text:
KĨLUNGU KYA 8
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
1. Twĩneenea mboya yĩva yĩsĩkĩe mũno?
ANDŨ milioni mbingĩ nĩmesĩ ĩla mboya yĩ nguma mũno yĩtawa mboya ya Asa Waitũ kana Mboya ya Mwĩaĩi. Yesũ atũmĩie mboya ĩsu kũmanyĩsya amanyĩw’a make ũndũ maaĩle kũvoya. Amatavisye mavoyae ĩũlũ wa kyaũ? Na nĩkĩ mboya ĩsu nĩ ya vata mũno kwitũ ũmũnthĩ?
2. Nĩ maũndũ meva atatũ ma vata Yesũ watũmanyĩisye tũvoyae?
2 Yesũ aisye ũũ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe. Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Soma Mathayo 6:9-13.) Nĩkĩ Yesũ watũmanyĩisye kũvoyaa ĩũlũ wa maũndũ asu atatũ?—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 20.
3. Nĩ maũndũ meva twaĩle kũmanya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
3 Nĩtwĩmanyĩĩtye kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩ Yeova. O na nĩtwĩmanyĩĩtye ĩũlũ wa kĩeleelo kya Ngai kwondũ wa andũ na kwondũ wa nthĩ ĩno. Ĩndĩ Yesũ oonanasya ata ĩla waisye tũvoyae: “Ũsumbĩ waku wũke”? Ekai twone Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, nĩ maũndũ meva ũkeanĩsya, na ũndũ ũkathesya ĩsyĩtwa ya Ngai.
ŨSUMBĨ WA NGAI NĨ KYAŨ?
4. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ ũsu nũũ?
4 Yeova nĩwambĩĩisye silikalĩ ya ĩtunĩ na amũnyuva Yesũ ethĩwe Mũsumbĩ. Mbivilia yĩtĩte silikalĩ ĩsu Ũsumbĩ wa Ngai. Yesũ nĩwe “Mũsumbĩ wa asumbĩ, na Mwĩaĩi wa eaĩi.” (1 Timotheo 6:15) Yesũ nũtonya kwĩka maũndũ maingĩ maseo kwĩ mũtongoi o na wĩva wa nthĩ ĩno, na e vinya mwingĩ vyũ kwĩ atongoi onthe me vamwe.
5. Silikalĩ ya Ngai ĩkasumbĩka kuma va? Na ĩkasumbĩka kyaũ?
5 Mĩthenya mĩongo ĩna kuma Yesũ athayũũkw’a, nĩwasyokie ĩtunĩ. Ĩtina wa ĩvinda, Yeova nĩwamũnyuvie ethĩwe Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wake. (Meko ma Atũmwa 2:33) Silikalĩ ya Ngai ĩkasumbĩka nthĩ kuma ĩtunĩ. (Ũvuan’yo 11:15) Kĩu nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaasyaa kana Ũsumbĩ wa Ngai nĩ “ũsumbĩ . . . wa ĩtunĩ.”—2 Timotheo 4:18.
6, 7. Nĩ kyaũ kĩtumaa Yesũ ethĩwa e Mũsumbĩ mũseo kwĩ asumbĩ onthe ma andũ?
6 Mbivilia yaĩtye kana Yesũ nĩ mũnene kwĩ mũsumbĩ o na wĩva wa nthĩ ĩno nũndũ nĩwe e weka “ũtakwatawa nĩ kĩkw’ũ.” (1 Timotheo 6:16) Atongoi onthe ma andũ nĩmakusaa, ĩndĩ Yesũ ndakesa kũkw’a. Kwoou maũndũ onthe maseo ala Yesũ ũkatwĩka makatũtethya tene na tene.
7 Wathani wa Mbivilia wonanĩtye kana Yesũ akeethĩwa Mũsumbĩ mũlũngalu na wĩ tei. Yaĩtye atĩĩ: “Veva wa Yeova nũkekalaa ĩũlũ wake, veva wa ũĩ na ũmanyi, veva wa ũtao na vinya, veva wa kũmanya na wa kũmũkĩa Yeova. Kwendeew’a kwake kũkethĩawa nthĩnĩ wa kũmũkĩa Yeova; na ndakasila kwĩanana na kwona kwa metho make, kana kũtw’a kwĩanana na kwĩw’a kwa matũ make; ĩndĩ nũkasilĩlaa ngya na ũlũngalu.” (Isaia 11:2-4) We no wende kũsumbĩkwa nĩ mũsumbĩ ũilyĩ ũu?
8. Twĩsĩ ata kana Yesũ ndakasumbĩka e weka?
8 Ngai nũnyuvĩte andũ amwe mesumbĩka na Yesũ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Kwa ngelekany’o, mũtũmwa Vaulo eeie Timotheo atĩĩ: “Ethĩwa nĩtũkũmĩĩsya, tũkasumbĩka vamwe nake.” (2 Timotheo 2:12) Nĩ andũ meana makasumbĩka vamwe na Yesũ?
9. Nĩ andũ meana makasumbĩka vamwe na Yesũ? Ngai ambĩĩe kũnyuva andũ asu ĩndĩĩ?
9 O tondũ tũneemanyĩisye kĩlungunĩ kya 7, mũtũmwa Yoana nĩwooniw’e woninĩ Yesũ e Mũsumbĩ ĩtunĩ na e na asumbĩ angĩ 144,000. Andũ asu 144,000 naaũ? Yoana aeleetye kana “me na syĩtwa yake [Yesũ], na syĩtwa ya Ĩthe wake, maandĩkĩtwe itulyanĩ syoo.” Na aendeee kwasya atĩĩ: “Asu nĩo ala mavikĩlaa Katena ka ĩlondu [Yesũ] o vala ũendaa. Aa mathooetwe kumw’a andũnĩ.” (Soma Ũvuan’yo 14:1, 4.) Andũ asu 144,000 nĩ Aklĩsto aĩkĩĩku ala Ngai ũnyuvĩte nĩ kana ‘mesumbĩka nthĩ’ vamwe na Yesũ. Makw’a, mathayũũkaw’a makathi ĩtunĩ. (Ũvuan’yo 5:10) Kuma ĩvindanĩ ya atũmwa, Yeova ethĩĩtwe ainyuva Aklĩsto aĩkĩĩku ala makethĩwa kĩkundinĩ kĩu kya asumbĩ 144,000.
10. Mũvango ũla Yeova wĩkĩte nĩ kana Yesũ e na ala 144,000 mesumbĩka andũ wonanasya ata kana nũtwendete?
10 Yeova nũtwendete mũno na nĩkyo kĩtumi wĩkĩte mũvango nĩ kana andũ mesumbĩka vamwe na Yesũ. Yesũ akeethĩwa e Mũsumbĩ mũseo nũndũ nũtũeleawa. Nĩwĩsĩ ũndũ andũ mew’aa, vamwe na mathĩna ala mamakwataa. Vaulo aisye kana Yesũ nũtonya “kũtwĩw’ĩa tei mawonzunĩ maitũ” na “nĩ ũmwe watatiwe maũndũnĩ onthe o tondũ tũtatawa.” (Aevelania 4:15; 5:8) O na Aklĩsto 144,000 ala makasumbĩka na Yesũ nĩmesĩ maũndũ ala makwataa andũ nũndũ o namo nĩmatatĩte kũmĩanĩsya na mowau, na ũndũ ũngĩ nĩ kana mo nĩ andũ me na naĩ. Kwoou nĩtũtonya kwĩthĩwa tũte na nzika kana Yesũ vamwe na ala 144,000 makeethĩwa mayĩelewa ũndũ tũkwĩw’a na mathĩna ala twĩ namo.
ŨSUMBĨ WA NGAI ŨKEEKA ATA?
11. Nĩkĩ Yesũ wamanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae kwenda kwa Ngai kwĩkĩke ĩtunĩ?
11 Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae kwenda kwa Ngai kwĩkĩke ĩtunĩ. Nĩkĩ? Nĩtweemanyĩisye kĩlungunĩ kya 3 kana Satani, ũla nĩwe Ndevili, nĩwaleanile na Yeova. Ĩtina wa ũu, Yeova nĩweetĩkĩlilye Satani vamwe na alaĩka angĩ mataĩ aĩkĩĩku ala nĩmo ndaimoni, maendeee kwĩkala ĩtunĩ kwa kavinda. Kwoou ti onthe ĩtunĩ meethĩawa mayĩka kwenda kwa Ngai. Tũkeemanyĩsya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Satani na ndaimoni kĩlungunĩ kya 10.
12. Nĩ maũndũ meva elĩ ma vata maeleetw’e ĩandĩkonĩ ya Ũvuan’yo 12:10?
12 Mbivilia yĩeleetye kana kavinda o kakuvĩ Yesũ amina kũtw’ĩkĩthw’a Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai, aĩ okite na Satani. (Soma Ũvuan’yo 12:7-10.) Mũsoa wa 10 nũeleetye maũndũ elĩ ma vata. Ũndũ wa mbee nĩ Ũsumbĩ wa Ngai kwambĩĩa kũsumbĩka Yesũ Klĩsto e Mũsumbĩ, na ũndũ wa kelĩ nĩ kwĩkw’a kwa Satani kũũ nthĩ kuma ĩtunĩ. O tondũ tũkwĩmanyĩsya, maũndũ asu nĩmeekĩkie.
13. Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩla Satani walũngilw’e?
13 Mbivilia nĩyĩeleetye ũndũ alaĩka ala aĩkĩĩku matanie ĩla Satani na ndaimoni syake malũngilw’e ĩtunĩ. Yaĩtye atĩĩ: “Tanai, inyw’ĩ matu, na inyw’ĩ ala mũtwĩe nthĩnĩ wamo.” (Ũvuan’yo 12:12) Yu ĩtunĩ kwĩ mũuo mwingĩ na ngwatanĩo nũndũ onthe ala me kw’o nĩmekaa kwenda kwa Ngai.
14. Nĩ kyaũ kyeethĩiwe kũũ nthĩ ĩla Satani wekiw’e kuma ĩtunĩ?
14 Ĩndĩ maũndũ kũũ ĩũlũ wa nthĩ me kĩvathũkany’o vyũ. Maũndũ mathũku nĩmakwataa andũ nũndũ Ndevili ‘nĩwatheeie’ kũũ nthĩ, na “e na ũthilĩku mũnene, akĩmanya kana e na kavinda o kanini.” (Ũvuan’yo 12:12) Satani nĩ mũthatu mũno nũndũ wa kwĩkw’a kuma ĩtunĩ, na nĩwĩsĩ akilyĩ kwanangwa. Ekaa kyonthe kĩla ũtonya nĩ kana aete mathĩna na woo ĩũlũ wa nthĩ.
15. Ngai e na kĩeleelo kĩva kwondũ wa nthĩ?
15 Ĩndĩ kĩeleelo kya Ngai kwondũ wa nthĩ kĩyaalyũka. Endaa andũ meĩkala tene na tene nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ mate na naĩ. (Savuli 37:29) Kwoou Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya ata kĩeleelo kĩu?
16, 17. Ĩandĩko ya Ndanieli 2:44 yaĩtye ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
16 Wathani ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Ndanieli 2:44 waĩtye atĩĩ: “Mĩthenya ya asumbĩ asu Ngai wa ĩtunĩ akaũngamya ũsumbĩ ũtakaanangĩka tene na tene, o na ũsumbĩki waw’o ndũkaatiĩwa ũko ũngĩ wa andũ; ĩndĩ ũkatilanga ilungu na kũmina mosumbĩ asu onthe, naw’o ũkekalaa tene na tene.” Wathani ũsu wĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
17 Ũndũ wa mbee, wathani ũsu wonanĩtye kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkambĩĩa kũsumbĩka ‘mĩthenyanĩ ya asumbĩ asu.’ Kĩu kĩonany’a kana vakeethĩwa silikalĩ ingĩ isumbĩkĩte ĩũlũ wa nthĩ ĩla Ũsumbĩ wa Ngai ũkambĩĩa kũsumbĩka. Ũndũ wa kelĩ, wathani ũsu nĩwonanĩtye kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka tene na tene na vai ũsumbĩki ũngĩ ũkasumbĩka vandũ vaw’o. Na ũndũ wa katatũ nĩ kana kũkeethĩwa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na silikalĩ sya nthĩ ĩno. Ũsumbĩ wa Ngai nĩw’o ũkasinda na ũisumbĩka wĩ w’oka ĩũlũ wa nthĩ. Na kwoou andũ makeethĩwa makwata silikalĩ ĩla nzeo vyũ.
18. Kaũ wa mũthya katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na silikalĩ sya andũ wĩtawa ata?
18 Nĩ kwa nzĩa yĩva Ũsumbĩ wa Ngai ũkavetanga silikalĩ sya nthĩ ĩno na ũisumbĩka now’o? Kaũ wa mũthya ũla wĩtawa Ali–Maketoni ũtanambĩĩa, ndaimoni ikakenga “asumbĩ ma nthĩ yonthe kũmomban’ya kaũnĩ wa mũthenya mũnene wa Ngai, Mwene Vinya W’onthe.” Kwoou, silikalĩ sya andũ ikokita na Ũsumbĩ wa Ngai.—Ũvuan’yo 16:14, 16; soma Maelesyo ma Mũthya namba 10.
19, 20. Nĩkĩ twĩ na vata wa Ũsumbĩ wa Ngai?
19 Nĩkĩ twĩ na vata wa Ũsumbĩ wa Ngai? Kwasũanĩa itumi ii itatũ. Kĩtumi kya mbee nĩ kana andũ me na naĩ, na kwoou nĩmawaa na makakw’a. Ĩndĩ Mbivilia yaĩtye kana ĩla Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka, tũkekala tene na tene. Nĩkyo kĩtumi ĩandĩko ya Yoana 3:16 yaĩtye atĩĩ: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe, nĩ kana o ũla ũmwĩtĩkĩlaa ndakae, ĩndĩ ethĩwe na thayũ ũtathela.”
20 Kĩtumi kya kelĩ nĩ kana tũthyũlũlũkĩtwe nĩ andũ athũku na kwoou twĩ na vata wa Ũsumbĩ wa Ngai. Andũ aingĩ nĩmakenganaa na me mwĩkalĩle mũthũku. Vai ũndũ twĩsa kwĩka nĩ kana tũmavetange ĩũlũ wa nthĩ, ĩndĩ Ngai akamavetanga. Andũ ala mekaa maũndũ mathũku makaanangwa kaũnĩ wa Ali–Maketoni. (Soma Savuli 37:10.) Kĩtumi kya katatũ nĩ kana silikalĩ sya andũ iyĩthĩawa na ũtonyi wa kũmina mathĩna vyũ, nĩ ng’endu, na nĩsyĩthĩawa na ũlũsani. Silikalĩ isu iyendeeaw’a nĩ kũtetheesya andũ mamwĩw’e Ngai. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Andũ ĩũlũ wa nthĩ nĩmatũmĩaa ũtonyi ũla me naw’o kũthĩny’a andũ ala angĩ.”—Mũtavany’a 8:9, The Holy Bible in Current Kikamba Language.
21. Ũsumbĩ wa Ngai ũkaĩkĩĩthya ata kana kwenda kwake nĩkweekĩka ĩũlũ wa nthĩ?
21 Ĩtina wa kaũ wa Ali–Maketoni, Ũsumbĩ wa Ngai ũkaĩkĩĩthya kana kwenda kwa Ngai nĩkweekĩka ĩũlũ wa nthĩ. Kwa ngelekany’o, ũkavetanga Satani na ndaimoni syake. (Ũvuan’yo 20:1-3) Na ĩndĩ kuma vau, vai mũndũ ũkawaa kana kũkw’a. Nũndũ wa nthembo ya wovosyo, andũ onthe ala aĩkĩĩku makekala tene na tene Nthĩ Nzaũ. (Ũvuan’yo 22:1-3) O na Ũsumbĩ ũsu ũkathesya ĩsyĩtwa ya Ngai. Ũu wĩonany’a ata? Wĩonany’a kana ĩla Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ, andũ onthe makataĩa ĩsyĩtwa ya Yeova.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 21.
YESŨ ATW’ĨKIE MŨSUMBĨ ĨNDĨĨ?
22. Twĩsĩ ata kana Yesũ ndaatw’ĩka Mũsumbĩ ĩla waĩ kũũ nthĩ kana athayũũkw’a oou?
22 Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae atĩĩ: “Ũsumbĩ waku wũke.” Ndeto isu syĩonany’a kana Ũsumbĩ ũsu waĩ wũke ĩvindanĩ yũkĩte. Yeova esaa kwamba kũũngamya silikalĩ yake na aitw’ĩkĩthya Yesũ Mũsumbĩ. We Yesũ atw’ĩkie Mũsumbĩ ĩla wambatie ĩtunĩ oou? Aiee, nĩwaaĩle kweteela kwa ĩvinda. Ĩvinda ĩkuvĩ ĩtina wa Yesũ kũthayũũkw’a, Vetelo na Vaulo nĩmoonanisye kana ũndũ ũsu nĩ wa w’o ĩla mawetie kana wathani ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Savuli 110:1 wakonetye Yesũ. Wathaninĩ ũsu Yeova aĩtye atĩĩ: “Ĩkala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwakwa kwa aũme, Mũvaka natw’a amaitha maku kavĩla ka nyaĩĩ syaku.” (Meko ma Atũmwa 2:32-35; Aevelania 10:12, 13) Yesũ esaa kweteela kwa ĩvinda yĩana ata nĩ kana Yeova amũtw’ĩkĩthye Mũsumbĩ?
Ũsumbĩ wa Ngai ũkaĩkĩĩthya kana kwenda kwa Ngai nĩkweekwa kũũ nthĩ
23. (a) Yesũ atw’ĩkie Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai ĩndĩĩ? (b) Twĩĩmanyĩsya kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
23 Myaka mingĩ tũtavikĩte mwaka wa 1914, ve kĩkundi kya Aklĩsto maĩ aĩkĩĩku kĩla kyaeleawa kana mwaka ũsu ũkeethĩwa wĩ wa vata mũno nthĩnĩ wa kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia. Maũndũ ala mekĩkĩte kuma mwaka wa 1914 nĩmaĩkĩĩthĩtye kana Aklĩsto asu mayavĩtĩtye. Yesũ atw’ĩkie Mũsumbĩ mwakanĩ ũsu. (Savuli 110:2) Yesũ asumbĩka oou, Satani nĩwekiw’e kũũ nthĩ, nayu “e na kavinda o kanini.” (Ũvuan’yo 12:12) Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũkwona maũndũ maingangĩ ala mekũĩkĩĩthya kana tũilyĩ kavindanĩ kau. O na nĩtũkwĩmanyĩsya kana o mĩtũkĩ, Ũsumbĩ wa Ngai nũkũĩkĩĩthya kana kwenda kwa Ngai nĩkweekwa ĩũlũ wa nthĩ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 22.


