text:
KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | MBIVILIA YUMĨTE VAASA!
Mbivilia Ndyaanangĩka O na Kau Yaĩ Ĩtonya Kwoa
MŨISYO ŨLA WAĨ VO: Makangaa na kĩthuma nĩsyo syatũmĩawa mũno nĩ aandĩki ma Mbivilia na ala mesie kũmyumĩĩsya. * (2 Timotheo 4:13) Syĩndũ isu syatũmĩawa kũandĩka Mbivilia syatumie ata yĩthĩwa yĩ mũisyonĩ mũnene wa kwanangĩka?
Makangaa nĩmakũaa laisi, nĩmanangĩkaa mĩtũkĩ na maithela langi. Asomi metawa Richard Parkinson na Stephen Quirke maisye atĩĩ: “Ĩkangaa yoaa mĩtũkĩ na yĩitw’ĩka ndii na yĩyambĩĩa kwĩtĩka ta mũtutu.” Mongeleeile kwasya: “Ĩla ĩvuku yĩseũvĩtw’e na makangaa yaiwa yĩ ĩkũnze no yĩmesye mbuka, yĩkoa kana yĩkaĩwa nĩ tũsamũ ta mũthwa.” Mavuku amwe ma makangaa mamina kwoneka, malekeilwe sua kana ũthithu na ũndũ ũsu nĩwatumie manangĩka na mĩtũkĩ.
Kĩthuma nĩkyo kĩkalaa ĩvinda ĩasa kwĩ ĩkangaa ĩndĩ o nakyo nĩkyanangĩkaa na mĩtũkĩ kyalekelw’a sua, kana ũthithu. * O na nĩkĩĩsawa nĩ tũsamũ. Ĩvuku yĩtawa Everyday Writing in the Graeco-Roman East, ĩyĩelesya ĩũlũ wa mavuku ala maandĩkiwe tene yaĩtye kana “ndyaĩ laisi kwa mavuku ala maandĩkawa tene kwĩkala ĩvinda ĩasa.” Kwoou keka mavuku asu nĩmaanangĩkie, tũyĩsa kũkwata ũvoo ũla wĩ Mbivilianĩ.
KĨLA KYATUMIE MBIVILIA ĨTATHELA: Mĩao ya Ayuti yaĩtye kana Asumbĩ onthe maaĩle ‘kwĩyumĩĩsya ũandĩko wa mĩao ĩvukunĩ.’ Mĩao ĩsu yaĩ ala mavuku atano ma mbee ma Mbivilia. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 17:18) O na aandĩki me na ũtũĩka nĩmaumĩĩisye mavuku maingĩ mũno ma Maandĩko ala maĩ mavukunĩ ma tene, nginya tũivika myakanĩ ya mbee 100 Klĩsto aminĩte kũsyawa weethĩa Maandĩko no makwatĩkane masinakokenĩ onthe ala maĩ Isilaeli na masinakokenĩ ala maĩ Masetonia. (Luka 4:16, 17; Meko ma Atũmwa 17:11) Veethĩiwe ata nginya weethĩa ũmũnthĩ no tũkwate mavuku amwe ma tene ala matũmĩawa kũalyũla Mbivilia?
Mũsomi ũmwe wa Maandĩko ma Kĩkiliki wĩtawa Philip W. Comfort aĩtye atĩĩ: “Ayuti nĩmeekĩaa mavuku ma kũkũnzwa mĩtũnginĩ ĩseũvĩtw’e na yũmba nĩ kana mavuku asu masũvĩĩke.” Nĩvatonyeka o namo Aklĩsto makethĩwa maatĩĩie nzĩa ĩsu ya kwia mavuku. Na nũndũ wa ũu, mavuku amwe ma tene ala matũmĩkaa kũalyũla Mbivilia nĩmeethĩawa mĩtũnginĩ ĩseũvĩtw’e na yũmba kana mavingĩwe masandũkũnĩ kana makethĩwa ngunganĩ na kũndũ kwaĩ kũmũ vyũ.
ŨNDŨ ŨSU ŨTETHETYE ATA?: Mavuku maingĩ ma tene ala matũmĩawa kũandĩka Mbivilia mevo o na ũmũnthĩ. Amwe ma mavuku asu me na ũkũũ wa myaka mbee wa 2,000. Vai ĩvuku yĩngĩ ya tene yĩ mavuku matonya kũtũmĩwa kũyĩalyũla na makũũ ta asu ma Mbivilia.
^ kal. 3 Makangaa ala maandĩkawa maseũvaw’a kuma makangaanĩ ala mameaa kĩw’ũnĩ. Nakyo kĩthuma kyeethĩawa kyumĩte nyamũnĩ.
^ kal. 5 Kwa ngelekany’o, ũandĩko ũla weekĩiwe saii ĩla Amelika yakwatie wĩyathi (U.S. Declaration of Independence) waandĩkĩtwe kĩthumanĩ. Ĩndĩ yu nĩvathelete myaka ta 250 kuma ũandĩko ũsu waandĩkwa, na ndeto ila syĩ vo iendeee ivutĩkĩte ũkethĩa iyĩsa kũsomeka nesa.


c: text/html

text:
Ngewa ya 5: Kwambĩĩa kwa Ĩvinda ya Thĩna
NZA wa mũũnda wa Eteni, Atamu na Eva maĩ na mathĩna maingĩ. Maĩ no mũvaka mathũkũme na vinya nĩ kana makwate lĩu. Vandũ va mĩtĩ yĩ matunda maseo, moonie mĩw’a mingĩ na thangila imeete kĩla vandũ. Ũu nĩ w’o weethĩiwe yĩla Atamu na Eva maleile kũmwĩw’a Ngai na maeka kũtw’ĩka anyanya Make
Na ũndũ ũla mũthũku vyũ, Atamu na Eva nĩmambĩĩie kũkw’a. Lilikana Ngai nĩwamatavĩtye kana makakw’a ethĩwa makaya kuma mũtĩnĩ mũna. Mũthenya o ũla maĩye now’o mambĩlĩĩlye kũkw’a. Matumanĩte ta kĩ kũema kũmwĩw’a Ngai!
Syana syonthe sya Atamu na Eva syasyaiwe ĩtina wa Ngai kũmalũngya kuma mũũndanĩ wa Eteni. Ũu nĩkwasya kana syana isu o nasyo syaĩ no mũvaka ikũe na kũkw’a.
Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Yeova, mo na syana syoo methĩwa matanĩie thayũ. Onthe mesaa kwĩkala na ũtanu tene na tene kũũ nthĩ. Vayaĩ ũmwe wesaa kũkũa, kũwaa na kũkw’a.
Ngai endaa andũ matũae na ũtanu tene na tene, na nĩwathanĩte kana mũthenya ũmwe ũu ũkeanĩa. Nthĩ yonthe ĩkethĩwa yĩ mbanake, namo andũ onthe makeethĩwa na mĩĩ mĩseo. Na kĩla mũndũ akeethĩwa mũnyanyae mũseo wa andũ onthe na wa Ngai.
Ĩndĩ Eva ndaaendeea kwĩthĩwa e mũnyanyae wa Ngai. Kwoou ndwaĩ ũndũ mũvũthũ kwake kũsyaa syana. Nĩweethĩawa na woo. Vate nzika kwĩthĩwa ate mwĩwi kwa Yeova nĩkwamũeteie kyeva kingĩ. We ndũĩtĩkĩlana na ũndũ ũsu?
Atamu na Eva maĩ na syana sya imwana na eĩtu. Yĩla mwana woo wa mbee wasyaiwe, mamwĩtie Kaini. Na mwana woo wa kelĩ mamwĩta Aveli. Nata kweekĩkie kwoo? We nĩwĩsĩ?
Mwambĩlĩlyo 3:16-23; 4:1, 2; Ũvuan’yo 21:3, 4.
Makũlyo
- Mwĩkalĩle wa Atamu na Eva nza wa mũũnda wa Eteni wailyĩ ata?
- Atamu na Eva mambĩĩe ũkwatwa nĩ kyaũ, na nĩkĩ?
- Nĩkĩ syana sya Atamu na Eva syaĩ ikũae na kũkw’a?
- Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Yeova, mwĩkalĩle woo na wa syana syoo wĩthĩwa wailyĩ ata?
- Kũlea kwĩw’a kwa Eva kwamũeteie woo ata?
- Syana sya mbee ilĩ sya Atamu na Eva syeetawa ata?
- Syana ii ingĩ syĩ visanĩ nĩ syĩva?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Mwambĩlĩlyo 3:16-23 na 4:1, 2.
Kũumanĩwa kwa mũthanga kwaetie kyaũ thayũnĩ wa Atamu? (Mwa. 3:17-19; Alo. 8:20, 22)
Nĩkĩ syĩtwa ya Eva yĩla ũalyũlo wayo nĩ “Ũla Wĩ Thayũ,” yaĩlĩte? (Mwa. 3:20)
Yeova oonanisye ĩnee ata kwa Atamu na Eva mamina kwĩka naĩ? (Mwa. 3:7, 21)
- Soma Ũvuan’yo 21:3, 4.
Nĩ “maũndũ ma mbee” meva weteele kwona maivetwa?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KĨLUNGU KYA 9
W’o Mũminũkĩlyo wa Nthĩ wĩ Vakuvĩ?
1. Nĩ va tũtonya kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte?
WAAĨTHUKĨĨSYA maũvoo letiũnĩ kana televiseninĩ na ũkekũlya-ĩ, ‘Yo nthĩ ĩno yelekele va?’ Kwĩ na mĩisyo mingĩ na ũng’endu mwingĩ, na ũu nũtumaa andũ masya kana no nginya twĩthĩwe twĩ vakuvĩ na mũminũkĩlyo wa nthĩ. Ĩndĩ ũu nĩ w’o? Ve kĩndũ kĩtonya kũtũtetheesya tũkamanya kĩla kĩkekĩka ĩvinda yũkĩte? Ĩĩ kĩ vo. O na kau andũ maitonya kũmanya ũndũ kũkethĩwa ĩvinda yũkĩte, Yeova Ngai nũtonya. Nũtũtavĩtye Mbivilianĩ ũndũ ĩvinda yitũ yũkĩte yĩkethĩwa yĩilyĩ, na ũndũ nthĩ ĩkethĩwa yĩilyĩ.—Isaia 46:10; Yakovo 4:14.
2, 3. Amanyĩw’a ma Yesũ mendaa kũmanya kyaũ, na Yesũ amasũngĩie ata?
2 Ĩla Mbivilia ĩkũweta ĩũlũ wa mũminũkĩlyo wa nthĩ, ndĩthĩawa ĩyonany’a kana nĩ nthĩ ĩno twĩkalaa ĩkanangwa, ĩndĩ nĩ ala athũku makanangwa. Yesũ nĩwamanyĩisye andũ kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkasumbĩka nthĩ. (Luka 4:43) Amanyĩw’a make mendaa kũmanya ĩla Ũsumbĩ wa Ngai wĩũka na nĩkyo kĩtumi mamũkũlilye Yesũ atĩĩ: “Maũndũ asu makethĩwa ĩndĩĩ? na wonan’yo nĩ wĩva wa kũka kwaku, na wa wĩanĩu wa ĩvinda yĩĩ?” (Mathayo 24:3) Yesũ ndaamatavya mũthenya ũla Ũsumbĩ wa Ngai ũkoka, ĩndĩ amatavisye maũndũ ala mesaa kwĩkĩka mũminũkĩlyo wa nthĩ ũtanamba kũvika. Maũndũ ala Yesũ wawetie nĩmaendeee kwĩkĩka ũmũnthĩ.
3 Kĩlungunĩ kĩĩ nĩtũũneenea maũndũ meũtũĩkĩĩthya kana twĩkalĩte vakuvĩ vyũ na mũminũkĩlyo wa nthĩ. Mbee, twĩamba kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa kaũ weethĩiwe ĩtunĩ nĩ kana tũmanye nĩkĩ maũndũ methĩĩtwe me mathũku ĩũlũ wa nthĩ.
KAŨ WEETHĨIWE ĨTUNĨ
4, 5. (a) Kweethĩiwe ata ĩtunĩ ĩla Yesũ watw’ĩkie Mũsumbĩ? (b) Kwosana na ĩandĩko ya Ũvuan’yo 12:12, nĩ ũndũ mwaũ waĩ wĩthĩwe Satani ekw’a ĩũlũ wa nthĩ?
4 Kĩlungunĩ kya 8 nĩtũneemanyĩisye kana Yesũ atw’ĩkie Mũsumbĩ ĩtunĩ mwaka wa 1914. (Ndanieli 7:13, 14) Ĩvuku ya Ũvuan’yo nĩyĩtũtavĩtye ũndũ kweethĩiwe asumbĩka. Yaĩtye atĩĩ: “Kwaĩ kaũ ĩtunĩ: Mikaeli [ũla nĩ Yesũ] na alaĩka make maithi kũkita na ũla mũkũnga mũnene [ũla nĩ Satani]; na mũkũnga ũsu na alaĩka maw’o mokita.” * Satani na ndaimoni syake nĩmasindiwe na mekw’a kũũ nthĩ. Kwasũanĩa ũtanu ũla alaĩka meewie! Ĩndĩ nĩ kyaũ kyakwatie andũ vaa ĩũlũ wa nthĩ? Mbivilia yaĩtye kana nĩmeethĩiwe na mathĩna maingĩ kuma ĩvinda yĩu. Nĩkĩ? Nũndũ Ndevili ethĩĩtwe na ũthilĩku mwingĩ “akĩmanya kana e na kavinda o kanini.”—Ũvuan’yo 12:7, 9, 12.
5 Ndevili nĩ ũetete mathĩna maingĩ ũndũ vatonyeka ĩũlũ wa nthĩ. E na ũthilĩku nũndũ vatiele kavinda o kanini nĩ kana Ngai amwanange. Ekai yu twone maũndũ ala Yesũ waisye makekĩka mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 24.
MĨTHENYA YA MŨMINŨKĨLYO
6, 7. Ndeto sya Yesũ ĩũlũ wa makaũ na yũa iendeee kwĩanĩa ata?
6 Kũkeethĩwa kaũ. Yesũ aisye atĩĩ: “Mbaĩ ĩkookĩlĩla mbaĩ, na ũsumbĩ ũkookĩlĩla ũsumbĩ.” (Mathayo 24:7) Kuma mwaka wa 1914, andũ aingĩ nĩmakw’ĩte nũndũ wa kaũ kwĩ myakanĩ ya navu ĩtina. Livoti ĩmwe kuma kĩkundinĩ kĩkaa ũkunĩkĩli wa maũndũ ala maendeee ĩũlũ wa nthĩ (Worldwatch Institute) yonanĩtye kana kuma mwaka wa 1914, andũ mbee wa milioni 100 nĩmakw’ĩte nũndũ wa kaũ. Andũ ala makwie nũndũ wa kaũ kuma mwaka wa 1900 nginya mwaka wa 2000 maĩ aingĩ kwĩ ala mooaiwe myaka 1,900 ĩla yaĩ mbee. Kwasũanĩa kyeva na woo ũla andũ milioni mbingĩ makwatĩte nũndũ wa kaũ!
7 Kũkeethĩwa mayũa. Yesũ aisye atĩĩ: “Kũkeethĩwa mayũa.” (Mathayo 24:7) O na kau yu kwĩ na lĩu mwingĩ kwĩ ĩvinda yĩngĩ o na yĩva, andũ aingĩ mayĩthĩawa na lĩu ũtoetye. Nĩkĩ? Nũndũ mayĩthĩawa na mbesa itoetye sya kũthooa lĩu, kana mĩũnda yĩanĩtye ya kũĩma. Andũ mbee wa mbilioni ĩmwe ĩũlũ wa nthĩ mayĩthĩawa na mbesa itoetye sya kũtũmĩa kĩla mũthenya. Ngwatanĩo ya Nthĩ Yonthe ya Ũiiti (World Health Organization) yaĩtye kana syana milioni mbingĩ nikusaa kĩla mwaka nũndũ wa kũkosa lĩu wĩanĩtye ũtonya kũitetheesya kwĩthĩwa na mĩĩ mĩseo.
8, 9. Nĩ kyaũ kĩkwonany’a kana wathani wa Yesũ ĩũlũ wa itetemo sya nthĩ na mowau nĩwĩanĩĩte?
8 Kũkeethĩwa itetemo sya nthĩ. Yesũ athanie kana kũkeethĩwa na “itetemo nene sya nthĩ.” (Luka 21:11) Kĩla mwaka nĩkwĩthĩawa na itetemo sya nthĩ nene mũno. Kuma mwaka wa 1900, andũ mbee wa milioni ilĩ nĩmakw’ĩte nũndũ wa ithingitho sya nthĩ. Na o na kau tekinolongyia nĩtetheesye kũkethĩwa na masinĩ sya kũthima ithingitho itanaumĩla, andũ no makusaa nũndũ wa ithingitho.
9 Kũkeethĩwa na mowau. Yesũ athanie kana kũkeethĩwa na “mĩimũ.” Mowau mathũku maĩ manyaĩĩke na mĩtũkĩ na mayũaa andũ aingĩ. (Luka 21:11) O na kau matakĩtalĩ nĩmasomeete ũndũ matonya kũiita mowau maingĩ, kwĩ o mowau mate ndawa. O na ve livoti ĩmwe ĩeleetye kana kĩla mwaka andũ milioni mbingĩ nĩmakusaa nũndũ wa mowau ta kĩthũi (tuberculosis), ndetema, na kĩvĩndũvĩndũ. O na eka mowau asu, matakĩtalĩ nĩmesĩte kũmanya kana kwĩ mowau angĩ 30 maumĩlĩte, na amwe mai ndawa.
ŨNDŨ ANDŨ MAĨ METHĨWE MAILYĨ MĨTHENYANĨ YA MŨMINŨKĨLYO
10. Ndeto ila syĩ ĩandĩkonĩ ya 2 Timotheo 3:1-5 iendeee kwĩanĩa ata ũmũnthĩ?
10 Ĩvuku ya 2 Timotheo 3:1-5 yaĩtye atĩĩ: “Mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo kũkeethĩwa mavinda ma mũisyo.” Mũtũmwa Vaulo nĩwaeleisye ũndũ andũ aingĩ makethĩwa mailyĩ mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo. Aisye andũ makeethĩwa
makĩyenda ene
makyenda mbesa
matew’aa asyai
mate atheu
mate na wendo waĩle
mate na wĩting’o
ai
endi ma motanu ma nthĩ mbee wa kũmwenda Ngai
me na mũvw’ano wa kĩkĩo kwa Ngai, ĩndĩ nĩmakaĩĩte vinya wakyo
11. Kwosana na ĩandĩko ya Savuli 92:7, andũ ala athũku makeekwa ata?
11 Andũ aingĩ kĩsionĩ kyenyu mailyĩ ũu? Vate nzika, andũ aingĩ ĩũlũ wa nthĩ mailyĩ ũu. Ĩndĩ o mĩtũkĩ Ngai nũkwosa ĩtambya. Atwathĩte atĩĩ: “Yĩla athũku maumĩlanga ta nyeki, na yĩla onthe ala mekaa ũthũku maĩlaa; ũu wĩthĩawa nĩ kana makanangwa tene na tene.”—Savuli 92:7.
ŨVOO MŨSEO MĨTHENYANĨ YA MŨMINŨKĨLYO
12, 13. Nĩ maũndũ meva Yeova ũtũmanyĩĩtye mĩthenyanĩ ĩĩ ya mũminũkĩlyo?
12 Mbivilia nĩyathanie kana mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo nthĩ ĩkeethĩwa yusĩe mathĩna. Ĩndĩ nĩwetete ĩngĩ kana ve maũndũ maseo makethĩwa.
13 Kwongeleka kwa ũmanyi wa Mbivilia. Mwathani Ndanieli nĩwaandĩkie ĩũlũ wa mĩthenya ya mũminũkĩlyo. Aisye atĩĩ: “Ũmanyi ũkongeleka.” (Ndanieli 12:4) Ngai aĩ anenge andũ ũtonyi wa kũelewa Mbivilia nesanga kwĩ ĩvinda yĩngĩ o na yĩva. Yeova nĩwĩkĩte ũu, na mũno mũno kuma mwaka wa 1914. Kwa ngelekany’o, nũtũmanyĩĩtye ũw’o ĩũlũ wa ĩsyĩtwa yake, kĩeleelo kyake kwa nthĩ, ũw’o ĩũlũ wa wovosyo, ũndũ kwĩthĩawa ĩla mũndũ wakw’a, na ũw’o ĩũlũ wa ũthayũũkyo. Nĩtũneemanyĩisye kana Ũsumbĩ wa Ngai now’o ũtonya kũtũminĩa mathĩna onthe. O na nĩtwĩmanyĩĩtye ũndũ tũtonya kwĩthĩwa na ũtanu, na ũndũ tũtonya kwĩkala kwa nzĩa ĩkũmwendeesya Ngai. Ĩndĩ athũkũmi ma Ngai maĩle kũtũmĩa ata kĩla meemanyĩsya? Ve wathani ũngĩ ũtonya kũtũtetheesya kũkwata ũsũngĩo.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 21 na 25.
14. Ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ ũtavanĩtw’e kũvika va, na naaũ maũtavanasya?
14 Wĩa wa kũtavany’a ĩũlũ wa nthĩ yonthe. Aiweta ĩũlũ wa mĩthenya ya mũminũkĩlyo, Yesũ aisye atĩĩ: “Ũvoo ũũ mũseo wa ũsumbĩ ũkatavanw’a nthĩ yonthe.” (Mathayo 24:3, 14) Ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ nũtavanĩtw’e nthĩ mbee wa 230, na kwa ithyomo mbee wa 700. Ngũsĩ sya Yeova kuma ‘mbaĩnĩ na ngo’ syonthe ĩũlũ wa nthĩ nitetheesye andũ mamanye Ũsumbĩ wa Ngai nĩ kyaũ, na ũndũ ũkatethya andũ. (Ũvuan’yo 7:9) Na mekaa ũu vate ndĩvi. O na kau nĩmamenetwe na nĩmathĩnaw’a nĩ andũ aingĩ, vai kĩndũ kĩtonya kũsiĩĩa wĩa wa kũtavany’a ũiendeea, o tondũ Yesũ wathanie.—Luka 21:17.
WAĨLE KWĨKA ATA?
15. (a) We nũĩkĩĩaa kana twĩkalĩte mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo, na nĩkĩ ũĩkĩĩaa ũu? (b) Kũkeethĩwa ata kwa andũ ala mamwĩw’aa Yeova na kwa ala matamwĩw’aa?
15 We nũĩkĩĩaa kana twĩkalĩte mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo? Mawathani maingĩ ma Mbivilia ala maeleetye ĩũlũ wa mĩthenya ya mũminũkĩlyo maendeee kwĩanĩa. Yeova akilye kũũngamya wĩa wa kũtavany’a ũvoo mũseo, na ĩndĩ “mũminũkĩlyo” ũyũka. (Mathayo 24:14) Mũminũkĩlyo nĩ kyaũ? Mũminũkĩlyo nĩ ĩvinda yĩla Ngai ũkavetanga ũthũku w’onthe, na akeeka ũu kaũnĩ wa Ali–Maketoni. Yeova akatũmĩa Yesũ Klĩsto na alaĩka make me vinya mũno kwananga andũ ala matamwĩw’aa na matew’aa Mwana wake. (2 Athesalonika 1:6-9) Ĩtina wa ũu, Satani na ndaimoni syake maikakenga andũ. Na onthe ala mekwenda kũmwĩw’a Ngai na kwĩtĩkĩla Ũsumbĩ wake makoona maũndũ onthe ala ũtwathĩte mayĩanĩa.—Ũvuan’yo 20:1-3; 21:3-5.
16. Nũndũ mũminũkĩlyo wĩ vakuvĩ vyũ, nĩ maũndũ meva waĩle kwĩka?
16 Nthĩ ĩno ĩsumbĩkĩtwe nĩ Satani ĩkilyĩ kwanangwa. Kwoou nĩ ũndũ wa vata mũno ũkekũlya atĩĩ: ‘Nyie naĩle kwĩka ata?’ Yeova eenda wĩmanyĩsye maũndũ maingĩ ũndũ vatonyeka kuma Mbivilianĩ. Nĩwaĩle kwosa kwa ũito maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya. (Yoana 17:3) O na Ngũsĩ sya Yeova nĩsyĩthĩawa na maũmbano kĩla kyumwa ma kũtetheesya andũ mamĩelewe Mbivilia. Tata ũndũ ũtonya ũendae maũmbanonĩ asu ũteũtĩĩa. (Soma Aevelania 10:24, 25.) Wamanya kana nĩwaĩle kwĩka moalyũku maũndũnĩ mana, ndũkethĩwe na wia wa kwĩka ũu. Weeka moalyũku asu, ngwatanĩo yaku na Yeova ĩkaendeea kũlũlũmĩla.—Yakovo 4:8.
17. Nĩkĩ andũ aingĩ makaseng’a ĩla mũminũkĩlyo wĩũka?
17 Mũtũmwa Vaulo aeleisye kana kwanangwa kwa andũ athũku kũkavika andũ aingĩ matataĩĩe, “o ũndũ kĩng’ei kyũkaa ũtukũ.” (1 Athesalonika 5:2) Nake Yesũ athanie kana andũ aingĩ makavũthĩĩsya maũndũ ala mekwonany’a kana twĩkalĩte mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo. Aisye atĩĩ: “O ũndũ kwailyĩ matukũ ma Noa, now’o kũkethĩwa kũilyĩ Mwana wa mũndũ akyũka [kana, mĩthenyanĩ ya mũminũkĩlyo]. Nũndũ o tondũ matukũnĩ asu ala maĩ mbee wa kĩla kĩw’ũ kingĩ, andũ meethĩiwe makĩya na makĩnyw’a, makĩtwaana na makĩtwawa, kũvika mũthenya ũla Noa walikile ngalawanĩ, na matyeesĩ mũvaka kĩla kĩw’ũ kingĩ kyooka, kyamatwaa onthe; now’o kũkethĩwa kũilyĩ Mwana wa mũndũ akyũka.”—Mathayo 24:37-39.
18. Nĩ ũkany’o wĩva Yesũ watũnengie?
18 Yesũ atũkanisye kana tũyaĩle kũemeewa nĩ “kũya mũno, na ũthengi, na mawĩmakĩo ma thayũ ũũ.” Aisye kana mũminũkĩlyo ũkooka na kĩthũlũmũko “ta kĩtei.” Asyokie asya kana “ũkamokĩa andũ onthe ala me ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Na ĩndĩ ongeleela kwasya atĩĩ: “Ĩkalai mũsyaĩĩsye matukũ onthe, mũkĩvoya, nĩ kana mũnengwe kũvonoka maũndũ asu onthe ala makoka, na kũũngama mbee wa Mwana wa mũndũ.” (Luka 21:34-36) Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata mũno kwĩthukĩĩsya ũkany’o wa Yesũ? Nũndũ nthĩ ĩno nthũku ya Satani ĩkilyĩ kwanangwa. No ala meĩthĩwa metĩkĩlĩtwe nĩ Yeova na Yesũ makavonoka ĩla mũminũkĩlyo wĩũka, na andũ asu makekala tene na tene ĩũlũ wa nthĩ nzaũ.—Yoana 3:16; 2 Vetelo 3:13.
^ kal. 4 Mikaeli nĩ ĩsyĩtwa yĩngĩ ya Yesũ Klĩsto. Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ, soma Maelesyo ma Mũthya namba 23.


