text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Ĩĩ
Aiee
Mavuku na Mbulosua sya Kwĩmanyĩsya Mbivilia
Ĩmanyĩsye Mbivilia ĩsomo kwa ĩsomo ũtũmĩĩte mavuku na mbulosua ii itonya kumw’a Indanetinĩ.
Nĩ va Tũtonya Kũkwata Mosũngĩo ma Makũlyo Ala ma Vata Thayũnĩ?
Mwinĩei Yeova--Ndeto Syoka (Mbathi 55)
2014 Tũthangũ twa Kũthokany'a Ũmbanonĩ Mũnene wa Mĩthenya Ĩtatũ
Walany'o wa Ũmbano Mũnene wa Mĩthenya Ĩtatũ wa 2014
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
Wĩ na Woni Mwaũ Ĩũlũ wa Ĩvinda Yĩla Yũkĩte?
Kavuku Kakwa ka Kwĩmanyĩsya Mbivilia
Walany'o wa Ũmbano Mũnene wa Mũthenya Ũmwe 2014
Maũndũ amwe mavĩndũe nthĩnĩ wa mavuku ala me indanetinĩ nĩmatonya kwĩthĩwa matanamba kũandĩkwa mavukunĩ ala matumbĩthye.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


c: text/html

text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Mikaeli Ũla Mũlaĩka Mũnene Nũũ?
MŨLAĨKA ũla wĩtawa Mikaeli ndawetetwe mũno Mbivilianĩ. Ĩndĩ yĩla wawetwa ethĩawa ayĩka ũndũ. Ĩvukunĩ ya Ndanieli Mikaeli awetetwe ayũkita na alaĩka athũku; ĩvukunĩ ya Yuta awetetwe aikandanĩa na Satani; na ĩvukunĩ ya Ũvuan’yo awetetwe ayũkita na Satani na ndaimoni syake. Yĩla Mikaeli ũkũtetea ũsumbĩki wa Yeova na kũkita na amaitha ma Ngai, ekaa kwĩanana na ũndũ syĩtwa yake yonanasya. Ũalyũlo wa syĩtwa Mikaeli nĩ—“Nũũ Ũilyĩ ta Ngai?” Ĩndĩ we Mikaeli nũũ?
Andũ nĩmethĩawa na masyĩtwa mbee wa yĩmwe. Kwa ngelekany’o, Yakovo ũla wa tene nowe wĩtawa Isilaeli, na mũtũmwa Vetelo nowe wĩtawa Simioni. (Mwambĩlĩlyo 49:1, 2; Mathayo 10:2) O ta ũu, Mbivilia yonanasya kana Mikaeli nĩ syĩtwa yĩngĩ ya Yesũ Klĩsto yatũmĩawa e ĩtunĩ mbee wa atanoka kũũ nthĩ. Syĩtwa yĩu yaendeeie o kũtũmĩwa ĩngĩ yĩla wasyokie ĩtunĩ. Twone Maandĩko ala meũtuma twasya ũu.
Mũlaĩka Mũnene. Ndeto ya Ngai ĩwetaa kana Mikaeli nĩ “ũla mũlaĩka mũnene.” (Yuta 9) Mikaeli etĩtwe ũla mũlaĩka mũnene, kwonany’a kana ve mũlaĩka o ũmwe ũla mũnene vyũ. Na ũu nĩw’o, nũndũ ndeto “mũlaĩka mũnene” yonekaa Mbivilianĩ ĩiweta ĩũlũ wa mũndũ o ũmwe, ĩndĩ ti aingĩ. Na ĩngĩ, Yesũ nũkonanĩtw’e na ũkũmũ wa mũlaĩka mũnene. Ĩandĩko ya 1 Athesalonika 4:16 yaasya ũũ ĩũlũ wa Yesũ amina kũthayũũkw’a: “Nĩkwĩthĩwa mwĩaĩi mwene akatheea kuma ĩtunĩ, na wasya mũtũlu, na wasya wa mũlaĩka mũnene.” Wasya wa Yesũ vaa wĩtĩtwe wasya wa mũlaĩka mũnene. Kwoou mũsoa ũsu wĩonany’a kana Yesũ mwene nĩwe Mikaeli ũla mũlaĩka mũnene.
Mũtongoi wa Ita. Mbivilia ĩwetaa ‘Mikaeli na alaĩka make maithi kũkita na ũla mũkũnga mũnene na alaĩka maw’o.’ (Ũvuan’yo 12:7) Kwoou, Mikaeli nĩwe Mũtongoi wa ita sya alaĩka aĩkĩĩku. Ĩvuku ya Ũvuan’yo nayo yaasya Yesũ nĩ Mũtongoi wa ita sya alaĩka aĩkĩĩku. (Ũvuan’yo 19:14-16) Mũtũmwa Vaulo nĩwawetie nesa ĩũlũ wa “Mwĩaĩi Yesũ” na “alaĩka make me vinya.” (2 Athesalonika 1:7, NTK; ) Kwoou Mbivilia ĩneenaa ĩũlũ wa Mikaeli na “alaĩka make” na Yesũ na “alaĩka make.” (Mathayo 13:41;16:27; 24:31; 1 Vetelo 3:22) Nũndũ vaiĩ vandũ Ndeto ya Ngai yonanĩtye kana ĩtunĩ kwĩ ita kũndũ kwĩlĩ sya alaĩka aĩkĩĩku—imwe itongoew’e nĩ Mikaeli na ingĩ itongoew’e nĩ Yesũ—nĩtũtonya kwasya Mikaeli no we Yesũ Klĩsto e kĩandanĩ kyake ĩtunĩ.*
* Ũvoo mwingangĩ ũkwonany’a kana syĩtwa Mikaeli nĩ ya Mwana wa Ngai wĩ ĩvukunĩ ya Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko ĩthangũnĩ ya 436-437, yĩkyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ Sya Yeova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi-Nĩ Ũlilikano Ũtaĩaa Ngai
AKLĨSTO nĩmeĩaĩwe methĩawe maililikana kĩkw’ũ kya Klĩsto. Ũlilikano ũsu now’o wĩtawa “kyaũya kya wĩoo kya Mwĩaĩi.” (1 Akolintho 11:20, NW) Nĩkĩ kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ nĩ kwa vata? Kĩkw’ũ kĩu kyaĩle kũlilikanawa ĩndĩĩ na kyaĩle kũlilikanawa ata?
Yesũ Klĩsto ambĩlĩĩilye Ũlilikano ũsu wĩoo wa Vasaka ya Ayuti mwaka wa 33 Ĩ.Y. Vasaka yeethĩawa kĩla mwaka mũthenya wa 14 wa mwei wa Ayuti wĩtawa Nisani. Mwei ũsu wambĩĩa yĩla mwai watisa ĩtina wa kyumwa kya mbee kya Mwei wa 3. Kuma mũthenya ũsu Ayuti matalaa mĩthenya 14 na mũthenya wa Vasaka ũivika. Vasaka yeethĩawa mũthenya ũsu wa 14 syũa yathũa.
Yesũ aĩye Vasaka na atũmwa make, na amina kũmwĩa Yutasi Isikaliote aumaale, ambĩlĩĩlya Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. Kyaũya kĩu nĩkyo kyambĩĩie kũlilikanawa vandũ va Vasaka. Kwoou kyaĩle kũlilikanawa o ĩmwe kĩla mwaka.
Ĩvuku ya Ũvoo Mũseo ya Mathayo yaĩty’e ũũ: “Yesũ oosa kĩmũtũ, akĩathima, na akĩtilanga; na anenga amanyĩw’a, na asya, Osai, mũye; kĩĩ nĩkyo mwĩĩ wakwa. Na oosa kĩkombe, na atũnga mũvea na amanenga, akyasya, Nyw’ai inyw’onthe; nũndũ ĩno nĩyo nthakame yakwa ya ũtianĩo, ĩla ĩĩtĩkw’a kwondũ wa aingĩ kwa ũekeo wa naĩ.”—Mathayo 26:26-28.
Andũ amwe maĩkĩĩaa Yesũ aalyũlile kĩmũtũ kyatw’ĩka nyama ya mwĩĩ wake na mbinyu yatw’ĩka nthakame yake mwene. Ĩndĩ mwĩĩ wa Yesũ waĩ o mũima yĩla wanenganae kĩmũtũ kĩu. Mo atũmwa ma Yesũ nĩmethĩwa maĩye nyama yake na kũnyw’a nthakame yake? Vaitonyeka nũndũ ũndũ ũsu wĩthĩwa wamatwie malyandũ na mĩao ya Ngai nĩvatanĩte kũya nyama sya mũndũ. (Mwambĩlĩlyo 9:3, 4; Alivai 17:10) Kwĩanana na ĩandĩko ya Luka 22:20 Yesũ aisye: “Kĩkombe kĩĩ nĩ ũtianĩo mweũ ũla ũkwĩanĩw’a na nthakame yakwa ĩla ĩkwĩtĩkw’a kwondũ wenyu.” (The New Testament in Kĩkamba, NTK) Kĩkombe kĩu nĩkyo kyatw’ĩkie “ũtianĩo mweũ?” Vaitonyeka nũndũ ũtianĩo nĩ wĩw’ano, ti kĩndũ kĩtonya kwoneka.
Kwoou kĩmũtũ na mbinyu no ngelekany’o. Kĩmũtũ nĩ ngelekany’o ya mwĩĩ wa Yesũ mwĩanĩu. Yesũ atũmĩie kĩmũtũ kĩla kyatialĩte mamina kũya Vasaka. Kĩmũtũ kĩu kyaseũvĩtw’e kĩte ĩlawa. (Kuma 12:8) Mbivilia ĩtũmĩaa ĩlawa kũyĩelekany’a na naĩ kana wanangĩko. Kwoou kĩmũtũ nĩ ngelekany’o ya mwĩĩ mwĩanĩu wa Yesũ ũla waumisye ta nthembo. Mwĩĩ ũsu ndwaĩ na naĩ.—Mathayo 16:11, 12; 1 Akolintho 5:6, 7; 1 Vetelo 2:22; 1 Yoana 2:1, 2.
Mbinyu ndune nĩ ngelekany’o ya nthakame ya Yesũ. Nthakame ĩsu nĩyo yĩtĩkĩlasya na kũlũlũmĩĩlya ũtianĩo mweũ. Yesũ aisye nthakame yake nĩyetĩkiw’e “kwa ũekeo wa naĩ.” Nũndũ wa nthakame ĩsu andũ nĩmatonya kwĩthĩwa me atheu mbee wa metho ma Ngai na kũlika ũtianĩonĩ mweũ vamwe na Yeova. (Aevelania 9:14; 10:16, 17) Ũtianĩo ũsu, kana wĩw’ano, nĩw’o ũtumaa Aklĩsto 144,000 mathi ĩtunĩ. Makeethĩwa me asumbĩ na athembi na maietee andũ moathimo.—Mwambĩlĩlyo 22:18; Yelemia 31:31-33; 1 Vetelo 2:9; Ũvuan’yo 5:9, 10; 14:1-3.
Naaũ maĩlĩte kũya kĩmũtũ na kũnyw’a mbinyu? Kwĩanana na ũndũ twoona no nginya methĩwe ne o ala me nthĩnĩ wa ũtianĩo mweũ na me na wĩkwatyo wa kũthi ĩtunĩ. Veva mũtheu wa Ngai nũmakũsĩaa kana nanyuve kwĩthĩwa me asumbĩ ĩtunĩ. (Alomi 8:16) Na me nthĩnĩ wa ũtianĩo wa Ũsumbĩ vamwe na Yesũ.—Luka 22:29.
Ala mena wĩkwaty’o wa kwĩkala Valatisonĩ kũũ nthĩ nĩmaĩle kũya kĩmũtũ na kũnyw’a mbinyu? Mo mayĩĩsaa kĩmũtũ kana kũnyw’a mbinyu, ĩndĩ nĩmew’aa mwĩao wa Yesũ wa kwĩthĩwa vo ĩvinda ya kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, namo nĩmekaa ũu kwa ndaĩa. Kĩla mwaka matukũ 14 mwei wa Nisani ĩtina wa syũa kũthũa, Ngũsĩ sya Yeova nililikanaa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. O na kau no andũ ngili nini kũũ nthĩ monanasya kana mena wĩkwatyo wa kũthi ĩtunĩ, kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ nĩ ũndũ wa vata mũno kwa Aklĩsto onthe. Ĩvinda yĩu kĩla mũndũ nũtonya kũsũanĩa kwa ũito ĩũlũ wa wendo mwingĩ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto.—Yoana 3:16.


text:
We Nowende Kũmanya Ũla W’o?
ŨLA w’o ĩũlũ wa kyaũ? Ĩũlũ wa makũlyo amwe ma vata andũ matwĩe makũlasya. No wĩthĩwe ũseng’aw’a nĩ makũlyo amwe ta aa:
- We Ngai nũtũthĩnĩkĩaa?
- Kaũ na mathĩna ikathela?
- Kwĩthĩawa ata yĩla twakw’a?
- Ve wĩkwatyo kwa ala akw’ũ?
- Ndonya kũvoya ata nĩw’ĩke nĩ Ngai?
- Ndonya kwĩthĩwa na ũtanu ata?
Mosũngĩo ma makũlyo asu ũtonya kũmakwata va? Wakũlya andũ me kĩvathũkany’o, ũkwataa mosũngĩo me kĩvathũkany’o. O na ũkakũlya andũ ala maendaa makanisanĩ kana atongoi ma ndĩni, ũkwata o mosũngĩo meũleana. Mosũngĩo amwe monekaa ta maĩlĩte ĩndĩ ĩtina wa kavinda kanini andũ mayĩthĩa maitethya.
Ĩndĩ ve ĩvuku yĩmwe yĩ mosũngĩo ma kwĩkwatw’a. Ĩvuku yĩtawetaa ũvũngũ. Yesũ Klĩsto aivoya Ngai amwĩie: “Ndeto yaku nĩyo w’o.” (Yoana 17:17) Ũmũnthĩ Ndeto ĩsu nĩ Mbivilia. Ũvoonĩ ũũ ũatĩĩe nũũkwata mosũngĩo ma w’o ma makũlyo asu kwa ũkuvĩ kuma Mbivilianĩ.
We Ngai Nũtũthĩnĩkĩaa?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nthĩ ĩno tũĩ yusũĩte ũng’endu na sila ũte wa katĩ. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana nĩ kwenda kwa Ngai tũthĩnae.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai ndaetae ũthũku. Ĩandĩko ya Yovu 34:10 yaĩtye: “Nĩkwĩthĩwe kũasa na Ngai, atĩ eke ũthũku, na kũasa na Mwene Vinya W’onthe, atĩ eke naĩ!” Ngai e na kĩeleelo kyonanĩtye wendo kwa andũ. Nĩkyo kĩtumi Yesũ watũmanyĩisye tũvoyae atĩĩ: “Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ…ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9, 10) Ngai atũthĩnĩkĩaa mũno vyũ, nĩkyo kĩtumi wĩkĩte maũndũ maingĩ nĩ kana kĩeleelo kyake kĩanĩe.—Yoana 3:16.
Soma Mwambĩlĩlyo 1:26-28; Yakovo 1:13; na 1 Vetelo 5:6, 7.
Kaũ na Mathĩna Ikathela?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maendee kũkw’a nũndũ wa kaũ. Ithyonthe nĩtũthĩnĩkaa ngoonĩ nũndũ wa mathĩna ala makwataa andũ.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai nĩwathanĩte ĩvinda ũkaete mũuo nthĩ yonthe. Ũsumbĩnĩ wake, kana nthĩnĩ wa silikalĩ yake ya ĩtunĩ, andũ ‘matikemanyĩsya kaũ ĩngĩ.’ Ĩndĩ “makatusya mbyũ syoo itw’ĩke maembe.” (Isaia 2:4) Ngai akamina sila ũte wa katĩ na mathĩna onthe. Mbivilia yathanĩte: “[Ngai] akavyaĩa methoi onthe methonĩ moo; na kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ; o na kũikethĩwa ĩngĩ kũmeta, kana kũĩa, kana woo: maũndũ ma mbee [o vamwe na sila ũte wakatĩ na mathĩna] nĩ mavĩtu.”—Ũvuan’yo 21:3, 4.
Soma Savuli 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Kwĩthĩawa Ata Yĩla Twakw’a?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Ndĩni mbingĩ sya nthĩ ĩno imanyĩasya kana yĩla mũndũ wakw’a ve kĩndũ kĩtakusaa. Angĩ maĩkĩĩaa kana akw’ũ nĩmatonya kũthĩny’a andũ ala me thayũ, kana Ngai asilĩlaa andũ ĩianĩ ya mwaki tene na tene.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Mũndũ akw’a ethĩawa aeka kwĩthĩwa thayũ. Ĩandĩko ya Mũtavan’ya 9:5 yaĩtye: “Ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Nũndũ akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva, na mayĩw’aa ũndũ o na wĩva, maitonya kũũmĩsya kana kũtethya ala me thayũ.—Savuli 146:3, 4.
Soma Mwambĩlĩlyo 3:19 na Mũtavan’ya 9:6, 10.
Ve Wĩkwatyo kwa ala Akw’ũ?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nĩtwendaa kwĩkala na kũtanĩa thayũ vamwe na endwa maitũ. Nĩtwĩthĩawa na mea ma kwona ĩngĩ endwa maitũ ala makwie.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Andũ aingĩ ala makwie makathayũũkw’a. Yesũ athanie kana “ala me mbũanĩ…makauma.” (Yoana 5:28, 29) Kwĩanana na kĩeleelo kya mbee kya Ngai, ala methayũũkw’a matonya kwĩkala valatisonĩ. (Luka 23:43) Ĩvinda yĩu yũkĩte kũkeethĩwa ũima mwĩanĩu wa mwĩĩ na thayũ ũtathela kwa andũ ala ewi. Mbivilia yaasyaa: “Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.”—Savuli 37:29.
Soma Yovu 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Meko ma Atũmwa 24:15.
Ndonya Kũvoya Ata Nĩw’ĩke nĩ Ngai?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ ma ndĩni vakuvĩ syonthe nĩmavoyaa. Ĩndĩ aingĩ mew’aa mboya syoo itasũngĩawa.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ atũmanyĩisye kana tũyaĩle kũsyokeleelaa mboya sitũ ta wathi. Aisye: “Na mũkĩvoya mũikatindĩe ndeto.” (Mathayo 6:7) Twenda Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ, twaĩle kũvoyaa ũndũ wĩtĩkĩlaa. Nĩ kana twĩke ũu twaĩle kũmanya kwenda kwa Ngai na tũyĩka kwĩanana nakw’o. Ĩandĩko ya 1 Yoana 5:14 yĩeleetye kana: “Ethĩwa tũkavoya ũndũ kwĩanana na kwenda kwake [Ngai], nũtwĩw’aa.”
Soma Savuli 65:2; Yoana 14:6, 14; na 1 Yoana 3:22.
Ndonya Kwĩthĩwa na Ũtanu Ata?
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana mbesa, nguma, kana wanake nitonya kũmaetee ũtanu. Nĩkyo kĩtumi mamanthaa syĩndũ isu, ĩndĩ mailea kwĩsa kũkwata ũtanu.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ nĩwoonanisye kĩla kĩtumaa tũkwata ũtanu yĩla waisye: “Nĩ aathime [“mena ũtanu,” NW] ala me na ũkya wa ngoo.” (Mathayo 5:3) Tũtonya kũkwata ũtanu wa w’o tweeyumya kwĩanĩsya wendi witũ ũla mũnene vyũ wa kĩveva wa kũmanya ũla w’o ĩũlũ wa Ngai na kĩeleelo kyake kwitũ. W’o ũsu wĩ Mbivilianĩ. Kũmanya w’o kũtonya kũtũtethya kũvathũkany’a maũndũ ala ma vata na ala mate ma vata. Kwĩtĩkĩla w’o ũla wĩ Mbivilianĩ ũtũtongoesye maũtwinĩ na mekonĩ maitũ nĩkũtonya kũtuma twĩkala thayũ wĩ na kĩeleelo.—Luka 11:28.
Soma Nthimo 3:5, 6, 13-18 na 1 Timotheo 6:9, 10.
Asu nĩ mosũngĩo makuvĩ ma Mbivilia ma ala makũlyo thanthatũ. Nũkwenda kũmanya mbeange? Ethĩwa wĩ ũmwe wa ala mena “ũkya wa ngoo” no wĩthĩwe ũyenda kũmanya mbeange. Nowĩthĩwe ũyĩkũlya makũlyo angĩ ta: ‘Ethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa nĩkĩ wĩtĩkĩlĩtye ũthũku mwingĩ na mathĩna maendee? Ndonya kwaĩlya mwĩkalĩlye wa mũsyĩ wakwa ata?’ Mbivilia nĩnenganĩte mosũngĩo matoetye ma makũlyo aa na angĩ maingĩ.
Ĩndĩ ũmũnthĩ andũ aingĩ mayendete kũmanya nesa ũndũ Mbivilia yaĩtye. Monaa ta ĩvuku ĩnene mũno na mavinda angĩ yĩ vinya kũelewa. We nowende kũtetheew’a kũkwata mosũngĩo kuma Mbivilianĩ? Ngũsĩ sya Yeova nitonya kũũteetheesya na nzĩa ilĩ.
Ĩvuku yĩtawa Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? yĩandĩkĩtwe nĩ kana yĩtetheesye andũ ala mate na mwanya mwingĩ mesomee mosũngĩo ma Mbivilia ĩũlũ wa makũlyo ma vata. Nzĩa ĩngĩ nĩ mũvango wa kwĩmanyĩsya Mbivilia mũsyĩ kwaku. Ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova ũtonya kũmanyĩsya Mbivilia no oke kwaku kana vandũ vangĩ mwĩw’anĩte, o ĩvinda ĩvũthũ kĩla kyumwa, na mũyĩmanyĩsya ĩmwe vate ndĩvi. Andũ milioni mbingĩ nthĩ yonthe nĩmatethekete nũndũ wa mũvango ũsu. Aingĩ nĩmavikĩĩe kwasya: “Nĩnĩkwatĩte ũla w’o!”
Vaiĩ ũthwii ũthonokete kũmanya w’o ũla wĩ Mbivilianĩ. W’o ũla wĩ Mbivilianĩ nũtũthaasya kumana na maũndũ ma maimũ, ũthokoanu wa akili, na w’ĩa. Nũtũnengae wĩkwatyo, kĩeleelo, na ũtanu. Yesũ aisye: “Mũkamanya ũla w’o, na ũla w’o ũkamũthasya.”—Yoana 8:32.


