma Ngai onthe nĩmeeyũmbanĩtye kũthi, na o ũtukũ ũsu mambĩĩa kyalo kyoo kya kuma Misili.
Kuma kĩlungu kya 7 nginya 12.
Makũlyo
- Ũitũmĩa visa ii syonanĩtw’e vaa, elesya mothĩny’o atatũ ma mbee ala Yeova waetie ĩũlũ wa nthĩ ya Misili.
- Kwaĩ na kĩvathũkany’o kyaũ katĩ wa mothĩny’o atatũ ma mbee na mothĩny’o ala angĩ?
- Ũthĩny’o wa kana, wa katano na wa thanthatũ waĩ mwaũ?
- Elesya mothĩny’o ma mũonza, nyaanya na kenda.
- Yeova eeie Aisilaeli nĩmeke ata mbee wa ũthĩny’o wa ĩkũmi?
- Ũthiny’o wa ĩkũmi waĩ kyaũ, na kweekĩkie ata ĩtina wa w’o?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 7:19-8:23.
O na kau andũ oĩ na aoi ma Misili nĩmeekie syama ivw’anene na mothĩny’o ma mbee elĩ kuma kwa Yeova, mo maĩ no nginya metĩkĩle kyaũ ĩtina wa ũthĩny’o wa katatũ? (Kuma 8:18, 19; Mt. 12:24-28)
Ũthĩny’o wa kana woonanisye ata ũtonyi wa Yeova wa kũsũvĩa andũ make, na kũmanya ũu kũtumaa andũ ma Ngai mew’a ata mathengee “thĩna mũnene” ũla wathanĩtwe? (Kuma 8:22, 23; Ũvu. 7:13, 14; 2 Mav. 16:9)
- Soma Kuma 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25; na 10:13-15, 21-23.
Nĩ ikundi syĩva ilĩ ila syavathũkaniw’e nĩ mothĩny’o ala ĩkũmi, na kũmanya ũu kwaĩle ũtuma twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa ikundi isu syelĩ ũmũnthĩ? (Kuma 8:10, 18, 19; 9:14)
Ĩandĩko ya Kuma 9:16 yĩtũtetheesya ata kũmanya kĩla kĩtumĩte Yeova amũeka Satani ekale nginya yu? (Alo. 9:21, 22)
- Soma Kuma 12:21-32.
Vasaka yatumie ũvonokyo ũtonyeka ata kwa andũ aingĩ, nayo yoonanasya kyaũ? (Kuma 12:21-23; Yoa. 1:29; Alo. 5:18, 19, 21; 1 Ako. 5:7)


text:
Yo Mbivilia Yaasya Ata Ĩũlũ wa Ũthasyo wa Kwĩnyuvĩa? Ngai nĩwe ũtongoesye kĩla kĩndũ?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Ngai onanĩtye nũtũnengete ndaĩa kwa kũtũnenga ũthasyo wa kwĩnyuvĩa vandũ va we mwene kũtũnyuvĩaa kana kũtũamũĩaa maũndũ ala makatũkwataa. Kwoona ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya.
Ngai oombie andũ na mũvw’ano wake. (Mwambĩlĩlyo 1:26) Kĩvathũkany’o na nyamũ, ila itatongoeaw’a nĩ kĩlĩko, andũ mavw’anene na Mũmbi woo kwa kwĩthĩwa matonya kwonany’a ndaĩa nzeo ta wendo na ũsili wa katĩ. Na, ta Mũmbi witũ twĩthĩawa na ũthasyo wa kwĩnyuvĩa.
Kwa kĩthimo kĩnene, nithyĩ twĩnyuvĩaa kana nĩtũkwenda twĩtanĩa ĩvinda yitũ yũkĩte. Mbivilia ĩtwĩkĩaa vinya ‘tũnyuve thayũ kwa kwĩthukĩĩsya wasya wa Ngai,’ na twĩkaa ũu ĩla twaatĩĩa mĩao yake. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 30:19, 20) Keka ti ithyĩ twĩnyuvĩaa maũndũ, ndeto isu syĩthĩwa syĩ sya mana na iyonany’a kana Ngai nde tei. Vandũ va kũtũlasimĩthya twĩke maũndũ ala wendete, Ngai atwĩsũvĩte ũũ: “A! kethĩwa wethukĩĩsye mĩao yakwa! nĩvo ĩndĩ mũuo waku wĩthĩwa wailyĩ ta ũsĩ.”—Isaia 48:18.
Kwoou, noithyĩ tũtonya kũtuma tũendeea nesa kana tũendeea naĩ. Ethĩwa nĩtũkwenda maũndũ maitũ mathi nesa ũndũnĩ o na wĩva, no nginya twĩkĩe kĩthito. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “O ũla kw’oko kwaku kwona wa kwĩka, ĩka na vinya waku.”(Mũtavan’ya 9:10) Ĩsyokete ĩkasya atĩĩ: “Mosũanĩo ma ala athingu maelete wingĩnĩ wa syĩndũ.”—Nthimo 21:5.
Ũthasyo wa kwĩnyuvĩa nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai, nũndũ ũthasyo ũsu nũtumaa tũmwenda na ‘ngoo yonthe,’ tũte kũlasimĩthw’a.—Mathayo 22:37.
We Ngai nĩwe ũtongoesye kĩla kĩndũ?
Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai nĩwe mwene vinya w’onthe, na kana vinya wake ndũsiĩĩka nĩ mũndũ o na wĩva. (Yovu 37:23; Isaia 40:26) Ĩndĩ Ngai ndatũmĩaa ũkũmũ wake kũtongoesya kĩla kĩndũ. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaĩtye kana Ngai eekie ‘kwĩsiĩĩa’ kwelekela Mbaviloni ĩla yaĩ mũmaitha wa andũ make. (Isaia 42:14) O ta ĩvindanĩ yĩu, ũmũnthĩ Ngai nĩwũmĩĩasya ala matũmĩaa ũthasyo woo wa kwĩnyuvĩa kũũmĩsya angĩ. Ĩndĩ ndemomĩĩsya tene na tene.—Savuli 37:10, 11.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MOSŨNGĨO MA MAKŨLYO MA MBIVILIA
Yo Ndevili no Atongoesye Andũ?
Ndevili atongoeasya andũ ata, na ũtonya ata kwĩvathana na iteo syake?


text:
KĨLUNGU KYA 4
Yesũ Klĩsto Nũũ?
1, 2. (a) Yo kũmanya ĩsyĩtwa ya mũndũ wĩ nguma kwonanasya nũmwĩsĩ nesa vyũ? Elesya. (b) Andũ maĩkĩĩaa kyaũ ĩũlũ wa Yesũ?
KWĨ andũ aingĩ me nguma ĩũlũ wa nthĩ. No wĩthĩwe wĩsĩ ĩsyĩtwa ya mũndũ wĩ nguma mũno. Ĩndĩ kwĩthĩwa wĩsĩ ĩsyĩtwa yake kũyonanasya kana nũmwĩsĩ nesa. O na kũyonanasya kana nĩwĩsĩ kĩla kaũndũ ĩũlũ wake na ũndũ ũilyĩ.
2 No wĩthĩwe weewie ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto o na kau aĩ kũũ nthĩ myaka ta 2,000 mĩvĩtu. Ĩndĩ andũ aingĩ mayĩsĩ ũndũ Yesũ wailyĩ. Amwe maasyaa kana Yesũ aĩ mũndũ mũseo, angĩ maasyaa aĩ mwathani, na angĩ maĩkĩĩaa kana Yesũ nĩ Ngai. We wĩona ata?—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 12.
3. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũmũmanya Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto?
3 Nĩ ũndũ wa vata mũno vyũ kũmanya ũw’o ĩũlũ wa Yesũ. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: ‘Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.’ (Yoana 17:3) Wamanya ũw’o ĩũlũ wa Yeova na Yesũ, ũkekala nthĩ nzaũ tene na tene. (Yoana 14:6) O na ĩngĩ, kũmanya ũw’o ĩũlũ wa Yesũ kũkaũtetheesya nũndũ Yesũ nĩwatũtiĩe ngelekany’o nzeo ya ũndũ tũtonya kwĩkalany’a na andũ na kũmeka maũndũ maseo. (Yoana 13:34, 35) Kĩlungunĩ kya 1 nĩtũneemanyĩisye ũw’o ĩũlũ wa Ngai. Yu ekai twone kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa Yesũ.
NĨTWAMWONA MASIA!
4. Masyĩtwa “Masia” na “Klĩsto” monanasya ata?
4 Myaka mingĩ Yesũ atambĩte kũsyawa, Yeova nĩwathanĩte Mbivilianĩ akamũtũma Masia, kana Klĩsto, kũũ nthĩ. “Masia” nĩ ĩsyĩtwa ya kĩthyomo kya Kĩevelania, nayo ĩsyĩtwa “Klĩsto” nĩ ya kĩthyomo kya Kĩkiliki. Masyĩtwa asu elĩ ma ũnene meonany’a mũndũ ũla Ngai waĩ etĩkĩsye mauta na aimũnenga kĩanda kya vata mũno. Masia nĩwe ũkatuma mawatho onthe ma Ngai meanĩa. O na ĩngĩ, Yesũ no aũtetheesye ĩvindanĩ yĩĩ. Ĩndĩ Yesũ atanamba kũsyawa, andũ aingĩ meekũlasya-ĩ, ‘Nũũ ũkatw’ĩka Masia?’
5. Mo amanyĩw’a ma Yesũ nĩmeesĩ kana nĩwe waĩ Masia?
5 Amanyĩw’a ma Yesũ mayaĩ na nzika kana nĩwe Masia ũla wathanĩtwe. (Yoana 1:41) Kwa ngelekany’o, Simoni Vetelo eeie Yesũ atĩĩ: “We nue Klĩsto.” (Mathayo 16:16) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũĩkĩĩthya kana Yesũ nĩwe waĩ Masia?
6. Nĩ kwa nzĩa yĩva Yeova watetheeisye andũ ala maĩ na ngoo nzeo mamũmanye Masia?
6 Myaka mingĩ Yesũ atanamba kũsyawa, athani ma Ngai nĩmaandĩkie maũndũ maingĩ ala maaĩle kũtetheesya andũ mamũmanye Masia. Maũndũ asu mesaa kũmatetheesya ata? Kwasũanĩa ngelekany’o ĩĩ. Twasye nĩwatũmwa ũlatye mũndũ ũtaamwona kĩwanzanĩ kya ngalĩ kĩ na andũ aingĩ mũno. Waelew’a nesa ũndũ mũndũ ũsu ũilyĩ, nĩ laisi ũkamũmanya. O ta ũu, Yeova nĩwatũmĩie athani make matũelesye maũndũ ala Masia waĩ eke na maũndũ ala maĩ mamũkwate. Kwĩanĩa kwa mawathani asu onthe nĩkũtetheeasya andũ ala me na ngoo nzeo mamanye kana Yesũ nĩwe Masia.
7. Nĩ mawathani meva elĩ maĩkĩĩthasya kana Yesũ nĩwe Masia?
7 Ekai twone mawathani elĩ ĩũlũ wa Masia. Mbee, myaka 700 Yesũ atanamba kũsyawa, Mika nĩwathanie kana Masia akasyaĩwa taoninĩ nini ya Mbethi-leemu. (Mika 5:2) Yesũ esie kũsyaĩwa taoninĩ ĩsu! (Mathayo 2:1, 3-9) Kelĩ, Ndanieli nĩwathanie kana Masia aĩ aumĩle mwakanĩ wa 29 Klĩsto aminĩte kũsyawa. (Ndanieli 9:25) Mawathani asu elĩ no amwe katĩ wa mawathani maingĩ ala maĩkĩĩthasya nesa kana Yesũ nĩwe Masia.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 13.
8, 9. Nĩ kyaũ kyeethĩiwe Yesũ aivatiswa kĩtũĩkĩĩthasya kana nĩwe Masia?
8 Yeova nũĩkĩĩthĩtye nesa vyũ kana Yesũ nĩwe Masia. Ngai nĩwamwathie Yoana Mũvatisi wonany’o nĩ kana eĩthĩwa atonya kũmanya nũũ ũla waĩ Masia. Ĩla Yesũ waendie kũla kwĩ Yoana akavatiswe Ũsĩnĩ wa Yolotani mwakanĩ wa 29 Klĩsto aminĩte kũsyawa, Yoana nĩwoonie wonany’o ũsu. Mbivilia nĩtũeleetye ũndũ kweethĩiwe. Yaĩtye atĩĩ: “Na Yesũ, avatiswa, ambata oyu kuma manzĩnĩ: na sisya, matu mamũvingũkĩa, na oona Veva wa Ngai aitheea ta ĩvũĩ, na aimũvũĩla; na sisya, wasya wauma matunĩ, ũkyasya, Ũũ nĩwe Mwana wakwa mwendwa, ũla nendeeaw’a nĩwe.” (Mathayo 3:16, 17) Ĩla Yoana woonie ũndũ ũsu na eew’a ndeto isu, nĩwamanyie kana Yesũ nĩwe waĩ Masia. (Yoana 1:32-34) Mũthenyanĩ ũsu, ĩla Yeova wamwĩtĩkĩsye Yesũ veva wake, Yesũ nĩwatw’ĩkie Masia. Nĩwe Ngai wanyuvĩte ethĩwe Mũtongoi na Mũsumbĩ.—Isaia 55:4.
9 Maũndũ ala mathanĩtwe, ndeto ila Yeova waneenie, na wonany’o ũla Yeova wanenganie Yesũ aivatiswa, nĩsyaĩkĩĩthisye kana Yesũ nĩwe waĩ Masia. Ĩndĩ Yesũ aumĩte va, na aĩ na ndaĩa syĩva? Ekai twone kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya.
YESŨ AUMIE VA?
10. Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa vala Yesũ wekalaa atanoka kũũ nthĩ?
