text:
KĨLUNGU KYA 5
Wovosyo—Mũthĩnzĩo wa Vata vyũ Kuma kwa Ngai
Wovosyo nĩ kyaũ?
Wanenganiwe ata?
Ũtonya kũũtethya ata?
Ũtonya kwonany’a kana wovosyo nĩ wa vata kwaku ata?
NĨ MŨTHĨNZĨO mwaũ wa vata vyũ waakwata? Mũthĩnzĩo ndwĩthĩawa wĩ wa vata aĩ nũndũ nĩ wa thooa mũnene. Vata wa mũthĩnzĩo ndũmanyĩkaa nũndũ wa thooa waw’o. Ĩndĩ, mũthĩnzĩo watuma ũtana na kwĩanĩwa thayũnĩ wĩthĩawa wĩ wa vata kwaku.
2 Katĩ wa mĩthĩnzĩo yonthe ĩla ũtonya ũkwata, ve ũmwe ũla wa vata vyũ. Nĩ mũthĩnzĩo ũla Ngai ũnengete andũ. Yeova nũtũnengete syĩndũ mbingĩ, ĩndĩ mũthĩnzĩo ũla mũnene vyũ ũtũnengete nĩ nthembo ya wovosyo ya Mwana wake, Yesũ Klĩsto. (Mathayo 20:28) O tondũ tũkwona kĩlungunĩ kĩĩ, wovosyo nĩw’o mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ ũtonya kũkwata, nũndũ nũtonya ũkũetee ũtanu mwingĩ mũno na kwĩanĩsya mavata maku ala manene vyũ. Wovosyo nĩyo nzĩa ĩla nene vyũ ya kwonany’a kana Yeova nũkwendete.
WOVOSYO NĨ KYAŨ?
3 Wovosyo nĩ nzĩa ya Yeova ya kwovosya andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ. (Aeveso 1:7) Nĩ kana tũelewe ĩũlũ wa wovosyo ũũ ũeleetw’e Mbivilianĩ, nĩtwaĩle kũsũanĩa ũndũ kweethĩiwe mũũndanĩ wa Eteni. Twaelewa nĩ kĩla Atamu waaisye yĩla wavĩtisye nĩtũtonya kũmanya nĩkĩ wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata kwitũ.
4 Yĩla Yeova woombie Atamu, amũnengie kĩndũ kya vata mũno. Amũnengie thayũ mwĩanĩu. Kwasũanĩa ũndũ thayũ wa Atamu wesaa kwĩthĩwa ũilye. Nũndũ oombĩtwe e na mwĩĩ mwĩanĩu na kĩlĩko, ndaĩ esa kũwaa, kũkũa, kana kũkw’a. E mũndũ mwĩanĩu, aĩ na mũamba mũseo na Yeova. Mbivilia yaasya Atamu aĩ “mwana wa Ngai.” (Luka 3:38) Kwoou Atamu aĩ na mũamba mũseo na Yeova Ngai, ta mwana na ĩthe wĩ wendo. Yeova anenaa na Atamu mwana wake, na kũmũnenga wĩa ũmũtoetye na kũmũtavya ũndũ ũkwenda eke.—Mwambĩlĩlyo 1:28-30; 2:16, 17.
5 Atamu oombĩtwe “na mũvw’ano wa Ngai.” (Mwambĩlĩlyo 1:27) Ũu ti kwasya kana Atamu aĩ na wũmbo ũilye wa Ngai. O ta ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 1 ĩvukunĩ yĩĩ, Yeova nĩ veva na ndonekaa na metho. (Yoana 4:24) Kwoou Yeova nde mwĩĩ wa nyama na nthakame. Kũmbwa na mũvw’ano wa Ngai nĩkwasya kana Atamu oombiwe e na ndaĩa ivw’anene na sya Ngai, ta wendo, ũĩ, ũsili wa katĩ, na vinya. Atamu nĩwavw’anene na Ĩthe wake kwa nzĩa ĩngĩ ya vata. Aĩ na ũthasyo wa kwĩnyuvĩa ũndũ ũkwĩka. Kwoou, Atamu ndailyĩ ta masini ĩla ĩtethasya wĩa o ũla yaseũvĩw’e wĩ w’oka. Aĩ atonya kũtw’a maũndũ na kwĩnyuvĩa katĩ wa ũla ũseo na ũla ũthũku. Kethĩwa nĩwanyuvie kũmwĩw’a Ngai, ethĩwa atũie tene na tene nthĩnĩ wa Valatiso kũũ nthĩ.
6 Kwoou, yĩla Atamu waleile kũmwĩw’a Ngai na atw’ĩĩwa kĩkw’ũ, aaisye kĩndũ kĩnene mũno. Naĩ yake yamũvenie thayũ mwĩanĩu na moathimo maw’o onthe. (Mwambĩlĩlyo 3:17-19) Nĩ kyeva nũndũ Atamu aaisye thayũ mũseo vyũ, na ti wake e weka ĩndĩ o na wa nzyawa syake. Ndeto ya Ngai yaasya atĩĩ: “Nũndũ wa mũndũ ũmwe [Atamu] naĩ yalikile kũũ nthĩ, na kĩkw’ũ kwondũ wa naĩ; na kwa ũu kĩkw’ũ kyavikĩa andũ onthe, nĩkwĩthĩwa onthe nĩmeekie naĩ.” (Alomi 5:12) Ĩĩ, ithyonthe nĩtwatiĩwe naĩ nĩ Atamu. Nĩkyo kĩtumi, Mbivilia yaasya kana ‘eethooisye’ we mwene na nzyawa syake ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ. (Alomi 7:14) Atamu na Eva mayaĩ na wĩkwatyo ĩngĩ kĩtumi nũndũ manyuvie kwa ngenda kũlea kũmwĩw’a Ngai. Ĩndĩ nata ĩũlũ wa nzyawa syake, vamwe naitũ?
7 Yeova atũmĩie nzĩa ya wovosyo atangĩĩe andũ. Wovosyo nĩ kyaũ? Wovosyo wonanasya maũndũ elĩ. Wa mbee, wovosyo nĩ kĩla kĩĩvawa nĩ kana ũthasye kĩndũ, kana ũkĩthooe ĩngĩ. Wovosyo ũtonya kũelekanw’a na kĩla kĩĩvawa nĩ kana mũndũ ũla ũtavĩtwe ĩvinda ya kaũ alekw’e. Wa kelĩ, wovosyo nĩ ta kĩla kĩĩvawa nĩ kana kĩndũ kyose kana kĩkwate kĩtũngĩwe mwene. Nĩ ũndũ ũmwe na kĩla kĩnenganawe nĩ kana kĩĩvĩe wasyo nũndũ wa kũũmĩsya mũndũ kana kwananga kĩndũ. Kwa ngelekany’o ũkaũmĩany’a no nginya umye ndĩvi ĩanene na wasyo ũla waumĩla.
8 Nĩvatonyeka kũĩvĩa wasyo ũla Atamu watũeteie na kũthaw’a kuma ũkombonĩ wa naĩ na kĩkw’ũ? Eka tũsũanĩe ĩũlũ wa wovosyo ũla Yeova wanenganie na ũndũ ũtonya ũtũtethya.
ŨNDŨ YEOVA WANENGANIE WOVOSYO
9 Nũndũ thayũ mwĩanĩu wa mũndũ nĩwaaiw’e, thayũ wa mũndũ ũte mwĩanĩũ ndwaĩ ũtonya kũthooa thayũ mwĩanĩu ĩngĩ. (Savuli 49:7, 8) Vendekaa wovosyo wĩanene na kĩla kyaaiw’e. Ũu nĩ kwĩanana na mwolooto wa ũsili wa katĩ wa Ngai, ũla waĩtye: “Thayũ vandũ va thayũ.” (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 19:21) Kwoou nĩ kyaũ kyaĩ kĩtonya kũthooa thayũ ũla Atamu waaisye? Thayũ ũngĩ wa mũndũ mwĩanĩu nĩw’o ‘wovosyo’ ũla wendekaa.—1 Timotheo 2:6.
10 Yeova aumisye wovosyo ata? Atũmie ũmwe wa ana make eanĩu ma veva ooka kũũ nthĩ. Yeova ndaatũma o mwana wa veva tũ, ĩndĩ atũmie ũla wĩ vata nake vyũ, Mwana wake ũla wasyaiwe e weka. (1 Yoana 4:9, 10) Mwana ũsu nĩwatiie wĩkalo wake wa ĩtunĩ kwa ngenda. (Avilivi 2:7) O tondũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 4, Yeova athamisye thayũ wa Mwana ũsu wake awĩkĩa ĩvunĩ ya Meli kwa kyama. Kwĩsĩla veva mũtheu wa Ngai, Yesũ asyaiwe ta mũndũ mwĩanĩu ate na naĩ.—Luka 1:35.
11 Mũndũ ũmwe aĩ atonya kwĩthĩwa wovosyo wa andũ aingĩ ata? Mo andũ makwatiwe nĩ naĩ ata? Lilikana kana nũndũ wa naĩ Atamu aaisye thayũ mwĩanĩu wa kĩmũndũ. Kwoou ndaĩ atonya kũtiĩa nzyawa syake thayũ mwĩanĩu. Aĩ atonya kũmatiĩa o naĩ na kĩkw’ũ. Mbivilia ĩmwĩtaa Yesũ “Atamu wa mũminũkĩlyo,” na aĩ na thayũ mwĩanĩu na ndaaĩka naĩ. (1 Akolintho 15:45) Kwa nzĩa na, Yesũ oosie mwanya wa Atamu nĩ kana atũtangĩĩe. Kwa kwĩkala e mwĩwi kwa Ngai na kumya thayũ wake mwĩanĩu ta nthembo, Yesũ nĩwaĩvĩie naĩ ya Atamu. Kwa nzĩa ĩsu Yesũ nĩwanengie ũsyao wa Atamu wĩkwatyo.—Alomi 5:19; 1 Akolintho 15:21, 22.
12 Mbivilia nĩĩeleety’e nesa ũndũ Yesũ wathĩniw’e atanakw’a. Yesũ nĩwakũniwe, ambwa, na akw’a kĩkw’ũ kĩ woo mũno mũtĩnĩ. (Meko ma Atũmwa 10:39; 1 Vetelo 2:24; Sisya Ũvoo wa Kwongeleela) Nĩkĩ Yesũ waĩ no mũvaka athĩne mũno? Ĩvukunĩ yĩĩ tũkeemanyĩsya kana Satani nĩwaumĩlilye nzika, ayonany’a kana athaithi ma Yeova makalika matatwanĩ kana thĩnanĩ maitonya kwĩkala me aĩkĩĩku. Kwĩyũmĩĩsya kwa Yesũ e mũĩkĩĩku o na e thĩnanĩ, nĩkwasũngĩie Satani nesa. Yesũ nĩwaĩkĩĩthisye kana mũndũ mwĩanĩu na wĩna ũthasyo wa kwĩnyuvĩa aĩ atonya kwĩthĩwa mwĩwi o na Ndevili eeka ata. No nginya Yeova ethĩwe atanĩthiw’e nĩ ũĩkĩĩku wa Mwana wake!—Nthimo 27:11.
13 Wovosyo waĩviwe ata? Mũthenya wa 14 wa mwei wa Ayuti wĩtawa Nisani, mwaka 33 Ĩ.Y., Yeova nĩweetĩkĩlilye mwana wake mwĩanĩu na ũte na naĩ oawe. Kwoou Yesũ aumya thayũ wake mwĩanĩu wĩthĩwe nthembo “o ĩmwe tũ.” (Aevelania 10:10) Mũthenya wa katatũ ĩtina wa Yesũ akw’a, Yeova nĩwamũthayũũkisye na thayũ wa veva. Yesũ ambata ĩtunĩ nĩwamũnengie Ngai thayũ mwĩanĩu ũla waumisye ta nthembo ya kwovosya ũsyao wa Atamu. (Aevelania 9:24) Yeova nĩweetĩkĩlile nthembo ya Yesũ ta wovosyo ũla wendekaa nĩ kana andũ movow’e kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ.—Alomi 3:23, 24.
WOVOSYO ŨTONYA KŨŨTETHYA ATA?
14 O na kau nĩtwatiĩwe naĩ, wovosyo nũtonya ũtuma tũkwata moathimo maseo mũno. Kwaeka tũsisye moathimo ala tũkwataa ĩvindanĩ yĩĩ na ĩvinda yũkĩte kumana na wovosyo kuma kwa Ngai.
15Kũekewa naĩ. Nũndũ wa kũtiĩwa kũlea kwĩanĩa no nginya tũtate na vinya kwĩka ũseo. Nĩtwĩkaa naĩ kwa kũneena kana kwa meko. Ĩndĩ nũndũ wa wovosyo wa nthembo ya Yesũ, nĩtũtonya ũkwata “ũekeo wa naĩ sitũ.” (Akolosai 1:3, 14) Nĩ kana tũkwate ũekeo ũsu, no nginya twĩlile kwa w’o. Na ĩngĩ, no nginya tũmũkũlye Yeova na wĩnyivyo atũekee nũndũ wa mũĩkĩĩo witũ nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Mwana wake.—1 Yoana 1:8, 9.
16Wasya mũtheu wa ngoo mbee wa Ngai. Wasya ũte mũtheu wa ngoo nũtonya ũtuma twĩw’a tũte na wĩkwaty’o na kwĩw’a tũte aĩlu. Kwĩsĩla ũekeo ũla ũtonyethaw’a nĩ wovosyo, Yeova kwa tei nũtũtonyethasya kũmũthaitha na wasya mũtheu wa ngoo o na kau tũieanĩu. (Aevelania 9:13, 14) Ũu nũtumaa tũneena na Yeova vate kĩndũ kĩũtũsiĩĩa. Kwoou, twĩathokye kũmũthengeea mboyanĩ. (Aevelania 4:14-16) Kwĩthĩwa na wasya mũtheu wa ngoo nĩkũtũnengae mũuo wa kĩlĩko, na kũtũetee ũtanu o vamwe na kwĩnenga ndaĩa.
17Wĩkwaty’o wa thayũ ũtathela nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ. Alomi 6:23 yaasya: “Ĩtuvi ya naĩ nĩ kĩkw’ũ; ĩndĩ mũthĩnzĩo wa Ngai nĩ thayũ ũtathela nthĩnĩ wa Klĩsto Yesũ Mwĩaĩi waitũ.” Kĩlungunĩ kya 3 kya ĩvuku yĩĩ, nĩtwaneenie ĩũlũ wa moathimo ala meĩthĩwa Valatisonĩ kũũ nthĩ. (Ũvuan’yo 21:3, 4) Moathimo asu ma ĩvinda yũkĩte, o vamwe na thayũ ũtathela mwĩanĩu, tũkamakwata nũndũ Yesũ nĩwakwie kwondũ witũ. Nĩ kana tũkwate moathimo asu, nĩtwaĩlĩte kũtũnga mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo wa wovosyo.
ŨTONYA KŨTŨNGA MŨVEA ATA?
18 Nĩkĩ twaĩlĩtwe nĩ kũtũnga mũvea kwa Yeova nũndũ wa wovosyo? Mũthĩnzĩo wĩthĩawa wĩ wa vata ethĩwa ũla ũũnenganĩte nũtũmĩĩte ĩvinda, vinya, kana mbesa. Ngoo yitũ nĩtanaa ethĩwa mũthĩnzĩo nũkwonany’a kana ũla ũtũnengete nũtwendete kwa w’o. Yoana 3:16 yaĩty’e: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe [“Mwana mũsyawa weka wake,” NW ] .” Kwoou wovosyo nĩ mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ, nũndũ Ngai aumisye nthembo ĩla nzeo vyũ waĩ atonya kumya. Wovosyo nĩ wonany’o wa wendo mũnene vyũ wa Yeova kwitũ. Na nĩ ũĩkĩĩthyo wa wendo wa Yesũ kwitũ nũndũ nĩweeyumisye kumya thayũ wake kwondũ witũ. (Yoana 15:13) Kwoou mũthĩnzĩo wa wovosyo nĩwaĩle ũtũĩkĩĩthya kana Yeova na Mwana wake nĩmendete kĩla ũmwe witũ.—Akalatia 2:20.
19 Ũtonya kũtũnga mũvea ata kwondũ wa mũthĩnzĩo wa Ngai wa wovosyo? Mbee, amba wĩmanyĩsye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Mũnengani Mũnene Yeova. (Yoana 17:3) Kwĩmanyĩsya Mbivilia ũitũmĩa ĩvuku yĩĩ kũkaũtetheesya wĩke ũu. O ũndũ ũendee kũmũmanya Yeova, now’o wendo wakũ kwake wĩongeleka. Wendo ũsu ũkatuma wenda kwĩka kwenda kwake.—1 Yoana 5:3.
20Onany’a mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Yesũ. Yoana 3:36 yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yesũ: “Ũla wĩtĩkĩlaa ũ Mwana e na thayũ ũtathela.” Tũtonya kwonany’a mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yesũ ata? Mũĩkĩĩo ta ũsu ndwonanaw’a na ndeto syoka. Yakovo 2:26 yaasya: “Mũĩkĩĩo ũte na meko nĩ mũkw’ũ.” Ĩĩ, mũĩkĩĩo wa w’o wonanaw’a na “meko” kwĩsĩla maũndũ ala twĩkaa. Nzĩa ĩmwe ya kwonany’a kana twĩna mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa Yesũ nĩ kũatĩĩa ngelekany’o yake kwa ndeto na meko.—Yoana 13:15.
21Enda ũmbanonĩ wa kĩla mwaka wa kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi. Wĩoo wa Nisani 14, mwaka wa 33 Ĩ.Y., Yesũ nĩwambĩlĩĩilye mũvango wa mwanya wa kũlilikana kĩla Mbivilia yĩtaa “kyaũya kya wĩoo kya Mwĩaĩi.” (1 Akolintho 11:20, NW; Mathayo 26:26-28) O na ĩngĩ mũvango ũsu wĩtawa Ũlilikano wa kĩkw’ũ kya Yesũ. Yesũ ambĩlĩĩilye Ũlilikano ũsu nĩ kana atetheesye atũmwa make na Aklĩsto onthe ma w’o malilikanae kana kwĩsĩla kĩkw’ũ kyake e mũndũ mwĩanĩu, nĩwaumisye thayũ wake ũtw’ĩke wovosyo. Yesũ aumisye mwĩao ũũ ĩũlũ wa Ũlilikano ũsu: “Ĩkaai ũu ũndũ wa kũndilikana.” (Luka 22:19) Yĩla tũũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ ũu ũtũlilikanasya wendo mũnene ũla Yeova na Yesũ matwonisye kwĩsĩla wovosyo. Twonanasya kana nĩtũũtũnga mũvea kwondũ wa wovosyo kwa kũthi ũmbanonĩ wa kĩla mwaka wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ.*
22 Wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata mũno kuma kwa Yeova. (2 Akolintho 9:14, 15) Mũthĩnzĩo ũsu nũtonya o na kũtethya ala makwie. Kĩlungu kya 6 na 7 nĩkĩkũelesya ũu.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Wovosyo nĩ nzĩa ya Yeova ya kũtangĩĩa kana kwovosya andũ kuma naĩnĩ na kĩkw’ũnĩ.—Aeveso 1:7.
- Yeova aumisye wovosyo kwa kũmũtũma Mwana mũsyawa weka wake kũũ nthĩ akw’e kwondũ witũ.—1 Yoana 4:9, 10.
- Nũndũ wa wovosyo, nĩtũkwataa ũekeo wa naĩ, wasya mũtheu wa ngoo, na wĩkwaty’o wa thayũ ũtathela.—1 Yoana 1:8, 9.
- Tũtũngaa mũvea kwondũ wa wovosyo kwa kwĩmanyĩsya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Yeova, kwonany’a mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nthembo ya wovosyo ya Yesũ, na kũthi ũmbanonĩ wa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi.—Yoana 3:16.
* Kwa ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi, sisya Ũvoo wa Kwongeleela.
Makũlyo
1, 2. (a) Mũthĩnzĩo wĩthĩawa wĩ wa vata kwaku ĩndĩĩ? (b) Nĩkĩ tũtonya kwasya wovosyo nĩw’o mũthĩnzĩo ũla wa vata vyũ ũtonya kũkwata?
3. Wovosyo nĩ kyaũ, na twaĩle kũelewa nĩ kyaũ nĩ kana tũmanye nĩkĩ wovosyo nĩ mũthĩnzĩo wa vata mũno?
4. Thayũ wa Atamu wesaa kwĩthĩwa ũilye ata?
5. Mbivilia yonanasy’a ata yĩla ĩkwasya kana Atamu oombĩtwe “na mũvw’ano wa Ngai”?
6. Atamu aaisye kyaũ nũndũ wa kũlea kũmwĩw’a Ngai, na kweethĩiwe ata ĩũlũ wa nzyawa syake?
7, 8. Wovosyo wonanasya maũndũ elĩ meva?
9. Vendekaa wovosyo ũilyĩ ata?
10. Yeova aumisye wovosyo ata?
11. Mũndũ ũmwe aĩ atonya kwĩthĩwa wovosyo wa andũ aingĩ ata?
12. Kũthĩnw’a kwa Yesũ kwaĩkĩĩthisye kyaũ?
13. Wovosyo waĩviwe ata?
14, 15. Nĩ kana tũkwate “ũekeo wa naĩ sitũ” no nginya twĩke ata?
16. Nĩ kyaũ kĩtũtetheeasya kũmũthaitha Ngai na wasya mũtheu wa ngoo, na nĩkĩ ũsu nĩ ũndũ wa vata?
17. Nĩ moathimo maũ tũtonya ũkwata nũndũ wa kwĩthĩwa Yesũ nĩwakwie kwondũ witũ?
18. Nĩkĩ twaĩlĩte kũtũngĩa Yeova mũvea nũndũ wa wovosyo?
19, 20. Ũtonya kwonany’a kwa nzĩa syĩkũ kana nũũtũnga mũvea kwondũ wa mũthĩnzĩo wa Ngai wa wovosyo?
21, 22. (a) Nĩkĩ nĩtwaĩlĩte kũthi ũmbanonĩ wa kũlilikana Kyaũya kya Wĩoo kya Mwĩaĩi kĩla mwaka? (b) Kĩlungu kya 6 na 7 kĩeleetye kyaũ?


