text:
ĨKŨLYO YA 5
Naĩle Kwĩka Ata Ĩla Nathĩnw’a Nĩ Sukulu?
WE ŨTONYA KWĨKA ATA?
Kwasũanĩa ngelekany’o ĩno: Ũmũnthĩ Thomas ndekwenda kũthi sukulu. O na nde na mũvango wa kwĩsa kũsyoka sukulu ĩngĩ. Thomas eĩw’a atekwenda kũsyoka sukulu nũndũ myei ĩtatũ mĩvĩtu, syana ila masomaa ĩmwe syamũneeneie maũndũ mathũku na ma ũvũngũ. Na ĩndĩ syambĩĩa kũmũtw’ĩĩa masyĩtwa ma kĩvũthya. Mavinda amwe Thomas akwete mavuku, kamwana kamwe kaĩ katonya kũmakũna atataĩĩe na mavalũka kayasya kayĩĩvangĩte kũmavalũkya. O na ĩngĩ, kamwana kangĩ kaĩ katonya kũmũluuta na aivĩndũka asisye ũla wamũluuta ũyĩthĩa ndemanya nũũ weeka ũu. O na ĩyoo maũndũ nĩmanathũkĩĩie mũno nũndũ anaandĩkĩwe mesengyi ya kũmũtelemya . . .
We wĩka ata keka nue Thomas?
AMBA KŨSŨANĨA!
Kũthĩnw’a kũyonanasya kana ũla ũkũthĩnw’a nde na vinya! Ũw’o nĩ kana no ũkĩlye vinya mũndũ ũkũthĩnasya, ĩndĩ ũte kwĩyũkitĩa. Ũtonya kwĩka ũu ata?
NDŨKATHATE. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ndia nĩneenaa ũthatu wayo w’onthe; Ĩndĩ mũndũ mũĩ nĩwũsiĩĩaa na kũkilĩthya.” (Nthimo 29:11) Watata ũndũ ũtonya wĩthĩwe wĩ mũuu ĩla ũũthĩnw’a, ala meũkũthĩny’a no makw’e ngoo na makaeka.
NDŨKEYĨĨVANĨSYE. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Mũikekũle kwa mũndũ o na wĩva.” (Alomi 12:17) Weeyĩĩvanĩsya wĩĩka kwanangĩĩa maũndũ.
NDŨKELIKYE THĨNANĨ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Mũndũ wĩ kĩlĩko nĩwonaa ũthũku, na kwĩvitha.” (Nthimo 22:3) Tata mũno ũndũ ũtonya ndũkethĩwe vakuvĩ na andũ ala mendete kũthĩny’a angĩ, na ndũkethĩwe kũndũ kũla kũtonya kũthĩnĩw’a andũ.
TATA WĨKE KĨNDŨ ALA MEŨKŨTHĨNY’A MATE KŨSŨANĨA. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Ũsũngĩo mwololo nũthyũũaa ũthilĩku.” (Nthimo 15:1) Tata wĩke ũndũ ũtonya kũtuma matheka. Kwa ngelekany’o, ethĩwa mũndũ ũla ũkũũthĩny’a akwĩa kana wĩ mũnene mũno, no ũthingithye ituo na ũyasya, “O na nĩw’aa naĩle kũolanga kĩlo syakwa!”
UMA VALA MAĨ. Mwĩĩtu wĩtawa Nora, ũla wĩ na myaka 19, aĩtye atĩĩ: “Kwĩkala ũkilĩtye kwonanasya kana wĩ mũndũ mũima na nue wĩ na vinya mbee wa ũla ũkũũthĩny’a. Kwonanasya kana wĩ na ndaĩa ya kwĩsiĩĩa ĩndĩ ũla ũkũũthĩny’a ndethĩawa na ndaĩa ĩsu nzeo.”—2 Timotheo 2:24.
ĨKĨA KĨTHITO NĨ KANA WĨTHĨWE ŨTE NA WIA. Mavinda maingĩ andũ ala mathĩnasya angĩ nĩmatonya kũmanya mũndũ ũkwĩka maũndũ make e na wia na kwoou ũyĩthĩa ndatonya kwĩtetea. Ĩndĩ andũ aingĩ ala mathĩnasya angĩ nĩmakwatawa nĩ wia ĩla mamanya kana ndwĩsa kũmetĩkĩlya maũsumbĩke.
TAVYA MŨNDŨ ŨNGĨ. Mũndũ ũmwe waĩ mwalimũ aĩtye atĩĩ: “Mũndũ ũla ũkũthĩnw’a nĩ ala angĩ nĩwaĩle kũweta. Ũsu nĩw’o ũndũ ũla waĩle, na no ũtume mũndũ ũngĩ atathĩnw’a.”


c: text/html

text:
Naaũ Maendaa Ĩtunĩ?
Ũndũ Mbivilia ĩsũngĩĩte
Ngai nũnyuvaa Aklĩsto avũthũ aĩkĩĩku ala ĩtina wa kũkw’a mathayũũkaw’a makathi ĩtunĩ. (1 Vetelo 1:
Ala manyuvĩtwe kũthi ĩtunĩ makathi kwĩka ata kũu?
Makasumbĩka vamwe na Yesũ me asumbĩ na athembi kwa myaka 1,000. (Ũvuan’yo 5:
Nĩ meana ala methayũũkw’a mathi ĩtunĩ?
Mbivilia yaĩtye kana andũ 144,000 nĩmo methayũũkw’a mathi ĩtunĩ. (Ũvuan’yo 7:4) Nthĩnĩ wa woni ũla wĩ ĩandĩkonĩ ya Ũvuan’yo 14:
Ala ‘metĩtwe’ na “anyuve” kũsumbĩka vamwe na Klĩsto Ũsumbĩnĩ wa Ngai metawa “ĩĩthya ĩnini.” (Ũvuan’yo 17:14; Luka 12:32) Ũu nĩ kwonany’a kana makeethĩwa me avũthũ masyaanĩw’a na ũtalo wa malondu onthe ma Yesũ.
Momanyĩsyo ma ũvũngũ ĩũlũ wa ala methi ĩtunĩ
Ũmanyĩsyo wa ũvũngũ: Andũ onthe ala aseo maendaa ĩtunĩ.
Kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya: Ngai athĩte andũ aingĩ ala aseo thayũ ũtathela ĩũlũ wa nthĩ.
Yesũ aisye atĩĩ: “Vai mũndũ waambata ĩtunĩ.” (Yoana 3:
13) Kwoou Yesũ oonanisye kana andũ aseo ala makwie mbee wake ta Avalaamu, Mose, Yovu, na Ndaviti, mayaathi ĩtunĩ. (Meko ma Atũmwa 2: 29, 34) Vandũ va ũu, maĩ na wĩkwatyo wa kwĩsa kũthayũũkw’a matanĩe thayũ ĩũlũ wa nthĩ. —Yovu 14:13- 15.
Ũthayũũkyo wa kũthi ĩtunĩ wĩtawa ‘ũthayũũkyo wa mbee.’ (Ũvuan’yo 20:6) Ũu nĩ kwonany’a kana kũkeethĩwa ũthayũũkyo ũngĩ, naw’o nĩ ũthayũũkyo wa kũũ nthĩ.
Mbivilia ĩmanyĩasya kana ungu wa Ũsumbĩ wa Ngai, “kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ.” (Ũvuan’yo 21:
3, 4) No nginya watho ũsu wĩthĩwe ũineenea vaa ĩũlũ wa nthĩ, nũndũ vai ĩvinda kĩkw’ũ kyaaĩthĩwa ĩtunĩ.
Ũmanyĩsyo wa ũvũngũ: Kĩla mũndũ nĩwe wĩnyuvĩaa vala ũkekala, vethĩwe nĩ ĩtunĩ, kana nĩ ĩũlũ wa nthĩ.
Kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya: Ngai nĩwe ũnyuvaa Aklĩsto aĩkĩĩku ala makakwata ‘mũthĩnzĩo ũla meetĩiwe ĩũlũ,’ naw’o nĩ wĩkwatyo wa kũthi ĩtunĩ. (Avilivi 3:
Ũmanyĩsyo wa ũvũngũ: Wĩkwatyo wa kwĩkala kũũ nthĩ tene na tene ti mũseo ta wa ĩtunĩ, na ũnengawe ala mateanĩĩe kũthi ĩtunĩ.
Kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya: Ngai ametĩte ala makakwata thayũ ũtathela ĩũlũ wa nthĩ “andũ makwa,” “anyuve makwa,” na “ala aathime ma Yeova.” (Isaia 65:21-
Ũmanyĩsyo wa ũvũngũ: Namba 144,000 ĩtũmĩĩtwe ta ngelekany’o, ti ũtalo wa w’o.
Kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya: O na kau ĩvuku ya Ũvuan’yo yĩ na namba syaĩle kwoswa ta ngelekany’o, namba imwe syonanasya ũtalo wa w’o. Kwa ngelekany’o, nĩyĩwetete ĩũlũ wa “masyĩtwa ĩkũmi na elĩ ma ala atũmwa ĩkũmi na elĩ ma kala Katena.” (Ũvuan’yo 21:14) Ekai tũsisye itumi imwe sya kwasya kana namba 144,000 ndyaĩle kwoswa ta ngelekany’o.
Ũvuan’yo 7:4 nĩyonanĩtye, “ũtalo wa ala meekĩĩtwe ũsiĩlo [kana, ala maĩkĩĩthĩtw’e kũkwata thayũ ĩtunĩ], ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya.” Mĩsoa ĩla ĩatĩĩe nĩwetete ĩũlũ wa kĩkundi kĩngĩ kĩtĩtwe “ĩkomano ĩnene ya andũ, yĩla mũndũ o na wĩva ũtatonya kũyĩtalĩkya.” Asu ma “ĩkomano ĩnene,” o namo makwataa ũtangĩĩo kuma kwa Ngai. (Ũvuan’yo 7:
O na eka ũu, andũ asu 144,000 maeleetw’e ta “mathooetwe kumw’a andũnĩ, methĩwe ũsyao wa mbee.” (Ũvuan’yo 14:4) Ndeto “ũsyao wa mbee” syĩonany’a kana kĩu no kĩkundi kĩnini kĩnyuvĩtwe kuma andũnĩ. Na nĩ ndeto ieleetye nesa ala makasumbĩka ĩtunĩ vamwe na Klĩsto masumbĩkĩte ũtalo ũtesĩkĩwe wa andũ ala makethĩwa ĩũlũ wa nthĩ.
^ kal. 21 Nake mũsomi ũmwe wĩtawa Robert L. Thomas aineenea ũtalo wa 144,000 ũla wĩ nthĩnĩ wa Ũvuan’yo 7:4, aandĩkie ũũ: “Nĩ ũtalo wa w’o, kĩvathũkany’o na ũtalo ũtesĩkĩwe ũla wĩ nthĩnĩ wa 7:9. Namba ĩsu ĩkoswa ta ngelekany’o, vai namba yĩthĩwa yĩ ũtalo wa w’o ĩvukunĩ ya Ũvuan’yo.”
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
Ũvoo Mũseo Kuma kwa Ngai!
Kĩeleelo kya Ngai kwa Nthĩ Nĩ Kyaũ?
Mbivilia nĩyĩeleetye nĩkĩ Ngai woombie nthĩ, mathĩna makathela ĩndĩĩ na nũũ ũla ũkekala nthĩnĩ wa Valatiso ĩla yũkĩte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ngewa ya 28: Ũndũ Mose e Kana Watangĩĩiwe
KWASISYA kana kaa kekũĩa kakwatĩte kyaa kya mũndũ mũka. Ũũ nĩ Mose. We nĩwĩsĩ mũndũ mũka ũsu mwanake ũu nũũ? Nĩ mwĩĩtu wa Valao, mũsumbĩ wa Misili.
Inyia wa Mose avithie kana kake nginya kavikya ũkũũ wa myei ĩtatũ, kĩtumi nũndũ we ndendaa koawe nĩ Amisili. Ĩndĩ nĩweesĩ kana Mose nũtonya kwoneka, kwoou ũũ nĩw’o weekie nĩ kana amũtangĩĩe.
Oosie kĩkavũ na akĩseũvya weethĩa kĩilika kĩw’ũ. Na ĩndĩ eekĩa Mose nthĩnĩ, na akia nyekinĩ ndaasa ũtee wa Ũsĩ wa Naelo. Na mwĩĩtu-a-inyia, Miliamu, eewa nĩekale vau vakuvĩ nĩ kana one ũndũ kũĩthĩwa.
O mĩtũkĩ mwĩĩtu wa Valao nĩwatheeie Ũsĩnĩ wa Naelo akathambe. Nake oona kĩkavũ kĩu ĩla nyekinĩ ndaasa. Na atũma ũmwe wa athũkũmi make eĩtu: ‘Enda ũndetee kĩkavũ kĩĩya.’ Na yĩla mwĩĩtu wa mũsumbĩ wakunũie kĩkavũ kĩu, we oonie kana kanake ta kĩ! Kana kau Mose nĩkaĩaa, na mwĩĩtu wa mũsumbĩ akew’ĩa ĩnee. Na ndendaa koawe.
Na ĩndĩ Miliamu ooka. Nũtonya kũmwona visanĩ ũũ. Nake amũkũlya mwĩĩtu wa Valao: ‘Nĩende ngakwĩtĩe mũndũ mũka Mũisilaeli akũee kana?’
Na mwĩĩtu wa mũsumbĩ asya, ‘Nĩngũkwĩsũva, enda.’
Kwoou Miliamu akuthũka na mĩtũkĩ akatavye inyia wake. Yĩla inyia-a-Mose wookie vala ve mwĩĩtu wa mũsumbĩ, mwĩĩtu ũsu amwĩa: ‘Kua kana kaa ũthi nako ũkandeee na ngaũnenga ĩtuvi yaku.’
Kwoou inyia-a-Mose aea kana kake mwene. Na ĩtina yĩla Mose weanangie amũtwaa kwa mwĩĩtu wa Valao, na atw’ĩka mwana wake. Ũu nĩw’o Mose weanĩie nyũmbanĩ ya Valao.
Kuma 2:1-10.
Makũlyo
- Kana kaa ke visanĩ nũũ, na kakwete kyaa kyaũ?
- Inyia wa Mose eekie ata nĩ kana amũtangĩĩe ndakoawe?
- Kelĩtu kaa kanini ke visanĩ nũũ, na keekie ata?
- Yĩla mwĩĩtu wa mũsumbĩ woonie kana kau, Miliamu amũnengie woni mwaũ?
- Mwĩĩtu wa mũsumbĩ eeie inyia wa Mose ata?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 2:1-10.
Inyia wa Mose eethĩiwe na mwanya mwaũ wa kũmanyĩsya na kũsomethya Mose mwĩkalĩle mũseo ĩvinda yĩla waĩ mũnini, na ũu wĩnenga asyai ma ũmũnthĩ ngelekany’o myaũ? (Kuma 2:9, 10; Kũt. 6:6-9; Nth. 22:6; Aev. 6:4; 2 Tim. 3:15)


text:
Ũndũ kavuku kaa katonya kũũtetheesya
Kavuku kaa nĩkeũkũtetheesya ũtanĩe kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai, Mbivilia. Maandĩko ala me mũthyanĩ wa kĩla ĩvungu monanĩtye vala ũtonya kũkwata Mbivilianĩ yaku mosũngĩo ma makũlyo ala maandĩkĩtwe na langi mũkwatu.
Ĩla ũũsoma Maandĩko asu, sũanĩĩa ũndũ meũsũngĩa makũlyo aa. Ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova akendeew’a nĩkũũtetheesya ũmanye Maandĩko asu meonany’a ata.
Lilikana: Mavuku onthe ala mawetetwe nthĩnĩ wa kavuku kaa makũnĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
Kũlya Ũmanyĩw’e Mbivilia Ũte Kũĩva Kĩndũ
Twĩkaa Ata Ĩla Tũũmanyĩsya Mũndũ Mbivilia?
Ngũsĩ sya Yeova nthĩ yonthe nĩsyĩsĩkĩe kwĩsĩla mũvango wa kwĩmanyĩsya na andũ Mbivilia vate ndĩvi. Sisya ũndũ mekaa ũu.


text:
Ĩsomo ya 3
Is the Good News Really From God?
1. Mũandĩkĩthya wa Mbivilia nũũ?
Ũvoo mũseo wa kana andũ makekala tene na tene kũũ nthĩ nũandĩkĩtwe Mbivilianĩ. (Savuli 37:29) Mbivilia yĩ na mavuku manini 66. Ngai atũmĩie aũme aĩkĩĩku vakuvĩ 40 kũmaandĩka. Mavuku atano ma mbee maandĩkiwe nĩ Mose kwa ĩvinda ya myaka vakuvĩ 3,500 mĩvĩtu. Ĩvuku ya mũthya yaandĩkiwe nĩ mũtũmwa Yoana myaka mbee wa 1,900 mĩvĩtu. Nĩ mawoni ma ũũ ala aandĩki ma Mbivilia maandĩkie? Ngai atũmĩie veva wake mũtheu kũneena na aandĩki ma Mbivilia. (2 Samueli 23:2) Maandĩkie mawoni ma Ngai, ti mawoni moo ene. Kwoou Yeova nĩwe Mũandĩkĩthya wa Mbivilia.
2. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũĩkĩĩthya kana Mbivilia nĩ ya w’o?
Nĩtwĩsĩ kana Mbivilia yumĩte kwa Ngai nũndũ yathanaa ĩte ũvĩtya ĩũlũ wa ũndũ ĩvinda yũkĩte yĩkethĩwa yĩilyĩ. Vaiĩ mũndũ ũtonya kwĩka ũu. (Yosua 23:14) No Ngai Mwene Vinya W’onthe ũtonya kũweta ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte ya mũndũ ate ũvĩtya.
Tũtonya kwĩkwatya ĩvuku kuma kwa Ngai yĩthĩwe yĩte maela, na nĩ w’o Mbivilia yĩilyĩ. Mbivilia mbilioni mbingĩ ninyaĩĩkĩtw’e kwa ithyomo maana maingĩ. O na kau nĩ ya tene, nĩyosanĩte na saenzi ya w’o. Ĩngĩ, aandĩki mayo 40 mayaavĩngana. * Vamwe na ũu, kĩla Mbivilia ĩwetete ĩũlũ wa wendo kĩtonya kuma kwa Ngai wa w’o weka, ũla nĩ Ngai wa wendo, na yĩ na vinya wa kũalyũla andũ makaseũva. Maũndũ asu ma w’o maĩkĩĩthasya andũ milioni mbingĩ kana Mbivilia nĩ Ndeto ya Ngai.
3. Mbivilia ĩneenete ĩũlũ wa kyaũ?
Ũndũ ũmwe mũnene Mbivilia ĩwetete nĩ ũvoo mũseo ĩũlũ wa kĩeleelo kya Ngai kĩ wendo kwelekela andũ. Maandĩko nĩmaeleasya ũndũ mwambĩlĩlyonĩ mũndũ waaisye ũathimo wa kwĩkala valatisonĩ kũũ nthĩ na ũndũ valatiso ĩkatũngĩĩwa.
Ĩngĩ, Ndeto ya Ngai yĩ na mĩao, myolooto, na ũtao. O na ĩngĩ, Mbivilia yĩ na ngelekany’o sya ũndũ Ngai wĩkanaa na andũ. Ngelekany’o isu itũmanyĩasya ũndũ Ngai ũilyĩ. Kwoou, Mbivilia no ĩkũtetheesye kũmũmanya Ngai. Nĩeleasya ũndũ ũtonya kũtw’ĩka mũnyanyae.
4. Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya ũelewe nĩ Mbivilia?
Kwa kũtũmĩa nzĩa ĩla Yesũ watũmĩie, kavuku kaa nĩkeũkũtetheesya ũelewe nĩ Mbivilia. Nĩwawetaa ĩandĩko yĩmwe ĩtina wa yĩngĩ na aielesya nĩ kana andũ “mamanye Maandĩko.”
Nĩ maũndũ manini mendeeasya mũno ta ũvoo mũseo kuma kwa Ngai. Ĩndĩ, andũ amwe maiwosaa ta wa vata, o na angĩ nĩmathataw’a nĩw’o. Ndũkakw’e ngoo. Nĩ kana wĩthĩwe na wĩkwatyo wa kũtanĩa thayũ ũtathela ĩvinda yũkĩte, no nginya ũmũmanye Ngai.
^ kal. 3 Sisya kavuku Kitabu kwa Ajili ya Watu Wote.
ĨMANYĨSYE MŨNANGO
What Does the Bible Really Teach?
The Bible
—A Book From God
How can the Bible help you cope with personal problems? Why can you trust its prophecies?
What Does the Bible Really Teach?
What Is the Truth About God?
Do you think God cares about you personally? Learn about his personality and how you can draw close to him.