text:
Ngewa ya 41: Nzoka ya Ũthuku
ĨĨ yĩlingĩlĩĩle mũtĩnĩ ĩilyĩ ta nzoka ya w’o? Ti ya w’o. Nzoka ĩĩ ĩseũvĩtw’e na ũthuku. Yeova eeie Mose amĩkĩe mũtĩnĩ ĩũlũ nĩ kana wĩthĩe andũ nĩmatonya kũmĩsisya na kwĩkala thayũ. Ĩndĩ nzoka ii ingĩ syĩ kũu nthĩ nĩ sya w’o. Nĩsyaũmaa andũ makawaa. We nĩwĩsĩ nĩkĩ?
Kĩtumi nũndũ Aisilaeli nĩmaneeneie Ngai na Mose naĩ. Manyungunyĩisye mayasya: ‘Mwatumisye Misili tũkw’ĩĩe weũnĩ ũũ nĩkĩ? Nũndũ vaa vaiĩ kya ũya, na vaiĩ kĩw’ũ. Na nĩtũtiikĩĩtwe nĩ kũya mana ĩno.’
Ĩndĩ mana waĩ lĩu mũseo. Yeova amanengete yo kwa kyama. O na ĩngĩ nĩwamanengete kĩw’ũ kwa kyama. Ĩndĩ andũ mayaĩ na mũvea nũndũ wa ũndũ Ngai wamasũvĩĩte. Kwoou Yeova atũma nzoka syĩ na sumu nĩ kana amasilĩle Aisilaeli. Nzoka isu nĩsyamaũmie, na aingĩ moo makw’a.
Ĩtina vyũ andũ nĩmookie vala ve Mose na mamwĩa: ‘Nĩtũvĩtanĩtye, nũndũ wa kũmũneenea Yeova naĩ, na kũũneenea naĩ o naku. Mũvoye Yeova avetange nzoka ii vala tũĩ.’
Kwoou Mose amavoyea andũ asu. Na Yeova atavya Mose aseũvye nzoka ĩno ya ũthuku. Na amwĩa amĩkĩe mũtĩnĩ ĩũlũ, na mũndũ o na wĩva ũla waũmwa no nginya amĩsisye. Mose eekie o ũndũ Ngai waisye. Na andũ ala maũmwa masiasya nzoka ĩsu ya ũthuku na makew’a nesa ĩngĩ.
Ve na ĩsomo twaĩlĩtwe nĩkwĩmanyĩsya kuma ũvoonĩ ũũ. Ithyonthe, kwa nzĩa na, tũilyĩ ta Aisilaeli ala maũmĩtwe nĩ nzoka isu. Ithyonthe twelekele kũkw’a. Wasisya kĩla vandũ nũkwona kana andũ nĩmakũaa, makawaa, na makakw’a. Kĩtumi nũndũ mũndũũme na mũndũ mũka ma mbee, Atamu na Eva, nĩmamũtiie Yeova, na ithyonthe twĩ syana syoo. Ĩndĩ Yeova nũseũvĩtye nzĩa nĩ kana tũtonye kwĩkala tene na tene.
Yeova nĩwamũtũmie Mwana wake, Yesũ Klĩsto, kũũ nthĩ. Yesũ nĩwasũiw’e mũtĩnĩ, kĩtumi nũndũ andũ aingĩ masũanĩaa aĩ mũndũ mũthũku. Ĩndĩ Yeova nĩwanenganie Yesũ nĩ kana atũtangĩĩe. Ethĩwa tũkamwĩkwatya na kũmũatĩĩa, tũkeethĩwa tũtonya kũkwata thayũ ũtathela. Ĩndĩ tũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa ũu ĩtina.
Motalo 21:4-9; Yoana 3:14, 15.
Makũlyo
- Nthĩnĩ wa visa ũũ, ĩya yĩlingĩlĩĩle mũtĩnĩ nĩ myaũ, na Yeova eeie Mose amĩkĩe vau nĩkĩ?
- Nĩ kwa nzĩa myaũ andũ mataĩ na mũvea ĩũlũ wa maũndũ ala Yeova wamekĩte?
- Andũ meĩa Mose nĩeke ata ĩtina wa Yeova kũete nzoka syĩna sumu nĩ kana amasilĩle?
- Yeova eeie Mose aseũvye nzoka ya ũthuku nĩkĩ?
- Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kuma ngewanĩ ĩno?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Motalo 21:4-9.
Nĩ ũkany’o mwaũ tũũkwata kumana na Aisilaeli kũnyungunyĩka nũndũ wa syĩndũ ila manengawe nĩ Yeova? (Mot. 21:5, 6; Alo. 2:4)
Myaka maana maingĩ ĩtina, Aisilaeli matũmĩaa nzoka ĩsu ya ũthuku ata, na Mũsumbĩ Esekia eekie ata? (Mot. 21:9; 2 Asu. 18:1-4)
- Soma Yoana 3:14, 15.
Kwĩkĩa nzoka ya ũthuku mũtĩnĩ kwĩelekany’a ata kũsũsw’a kwa Yesũ Klĩsto mũtĩnĩ? (Aka. 3:13; 1 Vet. 2:24)


text:
Ngewa ya 31: Mose na Aluni Kwonana na Valao
YĨLA Mose wasyokie Misili, nĩwatavisye Aluni mwana-a-inyia ũvoo w’onthe ĩũlũ wa ila syama. Na yĩla Mose na Aluni moonisye Aisilaeli syama isu, andũ onthe maĩkĩĩa kana Yeova e vamwe namo.
Na ĩndĩ Mose na Aluni maenda makamwone Valao. Namo mamwĩa: ‘Ũũ nĩw’o Yeova Ngai wa Isilaeli ũnũkwasya, “Lekya andũ makwa mathi kyalo kya mĩthenya ĩtatũ, nĩ kana makanthembee weũnĩ.”’ Ĩndĩ Valao asũngĩa: ‘Nyie ndimwĩsĩ Yeova. Na ndilekya Aisilaeli mathi.’
Valao nĩwathilĩkile nũndũ andũ nĩmendaa kũtia wĩa nĩ kana makamũthaithe Yeova. Kwoou amathũkũmĩthya na vinya mũno vyũ. Na Aisilaeli matalĩla Mose mavĩtyo nũndũ wa ũthũku ũla meekawa, na Mose eew’a kyeva. Ĩndĩ Yeova amwĩa ndakamake. Nake asya, ‘Ngatuma Valao alekya andũ makwa mathi.’
Na Mose na Aluni mathi makonane na Valao ĩngĩ. Na ĩvinda yĩu nĩmeekie kyama. Aluni ekisye ndata yake nthĩ, nayo yatw’ĩka nzoka nene. Ĩndĩ andũ oĩ ma Valao o namo mekya ndata syoo nthĩ na syatw’ĩka nzoka. Ĩndĩ, kwasisya! Nzoka ya Aluni nĩkũmelya nzoka sya andũ asu oĩ. O na kũilyĩ ũu, Valao ndaalekya Aisilaeli mathi.
Kwoou ĩvinda nĩyavikie ya Yeova kũmanyĩsya Valao ĩsomo. We nĩwĩsĩ eekie ũu ata? Aetie mothĩny’o 10, kana monyamasyo manene mũno ĩũlũ wa nthĩ ya Misili.
Ĩtina wa maingĩ ma mothĩny’o asu, Valao nĩwatũmanaa Mose na aimwĩa: ‘Vetanga ũthĩny’o ũũ, nakwa nĩngũlekya Aisilaeli mathi.’ Ĩndĩ ũthĩny’o wavetangwa, Valao nĩwalyũlaa mesilya. Ndeetĩkĩlaa kũmalekya mathi. Ĩndĩ, mũminũkĩlyonĩ, ĩtina wa ũthĩny’o wa 10, Valao nĩwalekilye Aisilaeli mathi.
We nĩwĩsĩ kĩla ũmwe wa mothĩny’o asu 10? Alyũla kathangũ kaa ngalĩko ĩsu ĩngĩ na ekai ĩndĩ twĩmanyĩsye ĩũlũ wamo.
Kuma 4:27-31; 5:1-23; 6:1-13, 26-30; 7:1-13.
Makũlyo
- Syama ila Mose na Aluni meekie, syatumie Aisilaeli meka ata?
- Mose na Aluni meeie Valao ata, nake Valao amasũngĩie ata?
- O tondũ kwonanĩtw’e vaa visanĩ, kweekĩkie ata yĩla Aluni wekisye ndata yake nthĩ?
- Yeova asomethisye Valao ĩsomo ata, nake Valao eekie ata?
- Kweekĩkie ata ĩtina wa ũthĩny’o wa ĩkũmi?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 4:27-31 na 5:1-23.
Valao endaa kwonany’a ata yĩla waisye ũũ: “Ndimwĩsĩ Yeova”? (Kuma 5:2; 1 Sam. 2:12; Alo. 1:21)
- Soma Kuma 6:1-13, 26-30.
Nĩ kwa nzĩa myaũ Yeova ũtaaeka amanyĩke nĩ Avalaamu, Isaka na Yakovo? (Kuma 3:13, 14; 6:3; Mwa. 12:8)
Kũmanya kana Yeova nĩwatũmĩie Mose, o na vala Mose eew’aa ateanĩe kũtethya wĩa ũla wanengiwe, kwaĩle ũtuma twĩw’a ata? (Kuma 6:12, 30; Luka 21:13-15)
- Soma Kuma 7:1-13.
Yĩla Mose na Aluni matavisye Valao kwa ũkũmbaũ motw’ĩo ma Yeova, maiĩie athũkũmi ma Ngai ma ũmũnthĩ ngelekany’o myaũ? (Kuma 7:2, 3, 6; Meko 4:29-31)
Yeova oonanisye ata kana ena ũtonyi mwingĩ kũthonoka ngai sya Misili? (Kuma 7:12; 1 Mav. 29:12)


text:
Ngewa ya 112: Kwanangĩkĩwa Nĩ Ngalawa Kĩthamanĩ
KWASISYA! ngalawa yĩ thĩnanĩ! Ĩendee na kũtilĩkanga ilungu! We nũkwona andũ asu meeyĩkya kĩw’ũnĩ? Amwe nĩmaminĩte kũthambĩa makaumĩla ũtee wa ũkanga. Ũya nĩ Vaulo wĩ vaya? Ekai twone maũndũ ala methĩĩtwe maimũkwata.
Lilikana, kwa myaka ĩlĩ Vaulo asiĩĩwe Kaisalea e mwovwa. Na ĩndĩ we na ovwa angĩ malikw’a ngalawanĩ na makũsya melekele Lomi. Na yĩla mavĩtĩile vakuvĩ na kĩthama kya Kilete, makomana na kĩuutani kĩnene mũno. Kyauutanie na vinya mũno nginya atwai ma ngalawa maemwa nĩkũmĩtwaa. Na mayaĩ matonya kwona syũa mũthenya kana ndata ũtukũ. Ĩtina vyũ, mĩthenya mingĩ yathela, ala maĩ ngalawanĩ maasya wĩkwatyo wa kũvonoka.
Vaulo ĩndĩ aũngama na asya: ‘Vaiĩ ũmwe wenyu wĩasya thayũ wake; ngalawa noyo yĩanangĩka. Nũndũ ũtukũ mũlaĩka wa Ngai nũmbũkĩie na ambĩa: “Ndũkakĩe, Vaulo! No mũvaka ũũngame mbee wa Kaisali, mũsumbĩ wa Alomi. Na Ngai akatangĩĩa onthe ala me ngalawanĩ vamwe naku.”’
Ta ũtukũ katĩ mũthenya wa 14 ĩtina wa kĩla kĩuutani kwambĩĩa, atwai ma ngalawa nĩmoonie kana kĩw’ũ nĩkĩendee na kwĩthĩwa kĩte kĩliku! Na nũndũ wa ũkĩa kũkima mavia kĩvindunĩ, matheesya nanga syoo. Ũnĩ ũsu kwakya moona nthĩ nyũmũ. Namo matw’a nĩmatate kũtwaa ngalawa nginya vau.
Yĩla mathengee ũtee wa ũkanga, ngalawa yatina kĩthangathĩ na yalũma. Na ĩndĩ itulumo syambĩĩa kũmyananga, nayo yambĩĩa kũtilĩkanga ilungu. Na mũsikalĩ ũla waũngamĩe asya: ‘Inyw’onthe ala mũtonya kũthambĩa ĩyĩkyei ũkanganĩ na mũithambĩa mũvike nthĩ nyũmũ. Nenyu ala mwatiala ĩyĩkyei ĩtina woo, na mũyĩkwatĩla ilungu sya mbwaũ sya ngalawa.’ Na ũu nĩw’o meekie. Kwa nzĩa ĩsu andũ 276 ala maĩ ngalawanĩ nĩmavikie nthĩ nyũmũ o nesa, o tondũ mũlaĩka wathanĩte.
Kĩthama kĩu kĩtawa Melita. Andũ ma kũu maĩ aseo mũno, na nĩmathokisye ala maumie ngalawanĩ. Na nzeve yaseũva, Vaulo nĩwalikilw’e ngalawanĩ ĩngĩ na atwawa Lomi.
Meko 27:1-44; 28:1-14.
Makũlyo
- Ngalawa ĩla Vaulo waĩ nthĩnĩ wayo yakwatiwe nĩ kyaũ vakuvĩ na kĩthama kya Kilete?
- Vaulo amatavisye ata ala maĩ nthĩnĩ wa ngalawa ĩsu?
- Ngalawa ĩsu yatilĩkangie ilungu ata?
- Nĩ mawatho maũ mũnene wa asikalĩ wanenganie, na nĩ andũ meana ata maumĩlile nginya nthĩ nyũmũ me aima?
- Kĩthama kĩu mavikie kĩtawa ata, na kweethĩiwe ata kwa Vaulo nzeve yaseũva?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 27:1-44.
Mũĩkĩĩo witũ wa kana Mbivilia ndĩ mavĩtyo ũlũlũmĩĩlaw’a ata twasoma Ngewa ya kyalo kya Vaulo kya ũkanganĩ aendete Lomi? (Meko 27:16-19, 27-32; Lk. 1:3; 2 Tim. 3:16, 17)
- Soma Meko 28:1-14.
Ethĩwa andũ mate etĩkĩli ma kĩthama kya Melita nĩmasukumiwe nĩ ngoo kũmeka “ũseo mũnene” Vaulo na andũ ala waanangĩkĩiwe nĩ ngalawa vamwe namo, Aklĩsto maĩlĩte kũsukumwa monany’e kyaũ na mũno mũno kwa nzĩa yĩva? (Meko 28:1, 2; Aevl. 13:1, 2; 1 Vet. 4:9)


text:
Ngewa ya 59: Kĩla Kyatumie Ndaviti Asemba Akĩe
ĨTINA wa Ndaviti kũaa Ngoliathu, Avineli mũnene wa ita sya Isilaeli niwamũetie kwa Saulo. Saulo nĩwendeeiw’e nĩ Ndaviti mũno. Na amũtw’a mũnene wa ita syake na amwosa ekalae nyũmbanĩ ya mũsumbĩ.
Na ĩtina, yĩla ita syasyokete syumĩte kũkita na Avilisiti, aka maina mayasya: ‘Saulo nĩũaĩte ngili syake, ĩndĩ Ndaviti ngili syake makũmi.’ Na ũndũ ũsu watuma Saulo akwatwa nĩ kĩwĩu, nũndũ Ndaviti nĩwanengiwe ndaĩa nene kwĩ we. Ĩndĩ mwana wa Saulo Yonathani ndaĩ na kĩwĩu. Endete Ndaviti mũno, o nake Ndaviti nĩwamwendete. Kwoou matianĩa ũtianĩo ene kwa ene kana makeethĩawa me anyanya ĩvinda yonthe.
Ndaviti aĩ mũingi mũseo mũno wa mbeve, na Saulo nĩwendeeaw’a nĩ mbathi ila waingaa. Ĩndĩ mũthenya ũmwe kĩwĩu kya Saulo nĩkyatumie eka ũndũ wa kũtelemya. Ndaviti o aendee na kũinga mbeve, Saulo nĩwoosie ĩtumo na ayĩkya, ayasya: ‘Nĩmũtonyanĩsya Ndaviti na ũkũta!’ Ĩndĩ Ndaviti aeleva, na ĩtumo yamũvĩtya. Na ĩtina Saulo amũvĩtya Ndaviti ĩngĩ na ĩtumo yake. Kwoou Ndaviti amanya kana no mũvaka esũvĩe mũno.
We nũũlilikana wĩvĩto ũla Saulo weevĩtie? Aisye kana akanengane mwĩĩtu wake atw’ĩke mũka wa mũndũ ũla wĩũaa Ngoliathu. Ĩtina vyũ Saulo nĩwamwĩie Ndaviti kana nũtonya kwosa mwĩĩtu wake Mikali, ĩndĩ no nginya mbee oae andũ 100 katĩ wa amaitha moo Avilisiti. Kwasũanĩa ũndũ ũsu? Saulo eekwatasya kana vate nzika Avilisiti makoaa Ndaviti. Ĩndĩ mayaamũaa, na kwoou Saulo anengane mwĩĩtu wake atw’ĩke mũka wa Ndaviti.
Mũthenya ũmwe Saulo nĩwatavisye Yonathani na athũkũmi make onthe kana nũkwenda kũaa Ndaviti. Ĩndĩ Yonathani eea ĩthe wake: ‘Ndũkamwĩke Ndaviti ũndũ mũthũku. Ndaakũvĩtĩsya o na ĩndĩĩ ũndũnĩ o na wĩva. Vandũ va ũu, kĩla ũndũ w’onthe wĩkĩte wĩthĩĩtwe wĩ ũtethyo mũnene mũno kwaku. Alikily’e thayũ wake mũisyonĩ yĩla wooaie Ngoliathu, na yĩla we woonie ũndũ ũsu, watana.’
Saulo nĩweethukĩĩisye mwana wake, na asya kana ndakamwĩka Ndaviti naĩ. Ndaviti nĩwatũngiwe, na aendeea na kũmũthũkũma Saulo nyũmbanĩ yake ĩngĩ o ta tene. Ĩndĩ, mũthenya ũmwe, Ndaviti aendee na ũkũna wathi, Saulo nĩwekisye ĩtumo yake ĩngĩ kũmwelekela. Nake Ndaviti aeleva, na ĩtumo yatonya ũkũta. Yĩĩ nĩyo yaĩ ĩvinda ya katatũ! Kwoou Ndaviti amanya kana no nginya asembe akĩe!
Ũtukũ ũsu Ndaviti nĩwaendie nyũmba kwake mwene. Ĩndĩ Saulo atũma andũ makamũae. Mikali nĩweesĩ ũndũ ĩthe ũvangĩte kwĩka. Kwoou amwĩa mũũme wake: ‘Ethĩwa ndwĩsemba ũkĩe ũtukũ ũũ, ũnĩ ũkooawa.’ Ũtukũ ũsu Mikali atetheesya Ndaviti atoloke kwĩsĩla ndĩlĩsyanĩ. Kwa myaka ta mũonza, Ndaviti aĩ no nginya evithe kũũ na kũũ nĩ kana Saulo ndakamwone.
1 Samueli 17:55-58; 1 Samueli 18:1-30; 19:1-18.
Makũlyo
- Saulo eew’ĩaa Ndaviti kĩwĩu nĩkĩ, na Yonathani mwana wa Saulo aĩ na kĩvathũkany’o kyaũ?
- Mũthenya ũmwe kweekĩkie ata yĩla Ndaviti waingĩaa Saulo mbeve?
- Saulo aisye no nginya Ndaviti eke ata mbee wa kũtwaa Mikali mwĩĩtu wake atw’ĩke mũka, na Saulo aisye ũu nĩkĩ?
- Yĩla Ndaviti wamũingĩaa Saulo mbeve, nĩ kyaũ kyeekĩkie ĩvinda ya katatũ, tondũ visa ũũ ũkwonany’a?
- Mikali etetheeisye ata kũvonokya thayũ wa Ndaviti, na ĩndĩ Ndaviti aĩ no nginya eke ata kwa myaka mũonza?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Samueli 18:1-30.
Wendo mũlũmu ki wa Yonathani kwa Ndaviti waelekanasya ata wendo katĩ wa “malondu angĩ” na “ĩĩthya ĩnini”? (1 Sam. 18:1; Yoa. 10:16; Lk. 12:32; Nzek. 8:23)
O na vala Yonathani nĩwe waaĩlĩtwe nĩkũtiĩwa ũsumbĩ nĩ Saulo, ĩandĩko ya 1 Samueli 18:4 yĩonany’a ata kana Yonathani nĩweenyivĩisye kwa nzĩa ya mwanya ũla wanyuvĩtwe atw’ĩke mũsumbĩ?
Ngelekany’o ya Saulo yĩonany’a ata kana kĩwĩu nĩkĩtonya kũtuma mũndũ eka naĩ nthũku mũno, na ũndũ ũsu wĩtũnenga ũkany’o mwaũ? (1 Sam. 18:7-9, 25; Yak. 3:14-16)
- Soma 1 Samueli 19:1-17.
Yonathani alikilye thayũ wake mũisyonĩ ata yĩla waneenie Saulo? (1 Sam. 19:1, 4-6; Nth. 16:14)