c: text/html

text:
KĨLUNGU KYA 8
Ũsumbĩ wa Ngai Nĩ Kyaũ?
Mbivilia ĩtũtavasya kyaũ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
Ũsumbĩ wa Ngai ũkeeka ata?
Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ĩndĩĩ?
ANDŨ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ nĩmesĩ mboya ya Asa Waitũ, kana Mboya ya Mwĩaĩi. Ĩsu nĩ mboya yĩsĩkĩwe mũno na yambĩlĩĩilw’e nĩ Yesũ mwene ta mboya ya ngelekany’o. Nĩ mboya ya vata mũno, na kũkunĩkĩla maũndũ atatũ ma mbee ala mawetetwe vo kũkaũtetheesya kũmanya kĩla Mbivilia yo ĩmanyĩasya.
2 Mwambĩlĩĩlyonĩ wa mboya ya Mwĩaĩi, Yesũ amanyĩisye andũ ũũ: “Inyw’ĩ ĩndĩ voyaai atĩĩ: Asa waitũ ũla wĩ ĩtunĩ, syĩtwa yaku yĩtaĩwe. Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:9-13) Maũndũ asu atatũ mawetetwe monanasya ata?
3 Nĩtwĩmanyĩĩtye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa syĩtwa ya Ngai, Yeova. Nĩtwĩmanyĩĩtye kwenda kwa Ngai na tũkona kĩla Ngai wĩkĩte na weteele kwĩka kwondũ wa andũ. Yesũ oonanasya kyaũ yĩla waisye tũvoyae: “Ũsumbĩ waku wũke”? Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ? Kũka kwaw’o kũkataĩthya syĩtwa ya Ngai ata, kana kũyĩthesya? Na kũka kwa Ũsumbĩ ũsu kũkonanĩtye ata na kwĩka kwenda kwa Ngai?
ŨSUMBĨ WA NGAI NĨ KYAŨ?
4 Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ yambĩlĩĩilw’e nĩ Yeova Ngai yĩna Mũsumbĩ mũnyuve nĩ Ngai. Nũũ Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai? Nĩ Yesũ Klĩsto. Mũsumbĩ Yesũ nĩ mũnene kwĩ asumbĩ onthe na etawa “Mũsumbĩ wa asumbĩ, na Mwĩaĩi wa eaĩi.” (1 Timotheo 6:15) E ũtonyi wa kwĩka ũseo mwingĩ vyũ kwĩ mũsumbĩ o na wĩva.
5 Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va? Yesũ aĩva? Lilikana nĩtũneemanyĩisye amina kũawa mũtĩnĩ, nĩwathayũũkiw’e na ambata ĩtunĩ. (Meko ma Atũmwa 2:33) Ĩtunĩ vau waendie nĩvo ve Ũsumbĩ wa Ngai. Nĩkyo kĩtumi Mbivilia ĩwĩtaa “ũsumbĩ…wa ĩtunĩ.” (2 Timotheo 4:18) O na kau ũsumbĩ wa Ngai wĩ ĩtunĩ, ũkasũmbĩka nthĩ.—Ũvuan’yo 11:15.
6 Nĩkĩ Yesũ nĩ Mũsumbĩ mũseo kwĩ ala angĩ? Nũndũ we ndakakw’a. Mbivilia ĩisyaanĩsya Yesũ na asumbĩ ala angĩ ĩmwĩtĩte “ũla e weka ũtakwatawa nĩ kĩkw’ũ, ũtwĩe kyeninĩ kĩtathengeeka.” (1 Timotheo 6:16) Ũu nĩ kwonany’a kana maũndũ onthe maseo ala Yesũ ũkeka makatũa. Akeeka maũndũ manene na maseo.
7 Sũanĩa wathani ũũ wa Mbivilia ĩũlũ wa Yesũ: “Veva wa Yeova nũkekalaa ĩũlũ wake, veva wa ũĩ na ũmanyi, veva wa ũtao na vinya, veva wa kũmanya na wa kũmũkĩa Yeova. Kwendeew’a kwake kũkethĩawa nthĩnĩ wa kũmũkĩa Yeova; na ndakasila kwĩanana na kwona kwa metho make, kana kũtw’a kwĩanana na kwĩw’a kwa matũ make; ĩndĩ nũkasilĩlaa ngya na ũlũngalu, na kũmatusĩaa ala auu ma nthĩ katĩ.” (Isaia 11:2-4) Ndeto isu syonanasya kana Yesũ akasumbĩka andũ kũũ nthĩ kwa nzĩa ya ũlũngalu na tei. No wendeew’e nĩ kwĩthĩwa na mũsumbĩ ta ũsu?
8 Ũndũ ũngĩ ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kana Yesũ ndakasumbĩka e weka. Kwĩ angĩ makasumbĩka vamwe nake. Kwa ngelekany’o, mũtũmwa Vaulo eeie Timotheo: “Ethĩwa nĩtũkũmĩĩsya, tũkasumbĩka vamwe nake.” (2 Timotheo 2:12) Kwoou, Vaulo, Timotheo, na angĩ ala manyuvĩtwe nĩ Ngai makasumbĩka vamwe na Yesũ Ũsumbĩnĩ wa ĩtu. Makasumbĩka me meana?
9 O ta ũndũ vawetetwe Kĩlungunĩ kya 7 ĩvukunĩ yĩĩ, mũtũmwa Yoana ooniw’e woni ũũ: “Katena ka ĩlondu [Yesũ Klĩsto] aũngeme kĩĩmanĩ kya Saioni [e Mũsumbĩ ĩtunĩ], na vamwe nake andũ ngili ĩana na mĩongo ĩna na inya, me na syĩtwa yake, na syĩtwa ya Ĩthe wake, maandĩkĩtwe itulyanĩ syoo.” Naaũ asu 144,000? Yoana atwĩĩte kana: “Asu nĩo ala mavikĩlaa Katena ka ĩlondu o vala ũendaa. Aa mathooetwe kumw’a andũnĩ, methĩwe ũsyao wa mbee kwa Ngai na kwa kala Katena.” (Ũvuan’yo 14:1, 4) Kwoou asu nĩ aatĩĩi aĩkĩĩku ma Yesũ Klĩsto ala manyuvĩtwe kũsumbĩka nake ĩtunĩ. Mathayũũkw’a makathi ĩtunĩ, ‘makasumbĩke nthĩ’ vamwe na Yesũ. (Ũvuan’yo 5:10) Kuma ĩvindanĩ ya atũmwa, Ngai nĩwambĩĩie kũnyuva Aklĩsto aĩkĩĩku nĩ kana andũ 144,000 meanĩe.
10 Nĩ walany’o wa wendo kwa andũ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000. Yesũ nĩwĩsĩ nesa ũndũ andũ mew’aa yĩla meũthĩna. Vaulo aisye Yesũ “ti ũla ũtatonya kũtwĩw’ĩa tei mawonzunĩ maitũ; ĩndĩ nĩ ũmwe watatiwe maũndũnĩ onthe o tondũ tũtatawa, ate na naĩ.” (Aevelania 4:15; 5:8) Ala makasumbĩka nake o namo nĩmathĩniw’e na moomĩĩsya. O na nĩmatatĩte kũmĩĩsya nũndũ wa kwĩthĩwa mate eanĩu na mowau maingĩ. Kwoou makaelewa mathĩna ala makwataa andũ!
ŨSUMBĨ WA NGAI ŨKEEKA ATA?
11 Yĩla Yesũ wameie amanyĩwa make mavoye Ũsumbĩ wa Ngai ũke, nĩwaisye ĩngĩ kana nĩmaĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkwe “kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” Ngai e ĩtunĩ na kwenda kwake nĩkwĩkawa kũu ĩtunĩ nĩ alaĩka ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ Kĩlungunĩ kya 3, twoonie kana mũlaĩka mũthũku nĩwaekie kwĩka kwenda kwa Ngai na atuma Atamu na Eva meka naĩ. Kĩlungunĩ kya 10 tũkoona ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mũlaĩka ũsu mũthũku wĩtawa Satani ũla Ndevili. Ĩvinda yĩmwe Satani na alaĩka ala mamũatĩĩie metawa ndaimoni, nĩmeetĩkĩlĩtw’e kwĩkala ĩtunĩ kwa kavinda. Kwoou ĩvinda yĩu ti onthe meekaa kwenda kwa Ngai kũu ĩtunĩ. Ĩndĩ kwaĩ kũalyũke Ũsumbĩ wa Ngai waambĩĩa kũsumbĩka. Mũsumbĩ Yesũ Klĩsto ekalĩla kĩvĩla kya ũsumbĩ aĩ okite kaũ na Satani.—Ũvuan’yo 12:7-9.
12 Ndeto ii sya wathani niwetete ũndũ kweekĩkie: “Na neew’a wasya mũnene ĩtunĩ, ũkyasya, Yu ve ũtangĩĩo, na vinya, na ũsumbĩ wa Ngai waitũ, na ũkũmũ wa Klĩsto wake: nũndũ mũvinganĩsya wa ana-a-asa maitũ nĩwekw’a nthĩ, ũla ũmavinganĩasya mbee wa Ngai waitũ mũthenya na ũtukũ.” (Ũvuan’yo 12:10) Nĩwoona maũndũ elĩ manene mawetetwe mũsoanĩ ũsu wa Mbivilia? Ũndũ wa mbee nĩ Ũsumbĩ wa Ngai wĩ ungu wa Yesũ Klĩsto kwambĩĩa kũsumbĩka. Ũndũ wa kelĩ nĩ Satani kwĩkw’a nthĩ.
13 Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa maũndũ asu elĩ kwĩkĩka? Kwĩanana na ũndũ kweethĩiwe ĩtunĩ, Mbivilia yaĩtye: “Kwondũ wa ũu tanai, inyw’ĩ matu, na inyw’ĩ ala mũtwĩe nthĩnĩ wamo! ” (Ũvuan’yo 12:12) Ĩĩ, alaĩka ala aĩkĩĩku ĩtunĩ mena ũtanu nũndũ Satani na alaĩka make nĩmalũngw’a kuma ĩtunĩ na kĩla ũmwe ĩtunĩ nĩ mũĩkĩĩku kwa Yeova Ngai. Ve mũuo na wĩw’ano na kwenda kwa Ngai nĩkũkwĩkwa ĩtunĩ.
14 Na kw’o kũũ nthĩ kweethĩiwe ata? Mbivilia yaĩtye: “Woo nĩ wa nthĩ na wa ũkanga: nũndũ ndevili nĩwamũtheeea inyw’ĩ, e na ũthilĩku mũnene, akĩmanya kana e na kavinda o kanini.” (Ũvuan’yo 12:12) Satani e na ũthilĩku nũndũ wa kũlũngw’a ĩtunĩ na kwĩthĩwa na kavinda o kanini. Nũndũ wa ũthilĩku wake we nũetete “woo” kũũ nthĩ. Tũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa “woo” ũsu Kĩlungunĩ kya 9. O kũilyĩ ũu nĩtũtonya kũkũlya, Ũsumbĩ ũsu ũtonya kũtuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ ata?
15 Lilikana kwenda kwa Ngai ĩũlũ wa nthĩ, ũndũ tũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 3. Mũũndanĩ wa Eteni, Ngai nĩwoonanisye kana kĩeleelo kyake kyaĩ nthĩ ĩno ĩtw’ĩke valatiso yusũĩtwe nĩ andũ alũngalu mate ũkw’a. Yĩla Satani watumie Atamu na Eva meka naĩ, ũu nĩwatumie kĩeleelo kya Ngai kĩteanĩa kũũ nthĩ, ĩndĩ kĩyaalyũka. O na yu kĩeleelo kya Yeova nĩ kana “ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.” (Savuli 37:29) Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya ũndũ ũsu. Ũkeanĩsya kwa nzĩa yĩva?
16 Sũanĩa wathani ũũ wa Ndanieli 2:44 waĩtye: “Na mĩthenya ya asumbĩ asu Ngai wa ĩtunĩ akaũngamya ũsumbĩ ũtakaanangĩka tene na tene, o na ũsumbĩki waw’o ndũkaatiĩwa ũko ũngĩ wa andũ; ĩndĩ ũkatilanga ilungu na kũmina mosumbĩ asu onthe, naw’o ũkekalaa tene na tene.” Mũsoa ũsu wĩtwĩa ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
17 Mbee, wĩtwĩa Ũsumbĩ wa Ngai waĩ wambĩĩe kũsumbĩka “mĩthenya ya asumbĩ asu,” kana mosumbĩ ala angĩ me o vo. Kelĩ, wĩtwĩa kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkekala tene na tene. Ndũkasindwa kana ũtiĩwe andũ angĩ. Katatũ, kũkeethĩwa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ala angĩ ma nthĩ ĩno. Ũsumbĩ wa Ngai ũkamina mosumbĩ onthe na ĩndĩ wĩ o w’oka ũisumbĩka andũ. Andũ makatanĩa mũno ũsumbĩ ũsu mũseo vyũ.
18 Mbivilia yĩna ũvoo mwingĩ ĩũlũ wa kaũ katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ ĩno. Kwa ngelekany’o, yaĩtye ĩvinda ya kaũ ũsu yĩthengee, maveva ma ndaimoni makauma mathi makenge “asumbĩ ma nthĩ yonthe.” Mena kĩeleelo kyaũ? Kya “kũmomban’ya kaũnĩ wa mũthenya mũnene wa Ngai, Mwene Vinya W’onthe.” Asumbĩ ma nthĩ yonthe makoombanw’a vamwe “vala vetawa Kĩevelania Ali-Maketoni.” (Ũvuan’yo 16:14, 16) Nũndũ wa ũndũ Mbivilia ĩwetete mĩsoanĩ ĩsu ĩlĩ, kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma andũ wĩtawa Ali-Maketoni.
19 Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya kyaũ kwĩsĩla Ali-Maketoni? Kwasũanĩa kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ. Kĩeleelo kya Yeova Ngai kyaĩ nthĩ yusũe andũ alũngalu na eanĩu maimũthaitha, mekalĩte Valatisonĩ. Nĩ kyaũ kĩsiĩĩe kĩeleelo kĩu ũmũnthĩ? Ũndũ wa mbee nĩkwĩthĩwa twĩ na naĩ, na nĩtũwaa na tũkakw’a. Nĩtũneemanyĩisye Kĩlungunĩ kya 5, kana Yesũ nĩwatũkw’ĩĩie nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela. Nũtonya kũlilikana ũndũ ĩvuku ya Mbivilia ya Yoana yaĩtye: “Nũndũ Ngai nĩwendete nthĩ, nĩwanenganie Mwana wake e ũmwe [“Mwana mũsyawa weka wake,” NW ] , nĩ kana o ũla ũmwĩtĩkĩlaa ndakae, ĩndĩ ethĩwe na thayũ ũtathela.”—Yoana 3:16.
20 Kĩtumi kĩngĩ nĩkwĩthĩwa andũ aingĩ mekaa maũndũ mathũku. Nĩmaneenaa ũvũngũ na kwĩka maũndũ mataĩle. Mayendaa kwĩka kwenda kwa Ngai. Ala mekaa mothũku makaanangwa kaũnĩ wa Ngai wa Ali-Maketoni. (Savuli 37:10) Na ũndũ ũngĩ ũla ũtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩkwĩthĩwa mosumbĩ mayĩkĩaa andũ vinya makwĩke. Silikalĩ mbingĩ nĩ mbonzũ, ingĩ nĩ ng’endũ, na ingĩ ti ndũngalu. Mbivilia yaĩtye nesa atĩĩ: “Mũndũ ũmwe e na vinya ĩũlũ wa ũngĩ na akĩyĩka ũthũku.”—Mũtavan’ya 8:9, NW.
21 Kaũ wa Ali-Maketoni wathela, andũ makasũmbĩkwa nĩ silikalĩ o ĩmwe, Ũsumbĩ wa Ngai. Ũsumbĩ ũsu ũkeeka kwenda kwa Ngai na ũiete moathimo. Kwa ngelekany’o, ũkavetanga Satani na ndaimoni syake. (Ũvuan’yo 20:1-3) Andũ maikawaa na kũkw’a nũndũ nthembo ya Yesũ ĩkatũmĩwa kwovosya ala aĩkĩĩku. Ĩndĩ andũ makekala tene na tene Ũsumbĩnĩ wa Ngai. (Ũvuan’yo 22:1-3) Nthĩ ĩkatw’ĩkĩthw’a valatiso. Kwoou Ũsumbĩ ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkwa kũũ nthĩ na syĩtwa yake yĩithew’a. Ũu wĩonany’a ata? Wĩonany’a Ũsumbĩnĩ wa Ngai andũ onthe makataĩa syĩtwa ya Yeova.
ŨSUMBĨ WA NGAI WAMBĨĨAA KŨSUMBĨKA ĨNDĨĨ?
22 Yĩla Yesũ weeie amanyĩw’a make mavoyae, “Ũsumbĩ waku wũke,” oonanisye kana Ũsumbĩ ndwaĩ ũnamba kũka. Ĩndĩ nĩwookie yĩla Yesũ wambatie ĩtunĩ? Ndwaaũka ĩvinda yĩu nũndũ Vetelo na Vaulo maisye kana yĩla Yesũ wathaayũkiw’e wathani wa Savuli 110:1 nĩweanĩiw’e ĩũlũ wake ũla waĩtye: “Yeova emwĩa Mwĩaĩi wakwa, Ĩkala nthĩ ngalĩ ya kw’oko kwa aũme kwakwa, mũvaka natw’a amaitha maku kavĩla ka nyaĩĩ syaku.” (Meko ma Atũmwa 2:32-35; Aevelania 10:12, 13) Kwoou vaĩ ĩvinda ya kweteela.
23 Aĩ eteele ĩvinda yĩana ata? Myaka mĩvũthũ mbee na ĩtina wa mwaka wa 1900 amanyĩw’a ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu nĩmatalile na moona kana ĩvinda yĩu ya kweteela yathelaa mwaka wa 1914. (Kwa ũvoo mwingangĩ sisya Ũvoo wa Kwongeleela) Maũndũ ala maambĩĩie kũũ nthĩ kuma mwaka wa 1914 monanasya kana asomi asu ma Mbivilia maĩ na ngoo ntheu maneenete w’o. Kwĩanĩa kwa wathani wa Mbivilia kwonanasya kana Klĩsto atw’ĩkie Mũsumbĩ mwaka wa 1914 na Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai wasumbĩka. Kwoou twĩ nthĩnĩ wa “kavinda o kanini” kala katiele ka Satani. (Ũvuan’yo 12:12; Savuli 110:2) Na nĩtũtonya kũweta nesa kana o mĩtũkĩ Ũsumbĩ wa Ngai ũkatuma kwenda kwa Ngai kwĩkĩka kũũ nthĩ. Ũsu nũkwĩw’a ta ũvoo mũseo? Nũkũĩkĩĩa kana ũu nĩw’o? Kĩlungu kya 9 nĩkĩũkũtetheesya kũmanya kana Mbivilia kwa w’o nĩmanyĩasya maũndũ asu.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ya ĩtunĩ ĩsumbĩkĩtwe nĩ Yesũ Klĩsto, na andũ 144,000 nĩmanyuvĩtwe kuma andũnĩ kũsumbĩka vamwe nake.—Ũvuan’yo 14:1, 4.
- Ũsumbĩ wa Ngai wambĩĩe kũsumbĩka mwaka wa 1914, na ĩvinda yĩu Satani nĩwekiw’e kũũ nthĩ.—Ũvuan’yo 12:9.
- Ũsumbĩ wa Ngai ũkaananga mosũmbĩ ma andũ, na nthĩ ĩitw’ĩkĩthw’a valatiso.—Ũvuan’yo 16:14, 16.
Makũlyo
1. Nĩ mboya yĩva yĩsĩkĩwe mũno tũũkunĩkĩla yu?
2. Nĩ maũndũ meva atatũ ala Yesũ wamanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae?
3. Nĩ kyaũ twaĩlĩte kũmanya ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
4. Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na nũũ Mũsumbĩ waw’o?
5. Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka kuma va, naw’o ũkasumbĩka kyaũ?
6, 7. Nĩ kyaũ kĩtumaa Yesũ ethĩwa Mũsumbĩ wa vata?
8. Naaũ makasumbĩka vamwe na Yesũ?
9. Nĩ andũ meana makasumbĩka na Yesũ, na Ngai ambĩĩie ũmanyuva ĩndĩĩ?
10. Nĩkĩ kũsumbĩkwa nĩ Yesũ na ala 144,000 nĩ walany’o wa wendo?
11. Nĩkĩ Yesũ waisye amanyĩw’a make maĩle kũvoya kwenda kwa Ngai kwĩkĩke ĩtunĩ?
12. Ũvuan’yo 12:10 yĩwetete maũndũ elĩ meva manene?
13. Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩtina wa Satani kwĩkw’a kũũ nthĩ?
14. Nĩ kyaũ kĩthĩĩtwe Satani ekw’a kũũ nthĩ?
15. Kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ nĩ kyaũ?
16, 17. Ndanieli 2:44 yaĩtye ata ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai?
18. Kaũ wa mũminũkĩlyo katĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai na mosumbĩ ma nthĩ wĩtawa ata?
19, 20. Kĩla kĩtumaa kwenda kwa Ngai kũtekwa kũũ nthĩ nĩ kyaũ?
21. Ũsumbĩ ũkeeka kwenda kwa Ngai kũũ nthĩ ata?
22. Nĩkĩ nĩtwĩsĩ kana Ũsũmbĩ wa Ngai ndwaambĩĩa kũsumbĩka yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ kana amina kũthaayũũkw’a oou?
23. (a) Ũsumbĩ wa ngai waambĩĩe kũsumbĩka ĩndĩĩ? (b) Tũkeemanyĩsya kyaũ Kĩlungunĩ kya 9?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Seoli na Andesi Nĩ Kyaũ?
KWĨANANA na kĩthyomo kĩla Mbivilia yaandĩkiwe nakyo kya Kĩevelania ndeto seoli na Kĩkiliki andesi syonekaa mavinda 70. Ndeto isu syelĩ ikonanĩtye na kĩkw’ũ. Mbivilia ingĩ syĩtaa ndeto isu “mbũa,” kana “vala maveva ma akw’ũ mekalaa.” Ndeto “Seoli” na “Andesi” kwa w’o syonanasya kyaũ? Eka twone ũndũ itũmĩĩtwe kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o Mbivilianĩ.