10 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yesũ ekalaa ĩtunĩ myaka mingĩ atanoka kũũ nthĩ. Mika aisye kana Masia aĩ wa “kuma ĩvinda ya tene.” (Mika 5:2) Na ve mavinda maingĩ Yesũ waisye kana ekalaa ĩtunĩ atanamba kũsyawa kũũ nthĩ. (Soma Yoana 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) O na atokĩte kũũ nthĩ, Yesũ aĩ na ngwatanĩo ndũmu mũno na Yeova.
11. Nĩkĩ Yeova wonaa Yesũ e wa vata mũno?
11 Yeova amwonaa Yesũ e wa vata mũno. Nĩkĩ? Nũndũ Ngai amũmbie mbee wa syũmbe ila ingĩ syonthe. Na nĩkyo kĩtumi Yesũ wĩtĩtwe “mũsyawa ũla wĩ mbee wa syũmbe syonthe.” * (Akolosai 1:15) O na ĩngĩ, Yesũ ethĩawa e wa vata mũno kwa Yeova nũndũ nĩwe e weka woombiwe ĩmwe kwa ĩmwe nĩ Yeova. Na nĩkyo kĩtumi wĩtĩtwe “Mwana wake e ũmwe.” (Yoana 3:16) O na ĩngĩ, Yesũ e weka nĩwe watũmĩiwe nĩ Yeova kũmba syĩndũ ila ingĩ syonthe. (Akolosai 1:16) Na no Yesũ e weka wĩtĩtwe “ĩla Ndeto,” nũndũ nĩwe Yeova watũmĩaa kũtavya alaĩka na andũ ũndũ ũkwenda.—Yoana 1:14.
12. Twĩsĩ ata kana Yesũ na Ngai mayĩanene?
12 Andũ amwe maĩkĩĩaa kana Yesũ na Ngai nĩmeanene. Ĩndĩ ũu ti w’o Mbivilia ĩmanyĩasya. Mbivilia yaasyaa kana Yesũ nĩwoombiwe, na ũu wĩonany’a e mwambĩlĩlyo. Ĩndĩ Yeova, ũla woombie syĩndũ syonthe, nde mwambĩlĩlyo. (Savuli 90:2) O nake Yesũ ndaasũanĩa kwĩthĩwa eanene na Ngai nũndũ we mwene nĩ Mwana wa Ngai. Mbivilia nĩtũmanyĩĩtye nesa kana Asa nĩ mũnene kwĩ Mwana. (Soma Yoana 14:28; 1 Akolintho 11:3.) Yeova e weka nĩwe “Ngai Mwene Vinya W’onthe.” (Mwambĩlĩlyo 17:1) Nĩwe mũnene vyũ na wĩ vinya mwingĩ mũno ĩtunĩ na kũũ nthĩ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 14.
13. Nĩkĩ Mbivilia yaĩtye kana Yesũ nĩwe “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa”?
13 Yeova na Mwana wake, Yesũ, nĩmathũkũmie ĩmwe kwa myaka mbilioni mbingĩ nthĩ na matu itanamba kũmbwa. No nginya methĩwe mendanĩte mũno vyũ! (Yoana 3:35; 14:31) Yesũ e ndaĩa nzeo ta ila sya Ĩthe wake na nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩmwĩtĩte “mũvw’ano wa Ngai ũtonekaa.”—Akolosai 1:15.
14. Vatonyekie ata Mwana wa Ngai mwendwa asyawa ta mũndũ?
14 Mwana wa Ngai mwendwa ndaalasimĩthw’a kuma ĩtunĩ, ĩndĩ eekie ũu na ngenda na asyawa kũũ nthĩ ta mũndũ. Ũu watonyekie ata? Kwa nzĩa ya kyama, Yeova athamisye thayũ wa Mwana wake kuma ĩtunĩ na awĩkĩa ĩvunĩ ya mũndũ mũka weetawa Meli ũla ũtaĩ aakoma na mũndũũme. Nũndũ wa ũu, vayaĩ vata wa Meli akome na mũndũũme nĩ kana Yesũ asyawe. Kwoou Meli asyaie mwana ũte na naĩ, na amwĩta Yesũ.—Luka 1:30-35.
YESŨ AĨ NA NDAĨA SYĨVA?
15. Nĩ kwa nzĩa yĩva ũtonya kũmũmanya Yeova mũnango?
15 No wĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Yesũ, ũndũ wekalaa e kũũ nthĩ, na ndaĩa syake nzeo kwa kũsoma ĩvuku ya Mathayo, Maliko, Luka, na Yoana. Mavuku asu ma Mbivilia metawa Mavuku ma Ũvoo Mũseo. Nũndũ Yesũ ailyĩ o ta Ĩthe wake, maũndũ ala ũũsoma nĩmeũkũtetheesya ũmũmanye Yeova mũnango. Na nĩkyo kĩtumi Yesũ waisye atĩĩ: “Ũla wambonie nĩwamwonie Asa.”—Yoana 14:9.
16. Nĩ maũndũ meva Yesũ wamanyĩasya? Momanyĩsyo ma Yesũ maumĩte va?
16 Andũ aingĩ mamwĩtaa Yesũ “Mũmanyĩsya.” (Yoana 1:38; 13:13) Ũndũ ũmwe wa vata Yesũ wamanyĩasya nĩ “ũvoo mũseo wa ũsumbĩ.” Ũsumbĩ ũsu nĩ kyaũ? Nĩ silikalĩ ya Ngai ĩla ĩkasumbĩka vaa nthĩ kuma ĩtunĩ na ĩietee andũ ala mamwĩw’aa Ngai moathimo maingĩ. (Mathayo 4:23) Maũndũ onthe ala Yesũ wamanyĩasya maumĩte kwa Yeova. Yesũ aisye atĩĩ: “Ũmanyĩsyo wakwa ti wakwa, ĩndĩ nĩ wa ũla wandũmie.” (Yoana 7:16) Yesũ nĩweesĩ kana Yeova endaa andũ mew’e ũvoo mũseo wa kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ.
17. Yesũ amanyĩasya andũ va? Nĩkĩ waĩ na kĩthito kingĩ kya kũmanyĩsya andũ ala angĩ?
17 Yesũ amanyĩasya andũ va? Amamanyĩasya kĩla vandũ weethĩana namo. Nĩwamamanyĩasya ndũanĩ, sokonĩ, masinakokenĩ, na mĩsyĩnĩ yoo. Yesũ ndeeteelaa andũ moke vala ũĩ, ĩndĩ mavinda maingĩ aendaa vala maĩ. (Maliko 6:56; Luka 19:5, 6) Yesũ aĩ na kĩthito kingĩ na nĩwatũmĩaa ĩvinda na vinya mwingĩ aimanyĩsya andũ. Nĩkĩ weekaa ũu? Nũndũ nĩweesĩ kana Ngai endaa eke ũu, na nĩwamwĩw’aa Ĩthe wake mavinda onthe. (Yoana 8:28, 29) O na ĩngĩ, Yesũ atavanasya nũndũ nĩweew’ĩaa andũ tei. (Soma Mathayo 9:35, 36.) Nĩwoonaa atongoi ma ndĩni mate kũmanyĩsya ũw’o ĩũlũ wa Ngai na Ũsumbĩ wake. Kwoou endaa kũtetheesya andũ aingĩ ũndũ vatonyeka mew’e ũvoo mũseo.
18. Nĩ ndaĩa syĩva sya Yesũ ikwendeeasya mũno?
18 Yesũ nĩwendete andũ na nĩwamathĩnĩkĩaa. Nĩwamew’ĩaa tei na maĩ na ũthasyo wa kũneena nake. O na syana nĩsyendete kwĩthĩwa vakuvĩ nake. (Maliko 10:13-16) Mavinda onthe nĩwendete sila wa katĩ na nĩwamenete ũlũsani. (Mathayo 21:12, 13) Ĩvinda yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ aka matũmĩawa naĩ na nĩmavũthĩtw’e. Ĩndĩ we mavinda onthe nĩwanengae aka ndaĩa. (Yoana 4:9, 27) Kwa w’o Yesũ aĩ na wĩnyivyo. Kwa ngelekany’o, ve ĩvinda wathambisye amanyĩw’a make maaũ, ũndũ ũla wakothaa kwĩkwa nĩ athũkũmi.—Yoana 13:2-5, 12-17.
19. Nĩ ngelekany’o yĩva ĩkwonany’a kana Yesũ nĩweesĩ mavata ma andũ na nĩwendaa kũmatetheesya?
19 Yesũ nĩweesĩ mavata ma andũ na nĩwendaa kũmatethya. Oonanisye ũu nesa ĩla watũmĩie vinya wa Ngai kũvosya andũ kwa nzĩa ya kyama. (Mathayo 14:14) Kwa ngelekany’o, mũndũũme ũmwe wawaĩte mangũ ookie vala ve Yesũ na amwĩa atĩĩ: “Ethĩwa nũkwenda, nũtonya kũnthesya.” Yesũ nĩwakiitiwe ngoo mũno ĩla woonie ũndũ mũndũũme ũsu ũkũthĩna. Nĩwamwĩw’ĩie tei na enda kũmũvosya. Na kwoou Yesũ nĩwatambũũkisye kw’oko kwake, amũkiita, na amwĩa atĩĩ: “Nĩngwenda; ĩthĩwa mũtheu.” Na mũndũ ũsu waĩ mũwau avoa. (Maliko 1:40-42) Kwasũanĩa ũndũ mũndũũme ũsu weewie!
MAVINDA ONTHE EETHĨAWA E MŨĨKĨĨKU KWA ĨTHE WAKE
20, 21. Nĩ kwa nzĩa yĩva Yesũ weethĩiwe e ngelekany’o nzeo ya mũndũ wamwĩwie Ngai vyũ?
20 Yesũ nĩwe ngelekany’o ĩla nzeo ya mũndũ wamwĩwie Ngai vyũ. Aĩ mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake o na akwatwa nĩ maũndũ mailyĩ ata, kana o na eekwa maũndũ mathũku nĩ amaitha make. Kwa ngelekany’o, Yesũ ndaaĩka naĩ ĩla Satani wamũtatie. (Mathayo 4:1-11) Andũ amwe ma mũsyĩ wa Yesũ mayaĩkĩĩaa kana nĩwe Masia na maasyaa kana “e na ndũũka,” ĩndĩ nĩwaendeeie kũtethya wĩa wa Ngai. (Maliko 3:21) O na ĩla amaitha make mamũthĩnasya, Yesũ nĩweethĩiwe e mũĩkĩĩku kwa Ngai na ndaatata kũmaũmĩsya.—1 Vetelo 2:21-23.
21 O na ĩla Yesũ wathĩnaw’a nginya ooawa kĩkw’ũ kĩ woo, nĩwaendeeie kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kwa Yeova. (Soma Avilivi 2:8.) Kwasũanĩa mathĩna ala woomĩĩisye mũthenya ũla wakwie. Kwa ngelekany’o, nĩwakwatiwe, ngũsĩ sya ũvũngũ syasya nũmũumĩte Ngai, asili mataĩ aseo masya nũvĩtĩtye, andũ mamũthekeea, na asikalĩ mamũvũa na mamũathĩĩa mũtĩnĩ. Yesũ akilyĩ kũkw’a aneenie asya: “Nĩwathela.” (Yoana 19:30) Mĩthenya ĩtatũ ĩtina wa Yesũ kũkw’a, Yeova nĩwamũthayũũkisye na amũnenga mwĩĩ wa veva. (1 Vetelo 3:18) Ĩtina wa syumwa nini Yesũ nĩwasyokie ĩtunĩ, na “ekala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwa Ngai” eteele Ngai emũtw’ĩkĩthya Mũsumbĩ.—Aevelania 10:12, 13.
22. Nũndũ Yesũ aĩ mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake, twĩ na mwanya wa kwĩsa kũkwata kyaũ?
22 Nũndũ Yesũ nĩwaendeeie kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kwa Ĩthe wake, twĩ na mwanya wa kwĩsa kũkwata thayũ ũtathela ĩũlũ wa nthĩ nzaũ o tondũ Yeova wendaa. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũũneenea ũndũ kĩkw’ũ kya Yesũ kĩtonya kũtuma twĩkala tene na tene.
^ kal. 11 Yeova etawa Asa nũndũ nĩwe Mũmbi. (Isaia 64:8) Nake Yesũ etawa Mwana wa Ngai nũndũ oombiwe nĩ Yeova. O namo alaĩka vamwe na Atamu metawa syana sya Ngai.—Yovu 1:6; Luka 3:38.


text:
MBIVILIA NĨALYŨLAA ANDŨ
Nĩneew’aa Woo Mwingĩ Ngoonĩ na Naĩ Mũng’endu
ASYAIWE MWAKA WA: 1974
NTHĨ ĨLA WUMĨTE: MEXICO
ĨVINDA ĨVĨTU: E WA MŨIKA, AĨ MŨNG’ENDU NA NĨWENDETE KŨKITA
KWĨANA KWAKWA:
Nasyaĩwe kĩsionĩ kyanake kĩtawa Ciudad Mante, kĩla kĩ mũsyĩnĩ wa Tamaulipas, Mexico. Andũ aingĩ ma kĩsio kĩu methĩawa me alau na me aseo. Ĩndĩ ũndũ wa kũmakya nĩ kana kĩsio kĩu kyaĩ na ikundi sya ing’endilĩ, na ũndũ ũsu nĩwatumaa kĩthĩwa kĩ kĩsio kĩthũku mũno.
Tũsyaĩtwe twĩ imwana inyia na ninyie wa kelĩ. Asyai makwa nĩmandwaie ngavatisĩwe Katholeki, na ĩtina wa ĩvinda nĩnalikile kwayanĩ ya makanisa ma Katholeki ala maĩ kĩsionĩ kĩu. Nĩnendaa mũno kũmwendeesya Ngai nũndũ nĩnakĩaa kwĩsa kũsilĩlwa na ndivĩvw’a ĩianĩ ya mwaki.