text:
Ngewa ya 15: Mũka wa Loto Nĩwasiisye Ĩtina
LOTO na mũsyĩ wake matũaa vamwe na Avalaamu nthĩ ya Kanaani. Mũthenya ũmwe Avalaamu nĩwamwĩie Loto: ‘Vai nthĩ ĩtonya kwĩanĩa ndĩthya sitũ. Nĩngũkwĩsũva tũtaanĩsye. Wathi ngalĩko ĩmwe nakwa ngathi ĩla ĩngĩ.’
Loto nĩwasiisye ĩ nthĩ. Nake oona kĩlungu kĩmwe kyayo kĩla kyaĩ na kĩw’ũ na nyeki mbingĩ nzeo kwondũ wa indo syake. Kĩu kyaĩ Kĩvalo kya Yolotani. Kwoou ĩndĩ Loto nĩwathamĩĩisye mũsyĩ wake vamwe na indo kũu. Ĩtina vyũ nĩmatũie ndũanĩ ya Sotomo.
Andũ ma Sotomo maĩ athũku na athe mũno. Ũndũ ũsu nĩwamũthatisye Loto nũndũ we aĩ mũndũ mũseo. Ngai o nake nĩwathatie. Ĩtina vyũ, Ngai nĩwatũmie alaĩka elĩ mamũelesye Loto kana nũkwananga Sotomo na ndũa ĩngĩ ĩla yaĩ vakuvĩ yeetewa Ngomola nũndũ wa mawathavu moo.
Alaĩka asu meeie Loto ũũ: ‘Ũkĩla mĩtũkĩ! Wose mũka waku na eĩtu maku elĩ na ũyuma vaa!’ Loto na mũsyĩ wake maĩ na kavola ka kuma, na ĩndĩ alaĩka mamakwata moko na mamaumaalũkya nza wa ndũa. Na ĩndĩ ũmwe wa alaĩka asya: ‘Sembai mũvonokye mathayũ menyu! Mũikasisye ĩtina. Sembai mũthi iĩmanĩ nĩ kana mũikoawe.’
Loto na eĩtu make nĩmeewie na masemba kuma Sotomo. Mayaaũngama o na vanini kana kũsisya ĩtina. Ĩndĩ mũka wa Loto ndaaĩw’a. Ĩtina wa maendanga vanini kuma Sotomo, nĩwaũngamie na asisya ĩtina. Na ĩndĩ atw’ĩka kĩtuĩ kya mũnyũ. We nũũmwona vaa visanĩ?
Nĩ tũtonya kwĩmanyĩsya ĩsomo ĩseo kuma ũndũnĩ ũsu. Wĩtwony’a kana Ngai nũtangĩĩaa ala mamwĩw’aa, ĩndĩ ala matamwĩw’aa makaasya mathayũ moo.
Mwambĩlĩlyo 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luka 17:28-32; 2 Vetelo 2:6-8.
Makũlyo
- Nĩkĩ Avalaamu na Loto mataanĩisye?
- Loto anyuvie kũtũa Sotomo nĩkĩ?
- Andũ ma Sotomo maĩ na mwĩkalĩle mwaũ?
- Alaĩka elĩ maeleisye Loto ĩũlũ wa mũisyo mwaũ?
- Mũka wa Loto atw’ĩkie kĩtuĩ kya mũnyũ nĩkĩ?
- Nĩ ĩsomo yaũ tũĩmanyĩsya kumana na ũndũ ũla wamũkwatie mũka wa Loto?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 13:5-13.
Nĩ ĩsomo yaũ tũĩmanyĩsya kuma kwa Avalaamu ĩũlũ wa ũvoo ũkony’e kũmina mathĩna katĩ wa andũ elĩ? (Mwa. 13:8, 9; Alo. 12:10; Avi. 2:3, 4)
- Soma Mwambĩlĩlyo 18:20-33.
Meko ma Yeova kwa Avalaamu matũĩkĩithasya ata kana Yeova na Yesũ makasila kwa ũlũngalu? (Mwa. 18:25, 26; Mt. 25:31-33)
- Soma Mwambĩlĩlyo 19:1-29.
Ũvoo ũũ wa Mbivilia wĩonany’a woni wa Ngai nĩ mwaũ ĩũlũ wa aũme ala mamanyanaa kĩĩmwĩĩ na ala angĩ? (Mwa. 19:5, 13; Ali. 20:13)
Nĩ kĩvathũkany’o kyaũ tũkwona nthĩnĩ wa ũndũ Loto na Avalaamu meekie ĩũlũ wa mwolooto wa Ngai, na ũndũ ũsu ũtonya kũtũmanyĩsya kyaũ? (Mwa. 19:15, 16, 19, 20; 22:3)
- Soma Luka 17:28-32.
Mũka wa Loto aĩ na mwelekelo mwaũ wa ngoo ĩũlũ wa syĩndũ sya kĩmwĩĩ na ũndũ ũsu wĩna ũkany’o mwaũ kwitũ? (Lk. 12:15; 17:31, 32; Mt. 6:19-21, 25)
- Soma 2 Vetelo 2:6-8.
Kwa kũatĩĩa ngelekany’o ya Loto twaĩlĩtwe nĩkwĩthĩwa na woni mwaũ kwelekela andũ ala matamũkĩaa Ngai, ala mekalaa vakuvĩ naitũ? (Esek. 9:4; 1 Yoa. 2:15-17)


text:
Ngewa ya 106: Kũthaw’a Kuma Kolokolonĩ
KWASISYA mũlaĩka ũũ wĩ vaa ũvingũĩte na akakwatĩĩa mũomo wa kolokolo. Aũme asu ũkũvingũĩa nĩ atũmwa ma Yesũ. Ekai twone kĩla kyatumie mekw’a kolokolonĩ.
No ĩvinda ĩkuvĩ ĩthelu kuma yĩla veva mũtheu woonoiw’e ĩũlũ wa amanyĩw’a ma Yesũ. Na ũũ nĩw’o kweekĩkie: Vetelo na Yoana nĩmaendete ĩkalũnĩ Yelusaleme mũthenya ũmwe syũa yeeka. Vau vakuvĩ na mũomo vaĩ mũndũ weethĩĩtwe e kyonze ĩvinda yonthe ya thayũ wake. Andũ mamũkuaa makamwia vau kĩla mũthenya nĩ kana avoye mbesa kuma kwa ala meũlika ĩkalũnĩ. Na yĩla woonie Vetelo na Yoana, amavoya mamũnenge o kĩndũ. Atũmwa meekie ata?
Nĩmaũngamie na mamũketeea mũndũ ũsũ ngya. Na Vetelo amwĩa: ‘Nyie ndina mbesa, ĩndĩ nĩngũũnenga kĩla nĩ nakyo. Syĩtwanĩ ya Yesũ, ũkĩla na ũithi!’ Vetelo ĩndĩ amũkwata kw’oko kwa aũme, na vau kwa vau atũũlĩla aũngama na ambĩĩa kũthi. Yĩla andũ moonie ũu, maseng’a mũno na meew’a mũyo nũndũ wa kyama kĩu kĩseo.
Na Vetelo asya: ‘Nĩ kwa vinya wa Ngai, ũla wathayũũkisye Yesũ kuma kwa akw’ũ, twĩkie kyama kĩĩ.’ Na we na Yoana maendee o na kũneena, atongoi amwe ma ndĩni mooka. Maĩ na woo nũndũ Vetelo na Yoana matavasya andũ ĩũlũ wa kũthayũũkw’a kwa Yesũ. Kwoou mamakwata na mamekĩa kolokolonĩ.
Ũnĩ ũsu atongoi asu ma ndĩni nĩmeethĩiwe na ũmbano mũnene. Na Vetelo na Yoana, vamwe na mũndũ ũla mavoetye, maetwe. Na atongoi asu mamakũlya: ‘Mũneekie kyama kĩu kwa vinya waũ?’
Nake Vetelo amea nĩ kwa vinya wa Ngai, ũla wamũthayũũkisye Yesũ kuma kwa akw’ũ. Athembi asu mayeesĩ ũndũ matonya kwĩka, nũndũ mayaĩ matonya kũkaĩa kana kyama kĩu kya ũsengy’a kwa w’o nĩkĩneekĩkie. Kwoou mamatĩsya atũmwa asu maikasyoke kũneena ĩngĩ ĩũlũ wa Yesũ na ĩndĩ mamalekya.
O ũndũ mĩthenya yaendeeie na kũvĩta, now’o atũmwa maendeeie na kũtavany’a ĩũlũ wa Yesũ na kũvosya awau. Ũvoo wa syama isu nĩwanyaĩĩkie. Kwoou nguthu nene ya andũ kuma ndũa ila syathyũlũlũkĩte Yelusaleme maete andũ ala awau nĩ kana atũmwa mamavosye. Ũndũ ũsu watumie atongoi ma ndĩni mew’a kĩwĩu, kwoou mamakwata atũmwa na mamekĩa kolokolonĩ. Ĩndĩ mayaaĩkala vo ĩvinda ĩasa.
Ũtukũ mũlaĩka wa Ngai nĩwavingũie mũomo wa kolokolo, o tondũ ũtonya kwona vaa. Nake asya: ‘Endai, mũkaũngame ĩkalũnĩ, na mũiendeea na kũtavya andũ.’ Ũnĩ ũsu kwakya, Atongoi ma ndĩni nĩmatũmie andũ kolokolonĩ makaete atũmwa, namo meethĩa nĩmaendie. Ĩtina andũ asu mamethĩa maimanyĩsya ĩkalũnĩ, na mamaete nyũmbanĩ ya Nzama Nene.
Nĩvo ĩndĩ atongoi asu maisye: ‘Tũtineemũvata mũno na vinya mũikasyoke kũmanyĩsya ĩngĩ ĩũlũ wa Yesũ. Ĩndĩ nĩmusũĩtye Yelusaleme momanyĩsyo menyu.’ Atũmwa ĩndĩ masũngĩa: ‘Mũvaka tũmwĩw’e Ngai mbee wa kũmew’a andũ.’ Kwoou maendeea na kũmanyĩsya “ũvoo mũseo.” Ĩsu yo tyo ngelekany’o nzeo ithyĩ twaĩlĩtwe nĩkũatĩĩa?
Meko kĩlungu kya 3 nginya 5.
Makũlyo
- Kweethĩiwe ata kwa Vetelo na Yoana mũthenya ũmwe yĩla maendete ĩkalũnĩ syũa yĩneeeka?
- Vetelo amwĩie ata mũndũ kyonze, na amũnengie kyaũ kyaĩ kya vata mũno kwĩ mbesa?
- Atongoi ma ndĩni mathilĩkĩtw’e nĩ kyaũ, namo mamekie ata Vetelo na Yoana?
- Vetelo eeie atongoi ma ndĩni ata, na nĩ ũkany’o mwaũ atũmwa manengiwe?
- Nĩkĩ Atongoi ma ndĩni maĩ na kĩwĩu, ĩndĩ kweethĩiwe ata yĩla atũmwa meekĩiwe kolokolonĩ ĩvinda ya kelĩ?
- Atũmwa masũngĩie ata maetwe nyũmbanĩ ya Nzama Nene?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Meko 3:1-10.
O na kau tũinengetwe ũtonyi wa kwĩka syama ũmũnthĩ, ndeto sya Vetelo ila iandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Meko 3:6 syĩtũtetheesya ata kwona vata wa ũvoo wa Ũsumbĩ? (Yoa. 17:3; 2 Ako. 5:18-20; Avi. 3:8)
- Soma Meko 4:1-31
Yĩla twavinganĩw’a twĩ wĩanĩ wa kũtavany’a, nĩ kwa nzĩa yĩva tũtonya kwĩyĩelekany’a na ana-a-asa maitũ Aklĩsto ma mbee? (Meko 4:29, 31; Aev. 6:18-20; 1 Ath. 2:2)
- Soma Meko 5:17-42.
Andũ amwe mate Ngũsĩ ma ĩvinda ya tene na ya ũmũnthĩ, monanasya ata kũelewa nesanga ĩũlũ wa wĩa wa kũtavany’a? (Meko 5:34-39)


text:
Ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova Twĩ Aaũ?
Tumĩte mbaĩnĩ na ithyomonĩ syĩ kĩvathũkany’o, ĩndĩ ngwatanĩo yitũ nũndũ twĩthĩawa na kĩeleelo o kĩmwe. Ũndũ ũla wa vata vyũ, tũmũtaĩaa Yeova, Ngai Mũmbi wa syĩndũ syonthe. Twĩkaa ũndũ tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ Klĩsto na nĩtũtanĩaa kwĩtwa Aklĩsto. Mavinda maingĩ, kĩla ũmwe witũ nũtũmĩaa ĩvinda kũtetheesya andũ memanyĩsye Mbivilia mamanye ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Nũndũ tũmũkũsĩĩaa Yeova Ngai na tũkaneena ĩũlũ wa Ũsumbĩ wake, twĩtawa Ngũsĩ sya Yeova.
Sisya kĩsese kitũ. Soma Mbivilia Indanetinĩ. Ĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ĩũlũ witũ na mũĩkĩĩo witũ.


text:
Ngewa ya 22: Yosevu Kwĩkw’a Kolokolonĩ
YOSEVU aĩ o na ũkũũ wa myaka 17 yĩla watheeiw’e Misili. Kũu athooiw’e kwa mũndũũme weetawa Votivali. Votivali athũkũmaa kwa mũsumbĩ wa Misili weetawa Valao.
Yosevu nĩwathũkũmie kwa Votivali vwana wake na kĩthito. Kwoou Yosevu eananga, Votivali amũtw’a mũũngamĩi wa nyũmba yake yonthe. Nĩkĩ, ĩndĩ, Yosevu wĩvaa kolokolonĩ? Kĩtumi nũndũ wa mũka wa Votivali.
Yosevu nĩweanie atw’ĩka mũndũũme mwanake mũno, na mũka wa Votivali nĩwendaa akome nake. Ĩndĩ Yosevu nĩweesĩ ũu nĩ ũndũ mũthũku, na ndaaĩtĩkĩla kwĩka ũu. Mũka wa Votivali nĩweewie woo mũno. Na yĩla mũũme wookie mũsyĩ, amũkenga aimwĩa: ‘Yosevu ũya mũthũku nũtatie ũkoma nakwa!’ Votivali nĩwaĩkĩĩie mũka wake, na athata mũno nũndũ wa Yosevu. Na kwa kĩtumi kĩu amwĩkya kolokolonĩ.
Na o mĩtũkĩ mũũngamĩi wa kolokolo oona kana Yosevu nĩ mũndũ mũseo. Kwoou aia mokonĩ make ovw’a ala angĩ onthe. Ĩtina wa maũndũ asu Valao nĩwathilĩkĩile mũnengani wake wa mbinyu na mũui wake wa mĩkate na amekya kolokoloni. Ũtukũ ũmwe kĩla ũmwe woo nĩwaotie ndoto ya mwanya, ĩndĩ mayeesĩ ũalyũlo wa ndoto syoo. Ũnĩ ũsu Yosevu amea, ‘Ndavyai ndoto syenyu.’ Na mamũtavya, Yosevu amaalyũlĩla ndoto syoo kwa ũtethyo wa Ngai.
Yosevu eeie mũnengani wa mbinyu atĩĩ: ‘Ĩtina wa mĩthenya ĩtatũ ũkaumw’a kolokolonĩ, na ũkatw’ĩka ĩngĩ mũnengani wa mbinyu wa Valao.’ Na Yosevu ongela kwasya: ‘Yĩla wĩuma kolokolonĩ ũkatavya Valao ũvoo wakwa, nĩ kana ũndetheesye kuma vandũ vaa.’ Ĩndĩ Yosevu amwĩa mũui wa mĩkate: ‘Ĩtina wa matukũ atatũ Valao akeeĩaa mũtwe waku ũtilwe.’
Ĩtina wa matukũ atatũ kweekĩkie o tondũ Yosevu waĩtye. Valao nĩweeĩaie mũtwe wa mũui wa mĩkate ũtilwe. Ĩndĩ, mũnengani wa mbinyu nĩwathaiw’e kuma kolokolonĩ na ambĩĩa kũthũkũma Valao ĩngĩ! Ĩndĩ we oolwa nĩ Yosevu vyũ! Ndaatavya Valao ũvoo wake, na Yosevu aĩ no nginya aendee kwĩkala kolokolonĩ.
Mwambĩlĩlyo 39:1-23; 40:1-23.
Makũlyo
- Yosevu aĩ na ũkũũ mwaũ yĩla watwaiwe Misili, na kweekĩkie ata yĩla wavikie kũu?
- Yosevu esie kwĩkw’a kolokolonĩ ata?
- Yosevu anengiwe wĩa mwaũ kolokolonĩ?
- E kolokolonĩ, Yosevu eekie ata kwa mũnengani wa mbinyu wa Valao na mũui wake?
- Kweethĩiwe ata mũnengani wa mbinyu wa Valao athaw’a kuma kolokolonĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 39:1-23.
O na vala kũyaĩ mwĩao mũandĩke kuma kwa Ngai wavatanĩte ũlaalai ĩvinda ya Yosevu, nĩ kyaũ kyatumie akuthũka akĩe mũka wa Votivali? (Mwa. 2:24; 20:3; 39:9)
- Soma Mwambĩlĩlyo 40:1-23.
Elesya kwa ũkuvĩ ndoto ya mũnengani wa mbinyu wa Valao, na ũalyũlo ũla Yeova wanengie Yosevu. (Mwa. 40: 9-13)
Mũui aotie ndoto myaũ, na ũalyũlo wayo waĩ mwaũ? (Mwa. 40:16-19)
Ũmũnthĩ ngombo mbũĩ na yĩ kĩthito ĩatĩĩaa ata mwelekelo wa ngoonĩ wa Yosevu? (Mwa. 40:8; Sav. 36:9; Yoa. 17:17; Meko 17:2, 3)
Ĩandĩko ya Mwambĩlĩlyo 40:20, 22 yĩtũtetheeasya ata kũelewa ũndũ Mũklĩsto waĩle kwona mboka sya kũtanĩa mũthenya wa kũsyawa? (Mũta. 7:1; Mko. 6: 21-28)


text:
Ngewa ya 73: Mũsumbĩ Mũseo wa Mũthya wa Isilaeli
YOSIA aĩ na ũkũũ o wa myaka nyanya yĩla watw’ĩkie mũsumbĩ wa mbaĩ ila ilĩ sya ĩtheo sya Isilaeli. Ĩsu yaĩ myaka mĩnini mũno kwa mũndũ kũtw’ĩka mũsumbĩ. Kwoou ambĩĩa kũsumbĩka nĩwatetheeiw’e nĩ andũ amwe aima kũsumbĩka ĩ nthĩ.
Ĩtina wa kũsumbĩka myaka mũonza, Yosia nĩwambĩĩie kũmũmantha Yeova. Atĩĩie ngelekany’o ya asumbĩ aseo ta Ndaviti, Yeosavati, na Esekia. Na ĩndĩ e o mwanake, Yosia eekaa ũndũ wa ũkũmbaũ.
Kwa ĩvinda yĩasa Aisilaeli aingĩ meethĩĩtwe me athũku. Mathaithaa ngai sya ũvũngũ na kũkumanĩa mĩvw’anano. Kwoou Yosia na aũme make maumaala na mambĩĩa kũvetanga ũthaithi wa ũvũngũ kuma ĩ nthĩ. Ũsu waĩ wĩa mũnene mũno nũndũ andũ aingĩ mũno mathaithaa ngai sya ũvũngũ. Nũtonya kwona Yosia vaa na aũme make mayananga mĩvw’anano
Ĩtina wa ũu Yosia nĩwaiie aũme atatũ maũngamĩe wĩa wa kũseũvya ĩkalũ ya Yeova. Mbesa nĩsyoombaniwe kuma kwĩ andũ na syanewa aũme asu nĩ kana maĩve atethya ma wĩa ũsu. Namo maendee na kũthũkũma ĩkalũnĩ, mũthembi mũnene Ilikia nĩwoonie kĩndũ kya vata mũno vau. Oonie ĩvuku ya mĩao yĩla Yeova weeie Mose aandĩke ĩvinda yĩasa mũno ĩthelu. Yo yaaĩte myaka mingĩ.
Ĩvuku yĩu nĩyatwaĩwe Yosia nake asya asomewe. Yĩla Yosia weethukĩĩisye, nĩwoonie kana andũ nĩmaekete kũatĩĩa mĩao ya Yeova. Nĩweewie kyeva mũno nĩ ũndũ ũsu, na atembũanga ngũa syake o tondũ ũtonya kwona vaa. Na asya: ‘Yeova nĩ mũthilĩku nũndũ witũ, kĩtumi nũndũ aaĩthe maitũ mayaakwata mĩao ĩla ĩandĩkĩtwe ĩvukunĩ yĩĩ.’
Na Yosia amwĩĩaĩa mũthembi mũnene Ilikia amũkũlye Yeova ũndũ we Yeova ũkwĩkana na andũ asu. Nake Ilikia athi kũkũlya mwathani mũndũ mũka weetawa Ulita. Ulita amũnengie Ilikia ũtũmani ũũ kuma kwa Yeova amũtwaĩe Yosia: ‘Yelusaleme na andũ onthe nĩmeũsilĩlwa nũndũ nĩmathaithĩte ngai sya ũvũngũ na ĩ nthĩ ĩkausũwa nĩ ũthũku. Ĩndĩ nũndũ, we Yosia, nĩwĩkĩte ũla ũseo, ũsilĩlo ũũ ũkooka ĩtina wa kĩkw’ũ kyaku.’
2 Mavinda 34:1-28.
Makũlyo
- Yosia aĩ na ũkũũ mwaũ yĩla watw’ĩkie mũsumbĩ, na ambĩĩie kwĩka ata ĩtina wa myaka mũonza ya ũsumbĩ wake?
- We wĩona Yosia aeendee na kwĩka ata vaa visanĩ?
- Mũthembi mũnene oonie kyaũ ĩkalũ yĩendee na kũseũvw’a?
- Yosia atembũangie ngũa syake nĩkĩ?
- Nĩ ũtũmani mwaũ kuma kwa Yeova ũla Ulita, mwathani mũndũ mũka, wamũtwaĩe Yosia?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 2 Mavinda 34:1-28
Yosia enengane ngelekany’o myaũ kwa ala matonya kwĩthĩwa momĩĩisye thĩna ĩvinda ya kwĩana kwoo? (2 Mav. 33:21-25; 34:1, 2; Sav. 27:10)
Yosia eekie maũndũ maũ manene makũendeesya na mbee ũthaithi wa w’o ĩvindanĩ ya mwaka wa 8, 12, 18 ya ũsumbĩ wake? (2 Mav. 34:3, 8)
Nĩ ĩsomo yaũ ya kwĩkalya kũndũ kwitũ kwa kũthaithĩa kwĩ kũseo tũtonya kwĩmanyĩsya kumana na ngelekany’o ĩla yaiiwe nĩ Mũsumbĩ Yosia na Mũthembi Mũnene Ilikia? (2 Mav. 34:9-13; Nth. 11:14; 1 Ako. 10:31)