text:
Manenge Ndaĩa Ala Maĩlĩte Kũnengwa Ndaĩa
“Ũathimo, na nguma, na ndaĩa, na ũtonyi, nĩ sya ũla wĩkalĩte kĩvĩlanĩ kya ũsumbi, na wa Katena, kũvika tene na tene.”
MBATHI: 9, 14
1. Nĩkĩ andũ amwe maĩlĩte kũnengwa ndaĩa, na twĩneenea kyaũ?
MŨNDŨ ũmũnengete ndaĩa nĩ mũndũ ũmũkuaa kwa nzĩa ya mwanya na wĩthĩawa na kĩkĩo kũmwelekela. Na nengĩ nĩ kana tũnenge mũndũ ndaĩa ĩsu no nginya ethĩwe e kĩanda kya mwanya ũkwatĩĩe kana akethĩwa e ũndũ wĩkĩte wa vata. Kwoou no ũseo tũkekũlya-ĩ, ‘We nũũ twaĩlĩte kũnenga ndaĩa, na ve ũseo mwaũ wa kũnengane ndaĩa?’
2, 3. (a) Nĩkĩ Yeova waĩlĩte kũnengwa ndaĩa? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.) (b) Nũũ Katena kala kawetetwe ĩandĩkonĩ ya Ũvuan’yo 5:13, na nĩkĩ waĩlĩte kũnengwa ndaĩa?
2 O tondũ ĩandĩko ya Ũvuan’yo 5:13 yĩwetete, ‘ũla wĩkalĩte kĩvĩlanĩ kya ũsumbĩ na Katena’ nĩmaĩle kũnengwa ndaĩa. Kĩlungu kya 4 kya ĩvuku yĩu nĩkĩtũnengete kĩtumi kĩmwe kya kũnenga Yeova ndaĩa. Kĩlungunĩ kĩu syũmbe sya veva syũkĩlĩtye mawasya iimũkumya Yeova, “ũla wĩ thayũ kũvika tene na tene.” Imũkumasya ikyasya: “Nĩwaĩle we, Mwĩaĩi waitũ na Ngai waitũ, kwosa ndaĩa na nguma na vinya: nĩkwĩthĩwa nĩwoombie syĩndũ syonthe, na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.”—Ũvu. 4:9-11.
3 Katena kau nĩ Yesũ Klĩsto. Mbivilia yaĩtye nĩwe “Katena ka ĩlondu ka Ngai, kala keumya naĩ ya nthĩ.” (Yoa. 1:29) O na yaĩtye kana e ĩũlũ mũno kwĩ mũndũ o na wĩva waatw’ĩka mũsumbĩ. Ĩwetete kana Yesũ nĩ “Mũsumbĩ wa asumbĩ, na Mwĩaĩi wa eaĩi; ũla e weka ũtakwatawa nĩ kĩkw’ũ, ũtwĩe kyeninĩ kĩtathengeeka; o na vai mũndũ waamwona, o na ndatonya ũmwona.” (1 Tim. 6:14-16) Ndeto isu nĩ sya w’o nũndũ nĩ mũsumbĩ ũngĩ wĩva waaĩthemba we mwene akw’e kwondũ wa naĩ sitũ? Kwoou o naku tyo ũkwĩw’a waĩle kũkĩlya wasya waku vamwe na mawasya ma nguthu sya alaĩka ala meũmũkatha mayasya: “Katena kala kooaiwe nĩwaĩle kwosa vinya, na ũthwii, na ũĩ, na ũtonyi, na nguma, na ndaĩa, na ũathimo”?—Ũvu. 5:12.
4. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa ũĩ kũmũnenga Yeova na Klĩsto ndaĩa?
4 No nginya tũmũnenge Yeova na Klĩsto ndaĩa. Nĩkĩ? Nũndũ tũkaema kwĩka ũu tũikwata thayũ ũtathela. Ndeto ila Yesũ waneenie ĩvukunĩ ya Yoana 5:22, 23 niũtũĩkĩĩthya ũndũ ũsu. Aisye atĩĩ: “Ĩthe ndasilĩlaa mũndũ, ĩndĩ anengete Mwana ũsili w’onthe; nĩ kana onthe mamũtaĩae Mwana, o ũndũ mamũtaĩaa Ĩthe. Ũla ũtamũtaĩaa ũla Mwana, ũsu ndataĩaa Ĩthe ũla wamũtũmie.”—Soma Savuli 2:11, 12.
5. Nĩkĩ twaĩlĩte kwĩthĩwa na ndaĩa na kĩkĩo kwa andũ onthe?
5 Andũ moombiwe na “mũvw’ano wa Ngai.” (Mwa. 1:27) Kwoou aingĩ moo nĩmethĩawa na nguma ta ila sya Ngai, o na kau kĩla ũmwe onanasya nguma isu kwa kĩwango kĩ kĩvathũkany’o na ũla ũngĩ. Kwa ngelekany’o, andũ moombiwe matonya kwendana, kwĩkana nesa, na kwĩw’anĩa tei. O na moombiwe na wasya wa ngoo. Na o na kau mavinda amwe wasya ũsu nũmakengaa kana ũkamasya, kaingĩ nũmatavasya ũla ũseo na ũla ũthũku, ũla ũlũngalu na ũla ũte ũlũngalu, kana ũla waĩle na ũla ũtaĩle. (Alo. 2:14, 15) O na ĩngĩ, andũ aingĩ mendete syĩndũ ntheu na mbanake. Na vai mũndũ ũtendaa kwĩkalany’a na ala angĩ nesa. Kwoou mo andũ, methĩwe nĩmesĩ kana mayĩsĩ, nĩmonanasya kana nĩmekũatĩĩa ngelekany’o ya Yeova kwa nzĩa ĩmwe kana ĩngĩ. Nũndũ wa ũu nĩtwaĩlĩte kwĩthĩwa na ndaĩa na kĩkĩo kwa andũ onthe.—Sav. 8:5.
NENGA ALA ANGĨ NDAĨA KWA NZĨA ĨLA YAĨLE
6, 7. O na kau Ngũsĩ sya Yeova ninengae andũ ndaĩa, syĩ kĩvathũkany’o ata na andũ aingĩ?
6 No nginya tũthime maũndũ nesa nĩ kana tũmanye twĩnenga mũndũ ndaĩa yĩana ata. Andũ aingĩ nĩmaĩtw’e vyũ nĩ veva ũla wĩ nthĩ ĩno ya Satani. Nĩkyo kĩtumi wonaa andũ maikumya aũme na aka amwe ta meũmathaitha vandũ va kũmanenga o ndaĩa ĩla ĩmaĩle. Moona atongoi ma ndĩni, ma siasa, athaũki me nguma, na andũ angĩ me nguma ĩũlũ wa nthĩ, mamambatasya vyũ ũkethĩa memakua ta ngai. Nũndũ wa ũu, andũ ma mũika, o na ala akũũ, mamonaa ta mo ngelekany’o yoo na ti vinya kwĩthĩa maiatĩĩa mwĩkalĩle woo, tũmaũndũ tũna mekaa, kana mayĩkĩa ngũa o tamo.
7 Aklĩsto ala ma w’o mayĩthĩawa na woni ta ũsu. Nĩmesĩ kana eka Klĩsto, vai mũndũ ũngĩ twaĩle kwĩsa kũmwona ta ngelekany’o nzeo vyũ kwitũ. (1 Vet. 2:21) Ngai ndatanaa ĩla woona tũinenga andũ ndaĩa ĩvĩtũkĩte ĩla twaĩle kũmanenga. Na nũseo tũkekalaa tũlilikene ndeto ii sya vata: “Onthe nĩmeekie naĩ, na maivikĩaa ũtaĩo wa Ngai.” (Alo. 3:23) Vai mũndũ o na ũmwe twaĩle kũmũnenga ndaĩa nginya ũkethĩa no ta tũũmũthaitha.
8, 9. (a) Ngũsĩ sya Yeova ikuaa ata anene ma silikalĩ? (b) Nĩ ĩndĩĩ tũtesa kũkwatĩanĩa na anene ma silikalĩ?
8 Ve andũ methĩawa na ũkũmũ maũndũnĩ ma kũũ nthĩ. Kwa ngelekany’o, athũkũmi ma silikalĩ nĩmanengetwe ũkũmũ wa kũĩkĩĩthya mĩao nĩyaatĩĩwa na laiaa nĩsyakwata kĩla syĩ na vata nakyo. Kĩla mũndũ nũtethekaa nĩ kĩthito kyu kyoo. Nũndũ wa ũu mũtũmwa Vaulo ataie Aklĩsto amea nĩmenyivĩsye anene ma silikalĩ ta “ala me na ũkũmũ.” Aisye atĩĩ: “Nengai onthe kĩla kyaĩle: koti kwa ũla waĩlwe nĩ kũmĩw’a kotĩ: . . . ndaĩa kwa ũla waĩlwe nĩ kũtaĩwa.”—Alo. 13:1, 7.
9 Kwosana na kĩu, Ngũsĩ sya Yeova syĩkalaa syĩyũmbanĩtye kũnenga anene ma silikalĩ ndaĩa o ũndũ anene asu matonya kwĩthĩwa mayenda kana o ũndũ kĩthĩo kya nthĩ yoo kĩilyĩ. Nĩtũmakwataa kw’oko ĩla mekwĩanĩsya mawĩa moo. Ĩndĩ Maandĩko nĩmatwonetye nesa nĩ va tũtaĩle kũvĩtũka ĩla tũũmanenga ndaĩa na ĩla tũũmakwata mbau. Tũyĩsa kũtũla mĩao ya Ngai kana kwĩlikya siasanĩ sya nthĩ ĩno nĩ kana tũtw’ĩke nĩtũũkwatĩanĩa namo.—Soma 1 Vetelo 2:13-17.
10. Athũkũmi ma Yeova ma tene moonanisye ata kana nĩmanengete ndaĩa silikalĩ na anene mayo?
10 Twĩ na ngelekany’o nzeo ya athũkũmi ma Yeova ma tene nĩkwĩthĩwa mo nĩmanengete ndaĩa silikalĩ na anene mayo. Kwa ngelekany’o, ĩvinda yĩla Ũsumbĩ wa Lomi weeaĩe andũ maandĩkĩthye masyĩtwa moo, Yosevu na Meli nĩmaendie kwĩka ũu. Maangie nthĩ nginya Mbethi-leemu o na kau Meli akilĩlye kũsyaa kana kake ka mbee. (Luka 2:1-5) O na ĩvinda yĩngĩ Vaulo nĩwasikatiwe mbee wa Mũsumbĩ Elote Akiliva na ngavana weetawa Vesito, ũla waũngamĩe kĩsio kya Yutia kĩla kyasumbĩkĩtwe nĩ Alomi. Ĩndĩ nĩwamanengie ndaĩa ĩla ĩmaĩlĩte yĩla weeteteaa.—Meko 25:1-12; 26:1-3
11, 12. (a) Nĩkĩ ndaĩa ĩla tũnengae anene ma silikalĩ tiyo tũnengae atongoi ma ndĩni? (b) Kwaendie ata ĩla Ngũsĩ ĩmwe ya Austria yanengie mũndũ mũna wa siasa ndaĩa?
11 Kĩla Ngũsĩ sya Yeova itekaa nĩ kũnenga atongoi ma ndĩni ndaĩa ya mwanya, o na kau no kwĩthĩwa atongoi asu mekwatasya kũnengwa ndaĩa ĩsu. Kĩtumi kya kũlea kwĩka ũu nũndũ ndĩni sya ũvũngũ imanyĩasya ũvũngũ ĩũlũ wa Ngai na Ndeto yake. Kwoou atongoi asu ma ndĩni tũmanengae ndaĩa o ta andũ ala angĩ, ĩndĩ tũimanengae ndaĩa ya mwanya. O na no ũlilikane kana Yesũ eetie atongoi ta asu angangany’a na atongoi mate metho. (Mt. 23:23, 24) Ĩndĩ mavinda amwe kũnenga anene ma silikalĩ ndaĩa ĩla ĩmaĩlĩte no kũete mosyao maseo, o na amwe tũteĩmataĩĩe.
12 Kwasũanĩa ngewa ĩno ya mwana-a-asa waĩ kĩthito weetawa Leopold Engleitner. Mwana-a-asa ũsu aĩ wa Austria na akwatiwe nĩ asikalĩ ma Nazi na atwawa na ngalĩ ya mwaki nginya kambinĩ ya mathĩna ya Buchenwald. Ngalĩnĩ ĩsu vaĩ mũvungwa ũngĩ o take weetawa Dr. Heinrich Gleissner. Ũsu nake aĩ mũndũ wa siasa wa nthĩ ya Austria na nĩwamenetwe nĩ kyama kya Nazi. Ĩndĩ me ngalĩnĩ ĩsu Mwana-a-asa Engleitner nĩwatavisye Gleissner ĩũlũ wa mũĩkĩĩo wake e na ndaĩa, nake Gleissner nĩwamwĩthukĩĩsye nesa. Kaũ wa Kelĩ wa Nthĩ Yonthe wathela, Gleissner atũmĩie ũkũmũ ũla waĩ naw’o kũtetheesya Ngũsĩ sya Austria mavinda maingĩ mũno. No kwĩthĩwa o naku wĩsĩ ngewa ingĩ o ta ĩsu syonanĩtye ũseo ũla wĩthĩawa ĩla Ngũsĩ syanenga anene ma silikalĩ ndaĩa ĩla Mbivilia yĩĩte Aklĩsto nĩmamanenge.
ANGĨ ALA TWAĨLE KŨMANENGA NDAĨA
13. Naaũ mũno mũno twaĩlĩte kũmanenga ndaĩa, na nĩkĩ?
13 Nĩtwaĩlĩte kwĩthĩwa na ndaĩa na kĩkĩo kwelekela ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ. Na mũno mũno atumĩa nĩmaĩlĩte ndaĩa ĩsu nĩkwĩthĩwa nĩmo matũsyaĩĩasya. (Soma 1 Timotheo 5:17.) Nĩtũnengae atumĩa ndaĩa o na methĩwe nĩ ma nthĩ yĩva, kĩsomo kyoo kĩana ata, mesĩkĩe ata, kana ũkwati woo wĩana ata. Mbivilia ĩmetĩte “mĩthĩnzĩo,” na Ngai nũmatũmĩaa mũno kwĩanĩsya mavata ma andũ make. (Aev. 4:8) Kwamba kũsũanĩa ĩũlũ wa atumĩa ma kĩkundi, asyaĩĩsya ma mũthyũlũlũko, vamwe na ala me Kamitiinĩ sya Ovisi wa Ũvonge, na ala me Nzamanĩ Ĩla Ĩtongoesye. Ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ ma ĩvinda ya atũmwa nĩmanengete ala matongoetye ndaĩa nene, na ũu now’o o naitũ twĩkaa. Ĩndĩ o na kau amwe moo nĩmesĩkĩe mũno, tũimakumasya ta tũũmathaitha, na ĩla me naitũ tũyambĩĩaa kwĩkua ta tũũngye na alaĩka. Kĩvathũkany’o na ũu, twĩthĩawa na ndaĩa na kĩkĩo kũmelekela nũndũ wa kĩthito kyoo na wĩnyivyo ũla methĩawa naw’o.—Soma 2 Akolintho 1:24; Ũvuan’yo 19:10.
14, 15. Weta kĩvathũkany’o kĩla kĩ vo katĩ wa atongoi ma ndĩni na atumĩa Aklĩsto.
14 Atumĩa ta asu nĩ aĩthi methĩawa menyivĩtye. Kĩndũ kĩmwe kyonanasya kana nĩmenyivĩtye nĩ kana mo mayĩtĩkĩlaa kũkuwa tondũ andũ me nguma ma nthĩ ĩno makuawa. Kyu nĩkĩmavathũkanasya na atongoi aingĩ ma ndĩni ũmũnthĩ vamwe na atongoi ala maĩ kw’o ĩvinda ya Yesũ. Aisye ũũ ĩũlũ woo: “Nĩmendaa vandũ va mbee mbokanĩ, na ivĩla sya mbee masinakokenĩ, na kũkethw’a ing’ang’anĩ.”—Mt. 23:6, 7.
15 Aĩthi ma w’o ma Kĩklĩsto nĩmenyivasya na kũatĩĩa ndeto ii sya Yesũ: “Inyw’ĩ mũiketwe Lavai: nũndũ mũmanyĩsya wenyu nĩ ũmwe, na inyw’onthe mwĩ ana ma ĩthe ũmwe. Na mũikamwĩte mũndũ o na wĩva ĩthe wenyu kũũ nthĩ: nũndũ Ĩthe wenyu nĩ ũmwe, ũla wĩ ĩtunĩ. O na mũiketwe eaĩi: nũndũ mwĩaĩi wenyu nĩ ũmwe, nĩwe Klisto. Ĩndĩ ũla mũnene mbee katĩ wenyu akeethĩwa e mũthũkũmi wenyu. Na o ũla ũkenenevya [akanyivw’a]; na o ũla ũkenyivya akanenevw’a.” (Mt. 23:8-12) Wasũanĩa kĩu no ũelewe nĩkĩ Ngũsĩ ĩũlũ wa nthĩ yonthe syendete atumĩa ala methĩawa ikundinĩ syoo na nĩkĩ imanengae ndaĩa.
16. Nĩkĩ waĩlĩte kũendeea kwĩkĩa kĩthito ũnenge ala angĩ ndaĩa ĩla yaĩlĩte?
16 Mũndũ nũtonya kũkua ĩvinda ayĩsa kũmanya naaũ maĩle kũnewa ndaĩa na emanenga ndaĩa ĩana ata. O namo Aklĩsto ma mbee no makuie ĩvinda. (Meko 10:22-26; 3 Yoa. 9, 10) Ĩndĩ tweekĩa kĩthito tũatĩĩe kĩla Mbivilia ĩwetete ĩũlũ wa kũnengane ndaĩa, tũikethĩwa tũitethya wĩa wa mana. Kũnenga angĩ ndaĩa ĩla Yeova wendaa tũmanenge nĩkũetae moathimo maingĩ.
ŨSEO WA KŨNENGANE NDAĨA ĨLA YAĨLĨTE
17. Ve ũseo ũmwe wĩva wa kũnenga ndaĩa ala maĩlĩte kũnengwa ndaĩa ũtũinĩ?
17 Twanenga ndaĩa ala maĩlĩte kũnengwa ndaĩa ũtũinĩ witũ, nĩ laisi mũno makatetea wĩa witũ wa kũtavany’a. Na kaingĩ kyu nĩkĩtumaa andũ menda wĩa witũ. Kwa ngelekany’o, myaka mĩna mĩvĩtu vainia wĩtawa Birgit wa Germany, nĩwaendie sukulu kwona kamwĩlĩtu kake kayosa valũa wa kũmina sukulu. Alimũ meeie Birgit kana nĩmatanĩĩte mũno myaka ĩla mekalanĩtye na syana Ngũsĩ sukulunĩ ĩsu. Mamwĩie mew’a thĩna makesa kwĩthĩwa mate na syana Ngũsĩ sukulunĩ ĩsu yoo. Nake Birgit ameie atĩĩ: “Syana sitũ nimanyĩĩtw’e kũatĩĩa myolooto ya Ngai mĩkalĩlenĩ yasyo, na mwolooto ũmwe nĩ kũnenga alimũ ndaĩa na kwĩthĩwa na kĩkĩo.” Nĩvo ĩndĩ mwalimũ ũmwe waisye: “Syana syonthe ikatutya ila syaku, wĩa wa walimũ wĩthĩwa wĩ mũyo mũno.” Ũmwe wa alimũ asu nĩwaendie ũmbanonĩ mũnene ũla weekĩiwe Leipzig ĩtina wa syumwa nini.
18, 19. Twaĩlĩte kũlilikana kyaũ ĩũlũ wa kũnenga atumĩa ndaĩa?
18 Ndeto ya Ngai yĩ myolooto mĩlũngalu na mĩseo ĩla ĩtũtetheeasya kũnenga atumĩa ma kĩkundi ndaĩa ĩla ĩmaĩlĩte. (Soma Aevelania 13:7, 17.) Nĩtwaĩlĩte kũmakatha nũndũ wa kĩthito kyoo na tũitata vyũ tũatĩĩe maũndũ ala matũtavasya. Kwĩka ũu no kũmatetheesye maendeee kwĩanĩsya kĩanda kyoo me atanu. Ĩndĩ ũu ti kwasya twaĩle kũtataa kwĩka maũndũ ũndũ mũtumĩa mũna wĩ nguma wĩkaa. Ta kwa ngelekany’o, kwĩkĩa ngũa ũndũ wĩkĩaa, na kũneena ũndũ ũneenaa ayumya ũvoo kana aiea ngewa na andũ angĩ. Tũkeka ũu tũeleeka naĩ. Tũyaĩlĩtwe kwĩsa kũlwa kana o nake mũtumĩa ũsu no mũndũ wĩ na naĩ. Na ũla twaĩlĩte kũatĩĩa na kwĩyĩelekany’a nake no Klĩsto.
19 Ũndũ ũngĩ nĩ kana ĩla twanenga atumĩa ndaĩa ĩla yaĩlĩte na twatata tũikamakue tondũ andũ me nguma ma nthĩ ĩno makuawa, twĩthĩawa tũimatethya. Kyu kĩmatetheeasya maikakwatwe nĩ mĩtũlyo, kana mambĩĩe kwĩkua ta andũ ma vata kana aseo kwĩ ala angĩ.
20. Tũtethekaa ata ĩla twanenga angĩ ndaĩa?
20 O na ithyĩ ene nĩtũtethekaa twanenga ala angĩ ndaĩa ĩla yaĩle. Ũseo ũmwe nĩ kana kĩu kĩtumaa tũsũanĩa angĩ vandũ va kwĩsũanĩa mũno. Nũndũ wa ũu, ĩla twesa kũnewa ndaĩa nĩ angĩ ti laisi tũkambĩĩa kwĩkua ta andũ ma vata mũno. O na kĩu nĩkĩtumaa twĩka o ũndũ ũseũvyo wa Yeova wĩkaa, nũndũ ũseũvyo ndũnengae mũndũ ndaĩa ya mwanya kũvĩtũka vala vamwaĩle, ethĩwe nĩ mwĩtĩkĩli kana ti mwĩtĩkĩli. Na ĩndĩ kwongela kĩu, kwĩka ũu kwonanasya twĩ na ũĩ nũndũ mũndũ tũnengete ndaĩa akesa kũtũsonokya tũyĩsa kũlulutĩka.
21. Nĩ ũseo wĩva mũnene wa kũnenga angĩ ndaĩa ĩla ĩmaĩlĩte?
21 Twanenga ndaĩa ala maĩlĩte kũnengwa ndaĩa nĩtũmũtanĩthasya Ngai, na vai ũseo ũvĩtũkĩte ũsu. Kwĩka ũndũ we wendete kwonanasya kana twĩ athaithi make aĩkĩĩku. Na kĩu nĩkĩmũnengae ũsũngĩo wa kũnenga kyũmbe kyonthe kĩla kĩmũvũthasya. (Nth. 27:11) Andũ aingĩ nthĩ ĩno mayĩsĩ nzĩa ĩla yaĩlĩte ya kũnengane ndaĩa. Ĩndĩ ithyĩ tũtũngaa mũvea ta kĩ kwona twĩsĩ ũndũ Yeova wendaa tũnenge angĩ ndaĩa!