Nĩ na myaka ĩtano, ĩthe witũ nĩwatolokile mũsyĩ atũtia. Ũndũ ũsu nĩwanũmĩisye mũno na neethĩwa nde na wĩkwatyo. O na kau nĩtwamwendete mũno, ndyaaelewa kĩla kyatumie atoloka mũsyĩ. Ĩthe wakwa amina kũtoloka, inyia wakwa nĩwaendaa kũthũkũma vaasa na mũsyĩ masaa maingĩ mũno nĩ kana atũmanthĩe lĩu twĩ ana.
Nũndũ wa ũu, nĩnatolokaa sukulu nĩ kana ngatindany’e na syana ila syaĩ ngũũ mbee wakwa. Syana isu nĩsyamanyĩisye kũumana, kũnyw’a sikala, kũya, na kũkita. Na nũndũ nĩnendete kwĩthĩwa nĩ ĩũlũ wa andũ ala angĩ na nĩmasumbĩkĩte, nĩnaendie kwĩmanyĩsya kaũ wa mĩthemba yonthe vamwe na kũtũmĩa mĩio ya kaũ. Nĩneethĩiwe nĩ mũng’endu mũno nĩ wa mũika. Mavinda kwa mavinda nĩtwokitaa na mavuti, o na ve mavinda amwe naũmĩaa mũno vyũ nginya ngatiwa nĩ vakuvĩ kũkw’a. Inyia wakwa nĩwaũmĩaa ngoo mũno ambĩthĩa nĩvalũkĩte vau nĩmũũmĩu na aimbosa ainzembya sivitalĩ!
Nĩ na myaka 16, kĩmwana kĩmwe twaĩ ndũũ twĩ anini kĩtawa Jorge nĩkyookie mũsyĩ. Atwĩie kana nĩ Ngũsĩ ya Yeova na eenda kũtũtavya ũvoo wa vata. Nĩwambĩĩie kũtũtavya maũndũ ala ũĩkĩĩaa, na atũmĩaa Mbivilia. Ndyaĩ naasoma Mbivilia, na nĩnatanie mũno kũmanya syĩtwa ya Ngai na kĩeleelo kyake kwondũ wa nthĩ. Jorge nĩweeyumisye atũmanyĩasye Mbivilia na tweetĩkĩla.
ŨNDŨ MBIVILIA YAALYŨLILE MWĨKALĨLE WAKWA:
Neewie ta nathyũmũw’a ĩla namanyie ũmanyĩsyo wa kana andũ makavĩvwa ĩianĩ ya mwaki ndwĩ Mbivilianĩ. (Savuli 146:4; Mũtavan’ya 9:5) Ĩla namanyie ũu, nĩnaekie kwĩthĩwa na wia ĩũlũ wa Ngai. Vandũ va ũu, nĩnambĩĩie kwona Ngai e Ĩthe wĩ wendo ũla wendeaa syana syake moseo.
O ũndũ naendeeie kwĩmanyĩsya Mbivilia, now’o noonaa naĩle kũalyũla mwĩkalĩle wakwa. Nĩnendaa kwĩthĩwa na wĩnyivyo na ndiekana na ũng’endu. Ũtao ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya 1 Akolintho 15:33 nĩwandetheeisye mũno. Ũtao ũsu wonanĩtye kana itindo nthũku “nĩsyanangaa mwĩkalĩle mũseo.” Nĩnamanyie kana nĩ kenda nĩekane vyũ na mwĩkalĩle mũthũku, naaĩle kũekana na itindo nthũku. Kwoou nĩnaekie kũtindany’a na andũ ala maĩ anyanyawa tene, na namantha kĩtindo kĩseo nthĩnĩ wa kĩkundi kya Kĩklĩsto nũndũ nĩkyo kĩthĩawa na andũ maminaa mathĩna moo matũmĩĩte myolooto ya Mbivilia, vandũ va kũkita.
Ĩandĩko yĩngĩ yandetheeisye mũno kũalyũla mwĩkalĩle wakwa nĩ Alomi 12:17-19. Ĩandĩko yĩu yaĩtye atĩĩ: “Mũikekũle kwa mũndũ o na wĩva. . . . Ethĩwa nũtonyeka, kwa ngalĩ ĩla yenyu, mwĩthĩwe na mũuo na andũ onthe. Mũikeĩvanĩsye, . . . nũndũ nĩkũandĩkĩtwe, Ũĩvanĩsyo nĩ wakwa; ngaĩvanĩsya, easya ũu Ngai.” Nĩnesie kwĩtĩkĩla kana Yeova nĩwe ũkavetanga ũsili ũte wa katĩ ĩvindanĩ yake na kwa nzĩa yake. O kavola kwa kavola, nĩnaekie kwĩthĩwa nĩ mũng’endu.
Ndikolwa nĩ ũndũ ũmwe weekĩkie nĩnũkĩte ĩa-mawĩoo. Kĩkundi kĩmwe kya imwana ila tweethĩawa ĩmwe maũndũnĩ ma ũng’endilĩ nĩkyambũie, na mũtongoi wamo angũna mũongo na ambĩa, “Ethĩwa wĩ mũndũũme ĩtetee!” Saanĩ ũsu nĩnavoyie o mboya nguvĩ, na namũkũlya Yeova anenge vinya nĩyũmĩĩsye. O na kau neew’aa ndyenda kwĩyĩĩvanĩsya, naumie vau ndeka ũndũ mũthũku. Mũthenya ũla waatĩĩe, nĩnakomanie na mũtongoi wa kĩkundi kĩu kya imwana isu e weka. Nĩnathatie mũno ĩla namwonie na neew’a naĩle kwĩyĩĩvanĩsya, ĩndĩ nĩnamũvoyie Yeova ĩngĩ andetheesye ndikaĩvanĩsye. Ũndũ ũla wanzeng’isye nĩ kana kĩmwana kĩu kyookie vala nĩĩ na kyambĩa atĩĩ: “Mwa ndekea nũndũ wa maũndũ ala mekĩkie ĩyoo wĩoo. No nende ngethĩwa nĩilyĩ taku. Nĩenda kwĩmanyĩsya Mbivilia.” Natanie mũno nũndũ nĩnesiĩĩie ndikeke ũndũ ũtaĩle! Na nũndũ wa ũu, nĩtwambĩĩie kwĩmanyĩsya Mbivilia nĩ na mwanake ũsu.
Ĩndĩ ũndũ wa kũmakya nĩ kana ĩvindanĩ yĩu tweemanyĩasya, andũ ala angĩ ma mũsyĩ nĩmaemiwe nĩ kũendeea kwĩmanyĩsya Mbivilia. Ĩndĩ nĩnavangie kana ndiĩtĩkĩla kĩndũ o na kĩmwe kĩnziĩĩe kwĩmanyĩsya Mbivilia. Nĩneesĩ kana naendeea kwĩthĩwa na ngwatanĩo na andũ ma Ngai, ngeethĩwa nĩ mũtanu na ndyĩthĩwa na ana-a-asa na eĩtu-a-asa manthĩnĩkĩaa. Nĩnaendeeie kwĩka maendeeo ma kĩ-veva, na mwakanĩ wa 1991, navatiswa na neethĩwa nĩ Ngũsĩ ya Yeova.
MOATHIMO ALA NĨKWATĨTE:
Mbeenĩ, nĩnew’aa woo, nĩnendete kũsumbĩka andũ, na naĩ mũng’endu. Ĩndĩ ndeto ya Ngai nĩalyũlĩte mwĩkalĩle wakwa vyũ. Yu nĩnĩtavasya andũ ala mekwendeew’a ũvoo mũseo wa mũuo ũla wĩ Mbivilianĩ. O na nĩnĩthĩĩtwe ũthũkũminĩ wa ĩvinda yonthe kwa myaka 23 mĩvĩtu.
Ve ĩvinda neeyumisye ngatetheesye wĩa ovisinĩ wa ũvonge wa Ngũsĩ sya Yeova ũla wĩ Mexico. Nĩ ovisinĩ ũsu, nĩnakomanie na mũndũ mũka mwanake wĩtawa Claudia, na twatwaana mwaka wa 1999. Nĩnĩmũtũngĩaa Yeova mũvea nũndũ wa kũngathima na kĩveti kĩseo na kĩĩkĩĩku!
Nĩtwaendie kĩkundinĩ kya kĩthyomo kya ala matew’aa kya nthĩ ya Mexico kũtetheesya andũ memanyĩsye ĩũlũ wa Yeova. Ĩtina wa ĩvinda nĩtweeiwe tũthamĩĩe nthĩ ya Belize tũkamanyĩsye andũ Mbivilia. O na kau tũyĩthĩawa na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ, nĩtwĩthĩawa na kyonthe kĩla twendaa nĩ kana twĩthĩwe twĩ atanu. Vai kĩndũ kĩtonya kũtuma tũeka kũmũthũkũma Yeova.
Inyia wakwa nĩwesie kwambĩĩa kwĩmanyĩsya Mbivilia ĩngĩ na avatiswa. O na mũkũũa na kĩveti kyake na syana syoo yu nĩ Ngũsĩ sya Yeova. O na ve anyanyawa amwe natavasya ũvoo mũseo matw’ĩkie athũkũmi ma Yeova.
Ũndũ wa kũmakya nĩ kana, andũ amwe ma mũsyĩ nĩmakwie nũndũ mayaaĩtĩkĩla kũalyũla mwĩkalĩle woo mũthũku. O nakwa keka nĩnaendeeie kwĩthĩwa na mwĩkalĩle ũsu mũthũku, nĩvatonyeka ngethĩwa nakwie. Nĩnĩmũtũngĩaa Yeova mũvea mũno nũndũ nĩwangusisye kwake. O na nĩnĩmũtũngĩaa mũvea nũndũ nĩwangusisye kwa athaithi make ala mamanyĩisye me na wũmĩĩsyo kũtũmĩa myolooto ya Mbivilia thayũnĩ wakwa.


text:
Ĩsomo ya 1
Ũvoo Mũseo Nĩ Kyaũ?
1. Twĩ na ũvoo mwaũ kuma kwa Ngai?
Ngai endaa andũ matanĩe thayũ ĩũlũ wa nthĩ. Oombie nthĩ na syĩndũ syonthe ila syĩ nthĩnĩ wayo nũndũ nĩwendete andũ. O mĩtũkĩ nũkwosa ĩtambya ya kũetee andũ onthe ĩvinda ĩseo. Akavetanga maũndũ ala matumaa andũ mathĩna.
Vaiĩ o na ĩndĩĩ silikalĩ yaatonya kũvetanga kaũ, mowau, kana kĩkw’ũ. Ĩndĩ ve ũvoo mũseo. O mĩtũkĩ, Ngai nũkũvetanga silikalĩ sya andũ na aiũngamya yake. Ala mesumbĩkwa nĩ silikalĩ ĩsu ya Ngai makatanĩa mũuo na ũima wa mwĩĩ.
2. Nĩkĩ ũvoo mũseo nĩ wa vata mũno ũmũnthĩ?
Thĩna ũkathela ĩla Ngai ũkananga andũ athũku ĩũlũ wa nthĩ. (Nzevania 2:3) Akeeka ũu ĩndĩĩ? Ndeto ya Ngai nĩyathanie ĩũlũ wa maũndũ ala malikĩtye andũ mũisyonĩ ũmũnthĩ. Maũndũ asu maendee kwĩkĩka meonany’a kana ĩvinda ya Ngai ya kwosa ĩtambya nĩthengeeu.
3. Twaĩle kwĩka ata?
Twaĩle kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai kwa kũtũmĩa Mbivilia, Ndeto yake. Mbivilia nĩ ta valũa kuma kwa ĩthe wĩ wendo. Ĩtũtavasya ũndũ tũtonya kũtanĩa thayũ mũseango ũmũnthĩ na ũndũ tũkatanĩa thayũ ũtathela ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda yũkĩte. Nĩ w’o, amwe nĩmatonya kũlea kwendeew’a kwona ũitetheew’a ũelewe nĩ Mbivilia. Ĩndĩ kwĩthĩwa na ĩvinda yũkĩte ĩseo nĩ ũndũ mũseo vyũ ũtaĩle kũkosa.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia Ũte Kũĩva Kĩndũ
Nĩkĩ Waĩle Kwĩmanyĩsya Mbivilia?
Mbivilia nĩtetheeasya andũ aingĩ nthĩ yonthe kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ala mekũlasya. We no wende kũsũngĩwa makũlyo maku?


text:
Ĩsomo ya 6
Ve Wĩkwatyo Mwaũ kwa Ala Akw’ũ?
1. Ve ũvoo mwaũ mũseo ĩũlũ wa ala akw’ũ?
Ĩla Yesũ waendie Vethania, mũsyĩ waĩ vakuvĩ na Yelusaleme, eethĩie mũnyanyae Lasalo aminĩte mĩthenya ĩna kuma akw’a. Yesũ aendie mbũanĩ e na Matha na Meli, eĩtũ-a-inyia ma Lasalo. Ĩtina wa kavinda, andũ aingĩ nĩmookie vau. Kwasũanĩa Matha na Meli maĩ na ũtanu wĩana ata ĩla Yesũ wathayũũkisye Lasalo?
Matha nĩweesĩ ũvoo mũseo ĩũlũ wa akw’ũ. Nĩweesĩ kana Yeova akathayũũkya ala akw’ũ mekale ĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ.
2. Akw’ũ mailyĩ ata?
Andũ moombiwe kuma kĩtoonĩ. (Mwambĩlĩlyo 2:7; 3:19) Ithyĩ ti maveva me nthĩnĩ wa mĩĩ ya nyama na nthakame. Kwoou ĩla twakw’a, vaiĩ kĩndũ kĩ nthĩnĩ witũ kĩtakusaa. Ĩla twakw’a, w’ongo witũ nũkusaa, na mesilya maitũ mayaa. Kwoou, nũndũ akw’ũ mayĩsĩ ũndũ o na wĩva, vaiĩ ũndũ Lasalo waaweta wĩthĩwa oonie ĩvinda yĩla waĩ mũkw’ũ.