text:
Ngewa ya 13: Avalaamu—Mũnyanyae wa Ngai
VANDŨ vamwe vala andũ maendie kũtũa ĩtina wa kĩla Kĩw’ũ Kingĩ veetawa Ulu. Nĩvatw’ĩkie ndũa nene yĩ nguma na yĩ nyũmba nzeo mũno. Ĩndĩ andũ kũu mathaithaa ngai sya ũvũngũ. Ũu now’o mekaa nthĩnĩ wa Mbaviloni o na kw’o. Andũ ma Ulu na Mbaveli mayailyĩ ta Noa na mwana wake Semu, ala maendeeie na kũmũthũkũma Yeova.
Myaka 350 ĩtina wa kĩla kĩw’ũ kingĩ, Noa mũndũ wa mũĩkĩĩo nĩwakwie. Na o myaka ĩlĩ ĩtina wa ũu mũndũ ũũ ũkwona vaa visanĩ nĩwasyaiwe. Aĩ mũndũ wa mwanya mũno kwa Ngai. Syĩtwa yake eetawa Avalaamu. Atũaa na andũ make ndũanĩ ĩsu nene ya Ulu.
Mũthenya ũmwe Yeova nĩweeie Avalaamu: ‘Uma Ulu nthĩ yaku, na kwa ũko waku, ũthi nthĩ ĩla nĩkwony’a.’ Avalaamu nĩwamwĩwie Ngai na atia motanu ma mũsyĩ wa Ulu? Ĩĩ, nĩweekie ũu. Na nũndũ Avalaamu nĩwamwĩw’aa Ngai ĩvinda yonthe nĩwambĩĩe kwĩtwa mũnyanyae wa Ngai.
Amwe ma nyũmba ya Avalaamu nĩmaendie nake yĩla waumĩe ndũa ya Ulu. Tela ĩthe wake nĩwaendanisye nake. O na Loto mwana wa mwana-a-inyia. Na vate nzika Sala mũka wake nĩwaendie vamwe nake. Onthe nĩmesie kũvika vandũ veetawa Aalani, vala Tela wakw’ĩĩie. Maĩ vaasa vyũ na Ulu.
Ĩtina wa kavinda, Avalaamu na nyũmba yake nĩmaumie Aalani na mathi nthĩ ĩla yeetawa Kanaani. Vau Yeova nĩwaisye: ‘Nganenga ũsyao waku nthĩ ĩno.’ Avalaamu nĩwatũie Kanaani nake ekalaa maeemanĩ.
Ngai nĩwambĩĩie kũmũtetheesya Avalaamu nginya eethĩwa na ndĩthya nene sya malondu na indo ingĩ na athũkũmi maana maingĩ. Ĩndĩ we vamwe na Sala mayaĩ maakwata syana syoo ene.
Yĩla Avalaamu waĩ na ũkũũ wa myaka 99, Yeova nĩwamwĩie: ‘Ũtianĩo wakwa naku nĩ kana ũkeethĩwa wĩ ĩthe wa mbaĩ mbingĩ mũno.’ No ũu wesaa kwĩthĩwa ata, nũndũ Avalaamu na Sala maĩ akũũ vyũ ũndũ matatonya kũkwata mwana?
Mwambĩlĩlyo 11:27-32; 12:1-7; 17:1-8, 15-17; 18:9-19.
Makũlyo
- Nĩ andũ ma mũthemba mwaũ mekalaa ndũanĩ ya Ulu?
- Nũũ wĩ visanĩ ũũ, asyaiwe ĩndĩĩ, na atũaa va?
- Ngai eeie Avalaamu eke ata?
- Avalaamu eetiwe mũnyanyae wa Ngai nĩkĩ?
- Naaũ maendie vamwe na Avalaamu yĩla waumie Ulu?
- Ngai amwĩie Avalaamu ata yĩla wavikie nthĩ ya Kanaani?
- Ngai amwathie Avalaamu kyaũ yĩla waĩ na ũkũũ wa myaka 99?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 11:27-32.
Avalaamu na Loto maileny’e ata? (Mwa. 11:27)
O na kau nĩ Tela ũwetawa tawe wathamĩĩisye mũsyĩ wake Kanaani, tũmanyaa ata kana nĩ Avalaamu wambĩlĩĩlye mũvango ũsu wa kũthama, na eekie ũu nĩkĩ? (Mwa. 11:31; Meko 7:2-4)
- Soma Mwambĩlĩlyo 12:1-7.
Yeova athanthaisye ata ũtianĩo wake na Avalaamu ĩtina wa Avalaamu kũvika nthĩ ya Kanaani? (Mwa. 12:7)
- Soma Mwambĩlĩlyo 17:1-8, 15-17.
Nĩ ũalyũku wĩva wa syĩtwa ũla Avalamu wakwatie yĩla waĩ na ũkũũ wa myaka 99, na nĩkĩ? (Mwa. 17:5)
Nĩ moathimo meva ma ĩvinda yũkĩte ala Yeova wathie Sala? (Mwa. 17:15, 16)
- Soma Mwambĩlĩlyo 18:9-19.
Nthĩnĩ wa Mwambĩlĩlyo 18:19, aaĩthe ma andũ manengetwe wĩa mwaũ? (Kũt. 6:6, 7; Aev. 6:4)
Nũndũ mwaũ wakwatie Sala wonanasya kana tũitonya kũvitha Ngai ũndũ? (Mwa. 18:12, 15; Sav. 44:21)


text:
Ngewa ya 87: Kamwana Yesũ ke Ĩkalũnĩ
KWASISYA kamwana kaa kanini keũneena na atumĩa aa. Nĩ alimũ ma ĩkalũ ya Yelusaleme. Nako kamwana nĩ Yesũ. Nũminĩte kwĩananga. Yu e na ũkũũ wa myaka 12.
Alimũ asu nĩmaseng’ete mũno nũndũ Yesũ nĩwĩsĩ maũndũ maingĩ mũno ĩũlũ wa Ngai na maũndũ ala me Mbivilianĩ. Ĩndĩ nĩkĩ Yosevu na Meli matevaa o namo? Mo maĩ va? Ekai twone.
Kĩla mwaka Yosevu aetae andũ ma mũsyĩ wake Yelusaleme mbokanĩ ya mwanya yeetawa Vasaka. Kyaĩ kyalo kĩasa kuma Nasaleti kũvika Yelusaleme. Vai ũmwe waĩ na mũtokaa, o na kũyaĩ ngalĩ sya mwaki. Syĩndũ isu iyaĩ kw’o mĩthenya ĩsu. Andũ aingĩ maendaa na maaũ, na maendaa ta ĩvinda ya mĩthenya ĩtatũ nĩ kana mavike Yelusaleme.
Kũvika ĩvinda yĩu Yosevu aĩ na mũsyĩ mũnene. We aĩ na syana ingĩ sya kũea, nasyo nĩ ana-a-inyia na eĩtu-a-inyia ma Yesũ. Mwaka ũsu Yosevu na Meli na syana syoo nĩmambĩĩie kyalo kĩu kĩasa kya kũsyoka mũsyĩ Nasaleti. Masũanĩaa kana Yesũ e vamwe na ala angĩ menũkanĩtye namo. Ĩndĩ yĩla mathũmũie mũthenya wathela, mayaamwona Yesu. Na mamũmantha andũnĩ ma mbaĩ yoo na anyanyae, ĩndĩ ndaĩ namo! Kwoou masyoka Yelusaleme makamũmanthe kw’o.
Ĩtina vyũ mamwĩthĩa vaa e na alimũ. Aendee na kũmethukĩĩsya na kũmakũlya makũlyo. Na andũ onthe nĩ maseng’aa nũndũ Yesũ ũĩvĩte. Ĩndĩ Meli asya: ‘Mwana, ũtwĩkie ũu nĩkĩ? Ĩthe waku nakwa twĩkũmanthaa na kyeva.’
Nake Yesũ amakũlya: ‘Mwĩmanthĩaa kĩ? Mũyĩsĩ kana naĩlĩte kwĩthĩwa nyũmbanĩ ya Asa wakwa?’
Yesũ nĩwendete kwĩthĩwa vandũ ũtonya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai. O naitũ nĩtwaĩlĩte kwĩthĩwa na wendi ũsu. Kũya mũsyĩ Nasaleti, Yesũ nĩwaendaa maũmbanonĩ ma ũthaithi kĩla kyumwa. Na nũndũ ĩvinda yonthe nĩweethukĩĩasya, nĩweemanyĩisye maũndũ maingĩ kuma Mbivilianĩ. Ekai twĩkale ta Yesũ na tũiatĩĩaa ngelekany’o yake.
Luka 2:41-52; Mathayo 13:53-56.
Makũlyo
- Yesũ ena ũkũũ mwaũ vaa visanĩ, na e va?
- Yosevu ekaa ata na andũ ma mũsyĩ wake kĩla mwaka?
- Ĩtina wa kũthi kyalo kya mũthenya ũmwe menũkĩte mũsyĩ, nĩkĩ Yosevu na Meli masyokie Yelusaleme?
- Yosevu na Meli mamwĩthĩie Yesũ va, na nĩkĩ andũ ala me vau maseng’ete?
- Yesũ eeie Meli inyia wake ata?
- Tũtonya kwĩthĩwa tũilyĩ ta Yesũ ata nthĩnĩ wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Luka 2:41-52.
O na kau Mwĩao waĩtye aũme me oka tũ maendae mbokanĩ sya kĩla mwaka, nĩ ngelekany’o myaũ nzeo Yosevu na Meli maiĩie asyai ma ĩvinda yĩĩ? (Lk. 2:41; Kũt. 16:16; 31:12; Nth. 22:6)
Yesũ aiie ngelekany’o nzeo ata kwa andũ ma mũika ũmũnthĩ ĩũlũ wa kwĩnyivĩsya asyai moo? (Lk. 2:51; Kũt. 5:16; Nth. 23:22; Ako. 3:20)
- Soma Mathayo 13:53-56.
Ana-a-inyia ma Yesũ ma kĩmwĩĩ ala mawetetwe nthĩnĩ wa Mbivilia naaũ, na elĩ katĩ woo mesie kũtũmĩwa ata nthĩnĩ wa kĩkundi kya Kĩklĩsto? (Mt. 13:55; Meko 12:17; 15:6, 13; 21:18; Aka. 1:19; Yak. 1:1; Yuta 1)


text:
Manyĩsya Syana Syaku
Asyai, tũmĩai ngewa ii kũmanyĩsya syana syenyu maũndũ ma vata kuma Mbivilianĩ
Ndeto sya mbee
Ndeto ila syĩ ĩvukunĩ ya Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao nitonya kũũtetheesya ĩla ũkũea syana syaku.
Ũndũ Ũteesĩkĩe Twĩ na Ũtanu Kũũmanya
Mbivilia nĩwetete ũndũ mũna kuma kwa Ngai ũla waĩ mũvithe. We no wende kũmanya ũndũ ũsu nĩ wĩva?
Leveka Nĩwendaa Kũmũtanĩthya Yeova
Tũtonya kwĩka ata nĩ kana twĩthĩwe tũilyĩ ta Leveka? Soma ngewa yake na ũyĩmanyĩsya mũndũ maingĩ ĩũlũ wake.
Laavi Nĩwamũĩkĩĩie Yeova
Soma ũndũ Laavi na andũ ma nyũmba yake matangĩĩiwe ĩla Yeliko yaanangiwe.
Nĩwatanĩthisye Ĩthe Wake na Atanĩthya Yeova
Nĩ watho wĩva mwĩĩtu wa Yevitha weanĩisye? Tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o yake ata?
Samueli Aendeeie Kwĩka Maũndũ Ala Maseo
Ũtonya kwĩka ata nĩ kana ũatĩĩe ngelekany’o ya Samueli na ũyĩka maũndũ ala maseo o na ethĩwa andũ ala angĩ meĩka maũndũ mathũku?
Ndaviti Ndaĩ na Wia
Soma ngewa ĩno ya Mbivilia ya kwendeesya nĩ kana ũmanye kĩla kyatumie Ndaviti ũtethĩwa na wia.
Waaĩthĩwa na Wia na Ũyona ta Vate Mũndũ Ũkwendete?
Yeova amwĩie ata Eliya ĩla weew’aa ta vate mũndũ ũmwendete? Ũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na maũndũ ala mamũkwatie Eliya?
Yosia Aĩ na Anyanya Aseo
Mbivilia ĩtũtavĩtye kana ũyaĩ ũndũ wĩ laisi kwa kamwana keetawa Yosia kwĩka maũndũ maseo. Ĩmanyĩsye ũndũ anyanyae make mamũtetheeisye.
Yelemia Ndaaeka Kũtavany’a Ĩũlũ wa Yeova
O na kau andũ nĩmamũthekeeie na mamwĩw’ĩa woo, nĩkĩ Yelemia ũtaaeka kũtavany’a?
Yesũ Nĩwamwĩw’aa Ngai Kĩla Ĩvinda
Ti ũndũ wĩ laisi ũndũ kũmew’a asyai kĩla ĩvinda. Sisya ũndũ ngelekany’o ya Yesũ ĩtonya ũkũtetheesya
Nĩmaandĩkie Ĩũlũ wa Yesũ
Ĩmanyĩsye ĩũlũ wa aandĩki nyanya ala maĩ thayũ ĩvinda ya Yesũ na maandĩka ĩũlũ wake.
Mwanake wa Mwĩĩtu Wasyaanĩw’e na Vaulo Ndaĩ na Wia
Mwanake ũũ nĩwatangĩĩie thayũ wa mũndũ wasyaanĩw’e na inyia wake. Eekie ata?
Timotheo Nĩwendete Kũtetheesya Andũ
Ũtonya ata kwĩthĩwa na ũtanu mwingĩ mũno o ta Timotheo?
Ũsumbĩ Ũla Ũkasumbĩka Nthĩ Yonthe
Nthĩ ĩkeethĩwa ĩilyĩ ata ĩla Yesũ ũkethĩwa amĩsumbĩkĩte? We nũkwenda kwĩthĩwa vo?


text:
Ngewa ya 23: Ndoto sya Valao
MYAKA ĩlĩ nĩyathelile Yosevu e o kolokolonĩ. Mũnengani wa mbinyu wa Valao ndaamũlilikana. Na ĩndĩ ũtukũ ũmwe Valao aota ndoto ilĩ sya mwanya mũno na asaanĩw’a nĩ ũalyũlo wasyo. We nũmwene akomete vaa? Ũnĩ ũsu kwakya, Valao nĩweetie andũ make onthe ala oĩ na amatavya maũndũ onthe ala woonie ndotonĩ. Ĩndĩ mayaatonya kũmũtavya ũalyũlo wa ndoto syake.
Yu ĩndĩ mũnengani wa mbinyu wa Valao amũlilikana Yosevu. Nake amwĩa Valao: ‘Yĩla naĩ kolokolonĩ kũu kwaĩ mũndũ waĩ atonya kũalyũla ndoto.’ Vau kwa vau Valao eeĩaa Yosevu aetwe kuma kolokolonĩ.
Valao nĩwamũeleisye Yosevu ndoto syake ũũ: ‘Nĩnoonie ng’ombe mũonza nou na nzeo. Na nasyoka noona ng’ombe mũonza mosu na ite nzeo. Na ng’ombe ila mosu syaya ila nou.
‘Nthĩnĩ wa ndoto yakwa ya kelĩ nĩnoonie iia mũonza nima na nzeo syamea mũtĩnĩ ũmwe. Na nasyoka noona iia ingĩ mũonza mboovu na ntheke. Na iia ntheke syambĩlĩlya kũmelya iia ila nzeo.’
Yosevu amwĩa Valao: ‘Ũalyũlo wa ndoto isu syelĩ nĩ ũmwe. Ng’ombe mũonza nou, na iia mũonza nzeo nĩ myaka mũonza, na ng’ombe mũonza mosu na iia mũonza mboovu nĩ myaka ĩngĩ mũonza. Kũkeethĩwa myaka mũonza ya lĩu mwingĩ Misili. Na ĩndĩ kũyĩthĩwa myaka mũonza ya lĩu mũnini mũno.’
Kwoou Yosevu amwĩa Valao: ‘Nyuva mũndũ mũĩ na ũimũia aũngamĩe kũmbany’a lĩu ĩvinda ya myaka ĩsu mũonza ya lĩu mwingĩ. Namo ĩndĩ andũ maikoawa nĩ nzaa ĩvinda ya myaka ĩsu ĩngĩ mũonza ya lĩu mũnini mũno.’
Valao nĩwendeeiw’e nĩ woni ũsu. Na amũnyuva Yosevu nĩ kana ombany’e lĩu na kũwia makũmbĩnĩ. Yosevu nĩwatw’ĩkie mũndũ wa kelĩ kwa ũnene kũatĩĩa Valao kũu nthĩ ya Misili.
Myaka nyanya ĩtina, ĩvinda ya yũa yĩu, Yosevu nĩwoonie aũme amwe mokĩte. We nĩwĩsĩ mo maĩ aaũ? Mo maĩ akũũe make 10! Ĩthe woo Yakovo nĩwamatũmĩte Misili nũndũ lĩu woo waĩ vakuvĩ kũthela kũu kwoo Kanaani. Yosevu nĩwamamanyie ana-a-ĩthe, ĩndĩ mo mayaamũmanya. We nĩwĩsĩ nĩkĩ? Nũndũ Yosevu aĩ e anie na ekĩĩte ngũa sya mũthemba ũngĩ.
Yosevu nĩwalilikanile kana yĩla waĩ kĩmwana nĩwaotie ndoto ĩũlũ wa ana-a-ĩthe mayũka na kũmũkumanĩa. We nũũlilikana ũisoma ĩũlũ wa ũvoo ũsu? Kwoou Yosevu aĩ atonya kwona kana nĩ Ngai wamũtũmĩte athi Misili na kwa kĩtumi kĩseo. We wĩsũanĩa Yosevu eekie ata? Ekai twone.
Mwambĩlĩlyo 41:1-57; 42:1-8; 50:20.
Makũlyo
- Valao akwatiwe nĩ kyaũ ũtukũ ũmwe?
- Nĩ kyaũ kyatumie mũnengani mũnene wa mbinyu amũlilikana Yosevu?
- Tondũ visa ũũ ũkwonany’a, Valao aotie ndoto syĩva ilĩ?
- Yosevu aisye ũalyũlo wa ndoto isu nĩ mwaũ?
- Yosevu atw’ĩkie ata mũndũ wa kelĩ kwa ũnene kũatĩĩa Valao kũu nthĩ ya Misili?
- Ana-a-ĩthe ma Yosevu mookie Misili nĩkĩ, na maleile ũmũmanya nĩkĩ?
- Yosevu alilikanile ndoto yĩva, na yamũtetheeisye kũelewa kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 41:1-57.
Yosevu amwelekeilye Yeova mesilya ata, na Aklĩsto ũmũnthĩ matonya ata kũatĩĩa ngelekany’o yake? (Mwa. 41:16, 25, 28; Mt. 5:16; 1 Vet. 2:12)
Myaka yĩna lĩu mwingĩ nthĩ ya Misili kũatĩĩwa nĩ myaka ĩngĩ ya nzaa, yĩonany’a ata kwa w’o kĩvathũkany’o katĩ wa mwĩkalĩle wa kĩveva wa andũ ma Yeova ũmũnthĩ na ũla wa andũ ma ndĩni ila ingĩ syĩyĩtaa sya Kĩklĩsto? (Mwa. 41:29, 30; Amo. 8:11, 12)
- Soma Mwambĩlĩlyo 42:1-8 na 50:20.
Nĩ mavĩtyo kwa athaithi ma Yeova kũkumana mbee wa mũndũ mũnene ũsumbĩnĩ nĩ kana mamwonye kĩkĩo na ndaĩa ethĩwa kwĩka ũu nĩw’o mũtuo wa nthĩ yoo? (Mwa. 42:6)