c: text/html

text:
KĨLUNGU KYA 7
Kũkeethĩwa Ũthayũũkyo!
1-3. Twĩ ũkombonĩ wa kyaũ, na Yeova akatũvonokya ata kuma ũkombonĩ ũsu?
KWAKŨNA visa ũsilĩlwe kwovwa yela nginya ĩla ũkakw’a na vai ĩvĩtyo wĩkĩte. Wasisya vai wĩkwatyo wa kwĩsa kũthaw’a na vai ũndũ wĩsa kwĩka nĩ kana wume yela. Ĩndĩ o ĩvindanĩ yĩu ũkw’ĩte ngoo, ũimanya kana ve mũndũ wĩ na ũtonyi wa kũũthasya na nũtw’ĩte vyũ kũũtethya! We wĩw’a ata?
2 Ithyonthe twĩ ove, kana kwa ndeto ingĩ, twĩ ũkombonĩ wa kĩkw’ũ. O na tũkeka ata tũyĩsa kwĩvonokya. Ĩndĩ Yeova e na ũtonyi wa kũtũvonokya kuma kĩkw’ũnĩ na nĩwathanĩte kana “mũmaitha wa mũminũkĩlyo ũla ũkanangwa nĩ kĩkw’ũ.”—1 Akolintho 15:26.
3 Kwasũanĩa ũndũ ũkew’a wausya ĩla kĩkw’ũ kĩkethĩwa kĩte vo ĩngĩ! Yeova ndakaveta o kĩkw’ũ tũ, ĩndĩ akathayũũkya o na ala makwie. Kwasũanĩa ũndũ ũkatetheka nũndũ wa ũu. Yeova nĩwathanĩte kana ala “akw’ũ” makeethĩwa thayũ ĩngĩ.—Isaia 26:19.
ĨLA MŨNDŨ WENDETE WAKW’A
4. (a) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũkiakisya ĩla mũndũ wa mũsyĩ kana mũnyanya witũ wakw’a? (b) Weta andũ amwe maĩ anyanya ma Yesũ.
4 Ĩla mũndũ wa mũsyĩ kana mũnyanya witũ wakw’a, nĩtwĩthĩawa na woo na kĩmako kingĩ mũno. Twĩw’aa tũkw’ĩte ngoo vyũ nũndũ vai ũndũ twĩsa kwĩka tũkamũthayũũkya. Ĩndĩ Mbivilia nĩtũnengete wĩkwatyo mũlũmu. (Soma 2 Akolintho 1:3, 4.) Ekai twone ngelekany’o ĩmwe yonanĩtye ũndũ Yeova na Yesũ meyũmbanĩtye kũthayũũkya endwa maitũ ala makwie. Ĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ, mavinda kwa mavinda nĩwaendaa kũkethya Lasalo na eĩtu-a-inyia make, Matha na Meli. Onthe maĩ anyanya aseo ma Yesũ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Yesũ nĩwamwendete Matha, na mwĩĩtu-a-inyia, na Lasalo.” Ĩndĩ mũthenya ũmwe, Lasalo nĩwesie kũkw’a.—Yoana 11:3-5.
5, 6. (a) Yesũ eekie ata ĩla woonie andũ ma mũsyĩ wa Lasalo vamwe na anyanyae maiĩa? (b) Nĩkĩ kũmanya ũndũ Yesũ weewie ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtũkiakiasya?
5 Yesũ nĩwaendie kũkiakisya Matha na Meli. Ĩla Matha wamanyie kana Yesũ nĩwũkĩte, nĩwaendie kũmũthaũa. Matha nĩwatanie mũno amwona Yesũ, ĩndĩ amwĩa atĩĩ: “Kethĩwa ũnaĩ kũũ, mwana-a-ia ndakw’a.” Asũanĩaa kana Yesũ ooka e mũselee. Nĩ vo ĩndĩ Yesũ woonie Meli aiĩa na andũ me na kyeva kingĩ, na aũmĩa ngoonĩ na aĩa. (Yoana 11:21, 33, 35) Nĩweewie woo mwingĩ ũla andũ mew’aa makw’ĩĩwa nĩ mũndũ mendete.
6 Kũmanya kana Yesũ ew’aa o ũndũ twĩw’aa ĩla twakw’ĩĩwa nĩkũtũkiakiasya. Yesũ ailyĩ ta Ĩthe wake. (Yoana 14:9) Yeova e na ũtonyi wa kũveta kĩkw’ũ tene na tene, na akilyĩ kwĩka ũu.
“LASALO, UMAALA”
7, 8. Nĩkĩ Matha ũtendaa andũ maiveta ĩvia yĩla yaĩ mbũanĩ, na Yesũ eekie ata?
7 Ĩla Yesũ waendie mbũanĩ vala mwĩĩ wa Lasalo waiĩtwe, eethĩie ĩvingĩtwe na ĩvia. Yesũ aisye atĩĩ: “Vetai ĩvia.” Ĩndĩ Matha ndendaa maiveta ĩvia yĩu nũndũ mwĩĩ wa Lasalo wekalĩte mbũanĩ mĩthenya ĩna. (Yoana 11:39) Matha ndeesĩ kĩla Yesũ waĩ vakuvĩ kwĩka.
8 Yesũ eeie Lasalo atĩĩ: “Umaala.” Matha na Meli moonie ũndũ wa ũsengy’a mũno. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ũla eĩ mũkw’ũ aumaala, alingĩlĩtwe ngũa ya mathiko maũũ na moko.” (Yoana 11:43, 44) Lasalo nĩwathayũũkiw’e na eethĩwa ĩngĩ vamwe na andũ make ma mũsyĩ na anyanyae! O na andũ maĩ matonya kũmũkumbatĩa na makaea ngewa nake. Kĩu kyaĩ kyama kĩnene mũno! Yesũ nĩwamũthayũũkisye Lasalo.
“KELĨTU, NĨKWĨA, ŨKĨLA”
9, 10. (a) Nũũ wanengie Yesũ vinya wa kũthayũũkya andũ? (b) Nĩkĩ ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ ĩũlũ wa andũ ala mathayũũkiw’e nĩ wa vata kwitũ?
9 We Yesũ athayũũkasya andũ atũmĩĩte vinya wake? Aiee. Atanamba kũmũthayũũkya Lasalo, Yesũ ambie kũmũvoya Yeova amũnenge vinya wa kwĩka ũu. (Soma Yoana 11:41, 42.) Lasalo tiwe e weka wathayũũkiw’e. Mbivilia nĩyĩeleetye ĩũlũ wa kelĩtu kaĩ na myaka 12 kaĩ kawau mũno. Ĩthe wako, ũla weetawa Yailu, aĩ na kyeva kingĩ, na nĩwamwĩsũvie Yesũ avosye kelĩtu kau kake. Ndaĩ na kana kangĩ eka kelĩtu kau. Yailu o aendeee kũneena na Yesũ, ve aũme mookie na mamwĩa atĩĩ: “Mwĩĩtu waku nĩwakw’a: yu wĩnyamaĩsya Mũmanyĩsya kĩ?” Ĩndĩ Yesũ amwĩa Yailu atĩĩ: “Ndũkakĩe: ĩkĩĩa, tũ, nake nũnũũvow’a.” Ĩtina wa ũu, Yesũ nĩwaendanisye na Yailu kwake. Me vakuvĩ na kwa Yailu, Yesũ nĩwoonie na eew’a andũ maiĩa na amea atĩĩ: “Ekai kũĩa; nũndũ ti kakw’ũ, ĩndĩ nĩkakomete.” No nginya ĩthe na inyia wa kelĩtu kau methĩwe masaanĩiw’e nĩ kĩla Yesũ wawetie. Yesũ eeie andũ onthe ala maĩ vau maumaale, na e na asyai ma kelĩtu kau malika vala kakomete. Yesũ akakwatie kw’oko na akea: “Kelĩtu, nĩkwĩa, Ũkĩla.” Kwasũanĩa ũndũ asyai ma kelĩtu kau matanie ĩla Yesũ wakathayũũkisye na kookĩla kambĩĩa kũthi. (Maliko 5:22-24, 35-42; Luka 8:49-56) Kuma mũthenya ũsu, ĩla asyai asu moona kelĩtu koo nĩmalilikanaa ũndũ Yeova wamekĩte kwĩsĩla Yesũ. *
10 Andũ ala Yesũ wathayũũkisye nĩmesie kũkw’a ĩngĩ. Ĩndĩ kũsoma ĩũlũ wa andũ asu mathayũũkiw’e nĩ kwa vata mũno nũndũ nĩkũtumaa twĩthĩwa na wĩkwatyo mũlũmu. Yeova nĩwendaa kũthayũũkya andũ ala makwie, na akeeka ũu.
KĨLA TŨKWĨMANYĨSYA KUMANA NA ŨVOO WA ŨTHAYŨŨKYO
11. Ĩandĩko ya Mũtavan’ya 9:5 yĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Lasalo?
11 Mbivilia yonanĩtye nesa kana “ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Ũu nĩw’o kweethĩiwe ĩla Lasalo wakwie. (Mũtavan’ya 9:5) O tondũ Yesũ waisye, no ũndũ ũmwe Lasalo ta wakomete. (Yoana 11:11) Ĩla waĩ mbũanĩ, Lasalo ndeesĩ “ũndũ o na wĩva.”
12. Twĩsĩ ata kana Lasalo nĩwathayũũkiw’e?
12 Andũ aingĩ nĩmoonie Yesũ aithayũũkya Lasalo. O na amaitha ma Yesũ nĩmeesĩ kana nĩwe weekie kyama kĩu. Nũndũ andũ nĩmamwonie Lasalo e thayũ ĩngĩ, vayaĩ nzika kana kyama kĩu nĩkyeekĩkie. (Yoana 11:47) O na ĩngĩ, andũ aingĩ nĩmaendie kũmwona Lasalo, na kwĩka ũu nĩkwatumie mambĩĩa kũĩkĩĩa kana Yesũ atũmĩtwe nĩ Ngai. Amaitha ma Yesũ mayaaendeew’a nĩ ũndũ ũsu, na kwoou nĩmavangie kũmũaa e na Lasalo.—Yoana 11:53; 12:9-11.
13. Nĩkĩ tũte na nzika kana Yeova akathayũũkya ala makwie?
13 Yesũ aisye kana “onthe ala me mbũanĩ” makathayũũkw’a. (Yoana 5:28) Ndeto isu syĩonany’a kana onthe ala me kĩlilikanonĩ kya Yeova makeethĩwa thayũ ĩngĩ. Ĩndĩ nĩ kana Yeova athayũũkye mũndũ, no nginya alilikane maũndũ onthe ĩũlũ wa mũndũ ũsu. Yeova no eke ũu? Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno. Matunĩ kwĩ ndata mbilioni mbingĩ, ĩndĩ Mbivilia yaĩtye kana Yeova nĩwĩsĩ masyĩtwa ma ndata isu syonthe. (Soma Isaia 40:26.) Ethĩwa Yeova nĩwĩsĩ masyĩtwa ma ndata syonthe, vai nzika nũlilikene maũndũ onthe ĩũlũ wa andũ ala ũkathayũũkya. Na ũndũ ũla wa vata nĩ kana Yeova nĩwe woombie syĩndũ syonthe, na kwoou nĩtwĩsĩ e na ũtonyi wa kũthayũũkya ala makwie.
14, 15. Ndeto sya Yovu itũmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa ũthayũũkyo?
14 Yovu, ũla waĩ mũĩkĩĩku, nĩweesĩ nesa vyũ kũkeethĩwa ũthayũũkyo. Akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ?” Na ĩndĩ amwĩa Yeova atĩĩ: “Naku wĩthĩwa wĩtana, nakwa ngakwĩtĩka: Ũkeethĩwa na mea ma wĩa wa moko maku.” Yovu nĩweesĩ kana Yeova e na wendi mwingĩ wa kwĩsa kũthayũũkya ala makwie.—Yovu 14:13-15.
15 Wĩkwatyo wa ũthayũũkyo ũtumaa wĩw’a ata? No wĩthĩwe ũyĩkũlya-ĩ, ‘Andũ ma mũsyĩ na anyanyawa ala makwie makathayũũkw’a?’ Nĩtũkiakiaw’a mũno twamanya kana Yeova e na wendi wa kũthayũũkya ala makwie. Ekai twĩmanyĩsye ũndũ Mbivilia yaasyaa ĩũlũ wa vala ala makathayũũkw’a makekala, na tũimanya naaũ makathayũũkw’a.
“MAKEW’A WASYA WAKE, NAMO MAKAUMA”
16. Ala makathayũũkw’a mekale vaa ĩũlũ wa nthĩ makatanĩa maũndũ meva?
16 Andũ ala mathayũũkiw’e maendeeie kwĩkala na andũ moo ma mũsyĩ na anyanya moo ĩũlũ wa nthĩ. Ũu now’o vakethĩwa ĩvindanĩ yũkĩte, ĩndĩ maũndũ makeethĩwa me maseango. Nĩkĩ? Nũndũ ala makathayũũkw’a mekale vaa ĩũlũ wa nthĩ makeethĩwa na mwanya wa kwĩkala tene na tene. Na makekala nthĩ yĩ kĩvathũkany’o mũno na ĩno tũtwĩe, nũndũ kũikethĩwa kaũ, ũng’endu, na mowau.
17. Naaũ makathayũũkw’a?
17 Naaũ makathayũũkw’a? Yesũ aisye ‘onthe ala me mbũanĩ makew’a wasya wake, namo makauma.’ (Yoana 5:28, 29) Nayo ĩandĩko ya Ũvuan’yo 20:13, kwosana na Mbivilia ya NWT, yaĩtye atĩĩ: “Ũkanga waumya akw’ũ ala maĩ nthĩnĩ waw’o; na kĩkw’ũ na Mbũa syaumya akw’ũ ala maĩ nthĩnĩ wasyo.” Andũ mbilioni mbingĩ makeethĩwa thayũ ĩngĩ. O na mũtũmwa Vaulo nĩwaisye kana “ala alũngalu, na ala mate alũngalu” makathayũũkw’a. (Soma Meko ma Atũmwa 24:15.) Ndeto isu syĩonany’a ata?
18. Andũ “ala alũngalu” naaũ?
18 Amwe ma “ala alũngalu” nĩ athũkũmi aĩkĩĩku ma Yeova ala maĩ thayũ Yesũ atanoka kũũ nthĩ. Andũ ta Noa, Avalaamu, Sala, Mose, Luthi, na Esita, makathayũũkw’a mekale vaa ĩũlũ wa nthĩ. No ũsome ĩũlũ wa amwe ma athũkũmi asu aĩkĩĩku ĩvukunĩ ya Aevelania kĩlungu kya 11. Nao nata ĩũlũ wa athũkũmi aĩkĩĩku ma Yeova ala makusaa ĩvindanĩ yĩĩ? O namo nĩ “alũngalu,” na kwoou makathayũũkw’a.
19. “Ala mate alũngalu” naaũ? Yeova akamanenga mwanya wa kwĩka ata?
19 “Ala mate alũngalu” nĩ andũ mbilioni mbingĩ ala mataakwata mwanya wa kũmũmanya Yeova. O na kau nĩmakwie, Yeova ndaaũlwa nĩmo. Akamathayũũkya na mayĩthĩwa na mwanya wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake na kũmũthũkũma.
20. Nĩkĩ ti kĩla mũndũ ũkathayũũkw’a?
20 Ũu wĩonany’a kana andũ onthe ala makwie makathayũũkw’a? Aiee. Yesũ aisye kana ve andũ amwe matakathayũũkw’a. (Luka 12:5) Nũũ wĩtw’a kana mũndũ nũkũthayũũkw’a kana ndethayũũkw’a? Yeova nĩwe Mũsili ũla mũnene, ĩndĩ nũnengete Yesũ ũkũmũ ethĩwe “Mũsili wa ala me thayũ na wa ala akw’ũ.” (Meko ma Atũmwa 10:42) Mũndũ ũla wasilĩlwa kana nĩ mũthũku na ndeenda kũalyũka ndakathayũũkw’a.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 19.
ŨTHAYŨŨKYO WA ĨTUNĨ
21, 22. (a) Ala makathayũũkw’a mathi ĩtunĩ makeethĩwa na mwĩĩ ũilyĩ ata? (b) Nũũ waĩ wa mbee kũthayũũkw’a athi ĩtunĩ?
21 Mbivilia nĩyonanĩtye kana ve andũ amwe makekala ĩtunĩ. Ĩla mũndũ wathayũũkw’a athi ĩtunĩ, ndathayũũkaw’a e na mwĩĩ wa nyama. Ĩndĩ athayũũkaw’a e na mwĩĩ wa veva.
22 Yesũ nĩwe waĩ mũndũ wa mbee kũthayũũkw’a athi ĩtunĩ. (Yoana 3:13) Mĩthenya ĩtatũ kuma Yesũ ooawa, Yeova nĩwamũthayũũkisye. (Savuli 16:10; Meko ma Atũmwa 13:34, 35) Yesũ ndaathayũũkw’a na mwĩĩ wa nyama. Mũtũmwa Vetelo aeleetye kana Yesũ ‘ooaiwe mwĩĩ, ĩndĩ eekĩwa thayũ vevanĩ.’ (1 Vetelo 3:18) Yesũ athayũũkiw’e e kyũmbe kya veva kĩ vinya! (1 Akolintho 15:3-6) Ĩndĩ Mbivilia nĩyonanĩtye kana ve andũ angĩ makathayũũkw’a kwa nzĩa ĩsu.
23, 24. “Ĩĩthya ĩnini” yĩla Yesũ waneenie ĩũlũ wayo naaũ, na nĩ meana?
23 Yesũ atanakw’a, eeie amanyĩw’a make ala aĩkĩĩku atĩĩ: “Nĩngũthi ũmũseũvĩsya vandũ.” (Yoana 14:2) Ndeto isu itũmanyĩasya kana ve aatĩĩi amwe make makathayũũkw’a makekalae ĩtunĩ. Nĩ andũ meana ata? Yesũ aisye kana no andũ anini, kana “ĩĩthya ĩnini.” (Luka 12:32) Mũtũmwa Yoana nĩwawetie andũ asu nĩ meana ĩla woonie Yesũ “aũngeme kĩĩmanĩ kya Saioni [ĩtunĩ], na vamwe nake andũ ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya.”—Ũvuan’yo 14:1.
24 Aklĩsto asu 144,000 maĩ mathayũũkw’e ĩndĩĩ? Mbivilia yonanĩtye kana ũthayũũkyo woo waĩ wĩthĩwe Klĩsto ambĩĩa kũsumbĩka ĩtunĩ. (1 Akolintho 15:23) Tũilyĩ ĩvindanĩ yĩu na aingĩ ma Aklĩsto asu 144,000 nĩmathayũũkiw’e na mathi ĩtunĩ. Ala matiele kũũ nthĩ makw’a mathayũũkaw’a vau kwa vau makathi ĩtunĩ. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, andũ aingĩ makathayũũkw’a mekale ĩũlũ wa nthĩ tene na tene.
25. Twĩĩmanyĩsya kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
25 Yeova akilyĩ kwovosya andũ kuma kĩkw’ũnĩ. Aĩtye kana kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ! (Soma Isaia 25:8.) Ĩndĩ, ala makathi ĩtunĩ makatethya wĩa mwaũ kũu? Mbivilia yĩeleetye kana makasumbĩka vamwe na Yesũ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Nĩtũkwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ ũsu kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe.
^ kal. 9 Mbivilia nĩyonanĩtye kana ve aũme na aka angĩ mathayũũkiw’e. Amwe maĩ ma mũika, angĩ maĩ akũũ, angĩ maĩ Aisilaeli, na angĩ maĩ andũ-ma-mbaĩ-ingĩ. No ũsome ĩũlũ wa andũ asu ĩvukunĩ ya 1 Asumbĩ 17:17-24; 2 Asumbĩ 4:32-37; 13:20, 21; Mathayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Meko ma Atũmwa 9:36-42; 20:7-12.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | YELEMIA 51-52
Vai Ndeto o na Ĩmwe ya Yeova Ĩteanĩaa
Yeova nĩwathanie ateũvĩtya maũndũ ala maĩ mekĩke
“Noai mauumu”
51:11, 28
Ametia na Avelisia maĩ ndũĩka sya kwĩkya mauumu, kana maangi, na ũta nĩw’o waĩ mũio woo mũnene wa kaũ. Maseũvasya maangi moo na makamanoa nesa ũkethĩa maĩle kũtonya makalika vyũ
“Ngũmbaũ sya Mbaviloni nĩsyaleile kũkita”
51:30
Maandĩko ma Nabonidus Chronicle (Maũndũ ma Mavinda ma Nabonidus) maĩtye atĩĩ: “Ita sya Kulusi syalikile Mbaviloni vate kaũ.” Ũu nĩkwonany’a kana vai ita syaamasiĩĩa, na kĩu kyosanĩte vyũ na wathani wa Yelemia
“Mbaviloni ĩkatw’ĩka ivumbu [na] vakeethĩwa vathei tene na tene”
51:37, 62
Kwambĩĩa mwaka wa 539 Klĩsto ate mũsyae nguma ya Mbaviloni nĩyambĩĩe kũthela. Alexander Ũla Mũnene avangĩte kũtw’ĩkĩthya Mbaviloni mũsyĩ mũnene wa ũsumbĩ wake ĩndĩ mũvango ũsu ũtaneanĩa akw’a. Ĩvindanĩ ya atũmwa ve Ayuti mekalaa kũu, o na nĩkyo kĩtumi mũtũmwa Vetelo ũwetetwe aithi Mbaviloni. Ĩndĩ kũvikĩĩa myaka ya 300 ũu Klĩsto e mũsyae, ndũa ĩsu yaĩ ĩanzo na ĩtina wa ĩvinda nĩyesie kũla vyũ


text:
Ngewa ya 46: Mokũta ma Yeliko
MOKŨTA aa ma Yeliko meomboangwa nĩ kyaũ? Meoneka ta makimwa na mbomu nene. Ĩndĩ ĩvinda yĩu andũ mayaĩ na mbomu; o na mayaĩ na mavuti. Nĩ kyama kĩngĩ kya Yeova! Ekai twĩmanyĩsye kweekĩkie ũu ata?
Kweethukĩĩsye ũndũ Yeova ũnũũmwĩa Yosua: ‘We na aũme maku ma kaũ endai mũkathyũlũlũke ĩ ndũa. Mĩthyũlũlũkei ĩvinda yĩmwe kĩla mũthenya kwa mĩthenya thanthatũ. Kuai ĩsandũkũ ya ũtianĩo mũthi nayo. Na athembi mũonza nĩmayĩtongoesye na maivuva masoo moo.
Na mũthenya wa mũonza mũkathyũlũlũka ĩ ndũa mavinda mũonza. Na ĩndĩ mũivuva masoo asu ĩvinda yĩasa, na andũ onthe mayusya ngemi nene sya kaũ. Na mokũta makavalũka mbu!’
Yosua na andũ meekie o ũndũ Yeova waisye. Yĩla mathyũlũlũkaa, kĩla mũndũ avindĩtye ki. Vaiĩ mũndũ waneenaa ndeto nongi. Kĩla kyew’ĩkaa no wasya wa masoo na matuu ma maaũ. No nginya amaitha ma andũ ma Ngai ndũanĩ ya Yeliko methĩwe maĩ na w’ĩa mũno. We nĩwene ĩkanda yĩĩya ya ũlii mũtune yĩsũĩte ndĩlĩsyanĩ? Ndĩlĩsya ĩsu nĩ yaũ? Ĩĩ, Laavi nĩweekie ũndũ athiani ala elĩ mamwĩĩte nĩeke. Andũ onthe ma nyũmba ya ĩthe wake maĩ vau nthĩnĩ vamwe nake masyaĩĩsye.
Na ĩtina vyũ, mũthenya wa mũonza, mamina kũthyũlũlũka ĩ ndũa mavinda mũonza, mavuva masoo na mausya ngemi nene sya kaũ, na mokũta mavalũka mbu. Na ĩndĩ Yosua asya: ‘Ũaai kĩla mũndũ ĩ ndũanĩ na mũimĩvĩvya na mwaki. Vivyai kĩla kĩndũ. Ĩndĩ vonokyai o vetha, thaavu, ũthuku na kĩaa, na mũisiete vala vaiawa ũthwii wa Yeova ĩeemanĩ yake.’
Na Yosua atavya ala athiani elĩ: ‘Likai nyũmbanĩ ya Laavi, na mũimumaalya we vamwe na andũ ma nyũmba ya ĩthe wake.’ Laavi na andũ ma nyũmba ya ĩthe wake nĩmavonokiw’e o tondũ athiani asu mamwĩvĩtĩĩte.
Yosua 6:1-25.
Makũlyo
- Yeova eeie aũme ma kaũ na athembi ni meke ata kwa mĩthenya thanthatũ?
- Aũme maaĩlĩtwe nĩkwĩka ata mũthenya wa mũonza?
- Tondũ ũkwona vaa visanĩ, mokũta ma Yeliko maendee na kwĩka ata?
- Nĩkĩ ĩkanda ya ũlii mũtune yĩsũĩtw’e ndĩlĩsyanĩ?
- Yosua eeie aũme ma kaũ mekane ata na andũ na ĩ ndũa, ĩndĩ vetha, thaavu, ũthuku na kĩaa syaaĩlĩtwe nĩkwĩkwa ata?
- Athiani ala elĩ meeiwe makeke ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Yosua 6:1-25.
Aisilaeli kũthyũlũlũka Yeliko mũthenya wa mũonza kũvw’anene ata na wĩa wa kũtavany’a wa Ngũsĩ sya Yeova mĩthenyanĩ ĩno ya mũminũkĩlyo? (Yos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mt. 24:14; 1 Ako. 9:16)
Wathani ũla ũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Yosua 6:26 weanĩiw’e ata ta myaka 500 ĩtina, na ũndũ ũsu wĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa ndeto ya Yeova? (1 Asu. 16:34; Isa. 55:11)