text:
Wakyumwa, Matukũ 28, Mwei wa 5
Syĩndũ [sya Ngai] ila itonekaa kuma nthĩ yoombwa nikwoneka nesa, ikĩmanyĩka ũndũ wa ila syoombiwe, nasyo nĩ vinya wake wa tene na tene na Ũ-Ngai wake.—Alo. 1:20.
Ve maũndũ maingĩ Yeova wĩkĩte akonany’a kana nũtwendete mũno. Kwamba kũvindĩĩsya ũndũ syĩndũ imwe Ngai woombie syĩthĩawa syĩ sya ũsengy’o. Kwĩ ikundi sya ndata mbilioni mbingĩ mũno na kĩla kĩkundi kĩthĩawa na ndata mbilioni mbingĩ vyũ. Nthĩ yitũ yĩ kĩkundinĩ kĩmwe (Milky Way) na ĩla ndata yĩtawa syũa. Nayo syũa yĩu keka yĩi vo, vai kĩndũ kĩthĩwa thayũ kũũ nthĩ. Wũmbi ũsu w’onthe ũtũĩkĩĩthasya vyũ kana kwĩ Mũmbi, na ũituma tũmanya maũndũ amwe ĩũlũ wake. Kwa ngelekany’o, nũtumaa tũmanya kana e vinya, nĩ mũĩ, na nũtwendete. Syĩndũ syonthe ila Yeova woombie kũũ nthĩ asyũmbie nesa nĩ kana syaĩle syũmbe ila syĩkalaa kũũ nthĩ. Kwa ngelekany’o, andũ amaseũvĩsye mũũnda mwanake mũno, na asyoka amombĩa kĩlĩko kĩte na naĩ na mĩĩ ĩtonya kwĩkala tene na tene. (Ũvu. 4:11) Na ti ũu wĩ w’oka. No we ũla “ũnengae mĩĩ yonthe lĩu; nũndũ ũseo wake wĩ wendo nĩwĩkalaa tene na tene.”—Sav. 136:25. w15 11/15 3:7, 8
Wakwambĩlĩlya, Matukũ 29, Mwei wa 5
Nyie nĩ vamwe nenyu.—Mt. 28:20.
Mũsumbĩ witũ nĩwĩthĩĩtwe aitũnenga mĩio tũtonya kũtũmĩa tũtetheesye andũ aingĩ metĩkĩle ũvoo wa Ũsumbĩ. Mĩio ĩmwe twamĩtũmĩie kwa ĩvinda ya myaka ta ĩkũmi kana o vandũ vau, nayo ĩngĩ nĩtũmĩtũmĩaa o na ũmũnthĩ. Ĩndĩ mĩio ĩsu yonthe nĩtũtetheesye kwongela ũtũĩka witũ wa kũtavany’a. Mũio ũmwe watetheeisye aingĩ mamanyĩe kũtavany’a nĩ kaati ya kumya ũkũsĩ. Kaati ĩsu yambĩĩe kũtũmĩwa mwakanĩ wa 1933. Kaati ĩsu yaĩ na ũvoo mũkuvĩ wa Mbivilia. Nayo nĩyatethasya maũndũnĩ maingĩ. Kwa ngelekany’o, o na kũtw’ĩka atavany’a amwe maĩ na wendi mwingĩ mũno wa kũtavany’a, maĩ nthoni na mayeethĩawa mesĩ kĩla matonya kũtavya mwene nyũmba. Angĩ namo maĩ andũ ma ngewa. Nũndũ wa ũu mavinda maingĩ mayatavanasya na ũĩ nũndũ matũmĩaa ndatĩka nini ila me nasyo mamwonoeesye mwene nyũmba kĩla kyonthe mesĩ! Vandũ va wĩa ũsu w’onthe, kaati ya kumya ũkũsĩ nĩyo yaneenaa vandũ va mũtavany’a. w15 11/15 5:3-6
Wakelĩ, Matukũ 30, Mwei wa 5
Nĩmataĩe syĩtwa ya Yeova. —Sav. 148:13.
Ve mĩsoa mingĩ mũno Mbivilianĩ yonanĩtye vata wa ĩsyĩtwa ya Ngai na vata wa kũthew’a kwayo. (Kuma 3:15; Sav. 83:18; Isa. 42:8; 43:10; Yoa. 17:6, 26; Meko 15:14) Yeova Ngai nĩwe Mũandĩkĩthya wa Mbivilia na aveveeie aandĩki mayo matũmĩe ĩsyĩtwa yake mateũkĩa. (Esek. 38:23) Kwoou kũvetanga ĩsyĩtwa yĩkwatĩkanaa mavukunĩ ala ma tene mavinda ngili kauta kwonanasya kana mũndũ ndeũnenga Mũandĩkĩthya wa Mbivilia ndaĩa. Ũmũnthĩ maũndũ ala mekwonany’a kana nĩtwaĩlĩte kũtũmĩa ĩsyĩtwa ya Ngai maendeee kwongeleka. Kwa ngelekany’o, Mbivilia ya New World Translation ĩla yĩkĩtwe moalyũku ya 2013 yĩ na ĩsyĩtwa ya Ngai mavinda 7,216. Ũu nĩ kwonany’a kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyonekaa mavinda angĩ 6 mate ĩla Mbivilianĩ ĩngĩ ya 1984. Mavinda atano katĩ wa asu me ĩandĩkonĩ ya 1 Samueli 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Ĩsyĩtwa ya Ngai yatũngĩiwe mĩsoanĩ ĩsu ĩtano nũndũ ala Mavuku ma Ũkanga wa Mũnyũ me na ĩsyĩtwa ya Ngai mĩsoanĩ ĩsu. Mavuku asu ma Ũkanga wa Mũnyũ makũĩe ala maandĩkiwe na kĩthyomo kya Kĩevelania nĩ andũ meetawa Masoretes na myaka mbee wa 1,000. O na ĩngĩ ĩtina wa kũsoma mũnango mavuku angĩ ma tene, ĩsyĩtwa ya Ngai nĩyatũngiwe ĩandĩkonĩ ya Asili 19:18. w15 12/15 2:5, 6


text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | MBIVILIA ĨMANYĨASYA KYAŨ ĨŨLŨ WA THAYŨ NA KĨKW’Ũ?
Ĩkũlyo Yĩsaanĩasya Andũ Aingĩ
ANDŨ methĩawa na mawoni me kĩvathũkany’o ĩũlũ wa thayũ na kĩkw’ũ. Amwe maĩkĩĩaa kana mũndũ akw’a, nĩvatonyeka akaendeea kwĩthĩwa e kyũmbe kĩngĩ, kana akaendeea kwĩthĩwa thayũ vandũ vangĩ. Angĩ maĩkĩĩaa kana mũndũ akw’a, asyaawa ĩngĩ na ayĩendeea kwĩthĩwa thayũ. Namo angĩ maĩkĩĩaa kana mũndũ akw’a, ũu wake wĩthĩawa wathela.
Nũtonya kwĩthĩwa na woni wĩ kĩvathũkany’o na mawoni asu andũ methĩawa namo kwosana na ũndũ ũeetwe kana kĩthĩo kya kwenyu. Nĩkwĩthĩwa mawoni ĩũlũ wa ũndũ kwĩthĩawa ĩla mũndũ wakw’a me kĩvathũkany’o mũno, ve vandũ tũtonya kũkwata ũw’o ĩũlũ wa ũndũ ũsu?
Kwa myaka maana maingĩ, atongoi ma ndĩni nĩmethĩĩtwe maimanyĩsya kana thayũ wa mũndũ ndũkusaa. Vakuvĩ athaithi ma ndĩni syonthe ila nene maĩkĩĩaa kana thayũ ndũkusaa, na nũendeeaa kwĩkala wĩkalonĩ wa syũmbe sya veva ĩla mũndũ wakw’a. Athaithi asu nĩ ma ndĩni sya Kĩklĩsto, Hindu, Kĩyuti, Aisilamu, na ndĩni ingĩ. Namo andũ ma ndĩni ya Buddha maĩkĩĩaa kana mũndũ akw’a asyaawa ĩngĩ mavinda maingĩ ũndũ vatonyeka, na ũu ũituma ũtonyi wake wa kũsũanĩa wĩthĩwa ũseonĩ mwingĩ kana mũuonĩ mwingĩ. Na kĩu nĩkyo andũ ma ndĩni ya Buddha metaa Nirvana.
Nũndũ wa momanyĩsyo asu, andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmaĩkĩĩaa kana kĩkw’ũ nĩkyo kĩtumaa mũndũ athi wĩkalonĩ ũngĩ. Kwoou, andũ aingĩ monaa kĩkw’ũ kĩ kya vata nũndũ nĩkĩtumaa mũndũ athi kwĩkala thayũ ũngĩ, na monaa kwĩ kwenda kwa Ngai andũ makusae. Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa ũndũ ũsu? Wĩkũlw’a ũsome kĩlungu kĩla kĩatĩĩe na nũũkwata ũsũngĩo wa kwendeesya.


text:
“Soul” and “Spirit”
—What Do These Terms Really Mean?
WEEW’A ndeto “thayũ” na “veva” ũsũanĩaa kyaũ? Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana ndeto isu syonanasya kĩndũ kĩ nthĩnĩ witũ kĩtonekaa na kĩtakusaa. Masũanĩaa kana mũndũ akw’a kĩndũ kĩu nĩkyumaa mwĩĩnĩ na kĩikusaa. Nũndũ mũĩkĩĩo ũsu nũnyaĩĩkĩtw’e mũno, andũ aingĩ nĩmaseng’aa yĩla masoma kana Mbivilia ndĩmanyĩasya ũu. Ĩndĩ kwĩanana na Ndeto ya Ngai, thayũ na veva nĩ kyaũ?
ŨNDŨ NDETO “THAYŨ” ĨTŨMĨAWA MBIVILIANĨ
Sũanĩa ĩũlũ wa thayũ. Lilikana Mbivilia mbee yaandĩkiwe na kĩthyomo kya Kĩevelania na Kĩkiliki. Mayĩandĩka ĩũlũ wa thayũ, aandĩki ma Mbivilia matũmĩie ndeto ya Kĩevelania neʹphesh na ndeto ya Kĩkiliki psy·kheʹ. Ndeto isu syonekaa mavinda mbee wa 800 Mbivilianĩ. Nthĩnĩ wa Mbivilia ya Kĩkamba 1974, ndeto isu ialyũlĩtwe ta “mũndũ,” “nyamũ,” “thayũ,” “ngoo” na “veva.” Kwoou ndeto neʹphesh na psy·kheʹ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ kwonany’a (1) andũ, (2) nyamũ, kana (3) thayũ wa mũndũ kana wa nyamũ. Eka tũsũanĩe maandĩko amwe monanasya ũu.
Andũ. “Matukũ ma Noa, andũ [Kĩkiliki, psy·khe’] anini, namo nĩ nyanya, matangĩĩwe ũndũ wa manzĩ.” (1 Vetelo 3:
Nyamũ. Ĩũlũ wa wũmbi Mbivilia yaĩtye: “Ngai asya, Manzĩ nĩmausũwe nĩ wingĩ wa nyamũ [neʹphesh], syĩ thayũ na nyũnyi iũlũkae ĩũlũ wa nthĩ yayayanĩ. Na Ngai asya, nthĩ nĩyumye syũmbe [neʹphesh] syĩ thayũ o mũthemba wasyo, indo, na tũsamũ tũla tũtambũkaa, na nyamũ sya kũũ nthĩ o mũthemba wasyo: na kweethĩwa ũu.” (Mwambĩlĩlyo 1:
Thayũ ta mũndũ. Mavinda angĩ ndeto neʹphesh kana psy·khe yonanasya mũndũ mwene. Yeova eeie Mose atĩĩ: “Andũ onthe ala mamanthaa thayũ waku, [neʹphesh, Kĩevelania] nĩ akw’ũ.” (Kuma 4:19) Amaitha ma Mose mamanthaa kyaũ? Mamanthaa Mose mamũae. Yĩla Lakeli wasyaa mwana wake Mbenyamini, nĩkweethĩiwe “veva” [neʹphesh] wake ũkyuma (nũndũ nĩwakwie)” (Mwambĩlĩlyo 35:
Weemanyĩsya Ndeto ya Ngai mũnango ũkamanya kana vaiĩ vandũ o na vamwe Mbivilianĩ vonanasya “thayũ ndũkusaa” kana “ũtũaa tene na tene.” Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya, kana thayũ [neʹphesh kana psy·khe] no ũkw’e na nũkusaa.
ŨNDŨ “VEVA” WONANĨTW’E
Ĩndĩ yu eka tũsisye ũndũ ndeto “veva” ĩtũmĩawa Mbivilianĩ. Andũ angĩ masũanĩaa kana “veva” no ũndũ ũmwe na “thayũ.” Ĩndĩ ũu ti w’o nũndũ Mbivilia nĩyonanĩtye nesa kana “veva” na “thayũ” syĩ kĩvathũkany’o. Kĩvathũkany’o kyasyo nĩ kyaũ?
Aandĩki ma Mbivilia maalyũlĩte ndeto ya Kĩevelania ruʹach kana ndeto ya Kĩkiliki pneuʹma ta “veva” kana “mĩthũmũ.” Ithyomo sya mbee ila Mbivilia yaandĩkiwe nasyo ndeto ruʹach na pneuʹma syonanasya vinya wa thayũ wa syũmbe sya kũũ nthĩ. Kwa ngelekany’o Savuli 104:29 yaasya: “Nũvithaa ũthyũ waku, ikathĩna; Nĩwosaa mĩthũmũ [ruʹach]; yasyo, ikakw’a, Na kũsyoka kĩtoonĩ kyasyo.” Na Yakovo 2:26 yaĩtye: “Nũndũ o tondũ mwĩĩ ũte na veva [pneuʹma] nĩ mũkw’ũ.” Maandĩko aa meonanya kana “veva” [ruʹach] kana [pneuʹma] nĩ kĩla kĩtumaa mwĩĩ wĩthĩwa thayũ. Mwĩĩ ũte na veva [ruʹach] kana [pneuʹma] nĩ mũkw’ũ. Kwoou ndeto ruʹach Mbivilianĩ ndĩalyũlawa ta “veva” w’oka ĩndĩ no ĩalyũlawa ta “mĩvevo ya thayũ.” Kwa ngelekany’o, Ngai aisye ũũ ĩvinda ya mbua ya Noa: “Nakwa, sisya, nĩngũete kĩw’ũ kingĩ ĩũlũ wa nthĩ, kyanange mĩĩ yonthe, yĩna mĩvevo ya thayũ [ruʹach] nthĩnĩ wayo, ungu wa ĩtu, kyonthe kĩla kĩ kũũ nthĩ kĩkakw’a.” (Mwambĩlĩlyo 6:
Thayũ na veva ti ũndũ ũmwe. Mwĩĩ ndũthũkũma ũte na veva o ũndũ letiũ ĩtathũkũma ĩte na makaa. Kwasũanĩa ĩla weekĩa letiũ makaa, wamĩvingũa nĩyambĩĩaa kumya wasya nũndũ wa vinya ũla yaumya makaanĩ asu. Letiũ ĩsu ĩte na makaa, ndĩumya wasya. No ũndũ ũmwe na letiũ yĩla sitima watilĩka yĩineena. O ta ũu, veva nĩ vinya ũla ũtumaa mĩĩ yitũ yĩthĩwa thayũ. O ũndũ ũmwe na sitima, veva ndũtonya kwĩw’a kana kũsũanĩa. Ti ũndũ ũmwe na mũndũ. Ĩndĩ veva ũsu ũte vo, kana mĩvevo ya thayũ, mĩĩ yitũ “nĩsyokaa mũthanganĩ wake,” o ũndũ ĩvuku ya Savuli yaĩtye.
Ĩũlũ wa kĩkw’ũ ĩvukũ ya Mũtavan’ya 12:7 yaĩtye: “Kĩtoo kĩisyoka nthĩ o ũndũ kyailyĩ, na veva kũsyoka kwa Ngai ũla wonenganie.” Ĩla veva, kana mĩvevo ya thayũ, yauma mwĩĩnĩ, mwĩĩ nũkusaa na ũisyoka vala waumie mũthanganĩ. Nayo mĩvevo ya thayũ yĩisyoka vala yaumie kwa Ngai. (Yovu 34:
Nĩ wĩkwatyo wa vata mũno kũmanya ũu nĩw’o Ngai ũkeka andũ onthe ala makomete “mbũanĩ”! (Yoana 5:
Wenda kũmanya mũnango ĩũlũ wa ndeto “thayũ” na “veva” ũndũ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ, nũũkwata ũvoo mwingangĩ kavukunĩ Ni Nini Hutupata Tunapokufa? na ĩvuku Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko, mathangũ ma 221-226, 242-246, onthe makyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
Kĩlungu Kya 3
Ũndũ Mũtonya Kũmina Mathĩna Mũtwaanonĩ
“Ĩthĩwai mũkyendana mũno na wendo mũvyũ inyw’ĩ kwa inyw’ĩ; nũndũ wendo nũvw’ĩkaa wingĩ wa naĩ.”
Ĩla wambĩĩa kwĩkalany’a na mũndũ ũla ũtwaanĩte nake, nĩvatonyeka mũkethĩwa na mathĩna mana. Mathĩna asu nĩmatonya kumĩla nũndũ mũyosaa maũndũ ũndũ ũmwe, na nĩvatonyeka o na mosũanĩo na mawoni menyu makethĩwa me kĩvathũkany’o. O na ĩngĩ, mathĩna asu no maumane na andũ angĩ kana maũndũ mũteĩtaĩĩe.
Mavinda angĩ nĩtũtonya kwĩthĩwa tũte kwenda kwĩtĩkĩla kana twĩ na mathĩna, ĩndĩ Mbivilia yaĩtye kana twaĩle kũmina mathĩna ala matũkwata. (Mathayo 5:23, 24) Twaatĩĩa myolooto ya Mbivilia, tũkeethĩwa tũtonya kũmina mathĩna maitũ kwa nzĩa ĩla nzeo vyũ.
1 NEENEAI THĨNA ŨLA WAUMĨLA
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: “Ve ĩvinda ya . . . kũneena.” (Mũtavan’ya 3:1, 7) Kwoou ethĩwa nĩvaumĩla thĩna, manthai ĩvinda ya kũũneenea. Mũelesye kuma ngoonĩ mũndũ ũla ũtwaanĩte nake ũndũ ũkwĩw’a, na ũndũ ũũsũanĩa ĩũlũ wa thĩna ũsu. Ĩla ũũneena na kĩveti kyaku kana mũũme waku, nĩwaĩle ‘kũneenaa w’o’ mavinda onthe. (Aeveso 4:25) O na ĩla weew’a waũmĩw’a ngoonĩ, ĩsiĩĩe ndũkambĩĩsye ithokoo. Lilikana kana ethĩwa ũsũngĩo waku ti mũuu, ũu nũtonya kũtuma mwambĩĩa kũemanĩwa maũndũ manini mũno.—Nthimo 15:4; 26:20.
Ĩndĩ o na mwaemanwa, ndũkatũmĩe ndeto nthũku, o na ndũkaeke kũmwenda kana kũmũnenga ndaĩa mũndũ ũla ũtwaanĩte nake. (Akolosai 4:6) Neeneai thĩna ũsu na mĩtũkĩ na mũikavindanĩsye.—Aeveso 4:26.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
Mantha ĩvinda wĩ na ũla ũtwaanĩte nake mũneenee thĩna wenyu
Ĩla ũla ũngĩ ũkũneena, mwĩthukĩĩsye nesa na ndũkamũtilĩĩle, nũndũ o naku nũũkwata mwanya wa kũneena
2 ĨTHUKĨĨSYE NA ŨYĨELEWA
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: “Ĩthĩwai na wendo mũuu ene kwa ene; ndaĩanĩ, mataĩei ala angĩ mbee.” (Alomi 12:10) Nĩ ũndũ wa vata mũno kũsisya ũndũ ũmwĩthukĩĩasya mũndũ ũla ũtwaanĩte nake. Tata ũelewe nĩ woni wake, na ũyĩka ũu wĩ na ‘tei na wĩnyivyo.’ (1 Vetelo 3:8; Yakovo 1:19) Ndũkende o kwoneka nĩwĩthukĩĩsye. Ethĩwa nĩvatonyeka amba kũeka ũndũ ũla ũkwĩka na ũimwĩthukĩĩsya nesa, kana ũmũkũlye ethĩwa nĩmũtonya kũneenea ũndũ ũsu ĩvinda yĩngĩ. Na ethĩwa ũkamwonaa mũndũ ũsu ũtwaanĩte nake e mũtetheesya waku, ĩndĩ ti mũndũ wa kũsindana nake, ‘ndũkethĩawa wĩ mĩtũkĩ kũthata vevanĩ waku.’—Mũtavan’ya 7:9.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
Endeea kũmwĩthukĩĩsya ũla ũngĩ ũteũmũkananĩsya, o na ethĩwa maũndũ ala ũkũũtavya maiũkwendeesya
Ĩla ũla mũtwaanĩte ũkũneena, mwĩthukĩĩsye nesa nĩ kana ũelewe nĩ kĩla ũkũneena. Ĩka ũu kwa kwĩthukĩĩsya wasya wake, kũsisya ũndũ ũkwĩka ĩla ũkũneena, na ũndũ ũthyũ wake ũilyĩ
3 ĨKAI ŨNDŨ MWATW’A
ŨNDŨ MBIVILIA YAĨTYE: “Wĩanĩ w’onthe ve ũtandĩthyo; ĩndĩ kũneena kwa ilomo kwangĩĩtye ũkyanĩ.” (Nthimo 14:23) Kwĩw’ana ĩũlũ wa nzĩa ĩla nzeo ya kũmina mathĩna, kũitoetye. Nĩ mwaĩle kwĩka ũndũ inyw’elĩ mwatw’a. O na vala nĩmũtonya kwendeka mwĩkĩe kĩthito kingĩ nĩ kana mwĩanĩsye ũndũ mwatw’a, kwĩka ũu kũkamũetee moathimo. (Nthimo 10:4) Mweethĩwa na ngwatanĩo ĩla mũkwĩka maũndũ, mũkakwata “ĩtuvi ĩseo” kwondũ wa kĩthito kyenyu.—Mũtavan’ya 4:9.
ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA:
Nĩwaĩle kwĩtĩkĩlana na ũla ũtwaanĩte nake ĩũlũ wa matambya ala mwaĩle kwosa nĩ kana mũmine thĩna wenyu
Mavinda kwa mavinda, sisya wĩkĩte maendeeo meana ata