Mũtavan’ya 9:10 waĩtye: “O ũla kw’oko kwaku kwona wa kwĩka, ĩka na vinya waku, nũndũ kũti wĩa kana ũsũanĩo, kana ũmanyi, kana ũĩ, Seoli vala ũendete.” Ũu nĩ kwasya ĩandĩko yĩu yĩonany’a Seoli nĩ vandũ, kana mũndũ , kana vandũ vala tũthikĩte mũndũ? Tiw’o, nũndũ yĩla Mbivilia ĩkũweta vandũ vana vala mũndũ ũthikĩtwe, kana mbũa, ĩtũmĩaa ndeto ingĩ sya Kievelania na Kĩkiliki, ĩndĩ ti seoli kana andesi. Ĩngĩ Mbivilia ndĩtũmĩaa ndeto “Seoli” yĩla ĩkũneenea vandũ vamwe vathikĩtwe andũ aingĩ, andũ ma mũsyĩ ũmwe mathikĩtwe vamwe kana vandũ vanyuvĩtwe kũthikawa andũ.—Mwambĩlĩlyo 49:30, 31.
Kwoou “Seoli” nĩ va? Ndeto ya Ngai yonanasya ndeto “Seoli,” kana “Andesi,” syonanasya ũndũ ũngĩ mũnene eka o vandũ vathikĩtwe andũ tũ. Kwa ngelekany’o Isaia 5:14 yaĩtye Seoli “nĩvanenevetye kwenda kwavo, na kwathamya kanyw’a wavo vate kũthima.” O na kau Seoli nĩmeletye andũ aingĩ akw’ũ, ndĩanĩawa nongi. (Nthimo 30:15, 16) Vandũ vathikawa andũ, nĩvatonya kusũa, ĩndĩ, “Seoli kũtikolaa nongi.” (Nthimo 27:20) Seoli ndyusũaa. Ndĩ kĩthimo. Kwoou Seoli, kana Andesi ti vandũ vana vesĩkĩe kana vatonya kwonanw’a. Ĩndĩ nĩ ndeto ya kwonany’a mbũa ya akw’ũ onthe, vandũ vonthe vala akw’ũ makomete.
Ũmanyĩsyo wa Mbivilia wa ũthayũũkyo nũtũtetheeasya kũelewa mũno ĩũlũ wa ũndũ ndeto “Seoli” na “Andesi” syonanasya. Ndeto ya Ngai ĩtũmĩaa ndeto Seoli na Andesi ĩla ĩkũneena ĩũlũ wa kĩkw’ũ kya andũ ala mena wĩkwatyo wa ũthayũũkyo.* (Yovu 14:13; Meko ma Atũmwa 2:31; Ũvuan’yo 20:13) Ndeto ya Ngai yonanĩtye ala me Seoli kana Andesi, ti o ala maĩ athaithi ma Yeova ĩndĩ o na angĩ aingĩ mataamũthaitha me o vo. (Mwambĩlĩlyo 37:35; Savuli 55:15) Nĩkyo kĩtumi, Mbivilia ĩmanyĩasya kana kũkeethĩwa “ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.”—Meko ma Atũmwa 24:15.
* Andũ ala matakathayũũkw’a Mbivilia ndyaĩtye me Seoli, kana Andesi, ĩndĩ yaĩtye me “Ngienanĩ.” (Mathayo 5:30; 10:28; 23:33) Ngienanĩ ti vandũ vana vesĩkĩe vatonya kwonanw’a o ũndũ ũmwe na Seoli na Andesi.


text:
Ithyĩ Ngũsĩ sya Yeova Twĩ Aaũ?
Tumĩte mbaĩnĩ na ithyomonĩ syĩ kĩvathũkany’o, ĩndĩ ngwatanĩo yitũ nũndũ twĩthĩawa na kĩeleelo o kĩmwe. Ũndũ ũla wa vata vyũ, tũmũtaĩaa Yeova, Ngai Mũmbi wa syĩndũ syonthe. Twĩkaa ũndũ tũtonya kũatĩĩa ngelekany’o ya Yesũ Klĩsto na nĩtũtanĩaa kwĩtwa Aklĩsto. Mavinda maingĩ, kĩla ũmwe witũ nũtũmĩaa ĩvinda kũtetheesya andũ memanyĩsye Mbivilia mamanye ĩũlũ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Nũndũ tũmũkũsĩĩaa Yeova Ngai na tũkaneena ĩũlũ wa Ũsumbĩ wake, twĩtawa Ngũsĩ sya Yeova.
Sisya kĩsese kitũ. Soma Mbivilia Indanetinĩ. Ĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ĩũlũ witũ na mũĩkĩĩo witũ.


text:
KĨLUNGU KYA 3
Kĩeleelo kya Ngai kwa Nthĩ Nĩ Kyaũ?
Kĩeleelo kya Ngai kwa andũ nĩ kyaũ?
Ngai akananĩiw’e ata?
Thayũ ũkeethĩwa ũilyĩ ata ĩũlũ wa nthĩ ĩvinda yũkĩte?
KĨELEELO kya Ngai kwa nthĩ nĩ kĩseo mũno. Yeova endaa nthĩ yusũe andũ atanu na me na ũima wa mwĩĩ. Mbivilia yaasya kana ‘Ngai avandie mũũnda, nthĩnĩ wa Eteni’ na “amesya…kĩla mũtĩ wendeeasya kwoneka, na mũseo wa kũya.” Ngai oomba mũndũũme na mũndũ mũka wa mbee, Atamu na Eva, amaiie mũũndanĩ ũsu wa kwendeesya na amea: “Ongelekai, mwingĩve, musũsye nthĩ, na kũmĩkĩlya vinya.” (Mwambĩlĩlyo 1:28; 2:8, 9, 15) Kwoou kĩeleelo kya Ngai kyaĩ andũ methĩwe na syana, na maithanthasya mĩvaka ya wĩkalo woo kũvika nthĩ yonthe, na maisũvĩa nyamũ.
2 Nũkwona kĩeleelo kya Yeova Ngai kya andũ kũtũa nthĩ yĩ valatiso ta kĩkeanĩa? Ngai aisye, “Nĩnĩneenete…na ngawĩka.” (Isaia 46:9-11; 55:11) Ĩĩ, ũndũ ũla Ngai ũtw’ĩte kwĩka no nginya awĩke! Aĩtye kana “ndaamyũmba [nthĩ] yĩ nthei,” ĩndĩ ‘amyũmbie yĩthĩwe ya kũtũa andũ.’ (Isaia 45:18) Ngai endaa andũ ma mũthemba mwaũ matũe ĩũlũ wa nthĩ? Na endaa matũe vaa ĩvinda yĩana ata? Mbivilia ĩsũngĩaa ũũ: ‘Ala alũngalu makatiĩwa nthĩ, na makatũa vo kũvika tene na tene.’—Savuli 37:29; Ũvuan’yo 21:3, 4.
3 Ũu ndũnamba kwĩanĩa. Andũ nĩmawaa na kũkw’a, o na nĩmokitaa na makoaana ene kwa ene. Ve ũndũ wavĩtanie. Ĩndĩ, kwa w’o ki, Ngai ndendaa nthĩ yĩkale ũndũ ĩilyĩ ũmũnthĩ! Nĩkĩ kĩeleelo kya Ngai kĩtaaĩanĩw’a? Kweethĩiwe ata? Vaiĩ ĩvuku ya isitoli yĩandĩkĩtwe nĩ mũndũ yĩtonya ũtũtavya, kĩtumi nũndũ thĩna wambĩĩie ĩtunĩ.
KUMĨLA KWA MŨMAITHA
4 Ĩvuku ya mbee ya Mbivilia yĩtũtavasya ĩũlũ wa mũmaitha wa Ngai ũla waumĩlile mũũndanĩ wa Eteni. Etawa “nzoka,” ĩndĩ ndaĩ nyamũ ya w’o. Ĩvuku ya mũthya ya Mbivilia yĩeleasya kana nĩwe ‘wĩtawa Ndevili, na ĩngĩ Satani, mũkengani wa nthĩ yonthe.’ Na ĩngĩ etawa ‘nzoka ĩla ngũũ.’ (Mwambĩlĩlyo 3:1; Ũvuan’yo 12:9) Mũlaĩka ũũ wĩ vinya, kana kyũmbe kya veva atũmĩie nzoka kũneena na Eva, o tondũ mũndũ mũĩ ũtonya kũtuma wasya wake woneka ta ũkuma mũvw’ananonĩ wĩ vakuvĩ nake. Kyũmbe kyu kya veva no mũvaka kĩthĩwe kyaĩ vo yĩla Ngai waseũvasya nthĩ kwondũ wa andũ.—Yovu 38:4, 7.
5 Nũndũ wũmbi wa Yeova w’onthe nĩ mwĩanĩu, we ũla woombie “Ndevili,” ũla “Satani” nũũ? Kwa ũkuvĩ, ũmwe wa alaĩka ma Ngai eeĩalyũlile we mwene atw’ĩka Ndevili. Ũu watonyekie ata? Mũndũ waĩ mũseo na mũlũngalu nũtonya kũtw’ĩka kĩng’ei. Ũu wĩthĩwa ata? Mũndũ ũsu nũtonya kũeka wendi mũthũku wĩane ngoonĩ yake. Aendeea kũsũanĩa ĩũlũ waw’o, wendi ũsu mũthũku nũtonya kwĩthĩwa na vinya mũno. Na ĩndĩ mwanya ũkaumĩla, mũndũ ũsu nũtonya kwĩka kwĩanana na wendi ũsu mũthũku wĩthĩĩtwe aisũanĩa ĩũlũ waw’o.—Yakovo 1:13-15.
6 Ũu nĩw’o kweekĩkie ĩũlũ wa Satani ũla Ndevili. Veonekana kana Satani nĩweewie Ngai aitavya Atamu na Eva nĩmethĩwe na syana na mayusũsya nthĩ. (Mwambĩlĩlyo 1:27, 28) Satani asũanĩie, ‘Andũ aa onthe tyo manthaithae vandũ va kũthaitha Ngai!’ Kwoou wendi mũthũku weana ngoonĩ yake. Na ĩndĩ esa kwosa ĩtambya ya kũkenga Eva kwa kũmũtavya ũvũngũ ĩũlũ wa Ngai. (Mwambĩlĩlyo 3:1-5) Nĩw’o ĩndĩ watw’ĩkie “Ndevili,” na ũalyũlo wayo nĩ “Mũsukani,” na atw’ĩka “Satani” nayo ũalyũlo wayo nĩ “Mũvinganĩsya.”
7 Satani ũla Ndevili atumĩie ũvũngũ na ũseleke atuma Atamu na Eva malea kũmwĩw’a Ngai. (Mwambĩlĩlyo 2:17; 3:6) Nũndũ wa kĩtumi kĩu nĩmesie ũkw’a, o tondũ Ngai waĩtye makakw’a malea kũmwĩw’a. (Mwambĩlĩlyo 3:17-19) Nũndũ wa kwĩka naĩ, Atamu nĩweethĩiwe ate mwĩanĩu na atiĩa syana syake syonthe naĩ. (Alomi 5:12) Ũndũ ũsu ũtonya kũelekanw’a na ĩsandũkũ ya kũmba mavali. Ethĩwa ĩsandũkũ yĩu nĩvondeku, mavali ala meũmbwa na ĩsandũkũ yĩu makeethĩwa mailyĩ ata? Kĩla ĩvali yĩkeethĩawa yĩ o ĩvondeku. O ta ũu, kĩla mũndũ nĩwatiĩwe “ũvondeku” nĩ Atamu. Kĩu nĩkyo kĩtumaa andũ onthe makũa na kũkw’a.—Alomi 3:23.
8 Yĩla Satani watongoeisye Atamu na Eva mamũvĩtĩsye Ngai, kwa w’o atongoesye ũlei. We avinganĩisye nzĩa ya Yeova ya ũsumbĩka. Kwa kwĩka ũu Satani nĩta waasyaa atĩĩ: ‘Ngai nĩ mũsumbĩki mũthũku. Nũnenaa ũvũngũ na nũmavataa syĩndũ nzeo andũ ala ũsumbĩkĩte. Andũ mai na vata wa kũsumbĩkwa nĩ Ngai. Nĩmatonya kwĩtw’ĩĩa mo ene ũla ũseo na ũla ũthũku. Na makeethĩwa na waĩlu me ungu wa ũsumbĩki wakwa.’ Ngai aĩ atonya kũmina ũvinganĩsya ũsu wa kĩvũthya ata? Andũ amwe masũanĩaa kana Ngai aĩlĩte kũaa alei asu vau kwa vau. Ĩndĩ ũu nĩwĩthwa wasũngĩie ũvinganĩsya wa Satani? Ũu nĩwĩthĩwa waĩkĩĩthisye kana ũsumbĩki wa Ngai nĩw’o mũseo?
9 Ũsili wa Yeova wa katĩ na mwĩanĩu ndwaĩ ũtonya kũmwĩtĩkĩlya oae alei asu vau kwa vau. Nĩwaekie ĩvinda yĩvĩte nĩ kenda asũngĩe ũkananĩsya ũsu wa Satani kwa nzĩa mbĩanĩu na aiĩkĩĩthya kana Ndevili nĩ mũkengani. Kwoou Ngai aeka andũ mesumbĩke mo ene kwa ĩvinda me uungu wa vinya wa Satani. Kĩla kyatumie Yeova eka ũu na kĩla kĩtumĩte aeka ĩvinda ĩasa yĩvĩte atekũmina mathĩna asu nĩkyonanĩtw’e nthĩnĩ wa Kĩlungu kya 11 kya ĩvuku yĩĩ. Ĩndĩ yu, no ũseo tũsũanĩe ĩũlũ wa ũndũ ũũ: Atamu na Eva nĩmaaĩle kũĩkĩĩa Satani, ũla ũtaĩ aameka ũndũ o na wĩva mũseo? Nĩmaaĩlĩte kũĩkĩĩa kana Yeova, ũla wamanengete kĩla kĩndũ kyonthe, nĩ mũkengani mũthũku? We wĩthĩwa weekie ata?
10 Nũndũ mũseo kũsuanĩa ĩũlũ wa makũlyo asu nũndũ kĩla ũmwe witũ elekelwe nĩ maũndũ o ta asu ũmũnthĩ. Ĩĩ, we nũtonya kwĩyĩũnga na Yeova nthĩnĩ wa kũsũngĩa ũvinganĩsya wa Satani. Nũtonya kũmwĩtĩkĩla Yeova ta Mũsumbĩ na kũtetheesya kwonanya Satani nĩ mũkengani. (Savuli 73:28; Nthimo 27:11) Nĩ kyeva nũndũ katĩ wa andũ mbilioni ila syĩ kũũ nthĩ, no avũthũ mekaa ũu. Ũndũ ũsu umĩlasya ĩkũlyo ya vata, Kwa w’o Mbivilia ĩmanyĩasya kana Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno?
ŨLA ŨSUMBĨKĨTE NTHĨ ĨNO NŨŨ?
11 Yesũ ndaaĩthĩwa na nzika o na vanini kana Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno. Ĩvinda yĩmwe Satani oonisye Yesũ “mosumbĩ onthe ma nthĩ, na ndaĩa syamo” kwa nzĩa ya kyama. Na ĩndĩ Satani amwatha Yesũ: “Syĩndũ ii syonthe nĩngũũnenga, ethĩwa nũũndulĩlya ndu na kũnthaitha.” (Mathayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Kwasũanĩa? Ũndũ ũsu kwa w’o wĩthĩwa waĩ ũtato kwa Yesũ kethĩwa Satani tiwe waĩ mũsumbĩ wa mosumbĩ asu? Yesũ ndaalea kana silikalĩ sya nthĩ ĩno nĩ sya Satani. Yesũ ethĩwa aleile kethĩwa Satani ndaĩ mũnene wasyo.
12 Yeova nĩwe Ngai mwene vinya w’onthe, na Mũmbi wa nthĩ yonthe. (Ũvuan’yo 4:11) Ĩndĩ, vaiĩ vandũ Mbivilia yaĩtye kana Yeova o na kana Yesũ Klĩsto nĩwe mũsumbĩ wa nthĩ ĩno. Yesũ eetie Satani “mũnene wa nthĩ ĩno.” (Yoana 12:31; 14:30; 16:11) Mbivilia ĩwetaa Satani ũla Ndevili tawe “ngai ya nthĩ ĩno.” (2 Akolintho 4:3, 4) Mũtũmwa Mũklĩsto Yoana aandĩkie ũũ ĩũlũ wa mũvinganĩsya ũsu, ũla nĩ Satani: “Nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wa ũla mũthũku.”—1 Yoana 5:19.
ŨNDŨ NTHĨ YA SATANI ĨKAVETANGWA
13 O ũndũ ĩvinda yĩvĩtĩte, now’o nthĩ ĩendeee kũthũkĩĩa. Yusũĩte ita sya asikalĩ iendee o na kũkita, ateti mate alũngalu, atongoi nzeleke ma ndĩni, na ing’endilĩ. Nthĩ yonthe nĩ nthũku vyũ. Mbivilia ĩvuanĩtye kana ĩvinda ya Ngai ya kũvetanga nthĩ ĩno nthũku kaũnĩ wake wa Ali-Maketoni yĩ vakuvĩ. Na ĩtina wa nthĩ ĩno kũvetangwa, kũkeethĩwa nthĩ nzaũ ya ũlũngalu.—Ũvuan’yo 16:14-16.
14 Yeova anyuvie Yesũ Klĩsto atw’ĩke Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ Wake wa ĩtunĩ kana silikalĩ. Mbivilia yathanie atĩĩ: “Nũndũ nĩkũsyaĩtwe kana kwondũ witũ, nĩtũnengetwe mwana mũndũ mũũme; na ũsumbĩko ũkeethĩwa kĩtuonĩ kyake: na syĩtwa yake akeetwa…Mũnene wa Mũuo. Wingĩvo wa ũsumbĩ wake na wa mũuo ndũkethĩwa na mũminũkĩlyo.” (Isaia 9:6, 7) Yesũ amanyĩisye amanyĩw’a make mavoyae ũũ ĩũlũ wa silikalĩ ĩsu: “Ũsumbĩ waku wũke. Kwenda kwaku kwĩke kũũ nthĩ o ta kũya ĩtunĩ.” (Mathayo 6:10) O ta ũndũ twĩĩsa kwona ĩvukunĩ yĩĩ, Ũsumbĩ wa Ngai ũkavetanga mosumbĩ onthe ma nthĩ ĩno, naw’o ũisumbĩka vandũ vamo. (Ndanieli 2:44) Na ĩndĩ Ũsumbĩ ũsu ũyĩete valatiso kũũ nthĩ.
NTHĨ NZAŨ YĨ VAKUVĨ
15 Mbivilia ĩtũĩkĩĩthasya ũũ: “Kwĩanana na watho [wa Ngai], tweteele matu meũ na nthĩ nzaũ, naw’o ũlũngalu ũtwĩe nthĩnĩ wayo.” (2 Vetelo 3:13; Isaia 65:17) Mavinda angĩ yĩla Mbivilia ĩkũneena ĩũlũ wa “nthĩ,” yonanasya andũ ala mekalaa kũũ nthĩ. (Mwambĩlĩlyo 11:1) Kwoou “nthĩ nzaũ” yĩ ũlũngalu nĩ andũ ala maketĩkĩlwa nĩ Ngai.
16 Yesũ athanie kana ala metĩkĩlĩtwe nĩ Ngai makakwata “thayũ ũtathela” nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla yũkĩte. (Maliko 10:30) Vua Mbivilia yaku Yoana 3:16 na 17:3, na ũisoma ũndũ Yesũ waisye twaĩlwe nĩkwĩka nĩ kana tũkwate thayũ ũtathela. Sisya Mbivilianĩ moathimo ala makatanĩwa ĩũlũ wa nthĩ nĩ andũ ala makaĩla kũkwata mũthĩnzĩo ũsu mũseo kuma kwa Ngai nthĩnĩ wa Valatiso ĩsu yũkĩte.
17Ũthũku, kaũ, ũtũli wa mĩao, na ũng’endu ikavetwa. “Mũthũku ndakethĩwa…Ĩndĩ ala auu makatiĩwa nthĩ.” (Savuli 37:10. 11) Mũuo ũkeethĩwa vo nũndũ ‘Ngai akatuma makaũ mathela kũvika kĩtulu kya nthĩ.’ (Savuli 46:9; Isaia 2:4) Na ĩndĩ “mĩthenyanĩ yake ala alũngalu makaaĩlaa, na kũkeethĩwa mũuo mwingĩ, kũvika mwei ndũkethĩwa ĩngĩ”—na ũu nĩ kwasya tene na tene!—Savuli 72:7.
18Athaithi ma Yeova makekalaa mate na mĩisyo. Ĩvinda ya tene yĩla Aisilaeli mamwĩw’a Ngai, mekalaa mate na mĩisyo. (Alivai 25:18, 19) Ũkeethĩwa wĩ ũndũ mũseo mũno kũtanĩa kwĩkala vate na mĩisyo nthĩnĩ wa Valatiso!—Isaia 32:18; Mika 4:4.
19Kũikethĩwa na ũnyivu wa lĩu. Mũandĩki wa savuli ainie asya atĩĩ: “Kũkeethĩwa lĩũ mwingĩ mũno wa mbaa ngetha nthĩ.” (Savuli 72:16) Yeova akaathima ala make alũngalu, na ‘nthĩ nĩkaingĩvya ũsyao wayo.’—Savuli 67:6.
20Nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso. Mĩsyĩ myeũ na mĩũnda mĩseo ĩkeethĩwa kũndũ kũla kwĩĩthĩwa kwaanangĩtwe nĩ andũ athũku. (Isaia 65:21-24; Ũvuan’yo 11:18) O ũndũ ĩvinda yĩendeea na ũvĩta, now’o isio sya nthĩ ila itũĩtwe ikaendeea na kũthanthaa nginya nthĩ yonthe yanakave na kwĩthĩwa na ũsyao ta mũũnda wa Eteni. Na Ngai ndakalea ‘kũkũnzũa ũvĩ wake, na kwĩanĩsya kwenda kwa kĩla kĩndũ kĩ thayũ.’—Savuli 145:16.