text:
Mũsyokee Yeova
Yeova nũmanthaa malondu make ala mau, na nũkũthoketye ũmũsyokee
Valũa Kuma kwa Nzama Ĩla Ĩtongoesye
Valũa ũũ kuma kwa Nzama Ĩla Ĩtongoesye nĩwakũthuthya andũ ala meelelũkile kuma ĩĩthyanĩ.
KĨLUNGU KYA 1
“Ngamantha Ũla Waĩte”
We Ngai nĩwonaa mũndũ eelelũka ta ũtakamũsyokea?
KĨLUNGU KYA 2
Mawĩmakĩo—‘Kũlĩlwa Ngalĩ Syonthe’
Ethĩwa wĩĩw’a ũithĩnĩka nũndũ ndwĩsa kwĩka maũndũ ala weekaa tene ũimũthũkũma Yeova, ve ũndũ ũmwe wĩ laisi ũtonya kũatĩĩa nĩ kana ũtetheke kumana na vinya wake.
KĨLUNGU KYA 3
Ĩla Twaũmĩw’a Ngoo Nĩ Mũndũ Ũngĩ—Ethĩwa twĩ na “Ũndũ na [Mũndũ] Ũngĩ”
Ve motao atatũ me Mbivilianĩ matonya ũkũtetheesya kũmĩĩsya woo na kũtũlĩka ngoo ĩla wavĩtĩw’a nĩ Mũklĩsto ũngĩ.
KĨLUNGU KYA 4
Kũthĩnĩka Nũndũ wa Naĩ Weekie—“Nthesya Naĩ Yakwa”
Ũtonya kwĩthĩwa na wasya mũtheu wa ngoo ata?
KĨLUNGU KYA 5
Mũsyokeei “Mũĩthi na Mũsyaĩĩsya wa Ngoo Syenyu”
Ngenda kũmũsyokea Yeova ndonya kwĩka ata? Kĩkundi kĩkanthokya ata?
Ndeto sya Kũminĩĩa
Nũlilikanaa mavinda maseo ala watanĩaa vamwe na athũkũmi ma Yeova?


text:
Ĩsomo ya 8
Nĩkĩ Ngai Ũekete Ũthũku na Mathĩna Methĩwe Kw’o?
1. Ũthũku wambĩĩie ata?
Ũthũku wambĩĩie ĩla Satani wakenganie. Mwambĩlĩlyonĩ Satani aĩ mũlaĩka mwĩanĩu, ĩndĩ “ndaaĩkala nthĩnĩ wa w’o.” (Yoana 8:44) Nĩweethĩiwe na mea ma kwenda kũthaithwa o na kau Ngai e weka no we waĩle kũthaithwa. Satani akengie mũndũ mũka wa mbee, Eva, na amũsesenga amwĩw’e vandũ va kũmwĩw’a Ngai. Atamu aatĩĩie Eva nthĩnĩ wa kũlea kũmwĩw’a Ngai. Ũtwi wa Atamu watumie kwĩthĩwa na mathĩna na kĩkw’ũ.
Ĩla Satani weeie Eva ndakamwĩw’e Ngai, ambĩlĩilye ũlei kwelekela ũsumbĩki mũnene wa Ngai, ayonany’a kana Ngai ti we waĩle kwĩthĩwa e Mũsumbĩ Mũnene Vyũ. O ta Satani, andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmamũleete Ngai kwĩthĩwa e Mũsumbĩ woo. Kwoou, Satani atw’ĩkĩte “mũnene wa nthĩ.”
2. W’o wũmbi wa Ngai waĩ na mavĩtyo?
Wĩa w’onthe wa Ngai nĩ mwĩanĩu. Andũ na alaĩka ala Ngai woombie maĩ matonya kũmwĩw’a Ngai kwa wĩanĩu. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:4, 5) Ngai atũmbie twĩ na ũthasyo wa kũnyuva kwĩka ũseo kana ũthũku. Ũthasyo ũsu ũtũnengae mwanya wa kwonany’a wendo witũ kwa Ngai.
3. Nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna maendee nginya ũmũnthĩ?
Kwa kavinda, Yeova nĩwĩtĩkĩlĩtye ũlei kwelekela ũsumbĩki wake mũnene. Nĩkĩ? Nĩ kana onany’e ũsumbĩki o na wĩva ũtaumĩte kwake ndũtonya kũuna andũ. (Mũtavan’ya 7:29; 8:9) Ũndũ ũsu nĩwonekete nesa nthĩnĩ wa myaka 6,000 mĩvĩtu. Asumbĩki ma andũ nĩmaemetwe nĩ kũmina kaũ, ũtũli wa mĩao, ũsili ũte wa katĩ, kana mowau.
Kĩvathũkany’o na ũsumbĩki wa andũ, ũsumbĩki wa Ngai nũmaunaa ala mawĩtĩkĩlaa. (Isaia 48:17, 18) O mĩtũkĩ, Yeova akaananga silikalĩ syonthe sya andũ. Ala manyuvĩte kũsumbĩkwa nĩ Ngai no mo makekala kũũ nthĩ.—Isaia 11:9.
4. Wũmĩĩsyo wa Ngai ũtũnengete mwanya wa kwĩka ata?
Satani aisye vaiĩ mũndũ o na ũmwe ũtonya kũmũthũkũma Yeova nũndũ nũmwendete. No wende kwonany’a kana ũsu nĩ ũneeni wa ũvũngũ? No wĩke ũu! Wũmĩĩsyo wa Ngai ũtũnengae mwanya wa kwonany’a kana twĩenda kũsumbĩkwa nĩ Ngai kana nĩ mũndũ. Mwĩkalo witũ nĩw’o wonanasya kĩla tũnyuvĩte.
5. Tũtonya kũmũnyuva Ngai ata ethĩwe Mũsumbĩ witũ?
No tũmũnyuve Ngai ethĩwe Mũsumbĩ witũ kwa kũmantha na kũatĩĩa ũthaithi wa w’o kwosana na Ndeto ya Ngai, Mbivilia. (Yoana 4:23) No tũlee kũsumbĩkwa nĩ Satani kwa kwĩvathana na siasa na makaũ, o tondũ Yesũ weekie.
Satani atũmĩaa vinya wake kũtuma andũ mona imanyĩo nthũku syĩ nzeo. Ĩla twalea imanyĩo isu, anyanya na andũ amwe maitũ ma mũsyĩ no matũthekee kana kũtũvĩnga. (1 Vetelo 4:3, 4) Kwoou nĩtwaĩle kũtw’a twĩĩka ata. Tũkeethwa twĩ ngwatanĩo na ala mamwendete Ngai? Tũkaatĩĩaa mĩao yake ya ũĩ na wendo? Tweeka ũu, tũkoonany’a kana Satani nĩwakenganie ĩla waisye kana vaiĩ mũndũ ũmwĩw’a Ngai ethĩwa kwĩka ũu kũkamũetee thĩna.
Wendo wa Ngai kwa andũ ũtũĩkĩĩthasya kana akavetanga ũthũku na mathĩna. Andũ ala monanasya nĩmaĩkĩĩte ũndũ ũsu makatanĩa thayũ ĩũlũ wa nthĩ tene na tene.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
Why Does God Allow Suffering?
Many think God is to blame for all the suffering in the world. What do you think? Learn what God says about the reasons for suffering.


text:
Ũtonya Ata Kũmĩelewa Mbivilia?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Mbivilia nĩyonanĩtye ũndũ mũndũ ũtonya kwĩka nĩ kana amĩelewe. O na ethĩwa umĩte va, no ũmanye ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ nũndũ “
ti mũito mũno kwaku, o na ndwĩ kũasa.”—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 30:11.
Maũndũ ala matonya kũũtetheesya ũelewe Mbivilia
Ĩthĩwa na woni waĩle. Mĩtĩkĩle Mbivilia ta Ndeto ya Ngai. Ĩthĩwa na wĩnyivyo nũndũ Ngai nũleanĩte na mĩng’athĩlĩlyo. (1 Athesalonika 2:13; Yakovo 4:6) Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, ndũkaĩkĩĩe kĩla ũndũ ũtamanyĩte ũw’o. Ngai endaa ũtũmĩe ‘
ũtonyi waku wa kũsũanĩa.’—Alomi 12:1, 2, New World Translation.
Voya ũnengwe ũĩ. Ĩandĩko ya Nthimo 3:5 yaĩtye, “
Ndũkekwatye ũmanyi waku mwene.”. Ĩndĩ vandũ va ũu, endeea ‘
kũmũvoya Ngai’ aũnenge ũĩ wa kũelewa Mbivilia.—Yakovo 1:5.
Mĩsomae kĩla ĩvinda. Ũkatetheka mũnango weemanyĩsya Mbivilia kĩla ĩvinda kũte ĩla wamĩsoma ũitĩĩa.—Yosua 1:8.
Ĩmanyĩsye kyongo kwa kyongo. Nzĩa nzeo ya kwĩmanyĩsya kĩla maandĩko meũmanyĩsya nĩ kũkunĩkĩla kwa ũliku ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa kyongo kĩna kana ũvoo mũna. Ambĩĩa na “
momanyĩsyo ma mbee,” na ĩndĩ ‘
ũithi na mbee ũkavikĩe maũndũ ma ũima.’ (Aevelania 6:1, 2, The Holy Bible in Current Kikamba Language) Weeka ũu, ũkeethĩa no ũsyaanĩsye maandĩko, na ũyĩmanyĩsya kana mĩsoa ĩmwe ya Mbivilia nĩyĩeleasya ĩngĩ, o na ĩla yĩ “
vinya kũmanya.”—2 Vetelo 3:16.
Kũlya angĩ maũtetheesye. Mbivilia ĩtwĩkĩaa vinya twĩtĩkĩle ũtethyo kuma kwa andũ angĩ ala maeleawa Mbivilia. (Meko ma Atũmwa 8:30, 31) Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩmanyĩasya Mbivilia na andũ vate ndĩvi. O ta Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, matũmĩaa maandĩko kũtetheesya andũ mamanye yo Mbivilia ĩmanyĩasya ata.—Meko ma Atũmwa 17:2, 3.
Maũndũ ala mate ma lasima kwĩthĩwa namo
Ũĩ mwingĩ kana kĩsomo. Atũmwa ma Yesũ me 12 nĩmaeleetwe maandĩko na nĩmamanyĩasya andũ angĩ o na kau aingĩ mamonaa me andũ “
matamanyĩĩtw’e, na mate na ũmanyi.”—Meko ma Atũmwa 4:13.
Mbesa. Nũtonya kwĩmanyĩsya Mbivilia vate ndĩvi. Yesũ eeie atũmwa make atĩĩ: “
Nĩmwosete mana, nenganai mana.”—Mathayo 10:8.


text:
Ngewa ya 43: Yoshua Aitw’ĩka Mũtongoi
MOSE nĩwendaa kũlika nthĩ ya Kanaani vamwe na Aisilaeli. Kwoou esuvana ayasya: ‘Ndeka nĩinge Ũsĩ wa Yolotani, nĩngũkwĩsũva, Yeova, none nthĩ ĩsu nzeo.’ Ĩndĩ Yeova asya: ‘Ĩanĩwa nũu! Ndũkaneene nakwa ĩngĩ ũvoo ũsu!’ We nĩwĩsĩ Yeova aisye ũu nĩkĩ?
Kĩtumi nũndũ wa ũndũ kweekĩkie yĩla Mose wakũnie ĩvia. Lilikana kana, we na Aluni mayaamũtaĩa Yeova. Mayaatavya andũ kana Yeova nĩwe waumisye kĩw’ũ ĩvianĩ. Kwa kĩtumi kĩu Yeova asya ndakamaeka malike nthĩ ya Kanaani.
Kwoou myei o mĩnini ĩtina wa Aluni kũkw’a Yeova eea Mose ũũ: ‘Osa Yosua, na ũimũũngamya mbee wa mũthembi Eleasali na mbee wa ũmbano w’onthe. Na vau mbee woo onthe, tavya kĩla mũndũ kana Yosua nĩwe mũtongoi mweũ.’ Mose nĩweekie kwĩanana na ũndũ Yeova waisye, o tondũ ũtonya kwona vaa visanĩ.
Nake Yeova eea Yosua: ‘Ĩthĩwa na vinya na ndũkakĩe. Nũndũ nue ũkamalikya Aisilaeli nthĩ ya Kanaani ĩla namevĩtĩie, nakwa ngeethĩwa vamwe naku.’
Na ĩtina Yeova eea Mose nĩambate ĩũlũ Kĩĩmanĩ kya Nevo kĩla kĩ nthĩ ya Moavi. Kuma vau ĩũlũ Mose nĩwaĩ atonya kũsisya mũingo wa Ũsĩ wa Yolotani na kwona nthĩ mbanake ya Kanaani. Na Yeova amwĩa: ‘Ĩno nĩyo nthĩ ĩla neeĩavie kana ngamĩnenga syana sya Avalaamu, Isaka, na Yakovo. Nĩnakwony’a ũmyone na metho maku ĩndĩ, ndikũeka ũlike kw’o.’
Mose akw’ĩĩie vau ĩũlũ Kĩĩmanĩ kya Nevo. Aĩ na ũkũũ wa myaka 120. Aĩ o na vinya, na metho make matyaĩ na mbindu. Andũ nĩmaũũyie mũno na maĩa nũndũ wa kĩkw’ũ kya Mose. Ĩndĩ maĩ na ũtanu nĩkwĩthĩwa na Yosua ta mũtongoi woo mweũ.
Motalo 27:12-23; Kũtũngĩlĩlya Kwa Mĩao 3:23-29; 31:1-8, 14-23; 32:45-52; 34:1-12.
Makũlyo
- Vaa visanĩ, andũ aa maũngamĩte na Mose naaũ?
- Yeova eeie Yosua ata?
- Mose alĩsile Kĩĩmanĩ kya Nevo ĩũlũ nĩkĩ, na Yeova amwĩie ata?
- Mose aĩ na ũkũũ mwaũ aikw’a?
- Nĩkĩ andũ maĩ na kĩũũyũ, ĩndĩ maĩ na kĩtumi kyaũ kya kw’ĩthĩwa na ũtanu?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Motalo 27:12-23.
Nĩ wĩa mwaũ mũito Yosua wanengiwe nĩ Yeova, na ũsũvĩi wa Yeova kwa andũ make wonanaw’a ata ũmũnthĩ? (Mot. 27:15-19; Meko 20:28; Aevl. 13:7)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Miao 3:23-29.
Nĩkĩ Yeova ũtaaĩtĩkĩlya Mose na Aluni kũlika nthĩ ya watho, na nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kuma ũndũnĩ ũsu? (Kũt. 3:25-27; Mot. 20:12, 13)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 31:1-8, 14-23.
Ndeto sya Mose sya kũtiana na Aisilaeli syĩonany’a ata kana nĩweetĩkĩlile kwa wĩnyivyo ũsilĩlo wa Yeova? (Kũt. 31:6-8, 23)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:45-52.
Ndeto ya Ngai yaĩlĩte kũalyũla mathayũ maitũ kwa nzĩa myaũ? (Kũt. 32:47; Ali. 18:5; Aevl. 4:12)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 34:1-12.
O na kau Mose ndaaona Yeova mwene na metho, ĩandĩko ya Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 34:10 yĩonany’a ata ĩũlũ wa mũamba wake na Yeova? (Kuma 33:11, 20; Mot. 12:8)


text:
Who Is Michael the Archangel?
MŨLAĨKA ũla wĩtawa Mikaeli ndawetetwe mũno Mbivilianĩ. Ĩndĩ yĩla wawetwa ethĩawa ayĩka ũndũ. Ĩvukunĩ ya Ndanieli Mikaeli awetetwe ayũkita na alaĩka athũku; ĩvukunĩ ya Yuta awetetwe aikandanĩa na Satani; na ĩvukunĩ ya Ũvuan’yo awetetwe ayũkita na Satani na ndaimoni syake. Yĩla Mikaeli ũkũtetea ũsumbĩki wa Yeova na kũkita na amaitha ma Ngai, ekaa kwĩanana na ũndũ syĩtwa yake yonanasya. Ũalyũlo wa syĩtwa Mikaeli nĩ
Andũ nĩmethĩawa na masyĩtwa mbee wa yĩmwe. Kwa ngelekany’o, Yakovo ũla wa tene nowe wĩtawa Isilaeli, na mũtũmwa Vetelo nowe wĩtawa Simioni. (Mwambĩlĩlyo 49:
Mũlaĩka Mũnene. Ndeto ya Ngai ĩwetaa kana Mikaeli nĩ “ũla mũlaĩka mũnene.” (Yuta 9) Mikaeli etĩtwe ũla mũlaĩka mũnene, kwonany’a kana ve mũlaĩka o ũmwe ũla mũnene vyũ. Na ũu nĩw’o, nũndũ ndeto “mũlaĩka mũnene” yonekaa Mbivilianĩ ĩiweta ĩũlũ wa mũndũ o ũmwe, ĩndĩ ti aingĩ. Na ĩngĩ, Yesũ nũkonanĩtw’e na ũkũmũ wa mũlaĩka mũnene. Ĩandĩko ya 1 Athesalonika 4:
Mũtongoi wa Ita. Mbivilia ĩwetaa ‘Mikaeli na alaĩka make maithi kũkita na ũla mũkũnga mũnene na alaĩka maw’o.’ (Ũvuan’yo 12:7) Kwoou, Mikaeli nĩwe Mũtongoi wa ita sya alaĩka aĩkĩĩku. Ĩvuku ya Ũvuan’yo nayo yaasya Yesũ nĩ Mũtongoi wa ita sya alaĩka aĩkĩĩku. (Ũvuan’yo 19:
^ kal. 1 Ũvoo mwingangĩ ũkwonany’a kana syĩtwa Mikaeli nĩ ya Mwana wa Ngai wĩ ĩvukunĩ ya Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko ĩthangũnĩ ya 436-437, yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ Sya Yeova.


text:
Syo Ngũsĩ sya Yeova Iĩkĩĩaa Nosyo Ikatangĩĩwa syĩ Syoka?
Aiee. Andũ milioni mbingĩ makwie myaka mingĩ mũno mĩthelu na mataĩ Ngũsĩ sya Yeova makakwata mwanya wa kũnewa thayũ. Mbivilia ĩeleetye kana nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla twathĩtwe, “
kũkeethĩwa ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.” (Meko ma Atũmwa 24:15) O na ĩngĩ, andũ aingĩ me thayũ ũmũnthĩ nĩmatonya kwambĩĩa kũmũthũkũma Ngai, na asu o namo makanewa thayũ. O na kũkethĩwa kũkekala ata, ti wĩa witũ kũtw’a nũũ ũkanewa thayũ na nũũ ũtakanewa. Ũsu nĩ wĩa wa Yesũ mwene.—Yoana 5:22, 27.