text:
Kwĩthĩwa na Woni Waĩle Ĩũlũ wa Mavĩtyo
Mũndũũme wĩtawa Don na kĩveti kyake Margaret * nĩmatanĩie kũthokewa nĩ mwĩĩtu woo e na mũũme na syana syoo. Nĩ kenda maye lĩu wa mũthya me vamwe nĩ kana mataanĩsye, Margaret, ũla tene wathũkũmaa wĩa wa kũua na esa kũlitaya, nĩwauie macaroni na cheese, lĩu ũla esũkũũe make elĩ mendete.
Ĩla andũ onthe mekalile mesanĩ meteele lĩu, Margaret nĩwaetie lĩu ũla wauĩte. Ĩla wakunũie mbakũli, nĩwamakie ĩla wamanyie kana mbakũlinĩ ĩsu vaĩ o suvu wa cheese. Margaret nĩwoolĩtwe nĩ kwĩkĩa macaroni lĩunĩ ũsu!
O na twĩthĩwe twĩ na ũkũũ wĩana ata kana ũmanyi wĩana ata, ithyonthe nĩtũvĩtasya. No tũneene ũndũ tũtambĩte kũsũanĩa, tũkeka ũndũ ĩvindanĩ yĩla yĩtaĩle, kana o tũkavũthĩĩsya ũndũ mũna kana tũkolwa nĩ kũwĩka. Nĩkĩ andũ mavĩtasya? Twaĩle kwĩka ata ĩla twavĩtya? No twĩsiĩĩe tũikavĩtye? Kwĩthĩwa na woni mũseo ĩũlũ wa mavĩtyo nĩkũũtũtetheesya kũsũngĩa makũlyo asu.
WONI WA NGAI NA WONI WITŨ ĨŨLŨ WA MAVĨTYO
Nĩtũtanaa ĩla twakathwa nũndũ nĩtweeka ũndũ nesa, na tũyĩw’a twĩĩaĩle kũkathwa. O na ĩla twavĩtya, nĩ ũndũ waĩle tũketĩkĩla mavĩtyo maitũ, o na ethĩwa tũyĩĩna kĩeleelo kĩthũku kana andũ mainamanya mavĩtyo maitũ. Kwĩtĩkĩla mavĩtyo maitũ nĩ ũndũ wendaa wĩnyivyo.
Ethĩwa twĩsũanĩa mũno o ĩũlũ witũ ene, no tũolange ũito wa mavĩtyo maitũ, tũkambĩĩa kũilĩĩla andũ angĩ mavĩtyo maitũ, kana tũkasya tũivĩtĩtye. Kwĩka ũu no kũtume maũndũ mathũkĩĩa. Thĩna ũsu no ũeme kũthela, na andũ ala angĩ no matalĩlwe mavĩtyo mate moo. O na kau ũmũnthĩ no twĩke ĩvĩtyo na tũkaema kũkwata ũkany’o, nĩtwaĩle kũlilikana kana “kĩla ũmwe waitũ akaumya ũvoo wake mbee wa Ngai.”—Alomi 14:12.
Ngai ethĩawa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mavĩtyo. Ĩvuku ya Savuli yonanĩtye kana Ngai “e tei na nĩ mũseo,” na “ndakateta mavinda onthe; o na ndekalasya ũthatu wake tene na tene.” Nĩwĩsĩ kana andũ masyaawa me na naĩ, na nĩ ũeleawa kana me mawonzu, o na “nũlilikanaa kana twĩ kĩtoo.”—Savuli 103:8, 9, 14.
Ũndũ ũngĩ nĩ kana Ngai nĩ Ĩthe witũ wĩ tei, na nĩwendaa twĩthĩawe na woni ta wake ĩũlũ wa mavĩtyo. (Savuli 130:3) Ndetonĩ yake, nũtũnengae motao na myolooto ya kũtũtetheesya tũmanye ũndũ tũtonya kwĩka ĩla twavĩtya na ĩla andũ angĩ mavĩtya.
ŨNDŨ TŨTONYA KWĨKA ĨLA TWAVĨTYA
Mũno mũno ĩla mũndũ wavĩtya, atũmĩaa ĩvinda na vinya mwingĩ ayilĩĩla andũ angĩ mavĩtyo kana aitata oneke ndavĩtĩtye. Ĩndĩ vandũ va kwĩka ũu, ĩla waneena ndeto na syaũmĩsya mũndũ ũngĩ, nĩ ũndũ mũseo ũketya ũekeo, ũkelũnga, na mũyĩendeea kũlũlũmĩĩlya ũnyanya wenyu. Nĩwĩthĩwa wĩkĩte ũndũ ũtaĩle na ũkatuma maũndũ mathũka, kana ũndũ ũsu ũkatuma ũemanwa na mũndũ ũngĩ, kana we mwene wĩw’a woo? Vandũ va kwĩw’a woo kana kwilĩĩla andũ angĩ mavĩtyo maku, nũseo ũkatata ũndũ ũtonya ũlũnge maũndũ. Waendeea kũkwatĩĩa mawoni ma kana ndũvĩtĩtye, nũtonya kũendeea kwĩthĩwa ũte mwĩanĩe na thĩna ũyongeleka. Vandũ va kwĩka ũu, ĩmanyĩsye kumana na mavĩtyo maku, lũnga maũndũ, na ũyĩka kĩla kyaĩle.
Ĩndĩ ĩla mũndũ ũngĩ wavĩtya, nĩ laisi kwĩka maũndũ mekwonany’a kana tũinendeew’a nĩ kĩla weeka. Kwoou nĩ ũndũ mũseo mũno kũatĩĩa ũtao wa Yesũ Klĩsto ũla waĩtye atĩĩ: “Maũndũ onthe ĩndĩno o na meva ala mũkwenda andũ mamwĩke inyw’ĩ, nenyu mekei o ta ũu.” (Mathayo 7:12) Ĩla wavĩtya, o na ethĩwa ĩvĩtyo yĩu nĩ ĩnini, vate nzika nĩwendaa andũ ala angĩ makwĩw’ĩe tei kana makũekee. Kwoou nĩ ũseo o naku ũkew’ĩa andũ ala angĩ tei na ũkamaekea ĩla mavĩtya.—Aeveso 4:32.
MYOLOOTO ĨTONYA KŨTŨTETHEESYA KŨOLANGA MAVĨTYO
Ĩvuku yĩmwe yĩyĩelesya ĩũlũ wa mavĩtyo yaĩtye kana mũndũ avĩtasya nũndũ wa “kwĩthĩwa na woni ũtaĩle ĩũlũ wa ũndũ, kwĩthĩwa ate na ũmanyi wĩanĩtye, kana kũlea kwĩthukĩĩsya nesa.” Nĩtwaĩle kwĩtĩkĩla kana mavinda kwa mavinda kĩla mũndũ nĩwĩkaa ũndũ ũmwe katĩ wa maũndũ asu mawetwa. Ĩndĩ kũsũanĩaa myolooto ĩmwe kuma Mbivilianĩ kũkatũtetheeasya kũolanga mavĩtyo.
Mwolooto ũmwe ũtonya kũtũtethya wĩ ĩvukunĩ ya Nthimo 18:13, ũla waĩtye atĩĩ: “Ũla ũsũngĩaa atanamba kwĩw’a, kwake nĩ ũtumanu na nthoni.” Kwosa ĩvinda wĩthukĩĩsye nesa nĩ kana wambe kũelewa maũndũ onthe, na ĩndĩ ũimanya ũndũ waĩle kũsũngĩa kũkaũtetheeasya ndũkaneene ndeto itaĩle kana ndũkeke ũndũ ũtambĩte kũsũanĩa. Ũmanyi ũla tũkwataa ĩla tweethukĩĩsya ũndũ nesa nĩ wa vata vyũ nũndũ nũtumaa tũtethĩwa na woni mũthũku ĩla andũ mavĩtya, na nũtumaa twĩvathana na mavĩtyo.
Mwolooto ũngĩ wa Mbivilia waĩtye atĩĩ: “Ethĩwa nũtonyeka, kwa ngalĩ ĩla yenyu, mwĩthĩwe na mũuo na andũ onthe.” (Alomi 12:18) Tata ũndũ ũtonya wĩthĩwe na ngwatanĩo na mũuo vamwe na andũ ala angĩ. Ĩla ũũthũkũma na andũ ala angĩ, mony’e kana nũmathĩnĩkĩaa na nũmanengae ndaĩa, makathae na ũimekĩaa vinya. Weeka ũu, ĩkeethĩawa yĩ laisi kũekeanĩa ene kwa ene ĩla mwavĩtanĩsya kwĩsĩla o ndeto kana meko, o na mũkeethĩawa mũtonya kũlũnga maũndũ ala momũ kwa nzĩa ya mũuo.
Tataa mũno wĩmanyĩsye maũndũ matonya ũkũtethya kumana na mavĩtyo maku. Vandũ va kwĩtetea nũndũ wa mavĩtyo maku, waĩle kũtũmĩa mwanya ũsu kwĩmanyĩsya kwĩthĩwa na ndaĩa nzeango. No wĩkũlye-ĩ, No ĩthĩwa mavĩtyo makwa mayonany’a kana nĩnaĩle kwĩthĩwa na ndaĩa ya wũmĩĩsyo, ũseo, kana wĩting’o? No ĩthĩwa naĩle kwĩthĩwa na ndaĩa ingĩ ta ũuu, mũuo, na wendo? (Akalatia 5:22, 23) O na ethĩwa ĩvĩtyo yaku yĩilyĩ ata, no ũmanye maũndũ ala waĩle kwĩvathana namo nĩ kana ndũkasyokeleele ĩvĩtyo yĩu. Ndũkatindĩe ũisũanĩa mũno ũndũ ũkwĩw’a nũndũ wa ĩvĩtyo yaku, ĩndĩ o vamwe na ũu, ndũkavũthĩĩsye ĩvĩtyo yaku. Mavinda angĩ kũmantha twĩndũ twa mathekany’a kuma mavĩtyonĩ maku no kũũtetheesye ndũkemakĩe mũno.
KWĨTHĨWA NA WONI WAĨLE NO KŨTŨTETHEESYE
Kwĩthĩwa na woni waĩle ĩũlũ wa mavĩtyo kũkatũtetheeasya twĩke maũndũ kwa nzĩa yaĩle ĩla twavĩtya kana andũ angĩ mavĩtya. Tũkeethĩawa na mũuo wa kĩlĩko na tũkekalaa na mũuo na andũ angĩ. Tweekĩa kĩthito kya kwĩmanyĩasya kumana na mavĩtyo maitũ, tũkeethĩawa twĩ oĩ na andũ ala angĩ makatwenda. Tũikatũlĩka ngoo na tũikew’aa ta tũtaĩle. Kũelewa kana andũ ala angĩ nĩmavĩtasya na nĩmathĩnĩkaa nũndũ wa mavĩtyo moo kũkatuma tũendeea kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo namo. Na ũndũ ũla wa vata vyũ nĩ kana, no tũtetheke tweemanyĩsya kũatĩĩa ngelekany’o ya Ngai ya wendo na kũekea andũ mavĩtyo moo.—Akolosai 3:13.
Yo ĩvĩtyo ya Margaret yĩla yĩwetiwe mwambĩĩonĩ nĩyatumie mũsyĩ wake ũtethĩwa na ũtanu? Aiee. Vandũ va kũthatw’a nĩ ũndũ ũsu, onthe moonie ũndũ ũsu wĩ wa kũsengy’a, na mũno mũno Margaret, na onthe matanĩa kũya lĩu ũsu o na kau ũyaĩ na macaroni! Ĩtina wa ĩvinda yĩasa, ala esũkũũe elĩ ma Margaret nĩmatavisye syana syoo ĩũlũ wa lĩu ũla wamauĩe ũtesa kũla na maitavya maũndũ maseo makonetye ũmae na ũsũe woo. Ũndũ ũla Margaret weekie waĩ o ĩvĩtyo tũ!
^ kal. 2 Masyĩtwa nĩ mavĩndũe.


text:
Ngũsĩ sya Yeova Niatĩĩaa Ũtianĩo Mũkũũ?
Ĩĩ. Ngũsĩ sya Yeova niĩkĩĩaa kana ũandĩko w’onthe wĩ Mbivilianĩ “nĩwaveveewe nĩ Ngai, naw’o nĩwaĩle.” (2 Timotheo 3:
Nĩkĩ Aklĩsto nĩmaĩle kũatĩĩa Ũtianĩo Mũkũũ vamwe na Ũtianĩo Mweũ?
Mũtũmwa Vaulo, ũla waĩ Mũklĩsto, nĩwaveveewe aandĩka atĩĩ: “Maũndũ o na meva ala mambie kũandĩkwa, nĩmaandĩkiwe nũndũ wa kũtũmanyĩasya.” (Alomi 15:4) Kwoou, Maandĩko ma Kĩevelania me na ũvoo wa vata mũno ũtonya kũtũtethya. Maandĩko asu nĩmatũnengete motao matwaĩle na makatũtavya maũndũ meekĩkie tene matonya kũtũtethya. Na ti ũu wĩ w’oka, ve maũndũ angĩ maingĩ.
Maũndũ meekĩkie tene matonya kũtũtethya. Maandĩko ma Kĩevelania nĩmawetete nesa ũndũ syĩndũ syoombiwe na ũndũ mũndũ walikile naĩnĩ. Takethĩwa maandĩko asu mai vo, tũyĩsa kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ta: Twaumie va? Nĩkĩ andũ makusaa? (Mwambĩlĩlyo 2:7, 17) O na eka ũu, Maandĩko ma Kĩevelania nĩmawetete ũndũ Yeova Ngai weekanaa na andũ, na andũ asu mailyĩ o taku na maĩ na mathĩna o taku.
—Yakovo 5: 17.
Motao matwaĩle. Ĩvuku ya Nthimo na ya Mũtavan’ya me na motao matakesa kũvĩtwa nĩ ĩvinda. Mavuku asu elĩ me nthĩnĩ wa Maandĩko ma Kĩevelania. Kwa ngelekany’o, nĩmatũtavasya ũndũ mĩsyĩ yitũ ĩtonya kwĩkala nesa (Nthimo 15:17), ũndũ tũtonya kũtanĩa wĩa ũla tũtethasya (Nthimo 10:4; Mũtavan’ya 4:6), na ũndũ amũika matonya kwĩka makekalaa me atanu (Mũtavan’ya 11:9–12:1).
O na ĩngĩ, kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ĩla Mĩao ya Mose no kũtũtethye. Mĩao ĩsu yĩ nthĩnĩ wa Torah (ala mavuku atano ma mbee Mbivilianĩ). O na kau Aklĩsto mayovetwe nĩ Mĩao ya Mose, mĩao ĩsu yĩ na maũndũ ma vata matonya kũtũtetheesya twĩkale nesa.