text:
KĨLUNGU KYA 1
Ngai Nũũ?
1, 2. Nĩ makũlyo meva andũ mekũlasya mavinda maingĩ?
SYANA nĩsyendete mũno kũkũlya makũlyo. No ũsielesye ũndũ mũna, ĩndĩ mavinda maingĩ ikũlasya, ‘Nĩkĩ?’ Na ĩla watata kũisũngĩa, no iũkũlye ĩngĩ, ‘Na nĩkĩ?’
2 Twĩthĩwe twĩ anini kana twĩ akũũ, ithyonthe nĩtwĩthĩawa na makũlyo. No twĩthĩwe na makũlyo ĩũlũ wa kĩla tũũya, kĩla tũkwĩkĩa, kana kĩla tũkũthooa. Kana no twĩthĩwe na makũlyo ma vata ĩũlũ wa thayũ na ĩvinda yĩla yũkĩte. Ĩndĩ twaema kũkwata mosũngĩo maseo ma makũlyo asu, no tũeke kũmantha mosũngĩo.
3. Nĩkĩ andũ aingĩ masũanĩaa kana mayĩsa kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ma vata ala mekũlasya?
3 Yo Mbivilia nĩyĩthĩawa na mosũngĩo ma makũlyo ma vata ala twĩkũlasya? Andũ amwe no masũanĩe kana Mbivilia yĩ na mosũngĩo asu, ĩndĩ ũyĩthĩa monaa yĩ vinya mũno kũeleeka. No masũanĩe kana no alimũ na atongoi ma ndĩni matonya kũsũngĩa makũlyo asu. Namo angĩ nĩmew’aa nthoni kũweta kana mayĩsĩ mosũngĩo ma makũlyo asu. We wĩona ata?
4, 5. Nĩ makũlyo meva ma vata wĩkũlasya? Nĩkĩ waĩle kũendeea kũmantha mosũngĩo?
4 No wĩthĩwe wendaa kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ta: Nĩkĩ noombiwe? Nĩ kyaũ kĩkangwata nakw’a? Ngai ailyĩ ata? Yesũ, ũla waĩ Mwalimũ wĩ nguma, aisye atĩĩ: “Voyai, na mũkanengwa; manthai, na mũkoona; vingũsyai, na mũkavingũĩwa.” (Mathayo 7:7) Ndũkaeke kũmantha mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya mũvaka ĩla ũkakwata mosũngĩo ma w’o.
5 Waendeea ‘kũmantha’ mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya, ũkamakwata Mbivilianĩ. (Nthimo 2:1-5) Mosũngĩo asu me laisi mũno kũeleeka. Maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya makatuma wĩthĩwa wĩ mũtanu ĩvindanĩ yĩĩ, na ũyĩthĩwa na wĩkwatyo mũseo wa ĩvinda yũkĩte. Ekai tũneenee ĩkũlyo yĩmwe yĩthĩnĩtye andũ aingĩ.
WE NGAI NŨTŨTHĨNĨKĨAA NA E TEI?
6. Nĩkĩ andũ amwe monaa kana Ngai ndathĩnĩkaa ĩla meũthĩna?
6 Andũ aingĩ masũanĩaa kana Ngai ndatũthĩnĩkĩaa. Monaa kethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa, nthĩ yaĩlĩte kwĩthĩwa yĩ kĩvathũkany’o vyũ na ũndũ yĩilyĩ. Nthĩ yusĩe makaũ, kĩmena, na mathĩna maingĩ. Andũ nĩmawaa, nĩmathĩnaa na nĩmakusaa. Na nĩkyo kĩtumi andũ amwe mekũlasya-ĩ, ‘Ethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa, nĩkĩ ũtavetangaa mathĩna?’
7. (a) Nĩ kwa nzĩa yĩva atongoi ma ndĩni mamanyĩasya andũ kana Ngai nde tei? (b) Nĩkĩ tũte na nzika kana Ngai tiwe waĩle kũtũlwa mũtĩ nũndũ wa maũndũ mathũku ala mekĩkaa?
7 Mavinda amwe atongoi ma ndĩni nĩmatumaa andũ maĩkĩĩa Ngai nĩ mũthũku na nde tei. Ĩla kweekĩka ũndũ mũthũku, maasyaa nĩ kwenda kwa Ngai. Maasyaa Ngai nĩwe ũkwendaa ũndũ ũsu wĩkĩke. Na ĩla masya ũu, methĩawa maimũtũla Ngai mũtĩ. Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai tiwe ũetae mothũku. Ĩandĩko ya Yakovo 1:13, yonanĩtye kana Ngai ndatataa mũndũ na maũndũ mathũku. Yaĩtye atĩĩ: “Mũndũ o na wĩva atatwa ndakasye, Nĩngũtatwa nĩ Ngai; nũndũ Ngai ndatonya kũtatwa nĩ ũthũku, o nake mwene ndatataa mũndũ.” Ndeto isu syĩonany’a kana o na kau Ngai ndasiĩaa maũndũ mathũku mayĩkĩka, tiwe ũtumaa mekĩka. (Soma Yovu 34:10-12.) Ekai twone ngelekany’o.
8, 9. Nĩkĩ ti ũndũ waĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala matũkwataa? Nengane ngelekany’o.
8 Kwasũanĩa mwanake wa mũika wĩkalaa na asyai make. Ĩthe wake nũmwendete mũno na nũmũmanyĩĩtye ũndũ ũtonya kwĩka motwi maseo. Ĩndĩ mwanake ũsu aileana na ĩthe wake na ayuma mũsyĩ. Ĩtina wa kuma mũsyĩ, ayambĩĩa kwĩka maũndũ mathũku na kwoou ailika thĩnanĩ. We no ũmũtũle mũtĩ ĩthe wa mwanake ũsu nũndũ ndaasiĩĩa mwanae ayuma mũsyĩ? Vate nzika ndwĩka ũu! (Luka 15:11-13) O ta ĩthe wa mwanake ũsu, Ngai ndaasiĩĩa andũ ĩla manyuvie kũleana nake na kwĩka maũndũ mathũku. Kwoou ĩla maũndũ mathũku meekĩka, tũlilikanae kana ti Ngai ũtumaa mekĩka. Ti ũndũ waĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ.
9 Ngai e na kĩtumi kĩseo mũno kya kũeka maũndũ mathũku maendeee kwĩkĩka. Ũkeemanyĩsya kĩla Mbivilia yaĩtye ĩũlũ wa ũndũ ũsu Kĩlungunĩ kya 11 kya ĩvuku yĩĩ. Ĩndĩ ndũkethĩwe na nzika kana Ngai nũtwendete na tiwe waĩle kũtũlwa mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala matũkwataa. Na ũw’o nĩ kana no Ngai ũtonya kũmina mathĩna maitũ.—Isaia 33:2.
10. Nĩkĩ tũte na nzika kana Ngai akamina mathĩna onthe ala maetetwe nĩ andũ athũku?
10 Mbivilia yonanĩtye kana Ngai nĩ mũtheu. (Isaia 6:3) Maũndũ onthe ala wĩkaa nĩ matheu na nĩ maseo. Na kwoou no tũmwĩkwatye vyũ. Andũ mayĩilyĩ ũu nũndũ mavinda amwe nĩmekaa maũndũ mataĩle. O na atongoi ala methĩawa me aĩkĩĩku vyũ, mai na ũtonyi wa kũmina mathĩna onthe ala maetawe nĩ andũ athũku. Vai mũndũ wĩ vinya ta Ngai, na nũndũ e ũtonyi, akamina mathĩna onthe ala maetawe nĩ andũ athũku. Akavetanga ũthũku tene na tene.—Soma Savuli 37:9-11.
NGAI EW’AA ATA ĨLA ANDŨ MEŨTHĨNA?
11. Ngai ew’aa ata ĩla ũũthĩna?
11 Ngai ew’aa ata ĩla woona maũndũ ala maendeee ĩũlũ wa nthĩ na ĩla woona ũithĩna? Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai “nũwendete sila wa katĩ.” (Savuli 37:28) Kwoou nĩwosaa kwa ũito maũndũ ala malũngalu na ala mate malũngalu. Ndendaa andũ maithĩna. Mbivilia yaĩtye kana Ngai ‘nĩweewie woo ngoonĩ yake’ ĩla woonie nthĩ yusĩe ũthũku ĩvindanĩ ya tene. (Mwambĩlĩlyo 6:5, 6) Ngai ndaaĩsa kũalyũka. (Malaki 3:6) Mbivilia yaĩtye kana Ngai nũkũsũvĩaa.—Soma 1 Vetelo 5:7.
12, 13. (a) Nĩkĩ twendete ala angĩ na tũmathĩnĩkĩaa? Twĩw’aa ata twoona mathĩna ala me kw’o ĩũlũ wa nthĩ? (b) Nĩkĩ tũtaĩle kwĩthĩwa na nzika kana Ngai akavetanga mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ?
12 O na ĩngĩ Mbivilia nĩyonanĩtye kana Ngai atũmbie na mũvw’ano wake. (Mwambĩlĩlyo 1:26) Ũu wĩonany’a kana Ngai atũmbie twĩ na ndaĩa nzeo ta syake. Kwoou ethĩwa we nĩ ũũmĩaa ĩla woona andũ maithĩna, Ngai nĩwe wĩw’aa aũmĩĩte mũnango ĩla andũ meũthĩna! Twĩsĩ ũu ata?
13 Mbivilia ĩmanyĩasya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:8) Ngai ekaa maũndũ onthe nũndũ wa wendo. Kwoou twendaa andũ ala angĩ nũndũ o nake Ngai nũmendete. Kwasũanĩa ĩkũlyo yĩĩ: Ũkethĩwa na ũtonyi, we no ũvetange mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ ĩũlũ wa nthĩ? Vate nzika ndũema kwĩka ũu nũndũ nĩwendete andũ. Nao nata Ngai? Nũndũ e ũtonyi na nũtwendete, akavetanga mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ. Ndũkethĩwe na nzika kana mawatho onthe ma Ngai ala mawetetwe mwambĩĩonĩ wa ĩvuku yĩĩ makeanĩa! Ĩndĩ nĩ kana ũĩkĩĩe mawatho asu vyũ, nĩwaĩle kũmanya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Ngai.
NGAI NŨKWENDA ŨMŨMANYE
14. Ngai etawa ata, na twĩsĩ ata kana nĩtwaĩle kũtũmĩa ĩsyĩtwa yake?
14 Ethĩwa nũkwenda kũtuma ndũũ na mũndũ, nĩ ũndũ wĩva wambaa kũmũtavya mbee? Ũmũtavasya ĩsyĩtwa yaku. We Ngai e ĩsyĩtwa? Ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana etawa Ngai kana Mwĩaĩi, ĩndĩ asu ti masyĩtwa make mwene. Asu no masyĩtwa ma ũnene, ta “mũsumbĩ” kana “mũtongoi.” Ngai nũtũtavĩtye kana ĩsyĩtwa yake nĩ Yeova. Savuli 83:18 yaĩtye: “Nĩ kana mamanye no we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, Nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Aandĩki ma Mbivilia nĩmatũmĩie ĩsyĩtwa ya Ngai mavinda ngili mbingĩ. Kwoou Yeova nĩwendaa ũmanye ĩsyĩtwa yake na ũiyĩtũmĩa. Ngai aũtavĩtye ĩsyĩtwa yake nĩ kana ũtw’ĩke mũnyanyae.
15. Ĩsyĩtwa Yeova yonanasya ata?
15 Ĩsyĩtwa ya Ngai, Yeova, yonanasya ũndũ wa vata mũno. Yonanasya kana Ngai nũtonya kwĩanĩsya ũndũ o na wĩva ũla wathana na nũtonya kwĩanĩsya kĩeleelo kyake. Vai kĩndũ kĩtonya kũmũsiĩĩa. No Yeova e weka ũtonya kwĩthĩwa na ĩsyĩtwa yonanasya ũu. *
16, 17. (a) Ĩsyĩtwa “Mwene Vinya W’onthe” yonanasya ata? (b) Ĩsyĩtwa ‘Mũsumbĩ wa tene na tene’ yonanasya ata? (c) Ĩsyĩtwa “Mũmbi” yonanasya ata?
16 O tondũ twoona, Savuli 83:18 yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yeova: ‘No we wĩ weka Wĩ Ĩũlũ wa Onthe.’ O na ĩngĩ ĩvuku ya Ũvuan’yo 15:3 yaĩtye atĩĩ: “Mawĩa maku nĩ manene na ma ũseng’ya, Mwĩaĩi Ngai, Mwene Vinya W’onthe; moendelo maku nĩ malũngalu na ma w’o, we Mũsumbĩ wa tene tene.” Ĩsyĩtwa ya Ngai ya ũnene “Mwene Vinya W’onthe” yonanasya ata? Yonanasya kana Yeova nĩwe wĩ na vinya mwingĩ vyũ kwĩ syũmbe syonthe ĩtunĩ na kũũ nthĩ. Nayo ĩsyĩtwa ya ũnene ‘Mũsumbĩ wa tene na tene’ yonanasya Yeova nde mwambĩlĩlyo kana mũminũkĩlyo. Ĩandĩko ya Savuli 90:2 yĩeleetye kana Ngai nĩ wa kuma tene na tene kũvika tene na tene. Ũndũ ũsu kote wa kwendeesya mũno!
17 Yeova e weka nĩwe Mũmbi. Ĩandĩko ya Ũvuan’yo 4:11 yaĩtye atĩĩ: “Nĩwaĩle we, Mwĩaĩi waitũ na Ngai waitũ, kwosa ndaĩa na nguma na vinya: nĩkwĩthĩwa nĩwoombie syĩndũ syonthe, na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” Syĩndũ syonthe ila ũtonya kũsũanĩa ta alaĩka, ndata ila syĩ matunĩ, matunda, na makũyũ, syoombiwe nĩ Yeova!
NŨTONYA KWĨTHĨWA MŨNYANYA WA YEOVA?
18. Nĩkĩ andũ amwe masũanĩaa mayĩsa kũtw’ĩka anyanya ma Ngai? Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa ũndũ ũsu?
18 Ĩla andũ amwe masoma ĩũlũ wa ndaĩa nzeo sya Yeova makwatawa nĩ wia na maisũanĩa ũũ: ‘Nũndũ Ngai e vinya mwingĩ vyũ, nĩ mũnene mũno, na e vaasa vyũ, vatonyeka ata akanthĩnĩkĩa?’ Ĩndĩ ũu nĩw’o Ngai wendaa tũsũanĩe? Aiee. Yeova endaa kũtũthengeea, na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye kana “nde kũasa na kĩla ũmwe waitũ.” (Meko ma Atũmwa 17:27) Ngai nĩwendaa ũmũthengeee, na weeka ũu athanĩte kana ‘akakũthengeea.’—Yakovo 4:8.
19. (a) Ũtonya kwĩthĩwa mũnyanya wa Ngai ata? (b) Nĩ ndaĩa syĩva sya Yeova ikwendeeasya vyũ?
19 Ũtonya kwĩthĩwa mũnyanya wa Ngai ata? Yesũ aisye atĩĩ: “Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.” (Yoana 17:3) Endeea kwĩmanyĩsya Mbivilia nũndũ kwĩka ũu kũkatuma ũmũmanya Yeova na Yesũ. Na weeka ũu, ũkakwata thayũ ũtathela. Kwa ngelekany’o, nĩtweemanyĩsya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:16) Ĩndĩ Ngai e ndaĩa ingĩ mbingĩ na nzeo. Mbivilia yaasyaa kana Yeova nĩ “Ngai wĩ tei na mũseo, ũtathataa mĩtũkĩ, na wĩ na wingĩ wa ũseo wĩ wendo na w’o.” (Kuma 34:6) Yeova nĩ ‘mũseo, na nĩwĩyũmbanĩtye kũekea.’ (Savuli 86:5) Ngai e wũmĩĩsyo na nĩ mũĩkĩĩku. (2 Vetelo 3:9; Ũvuan’yo 15:4, NWT) Waendeea kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ Mbivilianĩ ĩũlũ wa Yeova, ũkamanya mũnango ĩũlũ wa ndaĩa isu nzeo syake.
20-22. (a) Tũtonya ata kwĩthĩwa anyanya ma Ngai ethĩwa tũitonya kũmwona? (b) Waĩle kwĩka ata ethĩwa andũ meenda ũeke kwĩmanyĩsya Mbivilia?
20 Vatonyeka ata ũkethĩwa wĩ mũnyanya wa Ngai ethĩwa ndũtonya kũmwona? (Yoana 1:18; 4:24; 1 Timotheo 1:17) Ĩla weemanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Mbivilianĩ nũmũmanyaa nesa. (Savuli 27:4; Alomi 1:20) Waendeea kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Yeova ũkamwenda mũno na ũkeethĩwa na ngwatanĩo ndũmu nake.
21 O na ĩngĩ, ũkaelewa kana Yeova nĩwe Ĩthe waitũ. (Mathayo 6:9) Nĩwe ũtũnengete thayũ na nĩwendaa tũũtanĩe ũndũ vatonyeka. Maũndũ asu nomo ĩthe wĩ wendo wendeaa syana syake. (Savuli 36:9) Mbivilia ĩmanyĩasya kana no wĩthĩwe mũnyanya wa Yeova. (Yakovo 2:23) We kwasũanĩa kĩu. Yeova, Mũmbi wa syĩndũ syonthe, nũkwenda wĩthĩwe mũnyanyae!
22 Andũ amwe no makwĩe ũeke kwĩmanyĩsya Mbivilia nũndũ meona ta ũtonya kũtia ndĩni yaku. Ĩndĩ ndũketĩkĩle mũndũ o na wĩva aũsiĩĩe kwĩthĩwa mũnyanya wa Yeova. Nĩwe Mũnyanya ũla mũseo vyũ ũtonya kwĩthĩwa nake.
23, 24. (a) Nĩkĩ ũtaĩle kũeka kũkũlya makũlyo? (b) Twĩneenea kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
23 O ũendeee kwĩmanyĩsya Mbivilia, ve maũndũ amwe ũtakaeleawa. Ndũkew’e nthoni kũkũlya makũlyo kana kũkũlya ũtetheew’e. Yesũ aisye kana twaĩle kwĩthĩwa na wĩnyivyo ta syana nini. (Mathayo 18:2-4) Syana nikũlasya makũlyo maingĩ. Ngai nũkwenda ũkwate mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya. Kwoou ĩmanyĩsye Mbivilia nesa nĩ kana wĩthĩwe ũte na nzika kana maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya nĩmo ma w’o.—Soma Meko ma Atũmwa 17:11.
24 Nzĩa ĩla nzeo vyũ ya kũmũmanya Yeova nĩ kwĩmanyĩsya Mbivilia. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũkwĩmanyĩsya nĩkĩ Mbivilia yĩ kĩvathũkany’o na mavuku ala angĩ onthe.
^ kal. 15 Ethĩwa Mbivilia yaku ndĩtũmĩĩte ĩsyĩtwa Yeova kana ethĩwa nũkwenda kũkwata ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa kĩla ĩsyĩtwa ya Ngai yonanasya na ũndũ yĩtamũkawa, soma Maelesyo ma Mũthya namba 1.