text:
“Wĩa Nĩ Mũnene”
ĨVINDA yĩmwe kwaĩ ũmbano wa vata mũno Yelusaleme. Mũsumbĩ Ndaviti oombanĩte na anene me mbee ũsumbĩnĩ, anene ma nyũmba ya ũsumbĩ, na ngũmbaũ syonthe. Onthe nĩmatanie mũno ĩla meewie Ndaviti aimatangaasĩa ũndũ wa mwanya mũno. Amatavisye kana Yeova nĩwanengete mwana wake, Solomoni, wĩa wa kwaka ĩkalũ ĩnene mũno kwondũ wa ũthaithi wa ũla Ngai wa w’o. Mũsumbĩ ũsu wa Isilaeli, ũla ĩvindanĩ yĩu waĩ mũkũũ, nĩwaveveewe amanya ũndũ ĩkalũ yĩu yaĩle kwakwa, na ĩndĩ amũtavya mwana wake, Solomoni. Ndaviti eeie andũ asu woombanĩte namo atĩĩ: “Wĩa nĩ mũnene; nũndũ ĩ nyũmba nene mbanakavye ti kwondũ wa mũndũ, ĩndĩ kwondũ wa Yeova Ngai.”—1 Mav. 28:1, 2, 6, 11, 12; 29:1.
Ĩtina wa ũu Ndaviti amakũlilye: “Nũũ ĩndĩ ũla ũnũkwĩnengane na ngoo ya kwenda evathan’ye ũmũnthĩ ethĩwe mũtheu kwa Yeova [kana “amũnenge Yeova mũthĩnzĩo,” NWT]?” (1 Mav. 29:5) Keka waĩ vo we wĩthĩwa weekie ata? We nĩwĩthĩwa weeyumisye na ngoo ya kwenda ũkwate kw’oko wĩa ũsu ũnenevete ũu? Aisilaeli nĩmeeyumisye matetheesye o na mateũtindĩa. O na eka ũu, “matanie, nũndũ nĩmanenganie na kwenda kwa ngoo, nũndũ nĩmamumĩsye Yeova makyenda na ngoo mbĩanĩu.”—1 Mav. 29:9.
Myaka mingĩ ĩtina wa vau, Yeova nĩwambĩĩisye mũvango ũngĩ mũseango o na kwĩ ĩkalũ yĩu. Nĩwaseũvisye ĩkalũ ĩnene ya kĩ-veva, nayo nĩ mũvango ũla wĩkĩte kwĩsĩla nthembo ĩla Yesũ waumisye nĩ kana andũ matonye kũmũthaitha. (Aevl. 9:11, 12) Yeova aendeee kũtetheesya andũ ata mew’anĩthw’e nake? Amatetheeasya kwĩsĩla wĩa witũ wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a. (Mt. 28:19, 20) Nũndũ wa wĩa ũsu, kĩla mwaka andũ milioni mbingĩ nĩmatw’ĩkĩthaw’a amanyĩw’a, na ngili mbingĩ sya asu nĩmavatisawa. O na ĩngĩ kĩla mwaka ikundi maana maingĩ nĩsyambĩĩaw’a.
Nũndũ wa wongeleku ũsu, nĩvethĩĩtwe vata wa kũtumbĩthya mavuku maingangĩ maeleetye Mbivilia, vata wa kwaka na kũtũngĩĩa Nyũmba mbingangĩ sya Ũsumbĩ, na vata wa kũmantha kũndũ kwingangĩ kwa kwĩkĩa maũmbano manene. We nũkwĩtĩkĩla kana wĩa witũ wa kũtavany’a ũvoo mũseo nĩ mũnene na wĩ na mosyao maseo?—Mt. 24:14.
Kũmwenda Ngai na mũtũi na kũmanya kana wĩa wa kũtavany’a nĩwaĩle kũtethw’a na mĩtũkĩ nĩkũtumaa andũ ma Ngai ‘menengane na ngoo ya kwenda’ nĩ kana mamũnenge mũthĩnzĩo wa mĩvothi yoo. Nĩtũtanaa mũno nũndũ wa ‘kũmũtaĩa Yeova na syĩndũ sitũ.’ O na nĩtũtanaa kwona ũndũ mĩvothi ĩsu twaumya ĩtũmĩawa nesa nĩ kana ĩtetheesye wĩanĩ ũsu mũnene waatethw’a nĩ andũ!—Nth. 3:9.


text:
8
Yosia Aĩ na Anyanya Aseo
We nĩwonaa wĩ ũndũ wĩ vinya kwĩka maũndũ maseo?— Andũ aingĩ monaa ũndũ ũsu wĩ vinya. Mbivilia ĩtũtavĩtye kana ndwaĩ ũndũ wĩ laisi kwa kamwana keetawa Yosia kwĩka maũndũ maseo. Ĩndĩ, kaĩ na anyanya aseo ala makatetheeasya. Eka twĩmanyĩsye maũndũ angĩ ĩũlũ wa Yosia na anyanyae make.
Ĩthe wa Yosia eetawa Amoni na aĩ mũsumbĩ wa Yuta. Amoni aĩ mũndũ mũthũku mũno na athaithaa mĩvw’anano. Ĩla wakwie, Yosia nĩwe watw’ĩkie mũsumbĩ wa Yuta, e na ũkũũ wa myaka nyanya! Wĩona Yosia ta waĩ mũthũku ta ĩthe wake?— Aiee!
Kuma e mũnini, Yosia nĩwendete kũmwĩw’a Yeova. Kwoou anyuvie andũ ala mamwendete Yeova methĩwe anyanyae make. Anyanyae asu make nĩmamũtetheeisye kwĩkaa maũndũ maseo. Amwe ma anyanyae asu ma Yosia maĩ aaũ?
Ũmwe wa anyanyae asu eetawa Nzevania. Nzevania aĩ mwathani, na nĩwatavasya andũ ma Yuta kana makakwatwa nĩ maũndũ mathũku ethĩwa maikaeka kũthaitha mĩvw’anano. Yosia nĩwamwĩthukĩĩisye Nzevania na anyuva kũmũthaitha Yeova, ĩndĩ ti kũthaitha mĩvw’anano.
Yosia aĩ na mũnyanyae ũngĩ weetawa Yelemia. Elĩ masyaĩtwe vakuvĩ ĩvinda yĩmwe, na ĩla maĩ anini mĩsyĩ yoo nĩyathengeanĩe. Yosia na Yelemia nĩmendene mũno vyũ. Kwoou, ĩla Yosia wakwie Yelemia nĩwaandĩkie wathi waĩ mũseo ĩũlũ wa ũndũ weew’aa ĩtina wa Yosia akw’a. Yelemia na Yosia nĩmatetheanĩasya kwĩka maũndũ maseo na nĩmamwĩw’aa Yeova.
Yosia na Yelemia nĩmatetheanĩasya kwĩka maũndũ maseo
Nĩ kyaũ ũtonya kwĩmanyĩsya kumana na Yosia?— O na ĩla Yosia waĩ o kamwana, nĩwendaa kwĩka maũndũ ala maseo. Nĩweesĩ kana anyanyae make maaĩlĩte kwĩthĩwa me andũ mamwendete Yeova. Kwoou o naku no ũtate kũnyuva anyanya ala mamwendete Yeova, na ala matonya ũkũtetheesya wĩke maũndũ ala maseo!
SOMA MBIVILIANĨ YAKU
2 Mavinda 33:21-25; 34:1, 2; 35:25


text:
1914
—A Significant Year in Bible Prophecy
MYAKA vakuvĩ 40 mbee wa mwaka wa 1914, amanyĩw’a ma Mbivilia nĩmatavanĩtye kana mwaka ũsu kũkeethĩwa maũndũ mataĩ maaoneka. Maũndũ asu nĩ maũ na nĩ kyaũ ũmũnthĩ kyonanasya kana mwaka ũsu waĩ mwaka wa vata?
O tondũ kũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Luka 21:
Ũsumbĩki wa Ngai waambĩĩe ‘kũkinyangwa nĩ Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ’ ĩndĩĩ na ata? Waambĩĩe kũkinyangwa mwaka wa 607 M.Ĩ.Y. yĩla Yelusaleme yasindiwe nĩ Mbaviloni. ‘Kĩvĩla kya ũsumbĩ kya Yeova’ nĩkyatiiwe kĩte na mũndũ ũkĩkalĩle na asumbĩ ala masumbĩkaa kuma mũsyĩ wa Ndaviti maeka kũsumbĩka. (2 Asumbĩ 25:
Ũndũ ũsu wa vata wesaa kwĩkĩka ĩndĩĩ? Yesũ oonanisye kana Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ mesaa kũsumbĩka kwa ĩvinda ĩtale. Maũndũ ala maeleetw’e nthĩnĩ wa ĩvuku ya Ndanieli kĩlungu kya 4 nĩmatwonetye ũasa wa ĩvinda yĩu. Maeleetye ndoto ĩkonetye wathani ĩla yaotiwe nĩ Mũsumbĩ Nevukatilesa wa Mbaviloni. Oonie mũtĩ mũnene watemwa na wavalũka. Kĩtina kyaw’o kĩyaĩ kĩana nũndũ kyoovetwe na kĩtang’a kya kĩaa na ũthuku. Mũlaĩka awetie ũũ: ‘Na mavinda mũonza mavĩte ĩũlu wake.’
Mavinda amwe Mbivilia ĩwetaa mĩtĩ ĩyonany’a mosumbĩ. (Esekieli 17:
Ĩandĩko ya Ũvuan’yo 12:
Myaka 2,520 yambĩĩe kũtalwa Mwei wa ĩkũmi mwaka wa 607 M.Ĩ.Y., yĩla Yelusaleme yasindiwe nĩ Mbaviloni na mũsumbĩ wa mũsyĩ wa Ndaviti aumw’a ũsumbĩnĩ. Myaka ĩsu 2,520 yathelile Mwei wa ĩkũmi mwaka wa 1914. Ĩvinda yĩu nĩw’o “mavinda ma Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ” mathelile na Yesũ Klĩsto atw’ĩka Mũsumbĩ ũũngamĩtw’e nĩ Ngai ĩtunĩ. *
Yesũ athanie kana itetemo nene sya nthĩ, na mayũa na mĩimũ na makaũ ikeethĩwa wonany’o kana we nũtw’ĩkĩte Mũsumbĩ wa ĩtunĩ. Na ũu nĩw’o kwĩthĩĩtwe. (Mathayo 24:
^ kal. 4 Kuma Mwei wa 10 mwaka wa 607 M.Ĩ.Y. kũvika Mwei wa 10 mwaka wa 1 M.Ĩ.Y., nĩ myaka 606. Na kwambĩĩaa Mwei wa 10 mwaka wa 1 M.Ĩ.Y. kũvika Mwei wa 10 mwaka wa 1914 Ĩ.Y., nĩ myaka 1,914, nũndũ yĩla tũũtala myaka tũyambĩĩaa na nzilo. Myaka 606 kwongela myaka 1,914 [606 +1,914] yũkaa myaka 2,520.


text:
Kĩlungu 4: Mũsumbĩ wa Mbee wa Isilaeli Kũvika Ũkombonĩ Mbaviloni
Saulo nĩwe watwĩkie mũsumbĩ wa mbee wa Isilaeli. Ĩndĩ Yeova nĩwamũleile, na Ndaviti anyuvwa atw’ĩke mũsumbĩ vandũ vake. Nĩtũkwona maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Ndaviti. E mwanake, nĩwokitie na ĩmũndũ ĩnene yeetawa Ngoliathu. Ĩtina nĩwatolokile akĩa Mũsumbĩ wĩ kĩwĩu Saulo. Avikaili mũndũ mũka mũmbe nesa niwamũsiĩĩie ndakeke ũndũ wa ũtumanu.
Na ĩtina wa ũu, nĩtũkwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Solomoni mwana wa Ndaviti, ũla wasumbĩkie Isilaeli ĩtina wa Ndaviti. Asumbĩ atatũ ma mbee ma Isilaeli masumbĩkie myaka 40 kĩla ũmwe. Ĩtina wa kĩkw’ũ kya Solomoni, Isilaeli nĩyatilĩkanile yatw’ĩka mosumbĩ elĩ, ũsumbĩ wa ĩũlũ na wa ĩtheo.
Ũsumbĩ wa ĩũlũ wa mbaĩ 10 wekalile myaka 257 mbee wa kwanangwa nĩ Asuli. Na ĩndĩ myaka 133 ĩtina, ũsumbĩ wa ĩtheo wa mbaĩ ilĩ o naw’o waanangwa. Ĩvinda yĩu Aisilaeli nĩmataviwe matwawa Mbaviloni. Kwoou Kĩlungu kya KANA kĩeleetye isitoli ya myaka 510, ĩvindanĩ yĩla tũkwona maũndũ maingĩ maũsanzamũkya.


text:
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Ĩthĩwa na Nguma sya Kĩklĩsto—Mũĩkĩĩo
NĨKĨ MŨĨKĨĨO NĨ WA VATA:
No nginya twĩthĩwe na mũĩkĩĩo nĩ kana tũmwendeesye Ngai.—Aevl 11:6
Kũĩkĩĩa mawatho ala Ngai ũtwathĩte nĩkũtumaa tũmĩĩsya motato.—1Vet 1:6, 7
Kwĩthĩwa ũte na mũĩkĩĩo no kũtume wĩka naĩ.—Aevl 3:12, 13
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨTHĨWA NA MŨĨKĨĨO:
Voya nĩ kana ũlũlũmĩĩlye mũĩkĩĩo waku.—Lk 11:9, 13; Aka 5:22
Soma Ndeto ya Ngai na ũisũanĩĩa maũndũ ala ũũsoma.—Alo 10:17; 1Tim 4:15
Tindanasya na andũ me na mũĩkĩĩo mũlũmu.—Alo 1:11, 12
ĨLOELEI VITIO YĨ NA KYONGO, ATĨĨA MAŨNDŨ ALA MATONYA KŨŨTETHEESYA ŨLŨLŨMĨĨLYE ŨĨKĨĨKU WAKU—MŨĨKĨĨO, NA ĨNDĨ MŨISŨNGĨA MAKŨLYO AA MAATĨĨE:
“Mũĩkĩĩo ũte na wangangan’yo” nĩ kyaũ? (1Tim 1:5)
Nĩ kana twĩthĩwe na mũĩkĩĩo mũlũmu, nĩ maũndũ meva twaĩle kwĩvathana namo?
Nĩkĩ mũĩkĩĩo ũkethĩwa wĩ wa vata ĩvindanĩ ya ũla thĩna mũnene? (Aevl 10:39)