We Ngai nũthĩnasya andũ mwakinĩ ĩtina wa mamina kũkw’a? Nũndũ Mbivilia yonanasya akw’ũ mayĩsĩ ũndũ o na wĩva, kũthĩnw’a mwakinĩ nĩ ĩmanyĩsyo ya ũvũngũ yĩla yĩtumaa andũ mailĩĩla Ngai ũndũ ũtekaa. O na yĩsilya ya kũthĩny’a andũ mwakinĩ nĩ ũthatyo kwake.
3. Akw’ũ nĩmatonya kũneena naitũ?
Akw’ũ maitonya kũneena kana kwĩw’a. (Savuli 115:17) Ĩndĩ ve alaĩka amwe athũku, na nĩmatonya kũneena na andũ mayĩtw’a nĩmo andũ ala makwie. (2 Vetelo 2:4) Yeova nũtũvatĩte kũtata kũneena na akw’ũ.
4. Naaũ ala methayũũkw’a?
Andũ milioni mbingĩ ala makwie makathayũũkw’a mekale kũũ nthĩ. O na amwe makwie matamwĩsĩ Ngai na meekaa maũndũ mathũku makathayũũkw’a.
Ala methayũũkw’a makeethĩwa matonya kwĩmanyĩsya ũw’o ĩũlũ wa Ngai na mayonany’a kana me na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yesũ kwa kũmwĩw’a. (Ũvuan’yo 20:11-13) Ala methayũũkw’a na mayĩka moseo makeethĩwa matonya kũtanĩa thayũ ĩũlũ wa nthĩ tene na tene.
5. Ũthayũũkyo ũtũmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa Yeova?
Ngai atumie vethĩwa na wĩkwatyo kwa ala akw’ũ kwa kũmũtũma Mwana wake akw’e kwondũ witũ. Kwoou ũthayũũkyo ũtũmanyĩasya ĩũlũ wa wendo wa Yeova na mumo wake. Ĩla akw’ũ methayũũkw’a, nũũ wĩenda kwona mũno vyũ?
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
Where Are the Dead?
Learn what the Bible says about where the dead are and why humans die.
What Does the Bible Really Teach?
Real Hope for Your Loved Ones Who Have Died
Have you lost a loved one in death? Is it possible to see them again? Learn what the Bible teaches about resurrection.
What Does the Bible Really Teach?
Spirit Creatures
—How They Affect Us
The Bible speaks of angels and demons. Can these spirit creatures be real? Can they affect your life?


text:
The Lord’s Evening Meal
—An Observance That Honors God
AKLĨSTO nĩmeĩaĩwe methĩawe maililikana kĩkw’ũ kya Klĩsto. Ũlilikano ũsu now’o wĩtawa “kyaũya kya wĩoo kya Mwĩaĩi.” (1 Akolintho 11:
Yesũ Klĩsto ambĩlĩĩilye Ũlilikano ũsu wĩoo wa Vasaka ya Ayuti mwaka wa 33 Ĩ.Y. Vasaka yeethĩawa kĩla mwaka mũthenya wa 14 wa mwei wa Ayuti wĩtawa Nisani. Mwei ũsu wambĩĩa yĩla mwai watisa ĩtina wa kyumwa kya mbee kya Mwei wa 3. Kuma mũthenya ũsu Ayuti matalaa mĩthenya 14 na mũthenya wa Vasaka ũivika. Vasaka yeethĩawa mũthenya ũsu wa 14 syũa yathũa.
Yesũ aĩye Vasaka na atũmwa make, na amina kũmwĩa Yutasi Isikaliote aumaale, ambĩlĩĩlya Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. Kyaũya kĩu nĩkyo kyambĩĩie kũlilikanawa vandũ va Vasaka. Kwoou kyaĩle kũlilikanawa o ĩmwe kĩla mwaka.
Ĩvuku ya Ũvoo Mũseo ya Mathayo yaĩty’e ũũ: “Yesũ oosa kĩmũtũ, akĩathima, na akĩtilanga; na anenga amanyĩw’a, na asya, Osai, mũye; kĩĩ nĩkyo mwĩĩ wakwa. Na oosa kĩkombe, na atũnga mũvea na amanenga, akyasya, Nyw’ai inyw’onthe; nũndũ ĩno nĩyo nthakame yakwa ya ũtianĩo, ĩla ĩĩtĩkw’a kwondũ wa aingĩ kwa ũekeo wa naĩ.”
Andũ amwe maĩkĩĩaa Yesũ aalyũlile kĩmũtũ kyatw’ĩka nyama ya mwĩĩ wake na mbinyu yatw’ĩka nthakame yake mwene. Ĩndĩ mwĩĩ wa Yesũ waĩ o mũima yĩla wanenganae kĩmũtũ kĩu. Mo atũmwa ma Yesũ nĩmethĩwa maĩye nyama yake na kũnyw’a nthakame yake? Vaitonyeka nũndũ ũndũ ũsu wĩthĩwa wamatwie malyandũ na mĩao ya Ngai nĩvatanĩte kũya nyama sya mũndũ. (Mwambĩlĩlyo 9:
Kwoou kĩmũtũ na mbinyu no ngelekany’o. Kĩmũtũ nĩ ngelekany’o ya mwĩĩ wa Yesũ mwĩanĩu. Yesũ atũmĩie kĩmũtũ kĩla kyatialĩte mamina kũya Vasaka. Kĩmũtũ kĩu kyaseũvĩtw’e kĩte ĩlawa. (Kuma 12:8) Mbivilia ĩtũmĩaa ĩlawa kũyĩelekany’a na naĩ kana wanangĩko. Kwoou kĩmũtũ nĩ ngelekany’o ya mwĩĩ mwĩanĩu wa Yesũ ũla waumisye ta nthembo. Mwĩĩ ũsu ndwaĩ na naĩ.
Mbinyu ndune nĩ ngelekany’o ya nthakame ya Yesũ. Nthakame ĩsu nĩyo yĩtĩkĩlasya na kũlũlũmĩĩlya ũtianĩo mweũ. Yesũ aisye nthakame yake nĩyetĩkiw’e “kwa ũekeo wa naĩ.” Nũndũ wa nthakame ĩsu andũ nĩmatonya kwĩthĩwa me atheu mbee wa metho ma Ngai na kũlika ũtianĩonĩ mweũ vamwe na Yeova. (Aevelania 9:
Naaũ maĩlĩte kũya kĩmũtũ na kũnyw’a mbinyu? Kwĩanana na ũndũ twoona no nginya methĩwe ne o ala me nthĩnĩ wa ũtianĩo mweũ na me na wĩkwatyo wa kũthi ĩtunĩ. Veva mũtheu wa Ngai nũmakũsĩaa kana nanyuve kwĩthĩwa me asumbĩ ĩtunĩ. (Alomi 8:
Ala mena wĩkwaty’o wa kwĩkala Valatisonĩ kũũ nthĩ nĩmaĩle kũya kĩmũtũ na kũnyw’a mbinyu? Mo mayĩĩsaa kĩmũtũ kana kũnyw’a mbinyu, ĩndĩ nĩmew’aa mwĩao wa Yesũ wa kwĩthĩwa vo ĩvinda ya kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, namo nĩmekaa ũu kwa ndaĩa. Kĩla mwaka matukũ 14 mwei wa Nisani ĩtina wa syũa kũthũa, Ngũsĩ sya Yeova nililikanaa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. O na kau no andũ ngili nini kũũ nthĩ monanasya kana mena wĩkwatyo wa kũthi ĩtunĩ, kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ nĩ ũndũ wa vata mũno kwa Aklĩsto onthe. Ĩvinda yĩu kĩla mũndũ nũtonya kũsũanĩa kwa ũito ĩũlũ wa wendo mwingĩ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto.


text:
Judgment Day
—What Is It?
WE WONAA Mũthenya wa Sila ta kyaũ? Andũ aingĩ masũanĩaa kana andũ mbilioni mbingĩ makaetwe mbee wa kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Ngai ũmwe kwa ũmwe. Na kĩla ũmwe aisilĩlwa. Na amwe maitw’ĩĩwa kũthi ĩtunĩ na angĩ ĩianĩ ya mwaki wa tene na tene. Ĩndĩ Mbivilia yonanasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o na ũsu ĩũlũ wa Mũthenya wa Sila. Ndeto ya Ngai yonanasya kana mũthenya ũsu ti ĩvinda ya kũtelemya ĩndĩ nĩ ĩvinda ya wĩkwatyo na kũtũnga ũseo kũũ nthĩ.
Nthĩnĩ wa Ũvuan’yo 20:
Yeova Ngai nĩwe Mũsili mũnene vyũ wa andũ onthe. Ĩndĩ nũnenganĩte wĩa wa kũsila. Kwĩanana na Meko ma Atũmwa 17:
Ĩvuku ya Ũvuan’yo yonanasya kana Mũthenya wa Sila ũkaambĩĩa ĩtina wa walany’o wa Satani kũũ nthĩ kwanangwa kaũnĩ wa Ali-Maketoni. * (Ũvuan’yo 16:
Ĩvinda yĩu ya myaka ngili Yesũ Klĩsto ‘akasilĩla ala me thayũ na ala akw’ũ.’ (2 Timotheo 4:1) “Ala me thayũ” makeethĩwa ne “ĩkomano ĩnene ya andũ” yĩla yĩkavonoka Ali-Maketoni. (Ũvuan’yo 7:
Mũtũmwa Yoana oonie woninĩ, “mavuku mavuanw’a,” na “ala akw’ũ masilĩlwa na maũndũ ala maandĩkĩtwe mavukunĩ asu, kwĩanana na meko moo.” Mavuku asu maandĩkĩtwe meko ala andũ meekaa matanamba ũkw’a? Tiw’o, nũndũ sila ndũkethĩwa ĩũlũ wa maũndũ ala andũ meekaa matanakw’a. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũu? Mbivilia yaĩtye: “Ũla wakwie nũtalĩtwe ta ũte na naĩ.” (Alomi 6:7) Kwoou ala methayũũkw’a makeethĩwa mate na naĩ. Kwoou mavuku asu makeethĩwa maandĩkĩtwe motw’ĩo angĩ ma Ngai. Ala mevonoka Ali-Maketoni vamwe na ala methayũũkw’a, no nginya mew’e mĩao ya Ngai na motw’ĩo meũ onthe ala Ngai wĩonany’a ĩvindanĩ ya myaka ngili nĩ kana mekale tene na tene. Kwoou andũ makasilĩlwa kwĩanana na meko moo ĩvindanĩ ya Mũthenya wa Sila.
Mũthenya wa Sila ũkanenga andũ mbilioni mbingĩ mwanya wa kwĩmanyĩsya na kwĩka kwenda kwa Ngai. Kwoou kũkeethĩwa na wĩa mwingĩ wa kũmanyĩsya. ‘Ala matwĩe nthĩ makeemanyĩsya ũlũngalu.’ (Isaia 26:9) Ĩndĩ ti onthe meĩthĩwa mayenda kwĩka kwenda kwa Ngai. Isaia 26:10 yaĩtye: ‘Ũseo o na woonanw’a kwa ũla mũthũku, ndakemanyĩsya ũlũngalu; e nthĩ ya ũlũngalu akeekaa naĩ, na ndakona ũnene wa Yeova.’ Ĩvinda ya Mũthenya wa Sila andũ asu athũku makooawa vate wĩkwatyo ũngĩ.
Mũthenya wa Sila ũithela ala meĩthĩwa me avonoku ‘makeethĩwa thayũ’ na me eanĩu vyũ. (Ũvuan’yo 20:5) Ĩvinda ya Mũthenya wa Sila andũ onthe makatw’ĩka eanĩu ũndũ mũndũ wa mbee wailye yĩla woombiwe. (1 Akolintho 15:
^ kal. 1 Sisya ũvoo ĩũlũ wa Ali-Maketoni, nthĩnĩ wa ĩvuku Mwabudu Mungu wa Pekee wa Kweli kĩlungu kya 20 yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
KĨLUNGU KYA 11
Why Does God Allow Suffering?
Ngai nĩwe ũetete mathĩna nthĩ ĩno?
Nĩ ũkũlyo wĩva waumĩlilw’e mũũndanĩ wa Eteni?
Ngai akamina mathĩna onthe ala makwataa andũ ata?
1, 2. Andũ makwatawa nĩ mathĩna meva ũmũnthĩ, na ũu ũtumaa mekũlya ata?
ĨTINA wa kaũ mũthũku mũno nthĩnĩ wa nthĩ ĩmwe, iveti na syana ngili mbingĩ ila syooaiwe syathikiwe mbũanĩ ĩmwe na yathyũlũlũkĩlw’a ngelany’o. Kĩla ngelany’o yaandĩkĩtwe ĩkũlyo yĩĩ: “Nĩkĩ? ” Mavinda amwe yĩu nĩyo ĩkũlyo yĩla yĩ woo vyũ kũsũngĩa. Andũ makũlasya ĩkũlyo yĩu mena woo yĩla kaũ, mĩisyo, ũwau kana syĩko sya ũng’endu syatuma endwa makw’a, mĩsyĩ yoo yanangwa, kana kũmaetee mathĩna angĩ maingĩ. Mendaa kũmanya nĩkĩ makwatawa nĩ maũndũ asu mathũku.
2 Nĩkĩ Ngai ũekete kwĩthĩwe na mathĩna? Ethĩwa Yeova nĩ mwene vinya wonthe, e wendo, nĩ mũĩ, na nĩ mũsili wa katĩ, nĩkĩ nthĩ yusũĩtwe nĩ kĩmena na ũsili ũte wa katĩ? Maũndũ asu nĩmaũseng’asya?
3, 4. (a) Nĩ kyaũ kyonanasya kana ti naĩ kũkũlya nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna methĩwe kw’o? (b) Yeova ew’aa ata andũ maithĩna?