text:
Matukũ 7-13, Mwei wa 3
ESITA 6-10
Wathi 33 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Maũndũ Ala Esita Weekie Nĩmoonanisye Kana Nĩwendete Yeova na Andũ Make”: (Ndat. 10)
Est 8:3, 4—O na kau Esita aĩ mwĩanĩe, nĩwalikilye thayũ wake mũisyonĩ kwondũ wa ala angĩ (ia-SW 143 ¶24-25)
Est 8:5—Esita nĩwatũmĩie ũĩ ĩla waneenaa na Aasuelo (w06-SW 3/1 11 ¶8)
Est 8:17—Andũ aingĩ mataĩ Ayuti nĩmavĩndũkie matw’ĩka Ayuti (w06-SW 3/1 11 ¶3)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Est 8:1, 2—Wathani ũla Yakovo wathanie ĩũlũ wa Mbenyamini e vakuvĩ kũkw’a wa ‘kũaany’a mũtavo wĩoo’ weanĩie ata? (ia-SW 142, ĩsandũkũ)
Est 9:10, 15, 16—Nĩkĩ Ayuti mataaosa mũtavo o na kau nĩmanengetwe mwanya wa kwĩka ũu? (w06-SW 3/1 11 ¶4)
Nĩĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ meva ndonya kũtũmĩa ũtavany’anĩ kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: Est 8:1-9 (Ndũkavĩtũke ndat. 4)
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Ĩyũmbanĩsye Ũtavany’a Mwei Ũũ: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Thaũka vitio sya mavuku ala mekumw’a mwei ũũ na ĩndĩ mũineenea maũndũ ala manene. Ĩtina wa ũu, neeneai kĩlungu kĩla kĩ na kyongo “Ũndũ Tũtonya Kwĩthĩwa Atavany’a Aseo—Kũnengane Makaseti Ũtũmĩĩte Ndeto Syaku.”
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 21
“Ĩyũmbany’e Kũthokya Aeni”: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Thokya atavany’a maelesye maũndũ maseo ala manoonie ĩla manathokasya andũ ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ ũla ũnavĩtie. Vethĩwe na wonany’o wa mũtavany’a ayonany’a ũndũ ũmwe mũseo ũneekie.
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: lv kĩl. 15 kal. 10-17, ĩth. 177 ĩsandũkũ (Ndat. 30)
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 11 na Mboya


text:
Matukũ 27, Mwei wa 3-Matukũ 2, Mwei wa 4, 2017
YELEMIA 12-16
Wathi 24 na Mboya
Ndeto sya Kwambĩĩa (Ndũkavĩtũke ndat. 3)
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI
“Aisilaeli Nĩmoolilwe Nĩ Yeova”: (Ndat. 10)
Yel 13:1-5—Yelemia nĩwaendie kũvitha mũsivi wa katane o tondũ weeĩtwe nĩ Ngai, o na kau kwĩka ũu kũyaĩ laisi (jr-SW 51 ¶17)
Yel 13:6, 7—Ĩla Yelemia waendie savalĩ ndaasa akose mũsivi ũla wavithĩte, eethĩie wĩ mwanangĩku (jr-SW 52 ¶18)
Yel 13:8-11—Yeova atũmĩie ngelekany’o ĩsu ya mũsivi kwonany’a ũndũ ngwatanĩo yake na Aisilaeli ĩkanangĩka nũndũ wa kũlea kwĩw’a kwoo (jr-SW 52 ¶19-20; it-1 1121 ¶2)
-
Kũmantha Ũthwii wa Kĩ-veva: (Ndat. 8)
Yel 12:1, 2, 14—Yelemia akũlilye ĩkũlyo yĩva, na Yeova amũsũngĩie ata? (jr-SW 118 ¶11)
Yel 15:17—Yelemia aĩ na woni mwaũ ĩũlũ wa itindo, na tũtonya kwĩyĩelekany’a nake ata? (w04-SW 5/1 12 ¶16)
Nĩĩmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa Yeova kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
Nĩ maũndũ meva ndonya kũtũmĩa ũtavany’anĩ kumana na kĩlungu kya kũsoma Mbivilia kya kyumwa kĩĩ?
-
Kũsoma Mbivilia: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Yel 13:15-27
ĨKĨA KĨTHITO WĨTHĨWE MŨTAVANY’A MŨSEO
Kũtavya Mũndũ ya Mbee: (Ndũkavĩtũke ndat. 2) Valũa wa kũthokany’a ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ, na vitio—Mũtavye kĩla mwĩneenea wasyoka.
Kũsyokea Mũndũ: (Ndũkavĩtũke ndat. 4) Valũa wa kũthokany’a ũmbanonĩ wa kũlilikana kĩkw’ũ kya Yesũ, na vitio—Mũtavye kĩla mwĩneenea wasyoka.
Ũvoo: (Ndat. 6) w16.03 29-31—Kyongo: Nĩ Ĩndĩĩ Andũ ma Ngai Maĩ Ũkombonĩ wa Mbaviloni Ĩla Nene?
MWĨKALĨLE WA AKLĨSTO
Wathi 7
“Tetheesya Andũ ma Mũsyĩ Waku Mamũlilikane Yeova”: (Ndat. 15) Ũneenany’a na ethukĩĩsya. Ambĩĩa kwa kũthaũka vitio ĩla yĩ na kyongo ‘Ndeto Ii Syĩthĩwe Ngoonĩ Yaku’—Ũneenany’a na Andũ ma Mũsyĩ
Ĩmanyĩsyo ya Mbivilia ya Kĩkundi: (Ndat. 30) fy kĩl. 13 kal. 14-16
Syokeleela Maũndũ Ala Tweemanyĩsya na Ũiweta kwa Ũkuvĩ Maũndũ Ala Tũkemanyĩsya Kyumwa Kĩla Kĩatĩĩe (Ndat. 3)
Wathi 48 na Mboya


text:
MAŨNDŨ MA VATA KUMA NDETONĨ YA NGAI | MATHAYO 1-3
“Ũsumbĩ wa Ĩtu Nĩ Mũthengeeu”
3:4
Ngũa ila Yoana weekĩaa nĩsyoonanasya ũtheinĩ vyũ kana ndaĩ na wendi wa syĩndũ sya kĩ-mwĩĩ, na nĩweeyumĩtye vyũ kwĩka kwenda kwa Ngai
Kĩanda kya mwanya kĩla Yoana wanengetwe kya kũseũvya nzĩa kwondũ wa Yesũ kyaĩ kĩseo vyũ kyasianĩw’a na maũndũ ala weevatĩte thayũnĩ wake
Kwĩthĩwa tũte na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ kũkatũtetheeasya twĩthĩwe na maũndũ maingĩ ma kwĩka ũthũkũminĩ wa Ngai na nĩkũtumaa twĩthĩwa twĩ eanĩe. No twĩkale tũte na syĩndũ mbingĩ sya kĩ-mwĩĩ kwa . . .
kũmanya nesa syĩndũ ila tũkwenda
kũekana na ngalama ite sya lasima
kũvangĩĩa syĩndũ ila ũũthooa kwosana na mbesa ila wĩ nasyo
kũvetanga syĩndũ ila ũtatũmĩaa
kũĩva makoani
kwĩthĩwa twĩ metho tũikalike wĩanĩ ũũkua ĩvinda yitũ yingĩ
Kwĩthĩwa nde na syĩndũ mbingĩ kũkandetheesya kwĩanĩsya mũvango wĩva?


text:
We wĩ na Woni ta wa Yeova Ĩũlũ wa Ũsili wa Katĩ?
“Ngatavan’ya syĩtwa ya Yeova: . . . Ngai wa kĩthito na ũte na naĩ.”—KŨT. 32:3, 4.
MBATHI: 15, 2
1, 2. (a) Navothi na ana make meekiwe ũndũ wĩva ũtaĩle? (b) Twĩneenea nguma syĩva ilĩ ĩsomonĩ yĩĩ?
KWASŨANĨA ũndũ ũũ. Ĩvinda yĩmwe vaĩ mũndũ mũna watw’ĩkĩte atĩ nĩweekĩte ĩvĩtyo yaĩle kũtuma oawa. Andũ ma mũsyĩ na anyanyae mavaseng’eie mũno mayĩw’a atĩ mũndũ ũsu nĩwatw’ĩĩwa kũawa! Kĩla kyamaseng’isye mũno nĩ kũtw’ĩka ũkũsĩ ũla wethukĩĩiw’e ndwaĩ wa w’o na waumiw’e nĩ andũ meesĩkĩwe nĩ andũ vathei. Onthe ala mendete ũsili wa katĩ meewie thĩna mũno mayona mũndũ ũsu ũte na ĩvĩtyo ayũawa vamwe na ana make. Ndũkese kũsũanĩa ũsu nĩ wano. Ũsu nĩ ũndũ wamũkwatie mũthũkũmi mũĩkĩĩku wa Yeova weetawa Navothi watwĩe Isilaeli ĩvinda ya Mũsumbĩ Aavu.—1 Asu. 21:11-13; 2 Asu. 9:26.
2 Ĩsomonĩ yĩĩ twĩneenea ngewa ya Navothi na tũisyoka tũneene ĩũlũ wa mũtumĩa waĩ kĩla kĩkundinĩ kya ĩvinda ya atũmwa weekie ũtwi ũtaĩ mũseo. Tũineenea ngewa isu syĩ Mbivilianĩ, nĩtũkwona kana ethĩwa nĩtũkwenda kwĩthĩwa na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ, no nginya twĩthĩwe twĩnyivĩtye. Nĩtũũsyoka twone ũndũ kũekea ala angĩ kĩkundinĩ ĩla meeka ũndũ ũtaĩle kũtonya kwonany’a kana twĩ na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ.
ANDŨ MATAATĨĨA ŨSILI WA KATĨ O NA VANINI
3, 4. Navothi ailyĩ ata, na nĩkĩ waleile kũthooesya Mũsumbĩ Aavu mũũnda wake wa mĩsavivũ?
3 Ĩvindanĩ ya Navothi Aisilaeli aingĩ maatĩĩaa ngelekany’o nthũku ya Mũsumbĩ Aavu na kĩla kĩveti kyake kĩthũku kyeetawa Yeseveli, ĩndĩ we Navothi aĩ mũĩkĩĩku kwa Yeova. Athaithi asu ma Mbaali mayamũnengete Yeova ndaĩa, o na mayoonaa mĩao yake ta kĩndũ. Ĩndĩ we Navothi oonaa ngwatanĩo yake na Yeova yĩ ya vata o na kwĩ thayũ wake mwene.
4 Soma 1 Asumbĩ 21:1-3. Ĩla Aavu weeie Navothi amũthooesye mũũnda wake wa mĩsavivũ, kana o etĩkĩle amũkũanĩsye na ũngĩ mũseango, Navothi nĩwaleile. Aleile nĩkĩ? Aeleisye ũũ na ndaĩa: “Yeova ndakandeke nĩkũnenge ũtiĩwa ũla natiĩwe nĩ aaĩthe makwa.” Navothi aleanile na ngewa ya Aavu nũndũ nĩweesĩ mwĩao ũla Yeova wanengete mbaĩ ya Isilaeli. Yeova ameete kana mũndũ ndakaatate kũthoosya vyũ ũtiĩwa wa mbaĩ ya aa-ĩthe make. (Ali. 25:23; Mot. 36:7) Vate nzika, Navothi oonaa maũndũ ũndũ Yeova ũmonaa.
5. Yeseveli eekie ata nĩ kana oaĩthye Navothi?
5 Ũndũ wa kyeva nĩ kana ĩla Navothi waleile kwĩka kĩla Mũsumbĩ Aavu wendaa, ooseiwe matambya mathũku nĩ mũsumbĩ ũsu na mũka. Nĩ kana Yeseveli osee mũũme mũũnda wa Navothi, avangĩthisye andũ maumye ũkũsĩ ũte wa w’o ĩũlũ wa Navothi, na kĩu kyatumie Navothi oawa vamwe na ana make. Yeova eekie ata nũndũ wa ũndũ ũsu ũthũkĩte ũu?
ŨNDŨ NGAI WASILILE KATĨ
6, 7. Yeova oonanisye ata kana nĩwendete ũsili wa katĩ, na nĩkĩ ũndũ ũsu waĩle kwĩthĩwa wakiakĩisye andũ ma mũsyĩ wa Navothi na anyanyae?
6 Yeova atũmie Eliya ate kwananga ĩvinda athi akaneene na Aavu. Moonana amũtavisye nesa kana aĩ mũaani na kĩng’ei. Kwoou we Yeova amũtw’ĩĩe ata? Aisye kana Aavu, mũka, na ana make makakwatwa nĩ kĩla kyamũkwatie Navothi na ana make.—1 Asu. 21:17-25.
7 O na kau andũ ma mũsyĩ wa Navothi na anyanyae nĩmakwatiwe nĩ kyeva nũndũ wa kĩko kĩu kĩthũku kya Aavu, maiema kwĩthĩwa maakiakiw’a nĩ kũmanya kana Yeova nĩwoona ũndũ ũsu, na kana nĩwoosa ĩtambya mĩtũkĩ. Ĩndĩ nĩvatonyeka makethĩwa matatĩkie mũno nĩ kĩla kyeekĩkie ĩtina wa vau. Mo nĩmesaa kũendeea kwĩkala menyivĩtye na mamwĩkwatĩtye Yeova?
8. Aavu eekie ata ĩla weewie ũsilĩlo wa Yeova, na kwaendie ata ĩtina wa vau?
8 Aavu akililye eew’a ndeto ila Yeova wamũsilĩle nasyo, “atembũanga ngũa syake, na eevw’ĩka makunia mwĩĩ wake, na atĩĩa ũya, na akomea makunia, na aenda eyondetye.” Kĩu kĩonany’a ũndũ Aavu weenyivisye. Kwaendie ata eenyivya? Yeova nĩwanengie Eliya ũtũmane ũngĩ amũtwaĩe. Amũtũmie akamũtavye kana nũndũ nĩweenyivya, sila ũla waĩ anamũtw’ĩĩa na nyũmba yake ndũkeanĩa e thayũ. (1 Asu. 21:27-29) Yeova nĩweew’ĩie Aavu tei nĩkwĩthĩwa nĩwe ũla ‘ũtataa ngoo,’ kana kwa ndeto ingĩ, nĩwe ũla ũtonya kwona ũndũ ithyĩ tũilyĩ ngoonĩ.—Nth. 17:3.
WĨNYIVYO NŨTŨSŨVĨAA
9. Nĩkĩ tũkwasya kana wĩnyivyo now’o waĩ ũtonya kũsũvĩa mũsyĩ wa Navothi na anyanyae?
9 Andũ ma mũsyĩ wa Navothi na anyanyae meekie ata ĩla mamanyie kana mũsyĩ wa Aavu wesaa kweteelw’a wĩosewa ĩtambya ĩtina wa kĩkw’ũ kya Aavu? No kwĩthĩwa ũndũ ũsu matataĩĩe watatie mũĩkĩĩo woo mũno. Ethĩwa ũu nĩw’o vaendie, kĩla kyesaa kũmatetheesya no kwĩkala menyivĩtye. Wĩnyivyo nĩw’o wesaa kũtuma maendeea kũmũthaitha Yeova me aĩkĩĩku na mate na nzika o na vanini kana Ngai woo ndesa kũsila ũsili ũte wa katĩ. (Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:3, 4.) Navothi, ana make, na mĩsyĩ yoo makoona ũsili wa katĩ nesa ĩla Yeova wĩĩthĩwa aithayũũkya ala alũngalu. (Yovu 14:14, 15; Yoa. 5:28, 29) O na ĩngĩ, mũndũ wĩnyivĩtye ndolawa kana “Ngaĩ akaete kĩla wĩa ũsilĩlonĩ, vamwe na kĩla ũndũ ũvithĩtwe, ethĩwa nĩ ũseo kana ethĩwa nĩ ũthũku.” (Mũta. 12:14) Ũu nĩ kwasya ĩla Yeova ũkũsilĩla mũndũ nũsiasya maũndũ o na ithyĩ tũtesa kũmona. Kwoou wĩnyivyo nũtũsũvĩaa tũikaeke kũmũĩkĩĩa Yeova.
10, 11. (a) Nĩ maũndũ ta meva matonya kũtuma twĩthĩwa na woni ũte mũseo ĩũlũ wa ũsili wa katĩ? (b) Wĩnyivyo ũkatũtetheeasya ata?
10 We wĩka ata atumĩa makeka ũtwi na ũyĩthĩa ndũnaũelewa kana ndũnetĩkĩlana naw’o? Kwa ngelekany’o, we wĩka ata ũkewa ndwĩendeea kũkwatĩĩa kĩanda kĩna kana o mũndũ wendete akewa ndeendeea kũkwatĩĩa kĩanda kĩna ũthũkũminĩ wa Yeova? Nao nata mũemeu kana mũkau, mwanau kana mwĩĩtu waku, kana o mũnyanyau anatengwa na ũyĩthĩa ndũkwĩtĩkĩlana na ũtwi wa atumĩa? Kana wĩka ata atumĩa makony’a tei mũndũ ũvĩtĩtye na we ndũkwona eeaĩlĩte kwonw’a tei? Maũndũ ta asu nĩmatonya kũtuma tũya nzika ĩũlũ wa Yeova na ũseũvyo wake. Wĩnyivyo ũtonya kũũsũvĩa ata ũnakomana na ũmwe katĩ wa maũndũ asu? Ekai tũsũanĩe nzĩa ilĩ.
11 Mbee vyũ ethĩwa ve ũndũ weekĩka, wĩnyivyo ũkatumaa twĩtĩkĩla kana ve maũndũ amwe tũtesa kũmanya. Na o na ethĩwa twĩona ta twĩsĩ nesa kĩla kĩendeeie, tũikolwe kana no Yeova e weka ũtonya kũsoma ngoo ya mũndũ. (1 Sam. 16:7) Tũyĩsa kũkananĩsya kĩu. Kũmanya ũu kũkatumaa twĩkala twĩnyivĩtye, twĩkala twĩsĩ kana ve maũndũ tũtesa kũmanya, na kũkatumaa tũvĩndũa mawoni maitũ. Kelĩ, wĩnyivyo ũkatũtetheeasya tũendeee kwĩthĩwa twĩ ewi na twĩ na wũmĩĩsyo. O na ũkatũtetheeasya tweteele nginya ĩla Yeova ũkalũnga maũndũ ethĩwa ve sila ũte wa katĩ ũendeeie. Maũndũ mailea kũthi o tondũ ũla mũndũ mũĩ waandĩkie. Aandĩkie ũũ: “Kũkeethĩwa ũseo kwa ala makĩaa Ngai, . . . ĩndĩ kũtikethĩwa ũseo kwa ũla mũthũku o nake ndakongeleela mĩthenya yake.” (Mũta. 8:12, 13) Vate nzika, tweeka maũndũ twĩnyivĩtye ithyĩ ene tũkatetheka vamwe na ala angĩ onthe makonetw’e nĩ ũndũ ũla wĩkĩkĩte.—Soma 1 Vetelo 5:5.
WANGANGANY’O WOONEKIE KĨKUNDINĨ
12. Twĩneenea ngewa yĩva, na nĩkĩ?
12 Ve ũndũ weekĩkie ĩvindanĩ ya atũmwa waĩ ĩtatwa kwa Aklĩsto ala maĩ ndũanĩ yaĩ Silia yeetawa Andiokia. Mo nĩmesaa kwĩkala menyivĩtye na nĩmesaa kũekea ala mamavĩtĩsye? Ekai tũneenee ngewa ĩsu na tũyona kĩla tũtonya kwĩmanyĩsya vo ĩũlũ wa kũekea. O na nĩkũtũtetheesya tũelewe ũndũ Yeova wonanasya nũsilaa katĩ kwa kũekea ala meeka naĩ.
13, 14. Mũtũmwa Vetelo anengiwe ianda syĩva, na oonanisye ata kana aĩ na ũkũmbaũ?
13 Mũtũmwa Vetelo aĩ mũtumĩa weesĩkĩe mũno kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto. Aĩ ũmwe katĩ wa ala matindanasya na Yesũ, na nĩwanengetwe ianda ngito. (Mt. 16:19) Kwa ngelekany’o, mwakanĩ wa 36 Vetelo nĩwatũmiwe akatavye Kolinelio na mũsyĩ wake ũvoo mũseo. Ũsu ndwaĩ ũndũ mũnini nũndũ Kolinelio aĩ Mũndũ-wa-mbaĩ-ingĩ ũte mwaĩke. Ĩla Kolinelio na andũ make metĩkĩĩiw’e veva mũtheu, Vetelo aisye atĩĩ: “Ve mũndũ ũtonya kũmavata aa manzĩ, maikavatiswe, ala mosete Veva Mũtheu o taitũ?”—Meko 10:47.
14 Mwakanĩ wa 49 Klĩsto aminĩte kũsyawa, atũmwa na atumĩa ala maĩ Yelusaleme nĩmakomanie nĩ kana maoany’e ethĩwa yaĩ lasima Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ, ala matw’ĩkĩte Aklĩsto, maĩkwe. Ũmbanonĩ ũsu Vetelo aneenie na ũkũmbaũ alilikany’a ana-a-asa kana myakanĩ yaĩ navu ĩtina Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ nĩmanengiwe veva mũtheu o na mate aĩke. Ũkũsĩ ũsu wa Vetelo nĩwatetheeisye mũno nzama ĩla ĩtongoesye yĩke ũtwi. (Meko 15:6-11, 13, 14, 28, 29) Ti vinya ũkethĩa Aklĩsto Ayuti vamwe na ala mataĩ Ayuti matanie mũno nũndũ wa ũkũmbaũ wa Vetelo wa kũelesya maũndũ. We nũũ ũla waĩ aemwa nĩ kũĩkĩĩa mũtumĩa ta ũsu waĩ mũima ũu kĩ-veva?—Aevl. 13:7.
15. Vetelo eekie ĩvĩtyo yĩva ĩla waĩ ndũanĩ ya Silia yeetawa Andiokia? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 23.)
15 Vavĩtie o ĩvinda ĩnini kuma ũmbano ũsu weekwa mwaka wa 49 Klĩsto aminĩte kũsyawa na ĩndĩ Vetelo athokea Aklĩsto ala maĩ ĩla ndũanĩ ya Silia yeetawa Andiokia. Avika ndũanĩ ĩsu nĩwatanĩie mũno kũvulana na ana-a-asa ala mataĩ Ayuti. Maiema kwĩthĩwa matethekie mũno nĩ ndambũka ĩsu nũndũ Vetelo aĩ mwana-a-asa wĩ ũmanyi mwingĩ na weeyoneete maũndũ maingĩ. Ĩndĩ makililye matataĩĩe Vetelo akola kũĩsanĩa namo. No nginya kĩu kĩthĩwe kyamatelemilye mũno na kyamatũla ngoo. Kĩko kĩu kya Vetelo nĩkyaaisye Aklĩsto angĩ Ayuti, o na Valanava, mambĩĩa kwĩka take. Nĩ kyaũ kyatumie mũtumĩa mũima ta ũsu eka ũtwi mũthũku ta ũsu waĩ ũtonya kũaany’a kĩkundi? Na ĩkũlyo yĩla ya vata vyũ tũtonya kũkũlya nĩ, Ngewa ĩsu ya Vetelo ĩtonya kũtũtetheesya ata ĩla mũtumĩa wa kĩkundi waneena kana weeka ũndũ watũũmĩsya?
16. Vetelo akaniw’e ata, na kĩu kĩtuma twĩkũlya makũlyo meva?
16 Soma Akalatia 2:11-14. Vetelo akwatiw’e nĩ kĩtei kya kũkĩa andũ. (Nth. 29:25) O na kũtw’ĩka nĩweesĩ nesa ũndũ Yeova woonaa Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ, nĩwakĩie kwoswa naĩ nĩ Aklĩsto Ayuti ala matembeete kũu maumĩte Yelusaleme nũndũ mo maĩ aĩke. Me o kũu Andiokia, mũtũmwa Vaulo, ũla waĩ vo ũmbanonĩ ũla weekĩwe Yelusaleme mwaka wa 49 Klĩsto aminĩte kũsyawa, nĩwakanisye Vetelo menene amũtavya kana ũsu waĩ wangangany’o. (Meko 15:12; Aka. 2:13) Aklĩsto mate Ayuti ala mavathũlilwe nĩ Vetelo mesaa kwĩka ata? Nĩmesaa kwĩtĩkĩla kũlulutĩka? Nake Vetelo nĩwaveniwe ianda syake nũndũ wa ĩvĩtyo yĩu weekie?
EKEAA ALA ANGĨ
17. Vetelo aunĩkie ata nũndũ wa kũekewa nĩ Yeova?
17 Twasisya nesa nĩtwonaa kana Vetelo nĩweenyivisye na eetĩkĩla ũkany’o ũla wanengiwe nĩ Vaulo. Vai vandũ Maandĩkonĩ vonanĩtye kana nĩwaveniwe ianda ila waĩ nasyo. O na ĩtina wa vau nĩwaveveewe aandĩka valũa ilĩ ila syesie kwĩkĩwa Mbivilianĩ. Ve kaũndũ kamwe wawetie valũanĩ wake wa kelĩ kala katwendeeasya mũno. Valũanĩ ũsu eetie Vaulo, “mwana-a-asa waitũ Vaulo, ũla tũmwendete mũno.” (2 Vet. 3:15) O na kau ũtwi mũthũku ũla Vetelo weekie nũtonya kwĩthĩwa waũmĩisye Aklĩsto ala mataĩ Ayuti, Yesũ, ũla nĩwe mũtwe wa kĩkundi, ndaaeka kũmũtũmĩa. (Aev. 1:22) Kĩndũ kĩu nĩkyanengie ala maĩ kĩkundinĩ mwanya wa kwĩyĩelekany’a na Yesũ na Ĩthe wake kwa kũekea Vetelo. Twĩĩkwatya kana vai ũmwe woo waaĩtĩkĩla kũlulutĩka nũndũ wa ĩvĩtyo ya mũndũ wĩ na naĩ.
18. Nĩ ũndũ wĩva ũtonya kũtũkwata ũkethĩa twĩ na vata wa kwĩthĩwa na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ?
18 Atumĩa ala me kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto ũmũnthĩ nĩ andũ me na naĩ o ta ala maĩ kĩla kĩkundinĩ kya ĩvinda ya atũmwa. Ũu nĩw’o nũndũ “ithyonthe mavinda maingĩ nĩtũvĩtasya.” (Yak. 3:2, The Holy Bible in Current Kikamba Language) O na kau kĩu nĩ kĩndũ twĩsĩ nesa, thĩna ũlikaa ĩla ithyĩ ene twavĩtĩw’a nĩ mwana-a-asa. Tũkesa kũvĩtĩw’a, no twonany’e twĩ na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ? Kwa ngelekany’o, we wĩka ata ũkew’a mũtumĩa aneena ndeto ikwonany’a nĩ ta ve mbaĩ ĩmwe nzeo kwĩ ila ingĩ? We wĩka kũlulutĩka mũtumĩa akaelya kũneena ũndũ mũna atasũanĩĩte na aikũthatya kana aikũũmĩsya? Vandũ va kũsembea kwasya mwana-a-asa ũsu ndaĩlĩte kũendeea kwĩthĩwa mũtumĩa, we nĩwĩthĩwa na wũmĩĩsyo wĩsĩ kana Yesũ nũkũseũvya maũndũ nũndũ nĩwe mũtwe wa kĩkundi? Vandũ va kũsisya o mavĩtyo make, we no ũtate kũsũanĩa maũndũ maseo, ta myaka mingĩ ĩla mwana-a-asa ũsu wĩthĩĩtwe e mũĩkĩĩku? Mwana-a-asa ũsu ũkũvĩtĩsye akatw’ĩka nũkũendeea kwĩthĩwa e mũtumĩa kana o akatw’ĩka nũkwongelwa ianda ingĩ, we no ũtane vamwe nake? Weethĩwa na veva wa kũekea, ũkoonany’a kana wĩ na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ.—Soma Mathayo 6:14, 15.
19. Twaĩle kũtw’a kwĩka ata?
19 Onthe ala mendete ũlũngalu me na mea ma kwona mũthenya ũla Yeova wĩveta vyũ maũndũ onthe mate maseo ala makwatĩte andũ nũndũ wa Satani na nthĩ ĩno yake nthũku. (Isa. 65:17) Ekai tũendeee kweteela mũthenya ũsu na tũyĩkalaa tũtw’ĩte vyũ kwĩthĩwa na woni ta wa Yeova ĩũlũ wa ũsili wa katĩ. Tũkoonanasya ũu kwa kwĩtĩkĩla kana ve maũndũ tũtesa kũelewa, na kwa kwĩthĩwa twendete vyũ kũekea ala matũvĩtĩsya.