text:
KĨLUNGU KYA 3
Kĩeleelo kya Ngai kwa Andũ Nĩ Kyaũ?
1. Kĩeleelo kya Ngai kwa andũ nĩ kyaũ?
NGAI e na kĩeleelo kĩseo kwa andũ. Oombie mũndũũme na mũndũ mũka wa mbee, Atamu na Eva, mekalae mũũndanĩ mũseo. Kĩeleelo kyake kyaĩ masyae syana, matw’ĩkĩthye nthĩ yonthe valatiso, kana vandũ vaseo va kwĩkala, na maisũvĩaa nyamũ.—Mwambĩlĩlyo 1:28; 2:8, 9, 15; soma Maelesyo ma Mũthya namba 6.
2. (a) Twĩsĩ ata kana Ngai akeanĩsya kĩeleelo kyake? (b) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kwĩkala tene na tene?
2 We nũkwona ta ve ĩvinda tũkesa kwĩkala ĩũlũ wa nthĩ yĩ nzaũ? Yeova atwĩĩte atĩĩ: “Nĩnĩsũanĩĩte, na ngawĩka.” (Isaia 46:9-11; 55:11) Akeanĩsya kĩeleelo kyake na vai kĩndũ kĩkamũsiĩĩa kwĩka ũu. Yeova aĩtye kana oombie nthĩ e na kĩtumi. “Ndaamyũmba yĩ nthei.” (Isaia 45:18) Endaa andũ mekalae kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ. Nĩ andũ mailyĩ ata Ngai wendaa mekalae ĩũlũ wa nthĩ, na endaa mekale ĩvinda yĩana ata? Mbivilia yaĩtye atĩĩ: ‘Ala alũngalu [kana, ala ewi] makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.’—Savuli 37:29; Ũvuan’yo 21:3, 4.
3. Nũndũ andũ nĩmawaaa na makakw’a, ũtonya kwĩkũlya ata?
3 Ĩndĩ ũmũnthĩ andũ nĩmawaaa na makakw’a. Andũ kũndũ kwingĩ nĩmokitaa na makoaana. Vate nzika kĩu ti kyo kyaĩ kĩeleelo kya Ngai. Kwoou, nĩ kyaũ kyeethĩiwe na nĩkĩ kweethĩiwe ũu? No Mbivilia ĩtonya kũelesya.
MŨMAITHA WA NGAI
4, 5. (a) Nũũ watũmĩie nzoka kũneena na Eva mũũndanĩ wa Eteni? (b) Mũndũ mũseo atonya ata kũtw’ĩka kĩng’ei?
4 Mbivilia yaĩtye kana Ngai e mũmaitha wĩtawa “Ndevili, na ĩngĩ Satani.” Satani atũmĩie nzoka kũneena na Eva mũũndanĩ wa Eteni. (Ũvuan’yo 12:9; Mwambĩlĩlyo 3:1) Atumie nzoka yoneka tayo ĩkũneena.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 7.
5 Kwoou Ngai nĩwe woombie Satani, ũla nĩwe Ndevili? Aiee! Mũlaĩka ũmwe wekalaa ĩtunĩ ĩla Ngai waseũvasya nthĩ kwondũ wa Atamu na Eva nĩwe waalyũkile na atw’ĩka Ndevili. (Yovu 38:4, 7) Ũu watonyekie ata? Mũndũ mũseo atonya kũalyũka ata akatw’ĩka kĩng’ei? O na kau mũndũ ũsu ndaasyawa e kĩng’ei, ambĩĩaa kwendeew’a nĩ kĩndũ kĩte kyake. Aendeea kũsũanĩa ĩũlũ wa kĩndũ kĩu, wendi wake mũthũku nĩwongelekaa. Na ĩndĩ, akwata mwanya nĩwũyaa kĩndũ kĩu. We mwene nĩwe wĩtw’ĩkĩthasya kĩng’ei.—Soma Yakovo 1:13-15; soma Maelesyo ma Mũthya namba 8.
6. Mũlaĩka ũmwe atw’ĩkie mũmaitha wa Ngai ata?
6 Ũu nĩw’o kweethĩiwe ĩũlũ wa mũlaĩka ũsu. Ĩtina wa Yeova kũmba Atamu na Eva ameie nĩmethĩwe na syana na ‘mayusũsya nthĩ.’ (Mwambĩlĩlyo 1:27, 28) Mũlaĩka ũsu no ethĩwe asũanĩaa atĩĩ: ‘Andũ onthe no manthaithe vandũ va kũmũthaitha Yeova!’ O ũndũ waendeeie kũsũanĩa ũndũ ũsu, now’o waendeeie kwĩthĩwa na wendi wa kĩla kyaĩle kũnengwa Yeova. Mũlaĩka ũsu endaa andũ mamũthaithe. Kwoou nĩwamũkengie Eva na amwasya. (Soma Mwambĩlĩlyo 3:1-5.) Kwa kwĩka ũu nĩwatw’ĩkie Satani, ũla nĩ Ndevili, na eethĩwa mũmaitha wa Ngai.
7. (a) Nĩkĩ Atamu na Eva makwie? (b) Nĩkĩ tũkũaa na tũkakw’a?
7 Atamu na Eva nĩmaemie kũmwĩw’a Ngai na maya ĩtunda ya mũtĩ ũla mavatĩtwe. (Mwambĩlĩlyo 2:17; 3:6) Nĩmamũvĩtĩisye Yeova, na ĩtina nĩmesie kũkw’a o tondũ Yeova wamatavĩtye. (Mwambĩlĩlyo 3:17-19) Syana sya Atamu na Eva syaĩ na naĩ na kwoou o nasyo syakwatwa nĩ kĩkw’ũ. (Soma Alomi 5:12.) Nĩ kana ũelewe nĩkĩ syana sya Atamu na Eva syaĩ na naĩ, kwasũanĩa ngelekany’o ĩno. Kwasũanĩa ũyũmba mavali na ĩsandũkũ ĩvondeku. Mavali ala mekuma ĩsandũkũnĩ yĩu meĩthĩwa me o mavondeku. Atamu nĩweekie naĩ ĩla waleile kũmwĩw’a Ngai. Nũndũ ithyonthe twĩ syana sya Atamu, twĩ na naĩ, kana kwa ndeto ingĩ, twĩ “avondeku” o take. Na nũndũ ithyonthe twĩ na naĩ, nĩtũkũaa na tũkakw’a.—Alomi 3:23; soma Maelesyo ma Mũthya namba 9.
8, 9. (a) Satani endaa Atamu na Eva maĩkĩĩe kyaũ? (b) Nĩkĩ Yeova ũtaaũaa alei asu o vau kwa vau?
8 Satani nĩwambĩĩisye ũlei ĩla wakengie Atamu na Eva maikamwĩw’e Yeova. Endaa Atamu na Eva maĩkĩĩe kana Yeova nĩ mũkengani, na nĩ mũsumbĩki mũthũku ũtamendeaa ũseo. Satani oonanasya kana andũ mai na vata wa kũtavw’a nĩ Ngai kĩla maĩle kwĩka, na kana Atamu na Eva maaĩle kwĩtw’ĩĩa ũla ũseo na ũla ũthũku. Kwoou Yeova esaa kwĩka ata? Aĩ na ũtonyi wa kũaa alei asu na aimina ũlei ũsu woo. Ĩndĩ ũu nĩwĩthĩwa waĩkĩĩthisye kana Satani nĩ mũkengani? Aiee.
9 Yeova ndaaũaa alei asu vau kwa vau. Vandũ va ũu Yeova nĩwaekie ĩvinda yĩvĩte andũ mesumbĩkĩte. Ũu wesaa kũtuma tũmanya kana Satani nĩ mũkengani na kana Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩtwaĩle vyũ. Tũkeemanyĩsya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa ũndũ ũsu Kĩlungunĩ kya 11. Ĩndĩ we wĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa ũtwi ũla Atamu na Eva meekie? Nĩmaaĩlĩte kũmũĩkĩĩa Satani na mailea kũmwĩw’a Ngai? Yeova nĩwanengete Atamu na Eva kyonthe kĩla mendaa. Nĩwamanengie thayũ mwĩanĩu, vandũ vanake va kwĩkala, na wĩa matonya kũtanĩa. Ĩndĩ Satani nde ũndũ o na ũmwe mũseo wamekĩte. Kethĩwa waĩ vo wĩthĩwa weekie ata?
10. Nĩ ũtwi wĩva wa vata ithyonthe twaĩle kwĩka?
10 Ũmũnthĩ kĩla ũmwe witũ e na ũtwi ta ũsu waĩle kwĩka, na ũtwi ũla tũkwĩka no wonany’e kana tũkakwata thayũ kana tũikaũkwata. No tũtw’e kũmwĩw’a Yeova tawe Mũsumbĩki witũ na tũiĩkĩĩthya kana Satani nĩ mũkengani. Kana tũkanyuva kũsumbĩkwa nĩ Satani. (Savuli 73:28; soma Nthimo 27:11.) No andũ anini ĩũlũ wa nthĩ mamwĩw’aa Ngai. Kwa w’o, ti we mũsumbĩ wa nthĩ ĩno. Ethĩwa Ngai ti we mũsumbĩ wa nthĩ ĩno, ũla ũsumbĩkĩte nthĩ nũũ?
NŨŨ ŨSUMBĨKĨTE NTHĨ?
11, 12. (a) Twĩĩmanyĩsya kyaũ kumana na maũndũ ala Satani wamwathie Yesũ? (b) Nĩ maandĩko meva monanĩtye kana Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ?
11 Yesũ nĩweesĩ ũla ũsumbĩkĩte nthĩ. Ĩvinda yĩmwe Satani nĩwamwonisye “mosumbĩ onthe ma nthĩ, na ndaĩa syamo.” Na ĩndĩ Satani amwĩa Yesũ atĩĩ: “Syĩndũ ii syonthe nĩngũũnenga, ethĩwa nũũndulĩlya ndu na kũnthaitha.” (Mathayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Ĩkũlye-ĩ, ‘Kethĩwa mosumbĩ asu mayaĩ ma Satani, nĩwĩthĩwa amwĩie Yesũ nũkũmũnenga?’ Aiee. Mosumbĩ onthe nĩ ma Satani.
12 No wĩkũlye-ĩ, ‘Vatonyeka ata Satani akethĩwa mũsumbĩ wa nthĩ ĩno na Yeova Ngai Mwene Vinya W’onthe nĩwe woombie matu na nthĩ?’ (Ũvuan’yo 4:11) Kwa w’o Yeova nĩwe woombie matu na nthĩ, ĩndĩ Yesũ amwĩtie Satani “mũnene wa nthĩ ĩno.” (Yoana 12:31; 14:30; 16:11) Mũtũmwa Vaulo amwĩtie Satani, ũla nĩ Ndevili, “ngai ya nthĩ ĩno.” (2 Akolintho 4:3, 4) Nake mũtũmwa Yoana aandĩkie kana “nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wa ũla mũthũku.”—1 Yoana 5:19.
NTHĨ YA SATANI ĨKAANANGWA ATA?
13. Nĩkĩ twĩ na vata wa nthĩ nzaũ?
13 Nthĩ ĩendeee na kũthũkĩĩa. Nĩtwonaa kaũ, ũlũsani, ũseleke, na ũng’endu kĩla vandũ. O na andũ makatata ata maitonya kũmina maũndũ asu. Ĩndĩ o mĩtũkĩ Ngai nũkũvetanga nthĩ ĩno nthũku kaũnĩ wake wa Ali–Maketoni, na ayĩete nthĩ nzaũ yĩ na ũlũngalu.—Ũvuan’yo 16:14-16; soma Maelesyo ma Mũthya namba 10.
14. Nũũ Ngai ũnyuvĩte ethĩwe Mũsumbĩ Ũsumbĩnĩ wake? Mbivilia yathanĩte ata ĩũlũ wa Yesũ?
14 Yeova nĩwamũnyuvie Yesũ Klĩsto ethĩwe Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa ĩtunĩ. Myaka ngili mbingĩ mĩvĩtu, Mbivilia nĩyathanie kana Yesũ akasumbĩka e “Mũnene wa Mũuo,” na ũsumbĩki wake ndũkathela. (Isaia 9:6, 7) Yesũ eeie aatĩĩi make mavoyae ĩũlũ wa silikalĩ ĩsu ĩla waisye atĩĩ: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:10) Kĩlungunĩ kya 8, tũkeemanyĩsya ũndũ Ũsumbĩ wa Ngai ũkavetanga mosumbĩ ma nthĩ ĩno. (Soma Ndanieli 2:44.) Ĩtina wa vau Ũsumbĩ wa Ngai ũkatuma nthĩ ĩno yĩthĩwa yĩ nzaũ na ya kwendeesya.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 11.
NTHĨ NZAŨ YĨ VAKUVĨ!
15. “Nthĩ nzaũ” nĩ kyaũ?
15 Mbivilia yathanĩte atĩĩ: “Tweteele matu meũ na nthĩ nzaũ, naw’o ũlũngalu ũtwĩe nthĩnĩ wayo.” (2 Vetelo 3:13; Isaia 65:17) Mavinda amwe ĩla Mbivilia ĩkũneena ĩũlũ wa “nthĩ” yĩthĩawa ĩyonany’a andũ ala matwĩe ĩũlũ wayo. (Mwambĩlĩlyo 11:1) Kwoou, “nthĩ nzaũ” ĩtwĩe ũlũngalu nĩ andũ onthe ala mamwĩw’aa Ngai na ũmaathimĩte.
16. Nĩ mũthĩnzĩo wĩva mũnene Ngai ũkanenga ala makekala nthĩ nzaũ, na twaĩle kwĩka ata nĩ kana twĩkwata mũthĩnzĩo ũsu?
16 Yesũ athanie kana ala makekala nthĩ nzaũ ya Ngai makakwata “thayũ ũtathela.” (Maliko 10:30) Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũkwate mũthĩnzĩo ũsu? No ũsome Yoana 3:16 na 17:3 nĩ kana ũkwate ũsũngĩo. Ekai yu twone ũndũ Mbivilia yaĩtye ĩũlũ wa ũndũ tũkekalaa twĩ Nthĩ Nzaũ.
17, 18. Twĩsĩ ata kana kũkeethĩwa mũuo kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ na kana tũikethĩwa na wia?
17 Ũthũku, kaũ, ũtũli wa mĩao, na ũng’endu ikavetwa. Vai mũndũ mũthũku o na ũmwe ũkatiwa ĩũlũ wa nthĩ. (Savuli 37:10, 11) O na Ngai akatuma “makaũ mathela kũvika kĩtulu kya nthĩ.” (Savuli 46:9; Isaia 2:4) Nthĩ ĩkeethĩwa yusĩe andũ mamwendete Ngai na mamwĩw’aa. Kũkeethĩwa mũuo tene na tene.—Savuli 72:7.
18 Andũ ma Yeova makekalaa mate na mũisyo. Ĩvindanĩ ya tene ĩla Aisilaeli mamwĩw’a Ngai, mekalaa mate na mũisyo nũndũ nĩwamasũvĩaa. (Alivai 25:18, 19) Tũikakĩaa kĩndũ kana mũndũ twĩ Nthĩ Nzaũ. Tũkeethĩawa tũte na wia ĩvinda yonthe!—Soma Isaia 32:18; Mika 4:4.
19. Nĩkĩ tũtaĩle kwĩthĩwa na nzika kana kũkeethĩwa lĩu mwingĩ nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ya Ngai?
19 Kũkeethĩwa lĩu mwingĩ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kũkeethĩwa lĩu mwingĩ mũno wa mbaa ngetha nthĩ iĩmanĩ ĩũlũ.” (Savuli 72:16) Yeova “Ngai waitũ, akatũathima” na ‘nthĩ ĩkaingĩvya ũsyao wayo.’—Savuli 67:6.
20. Twĩsĩ ata kana nthĩ ĩkatw’ĩka valatiso?
20 Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Andũ makeethĩwa na nyũmba mbanake na mĩũnda mĩseo. (Soma Isaia 65:21-24; Ũvuan’yo 11:18.) Nthĩ yonthe ĩkeethĩwa yĩ mbanake o tondũ mũũnda wa Eteni wailyĩ. Yeova akatũnengae kyonthe kĩla tũkethĩawa na vata nakyo. Mbivilia yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Ngai: “Nũũkũnzũa ũvĩ waku, na kwĩanĩsya kwenda kwa kĩla kĩndũ kĩ thayũ.”—Savuli 145:16.
21. Twĩsĩ ata kana kũkeethĩwa mũuo katĩ wa andũ na nyamũ?
21 Kũkeethĩwa mũuo katĩ wa andũ na nyamũ. Andũ maikaũmĩw’a nĩ nyamũ ĩngĩ. Twana tũnini tũkeethĩwa tũte na wia o na ĩla twĩ vakuvĩ na nyamũ ila mbai ikĩawa ũmũnthĩ.—Soma Isaia 11:6-9; 65:25.
22. Yesũ akeekana ata na andũ ala awau?
22 Vai mũndũ ũkethĩwa e mũwau. Ĩla Yesũ waĩ vaa ĩũlũ wa nthĩ, nĩwavoisye andũ aingĩ. (Mathayo 9:35; Maliko 1:40-42; Yoana 5:5-9) Ĩndĩ ĩla ũkethĩwa Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai, Yesũ akavosya kĩla mũndũ. Vai ũmwe ũkasya: “Nyie nĩ mũwau.”—Isaia 33:24; 35:5, 6.
23. Ngai akeekana ata na andũ ala makwie?
23 Akw’ũ makathayũũkw’a. Ngai atwathĩte kana akathayũũkya andũ milioni mbingĩ ala makwie. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kũkeethĩwa ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.”—Soma Yoana 5:28, 29; Meko ma Atũmwa 24:15.
24. We wĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa kwĩkala Nthĩ Nzaũ?
24 Ithyonthe twĩ na ũtwi twaĩle kwĩka. No tũnyuve kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na tũimũthũkũma, kana tũkanyuva kwĩka o ũndũ tũkwenda. Twanyuva kũmũthũkũma Yeova, tũkeethĩwa na ĩvinda ĩseo yũkĩte. Mũndũũme ũmwe atanamba kũkw’a amwĩie Yesũ emũlilikana. Nake Yesũ amwathie atĩĩ: “Ũkeethĩwa vamwe nakwa Ũseonĩ [kana, Nthĩ Nzaũ].” (Luka 23:43) Ekai twĩmanyĩsye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto na ũndũ ũkatuma mawatho ma Ngai meanĩa.


text:
KĨLUNGU KYA 14
Mũsyĩ Waku no Wĩthĩwe na Ũtanu
1, 2. Yeova endaa mĩsyĩ yĩthĩwe yĩilyĩ ata?
YEOVA NGAI nĩwe wambĩĩisye mũtwaano wa mbee. Mbivilia yaasyaa kana oombie mũndũ mũka wa mbee na “amũtwaĩa” Atamu. Atamu atanie mũno na nĩkyo kĩtumi waisye atĩĩ: “Ũũ yu nĩ ĩvĩndĩ ya mavĩndĩ makwa, na nyama ya mwĩĩ wakwa.” (Mwambĩlĩlyo 2:22, 23) Ũu wĩonany’a kana Yeova endaa ala matwaanĩte mekalae me atanu.
2 Ĩndĩ ũndũ ũla wa kũmakya nĩ kana mĩsyĩ mbingĩ ndĩthĩawa na ũtanu. O na vailyĩ ũu, Mbivilia yĩ na myolooto mingĩ ĩtonya kũtetheesya onthe nthĩnĩ wa mũsyĩ mekalany’e nesa na mayĩthĩwa na ũtanu.—Luka 11:28.
MAŨNDŨ ALA NGAI WENDAA AŨME ALA MATWAANĨTE MEANĨSYE
3, 4. (a) Mũndũũme aĩle kwĩkalany’a na kĩveti kyake ata? (b) Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata ala matwaanĩte maekeanĩae?
3 Mbivilia yaasyaa kana mũũme mũseo aĩle kwenda kĩveti kyake na aikĩnenga ndaĩa. Soma Aeveso 5:25-29. Mavinda onthe, mũndũũme aĩle kwĩka maũndũ mekwonany’a kana nĩwendete kĩveti kyake. O na nĩwaĩle kũkĩsũvĩa, na ayĩvathana na kwĩka ũndũ o na wĩva ũtonya kũkĩũmĩsya.
4 Ĩndĩ mũndũũme aĩle kwĩka ata ĩla mũka wavĩtya? Mbivilia ĩnengete aũme ũtao ũũ: “Endai iveti syenyu, na mũikasyĩw’ĩe woo.” (Akolosai 3:19) Inyw’ĩ aũme, lilikanai kana o nenyu nĩmũvĩtasya. Kwoou nĩ kana Ngai amũekee, o nenyu no nginya mũekee iveti syenyu. (Mathayo 6:12, 14, 15) Mũtwaano ũkeethĩwa na ũtanu ethĩwa mũndũ na mũka nĩmeyũmbanĩtye kũekeanĩaa.
5. Nĩkĩ mũndũũme waĩle kũnenga mũka ndaĩa?
5 Yeova endaa mũndũũme anenge mũka ndaĩa. Mũndũũme nĩwaĩle kũsũanĩĩa nesa mavata ma kĩveti kyake. Na ũsu nĩ ũndũ mũito mũno nũndũ ethĩwa mũndũũme nĩwalea kwĩkalany’a na kĩveti kyake ũndũ vaĩle, Yeova no alee kwĩthukĩĩsya mboya syake. (1 Vetelo 3:7) Kwĩthĩwa tũmwendete Yeova nĩ kw’o kũtumaa twĩthĩwa twĩ ma vata methonĩ make. Yeova ndonaa aũme me ma vata kwĩ aka.
6. Mbivilia yĩthĩawa ĩyonany’a ata ĩla ĩkwasya kana mũũme na mũka maĩle kwĩthĩwa “mwĩĩ ũmwe”?
6 Yesũ aisye kana mũndũ na mũka ‘ti elĩ ĩngĩ, ĩndĩ nĩ mwĩĩ ũmwe.’ (Mathayo 19:6) Maĩle kwĩkala malũmanĩtye na maĩkĩĩanĩte. (Nthimo 5:15-21; Aevelania 13:4) Kĩla ũmwe woo aĩle kũthĩnĩkĩa mavata ma ũla ũngĩ ma kũmanyana kĩ-mwĩĩ kwa nzĩa ya wendo. (1 Akolintho 7:3-5) Mũndũũme aĩle kũlilikana kana ‘vai mũndũ waamena mwĩĩ wake o na ĩndĩĩ; ĩndĩ nĩwũnengae lĩu na kũũsũvĩa.’ Kwoou aĩle kwenda na kwonaa kĩveti kyake kĩ kya vata. O na ĩngĩ, ũndũ ũla wa vata vyũ mũndũ mũka wendaa mũũme amwĩke nĩ kũmwony’a ũseo na kwĩthĩwa amwendete.—Aeveso 5:29.
MAŨNDŨ ALA NGAI WENDAA IVETI IANĨSYE
7. Nĩkĩ mũsyĩ wendaa mũndũ wa kũũtongoesya?
7 Kĩla mũsyĩ nĩwendaa kwĩthĩwa na mũndũ wa kũũtongoesya nĩ kana andũ meke maũndũ nesa me vamwe. Mbivilia yaĩtye ũũ ĩandĩkonĩ ya 1 Akolintho 11:3: “Mũtwe wa kĩla mũndũ mũũme nĩ Klĩsto; na mũtwe wa mũndũ mũka nĩ mũũme; na mũtwe wa Klĩsto nĩ Ngai.”
8. Kĩveti kĩtonya kũnenga mũũme ndaĩa ata?
8 Vai mũndũũme ũtavĩtasya. Ĩndĩ ĩla kĩveti kyeetĩkĩlana na ũtwi wa mũũme kĩte kũlasimĩthw’a, mũsyĩ w’onthe nũtethekaa. (1 Vetelo 3:1-6) Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kĩveti nĩkĩmũkĩe mũũme.” (Aeveso 5:33) Nao nata ethĩwa mũĩkĩĩo wa mũũme wĩ kĩvathũkany’o na wakyo? O na vakethĩwa vailyĩ ũu, nĩkyaĩle kũmũnenga mũũme ndaĩa. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: ‘Inyw’ĩ iveti, ĩnyivĩsyei aũme menyu; nĩ kana ethĩwa ve amwe mate ewi ma ĩla ndeto, matonye kwonw’a nĩ mwĩkalĩle wa iveti syoo vate ĩla ndeto; makyona mwĩkalĩle wenyu mũtheu wĩ na w’ĩa [kana, ndaĩa].’ (1 Vetelo 3:1, 2) Ngelekany’o nzeo ya kĩveti no ĩtume mũũme aelewa mũĩkĩĩo wakyo na aiũnenga ndaĩa.
9. (a) Kĩveti kyaĩle kwĩka ata ethĩwa mũũme eeka ũtwi ũteũkyendeesya? (b) Iveti inengetwe ũtao wĩva ĩandĩkonĩ ya Tito 2:4, 5?
9 Kĩveti kĩtonya kwĩka ata ĩla mũũme weeka ũtwi ũteũkyendeesya? Kyaĩle kumya mawoni makyo kwa ndaĩa. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩmwe Sala nĩwaneenie ũndũ ũtaamwendeesya Avalaamu, ĩndĩ Yeova amwĩie Avalaamu atĩĩ: “Wĩthukĩĩsye wasya wake.” (Mwambĩlĩlyo 21:9-12) Ĩla mũndũũme weeka ũtwi ũtaleanĩte na Mbivilia, kĩveti nĩkyaĩle kwĩtĩkĩlana nake. (Meko ma Atũmwa 5:29; Aeveso 5:24) Kĩveti kĩseo nĩkĩsũvĩaa mũsyĩ wakyo. (Soma Tito 2:4, 5.) Ĩla mũndũũme woona ũndũ kĩveti kĩthũkũmaa na kĩthito, nũkyendaa na kũkĩnenga ndaĩa mũnango. O nasyo syana nitanaa syoona inyia e na kĩthito na iimũnenga ndaĩa.—Nthimo 31:10, 28.
10. Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa kũtaanĩsya na kũthasya mũtwaano?
10 Mavinda amwe, ala matwaanĩte no matw’e kũtaanĩsya kana kũthasya mũtwaano matambĩte kũsũanĩa ũndũ ũsu. Ĩndĩ Mbivilia yaĩtye kana “mũndũ mũka ndakamũlee mũũme” na “mũũme ndakamũlee mũka wake.” (1 Akolintho 7:10, 11) Ve maũndũ maito matonya kũtuma ala matwaanĩte mataanĩsya, ĩndĩ ũsu nĩ ũtwi mũito mũno. Nao nata ĩũlũ wa kũthasya mũtwaano? Kwosana na Mbivilia, kĩtumi kĩla kyaĩle kya kũthasya mũtwaano no ĩla ũmwe wamanyana kĩ-mwĩĩ na mũndũ ũngĩ eka ũla matwaanĩte.—Mathayo 19:9.
MAŨNDŨ ALA NGAI WENDAA ASYAI MEANĨSYE
11. Nĩ ũndũ wĩva wa vata vyũ syana syendaa kwĩkwa nĩ asyai masyo?
11 Asyai, nĩmwaĩle kũtũmĩa ĩvinda yingĩ ũndũ vatonyeka vamwe na syana syenyu. Syana nĩsyendete kũtindany’a nenyu, na ũndũ ũla wa vata vyũ nĩ kana nĩsyendaa asyai maimanyĩsye ĩũlũ wa Yeova.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-9.
12. Asyai maĩle kwĩka ata nĩ kana masũvĩe syana syoo?
12 Nthĩ ĩno ya Satani ĩendeee na kũthũkĩĩa, na kwoou ve andũ matonya kũũmĩsya syana sitũ, o na kwa kũivukya. Asyai amwe nĩmew’aa ne ũndũ wĩ vinya kũneena na syana syoo maũndũ makonetye kũmanyana kĩ-mwĩĩ. Ĩndĩ asyai nĩmaĩle kũkany’a syana syoo ĩũlũ wa andũ ma mũthemba ũsu na mayĩimanyĩsya ũndũ itonya kwĩvathana namo. Asyai, no nginya mũsũvĩe syana syenyu. *—1 Vetelo 5:8.
13. Asyai maĩle kũtũmĩa nzĩa syĩva kũmanyĩsya syana syoo?
13 Asyai nĩmo me na kĩanda kya kũmanyĩsya syana syoo ũndũ itonya kwĩthĩwa na mwĩkalĩle mũseo. Nĩ nzĩa yĩva ũtonya kũtũmĩa kũtetheesya syana syaku syĩthĩwe na mwĩkalĩle mũseo? Nĩsyaĩle kũkanw’a, ĩndĩ ndwaĩle kũikany’a kwa nzĩa ĩtonya kũsiũmĩsya. (Yelemia 30:11) Kwoou, ndũkaaĩse kũkany’a syana syaku ĩla ũthatĩte. Ndeto syaku iikethĩwe iilyĩ ta “kũtonyanga kwa ũvyũ” na syĩ sya kũũmĩsya syana. (Nthimo 12:18) Manyĩsya syana syaku vata wa kwĩthĩwa syĩ mbĩwi.—Aeveso 6:4; Aevelania 12:9-11; soma Maelesyo ma Mũthya namba 30.
MAŨNDŨ ALA NGAI WENDAA SYANA IANĨSYE
14, 15. Nĩkĩ syana syaĩle kwĩw’a asyai masyo?
14 Mavinda onthe Yesũ nĩwamwĩw’aa Ĩthe wake, o na ĩla ũndũ ũsu ũtaĩ laisi. (Luka 22:42; Yoana 8:28, 29) O na Yeova nĩwendaa syana syĩthĩwe syĩ mbĩwi kwa asyai masyo.—Aeveso 6:1-3.
15 Inyw’ĩ syana, o na kau ve mavinda mũtonya kwĩw’a ve vinya kwĩw’a asyai menyu, lilikanai kana ĩla mweethĩwa mwĩ ewi, Yeova na asyai menyu nĩmatanaa. *—Nthimo 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Satani atataa ata andũ ma mũika meke ũthũku? (b) Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũnyuva anyanya ala mamwendete Yeova?
16 Ndevili no atũmĩe anyanyau kana andũ angĩ ma mũika nĩ kana aũtate wĩke ũndũ ũtaĩle. Ndevili nĩwĩsĩ kana ti laisi kũleana na ũndũ anyanya maku meũkũthing’ĩĩsya wĩke. Kwa ngelekany’o, mwĩĩtu wa Yakovo weetawa Ndina aĩ na anyanya matamwendete Yeova. Na ũndũ ũsu nĩwamũlikilye thĩnanĩ na waũmĩsya andũ ma mũsyĩ wake. (Mwambĩlĩlyo 34:1, 2) Ethĩwa anyanyau maimwendete Yeova, no maũtate wĩke ũndũ Yeova ũmenete, na kwĩka ũu no kũtume ũũmĩa, kũkaũmĩsya andũ ma mũsyĩ, na Ngai. (Nthimo 17:21, 25) Na nĩkyo kĩtumi wĩthĩawa wĩ ũndũ wa vata mũno kũmantha anyanya ala mamwendete Yeova.—1 Akolintho 15:33.
MŨSYĨ WAKU NO WĨTHĨWE NA ŨTANU
17. Kĩla mũndũ nthĩnĩ wa mũsyĩ aĩle kwĩanĩsya maũndũ meva?
17 Ĩla kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũsyĩ waatĩĩa ũtao wa Ngai, mũsyĩ ndwĩthĩawa na mathĩna maingĩ. Kwoou ethĩwa wĩ mũndũũme, enda kĩveti kyaku na ũikĩkaa maũndũ maseo. Ethĩwa wĩ mũtwae, nenga mũemeu ndaĩa na ũyĩthĩwa wĩnyivĩtye, atĩĩa ngelekany’o ya ũla mũndũ mũka ũwetetwe ĩvukunĩ ya Nthimo 31:10-31. Ethĩwa wĩ mũsyai, manyĩsya syana syaku kũmwenda Ngai. (Nthimo 22:6) Ethĩwa nũtwaanĩte, ‘ũngamĩa nyũmba yaku nesa.’ (1 Timotheo 3:4, 5; 5:8) Nenyu syana, mew’ei asyai menyu. (Akolosai 3:20) Lilikanai kana kĩla mũndũ nthĩnĩ wa mũsyĩ nũvĩtasya, kwoou ĩthĩwai na wĩnyivyo na mũyĩekeanĩaa. Kwa w’o, Mbivilia yĩ na myolooto ĩtonya kũtethya kĩla mũndũ nthĩnĩ wa mũsyĩ.