21Kũkeethĩwa na mũuo katĩ wa andũ na nyamũ. Nyamũ sya kĩthekanĩ na sya mĩsyĩ ikaĩsaa vamwe. O na kana kanini kaikakĩa nyamũ ila mbai ikĩawa ũmũnthĩ.—Isaia 11:6-9; 65:25.
22Ũwau ũkathela. Yesũ e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa ĩtunĩ wa Ngai, akavosya andũ kwa nzĩa nene mũno kũthonoka ũndũ weekie yĩla waĩ kũũ nthĩ. (Mathayo 9:35; Maliko 1:40-42; Yoana 5:5-9) Na ĩndĩ “ũla ũtwĩe kw’o ndakasya, Nyie nĩ mũwau.”—Isaia 33:24; 35:5, 6.
23Endwa maitũ ala makwie makathayũũkw’a matakasyoka kũkw’a ĩngĩ. Ala makomete nthĩnĩ wa kĩkw’ũ na me kĩlilikanonĩ kya Ngai makathayũũkw’a. Kwa w’o “kũkeethĩwa ũthayũũkyo wa ala alũngalu, na ala mate alũngalu nao.”—Meko ma Atũmwa 24:15; Yoana 5:28, 29.
24 Ala manyuvaa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Mũmbi witũ Mũnene, Yeova Ngai, na kũmũthũkũma, makeethĩwa na ĩvinda yũkĩte ĩseo mũno! Yesũ awetaa ĩũlũ wa Valatiso ĩsu yĩĩthĩwa kũũ nthĩ ĩla wathie mwĩki wa naĩ ũla wakw’ĩĩie ũtee wake atĩĩ: “Ũkeethĩwa vamwe nakwa Ũseonĩ [“Valatisoni,” NW].” (Luka 23:43) Nũndũ wa vata kwĩmanyĩsya mũno ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto, ũla kwĩsĩla kwake moathimo asu onthe makeanĩw’a.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Kĩeleelo kya Ngai kya kũtw’a nthĩ valatiso kĩkeanĩw’a.—Isaia 45:18; 55:11.
- Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno ũmũnthĩ.—Yoana 12:31; 1 Yoana 5:19.
- Ngai akaetee andũ moathimo maingĩ, nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ĩla yũkĩte.—Savuli 37:10, 11, 29.
Makũlyo
1. Kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ nĩ Kyaũ?
2. (a) Twĩsĩ ata kana kĩeleelo kya Ngai kwa nthĩ kĩkeanĩw’a? (b) Mbivilia yaasya ata ĩũlũ wa andũ kũtũa tene na tene?
3. Nĩ maũndũ maũ ma kyeva me kũũ nthĩ ũmũnthĩ, na ũu wumĩlasya makũlyo meva?
4, 5. (a) Ũla waneenie na Eva kwĩsĩla kwĩ nzoka nũũ? (b) Mũndũ mũseo na mũlũngalu, atonya kũtw’ĩka kĩng’ei ata?
6. Mũlaĩka wa Ngai wĩ vinya atw’ĩkie Satani ũla Ndevili ata?
7. (a) Atamu na Eva makwie nĩkĩ? (b) Nĩkĩ ũsyao w’onthe wa Atamu ũkũaa na kũkw’a?
8, 9. (a) Satani aetie ũvinganĩsya wĩva? (b) Ngai aleile kwananga alei asu vau kwa vau nĩkĩ?
10. Ũtonya kwĩyĩũnga na Yeova ata kũsũngĩa ũvinganĩsya wa Satani?
11, 12. (a) Ũtato wa Yesũ wĩonany’a ata kana Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno? (b) Nĩ kyaũ kĩngĩ kyonanasya kana Satani nĩwe mũnene wa nthĩ ĩno?
13. Nĩkĩ kwĩ na vata wa nthĩ nzaũ?
14. Nũũ ũla Ngai ũnyuvĩte atw’ĩke Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ Wake, na ũu wathaniwe ata?
15. “Nthĩ nzaũ” nĩ kyaũ?
16. Nĩ mũthĩnzĩo mwaũ mũnene kuma kwa Ngai ũla ũkanenga ala wĩtĩkĩlĩte, na twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũũkwate?
17, 18. Tũtonya kwĩthĩwa na w’o ata kana kũkeethĩwa na mũuo na kũikethĩwa na mĩisyo nthĩ yonthe?
19. Nĩkĩ nĩtwĩsĩ kana lĩu ũkeethĩwa wĩ mwingĩ nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ ya Ngai?
20. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũĩkĩĩa kana nthĩ yonthe ĩkatw’ĩka valatiso?
21. Nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana kũkeethĩwa na mũuo katĩ wa andũ na nyamũ?
22. Kũkeethĩwa ata ĩũlũ wa ũwau?
23. Nĩkĩ ũthayũũkyo ũkaete ũtanu ngoonĩ sitũ?
24. We wĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa kũtũa nthĩnĩ wa Valatiso kũũ nthĩ?


text:
KĨLUNGU KYA 12
Mwĩkalĩle Ũla Ũmwendeeasya Ngai
Ũtonya kũtw’ĩka mũnyanyae wa Ngai ata?
Ũkananĩsya wa Satani ũkũkonetye ata?
Nĩ mwĩkalĩle wĩva ũtamwendeeasya Yeova?
Ũtonya kwĩkala mwĩkalĩle ũmwendeeasya Ngai ata?
ŨTONYA kũnyuva mũndũ ũilye ata ethĩwe mũnyanyau? No wende mũndũ wĩna mawoni, na mwĩkalĩle ũvw’anene na waku, na wendete maũndũ ala wendete. Na nũtonya kwendeew’a nĩ mũndũ wĩna ndaĩa nzeo ta ũlũngalu na tei.
2 Ngai nĩwĩthĩĩtwe ainyuva andũ methĩwe anyanyae. Kwa ngelekany’o, Yeova amwĩtie Avalaamu mũnyanyae. (Isaia 41:8; Yakovo 2:23) Ngai aisye Ndaviti nĩ “mũndũ wendeeasya ngoo yakwa,” nũndũ aĩ mũndũ wa mũthemba ũla Yeova wendete. (Meko ma Atũmwa 13:22) Na mwathani Ndanieli “nĩwendetwe mũno” nĩ Yeova.—Ndanieli 9:23.
3 Nĩ kyaũ kyatumie Yeova ameta Avalaamu, Ndaviti, na Ndanieli anyanyae? Yeova nĩwĩthĩawa e mũnyanyae wa ala kwa wĩnyivyo mekaa ũndũ wameaĩa. Amwĩie Avalaamu: “Nĩweew’a wasya wakwa.” (Mwambĩlĩlyo 22:18) Na eeie ana ma Isilaeli ‘meethukĩĩsye wasya wake, na akeethĩwa Ngai woo, namo makeethĩwa andũ make.’ (Yelemia 7:23) O naku nũtonya kwĩthĩwa mũnyanyae wa Yeova wamwĩthukĩĩsya.
YEOVA NŨMEKĨAA VINYA ANYANYAE
4 Sũanĩa ũndũ kwĩthĩwa wĩ mũnyanyae wa Ngai kwonanasya. Mbivilia yaĩtye kana Yeova endaa “eyonany’e e vinya kwondũ wa ala ngoo syoo imwelekele syĩ mbĩanĩu.” (2 Mavinda 16:9) Yeova atonya kwĩyonany’a e vinya kwaku ata? Nzĩa ĩmwe ĩwetetwe Mbivilianĩ ĩvuku ya Savuli 32:8, vala tũsomaa ũũ: “Ngakũmanyĩsya na kũkwon’ya nzĩa ĩla wĩendelaa: Ngakũtaa itho yakwa yĩkũketeee.”
5 Yeova nũthĩnĩkaa mũno ĩũlũ wa andũ. Akaũnenga ũtongosya ũla waĩle na kũũsũvĩa yĩla ũendee na kũũatĩĩa. Ngai nĩwendete kũũtetheesya ũsinde matatwa. (Savuli 55:22) Kwoou wamũthaitha Yeova na ngoo mbĩanĩu, nũtonya kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo ta wa mũandĩki wa Savuli ũla waisye: “Nĩmwiĩte Yeova mbee wakwa mavinda onthe: Nĩkwĩthĩwa e kw’okonĩ kwakwa kwa aũme, ndikathingithangw’a.” (Savuli 16:8; 63:8) Yeova nũtonya kũũtetheesya wĩthĩwe na mwĩkalĩle ũla ũmwendeeasya. Ĩndĩ, ve mũmaitha wa Ngai ũla ũtonya kũũsiĩĩa ndũkeke ũu.
ŨKANANĨSYA WA SATANI
6Kĩlungu kya 11 ĩvukunĩ yĩĩ kĩeleetye ũndũ Satani ũla Ndevili wakananĩisye ũsumbĩki mũnene wa Ngai. Satani aisye Ngai nĩ mũkengani na oonany’a kana Yeova ndaaĩka nesa kũlea kũeka Atamu na Eva kwĩtw’ĩĩa ũthũku na ũseo. Yĩla Atamu na Eva mavĩtisye na nthĩ yaendeea kusũa ũsyao woo, Satani nĩwaumĩlilye nzika ĩũlũ wa kĩla kĩtumaa andũ mamũthaitha Ngai. Satani aisye “andũ maimũthaithaa Ngai nĩkwĩthĩwa nĩmamwendete.” Kwoou eea Ngai, “Ũkanenga mwanya, no nĩalyũle kĩla mũndũ akamũtia Ngai.” Ũvoo wa ũla mũndũ weetawa Yovu nĩwonanĩtye ũu nĩw’o Satani weesilasya. Yovu aĩ ũũ, na ũkananĩsya wa Satani wamũkonetye ata?
7 Yovu aĩ thayũ vakuvĩ myaka 3,600 mĩvĩtu? Aĩ mũndũ mũseo nũndũ Yeova aisye: “Kũti ũngĩ take ĩũlũ wa nthĩ, mũndũ mwĩanĩu na mũlũngalu, ũla ũmũkĩaa Ngai, na wĩthyũũĩte akatia ũthũku.” (Yovu 1:8) Yovu nĩwamwendeeasya Ngai.
8 Satani nĩwaumĩlilye nzika ĩũlũ wa kĩla kyatumaa Yovu amũthaitha Ngai. Ndevili eeie Yeova: “Ndwĩkĩĩte wiio kũmũthyũlũlũka, o na nyũmba yake, na kyonthe kĩla wĩ nakyo, ngalĩ syonthe? nũathimĩte wĩa wa moko make, na ũthwii wake nĩwingĩvĩte nthĩ. Ĩndĩ tambũũkya kw’oko kwaku yu, noikiita kyonthe kĩla wĩ nakyo, nake akakũuma ũthyũnĩ waku.”—Yovu 1:10, 11.
9 Satani oonanisye kana Yovu amũthaithaa Ngai nũndũ wa ĩtuvi yĩla wakwataa. O na Ndevili nĩwaisye kana Yovu akatatwa no amũtie Ngai. Yeova asũngĩie ũkananĩsya wa Satani ata? Nũndũ ũndũ ũsu wakonetye kĩla kyatumaa Yovu amũthaitha Yeova, Yeova nĩwamwĩtĩkĩlilye Satani amũtate Yovu. Yu ĩndĩ kwaĩ kũtonya kũmanyĩka nesa kana Yovu nũmwendete Ngai kana ndamwendete.
KŨTATWA KWA YOVU
10 Satani nĩwamũtatie Yovu kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o. Indo imwe syake nĩsyooyiwe, na ingĩ syooawa, o na athũkũmi aingĩ make mooawa. Maũndũ asu mamũeteie thĩna mwingĩ mũno. Maũndũnĩ asu onthe, “Yovu ndaavĩtya, kana kwilĩĩla Ngai na ũtumanu.”—Yovu 1:22.
11 Satani ndaamũeka. No nginya ethĩwe asũanĩie kana o na kau Yovu aĩ atonya kũmĩĩsya kwasya malĩ, athũkũmi, na syana, ũwau waĩ ũtonya kũtuma amũtia Ngai. Yeova nĩwamwĩtĩkĩlilye Satani akũne Yovu na ũwau mũthũku. Ĩndĩ o na ũu ndwaatuma Yovu amũtia Ngai. Yovu aisye: “Kũvika nakw’a ndikaveta kwakwa wĩanĩu [“wĩanĩu mũĩkĩĩku,” NW ] wakwa.”—Yovu 27:5.
12 Yovu ndamanyaa kana Satani nĩwe wamũeteae mathĩna asu. Nũndũ ndeesĩ ĩũlũ wa ũkananĩsya wa Ndevili wa ũsumbĩki mũnene wa Yeova, Yovu oonaa ta Ngai ũmũeteete mathĩna. (Yovu 6:4; 16:11-14) Ĩndĩ ndaatia ũĩkĩĩku wake mwĩanĩu kwa Yeova. Ĩndĩ mwĩkalĩle wa Yovu waĩkĩĩthya kana ndamũthaithaa Ngai nũndũ wa ĩtuvi ũndũ Satani waasya.
13 Ũĩkĩĩku wa Yovu nĩwatumie Yeova asũngĩa ũkananĩsya wa Satani. Kwa w’o Yovu aĩ mũnyanyae wa Yeova, na Ngai nĩwamũathimie nũndũ wa mwĩkalĩle wake mũĩkĩĩku.—Yovu 42:12-17.
ŨNDŨ MAŨNDŨ ASU MAŨKONETYE
14 Ũkũlyo ĩũlũ wa wĩanĩu mũĩkĩĩku kwa Ngai, ũla waumĩlilw’e nĩ Satani ũyakonetye Yovu e weka. O naku nũkũkonetye. Ũu nĩw’o, nũndũ Ndeto ya Yeova yĩasya: “Mwana wakwa, ĩthĩwa mũĩ, noitanĩthya ngoo yakwa, nĩ kana nĩmũsũngĩe ũla ũmbũthasya.” (Nthimo 27:11) Ndeto isu syaandĩkiwe myaka mingĩ ĩtina wa Yovu kũkw’a, na syonanasya kana Satani no waendee kũmũvũthya Ngai na kũsitaka athaithi make. Yĩla twekala mwĩkalĩle ũũmwendeesya Yeova, nĩtũtetheeasya kũsũngĩa ũkananĩsya wa Satani na tũitanĩthya ngoo ya Ngai. Ũndũ ũsu ũkwĩw’ĩthasya ata? Tyo wĩthĩwe wĩ ũndũ mwaĩlu kũtetheesya kũsũngĩa ũvũngũ wa Ndevili, o na ethĩwa kwĩka ũu kwĩtuma ũalyũla mwĩkalĩle waku?
15 Satani aisye: ‘Kyonthe kĩla mũndũ wĩ nakyo nũnenganae kwondũ wa thayũ wake.’ (Yovu 2:4) Kwasya “kĩla mũndũ,” Satani oonanisye kana ũkananĩsya wake wakonetye andũ onthe ĩndĩ ti Yovu e weka. Ũsu nũndũ wa vata mũno. Satani nĩwĩkĩĩte nzika ĩũlũ wa wĩanĩu mũĩkĩĩku waku kwa Ngai. Ndevili endaa ũlee kũmwĩw’a Ngai na ũitia mwĩkalĩle mũlũngalu yĩla wĩ thĩnanĩ. Satani atonya kwĩka ũu ata?
16 O ta ũndũ Kĩlungu kya 10 kĩwetete, Satani atũmĩaa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o kũalyũla andũ mamũtie Ngai. We amanthaa andũ “ta mũnyambũ ũkũluma, aimantha mũndũ aye.” (1 Vetelo 5:8) Kwoou, vinya wa Satani nũtonya kwoneka yĩla anyanyau na andũ ma mũsyĩ, kana o andũ angĩ meũkũvinganĩsya ndũkaendee kwĩmanyĩsya Mbivilia na kwĩka ũndũ ĩkwasya.* (Yoana 15:19, 20) Mavinda angĩ, Satani “nĩwĩalyũlaa mwene ethĩwe ta mũlaĩka wa kyeni.” (2 Akolintho 11:14) Ndevili nũtonya ũkũkenga na ũseleke ũtie mwĩkalĩle ũla wendeeasya Ngai. Nũtonya kũũtũla ngoo na ũyambĩĩa kwĩw’a ta ũte mũseo na ta ũtatonya kũmweendeesya Ngai. (Nthimo 24:10) O na ethĩwa Satani nĩ “ta mũnyambũ ũkũluma” kana eĩtw’a “mũlaĩka wa kyeni,” ũkananĩsya wake ndũalyũkaa: Aasyaa ũkatatwa, no ũeke kũmũthaitha Ngai. O ta ũndũ Yovu weekie, we ũtonya kũsũngĩa ũkananĩsya wake ata na ũyonany’a wĩanĩu waku mũĩkĩĩku kwa Ngai?
KWĨW’A MĨAO YA YEOVA
17 Weethĩwa na mwĩkalĩle ũla ũmwendeeasya Ngai nũtonya kũsũngĩa ũkananĩsya wa Satani. Tũtonya kwĩka ũu ata? Mbivilia yaĩtye: “Mwende Yeova Ngai waku na ngoo yaku yonthe, na thayũ waku w’onthe, na vinya waku w’onthe.” (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:5) Wendo waku kwa Ngai waendeea kwingĩva, ũkeethĩwa na mea ma kwĩka kwenda kwa Ngai. Mũtũmwa Yoana aandĩkie: “Nũndũ kũmwenda Ngai nĩ kũũ, tũkwatae mĩao yake.” Wamwenda Yeova na ngoo yaku yonthe, ũkeethĩa “mĩao yake ti mĩito.”—1 Yoana 5:3.
18 Mĩao ya Yeova nĩ yĩva? Ĩmwe ĩkonanĩtye na mĩkalĩle ĩla twaĩle kwĩvathana nayo. Kwa ngelekany’o, sisya kyongonĩ kyaĩtye “Ĩvathane na Kĩla Yeova Ũmenete.” Vau nũkwona mĩkalĩle ĩla Mbivilia ĩvatanĩte. Maũndũ asu mawetetwe vau no moneke ta mate mathũku mũno. Ĩndĩ wasũanĩa na kĩthito maandĩko ala monanĩtw’e vau, nũkũelewa nĩ ũĩ ũla wĩ mĩaonĩ ya Yeova. Kũalyũla mwĩkalĩle waku nĩkũtonya kwĩthĩwa ne ũndũ ũla wĩ vinya vyũ waaĩka. Ĩndĩ kwĩkala mwĩkalĩle ũmwendeeasya Ngai kũtumaa wĩthĩwa wĩ mwĩanĩe na kwĩthĩwa na ũtanu mwingĩ. (Isaia 48:17, 18) Na ũsu nĩ ũndũ ũtonya kwĩka. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũu?
ĨVATHANE NA KĨLA YEOVA ŨMENETE
- Kũaana.—Kuma 20:13; 21:22, 23.
- Ũlaalai.—Alivai 20:10, 13, 15, 16; Alomi 1:24, 26, 27, 32; 1 Akolintho 6:9, 10.
- Ũwe.—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 18:9-13; 1 Akolintho 10:21, 22; Akalatia 5:20.
- Kũthaitha mĩvw’anano.—1 Akolintho 10:14.
- Ũnywi kana ũthengi.—1 Akolintho 5:11.
- Kũya (ũng’ei).—Alivai 6:2, 4; Aeveso 4:28.
- Kũneena ũvũngũ.—Nthimo 6:16, 19; Akolosai 3:9; Ũvuan’yo 22:15.
- Ĩtomo.—1 Akolintho 5:11.
- Ũng’endu.—Savuli 11:5; Nthimo 22:24, 25; Malaki 2:16; Akalatia 5:20, 21.
- Ndeto mbathe.—Alivai 19:16; Aeveso 5:4; Akolosai 3:8.
- Kũya nthakame na kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.—Mwambĩlĩlyo 9:4; Meko ma Atũmwa 15:20, 28, 29.
- Kũlea kũsũvĩa andũ ma mũsyĩ waku.—1 Timotheo 5:8.
- Kũlika kaũnĩ na maũndũnĩ ma ũteti ma nthĩ ĩno.—Isaia 2:4; Yoana 6:15; 17:16.
- Kũnyw’a mbakĩ na sikala kana ndawa ila imilaa.—Maliko 15:23; 2 Akolintho 7:1.
19 Yeova ndatwĩaa twĩke maũndũ tũtatonya. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 30:11-14) Nĩwĩsĩ maũndũ ala tũtonya na ala tũtatonya. (Savuli 103:14) Yeova nũtonya kũtwĩkĩa vinya tũmwĩw’e. Mũtũmwa Vaulo aandĩkie: “Ngai e kĩthito, na ndakamũeka mũtatwe kũvĩtũka vinya wenyu; ĩndĩ vamwe na kũtatwa akamantha nzĩa ya kũthonoka, nĩ kana mũtonye kũmomĩĩsya.” (1 Akolintho 10:13) O na Yeova nũtonya kũũnenga ‘vinya mũnene ũvĩtũkĩte’ nĩ kana aũtetheesye kũmĩĩsya. (2 Akolintho 4:7) Ĩtina wa kũmĩĩsya matatwa maingĩ, Vaulo nĩ waĩ atonya kwasya: “Nĩndonya maũndũ onthe nthĩnĩ wake ũla ũndonyethasya.”—Avilivi 4:13.
KWĨTHĨWA NA NDAĨA ILA IMWENDEEASYA NGAI
20 Kwĩ maũndũ maingĩ mendekaa nĩ kana tũmwendeesye Yeova ĩndĩ ti o kwĩvathana na maũndũ ala ũmenete kw’oka. Twaĩle kwenda maũndũ ala Yeova wendete. (Alomi 12:9) Nĩtwendaa kwĩthĩwa na ũnyanya na andũ ala mena mawoni na mawendi o ta ala twĩ namo? Yeova ailyĩ o ta ũu. Kwoou ĩmanyĩsye kwenda maũndũ ala Yeova wendete. Maũndũ amwe Yeova wendete nĩmonanĩtw’e nthĩnĩ wa Savuli 15:1-5, vala tũsomaa ĩũlũ wa ala Ngai ũmatalaa ta anyanyae. Anyanyae ma Yeova nĩmonanasya “ũsyao wa veva” ũla ũwetetwe Mbivilianĩ. Ũsyao ũsu nĩ ndaĩa ta “wendo, ũtanu, mũuo, wũmĩĩsyo, kwĩka angĩ nesa, ũseo, kĩthito, ũuu, wĩting’o.”—Akalatia 5:22, 23.