text:
NGEWA
Kũlilikana Wendo Wakwa wa Mbee Nĩkũtumĩte Nũmĩĩsya
MWAKA wa 1970 ũkilyĩ kũvika katĩ nakomete sivitalĩ yĩtawa Valley Forge General Hospital, ĩla yĩ Phoenixville, Pennsylvania, nthĩ ya Amelika. Ĩtina wa kĩla ndatĩka 30, mũndũũme ũmwe ũla watetheeasya matakĩtalĩ nĩwasiasya nthakame yakwa amanye ethĩwa nĩyĩthĩwa yambatangie. Ĩvinda yĩu naĩ mũsikalĩ wĩ na myaka 20, na naĩ nĩnakwatwa nĩ ũwau mũthũku mũno. Mũndũũme ũsu aĩ mũkũangũ o vanini kwĩ nyie, ĩndĩ nĩnoonie aimaka mũno. Nthakame yakwa yaendeeie kũtheea, na nĩvo namũkũlilye atĩĩ: “Ndwaaona mũndũ aikw’a, ti w’o?” Noonie atukya ũthyũ, na ambĩa, “Aiee, ndyaaona.”
Ĩvinda yĩu naendeee naĩ. Ĩndĩ kwaendie ata nesa kũtw’ĩka nĩngũkoma sivitalĩ? Kwa eka ngũtavye maũndũ amwe ngomanĩte namo.
ŨNDŨ NALIKILE KAŨNĨ
Ũwau ũsu naĩ naw’o wangwatĩte ĩvinda ya ũla kaũ wa Vietnam ĩla natetheanĩasya na ndakĩtalĩ ũla wathĩnzaa awau. Wĩa wakwa waĩ kũvanga vau asikalĩ mekũiitĩwa na kũtetheanĩsya na ndakĩtalĩ. Nĩnendete mũno kũtetheesya ala mawaa kana maũmĩa, na nĩnendaa nĩĩsa kũtw’ĩka ndakĩtalĩ ũla ũthĩnzaa. Navikĩte Vietnam Mwei wa 7, 1969. O tondũ andũ ala angĩ mavika meekawa, o nakwa ndanamba kũlika wĩanĩ nĩnambie kũnengwa kyumwa kĩmwe nĩmanyĩe kwĩkala kũu nũndũ kwĩ kĩvathũkany’o vyũ na kwitũ, na ĩngĩ nĩ kũvyũ mũno.
Ĩla nalikile wĩanĩ oou sivitalĩnĩ ĩmwe ya kũtema andũ ĩla yĩ vandũ vetawa Mekong Delta, vala ve Dong Tam, ndeke mbingĩ mũno syambĩĩe kũvika syusũĩte asikalĩ ala maũmĩĩtw’e. Nĩnendete nthĩ yakwa mũno na nĩnendete kũthũkũma, kwoou nendaa nambĩĩe wĩa ndeũtindĩa. Asikalĩ ala maũmĩa moombanaw’a nesa na makasembw’a makalikw’a tũsũmbanĩ twa mavati tũla tweethĩawa na masinĩ sya kũlikya nzeve na tũla twatũmĩawa ta nyũmba sya kũthĩnzĩa awau. Vau veana ũu nĩvo veyũmbĩĩaa andũ aa ana: ndakĩtalĩ ũla ũkũthĩnza, mũndũũme ũla ũkũmbany’a mũwau na aisiany’a nake, ũla ũkũnengeleelya ndakĩtalĩ mĩio ĩla ĩkwendeka, vamwe na ũla ũkũsyaĩĩsya mũwau ũndũ ũendeee na ũndũ ũkũiitwa. Nĩ vau nĩnoonie kana mĩio ĩmwe yaĩ mĩvukonĩ mĩnene miũ ndyaaumw’a ndekenĩ. Ĩla nakũlilye neeiwe mĩvuko ĩsu yakuĩte mamutha ma asikalĩ ala maĩ manatũĩkĩw’a kaũnĩ. Ũu nĩw’o nalikile kaũnĩ.
ŨNDŨ NAMBĨĨE KŨMŨMANTHA NGAI
Nĩ mwanake nĩnamanyie o vanini ũw’o ũla ũmanyĩaw’a nĩ Ngũsĩ sya Yeova. Inyia-akwa nĩweemanyĩasya Mbivilia na Ngũsĩ ĩndĩ ndaaĩsa kwĩka maendeeo akavatiswa. Nĩnendete mũno kwĩkala nthĩ vamwe nake ĩvinda yĩla ũkũmanyĩw’a. Kavindanĩ kau wamanyĩaw’a nĩnesĩle vakuvĩ na Nyũmba ya Ũsumbĩ nĩ na ĩthe-akwa (tiwe wamũsyaĩte). Twĩ vau namũkũlilye-ĩ, “Ĩndĩ kĩya nĩ kyaũ?” Anzũngĩie ambĩa, “Ndũkaakinye vau mũthenya o na ũmwe!” Nĩnamwĩthukĩĩisye nũndũ nĩnamwendete na nĩnamũĩkĩĩe. Kuma vau naaniwe na Ngũsĩ sya Yeova vyũ.
Ĩla naumie Vietnam neewie nenda kwĩkala nĩtongoew’e nĩ Ngai. Ĩndĩ maũndũ mathũku ala nakomanĩte namo Vietnam nĩmatumĩte nĩnyaa vyũ. O na ĩngĩ noonaa ti ta ve mũndũ waeleawa nesa kĩla kyaendeee Vietnam. Nĩlilikanaa andũ mayĩka maandamano mayasya atĩ asikalĩ ma Amelika nĩmooaa syana. Masasya ũu nũndũ nĩmakwatĩte livoti atĩ asikalĩ asu nĩmang’elaa syana ĩvinda ya kaũ.
Nĩ kana nĩanĩsye vata wakwa ũla naĩ naw’o wa kwenda kũmũthaitha Ngai, nĩnambĩĩe kũthi makanisanĩ me kĩvathũkany’o. Nĩnendete Ngai, ĩndĩ ndyaaendeew’a nĩ kĩla noonaa makanisanĩ asu. Mũthya nesie kũthi Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ ya Ngũsĩ sya Yeova ĩla yĩ Delray Beach, Florida. Mũthenya ũsu naendie Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ kwaĩ mũthenya wa Wakyumwa, Mwei wa 2, 1971.
Ĩla nalikile Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ neethĩie ũvoo wa andũ onthe ũkilyĩ kũthela, na kwoou nekala nĩ kana nĩthukĩĩsye ĩsomo ya ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya nũndũ nĩyo yaatĩĩe. Ndyĩsa kũlilikana kĩla kyaneeneiwe ĩkasetinĩ yĩu, ĩndĩ nĩnĩlilikanaa ndyona syana iivua maandĩko Mbivilianĩ syoo. Nendeeiw’e nĩ ũndũ ũsu mũno! Nekalile vau nĩthukĩĩsye nesa na nĩsyaĩĩsye kĩla kyaendeee. Ĩtina wa maũmbano, nĩnakwatie nzĩa nĩthi ĩndĩ mwana-a-asa ũmwe waĩ na myaka ta 80 nĩwambatĩĩie. Mwana-a-asa ũsu eetawa Jim Gardner. Ĩla wambikĩie ambonisye ĩvuku yĩtawa W’o Ũla Ũtongoasya kwa Thayũ Ũtathela na ambĩa atĩĩ: “Ame, kwata ĩvuku yĩĩ!” Nĩtwavangie twĩkomana Wakana ũla waatĩĩe kwakya nĩ kana twambĩĩe kwĩmanyĩsya Mbivilia.
Wakyumwa ũsu wĩoo naendie wĩanĩ o ta tene. Nathũkũmaa mũvĩanĩ wa ala mekwenda ũiiti wa mĩtũkĩ nthĩnĩ wa sivitalĩ ũmwe ũte wa silikalĩ, ũla waĩ Boca Raton, Florida. Wĩa wakwa wambĩĩaa saa itano sya ũtukũ nginya saa ũmwe wa kwakya. Nũndũ ũtukũ ũsu nĩkwakilĩtye, nĩnakwatie mwanya wa kũsoma yĩla ĩvuku ya W’o. Ũmwe wa ala maũngamĩe ala matetheeasya matakĩtalĩ nĩwookie vala naĩ na avulya ĩvuku yĩu, ayĩsisya kavanĩ, na asya ũũ na wasya mũnene, “Ndũkandavye wĩenda kũtw’ĩka ũmwe wa aa!” Namũvenie ĩvuku yĩu yakwa na namwĩa atĩĩ: “O na kau nĩsomete o nusu, nĩona nĩngũtw’ĩka ũmwe woo!” Andekanisye nayo, nakwa ũtukũ o ũsu nayĩsomie nayĩmina.
Ĩla Mwana-a-asa Gardner wookie twĩmanyĩsye Mbivilia namũkũlilye ũũ: “Yu wooka twĩmanyĩsye kyaũ?” Anzũngĩie ambĩa, “Ĩvuku yĩla nĩnaũnengie.” Nakwa namwĩa, “Nĩnayĩsomie namina!” Nake Mwana-a-asa Gardner anzũngĩa o nesa ambĩa, “Nĩ sawa, ĩndĩ eka tũsisye kĩlungu kĩĩ kya mbee.” Naseng’ie mũno neethĩa ve maũndũ maingĩ ndakwatĩtye. Mũthenya ũsu tũyĩmanyĩsya nĩtwasomie maandĩko maingĩ Mbivilianĩ yakwa ya King James Version, ĩla yeethĩawa ĩandĩkĩtwe na nthoo ndune kũla Yesũ ũneenete. Mũthenya ũsu nĩw’o neewie nambĩĩa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wa Ngai ũla wa w’o, Yeova. Kwakya kũu twemanyĩisye ilungu itatũ sya ĩvuku yĩu nĩ na Mwana-a-asa Gardner. Nendete kũmwĩta Jim. Kuma sua ũsu tweemanyĩasya ilungu itatũ kĩla Wakana kwakya. Nĩnatanĩaa mũno masomo asu. Waĩ ũndũ wa ndaĩa ta kĩ kũmanyĩw’a nĩ mwana-a-asa ũsu waĩ mwĩtĩkĩw’a mauta na weesene na Charles T. Russell!
Natw’ĩkĩthiw’e mũtavany’a wa ũvoo mũseo ĩtina wa syumwa mbũthũ. Jim nĩwandetheeisye nĩkĩlye vinya maũndũ amwe new’aa me vinya, ta kũtavany’a nyũmba na nyũmba. (Meko 20:20) O ũndũ Jim waendeeie kũtavany’a vamwe nakwa, now’o naendeeie kũtanĩa wĩa wa kũtavany’a. Kũvika o na ũmũnthĩ, nonaa kũtavany’a new’o wĩa ũla wa vata vyũ naanengwa. Mwa kote nĩw’aa mũyo nũndũ wa kwĩthĩwa nĩ mũtethya wa wĩa vamwe na Ngai!—1 Ako. 3:9.
MŨTHENYA ŨLA NAMBĨĨE KŨMWENDA YEOVA
Yu eka ngumbũlĩle kaũndũ kamwe kakwa. Kaũndũ kau kakonetye mũthenya ũla nambĩĩe kũmwenda Yeova. (Ũvu. 2:4) Wendo ũsu wa mbee nũndetheeasya ĩla nambĩĩa kũthĩnw’a nĩ mesilya ma ĩvinda yĩla naĩ kaũnĩ kana ĩla nakwatwa nĩ mathĩna angĩ.—Isa. 65:17.
Kũmwenda Yeova nĩkũndetheeasya ĩla nakwatwa nĩ mesilya mathũku ma ĩla naĩ kaũnĩ kana ĩla nĩ mathĩnanĩ angĩ
Nĩlilikanaa mũthenya ũmwe wa mwanya mwakanĩ wa 1971. Ĩvinda yĩu naĩ nĩnalũngw’a nyũmbanĩ ĩla nanengetwe nĩ asyai makwa nĩkalae. Ĩthe-akwa ndaĩ esa kũlwa aekane na ũmwe wa Ngũsĩ sya Yeova ekale nyũmbanĩ yake! O na ĩngĩ naĩ mũthelele. Ndyaĩ na kĩndũ nũndũ sivitalĩ ĩla nathũkũmaa yandĩvaa ĩtina wa syumwa ilĩ, na naĩ nĩnatũmĩa mbesa ila nakwatĩte kũthooa ngũa nzeo sya kũtavany’a nĩ kana ndikatume ĩsyĩtwa ya Yeova yĩvũthw’a. Vaĩ o tũvesa naiĩte vengi yĩ Michigan kũla neanĩe, ĩndĩ kwaĩ kũasa nũndũ Michigan yĩ ngalĩ ya ĩũlũ ya Amelika. Kwoou ndyaĩ na ũndũ ũngĩ nĩka ate o kũkoma ngalĩnĩ yakwa kwa mĩthenya kauta. Neenzeaa kĩng’ee mbavunĩ sya kĩvetulo na ngathambĩa o vo.
Ĩvinda yĩu nakomaa ngalĩnĩ ve mũthenya navikie Nyũmbanĩ ya Ũsumbĩ masaa meana ũna ũmbano wa kũthi kũtavany’a ũtanamba kwambĩĩa. Neethĩiwe no ĩndĩ nauma wĩanĩ kwakya kũu. Nekalile mbĩlĩlo ya Nyũmba ya Ũsumbĩ vandũ ndenekee na nĩ vau nĩnambĩĩe kũthĩnw’a nĩ mesilya ma ĩvinda yĩla naĩ Vietnam. Nambĩĩe kũlilikana mĩuke ĩla neew’aa ya mĩĩ ĩkũvya na nalilikana ũndũ noonaa nthakame mbingĩ yĩtĩkĩte vamwe na maanga ma nthakame. Kĩlĩkonĩ kyakwa nĩnoonaa visa wa aũme ma mũika na ngew’a mawasya moo maimbĩsũva maingũlya, “Nĩngũvĩta? Nĩngũvĩta?” No neesĩ mayĩsa kũvĩta, ĩndĩ natataa ũndũ ndonya nĩmakiakisye na ngĩtata ũthyũ wakwa ndũkese kũtuma mamanya kana nĩnĩsĩ nĩmeũkw’a. Nĩilye vau neewie ngoo yaitavĩwa mũno.
Nĩtataa ũndũ ndonya, mũno mũno ĩla nakwatwa nĩ mathĩna kana matatwa, ndikaaũlwe nĩ mũthenya ũla nambĩĩe kũmwenda Yeova mũno
Nĩnambĩĩe kũvoya methoi metĩkĩte kwĩtĩka. (Sav. 56:8) Kavindanĩ kau nĩnatinie kũsũanĩa mũno ĩũlũ wa wĩkwatyo wa ũthayũũkyo. Nĩvo ĩndĩ kĩlĩko kyakwa kyaamũkie na nalilikana atĩĩ: Ĩvinda yĩla Yeova Ngai ũkathayũũkya andũ akeethĩwa amina ũthũku ũla noonete vamwe na woo ũla nyie na angĩ twaaĩw’a. Ngai akathayũũkya ala aũme ma mũika nĩ kana makwate mwanya wa kwĩmanyĩsya ĩũlũ wake. (Meko 24:15) Kavindanĩ kau neewie namwenda Yeova mũno na neew’a wendo ũsu walika vyũ ngoonĩ. Mũthenya ũsu nĩwonaa wĩ wa mwanya mũno. Kuma ĩvinda yĩu nĩtataa ũndũ ndonya, na mũno mũno ĩla nakwatwa nĩ mathĩna kana nakomana na matatwa, ndikaatate kũlwa nĩ mũthenya ũsu nambĩĩe kũmwenda Yeova mũno.
YEOVA ETHĨĨTWE E MŨSEO KWAKWA
Andũ makũnaa maũndũ mathũku mũno ĩla me kaũnĩ. O nakwa no neekaa maũndũ ta asu. Ĩndĩ kĩla kĩndetheetye nĩ kũvindĩĩsya mũno maandĩko elĩ katĩ wa ala nendete. Ĩandĩko ya mbee nĩ Ũvuan’yo 12:10, 11, yĩla yaĩtye kana Ndevili nũkĩlĩtw’e vinya nĩ ndeto ya ũkũsĩ witũ vamwe na nthakame ya kala Katena. Nayo yĩla yĩngĩ nĩ Akalatia 2:20. Ĩandĩko yĩu yĩndetheetye kũmanya kana Klĩsto Yesũ akwie ‘kwondũ wakwa.’ Yeova ambonaa nĩilyĩ ũndũ yu nĩilyĩ nũndũ nĩnĩminĩte kũthambw’a nĩ nthakame ya Yesũ, na kelĩ nũndekeete maũndũ onthe ala naaĩka. Kũmanya ũu nĩkũndetheesye nĩkale na wasya mũtheu wa ngoo na kũkanenga vinya wa kũtata ũndũ ndonya nĩtetheesye angĩ mamanye ũla w’o ĩũlũ wa Ngai witũ wĩ tei, Yeova.—Aevl. 9:14.
Nekala nĩsũanĩĩte thayũ wakwa, ndyĩthĩawa na nzika nongi kana Yeova nũnzũvĩaa mavinda onthe. Kwa ngelekany’o, mũthenya ũla Jim wamanyie kana nekalaa ngalĩnĩ yakwa, ambonanisye na mwĩĩtu-a-asa ũmwe wakomboethasya nyũmba sya kũkoma. Nĩnĩĩkĩĩaa vyũ kana Yeova amũtũmĩie Jim na mwĩĩtu-a-asa ũsu nĩ kana ngwate vandũ vaseo ndonya kwĩkala. Yeova nĩ mũseo mũno! Ndaleaa kũsũvĩa ala mamũthũkũmĩte me aĩkĩĩku.
NĨNEEMANYĨISYE KŨTŨMĨA ŨĨ ĨLA NGŨTAVANY’A
Mwei wa 5, 1971, nĩnakwatiwe nĩ vata weethĩa no nginya nĩthi Michigan ngatethye ũndũ mũna wa vata. Ndanamba kuma kĩkundinĩ kĩla naĩ kya Delray Beach kĩla kĩ Florida, noosie mavuku maingĩ ki, namakũthĩĩa ngalĩnĩ yakwa, na nakwata lelũ wĩtawa Interstate 75 ũla nĩw’o wesaa kũmbikya Michigan. Ĩndĩ o na ndavikĩte nusu ya savalĩ yakwa naĩ mũthelele nĩ mavuku. Natavanisye na kĩthito kingĩ ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ, na natavanasya kw’onthe kũla nesĩlaa. Nĩnatavanisye kũndũ ta yela, o na nĩnesĩlaa kũla andũ mathũmũaa na ngalika kũla kwĩ syoo na mbavu nĩ kana nĩnenge aũme ala me kũu tulakiti. Kũvika o na ũmũnthĩ no nĩkũlasya kana ve mbeũ syĩthĩwa syaamea katĩ wa isu navandie ĩvinda yĩu.—1 Ako. 3:6, 7.
Ĩndĩ nĩnĩtĩkĩlaa kana ĩla nemanyĩisye ũw’o oou ndyatũmĩaa ũĩ mũno ĩla ngũtavany’a, na mũno mũno ĩla ngũtavya andũ ma mũsyĩ. Nũndũ nĩneew’aa nĩmwendete Yeova mũno vyũ, namatavasya nĩ na ũkũmbaũ, ĩndĩ ndeũmavuva na ndeũmaka. Nĩnendete akũũa mũno, John na Ron, na nũndũ wa ũu nĩnamathing’ĩĩasya ũw’o. Nesie kũmetya ũekeo nũndũ wa kũneena namo ndekwenda kũmanya ũndũ mekwĩw’a. Ĩndĩ nĩtindĩaa kũvoya mũthenya ũmwe meĩsa kwĩtĩkĩla ũla w’o. Kuma ĩvinda yĩu, Yeova nũndetheesye mũno ngambĩĩa kũtũmĩa ũĩ ĩla ngũtavany’a na ngũmanyĩsya.—Ako. 4:6.
ALA ANGĨ NENDIE
O na kau nĩkalaa nĩlilikene ũndũ nĩmwendete Yeova, ndyĩsa kũlwa nĩ ala angĩ nendie. Ũla ũngĩ nendie nĩ kĩveti kyakwa kĩtawa Susan. Nĩnendaa nĩkwata mũndũ ũla ũkatetheanĩasya nakwa wĩanĩ wa Ũsumbĩ. Na nĩnamũkwatie. Susan nĩ mũndũ mũka wĩ ũkũmbaũ na wĩ ngwatanĩo nzeo mũno na Yeova. Kwa ngelekany’o, nĩnĩlilikanaa nesa mũno mũthenya ũmwe namũthokeie twambĩĩa kwĩvaany’a. Namwĩthĩie ailyĩ valandanĩ wa nyũmba ya asyai make ĩla yĩ Cranston, Rhode Island. Asomaa ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya akwete Mbivilia. Kĩla nendie mũno nĩ kana asomaa kĩlungu kĩte kya kwĩmanyĩĩsya ũmbanonĩ na nĩwasomaa maandĩko ala me kĩlungunĩ kĩu. Neesililye nĩ o nyioka nasya, ‘Mũndũ mũka ũũ nũmwendete Yeova!’ Twatwaanie Mwei wa 12, 1971, na nĩnĩtũngaa mũvea mũno nũndũ kuma ĩvinda yĩu ekalaa angwete kw’oko na ndaandia. Kĩla nĩmwendeaa nĩ kwĩthĩwa o na kau nũmbendete, endete Yeova mũnango.
Nyie na Susan nĩtũathimĩtwe na imwana ilĩ, kĩmwe kĩtawa Jesse na kĩla kĩngĩ Paul. Nake Yeova aĩ vamwe nasyo kuma syĩ nini. (1 Sam. 3:19) Nũndũ Jesse na Paul nĩmeetĩkĩlile mo ene kũatĩĩa ũla w’o na ngoo yonthe, nĩmatumaa nyie na Susan tũnengwa ndaĩa. Mayaaeka kũmũthũkũma Yeova nũndũ mekalaa malilikene ĩla mambĩĩe kũmwenda. Kĩla ũmwe woo ethĩĩtwe e mũthũkũmi wa ĩvinda yonthe mbee wa myaka 20. O na ĩngĩ nĩnĩw’aa mũyo nũndũ wa aka-a-mwana makwa, Stephanie na Racquel, na nĩmonaa ta eĩtu makwa. Imwana isu syakwa syatwaie eĩtu mamwendete Yeova Ngai na ngoo yoo yonthe na thayũ woo w’onthe.—Aev. 6:6.
Kuma navatiswa nekalile myaka ta 16 nĩ Rhode Island, na nĩ kũu nĩnatumie ndũũ na andũ aseo mũno. No nĩlilikanaa maũndũ maingĩ maseo ĩũlũ wa atumĩa aseo ala neethĩawa namo kũu. O na ĩngĩ nĩnĩw’aa mũyo mũno nũndũ wa asyaĩĩsya ma mũthyũlũlũko ala mandethisye mũno. Asyaĩĩsya asu nĩ aingĩ mũno o na ndimaweta onthe. Mwa nĩ ndaĩa nene ta kĩ kũthũkũmana na aũme mekalaa malilikene ĩvinda yĩla mambĩĩe kũmwenda Yeova! Mwakanĩ wa 1987 nĩtwathamĩĩe North Carolina tũkatavany’e kũu nũndũ kwaĩ na vata mũnene wa atavany’a. Twavika kũu nĩtwatumie ndũũ na andũ angĩ aseo. *
Kwĩ Mwei wa 8, 2002, nyie na Susan nĩtweetiwe Mbetheli ya Amelika ĩla yĩ Patterson. Twavika natwaiwe Mũvĩanĩ wa Ũthũkũmi, nake Susan atwawa mũvĩanĩ wa kũvũa ngũa. Susan nĩwatanĩaa mũno wĩa ũsu! Na ĩndĩ Mweinĩ wa 8, 2005, nĩnanengiwe kĩanda kĩngĩ kya mwanya kya kũthũkũma nĩ ũmwe wa ala me nthĩnĩ wa Nzama Ĩla Ĩtongoesye. Noonie nanengwa ndaĩa nene mũno o na ĩtambaĩle. Nakyo kĩveti kyakwa kyeewie kyaitavĩwa mũno ĩla kyasũanĩie ũndũ kĩanda kĩu kĩitavĩte, ũndũ kĩany’a wĩa, na ũndũ mũndũ ũla wĩ na kĩanda kĩu ũtindĩaa kũthi. Susan ndendete kũkuwa nĩ ndeke, ĩndĩ tũtindĩaa ũu! We nũtavaw’a tũmaũndũ kwa nzĩa nzeo nĩ iveti sya aũme ala angĩ me nthĩnĩ wa Nzama Ĩla Ĩtongoesye, na aasya tũmaũndũ tũu nĩtũmũtetheetye atw’e vyũ kũngwata mbau ũndũ vatonyeka. Nake nĩwĩthĩĩtwe angwete mbau, na nĩmwendeaa ũu.
Ovisi wakwa wusĩe visa nonaa syĩ sya vata mũno. Visa isu syĩndilikanasya maũndũ maseo ala naaona! Kũvika vau nĩnĩathimĩtwe mũno nũndũ wa kũtataa ũndũ ndonya nĩlilikanae wendo wakwa wa mbee!
^ kal. 31 Wenda kũmanya ũndũ Mwana-a-asa Morris ũthũkũmĩte e mũthũkũmi wa ĩvinda yonthe, no ũsisye ĩkaseti ya Mũsyaĩĩsya (Kĩswaili) ya 15/03/2006, ĩthangũ ya 26.