text:
Ngewa ya 9: Noa Ayaka Ngalawa
NOA aĩ na mũka na ana atatũ. Ana make meetawa Semu, Amu na Yavethi. Na kĩla ũmwe woo aĩ na mũka wake. Kwoou mũsyĩ wa Noa waĩ wa andũ nyaanya.
Ngai amwĩie Noa nĩeke ũndũ mũeni. Amwĩie ake ngalawa nene. Ngalawa ĩsu yaĩ nene ta meli, ĩndĩ yo yailyĩ ta ĩsandũkũ ĩnene yĩasa. Ngai amwĩie, ‘Mĩseũvye yĩthĩwe ngolova itatũ kuma nthĩ, na ũitilanga tũsũmba nthĩnĩ wayo.’ Tũsũmba tũu twaĩ twa kwĩkalwa nĩ Noa, mũsyĩ wake, na nyamũ. Na twakwia lĩu woo na wa nyamũ
Ĩngĩ Ngai nĩwamwĩie Noa aseũvye ngalawa ĩsu wĩthĩe ndĩlika kĩw’ũ. Ngai aisye: ‘Nĩngũete kĩw’ũ kingĩ ĩũlũ wa nthĩ kyanange nthĩ yonthe. Kĩla mũndũ ũtakethĩwa ngalawanĩ akakw’a.’
Noa na ana make nĩmamwĩwie Yeova na mambĩĩa kwaka. Ĩndĩ andũ ala angĩ makĩtaa o kũmathekeea. Maendeeie na kũthũka. Mayaamũĩkĩĩa Noa yĩla wameie ũndũ Ngai wakilyĩ kwĩka.
Nĩmaakie ngalawa ĩsu kwa ĩvinda yĩasa nũndũ yaĩ nene mũno. Na ĩtina wa myaka mingĩ, nĩyathelile kwakwa. Ĩndĩ Ngai amwĩa Noa nalikye nyamũ ngalawanĩ. Ngai amwĩie nalikye mĩthemba ya nyamũ ilĩ kwa ilĩ, nũme na nga. Ĩndĩ mĩthemba ĩngĩ ya nyamũ Ngai amwĩie nalikye mũonza. Ĩngĩ Ngai nĩwamwĩie Noa nalikye mĩthemba yonthe ya nyũnyi. Noa eekie o ũndũ Ngai wamwĩie.
Ĩtina wa ũu Noa na mũsyĩ wake nĩmalikile ngalawanĩ. Na Ngai avinga mũomo. Noa na mũsyĩ wake nĩmeeteelile me ngalawanĩ. Kwatata kũsũanĩa wĩ ngalawanĩ weteele vamwe namo. Kwa w’o nĩkwaĩ kwĩthĩwe na kĩw’ũ kingĩ o tondũ Ngai waĩtye?
Mwambĩlĩlyo 6:9-22; 7:1-9.
Makũlyo
- Mũsyĩ wa Noa waĩ na andũ meana, na masyĩtwa ma ana make nĩ meva?
- Nũndũ wĩva mũeni Ngai weeie Noa eke na nĩkĩ?
- Andũ ma ĩvinda ya Noa meekie ata amatavya ĩũlũ wa ngalawa?
- Ngai amwĩie Noa ekane na nyamũ ata?
- Ĩtina wa Ngai kũvinga mũomo wa ngalawa, Noa na mũsyĩ wake maĩlĩtwe nĩ kwĩka ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 6:9-22.
Nĩ kyaũ kyatumie Noa ethĩwa e mũthaithi wĩyumĩtye vyũ kwa Ngai ũla wa w’o? (Mwa. 6:9, 22)
Ũng’endu ũtumaa Yeova ew’a ata, na ũu ũtonya ũtũtethya ata ũnyuvinĩ witũ wa maũndũ ma ũtũtanĩthya? (Mwa. 6:11, 12; Sav. 11:5)
Twaĩlĩtwe kwĩyĩelekany’a na Noa ata yĩla twanengwa mwolooto kwĩsĩla ũseũvyonĩ wa Yeova? (Mwa. 6:22; 1 Yoa. 5:3)
- Soma Mwambĩlĩlyo 7:1-9.
Kũmanya kana Yeova amwonaa Noa mũndũ ũte mwĩanĩu, kwĩthĩwa e mũlũngalu, kũtonya kũtwĩkĩa vinya ata ũmũnthĩ? (Mwa. 7:1; Nth. 10:16; Isa. 26:7)


text:
Ngewa ya 25: Mũsyĩ wa Yakovo Kũthamĩĩa Misili
YOSEVU ndaĩ atonya kwĩyũmĩĩsya mbee wa vau. Na kwoou eea athũkũmi make onthe nĩmaumaale nza. Na atiwa na ana-a-ĩthe make me oka, Yosevu ambĩĩa kũĩa. Nĩtũtonya kũsũanĩa ũndũ ana-a-ĩthe make maseng’ie, nũndũ mayeesĩ eĩw’a nĩ kyaũ. Na ĩtina vyũ asya: ‘Ninyie Yosevu. Nau e o thayũ?’
Ana-a-ĩthe make maseng’ie mũno weethĩa o na maitonya kũtumũa. Nĩmew’aa w’ĩa. Ĩndĩ Yosevu amea: ‘Nĩngũmwĩsũva, thengeangĩai vakuvĩ nakwa.’ Na mathengeea, asya: ‘Ninyie Yosevu mwana-a-ĩthe wenyu ũla mwathooisye Misili.’
Yosevu nĩwaendeeie kũneena na ĩnee ayasya: ‘Mũikethatĩe ene nũndũ nĩmwanthooisye kũũ. Nĩkwĩthĩwa Ngai nĩwe wandũmie kũũ Misili nĩtangĩĩe mathayũ ma andũ. Valao nũndw’ĩte mũsumbĩki wa nthĩ yonthe ya Misili. Kwoou ĩkalaatei, mwambate kwa nau na mũimũtavya ũu. Na mũimwĩa nĩoke atũe kũũ.’
Na ĩndĩ Yosevu amakumbatĩlya ana-a-ĩthe make na amamumunya onthe. Na yĩla Valao weewie kana ana-a-ĩthe ma Yosevu nĩmooka, amwĩa Yosevu: ‘Eka mose makasya na maithi makose ĩthe woo na andũ ma nyũmba syoo na maisyoka Misili. Nakwa ngamanenga kũndũ kũla kũseo vyũ kũũ Misili.’
Na ũu nĩw’o meekie. Nũtonya kwona Yosevu vaa aimũthokya ĩthe wake yĩla wavikie Misili vamwe na andũ onthe ma nyũmba yake.
Andũ ma nyũmba ya Yakovo nĩmongelekile mũno. Onthe maĩ 70 yĩla mathamĩĩie Misili, tũitala Yakovo na syana syake na esũkũũe. Ĩndĩ iveti o na syo syaĩ vo, o na nĩkũtonyeka vaĩ athũkũmi aingĩ. Asu onthe matũie Misili. Meetawa Aisilaeli, nũndũ Ngai nĩwaalyũlĩte syĩtwa ya Yakovo akamwĩta Isilaeli. Aisilaeli matw’ĩkie andũ ma mwanya mũno kwa Ngai, o tondũ twĩona ĩtina.
Mwambĩlĩlyo 45:1-28; 46:1-27.
Makũlyo
- Kweekĩkie ata yĩla Yosevu watavisye ana-a-ĩthe we nũũ?
- Yosevu aeleisye ana-a-ĩthe kyaũ kwa ĩnee?
- Valao aisye ata yĩla weewie ũvoo wa ana-a-ĩthe ma Yosevu?
- Andũ ma mũsyĩ wa Yakovo maĩ meana yĩla mathamĩĩie Misili?
- Andũ ma nyũmba ya Yakovo mambĩĩie kwĩtwa syĩtwa yĩva, na nĩkĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 45:1-28.
Ũvoo wa Mbivilia ĩũlũ wa Yosevu wĩonany’a ata kana Yeova nũtonya kũvĩndũa ũndũ ũla ũvangĩtwe kũũmĩsya andũ make na kutuma wĩthĩwa na umĩĩlĩlo mũseo? (Mwa. 45:5-8; Isa. 8:10; Avi. 1:12-14)
- Soma Mwambĩlĩlyo 46:1-27.
Nĩ ũĩkĩĩthyo mwaũ Yeova wanengie Yakovo e nzĩanĩ aendete Misili? (Mwa. 46:1-4.)


text:
Ngewa ya 36: Kasaũ ka Thaavu
ASI, ASI! Andũ meĩkany’a ata? Mevoya kasaũ! Meĩka ũu nũndũ wa kĩ?
Yĩla Mose wekalile kĩĩmanĩ ĩvinda yĩasa, andũ nĩmaisye: ‘Tũyĩsĩ ũndũ ũla ũmũkwatĩte Mose. Kwoou ekai tũseũvye ngai ĩla ĩkatũtongoesya kuma nthĩ ĩno.
Nake Aluni mwana-a-inyia wa Mose amea, ‘Nĩkwĩkwe ũu. Umyai ngome sya thaavu ila syĩ matũnĩ menyu, na mũindetee.’ Yĩla andũ meekie ũu, Aluni aitwekethya na aseũvya kasaũ ka thaavu. Na andũ masya: ‘Ĩno nĩyo ngai yaitũ ĩla yatumisye nthĩ ya Misili!’ Na ĩndĩ Aisilaeli meethĩwa na mboka nene, na mathaitha kasaũ kau ka thaavu.
Yĩla Yeova woonie ũu, athilĩka mũno. Kwoou eea Mose: ‘Ũkĩla wĩkalaatĩte ũthee. Nũndũ andũ maendee na kwĩka naĩ nene. Nĩmolĩtwe nĩ mĩao yakwa namo methaitha kasaũ ka thaavu.’
Kwoou Mose atheea na mĩtũkĩ kuma kĩĩmanĩ. Na yĩla wathengeeie, ũũ nĩw’o woonie. Andũ nĩmainaa na kũsũnga mathyũlũlũkĩte kasaũ kau ka thaavu. Mose athatie mũno nginya amekya nthĩ ala masengea elĩ maandĩkĩtwe ĩla mĩao, namo matilĩkanga tũlungu twingĩ mũno. Na ĩndĩ oosa kala kasaũ ka thaavu akavĩvya na mwaki katweka, na akathia katw’ĩka mũtu.
Andũ meekie ũndũ mũthũku mũno. Kwoou Mose eea aũme amwe mose mbyũ syoo. Na asya: ‘Andũ athũku ala mathaithie kala kasaũ ka thaavu no nginya moawe.’ Na kwoou aũme asu moaa andũ 3,000! Ũndũ ũũ wĩonany’a kana nĩtwaĩlwe nĩkwĩsũvĩa na kũthaithaa Yeova e weka, na ti ngai ingĩ o na syĩva sya ũvũngũ.
Kuma 32:1-35.
Makũlyo
- Andũ meĩka ata visanĩ ũũ, na nĩkĩ?
- Yeova athatĩtw’e nĩ kyaũ, na Mose eekie ata yĩla woonie ũndũ andũ maendee na kwĩka?
- Mose eeie aũme amwe nĩmeke ata?
- Ngewa ĩno yaĩlĩte kũtũmanyĩsya ĩsomo yaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 32:1-35.
Ũvoo ũũ wĩonany’a ata woni wa Yeova ĩũlũ wa kũvulany’a ũthaithi wa ũvũngũ na ũla wa w’o? (Kuma 32:4-6, 10; 1 Ako. 10:7, 11)
Aklĩsto maĩlĩte kwĩsũvĩa ata yĩla meũnyuva maũndũ ma kwĩtanĩthya, ta kwina na kũsũnga? (Kuma 32:18, 19; Aev. 5:15, 16; 1 Yoa. 2:15-17)
Ana ma Alivai maiie ngelekany’o nzeo ata ĩũlũ wa kũũngama twĩlũmĩtye kwondũ wa ũlũngalu? (Kuma 32:25-28; Sav. 18:25)


text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Ĩĩ
Aiee
Somea Indanetinĩ kana umye makaseti ma mĩtũkĩ ma Mũsyaĩĩsya na Amkeni! na mavuku angĩ aa monanĩtw’e vaa ĩtheo.
MAKASETI
MWEI WA 6 2015 MŨSYAĨĨSYA
MWEI WA 6 2015 MŨSYAĨĨSYA (ĨKASETI YA KWĨMANYĨSYA)
MAVUKU ANGĨ
Tũthangũ twa Kũthokya Andũ Kũlilikana Kĩkw'ũ kya Yesũ mwaka wa 2015
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
Mwinĩei Yeova—Mbathi Nzaũ
Mũsyĩ Waku no Wĩthĩwe na Ũtanu
'Ndeto Ii Syĩthĩwe Ngoonĩ Yaku'
Kũneenea Maandĩko Kĩla Mũthenya—2015
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
'Mantha Mũuo na Ũiũatĩĩa'-1 Vet. 3:11
Endeea Kũmantha Ũlũngalu wa Yeova—Mt. 6:33
Nĩ va Tũtonya Kũkwata Mosũngĩo ma Makũlyo Ala ma Vata Thayũnĩ?
Maũndũ amwe mavĩndũe nthĩnĩ wa mavuku ala me indanetinĩ nĩmatonya kwĩthĩwa matanamba kũandĩkwa mavukunĩ ala matumbĩthye.


text:
KWĨLILIKANY’A MAŨNDŨ MA TENE
Nĩwoonie Wendo Ũituma Mũvango wa Kũua Waĩla
MAVINDA onthe ĩla andũ ma Yeova moombana vamwe mamanyĩw’e nĩwe nĩmethĩawa na ũtanu mwingĩ. Na ĩndĩ ĩla mesa kũĩsanĩa lĩu me maũmbanonĩ asu, kaingĩ kũĩsanĩa kũu nĩkwongelaa ũtanu woo.
Ĩvinda yĩmwe kwĩ Mwei wa 9, 1919, Amanyĩw’a ma Mbivilia nĩmeekĩie ũmbano mũnene wa mĩthenya nyanya Cedar Point, Ohio, Amelika. Kwavangĩtwe ala mekuma mũingo makakomaa motelinĩ na maiya vo, ĩndĩ kwookie aingĩ ki kwĩ ala meteelwe. Ĩla athũkũmi ma moteli asu moonie ũu, moosanie nguthu nene mamba kũkola ũ wĩa. Ũmwe wa anene ma moteli asu atuanĩwe nĩ nthĩ nginya akũlya ethĩwa ve amũika amwe katĩ wa ala mookĩte matonya kũtetheesya. Aingĩ nĩmeetĩkĩlile na ngenda. Mwĩĩtu-a-asa Sadie Green aĩ ũmwe woo. Aisye: “O na kau ndyaĩ naanengane lĩu ũtelinĩ, nĩtwatanĩie mũno wĩa ũsu.”
Myakanĩ ĩla yaatĩĩe, mũvango wa kũua maũmbanonĩ manene (cafeteria) nĩwanengie andũ aingĩ mũno mwanya wa kwĩyumya na ngenda mathũkũme ana-a-asa na eĩtu-a-asa moo. Nũndũ mũvango ũsu nĩwatumaa ana-a-asa mathũkũma vamwe, nĩwatetheeisye amũika aingĩ mende kwĩka maendeeo. Ũmwe wamo aĩ Gladys Bolton ũla watetheesye kũua ũmbanonĩ mũnene mwakanĩ wa 1937. Aisye atĩĩ: “Nakomanie na andũ kuma kũndũ kwingĩ, na nĩneew’aa maiweta kĩla meekĩte masinde mathĩna ala maĩ namo. Ĩvinda yĩu nĩw’o nambĩĩe kwenda mũthenya ũmwe nĩtw’ĩka vainia.”
Mũndũ mũka ũmwe wĩtawa Beulah Covey aisye ũũ e ũmbanonĩ ũmwe mũnene: “Nũndũ ala mekũua nĩmeyumĩtye vyũ, metuma kũtethya wĩa ũsu kwĩthĩwa ne katheeo.” Ĩndĩ wĩa ũsu waĩ na mathĩna maw’o. Kwa ngelekany’o, mwakanĩ wa 1969, Angelo Manera nĩwaendie kĩwanzanĩ kya Dodger Stadium kĩla kĩ Los Angeles, California, kwondũ wa ũmbano mũnene. Ĩndĩ avika oou nĩw’o wamanyie kana nĩwe ũnyuvĩtwe aũngamĩe wĩa wa kũua. Aisye ũũ: “Natelemile ũndũ ndaatelema!” Ũndũ ũmwe waaĩle kwĩkwa nĩ kwĩnza mũtaũ wĩ na ũasa wa mita 400, nĩ kana vesĩlw’e mũvaivũ wa kũtwaa gas ikonĩ. Na wĩa ũsu waaĩle kũtethw’a ũmbano ũtambĩĩe!
Namo angĩ ma Sierra Leone mwakanĩ wa 1982 yaĩ no nginya mambe kwenga kĩtheka na ĩndĩ mayaka iko maitũmĩa kĩla kyaĩ mokonĩ. Ana-a-asa asu nĩmeeyumisye vyũ kũthũkũma. Na ĩndĩ ana-a-asa amwe ala maĩ Frankfurt, Germany, mwakanĩ wa 1951 nĩmatũmĩie kĩlĩko makomboa kyongo kya ngalĩ ya mwaki nĩ kana kĩmanenge mĩthũmũ matonya kũtinĩsya masilia 40. Ĩvinda yĩu ĩsaa yĩmwe yĩithela aui meethĩawa mevũĩte masaani 30,000. Andũ ala mookie ũmbanonĩ ũsu mekuĩe tũvyũ na ũma nĩ kana maole wĩa wa andũ 576 ala meeyumĩtye mathambye mĩio. Eka asu maĩ Germany, aui ala maĩ Yangon, Myanmar, nĩmasũanĩie ĩũlũ wa ala maumĩte mũingo na nũndũ wa ũu mamauĩa malĩu mate ndũlũ mbingĩ.
“MAĨSAA MAŨNGYE”
Mwĩĩtu-a-asa Annie Poggensee nũlilikanaa ũathimo ũla wakwatie ĩvinda yĩmwe wooletye lainĩ mũasa aathĩtwe nĩ syũa. Aĩ ũmbanonĩ ũmwe mũnene waĩ Amelika mwakanĩ wa 1950. Aisye: “Nĩ vau nataviwe nĩ ngewa nzeo yaeawa nĩ eĩtu-a-asa elĩ maumĩte Europe na ĩsiwa.” Kĩla ũmwe woo atavasya ũla ũngĩ ũndũ Yeova wamũtetheetye kũvika vau. Annie aisye ũũ: “Vai mũndũ ũngĩ noonaa e mũtanu kwĩ mo. Mayatalaa ta ũndũ kũũngama syũanĩ kwa ĩvinda ĩasa movetye lainĩ.”
Maũmbanonĩ maingĩ manene kweethĩawa na maeema me na mesa ndũlu sya kũĩĩa, na kyu kyatumaa andũ maya mĩtũkĩ nĩ kana mathũkĩe angĩ. Na nengĩ vai ũndũ ũngĩ makili asu ma andũ maĩ matonya kũĩthw’a onthe kavindanĩ kau ate o kĩla ũmwe aiya aũngye. Mũndũ ũmwe ũtaĩ Ngũsĩ esie kwasya ũũ aseng’ete: “Ĩkanisa yĩu ko yĩtasaanĩtye. Maĩsaa maũngye.”
Anene ma ita na ma silikalĩ nĩmaseng’aa moona ũndũ wĩa ũsu watethaw’a nesa na ngwatanĩo. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩmwe mũndũ ũmwe wathũkũmanaa na United States Army nĩwaendie akesyaĩsye ũndũ wĩa wa kũua watethaw’a ũmbanonĩ mũnene waĩ Yankee Stadium, New York City. Kĩla woonie kyatumie ekĩa vinya Major Faulkner ũla wathũkũmanaa na British War Department athi o nake akesyaĩsye. Kwoou mwakanĩ wa 1955, Major Faulkner na mũka nĩmaendie ũmbanonĩ mũnene waĩ na kyongo “Triumphant Kingdom” ũla waĩ Twickenham, England. Aisye kana nĩwoonie wendo ũituma mũvango wa kũua waĩla ũmbanonĩ ũsu.
Kwa myaka mingĩ, andũ nĩmaendeeie kwĩyumya na ngenda mauĩe ala mooka malĩu maseo na mate ngalama. Ĩndĩ wĩa ũsu ndwaĩ laisi na kaingĩ wendaa andũ aingĩ meyumye na maithũkũma masaa maingĩ. O na kyu nĩkyatumaa matew’a ilungu imwe sya ũmbano kana o na ũmbano ũkathela matew’a kĩndũ. Nĩkyo kĩtumi kũndũ kwingĩ mũthyanĩ wa myaka ya 1970 mũvango ũsu wavĩndũiwe weethĩa ndwĩ na maũndũ maingĩ. Na ĩndĩ kwambĩĩa na mwaka wa 1995, andũ nĩmakũlilw’e makekuĩaa lĩu mayũka maũmbanonĩ manene. Kyu kyatetheeisye mũno weethĩa ala mauaa na makevũa lĩu no matanĩe ũmbano vamwe na kũea ngewa na ala angĩ. *
Yeova ndalea kwĩthĩwa ew’aa mũyo mũno nũndũ wa onthe ala maĩ na kĩthito kĩana ũu kya kũthũkũma ana-a-asa moo. Amwe no kwĩthĩwa meliĩlaa mavinda asu matetheeasya kũua. Ĩndĩ twĩ na ũw’o wa kĩndũ kĩĩ kĩmwe: Kũvika o na ũmũnthĩ, wendo nĩ ũmwe katĩ wa maũndũ ma vata ala matumaa maũmbano maitũ manene maĩla.—Yoa. 13:34, 35.
^ kal. 12 Ĩndĩ o na matukũ aa ve o mwanya wa kwĩyumya nĩ kana mũndũ atetheesye mĩvĩanĩ ĩmwe maũmbanonĩ manene.