21 Kũsoma na kwĩmanyĩsya Mbivilia kĩla ĩvinda nĩkũũtetheeasya kwĩthĩwa na ndaĩa ila imwendeeasya Ngai. Kũmanya ũndũ Ngai wendaa kũkaũtetheesya kũsũanĩaa kwĩanana na kwenda kwake. (Isaia 30:20, 21) O ũndũ ũendee na kũlũlũmĩĩlya wendo waku kwa Yeova now’o mea maku ma kwĩka kwenda kwake meongeleka.
22 Nĩ kana wĩkale mwĩkalĩle ũũmwendeesya Yeova no nginya wĩthĩwe na kĩthito. Mbivilia yonanĩtye kũalyũla mwĩkalĩle no ta ũndũ ũmwe na kumya mũndũ ũla wa tene na kwĩvw’ĩka mũndũ mweũ. (Akolosai 3:9, 10) Ĩndĩ ĩũlũ wa mĩao ya Yeova, mũandĩki wa savuli aandĩkie: ‘Kwĩ ĩtuvi ĩnene kwondũ wa kũmĩsũvĩaa.’ (Savuli 19:11) O naku ũkeethĩa kana kwĩkala mwĩkalĩle ũla ũmwendeeasya Ngai nĩkũtumaa wĩthĩwa wĩ mwĩanĩe vyũ. Kwĩka ũu kũkatuma ũsũngĩa ũkananĩsya wa Satani na ũitanĩthya ngoo ya Yeova!
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Wamwĩw’a Ngai nũtonya kũtw’ĩka mũnyanyae.—Yakovo 2:23.
- Sa tani nũkananĩasya wĩanĩu mũĩkĩĩku wa andũ onthe.—Yovu 1:8, 10, 11; 2:4; Nthimo 27:11.
- No nginya twĩvathane na maũndũ ala matamwendeeasya Ngai.—1 Akolintho 6:9, 10.
- Tũtonya kũmwendeesya Yeova kwa kũmena maũndũ ala ũmenete na kwenda maũndũ ala wendete.—Alomi 12:9.
* Ũu ti kwasya kana o ala maũvinganĩasya methĩawa matongoew’e nĩ Satani. Ĩndĩ Satani nĩwe ngai ya nthĩ ĩno, na nthĩ yonthe ĩtwĩe nthĩnĩ wake. (2 Akolintho 4:4; 1 Yoana 5:19) Kwoou no twĩtĩkĩle kana mwĩkalĩle ũla ũmwendeeasya Ngai ndwendekete nĩ andũ aingĩ, na amwe makaũvinganĩsya.
Makũlyo
1, 2. Nengane ngelekany’o sya andũ amwe ala Yeova wamatalile ta anyanyae.
3. Nĩkĩ Yeova ũnyuvaa andũ amwe methĩwe anyanyae?
4, 5. Yeova onanasya ata vinya wake kwa andũ make?
6. Satani aisye ata ĩũlũ wa andũ?
7, 8. (a) Nĩ kyaũ kyatumie Yovu etwa mũndũ ũla mũseo vyũ katĩ wa andũ ala ma ĩvinda yake? (b) Satani aumĩlilye nzika ata ĩũlũ wa kĩla kyatumaa Yovu amũthaitha Ngai?
9. Yeova asũngĩie ũkananĩsya wa Satani ata, na nĩkĩ?
10. Yovu akwatiwe nĩ matatwa meva, na eekie ata?
11. (a) Satani aisye ata ĩũlũ wa Yovu, na Yeova eekie ata? (b) Yovu aisye ata yĩla wakũniwe na ũwau mũthũku?
12. Yovu asũngĩie ũkananĩsya wa Ndevili ata?
13. Kweekĩkie ata nũndũ wa Yovu kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku kwa Ngai?
14, 15. Nĩkĩ tũtonya kwasya kana ũkananĩsya wa Satani ĩũlũ wa Yovu ũkonetye andũ onthe?
16. (a) Satani atũmĩaa nzĩa syĩva kũalyũla andũ mamũtie Ngai? (b) Ndevili atonya kũtũmĩa nzĩa isu ata akũalyũl e?
17. Kĩtumi kĩla kĩnene kĩtumaa twĩw’a mĩao ya Yeova nĩ kyaũ?
18, 19. (a) Mĩao ĩmwe ya Yeova nĩ yĩva? (Sisya ĩsandũkũ) (b) Twĩsĩ ata kana Yeova ndatwĩaa twĩke maũndũ tũtatonya?
20. Nĩ ndaĩa syĩkũ imwendeeasya Ngai waĩle kwĩthĩwa nasyo, na nĩkĩ nĩ sya vata?
21. Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya kwĩthĩwa na ndaĩa ila imwendeeasya Ngai?
22. Nĩ kyaũ wĩĩthĩwa weanĩsya wekala mwĩkalĩle ũla ũmwendeeasya Ngai?


text:
KĨLUNGU KYA 19
Kwĩkala Wendonĩ wa Ngai
Ũtonya kwonany’a ata nũmwendete Ngai?
Tũtonya kwĩkala wendonĩ wa Ngai ata?
Yeova akaathima ata ala mekalaa wendonĩ wake?
KWASŨANĨA wĩsĩle lelũnĩ mũthenya ũmwe kwĩ mbua mbingĩ yĩna kĩuutani. Kũimesya kĩvindu kingĩ. Kũyĩthĩwa ũtisi, na mbua mbingĩ na kĩtundumo. Ũisemba ũmanthe wĩvitho. Na vau ũtee wa lelũ ũyona vandũ ũtonya kwĩvitha. Vandũ vaseo na valũmu vatekusya. Vandũ vau vethĩwa ne va vata mũno kwaku nũndũ ve wĩvitho.
2 Twĩkalĩte mavinda me na mathĩna maingĩ. Maũndũ ĩũlũ wa nthĩ maendee mathũkĩĩe o ũndũ ĩvinda yĩvĩtĩte. Ĩndĩ ve vandũ vaseo ve wĩvitho wa ĩvinda yonthe. Vandũ vau nĩva? Sisya ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya: “Nganeena ũndũ wa Yeova, Nĩwe wĩvitho wakwa na ngome yakwa yĩ vinya; Ngai wakwa, ũla nĩmũĩkĩĩaa.”—Savuli 91:2.
3 Kwatata kũsũanĩa ũndũ ũsu! Yeova Mũmbi na Mũsumbĩ Mũnene wa nthĩ yonthe nũtonya kũtw’ĩka wĩvitho witũ. We nũtonya kũtũsũvĩa, nũndũ e vinya mwingĩ kũthonoka mũndũ o na wĩva kana kĩndũ o na kĩva kĩla kĩtonya kũtũlikya mũisyonĩ. O na twakwatwa nĩ mũisyo, Yeova nũtonya kũmina ũthũku ũla ũtonya kumana na mũisyo ũsu. Tũtonya kũmũtw’a Yeova wĩvitho witũ ata? Nĩtwaĩle kũmũĩkĩĩa. O na Mbivilia yaasya: “Ĩyĩkalyei wendonĩ wa Ngai.” (Yuta 21) Kwoou, nĩtwaĩle kwĩkala wendonĩ wa Ngai, na wendo ũitũlũmany’a vamwe na Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ. Nĩw’o tũkethĩawa tũtonya kũmwĩkwatya twĩna mũĩkĩĩo kana nĩwe wĩvitho witũ. Tũtonya kwĩthĩwa na wendo mũlũmu ta ũsu ata?
MANYA WENDO WA NGAI NA ŨYĨKA ŨNDŨ WAĨLE
4 Nĩ kana twĩkale wendonĩ wa Ngai, nĩtwaĩle kũmanya ũndũ Yeova ũtwendete. Sũanĩa momanyĩsyo amwe ma Mbivilia ala wĩmanyĩĩtye kwĩsĩla ĩvukunĩ yĩĩ. Yeova Mũmbi, nũtũnengete nthĩ yĩthĩwe mũsyĩ witũ wa kwendeesya. Nĩwusũĩtye nthĩ lĩu na kĩw’ũ, mũthanga wumaa ũthwii mwingĩ, na nyamũ sya kwendeesya, na kũndũ kwanake. Ngai nũtũvuanĩsye syĩtwa yake na ndaĩa syake Mbivilianĩ. Ndeto yake nĩvuanĩtye kana nĩwatũmie Yesũ Mwana wake ũla wendete kũũ nthĩ, na eetĩkĩla athĩne na kũkw’a kwondũ witũ. (Yoana 3:16) Mũthĩnzĩo ũsu ũtũnengae wĩkwatyo mwaũ? Ũtũnengae wĩkwatyo wa ĩvinda yũkĩte ĩseo mũno.
5 Wĩkwatyo ũsu witũ wa ĩvinda yũkĩte ũkeanĩa nũndũ wa ũndũ ũngĩ Ngai wĩkĩte. Yeova nũũngamĩtye silikalĩ ya ĩtunĩ kana Ũsumbĩ wa Masia. O mĩtũkĩ Ũsumbĩ ũsu ũkamina mathĩna onthe na ũitw’ĩkĩthya nthĩ valatiso. Kwasũanĩa! Nĩtũtonya kwĩkala twĩna mũuo na ũtanu tene na tene. (Savuli 37:29) Ĩvindanĩ yĩĩ Ngai nũtwonetye ũndũ tũtonya kwĩkala nesa. Nũtũnengete mũthĩnzĩo wa mboya tayo nzĩa ya kũneena nake. Isu nĩ nzĩa o imwe ila Yeova wonasya andũ wendo, o naku mwene.
6 Ĩkũlyo ya vata waĩle kũsũanĩa nĩ yĩĩ: Naĩle kwĩka ata nũndũ Yeova nũmbendete? Andũ aingĩ matonya kwasya, “O nakwa nĩnaĩle o kũmwenda Yeova.” Ũu nĩw’o ũkwĩw’a? Yesũ aisye mwĩao ũũ nĩw’o mũnene vyũ: “Mwende [Yeova] Ngai waku na ngoo yaku yonthe, na thayũ waku w’onthe, na kĩlĩko kyaku kyonthe.” (Mathayo 22:37) Wĩna itumi mbingĩ sya kũmwenda Yeova Ngai. Ĩndĩ o kwĩw’a nũmwendete nokw’o kwendekaa nĩ kana ũtw’ĩke nũmwendete Yeova na ngoo yaku yonthe, na thayũ waku w’onthe, na kĩlĩko kyaku kyonthe?
7 O ũndũ Mbivilia yonanĩtye, kũmwenda Ngai ti o kwĩw’a nũmwendete. O na kau kwĩw’a nũmwendete Yeova nũndũ wa vata, kwĩw’a ũu no mwambĩĩo tũ wa kwĩthĩwa na wendo wa w’o kwake. Kwa ngelekany’o, ngii ya ĩtunda nĩ ya vata nĩ kana mũtĩ wa matunda ũmee. Ethĩwa wĩenda kũya ĩtunda, we no wĩanĩwe nĩ kũnengwa ngii ya ĩtunda yĩu? Ndwendeew’a! O ta ũu, kwĩw’a nũmwendete Yeova Ngai no mwambĩĩo. Mbivilia ĩmanyĩasya ũũ: “Kũmwenda Ngai nĩ kũũ, tũkwatae mĩao yake: na mĩao yake ti mĩito.” (1 Yoana 5:3) Wendo wa w’o kwa Ngai no nginya wĩthĩwe na ũsyao mũseo. Wendo ũsu waĩle kwonanw’a kwa meko.—Mathayo 7:16-20.
8 Twonanasya nĩtũmwendete Ngai twakwata mĩao yake na tweeka kwĩanana na myolooto yake. Ti ũndũ wĩ vinya kwĩka ũu. Mĩao ya Yeova ti mĩito, ĩndĩ atũnengete ĩtũtetheesye twĩkale na ũtanu, na kwĩw’a twĩeanĩe thayũnĩ. (Isaia 48:17, 18) Kwĩkala ũndũ Yeova ũtwonetye twĩkale, kwonanasya kana nĩtũũtũnga mũvea kwa moseo ala ũtwĩkaa. Nĩ kyeva nũndũ no andũ anini nthĩ ĩno matũngaa mũvea. Tũikwenda twĩthĩwe tũteũtũnga mũvea ta andũ amwe ĩvinda yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ. Yesũ nĩwavoisye andũ ĩkũmi mawaĩte mangũ, ĩndĩ no ũmwe wasyokie kũmũtũngĩa mũvea. (Luka 17:12-17) Vate nzika no twende kwĩthĩwa tũilye ta ũsu ũmwe watũngie mũvea, ĩndĩ ti ala kenda mataatũnga mũvea!
9 Mĩao ĩsu ya Yeova nĩ yĩva twaĩle kwĩw’a? Nĩtũsomete mĩao ĩmwe ĩvukunĩ yĩĩ, ĩndĩ eka tũsyokee ĩmwe yayo. Kũmĩw’a mĩao ya Ngai kũkatũtetheesya kwĩkala wendonĩ wa Ngai.
ENDEEA KŨMŨTHENGEEA YEOVA
10 Kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova nĩ ũndũ wa vata nĩ kana ũmũthengee. Ũsu nĩ ũndũ wa kũendeea ĩvinda yonthe. Kwa ngelekany’o, ũkethĩwa ũyota mwaki nza ũtukũ kwĩ mbevo mbingĩ, we no ũeke mwaki ũsu ũvoe? Aiee ndũeka. Ĩndĩ ũendeea kwongela ngũ nĩ kana wĩkale wakene. Walea kwĩka ũu nũtonya kwĩthĩwa wĩ mũisyonĩ! O ũndũ mwaki wendaa ngũ nĩ kana wĩkale wakene now’o “kũmũmanya Ngai” kũendeea kũlũlũmĩĩlya wendo witũ kwake.—Nthimo 2: 1-5, NW.
11 Yesũ endaa amanyĩw’a make mekalae mendete Yeova na Ndeto Yake ya w’o na ya vata. Yesũ athayũũkw’a, nĩwamanyĩisye amanyĩw’a make elĩ ĩũlũ wa wathani ũla weanĩie ĩũlũ wake kuma Maandĩkonĩ ma Kĩevelania. Meewie ata? Ĩtina maisye atĩĩ: “Ngoo sitũ itinew’a muutĩa yĩla ũnũũneenaa naitũ nzĩanĩ, aitũvuanĩsya Maandĩko?”—Luka 24:32.
12 Yĩla weemanyĩisye ya mbee kĩla Mbivilia yo ĩmanyĩasya, nĩweewie ngoo yaku yausũa ũtanu, ũthangaau, na wendo kwa Ngai? Nũtonya kwĩthĩwa weewie ũu. Andũ aingĩ nĩmew’aa oou. Ũndũ ũla wĩ vinya yu nĩ kwĩkala na wendo ũsu na kũwongeleela. Tũikwenda kwĩkala ta andũ ma nthĩ ĩno. Yesũ athanie ũũ: “Wendo wa aingĩ ũkavoa.” (Mathayo 24:12) Ũtonya kũsiĩĩa ata wendo waku kwa Yeova na kwa w’o ũla wĩ Mbivilianĩ ndũkavoe?
13 Endeea kwosa ũmanyi ĩũlũ wa Yeova Ngai na Yesũ Klĩsto. (Yoana 17:3) Sũanĩa kwa ũito ĩũlũ wa kĩla ũkwĩmanyĩsya kuma Ndetonĩ ya Ngai na ũyĩkũlya makũlyo ta aa: ‘Ũndũ ũũ wĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova Ngai? Ũndũ ũũ wĩnenga kĩtumi kĩngĩ kĩva kya kũmwenda Ngai na ngoo yakwa yonthe, kĩlĩko kyakwa kyonthe na thayũ wakwa w’onthe?’ (Savuli 143:5) Kũsũnĩa kwa ũliku kwa mũthemba ũsu kũkatuma wendo waku kwa Yeova ũtavoa.
14 Ũndũ ũngĩ ũtonya ũkũtetheesya wendo waku ndũkavoe nĩ kũvoyaa kĩla ĩvinda. (1 Athesalonika 5:17) Kĩlungunĩ kya 17 ĩvukunĩ yĩĩ, nĩtũneemanyĩisye mboya nĩ mũthĩnzĩo wa vata kuma kwa Ngai. O ũndũ kũneenaa kĩla ĩvinda vate kĩsiĩĩi kũetae mũamba mũseo katĩ wa andũ, no ta ũu mũamba witũ na Yeova nũendeaa kwĩthĩwa wĩ mũseo na wĩ mũlũmu ethĩwa tũkamũvoyaa kĩla ĩvinda. Nĩ ũndũ wa vata kũtata mboya sitũ iikethĩwe ne o ndeto sya kũsyokeleelwa ta wathi. Twaĩle kũneena na Yeova ũndũ kana kaneenaa na ĩthe kendete. Nĩtwaĩle kwonany’a ndaĩa mboyanĩ, na kũvoya tũteũvitha kĩndũ, kwa ngoo ntheũ na kuma ngoonĩ. (Savuli 62:8) Kwĩmanyĩsya Mbivilia wĩ weka na mboya ya kuma ngoonĩ nĩ maũndũ ma vata makonetye ũthaithi witũ, namo nĩmatũtetheeasya kwĩkala wendonĩ wa Ngai.
TANĨA ŨTHAITHI WAKU
15 Kwĩmanyĩsya Mbivilia na mboya nĩ maũndũ makonetye ũthaithi ala tũtonya kwĩka twĩ o ithyoka. Ĩndĩ eka twone ũndũ ũkonetye ũthaithi twĩkaa ũtheinĩ: kũtavya andũ angĩ ĩũlũ wa mũĩkĩĩo witũ. Nũtavĩtye andũ angĩ w’o wa Mbivilia? Ethĩwa nĩwĩkĩte ũu no nginya wĩthĩwe ũtanĩĩte mũno ũndũ ũsu. (Luka 1:74) Yĩla tũũtavya andũ angĩ w’o ũla twĩmanyĩĩtye ĩũlũ wa Yeova Ngai, twĩthĩawa tũitethya wĩa wa vata ũla wanengiwe Aklĩsto ma w’o onthe—wa kũtavany’a ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ wa Ngai.—Mathayo 24:14; 28:19, 20.
16 Mũtũmwa Vaulo oonaa kũtavany’a wĩ ũndũ wa vata mũno, awĩtie ũthwii. (2 Akolintho 4:7) Kũneena na andũ ĩũlũ wa Yeova na ieleelo syake nĩw’o wĩa ũla mũseo vyũ ũtonya kũtethya. Ũsu nĩ wĩa wa kũmũthũkũma Vwana ũla mũseo vyũ, naw’o ũetae moathimo maingĩ mũno. Yĩla ũũtethya wĩa ũsu, wĩthĩawa ũitetheesya andũ ala me na ngoo ntheu mathengee Ĩthe waitũ wa ĩtunĩ na mailika nzĩanĩ ĩla ĩendete thayũnĩ ũtathela! Ve wĩa ũngĩ ũseũvĩte ta ũsu? Ũndũ ũngĩ nĩ kana kũtavany’a ĩũlũ wa Yeova na Ndeto yake nĩkũlũlũmĩĩlasya mũĩkĩĩo waku na wendo waku kwake. Na Yeova ndolwa nĩ kĩthito kyaku. (Aevelania 6:10) Kũthangaa wĩanĩ ũsu nĩkũtũtetheeasya kwĩkala wendonĩ wa Ngai.—1 Akolintho 15:58.
17 Nĩ ũndũ wa vata kũlilikana kana wĩa wa kũtavany’a ĩũlũ wa Ũsumbĩ nĩ wa kwĩkwa kwa mĩtũkĩ. Mbivilia yaĩtye: “Tavany’a ĩla ndeto; ĩthĩwa wĩ mũthangaau.” (2 Timotheo 4:2) Nĩkĩ ũmũnthĩ ũsu nĩ ũndũ wa kwĩkwa mĩtũkĩ? Ndeto ya Ngai ĩtwĩĩte: “Mũthenya mũnene wa Yeova wĩ vakuvĩ, wĩ vakuvĩ na nĩwĩkalaatĩte mũno.” (Nzevania 1:14) Mũthenya ũsu nĩwũkĩte mĩtũkĩ yĩla Yeova ũkamina walany’o wo’nthe wa maũndũ kũũ nthĩ. Andũ nĩmaĩle ũkanw’a! Nĩmaĩle kũmanya kana yĩĩ nĩyo ĩvinda ya Kũmũnyuva Yeova ta we Mũsumbĩ mũnene woo. Mũminũkĩlyo ‘ndwĩĩkala.’—Avakuki 2:3.
18 Yeova eenda tũmũthaithe vamwe na Aklĩsto ma w’o. Nĩkyo kĩtumi Ndeto yake yaĩtye: “Na nĩtũlilikanany’e ithyĩ kwa ithyĩ kũthangaany’a wendonĩ na mawĩanĩ maseo; Tũtekũeka kũmbana kwitũ vamwe, o tondũ amwe mekaa, ĩndĩ tũkĩtaana; na mbee mũno, mũkyona mũthenya ũsu ũkĩthengeea.” (Aevelania 10:24, 25) Yĩla twoombana vamwe na Aklĩsto ala angĩ mawũmbanonĩ ma Kĩklĩsto, twĩthĩawa na ĩvinda ĩseo ya kũmũtaĩa na kũmũthaitha Ngai witũ ũla tũmwendete. O na nĩtwakanaa kĩveva na kwĩkĩana vinya.
19 Yĩla twoombana vamwe na athaithi ala angĩ ma Yeova, nĩtũlũlũmĩlĩlasya wendo na ũnyanya nthĩnĩ wa kĩkundi kya Kĩklĩsto. Ndũkekwatye Aklĩsto ala angĩ methĩwe me eanĩu. Ndũkende kwona ũlũngalu mwĩanĩu kwa Aklĩsto ala mũthaithaa ĩmwe. Lilikana kana kĩla ũmwe ndeanaa kĩveva o ũndũ ũmwe na ũla ũngĩ, na kĩla ũmwe no eke mavĩtyo. (Akolosai 3:13) Ĩthĩwa na ũnyanya vamwe na ala mamwendete Yeova mũno, na ũkaendeea kwĩana kĩveva. Kũthaitha Yeova vamwe na ana-a-asa ma kĩveva kũkaũtetheesya kwĩkala wendonĩ wa Ngai. Yeova aathimaa ata ala mamũthaithaa kwa ũĩkĩĩku na mayĩkala wendonĩ wake?