text:
Ĩthĩwa na Mũĩkĩĩo Nĩ kana Wĩke Motwi Maseo!
“Navoye na mũĩkĩĩo, ate nzika nongi.”
MBATHI: 54, 42
1. Nĩ kyaũ kyatumie Kaini eka ũtwi mũthũku, na kwaendie ata?
ĨVINDA ĩna ĩvĩtu Kaini aĩ na ũtwi ũũ wa kwĩka: Aĩ no nginya anyuve esumbĩka ũthatu ũla waĩ ngoonĩ, kana eũeka ũsumbĩke meko make. Ĩndĩ ndaĩ aema kũketha ũsyao wa ũtwi ũla wesaa kwĩka o na wĩthĩwe nĩ wĩva. Nĩtwĩsĩ kana ũtwi ũla weekie waĩ ũtwi mũthũku. Ũtwi ũla weekie watumie oaa mwana-a-inyia Aveli, o na kau aĩ mũndũ mũĩkĩĩku. O na ũtwi ũsu nĩwatumie ananga ngwatanĩo yake na Mũmbi wake.—Mwa. 4:3-16.
2. Kwĩka motwi maseo nĩ kwa vata ata?
2 Ve motwi o naitũ twaĩle kwĩka. Ti kĩla ũtwi twĩkaa ũtonya kũtuma twasya thayũ witũ. Ĩndĩ motwi maingĩ twĩkaa nĩmatonya kũvĩndũa maũndũ maitũ vyũ. Na tũkeka motwi maseo no twĩkale o nesa twĩ na mũuo, tũte kũkwatwa nĩ mathĩna maingĩ, kana tũte kũkwatwa nĩ maũndũ matonya kũtũtũla ngoo.—Nth. 14:8.
3. (a) Twaĩle kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo wĩva nĩ kana twĩke motwi maseo? (b) Twĩneenea makũlyo meva?
3 Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya twĩkae motwi maseo? No nginya tũmũĩkĩĩe Ngai na tũitata tũikethĩwe na nzika o na vanini kana we e wendi na ũtonyi wa kũtũtetheesya kwĩka motwi maseo. O na ĩngĩ no nginya twĩthĩwe na mũĩkĩĩo mũlũmu Ndetonĩ ya Yeova na nthĩnĩ wa nzĩa yake ya kwĩka maũndũ, na tũyĩkwatasya ũtao wake mũveveee. (Soma Yakovo 1:5-8.) O ũndũ twaendeea kũmũthengeea na kwenda Ndeto yake mũno, now’o tũmanyaa kana we atwendeaa ũseo. Na tweeka ũu, ũkeethĩaa tũtanamba kwĩka ũtwi, twĩamba kwĩkũlya Ndeto yake yĩasya ata. Ĩndĩ tũtonya kwĩka ata nĩ kana twĩkae motwi maseango? Na no nginya tũatĩĩe ũtwi ũla tweeka tũte kũũvĩndũa o na maũndũ mathi ata?
TŨYĨSA KWĨKALA TŨTE KWĨKA MOTWI
4. Nĩ ũtwi wĩva Atamu waĩ no nginya eke, na ũtwi ũla weekie waetie kyaũ?
4 Kuma ĩla andũ moombiwe, methĩĩtwe maikomana na maũndũ maito ũkethĩa no mekaa motwi. Kwa ngelekany’o, Atamu aĩ no nginya atw’e eĩthukĩĩsya Eva kana eĩthukĩĩsya Mũmbi wake. Ĩndĩ we wonaa ata ũtwi ũla weekie? Eekie ũtwi mũthũku mũno nũndũ wa kũatĩĩa woni wa mũka. Kĩu kyatumie asya wĩkalo mũseo mũũndanĩ wa Eteni vamwe na thayũ wake. Na ũsu nĩw’o waĩ mwambĩĩo wa mathĩna. Kũvika o na ũmũnthĩ ũũ nĩtũthĩnaa mũno nũndũ wa ũtwi ũsu mũthũku wa Atamu.
5. Twaĩlĩte kwĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa kwĩka motwi?
5 Andũ amwe no masye kwĩthĩwa kwĩ kũseo mũnango keka twĩkalaa tũte kwĩka motwi. We nĩwĩthĩawa na woni ta ũsu? Lilikana kana Yeova ndaaũmba andũ mailyĩ masinĩ, matatonya kũsũanĩa na kwĩka motwi. Ũu ti w’o nũndũ o na Mbivilia nĩtũmanyĩasya kwĩka motwi maseo. Kwoou ĩla Yeova ũkũtwĩa kana nĩtwaĩle kwĩka motwi, ethĩawa ayenda kũtũtethya. Kwaekai twone maũndũ amwe meũtũĩkĩĩthya ndeto isu.
6, 7. Aisilaeli ma tene maĩ na ũtwi wĩva wa kwĩka, na nĩkĩ maemiwe nĩ kũwĩka nesa? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 13.)
6 Ĩla mbaĩ ya Isilaeli yavikie Nthĩ ya Watho, yaĩ na ũtwi ũũ ũmwe wa vata yaaĩle kwĩka: Yĩthaitha Yeova, kana nĩ ngai ingĩ. (Soma Yosua 24:15.) Ithyĩ tũkakũlw’a twasya ũsu nĩ ũtwi ũte vinya. Ĩndĩ kwĩka ũtwi mũseo ũndũnĩ ũsu kwesaa kũtuma makwata thayũ, na kwĩka ũtwi mũthũku kwesaa kũmaetee kĩkw’ũ. O na mesĩ oou, ĩvindanĩ ya Asili matindĩaa kwĩka motwi mathũku. Mamũtiaa Yeova na mayambĩĩa kũthaitha ngai sya ũvũngũ. (Asi. 2:3, 11-23) Kwasyoka ũsũanĩe ĩvinda yĩngĩ andũ asu ma Ngai maĩ na ũtwi wa kwĩka. Mwathani Eliya amanengie maũndũ aa elĩ manyuve ũmwe: Kũmũthũkũma Yeova kana kũthũkũma Mbaali. (1 Asu. 18:21) Eliya nĩwamakanisye nũndũ wa kũemwa nĩ kwĩka ũtwi. No wasye ũsu waĩ ũtwi wĩ laisi nũndũ kĩla ĩvinda kũmũthũkũma Yeova nĩkũtũunaa. Kana no wasye vai mũndũ ũkũsũanĩa nesa ũtonya kwendeew’a nĩ Mbaali, kana ũtonya kũmĩthaitha. Ĩndĩ Aisilaeli asu ‘maendaa makĩthua katĩ wa ngalĩ ilĩ.’ Ĩndĩ Eliya amekĩie vinya meke ũtwi wa ũĩ. Ameie nĩmanyuve kũmũthaitha Yeova, nũndũ ũsu nĩw’o ũthaithi ũla waĩlĩte vyũ.
7 Nĩkĩ Aisilaeli asu maemetwe nĩ kwĩka ũtwi mũseo? Mbee vyũ, mũĩkĩĩo woo vala ve Yeova waĩ ũnonza vyũ na makaeka kũmwĩthukĩĩsya. Na mayemanyĩĩtye mũno ĩũlũ wa Yeova na ĩũlũ wa ũĩ ũla wumaa kwake, o na mayamwĩkwatasya. Keka nĩmoosete ũmanyi wa w’o na makaũatĩĩa, methĩwa meekaa motwi maseo. (Sav. 25:12) Ũndũ ũngĩ nĩ kana nĩmeetĩkĩlile kwaw’a nĩ andũ angĩ na kwĩkĩwa motwi nĩ andũ angĩ. Andũ ala maĩ nthĩ ĩsu ya watho mayaĩ athaithi ma Yeova, na kwoou nĩmatumie mambĩĩa kũsũanĩa o tamo, na kyu kyatuma mambĩĩa kwĩka o tamo. Kuma tene Yeova nĩwamakanĩtye akamea ũndũ ta ũsu nũtonya kwĩkĩka.—Kuma 23:2.
MO ANDŨ ANGĨ NĨMAĨLE KŨTWĨKĨA MOTWI?
8. Nĩ ĩsomo yĩva ya vata ĩũlũ wa kwĩka ũtwi tũkwĩmanyĩsya twasisya ũndũ Aisilaeli meekie?
8 Ngelekany’o isu syawetwa vau ĩũlũ syatũmanyĩsya ũndũ mũna wa vata. Nĩ ĩũlũ wa kĩla ũmwe witũ eyĩkĩe motwi. Na mũndũ enda kwĩka motwi maseo na maĩlĩte, no nginya atũmĩe ũmanyi wa Maandĩko. Ĩandĩko ya Akalatia 6:5 yĩtũlilikanasya ũũ: “Kĩla mũndũ akakua mũio wake mwene.” Ũu nĩ kwasya kana tũyaĩlĩte kũkuĩthya mũndũ ũngĩ mũio witũ wa kwĩka motwi. Vandũ va ũu, kĩla ũmwe nĩwaĩle kwĩmanyĩsya kĩla Ngai wonaa kĩ kĩseo na aikĩka.
9. Nĩkĩ nĩ mũisyo mũnene mũno kũeka angĩ matwĩkĩe motwi?
9 Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma mũndũ aeka angĩ mamwĩkĩe motwi? Mũndũ nũtonya kũkusw’a nĩ andũ angĩ nginya akesa kwĩka ũtwi ũte mũseo. (Nth. 1:10, 15) Ĩndĩ o na tũkathing’ĩĩw’a mũno ata nĩ andũ angĩ, ithyĩ ene twaĩle kũatĩĩa wasya witũ wa ngoo ũla ũmanyĩĩtw’e nĩ Mbivilia. Mavinda maingĩ kũeka angĩ matwĩkĩe motwi no ta ũndũ ũmwe na kwĩtĩkĩla ‘kũendany’a namo,’ kana kũmaatĩĩa. Tweeka ũu twĩthĩwa o tweeka ũtwi, ĩndĩ ũtonya kũtũlikya thĩnanĩ mũnene mũno.
10. Vaulo akanisye Akalatia ĩũlũ wa ũndũ wĩva?
10 Mũtũmwa Vaulo nĩwaandĩkĩie Akalatia amatavya ũthũku wa kũeka angĩ mamekĩe motwi. (Soma Akalatia 4:17.) Ana-a-asa amwe kĩkundinĩ kĩu mendaa kwĩkĩa ala angĩ motwi nĩ kana mamakusye maeke kũatĩĩa atũmwa. Nĩkĩ meekaa ũu? Kĩtumi kĩmwe nĩ kana meemanthĩaa nguma. Mayaĩ na wĩnyivyo na mayanengete ndaĩa ũthasyo ũla ana-a-asa ala angĩ maĩ naw’o wa kwĩyĩkĩa motwi nemo ene.
11. Tũtonya kũtetheesya angĩ ata ĩla mekwĩka motwi?
11 Vaulo aĩ ngelekany’o nzeo ũndũnĩ ũsu wa kũnenga ndaĩa ũthasyo wa ana-a-asa wa kwĩyĩkĩa motwi. (2 Akolintho 1:24.) Ũmũnthĩ ĩla atumĩa mekũnenga ana-a-asa motao ĩũlũ wa ũtwi mũna mekwenda kwĩka, nĩmaĩle kũatĩĩaa ngelekany’o ĩsu. Nĩmatanaa mũno kũneenea motao maumĩte Mbivilianĩ vamwe na ala angĩ kĩkundinĩ. Ĩndĩ o na mayĩka ũu, methĩawa me metho maikalikĩlĩĩle ũthasyo ũla ana-a-asa na eĩtu-a-asa me naw’o wa kwĩyĩkĩa motwi. Na ũu nĩw’o waĩle nũndũ ethĩwa ve thĩna ũkaumĩla ĩtina, ũkakwata ana-a-asa asu kana eĩtu-a-asa na ti atumĩa asu. Ũndũ ũla wa vata tũkwĩmanyĩsya nĩ atĩĩ: No tũtetheesye ala angĩ, na tũimony’a myolooto ya Maandĩko na motao ala maĩlĩte. Ĩndĩ nĩmo me na kĩanda kya kwĩyĩkĩa motwi. Meeka ũtwi ũla waĩlĩte, nĩmakwataa moathimo. Kwa w’o, tũyaĩle kwĩsa kũsũanĩa atĩ twĩ na mwanya wa kwĩkĩa ana-a-asa na eĩtu-a-asa motwi.
NDŨKETĨKĨLE NGOO YAKŨ ĨŨTONGOESYE KWĨKA MOTWI
12, 13. Nĩkĩ ti ũseo kwĩka ũtwi ĩla tũthatĩte kana ĩla tũkw’ĩte ngoo?
12 Andũ nĩmakothaa kũtũmĩa kyuo kĩĩ: Ĩka kĩla ngoo yaku ĩkwenda. Ĩndĩ kwĩka ũu nĩkũtonya kũlikya mũndũ thĩnanĩ. O na no twasye mũndũ akeka ũu ethĩwa athi ũtee na Maandĩko. Mbivilia nĩtũkanĩtye ĩkatũtavya tũiketĩkĩle kwĩka ũtwi tũatĩĩe ngoo sitũ nũndũ twĩ andũ me na naĩ. (Nth. 28:26) Ũndũ ũngĩ nĩ kana ve ngewa syĩ Mbivilianĩ syonanĩtye andũ makwatiwe nĩ maũndũ mathũku nũndũ wa kũatĩĩa ngoo syoo. Thĩna ũla mũnene wa kũatĩĩa ngoo nĩ kana twĩ andũ me na naĩ, na kwoou ngoo sitũ “nĩ ngengani kũvĩtũka syĩndũ syonthe, na nĩ nthũku ki.” (Yel. 3:17; 13:10; 17:9; 1 Asu. 11:9) Kwoou maũndũ mekala ata tũketĩkĩla kũtongoew’a nĩ ngoo sitũ?
13 Ngoo ya Mũklĩsto nĩ ya vata nũndũ nĩtũnengetwe mwĩao wa kũmwenda Yeova na ngoo yitũ yonthe na tũimwenda mũtũi o tondũ twĩyendete. (Mt. 22:37-39) Ĩndĩ maandĩko ala mekĩĩtwe kalungunĩ ka 12 nĩmoonany’a mũisyo ũla ũtonya kumĩla ethĩwa tũkeekaa motwi tũtongoew’e nĩ ngoo sitũ. Kwa ngelekany’o, nĩ kyaũ kĩtonya kumĩla ũkeka ũtwi ĩla ũthatĩte? Ethĩwa waaĩka ũu nĩwĩsĩ ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu. (Nth. 14:17; 29:22) Kwasũanĩa ĩkũlyo yĩĩ yĩngĩ: We nũkwona mũndũ ta wĩka ũtwi mũseo ĩla ũkw’ĩte ngoo? (Mot. 32:6-12; Nth. 24:10) Ĩkalaa ũlilikene kana Ndeto ya Ngai nĩtwonetye kana ‘kũthũkũma ĩla mĩao ya Ngai’ nĩ ũndũ wa ũĩ. (Alo. 7:25) Vate nzika, tũkaeka ngoo sitũ itũsumbĩke ĩla tũkwĩka motwi maito no tũkengeke mũno.
NĨ ĨNDĨĨ ŨTONYA KŨVĨNDŨA ŨTWI WAKU?
14. Twĩsĩ ata kana ti ũthũku kũvĩndũa motwi amwe?
14 Twĩ na vata wa kwĩka motwi maseo. Ĩndĩ ũu ti kwasya kana tũyaĩle kũsenzya ũtwi twamina kũwĩka. Ve mavinda ũtonya kwĩthĩa nũseo tũkasũanĩa ĩngĩ ũtwi tũminĩte kũwĩka, na vatonyeka tũyĩũvĩndũa. Kwasisya ũndũ Yeova weekanie na andũ ma Nineva ĩvinda ya Yona. Mbivilia yaĩtye: “Na Ngai oona mawĩa moo, kana nĩmeethyũũie kuma mũendelenĩ woo mũthũku; na Ngai eetũnga aeka ũthũku ũla waĩtye akameka; na ndaawĩka.” (Yona 3:10) Ĩla Yeova woonie kana andũ ma Nineva nĩmeelila na methyũũa, nĩwavĩndũie ũtwi wake. Kwĩka ũu kwoonanisye kana nĩwĩnyivĩtye, e tei, na ndomaa vamwe ĩla weeka ũtwi. O na ĩngĩ, Ngai ndatusaa ũndũ ũkwĩka asukumĩtwe nĩ ũthilĩku wa kavinda o tondũ andũ aingĩ mekaa.
15. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma tũvĩndũa ũtwi witũ?
15 Ve mavinda tũtonya kwĩthĩa nũseo tũkasũanĩa ĩngĩ ũtwi mũna twĩkĩte. Kwa ngelekany’o, no twĩke ũu ĩla maũndũ maitũ mavĩndũka. O nake Yeova ve mavinda wavĩndũie ũtwi wake ĩla woonie maũndũ mavĩndũka. (1 Asu. 21:20, 21, 27-29; 2 Asu. 20:1-5) O na ĩngĩ nĩtũtonya kũkwata ũvoo tũteĩ naw’o na tũyĩthĩa nĩtwaĩle kũvĩndũa ũtwi witũ. Ngelekany’o ĩmwe ya ũndũ ũsu nĩ ya Mũsumbĩ Ndaviti. Ve ĩvinda wataviw’e ũvoo ũte wa w’o ĩũlũ wa mwĩsũkũũe wa Saulo weetawa Mevivosethi. Ĩndĩ ĩla Ndaviti wesie kũmanya ũw’o nesa, nĩwavĩndũie ũtwi wake. (2 Sam. 16:3, 4; 19:24-29) Nĩ ũndũ wa ũĩ o naitũ tũkekaa ũu mavinda amwe.
16. (a) Nĩ maũndũ amwe meva matonya kũtũtethya twĩke ũtwi mũseo? (b) Nĩkĩ mavinda amwe twaĩle kũsũanĩa ĩngĩ ũtwi mũna twĩkĩte, na twaĩle kwĩka ata twamina kũsũanĩa?
16 Ndeto ya Ngai nĩtũtaĩte ĩkatwĩa tũikasembee kwĩka ũtwi ĩla twakomana na ũndũ mũito. (Nth. 21:5) Ĩla twoosa ĩvinda tũosye nesa maũndũ onthe ala makonanĩtye na ũndũ ũla twĩ naw’o, nĩ laisi mũno tũkeka ũtwi mũseo. (1 Ath. 5:21) Mwene mũsyĩ nĩwaĩle kũmantha ĩvinda akeka ũkunĩkĩli Maandĩkonĩ na mavukunĩ maitũ atanamba kwĩka ũtwi mũna. O na nĩwaĩle kwĩthukĩĩsya mawoni ma ala angĩ vau mũsyĩ. Lilikana kana Ngai eeie Avalaamu nĩethukĩĩsye wasya wa mũka. (Mwa. 21:9-12) Atumĩa o namo nĩmaĩle kũmantha ĩvinda ya kwĩka ũkunĩkĩli. Na mavinda amwe nĩmatonya kũkwata ũvoo mateĩ naw’o ũkonetye ũtwi meĩ maneeka. Vekala ũu, ethĩwa mo nĩ andũ menyivĩtye na matomaa vamwe, maikaleaa kũvĩndũa ũtwi ũsu maikĩa kwasya ndaĩa yoo. Maĩle kwĩthĩwa meyũmbanĩtye kwona maũndũ kwa nzĩa ĩngĩ, na kũvĩndũa motwi amwe mekĩte ĩla makwata kĩtumi kĩseo kya kwĩka ũu. Nũseo o naitũ tũkaatĩĩa ngelekany’o yoo ũndũnĩ ũsu. Kwĩka ũu nĩkũtumaa kĩkundi kĩkala na mũuo na kĩte na kĩthokoany’o.—Meko 6:1-4.
ĨKA KĨLA WATW’A
17. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya twĩke motwi maseo?
17 Motwi amwe methĩawa me maito kwĩ angĩ. Motwi ala maito nĩmendaa mũndũ avoye na aimasũanĩa mũno, na ũu no ũkue ĩvinda. Kwa ngelekany’o, ũtwi ũmwe mũito Aklĩsto amwe makomanaa naw’o nĩ kũnyuva ethĩwa nĩmeũtwaana kana maitwaana, na ethĩwa nĩmeũtwaana, nũũ ũla meũtwaa. Na ũtwi ũngĩ mũito na ũtonya kũetee mũndũ moathimo maingĩ nĩ kũtw’a esakũa ũthũkũmi wĩva wa ĩvinda yonthe na eĩka ũu ĩndĩĩ. Ĩla tũkwĩka motwi ta asu nũseo tũkaĩkĩĩa vyũ kana Yeova nĩwe ũtonya kũtũnenga ũtao ũla mũseo. (Nth. 1:5) Kwoou nĩ ũndũ wa vata mavindanĩ ta asu tũkasoma Mbivilia nũndũ nĩyo ĩtonya kũtũnenga ũtao ũla mũseo vyũ na tũimũvoya Yeova atũtetheesye. O na ĩngĩ, tũyaĩle kũlwa kana Yeova nũtonya kũtũtetheesya twĩthĩwe na nguma itonya kũtuma twĩka motwi mosanĩte na kwenda kwake. Kwoou ĩla wĩ na motwi ma vata waĩle kwĩka, ĩkũlasye makũlyo ta aa: ‘W’o ũtwi ũla ngwĩka nũkwonany’a kana nĩnĩmwendete Yeova? Nũũtuma mũsyĩ witũ wĩthĩwa na ũtanu na mũuo? Na nũkwonany’a kana nĩ wũmĩĩsyo na tei?’
18. Nĩkĩ Yeova wendaa twĩyĩkĩe motwi ne ithyĩ ene?
18 Yeova ndatũlasimĩthasya tũmwende kana tũmũthũkũme. Ũsu nĩ ũtwi twaĩle kwĩyĩkĩa ithyĩ ene. Nũndũ nũtũnengete ũthasyo wa kwĩnyuvĩa, we nũnengae ndaĩa kĩanda kĩla twĩ nakyo kya ‘kwĩnyuvĩa’ ithyĩ ene ethĩwa nĩtũũmũthũkũma kana tũimũthũkũma. (Yos. 24:15; Mũta. 5:4) Ĩndĩ we nĩwendaa twĩanĩsye motwi ala tweeka tũtongoew’e nĩ Ndeto yake. Tweethĩwa na mũĩkĩĩo nthĩnĩ wa nzĩa ya Yeova ya kwĩka maũndũ na twaĩkĩĩa myolooto ĩla ũtũnete, tũkeekaa motwi maseo. Kĩu kĩkoonanasya twĩ alũmu nzĩanĩ sitũ syonthe.—Yak. 1:5-8; 4:8.