text:
Ngewa ya 71: Ngai Nĩwathanĩte Valatiso
ŨŨ NĨ visa wa valatiso ta ũla Ngai ũtonya kwĩthĩwa oonisye mwathani wake Isaia. Isaia aĩ thayũ o ĩvinda ĩkuvĩ ĩtina wa Yona kũkw’a.
Ũalyũlo wa valatiso nĩ “mũũnda mũseo.” Ũu nũũkũlilikany’a kĩndũ tũminĩte kwona ĩvukunĩ yĩĩ? Wĩoneka ũvw’anene vyũ na mũũnda mwanake ũla Yeova Ngai waseũvĩisye Atamu na Eva, kana tiw’o? Ĩndĩ nthĩ yonthe nĩkatw’ĩka valatiso?
Yeova eeie mwathani wake Isaia aandĩke ĩũlũ wa valatiso ĩla yũkĩte ya andũ ma Ngai. Aisye: ‘Nzũi na malondu ikekalany’a vamwe na mũuo. Tũsaũ twa ng’ombe na twana twa mũnyambũ tũkaĩsaa vamwe, na kana kanini kakaitongoeasya. O na kana kaũkenge kaikaũmĩw’a o na ethĩwa kakathaũkĩa vakuvĩ na nzoka yĩ sumu.’
Aingĩ no masye, ‘Ũndũ ũũ ndũtonya kwĩkĩka nongi. Mavinda onthe kwĩthĩĩtwe na mathĩna ĩũlũ wa nthĩ, na maikathela nongi.’ Ĩndĩ kwatata kũsũanĩa ĩũlũ wa ũndũ ũũ: Ngai anengie Atamu na Eva wĩkalo ũilyĩ ata?
Ngai aiie Atamu na Eva nthĩnĩ wa valatiso. Nũndũ wa kũlea kũmwĩw’a Ngai, mo nĩmaaisye wĩkalo woo mũseo, makũa, na makw’a. Ngai nĩwathanĩte kana akanenga andũ ala mamwendete syĩndũ ila Atamu na Eva maaisye.
Nthĩnĩ wa valatiso ĩla yũkĩte andũ maikaũmĩw’a kana kũminwa nĩ kĩndũ. Kũkeethĩwa mũuo mwingĩ. Andũ onthe makeethĩwa na mĩĩ mĩseo na ũtanu. Valatiso ĩsu ĩkeethĩwa ĩilye o tondũ Ngai wendaa yĩthĩwe ĩilye vaaya mwambĩlĩlyonĩ. Ĩndĩ ĩtina tũkeemanyĩsya ũndũ Ngai ũkeka ũu.
Isaia 11:6-9; Ũvuan’yo 21:3, 4.
Makũlyo
- Isaia aĩ ũũ, aĩ thayũ ĩndĩĩ, na Yeova amwonisye kyaũ?
- Ũalyũlo wa ndeto “valatiso” nĩ mwaũ, na yĩkũlilikany’a kyaũ?
- Yeova eeie Isaia aandĩke kyaũ ĩũlũ wa Valatiso nzaũ?
- Nĩkĩ Atamu na Eva maaisye mũsyĩ woo mwanake?
- Yeova athanĩte kyaũ kwa ala mamwendete?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Isaia 11:6-9.
Ndeto ya Ngai yonanĩtye ata mũuo ũla ũkethĩwa vo katĩ wa nyamũ na andũ nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ? (Sav. 148:10, 13; Isa. 65:25; Esek. 34:25)
Ndeto sya Isaia iendee na kwĩanĩa ata kwa nzĩa ya kĩveva nthĩnĩ wa andũ ma Yeova ũmũnthĩ? (Alo. 12:2; Aev. 4:23, 24)
Nũũ waĩlĩte kũtalĩlwa ndaĩa nũndũ wa ũalyũku ũla andũ mekaa ũkonanĩtye na ũmũndũ woo ĩvinda yĩĩ o na ũla makeka nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ? (Isa. 48:17, 18; Aka. 5:22, 23; Avi. 4:7)
- Soma Ũvuan’yo 21:3, 4.
Maandĩko meonany’a ata kana Ngai akeethĩwa vamwe na andũ ĩũlũ wa nthĩ kwa nzĩa ya ngelekany’o no ti ya kĩmwĩĩ? (Ali. 26:11, 12; 2 Mav. 6:18; Isa. 66:1; Ũvu. 21:2, 3, 22-24)
Nĩ mĩthemba myaũ ya methoi na woo ĩla ĩkavetwa? (Lk. 8:49-52; Alo. 8:21, 22; Ũvu. 21:4)


text:
Ngewa ya 35: Yeova Ainengane Mĩao Yake
TA MYEI ĩlĩ ũu ĩtina wa kuma Misili, Aisilaeli nĩmavikie Kĩĩmanĩ kya Sinaĩ, kana Olevu. Vau no vo vala Yeova waneeneie na Mose kuma kakuthunĩ kakanĩte mwaki. Aisilaeli mambie maeema vau na mekala vo kwa kavinda.
Na andũ meteele ĩtheo, Mose ambata kĩĩmanĩ. Vau kĩĩmanĩ ĩũlũ, Yeova nĩweeie Mose kana nũkwenda Aisilaeli mamwĩw’e We na maitw’ĩka andũ Make ma mwanya. Yĩla Mose watheeie ĩtheo nĩwatavisye andũ ũndũ Yeova waisye. Namo andũ masya nĩmakamwĩw’aa Yeova, nũndũ nĩmekwenda kũtw’ĩka andũ make.
Yeova ĩndĩ nĩweekie ũndũ ũeni. Nĩwatumie mũthya wa kĩĩma ũtoa syũki, na atuma kwĩthĩwa na kĩtandalĩki kĩnene. Na ĩngĩ aneena na andũ ayasya: ‘Nyie ninyie Yeova Ngai wenyu, ũla wamumisye nthĩ ya Misili.’ Na ĩndĩ ameĩaĩa: ‘Mũikaathaithe Ngai ĩngĩ ate o nyie.’
Ngai nĩwanengie Aisilaeli mĩao ĩngĩ kenda. Andũ maĩ na w’ĩa mũno. Na meea Mose: ‘Neena naitũ we, nĩkwĩthĩwa ithyĩ nĩtũũkĩa ethĩwa Ngai akaneena naitũ nĩtũtonya ũkw’a.’
Ĩtina Yeova eea Mose: ‘Ambata vaa nĩĩ kĩĩmanĩ na ngaũnenga masengea ma mavia ala nĩandĩkĩte mĩao ĩla ngwenda andũ makwate.’ Kwoou Mose ambata ĩngĩ kĩĩmanĩ. Na Mose ekala kũu mĩthenya na motukũ 40.
Ngai aĩ na mĩao ĩngĩ mingĩ ya kũmanenga andũ make. Na Mose amĩandĩka. Ĩngĩ Ngai nĩwamũnengie Mose ala masengea elĩ ma mavia. Ĩũlũ wamo, Ngai mwene nĩwaandĩkĩte mĩao 10 ĩla watavĩtye andũ onthe. Nayo yĩtawa Mĩao Ĩkũmi.
Mĩao ĩsu ĩkũmi nĩ ya vata mũno. Na now’o mĩao ĩngĩ mingĩ ĩla Ngai wanengie Aisilaei ĩilyĩ. Ũmwe wa mĩao ĩsu nĩ: ‘No nginya ũmwende Yeova Ngai waku na ngoo yaku yonthe, na kĩlĩko kyaku kyonthe, na thayũ waku w’onthe, na vinya waku w’onthe.’ Na ũngĩ nĩ: ‘No nginya ũmwende mũtũi waku o tondũ wĩyendete.’ Yesũ Klĩsto Mwana wa Ngai, aisye ĩsu nĩyo mĩao ĩlĩ mĩnene vyũ ĩla Yeova wanengie andũ make Isilaeli. Ĩtina tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa Mwana wa Ngai na momanyĩsyo make.
Kuma 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18; Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-6; Alivai 19:18; Mathayo 22:36-40.
Makũlyo
- Ta myei ĩlĩ ĩtina wa kuma Misili, Aisilaeli mambie maeema va?
- Yeova aisye eenda andũ meke ata, na andũ masũngĩie ata?
- Yeova anengie Mose masengea elĩ ma mavia nĩkĩ?
- O vamwe na Mĩao Ĩkũmi, nĩ myamũlo ĩngĩ yĩva Yeova wanengie Aisilaeli?
- Nĩ mĩao ĩlĩ yĩva Yesũ Klĩsto waisye nĩyo mĩnene?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; na 31:18.
Ndeto ila iandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Kuma 19:8 itũtetheeasya ata kũelewa kĩla kyendekaa nĩ kana mũndũ eyumye atw’ĩke Mũklĩsto? (Mt. 16:24; 1 Vet. 4:1-3)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-6; Alivai 19:18; na Mathayo 22:36-40.
Aklĩsto monanasya ata wendo woo kwa Ngai na kwa mũtũi? (Mko. 6:34; Meko 4:20; Alo. 15:2)


text:
Ngewa ya 24: Yosevu Aitata Ana-a-Ĩthe Make
YOSEVU nĩweendaa kũmanya kana akũũe make 10 matũaa me o na ngoo nthũku na ite tei. Kwoou asya: ‘Inyw’ĩ mwĩ athiani. Mũkĩte kũsisya wonzu wa nthĩ yitũ.’
Namo masya, ‘Aiee ithyĩ tũi athiani. Ithyĩ twĩ andũ matonya kũĩkĩĩka. Ithyonthe nĩtũsyaanĩw’e. Twaĩ 12. No mwana-a-asa ũmwe tivo ũĩ, na ĩlumaita yĩ mũsyĩ na ĩthe witũ.’
Yosevu eetwie ndeũmaĩkĩĩa. Na amwĩkĩa kolokolonĩ mwana-a-ĩthe ũmwe wĩtawa Simeoni, na aeka ala angĩ makua lĩu na menũka. Ĩndĩ amea: ‘Yĩla mwĩsyoka no nginya mũkoka na ĩlumaita yenyu.’
Na masyoka kwoo Kanaani, ana-a-ĩthe make matavya ĩthe woo Yakovo maũndũ onthe ala meekĩkie. Yakovo nĩweewie kyeva kingĩ mũno. Na akaya ayasya, ‘Yosevu ndevo ĩngĩ na Simeoni ndevo ĩngĩ. Ndyĩsa kũmwĩtĩkĩlya mũthi na Mbenyamini mwana wakwa ũla mũnini.’ Ĩndĩ yĩla lĩu woo waendeeie na ũnyiva, yaĩ no nginya Yakovo amaeke mathi Misili na Mbenyamini nĩ kenda makaũe lĩu ũngĩ.
Yosevu nĩwoonie ana-a-ĩthe mokĩte. Na atana mũno kwona mũinae Mbenyamini. Kwa w’o, vaiĩ ũmwe woo weesĩ kana mũndũ ũsu mũnene ũu nĩ Yosevu. Yosevu nĩweekie ũndũ mũna nĩ kana atate ana-a-ĩthe make 10.
Eeĩaĩe athũkũmi make mausũsye makunia moo lĩu. Na ĩngĩ eeĩaa kĩkombe kyake kya mwanya kya vetha kĩkĩwe ĩkunianĩ ya Mbenyamini matesĩ. Na ĩtina wa onthe mathi, o na matanaendanga mũno, Yosevu atũma athũkũmi make mamaatĩĩe. Na athũkũmi asu mavika vala maĩ mamea: ‘Mwooya kĩkombe kya vetha kya mwĩaĩi witũ nĩkĩ?’
Namo ana-a-ĩthe onthe masya, ‘Ithyĩ tũinoya kĩkombe kyake. Ethĩwa ũmwe witũ nũkwoneka na kĩkombe kĩu, mũndũ ũsu nĩoawe.’
Kwoou athũkũmi mamantha makunianĩ onthe, na meethĩa kĩla kĩkombe ĩkunianĩ ya Mbenyamini, o tondũ ũkwona vaa. Na ĩndĩ athũkũmi asu masya: ‘Inyw’ĩ ala angĩ nĩmũtonya kũthi, ĩndĩ Mbenyamini no nginya tũsyoke nake.’ Ana-a-ĩthe make 10 meekie ata?
Onthe masyokie vamwe na Mbenyamini nyũmbanĩ kwa Yosevu. Nake Yosevu amea ana-a-ĩthe make: ‘Inyw’ĩ nĩmũtonya kũthi mũsyĩ, ĩndĩ Mbenyamini no nginya ekale vaa e ngombo yakwa.’
Nĩvo ĩndĩ Yuta waneenie na asya: ‘Ethĩwa nyie ngasyoka mũsyĩ kĩmwana kĩte vamwe nakwa, asa wakwa akakw’a nũndũ nũkyendete mũno. Kwoou nĩngũkwĩsũva, eka nyie nĩkale vaa ta ngombo yaku, ĩndĩ eka kĩmwana kĩnũke.’
Yosevu nũtonya kwona kana ana-a-ĩthe make nĩaalyũku. Mai na wĩyendi na kwĩthĩwa mate na tei ta tene. Ekai yu twone ũndũ Yosevu ũkwĩka.
Mwambĩlĩlyo 42:9-38; 43:1-34; 44:1-34.
Makũlyo
- Yosevu eeie ana-a-ĩthe make nĩ athiani nĩkĩ?
- Yakovo alekily’e ĩlumaita yake, Mbenyamini, yĩende Misili nĩkĩ?
- Kĩkombe kya Yosevu kya vetha kyalikile ata ĩkunianĩ ya Mbenyamini?
- Yuta eeyumisye kwĩka ata nĩ kana Mbenyamini alekw’e?
- Ana-a-ĩthe ma Yosevu maalyũkĩte ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 42:9-38.
Ũndũ Yosevu weekie nthĩnĩ wa Mwambĩlĩlyo 42:18 nĩ kĩlilikany’o kĩseo kwa nzĩa myaũ kwa ala me na wĩa wa ũsyaĩĩsya nthĩnĩ wa ũseũvyo wa Yeova ũmũnthĩ? (Nee. 5:15; 2 Ako. 7:1, 2)
- Soma Mwambĩlĩlyo 43:1-34
O na kau Luveni nĩwe waĩ ĩkithathi, nĩ kyaũ kĩonanany’a kana Yuta aĩ anatw’ĩka mũneeni wa ana-a-ĩthe make? (Mwa. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Mav. 5:2)
Yosevu amatatie ana-a-ĩthe make ata, na nĩkĩ? (Mwa. 43:33, 34)
- Soma Mwambĩlĩlyo 44:1-34.
Yosevu eekie ata ta nzĩa ĩmwe ya kũvitha ndakamanyĩke nĩ ana-a-ĩthe make? (Mwa. 44:5, 15; Ali. 19:26)
Ana-a-ĩthe ma Yosevu moonanisye ata kana mayaĩ na kĩwĩu kĩla maĩ nakyo vau mbee kũmwelekela? (Mwa. 44:13, 33, 34)


text:
Ngewa ya 98: E Kĩĩmanĩ kya Mĩthata
ŨYŨ nĩ Yesũ e Kĩĩmanĩ kya Mĩthata. Andũ asu ana wĩ namo nĩ atũmwa make. Namo nĩ Andalea na mwana-a-inyia Vetelo, na Yakovo na mwana-inyia Yoana. Yĩĩya ũkwona vaaya mbee nĩ ĩkalũ ya Ngai yĩla yaĩ Yelusaleme.
Nĩ mĩthenya ĩlĩ mĩthelu kuma yĩla Yesũ ũnalikile Yelusaleme akuĩtwe nĩ ndena ya ĩng’oi. Nĩ Wakelĩ. Mũthenya ũsu makwakya Yesũ aĩ ĩkalũnĩ. Na kũu athembi matata kũmũkwata mamũae. Ĩndĩ makĩa kwĩka ũu nũndũ andũ nĩmamwendete Yesũ.
Yesũ eetie atongoi asu ma ndĩni: ‘Nzoka na ũsyao wa nzoka!’ Na Yesũ amea kana Ngai akamasilĩla nũndũ wa maũndũ mathũku ala meekĩte. Ĩtina wa ũu Yesũ nĩwambatie Kĩĩmanĩ kya Mĩthata, na ĩndĩ atũmwa asu ana mambĩĩa kũmũkũlya makũlyo. We nĩwĩsĩ mekũlya ata?
Mekũlya ĩũlũ wa maũndũ ma ĩvinda yĩla yũkĩte. Nĩmeesĩ kana Yesũ akavetanga ũthũku w’onthe ĩũlũ wa nthĩ. Ĩndĩ meenda kũmanya yĩla ũu ũkethĩwa. Yesũ akooka ĩngĩ ĩndĩĩ kũsumbĩka ta Mũsumbĩ?
Yesũ nĩwĩsĩ kana aatĩĩi make ĩũlũ wa nthĩ maikethĩwa matonya kũmwona yĩla ũkasyoka ĩngĩ e Mũsumbĩ. Kĩtumi nũndũ akeethĩwa e ĩtunĩ, na maikethĩwa matonya kũmwona e kũu. Kwoou Yesũ nĩwatavisye atũmwa make maũndũ amwe ala makethĩwa mayĩkĩka ĩũlũ wa nthĩ yĩla ũkethĩwa asumbĩkĩte ĩtunĩ. Maũndũ asu nĩ meva?
Yesũ aisye kana kũkeethĩwa na makaũ manene, na andũ aingĩ makeethĩwa me awau na mena nzaa, ũtũli wa mĩao ũkeethĩwa wĩ mwingĩ mũno, na kũkeethĩwa na itetemo nene sya nthĩ. Na ĩngĩ nĩwaisye kana ũvoo mũseo wa ũsumbĩ wa Ngai ũkatavanw’a kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ. Nĩtwonete maũndũ asu mayĩkĩka ĩvindanĩ yitũ? Ĩĩ! Na kwoou nĩtũtonya kwĩthĩwa na w’o ki kana Yesũ yu nũsumbĩkĩte ĩtunĩ. O mĩtũkĩ akavetanga ũthũku w’onthe ĩũlũ wa nthĩ.
Mathayo 21:46; 23:1-39; 24:1-14; Maliko 13:3-10.
Makũlyo
- Nthĩnĩ wa visa ũũ, Yesũ nĩwe wĩva, na asu me vamwe nake naaũ?
- Athembi matatie kũmwĩka Yesũ ata e ĩkalũnĩ, nake ameie ata?
- Atũmwa mamũkũlilye Yesũ ata?
- Nĩkĩ Yesũ watavisye atũmwa make maũndũ amwe ala makethĩwa mayĩkĩka ĩũlũ wa nthĩ yĩla ũkethĩwa asumbĩkĩte ĩtunĩ?
- Yesũ aisye kũkeethĩwa ata mbee wa atanavetanga ũthũku ĩũlũ wa nthĩ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 23:1-39.
O na kau Maandĩko monanĩtye kana kũtũmĩa masyĩtwa ma ũnene no kwĩthĩwe kwaĩle nthĩnĩ wa mawĩa ma nthĩ, ndeto sya Yesũ nthĩnĩ wa Mathayo 23:8-11 syĩonany’a ata ĩũlũ wa kũtũmĩa masyĩtwa ma ngathĩĩo ma ũnene kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto? (Meko 26:25; Alo. 13:7; 1 Vet. 2:13, 14)
Avalisi matũmĩaa kyaũ nĩ kana masiĩĩe andũ maikatw’ĩke Aklĩsto, namo atongoi ma ndĩni methĩĩtwe maitũmĩa nzĩa ta isu ata ĩvindanĩ yitũ? (Mt. 23:13; Lk. 11:52; Yoa. 9:22; 12:42; 1 Ath. 2:16)
- Soma Mathayo 24:1-14.
Vata wa wũmĩĩsyo ũkindĩlĩĩlwe ata nthĩnĩ wa Mathayo 24:13?
Ndeto ĩno “mũminũkĩlyo” nthĩnĩ wa Mathayo 24:13 yĩonany’a ata? (Mt. 16:27; Alo. 14:10-12; 2 Ako. 5:10)
- Soma Maliko 13:3-10.
Nĩ ndeto syĩva nthĩnĩ wa Maliko 13:10 ikwonany’a kana ũvoo mũseo nĩwaĩlĩte kũtavanw’a na mĩtũkĩ, na ndeto isu sya Yesũ syaĩlĩte ũtũthangaasya twĩke ata? (Alo. 13:11, 12; 1 Ako. 7:29-31; 2 Tim. 4:2)