3 Nĩ ĩvĩtyo kũkũlya nĩkĩ Ngai ũekete kwĩthĩwe na mathĩna? Amwe mesilasya ĩkũlyo ta yĩu yonanasya kana maĩi na mũĩkĩĩo mũlũmu na kana nĩmeũmũvũthya Ngai. Wasoma Mbivilia wĩthĩaa kana andũ maĩ na mũĩkĩĩo na mamũkĩaa Ngai no makũlasya makũlyo ta asu. Kwa ngelekany’o, mwathani Avakuki akũlilye Yeova atĩĩ: “Nĩkĩ naku ũmbonasya ũthũku, na kũtuma nĩsiasya maũndũ ma ngũlũ? Nũndũ wanangĩko na ũng’endu me mbee wakwa; na ve ĩteta, na ngananĩo nikũkĩla.”
4 Yeova aamũtetya mwathani mũĩkĩĩku Avakuki nũndũ wa makũlyo asu? Aiee, ndaamũtetya. Ĩndĩ Ngai nĩweekĩie ndeto sya mwathani Avakuki Mbivilianĩ. Na Ngai nĩwamũtetheeisye Avakuki kũelewa maũndũ nesa na kũlũmya mũĩkĩĩo. Ngai endaa ũkwĩka o ũu. Lilikana kana Mbivilia ĩmanyĩasya kana “nũtũsũvĩaa.” (1 Vetelo 5:7) Ngai amenete ũthũku na mathĩna ala ũthũku ũetae mbee wa ũndũ andũ mamamenete. (Isaia 55:
NĨKĨ KWĨ MATHĨNA MAINGĨ?
5. Nĩ itumi syĩva inenganawe kũelesya nĩkĩ andũ mathĩnaa, ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya ata?
5 Andũ ma ndĩni mbingĩ nĩmakũlasya atongoi na amanyĩsya moo ma ndĩni nĩkĩ kwĩ mathĩna maingĩ. Masũngĩawa kana ku nĩ kwenda kwa Ngai na kana nĩwatw’ie tene kĩla ũndũ wĩĩthĩwa, o na mĩisyo. Aingĩ meawa kana meko ma Ngai maimanyĩkaa, na kana we oaa andũ o na syana nĩ kana amatwae ĩtunĩ vala ũĩ. O ta ũndũ wĩmanyĩisye, Yeova Ngai ndaetae ũthũku. Mbivilia yaasya: “Nĩkwĩthĩwe kũasa na Ngai, atĩ eke ũthũku, na kũasa na Mwene Vinya W’onthe, atĩ eke naĩ.”
6. Nĩkĩ andũ aingĩ mekaa mavĩtyo kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ma nthĩ ĩno?
6 Nĩwĩsĩ nĩkĩ andũ matũlaa Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala me kũũ nthĩ? Mavinda maingĩ andũ matũlaa Ngai Mwene Vinya W’onthe mũtĩ nũndũ masũanĩaa we nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ. Ĩndĩ ve ũw’o wa vata Mbivilia ĩmanyĩasya matesĩ. Nũneemanyĩisye ũw’o ũsu Kĩlungunĩ kya 3 ĩvukunĩ yĩĩ. Ũneemanyĩisye kana ũla ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno nĩ Satani ũla Ndevili.
7, 8. (a) Mwĩkalĩle wa nthĩ ĩno ũvw’anene na wa ũla ũmĩsumbĩkĩte ata? (b) Andũ kwĩthĩwa mate eanĩu o vamwe na ‘ĩvinda na maũndũ tũtataĩĩe’ itumaa ata andũ makwatwa nĩ mathĩna?
7 Mbivilia ĩwetete nesa atĩĩ: “Nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wa ũla mũthũku.” (1 Yoana 5:
8 Kĩtumi kya kelĩ kĩtumĩte kwĩthĩwa mathĩna nĩ kana, o ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3, andũ meethĩĩtwe mate eanĩu kuma yĩla naĩ yeekiwe mũũndanĩ wa Eteni. Andũ moanĩaa kũsumbĩka na ũu ũiete makaũ, ũkombo, na mathĩna. (Mũtavan’ya 4:1; 8:9) Kĩtumi kya 3 kĩtumĩte kwĩthĩwa mathĩna nĩkwĩthĩwa “ĩvinda na ĩvuso [“ũndũ ũtataĩĩwe,” NW ] nĩsyĩkĩkaa.” (Mũtavan’ya 9:11) Nthĩnĩ wa nthĩ ĩtasumbĩkĩtwe nĩ Yeova e Mũsũvĩi, andũ nĩmatonya kũkwatwa nĩ mathĩna.
9. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Yeova ena kĩtumi kĩseo kya kũeka mathĩna maendee kwĩthĩwa kw’o?
9 Kũmanya kana Ngai ndaetae mathĩna nĩkũtũkiakiasya. Tiwe ũetae makaũ, ũng’endilĩ, ũkombo na maũndũ angĩ ma mũisyo ala matumaa andũ mathĩna. O ũu wĩ o vo, nĩtwaĩle kũmanya nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna aa onthe methĩwe kw’o? Ethĩwa nĩwe Mwene Vinya Wonthe, ena ũtonyi wa kũmamina. Ĩndĩ nĩkĩ ũtamaminĩte? No nginya Ngai wĩ wendo ũla twĩmaanyĩĩtye ĩũlũ wake ethĩwe ena kĩtumi kĩseo kya kũeka mathĩna maendee kwĩthĩwa kw’o.
ŨKŨLYO WA VATA ŨLA WAUMĨLILW’E NĨ SATANI
10. Satani aumĩlilye nzika ĩũlũ wa kyaũ, na asyumĩlilye ata?
10 Nĩ kana tũmanye nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna methĩwe kw’o no nginya tũsũanĩe ĩũlũ wa ũndũ mathĩna maambĩĩie. Yĩla Satani watumie Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Yeova, ve ũkũlyo mũnene waumĩlilw’e. Satani ndaaumĩlya nzika ĩũlũ wa ũtonyi wa Yeova nũndũ nĩwĩsĩ ũtonyi wa Yeova ndwĩ maela. Ĩndĩ aumĩlĩlilye nzika ĩũlũ wa kana Yeova nĩwe waĩle kũsumbĩka. Kwa kũmwĩta Ngai mũkengani ũvataa andũ make syĩndũ nzeo, Satani oonanisye kana Ngai nĩ mũsumbĩ ũte mũseo. (Mwambĩlĩĩlyo 3:
11. Nĩkĩ Yeova ũtaananga alei asu me o mũũndanĩ wa Eteni?
11 Atamu na Eva nĩmamũleile Yeova. Ũu waĩ ũndũ ũmwe na kwasya: ‘Tũikwenda kũsumbĩkwa nĩ Yeova. No twĩĩtw’ĩĩe ũndũ ũla mũseo na ũla mũthũku ithyĩ ene.’ Yeova aĩ atonya kwĩka ata kwosana na ndeto isu? Aĩ atonya ata kwony’a syũmbe syonthe mbũĩ kana alei asu maĩ mavĩtyo na kana ũsumbĩki wake now’o mũseo? Mũndũ nũtonya kwasya kana Ngai aĩle kũmananga na ayũmba andũ angĩ. Ĩndĩ Yeova nĩwawetete kĩeleelo kyake kya kusũsya nthĩ na ũsyao wa Atamu na Eva na endaa mekale nthĩ yĩ valatiso. (Mwambĩlĩlyo 1:28) Yeova nĩwĩanĩasya kĩeleelo kyake kĩla ĩvinda. (Isaia 55:
12, 13. Nengana ngelekany’o ĩkwonanay’a kĩla kĩtumĩte Yeova etĩkĩlya Satani asumbĩke nthĩ ĩno, na kĩla kĩtumĩte Ngai aeka andũ mesumbĩke.
12 Kwasũanĩa ngelekany’o ya mwalimũ ayony’a amanyĩw’a make ũndũ matonya kwĩka ĩsavu yĩ vinya. Mũmanyĩw’a ũmwe mũĩ na mũng’endu ayũkĩla na ayasya nzĩa ya mwalimũ ya kwĩka ĩsavu yĩu yĩ mavĩtyo. Na kwa kwonany’a kana mwalimũ ũsu ndatonya kwĩka ĩsavu yĩu, mũmanyĩw’a ũsu ayasya kana we nĩwĩsĩ nzĩa nzeo ya kũyĩka. Amanyĩw’a amwe maisũanĩa eneena w’o na maileana na mwalimũ. Mwalimũ ũsu aĩle kwĩka ata? Akakuthũa amanyĩw’a asu ang’endu kwĩthĩwa ata kwa ala angĩ? Tyo mesilye kana amanyĩw’a asu meũleana na mwalimũ nĩmo mesĩ? Amanyĩw’a ala angĩ onthe nĩmatonya kũsũanĩa kana mwalimũ ũsu ekĩa kwoneka ta ũtesĩ, na nĩmatonya kũeka kũmũnenga ndaĩa. Kwoou mwalimũ ũsu nũtonya kwĩtĩkĩlya mũmanyĩw’a ũsu mũng’endu amony’e ala angĩ ũndũ we mwene ũtonya kwĩka ĩsavu yĩu.
13 Yeova eekie o ũndũ ũilye wa mwalimũ ũsu. Lilikana kana alei ala maĩ mũũndanĩ wa Eteni timo me oka makonetw’e nĩ ũlei ũsu. Alaĩka milioni mbingĩ no masyaĩĩsye. (Yovu 38:7; Ndanieli 7:10) Ũndũ Yeova waĩ atonya kwĩkana na ũlei ũsu waĩ ũtonya kumĩlya maũndu makonetye alaĩka onthe na ũyĩsa ũkwata syũmbe syonthe syake mbũĩ. Yeova eekie ata? Nĩwamwĩtĩkĩlilye Satani onany’e ũndũ we ũtonya kũsumbĩka andũ. Na ĩngĩ Ngai aeka andũ mesumbĩke matongoew’e nĩ Satani.
14. Nĩ ũseo mwaũ ũkaumĩla nĩkwĩthĩwa Yeova nĩwatwie kwĩtĩkĩlya andũ mesumbĩke?
14 Mwalimũ ũsu twoona ngelekany’onĩ ĩsu nĩwĩsĩ kana amanyĩw’a asu ang’endu mayĩsĩ ĩsavu yĩu. Ĩndĩ nĩwĩsĩ kana ametĩkĩlya monany’e kana nĩmesĩ, amanyĩw’a ala angĩ nĩmeũtetheka. Amanyĩw’a asu ang’endu maemwa kwĩka ĩsavu yĩu, ala angĩ aseo nĩmeũmanya nesa kana no mwalimũ e weka waĩle kũmatongoesya. Na maielewa kĩtumi kya mwalimũ kya kũkuthũa amanyĩw’a asu ang’endu. O ta ũu Yeova nĩwĩsĩ kana kũkeethĩwa ũseo kwa alaĩka na andũ onthe me ngoo ntheu kwona kana Satani na ala mamũatĩĩa nĩmaemetwe kũsumbĩka na kana andũ maitonya kwĩsumbĩka. Andũ onthe me ngoo ntheu o vamwe na alaĩka makaelewa nesa ndeto ii sya Yelemia: “Ame Yeova, nĩnĩsĩ kana nzĩa ya mũndũ ndĩ nthĩnĩ wake mwene; kũtongoesya matambya make kũti nthĩnĩ wa mũndũ ũla ũendaa.”
NĨKĨ YEOVA ŨEKETE KWĨTHĨWE MATHĨNA ĨVINDA YĨASAVĨTE ŨU?
15, 16. (a) Nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna methĩwe kw’o ĩvinda yĩasa? (b) Nĩkĩ Yeova ũtasiĩaa maũndũ ta ũng’endu mayĩkĩka?
15 Ĩndĩ nĩkĩ Yeova ũekete mathĩna methĩwe kw’o ĩvinda yĩasavĩte ũu? Na nĩkĩ ũtasiĩĩaa maũndũ mathũku mayĩkĩka? Sũanĩa maũndũ elĩ ala ũla mwalimũ ũtaĩ eka. Mbee, ndaĩ amũvata ũla mũmanyĩw’a mũng’endu kwasya ũndũ wendaa. Kelĩ, ndaĩ amũtetheesya mũmanyĩw’a ũsu kwonany’a ũndũ wĩsĩ ĩsavu. O ta ũu sũanĩa maũndũ elĩ Yeova ũtesa kwĩka. Ũndũ wa mbee, Yeova ndamũvata Satani na ala mamũatĩĩaa kwonany’a kana mena ũw’o. Kũeka ĩvinda yĩvĩte nĩkwaaĩle. Ĩvinda ya myaka ngili mbingĩ ila andũ methĩĩtwe kũũ nthĩ nĩmatatĩte kũũngamya maũsumbĩ ma mĩthemba mingĩ. Andũ nĩmekĩte maendeeo maũndũnĩ ma saenzi na maũndũnĩ angĩ maingĩ, ĩndĩ ũsili ũte wa katĩ, ũkya, ũng’endu, na kaũ nĩ maũndũ mongelekete mũno. Ũsumbĩki wa mũndũ nĩwĩyonanĩtye kana ndwaĩla.
16 Ũndũ wa kelĩ, Yeova ndatetheeasya Satani kũsumbĩka nthĩ ĩno. Kwa ngelekany’o, kethĩwa Ngai nũsiĩĩa ũndũ ta ũng’endu, we tyo ethĩwe aitetheesya kũĩkĩĩthya maũndũ ala Satani waumĩlilye? Ngai akeka ũu tyo ethĩwe ayonany’a kana andũ nĩmatonya kwĩsumbĩka na maũndũ mayĩthĩwa me o maseo? Yeova akeka ũu ethĩwa ayĩlikya maũndũnĩ ma ũvũngũ. Ĩndĩ, “kũitonyeka Ngai kũneena ũvũngũ.”
17, 18. Yeova akeeka ata ĩũlũ wa ũthũku ũla ũetetwe nĩ ũsumbĩki wa andũ matongoew’e nĩ Satani?