text:
Ngewa ya 31: Mose na Aluni Kwonana na Valao
YĨLA Mose wasyokie Misili, nĩwatavisye Aluni mwana-a-inyia ũvoo w’onthe ĩũlũ wa ila syama. Na yĩla Mose na Aluni moonisye Aisilaeli syama isu, andũ onthe maĩkĩĩa kana Yeova e vamwe namo.
Na ĩndĩ Mose na Aluni maenda makamwone Valao. Namo mamwĩa: ‘Ũũ nĩw’o Yeova Ngai wa Isilaeli ũnũkwasya, “Lekya andũ makwa mathi kyalo kya mĩthenya ĩtatũ, nĩ kana makanthembee weũnĩ.”’ Ĩndĩ Valao asũngĩa: ‘Nyie ndimwĩsĩ Yeova. Na ndilekya Aisilaeli mathi.’
Valao nĩwathilĩkile nũndũ andũ nĩmendaa kũtia wĩa nĩ kana makamũthaithe Yeova. Kwoou amathũkũmĩthya na vinya mũno vyũ. Na Aisilaeli matalĩla Mose mavĩtyo nũndũ wa ũthũku ũla meekawa, na Mose eew’a kyeva. Ĩndĩ Yeova amwĩa ndakamake. Nake asya, ‘Ngatuma Valao alekya andũ makwa mathi.’
Na Mose na Aluni mathi makonane na Valao ĩngĩ. Na ĩvinda yĩu nĩmeekie kyama. Aluni ekisye ndata yake nthĩ, nayo yatw’ĩka nzoka nene. Ĩndĩ andũ oĩ ma Valao o namo mekya ndata syoo nthĩ na syatw’ĩka nzoka. Ĩndĩ, kwasisya! Nzoka ya Aluni nĩkũmelya nzoka sya andũ asu oĩ. O na kũilyĩ ũu, Valao ndaalekya Aisilaeli mathi.
Kwoou ĩvinda nĩyavikie ya Yeova kũmanyĩsya Valao ĩsomo. We nĩwĩsĩ eekie ũu ata? Aetie mothĩny’o 10, kana monyamasyo manene mũno ĩũlũ wa nthĩ ya Misili.
Ĩtina wa maingĩ ma mothĩny’o asu, Valao nĩwatũmanaa Mose na aimwĩa: ‘Vetanga ũthĩny’o ũũ, nakwa nĩngũlekya Aisilaeli mathi.’ Ĩndĩ ũthĩny’o wavetangwa, Valao nĩwalyũlaa mesilya. Ndeetĩkĩlaa kũmalekya mathi. Ĩndĩ, mũminũkĩlyonĩ, ĩtina wa ũthĩny’o wa 10, Valao nĩwalekilye Aisilaeli mathi.
We nĩwĩsĩ kĩla ũmwe wa mothĩny’o asu 10? Alyũla kathangũ kaa ngalĩko ĩsu ĩngĩ na ekai ĩndĩ twĩmanyĩsye ĩũlũ wamo.
Kuma 4:27-31; 5:1-23; 6:1-13, 26-30; 7:1-13.
Makũlyo
- Syama ila Mose na Aluni meekie, syatumie Aisilaeli meka ata?
- Mose na Aluni meeie Valao ata, nake Valao amasũngĩie ata?
- O tondũ kwonanĩtw’e vaa visanĩ, kweekĩkie ata yĩla Aluni wekisye ndata yake nthĩ?
- Yeova asomethisye Valao ĩsomo ata, nake Valao eekie ata?
- Kweekĩkie ata ĩtina wa ũthĩny’o wa ĩkũmi?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 4:27-31 na 5:1-23.
Valao endaa kwonany’a ata yĩla waisye ũũ: “Ndimwĩsĩ Yeova”? (Kuma 5:2; 1 Sam. 2:12; Alo. 1:21)
- Soma Kuma 6:1-13, 26-30.
Nĩ kwa nzĩa myaũ Yeova ũtaaeka amanyĩke nĩ Avalaamu, Isaka na Yakovo? (Kuma 3:13, 14; 6:3; Mwa. 12:8)
Kũmanya kana Yeova nĩwatũmĩie Mose, o na vala Mose eew’aa ateanĩe kũtethya wĩa ũla wanengiwe, kwaĩle ũtuma twĩw’a ata? (Kuma 6:12, 30; Luka 21:13-15)
- Soma Kuma 7:1-13.
Yĩla Mose na Aluni matavisye Valao kwa ũkũmbaũ motw’ĩo ma Yeova, maiĩie athũkũmi ma Ngai ma ũmũnthĩ ngelekany’o myaũ? (Kuma 7:2, 3, 6; Meko 4:29-31)
Yeova oonanisye ata kana ena ũtonyi mwingĩ kũthonoka ngai sya Misili? (Kuma 7:12; 1 Mav. 29:12)


text:
MŨSYAĨĨSYA Na. 6 2017 | Mũthĩnzĩo Ũla Mũseo Vyũ Nĩ Wĩva?
WE WĨ NA WONI MWAŨ?
Mũnengani ũla mũnene vyũ wa mĩthĩnzĩo nũũ?
‘Kĩla kũnengwa kũseo na kĩla kũnengwa kwĩthĩanu nĩkumaa ĩũlũ, kũtheeaa kuma kwa Ĩthe wa syeni.’—Yakovo 1:17.
Ĩkaseti yĩĩ ya Mũsyaĩĩsya nĩyĩũtũtetheesya kũtũngaa mũvea kwondũ wa mũthĩnzĩo ũla mũseo vyũ kuma kwa Ngai.
COVER SUBJECT
“Ndyaĩ Naanengwa Mũthĩnzĩo Ũseũvĩte Ũu”
We no wende kũnengwa kana kũnenga andũ mũthĩnzĩo ũtonya kũtanĩthya?
COVER SUBJECT
Kũmantha Mũthĩnzĩo Ũla Mũseo Vyũ
Kũmantha mũthĩnzĩo ũtonya kwendeesya mũndũ ũngĩ ti ũndũ wĩ laisi. Vate nzika, ũla ũkũnengwa mũthĩnzĩo nĩwe ũtonya kũtuma mũthĩnzĩo woneka wĩ wa vata.
COVER SUBJECT
Mũthĩnzĩo Ũla Mũseo Vyũ Nĩ Wĩva?
Katĩ wa mĩthĩnzĩo yonthe ĩla Ngai ũnengete andũ, ve ũmwe mũnene vyũ kwĩ yonthe.
We Yesũ Ailyĩ Ata?
Kwa myaka maana maingĩ, asoli aingĩ ma mavisa nĩmethĩĩtwe maisola Yesũ. Ĩndĩ Maandĩko monanasya Yesũ ailyĩ ata?
Kwĩthĩwa na Woni Waĩle Ĩũlũ wa Mavĩtyo
Twĩthĩwe twĩ na ũkũũ wĩana ata kana twĩ na ũmanyi wĩana ata, ithyonthe nĩtũvĩtasya. Ĩndĩ tũtonya kwĩka ata ĩla twavĩtya?
Nĩkĩ kwĩ Mbivilia Mbingĩ Mũno?
Ve ũndũ ũmwe mũnene ũtonya ũkũtetheesya kũelewa kĩtumi kya kũalyũla Mbivilia syĩ kĩvathũkany’o.
Mo Aklĩsto Nĩmaĩle Kũtanĩa Kĩlisimasi?
Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, ala maĩ vakuvĩ na Yesũ nĩmatanĩaa Kĩlisimasi?
Mbivilia Ĩmanyĩasya Ata?
Andũ aingĩ nĩmakĩaa ĩla meew’a ndeto Ali–Maketoni, ĩndĩ Ali–Maketoni nĩ kyaũ?
Maũndũ angĩ Monanĩtw'e Kĩsesenĩ
Nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova Itatanĩaa Kĩlisimasi?
Andũ aingĩ nĩmatanĩaa Kĩlisimasi o na kau nĩmesĩ kana ndyumanĩte na Mbivilia. Soma ũmanye nĩkĩ Ngũsĩ sya Yeova itatanĩaa Kĩlisimasi.


text:
Ngewa ya 35: Yeova Ainengane Mĩao Yake
TA MYEI ĩlĩ ũu ĩtina wa kuma Misili, Aisilaeli nĩmavikie Kĩĩmanĩ kya Sinaĩ, kana Olevu. Vau no vo vala Yeova waneeneie na Mose kuma kakuthunĩ kakanĩte mwaki. Aisilaeli mambie maeema vau na mekala vo kwa kavinda.
Na andũ meteele ĩtheo, Mose ambata kĩĩmanĩ. Vau kĩĩmanĩ ĩũlũ, Yeova nĩweeie Mose kana nũkwenda Aisilaeli mamwĩw’e We na maitw’ĩka andũ Make ma mwanya. Yĩla Mose watheeie ĩtheo nĩwatavisye andũ ũndũ Yeova waisye. Namo andũ masya nĩmakamwĩw’aa Yeova, nũndũ nĩmekwenda kũtw’ĩka andũ make.
Yeova ĩndĩ nĩweekie ũndũ ũeni. Nĩwatumie mũthya wa kĩĩma ũtoa syũki, na atuma kwĩthĩwa na kĩtandalĩki kĩnene. Na ĩngĩ aneena na andũ ayasya: ‘Nyie ninyie Yeova Ngai wenyu, ũla wamumisye nthĩ ya Misili.’ Na ĩndĩ ameĩaĩa: ‘Mũikaathaithe Ngai ĩngĩ ate o nyie.’
Ngai nĩwanengie Aisilaeli mĩao ĩngĩ kenda. Andũ maĩ na w’ĩa mũno. Na meea Mose: ‘Neena naitũ we, nĩkwĩthĩwa ithyĩ nĩtũũkĩa ethĩwa Ngai akaneena naitũ nĩtũtonya ũkw’a.’
Ĩtina Yeova eea Mose: ‘Ambata vaa nĩĩ kĩĩmanĩ na ngaũnenga masengea ma mavia ala nĩandĩkĩte mĩao ĩla ngwenda andũ makwate.’ Kwoou Mose ambata ĩngĩ kĩĩmanĩ. Na Mose ekala kũu mĩthenya na motukũ 40.
Ngai aĩ na mĩao ĩngĩ mingĩ ya kũmanenga andũ make. Na Mose amĩandĩka. Ĩngĩ Ngai nĩwamũnengie Mose ala masengea elĩ ma mavia. Ĩũlũ wamo, Ngai mwene nĩwaandĩkĩte mĩao 10 ĩla watavĩtye andũ onthe. Nayo yĩtawa Mĩao Ĩkũmi.
Mĩao ĩsu ĩkũmi nĩ ya vata mũno. Na now’o mĩao ĩngĩ mingĩ ĩla Ngai wanengie Aisilaei ĩilyĩ. Ũmwe wa mĩao ĩsu nĩ: ‘No nginya ũmwende Yeova Ngai waku na ngoo yaku yonthe, na kĩlĩko kyaku kyonthe, na thayũ waku w’onthe, na vinya waku w’onthe.’ Na ũngĩ nĩ: ‘No nginya ũmwende mũtũi waku o tondũ wĩyendete.’ Yesũ Klĩsto Mwana wa Ngai, aisye ĩsu nĩyo mĩao ĩlĩ mĩnene vyũ ĩla Yeova wanengie andũ make Isilaeli. Ĩtina tũkeemanyĩsya ĩũlũ wa Mwana wa Ngai na momanyĩsyo make.
Kuma 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18; Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-6; Alivai 19:18; Mathayo 22:36-40.
Makũlyo
- Ta myei ĩlĩ ĩtina wa kuma Misili, Aisilaeli mambie maeema va?
- Yeova aisye eenda andũ meke ata, na andũ masũngĩie ata?
- Yeova anengie Mose masengea elĩ ma mavia nĩkĩ?
- O vamwe na Mĩao Ĩkũmi, nĩ myamũlo ĩngĩ yĩva Yeova wanengie Aisilaeli?
- Nĩ mĩao ĩlĩ yĩva Yesũ Klĩsto waisye nĩyo mĩnene?
Makũlyo ma kwongeleela
- Soma Kuma 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; na 31:18.
Ndeto ila iandĩkĩtwe nthĩnĩ wa Kuma 19:8 itũtetheeasya ata kũelewa kĩla kyendekaa nĩ kana mũndũ eyumye atw’ĩke Mũklĩsto? (Mt. 16:24; 1 Vet. 4:1-3)
- Soma Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 6:4-6; Alivai 19:18; na Mathayo 22:36-40.
Aklĩsto monanasya ata wendo woo kwa Ngai na kwa mũtũi? (Mko. 6:34; Meko 4:20; Alo. 15:2)