text:
“Ũathimwe Ũmanyi Waku”
NDETO isu syaneeniwe nĩ Ndaviti, ũla waĩ wa mbaĩ ya Isilaeli, aikatha mũndũ mũka ũmwe wakomanie nake. Mũndũ mũka ũsu eetawa Avikaili. We Ndaviti amũkathaa nĩkĩ, na tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Avikaili ata?
Ndaviti akomanie na Avikaili ĩvinda yĩla wasembete akĩĩte Mũsumbĩ Saulo. Avikaili atwaĩtwe nĩ mũthwii weetawa Navali, ũla waĩthĩasya indo syake mbingĩ nthĩ yĩ iĩma yaĩ ngalĩko ya ĩtheo ya Yuta. Ndaviti vamwe na ala waĩ namo maĩ “ta ũvai” wasũvĩaa aĩthi ma Navali na indo syoo. Me o ngalĩko ĩsu, Ndaviti nĩwesie kũtũma aũme kwa Navali etĩtye ‘o kĩla kĩkoneka kw’okonĩ kwake’ kya mbaa lĩu. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Ndaviti aĩ na kĩtumi kĩseo kya kwĩtya ũtethyo kwa Navali wasũanĩa ũndũ we vamwe na andũ make masũvĩĩte malĩ ya Navali.
Ĩndĩ Navali eekie kwosana na ĩsyĩtwa yake, yĩla ũalyũlo wayo nĩ “Mũndũ Mũtumanu” kana “Ndia.” Asũngĩie Ndaviti na ngũlũ na alea kũmũtethya. Nĩvo ĩndĩ Ndaviti wathatie na avanga kwĩyĩĩvanĩsya nũndũ wa kĩko kĩu kya ũtumanu Navali weekie. Navali na mũsyĩ wake mayaĩ malea kwona naĩ nũndũ wa ũtumanu wake.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Ĩla Avikaili wamanyie kĩla kyeteelye mũsyĩ wake, nĩweenengie vinya na oosa ĩtambya. Nĩwaendie vala ve Ndaviti enyivĩtye mũno amwĩsũva asũanĩe ngwatanĩo yake na Yeova. Nĩwasyokie anenga Ndaviti, ũla nĩwe waĩ atw’ĩke mũsumbĩ ĩtina wa Saulo, lĩu ũmũtoetye vamwe na andũ make. Ndaviti nĩweetĩkĩlile kana Yeova nĩwatũmĩa mũndũ mũka ũsu kũmũsiĩĩa ndakeke ũndũ waĩ ũtonya kũtuma amũvĩtĩsya Ngai. Nĩvo ĩndĩ Ndaviti wamwĩie: “Ũathimwe ũmanyi waku, na ĩthĩwa wĩ mũathime we, ũla ũnziĩĩie ũmũnthĩ ndikethĩwe na ĩvĩtyo ya kwĩtĩkya nthakame.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Ũndũ ũmwe wĩ ũtheinĩ tũkwĩmanyĩsya nĩ kana tũyaĩle kũtutya Navali, ũla ũtaaonany’a kana nũkũtũnga mũvea nũndũ wa ũseo ũla weekĩtwe. Ũndũ ũngĩ wa vata tũkwĩmanyĩsya nĩ kana tũkesa kwona ta ve ũndũ mũthũku ũkilyĩ kwĩkĩka, nũseo tũkosa ĩtambya tũũsiĩĩe. Tweeka ũu tũkeethĩawa tũyonany’a twĩ na woni ta wa mũandĩki ũmwe wa Savuli, ũla waisye atĩĩ: “Manyĩsya nyie kwonaa katĩ o na ũmanyi.”—Sav. 119:66.
Angĩ no mone ĩla twatũmĩa ũĩ kana kĩlĩko nesa tũyĩka maũndũ. Methĩwe nĩmeũkũtavya na kanyw’a kana maiũtavya, ngoonĩ yoo no methĩwe mayasya o ta Ndaviti: “Ũathimwe ũmanyi waku.”


text:
Mbivilia Ĩmanyĩasya Ata?
Mbivilia no ĩkũtetheesye kũmĩanĩsya na mawĩmakĩo?
We ũtonya kũsũngĩa ata?
Ĩĩ
Aiee
Nĩvatonyeka
Ũndũ Mbivilia yaasyaa
“Mũkĩmwiĩa [Ngai] kwĩmakĩa kwenyu kw’onthe, nũndũ nĩwe ũmũsũvĩaa.” (1 Vetelo 5:7) Mbivilia nĩtũĩkĩĩthasya kana Ngai no aũtetheesye ũeke kwĩmakĩa.
Nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ tũkwĩmanyĩsya kuma Mbivilianĩ?
Kwĩsĩla mboya, no ũkwate “mũuo wa Ngai,” ũla ũtonya kũtuma ũolanga mawĩmakĩo.—Avilivi 4:6, 7.
O na ĩngĩ, kũsoma Ndeto ya Ngai no kũũtetheesye ũeke kwĩmakĩa.—Mathayo 11:28-30.
Mo mawĩmakĩo makathela?
Andũ amwe maĩkĩĩaa . . .kana mawĩmakĩo no maũndũ maĩle kũtũkwata, namo angĩ maĩkĩĩaa kana mawĩmakĩo mathelaa ĩla mũndũ wakw’a. We wĩ na woni mwaũ?
Ũndũ Mbivilia yaasyaa
Ngai akamina maũndũ onthe ala matumaa twĩmakĩa. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ; o na kũikethĩwa ĩngĩ kũmeta, kana kũĩa, kana woo.”—Ũvuan’yo 21:4.
Nĩ ũndũ ũngĩ mwaũ tũkwĩmanyĩsya kuma Mbivilianĩ?
Ungu wa Ũsumbĩ wa Ngai, andũ makekalaa me auu na me na mũuo.—Isaia 32:18.
Kwĩmakĩa vate kĩtumi kĩseo kana kwĩmakĩa mũno kũkathela.—Isaia 65:17.


text:
Ngewa ya 42: Ĩng’oi Yĩineena
WE WAAĨW’A ũvoo wa ĩng’oi yĩineena? Nũtonya kwasya, ‘Aiee, nyamũ iitonya kũneena.’ Ĩndĩ Mbivilia nĩwetaa ũvoo wa ĩng’oi yaneenie. Ekai twone kweethĩiwe ũu ata.
Aisilaeli maĩ vakuvĩ vyũ kũlika nthĩ ya Kanaani. Mbalaki, mũsumbĩ wa Amoavi, nĩwakĩaa Aislaeli. Kwoou atũmana mũndũ mũĩ weetawa Mbalaamu aende akamaumanĩe Aisilaeli. Mbalaki nĩwamwathie Mbalaamu mbesa mbingĩ mũno. Kwoou Mbalaamu alĩsa ĩng’oi yake na ambĩĩa kyalo kya kũthi kwona Mbalaki.
Yeova ndendaa Mbalaamu aumanĩe andũ Make. Kwoou atũma mũlaĩka wĩ na ũvyũ mũasa aũngame nzĩanĩ amũsiĩĩe Mbalaamu. Mbalaamu ndamwene mũlaĩka ũsu, ĩndĩ ĩng’oi nĩyamwene. Kwoou ĩng’oi yatata ĩngĩ na ĩngĩ kwelelũka mũlaĩka, na ĩtina yatindia nzĩanĩ. Mbalaamu nĩwathilĩkile mũno na akũna ĩng’oi yake na ndata.
Ĩndĩ Yeova atuma Mbalaamu ew’a ĩng’oi yake yĩineena nake. Nayo yamũkũlya, ‘Nĩkwĩkie ata, ũndũ ũkwatie ũngũna?’
Nake Mbalaamu asya, ‘Wĩtuma noneka nĩ mũtumanu. Kethĩwa nĩna ũvyũ nĩũkũaa!’
Nayo ĩng’oĩ yamũkũlya. ‘Nyie naakwĩka ũu ĩngĩ?’
‘Aiee,’ Mbalaamu asũngĩa.
Ĩndĩ Yeova asalukya metho ma Mbalaamu one mũlaĩka ũsu waũngamĩte nzĩanĩ akwete ũvyũ. Mũlaĩka ũsu asya: ‘Wakũna ĩng’oi yaku nĩkĩ? Nũkĩte ũkũsiĩĩa, kĩtumi nũndũ ndwaĩlĩte kũthi kũumanĩa Aisilaeli. Kethĩwa ĩng’oi yaku yĩinathũka mbee wakwa, nĩthĩwa nakũaa, ĩndĩ ndyĩthĩwa nayĩkiita.’
Nake Mbalaamu asya: ‘Nĩnĩvĩtĩtye. Ndyĩĩsĩ kana nĩwĩũngamĩte nzĩanĩ.’ Mũlaĩka nĩwaekie Mbalaamu athi, na Mbalaamu aendeea na mbee akone Mbalaki. O na kũilyĩ ũu no watatie kũumanĩa Aisilaeli, ĩndĩ, vandũ va kũmaumanĩa, Yeova atuma amaathima mavinda atatũ.
Motalo 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
Makũlyo
- Ĩng’oi ya Mbalaamu yatindiie nzĩanĩ nĩkĩ?
- Mbalaki nũũ, na etũmana Mbalaamu nĩkĩ?
- Mbalaamu eewie ĩng’oi yake yĩyasya ata?
- Mũlaĩka eeie Mbalaamu ata?
- Kwaendie ata yĩla Mbalaamu watatie kũumanĩa Aisilaeli?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Motalo 21:21-35.
Nĩkĩ Aisilaeli masindie Sioni mũsumbĩ wa Aamoli na Oku mũsumbĩ wa Mbasani? (Mot. 21:21, 23, 33, 34)
- Soma Motalo 22:1-40.
Nĩ kyaũ kyatumie Mbalaamu atata kũumanĩa Aisilaeli, na nĩ ĩsomo yaũ tũtonya kwĩmanyĩsya kuma ũvoonĩ ũsu? (Mot. 22:16, 17; Nth. 6:16, 18; 2 Vet. 2:15; Yuta 11)
- Soma Motalo 23:1-30.
O na kau Mbalaamu aneenaa ta mũthaithi wa Yeova, meko make moonanisye ata kana ũu tiw’o? (Mot. 23:3, 11-14; 1 Sam. 15:22)
- Soma Motalo 24:1-25.
Ngewa ĩno ya Mbivilia yĩongeleela mũĩkĩĩo witũ vinya ata ĩũlũ wa kwĩanĩa kwa ĩeleelo sya Yeova? (Mot. 24:10; Isa. 54:17)


text:
Ndonya Kwĩka Ata Ĩla Neew’a ta Vate Mũndũ Ũkũũngana Nakwa?
Ũndũ ũtonya kwĩka
1. Sũanĩa ĩũlũ maũndũ ala wĩ na ũtonyi wa kwĩka. (2 Akolintho 11:6) O na kau nĩ ũseo kũmanya wĩ o mawonzu maku, wĩ o maũndũ ala ũtonya kwĩka nesa. Kũmanya nguma syaku nzeo nĩkũtonya kũũnenga ũkũmbaũ na kũituma ũvetanga mawoni mataĩle kwĩyelekela na ũyĩeka kwona ta vate mũndũ ũkũũngana naku. Ĩkũlye, ‘Nĩ maũndũ mekũ ndonya kwĩka nesa?’ Sũanĩa ĩũlũ wa nguma nzeo na ndaĩa nzeo syaku.
2. Endeew’a kuma ngoonĩ nĩ angĩ. Ambĩĩa kwendeew’a no andũ anini. “O ũndũ laisi ta kwenda o kũmanya andũ maendeee ata kana kũmakũlya ĩũlũ wa wĩa woo nĩũkũtetheesya kũmamanya nesa mũnango,” ou nĩw’o waĩtye mwanake ũmwe wĩtawa Jorge.
Ũndũ ũtonya kwĩka: Ndũkaneenae tũ na andũ ma ũkũũ waku oka. Andũ amwe maĩ anyanya mawetetwe Mbivilianĩ maĩ na ũkũũ wĩ kĩvathũkany’o mũno. Amwe ma anyanya asu nĩ Luthi na Naomi, Ndaviti na Yonathani, na Timotheo na Vaulo. (Luthi 1:16, 17; 1 Samueli 18:1; 1 Akolintho 4:17) Ĩngĩ, lilikana kana ĩla ũkũneena na mũndũ ũngĩ no nginya ũkamwĩthukĩĩsya nake ayĩka o ta ũu. Kwoou, ti mũndũ ũmwe waĩle o kũneena ate kũnenga ũla ũngĩ mwanya wa kũneena. Andũ nĩmendete andũ ala mamethukĩĩasya. Kwoou, ethĩwa nĩwĩw’aa nthoni, manya kana ndwaĩle o kũneena ũte kwĩthukĩĩsya ala angĩ!
3. Ĩmanyĩsye ‘
kwĩw’ĩa angĩ tei.’ (1 Vetelo 3:8) O na ethĩwa ndũkwĩtĩkĩlana na kĩla mũndũ ũla ũngĩ ũkũũtavya, ĩthĩwa na weteelo na ũyĩeka aneene. Endeew’a nĩ ũndũ ũla mũkwĩtĩkĩlana. Ethĩwa nũkwenda kũelesya woni waku ĩũlũ wa kĩla mũtekwĩtĩkĩlana, elesya ũu wĩ mũuu na kwa ũĩ.
Ũndũ ũtonya kwĩka: Ĩla ũũneena na angĩ, neena namo kwa nzĩa ĩla we ũkwenda maneene naku. Kũnyungunyĩsya vate kĩtumi kana kĩvũthya, kũthatya angĩ, kana kwona angĩ mataĩle, kũtumaa andũ mevathana naku. Makakwenda mũno ethĩwa ũkaatĩĩa ũtao ũũ waĩtye atĩĩ: “
Ndeto syenyu syĩthĩwe na mumo mavinda onthe”—Akolosai 4:6.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
VITIO SYA KATUNI ŨVWAŨNĨ
Mũnyanya wa W’o Nũũ?
Nĩ laisi kũkwata anyanya mate aseo, ĩndĩ ũtonya kũkwata mũnyanya wa w’o ata?


text:
Ngewa ya 110: Timotheo—Mũtetheesya Mweũ wa Vaulo
MWANAKE ũũ ũkwona vaa e vamwe na mũtũmwa Vaulo nĩ Timotheo. Timotheo ekalaa Lisitela vamwe na andũ ma mũsyĩ woo. Inyia wake eetawa Eunike na ũsũe eetawa Loisi.
Yĩĩ nĩyo ĩvinda ya katatũ ya Vaulo kũka Lisitela. Ta mwaka ũmwe na kĩndũ mũvĩtu, Vaulo na Valanava nĩmookie ya mbee vaa me kyalonĩ kya kũtavany’a. Na yu Vaulo aĩ anasyoka ĩngĩ e na mũnyanyae Sila.
We nĩwĩsĩ ũndũ Vaulo ũkũmwĩa Timotheo? Emũkũlya: ‘We nũkũthi vamwe na Sila nakwa? We nũtonya kũtũtetheesya kũtavany’a kwa andũ ma kũndũ kũasa.’
Na Timotheo asũngĩa: ‘Ĩĩ, nĩngwenda kũthi.’ Kwoou o mĩtũkĩ ĩtina wa vau Timotheo atia andũ ma mũsyĩ woo na athi vamwe na Vaulo na Sila. Ĩndĩ mbee wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa kyalo kyoo, ekai twambe twone maũndũ ala meethĩĩtwe manamũkwata Vaulo. Myaka 17 yaĩ mĩvĩtu kuma yĩla Yesũ wamumĩlĩĩile Vaulo nzĩanĩ aendete Ndamasiku.
Lilikana, Vaulo aendete Ndamasiku kũmathĩny’a amanyĩw’a ma Yesũ, ĩndĩ yu we mwene aĩ mũmanyĩw’a! Ĩtina amaitha amwe nĩmavangie kũaa Vaulo nũndũ mayendaa ũmanyĩsyo wake ĩũlũ wa Yesũ. Ĩndĩ amanyĩw’a matetheesya Vaulo atoloke. Mamwĩkĩie kĩkavũnĩ na mamũtheelelya ngalĩko ya nza ya ũkũta wa ndũa.
Ĩtina wa ũu Vaulo nĩwaendie kũtavany’a Andiokia. Vaa nĩvo aatĩĩi ma Yesũ meetĩiwe Aklĩsto ĩvinda ya mbee. Vaulo na Valanava ĩndĩ nĩmatũmiwe kuma Andiokia mathi kyalo kya kũtavany’a nthĩ sya kũasa. Ĩmwe ya ndũa ila maendie nĩ Lisitela, mũsyĩ kwa Timotheo
Ta mwaka ũmwe ũu ĩtina, Vaulo nĩwasyokie ĩngĩ Lisitela e kyalonĩ kya kelĩ. Yĩla Timotheo waendanisye na Vaulo na Sila, we nĩwĩsĩ maendie va? Kwatũsisyei mevu nĩ kana tũmanye kũndũ kũmwe kũla maendie.
Mbee, maendie ndũanĩ yaĩ o vu vakuvĩ ya Ikonio, na ĩndĩ masyoka mathi Andiokia. Ĩtina nĩmaendie nginya Teloa, na ĩndĩ Vilivi, Thesalonika na Velia. We nũkwona Athene mevunĩ? Vaulo nĩwatavanisye vau. Ĩtina nĩmatavanisye Kolintho kwa ĩvinda ya mwaka ũmwe na nyusu. Na ĩndĩ ĩtina vyũ mekala Eveso o kwa ĩvinda ĩnini. Na ĩndĩ mooka ĩngĩ na ngalawa nginya Kaisalea, na mathi mũvaka Andiokia, vala Vaulo wekalaa.
Kwoou Timotheo aendie kyalo kya kĩlomita maana maingĩ mũno aitetheesya Vaulo kũtavany’a “ũvoo mũseo” na kwambĩĩsya ikundi mbingĩ sya Kĩklĩsto. We yĩla wĩneneva, ũkatw’ĩka mũthũkũmi mũĩkĩĩku wa Ngai ta Timotheo?
Meko 9:19-30; 11:19-26; kĩlungu kya 13 nginya 17; 18:1-22.
1. Lomi; 2. Melita; 3. Velia; 4. Thesalonika; 5. Kolintho; 6. Vilivi; 7. Athene; 8. Kilete; 9. Teloa; 10. Eveso; 11. Mileto; 12. Kolosai; 13. Andiokia; 14. Ikonio; 15. Lisitela; 16. Saivulasi; 17. Andiokia; 18. Kaisalea; 19. Yova; 20. Ndamasiku; 21. Yelusaleme; 22. Ũkanga Mũnene (Menditelenia)
Makũlyo
- Mwanake ũũ wĩ visanĩ nũũ, ekalaa va, na inyia na ũsũe wake meetawa ata?
- Timotheo aisye ata yĩla Vaulo wamũkũlilye kana nũkwenda kũthi vamwe nake na Sila makatavany’e kwa andũ ma kũndũ kũasa?
- Nĩ va aatĩĩe ma Yesu meetĩiwe Aklĩsto ya mbee?
- Nĩ ndũa syĩva ila Vaulo, Sila na Timotheo maendie mamina kuma Lisitela?
- Timotheo atetheeisye Vaulo ata, na nĩ ĩkũlyo yaũ andũ ma mũika maĩlĩte kwĩkũlya mo ene ũmũnthĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 9:19-30.
Mũtũmwa Vaulo oonanisye ũĩ ata avinganĩw’a nũndũ wa kũtavany’a ũvoo mũseo? (Meko 9:22-25, 29, 30; Mt. 10:16)
- Soma Meko 11:19-26.
Ũvoo ũla ũandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Meko 11:19-21, 26 wĩonany’a ata kana veva wa Yeova nĩw’o woneleelasya na kũtongoesya wĩa wa kũtavany’a?
- Soma Meko 13:13-16, 42-52.
Meko 13:51, 52 yĩonany’a ata kana amanyĩw’a mayaaĩtĩkĩlya ũvinganĩsya ũmatũle ngoo? (Mt. 10:14; Meko 18:6; 1 Vet. 4:14)
- Soma Meko 14:1-6, 19-28.
Ũneeni ũũ, “mamanenganie kwa Yeova” wĩtũtetheesya ata tũikamake yĩla tũendee na kũtetheesya ala eũ? (Meko 14:21-23; 20:32; Yoa. 6:44)
- Soma Meko 16:1-5.
Timotheo kwĩtĩkĩla kwaĩkwa kwĩĩkĩa vinya ata vata wa kwĩka maũndũ “onthe kwondũ wa ũla ũvoo mũseo”? (Meko 16:3; 1 Ako. 9:23; 1 Ath. 2:8)
- Soma Meko 18:1-11, 18-22.
Ĩandĩko ya Meko 18:9, 10 yonanasya ata kĩanda kya Yesũ nthĩnĩ wa kũtongoesya wĩa wa kũtavany’a, na ũndũ ũsu wĩtũnenga ũĩkĩĩthyo mwaũ ũmũnthĩ? (Mt. 28:20)