17 Nata ĩndĩ ĩũlũ wa ũthũku w’onthe ũla wĩkĩtwe ĩvinda yĩĩ yĩasa ya ũlei? Nĩtwaĩle kũlilikana kana Yeova nĩ mwene vinya w’onthe. Kwoou we nũtonya kũmina na akamina mathĩna ala makwataa andũ. O ta ũndũ tũneemanyĩisye, nthĩ nĩthũkĩtw’e nayo ĩkaseũvw’a ĩtw’ĩke Valatiso. Mathĩna ala maetiwe nĩ naĩ makavetwa nũndũ wa mũĩkĩĩo witũ nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Yesũ, na woo wa kĩkw’ũ ũkavetwa nĩ ũthayũũkyo. Kwoou, Ngai akamwĩaĩa Yesũ “anange mawĩa ma ndevili.” (1 Yoana 3:8) Yeova akeeka maũndũ asu onthe ĩvinda yĩla yaĩlĩte vyũ. No tũtane nĩkwĩthĩwa ndanamba kũete wanangĩko, nũndũ kweteela nĩkũtumĩte twĩsa kũmanya ũla w’o na kũthaitha. (2 Vetelo 3:
18 Andũ no makũlye, Kethĩwa Ngai oombie Atamu na Eva matatonya kũtw’ĩka alei, nĩtwĩthĩwa twaakwatwa nĩ mathĩna aa onthe? Nĩ kana tũsũngĩe ĩkũlyo yĩu, no nginya tũlilikane mũthĩnzĩo wa vata ũla Yeova watũnengie.
ŨKAŨTŨMĨA ATA MŨTHĨNZĨO ŨLA NGAI ŨKŨNENGETE?
19. Nĩ mũthĩnzĩo wĩva wa vata tũnengetwe nĩ Yeova, na nĩkĩ twaĩle kũwosa ta wa vata?
19 O ta ũndũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, andũ moombiwe na ũthasyo wa kwĩnyuvĩa ũndũ mekwenda kwĩka. Nĩwĩsĩ kana ũsu nĩ mũthĩnzĩo wa vata? Ngai nĩwoombie nyamũ mbingĩ ĩndĩ iyaanengwa mũthĩnzĩo ũsu. (Nthimo 30:24) Ithyĩ nĩtũtana kethĩwa Ngai atũmbie tũilyĩ ta nyamũ? Aiee. Ĩndĩ twĩna ũtanu nũndũ kĩla mũndũ e na ũthasyo wa kũnyuva ũndũ ũkwenda ethĩwe ailyĩ, mwĩkalĩle ũla ũkwenda, o na kũnyuva anyanya na maũndũ angĩ maingĩ. Nĩtwendete kwĩthĩwa na ũthasyo wa kĩthimo, na ũu nĩw’o Ngai ũkwenda.
20, 21. Tũtonya kũtũmĩa mũthĩnzĩo wa ũthasyo wa kũnyuva nesa ata, na nĩkĩ twaĩle kwĩka ũu?
20 Yeova ndendeeaw’a nĩ ũthaithi wa kũingĩĩw’a. (2 Akolintho 9:7) Kwa ngelekany’o, mũsyai atonya kwendeew’a yĩla mwana ũkwasya kuma ngoonĩ kana we nũmwendete, kana nĩ yĩla mwana ũsu ũkũingĩĩw’a kwasya ũu? Ĩkũlyo nĩ, We waĩle kũũtũmĩa ata ũthasyo ũsu Yeova ũkũnengete wa kwĩnyuvĩa ũndũ ũkwenda kwĩka? Satani, Atamu, na Eva matũmĩie ũthasyo ũsu naĩ. Manyuvie kũlea Yeova Ngai. We waĩle kwĩka ata?
21 Nũtonya kũtumĩa nesa vyũ mũthĩnzĩo wa ũthasyo wa kwĩnyuvĩa ũndũ ũkwenda kwĩka. Nũtonya kũvulana na andũ milioni mbingĩ ala matw’ĩte kũthaitha Yeova. Nĩmatanĩthasya Yeova nũndũ nĩmekaa maũndũ mekwonany’a kana Satani nĩ mũkengani na ndatonya kũsumbĩka. (Nthimo 27:11) We nũtonya kwonany’a ũu kwa kũnyuva kwĩkala mwĩkalĩle ũla waĩle. Tũkeemanyĩsya ũndũ ũtonya kwĩkala mwĩkalĩle ũsu Kĩlungunĩ kya 12.


text:
Kĩeleelo kya Yeova Kĩi Ndĩi ya Kwĩanĩa!
“Nĩnĩneenete, na ngawĩanĩsya; nĩnĩsũanĩĩte, na ngawĩka.”—ISA. 46:11.
MBATHI: 147, 149
1, 2. (a) Nĩ ũndũ wĩva Yeova ũtũvuanĩsye? (b) Ĩandĩko ya Isaia 46:10, 11 na 55:11 yĩtũĩkĩĩthĩtye kyaũ?
MŨSOA wa mbee vyũ Mbivilianĩ nĩ mũsoa mũkuvĩ ĩndĩ wĩ ndeto ngito. Waĩtye: “Mwambĩlĩlyonĩ Ngai nĩwatw’ĩkĩthisye matu na nthĩ.” (Mwa. 1:1) Nĩ w’o kana twĩ na ũmanyi mũnini wa syĩndũ mbingĩ ila syoombiwe nĩ Ngai, ta yayaya, kyeni, na ũla vinya wĩtawa gravity. Na kĩlungu kya wũmbi kĩla twonete nĩ kĩnini mũno. (Mũta. 3:11) Ĩndĩ Yeova nũtũvuanĩsye kĩeleelo kyake kwa nthĩ na kwa andũ. Oombie nthĩ yĩ nzeo na oomba andũ na mũvw’ano wake, na amanenga ĩ nthĩ matanĩe kwĩkala vo. (Mwa. 1:26) Maaĩle kũtw’ĩka syana syake, nake Yeova ayĩthĩwa Ĩthe woo.
2 Kĩlungu kya katatũ kya ĩvuku ya Mwambĩlĩlyo nĩkĩeleetye kana kĩeleelo kĩu kya Yeova nĩkyavĩngĩĩsiwe. (Mwa. 3:1-7) Ĩndĩ thĩna ũsu walikile ti thĩna waĩ ũtonya kũema Yeova. Vai mũndũ ũtonya kũsiĩĩa Yeova ndakeanĩsye kwenda kwake. (Isa. 46:10, 11; 55:11) Kwoou no twĩkale tũte na nzika nongi kana Yeova akeanĩsya kĩeleelo kyake ate kũselewa o na vanini!
3. (a) Nĩ ũw’o wĩva wa vata ũtonya kũtũtetheesya kũelewa ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ? (b) Twĩneenea maũndũ asu ĩvindanĩ yĩĩ nĩkĩ? (c) Twĩneenea makũlyo meva?
3 Vate nzika, nĩtwĩsĩ ũw’o ũla wĩ Mbivilianĩ ĩũlũ wa kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ ĩno na kwa andũ, na ĩũlũ wa kĩanda kya vata mũno kĩla Yesũ Klĩsto ũkwatĩĩe nthĩnĩ wa kwĩanĩw’a kwa kĩeleelo kĩu kya Ngai. Maũndũ asu nĩ ma vata mũno na no kwĩthĩwa no mo maĩ ma mbee kũmanya ĩla twambĩĩe kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai. Kwoou nũseo o naitũ tũkatetheesya andũ ala me na ngoo nzeo mamanye maũndũ asu ma vata. Ĩvindanĩ yĩĩ tũũsoma ĩsomo yĩĩ, tũendeee kũtata ũndũ tũtonya tũthokye andũ aingĩ vyũ moke ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Klĩsto. (Luka 22:19, 20) Ala makoka nĩmakamanya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa kĩeleelo kya Ngai. Kwoou tũmĩthenyanĩ tũũ tũtiele ũmbano ũsu ũtanavika, nĩvaĩlĩte tũkasũanĩa ĩũlũ wa makũlyo mana tũtonya kũtũmĩa kũtetheesya ala twĩmanyĩasya Mbivilia namo, vamwe na angĩ ala me ngoo nzeo methĩwe na wendi wa kũmbana naitũ ũmbanonĩ ũsu. Twĩneenea makũlyo aa atatũ: Ngai aĩ na kĩeleelo kĩva kuma mwambĩĩonĩ kwondũ wa nthĩ na andũ? Thĩna walikĩile va? Na nĩkĩ nthembo ĩla Yesũ waumisye ya wovosyo nĩyo ĩtumaa kĩeleelo kya Ngai kĩanĩa?
MŨMBI WITŨ AĨ NA KĨELEELO KĨVA KUMA MWAMBĨĨONĨ?
4. Nĩ kwa nzĩa yĩva wũmbi ũtavanasya ũtheu mũtisu wa Yeova?
4 Yeova nĩ Mũmbi wa ũsengy’o na wa ũkĩwa. Kyonthe kĩla woombie akyũmbie na ũĩ wĩ ĩũlũ mũno ũtakesa kũvikĩwa nũũ kana ũũ. (Mwa. 1:31; Yel. 10:12) Twĩmanyĩasya kyaũ twasisya ũndũ syĩndũ ila syoombiwe syanakavĩte na ũndũ syoombiwe na mũvango? Twasisya syĩndũ ila syoombiwe, nĩtũseng’aa mũno twoona kana syonthe, o na ila nini, ikwatĩĩe vandũ va vata. Kwa ngelekany’o, we nũũ ũtaseng’aa asoma ĩũlũ wa tũla twĩndũ tũnini tũseũvĩtye mwĩĩ wa mũndũ (cells), kana oona kaũkenge kasyaiwe, kana eeloela sua yĩithũa? Tũtanĩaa syĩndũ isu nũndũ twoombiwe tũtonya kũsisya kĩndũ kyanake tũkamanya nĩ kyanake ki.—Soma Savuli 19:1; 104:24.
5. Yeova eekie ata nĩ kana maũndũ mekĩke na mũvango nthĩnĩ wa wũmbi wake?
5 Twasisya wũmbi nĩtwonaa kana kyonthe kĩla Yeova waaũmba nĩwakĩkĩĩe mĩvaka ĩla kyaĩle kũatĩĩa. Mĩao ĩla waseũvisye ya mwĩkalĩle vamwe na mĩvaka ĩla weekĩĩie syĩndũ ila woombie, nĩyo ĩtumaa maũndũ onthe vala mavika mekĩka na mũvango. (Sav. 19:7-9) Kwoou kĩla kĩndũ kyoombiwe kĩ vala kĩthĩawa kĩkwatĩĩe, na kĩ wĩa ũla kyanengiwe kĩeleelonĩ kya Ngai. Yeova nĩwe ũtusaa ũndũ syĩndũ ila woombie syaĩle kũthũkũma iteũvĩngĩĩsana. Kwa ngelekany’o, mwĩao ũmwe Yeova weekĩie syĩndũnĩ ila woombie (law of gravity) nĩw’o ũtumaa nthĩ ĩtatiana na yayaya, o na nĩw’o ũtumaa kĩw’ũ kya ũkanga kyũka na kũthi. Na mwĩao ũsu ũte vo, andũ na syĩndũ ila syĩ kũũ nthĩ syĩkala ilelete nzevenĩ na iyĩsa kũlũma vandũ vamwe o na ikenda. Keka ti va mĩao na mĩvaka ĩla Yeova weekĩie, syĩndũ syonthe ila syoombiwe, o na vamwe na andũ, iyĩkalĩkya. Vate nzika, mũvango ũsu mũseo wĩ wũmbinĩ wĩonany’a kana Ngai aĩ na kĩeleelo ĩla woombaa nthĩ na andũ. Kwoou ĩkũlyo nĩ atĩĩ: Ĩla tũũtavany’a, no tũtetheesye andũ makamanya kana ve ũla watumie vethĩwa ve mũvango mũseo ta ũsu wũmbinĩ?—Ũvu. 4:11.
6, 7. Nĩ mĩthĩnzĩo ĩmwe yĩva Yeova wanengie Atamu na Eva?
6 Kĩeleelo kya Yeova kya mbee kyaĩ andũ mekale tene na tene vaa nthĩ. (Mwa. 1:28; Sav. 37:29) Nũndũ wa ũlau wake, nĩwanengie Atamu na Eva mĩthĩnzĩo ya mĩthemba mingĩ nĩ kana matanĩe thayũ. (Soma Yakovo 1:17.) Kwa ngelekany’o, Yeova nĩwamanengie ũthasyo wa kwĩnyuvĩa maũndũ, ũtonyi wa kũsũanĩa, na ũtonyi wa kwendana na kũtuma ndũũ. O na nĩwaneenie na Atamu na amũmanyĩsya ũndũ ũtonya kwĩkaa kĩla kyaĩle. O na ĩngĩ, nĩwamanyĩisye Atamu ũndũ ũtonya kwĩanĩsya mavata make mwene, na ũndũ ũtonya kũsũvĩa nyamũ na nthĩ. (Mwa. 2:15-17, 19, 20) Mũthĩnzĩo ũngĩ Yeova wanengie Atamu na Eva nĩ kũmomba matonya kũvathũkany’a mĩsamo na mĩnyungo ya syĩndũ, matonya kwĩw’a na kwona, na matonya kũmanya mavũũsya kĩndũ kana kĩndũ kyamavũũsya. Kwoou maĩ matonya kũtanĩa vyũ wanake na wingĩ ũla waĩ vaa nthĩ. Andũ asu elĩ ma mbee kũmbwa mayesaa kwaĩwa nĩ wĩa wa kũtethya o na ĩndĩĩ. O na ĩngĩ mesaa kũtanĩa mũno kwĩanĩsya maũndũ maingĩ na kwĩmanyĩsya kwĩka maũndũ maingĩ mũno matathela.