text:
Ngewa ya 50: Iveti Ilĩ Ngũmbaũ
AISILAELI mesa ũlika thĩnanĩ, nĩmamwĩkaĩlaa Yeova. Nake aimasũngĩa kwa kũmanenga atongoi ngũmbaũ mamatethye. Mbivilia yĩtaa atongoi asu asili. Yosua nĩwe waĩ mũsili wa mbee, na asili amwe katĩ wa ala mookie ĩtina wake meetawa Othinieli, Euti, na Samukali. Ĩndĩ elĩ katĩ wa andũ ala matetheeisye Aisilaeli nĩ aka meetawa Ndevola na Yaeli.
Ndevola aĩ mwathani mũndũ mũka. Yeova amũnengae ũvoo wa ĩvinda yĩla yũkĩte, nake ĩndĩ aitavya andũ ũndũ Yeova ũnũkwasya. Na ĩngĩ Ndevola aĩ mũsili. Nake ekalaa ĩtina wa mũtĩ wa mũtende nthĩnĩ wa nthĩ yĩ iĩma, na andũ nĩmaendaa vala ũĩ nĩ kana makwate ũtethyo kwondũ wa mathĩna moo.
Ĩvinda yĩu Yavini nĩwe waĩ mũsumbĩ wa Kanaani. Aĩ na makasya ma kaũ 900. Ita syake syaĩ na vinya mũno, kwoou Aisilaeli aingĩ matw’ĩkĩthw’a athũkũmi ma Yavini kwa vinya. Mũnene wa ita syake eetawa Sisela.
Mũthenya ũmwe Ndevola nĩwatũmanie Mũsili Mbalaka, na amwĩa: ‘Yeova easya: “Osa aũme 10,000 na ũimatongoesya mũthi nginya Kĩĩmanĩ kya Tavoli. Nakwa ngakũetee Sisela ĩtheo wa kĩĩma kĩu. Na ngaũnenga ũsindi ĩũlũ wake na ita syake.”’
Nake Mbalaka amwĩa Ndevola: ‘Nĩngũthi ethĩwa we o naku nũkũendany’a nakwa.’ Ndevola nĩwaendanisye nake, ĩndĩ amwĩa Mbalaka: ‘We ndũkakwata ndaĩa ya ũsindi, kĩtumi nũndũ Yeova akanengane Sisela kw’okonĩ kwa mũndũ mũka.’ Na ũu nĩw’o kweethĩiwe.
Mbalaka nĩwatheeie kuma Kĩĩmanĩ kya Tavoli akakomane na asikalĩ ma Sisela. Na kwa kĩthũlũmũkĩlo Yeova aete kĩw’ũ kingĩ, na asikalĩ aingĩ ma amaitha mooawa nĩ kĩw’ũ kĩu. Ĩndĩ Sisela auma ĩkasyanĩ yake ya kaũ na akũka.
Na ĩtina wa kavinda kanini Sisela nĩwavikie ĩeemanĩ ya Yaeli. Na Yaeli amũthokya ĩeemanĩ na amũnenga ĩia. Ĩia yĩu yatumie akwatwa nĩ too, na o mĩtũkĩ akoma vyũ. Nĩvo ĩndĩ Yaeli woosie kyambo kya ĩeema na akĩkũnĩĩa mũtwenĩ wa mũndũ ũsu mũthũku. Ĩtina yĩla Mbalaki wookie, Yaeli amwony’a Sisela e mũkw’ũ! Kwoou nũtonya kwona kana ũndũ Ndevola waisye nĩweanĩie.
Ĩtina vyũ mũsumbĩ Yavini o nake nĩwooaiwe, na Aisilaeli meethĩwa na mũuo ĩngĩ kwa kavinda.
Asili 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Makũlyo
- Asili naaũ, na masyĩtwa ma amwe moo nĩ meva?
- Ndevola aĩ na wĩa mwaũ wa mwanya, naw’o wakonanĩtye na kwĩka ata?
- Aisilaeli matelemw’a nĩ Mũsumbĩ Yavini na Sisela, mũnene wa ita syake, nĩ ũvoo mwaũ kuma kwa Yeova ũla Ndevola wamũtavisye Mũsili Mbalaka, na nũũ ũla Ndevola waisye ũkanengwa ndaĩa?
- Yaeli oonanisye ata kana we nĩ mũndũ mũka ngũmbaũ?
- Kweethĩiwe ata Mũsumbĩ Yavini akw’a?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Asili 2:14-22.
Aisilaeli maetie ũthatyo wa Yeova ĩũlũ woo ene ata, na tũtonya kwĩmanyĩsya ĩsomo yaũ kuma ũndũnĩ ũsu? (Asi. 2:20; Nth. 3:1, 2; Esek. 18:21-23)
- Soma Asili 4:1-24.
Ũmũnthĩ aka Aklĩsto matonya kwĩmanyĩsya masomo maũ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo na ũkũmbaũ kuma kwa ngelekany’o ya Ndevola na Yaeli? (Asi. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Nth. 31:30; 1 Ako. 16:13)
- Soma Asili 5:1-31.
Wathi wa ũsindi wa Mbalaka na Ndevola ũtonya kũtũmĩwa ata ta mboya ĩũlũ wa kaũ ũla ũkĩte wa Ali-Maketoni? (Asi. 5:3, 31; 1 Mav. 16:8-10; Ũvu. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21)


text:
Ngewa ya 81: Kwĩkwatya Ũtethyo wa Ngai
ANDŨ vakuvĩ 50,000 nĩmaendie kyalo kĩu kĩasa kuma Mbaviloni nginya Yelusaleme. Ĩndĩ mavika, meethĩa Yelusaleme no ivumbu sya nyũmba mbombokangu. Vaiĩ mũndũ wekalaa kw’o. Aisilaeli maĩ no nginya make kĩla kĩndũ ĩngĩ.
Mbee maakie kĩthembeo. Vaa nĩ vandũ vala maumĩasya Yeova nthembo sya nyamũ, kana mĩthĩnzĩo. Na ĩtina wa myei mĩvũthũ Aislaeli nĩmambĩĩe kwaka ĩkalũ. Ĩndĩ amaitha ala mekalaa nthĩ ila syĩ vakuvĩ mayeendaa Aisilaeli mayaka. Kwoou matata kũmatelemya maeke. Ĩtina vyũ, amaitha asu nĩmamũtaie mũsumbĩ mweũ wa Avelisia aumye mwĩao wa kũsiĩĩa wĩa wa kwaka.
Myaka nĩyaendeeie na kũvĩta. Na yu myaka 17 yaĩ ĩnavĩta kuma yĩla Aisilaeli masyokie kuma Mbaviloni. Yeova nĩwatũmie athani make Akai na Nzakalia matavye andũ mambĩĩe kwaka ĩngĩ. Andũ nĩmaĩkĩĩie kana Ngai nũnũmatethya na mamew’a athani asu. Namo mambĩĩa kwaka ĩngĩ, o na kau mwĩao waĩtye mayaĩle kwĩka ũu.
Kwoou mũnene ũmwe wa silikalĩ ya Avelisia weetawa Tatenai ooka akũlya Aisilaeli kana mena mwĩao wa kwaka ĩkalũ. Namo mamwĩa kana yĩla maĩ Mbaviloni, Mũsumbĩ Kulusi ameie: ‘Endai Yelusaleme na mũyaka ĩkalũ ya Yeova, Ngai wenyu.’
Kwoou Tatenai atũma valũa Mbaviloni na akũlya kana Kulusi, ũla ĩvinda yĩu waĩ mũkw’ũ, kana kwa w’o ki nĩwaisye ũu. O mĩtũkĩ valũa kuma kwa mũsumbĩ mweũ wa Avelisia wooka. Naw’o wasya kana kwa w’o ki Kulusi nĩwaisye ũu. Ĩndĩno mũsumbĩ aandĩka: ‘Ekanai na Aisilaeli make ĩkalũ ya Ngai woo. Na nĩmwĩaĩa inyw’ĩ mũmatetheesye.’ Na ĩtina wa myaka ta ĩna ĩkalũ yathela kwakwa, namo Aisilaeli matana mũno.
Myaka ĩngĩ mingĩ nĩyavĩtie. Na yu nĩ vakuvĩ myaka 48 kuma yĩla ĩkalũ yathelile. Andũ ma Yelusaleme nĩ ngya, na ĩ ndũa na ĩkalũ ya Ngai iikw’oneka syĩ mbanake. E kũya Mbaviloni, Mũisilaeli wĩtawa Esala nĩwamanyie kana kwĩ na vata wa kũseũvya ĩkalũ ya Ngai. We nĩwĩsĩ ũndũ weekie?
Esala nĩwaendie kwona Alitasasita, mũsumbĩ wa Avelisia, na mũsumbĩ ũsu mũseo amũnenga mĩthĩnzĩo mingĩ athi nayo Yelusaleme. Esala nĩwakũlilye Aisilaeli ala maĩ Mbaviloni mamũtetheesye kũkua mĩthĩnzĩo ĩsu nginya Yelusaleme. Na andũ vakuvĩ 6,000 masya nĩmekũthi nake. Maĩ na vetha na thaavu mwingĩ mũno na syĩndũ ingĩ sya thooa mũnene ila makuie mathi nasyo.
Esala aĩ na kĩũũyũ nũndũ kwaĩ andũ athũku nzĩanĩ. Andũ asu maĩ matonya ũmavena vetha na thaavu woo, na maimowaa. Kwoou Esala oombany’a andũ vamwe, o tondũ ũtonya kwona vaa visanĩ. Na ĩndĩ mavoya Yeova amasũvĩe me kyalonĩ kyoo kya kũsyoka Yelusaleme.
Yeova nĩwamasũvĩie. Na ĩtina wa kũthi kyalo kya myei ĩna, mavika o nesa Yelusaleme. Ũndũ ũũ wĩonany’a kana Yeova nũtonya kũsũvĩa ala mamwĩkwatasya amatethye.
Esala kilungu kya 2 nginya 8.
Makũlyo
- Nĩ andũ meana maendie kyalo kĩasa kuma Mbaviloni nginya Yelusaleme, ĩndĩ meethĩie ata mavika?
- Nĩ kyaũ Aisilaeli mambĩĩie kwaka ĩtina wa kũvika, ĩndĩ amaitha moo meekie ata?
- Akai na Nzekalia naaũ, namo meeie andũ asu ata?
- Nĩkĩ Tetanai watũmie valũa Mbaviloni, na nĩ ũsũngĩo mwaũ wakwatie?
- Esala eekie ata yĩla wamanyie kana kwĩna vata wa kũseũvya ĩkalũ?
- Esala evoya ĩũlũ wa kyaũ vaa visanĩ, na mboya yake yasũngĩiwe ata, na ũu wĩtũmanyĩsya kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Esala 3:1-13.
Twaĩlĩtwe kũendeea kwĩka ata ũndũ twĩsa kwĩyĩthĩa twĩ vandũ vate kĩkundi kya andũ ma Ngai? (Esa. 3:3, 6; Meko 17:16, 17; Aevl. 13:15)
- Soma Esala 4:1-7.
Nĩ ngelekany’o myaũ Nzeluvaveli waiĩie andũ ma Yeova ĩũlũ wa kũvulany’a ũthaithi? (Kuma 34:12; 1 Ako. 15:33; 2 Ako. 6:14-17)
- Soma Esala 5:1-5, 17 na 6:1-22.
Nĩkĩ amaitha maemiwe nĩkũũngamya wĩa wa kwaka ĩkalũ? (Esa. 5:5; Isa. 54:17)
Ũndũ ũla atumĩa Ayuti meekie wĩĩkĩa vinya atumĩa ma ikundi sya Kĩklĩso ata mamanthae ũtongoi wa Yeova yĩla meũthĩnw’a nĩ amaitha? (Esa. 6:14; Sav. 32:8; Alo. 8:31; Yak. 1:5)
- Soma Esala 8:21-23, 28-36.
Mbee wa kwambĩĩa kwĩka ũndũ, nĩ ngelekany’o yĩva ya Esala twaĩlĩtwe nĩkũatĩĩa? (Esa. 8:23; Sav. 127:1; Nth. 10:22; Yak. 4:13-15)


text:
Nũkwenda kũsoma ũvoo ũũ kwa kĩthyomo kya %%?
Ĩĩ
Aiee
Mavuku na Mbulosua sya Kwĩmanyĩsya Mbivilia
Ĩmanyĩsye Mbivilia ĩsomo kwa ĩsomo ũtũmĩĩte mavuku na mbulosua ii itonya kumw’a Indanetinĩ.
Tũthangũ twa Kũthokya Andũ Kũlilikana Kĩkw'ũ kya Yesũ mwaka wa 2015
Mũsyĩ Waku no Wĩthĩwe na Ũtanu
Mwinĩei Yeova—Mbathi Nzaũ
Kũneenea Maandĩko Kĩla Mũthenya—2015
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
'Mantha Mũuo na Ũiũatĩĩa'-1 Vet. 3:11
Endeea Kũmantha Ũlũngalu wa Yeova—Mt. 6:33
Nĩ va Tũtonya Kũkwata Mosũngĩo ma Makũlyo Ala ma Vata Thayũnĩ?
Mwinĩei Yeova—Ndeto Syoka (Mbathi 55)
Nĩ Kyaũ Kĩtonya Kũtuma Mũsyĩ Wĩthĩwa na Ũtanu?
Maũndũ amwe mavĩndũe nthĩnĩ wa mavuku ala me indanetinĩ nĩmatonya kwĩthĩwa matanamba kũandĩkwa mavukunĩ ala matumbĩthye.


text:
Ngewa ya 20: Ndina Kũlika Thĩnanĩ
WE NŨKWONA andũ ala Ndina ũendete kũkethya? Aendete kũkethya amwe ma eĩtu ala mekalaa nthĩ ya Kanaani. Ĩthe wake Yakovo nũkũtanw’a nĩ ũndũ ũsu? Nĩ kenda tũtetheew’e kũkwata ũsũngĩo, kwatata kũlilikana ũndũ Avalaamu na Isaka meesilasya ĩũlũ wa aka ma nthĩ ya Kanaani.
Avalaamu nĩwendaa mwana wake Isaka atwae mwĩĩtu kuma Kanaani? Aiee, ndendaa. Isaka na Leveka nĩmendaa mwana woo Yakovo atwae mwĩĩtu Mũkanaani? Aiee. We nĩwĩsĩ kĩtumi?
Kĩtumi nũndũ andũ aa ma Kanaani mathaithaa ngai sya ũvũngũ. Mayaĩ andũ aseo ma kũtwaana namo kana kũtuma ndũũ namo. Kwoou vate nzika Yakovo ndaĩ atonya kwendeew’a nĩ mwĩĩtu wake aituma ndũũ na eĩtu asu Akanaan.i
Vate nzika, Ndina nĩwalikile thĩnanĩ. We nũmwene mũndũũme ũya Mũkanaani wĩ visanĩ ũmũketee Ndina? Syĩtwa yake nĩ Sekemu. Mũthenya ũmwe Ndina aendete kũkethany’a, Sekemu nĩwamũkwatie na akoma nake kwa vinya. Yĩu yaĩ ĩvĩtyo, kĩtumi nũndũ no aũme na aka ala matwaanĩte tũ maĩle ũkoma ĩmwe. Ũndũ ũsu mũthũku Sekemu wamwĩkie Ndina waetie thĩna ũngĩ mũnene.
Yĩla ana-a-ĩthe ma Ndina meewie ũndũ kwĩkĩkie, nĩmathilĩkile mũno. Elĩ katĩ woo, Simeoni na Livai, nĩmathilĩkile mũno nginya moosa mbyũ na mathi ndũanĩ ĩsu na mathũlũmũkĩla aũme mayo. Mo na ana-a-ĩthe nĩmowaie Sekemu na aũme ala angĩ onthe. Yakovo nĩwathatie nũndũ ana make nĩmeekie ũndũ ũsu mũthũku.
Kĩthokoo kĩĩ kyonthe kyambĩĩie ata? Kyambĩĩie nũndũ Ndina nĩwatumie ndũũ na andũ matew’aa mĩao ya Ngai. Tũikaaende o na ĩndĩĩ kũtuma ndũũ na andũ ta ũsu, kana no twende?
Mwambĩlĩlyo 34:1-31.
Makũlyo
- Nĩkĩ Avalaamu na Isaka matendaa syana syoo iitwaana kuma nthĩ ya Kanaani?
- Yakovo nĩweetĩkĩlile mwĩĩtu wake atume ndũũ na eĩtu ma Kanaani?
- Mũndũũme ũũ ũketee Ndina vaa visanĩ nũũ, na nũndũ mwaũ mũthũku weekie?
- Simeoni na Livai, ana-a-inyia ma Ndina, meekie ata yĩla meewie ũndũ kweekĩkie?
- Yakovo nĩweetĩkĩlanile na ũndũ Simeoni na Livai meekie?
- Kĩthokoo kĩu kyonthe kya mũsyĩ kyambĩĩie ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 34:1-31.
Kũtindany’a kwa Ndina na eĩtu ma nthĩ ya Kanaani waĩ ũndũ wa mũthenya o ũmwe? Elesya. (Mwa. 34:1, NW: Na Ndina mwĩĩtu wa Lea, ũla wamũsyaĩe Yakovo, nĩwaendaa kũmona eĩtu ma nthĩ ĩsu.)
Nĩkĩ tũtonya kwasya Ndina o nake aĩ na mavĩtyo nthĩnĩ wa kwasya wĩĩtu wake? (Aka. 6:7)
Andũ ma mũika matonya kwonany’a ata kana nĩmekwosa kwa ũito ngelekany’o ya ũkany’o ya Ndina? (Nth. 13:20; 1 Ako. 15:33; 1 Yoa. 5: 19)


text:
Ngewa ya 2: Mũũnda Mwanake
KWASISYA nthĩ ĩno! Kĩla kĩndũ nthĩnĩ wayo kyanakavĩte ta kĩ! Kwatata kũsisya nyeki na mĩtĩ, malaa na nyamũ syonthe. Nũtonya kũmanya nzou na mĩnyambũ?
Mũũnda ũũ wanakavĩte ũu waumie va? Ekai yu ĩndĩ, twone ũndũ Ngai wamĩseũvisye nthĩ kwondũ witũ
Mbee, Ngai nĩwameisye nyeki nziũ ĩvw’ĩke nthĩ. Na nĩwaseũvisye mĩthemba yonthe ya tũmĩtĩ tũnini na ikuthu o vamwe na itĩ. Syĩndũ ii imeaa mũthanganĩ na kwĩana nĩsyanakavasya nthĩ. Ĩndĩ ti oou wĩ w’oka. Mbingĩ syasyo nitũnengae malĩu me mũyo mũno.
Ĩtina wa ũu Ngai nĩwoombie makũyũ mathambĩae kĩw’ũnĩ na nyũnyi iũlũkae yayayanĩ. Nĩwoombie ngitĩ na mbaka na mbalasi; nyamũ nene na nini. Nĩ nyamũ myaũ syĩkalaa vakuvĩ na mũsyĩ kwenyu? Tyo twaĩlĩtwe nĩkwĩw’a mũyo nĩkwĩthĩwa Ngai nĩwoombie syĩndũ ii syonthe kwondũ witũ?
Ĩtina vyũ, Ngai nĩwaseũvisye kĩsio kĩmwe kya nthĩ kĩthĩwe kĩ kya mwanya mũno. Eetie kĩsio kyu mũũnda wa Eteni. Waĩ mũseo vyũ. Kĩla kĩndũ nthĩnĩ wa w’o kyaĩ kyanake. Na Ngai endaa nthĩ yonthe yĩthĩwe yĩ mbanake o ta mũũnda ũsu waseũvĩtye.
Ĩndĩ kwatata kũsisya ĩngĩ visa wa mũũnda ũũ. We nĩwĩsĩ nĩ kyaũ Ngai woonie kĩte vo? Ekai twone.
Mwambĩlĩlyo 1:11-25; 2:8, 9.
Makũlyo
- Ngai amĩseũvisye nthĩ ata yĩthĩwe ũtũo witũ?
- Elesya mĩthemba mingĩ ya nyamũ ila Ngai woombie. (Sisya visa.)
- Nĩkĩ mũũnda wa Eteni waĩ wa mwanya mũno?
- Ngai endaa nthĩ yonthe ĩtw’ĩke kyaũ?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 1:11-25.
Ngai oombie kyaũ mũthenya wa katatũ wa wũmbi? (Mwa. 1:12)
Kweekĩkie ata mũthenya wa kana wa wũmbi? (Mwa. 1:16)
Nĩ nyamũ sya mũthemba mwaũ ila Ngai woombie mũthenya wa katano na wa thanthatũ? (Mwa.1:20, 21, 25)
- Soma Mwambĩlĩlyo 2:8, 9.
Nĩ mĩtĩ myaũ ĩlĩ ya mwanya Ngai wavandie mũũndanĩ ũsu, na yaĩ wonany’o wa kyaũ?