text:
KĨLUNGU KYA 2
Mbivilia Nĩ Ĩvuku Kuma kwa Ngai
1, 2. Nĩkĩ Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo wa kwendeesya mũno kuma kwa Ngai?
WE WĨW’AA ata ĩla mũnyanyau waũnenga mũthĩnzĩo? Nĩwĩthĩawa na mea ma kũũvingũa, na nũtanaa mũno nũndũ wa kũmanya kana mũnyanyau nũkũsũanĩaa. Na vai nzika kana nũmũtũngĩaa mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo ũsu.
2 Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo kuma kwa Ngai. Nĩtũmanyĩasya maũndũ tũtesa kũmakwata vandũ vangĩ. Kwa ngelekany’o, Mbivilia nĩtũtavĩtye kana Ngai nĩwe woombie matu, nthĩ, mũndũũme na mũndũ mũka wa mbee. Nĩtũmanyĩasya myolooto ĩtonya kũtũtetheesya ĩla twĩ mathĩnanĩ. O na ĩngĩ, Mbivilia nĩtũmanyĩasya ũndũ Ngai ũkeanĩsya kĩeleelo kyake kya kũtw’ĩkĩthya nthĩ vandũ vaseo va kwĩkala. Kwa w’o, Mbivilia nĩ mũthĩnzĩo wa kwendeesya mũno!
3. Nĩ ũndũ mwaũ ũkamanya waendeea kwĩmanyĩsya Mbivilia?
3 Waendeea kwĩmanyĩsya Mbivilia, ũkamanya kana Ngai nĩwendaa ũtw’ĩke mũnyanyae. O ũndũ ũendeee kwĩmanyĩsya mũno ĩũlũ wake, now’o ngwatanĩo yaku nake ĩkaendeea kũlũlũmĩĩla.
4. Nĩ kyaũ kĩkwendeeasya mũno ĩũlũ wa Mbivilia?
4 Mbivilia ĩalyũlĩtwe kwa ithyomo ta 2,600, na nĩtumbĩthĩtw’e kovi mbilioni mbingĩ. Andũ mbilioni mbingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmatonya kũsoma Mbivilia na kĩthyomo kyoo. Na kĩla kyumwa, andũ mbee wa milioni ĩmwe nĩmakwataa Mbivilia! Kwa w’o, vaiĩ ĩvuku yĩngĩ yĩtonya kũelekanw’a na Mbivilia.
5. Nĩkĩ tũtonya kwasya Mbivilia ‘nĩveveewe nĩ Ngai’?
5 Mbivilia ‘nĩveveewe nĩ Ngai.’ (Soma 2 Timotheo 3:16.) Ĩndĩ andũ amwe nĩmatonya kũsũanĩa ũũ; ‘Ethĩwa Mbivilia yaandĩkiwe nĩ andũ, ĩtonya kwĩthĩwa ata yumĩte kwa Ngai?’ Mbivilia ĩsũngĩĩte atĩĩ: “Andũ maneenie ndeto syaumie kwa Ngai, maitongoew’a nĩ Veva Mũtheu.” (2 Vetelo 1:21) Kwa ngelekany’o, mũtumĩa mũkũũ nũtonya kũtavya mwĩsũkũũe amũandĩkĩe valũa. Valũa ũsu waandĩkwa nĩ waũ? Nĩ wa mũtumĩa ũsu, ĩndĩ ti wa mwĩsũkũũe. O ta ũu, Mbivilia nĩ ndeto ya Ngai, ĩndĩ ti ya aũme ala watũmĩie kũmĩandĩka. Ngai nĩwe wamatongoesye maandĩke mosũanĩo make. Vate nzika, Mbivilia nĩ “ndeto ya Ngai.”—1 Athesalonika 2:13; soma Maelesyo ma Mũthya namba 2.
ŨVOO ŨLA WĨ MBIVILIANĨ NĨ WA W’O
6, 7. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ nĩwĩtĩkĩlanĩte?
6 Mbivilia yakuie myaka mbee wa 1,600 kũandĩkwa. Ala mamĩandĩkie mekalaa ĩvindanĩ yĩ kĩvathũkany’o. Amwe maĩ asomu mũno na angĩ mayaĩ asomu. Kwa ngelekany’o, ve mũandĩki ũmwe wa Mbivilia waĩ ndakĩtalĩ. Angĩ maĩ aĩmi, atei ma makũyũ, aĩthi, athani, asili, na asumbĩ. O na kau Mbivilia yaandĩkiwe nĩ andũ me kĩvathũkany’o, ũvoo w’onthe ũla wĩ vo nĩwĩtĩkĩlanĩte. Vai kĩlungu o na kĩmwe kya Mbivilia kĩwetaa ũndũ mũna na kĩlungu kĩngĩ kĩileana naw’o. *
7 Ilungu sya mbee sya Mbivilia ieleetye ũndũ mathĩna mambĩĩie ĩũlũ wa nthĩ, nasyo ilungu sya mũthya ieleetye ũndũ Ngai ũkamina mathĩna asu na aitw’ĩkĩthya nthĩ ĩno nzaũ. Mbivilia nĩyĩeleetye maũndũ meekĩkie myaka ngili mbingĩ mĩvĩtu na nĩyonanĩtye kana Ngai nĩwĩanĩasya kĩeleelo kyake mavinda onthe.
8. Nengane ngelekany’o syĩkwonany’a kana Mbivilia ĩneenaa w’o ĩũlũ wa maũndũ ma saenzi.
8 Mbivilia ĩyaandĩkwa kwondũ wa kũmanyĩsya maũndũ ma saenzi kana ĩkatũmĩawa ta ĩvuku ya kũmanyĩasya sukulu, ĩndĩ maũndũ ala ĩwetete ĩũlũ wa saenzi methĩawa me ma w’o. Ũu now’o ĩvuku yumĩte kwa Ngai yaĩle kwĩthĩwa yĩilyĩ. Kwa ngelekany’o, ĩvuku ya Alivai nĩyonanĩtye maũndũ ala Ngai weeie Aisilaeli mekae nĩ kana mesianĩe na mowau. Maũndũ asu maandĩkiwe tene vyũ o na andũ matamanyĩte ĩũlũ wa tũsamũ tũla tũetae mowau. O na ĩngĩ, Mbivilia nĩmanyĩasya kana nthĩ ĩsũnzũũlĩte vandũ vate kĩndũ. (Yovu 26:7) Na ĩla andũ maĩ na woni ũte wa w’o ĩũlũ wa wũmbo wa nthĩ, Mbivilia yaĩ yawetie kana nthĩ nĩ kĩlinge.—Isaia 40:22.
9. Ũĩkĩĩku wa aandĩki ma Mbivilia ũtũtetheeasya kũelewa kyaũ?
9 Kĩla ĩvinda Mbivilia ĩkũelesya ĩũlũ wa maũndũ ma tene, ĩneenaa w’o. Ĩndĩ mavuku angĩ maingĩ ala maeleetye ĩũlũ wa maũndũ ma tene maineenaa w’o mavinda onthe nũndũ aandĩki ma mavuku asu mayaĩ aĩkĩĩku. Kwa ngelekany’o, ti mavinda onthe aandĩki ma mavuku asu maandĩkaa ĩũlũ wa makaũ ala nthĩ yoo yokitie na yasindwa. Ĩndĩ kĩvathũkany’o na ũu, aandĩki ma Mbivilia maĩ aĩkĩĩku nũndũ o na ĩla mbaĩ ya Isilaeli yasindwa kaũnĩ mayavithaa. O na nĩmaandĩkie ĩũlũ wa mavĩtyo moo. Kwa ngelekany’o, ĩvukunĩ ya Motalo, Mose nũeleetye ĩvĩtyo ĩnene yĩla weekie na Ngai amũkany’a. (Motalo 20:2-12) Ũĩkĩĩku ũsu wa aandĩki ma Mbivilia ũtũtetheeasya kũelewa kana Mbivilia yumĩte kwa Ngai. Na ũu wĩonany’a kana Mbivilia nĩ ya kwĩkwatw’a.
ĨVUKU YĨ NA MOTAO MASEO
10. Nĩkĩ ũtao ũla wĩ Mbivilianĩ ũtonya kũtũtethya ũmũnthĩ?
10 Mbivilia nĩyaveveewe nĩ Ngai, nayo nĩyaĩle kwa “kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa, na kũsilĩla kwa ũlũngalu.” (2 Timotheo 3:16) Ũu wĩonany’a kana ũtao ũla wĩ Mbivilianĩ nũtonya kũtũtethya ũmũnthĩ. Nũndũ Yeova nĩwĩsĩ ũndũ tũmbĩtwe, nĩ ũeleawa ũndũ tũsũanĩaa na ũndũ tũkwĩw’a. Nũtwĩsĩ o na mbee wa ũndũ twĩyĩsĩ, na endaa twĩkale twĩ atanu. Nĩwĩsĩ kĩla kĩseo kwitũ na kĩla kĩte kĩseo.
11, 12. (a) Yesũ anenganie ũtao wĩva mũseo ĩvukunĩ ya Mathayo kĩlungu kya 5 nginya 7? (b) Nĩ maũndũ angĩ meva tũtonya kwĩmanyĩsya Mbivilianĩ?
11 Ĩvukunĩ ya Mathayo kĩlungu kya 5 nginya 7, nĩtũsomaa ũtao mũseo ũla Yesũ wanenganie ĩũlũ wa kwĩkala twĩ atanu, kwĩkalany’a nesa na ala angĩ, ũndũ twaĩle kũvoya, na woni ũla twaĩle kwĩthĩwa naw’o ĩũlũ wa mbesa. O na kau anenganie ũtao ũsu myaka 2,000 mĩvĩtu, no ũtũtethye mũno o na ũmũnthĩ.
12 O na ĩngĩ, Yeova nũtũmanyĩĩtye myolooto ya kũtũtetheesya kwĩthĩwa na mĩsyĩ mĩseo, kwĩthĩwa athũkũmi aseo, na kwĩkalany’a na mũuo vamwe na ala angĩ. Myolooto ĩla yĩ Mbivilianĩ nĩtonya kũtũtetheesya mavinda onthe, twĩthĩwe ithyĩ twĩ aaũ, twĩkalaa va, kana twĩ na mathĩna mailyĩ ata.—Soma Isaia 48:17; soma Maelesyo ma Mũthya namba 3.
NO ŨĨKĨĨE WATHANI ŨLA WĨ MBIVILIANĨ
13. Isaia athanie kyaũ ĩũlũ wa ndũa ya Mbaviloni?
13 Mawathani maingĩ ala me Mbivilianĩ nĩmeanĩĩte. Kwa ngelekany’o, Isaia nĩwathanie kana Mbaviloni ĩkaanangwa. (Isaia 13:19) Nĩwaeleisye nesa ũndũ ndũa ĩsu ĩkanangwa. Ndũa ĩsu yaĩ na mbingĩlo nene na yathyũlũlũkĩtwe nĩ ũsĩ ũkethĩa yĩ ũsũvĩonĩ. Ĩndĩ Isaia athanie kana ĩla ndũa ĩsu ĩkavithũkĩwa, ũsĩ ũsu ũkang’alĩthw’a na mbingĩlo sya ndũa ĩsu ikeethĩwa syĩ mbingũe. Avithũkĩi makalika ndũanĩ ĩsu na maimĩsinda o na vate kaũ. O na wathaninĩ ũsu Isaia nĩwawetie ĩsyĩtwa ya mũndũũme ũla ũkasinda ndũa ĩsu ya Mbaviloni, nake nĩ Kulusi.—Soma Isaia 44:27–45:2; soma Maelesyo ma Mũthya namba 4.
14, 15. Wathani wa Isaia weanĩie ata?
14 Myaka maana elĩ kuma wathani ũsu waumw’a, ita sya asikalĩ nĩsyookie kũvithũkĩa ndũa ya Mbaviloni. Nũũ watongoesye ita isu? O tondũ wathani waĩtye, syatongoew’e nĩ Kulusi, ũla waĩ mũsumbĩ wa Velisia. Ĩndĩ ita isu sya Kulusi nĩsyesaa kũlika Mbaviloni vate kaũ?
15 Ũtukũnĩ ũsu ita sya Kulusi syookie, andũ ma Mbaviloni maĩ na mboka nene. Meew’aa mate na wia nũndũ ndũa ĩsu yathyũlũlũkĩtwe nĩ ngũta ndũmu na ũsĩ. Ĩndĩ vau nza wa ndũa ĩsu, Kulusi na asikalĩ make maendeee kwĩnza mũtaũ wa kwelelũkya kĩw’ũ kya ũsĩ nĩ kana kĩoleke. Kĩw’ũ kĩu nĩkyaolekile nginya weethĩa ita sya Velisia no ikĩle. Ĩndĩ ita isu syesaa kũlika nthĩnĩ wa ndũa ya Mbaviloni ata? O tondũ wathani wawetete, mbingĩlo sya ndũa ĩsu syatiĩtwe syĩ mbingũe na kwoou asikalĩ asu malikile ndũanĩ ĩsu vate kaũ.
16. (a) Isaia athanie kyaũ ĩũlũ wa ũndũ Mbaviloni ĩkatiwa yĩilyĩ? (b) Twĩsĩ ata kana wathani ũsu wa Isaia nĩweanĩie?
16 Isaia athanĩte kana ĩtina wa Mbaviloni kũsindwa, vai mũndũ ũkesa kũtũa vo. Aandĩkie atĩĩ: “Ndĩkatũwa nĩ andũ o na ĩndĩĩ, o na ndĩkekalwa kuma nzyawa na nzyawa.” (Isaia 13:20) W’o ũndũ ũsu nĩweanĩie? Vala ndũa ya Mbaviloni yaĩ, vakuvĩ maili 50 ĩtheo wa taoni ya Baghdad, ĩla yĩ Iraq, no myako mĩombokangu yĩ vo. O na ũmũnthĩ, vai mũndũ ũtwĩe vo. Yeova nĩwaanangie Mbaviloni na “ũvyaĩo wa wanangĩko.”—Isaia 14:22, 23. *
17. Nĩkĩ tũtonya kũĩkĩĩa mawatho onthe ma Ngai?
17 Kwĩanĩa kwa mawathani maingĩ ala me Mbivilianĩ nĩkũtumaa tũĩkĩĩa vyũ kĩla Mbivilia ĩwetete ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte. Nĩtũtonya kwĩthĩwa tũte na nzika kana Yeova akeanĩsya watho wake wa kũtw’ĩkĩthya nthĩ ĩno nzaũ. (Soma Motalo 23:19.) Kwa w’o, twĩ na wĩkwatyo mũlũmu wa kũkwata “thayũ ũtathela, ũla Ngai wathie mbee wa mavinda ma tene tene, nake ndatonya kũneena ũvũngũ.”—Tito 1:2. *
MBIVILIA NO ĨKŨALYŨLE
18. Vaulo aisye ata ĩũlũ wa “ndeto ya Ngai”?
18 Nĩtweemanyĩsya kana vaiĩ ĩvuku yĩngĩ yĩilyĩ ta Mbivilia. Ũvoo wayo nĩwĩtĩkĩlanĩte, na ĩwetaa maũndũ ma w’o ĩũlũ wa saenzi na maũndũ ala meekĩkie ĩvinda ya tene. O na ĩngĩ, Mbivilia nĩtũnengae ũtao mũseo na yĩ na mawathani maingĩ ala meanĩĩte. Ĩndĩ Mbivilia yĩ na maũndũ angĩ maingĩ maseo. Mũtũmwa Vaulo aandĩkie atĩĩ: “Ndeto ya Ngai ĩ thayũ, na nĩ nthangaau.” Syo ndeto isu syĩonany’a kyaũ?—Soma Aevelania 4:12.
19, 20. (a) Nĩ kwa nzĩa yĩva Mbivilia ĩtonya kũũtethya ũmanye wĩ mũndũ ũilyĩ ata? (b) Ũtonya kwonany’a ata kana nũũtũnga mũvea kwondũ wa mũthĩnzĩo wa Mbivilia?
19 Mbivilia no ĩkũtetheesye ũkaalyũka. No ĩũtetheesye ũkamanya we wĩ mũndũ ũilyĩ ata. O na no ĩũtetheesye ũkamanya mosũanĩo maku ma ngoonĩ na ũndũ ũkwĩw’a. Kwa ngelekany’o, nĩtũtonya kwasya nĩtũmwendete Ngai. Ĩndĩ nĩ kana twonany’e nĩtũmwendete, no nginya tũatĩĩe ũndũ Mbivilia yaasyaa.
20 Vate nzika, Mbivilia nĩ ĩvuku yumĩte kwa Ngai na endaa ũmĩsome, wĩmanyĩsye, na ũimyenda vyũ. Tũngaa mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo ũsu kwa kũendeea kwĩmanyĩsya maũndũ ala me Mbivilianĩ. Na weeka ũu, ũkaelewa kĩeleelo kya Ngai kwondũ wa andũ. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũkwĩmanyĩsya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa kĩeleelo kĩu.
^ kal. 6 Andũ amwe maasyaa kana ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ ndwĩtĩkĩlanĩte, ĩndĩ ũu ti w’o. Sisya kĩlungu kya 7 kya ĩvuku Biblia—Neno la Mungu au la Binadamu? yĩla yumĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
^ kal. 16 Wenda kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa wathani ũla wĩ Mbivilianĩ, no ũsome ĩthangũ ya 27-29 ya mbulosua Kitabu kwa Ajili ya Watu Wote, ĩla yumĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
^ kal. 17 Kwanangwa kwa ndũa ya Mbaviloni no wathani ũmwe katĩ wa mawathani maingĩ ala meanĩie. No ũkwate ũvoo ĩũlũ wa mawathani ala mawetete ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto nthĩnĩ wa Maelesyo ma Mũthya namba 5.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
Tũtonya Kũmanya Ata Kana Mbivilia Nĩ ya W’o?
Ethĩwa Mbivilia yaandĩkĩthiw’e nĩ Ngai, yaĩle kwĩthĩwa yĩ kĩvathũkany’o vyũ na mavuku ala angĩ.