7 Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva waĩ kĩeleelonĩ kĩu kya Ngai? Yeova oombie Atamu na Eva me na ũtonyi wa kũsyaa syana ite na naĩ. Ngai endaa syana syoo o nasyo isyaane na vaiendeea ũu nginya ĩla nthĩ ĩkausũa andũ. Endaa Atamu na Eva na asyai ala angĩ onthe mesaa kũka ĩtina woo, mende syana syoo o ũndũ we mwene wendete syana ila syaĩ syake sya mbee kũũ nthĩ, Atamu na Eva. Maaĩle kũtũa kũũ nthĩ tene na tene, na maitanĩa syĩndũ syonthe ila syaĩ vo.—Sav. 115:16.
THĨNA WALIKĨILE VA?
8. Nĩkĩ Yeova wanengie Atamu na Eva ũla mwĩao wĩ ĩandĩkonĩ ya Mwambĩlĩlyo 2:16, 17?
8 Maũndũ mayaathi kwosana na kĩeleelo kĩla Ngai waĩ nakyo. Thĩna walikĩile va? Yeova anengete Atamu na Eva mwĩao o ũmwe mũvũthũ nĩ kana mamanye kana ve mĩvaka mataaĩle kũkĩla. Ameaĩe atĩĩ: “Wa kĩla mũtĩ wa mũũndanĩ nũtonya ũya o ũndũ ũkwenda: ĩndĩ wa mũtĩ wa kũmanyĩthya ũseo na ũthũku, ndũkaye: nĩkwĩthĩwa mũthenya ũla ũkaya waw’o ndũkatĩa ũkw’a.” (Mwa. 2:16, 17) Ũsu ti mwĩao waĩ vinya kwa Atamu na Eva kũelewa, na ti mwĩao waĩ vinya kũatĩĩa. Ndwaĩ vinya nũndũ o na maĩ na lĩu mwingĩ matesa kũmina.
9, 10. (a) Satani akenganie ata ĩũlũ wa Yeova? (b) Atamu na Eva matwie kwĩka ata? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 3.)
9 Satani, ũla nĩwe Ndevili, atũmĩie nzoka kũkenga Eva nĩ kana aeme kũmwĩw’a Ĩthe wake, Yeova. (Soma Mwambĩlĩlyo 3:1-5; Ũvu. 12:9) Kĩla Satani weekie nĩ kwambĩĩa kũmantha mavĩtyo ũla mwĩaonĩ Ngai wanengete syana syake sya kũũ nthĩ akasyĩa itikaye “wa kĩla mũtĩ wa mũũndanĩ.” No ta ũndũ ũmwe na wakũlasya Eva atĩĩ: ‘Wĩenda kũmbĩa mũyĩsa kwĩka kĩla mũkwenda?’ Kuma vau amũtavisye ũvũngũ wĩ ũtheinĩ vyũ amwĩa: “Mũikakw’a nongĩ.” Na ĩndĩ atata kũsesenga Eva aimwonethya kana ti lasima amwĩw’e Ngai. Amũtavisye ndeto ii: “Ngai nĩwĩsĩ kana mũthenya ũla mũkaya waw’o, nĩvo mũkasalukw’a metho.” Satani endaa kwonethya Eva kana kĩla kyatumie Yeova amavata yĩla ĩtunda nĩ kana ndendaa maisalukw’a metho. Asyokie amwongela ũvũngũ ũngĩ amwĩa: “Nenyu mũkeethĩwa ta Ngai, mũkĩmanya ũseo na ũthũku.”
10 Kũvikĩa vau kĩla Atamu na Eva matielye no kwĩka ũtwi. Mesaa kwĩw’a ũũ? Nĩ Yeova kana nĩ nzoka? Mo matwie kũlea kũmwĩw’a Ngai. Kuma vau maendie ngalĩko ya Satani na matw’ĩka alei o take. Mamũleile Yeova ta we Ĩthe woo, na malea vyũ ũsumbĩki wake vamwe na ũsũvĩo ũla wamanengete.—Mwa. 3:6-13.
11. Nĩkĩ Yeova ũtomĩĩasya ngũlũ?
11 Naĩ nĩyalikile ĩla Atamu na Eva maleile kũmwĩw’a Yeova. Na eka ũu, kũlea kũmwĩw’a Yeova kwatumie matw’ĩka nthũ syake nũndũ nĩwe ũla “wĩ na metho matheu ũtasiasya ũthũku.” Na kwoou we nĩ Ngai “ũtatonya kũsisya ngũlũ,” kana kwa ndeto ingĩ, nĩ Ngai ũtatonya kũmĩĩsya ngũlũ. (Ava. 1:13) Keka vai ĩtambya Yeova waaosea Atamu na Eva, syũmbe syonthe ila syĩ kũũ nthĩ na ĩtunĩ syĩthĩwa syaanangĩiwe wĩkwatyo wasyo. Na ũndũ ũla mũnene nĩ kana, keka Ngai nĩwavw’ĩkie metho akatw’ĩka ndanona naĩ ĩla yeekwa mũũndanĩ wa Eteni, atw’ĩka Ngai ũtesa kũĩkĩĩwa ĩngĩ. Ĩndĩ Yeova ndevĩngĩĩsaa, na nde ĩndĩ wĩsaa kũema kũatĩĩa myolooto yake. (Sav. 119:142) Kwoou ũthasyo ũla Atamu na Eva manengetwe ndwaĩ kĩtumi kya kũtũla mwĩao wa Ngai. Nũndũ wa kũlea kũmwĩw’a Yeova, nĩmakwie na masyoka kĩtoonĩ, o vala Yeova wamaumĩtye.—Mwa. 3:19.
12. Nzyawa sya Atamu syakwatiwe nĩ kyaũ?
12 Atamu na Eva mamina kũya yĩla ĩtunda, Ngai ndaĩ esa kũmetĩkĩla ĩngĩ mekale me ngwatanĩo na syũmbe ila ingĩ syake ndĩkĩĩku. Ngai nĩwamalũngilye mũũndanĩ wa Eteni, na ndaamanenga wĩkwatyo wa kwĩsa kũsyoka vo ĩngĩ. (Mwa. 3:23, 24) Yeova ndaavĩtya kwĩka ũu nũndũ maĩ no nginya makethe ũsyao wa ũtwi ũla meekĩte wa kũmũlea. (Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:4, 5.) Mũndũ ndaĩ atonya ĩngĩ kwĩthĩwa na nguma ta ila sya Ngai tondũ weethĩawa nasyo atanamba kũvĩtya. Atamu eeyanangĩie wĩkwatyo wake na asyoka atiĩa nzyawa syake mathĩna, naĩ, na kĩkw’ũ. (Alo. 5:12) Atumie nzyawa syake syasya wĩkwatyo wa thayũ ũtathela. Ũndũ ũngĩ nĩ kana ĩtina wa ũu, Atamu na Eva mayaĩ matonya kũsyaa mwana ũte na naĩ. O na syana syoo ti syo syaĩ syĩka ũu. Satani amanya nĩwamina kwasya Atamu na Eva maeka kũmwĩw’a Ngai, akwatanie na wĩa wa kwasya andũ kũvika o na ũmũnthĩ.—Yoa. 8:44.
NTHEMBO YA WOVOSYO NĨTUMAA TWĨW’ANĨTHW’A NA NGAI
13. Nĩ ũndũ wĩva Yeova wendeaa andũ?
13 Ĩndĩ o na kau maũndũ nĩmaanangĩkie, Ngai ndaaeka kwenda andũ. Na o na kau Atamu na Eva nĩmamũtiie, we no wendaa andũ matanĩe kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo nake. Ndendaa mũndũ o na ũmwe akw’e. (2 Vet. 3:9) Nĩkyo kĩtumi Atamu na Eva mamũtia oou, Ngai weekie mĩvango nĩ kana wĩthĩe nĩvatonyeka andũ makethĩwa ĩngĩ na ngwatanĩo nzeo nake. We esaa kwĩka ata eanĩsye kĩu na ũyĩthĩa ĩvindanĩ yĩu no ũatĩĩe myolooto yake mĩlũngalu?
14. (a) Kwosana na ĩandĩko ya Yoana 3:16, nĩ mũvango wĩva Ngai weekie nĩ kana aumye andũ ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ? (b) Nĩ ĩkũlyo ta yĩva tũtonya kũneenea na ala me na ngoo nzeo?
14 Soma Yoana 3:16. Aingĩ ala tũũthokya moke kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ nĩmesĩ ũndũ mũsoa ũsu wasasya. Ĩndĩ ĩkũlyo nĩ, Nĩ kwa nzĩa yĩva nthembo ya Yesũ ĩtumaa tũkwata thayũ ũtathela? Andũ ala meũmantha ũw’o na ngoo ntheu no makwate ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu mooka ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ. Ĩndĩ o na no tũmatetheesye maelewe ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu ĩvindanĩ yĩĩ tũendeee na kambeini, kana o ĩla tũkethĩwa tũimasyokea ĩtina wa ũmbano ũsu. Andũ ta asu no matane mũno mambĩĩa kũelewa nesanga ũndũ nthembo ya wovosyo yonanasya kana Yeova nũtwendete na e ũĩ mwingĩ. Nĩ maũndũ ta meva tũtonya kũmaelesya ĩũlũ wa wovosyo?
15. Yesũ e kũũ nthĩ aĩ kĩvathũkany’o kĩva na Atamu?
15 Yeova anenganie mũndũ ũte na naĩ nĩ kana atw’ĩke mbovosya. Yaĩ no nginya mũndũ ũsu ũte na naĩ ekale alũmanĩtye vyũ na Yeova, na ayĩthĩwa ayenda vyũ kũnengane thayũ wake nĩ kana ovosye andũ. (Alo. 5:17-19) Nĩ kana Yeova eanĩsye kĩu, nĩwathamisye thayũ wa kyũmbe kyake kya mbee vyũ kuma ĩtunĩ nginya kũũ nthĩ. (Yoa. 1:14) Kwa nzĩa ĩsu, Yesũ nĩwasyaiwe kũũ nthĩ ate na naĩ o tondũ Atamu wailyĩ mbeenĩ. Ĩndĩ kĩvathũkany’o kya Yesũ na Atamu nĩ kana we nĩweanĩisye nesa maũndũ ala Yeova wendaa mũndũ ũte na naĩ eanĩsye. O na ĩla waĩ matatwanĩ metu vyũ ndaaĩka naĩ, na ndaatũla mwĩao o na ũmwe wa Ngai.
16. Nĩkĩ nthembo ya wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata mũno?
16 Nũndũ Yesũ ndaĩ na naĩ, aĩ atonya kwovosya andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ kwa kũkw’a kwondũ woo. Yesũ ailyĩ o ũndũ Atamu waaĩle kwĩthĩwa ailyĩ. Ata? Yesũ ndaĩ na naĩ, nĩwalũmanĩtye na Ngai vyũ, na aĩ mwĩwi vyũ. (1 Tim. 2:6) Na kwoou nĩwe watw’ĩkie nthembo ya wovosyo, ĩla yatonyethisye “aingĩ” kwĩthĩwa na wĩkwatyo wa kũkwata thayũ ũtathela, methĩwe nĩ aũme, nĩ aka, kana nĩ syana. (Mt. 20:28) Vate nzika, nthembo ya wovosyo nĩyo ĩtumaa kĩla kĩeleelo kya mbee kya Ngai kĩthĩwa kĩtonya kwĩanĩa. (2 Ako. 1:19, 20) Nthembo ĩsu nĩtumaa andũ onthe aĩkĩĩku methĩwa na wĩkwatyo wa kwĩsa kũkwata thayũ ũtathela.
YEOVA NĨWATŨVINGŨĨE NZĨA YA KŨMŨSYOKEA
17. Wovosyo ũkeanĩsya ũndũ wĩva?
17 Ndwaĩ ũndũ wĩ laisi kwa Yeova kũtũnenga nthembo ĩla watũnengie ya wovosyo. (1 Vet. 1:19) Ĩndĩ endete andũ mũno vyũ na nĩkyo kĩtumi ũtaaemwa nĩ kumya Mwana wake mũsyawa weka akw’e kwondũ woo. (1 Yoa. 4:9, 10) No twasye Yesũ nĩwe woosie mwanya ũla Atamu waĩ naw’o wa kũtw’ĩka ĩthe witũ. (1 Ako. 15:45) Ĩla Yesũ weekie ũu, atũnengie mwanya wa kũkwata thayũ ũtathela, vamwe na mwanya wa kwĩsa kwĩthĩwa twĩ ngwatanĩo ĩngĩ na syũmbe ila ingĩ sya Ngai. Kwoou nũndũ wa nthembo ya Yesũ, Yeova no etĩkĩlye andũ mekale me ngwatanĩo ĩngĩ na syũmbe ila ingĩ syake ndĩkĩĩku, na ũyĩthĩa ĩvindanĩ o yĩu no ũatĩĩe myolooto yake mĩlũngalu. Wasũanĩa ĩvinda yĩla andũ onthe aĩkĩĩku makavetewa naĩ vyũ, we tyo wĩw’aa watana mũno? Ala me ĩtunĩ makeethĩwa me ngwatanĩo vyũ na ala makethĩwa kũũ nthĩ. Ithyonthe tũkeethĩwa syana sya Ngai vate kĩndũ tũtialĩtye o na kĩmwe.—Alo. 8:21.
18. Nĩ ĩndĩĩ Yeova ũkatw’ĩka “syonthe nthĩnĩ wa syonthe”?
18 Ũlei wa Satani ndwaatuma Yeova akola andũ, na ndwĩsa kũtuma andũ maeka kũlũmany’a na Yeova o na ethĩwa me na naĩ. Yeova akatũmĩa wovosyo atetheesye syana syake syonthe syĩthĩwe ndũngalu vyũ. Kwasũanĩa ũndũ kũkethĩwa kũilyĩ ĩla “kĩla mũndũ ũmũsiasya Mwana [kana, ũmwĩsĩ], na ũmwĩtĩkĩlaa” ũkakwata thayũ ũtathela! (Yoa. 6:40) Yeova nũtwendete mũno na e ũĩ mwingĩ mũno, na nũndũ wa ũu akavetea andũ naĩ syoo kwĩanana na kĩeleelo kyake. Nĩvo ĩndĩ Yeova, Ĩthe witũ, wĩtw’ĩka “syonthe nthĩnĩ wa syonthe.”—1 Ako. 15:28.