text:
Nata Nathing’ĩĩw’a Nĩ Mũndũ Tũmanyane Kĩ-Mwĩĩ?
Nũtonya kũsũanĩa-ĩ. “Tyo ũseo kwĩka ũu?” “Yo kĩla mũndũ tyo wĩkaa ũlaalai-ĩ?”
Kwamba kũsũanĩa!
Ũw’o: Ti kĩla mũndũ wĩkaa ũlaalai.
Nũtonya kwĩthĩwa ũsomete ũkamanya kana andũ aingĩ nĩmekaa ũlaalai. Kwa ngelekany’o, ũkunĩkĩli wĩonany’a kana nthĩ ya Amelika andũ ma mũika 2 katĩ wa 3 methĩawa mekĩte ũlaalai maitw’ĩka nĩmamina sekondalĩ. Ũu wĩonany’a kana mũndũ 1 wa mũika katĩ wa 3 no we wĩthĩawa atekĩte ũlaalai, na manya kana ĩsu no namba nene.
Nata ĩũlũ wa ala methĩawa mekĩte ũlaalai? Akunĩkĩli nĩmethĩĩte kana aingĩ ma andũ asu ma mũika methĩawa mekĩte ũlaalai nĩmakwatawa nĩ ta thĩna ta ũmwe katĩ wa mathĩna aa me vaa ĩtheo.
Kũkw’a ngoo. Andũ aingĩ ma mũika ala meekie ũlaalai maasya kana nĩmeelilile nĩ kwĩka ũu.
Kwĩthĩwa mũtaĩkĩanĩĩte. Mwamina kwĩka ũlaalai, kĩla ũmwe ambĩĩaa kwĩkũlya ĩũlũ wa ũla ũngĩ, ‘Ethĩwa aaĩka ũlaalai na ũngĩ ũũ?’
Kwĩthĩwa ũte kwona maũndũ nesa. Twĩlĩtu twingĩ twĩthĩawa tũyenda mũndũ ũtonya kũtũsũvĩa, ti kũtũtũmĩa. Na tũmwana twingĩ tũyendete kelĩtu kala ketĩkĩlaa o kakũlw’a ndũũ.
Ũndũ ũla wa vata: Mwĩĩ waku nĩ wa vata mũno, ndũkaeke ũtũmĩwe ta kĩndũ kĩte va kĩĩ. Onany’a kana wĩ na ũkũmbaũ wa kwĩw’a mĩao ya Ngai ĩũlũ wa kwĩvathana na kũmanyana kĩ-mwĩĩ ũtanamba kũtwawa kana kũtwaana. Na ĩndĩ wesa kũtwawa kana kũtwaana ũkamanyana kĩ-mwĩĩ. Na ũkatanĩa mũno ũndũ ũsu ũte na mĩlilo na mawĩmakĩo ala maetawe nĩ mũndũ eeka ũlaalai.—Nthimo 7:22, 23; 1 Akolintho 7:3.


text:
KĨLUNGU KYA 15
Worship That God Approves
Ndĩni syonthe nimwendeeasya Ngai?
Tũtonya kũmanya ndĩni ĩla yaw’o ata?
Ala mathaithaa Ngai kwa w’o ũmũnthĩ naaũ?
1. Tũkatetheka ata twamũthaitha Ngai ũndũ vaĩle?
YEOVA NGAI nũtũthĩnĩkĩaa mũno na endaa tũtetheke kumana na ũtongoi wake. Twamũthaitha ũndũ vaĩle, tũkatana na kwĩsũvĩana na mathĩna maingĩ. O na akatũathima na kũtũtetheesya. (Isaia 48:17) Ĩndĩ kwĩ ndĩni mbingĩ ũmũnthĩ ila syaasya imanyĩasya w’o ĩũlũ wa Ngai. Ĩndĩ imanyĩasya maũndũ me kĩvathũkany’o vyũ ĩũlũ wa Ngai nũũ na ũndũ wendaa twĩke.
2. Tũtonya kũmanya ata ũndũ twaĩle kũmũthaitha Yehova, na nĩ ngelekany’o yĩva ĩtonya kũtũtetheesya kũelewa nesa?
2 Ũtonya kũmanya ata kũmũthaitha Yeova ũndũ vaĩle? Ti o nginya wĩmanyĩsye ũmanyĩsyo wa kĩla ndĩni nĩ kana ũisyaanĩsye. Waĩle kwĩmanyĩsya ũndũ yo Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa ũthaithi wa w’o. Kwa ngelekany’o, nthĩ mbingĩ nĩsyĩthĩawa na mbesa ite sya w’o. Ũkanengwa wĩa wa kũnyuva mbesa ila ite sya w’o wĩka ata? No nginya ũmanye nesa vyũ mbesa ila ite sya w’o? Aiee. Nĩkavaa ũkamanya nesa mbesa ila sya w’o. Ĩndĩ wamanya nesa mbesa ila sya w’o ũndũ siilye ũkeethĩwa ũtonya kũmanya ila ite sya w’o, nũndũ iyĩilye ta ila sya w’o. O ta ũu twamanya ũndũ tũtonya kũmanya ndĩni ya w’o, nĩtũtonya kũmanya ila sya ũvungũ.
3. Kwĩanana na ũndũ Yesũ waisye, twaĩle kwĩka ata nĩ kana twĩtĩkĩlĩke nĩ Ngai?
3 Nĩ ũndũ wa vata mũno kũmũthaitha Yeova kwa nzĩa ĩla wĩtĩkĩlaa. Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana ndĩni syonthe nimwendeeasya Ngai ĩndĩ Mbivilia ndĩmanyĩasya ũu. O na kwasya wĩ Mũklĩsto kũitoetye kũmwendeesya Ngai. Yesũ aisye: “Ti kĩla mũndũ ũmbĩtaa mwĩaĩi, mwĩaĩi, ũkavota ũsumbĩnĩ wa ĩtu; ĩndĩ nĩ ũla wĩkaa kwenda kwa Asa wakwa ũla wĩ ĩtunĩ.” Kwoou nĩ kana tũmwendeesye Ngai no nginya twĩmanyĩsye ũndũ wendaa twĩke na kwĩka ũu. Yesũ eetie ala matekaa kwenda kwa Ngai ‘eki ma mothũku.’ (Mathayo 7:
4. Ndeto sya Yesũ ĩũlũ wa ila nzĩa ilĩ syonanasya ata, na kĩla ĩmwe ĩelete va?
4 Yeova nũnengete kĩla mũndũ kũũ nthĩ mwanya wa kũkwata thayũ ũtathela. Nĩ kana tũkwate thayũ wa tene na tene Valatisonĩ nĩtwaĩle kũthaitha Ngai ũndũ vaĩle na kwĩkala na mwĩkalĩle ũla wendete. Nĩ kyeva nũndũ andũ aingĩ nĩmaleaa kwĩka ũu. Nĩkyo kĩtumi Yesũ waisye: “Votai inyw’ĩ nthĩnĩ wa mbingĩlo ĩla ntheke: nũndũ mbingĩlo nĩ nthanthau, na nzĩa nĩ mbaamu, ĩla ĩelete wanangĩkonĩ, nao nĩ aingĩ ala mavotelaa mbingĩlonĩ ĩsu. Nũndũ mbingĩlo nĩ ntheke, na nzĩa nĩ nziĩĩe, ĩla ĩelete thayũnĩ, nao nĩ avũthũ ala mamyonaa.” (Mathayo 7:
ŨNDŨ ŨTONYA KŨMANYA NDĨNI ĨLA YA W’O
5. Tũtonya kũmanya ala maatĩĩaa ndĩni ya w’o ata?
5 ‘Nzĩa ĩla ĩelete thayũnĩ’ ĩtonya kwoneka ata? Yesũ aisye kana ndĩni ya w’o ĩkeethĩwa ĩtonya kũmanyĩka kwĩsĩla mwĩkalĩlenĩ wa ala mamĩatĩĩaa. Yesũ aisye: “Mũkamamanya nĩ mosyao moo. Kĩla mũtĩ mũseo nũsyaa ũsyao mũseo.” (Mathayo 7:
6, 7. Athũkũmi ma Ngai mosaa Mbivilia ata, na Yesũ oonanisye ngelekany’o ata?
6 Athaithi ma Ngai ma w’o mamanyĩasya kwĩanana na ũndũ Mbivilia yaasya. Mbivilia yaĩtye: “Kĩla Ũandĩko nĩwaveveewe nĩ Ngai, naw’o nĩwaĩle wa kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa, na kũsilĩla kwa ũlũngalu: nĩ kana mũndũ wa Ngai atonye kwĩthĩwa e mwĩanĩu, eanĩe kũtethya kĩla wĩa mũseo.” (2 Timotheo 3:
7 Yesũ Klĩsto oonanisye ngelekany’o nzeo kwa kumya momanyĩsyo make Ndetonĩ ya Ngai. Aivoya kũla kwĩ Ĩthe wake wa ĩtunĩ, aisye: “Ndeto yaku nĩyo w’o.” (Yoana 17:17) Yesũ nĩwaĩkĩĩe Ndeto ya Ngai, na ũndũ w’onthe ũla wamanyĩasya waendanasya na Maandĩko. Mavinda maingĩ aasya: “Nĩkũandĩkĩtwe.” (Mathayo 4:
8. Nĩ maũndũ meva mendekaa nthĩnĩ wa kũmũthaitha Yeova?
8 Ala maatĩĩaa ndĩni ya w’o mathaithaa Yeova e weka na nĩmakũsĩĩaa syĩtwa yake. Yesũ aisye: “Mũthaithae Mwĩaĩi [Yeova] Ngai waku, na mũthũkũmae we, e weka.” (Mathayo 4:
9, 10. Aklĩsto ma w’o mendanaa kwa nzĩa syĩva?
9 Andũ ma Ngai nĩmendanĩte kwa ngoo ntheu. Yesũ aisye: “Na kwondũ wa ũu andũ onthe makamanya kana mwĩ amanyĩw’a makwa, ethĩwa mwĩthĩwa na wendo inyw’ĩ kwa inyw’ĩ.” (Yoana 13:35) Aklĩsto ma mbee mendanĩte oou. Wendo ũilye ta wa Ngai nũtumaa twendana kwa w’o o na ethĩwa tũi ma langi ũmwe, kana mbaĩ ĩmwe, kana nthĩ ĩmwe na nũtũthengeanasya ta ana-a-asa ma w’o. (Akolosai 3:
10 Wendo wa w’o ti o kũlea kũaana. Aklĩsto ma w’o nĩmatũmĩaa ĩvinda, vinya, na syĩndũ syoo kũtetheanĩsya kwa ngoo ntheu. (Aevelania 10:
11. Nĩkĩ nĩtwaĩle kũmwĩtĩkĩla Yesũ Klĩsto tawe ũnenganĩtwe nĩ Ngai atangĩĩe andũ?
11 Aklĩsto ma w’o nĩmetĩkĩlaa Yesũ Klĩsto tawe watũmiwe nĩ Ngai atangĩĩe andũ. Mbĩvilia yaĩtye: “O na kũti ũtangĩĩo kwa ũngĩ o na wĩva w’onthe: nũndũ kũti syĩtwa yĩngĩ ĩtheo wa ĩtu, yĩnengetwe andũ, yĩtwaĩle ithyĩ kũtangĩĩwa nayo.” (Meko ma Atũmwa 4:
12. Kwĩthĩwa tũte mũamba na nthĩ ĩno kũlikasya maũndũ maũ?
12 Athaithi ma w’o mai mũamba na nthĩ. Yesũ e mbee wa Vilato ngavana wa Lomi aisye: “Ũsumbĩ wakwa ti wa nthĩ ĩno.” (Yoana 18:36) Aatĩĩi ma Yesũ ma w’o masumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa ĩtunĩ me o vala maĩ nthĩ yonthe, kwoou mayĩlikasya siasanĩ sya nthĩ ĩno. Na mailikĩlĩĩlaa ithokoo syayo. Athaithi ma Yeova o na mailikĩlĩĩlaa ũtw’i wa andũ ala angĩ ĩũlũ wa kũlika kyamanĩ kya siasa, kũtetea kĩvĩla kya siasa, kana kũkũna kula. O na kau athaithi ma w’o ma Ngai mayĩlikasya siasanĩ sya nthĩ ĩno, mo nĩmaatĩĩaa mĩao ya silikalĩ. Nĩkĩ maatĩĩaa mĩao? Nũndũ ndeto ya Ngai ĩmeyĩaĩe ‘methĩwe me ewi kwa ala mena ũkũmũ’ silikalĩnĩ. (Alomi 13:1) Yĩla ũndũ Ngai ũkwenda ũtekwĩw’ana na ũndũ silikalĩ sya siasa syĩkwenda, athaithi ma w’o maatĩĩaa ngelekany’o ya atũmwa ma Yesũ yĩla maisye: “Mũvaka tũmwĩw’e Ngai mbee wa kũmew’a andũ.”
13. Atĩĩi ma Yesũ ma w’o methĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai, na ũu ũtumaa meka ata?
13 Aatĩĩi ma Yesũ ma w’o matavanasya kana Ũsumbĩ wa Ngai nĩw’o wĩkwatyo wa andũ w’oka. Yesũ athanie: “Na ũvoo ũũ mũseo wa ũsumbĩ ũkatavanw’a nthĩ yonthe wĩthĩwe ũkũsĩ kwa mbaĩ syonthe; na ĩndĩ mũminũkĩlyo ũkyũka.” (Mathayo 24:14) Aatĩĩi ma Yesũ Klĩsto ma w’o mayĩkĩaa andũ vinya kwĩkwatya silikalĩ sya andũ kũmavetea mathĩna, ĩndĩ matavanasya kana Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai now’o wĩkwatyo wa andũ w’oka. (Savuli 146:3) Yesũ atũmanyĩisye kũvoyeaa silikalĩ ĩsu mbĩanĩu yĩla waisye: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:
14. We wĩona nĩ ndĩni yĩva yĩkaa maũndũ ala ndĩni ya w’o yaĩle kwĩka?
14 Kwĩanana na maũndũ asu twoona, kweekũlye, ‘Nĩ ndĩni yĩva ĩla ĩmanyĩasya kwĩanana na ũndũ Mbivilia yaasya, na ĩmanyĩasya andũ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova? Nĩ aatĩĩi ma ndĩni yĩva ala monanasya wendo o ũndũ Ngai ũtũmanyĩasya, monanasya mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yesũ, mate mũamba na nthĩ ĩno, na matavanasya kana Ũsumbĩ wa Ngai now’o wĩkwatyo wa andũ w’oka? Katĩ wa ndĩni syoonthe kũũ nthĩ, nĩ yĩva yĩkaa maũndũ asu?’ Wasisya nesa wĩthĩa nĩ Ngũsĩ sya Yeova.
WAĨLE KWĨKA ATA?
15. Ngai endaa twĩke ũndũ ũngĩ mwaũ vamwe na kũĩkĩĩa e kw’o?
15 O kũĩkĩĩa kana Ngai e kw’o kũitoetye kũmwendeesya. O na Mbivilia yaasya o nasyo ndaimoni nĩsyĩtĩkĩlaa kana Ngai ekw’o. (Yakovo 2:
16. Ethĩwa wĩ mũamba na ndĩni ya ũvũngũ waĩle kwĩka ata?
16 Mũtũmwa Vaulo oonanisye kana tũyaĩle kwĩthĩwa na mũamba na ũthaithi wa ũvũngũ. Aandĩkie atĩĩ: “Umai katĩ woo, na mwĩthĩwe mwĩvathanĩte nao, eneena ũu Mwĩaĩi, Na mũikakiite kĩndũ kĩvuku; Nakwa ngamwosa.” (2 Akolintho 6:
17, 18. “Mbaviloni ĩla Nene” nĩ kyaũ, na nĩkĩ twaĩle ‘kuma nthĩnĩ wayo’ mĩtũkĩ?
17 Mbivilia yonanasya kana ndĩni syoonthe sya ũvũngũ syĩtawa “Mbaviloni ĩla Nene.” * (Ũvuan’yo 17:5) Syĩtwa yĩu yĩtũlilikanasya mũsyĩ wa tene wa Mbaviloni vala ndĩni ya ũvũngũ yambĩĩie ĩtina wa kĩla kĩw’ũ Kingĩ kya ĩvinda ya Noa. Momanyĩsyo na imanyĩo mbingĩ ila syendekete nĩ ndĩni sya ũvũngũ syaũmie Mbaviloni. Kwa ngelekany’o, andũ ma Mbaviloni mathaithaa ngai sya ũtatũ. Ũmũnthĩ ũtatũ nĩw’o ũmanyĩsyo ũla mũnene nthĩnĩ wa ndĩni mbingĩ. Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana kwĩ Ngai o ũmwe wa w’o, Yeova, na kana Yesũ Klĩsto nĩ Mwana Wake. (Yoana 17:3) Andũ ma Mbaviloni maĩkĩĩaa kana andũ me thayũ ũtakusaa na yĩla mũndũ wakw’a, thayũ ũsu nũtianaa na mwĩĩ na nũtonya kũthĩnĩa ĩianĩ ya mwaki. O na ũmũnthĩ ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana thayũ ndũkusaa na kana nũtonya kũthĩnĩa ĩianĩ ya mwaki.
18 Nũndũ ũthaithi wa Mbaviloni ya tene nĩwanyaĩĩkie nthĩ yonthe, Mbaviloni ĩla Nene ũmũnthĩ nĩ ndĩni syonthe sya ũvũngũ sya nthĩ yonthe. Na Ngai nĩwathanĩte kana ndĩni isu ikathela kĩthũlũmũkĩlo. (Ũvuan’yo 18:8) Nũkwona nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kwĩvathana vyũ na Mbaviloni ĩla Nene? Yeova Ngai eenda ‘ume nthĩnĩ wake’ mĩtũkĩ ĩvinda yĩtanathela.
19. Ũkatetheka ata kwa kũthaitha Yeova?
19 Watw’a kwĩvathana na ndĩni ya ũvũngũ anyanyau amwe nĩmatonya kũũtia. Ĩndĩ waendeea kũthaitha Yeova vamwe na andũ make ũkatetheka vate wasyo. O ta amanyĩw’a ma Yesũ ala matiie syĩndũ nĩ kana mamũatĩĩe, ũkamesya ana-a-asa aingĩ ma kĩveva. Ũkeethĩwa wĩ ũmwe nthĩnĩ wa nguthu nene ya nthĩ yonthe ya Aklĩsto ma w’o ala monanasya wendo wa w’o. Na ũkeethĩwa na wĩkwatyo mũseo mũno wa kũkwata thayũ ũtathela “ĩvinda yĩla yũkĩte.” (Maliko 10:
20. Ala maatĩĩaa ndĩni ya w’o meteele kyaũ ĩvinda yũkĩte?
20 Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai akaananga nthĩ ĩno nthũku na ayĩete nthĩ nzaũ yĩ ũlũngalũ ĩsumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wake. (2 Vetelo 3:
^ kal. 17 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa nĩkĩ tũkwasya Mbaviloni ĩla Nene nĩ ndĩni syonthe sya ũvũngũ sya nthĩ yonthe, sisya Ũvoo wa Kwongeleela ĩthangũ ya 219-220.