text:
We Ndevili nĩ Kyũmbe?
Ũndũ Mbivilia yaasya
Ĩĩ, Ndevili nĩ kyũmbe. Nĩ kyũmbe kya veva kĩla kyaleile kũmwĩw’a Ngai na nĩ kyo “mũnene wa nthĩ.” (Yoana 14:30; Aeveso 6:11, 12) Mbivilia nĩvuanasya ũndũ Ndevili ũilyĩ kwa kũmwĩta masyĩtwa aa maatĩĩe:
Satani, yĩla yonanasya “Mũvĩnganĩsya.”—Yovu 1:6.
Ndevili, yĩla yonanasya “Mũsukani.”—Ũvuan’yo
Nzoka, ĩsyĩtwa yĩtũmĩĩtwe Mbivilianĩ yĩla yonanasya “Mũkengani.”—2 Akolintho 11:3.
Mũtati.—Mathayo 4:3.
Mũneeni wa ũvũngũ.—Yoana 8:44.
Ti ũthũku wĩ nthĩnĩ wa mũndũ
Andũ aingĩ monaa Satani ta ũthũku wĩ nthĩnĩ wa mũndũ. Ĩndĩ Mbivilia nĩyonanĩtye kana ve ĩvinda yĩmwe Ngai waneenaa na Satani. Ngai nĩ mũlũngalu vyũ, na kwoou vaitonyeka akethĩwa aneenaa na ũthũku wĩ nthĩnĩ wake. (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 32:4; Yovu 2:1-6) O ta ũu, Satani nĩwamũtatie Yesũ, na Yesũ ndethĩawa na naĩ. (Mathayo 4:8-10; 1 Yoana 3:5) Kwoou, Mbivilia nĩyonanĩtye kana Ndevili nĩ kyũmbe, ĩndĩ ti ũthũku wĩ nthĩnĩ wa mũndũ.
Yo nĩtwaĩle kũseng’a nũndũ andũ aingĩ mayĩĩkĩĩaa kana Ndevili nĩ kyũmbe? Aiee, nũndũ Mbivilia nĩyonanĩtye kana Satani atũmĩaa ũvũngũ nĩ kenda eanĩsye wendi wake. (2 Athesalonika 2:9, 10) Nzĩa nene ĩla ũtũmĩaa nĩ kwasya mosũanĩo ma andũ nĩ kana maĩkĩĩe nde vo.—2 Akolintho 4:4.
Maũndũ angĩ mate ma w’o ĩũlũ wa Ndevili
Ũvũngũ: Lũsiva nĩ ĩsyĩtwa yĩngĩ ya Ndevili.
Kĩla kya w’o: Nthĩnĩ wa Mbivilia imwe, ndeto ya Kĩevelania ĩla ĩalyũlĩtwe “Lũsiva” yonanasya “ndata ya mũthenya.” (Isaia 14:12) Mĩsoa ĩla ĩthyũlũlũkĩte mũsoa ũsu yonanĩtye kana ndeto “ndata ya mũthenya” nĩ Asumbĩ ma Mbaviloni ĩla Ngai wesaa kũmyananga nũndũ wa ũng’endu wayo. (Isaia 14:4, 13-20) Ndeto “ndata ya mũthenya” yatũmĩiwe kwondũ wa kũthekeea Asumbĩ asu ĩtina wa Mbaviloni kwanangwa.
Ũvũngũ: Ngai atũmĩaa Satani kũsilĩla andũ.
Kĩla kya w’o: Ndevili nĩ mũmaitha wa Ngai, ĩndĩ ti mũthũkũmi wake. Satani nũmavĩngaa na akamaneenea ũvũngũ athũkũmi ma Ngai.


text:
Ũndũ Mũtwaano wa Kĩklĩsto Ũtonya Kwĩthĩwa wĩ Mũseo
“Kĩla mũndũ wenyu nakyende kĩveti kyake o ũndũ wĩyendete mwene; na kĩveti nĩkĩmũkĩe mũũme.”—AEV. 5:33.
MBATHI: 36, 3
1. O na kau ala meũtwaana nĩmatonya kwĩthĩwa na ũtanu, nĩ kyaũ maĩle kwĩthĩwa mesĩ kana nĩkĩtonya kũmakwata? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.)
ĨLA mũtwawa waumĩla mũthenya wa alũsi na mũtwaani amwona, ũtanu ũla wĩthĩawa vo nĩ mwingĩ mũno. Wendo woo ĩvinda ya kwĩvaany’a wĩthĩawa waingĩvie ũkethĩa yu nĩmeyũmbanĩtye kwĩvĩta mekalany’e me aĩkĩĩku. O na ũu wĩ o vo, nĩmaĩle kwĩka moalyũku nĩ kana mekalany’e nesa mamina kũtwaana. Ndeto ya Ngai nĩnenganĩte ũtao mũseo kwa onthe ala mekwenda kũtwaana, nũndũ Mwambĩlĩlya wa mũtwaano endaa kĩla ũmwe ethĩwe na ũtanu na mũtwaano woo ũyĩthĩwa wĩ mũseo. (Nth. 18:22) Ĩndĩ o na vailyĩ oou, Maandĩko nĩmonanĩtye nesa kana andũ ala matwaana “maitĩa kwĩthĩwa na mathĩna mwĩĩnĩ.” (1 Ako. 7:28) Nĩ kyaũ kĩtonya kũmatetheesya maikaemeewe nĩ mathĩna asu? Na nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma mũtwaano wĩthĩwa wĩ mũseo?
2. Ala matwaanĩte maĩle kwĩthĩwa na mĩthemba yĩva ya wendo?
2 Mbivilia nĩyonanĩtye vata wa kwĩthĩwa na wendo. Ala matwaanĩte nĩmaĩle kwĩthĩwa na wendo mũuu (Kĩkiliki, phi·liʹa). Wendo ũla wĩthĩawa katĩ wa mũndũũme na mũndũ mũka (eʹros) nũtumaa mũtwaano wĩthĩwa na ũtanu, naw’o wendo katĩ wa andũ ma mũsyĩ (stor·geʹ) nĩ wa vata mũno ĩla mesa kwĩthĩwa na syana. Ĩndĩ wendo ũla wĩthĩawa ũtongoew’e nĩ myolooto (a·gaʹpe) nĩw’o ũtumaa mũtwaano wĩthĩwa wĩ mũseo. Mũtũmwa Vaulo aisye ũũ ĩũlũ wa wendo ũsu: “Kĩla mũndũ wenyu nakyende kĩveti kyake o ũndũ wĩyendete mwene; na kĩveti nĩkĩmũkĩe mũũme.”—Aev. 5:33.
MAŨNDŨ ALA KĨLA ŨMWE WAĨLE KWĨANĨSYA NTHĨNĨ WA MŨTWAANO
3. Andũ ala matwaanĩte maĩle kwĩthĩwa mendanĩte ata?
3 Vaulo aandĩkie atĩĩ: “Aũme, endai iveti syenyu, o ũndũ Klĩsto wendie ĩkanisa, na enengane mwene kwondũ wayo.” (Aev. 5:25) Nĩtwaĩle kũatĩĩa ngelekany’o ĩsu ya Yesũ kwa kwendana o tondũ we watwendie. (Soma Yoana 13:34, 35; 15:12, 13.) Kwoou, ala matwaanĩte nĩmaĩle kwendana mũno ũkethĩa kĩla ũmwe no akw’e kwondũ wa ũla ũngĩ. Ĩla mathĩna maito maumĩla mũtwaanonĩ andũ nĩmatonya kwĩw’a ta mate na wendo ũsu. O na ũu wĩ o vo, wendo ũla wĩtawa a·gaʹpe “nũvw’ĩkaa maũndũ onthe, nĩwĩtĩkĩlaa maũndũ onthe, nĩwĩkwatasya maũndũ onthe, nĩwũmĩĩasya maũndũ onthe.” O na ĩngĩ, “wendo ndũnyivaa o na ĩndĩĩ.” (1 Ako. 13:7, 8) Ĩla andũ matwaanĩte na mamũkĩaa Ngai malilikana kana nĩmeevĩtie kwendana na kwĩthĩwa me aĩkĩĩku mũtwaanonĩ woo, ũu no ũmatetheesye kũatĩĩa myolooto ya Yeova ĩla mekũkitana na mathĩna ala maumĩla.
4, 5. (a) Nĩ maũndũ meva maĩle kwĩanĩw’a nĩ mũndũũme ũla ũtwaanĩte? (b) Kĩveti kyaĩle kwĩthĩwa na woni mwaũ ĩũlũ wa ũkũmũ wa mũũme? (c) Nĩ moalyũku meva mwana-a-asa ũmwe na mũka meethĩie no mekaa?
4 Vaulo nĩwaeleisye ĩũlũ wa maũndũ ala kĩla ũmwe waĩle kwĩanĩsya mũtwaanonĩ. Aandĩkie atĩĩ: “Inyw’ĩ iveti, ĩnyivĩsyei aũme menyu ta mwĩnyivĩsye Mwĩaĩi. Nũndũ mũndũ mũũme nĩ mũtwe wa kĩveti, o tondũ Klĩsto nake nĩ mũtwe wa ĩkanisa.” (Aev. 5:22, 23) Mũvango ũsu ndwonanasya kana kĩveti ti kya vata mũtwaanonĩ. Ĩndĩ ũkĩtetheeasya kwĩanĩsya ũndũ ũla Ngai wendaa iveti sianĩsye. Ngai aisye ũũ: “Ti ũseo mũndũ [Atamu] ethĩwe e weka; nĩngũmũmbĩa mũtetheesya ũmwaĩle.” (Mwa. 2:18) Mũndũũme Mũklĩsto ũtwaanĩte aĩle kũtũmĩa ũkũmũ wake kwa nzĩa ya wendo o tondũ Klĩsto, ũla nĩ “mũtwe wa ĩkanisa,” wĩkaa. Eeka ũu kĩveti kĩkeew’aa kĩ kĩanĩe na kĩikew’aa wĩ ũndũ wĩ vinya kũmũnenga ndaĩa, kũmũkwata mbau, na kũmwĩnyivĩsya.
5 Mũndũ mũka ũmwe wĩtawa Cathy [1] aisye kana yaĩ no nginya eke moalyũku mana ĩtina wa kũtwawa. Aisye atĩĩ: “Ĩla ndaĩ mũtwae namanyĩĩte kwĩthĩnĩkĩa na neekaa maũndũ kwosana na ũndũ nĩvangĩĩe. Kwoou natwawa yaĩ no nginya nĩmanyĩsye kũmwĩthukĩĩasya mũemewa. Ũsu ndwĩthĩĩtwe wĩ ũndũ laisi, ĩndĩ nũndũ wa kwĩka maũndũ kwosana na myolooto ya Yeova nĩtwendene mũno.” Nake mũũme wake, Fred, aĩtye atĩĩ: “Kuma tene ndwaĩ ũndũ wĩ laisi kwakwa kwĩka motwi. Kwoou ĩla natwaanie waĩ ũndũ wĩ vinya kwĩka motwi kwondũ wa andũ elĩ. Ĩndĩ ve maũndũ mandetheesye ũndũnĩ ũsu, namo nĩ kũmũvoya Yeova andongoesye na kwĩthukĩĩsya mawoni ma kĩveti kyakwa. Yu twĩkaa maũndũ twĩ na ngwatanĩo vyũ!”
6. Ĩla mathĩna maumĩla mũtwaanonĩ, wendo ũtonya ata kwĩthĩwa “wovano wa wĩanĩu”?
6 Nĩ kana mũtwaano wĩthĩwe wĩ mũlũmu, ala matwaanĩte nĩmaĩle kũmanya kana kĩla ũmwe woo nĩwĩkaa mavĩtyo. Kwoou nĩ ũndũ wa vata “kũmĩĩasya ũmwe kwa ũla ũngĩ, na kũekeanĩa ene kwa ene.” O tondũ twoona, elĩ nĩmatonya kũvĩtya. Ĩndĩ ĩla ũu weethĩwa, no matũmĩe mwanya ũsu kwĩmanyĩsya kumana na mavĩtyo moo, kũekeanĩa, na maieka wendo katĩ woo wĩthĩwe “wovano wa wĩanĩu.” (Ako. 3:13, 14) Ũndũ ũngĩ nĩ kana “wendo nĩwũmĩĩasya, na nĩwĩkaa moseo; . . . na ndũtalĩlaa ũthũku.” (1 Ako. 13:4, 5) Ethĩwa nĩmaema kũeleanwa nĩmaĩle kũmina ũndũ ũsu mĩtũkĩ ũndũ vatonyeka. Kwoou Aklĩsto ala matwaanĩte nĩmaĩle kũtata kũmina thĩna o na wĩva katĩ woo mũthenya ũtanathela. (Aev. 4:26, 27) Kwasya, “Nĩ vole nĩngũvĩtĩsye,” nĩ ũndũ wendaa mũndũ ethĩwe na wĩnyivyo na ũkũmbaũ. Ĩndĩ kwĩka ũu nĩkũtetheeasya mũno kũmina mathĩna na kũtuma andũ ala matwaanĩte mendana mũno.
WENDO NA ŨUU NĨ SYA VATA MŨNO
7, 8. (a) Mbivilia ĩnengete andũ ala matwaanĩte ũtao wĩva ĩũlũ wa kũmanyana kĩ-mwĩĩ? (b) Nĩkĩ andũ ala matwaanĩte maĩle kwĩkalany’a kwa wendo na ũuu?
7 Mbivilia nĩnenganĩte ũtao mũseo ũla ũtonya kũtethya ala matwaanĩte methĩwe na woni waĩle ĩũlũ wa kũmanyana kĩ-mwĩĩ. (Soma 1 Akolintho 7:3-5.) Nĩ ũndũ wa vata mũndũ na mũka kũsũanĩa ĩũlũ wa mavata ma ngoonĩ ma kĩla ũmwe. Ethĩwa mũndũũme ndekalanasya na kĩveti kyake kwa wendo na kwa ũuu, nĩvatonyeka kĩveti kĩu kĩkaemwa nĩ kũtanĩa kũmanyana kĩ-mwĩĩ. Aũme ala matwaanĩte meĩtwe mekalanasye na iveti syoo “kwĩanana na ũmanyi.” (1 Vet. 3:7) Kũmanyana kĩ-mwĩĩ ti ũndũ waĩle kũlasimĩthw’a mũndũ ĩndĩ nĩ ũndũ mũndũ waĩle kwĩka kwa ngenda. Mavinda maingĩ wendi wa mũndũũme wa kwenda kũmanyana kĩ-mwĩĩ wũkĩlaa mĩtũkĩ kũte wa mũndũ mũka. Ĩndĩ nũseo ĩvinda yĩla mũndũ na mũka matw’a kũmanyana kĩ-mwĩĩ yĩkethĩwa ne ĩvinda yĩla elĩ me na wendi ũsu.
8 Mbivilia ndĩwetete ĩmwe kwa ĩmwe ĩũlũ wa maũndũ ala mũndũ na mũka matonya kwĩka nĩ kana monany’e wendo mbee wa matanamba kũmanyana kĩ-mwĩĩ na ĩla meũmanyana kĩ-mwĩĩ. Ĩndĩ nĩwetete maũndũ makonanĩtye na kwonany’a wendo ũsu. (Wa. 1:2; 2:6) Aklĩsto ala matwaanĩte nĩmaĩle kwĩkalany’a kwa wendo na ũuu.
9. Nĩkĩ ti ũseo kwendeew’a nĩ mũndũ ũtatwaanĩte nake?
9 Ethĩwa nĩtũmwendete Ngai na tũkamwenda mũtũi witũ mũno, tũiketĩkĩlya ũndũ o na ũmwe ũtume mũtwaano wanangĩka. Mĩtwaano ĩmwe nĩyĩthĩĩtwe na thĩna kana o na ĩkanangĩka nũndũ ũmwe katĩ wa ala matwaanĩte e na kĩmanyĩo kya kwĩloela mavisa ma ũlaalai. Kwĩthĩwa ũyendeew’a nĩ mavisa ta asu kana kwendeew’a nĩ mũndũ ũtatwaanĩte nake nĩ maũndũ waĩle kwĩvathana namo vyũ. O na nĩwaĩle kwĩvathana vyũ na kũthaũkĩa mũndũ ũtatwaanĩte nake, nũndũ ũu wonanasya ndwendete ũla ũtwaanĩte nake. Kũmanya kana Ngai nĩwĩsĩ mosũanĩo maitũ na meko maitũ no kũtume tũtata ũndũ tũtonya tũmwendeesye na tũyĩkala twĩ atheu methonĩ make.—Soma Mathayo 5:27, 28; Aevelania 4:13.
ĨLA VEETHĨWA MATHĨNA NTHĨNĨ WA MŨTWAANO
10, 11. (a) Kũthasya mũtwaano kwongelekete ata? (b) Mbivilia yaĩtye ata ĩũlũ wa kũtaanĩsya? (c) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya ala matwaanĩte maikasembee kũtaanĩsya?
10 Ethĩwa mũtwaano nĩwaendeea kwĩthĩwa na mathĩna maito, kĩu no kĩtume ũmwe wa asu matwaanĩte kana o elĩ matw’a kũtaanĩsya kana kũthasya mũtwaano. Nthĩnĩ wa nthĩ imwe, mbee wa nusu ya andũ ala matwaana nĩmathaasya mũtwaano woo. Ũndũ ũsu ndwĩthĩawa mũno kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto. Ĩndĩ mĩtwaano ya andũ ma Ngai nĩyĩsĩte kũlika mathĩna maingĩ na ũsu ti ũndũ waĩle kũvũthĩĩw’a.
11 Mbivilia ĩnenganĩte ũtao ũũ: “Mũndũ mũka ndakamũlee mũũme, (ĩndĩ ethĩwa nũnũũthi, nĩeyĩkalye ate mũtwae, kana ethĩwa ti ũu, ew’ane na mũũme wake;) na mũũme ndakamũlee mũka wake.” (1 Ako. 7:10, 11) Kũtaanĩsya kũyaĩle kwoswa ta ũndũ wa ngũĩ. O na kau kũtaanĩsya nĩkũtonya kwoneka ta kũtonya kũmina mathĩna ala maumĩla, mavinda maingĩ ũu ũtumaa mathĩna mongeleka. Yesũ amina kũweta kana Ngai aisye mũndũũme akatia ĩthe na nyinyia na ailũmany’a na mũka, asyokie asya: “Ala Ngai ũlũmanĩtye ĩndĩ, mũndũ ndakaamataan’ye.” (Mt. 19:3-6; Mwa. 2:24) Ũndũ ũsu wonanasya kana mũndũ na mũka mayaĩle kũtaanĩsya nũndũ makeka ũu methĩwa ‘mataanany’a ala Ngai ũlũmanĩtye.’ Yeova onaa ala matwaanĩte maĩle kwĩkalany’a thayũnĩ woo w’onthe. (1 Ako. 7:39) Kũmanya kana ala matwaanĩte makaumya ũtalo mbee wa Ngai nĩkwaĩle kũtuma mekĩa kĩthito kũmina mĩtũkĩ mathĩna ala maumĩla nĩ kenda maũndũ maikese kũthũkĩĩa.
12. Nĩ thĩna ta wĩva ũtonya kũtuma mũndũ enda kũtaanĩsya na mũũme kana mũka?
12 Mũtwaano nũtonya kũlika thĩna ethĩwa ala matwaanĩte meekwatĩtye kana mũtwaano woo ndũkaaĩthĩwa na mathĩna. Ethĩwa andũ nĩmatwaana na meethĩa mũtwaano woo ndwĩ na ũtanu ũla meekwatasya makeethĩwa naw’o, nĩmatonya kũkw’a ngoo, kana ũmwe woo akona ta weekie kũkengwa, o na nĩmatonya kũthatanĩa. Ũndũ ũngĩ nĩ kana, nũndũ vai mũndũ wĩw’aa ta ũla ũngĩ na tũeetwe kĩvathũkany’o, mathĩna nĩmatonya kũlika. O na mathĩna no maumĩle nũndũ wa mĩtũmĩĩle ya mbesa, athoni na andũ ma kwa mũũme, kana nzĩa ila matonya kũtũmĩa kũea syana syoo. Ĩndĩ Aklĩsto aingĩ nĩmaĩlĩte kũkathwa nĩkwĩthĩwa mo nĩmakwatĩanĩaa na makamina mathĩna onthe ta asu nũndũ wa kũmwĩkwatya Ngai amatongoesye.
13. Nĩ itumi syĩva nzeo itonya kũtuma ala matwaanĩte mataanĩsya?
13 Mavinda amwe ala matwaanĩte no methĩwe na itumi nzeo sya kũtaanĩsya. Maũndũ amwe maito matonya kũtuma andũ mataanĩsya nĩ ta aa: ethĩwa mũndũũme nĩwalea na ngũlũ kwĩanĩsya mavata ma andũ make, ethĩwa ve ũmwe ũkũũmĩw’a mũno kĩ-mwĩĩ, kana ethĩwa ve ũmwe wĩ mũisyonĩ vyũ kĩ-veva. Aklĩsto ala me na thĩna mũnene mũtwaanonĩ woo nĩmaĩle kwona atumĩa mamatetheesye. Atumĩa nĩ ana-a-asa me na ũmanyi na kwoou no matetheesye ala matwaanĩte makamanya kũatĩĩa ũtao ũla wĩ Ndetonĩ ya Ngai. Kĩndũ kĩngĩ kĩtonya kũtũtetheesya kũmina mathĩna nĩ kũmũvoya Yeova atũnenge veva wake, atũtetheesye tũatĩĩe ũtao wa Mbivilia, na aitũtetheesya twĩthĩwe na ũla ũsyao wa veva.—Aka. 5:22, 23. [2]
14. Nĩ ũndũ wĩva Mbivilia ĩtavĩtye Aklĩsto ala matwaanĩte na andũ mate Ngũsĩ?
14 Kwĩ Aklĩsto amwe methĩawa matwaanĩte na andũ mate athũkũmi ma Yeova. Mbivilia nĩnengete Aklĩsto ta asu itumi nzeo sya kũendeea kwĩkalany’a na ala matwaanĩte namo. (Soma 1 Akolintho 7:12-14.) Mbee, nũndũ wa kwĩthĩwa atwaanĩte na mũndũ mwĩtĩkĩli, ũla ũte mwĩtĩkĩli “nũvathĩkĩte,” kana nũtheetw’e, ethĩwe nĩwĩsĩ ũu kana ndesĩ. Kelĩ, syana ila masyaĩte, Ngai aitalaa ta “ntheu” na kwoou nũtonya kũisũvĩa. Vaulo akũlilye: “Wĩsĩ ata we, kĩveti, kana ũkatangĩĩa mũemeu? kana wĩsĩ ata we, mũũme, kana ũkatangĩĩa mũkau?” (1 Ako. 7:16) Vakuvĩ kĩla kĩkundi wathi nĩwĩthĩaa Mũklĩsto watetheeisye mũka kana mũũme ‘atangĩĩwa.’
15, 16. (a) Mbivilia ĩtaĩte ata Aklĩsto ala matwaĩtwe nĩ aũme matamũthũkũmaa Ngai? (b) Mũklĩsto aĩlĩte kwĩka ata “ethĩwa ũla ũtetĩkĩlĩte nũnũũthi”?
15 Mũtũmwa Vetelo nũtaĩte aka Aklĩsto akamea nĩmenyivĩsye aũme moo, “nĩ kana ethĩwa ve amwe mate ewi ma ĩla ndeto, matonye kwonw’a nĩ mwĩkalĩle wa iveti syoo vate ĩla ndeto; makyona mwĩkalĩle wenyu mũtheu wĩ na w’ĩa.” Kĩveti kyeethĩwa na “veva wa wĩnyivyo na wa ũuu, ũla wĩ vata mũno mbee wa Ngai,” no kĩtetheesye mũũme nesa vyũ akambĩĩa kũmũthaitha Yeova kũte ũndũ kĩkwĩsaa kũmũtetheesya takeka kĩtindĩaa kũmũtavya ĩũlũ wa mũĩkĩĩo wa Kĩklĩsto.—1 Vet. 3:1-4.
16 Ĩndĩ vaĩle kũthi ata ũla ũte Ngũsĩ atw’a we nũkũtaanĩsya na mũka kana mũũme? Mbivilia ĩsũngĩĩte ũũ: “Ethĩwa ũla ũtetĩkĩlĩte nũnũũthi, nathi: mwana-a-asa kana mwĩĩtũ-a-asa ti ngombo maũndũnĩ mailyĩ ũu: ĩndĩ Ngai nũtwĩtĩte twĩkalae na mũuo.” (1 Ako. 7:15) Mbivilia ndĩkwasya kana vathi ũu ũla Mũklĩsto no atwaane na ũngĩ. Kĩla ĩkũweta nĩ kana Mũklĩsto ndaĩle kũlasimĩthya ũla ũte mwĩtĩkĩli ekale ethĩwa nĩwenda kũthi. Nĩkĩ kĩtumi? Nũndũ kũtaanĩsya no kũmaetee mũuo. O na Mũklĩsto ũla watiwa no ekale ekwatĩtye kana mũthenya ũmwe mũka kana mũũme akamũsyokea e na wendi wa kũlũlũmĩĩlya mũtwaano woo. Na no kwĩthĩwa mũthenya ũmwe akatw’ĩka Ngũsĩ.
KĨLA KYAĨLE KWĨTHĨWA KĨ KYA VATA VYŨ MŨTWAANONĨ
17. Nĩ ũndũ wĩva ala matwaanĩte maĩle kũeka wĩthĩwe new’o wa vata vyũ?
17 Tũtwĩe mũthyanĩ vyũ wa ‘mĩthenya ya mũminũkĩlyo,’ ĩla yĩ na “mavinda ma mũisyo.” (2 Tim. 3:1-5) Ĩndĩ tweethĩwa na ngwatanĩo ndũmu na Yeova, tũkeethĩawa tũtonya kũsinda matatwa ma nthĩ ĩno. Vaulo aandĩkie atĩĩ: ‘Ĩvinda nĩ ĩkuvĩvye mũno.’ Na ĩndĩ asya: ‘Kuma yu, ala me na aka nĩmethĩwe ta mataĩ; na ala metethasya na syĩndũ sya nthĩ, nĩmethĩwe ta matasyĩkwatasya mũno.’ (1 Ako. 7:29-31) Ĩla Vaulo waisye ũu ndatavasya andũ kana maĩle kũeka kũũngana na ala matwaanĩte namo. Ĩndĩ ameaa kana nĩkwĩthĩwa ĩvinda nĩ ĩkuvĩvye mũno, maaĩlĩte kũeka ũthaithi wa Yeova wĩthĩwe new’o ũndũ ũla wa vata vyũ.—Mt. 6:33.
18. Nĩkĩ no twasye kana Aklĩsto ala matwaanĩte no mekale me atanu na mũtwaano woo ũiendeea nesa?
18 Aklĩsto ala matwaanĩte no mekale me atanu na no maendeee nesa o na kũtw’ĩka ĩvinda yĩĩ tũĩ nĩ ĩthũku na mĩtwaano mingĩ nĩyanangĩkĩte. Vate nzika, “ala Ngai ũlũmanĩtye” no maendeee kwĩkala malũmanĩtye ethĩwa nĩmekũendeea kwĩthĩwa me ngwatanĩo na andũ ma Yeova, nĩmekũatĩĩa ũtao wa Maandĩko, na ethĩwa nĩmekũeka veva mũtheu wa Yeova ũmatongoesye.—Mko. 10:9.