MANTHA ‘THAYŨ ŨLA WA W’O’
20 Yeova aathimaa athũkũmi make kwa kũmanenga thayũ, ĩndĩ thayũ wa mũthemba mwaũ? Yu wĩ thayũ? Andũ aingĩ matonya kũsũngĩa o mĩtũkĩ na kwasya, “Ĩĩ.” Masũanĩaa kana nũndũ nĩmeũveva, makaya, na makanyw’a, no nginya methĩwe me thayũ. Mavinda ala wĩ mũtanu nũtonya kwasya, “Nũũtanĩa thayũ.” Ĩndĩ, Mbivilia yonanasya kana ũmũnthĩ kũi mũndũ kwa w’o wĩ na thayũ ũtathela.
21 Ndeto ya Ngai ĩtwĩkĩaa vinya ‘tũkwate ũla thayũ wa w’o.’ (1 Timotheo 6:19) Ndeto isu syĩonany’a kana twĩna wĩkwatyo wa ũkwata “thayũ wa w’o” ĩvinda yũkĩte. Yĩla tũkethĩwa twĩ eanĩu tũkeethĩwa twĩna thayũ ũla wa w’o, nũndũ tũkeethĩwa tũyĩkala kwĩanana na ũndũ Ngai wendaa twĩkalae. Yĩla tũkekala valatisonĩ kũũ nthĩ twĩna ũima wa mwĩĩ, mũuo, na ũtanu, tũkeethĩwa tũitanĩa “thayũ wa w’o,” naw’o nĩ thayũ ũtathela. (1 Timotheo 6:12) Ũsu nĩ wĩkwatyo mũseo mũno vyũ.
22 Tũtonya ata ‘kũkwata ũla thayũ wa w’o’? O aendee kũneena ĩũlũ wa thayũ ũsu, Vaulo amekĩie vinya Aklĩsto “mekae nesa” na ‘mayĩthĩwa athwii ma kwĩkaa nesa.’ (1 Timotheo 6:18) Kwoou ũndũ ũla mũnene nĩ ũndũ tũtũmĩaa w’o ũla twĩmanyĩĩtye kuma Mbivilianĩ. Ĩndĩ Vaulo oonanasya “thayũ wa w’o” nĩ ndĩvi ya kũthũkũma wĩa mũseo? Ũu ti w’o nũndũ wĩkwatyo ũsu mũseo nĩ kwĩanana na “mumo wa Ngai.” (Alomi 5:15) Ĩndĩ Yeova nĩwendeeaw’a nĩ kũathima ala mamũthũkũmaa kwa ũĩkĩĩku. Nĩwendaa wĩĩkala ‘thayũ ũla wa w’o.’ Thayũ ũsu ũtathela, wĩ mũuo na ũtanu, ũkanengwa ala mekalaa wendonĩ wa Ngai.
23 Kĩla mũndũ nĩwaĩle kwĩkũlya atĩĩ: ‘Nĩnĩmũthaithaa Ngai kwĩanana na ũndũ we ũmanyĩĩtye Mbivilianĩ?’ Ethĩwa nĩtwĩkaa ũu kĩla mũthenya twĩ nzĩanĩ ĩla yaĩle. Nĩtũtonya kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo vyũ kana Yeova nĩ wĩvitho witũ. Akasũvĩa andũ make aĩkĩĩku ĩvinda yĩĩ yĩ mathĩna ya mũminũkĩlyo. Yeova akatũvonokya tũlike nthĩ nzaũ ĩla yĩĩthĩwa kw’o o mĩtũkĩ. Tũkatana mũno kwĩthĩwa vo ĩvinda yĩu! Tũkeethĩwa twĩ atanu nũndũ nĩtwanyuvie maũndũ kwa nzĩa ĩla yaĩle ĩvindanĩ ya mũminũkĩlyo! Wanyuva maũndũ kwa nzĩa ta ĩsu ĩvinda yĩĩ, ũkatanĩa “thayũ wa w’o,” thayũ ũla Yeova Ngai wavangĩte, tene na tene!
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Twonanasya nĩtũmwendete Ngai kwa kũkwata mĩao yake na kwĩka kwĩanana nayo.—1 Yoana 5:3.
- Kwĩmanyĩsya Ndeto ya Ngai, kũvoya Yeova kuma ngoonĩ, kũmanyĩsya andũ angĩ ĩũlũ wake, na kũmũthaitha mawũmbanonĩ ma Kĩklĩsto, nĩ maũndũ matũtetheeasya twĩkale wendonĩ wa Ngai.—Mathayo 24:14; 28:19, 20; Yoana 17:3; 1 Athesalonika 5:17; Aevelania 10:24, 25.
- Ala mekalaa wendonĩ wa Ngai mena wĩkwatyo wa kũtanĩa “thayũ wa w’o.”—1 Timotheo 6:12, 19; Yuta 21.
Makũlyo
1, 2. Tũtonya kũkwata wĩvitho va ũmũnthĩ?
3. Tũtonya kũmũtw’a Yeova wĩvitho witũ ata?
4, 5. Yeova onanĩtye wendo kwa nzĩa ta syĩva?
6. Nũndũ wa kwĩthĩwa Yeova nũkwendete ũtonya kwĩka ata?
7. Kũmwenda Ngai no kwĩw’a o ũmwendete tũ? Elesya.
8, 9. Tũtonya kwonany’a nĩtũmwendete Ngai na nĩtũmũtũngĩaa mũvea ata?
10. Elesya nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kũendeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Ngai.
11. Yesũ amanyĩsya amanyĩw’a make meewie ata?
12, 13. (a) Ũmũnthĩ wendo wa andũ aingĩ kwa Ngai na Mbivilia wĩkĩte ata? (b) Tũtonya kũsiĩĩa wendo witũ ndũkavoe ata ?
14. Mboya ĩtonya kũtũtetheeasya ata kũendeea kwĩkala wendonĩ wa Yeova?
15, 16. Nĩkĩ twaĩle kwona wĩa wa kũtavany’a ĩũlũ wa Ũsumbĩ wĩ ũndũ wa vata mũno na ta ũthwii?
17. Nĩkĩ Aklĩsto maĩle kũtavany’a kwa mĩtũkĩ ũmũnthĩ?
18. Nĩkĩ twaĩle kũmũthaitha Yeova vamwe na Aklĩsto ma w’o?
19. Tũtonya kũlũlũmĩlĩlya wendo nthĩnĩ wa kĩkundi kya Kĩklĩsto ata?
20, 21. “Thayũ wa w’o” nĩ wĩva, na nĩkĩ ũsu nĩ wĩkwatyo mũseo mũno vyũ?
22. Ũtonya ‘kũkwata ũla thayũ wa w’o’ ata?
23. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata kwĩkala wendonĩ wa Ngai?


text:
KĨLUNGU KYA 1
Ũw’o Ĩũlũ wa Ngai
We Ngai nũkũsũvĩaa?
Ngai ailyĩ ata? We e syĩtwa?
Nũndũ ũtonyeka kũthengeea Ngai?
NĨWONAA ũndũ syana ikũlasya makũlyo? Mbingĩ syambĩlĩĩlasya kũkũlya syamanya kũneena oou. Ikũsyaasya isalukĩtye vyũ na iiũkũlya maũndũ ta aa: Nĩkĩ matu nĩ ma mbuluu? Ndata iseũvĩtw’e na kyaũ? Ũla wamanyĩisye nyũnyi kwina nũũ? Nũtonya kũtata mũno kũsũngĩa ĩndĩ ti ũndũ mũvũthũ. O na wasũngĩa nesa vyũ ata, itonya ũkũkũlya: Nĩkĩ?
2 Ti o syana syoka ikũlasya makũlyo. O tũendee na kwĩana, nĩtũendeeaa ũkũlya makũlyo. Tũkũlasya nĩ kana tũelewe nĩ maũndũ, tũmanye mĩisyo ĩla twaĩlĩte kwĩsiĩĩa, kana o kwenda tũmanye maũndũ. Ĩndĩ andũ aingĩ nĩmaekaa ũkũlya makũlyo, ala ma vata vyũ. Mũno mũno nĩmaekaa ũmantha mosũngĩo.
3 Kwasũanĩa ĩũlũ wa ĩkũlyo yĩla yĩ kavanĩ ya ĩvuku yĩĩ, kana ala me ĩthangũnĩ ya mwambĩlĩlyo, kana o ala me mwambĩlĩlyonĩ wa kĩlungu kĩĩ. Aa nĩ makũlyo ma vata mũno tũtonya ũkũlya. Ĩndĩ andũ aingĩ nĩmaekete kũmantha mosũngĩo. Nĩkĩ maekete? Yo Mbivilia nĩmasũngĩĩte? Andũ amwe mew’aa mosũngĩo mayo me vinya mũno kũelewa. Angĩ nĩmew’aa nthoni kana aivũ kũkũlya makũlyo. O na angĩ maasyaa makũlyo ta asu maĩle kũsũngĩwa nĩ atongoi na amanyĩsya ma ndĩni. We ũsũanĩaa ata?
4 Nũtonya kwĩthĩwa wendeeaw’a nĩ kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata thayũnĩ. No nginya wĩthĩwe nĩwĩkũlasya: ‘Kĩeleelo kya thayũ nĩ kyaũ? Thayũ now’o ũũ? Kwa w’o Ngai ailyĩ ata?’ Nĩ ũndũ mũseo kũkũlya makũlyo ta asu, na nĩ ũndũ wa vata kũendeea nginya ũkwate mosũngĩo meanĩu na maĩkĩĩku. Mũmanyĩsya mũnene Yesũ Klĩsto aisye: “Voyai, na mũkanengwa; manthai, na mũkoona; vingũsyai, na mũkavingũĩwa.”—Mathayo 7:7
5 Waendeea ‘kũmantha’ mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata, ũkeethĩa kũmantha nĩkũunaa. (Nthimo 2:1-5) O na kethĩwa andũ ala angĩ makwĩaa ata, mosũngĩo mevo, na nũtonya kũmakwata nthĩnĩ wa Mbivilia. Mosũngĩo asu maivinya kũelewa. Na nĩmaetae wĩkwatyo na ũtanu. Nĩmatonya kũũtetheesya kwĩkala thayũ mũuu ĩvindanĩ yĩĩ. Eka tũsũanĩe ĩkũlyo yĩthĩnĩtye andũ aingĩ.
WE NGAI E TEI NA NŨTHĨNĨKAA ĨŨLŨ WITŨ?
6 Andũ aingĩ masũanĩaa kana Ngai ndatũthĩnĩkĩaa na nde tei. Makũlasya, ‘Kethĩwa Ngai e tei, yo nthĩ yĩthĩwa ĩilyĩ ũndũ ĩilyĩ?’ Twasisya kũũ nthĩ yonthe twonaa yusĩe makaũ, kĩmena, na mathĩna maingĩ. Na ithyĩ nĩtũwaa, tũkathĩna na endwa maitũ makakw’a. Nĩkyo kĩtumi andũ aingĩ maasyaa, ‘Kethĩwa Ngai nũthĩnĩkaa nũndũ witũ na mathĩna maitũ, ethĩwa asiĩaa maũndũ asu maikekĩke.’
7 Ũthũku nĩ kana, mavinda angĩ amanyĩsya ma ndĩni nĩmatumaa andũ masũanĩa kana Ngai nde tei. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Nũndũ yĩla mĩisyo yooka maasyaa ku nĩ kwenda kwa Ngai. Amanyĩsya asu ma ndĩni methĩawa maimũtw’a Ngai mavĩtyo nũndũ wa maũndũ mathũku ala mekĩkaa. Ũsu nĩw’o ũw’o ĩũlũ wa Ngai? Mbivilia yo ĩmanyĩasya ata? Yakovo 1:13 yĩsũngĩaa ũũ: “Mũndũ o na wĩva atatwa ndakasye, Nĩngũtatwa nĩ Ngai; nũndũ Ngai ndatonya kũtatwa nĩ ũthũku, o nake mwene ndatataa mũndũ.” Kwoou Ngai tiwe ũetae mothũku ala ũkwona ĩũlũ wa nthĩ. (Yovu 34:10-12) Kwa w’o we nĩũekaa maũndũ mathũku mekĩke. Ĩndĩ ve kĩvathũkany’o katĩ wa kũeka ũndũ wĩkĩke na kũũete.
8 Kwoosa ngelekany’o ya ĩthe mũĩ wĩ wendo wĩna mwana mũima wĩkalaa mũsyĩ vamwe na asyai make. Mwana ũsu akatw’ĩka kĩng’endilĩ na aitw’a kuma mũsyĩ, ĩthe ndamũvata. Mwana ũsu akathi kwĩkala mwĩkalĩle mũthuku na ailika mathĩnanĩ, we ĩthe nĩwe ũetete mathĩna make? Aiee. (Luka 15:11-13) No ta ũu, Ngai ndasiĩĩaa andũ yĩla manyuva kwĩka maũndũ mathũku, ĩndĩ tiwe ũetae mathĩna ala mamakwataa nũndũ wa kwĩka ũu. Kwoou wĩthĩwa wĩ ũndũ ũtaĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna onthe ma andũ.
9 Ngai e na itumi nzeo sya kũeka andũ maendee kwĩka maũndũ mathũku. Ta mũmbi mũĩ na wĩ vinya, ti o nginya atũelesye itumi syake. Ĩndĩ nũndũ wa wendo nũtũeleasya. Kĩlungunĩ kya 11 ũkeemanyĩsya mũnango ĩũlũ wa itumi isu. Ĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana Ngai tiwe ũetae mathĩna ala twĩ namo. Ĩndĩ atũnengae wĩkwatyo o ũmwe tu wa kũmamina!—Isaia 33:2.
10 O na ĩngĩ, Ngai nĩ mũtheu. (Isaia 6:3) Ũu nĩkwasya we nde ũvuku. Nde ũndũ ũthũku o na ũmwe nthĩnĩ wake. Kwoou nĩtũtonya kũmũĩkĩĩa vyũ. Ũu tiw’o tũmaĩkĩĩaa andũ nũndũ mavinda angĩ nĩmatonya kũtw’ĩka akengani. O na atongoi ma andũ ala meyumĩtye vyũ, mavinda maingĩ mayĩthĩawa na ũtonyi wa kũmina wanangĩko ũla andũ athũku maetete. Ĩndĩ Ngai e ũtonyi. Ngai e na ũtonyi wa kũmina mathĩna ala ũthũku ũetete andũnĩ na akamina. Yĩla Ngai ũkosa ĩtambya yĩu akamina ũthũku tene na tene!—Savuli 37: 9-11.
NGAI EW’AA ATA ĨŨLŨ WA ŨSILI ŨTE WA KATĨ?
11 Yu-ĩ, Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa maũndũ ala maendee kwĩkĩka nthĩ yonthe na thayũnĩ waku? Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai “nũwendete sila wa katĩ.” (Savuli 37:28) Kwoou nĩwosaa kwa ũito maũndũ ala malũngalu na ala mate malũngalu. Nũmenete mũthemba w’onthe wa sila ũte wa katĩ. Mbivilia yaasya kana Ngai ‘nĩweew’ĩthiw’e woo ngoonĩ yake’ yĩla ũthũku wausũie nthĩ ĩvinda ya tene. (Mwambĩlĩlyo 6:5, 6) Ngai ndaaalyũka. (Malaki 3:6) O na yu nũmenete kwona thĩna ũla ũendee nthĩ yonthe. Na Ngai nũmenete kwona andũ maithĩna. Mbivilia yaasyaa, ‘Ngai nĩwe ũmũsũvĩaa.’—1 Vetelo 5:7.
12 Tũtonya kwĩthĩwa na ũw’o kana Ngai nũmenete kwona thĩna ata? Ũkũsĩ ũngĩ nĩ ũũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai oombie mũndũ na mũvw’ano wake. (Mwambĩlĩlyo 1:26) Kwoou twĩthĩawa na ndaĩa nzeo nũndũ Ngai e ndaĩa nzeo. Kwa ngelekany’o, we nũthĩnĩkaa nĩkwona andũ mate na mavĩtyo maithĩna? Ethĩwa nũthĩnĩkaa nũndũ wa maũndũ asu mate malũngalu, ĩthĩwa na ũw’o ki kana Ngai athĩnĩkaa mũno vyũ ĩũlũ wamo.
13 Ũndũ ũmwe mũseo vyũ ĩũlũ wa andũ nĩ kwĩthĩwa tũtonya kwendana. Ũu nĩw’o Ngai ũilyĩ, nũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:8) Twĩ wendo nũndũ Ngai e wendo. Wendo nũtonya kũũsukuma kũmina thĩna na sila ũte wa katĩ kũũ nthĩ? Kethĩwa wĩ na ũtonyi wa kwĩka ũu, we no wĩke ũu? Ĩĩ, no wĩke ũu! Ngai akamina sila ũte wa katĩ. Maũndũ ala mathanĩtwe mwambĩlĩlyonĩ wa ĩvuku yĩĩ ti ndoto kana mawĩkwatyo ma mana. Maũndũ asu Ngai wathanĩte makeanĩa! Nĩ kana ũĩkĩĩe maũndũ asu mathanĩtwe, nĩwaĩle kũmanya mũnango ĩũlũ wa Ngai ũla ũmathanĩte.
NGAI NŨKWENDA ŨMŨMANYE
14 We wenda mũndũ akũmanye ũtonya kwĩka ata? Ndũmũtavya syĩtwa yaku? Ngai e syĩtwa? Ndĩni mbingĩ syaasyaa syĩtwa yake ni “Ngai” kana “Mwĩaĩi,” ĩndĩ asu ti masyĩtwa make mwene. Nĩ masyĩtwa ma ũnene o tondũ “mũsumbĩ” kana “mũtongoi” nĩ masyĩtwa ma ũnene. Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai e masyĩtwa maingĩ ma ũnene. Amwe mamo nĩ “Ngai” na “Mwĩaĩi.” Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai e syĩtwa yake mwene. Syĩtwa yĩu nĩ Yeova. Savuli 83:18 yaasya: “No we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Kethĩwa Mbivilia yaku ndĩ syĩtwa yĩu no ũsisye Ũvoo wa Kwongeleela ĩvukunĩ yĩĩ ũmanye nĩkĩ. Ũw’o nĩ kana syĩtwa ya Ngai yonekaa mavinda maingĩ nthĩnĩ wa mavuku ma Mbivilia ma tene. Kwoou Yeova endaa ũmanye syĩtwa yake na ũiyĩtũmĩa. Kwĩsĩla Mbivilianĩ Ngai nĩwĩmanyĩthanasya kwaku.
15 Ngai eenengie syĩtwa yĩ na kĩtumi. Syĩtwa yake, Yeova, yonanasya kana Ngai nũtonya kwĩanĩsya ũndũ o wĩva ũla wathanĩte na nũtonya kwĩanĩsya kĩeleelo o na kĩva kĩla ũsũanĩĩte.* Syĩtwa ya Ngai nĩ ya mwanya, yĩiĩ maela. Nĩ yake e weka. Yeova nĩ wa mwanya kwa nzĩa mbingĩ. Syĩva?
16 Tũsomie kana Savuli 83:18 yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yeova: ‘No we wĩ weka Wĩ Ĩũlũ wa Onthe.’ O na ĩngĩ, Yeova e weka awetetwe ta we “Mwene Vinya W’onthe.” Ũvuan’yo 15:3 yaasyaa ũũ: “Mawĩa maku nĩ manene na maũsengy’a, Mwĩaĩi Ngai, Mwene Vinya W’onthe; moendelo maku nĩ malũngalu na ma w’o, we Mũsumbĩ wa tene na tene.” Syĩtwa yĩu ya ũnene “Mwene Vinya W’onthe” yĩtũmanyĩasya kana Yeova nĩwe wĩ vinya vyũ kũthonoka onthe. Vinya wake ndwĩ maela; nĩ mũnene vyũ. Na syĩtwa ya ũnene “Mũsumbĩ wa tene na tene” yĩtũlilikanasya kana Yeova nĩ wa mwanya kwa nzĩa ĩngĩ. No we e weka ũte mwambĩlĩlyo kana mũminũkĩlyo. Savuli 90:2 yaasyaa ũũ: “O kuma tene na tene kũvika tene na tene, nue Ngai.” Yĩsilya yĩu nĩyĩetae kĩkĩo, kana tiw’o?
17 Yeova nĩ wa mwanya nũndũ nowe Mũmbi e weka. Ũvuan’yo 4:11 yaasyaa: “Nĩwaĩle we, Mwĩaĩi waitũ na Ngai waitũ, kwosa ndaĩa na nguma na vinya: nĩkwĩthĩwa nĩwoombie, syĩndũ syonthe na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” Syĩndũ syonthe ila ũtonya kũsũanĩa—kuma alaĩka nginya ndata na matunda o na makũyũ ma ũkanganĩ na mbũsĩnĩ—isũ syonthe syĩvo nũndũ Yeova nĩwe Mũmbi!
NŨTONYA KŨMŨTHENGEEA YEOVA?
18 Kũsoma ĩũlũ wa ndaĩa sya Yeova syĩ kĩkĩo, kũtumaa andũ amwe methĩwa na w’ĩa. Monaa matatonya kũmũthengeea Ngai na e ĩũlũ mũno ũndũ ũtesa kũsũanĩa ĩũlũ woo. Ĩndĩ ũu nĩw’o? Mbivilia ĩmanyĩasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o. Yaasyaa atĩĩ ĩũlũ wa Yeova: “Nde kũasa na kĩla ũmwe waitũ.” (Meko ma Atũmwa 17:27) O na ĩngĩ Mbivilia ĩtũthing’ĩĩasya ũũ: “Mũthengeei Ngai, nake akamũthengeea inyw’ĩ.”—Yakovo 4:8.