text:
Ngewa ya 104: Yesũ Aisyoka Ĩtunĩ
OMĨTHENYA ĩendee na kũvĩta, Yesũ nĩweeyonanisye kwa aatĩĩi make mavinda maingĩ. Ĩvinda yĩmwe amanyĩw’a ta 500 nĩmamwonie. Amaumĩlĩĩla, we nĩwĩsĩ Yesũ aneenie namo ĩũlũ wa kyaũ? Ĩũlũ wa ũsumbĩ wa Ngai. Yeova atũmie Yesũ kũũ nthĩ kũmanyĩsya ĩũlũ wa Ũsumbĩ ũsu. Na nĩwaendeeie na kwĩka ũu o na ĩtina wa kũthayũũkw’a.
We nũũlilikana ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ? Ũsumbĩ nĩ silikalĩ ya w’o ya Ngai yĩ ĩtunĩ, na Yesũ nĩwe Ngai ũnyũvĩte ethĩwe mũsumbĩ. O tondũ tũminĩte kwĩmanyĩsya, Yesũ nĩwoonanisye ũndũ ũkethĩwa e mũsumbĩ mũseo kwa kũmanenga lĩu andũ me na nzaa, kũvosya awau, o na kũthayũũkya akw’ũ!
Kwoou yĩla Yesũ wĩsumbĩka ĩtunĩ kwa myaka ngili, nthĩ ĩkeethĩwa ĩilyĩ ata? Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩkĩthw’a Valatiso mbanake. Kũikethĩwa ĩngĩ makaũ, ũtũli wa mĩao, ũwau, kana o na kĩkw’ũ. Nĩtwĩsĩ ũu nũndũ Ngai oombie nthĩ yĩthĩwe yĩ Valatiso ya andũ matanĩae. Kĩu nĩkyo kĩtumi mwambĩlĩlyonĩ waseũvisye mũũnda wa Eteni. Na Yesũ akaĩkĩĩthya kana ũndũ Ngai ũnũkwenda wĩkwe nĩweanĩw’a vyũ.
Ĩvinda nĩyavikie ĩndĩ Yesũ asyoke ĩtunĩ. Kwa mĩthenya 40 Yesũ eethĩĩtwe ayĩyonany’a kwa amanyĩw’a make. Kwoou mena w’o ki kana we e thayũ ĩngĩ. Ĩndĩ mbee wa kũmatia amanyĩw’a make Yesũ ameie: ‘Ĩkalai Yelusaleme nginya yĩla mũkosa veva mũtheu.’ Veva mũtheu nĩ vinya wa Ngai, ũilyĩ ta kĩseve kĩuutanĩte, naw’o ũtetheeasya aatĩĩi make kwĩka kwenda kwa Ngai. Ĩtina vyũ, Yesũ nĩwaisye: ‘Mũkatavany’a ĩũlũ wakwa kũvika ilungu syĩ vaasa sya nthĩ.’
Ĩtina wa kwasya ũu, ũndũ wa ũsengy’a nĩweekĩkie. Yesũ nĩwambĩĩie kwambata ĩtunĩ, o tondũ ũkwona vaa. Na ĩtu yamũvw’ĩka aeka kwoneka, na amanyĩw’a mayaamwona ĩngĩ. Yĩla Yesũ waendie ĩtunĩ nĩwambĩlĩĩilye kũsumbĩka aatĩĩi make ala me ĩũlũ wa nthĩ kuma kũu.
1 Akolintho 15:3-8; Ũvuan’yo 21:3, 4; Meko 1:1-11.
Makũlyo
- Nĩ amanyĩw’a meana mamwonie Yesũ ĩvinda yĩmwe, nake aneenie namo ĩũlũ wa kyaũ?
- Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na thayũ ũkeethĩwa ũilyĩ ata ĩũlũ wa nthĩ yĩla Yesũ ũkasumbĩka kwa myaka ngili?
- Yesũ ethĩĩtwe ayumĩlĩla amanyĩw’a make kwa mĩthenya yĩana, ĩndĩ yu nĩ ĩvinda yake ya kwĩka ata?
- Kavinda kanini mbee wa kũtia amanyĩw’a make, Yesũ ameie nĩmeke ata?
- Nĩ kyaũ kĩĩkĩka vaa visanĩ, na Yesũ evithwa ata aeke kwoneka?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma 1 Akolintho 15:3-8.
Nĩkĩ mũtũmwa Vaulo waneenie na ũĩkĩĩku vyũ ĩũlũ wa kũthayũũkw’a kwa Yesũ, naitũ ũmũnthĩ tũtonya kũneena na ũĩkĩĩku ĩũlũ wa maũndũ meva? (1 Ako. 15:4, 7, 8; Isa. 2:2, 3; Mt. 24:14; 2 Tim. 3:1-5)
- Soma Meko 1:1-11.
O tondũ ĩandĩko ya Meko 1:8 yonanĩtye, wĩa wa kũtavany’a wanyaĩĩkie nginya va? (Meko 6:7; 9:31; 11:19-21; Ako. 1:23)


text:
TŨTONYA KWĨANĨĨSYA WĨVĨTO WA KWĨTHEMBA ŨTHEUNĨ WA KĨ-MWĨĨ ATA?
Nĩtwoona kana mwĩkalĩle wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ nĩ nthembo na nĩ kĩmanyĩo kĩseo, na athembi, masista na mambulatha nĩmosaa wĩvĩto ũyũ mamũatĩĩe Yesũ ũla nĩwe mũtheu vyũ kĩ-mwĩĩ. Nĩ kana tũtonye kwĩanĩĩsya wĩvĩto ũyũ wa kwĩthemba kwĩkalaa twĩ atheu kĩ-mwĩĩ nĩ ũndũ waĩlu tũkamanya ũndũ we Yesũ waĩ mũtheu kĩ-mwĩĩ. Yesũ aĩ na ũtheu ũũ wa kĩ-mwĩĩ nũndũ we nĩ wausũĩtwe nĩ wendo wa Ĩthe Wake. “Nyie na Asa twĩ kĩndũ kĩmwe” (Yoa. 10:30), Yesũ nĩwaisye. Twaĩlĩtwe nĩ kusũwa nĩ wendo wa Ngai nĩ kana tũkwate vinya wa kwĩanĩĩsya wĩvĩto ũũ wa kwĩkalaa twĩ atheu kĩ-mwĩĩ. Twalea kusũwa nĩ wendo ũyũ wa Ngai, tũikethĩwa tũtonya kwĩanĩĩsya wĩvĩto ũũ wa nthembo ya kwĩkala twĩ atheu kĩ-mwĩĩ, nginya o yĩla ũkatusũa. Wĩto wa mwĩkalĩle wa kwĩthemba ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ nĩ wĩto wa kĩ-ũngai. Tũisisya kĩ-mũndũ, mwĩkalĩle ũyũ wa kwĩthemba ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ ndũtonyekana, ĩndĩ kwa ala mekũwenda, no nginya mavoye kwa vinya mũno nĩ kana mausũwe nĩ wendo wa Ngai. Kwĩw’aa wĩna mwanya mũthei ngoonĩ yaku ngalĩkonĩ ĩno ya wendo nĩ kũtonya kũkũetee ũvalũku.
Wĩanĩĩsyo kwa mwĩkalĩle wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ ũtonyekana tũ kwĩsĩla kwĩthemba mĩw’ĩlenĩ yitũ ya mawendi ma kĩ-mwĩĩ na kũleana na mũyo na motanu onthe ma kĩ-mwĩĩ. Nĩtũũsoma kuma valũanĩ wa mbee wa Mũtheu Vetelo atĩĩ:
Kwoou nũndũ Klĩsto athĩnie mwĩĩnĩ wake, nenyu o ta ũu ĩkalaai mwĩyũmbanĩtye kũthĩna o take, nũndũ ũla ũthĩnaa mwĩĩnĩ nũekanĩte na naĩ.
-1Vet.4:1
Ĩvinda ivĩtũkĩte, atheu amwe nĩmoonanasya kana kĩmanyĩo kĩĩ kĩkonanĩtye na alaika. Ĩndĩ ũu tiw’o nũndũ kwĩthemba kĩ-mwĩĩ ti kĩmanyĩo kya alaĩka; nũndũ kwoo kĩivo tondũ alaĩka mayĩthĩawa na mawendi ma kĩ-mwĩĩ. Ĩndĩ kwa andũ, mwĩkalĩle wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ nĩ kĩmanyĩo kya kwĩthemba nũndũ andũ onthe methĩawa na mawendi ma kĩ-mwĩĩ. Mũtheu Vaũlo atũvundĩasyaĩ, “Andũ onthe ala ma Klĩsto Yesũ nĩmoaĩte mĩĩ yoo, vamwe na mosũanĩo mayo mathũku na mawendi mayo.” (Aka. 5:24). Ũũ nĩ kwasya kana ala mekwenda kũatĩĩa Mwĩai Ngai kwa vakuvĩ, no nginya moae mĩĩ yoo vamwe na mosũanĩo mayo mathũku na mawendi mayo. O ĩngĩ,
Nũndũ wa tei mwingĩ ũla Ngai ũtwonetye, mwĩyumye inyw’ĩ ene ta nthembo yĩ thayũ, ntheu na ya kũmwendeesya Ngai. Ĩsu nĩyo nzĩa ĩla mbaĩlu yenyu ya kũmũthaitha Ngai. Mũikaatĩĩe mĩkalĩle ya andũ ma nthĩ ĩno, ĩndĩ ĩtĩkĩlyai Ngai amũalyũle ngoonĩ kwa kũmũtũnga eũ ilĩkonĩ syenyu. Nĩvo ĩndĩ mwĩĩthĩwa mũtonya kũmanya kĩla Ngai ũkwenda, nakyo nĩ kĩla kĩseo, kĩmwendeeasya na kyaĩlu.
-Alo.12:1-2
Kwĩthemba mwĩkalĩlenĩ wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ ti kĩndũ tũ kĩkĩtaa kũkĩa mũndũ. No nginya mũndũ akeyumya vyũ ũmwĩkalĩlenĩ. Kwĩthĩwa mũndũ nĩweevĩtie, kana nundu kikũndĩ kyake nĩkikũlasya ũtheu ũsu, kana o nũndũ anene make nĩ maũatĩĩaa, kĩĩ ti kĩndũ kya kũmatwĩkĩthya kana nĩ atheu kĩ-mwĩĩ. O ĩngĩ kĩĩ nĩ kĩmanyĩo kĩvĩtũkĩte kwĩthĩwa nũtonya kũmĩĩsya mawendi ma mwĩĩ nũndũ kĩthĩawa kĩkonanĩtye na mwĩkalo wa mũndũ ũsu we mwene. Mũndũ no ethĩwe ate mũtheu kĩ-mwĩĩ mesilyanĩ na kĩnthĩnĩ mwĩĩnĩ wake ate kwonany’a o na vanini. Yesũ nĩwasyaa kana mũndũ ũla ũsiasya mũndũ mũka na kũmwĩw’ĩa mũmeo, ngoonĩ ethĩawa alaalaa nake (Mat.5:28).
Mũtheu Vaũlo nake aasyaaĩ, “Nĩnĩvũaa mwĩĩ wakwa na kũũtw’ĩkĩthya ngombo yakwa, nĩ kana ndikese kwĩkw’a ũtee ĩtina wa kũtavya angĩ Ũvoo Mũseo” (1Ako.9:27). Nĩweesĩ nesa vyũ kana vate kwĩthemba vaitonyekana kwĩsa kũmũtany’a Mwĩai Ngai. “Tatai mwĩkale na mũuo na andũ onthe, na mũyĩkala na ũtheu wa ngoo, nũndũ vai mũndũ ũkamwona Mwĩai ate na w’o” (Aevl. 12:14). Ĩngĩ nĩ kana tũtonye kwĩanĩĩsya wĩvĩto ũũ wa kwĩthemba ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ, no nginya twĩkalae tũisũania maũndũ ma ĩũlũ ĩtunĩ.
Sũanĩaai ĩũlũ wa maũndũ asu ma ĩtunĩ, na ti ala ma kũũ nthĩ. Nĩkwĩthĩwa inyw’ĩ nĩmwakwie, na thayũ wenyu yu ũvithĩtwe vamwe na Klĩsto nthĩnĩ wa Ngai (Ako.3:2-3). Ĩndĩ nũndũ Ngai ũla wamwĩtie nĩ mũtheu, o nenyu ĩthĩwai mwĩ atheu (1 Vet.1:15).


text:
Ala onthe meenenganie mamũatĩĩe Mwĩai Ngai na kũmũthũkũmaa we e weka; athembi, masista na mambulatha nĩ mevĩtaa na motianĩo atatu; kwĩkala me atheũ kĩ-mwĩĩ, mekalae thayũ wa ũkya, na kwĩthĩawa me ew’i kũla kwĩ anene moo. Motianĩonĩ aa me atatu, kĩla nyie mwene nĩsĩlasya kĩ vinya mũno kwĩanĩĩsya nĩ kwĩkala wĩ mũtheu kĩ-mwĩĩ. Kĩtumi nũndũ ethĩwa mũndũ ndekwĩanĩĩsya ũtianĩo wa ũkya kana wa kwĩthĩwa e mwĩw’i, o kwa mĩtũkĩ kana o kwa ĩvinda yĩasa, anene make makeethĩwa matonya kũmanya. Ĩndĩ kwa ũla ũvukasya mwĩĩ wake, vai mũndũ ũngĩ ũtonya kũmanya ũu ateo Mwĩai Ngai e weka. Mũndũ no ethĩwe o kĩla ĩvinda atena ũtheu mesilyanĩ na mĩw’ĩlenĩ yake, na ailea kwĩsa kũkanw’a o na ĩmwe.
NTHEMBO YA ŨTHEU WA KĨ-MWĨĨ NĨ MYAU?
Ũtheu wa kĩ-mwĩĩ nĩ kũtiana na maũndũ onthe ma kũmanyana kĩ-mwĩĩ, kana o na kwĩka ũndũ w’onthe ũkonanĩtye na maũndũ ma kĩ-mwĩĩ wĩsĩ, kana o na ũtesi. Ũtheu wa kĩ-mwĩĩ wa kwĩlea, nĩ kũlea kwĩsa kũtwaana kana kũtwawa kana o na kwĩthĩwa ve mũndũ woosie mũkekalanasya. Nĩ kwĩthĩwa wanyuvie Yesũ ta we mũnyanyau thayũnĩ waku w’onthe. Savulĩ 86:11 nĩ mboya nzeo mũno yoloota mwĩkalĩle wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ:
Ame Mwĩai Ngai manyĩsye ũndũ ũkwenda nĩke, nĩ kana nĩatĩĩe ũwo waku, nenge ngoo ĩtena ũaanĩkũ, nĩ kana nĩkĩae ĩsyĩtwa yaku.
Ala onthe meetiwe kũmũatĩĩa na kũmũthũkũma Ngai e weka, methĩawa mathoketw’e methĩwe mate atwae kana makatwaana, na methĩwe maũndũ moo onthe malenge Mwĩai Ngai e weka maimũthaitha kwĩsĩla mĩĩnĩ yoo. Mũtheũ Vaũlo asyaaĩ:
Nĩngũmwĩsũva ĩndĩ mbaitu, nũndũ wa tei mwingĩ ũla Ngai ũtwonetye, mwĩyumye inyw’ĩ ene ta nthembo yĩ thayũ, ntheu na ya kũmwendeesya Ngai. Ĩsu nĩyo nzĩa ĩla mbaĩlu yenyu ya kũmũthaitha Ngai. Mũikaatĩĩe mĩkalĩle ya andũ ma nthĩ ĩno, ĩndĩ ĩtĩkĩlyai Ngai amũalyũle ngoonĩ kwa kũmũtũnga eũ ilĩkonĩ syenyu. Nĩvo ĩndĩ mwĩĩthĩwa mũtonya kũmanya kĩla Ngai ũkwenda, nakyo nĩ kĩla kĩseo, kĩmwendeeasya na kyaĩlu.
-Alo. 12:1-2
VE THĨNA MŨNENE MWĨKALĨLENĨ WA KWĨTHEMBA ŨTHEUNĨ WA KĨ-MWĨĨ?
Vena thĩna mũnene mwĩkalĩlenĩ wa nthembo ya ũtheu wa kĩ-mwĩĩ? Wĩthĩwa ne kĩndũ kya kũneena tũ kwasya vate ndei, kana mwĩkalĩle wa kĩkatoleki wa ũtheu wa kĩ-mwĩĩ wĩ mũisyonĩ. Nthĩnĩ wa nthĩ yonthe, ve vakuvĩ andũ mbee wa milioni ĩmwe ovamwe na athembi, ala manyuvie mo ene kũmũatĩĩa na kũmũthũkũma Ngai e weka ĩtina wa myaka mingĩ ya kũvundĩw’a. Kũũ ĩũlũ wa nthĩ, kĩla mũndũ nĩwĩtĩtwe amũatĩĩe Mũnene wake Mwĩai Ngai, na kĩla ũmwe amwĩtĩkaa kwa nzĩa yake yĩ mwanya. Notwose nthembo ya ũtheu wa kĩ-mwĩĩ ta nzĩa ĩmwe ĩla andũ matonya kwosa nĩ kana mamũatĩĩe Mwĩai Ngai kwa nzĩa ya vakuvĩ.
Asu nĩmo andũ ala meethĩiwe na mwĩkalo mwaĩlu, malea kwĩthokoanya na molaalai, na meeyĩkalya me atheu. Nĩmeekaa maũndũ onthe ala Kalondu wameaĩaa meke. Nĩmoovoiw’e kuma andũnĩ ala angĩ, methĩwe mailyĩ ta ũsyao wa mbee wa syĩndũ syonthe ĩthembeetwe Ngai na Kalondu (Ũvu. 14:4)
Mwĩai Ngai nĩwamwĩyĩaĩe Yelemia ta ũũ, “Ndũkatwae kĩveti na ndũkasyaie syana nthĩ ĩno” (Yel. 16:2). We wĩna wĩa ũla wanengiwe nĩ kana ũwĩanĩĩsye kwondũ wa Ũsumbĩ wa Ngai.


text:
NGAI TWĩNũKYE (Lord dismiss us with thy blessing) R.S. 945, S.S.S. 287, C.H. 678, G.B. 608, W.S.H. 151. Key A 4/4(d) Ngai twĩnũkye na ũathimo, Wusũe ngoo sya ithyonthe,’ Tũsũvĩe na wendo waku, Tũtethye na tei waku, Ngai tũathime, ĩĩ tũathime, Tũkĩĩkala thayũ ũũ. Nĩtũũkatha asa waitũ, Nũndũ wa ndeto syaku, Syĩthwe sya kũtũtethya, Ngoonĩ […]Countinue Reading
ĩVINDA YA TENE SYANA SYATWAIWE YESũ R.S.683 Key c 4/4(s) ĩvinda ya tene syana syatwaiwe Yesũ, Amanyĩw’a make mendie kwilũngya syonthe, Na mbee wa itanauma, Yesũ aneena mĩtũkĩ, Syana nini syonthe nĩsyũke kwakwa. Nĩngũsyĩtĩkĩla, nakwa Ngaisũvĩa, Nĩ Mũĩthi ũsyendete, mũtĩkailũngye, Ikĩmbenda na ngoo syonthe Ngaivikya kwakwa ĩtunĩ, Syana nini syonthe nĩsyũke kwakwa. Mwĩaĩi mũseo nũsyendete […]Countinue Reading
MBATHI SYAĩLWE KWINWA Nĩ SYANA ũKAI ANDũ TWINEI (Come children, join to sing) *madrid* C.H. 544 and 177 Key Bb 4/4(d) ũkai, andũ (Syana), twinei ũũ, Alelũya! Amen! Tũmũnenevyei Yesũ. Alelũya! Amen! Tũmũkathei oyu tũi, Yesũ nĩ Mũtũtangĩĩi, Nĩwatũkw’ĩĩe ithyĩ, Alelũya! Amen! Twinei yu na ngoo sitũ, Alelũya! Ameni! ũvoo nũvikĩte kũũ, Alelũya! Ameni! Yesũ […]Countinue Reading
YESŨ NĨ MŨĨTHI (Jesus is our shepherd) R.S. 67, S.S.S. 1153. G.B. 653, N.S. 464 C.H. 552. Key Eb 6/4(s) Andũ nĩmailyĩ Ta malondu mau, Mate na mũĩthi Wa mathayũ moo. Yesũ nĩ mũĩthi Wa thayũ wakwa, Nĩngũmwĩtĩkĩla Nĩkalae nesa. Mũndũ mwathe ĩw’a ũvoo wa Yesũ; Akw’ĩie mũtĩnĩ Nũndũ wa andũ. ĩĩ, mbon’ya Mũĩthi, Ndavya […]Countinue Reading
NGAI NũMBũMBĩTE (Jesus bids us shine) R.S.66o, S.S.S.1138 Alex 3:319, N.S. 461, C.H.671, W.S.H.489, L.H. 714. G.B. 684. Key G 4/4(d) Ngai nũmbũmbĩte Mwĩĩ mũseo mbee, Kũte syũmbe syonthe Kũkũ nthĩ kw’onthe; Nũmbĩkĩte nesa, Nĩ kana kake; Vamwe na ngoo yakwa, Namũne mwĩĩ. Nĩnaumbũla ũndũ naĩ mwathe, Yesũ namũvoya ĩ ngoo ĩthambw’e: Yu embĩtya mwanya […]Countinue Reading
ITHYĩ TWĩ TWANA TũNINI MũNO (We are little children) R.S 677. NS. 482. G.B. 652 Key D 2/4(s) Ithyĩ twĩ twana tũnini mũno, ĩndĩ tũikwata ndeto ya Mwĩaĩi. Na tũkĩmũmantha oyu twĩ syana: Tũkatwĩka anyanyae we nũneenete. Anyanyae ma Yesũ tũtanei mũno, Nĩmawatho make me ĩvukunĩ. Twatwĩka anyanyae nĩtũkaenda Nake myũnthĩ yonthe nũtũsũvĩa. Ngoonĩ nĩtũmwende […]Countinue Reading
National Anthem (National Anthem) O God of all creation Bless this our land and nation. Justice be our shield and defender; May we dwell in unity, Peace and liberty; Plenty be found within our borders. Let one and all arise, With hearts both strong and true, Service be our earnest endeavour, And our homeland of […]Countinue Reading
NGAI NUE WATW’ĩKĩTHISYE R. S. 343 Key G 3 /4 Ngai nue watw’ĩkĩthisye nthĩ ĩno. Na weekĩie mĩvaka yayo, Syũmbe syonthe i syĩ nthĩnĩ wayo; Yeova nue watw’ĩkĩthisye, ĩtina wa kwĩtw’ĩkĩthya syonthe, Nĩwoonie kwaĩle mũndũ, Ethĩwe e mũsũmbĩki wasyo: Syonthe ila waĩtw’ĩkĩthisye. Twĩna mũvea kwaku Yeova Nũndũ wa kũtũnenga ũsumbĩ; Kwĩsumbĩka nthĩ ĩno yaitũ, ĩla […]Countinue Reading
AME VEVA UTŨNENGAE KYENI (O though who amakest souls shine) C.H. 334, NS 535,A.M, 353, H.C 139, Key D, E 4/4(d) Ame Veva ũtũnengae kyenĩ ĩthyĩ ala tũkũthũkũma Mũvea nũndũ wa ala meũkũmantha Masame wendo wa mũtangĩĩi ũtũathime ithyĩ amanyĩsya Onaĩtũ yĩla tũũmanyĩsya Twĩthĩwe na ũtheu ũsu waku Nĩw’o kyeni kyaku kya ũmũlĩka Tũkĩmanyĩsya tũne […]Countinue Reading
MĩTHENYA NĩNĩũTHELA OYU (Days and moments quickly flying) S.S.S. 1046, C.H.585, H. C. 98. N.S. 73 Key F 3/4(m) Mĩthenya nĩnĩũthela oyu. Tũtyĩsĩ tw’ĩkw’a ĩndĩĩ: Oyũ mĩĩ yaitũ nĩnĩũlingwa Na kĩtanda kĩtheke. Mĩthenya yĩthela mĩtũkĩ Tũtethye Mwĩaĩi Yesũ; Twĩ kũkũ nthĩ kana twĩ akw’ũ, Twĩ maku vate nzika. Yesũ Mwovosya waw’o mũseo, Mũmbi wa mĩĩ […]Countinue Reading
NGAI TWĩNũKYE (Lord dismiss us with thy blessing) R.S. 945, S.S.S. 287, C.H. 678, G.B. 608, W.S.H. 151. Key A 4/4(d) Ngai twĩnũkye na ũathimo, Wusũe ngoo sya ithyonthe,’ Tũsũvĩe na wendo waku, Tũtethye na tei waku, Ngai tũathime, ĩĩ tũathime, Tũkĩĩkala thayũ ũũ. Nĩtũũkatha asa waitũ, Nũndũ wa ndeto syaku, Syĩthwe sya kũtũtethya, Ngoonĩ […]