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | ŨNDŨ ŨTONYA KŨTANĨA WĨA WAKU
Kũthũkũma Wĩa Mũmũ—nĩ Ũndũ Wavĩtiwe nĩ Ĩvinda?
Mũndũũme ũmwe wĩtawa Alex aendeee na kũlalamĩka ayumya makotoni ĩlolinĩ ya kambunĩ ĩla ũthũkũmaa. Eĩkũlya atĩĩ: ‘Yo nĩendeea kũthũkũma nginya ĩndĩĩ wĩa ũũ ũtesa kũndethya? Ngesa kũkwata wĩa ũtonya kũndethya ĩndĩĩ? Nĩthĩwa nĩendeee nesa takethĩwa ti lasima nĩthũkũme!’
O ta Alex, andũ aingĩ ũmũnthĩ mayendete kũthũkũma na kĩthito. Mũndũũme ũmwe ũthũkũmaa wĩa wa makanika aĩtye: “Andũ aingĩ monaa mataĩle kũthũkũma wĩa ‘mũmũ.’” Aendeee kwasya: “Andũ aingĩ me o wĩanĩ methĩawa maisũanĩa kana methũkũma wĩa ũla me naw’o meteele kũkwata ũngĩ mũseo.”
Nĩkĩ andũ aingĩ mew’aa mataĩle kũtethya wĩa mũmũ? Nĩmatonya kwĩthĩwa mew’aa ũu nũndũ wa ũvoo mwingĩ ũla makwataa isesenĩ sya maũvoo mavinda maingĩ, ũyonany’a kana thayũ ũla “mũseo” nĩ mũndũ kwĩkala e mwĩanĩe, na ate kũthũkũma wĩa mũmũ. Matthew, ũla ũtethasya wĩa wa kũseũvya na kũsũvĩa syĩndũ iikanangĩke, easya atĩĩ: “Andũ mesilasya kana mũndũ ũla ũtaendeee nesa nĩ ũla ũng’ang’anaa mũno aithũkũma nĩ kana eanĩsye mavata make.” Nake Shane, ũla ũthũkũmaa wĩa wa kũsũvĩa nyũmba, e na woni o ta ũsu. Easya atĩĩ: “Andũ nĩmaekie kũthũkũma wĩa wa ĩtukũ.”
Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, andũ aingĩ nĩmatanĩaa wĩa mũmũ. Daniel, ũla wĩ na myaka 25, na ũthũkũmaa wĩa wa myako easya ũũ: “No nasye kana wĩa mũmũ nũtetheeasya mũndũ aũtethya e na kĩeleelo kĩseo.” Nake Andre, ũla wĩ na myaka 23, nũkwĩtĩkĩlana na ũndũ ũsu. Aĩtye: “Nĩĩkĩĩaa kana ũtanu na wĩa nikonanĩtye.” Aendeee kwasya: “Ĩla mũndũ watethya wĩa mũnini kana ekala mana, ndesa kũkwata ũtanu!”
Nĩ kyaũ kĩtumĩte andũ ta Daniel na Andre, methĩwa na woni mũseo ĩũlũ wa wĩa? Kwa ũkuvĩ, matetheew’e nĩ myolooto ya Mbivilia. Ndeto ya Ngai ndyaĩtye andũ maikatethye wĩa mũmũ, ĩndĩ ĩmathangaasya matethye wĩa na kĩthito na mayĩthĩwa na wũmĩĩsyo. O na nĩwetete ũndũ ũngĩ eka o kũtwĩa tũthũkũme. Nĩyonanĩtye ũndũ tũtonya kũtanĩa wĩa.
Nĩ myolooto yĩva ya Mbivilia ĩtonya kũũtetheesya ũkethĩwa wĩ mwĩanĩe wĩanĩ waku? Twĩũkũlya ũsome kĩlungu kĩla kĩatĩĩe nũndũ nĩkyonanĩtye myolooto ĩsu.


text:
Ngewa ya 6: Mwana Mũseo na Ũngĩ Mũthũku
KWAMASISYE Kaini na Aveli. Elĩ maĩ andũ aima. Kaini aĩ mũĩmi. Aĩmaa lĩu wa mbaa ngetha na matunda vamwe na mboka.
Aveli nake aĩ mũĩthi wa malondu. Nĩwendete kũsũvĩa tũtena twa malondu. Nĩtweanie na twatw’ĩka malondu, na ĩndĩ ĩtina wa kavinda kanini Aveli aĩ na ndĩthya nene ya malondu.
Mũthenya ũmwe Kaini na Aveli nĩmaeteie Ngai mũthĩnzĩo. Kaini aetie mosyao amwe ma ngetha. Nake Aveli aete malondu ala maseo vyũ waĩ namo. Yeova nĩwendeeiw’e nĩ Aveli na mũthĩnzĩo wake. Ĩndĩ ndaaendeew’a nĩ Kaini na mũthĩnzĩo wake. We nĩwĩsĩ nĩkĩ?
Ti kwĩthĩwa mũthĩnzĩo wa Aveli waĩ mũseo kwĩ wa Kaini. Ĩndĩ nũndũ Aveli aĩ mũndũ mũseo. We nĩwamwendete Yeova na mwana-a-inyia. Ĩndĩ Kaini aĩ mũthũku na ndamwendete mwana-a-inyia.
Kwoou Ngai amwĩa Kaini nĩalyũle mĩendele yake. Ĩndĩ alea kwĩw’a. Aĩ na woo mwingĩ nũndũ Ngai nĩwendete Aveli mũnango. Kwoou Kaini amwĩa Aveli, ‘Tũthi kĩsesinĩ.’ Kũu me oka, Kaini nĩwamũkũnie mwana-a-inyia Aveli. Amũkũnie mũno nginya amũaa. Ũndũ ũsu Kaini weekie waĩ mũthũku mũno.
O na vala Aveli nĩwakwie, o na yu Ngai no ũmũlilikanaa. Aveli aĩ mũndũ mũseo na Yeova ndolawa nĩ mũndũ mũseo. Kwoou mũthenya ũmwe Yeova nũkamũthayũũkya Aveli. Ĩvinda yĩu vaikethĩwa na kĩtumi kya Aveli akw’e ĩngĩ. Akeethĩwa atonya kwĩkala vaa nthĩ tene na tene. Ũkeethĩwa wĩ ũndũ mũseo ta kĩ kũmanyana na andũ mailyĩ ta Aveli!
Ĩndĩ Ngai ndendeeaw’a nĩ andũ mailyĩ ta Kaini. Kwoou ĩtina wa Kaini kũaa mwana-a-inyia, Ngai nĩwamũsilĩile kwa kũmũlũngya athi kũasa vyũ na andũ ala angĩ ma mũsyĩ woo. Yĩla Kaini waendie kwĩkala ngalĩko ĩngĩ ya nthĩ nĩwoosie ũmwe wa eĩtu-a-inyia na atw’ĩka mũka.
Ĩvinda o yĩendee Kaini na mũka nĩmambĩĩie kwĩthĩwa na syana. Ana ala angĩ na eĩtu ma Atamu na Eva nĩmatwaanie na o namo meethĩwa na syana. Ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ nĩkweethĩiwe na andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ. Ekai twĩmanyĩsye ĩũlũ wa amwe moo.
Mwambĩlĩlyo 4:2-26; 1 Yoana 3:11, 12; Yoana 11:25.
Makũlyo
- Nĩ mawĩa maũ Kaini na Aveli matethasya?
- Kaini na Aveli maeteie Yeova nthembo myaũ?
- Nĩkĩ Yeova wendeeiw’e nĩ nthembo ya Aveli na nĩkĩ ũtaaendeew’a nĩ ya Kaini?
- Kaini aĩ mũndũ wa mũthemba mwaũ na Yeova atatie ata kwenda kũmũalyũla?
- Kaini eekie ata yĩla maĩ oka ena mwana-a-inyia kĩsesinĩ?
- Elesya ũndũ kweekĩkie kwa Kaini amina kũaa mwana-a-inyia?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 4:2-26.
Yeova aeleisye ata ĩũlũ wa mwelekelo wa mũisyo ũla Kaini waatĩĩe? (Mwa. 4:7)
Kaini oonanisye mwelekelo mwaũ mũthũku wa ngoo yake? (Mwa. 4:9)
Woni wa Yeova nĩ mwaũ ĩũlũ wa kwĩta nthakame ĩte ĩvĩtyo? (Mwa. 4:10; Isa. 26:21)
- Soma 1 Yoana 3: 11, 12.
Nĩkĩ Kaini wathatie mũno na ũndũ ũsu nĩ ũkany’o ata kwitũ ũmũnthĩ? (Mwa. 4:4, 5; Nth. 14:30; 28:22)
Mbivilia yonanasya ata kana o na ethĩwa andũ ala angĩ onthe ma mũsyĩ nĩmeũmũvĩnga Yeova, no tũendeee kwĩlũmya nthĩnĩ wa wĩanĩu witu kwa Ngai? (Sav. 27:10; Mt. 10:21, 22)
- Soma Yoana 11:25.
Nĩ wĩkwatyo mwaũ ũla Yeova ũnengete ala makusaa kwondũ wa ũlũngalu? (Yoa. 5:24)


text:
Ngewa ya 66: Yeseveli—Kĩveti Kĩthũku kya Mũsumbĩ
ASUMBĨ onthe ala masumbĩkie mbaĩ 10 sya Isilaeli ĩtina wa Yelovoamu kũkw’a, maĩ athũku. Mũsumbĩ Aavu nĩwe waĩ mũthũku vyũ. Nĩwĩsĩ nĩkĩ? Kĩtumi kĩmwe kĩnene nĩ mũka wake Yeseveli, kĩveti kĩthũku.
Yeseveli ndaĩ Mũisilaeli. Aĩ mwĩĩtu wa mũsumbĩ wa Sitoni. We athaithaa ngai ya ũvũngũ Mbaali, na nĩwatumĩte Aavu na andũ angĩ aingĩ ma Isilaeli o namo maambĩĩa kũthaitha Mbaali. Yeseveli nĩwamenete Yeova na nĩwoaie athani make aingĩ. Yaĩ no nginya amwe mevithe ngunganĩ nĩ kana maikoawe. Yeseveli enda kĩndũ, aĩ atonya kũaa mũndũ nĩ kana akĩkwate.
Mũthenya ũmwe Aavu aĩ na kyeva mũno. Na Yeseveli amũkũlya: ‘Nĩkĩ wĩna kyeva ũmũnthĩ?’
Aavu amũsũngĩa: ‘Nũndũ wa ndeto ila Navothi ũndavisye. Nĩendaa kũthooa mũũnda wake wa mĩsavivũ. Ĩndĩ ambĩa mũũnda ũsu ndũtonya kũtw’ĩka wakwa.’
Yeseveli nake amwĩa: ‘Ndũkethĩwe na kyeva, nyie nĩngũkwosea mũũnda ũsu.’
Kwoou Yeseveli amaandĩkĩa mavalũa anene ma ndũa ĩla Navothi wekalaa. Na amea: ‘Osai andũ athe na mũimea masye kana Navothi nũumĩte Ngai na mũsumbĩ. Na ĩndĩ mũimumaalya nza wa ndũa na mũimũkimanga na mavia akw’e.’
Yeseveli amina kũmanya kana Navothi nĩ mũkw’ũ, amwĩa Aavu: ‘Ũkĩla yu wose mũũnda wake wa mĩsavivũ.’ We ndũkwĩtĩkĩla kana Yeseveli nĩwaĩlĩte kũsilĩlwa nũndũ wa kwĩka ũndũ ũsu mũthũku?
Kwoou, ĩtina wa ĩvinda ĩna, Yeova nĩwatũmie mũndũ wĩtawa Yeu akamũsilĩle. Yĩla Yeseveli weewie kana Yeu nĩwũkĩte, avaka metho make langi na atata kwĩyanakavya. Ĩndĩ ĩla Yeu wookie na amwona ndĩlĩsyanĩ, amea aũme ala maĩ nyũmbanĩ ya mũsumbĩ: ‘Mwĩkyei nthĩ!’ Na o tondũ ũtonya kwona vaa visanĩ, aũme asu nĩmwakisye nthĩ akw’a. Ũsu nĩw’o waĩ mũminũkĩlyo wa Yeseveli, kĩveti kĩthũku kya mũsumbĩ.
1 Asumbĩ 16:29-33; 18:1-4; 21:1-16; 2 Asumbĩ 9:30-37.
Makũlyo
- Yeseveli nũũ?
- Mũthenya ũmwe Mũsumbĩ Aavu aĩ na kyeva nĩkĩ?
- Yeseveli eekie ata akwate mũũnda wa Navothi nĩ kana aũnenge mũũme wake, Aavu?
- Yeova atũmie ũũ akasilĩle Yeseveli?
- Tondũ ũtonya kwona vaa visanĩ, kwaendie ata Yeu avika nyũmbanĩ ya ũsumbĩ ya Yeseveli?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Asumbĩ 16:29-33 na 18:3, 4.
Mĩkalĩle nthĩnĩ wa Isilaeli yathũkĩte ata ĩvinda ya Mũsumbĩ Aavu? (1 Asu. 16:33)
- Soma 1 Asumbĩ 21:1-16.
Navothi onanisye ata ũkũmbaũ na kũmũĩkĩĩa Yeova? (1 Asu. 21:1-3; Ali. 25:23-28)
Kumana na ngelekany’o ya Aavu, tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa kũmĩĩsya ĩvinda ya kũtũlika ngoo? (1 Asu. 21:4; Alo. 5:3-5)
- Soma 2 Asumbĩ 9:30-37.
Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na kĩthito kya Yeu kya kwĩka kwenda kwa Yeova? (2 Asu. 9:4-10; 2 Ako. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2)


text:
Ngewa ya 88: Yoana Aivatisa Yesũ
KWASISYA ĩvũĩ yĩtheete yĩvũĩle mũtwenĩ wa mũndũ ũũ. Ũ mũndũ nĩ Yesũ. E na ũkũũ wa ta myaka 30 yu. Na mũndũ ũsu wĩ nake nĩ Yoana. Nĩtũminĩte kwĩmanyĩsya ũndũ mũna ĩũlũ wake. Nũũlilikana yĩla Meli waendie kũthokea Elisavethi mũndũ wa mbaĩ yoo, na kana kala kaĩ ĩvunĩ yake kathaka nĩ mũyo? Kana kau kaĩ Yoana. Ĩndĩ Yoana na Yesũ meĩka ata vaa?
Yoana eethĩiwe amina kũinda Yesũ kĩw’ũnĩ kya Ũsĩ wa Yolotani. Ũu nĩw’o mũndũ ũvatisawa. Mbee, athikawa kĩw’ũnĩ na ĩndĩ ayumĩlw’a ĩngĩ. Na nũndũ ũũ nĩw’o Yoana weekaa andũ, we eetawa Yoana Mũvatisi. Ĩndĩ Yoana avatisie Yesũ nĩkĩ?
Kĩtumi nũndũ Yesũ ookie na amũkũlya amũvatise. Yoana avatisaa andũ ala mekwenda kwonany’a kana nĩmekwĩlila nũndũ wa maũndũ mathũku ala meekĩte. Ĩndĩ Yesũ aaĩka ũndũ mũthũku ũla waaĩlĩte kwĩlila ĩũlũ waw’o? Aiee, kĩtumi nũndũ Yesũ nĩ Mwana wa Ngai mwene kuma ĩtunĩ. Kwoou akũlilye Yoana amũvatise nũndũ wa kĩtumi kĩ kĩvathũkany’o. Ekai twone kĩtumi.
Mbee wa Yesũ kũka vaa ve Yoana, Yesu aĩ mũseũvya wa syĩndũ sya mbwaũ, ta mesa na ivĩla. Mũũme wa Meli Yosevu aĩ mũseũvya wa syĩndũ isu, nake amũmanyĩsya Yesũ wĩa ũsu. Ĩndĩ Yeova ndaatũma Mwana wake oke kũũ nthĩ kũseũvya syĩndũ sya mbwaũ. Nĩwamũnengete wĩa wa mwanya, na ĩvinda yaĩ ĩviku ya Yesũ kwambĩĩa wĩa ũsu. Kwoou nĩ kana onany’e kana ookĩte kwĩka kwenda kwa Ngai, Yesũ nĩwamũkũlilye Yoana amũvatise. Ngai nĩweendeeiw’e nĩ ũndũ ũsu?
Ĩĩ, kĩtumi nũndũ, Yesũ ambata kuma kĩw’ũnĩ, wasya nĩwaumie ĩtunĩ na wasya: ‘Ũũ nĩ mwana wakwa, ũla nendeeaw’a nĩwe.’ Na ĩngĩ, ĩtu nĩyoonekie ta yavingũka na ĩvũĩ yatheea yavũĩla ĩũlũ wa Yesũ. Yĩĩ ti ĩvũĩ ya w’o. Yĩkĩta kwoneka yĩilyĩ ta ĩvũĩ. Ĩndĩ kwa w’o nĩ veva mũtheu wa Ngai.
Yu Yesũ aĩ na maũndũ maingĩ ma kũsũanĩa ĩũlũ wamo, kwoou athi vandũ vate andũ angĩ kwa mĩthenya 40. Na e kũu Satani ooka vala ũĩ. Nake amũtata mavinda atatũ eke ũndũ ũleanĩte na mĩao ya Ngai. Ĩndĩ Yesũ alea.
Ĩtina wa ũu, Yesũ nĩwasyokie na akomana na aũme amwe ala matw’ĩkie aatĩĩi make ma mbee, kana amanyĩw’a. Masyĩtwa amwe moo nĩ Vetelo (kana Simoni), Vilivu na Nathanaeli (kana Valitholomayo). Yesũ na amanyĩw’a asu eũ nĩmakũisye mathi nthĩ ya Kalilii. Mavika kũu nĩmaũngamie ndũanĩ ya Kena kũla Nathanaeli waumĩte. Me kũu Yesũ nĩwaendie mbokanĩ nene ya mũtwaano, na eeka kyama kyake kya mbee. We nĩwĩsĩ kyama kĩu kyailyĩ ata? Aalyũlile kĩw’ũ kyatw’ĩka mbinyu.
Mathayo 3:13-17; 4:1-11; 13:55; Maliko 6:3; Yoana 1:29-51; 2:1-12.
Makũlyo
- Aũme aa elĩ me vaa visanĩ naaũ?
- Mũndũ avatisawa ata?
- Yoana avatisaa aaũ?
- Nĩ kwa kĩtumi kyaũ kya mwanya Yesũ wamũkũlilye Yoana amũvatise?
- Ngai oonanisye ata kana nĩwendeeiw’e nĩ ũvatiso wa Yesũ?
- Kweethĩiwe ata yĩla Yesũ waendie vandũ vate na andũ angĩ kwa ĩvinda ya mĩthenya 40?
- Aatĩĩi kana amanyĩw’a ma Yesũ ma mbee maĩ aaũ, na kyama kyake kya mbee nĩ kĩva?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mathayo 3:13-17.
Nĩ ngelekany’o myaũ Yesũ waiie ya ũndũ amanyĩw’a make maĩlĩte kũvatiswa? (Sav. 40:7, 8; Mt. 28:19, 20; Lk. 3:21, 22)
- Soma Mathayo 4:1-11.
Nzĩa ya Yesũ ya kũtũmĩa Maandĩko na ũĩ yĩtwĩkĩa vinya ata twĩmanyĩasye Mbivilia tũteũtĩĩa? (Mt. 4:5-7; 2 Vet. 3:17, 18; 1 Yoa. 4:1)
- Soma Yoana 1:29-51.
Yoana Mũvatisi eelekelye amanyĩw’a make kũla kwĩ ũũ, na tũtonya kwĩyĩelekany’a nake ata ũmũnthĩ? (Yoa. 1:29, 35, 36; 3:30; Mt. 23:10)
- Soma Yoana 2:1-12.
Kyama kya mbee kya Yesũ kĩonany’a ata kana Yeova ndavataa athũkũmi Make kĩndũ o na kĩva kĩseo? (Yoa. 2:9, 10; Sav. 84:11; Yak. 1:17)


text:
Ngewa ya 12: Andũ Mayaka Mwako Mũtũlu wa Mũnyoolo
MYAKA mingĩ nĩyavĩtie. Namo ana ma Noa meethĩwa na syana mbingĩ. Syana syoo nĩsyeanie nasyo syeethĩwa na syana syoo mbingĩ. O mĩtũkĩ nĩkweethĩiwe na andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ.
Ũmwe wa andũ aa aĩ nzũkũlũ ya Noa weetawa Nimiloti. Aĩ mũndũ mũthũku wasyĩmaa na kũaa nyamũ na andũ. Na ĩngĩ Nimiloti nĩweetw’ĩkĩthisye mũsumbĩ ĩũlũ wa andũ ala angĩ onthe. Ngai ndaamwenda Nimiloti.
Andũ onthe ĩvinda yĩu maneenaa kĩthyomo o kĩmwe. Nimiloti endaa amekaly’e vandũ vamwe nĩ kana atonye kũmasumbĩka. We nĩwĩsĩ ũndũ weekie? Eeie andũ make ndũa nene na mwako mũtũlu wa mũnyoolo nthĩnĩ waw’o. Kwamasisye vaa visanĩ mayũmba mavali.
Yeova Ngai ndaaendeew’a nĩ mwako ũsu. Ngai endaa andũ manyaĩĩke na kũtũa kĩla vandũ ĩũlũ wa nthĩ. Ĩndĩ andũ asu masya: ‘Ũkai! Ekai twĩyakĩe ndũa na mwako mũtũlu wa mũnyoolo ũla mũthya waw’o ũtonya kũvika ĩtunĩ. Na tũkeethĩwa na nguma!’ Andũ asu mendaa metaĩĩe mo ene vandũ va kũmũtaĩĩa Ngai.
Kwoou ĩndĩ Ngai nĩwatumie andũ asu maeka kwaka mwako ũsu. We nĩwĩsĩ ũndũ weekie ũu? O vau kwa vau nĩwatumie andũ asu mambĩlĩĩlya kũneena ithyomo syĩ kĩvathũkany’o, vandũ va kĩthyomo kĩmwe. Ala maakaa mwako ũsu nĩmaekie kũeleanwa. Kĩu nĩkyo kĩtumi ndũa ĩsu yoo yeetiwe Mbaveli, kana Mbaviloni, ũalyũlo wayo nĩ “Kĩthokoany’o.”
Andũ asu nĩmambĩĩie kũthama Mbaveli. Ikundi sya andũ ala maneenaa kĩthyomo kĩmwe nĩsyaendie kũtũa vamwe kũndũ kũngĩ ĩũlũ wa nthĩ.
Mwambĩlĩlyo 10:1, 8-10; 11:1-9.
Makũlyo
- Nimiloti aĩ ũũ, na Ngai amwonaa ata?
- Nthĩnĩ wa visa ũũ nĩkĩ andũ mekũmba mavali?
- Nĩkĩ Yeova ũtaaendeew’a nĩ mwako ũsu?
- Ngai aũngamisye ata wĩa wa mwako ũsu wa mũnyoolo?
- Ndũa ĩsu yeetawa ata, ũalyũlo wa syĩtwa yĩu nĩ mwaũ?
- Kweekĩkie ata ĩtina wa Ngai kũthokoany’a ithyomo syoo?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 10:1, 8-10.
Nimiloti aĩ na mĩkĩle ya mũthemba mwaũ, na ũndũ ũsu wĩna ũkany’o mwaũ kwitũ? (Nth. 3:31)
- Soma Mwambĩlĩlyo 11:1-9.
Kĩeleelo kya mwako ũsu mũtũlu wa mũnyoolo kyaĩ kyaũ, na nĩkĩ wĩa ũsu ũtaĩ ũendeea? (Mwa. 11:4; Nth. 16:18; Yoa. 5:44)