19 Ũtonya kũmũthengeea Ngai ata? Ũndũ wa mbee, endeea kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai o ũndũ ũkwĩka yu. Yesũ aisye atĩĩ: “Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.” (Yoana 17:3) Nĩw’o, Mbivilia ĩmanyĩasya kana kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova na Yesũ kũkatuma ũkwata “thayũ ũtathela”! O tondũ twonie, “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:16) Ĩngĩ Yeova e ndaĩa ingĩ nzeo na sya kwendeesya. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaasyaa Yeova nĩ “Ngai wĩ tei na mũseo, ũtathataa mĩtũkĩ, na wĩ na wingĩ wa ũseo wĩ wendo na w’o.” (Kuma 34:6) We nĩ ‘mũseo, na nĩwĩyũmbanĩtye kũekea.’ (Savuli 86:5) Ngai e wũmĩĩsyo. (2 Vetelo 3:9) Nĩ mũĩkĩĩku. (Ũvuan’yo 15:4, NW) O ũndũ ũendee na kũsoma maũndũ maingi Mbivilianĩ, ũkoona ũndũ Yeova wonanĩtye ndaĩa isu na ndaĩa ingĩ mbingĩ sya kwendeesya.
20 Ndũtonya kũmwona Ngai nũndũ Ngai nĩ veva. (Yoana 1:18; 4:24; 1 Timotheo 1:17) Weemanyĩsya ĩũlũ wake kwĩsĩla Mbivilianĩ nũtonya kũmũmanya nesa. Ta ũndũ mũandĩki wa Savuli waisye, nũtonya ‘kwona ũseo wa Yeova.’ (Savuli 27:4; Alomi 1: 20) O ũndũ weemanyĩsya mũno ĩũlũ wa Yeova, now’o ũkethĩawa e vakuvĩ naku na now’o wĩĩthĩwa na itumi mbingĩ sya kũmwenda na kwĩw’aa e vakuvĩ naku.
21 Ũkaelewa nĩkĩ Mbivilia ĩtũmanyĩasya kũmwona Yeova ta Ĩthe witũ wa ĩtunĩ. (Mathayo 6:9) O vamwe na kwĩthĩwa thayũ witũ umĩte kwake, atwendeaa thayũ mũseo ũndũ vatonyeka—o ũndũ ĩthe wĩ wendo ũtonya kwendea syana syake. (Savuli 36:9) Na Mbivilia nĩmanyĩasya kana andũ nĩmatonya kũtw’ĩka anyanya ma Ngai. (Yakovo 2:23) Kwasũanĩa—nũtonya kũtw’ĩka mũnyanya wa Mũmbi wa nthĩ yonthe!
22 O ũendee na kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ kuma Mbivilianĩ, nũtonya kwona andũ amwe mate na ũthũku maiũthing’ĩĩsya ũeke kwĩmanyĩsya. No methĩwe mayona ta ũkũekana na maũndũ ala ũĩkĩĩaa. Ĩndĩ ndũkaeke mũndũ o na ũmwe aũsiĩĩe kwĩthĩwa na ũnyanya na Ngai.
23 Ve maũndũ wĩĩthĩwa ũtatonya kũelewa wambĩlĩlya kwĩmanyĩsya. O na kau kũkũlya ũtethyo nĩkwendaa wĩnyivyo, ndũkew’e nthoni kũkũlya. Yesũ aisye nũndũ mũseo kwĩnyivya, ta syana nini. (Mathayo 18:2-4) Na syana, o tondũ twĩsĩ, nikũlasya makũlyo maingĩ. Ngai nĩwendaa ũkwate mosũngĩo. Mbivilia nĩkathaa andũ amwe maĩ na mea ma kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai. Nĩmamanthaa Maandĩkonĩ na kĩthito nĩ kana mamanye kana ũu meemanyĩasya nĩw’o waĩ ũw’o.—Meko ma Atũmwa 17:11.
24 Nzĩa ĩla nzeo vyũ ya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Yeova nĩ kũkunĩkĩla Mbivilia. Yĩ kĩvathũkany’o na mavuku ala angĩ onthe. Kwa nzĩa yĩva? Kĩlungu kĩĩ kĩatĩĩe nĩkĩkũelesya ũndũ ũsu.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Ngai nũkũsũvĩaa we mwene.—1 Vetelo 5:7.
- Syĩtwa ya Ngai nĩ Yeova.—Savuli 83:18
- Yeova nĩwendaa ũmũthengee.—Yakovo 4:8.
- Ngai e wendo, ĩnee, na tei.—Kuma 34:6; 1 Yoana 4:8, 16.
* Ve ũvoo wa kwongeleela ĩũlũ wa kĩla syĩtwa ya Ngai yonanasya na ũndũ yĩtamũkawa.
Makũlyo
1, 2. Nĩkĩ nĩ ũndũ mũseo kũkũlasya makũlyo?
3. Nĩkĩ andũ aingĩ maekaa kũmantha mosũngĩo ma makũlyo ala ma vata mũno?
4, 5. Nĩ makũlyo amwe meva ma vata mũno ala tũtonya kwĩkũlya thayũnĩ, na nĩkĩ twaĩlĩte kũmantha mosũngĩo?
6. Nĩkĩ andũ aingĩ monaa Ngai totathĩnĩkaa nũndũ wa mathĩna ma andũ?
7. (a) Amanyĩsya ma ndĩni matumĩte ata andũ aingĩ masũanĩa kana Ngai nde tei? (b) Mbivilia yo ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa matatwa ala matũkwataa?
8, 9. (a) Ũtonya kũelekany’a ata kĩvathũkany’o kya kũeka ũthũku wĩthĩwe na kũũete? (b) Nĩkĩ wĩthĩwa wĩ ũndũ ũtaĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa kũeka andũ maendee kwĩka maũndũ mathũku?
10. Nĩkĩ tũtonya kũĩkĩĩa kana Ngai akamina mathĩna onthe ala ũthũku ũetete?
11. (a) Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa sila ũte wa katĩ? (b) Ngai ew’aa ata ĩũlũ wa thĩna waku?
12, 13. (a) Ithyĩ twĩthĩawa na ndaĩa nzeo ta wendo nĩkĩ, na wendo ũtumaa twĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa maũndũ mate malũngalu ala me kũũ nthĩ? (b) Nĩkĩ ũtonya kwĩthĩwa na ũw’o kana Ngai akamina mathĩna ma nthĩ?
14. Syĩtwa ya Ngai nĩ yĩva, na nĩkĩ twaĩlĩtwe nĩ kũyĩtũmĩa?
15. Syĩtwa ya Yeova yonanasya ata?
16, 17. Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na masyĩtwa aa make ma ũnene: (a) “Mwene Vinya W’onthe”? (b) “Mũsumbĩ wa tene na tene”? (c) “Mũmbi”
18. Nĩkĩ andũ amwe mew’aa matesa kũmũthengeea Ngai, ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya ata?
19. (a) Tũtonya ata kwambĩlĩlya kũthengeea Ngai, na ũunĩko nĩ mwaũ? (b) Nĩ ndaĩa syĩva sya Ngai ikwendeeasya?
20-22. (a) Kwĩthĩwa tũtatonya kũmwona Ngai no kũtũsiĩĩe kũmũthengeea? Elesya. (b) Andũ amwe mate na ũthũku matonya kwĩka ata, ĩndĩ waĩle kwĩka ata?
23, 24. (a) Nĩkĩ nĩwaĩlĩte kũendeea kũkũlya makũlyo ĩũlũ wa maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya? (b) Nĩ ũndũ mwaũ ũkũelew’a kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Nĩtwaĩle Kũtanĩa Sikũkũ?
MBIVILIA ti yo yumanĩte na sikũkũ sya ndĩni na ite sya ndĩni ila itanĩawa kũndũ kwingĩ ũmũnthĩ. Sikũkũ isu syambĩĩie va? Ũkasoma mavuku nĩũsengw’a nĩ ũndũ amwe mawetete ĩũlũ wa sikũkũ ila syendekete mũno o na vala wĩkalaa. Sisya ngelekany’o imwe.
Isita. Ĩvuku ya Encyclopædia Britannica yaasya ũũ: “Nthĩnĩ wa Ũtianĩo Mweũ, vaiĩ kĩndũ kyonanasya kana Isita nĩyatanĩawa.” Isita yambĩĩie ata? Yumanĩte na ũthaithi wa andũ mateesĩ Ngai. O na kau sikũkũ ya Isita yĩawa nĩ ya kũlilikana ũthayũũky’o wa Yesũ, syĩthĩo ila ikonanĩty’e nayo ti sya Kĩklĩsto.
Kũtanĩa Mwaka Mweũ. Matukũ na syĩthĩo ila ikonetye kũtanĩa Mwaka Mweũ syĩ kĩvathũkany’o nthĩ mbingĩ. Ĩvuku ya World Book Encyclopedia yaĩtye ũũ ĩũlũ wa sikũkũ ĩsu: “Mũsumbĩ wa Alomi weetawa Yuliasi Kaisali atwie ĩtukũ yĩmwe ya mwei wa mbee yĩthĩwe sikũkũ ya Mwaka Mweũ mwaka wa 46 Ĩ.Y. Alomi matwie mũthenya ũsu wĩthĩwe wĩ wa ngai yoo ya mĩvea na mĩomo na myambĩlĩlyo, yeetawa Janus. Ngai ĩsu yaĩ na mĩtwe ĩlĩ, ũmwe ũsyaĩtye mbee na ũngĩ ĩtina. Ngai ĩsu nĩyo yeetanĩiw’e na Mwei wa mbee (January).” Kwoou sikũkũ ya ĩtũkũ yĩmwe yumanĩte na syĩthĩo sya andũ ala matamwĩsĩ Ngai.
Sikũkũ ingĩ. Tũitonya kũweta sikũkũ syonthe ila syĩ nthĩ ĩno ĩvukunĩ yĩĩ. Ĩndĩ sikũkũ ila ikumasya andũ kana moseũvyo moo iyĩtĩkĩlawa nĩ Yeova. (Yelemia 17:5-7; Meko ma Atũmwa 10:25, 26) Lilikana kana mwambĩlĩlyo wa sikũkũ sya ndĩni nĩw’o ũtuma imwendeesya kana ikalea kũmweendeesya Ngai. (Isaia 52:11; Ũvuan’yo 18:4) Myolooto ya Mbivilia ĩla ĩwetetwe Kĩlungunĩ kya 16 ĩvukunĩ yĩĩ nĩkũũtetheesya kũmanya ũndũ waĩle kwosa sikũkũ ingĩ ite sya ndĩni.


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Yesũ Klĩsto-Masia Ũla Wathanĩtwe
YEOVA Ngai avevee athani aingĩ Mbivilianĩ kũelesya ĩũlũ wa kũsyawa na wĩa wa Masia nĩ kana atũtetheesye kũmũmanya Mwovosya ũsu wathanĩtwe. Wathani ũsu wa Mbivilia nĩweanĩie ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto. Wathani ũsu wĩ maũndũ maingĩ na ũndũ meanĩĩte nĩ ũndũ wa ũsengy’a. Kwa ngelekany’o, sisya wathani ũla wathanĩte ĩũlũ wa kũsyawa na kwĩana kwa Masia.
Mwathani Isaia athanie kana Masia akeethĩwa e wa nzyawa ya Mũsumbĩ Ndaviti. (Isaia 9:7) Na kwa w’o Yesũ asyaiwe nzyawanĩ ya Ndaviti.—Mathayo 1:1, 6-17.
Mika, mwathani ũngĩ wa Ngai athanie kana Yesũ akatw’ĩka mũsumbĩ na akasyaĩwa “Mbethi-leemu ya Evilatha.” (Mika 5:2) Yĩla Yesũ wasyaiwe kwaĩ mĩsyĩ ĩlĩ kũya Isilaeli yeetawa Mbethi-leemu. Mũsyĩ ũmwe waĩ vakuvĩ na Nasaleti, na ũla ũngĩ waĩ vakuvĩ na Yelusaleme, ku Yutia. Mũsyĩ wa Mbethi-leemu ũla waĩ vakuvĩ na Yelusaleme, mbeenĩ weetawa Evilatha. Yesũ asyaĩwe mũsyĩ ũsu o tondũ kwathanĩtwe.—Mathayo 2:1.
Wathani ũngĩ wa Mbivilia wathanĩte kana mwana wa Ngai ‘akeetwa kuma Misili.’ Yesũ e kana nĩwatwaiwe Misili. Nĩwatũngiwe kuma nthĩ ĩsu ĩtina wa kĩkw’ũ kya Elote, na kwoou wathani weanĩa.—Osea 11:1; Mathayo 2:15.
Ĩsandũkũnĩ yĩĩ yĩ vaa ĩtheo [“Wathani ĩũlũ wa Masia”], maandĩko ala me ĩtheo wa ndeto “Wathani” nĩmonanĩtye maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Masia. Kwamasyaanĩsye na ala me ĩtheo wa ndeto “Kwĩanĩa.” Kwĩka ũu nĩkũũlũlũmĩlya mũĩkĩĩo waku kana Ndeto ya Ngai nĩ ya w’o.
Manya kana maandĩko asu ma wathani maandĩkiwe myaka maana maingĩ mbee wa Yesũ atanasyawa. Yesũ aisye: ‘No mũvaka maũndũ onthe meanĩw’e ala maandĩkĩtwe ũndũ wakwa Mĩaonĩ ya Mose, na mavukunĩ ma athani, na ĩvukunĩ ya Savuli.’ (Luka 24:44) Wasoma Mbivilianĩ yaku nũkwona kĩla ũndũ wathaniwe ĩũlũ wa Yesũ nĩweanĩie nesa vyũ!


text:
ŨVOO WA KWONGELEELA
Ndeto “Thayũ” na “Veva”-Syo Syonanasya Kyaũ?
WEEW’A ndeto “thayũ” na “veva” ũsũanĩaa kyaũ? Andũ aingĩ maĩkĩĩaa kana ndeto isu syonanasya kĩndũ kĩ nthĩnĩ witũ kĩtonekaa na kĩtakusaa. Masũanĩaa kana mũndũ akw’a kĩndũ kĩu nĩkyumaa mwĩĩnĩ na kĩikusaa. Nũndũ mũĩkĩĩo ũsu nũnyaĩĩkĩtw’e mũno, andũ aingĩ nĩmaseng’aa yĩla masoma kana Mbivilia ndĩmanyĩasya ũu. Ĩndĩ kwĩanana na Ndeto ya Ngai, thayũ na veva nĩ kyaũ?
ŨNDŨ NDETO “THAYŨ” ĨTŨMĨAWA MBIVILIANĨ
Sũanĩa ĩũlũ wa thayũ. Lilikana Mbivilia mbee yaandĩkiwe na kĩthyomo kya Kĩevelania na Kĩkiliki. Mayĩandĩka ĩũlũ wa thayũ, aandĩki ma Mbivilia matũmĩie ndeto ya Kĩevelania ne′phesh na ndeto ya Kĩkiliki psy·khe′. Ndeto isu syonekaa mavinda mbee wa 800 Mbivilianĩ. Nthĩnĩ wa Mbivilia ya Kĩkamba 1974, ndeto isu ialyũlĩtwe ta “mũndũ,” “nyamũ,” “thayũ,” “ngoo” na “veva.” Kwoou ndeto ne′phesh na psy·khe′ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ kwonany’a (1) andũ, (2) nyamũ, kana (3) thayũ wa mũndũ kana wa nyamũ. Eka tũsũanĩe maandĩko amwe monanasya ũu.
Andũ. “Matukũ ma Noa, andũ [Kĩkiliki, psy·khe’] anini, namo nĩ nyanya, matangĩĩwe ũndũ wa manzĩ.” (1 Vetelo 3:20) Ndeto “thayũ” Kĩkiliki, psy·khe’ vaa yĩonany’a “andũ,” Noa, mũka wake, syana syake 3, na aka masyo. Ĩvuku ya Kuma 16:16 ĩwetete maũndũ ala Isilaeli meeiwe ĩũlũ wa kũkolany’a mana. Meeiwe: “Kolany’ai kwĩanana na ũndũ kĩla mũndũ ũĩsaa…kwĩanana na ũtalo wa andũ [ne′phesh] menyu, kĩla mũndũ kwondũ wa asu me ĩeemanĩ kwake.” Kwoou mũndũ akolanasya mana yĩana ũtalo wa andũ make. Ngelekany’o ingĩ syĩ Mbivilianĩ sya ũndũ ndeto ne′phesh kana psy·khe itũmĩĩtwe kwonany’a mũndũ kana andũ syĩ Mwambĩlĩlyo 46:18; Yosua 11:11; Meko ma Atũmwa 27:37; na Alomi 13:1.
Nyamũ. Ĩũlũ wa wũmbi Mbivilia yaĩtye: “Ngai asya, Manzĩ nĩmausũwe nĩ wingĩ wa nyamũ [ne′phesh], syĩ thayũ na nyũnyi iũlũkae ĩũlũ wa nthĩ yayayanĩ. Na Ngai asya, nthĩ nĩyumye syũmbe [ne′phesh] syĩ thayũ o mũthemba wasyo, indo, na tũsamũ tũla tũtambũkaa, na nyamũ sya kũũ nthĩ o mũthemba wasyo: na kweethĩwa ũu.” (Mwambĩlĩlyo 1:20, 24) Ĩandĩkonĩ yĩĩ makũyũ, nyamũ sya mũsyĩ na sya kĩthekanĩ iwetetwe ta “thayũ.” O na Mwambĩlĩlyo 9:10 na Alivai 11:46 na Motalo 31:28 nyamũ syĩtĩtwe “thayũ.”
Thayũ ta mũndũ. Mavinda angĩ ndeto ne′phesh kana psy·khe yonanasya mũndũ mwene. Yeova eeie Mose atĩĩ: “Andũ onthe ala mamanthaa thayũ waku, [ne′phesh, Kĩevelania] nĩ akw’ũ.” (Kuma 4:19) Amaitha ma Mose mamanthaa kyaũ? Mamanthaa Mose mamũae. Yĩla Lakeli wasyaa mwana wake Mbenyamini, nĩkweethĩiwe “veva” [ne′phesh] wake ũkyuma (nũndũ nĩwakwie)” (Mwambĩlĩlyo 35:16-19) Ĩvinda yĩu Lakeli nĩwakwie. O ta ũu sũanĩa ndeto ii sya Yesũ: “Nyie, ninyie mũĩthi ũla mũseo: mũĩthi mũseo nũnũũwia thayũ [psy·khe] wake nthĩ ũndũ wa malondu.” (Yoana 10:11) Yesũ aumisye thayũ [psy·khe] wake kwondũ wa andũ. Nthĩnĩ wa maandĩko aa ndeto ne′phesh na psy·khe ila ialyũlĩtwe ta “thayũ” syonanasya mũndũ mwene. Nthĩnĩ wa 1 Asumbĩ 17:17-23; Mathayo 10:39; Yoana 15:13; Meko ma Atũmwa 20:10 ve ngelekany’o ingĩ sya ũndu ndeto “thayũ” ĩtũmĩĩtwe ĩyonany’a mũndũ mwene.
Weemanyĩsya Ndeto ya Ngai mũnango ũkamanya kana vaiĩ vandũ o na vamwe Mbivilianĩ vonanasya “thayũ ndũkusaa” kana “ũtũaa tene na tene.” Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya, kana thayũ [ne′phesh kana psy·khe] no ũkw’e na nũkusaa.
ŨNDŨ “VEVA” WONANĨTW’E
Ĩndĩ yu eka tũsisye ũndũ ndeto “veva” ĩtũmĩawa Mbivilianĩ. Andũ angĩ masũanĩaa kana “veva” no ũndũ ũmwe na “thayũ.” Ĩndĩ ũu ti w’o nũndũ Mbivilia nĩyonanĩtye nesa kana “veva” na “thayũ” syĩ kĩvathũkany’o. Kĩvathũkany’o kyasyo nĩ kyaũ?
Aandĩki ma Mbivilia maalyũlĩte ndeto ya Kĩevelania ru′ach kana ndeto ya Kĩkiliki pneu′ma ta “veva” kana “mĩthũmũ.” Ithyomo sya mbee ila Mbivilia yaandĩkiwe nasyo ndeto ru′ach na pneu′ma syonanasya vinya wa thayũ wa syũmbe sya kũũ nthĩ. Kwa ngelekany’o Savuli 104:29 yaasya: “Nũvithaa ũthyũ waku, ikathĩna; Nĩwosaa mĩthũmũ [ru′ach]; yasyo, ikakw’a, Na kũsyoka kĩtoonĩ kyasyo.” Na Yakovo 2:26 yaĩtye: “Nũndũ o tondũ mwĩĩ ũte na veva [pneu′ma] nĩ mũkw’ũ.” Maandĩko aa meonanya kana “veva” [ru′ach] kana [pneu′ma] nĩ kĩla kĩtumaa mwĩĩ wĩthĩwa thayũ. Mwĩĩ ũte na veva [ru′ach] kana [pneu′ma] nĩ mũkw’ũ. Kwoou ndeto ru′ach Mbivilianĩ ndĩalyũlawa ta “veva” w’oka ĩndĩ no ĩalyũlawa ta “mĩvevo ya thayũ.” Kwa ngelekany’o, Ngai aisye ũũ ĩvinda ya mbua ya Noa: “Nakwa, sisya, nĩngũete kĩw’ũ kingĩ ĩũlũ wa nthĩ, kyanange mĩĩ yonthe, yĩna mĩvevo ya thayũ [ru′ach] nthĩnĩ wayo, ungu wa ĩtu, kyonthe kĩla kĩ kũũ nthĩ kĩkakw’a.” (Mwambĩlĩlyo 6:17; 7:15, 22) Kwoou “veva” wonanasya vinya ũtonekaa (mĩvevo ya thayũ) ũla wĩkalasya syũmbe thayũ.
Thayũ na veva ti ũndũ ũmwe. Mwĩĩ ndũthũkũma ũte na veva o ũndũ letiũ ĩtathũkũma ĩte na makaa. Kwasũanĩa ĩla weekĩa letiũ makaa, wamĩvingũa nĩyambĩĩaa kumya wasya nũndũ wa vinya ũla yaumya makaanĩ asu. Letiũ ĩsu ĩte na makaa, ndĩumya wasya. No ũndũ ũmwe na letiũ yĩla sitima watilĩka yĩineena. O ta ũu, veva nĩ vinya ũla ũtumaa mĩĩ yitũ yĩthĩwa thayũ. O ũndũ ũmwe na sitima, veva ndũtonya kwĩw’a kana kũsũanĩa. Ti ũndũ ũmwe na mũndũ. Ĩndĩ veva ũsu ũte vo, kana mĩvevo ya thayũ, mĩĩ yitũ “nĩsyokaa mũthanganĩ wake,” o ũndũ ĩvuku ya Savuli yaĩtye.