text:
ŨNDŨ MBIVILIA ĨNEENETE ĨŨLŨ WA KWĨTHEMBA KWĨKALAA ŨTHEuNĨ WA KĨ-MWĨĨ
Mũndũ ũla ũtatwaanĩte athĩnĩkĩaa wĩa wa Mwĩai, nĩkwĩthĩwa emantha ũndũ ũkũmwendeesya Mwĩai. Ĩndĩ nake mũndũ ũla ũtwaanĩte athĩnĩkĩaa maũndũ ma nthĩ ĩno, nĩkwĩthĩwa emantha ũndũ ũkũmwendeesya mũka, na kwoou wendi wake nĩ mũaanĩku. O nake mũndũ mũka ũla ũtemũtwae kana mwĩĩtu, athĩnĩkĩaa wĩa wa Mwĩai nĩkwĩthĩwa emantha ũndũ ũkwĩyĩkalya e mũtheu mwĩĩnĩ na thayũnĩ, ĩndĩ mũndũ mũka ũla mũtwae athĩnĩkĩaa maũndũ ma nthĩ ĩno, nĩkwĩthĩwa emantha ũndũ ũkũmwendeesya mũũme.
-1 Ako.7:32-34
Mwĩkalĩle wa kwĩthemba kwĩsĩla ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ wĩthĩawa ne ũthokyo wa Mwĩai Ngai tũthĩnĩkĩae wĩa wake e weka tũ, tutena ngoo mbaanĩku. Nĩtũsomaa kana alaĩka na atheu nĩ mew’ĩaa kĩw’ĩu ala meethembie mekalae me nthĩnĩ wa ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ. Mũtheũ Vaũlo o nake no wamewĩie kĩw’ĩu, ĩndĩ aneena ĩũlũ wa w’ĩa wake mwĩkalĩlenĩ ũyũ nũndũ nĩweesĩ nesa mawonzu ma kĩ-mũndũ:
Nĩngũmwĩw’ĩa kĩwĩu, ĩĩ, kĩw’ĩu kya Ngai, nũndũ inyw’ĩ mũilyĩ ta mwĩĩtu ũtaamanyana kĩ-mwĩĩ na mũndũ-ũme nĩvaaĩsye mũndũ-ũme ũmwe, nake nĩ Klĩsto. Ĩndĩ nĩ na w’ĩa wa kana o ũndũ nzoka yamũkengie Awa na ũseleke wayo, mosũanĩo menyu nĩmatonya kũthũkw’a mũkaeka kwĩthĩwa mwĩ aĩkĩĩku kwa Klĩsto.
-2 Ako.11:2-3
Mwĩkalĩle ũyũ wa kĩ-Klĩsto wa kwĩthemba kwĩkalaa nthĩnĩ wa ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ ũkũlasya kwa vinya kwĩleana vyũ na motanu ma mũtwaano nĩ kana tũtutye Yesũ Klĩsto ũla nĩ we mũtheu vyũ kĩ-mwĩĩ. Nĩ wĩto wa kũmũatĩĩa na ngoo ĩtena ũaanĩkũ, na kũmathũkumaa andũ ala angĩ wendonĩ ũsu wa Ngai ũte kyende (Sisya. Savulĩ 86:11)
Mwĩkalĩle wa kũlea kũtwaana ti wa kũlea tũ mũtwaano, ĩndĩ wĩthĩawa nĩ wa kwĩyumya kũtethasya wĩa wa ũ-Ngai. Kũvathwa kĩklĩsto wĩthĩwe ũtewa mũtwaano, kana o kwa nzĩa ĩngĩ kwĩthemba wĩkalae nthĩnĩ wa ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ, nĩ ũthokyo nĩ kana wĩthĩawe ũsũĩtwe nĩ wendo wa Ngai. Mũtheu Tomasi Akwino aasyaaĩ, “Kwĩthĩwa ũte mũtwaanonĩ nĩ kwĩthĩwa nthĩnĩ waku wĩ mũthei kwondu wa Ngai: wĩthĩwe wĩ mũthasye na wĩnenganite ũkethĩawa kĩla ĩvinda wĩvo kũmũthũkũma.” Kwĩthĩwa ũte mũtwaanonĩ kwĩthĩwa wĩna mwanya na ũtonya kwĩkalanya na andũ ma kĩla mũthemba vate ũmwe ũvĩtitye mbee wa ala angĩ. Mwĩkalĩle ũũ wendaa ala me nthĩnĩ waw’o, methĩwe mate kĩndũ meũvitha mĩkalĩlenĩ yoo na andũ ala angi methĩawa namo, na kwa kĩla kyonthe mekaa. Kwa ũla w’onthe wavathiwe ethĩwe ate wa mũtwaano kĩ-klĩsto, vai kĩndũ o na kĩva kya kĩmbithĩ kwake kana kyake e weka.
Twalea kwosa kwĩthemba kũũ kwa kwĩkala twĩ atheu kĩ-mwĩĩ ta ũtianĩo, nĩtũtonya kũlea kũkwĩanĩĩsya, tũkambĩĩa kwĩka maũndũ mataĩlĩte nĩ kana tusũsye ũla mwanya wĩthĩawa ũtiĩtwe ngoonĩ nĩ kwĩthĩwa tũte mũtwaanonĩ. Maũndũ aya nĩta kwosa na kũia mbaka kana ngitĩ natũyĩthĩwa tũsyendete mũno ta mũndũ, tũkatindaa kompũtanĩ, kwĩthukĩĩasya latio kĩla ĩvinda ovamwe na kũsiasyaa televisyoni, na syĩndũ sya mĩthemba o ta ĩsu. Ĩngĩ no syĩthĩwe ta kũtwĩka mũnyw’i wa ũkĩ wa kĩla mũthenya, ũkamilwa nĩ kũsiasya mathau ma kompũta, sinema, kũsomaa makanzeti, kũsisya televisyoni, kũtindaa ũisisya indaneti na syĩndũ sya mũthemba o ta ũsu. Kũũ nĩ kwonanya kana tweethemba kĩũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ no nginya twĩkalae tusũĩtwe ngoonĩ sitũ nĩ wendo wa Ngai ũla ũtaolekaa, kwĩsila mwĩkalĩlenĩ wa mboya ya kĩthetheesyo.
Mũthenya ũmwe nĩnavundiasya ĩũlũ wa ũtiano wa kwĩthemba kwa mwĩkalĩle wa ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ. Nĩnaisye kana Yesũ e weka nĩwe ngelekany’o yakwa ya kwĩkalaa nĩ ũtheunĩ wa kĩ-mwĩĩ. Ũmwe wa athembi ala maĩ litilitinĩ ĩno nĩwangũlilye ũkũũ wakwa. Yĩla namũsũngĩie kana naĩna myaka mĩongo ĩtatũ na ĩlĩ nĩwandavisyeĩ, “Nĩ kavala wambĩĩe kũtavanya ĩũlũ wa kwĩthemba kĩ-mwĩĩ wamina kũvikya myaka yĩ yĩũlũ wa mĩongo ĩna nũndũ Yesũ aĩ Ngai na ekalile thayũ myaka mĩongo ĩtatũ na ĩtatũ tũ. Itulumo sya thayũ syambĩĩa ĩtina wa vau.” Kaingĩ nĩtũlawa kana Yesũ asyaiwe ena wũmbe w’onthe wa kĩ-mũndũ, ĩndĩ, “We mwene kwa ngenda yake, nĩwatiie ũu w’onthe na eetw’a ngombo. Nĩweethĩiwe ailyĩ ũndũ ũmwe na mundũ, na ooneka e na wũmbe wa mũndũ (Avi.2:7). Ithi syĩtawa itulumo sya thayũ syĩthĩawa vo o kĩla ĩvinda na kwa kĩla mũndũ, ĩndĩ kwa ũla wusũĩtwe nĩ wendo wa Ngai akeethĩwa atonya kũisinda.
Ĩvinda yĩmwe nĩneew’ie ngewa ya aũme elĩ makĩlaa ũsĩ anyuve na meenenganĩte kũmũthũkũmaa Mwĩai Ngai e weka. Kelitũ kamwe o nako nĩkaungamĩte o vau katesi ũndũ keũkĩlanĩlya ũsĩ ũsu kathi ngalĩko ĩsu ĩngĩ. Ũmwe wa aũme asu anyuve nĩwakokĩlilye na akakua na moko nginya makĩla ũ ũsĩ. Aũme aa anyuve nĩmaendeeie na kyalo kyoo. Ĩtina wa nyusu ĩsaa, ũla mũndũ-ũme mũnyuve wa kelĩ nĩwakũlilye ũyũ wa mbeeĩ, “Wĩkie ũu nĩkĩ? Nĩwĩsĩ nesa ta aũme anyuve, tũyĩtĩkĩlĩtw’e kũsisya mũndũ mũka kana kũmũkwata, tyo kwĩsa kũmũkua mokonĩ maitũ.” “Asi, nyie nĩnĩkaiie nthĩ ngalĩkonĩ ĩsu ĩngĩ ya ũsĩ, ateo we wĩonekana noũkakuĩte ngoonĩ yaku. Nyie nĩĩsilya ũu nĩw’o ũthũku mbeange.”
ATHEMBI, MASISTA NA MAMBULATHA MOSAA ŨTIANO WA KWĨTHEMBA ŨTHEUNĨ WA KĨ-MWĨĨ NĨKĨ?
Motianĩo onthe mosawa ta nzĩa ya kũthengeanĩa na kũmũtutya Klĩsto. Onthe ala manyuviwe na meenengane kũmũthũkũmaa Mwĩai Ngai e weka; Athembi, masista na mambulatha metitwe matwĩke Klĩsto ũngĩ. Yĩla ũmwe woo weevĩta ekalae thayũ wa kwĩthemba kĩ-mwĩĩ, ethĩwe e ngya, na e mwĩw’i kwa anene make, ethĩawa aitata amũatĩĩe Yesũ ũla nĩwe mũtheu, ngya na mwĩw’i. Ũla Mũtheu Vyũ, Mwana wa Ngai, ambĩĩaa mwĩkalĩle wa thayũ wa mwanya ũte ũndũ ũngĩ, ateo wa kũtethasya wĩa wa Ĩthe Wake.


text:
NĩTũSENG’AA YĩLA TWATATWA (Tempted and tried) Key Ab a.t. 6/8 Nĩtũseng’aa yĩla twatatwa Kĩla ĩvinda myũnthĩ yonthe, Yĩla kwĩ amwe twĩkalanasya; Mate kũthĩnĩa eki ma naĩ. Asa we mwene nũkamanya, Asa we mwene nũkamanya, Thangaai anaasa mwĩthwe kyeninĩ Nĩtũkamanya maũndũ onthe. Yĩla kĩkw’ũ kyoosa amwe maitũ, Tũtiawa na kyeva ngoonĩ; Na tũkĩseng’a amwe makĩthi, Na […]Countinue Reading
YESũ MũĩTHI MũSEO (Gentle shepherd thou hast stilled) H.C. 31. N.S. 506 Key Eb 4/4(d) Yesũ mũĩthi mũseo, Nĩtwĩsĩ nĩ wendo waku; Mwana ũyũ tũmwendete, Nũmwosie kuma kwitũ; Ndakona mathĩna ĩngĩ, Kana mawoo kũu ĩtunĩ. Kũũ nthĩ ĩno twĩkalĩte, Nĩya methoi na mathĩna Yu e ũseonĩ ĩtunĩ. Vamwe na ala makwendete; Onthe nĩmathũmũĩte, Na ũtanu […]Countinue Reading
TWĩTAANĩSYA NAKE MWENDWA (Yes, we part, but not forever) G.B. 628, H.C. 587, N.S. 505 Key G 3/2(s) Twĩtaanĩsya nake mwendwa Ti ta kũtaanĩsya vyũ Ala mamwendete Yesũ, Matikataanĩsya vyũ Nĩmaketha vamwe nake, ũtanunĩ wa ĩtunĩ. ũtanu wa kũkomana, N’ũtanu ũtaweteka ũtanu ũsu kũtingwa ĩvinda yĩĩ twĩnayo; Nĩ tũkamwona Mwĩaĩi Vamwe na ala twendete. Motanu […]Countinue Reading
ATHEU MA NGAI (Beyond the swelling flood) S.S.S. 915. Key G Atheu ma Ngai mũnyuvĩtwe, Tũkakomana mũingo; Vala tũtakethwa na woo; Tũtĩkataanĩsya nongi mũingo wa ũsĩ. Mũingo wa ũsĩ tũtikataanĩsya, Mũingo wa ũsĩ tũtikataanĩsya. Vate w’ia wa kũkeethwa ata, Nĩna mũĩkĩĩo mũlũmu, Nĩngew’a wasya wake. Na nĩngavyaĩwa methoi vyũ mũingo wa ũsĩ. Yĩla atheu twĩkomanĩa […]Countinue Reading
Kũũ KWĩ ũVOO? (Peace. Perfect peace) Key Bb or c 4/4(s) Kũũ kwĩ ũvoo, kĩvindu kĩ na woo? Yesũ kwa nthakame aetie ũvoo! Kũũ kwĩ ũvoo, maũndũ me mĩnoo? Tũkĩendan’ya na Yesũ twĩ n’ũvoo! Kũũ kwĩ ũvoo twĩlingĩlwe nĩ naĩ? Wĩkalonĩ kwa Yesũ vati thĩna. Kũũ kwĩ ũvoo, twataanĩsya na ndũũ? Yesũ Klĩsto mwene nũtũsũvĩaa. […]Countinue Reading
NINGũTULYA NDU KWAKU YESũ (Till he comes) S.S.S. 275. N.S. 436. Gb. Im. If c. Key D or db 3/4(s) Nĩngũtulya ndu kwaku, Yesũ; Nue Mwovosya wa andũ, Na nĩngwĩnama mbee wa wendo, Wanbetee thayũ, mwathe nyie, Nĩnaeka kwĩsisya mwene. Nĩsisye we, Mwĩaĩi Yesũ. Nĩngwona nũmbendete mũno, Nĩngwona nũkũmantha nyĩe, O nakwa ngyona wendo ta […]Countinue Reading
ANYANYAWA MAITũ (Our friends on earth we meet) S.S.S. 961, R.S. 941 Key Bb 6/8(s) Anyanyawa maitũ kũkũ nthĩ, Twĩkalaa na ũtanu, ĩndĩ kwĩ kĩmako, Yĩla twatiwa nũmwe waitũ Tũtikataanĩsya ĩũlũ, Tũtikataanĩsya, Nthĩ ya wendo na ũtanu, Tũtikataanĩsya. Kwĩ ũtanu yĩla amwe, Mamina wĩa woo kũũ nthĩ, Nĩmathũmũaa na, Kwĩkalaa tene ona tene. Kũikethĩwa kũtaanĩsya, […]Countinue Reading
NĩKWATYA TũKOONANĩA ũTHEUNĩ (I hope to meet all in glory) R.S. 952 Key A 4/4(s) Nĩkwatya tũkoonanĩa ũtheunĩ, Twamina wĩa kũũ nthĩ, Nĩtũkatanĩa ũtheunĩ, Mũinganĩsyo wa ũsĩ. Twainga ũsĩ ũla wa kĩkw’ũ. Tũithi kwa Asa mũsyĩ mũtheu. Nĩĩkwatya ngakwona, Nĩĩkwatya ngakwona. Twĩkĩĩte ngovia sya ũsumbĩ. Nĩkwatya ngakwona ũtheunĩ, Mũtĩnĩ wa thayũ, Tũkamũkatha Mũtũtangĩĩi, Kwa ĩnee […]Countinue Reading
WĩKALO MũSEO (How firm a foundation) R.S. 41,alex 3:310 H.C. 374. N.S. 227, w.s.h. 279, v. T 4: 324. F.s. h. 298. S.S.S. 526. L.H.601. G.B.357 Key G or ab 4/4(d) Key a 4/4(d) Wĩkalo mũseo, ithyĩ andũ ma Yesũ, Nĩ ũla wakĩtwe nĩ wendo wa Ngai; Akongela ata, kwĩ ũla ũtwonetye, O ithyĩ etĩkĩli, […]Countinue Reading
KOMA MWENDWA (Sleep on, beloved sleep and take thy rest) S.S.S.1041, N.S.502, c.c.39 Key Ab 4/4(s) Koma mwendwa ũkome na ũvoo, Twaia mũtwe mbee wa Mũtũtangĩĩi. Koma mwendwa nthĩnĩ wa Mwovosya Koma, koma na ũvoo. Nayũ mwendwa nĩtũnamwendete; ĩndĩ Mwĩaĩi anamwendete mbee, Mwĩaĩi e na wendo mwingĩ kwake; Koma, koma na ũvoo. Tondũ wakoma ta […]Countinue Reading
NGAI TWĩNũKYE (Lord dismiss us with thy blessing) R.S. 945, S.S.S. 287, C.H. 678, G.B. 608, W.S.H. 151. Key A 4/4(d) Ngai twĩnũkye na ũathimo, Wusũe ngoo sya ithyonthe,’ Tũsũvĩe na wendo waku, Tũtethye na tei waku, Ngai tũathime, ĩĩ tũathime, Tũkĩĩkala thayũ ũũ. Nĩtũũkatha asa waitũ, Nũndũ wa ndeto syaku, Syĩthwe sya kũtũtethya, Ngoonĩ […]