text:
Ngewa ya 115: Valatiso Nzaũ Ĩũlũ wa Nthĩ
KWASISYA mĩtĩ ĩya mĩasa, malaa manake, na iĩma ndũlu. Vaa tyo vandũ vanake? Kwoona ndaatai ĩya ĩkũya kuma kw’okonĩ kwa kamwana. Na kwasisya mĩnyambũ na ũisisya mbalasi iiya iũngamĩte kĩsesinĩ kĩ vuvĩ. We tyo wendeew’e nĩkwĩkala nthĩnĩ wa nyũmba yĩ vandũ vailyĩ ta vaa?
Ngai eenda wĩĩkala tene na tene ĩũlũ wa nthĩ ya valatiso. Na ndekwenda we wĩthĩwe na kyalya kana woo o na wĩva ila ithĩnasya andũ ũmũnthĩ. Mbivilia yathaana ũũ kwa ala metũa nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ: ‘Ngai akeethĩwa e vamwe nao. Na kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ kana kũĩa kana woo. Maũndũ ma mbee nĩ mavĩtu.’
Yesũ akaĩkĩĩthya kana ũalyũko ũsu mũseo nĩweethĩwa. We nĩwĩsĩ nĩ ĩndĩĩ? Nĩ ĩtina wa Yesũ kũvetanga mothũku onthe na andũ athũku ĩũlũ wa nthĩ. Lilikana, yĩla Yesũ waĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩwavoasya andũ mowau ma mĩthemba yonthe, o na nĩwathayũũkasya andũ. Yesũ eekaa ũu nĩ kana onany’e ũndũ wĩĩthĩwa atonya kwĩka ĩũlũ wa nthĩ yonthe yĩla wĩtw’ĩka Mũsumbĩ wa ũsumbĩ wa Ngai.
Kwatata kũsũanĩa kũkeethĩwa kũseũvĩte ta kĩ nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ ĩũlũ wa nthĩ! Yesũ, vamwe na amwe ma ala ũnyuvĩte, makeethĩwa masumbĩkĩte ĩtunĩ. Asumbĩ asu makasũvĩa kĩla mũndũ ĩũlũ wa nthĩ na kũĩkĩĩthya kana e na ũtanu. Ekai twone ũndũ twaĩlĩtwe nĩkwĩka nĩ kana twĩthĩwe na w’o ki kana Ngai akatũnenga thayũ wa tene na tene nthĩnĩ wa valatiso ĩsu nzaũ.
Ũvuan’yo 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Makũlyo
- Nĩ maũndũ mailyĩ ata Mbivilia yonanĩtye kana tũkatanĩa nthĩnĩ wa Valatiso kũũ nthĩ?
- Mbivilia yathanĩte kyaũ kwa ala makekala Valatisonĩ?
- Yesũ akaĩkĩĩthya ĩndĩĩ kana moalyũku asu maseo nĩmeanĩw’a?
- Yĩla Yesũ waĩ ĩũlũ wa nthĩ, eekie ata nĩ kana onany’e ũndũ ũkeka e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
- Nĩ maũndũ maũ Yesu na ala ũkasumbĩka namo makaĩkĩĩthya kana nĩmeekwa yĩla makasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ kuma ĩtunĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Ũvuan’yo 5:9, 10.
Nĩkĩ tũtonya kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana ala makasumbĩka ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda ya Ũsumbĩ wa Myaka Ngili makeethĩwa me asumbĩ na athembi me tei na ĩnee? (Aev. 4:20-24; 1 Vet. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Soma Ũvuan’yo 14:1-3.
Kũandĩkwa kwa syĩtwa ya Ĩthe na syĩtwa ya Katena ka Ĩlondu itulyanĩ sya ala 144,000 kwĩonany’a ata? (1 Ako. 3:23; 2 Tim. 2:19; Ũvu. 3:12)


text:
Ngewa ya 2: Mũũnda Mwanake
KWASISYA nthĩ ĩno! Kĩla kĩndũ nthĩnĩ wayo kyanakavĩte ta kĩ! Kwatata kũsisya nyeki na mĩtĩ, malaa na nyamũ syonthe. Nũtonya kũmanya nzou na mĩnyambũ?
Mũũnda ũũ wanakavĩte ũu waumie va? Ekai yu ĩndĩ, twone ũndũ Ngai wamĩseũvisye nthĩ kwondũ witũ
Mbee, Ngai nĩwameisye nyeki nziũ ĩvw’ĩke nthĩ. Na nĩwaseũvisye mĩthemba yonthe ya tũmĩtĩ tũnini na ikuthu o vamwe na itĩ. Syĩndũ ii imeaa mũthanganĩ na kwĩana nĩsyanakavasya nthĩ. Ĩndĩ ti oou wĩ w’oka. Mbingĩ syasyo nitũnengae malĩu me mũyo mũno.
Ĩtina wa ũu Ngai nĩwoombie makũyũ mathambĩae kĩw’ũnĩ na nyũnyi iũlũkae yayayanĩ. Nĩwoombie ngitĩ na mbaka na mbalasi; nyamũ nene na nini. Nĩ nyamũ myaũ syĩkalaa vakuvĩ na mũsyĩ kwenyu? Tyo twaĩlĩtwe nĩkwĩw’a mũyo nĩkwĩthĩwa Ngai nĩwoombie syĩndũ ii syonthe kwondũ witũ?
Ĩtina vyũ, Ngai nĩwaseũvisye kĩsio kĩmwe kya nthĩ kĩthĩwe kĩ kya mwanya mũno. Eetie kĩsio kyu mũũnda wa Eteni. Waĩ mũseo vyũ. Kĩla kĩndũ nthĩnĩ wa w’o kyaĩ kyanake. Na Ngai endaa nthĩ yonthe yĩthĩwe yĩ mbanake o ta mũũnda ũsu waseũvĩtye.
Ĩndĩ kwatata kũsisya ĩngĩ visa wa mũũnda ũũ. We nĩwĩsĩ nĩ kyaũ Ngai woonie kĩte vo? Ekai twone.
Mwambĩlĩlyo 1:11-25; 2:8, 9.
Makũlyo
- Ngai amĩseũvisye nthĩ ata yĩthĩwe ũtũo witũ?
- Elesya mĩthemba mingĩ ya nyamũ ila Ngai woombie. (Sisya visa.)
- Nĩkĩ mũũnda wa Eteni waĩ wa mwanya mũno?
- Ngai endaa nthĩ yonthe ĩtw’ĩke kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 1:11-25.
Ngai oombie kyaũ mũthenya wa katatũ wa wũmbi? (Mwa. 1:12)
Kweekĩkie ata mũthenya wa kana wa wũmbi? (Mwa. 1:16)
Nĩ nyamũ sya mũthemba mwaũ ila Ngai woombie mũthenya wa katano na wa thanthatũ? (Mwa.1:20, 21, 25)
- Soma Mwambĩlĩlyo 2:8, 9.
Nĩ mĩtĩ myaũ ĩlĩ ya mwanya Ngai wavandie mũũndanĩ ũsu, na yaĩ wonany’o wa kyaũ?


text:
KĨLUNGU KYA 7
Real Hope for Your Loved Ones Who Have Died
Twĩsĩ ata kana kwa w’o ũthayũũkyo ũkeethĩwa?
Yeova e na mea ma kũthayũũkya akw’ũ?
Naaũ ala makathayũũkw’a?
1-3. Nĩ mũmaitha wĩva ũtũatĩĩe ithyonthe, na nĩkĩ kũmanya ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya nĩkũtũnengae wĩkwatyo?
KWASŨANĨA nũsembete ũkĩĩte mũmaitha mũthũku vyũ. E na vinya na ndũmũtia. Nĩwĩsĩ nde tei nũndũ nĩwonete ayũaa anyanyau. O ũndũ ũsembete, now’o ũkũthengee. Ĩndĩ ũte na wĩkwatyo, vayumĩla mũndũ ũtonya kũũvonokya. E na vinya kũvĩtũka mũmaitha waku, na nĩwĩyumĩtye kũũtetheesya. Wĩw’a wakiakiw’a mũno!
2 Nũatĩĩwe nĩ mũmaitha ta ũsu. Ithyonthe nĩtũatĩĩwe nĩ mũmaitha ũsu. O ta ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 6, Mbivilia yĩtĩte kĩkw’ũ mũmaitha. Vaiĩ mũndũ ũtonya kũsiĩĩa kĩkw’ũ kana kũkĩveta. Nĩtwonete mũmaitha ũsu ayũaa endwa maitũ. Ĩndĩ Yeova e vinya kũvĩtũka kĩkw’ũ. Nĩ Mũvonokya wĩ wendo ũla ũminĩte kwonany’a e ũtonyi wa kũsinda kĩkw’ũ. Nĩwathanĩte kũvetanga kĩkw’ũ tene na tene. Mbivilia ĩmanyĩasya: “Mũmaitha wa mũminũkĩlyo ũla ũkanangwa nĩ kĩkw’ũ.” (1 Akolintho 15:26) Ũsu nĩ ũvoo mũseo!
3 Eka tũsũanĩe ũndũ twĩw’aa yĩla mwendwa witũ wakw’a. Kwĩka ũu nĩkũũtũtetheesya kũelewa ũndũ ũngĩ ũtonya ũtũtanĩthya. Yeova nĩwathanĩte kana akw’ũ makathayũũka. (Isaia 26:19) Makeethĩwa thayũ ĩngĩ. Kwoou ve wĩkwatyo wa ũthayũũkyo.
YĨLA MWENDWA WAKW’A
4. (a) Nĩkĩ ũndũ Yesũ weewie Lasalo akw’a ũtũmanyĩasya ũndũ Yeova wĩw’aa twakw’ĩĩwa? (b) Yesũ endete mũno aaũ?
4 Waakw’ĩĩwa nĩ mwendwa waku? Kũmĩĩsya kwĩthĩawa kwĩ vinya nũndũ wa woo ũla wĩw’aa. Yĩla twĩ ĩvindanĩ yũmũ ta yĩu, nĩtwaĩle kũmantha ũkiakisyo Ndetonĩ ya Ngai. (2 Akolintho 1:
5, 6. (a) Yesũ eekie ata yĩla waĩ na andũ ma mũsyĩ ma Lasalo maimeta? (b) Nĩkĩ kwĩw’a woo vevanĩ kwa Yesũ nĩkũtwĩkĩaa vinya?
5 Yesũ eewie ata akw’ĩĩwa nĩ mũnyanyae? Mbivilia ĩtwĩĩte Yesũ nĩwaendie mũsyĩ kwa andũ maa Lasalo na eethwa vamwe namo na anyanyae maimeta. Amona nĩweewie tei, na “eew’a woo vevanĩ, na aũũya.” Na ĩngĩ Mbivilia yĩtwĩa, ‘Yesũ nĩwaĩie.’(Yoana 11:
6 Kyeva kya Yesũ nĩkĩtwĩkĩaa vinya. Kũtũmanyĩasya kana Yeova na Yesũ nĩmamenete kĩkw’ũ. Ĩndĩ Yeova e ũtonyi wa ũmina kĩkw’ũ! Nĩtũkwona ũndũ Ngai wamũtonyethisye Yesũ kwĩka.
“LASALO, UMAALA”
7, 8. Ĩtina wa Lasalo kũkw’a nĩkĩ andũ moonaa vate wĩkwatyo, ĩndĩ Yesũ eekie ata?
7 Lasalo athikĩtwe ngunganĩ na Yesũ asya ĩvia yĩla yamĩvingĩte yĩvetangwe. Matha nĩwaleile nũndũ mĩthenya 4 yaĩ mĩvĩtu kuma Lasalo akw’a, na mwĩĩ wake no nginya wĩthĩwe wanyungaa. (Yoana 11:39) Kwosana na mawoni ma mũndũ, vayaĩ wĩkwatyo o na ũmwe.
8 Ĩvia yĩu nĩyavetangiwe na Yesũ aneena na wasya mũnene asya: “Lasalo, umaala.” Kweekĩkie ata? ‘Ũla waĩ mũkw’ũ nĩwaumaalile.’ (Yoana 11:
9, 10. (a) Yesũ oonanisye ata vala waumĩtye vinya wa kũthayũũkya Lasalo? (b) Kũmanya ũvoo ũsu wa Mbivilia ĩũlũ wa ũthayũũkyo kũtonya ũtũtethya ata?
9 Yesũ ndaaasya kana eekie kyama kĩu na vinya wake. Mboyanĩ yake atanamwĩta Lasalo, nĩwoonanisye nesa kana Yeova nĩwe wamũnengie vinya ũsu wa kũmũthayũũkya. (Yoana 11:
10 Andũ ala Yesũ wathayũũkisye nĩmakwie ĩngĩ. Ũu nĩkwonany’a kana ndwaĩ ũndũ wa vata kũmathayũũkya? Ũu ti w’o. Ũvoo ũsu wa Mbivilia nũĩkĩĩthasya ũw’o wa vata ũmanyĩĩtw’e Mbivilianĩ na nũtũnengae wĩkwatyo.
KWĨMANYĨSYA KUMANA NA ŨVOO WA ŨTHAYŨŨKYO
11. Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo kũĩkĩĩthasya ata ũndũ Mũtavan’ya 9:5 yaasya?
11 Mbivilia ĩtũmanyĩasya kana akw’ũ “matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Maithayũ na mai vandũ maĩ matonya kwĩwa ũndũ. Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo nĩkũĩkĩĩthĩtye ũw’o ũsu. Yĩla Lasalo wathayũũkiw’e, we aaelesya andũ ĩũlũ wa ĩtunĩ? Kana akamatelemya kwa ngewa ya ĩia ya mwaki? Aiee, ndaaĩka ũu nũndũ Mbivilia ndĩwetete maũndũ asu. Mĩthenya ĩna yĩla waĩ mũkw’ũ, ‘ndeesĩ ũndũ o na wĩva.’ (Mũtavan’ya 9:5) Lasalo nĩwakomete kĩkw’ũnĩ.
12. Nĩ kyaũ kĩtonya kũĩkĩĩthya kana kwa w’o Lasalo nĩwathayũũkiw’e?
12 Kũthaayũũkw’a kwa Lasalo kũtũmanyĩasya kana ũthayũũkyo nĩ ũndũ wa w’o ĩndĩ ti wano. Yesũ athayũũkisye Lasalo andũ aingĩ mene. O na atongoi ma ndĩni ala mamũmenete Yesũ mayaakaĩa kyama kyu. Ĩndĩ maisye: “Twĩĩka ata? nũndũ mũndũ ũũ [Yesũ] ekaa syama mbingĩ? ” (Yoana 11:47) Andũ aingĩ nĩmaendie kũmwona Lasalo athayũũkw’a. Na aingĩ moo nĩmamũĩkĩĩie Yesũ. Nũndũ wa kũthayũũkya Lasalo andũ asu nĩmoonie ũĩkĩĩthyo kana Yesũ atũmĩtwe nĩ Ngai. Ũĩkĩĩthyo ũsu waĩ mũlũmu nginya watuma atongoi ma ndĩni ya Ayuti ala maĩ na ngoo nyũmũ matw’a kũaa Yesũ na Lasalo.
13. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũĩkĩĩa kana Yeova kwa w’o akathayũũkya akw’ũ?
13 Kwĩtĩkĩla kana kwĩ ũthayũũkyo nĩ ũndũ ũtatonyeka? Ti ũndũ ũtatonyeka nũndũ Yesũ amanyĩisye kana “onthe ala me mbũanĩ” makathayũũkw’a. (Yoana 5:28) Yeova nĩwe Mũmbi wa syĩndũ syonthe syĩ thayũ. Nĩwĩthĩwa wĩ ũndũ ũtatonyeka kwake kũmatũnga thayũ andũ ala makwie? Wĩkwatyo wĩvo nũndũ wa kĩlilikano kya Yeova. Yeova nũtonya kũlilikana endwa maitũ ala makwie? Matunĩ kwĩ Ndata itatalĩka ĩndĩ Ngai nĩwĩsĩ syĩtwa ya kĩla ĩmwe! (Isaia 40:26) Kwoou Yeova Ngai nũtonya kũlilikana endwa maitũ ala makwie na maũndũ onthe ĩũlũ wamo, na e na ũtonyi wa kũmathayũũkya.
14, 15. Kwĩanana na ũndũ Yovu waisye, nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana Yeova e na mea ma kũthayũũkya andũ?
14 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Yeova e na mea ma kũthayũũkya akw’ũ. Nĩkĩ tũtonya kũĩkĩĩa ũu? Yovu ũla waĩ mũlũngalu akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ? ” Yovu aneeneaa ĩũlũ wa kweteela mbũanĩ kũvikĩa Ngai amũlilikane. Amwĩie Yeova: ‘Naku ũkeetana, nakwa ngakwĩtĩka: Ũkeethĩwa na mea ma wĩa wa moko maku.’
15 Kwasũanĩa! Yeova e na mea mũno ma kũthayũũkya andũ. Nĩ ũndũ wa ũtanu kũmanya Yeova e na mea asu. Ĩndĩ nata ĩũlũ wa ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte? Naaũ makathayũũkw’a, na makathayũũkw’a kuma va?
“ONTHE ALA ME MBŨANĨ”
16. Akw’ũ makathayũũkw’a mekale nthĩ ĩilye ata?
16 Ũthayũũkyo ũla ũwetetwe Mbivilianĩ ũtũmanyĩasya ĩũlũ wa ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte. Andũ ala mathayũũkiw’e kũũ nthĩ nĩmasyokeanĩie na endwa moo. Ũthayũũkyo wa ĩvinda yũkĩte ũkeethĩwa ũvw’anene na ũsu ĩndĩ wĩ mũseango. O tondũ tweemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3, kĩeleelo kya Ngai nĩ nthĩ yonthe ĩtw’ĩke valatiso. Kwoou akw’ũ maikathayũũkw’a nthĩ yĩ kaũ, ũng’endilĩ kana ũwau. Makeethĩwa matonya kwĩkala tene na tene kũũ nthĩ me na mũuo na ũtanu.
17. Ala methayũũkw’a makeethĩwa meana ata?
17 Naaũ makathayũũkw’a? Yesũ aisye ‘onthe ala me mbũanĩ makew’a wasya wake, namo makauma.’ (Yoana 5:
18. “Ala alũngalu” methayũũkw’a nĩ meva, na wĩkwatyo ũsu ũtonya kũũtethya ata?
18 Aingĩ “ala alũngalu” makathayũũkw’a nĩ ala mawetetwe Mbivilianĩ maĩ thayũ mbee wa Yesũ atanoka kũũ nthĩ. Amwe nĩ ta Noa, Avalaamu, Sala, Mose, Esita, na angĩ aingĩ. Aũme na aka asu maĩ na mũĩkĩĩo nĩ mawetetwe ĩvukunĩ ya Aevelania kĩlungu kya 11. Angĩ “ala alũngalu” nĩ athũkũmi ma Yeova ala makusaa ĩvindanĩ yĩĩ tũĩ. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũthaasya kumana na w’ĩa wa kũkw’a.
19. Nĩ aaũ ala “mate alũngalu,” na Yeova kwa ũseo wake amanengete mwanya wa kwĩka ata?
19 Kũkeethĩwa ata kwa andũ onthe ala mataamũthaitha Yeova nĩkwĩthĩwa mayamwĩsĩ? Andũ asu mbilioni mbingĩ “mate alũngalu” maikola. O namo makathayũũkw’a na mainengwa mwanya wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai ũla wa w’o na kũmũthaitha. Nthĩnĩ wa ĩvinda ya myaka 1,000 akw’ũ makathayũũkw’a na maithaithaa Yeova vamwe na andũ ala angĩ aĩkĩĩku kũũ nthĩ. Ĩkeethĩwa ĩvinda ya ũtanu. Ĩvinda yĩu nĩyo yĩtawa Mũthenya wa Sila Mbivilianĩ. *
20. Ngĩena nĩ kyaũ, na nĩ andũ meva ala maendaa vau?
20 Ũu nĩkwonanay’a kana andũ onthe ala makwie makathayũũkw’a? Ũu tiw’o, nũndũ Mbivilia yaĩtye akw’ũ amwe me “Ngienanĩ.” (Luka 12:5) Syĩtwa yu Ngiena yaumanie na ĩima ya mavuti yĩla yaĩ nza wa Yelusaleme ya tene. Mavuti na andũ ala makw’a mavĩvĩaw’a ĩimanĩ yĩu yeetawa Ngiena. Andũ ala makusaa na mayĩkw’a vau moonekaa nĩ Ayuti mataĩle kũthikwa na kũthayũũkw’a. Kwoou Ngiena nĩ wonany’o waĩle wa kwanangwa vyũ ũtakoneka ĩngĩ tene na tene. O na kau Yesũ nũnengetwe mwĩao wa kũsilĩla ala me thayũ na akw’ũ, Yeova nĩwe Mũsili wa mũthya. (Meko ma Atũmwa 10:42) Ndakathayũũkya ala ũsilĩlĩte na kũmatw’ĩĩa kwĩthĩwa athũku na matekwenda kũalyũka.
ŨTHAYŨŨKYO WA ĨTUNĨ
21, 22. (a) Nĩ ũthayũũkyo ũngĩ wĩva ũwetetwe Mbivilianĩ? (b) Nũũ wa mbee weethĩiwe na ũthayũũkyo wa veva?
21 Mbivilia nĩwetete ĩũlũ wa ũthayũũkyo ũngĩ wa kũthayũũkw’a na mwĩĩ wa veva na kũthi ĩtunĩ. No ngelekany’o ĩmwe ya ũthayũũkyo ũsu ĩnenganĩtwe Mbivilianĩ nayo nĩ ũthayũũkyo wa Yesũ.
22 Yĩla Yesũ wooaiwe e mũndũ mũĩkĩĩku, Yeova ndaamũeka Mwana ũsu Wake ekale mbũanĩ. (Savuli 16:10; Meko ma Atũmwa 13:
23, 24. “Ĩĩthya ĩnini” ya Yesũ naaũ, na meana ata?
23 Nũndũ Yesũ nĩweesĩ akasyoka ĩtunĩ, nĩweeie amanyĩw’a make kana ‘akamaseũvĩsya vandũ’ kũu ĩtunĩ. (Yoana 14:2) Yesũ ametie ala makathi ĩtunĩ “ĩĩthya ĩnini” yake. (Luka 12:32) Nĩ andũ meana me nthĩnĩ wa ĩĩthya yĩu ĩnini ya Aklĩsto aĩkĩĩku? Kwĩanana na ĩvuku ya Ũvuan’yo 14:
24 Aklĩsto asu 144,000, o vamwe na atũmwa aĩkĩĩku ma Yesũ, mathayũũkaw’a na maithi ĩtunĩ. Ũthayũũkyo woo wambĩĩaa ĩndĩĩ? Mũtũmwa Vaulo andĩkie waĩ wambĩĩe ĩvinda ya kũka, kana kwĩthĩwa vo kwa Klĩsto. (1 Akolintho 15:23) O ta ũndũ ũkemanyĩsya Kĩlungunĩ kya 9, yu twĩ ĩvindanĩ yĩu. Kwoou ala matiele ma andũ asu 144,000, ala makusaa ũmũnthĩ, mathayũũkaw’a vate kweteela. (1 Akolintho 15:
25. Tũkeemanyĩsya kyaũ Kĩlungunĩ kya 8?
25 Yeova akasinda kĩkw’ũ, mũmaitha witũ vyũ, na kĩikethwa vo ĩngĩ! (Isaia 25:8) Ĩndĩ, ala makathayũũkw’a kũthi ĩtunĩ, makathi kwĩka ata kũu? Makatw’ĩka asumbĩ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa ũsumbĩ usu Kĩlungunĩ kya 8.