Ĩũlũ wa kĩkw’ũ ĩvukũ ya Mũtavan’ya 12:7 yaĩtye: “Kĩtoo kĩisyoka nthĩ o ũndũ kyailyĩ, na veva kũsyoka kwa Ngai ũla wonenganie.” Ĩla veva, kana mĩvevo ya thayũ, yauma mwĩĩnĩ, mwĩĩ nũkusaa na ũisyoka vala waumie mũthanganĩ. Nayo mĩvevo ya thayũ yĩisyoka vala yaumie kwa Ngai. (Yovu 34:14, 15; Savuli 36:9) Ũu ti kwasya mĩvevo ya thayũ ũtambũũkĩlaa yayayanĩ mũvaka vala ve Ngai ĩtunĩ. Ĩndĩ ũsyokaa kwa Ngai kwonany’a kana yuyu wĩkwatyo wa thayũ wa mũndũ ĩvinda yũkĩte wĩ mokonĩ ma Yeova Ngai. Ngai weka nowe wĩ na vinya wa kũtũnga veva, kana mĩvevo ya thayũ, na kũtuma mũndũ ethĩwa thayũ ĩngĩ.
Nĩ wĩkwatyo wa vata mũno kũmanya ũu nĩw’o Ngai ũkeka andũ onthe ala makomete “mbũanĩ”! (Yoana 5:28, 29) Ĩvinda ya ũthayũũkyo, Yeova akaseũvya mĩĩ ya andũ ala akw’ũ na aimĩkĩa veva kana mĩvevo ya thayũ. Ĩkeethĩwa ĩvinda ya ũtanu mũno!
Wenda kũmanya mũnango ĩũlũ wa ndeto “thayũ” na “veva” ũndũ itũmĩĩtwe Mbivilianĩ, nũũkwata ũvoo mwingangĩ kavukunĩ Ni Nini Hutupata Tunapokufa? na ĩvuku Kutoa Sababu Kwa Kutumia Maandiko, mathangũ ma 221-226, 242-246, onthe makyavĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.


text:
KĨLUNGU KYA 6
Akw’ũ Maĩva?
Kwĩthĩawa ata kwitũ yĩla twakw’a?
Tũkusaa nĩkĩ?
Nĩkĩ nĩ ũndũ wa ũkiakisya kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
ANDŨ nĩmeethĩĩtwe mayĩsilya ĩũlũ wa makũlyo asu kwa myaka mingĩ. Nĩ makũlyo ma vata. Ithyonthe nĩtwaĩle kwĩsilya ĩũlũ wa mosũngĩo ma makũlyo asu.
2 Kĩlungunĩ kya 5, tũneemanyĩisye ũndũ nthembo ya wovosyo ya Yesũ Klĩsto yatũvingũĩie nzĩa ya thayũ ũtathela. Na nĩtũneemanyĩisye kana Mbivilia nĩyathanĩte ĩvinda ‘kĩkw’ũ kĩtakethĩwa vo ĩngĩ.’ (Ũvuan’yo 21:4) Ĩndĩ ũmũnthĩ ithyonthe nĩtũkusaa. Mũsumbĩ mũĩ Solomoni aisye: “Ala me thayũ mesĩ makakw’a.” (Mũtavan’ya 9:5) Nĩtũtataa ũndũ vatonyeka twĩkale thayũ ĩvinda ĩasa. Ĩndĩ notwĩkũlasya kũkeethĩwa ata kwitũ yĩla twĩkw’a.
3 Yĩla endwa maitũ makw’a, nĩtũmetaa. Na no twĩkũlye atĩĩ: ‘Kũneekĩkie ata kwoo? Nĩmeũthĩna? Nĩmatwene? No tũmatethye? Tũkamona ĩngĩ? ’ Ndĩni mbingĩ isũngĩaa makũlyo asu kwa nzĩa syĩkĩvathũkany’o. Imwe imanyĩasya kana twekala mwĩkalĩle mũseo tũkathi ĩtunĩ, ĩndĩ twekala mwĩkalĩle mũthũku tũkathi ĩianĩ ya mwaki. Ndĩni ingĩ imanyĩasya kana andũ makw’a maendaa kũvulana na maveva ma aa-ũmae moo. O na ingĩ imanyĩasya akw’ũ maendaa kũsilĩlwa na ĩndĩ maisyawa ĩngĩ mena mwĩĩ ũngĩ.
4 Ndĩni isu imanyĩasya ũndũ ũmwe—kana yĩla mwĩĩ wakw’a, ve kĩndũ kĩtakusaa. Vakuvĩ ndĩni syonthe imanyĩasya kana yĩla twakw’a tũendeeaa kwĩthĩwa thayũ tene na tene tũtonya kwona, kwĩw’a, na kũsũanĩa. Ĩndĩ ũu nũtonyeka? Twĩw’aa, tũkona na tũkesilya nũndũ w’ongo witũ nũũthũkũma. Twakw’a w’ongo witũ nũkusaa. W’ongo witũ ũteũthũkũma tũitonya kũlilikana, kwĩw’a, kana kwona kĩndũ.
KWA W’O KWĨKĨKAA ATA TWAKW’A?
5 Ũndũ kwĩkĩkaa twakw’a ti ũndũ Yeova ũtamanya, nũndũ nĩwe Mũmbi wa w’ongo. Nĩwĩsĩ ũla w’o ĩũlũ wa akw’ũ, na Ndeto yake Mbivilia nĩeleetye ũndũ mailyĩ. Ĩmanyĩasya nesa atĩĩ: Yĩla mũndũ wakw’a, ndethĩawa vo ĩngĩ. Kĩkw’ũ nĩ kwĩthĩwa ũte thayũ. Ala akw’ũ maitonya kwona kana kwĩw’a kana kũsũanĩa. Vaiĩ kĩndũ o na kĩmwe nthĩnĩ witũ kĩtakusaa yĩla mwĩĩ wakw’a. Ithyĩ tũi na thayũ ũtatonya kũkw’a.*
6 Solomoni amina kũweta kana ala me thayũ mesĩ makakw’a, aandĩkie ũũ: ‘Ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.’ Na ĩndĩ aendeea kũelesya ũw’o ũsu ayasya kana akw’ũ maitonya kwenda, kana kũmena, na “kũti wĩa kana ũsũanĩo, kana ũmanyi, kana ũĩ, Seoli [mbũanĩ].” (Mũtavan’ya 9:5, 6, 10) O na Savuli 146:4 yaasya yĩla mũndũ wakw’a “mosũanĩo make nĩmaaa.” Nĩtũtonya kũkw’a. Na twakw’a tũyĩthĩawa thayũ. Thayũ witũ nĩ ta ũmũĩ wa kendoo. Ũmũĩ ũsu wavow’a, ndũendaa vandũ. Wĩkaa o kũvoa.
ŨNDŨ YESŨ WAISYE ĨŨLŨ WA KĨKW’Ũ
7 Yesũ Klĩsto nĩwaneenie ĩũlũ wa ũndũ akw’ũ mailyĩ. Nĩweekie ũu ĩũlũ wa Lasalo mũndũ wamwĩsĩ nesa, na wakwĩte. Yesũ atavisye amanyĩw’a make atĩĩ: “Lasalo ũla mũnyanyae waitũ nũkomete.” Amanyĩw’a asu masũanĩaa Yesũ easya Lasalo nũkomete nũndũ aĩ mũwau. Ĩndĩ ũu ndwaĩ w’o. Yesũ ameie: “Lasalo nĩ mũkw’ũ.” (Yoana 11:11-14) Yesũ aelekanily’e kĩkw’ũ na kũthũmũa na too. Lasalo ndaĩ ĩtunĩ kana ĩianĩ ya mwaki. Ndaĩ na alaĩka kana maveva ma aa-ũmae make ala makw’ĩte. Lasalo ndaendee asyawe ĩngĩ ta mũndũ ũngĩ. Athũmũĩte nthĩnĩ wa kĩkw’ũ o ũndũ ũmwe na too mũito. Maandĩko angĩ maelekanasya kĩkw’ũ na kũkoma too. Kwa ngelekany’o, yĩla mũtũmwa Sitivini wakimangiwe ooawa, Mbivilia yaasya ‘nĩwakomie.’ (Meko ma Atũmwa 7:60) Nake mũtũmwa Vaulo nĩwaandĩkie ĩũlũ wa andũ amwe ma ĩvinda yake ala waisye “nĩmakomete” kĩkw’ũnĩ.—1 Akolintho 15:6.
8 Kyaĩ kĩeleelo kya Ngai andũ makusae? Aiee! Yeova oombĩte mũndũ ekalae tene na tene kũũ nthĩ. O tondũ tũneemanyĩisye ĩvukunĩ yĩĩ, Ngai aiie andũ elĩ ma mbee valatisonĩ. Nĩwamanengete ũima mwĩanĩu wa mwĩĩ. Yeova amendeaa ũseo. Mũsyai wĩ wendo nĩ wenda syana syake ikwatwe nĩ woo wa kũkũa na kũkw’a? Aiee! Yeova nĩwendete syana syake na endaa syĩthĩwe na ũtanu ũtathela kũũ nthĩ. Mbivilia yaasya ũũ ĩũlũ wa andũ: “Nĩweekĩie ĩvinda ya tene na tene ngoonĩ syoo.” (Mũtavan’ya 3:11, NW ) Ngai atũmbie twĩ na wendi wa kwĩkala tene na tene. Nũvingũĩte nzĩa ya kwĩanĩsya wendi ũsu.
KĨLA KĨTUMAA ANDŨ MAKW’A
9 Andũ makusaa nĩkĩ? Nĩ kana tũmanye, no nginya tũsũanĩe ĩũlũ wa ũndũ kweekĩkie yĩla kwaĩ mũndũũme ũmwe na mũndũ mũka o ũmwe kũũ nthĩ. Mbivilia yaasya ũũ: “Yeova Ngai amesya mũthanganĩ kĩla mũtĩ wendeeasya kwoneka, na mũseo wa kũya.” (Mwambĩlĩlyo 2:9) Ĩndĩ mo mavatĩtwe mũtĩ o ũmwe. Yeova eeie Atamu atĩĩ: “Wa kĩla mũtĩ wa mũũndanĩ nũtonya ũya o ũndũ ũkwenda: ĩndĩ wa mũtĩ wa kũmanyĩthya ũseo na ũthũku, ndũkaye: nĩkwĩthĩwa mũthenya ũla ũkaya waw’o ndũkatĩa ũkw’a.” (Mwambĩlĩlyo 2:16, 17) Mwĩao ũsu ndwaĩ vinya kũwĩw’a, nũndũ mĩtĩ ĩla Atamu na Eva manengetwe ya ũya yaĩ mingĩ. Yu maĩ na mwanya mũseo wa kwonany’a kana nĩmeũtũnga mũvea kwa Ũla wamanengete syĩndũ syonthe o vamwe na thayũ mwĩanĩu. Kwĩw’a kwoo kwesaa kwonany’a nĩmanengete ũnene wa ĩthe woo wa ĩtunĩ ndaĩa na kana nĩmendaa ũtongosya wake wa wendo.
10 Nĩ ũndũ wa kyeva nũndũ Atamu na Eva nĩmanyuvie kũlea kũmwĩw’a Yeova. Aineena kwĩsĩla nzokanĩ, Satani akũlilye Eva ũũ: “Nĩ w’o, Ngai nĩwaisye, Mũtikaye ma mĩtĩ yonthe ya mũũndanĩ? ” Eva amũsũngĩa amwĩa: “Mosyao ma mĩtĩ ya mũũndanĩ nĩtũtonya ũya: ĩndĩ ũsyao wa mũtĩ ũla wĩ katĩ wa mũũnda, Ngai nĩwaisye, Mũikaye waw’o, o na mũikakiite, mũikese ũkw’a.”—Mwambĩlĩlyo 3:1-3.
11 Satani aisye atĩĩ: “Mũikakw’a nongi: nũndũ Ngai nĩwĩsĩ kana mũthenya ũla mũkaya waw’o, nĩvo mũkasalukw’a metho, nenyu mũkeethĩwa ta Ngai, mũkĩmanya ũseo na ũthũku.” (Mwambĩlĩlyo 3:4, 5) Satani endaa Eva aĩkĩĩe kana akoona nesa aya matunda ma mũtĩ ũla mũvatane. Kwĩanana na Satani, Eva aĩ atonya kwĩtw’ĩĩa ũseo na ũthũku na aĩ atonya kwĩka ũndũ ũkwenda. Na ĩngĩ Satani oonanisye kana Yeova nĩwakenganĩte ĩũlũ wa ũndũ kwĩĩthĩwa maya ũsyao wa mũtĩ ũsu. Eva nĩwamũĩkĩĩie Satani. Na ĩndĩ atw’a ũsyao wa mũtĩ ũsu na aya. Na asyoka anenga mũũme o nake aya. Mayaaĩka ũu matesĩ. Nĩmeesĩ nesa kana meĩka ũndũ ũla Ngai wameĩte maĩkeke. Kũya ĩtunda yĩu kwoonanisye kũlea kwĩw’a kwa ngũlũ mwĩao mũvũthũ na mũseo. Moonisye Ĩthe woo wa ĩtunĩ na ũnene wake kĩvũthya. Kĩvũthya kya mũthemba ũsu kwa Mũmbi woo wĩ wendo kĩyaĩkĩtĩkĩlĩka o na vanini!
12 Kwa ngelekany’o: We wĩw’a ata ũkaea mwana waku na kũmũsũvĩa nake ailea ũkwĩw’a kwa nzĩa ĩkwonany’a ndaũnengete ndaĩa na ndakwendete? Ũu nĩũkwĩw’ĩthya woo mũno. Kwasũanĩa woo ũla Yeova weewie yĩla Atamu na Eva manyuvie kũlea kũmwĩw’a.
13 Yeova ndaĩ na kĩtumi kya kũmaeka Atamu na Eva mekale tene na tene nũndũ mayaĩ ewi. Atamu na Eva nĩmakwie o tondũ waĩtye. Na mayaaĩthĩwa vo ĩngĩ. Mayaatw’ĩka syũmbe sya veva. Ũu nĩ kwĩanana na ũndũ Yeova weeie Atamu yĩla waneenie nake ĩũlũ wa kũlea kũmwĩw’a. Ngai aisye: “Ũkasyoka mũthanganĩ; nũndũ nĩvo waumiw’e: nũndũ wĩ kĩtoo, na nũkasyoka kĩtoonĩ.” (Mwambĩlĩlyo 3:19) Ngai oombie Atamu na kĩtoo kya nthĩ. (Mwambĩlĩlyo 2:7) Atamu ndaĩ vo atanombwa. Kwoou yĩla Yeova waisye Atamu akasyoka kĩtoonĩ, oonanasya kana Atamu akeethĩwa atevo ĩngĩ. Atamu esaa kwĩthĩwa ate thayũ o ta kĩtoo kĩla woombĩtwe nakyo.
14 Kethĩwa Atamu na Eva mayaanyuva kũlea kũmwĩw’a Ngai na kwĩka naĩ, methĩwa me o thayũ ũmũnthĩ, ĩndĩ nĩmakwie. Naĩ ya Atamu na kĩkw’ũ nĩsyatiĩiwe ũsyao wake w’onthe na nĩkyo kĩtũmi tũkusaa. (Alomi 5:12) Naĩ ĩsu nĩ ta ũwau mũthũku wa ũtiĩwa ũtasiĩĩka. Ũsyao wa naĩ ĩsu nĩ kĩkw’ũ, na kyu nĩ kĩumo. Naĩ nĩ mũmaitha ti mũnyanya. (1 Akolintho 15:26) Nĩtwaĩle kũtũnga mũvea mũno nĩkwĩthĩwa Yeova nĩwanenganie wovosyo atũtangĩĩe kumana na mũmaitha ũsu wa ũtelemya.
KŨMANYA ŨW’O ĨŨLŨ WA KĨKW’Ũ NĨ KŨTŨTETHASYA
15 Ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa akw’ũ nũkiakiasya. O tondũ twamina kwĩmanyĩsya, akw’ũ maithĩnaa kana kwĩw’a woo. Kwoou vaiĩ kĩtumi kya kũmakĩa, nũndũ maitonya ũtwĩka naĩ. Tũitonya ũmatethya, nao maitonya kũtũtethya. Tũitonya kũneena namo, o namo maitonya kũneena naitũ. Atongoi aingĩ ma ndĩni makenganaa kana nĩmatonya kũtethya ala makwie, na ala maĩkĩĩaa atongoi asu nĩmamanengae mbesa. Ĩndĩ kũmanya ũw’o ĩũlũ wa akw’ũ nĩkũtũsũvĩaa tũikakengwe nĩ ala mamanyĩasya ũvũngũ ũsu.
16 Ndĩni yaku nĩyĩtĩkĩlanaa na ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa akw’ũ? Mbingĩ iyĩtĩkĩlanaa na Mbivilia. Nĩkĩ? Nũndũ momanyĩsyo masyo matongoeaw’a nĩ Satani. Atũmĩaa ndĩni sya ũvũngũ nĩ kana atume andũ maĩkĩĩa kana ĩtina wa mwĩĩ kũkw’a, makaendeea kwĩkala thayũ me andũ ma veva. Ũsu nĩ ũmwe wa movũngũ ala Satani ũtũmĩaa kumya andũ vala ve Yeova Ngai. Aũtũmĩaa ata?
17 O ũndũ twĩmanyĩisye, ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana mũndũ ekala mwĩkalĩle mũthũku, akw’a akathĩnw’a mwakinĩ wa tene na tene. Ũmanyĩsyo ũsu ndũmũnengae Ngai ndaĩa nũndũ Yeova nĩ Ngai wĩ wendo na ndetĩkĩla kũthĩny’a andũ kwa nzĩa ĩsu. (1 Yoana 4:8) Ũtonya kwĩw’a ata mũndũ akakany’a kana kate kew’i kwa kwĩkĩa moko mako mwakinĩ na aimakwatĩĩa vo? Nũmũnenga mũndũ ũsu ndaĩa? O na nĩwenda kũmũmanya? Aiee, ndwenda. Ĩndĩ nũtonya kũsũanĩa kana mũndũ ũsu ndaingwa tei. Kwoou Satani endaa tũĩkĩĩe kana Yeova athĩnasya andũ mwakinĩ tene na tene!
18 Satani nũtũmĩaa ndĩni ingĩ imanyĩsye kana andũ makw’a matw’ĩkaa alaĩka maĩlĩte kũnengwa ndaĩa nĩ andũ ala me thayũ. Kwĩanana na ũmanyĩsyo ũsu maveva ma akw’ũ nĩmatonya kwĩthĩwa anyanya kana amaitha. Andũ aingĩ nĩmaĩkĩĩaa ũvũngũ ũsu. Nĩmakĩaa akw’ũ o na kũmanenga ndaĩa na kũmathaitha. Mbivilia ĩmanyĩasya ũndũ wĩ kĩvathũkany’o. Ĩmanyĩasya kana akw’ũ nĩmakomete na twaĩle nĩkũmũthaitha Yeova Ngai ũla wa w’o weka, Mũmbi waitũ.—Ũvuan’yo 4:11.
19 Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa akw’ũ nĩkũũsiĩĩanaa na ũvũngũ wa ndĩni. Nĩkũũtetheeasya kũelewa momanyĩsyo angĩ ma Mbivilia. Kwa ngelekany’o, wamanya andũ makw’a maiendaa wĩkalonĩ wa veva, nũeleawa nesa ũla watho wa thayũ ũtathela valatisonĩ kũũ nthĩ.
20 Yovu mũndũ mũlũngalu akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ?” (Yovu 14:14) Nĩvatonyeka mũndũ mũkw’ũ kũthayũũkw’a? Ũndũ Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa ũthayũũkyo nũkiakiasya o ta ũndũ Kĩlungu kya 7 kĩkwonany’a.
ŨNDŨ MBIVILIA ĨMANYĨASYA
- Akw’ũ maitonya kwona, kwĩw’a, kana kũsũanĩa.—Mũtavan’ya 9:5.
- Akw’ũ nĩmakomete; maiũthĩna.—Yoana 11:11.
- Tũkusaa nĩkwĩthĩwa nĩtwatiĩiwe naĩ nĩ Atamu.—Alomi 5:12.
* Nĩ kana ũmanye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa ndeto “thayũ” na “veva,” soma Ũvoo wa Kwongeleela.
Makũlyo
1-3. Andũ makũlasya makũlyo meva ĩũlũ wa kĩkw’ũ, na ndĩni syĩkĩvathũkany’o imasũngĩaa ata?
4. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya ũndũ ũmwe wĩva ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
5, 6. Mbivilia ĩmanyĩasya kyaũ ĩũlũ wa ũndũ akw’ũ mailyĩ?
7. Yesũ aeleisye kĩkw’ũ ata?
8. Twĩsĩ ata kana kĩyaĩ kĩeleelo kya Ngai andũ makusae?
9. Yeova avatĩte Atamu kyaũ, na nĩkĩ mwĩao ũsu ndwaĩ vinya kũwĩw’a?
10, 11. (a) Andũ elĩ ma mbee maleile kũmwĩw’a Ngai ata? (b) Nĩkĩ kũlea kwĩw’a kwa Atamu na Eva waĩ ũndũ mũito mũno?
12. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya kũelewa ũndũ Yeova weewie yĩla Atamu na Eva manyuvie kũlea kũmwĩw’a?
13. Yeova aisye kũkeekĩka ata kwa Atamu akw’a, na ũu wonanasya ata?
14. Tũkusaa nĩkĩ?
15. Nĩkĩ nĩ ũkiakisyo kũmanya ũw’o ĩũlũ wa akw’ũ?
16. Ũla ũtongoeasya momanyĩsyo ma ndĩni mbingĩ nũũ, na kwa nzĩa yĩva?
17. Nĩkĩ ũmanyĩsyo wa kũthĩnw’a tene na tene ndũmũnengae Yeova ndaĩa?
18. Kũthaitha akw’ũ kumanĩte na ũvũngũ wĩkũ wa ndĩni?
19. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtumaa tũelewa momanyĩsyo angĩ meva ma Mbivilia?
20. Twĩsũanĩa ĩũlũ wa ĩkũlyo yĩva Kĩlungunĩ kya 7?