text:
ŨVOO KWA NTHĨ YONTHE
Ndĩni ya ũvũngũ nĩ myaũ? We nĩwĩw’aa ũithĩnĩka nũndũ wa maũndũ mathũku ala mekawa syĩtwanĩ ya ndĩni? We nĩwĩw’ĩthaw’a woo nĩ maũndũ mate ma ũlũngalu ta kaũ, ũngendu, na meko mathũku ala mekawa nĩ andũ ala maasyaa nĩ athũkũmi ma Ngai? Nĩkĩ ndĩni nĩ tayo ĩtumaa kwĩthĩwa na mathĩna maingĩ?
Ti ndĩni syonthe itumaa kwĩthĩwa na mathĩna, ĩndĩ no ndĩni ya ũvũngũ yoka. Yesũ Klĩsto, ũla ũnengetwe ndaĩa nĩ ndĩni mbingĩ, aisye kana ndĩni ya ũvũngũ ĩsyaa matunda mathũku o tondũ ‘mũtĩ mũthũku ũsyaa ũsyao mũthũku.’ (Mathayo 7:15-17) Ndĩni ya ũvũngũ ĩsyaa ũsyao mwaũ?
NĨYĨLIKASYA KAŨNĨ NA ŨTETINĨ (SIASANĨ): Ĩkaseti yĩtawa Asiaweek yĩasya: “Nthĩnĩ wa Asia yonthe na kũndũ kũngĩ, atongoi mendete ũnene nĩmatũmĩaa mĩkĩĩo ya andũ kwa ũseleke nĩ kana meyĩune mo ene.” Kwoondũ wa kĩtumi kĩu, ĩkaseti yĩu yĩumya ũkany’o ũũ: “Nthĩ ĩvw’ana ta ĩkilyĩ kũkwatwa nĩ ndũũka.” Mũtongoi ũmwe wa ndĩni wĩ nguma wa Amelika aisye: “No nginya mũae andũ ala ing’endilĩ nĩ kana ũaani ũthele.” We onaa mekwe ata? “Moaei onthe syĩtwanĩ ya Mwĩaĩi.” Kwa kũleana nou, Mbivilia yaasya: “Ethĩwa mũndũ easya, Nyie nĩnĩmwendete Ngai, na emena mwana-a-ĩthe, nĩ mũneeni wa ũvũngũ.” (1 Yoana 4:20) O nake Yesũ aisye ũũ: “Mendei amaitha menyu.” (Mathayo 5:44) Nĩ ndĩni syiana we wĩsĩ ila atĩĩi masyo mataendaa kaũnĩ?
NĨMANYĨASYA MOMANYĨSYO MA ŨVŨNGŨ: Ndĩni mbingĩ imanyĩasya ũũ: Thayũ kana veva nĩ kĩndũ kĩtatonya kwoneka kĩla kĩtiaa mwĩĩ yĩla mũndũ wakw’a. Kwa kũtũmĩa ĩmanyĩsyo yĩu, ndĩni mbingĩ nimetasya mbesa atĩĩi moo nĩ kana ivoyee mathayũ ma andũ ala makw’ie. Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o. “Nũndũ ala me thayũ mesĩ makakw’a; ĩndĩ ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ ona wĩva.” (Mũtavan’ya 9:5) Yesũ amanyĩisye kana akw’ũ makathayũũkw’a. Ĩndĩ kethĩwa andũ mena thayũ ũtatonya kũkw’a kũyĩthĩwa vata wa ũthayũũkyo. (Yoana 11:11-25) Ndĩni yaku ĩmanyĩasya kana thayũ ndũtonya kũkw’a?
NĨEKETE ŨLAALAI ŨENDEE: Nthĩnĩ wa nthĩ sya Mũingo, makanisa nĩmanyuvaa aũme ala makomaa na aũme na aka ala makomaa na aka matw’ĩke atongoi ma ĩkanisa. Nĩmakũlasya silikalĩ iandĩkĩthye mĩtwaano ya aũme kwa aũme na aka kwa aka. Ona makanisa ala maasyaa ũlalai nĩ mũthũku nĩmaekete atongoi ma ndĩni maendee na wĩa woo ona vala nĩmakomaa na syana nini. Ĩndĩ yo Mbivilia ĩmanyĩasya ata? Yaasyaa ũũ ũtheinĩ: “Mũikakengeke: Eki ma naĩ na eĩtu, o na athaithi ma mĩvw’anano, o na ilaalai, o na ala metusaa ta aka, o na ala meyĩkaa naĩ na aũme . . . maikatiĩwa ũsumbĩ wa Ngai.” (1 Akolintho 6:9, 10) We nĩwĩsĩ ndĩni imwe syiekete ũlaalai ũendee?
Kũkeethĩwa ata ĩvinda yũkĩte kwa ndĩni ila isyaa ũsyao mũthũku? Yesũ aumisye ũkany’o ũũ: “Kĩla mũtĩ ũtasyaa ũsyao mũseo nũtemawa, ũkekw’a mwakinĩ.” (Mathayo 7:19) Vate nzika ndĩni ya ũvũngũ ĩkaanangwa vyũ! Ĩndĩ ĩkaanangwa ata, nayo ĩkaanangwa ĩndĩĩ? Ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu nũkwatĩkanaa nthĩnĩ wa woni wa mwathani mũna, ũla ũandĩkĩtwe ĩvukunĩ ya Mbivilia ya Ũvuany’o, kĩlungu kya 17 na 18.
Ndĩni ya ũvũngũ nĩyĩthĩawa na wasya “ĩũlũ wa asumbĩ ma nthĩ”
“Umai nthĩnĩ wake, andũ makwa”
Kwasũanĩa ĩlwaya yĩkalĩle nyamũ ya ũtelemya. Ĩ nyamũ yĩna mĩtwe mũonza na mbya ĩkũmi. (Ũvuan’yo 17:1-4) Ĩlwaya yĩu yĩonany’a kyaũ? Nĩyĩthĩawa na wasya “ĩũlũ wa asumbĩ ma nthĩ.” Yo yĩkĩĩte ngũa iilyĩ ta ndune, nĩyĩũtũmĩa ũvani, na yĩna ũthwii mwingĩ mũno. Ona ĩngĩ, kwĩsĩla mũtuo wayo wa kũneenany’a na maveva yo ‘nĩyĩkengete mbaĩ syonthe.’ (Ũvuan’yo 17:18; 18:12, 13, 23) Mbivilia nĩtũtetheeasya kũmanya kana ĩlwaya yĩu nĩ walany’o wa ndĩni wa nthĩ yonthe. Ĩlwaya yĩu yĩyonanasya o ndĩni ĩmwe, ĩndĩ yonanasya ndĩni syonthe ila isyaa ũsyao mũthũku.
Nyamũ ĩsu ĩlwaya yĩu yĩkalĩle yonanasya silikalĩ sya ũteti sya nthĩ.* (Ũvuan’yo 17:10-13) Ndĩni ya ũvũngũ yĩkalĩle nyamũ ĩsu, nayo nĩtataa kũmĩtongoesya na kwĩthĩwa na wasya nthĩnĩ wa ũtwi wayo wa maũndũ.
Ĩndĩ o mĩtũkĩ, ũndũ wa ũsengy’a mũno ũkeekĩka. “Na mbya ĩkũmi ila wonie na ĩla nyamũ, asu makamena yĩla ĩlwaya, na makayĩtia yoka, na yĩ ĩthei, na makaya nyama syayo, na makayĩvĩvya vyũ na mwaki.” (Ũvuan’yo 17:16) Kwa kĩthũmũkĩlo na kwa nzĩa ya ũtelemya, silikalĩ sya ũteti ikakeũkĩa ndĩni ya ũvũngũ na kũmyananga vyũ! Nĩ kyaũ kĩkatuma silikalĩ syĩka ũu? Ĩvuku ya Mbivilia ya Ũvuany’o yĩsũngĩaa ũũ: “Ngai ekĩĩte ngoonĩ syoo kwĩka kwenda kwake.” (Ũvuan’yo 17:17) Ĩĩ, Ngai akasilĩla ndĩni ya ũvũngũ nũndũ wa maũndũ mathũku ala yĩkĩte syĩtwanĩ yake. Kwa kũatĩĩa ũsili wa katĩ, Ngai akamĩsilĩla ndĩni ya ũvũngũ kwa kũtũmĩa anyanyae mayo, ala nĩ silikalĩ sya ũteti.
We waĩlĩtwe nĩ kwĩka ata ethĩwa ndũkwenda kũsilĩlwa vamwe nayo? Ngai easya ũũ kwĩsĩla ũmwe wa atũmwa make: “Umai nthĩnĩ wake, andũ makwa.” (Ũvuan’yo 18:4) Yĩĩ nĩyo ĩvinda yaĩlĩte ya kuma ndĩninĩ ya ũvũngũ! Ĩndĩ wauma ũtonya kũthi va? Ti kwa andũ ala maĩkĩĩa kana kũiĩ Ngai, nũndũ o namo maina wĩkwatyo wa ĩvinda yũkĩte. (2 Athesalonika 1:6-9) Vala waĩlĩte kũthi voka no ndĩninĩ ya w’o. Ũtonya ũmĩmanya ndĩni ya w’o ata?
Ndĩni ya w’o yaĩlĩtwe nĩkũsyaa ũsyao mwaũ?—Mathayo 7:17.
NĨYONANASYA WENDO: Athaithi ma w’o “ti ma nthĩ.” Mo maiaanĩkĩte nũndũ wa langi wa kĩkonde kana syĩthĩo, ĩndĩ mo ‘nĩmethĩawa na wendo ene kwa ene.’ (Yoana 13:35; 17:16; Meko ma Atũmwa 10:34, 35) Vandũ va kũũana, mo nĩmethĩawa meyũmbanĩtye o na kũkw’a kwoondũ wa ala mathaithaa namo.—1 Yoana 3:16.
NDĨNI YA W’O NĨYĨKĨĨAA NDETO YA NGAI: Vandũ va kũmanyĩsya “mokũũ” na “mĩao ya andũ,” ndĩni ya w’o yumasya momanyĩsyo mayo Ndetonĩ ya Ngai, Mbivilia. (Mathayo 15:6-9) Nĩkĩ? Nũndũ “kĩla Ũandĩko nĩwaveveewe nĩ Ngai, naw’o nĩwaĩle wa kũmanyĩsya, na kũĩkĩĩthya andũ mavĩtyo, na kũmatũngĩĩa, na kũsilĩla kwa ũlũngalu.”—2 Timotheo 3:16.
NDĨNI YA W’O NĨLŨLŨMĨĨASYA MĨSYĨ NA NĨATĨĨA MĨKALĨLE MĨSEO: Ndĩni ya w’o nĩmanyĩasya aũme ‘mende iveti syoo o ũndũ mendete mĩĩ yoo ene,’ nĩtetheeasya iveti kwĩthĩwa na ‘kĩkĩo kwa aũme masyo,’ na nĩmanyĩasya syana ‘kũmew’a asyai masyo.’ (Aeveso 5:28, 33; 6:1) O na ĩngĩ, ala manengetwe ilio sya ũũngamĩi nĩmaĩlĩtwe kwĩthĩwa na mwĩkalĩle mũseo.—1 Timotheo 3:1-10.
Ve ndĩni o na ĩmwe yĩatĩĩa maũndũ asu? Ĩvuku yĩtawa Holocaust Politics, yĩla yakũniwe kyava mwaka wa 2001, yaasya: “Kethĩwa andũ aingĩ mekaa ũndũ Ngũsĩ sya Yeova imanyĩasya na kwĩka, ala andũ aingĩ mooaiwe kũya Nzelemani mayĩthwa maaũawa, o na kũũana nũndũ wa kĩmena kya mbaĩ kũyĩsa kwĩthĩwa ĩngĩ ĩũlũ wa nthĩ.”
Kwa w’o, nthĩnĩ wa nthĩ 235 Ngũsĩ sya Yeova nimanyĩasya na kũatĩĩa mĩkalĩle mĩseo ĩla yĩ Mbivilianĩ. Nũũkũlw’a ũneene na Ngũsĩ sya Yeova nĩ kana maũteetheesye kwĩmanyĩsya ũndũ Ngai wendaa wĩke nĩ kana ũmũthaithe ũndũ we wendete. Yĩĩ nĩyo ĩvinda ya kwosa ĩtambya. Ndũketeele. Mũminũkĩlyo wa ndĩni ya ũvũngũ wĩ vakuvi!—Nzevania 2:2, 3.
* Wenda kũmanya mũnango ĩũlũ wa ũvoo ũsu, ona ĩvuku yĩtawa Ufunuo—Upeo Wao Mtukufu U Karibu! yĩla yĩkũnĩtwe kyava nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
ŨLA w’o ĩũlũ wa kyaũ? Ĩũlũ wa makũlyo amwe ma vata andũ matwĩe makũlasya. No wĩthĩwe ũseng’aw’a nĩ makũlyo amwe ta aa:
Mosũngĩo ma makũlyo asu ũtonya kũmakwata va? Wakũlya andũ me kĩvathũkany’o, ũkwataa mosũngĩo me kĩvathũkany’o. O na ũkakũlya andũ ala maendaa makanisanĩ kana atongoi ma ndĩni, ũkwata o mosũngĩo meũleana. Mosũngĩo amwe monekaa ta maĩlĩte ĩndĩ ĩtina wa kavinda kanini andũ mayĩthĩa maitethya.
Ĩndĩ ve ĩvuku yĩmwe yĩ mosũngĩo ma kwĩkwatw’a. Ĩvuku yĩtawetaa ũvũngũ. Yesũ Klĩsto aivoya Ngai amwĩie: “Ndeto yaku nĩyo w’o.” (Yoana 17:17) Ũmũnthĩ Ndeto ĩsu nĩ Mbivilia. Ũvoonĩ ũũ ũatĩĩe nũũkwata mosũngĩo ma w’o ma makũlyo asu kwa ũkuvĩ kuma Mbivilianĩ.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nthĩ ĩno tũĩ yusũĩte ũng’endu na sila ũte wa katĩ. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana nĩ kwenda kwa Ngai tũthĩnae.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai ndaetae ũthũku. Ĩandĩko ya Yovu 34:10 yaĩtye: “Nĩkwĩthĩwe kũasa na Ngai, atĩ eke ũthũku, na kũasa na Mwene Vinya W’onthe, atĩ eke naĩ!” Ngai e na kĩeleelo kyonanĩtye wendo kwa andũ. Nĩkyo kĩtumi Yesũ watũmanyĩisye tũvoyae atĩĩ: “Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ . . . ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9, 10) Ngai atũthĩnĩkĩaa mũno vyũ, nĩkyo kĩtumi wĩkĩte maũndũ maingĩ nĩ kana kĩeleelo kyake kĩanĩe.—Yoana 3:16.
Soma Mwambĩlĩlyo 1:26-28; Yakovo 1:13; na 1 Vetelo 5:6, 7.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maendee kũkw’a nũndũ wa kaũ. Ithyonthe nĩtũthĩnĩkaa ngoonĩ nũndũ wa mathĩna ala makwataa andũ.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Ngai nĩwathanĩte ĩvinda ũkaete mũuo nthĩ yonthe. Ũsumbĩnĩ wake, kana nthĩnĩ wa silikalĩ yake ya ĩtunĩ, andũ ‘matikemanyĩsya kaũ ĩngĩ.’ Ĩndĩ “makatusya mbyũ syoo itw’ĩke maembe.” (Isaia 2:4) Ngai akamina sila ũte wa katĩ na mathĩna onthe. Mbivilia yathanĩte: “[Ngai] akavyaĩa methoi onthe methonĩ moo; na kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ; o na kũikethĩwa ĩngĩ kũmeta, kana kũĩa, kana woo: maũndũ ma mbee [o vamwe na sila ũte wakatĩ na mathĩna] nĩ mavĩtu.”—Ũvuan’yo 21:3, 4.
Soma Savuli 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Ndĩni mbingĩ sya nthĩ ĩno imanyĩasya kana yĩla mũndũ wakw’a ve kĩndũ kĩtakusaa. Angĩ maĩkĩĩaa kana akw’ũ nĩmatonya kũthĩny’a andũ ala me thayũ, kana Ngai asilĩlaa andũ ĩianĩ ya mwaki tene na tene.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Mũndũ akw’a ethĩawa aeka kwĩthĩwa thayũ. Ĩandĩko ya Mũtavan’ya 9:5 yaĩtye: “Ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.” Nũndũ akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva, na mayĩw’aa ũndũ o na wĩva, maitonya kũũmĩsya kana kũtethya ala me thayũ.—Savuli 146:3, 4.
Soma Mwambĩlĩlyo 3:19 na Mũtavan’ya 9:6, 10.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Nĩtwendaa kwĩkala na kũtanĩa thayũ vamwe na endwa maitũ. Nĩtwĩthĩawa na mea ma kwona ĩngĩ endwa maitũ ala makwie.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Andũ aingĩ ala makwie makathayũũkw’a. Yesũ athanie kana “ala me mbũanĩ . . . makauma.” (Yoana 5:28, 29) Kwĩanana na kĩeleelo kya mbee kya Ngai, ala methayũũkw’a matonya kwĩkala valatisonĩ. (Luka 23:43) Ĩvinda yĩu yũkĩte kũkeethĩwa ũima mwĩanĩu wa mwĩĩ na thayũ ũtathela kwa andũ ala ewi. Mbivilia yaasyaa: “Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.”—Savuli 37:29.
Soma Yovu 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Meko ma Atũmwa 24:15.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ ma ndĩni vakuvĩ syonthe nĩmavoyaa. Ĩndĩ aingĩ mew’aa mboya syoo itasũngĩawa.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ atũmanyĩisye kana tũyaĩle kũsyokeleelaa mboya sitũ ta wathi. Aisye: “Na mũkĩvoya mũikatindĩe ndeto.” (Mathayo 6:7) Twenda Ngai ethukĩĩsye mboya sitũ, twaĩle kũvoyaa ũndũ wĩtĩkĩlaa. Nĩ kana twĩke ũu twaĩle kũmanya kwenda kwa Ngai na tũyĩka kwĩanana nakw’o. Ĩandĩko ya 1 Yoana 5:14 yĩeleetye kana: “Ethĩwa tũkavoya ũndũ kwĩanana na kwenda kwake [Ngai], nũtwĩw’aa.”
Soma Savuli 65:2; Yoana 14:6, 14; na 1 Yoana 3:22.
NĨKĨ ANDŨ MAKŨLASYA ĨKŨLYO YĨU?: Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana mbesa, nguma, kana wanake nitonya kũmaetee ũtanu. Nĩkyo kĩtumi mamanthaa syĩndũ isu, ĩndĩ mailea kwĩsa kũkwata ũtanu.
KĨLA MBIVILIA ĨMANYĨASYA: Yesũ nĩwoonanisye kĩla kĩtumaa tũkwata ũtanu yĩla waisye: “Nĩ aathime [“mena ũtanu,” NW] ala me na ũkya wa ngoo.” (Mathayo 5:3) Tũtonya kũkwata ũtanu wa w’o tweeyumya kwĩanĩsya wendi witũ ũla mũnene vyũ wa kĩveva wa kũmanya ũla w’o ĩũlũ wa Ngai na kĩeleelo kyake kwitũ. W’o ũsu wĩ Mbivilianĩ. Kũmanya w’o kũtonya kũtũtethya kũvathũkany’a maũndũ ala ma vata na ala mate ma vata. Kwĩtĩkĩla w’o ũla wĩ Mbivilianĩ ũtũtongoesye maũtwinĩ na mekonĩ maitũ nĩkũtonya kũtuma twĩkala thayũ wĩ na kĩeleelo.—Luka 11:28.
Soma Nthimo 3:5, 6, 13-18 na 1 Timotheo 6:9, 10.
Asu nĩ mosũngĩo makuvĩ ma Mbivilia ma ala makũlyo thanthatũ. Nũkwenda kũmanya mbeange? Ethĩwa wĩ ũmwe wa ala mena “ũkya wa ngoo” no wĩthĩwe ũyenda kũmanya mbeange. Nowĩthĩwe ũyĩkũlya makũlyo angĩ ta: ‘Ethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa nĩkĩ wĩtĩkĩlĩtye ũthũku mwingĩ na mathĩna maendee? Ndonya kwaĩlya mwĩkalĩlye wa mũsyĩ wakwa ata?’ Mbivilia nĩnenganĩte mosũngĩo matoetye ma makũlyo aa na angĩ maingĩ.
Ĩndĩ ũmũnthĩ andũ aingĩ mayendete kũmanya nesa ũndũ Mbivilia yaĩtye. Monaa ta ĩvuku ĩnene mũno na mavinda angĩ yĩ vinya kũelewa. We nowende kũtetheew’a kũkwata mosũngĩo kuma Mbivilianĩ? Ngũsĩ sya Yeova nitonya kũũteetheesya na nzĩa ilĩ.
Ĩvuku yĩtawa Mbivilia Yo Ĩmanyĩasya Ata? yĩandĩkĩtwe nĩ kana yĩtetheesye andũ ala mate na mwanya mwingĩ mesomee mosũngĩo ma Mbivilia ĩũlũ wa makũlyo ma vata. Nzĩa ĩngĩ nĩ mũvango wa kwĩmanyĩsya Mbivilia mũsyĩ kwaku. Ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova ũtonya kũmanyĩsya Mbivilia no oke kwaku kana vandũ vangĩ mwĩw’anĩte, o ĩvinda ĩvũthũ kĩla kyumwa, na mũyĩmanyĩsya ĩmwe vate ndĩvi. Andũ milioni mbingĩ nthĩ yonthe nĩmatethekete nũndũ wa mũvango ũsu. Aingĩ nĩmavikĩĩe kwasya: “Nĩnĩkwatĩte ũla w’o!”
Vaiĩ ũthwii ũthonokete kũmanya w’o ũla wĩ Mbivilianĩ. W’o ũla wĩ Mbivilianĩ nũtũthaasya kumana na maũndũ ma maimũ, ũthokoanu wa akili, na w’ĩa. Nũtũnengae wĩkwatyo, kĩeleelo, na ũtanu. Yesũ aisye: “Mũkamanya ũla w’o, na ũla w’o ũkamũthasya.”—Yoana 8:32.