19. (a) Tũkeekaa ata ethĩwa nĩtũtũngaa mũvea kwondũ wa wovosyo? (Sisya ĩsandũkũ “Nĩtũendeei Kũmantha Ala Aĩlu.”) (b) Nĩ ũndũ wĩva ũkonetye wovosyo ũneenewe ĩsomonĩ yĩla yĩatĩĩe?
19 Ethĩwa nĩtũtũngaa mũvea kwondũ wa wovosyo, tũkatataa mũno tũtetheesye angĩ mamanye kana o namo no matetheke nĩ mũthĩnzĩo ũsu wa vata mũno. Andũ nĩmaĩle kũmanya kana wovosyo nĩyo nzĩa ĩla Yeova ũtũmĩaa kũnenga mbaa andũ wĩkwatyo wa thayũ ũtathela, na ekaa ũu nũndũ nũmendete. Ĩndĩ ve o maũndũ angĩ wovosyo wĩanĩasya. Ĩsomo yĩla yĩatĩĩe nĩyĩũtwony’a ũndũ nthembo ya Yesũ ĩtetheeasya kũsũngĩa makũlyo ala Satani waumĩlilye mũũndanĩ wa Eteni.


text:
Ikundi sya Ngũsĩ sya Yeova Syĩthĩawa Syĩilyĩ Ata?
Kĩla kĩkundi kĩthĩawa na nzama ya atumĩa. Ikundi syavika ta 20 iseũvasya mũthyũlũlũko. Ikundi isu nithokeawa nĩ atumĩa metawa asyaĩĩsya ma mũthyũlũlũko.
Nĩvethĩawa na nzama ĩngĩ yĩtawa Nzama Ĩla Ĩtongoesye. Ĩsu nĩyo ĩwetaa ũndũ maũndũ mekwĩkwa kwosana na Mbivilia. Ala me nzamanĩ ĩsu nĩ andũ matw’ĩkie Ngũsĩ tene, na onthe me ovisinĩ mũnene wa Ngũsĩ sya Yeova ũla wĩ Brooklyn, New York.—Meko ma Atũmwa 15:23-29; 1 Timotheo 3:1-7.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
MAKŨLYO MAKŨLAW’A MAVINDA MAINGĨ
Mo Ngũsĩ sya Yeova me Atongoi Mamaĩvaa Mũsaala?
Ithyĩ nĩtwĩthĩawa na andũ ta mavasita? Naaũ manyuvĩtwe matw’ĩke atavany’a?
MAŨMBANO
Nĩ Kyaũ Kĩendeea Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ?
Ũka wĩyonee.


text:
Ngewa ya 72: Nĩwamũtetheeisye Mũsumbĩ Esekia
WE NĨWĨSĨ nĩkĩ mũndũ ũũ ũkũvoya Yeova? We aiĩte valũa ii itambũũkĩte mbee wa kĩthembeo kya Yeova nĩ kĩ? Ũ mũndũ nĩ Esekia. We nĩ mũsumbĩ wa mbaĩ ilĩ sya ĩtheo sya Isilaeli. Nake e thĩnanĩ mũnene. Nĩkĩ?
Kĩtumi nũndũ ita sya Asuli nĩsyaminĩte kwananga ũsumbĩ wa ĩũlũ wa mbaĩ 10. Yeova aekie ũndũ ũsu wĩkĩke nũndũ andũ asu maĩ athũku mũno. Na yu ita isu nĩsyookĩte kũkita na ũsumbĩ ũla wa ila mbaĩ ilĩ.
Mũsumbĩ wa Asuli nĩwatũmanie valũa kwa Mũsumbĩ Esekia. Valũa isu nĩsyo ii Esekia wiĩte vaa mbee wa Ngai. Nĩ valũa sya kũmũthekeea Yeova, na kũmwĩa Esekia etĩkĩle nĩmũsinde. Kwoou kĩu nĩkyo kĩtumi Esekia ũkũvoya ayasya: ‘Ame Yeova, tũtangĩĩe kuma kwa mũsumbĩ wa Asuli. Nĩvo ĩndĩ mbaĩ syonthe ikamanya kana we wĩ weka nue Ngai.’ Yeova nũkũmwĩthukĩĩsya Esekia?
Esekia aĩ mũsumbĩ mũseo. We ndailyĩ ta asumbĩ athũku ma ũsumbĩ ũla wa mbaĩ 10 sya Isilaeli, kana ĩthe wake mũthũku Aasi. We aĩ na kĩthito nthĩnĩ wa kũkwata mĩao ya Yeova yonthe. Kwoou, Esekia amina kũvoya, mwathani Isaia nĩwanenganie ũtũmani ũũ kuma kwa Yeova: ‘Mũsumbĩ wa Asuli ndakalika Yelusaleme. O na vaiĩ ũmwe wa asikalĩ make ũkathengeea Yelusaleme. Na maikekya mũsyĩ o na ũmwe ĩ ndũanĩ.’
Kwasisya visa ũũ wĩ vaa. We nĩwĩsĩ asikalĩ aa onthe akw’ũ naaũ? Nĩ Asuli. Yeova atũmie mũlaika wake, na nthĩnĩ wa ũtukũ ũmwe mũlaĩka ũsu ooaa asikalĩ 185,000 ma Asuli. Kwoou mũsumbĩ wa Asuli eeyĩtũka na asyoka kwoo.
Ũsumbĩ wa ila mbaĩ ilĩ nĩwavonokiw’e, na andũ meethĩwa na mũuo kwa ĩvinda ĩna. Ĩndĩ ĩtina wa Esekia kũkw’a mwana wake Manase nĩwatw’ĩkie mũsumbĩ. Manase na mwana wake Amoni ũla wasumbĩkie ĩtina wake, elĩ maĩ asumbĩ athũku. Kwoou nthĩ yausũwa ĩngĩ nĩ ũtũli wa mĩao na ũng’endu. Mũsumbĩ Amoni ooawa nĩ athũkũmi make mwene, mwana wake Yosia nĩwatwiwe mũsumbĩ wa ũsumbĩ ũla wa mbaĩ ilĩ.
2 Asumbĩ 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Makũlyo
- Mũndũ ũũ wĩ visanĩ nũũ, na nĩkĩ wĩ thĩnanĩ mũnene?
- Nĩ valũa sya mũthemba mwaũ ii Esekia waia mbee wa Ngai, na Esekia evoya ata?
- Esekia aĩ mũsumbĩ ũilyĩ ata, na nĩ ũtũmani wa mũthemba mwaũ ũla Yeova wamũtũmĩie kwĩsĩla mwathani Isaia?
- Mũlaĩka wa Yeova eekanie ata na Asuli, o tondũ kwonanĩtw’e vaa visanĩ?
- O na kau ũsumbĩ wa mbaĩ ilĩ waĩ na mũuo kwa ĩvinda ĩna, kweethĩiwe ata ĩtina wa kũkw’a kwa Esekia?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 2 Asumbĩ 18:1-36.
Mũneeni wa Asuli Lavi-sake atatie ata kuleelya mũĩkĩĩo wa Aisilaeli? (2 Asu. 18:19, 21; Kuma 5:2; Sav. 64:3)
Yĩla Ngũsĩ sya Yeova iũthĩnany’a na amaitha moo, syo iatĩĩaa ata ngelekany’o ya Esekia? (2 Asu. 18:36; Sav. 39:1; Nth. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Soma 2 Asumbĩ 19:1-37
Andũ ma Yeova ũmũnthĩ meyĩelekanasya na Esekia ata ĩvinda ya mathĩna? (2 Asu. 19:1, 2; Nth. 3:5, 6; Aevl. 10:24, 25; Yak. 5:14, 15)
Mũsumbĩ Senakelivu asindiwe ata kwa nzĩa itatũ, nake eelekany’a ũũ kwa nzĩa ya wathani? (2 Asu. 19:32, 35, 37; Ũvu. 20:2, 3)
- Soma 2 Asumbĩ 21:1-6, 16.
Nĩkĩ tũtonya kwasya kana Manase aĩ ũmwe wa asumbĩ athũku vyũ ala maasumbĩka nthĩnĩ wa Yelusaleme? (2 Mav. 33:4-6, 9)


text:
Mwinĩei Yeova Mbathi Nzaũ
Tanĩa mbathi nzaũ sya kũmũtaĩa na kũmũthaitha Yeova Ngai. Umya mbathi na ndeto syaw’o, na ũyĩmanyĩsya mbathi ii syĩ mũyo.
Ũsumbĩ Nũsumbĩkĩte, Twĩvoya Wũke!
Wathi mũseo wa kũmũtaĩa Yeova Ngai, nũndũ Klĩsto Yesũ nũsumbĩkĩte.
Tũnenge Ũkũmbaũ
Ũka twĩthĩwe vamwe tũmũkũlye Yeova Ngai atũnenge ũkũmbaũ wa kũtavany’a syĩtwa yake.
Yeova Nĩyo Syĩtwa Yaku
Taĩa ĩsyĩtwa ĩtheu ya Yeova na ũitavya andũ onthe kana nĩwe wĩ Ĩũlũ wa Onthe.
Mamanyĩsye Methĩwe na Ũkũmbaũ
Kũmwĩsũva Yeova nũndũ wa kũmasũvĩa athũkũmi make na kũmatetheesya momĩĩsye nginya mũthya.
Ũthũkũmi wa Vainia
Onany’a wendo waku kwa Yeova na ũtanu ũla ũkwataa kumana na ũthũkũmi waku na wĩa ũla wendete.
Kũmantha Ana ma Mũuo
Wathi wĩ mũyo na wa kũtwĩkĩa vinya ũeleetye ĩũlũ wa wendo witũ kwa andũ, na kĩthito kĩla twĩkĩaa kũmantha malondu ma Ngai ala ũmendete mũno.
Kũtavya Andũ Onthe Ũvoo Mũseo
Kwinĩa Yeova nũndũ wa ũseo wake na nũndũ wa kĩanda kĩla twĩ nakyo kya kũthokya andũ onthe methĩwe anyanyae.
Kyeni Nthĩnĩ wa Nthĩ yĩ Kĩvindu
Ũvoo witũ nĩ kyeni kĩkenete nthĩnĩ wa nthĩ ĩno yĩ kĩvindu.
Ũvoo Ũla Ũkatuma Andũ Matangĩĩwa
No nginya tũtavye andũ ũvoo mũseo ĩvinda yĩtanathela.
Kwĩyũmbanĩsya Ũtavany’a
Nĩ laisi kwĩw’a ũtulu ĩndĩ no tũkwate vinya ũla tũkwenda nĩ kana tũtavany’e.
Maũndũ Asu Mwamekie, Ninyie Mwambĩkie
Yesũ osaa ũndũ w’onthe ũla tweeka kwondũ wa Aklĩsto etĩkĩw’a mauta tawe tweeka.
Mbaĩ Ntheu Ĩnyuvĩtwe Nĩ Ngai
Yeova nĩwendete Aklĩsto etĩkĩw’a mauta mũno na nĩmendete kwĩka maũndũ ala wendete.
Nĩwatũnengie Mwana Waku Mwendwa
Mũtũngĩei Yeova mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo mũnene vyũ ũla waumisye. Mũthĩnzĩo ũsu nũnengae andũ onthe wĩkwatyo.
Kũtũnga Mũvea Nũndũ wa Wovosyo
Nthembo ya wovosyo ĩla Yesũ waumisye na ngoo ya kwenda nĩyonanasya wendo mũnene ũla Yeova ũtwendete, na ũu nũtumaa tũmũtũngĩa mũvea ĩvinda yonthe.
Kwĩyumya Tũtetheesye Andũ Ũtavany’anĩ
Onany’a kana wĩ na wendi wa kũmũthũkũma Yeova vandũ vonthe vala ũkaũtũma.


text:
Yo Mbivilia Ĩwetaa Maũndũ ma W’o Ĩũlũ wa Thayũ wa Yesũ?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Mũandĩki wa Mbivilia weetawa Luka aisye ũũ ĩũlũ wa maũndũ ala waandĩkie ĩũlũ wa thayũ wa Yesũ: ‘
Nĩnĩĩkuũĩte nesa vala maũndũ asu onthe maumie’—Luka 1:3.
Andũ amwe maasya kana maũndũ ala maandĩkiwe ĩũlũ wa Yesũ ĩvukunĩ ya Mathayo, Maliko, Luka, na Yoana nĩmavĩndũiwe myakanĩ ya 300.
Ĩndĩ ve kĩlungu kĩmwe kya ĩvuku ya Yoana kyakwatĩkanie nthĩ ya Egypt myakanĩ ya 1900 ĩyambĩĩa. Kĩlungu kĩu yu kĩsĩkĩe ta Papyrus Ryland na kiĩtwe nyũmbanĩ ĩmwe yĩtawa John Rylands Library, Manchester, England. Kĩlungu kĩu kĩ na ndeto sya Yoana 18:31-33, 37, 38 o ila syĩ Mbivilianĩ ĩla twĩ nayo ũmũnthĩ.
Kĩlungu kĩu nĩkyo kya tene vyũ kyaakwatĩkana kya Maandĩko ma Kĩkiliki ma Kĩklĩsto. Asomi aingĩ maĩkĩĩaa kana kyaandĩkiwe mwakanĩ wa 125 ĩtina wa Yesũ kũsyawa, o myaka ta 25 ĩtina wa ĩvuku ya Yoana kũandĩkwa. Ndeto ila syĩ kĩlungunĩ kĩu kyakwatĩkanie nĩsyosanĩte kwa vakuvĩ na ndeto sya mĩsoa ĩsu, ila itũmĩĩtwe mathangũnĩ ma mĩtũkĩ.