text:
Endeea Kũng’ang’ana Ũkwate Moathimo ma Yeova
“Nĩwakĩlan’ya vinya na Ngai na ĩngĩ na andũ, na wakĩlya vinya.”
MBATHI: 23, 38
1, 2. No nginya athũkũmi ma Yeova mang’ang’ane na maũndũ meva?
KUMA ĩvindanĩ ya Aveli kũvika ĩvindanĩ yĩĩ yitũ, athaithi ala aĩkĩĩku ma Yeova methĩĩtwe maing’ang’ana mũno. Mũtũmwa Vaulo aandĩkĩie Aklĩsto Aevelania ĩũlũ wa ũndũ ‘moomĩĩsye ũkĩlany’onĩ mũnene wa mathĩna’ nĩ kana Yeova amende na aimaathima. (Aevl. 10:
2 Mbee vyũ, nĩtũkĩlanasya vinya na Satani na nthĩ ĩno yake nthũku. (Aev. 6:
3. Ngai atũmanyĩasya ata nĩ kana tũkite amaitha maitũ?
3 Ĩkũlyo nĩ atĩĩ: Nĩvatonyeka tũkasinda masindanonĩ asu metete ũu? Nĩvatonyeka, ĩndĩ no nginya tũkite mũno. Mũtũmwa Vaulo eeyĩelekanilye na mũndũ wĩ ĩthaũnĩ ya ngundi asya: “Nĩkasya ngundi, ndeũkũna vathei.” (1 Ako. 9:
4. Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũikasindwe nĩ ũthũku?
4 Amaitha maitũ nĩmatonya kũtũkita ĩla tũtataĩĩe na maitũvalũkya ĩla tũte na vinya, na kwoou no nginya twĩkalae twĩ metho kĩla ĩvinda. Mbivilia ĩtũkanĩtye ĩkatwĩa: “Mũikakĩlw’e vinya nĩ ũthũku, ĩndĩ kĩlyai ũthũku vinya na ũseo.” (Alo. 12:21) Ndeto ii, “Mũikakĩlw’e vinya nĩ ũthũku,” nitwĩkĩĩte vinya nũndũ syĩtwony’a kana nĩ ũndũ ũtonyeka tũkasinda ũthũku. No tũsinde ũthũku twaendeea kũwũkita. Ĩndĩ tũkaeka kwĩkala twĩ metho na tũkaeka kũkita, no tũsindwe nĩ Satani, nthĩ ĩno yake nthũku, na mĩĩ ĩno yitũ yĩ na naĩ. Mwa ndũkaaĩtĩkĩlye Satani atume ũleela na kũsindwa!
5. (a) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya tũendeee kũng’ang’ana nĩ kana tũathimwe nĩ Ngai? (b) Twĩneenea andũ meva mawetetwe Mbivilianĩ?
5 Ethĩwa ala mekũkita nĩmeenda kũsinda, mayaĩle kũlwa nĩkĩ maendeee kũkita kaũ ũsu. Nĩ kana maathimwe nĩ Ngai na aimetĩkĩla, nĩmaĩle kwĩkalaa malilikene watho ũũ wa Ngai tũsomaa ĩandĩkonĩ ya Aevelania 11:6: “Ũla wũkaa kwa Ngai mũvaka etĩkĩle kana e vo, na ĩngĩ kana nũmanengae ĩtuvi ala mamũmanthaa.” Ndeto ya Kĩkiliki ĩla ĩalyũlĩtwe “mamũmanthaa” ĩandĩkonĩ yĩu nĩtũmĩawa kwonany’a mũndũ ũkwĩthing’ĩĩsya mũno na ũkwĩkĩa kĩthito kingĩ vyũ. (Meko 15:17) Maandĩko nĩmatũnengete ngelekany’o nzeo mũno sya aũme na aka amwe mething’ĩĩisye mũno mamanthe ũathimo wa Yeova. Kwa ngelekany’o, ve mavinda Yakovo, Lakeli, Yosevu, na Vaulo maitavĩwe nĩ maũndũ, ĩndĩ ngelekany’o yoo nĩyaĩkĩĩthisye vyũ kana mũndũ omĩĩsya nũathimawa mũno. Tũtonya kũatĩĩa ata ngelekany’o ya andũ asu ana mang’ang’anie mũno?
WŨMĨĨSYO NŨETAE MOATHIMO
6. Nĩ kyaũ kyatetheeisye Yakovo omĩĩsya, na ĩtina atuviwe ata? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 8.)
6 Kĩla kyatetheeisye mũthũkũmi ũmwe wa tene wa Ngai weetawa Yakovo aendeee kũng’ang’ana na ayũmĩĩsya, nĩ kũmwenda Yeova, kũsũvĩa ngwatanĩo yake na Yeova, na kwĩthĩwa na mũĩkĩĩo mũlũmu kana Yeova akaathima nzyawa syake o tondũ wamwathĩte. (Mwa. 28:
7. (a) Nĩ thĩna wĩva mũnene wakwatie Lakeli? (b) Lakeli eekie ata nĩ kana aendeee kũng’ang’ana na ĩtina ayĩsa kũathimwa?
7 Nakyo kĩveti kya Yakovo kĩla kyeetawa Lakeli kyekalaa kyeteele mũno kyone ũndũ Yeova ũkeanĩsya watho ũla wathĩte mũũme wakyo. Ĩndĩ ve thĩna ũmwe kyoonaa ta kĩtesa kũũkĩlya vinya. Lakeli ndaĩ na syana. Ĩvindanĩ yĩu mũndũ mũka kwĩthĩwa ate na syana woonekaa wĩ thĩna mũnene mũno. Kwoou Lakeli aumisye va vinya wa kũendeea kũng’ang’ana na thĩna ũsu wamũtũlaa ngoo na ũtaĩ na ũtonyi wa kũũmina? Mbee Lakeli ndaaĩkya ngoo. Vandũ va ũu, aendeeie kũng’ang’ana na kũvoya na kĩthing’ĩĩsyo kingangĩ. Ĩtina Yeova nĩweewie mboya syake na amũathima na syana. Kwoou ti ũsengy’o kana ĩvinda yĩmwe Lakeli awetie ndeto ii e mũtanu mũno: “Nakĩlan’ya . . . na mokĩlan’yo manene, nakwa nakĩlya.”
8. Nĩ ũndũ wĩva mũmũ wamũkwatie Yosevu kwa ĩvinda ĩasa, na nĩ kwa nzĩa yĩva ũndũ weekie ne ngelekany’o nzeo kwitũ?
8 Vai nzika kana ngelekany’o ĩsu nzeo ya Yakovo na Lakeli nĩyatetheeisye mũno mwana woo ũla weetawa Yosevu amanya ũndũ ũtonya kwĩka akwatwa nĩ matatwa. Ĩla Yosevu waĩ na myaka 17 maũndũ make nĩmaalyũkile vyũ. Ata? Ana-a-ĩthe nĩmamũthooisye ũkombonĩ nũndũ wa kĩwĩu kĩla mamwĩw’ĩaa. Na ĩndĩ e Misili nĩwekiw’e yela mana na avekala myaka mingĩ. (Mwa. 37:
9. Tũtonya kũatĩĩa ata ngelekany’o ya Yakovo, Lakeli, na Yosevu nĩ kana tũkwate ũathimo wa Yeova?
9 Kwasũanĩa ĩũlũ wa ũndũ ũmwe ũendeee kũng’ang’ana naw’o na ũtonya kwĩthwa wĩ ĩtatwa kwaku. Nĩvatonyeka ũkethĩwa ũithĩnw’a mana vate ĩvĩtyo wĩkĩte, kana ũkethĩwa ũimenwa nũndũ wa kwĩthĩwa wĩ kĩvathũkany’o, kana o kũneenewa naĩ. O na ĩngĩ, no kwĩthĩwa ve mũndũ ũkwilĩĩle maũndũ mate ma w’o no ũndũ wa kĩwĩu. Vandũ va kũeka ũsindwe nĩ matatwa asu, lilikana kĩla kyatetheeisye Yakovo, Lakeli, na Yosevu maendeea kũmũthũkũma Yeova me atanu. Ngai nĩwamanengie vinya na amaathima nũndũ kĩla ĩvinda moonaa ngwatanĩo yoo nake yĩ ya vata vyũ. O na nĩmaendeeie kũng’ang’ana na kwĩka maũndũ kwosana na mboya syoo. Kwoou nũndũ twĩ mũthyanĩ vyũ wa mĩthenya ĩno ya mũminũkĩlyo, ve vata mũnenange wa kũendeea kũlũmany’a na wĩkwatyo ũla twĩ naw’o! We nĩwĩyũmbanĩtye ũendeee kũkĩlany’a vinya, kana kwa ndeto ingĩ, ũendeee kwĩthing’ĩĩsya nĩ kana wĩthĩwe na ngwatanĩo nzeo na Yeova?
ĨTHĨWA NA WENDI WA KŨNG’ANG’ANA ŨKWATE MOATHIMO
10, 11. (a) Nĩ maũndũ meva matonya kũtũkwata ũkethĩa no nginya tũng’ang’ane nĩ kana tũathimwe nĩ Ngai? (b) Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya twĩkae motwi maseo na tũivota kwĩkala tũte kũkw’a ngoo na kũvĩngĩĩswa?
10 Nĩ maũndũ meva matonya kũtũkwata ũkethĩa no nginya tũng’ang’ane nĩ kana tũkwate moathimo ma Ngai? Ũndũ ũmwe aingĩ mokitanaa naw’o nĩ mawendi mate maseo. Angĩ namo no nginya mang’ang’ane nĩ kana methĩwe na woni mũseo ĩũlũ wa wĩa wa kũtavany’a. Kana ũtonya kwĩthĩa we mwene ũing’ang’ana na thĩna wa mwĩĩ kana o ũkethĩwa wĩw’aa ta wĩ weka. O na ĩngĩ, tũyaĩle kũlwa kana amwe nĩmang’ang’anĩte mũno nĩ kana maekee mũndũ wamew’ĩthisye woo kana mũndũ wamavĩtĩisye. O na tũkethĩwa tũmũthũkũmĩte Yeova ĩvinda yĩana ata, no nginya ithyonthe tũendeee kũng’ang’ana nĩ kana tũkĩlye vinya maũndũ ala matonya kũtũsiĩĩa kũmũthũkũma Ngai ũla ũtuvaa ala aĩkĩĩku.
11 Kũneena ũla w’o, ti laisi o na vanini kwĩka motwi maseo na kũendeea kwĩkala twĩ Aklĩsto. Na kĩndũ kĩmwe kĩtumaa maũndũ asu methĩwa me vinya kwĩka nĩ ethĩwa ngoo yitũ nĩkũtũsukuma twĩke maũndũ mate maseo. (Yel. 17:9) Ethĩwa nũkwona ta ve vandũ ũtaendeee nesa, ndũkaeme o na vanini kũvoya ũnengwe veva mũtheu. Mboya na veva mũtheu nitonya kũũnenga vinya wĩke maũndũ ala wĩsĩ nĩ maseo na matonya kũtuma ũathimwa nĩ Yeova. Kwoou wamina kũvoya, ĩka kwĩanana na maũndũ ala waweta mboyanĩ. Tata mũno ũsomae kalungu kana ka Mbivilia kĩla mũthenya, na ũimantha ĩvinda ya kwĩmanyĩsya we mwene vamwe na ya kwĩka Ũthaithi wa Mũsyĩ.
12, 13. Aklĩsto amwe elĩ matetheeiw’e ata mokitane na wendi mũthũku?
12 Ve ngelekany’o mbingĩ syonanĩtye ũndũ Ndeto ya Ngai, veva wake, na mavuku maitũ itetheesye Aklĩsto kũsinda mawendi mathũku. Kwa ngelekany’o, mwanake ũmwe wa mũika nĩwasomie kĩlungu kyaĩ na kyongo, “Unawezaje Kushinda Tamaa Mbaya?,” kĩla kyaĩ ĩkasetinĩ ya Amkeni! ya 08/12/2003. Amina kũkĩsoma eekie ata? Aĩtye: “Nĩendeee kũtata nĩeke mosũanĩo mathũku. Ĩla nĩnasomie kĩlungunĩ kyu kana ‘andũ aingĩ maendeee kũng’ang’ana mũnango nĩ kana masinde mosũanĩo asu,’ nĩnĩnamanyie kana ndi weka ĩndĩ ve ana-a-asa aingĩ me na thĩna ta wakwa.” O na ĩngĩ mwanake ũsu nĩwatethekie asoma kĩlungu kyaĩ na kyongo, “Je, Mungu Anakubali Ngono Isiyo ya Asili?,” kĩla kyaĩ ĩkasetinĩ ya Amkeni! ya 08/10/2003. Asoma kĩlungu kyu eethĩie kaĩ kwa andũ amwe ũsu nĩ ta “mwĩw’a mwĩĩnĩ” woo! (2 Ako. 12:7) Ĩndĩ maendeea kũng’ang’ana nĩ kana methĩwe na mwĩkalĩle mũseo, no methĩwe na wĩkwatyo mũseo wa ĩvinda yũkĩte. Mwanake ũsu asyokie asya: “Nũndũ wa kĩtumi kyu, nĩona no nĩtate kwĩkala nĩ mũĩkĩĩku kĩla mũthenya. Nĩmũtũngĩa Yeova mũvea mũno nũndũ wa kũtũmĩa ũseũvyo wake atũtetheesye kwĩkala twĩ aĩkĩĩku kĩla mũthenya ĩvindanĩ yĩĩ ĩthũku.”
13 O na ĩngĩ kwasũanĩa ngelekany’o ya mwĩĩtu-a-asa ũmwe wa Amelika. Mwĩĩtu-a-asa ũsu aandĩkie atĩĩ: “Nĩenda kũmũtũngĩa mũvea mwingĩ nũndũ wa kũendeea kũtũnenga kĩla twĩ na vata nakyo, ĩvindanĩ yĩla yaĩlĩte. Mavinda maingĩ nonaa nĩ ta inyie nandĩkĩwe maũvoo asu. Kwa myaka mingĩ nĩthĩĩtwe ndyũkitana na wendi wa kwĩka ũndũ mũna Yeova ũmenete. Mavinda amwe nĩw’aa ta nĩkya moko na ndieka kũkitana na wendi ũsu. Nĩnĩsĩ kana Yeova e tei na nũekeaa, ĩndĩ nũndũ nĩ na wendi ũsu mũthũku na nĩnĩsĩ nesa ndiũmenete na ngoo yonthe, nĩw’aa ta ndaĩle kwĩw’ĩwa tei nĩ Yeova. Kĩu nĩkĩtumĩte nĩkala ngĩthĩnĩka mũno. . . . Ĩla nĩnasomie kĩlungu kĩ na kyongo, ‘We wĩ na “Ngoo ya Kũmũmanya” Yeova?’ ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya ya 01/03/2013, nĩnĩnamanyie nesa vyũ kana Yeova ethĩawa na mea ma kũndetheesya.”
14. (a) Vaulo eew’aa ata nũndũ wa mawonzu ala waĩ namo? (b) Tũtonya kwĩka ata nĩ kana tũsinde mawonzu ala twĩ namo?
14 Soma Alomi 7:
15. Nĩkĩ mboya ĩtonya kũtũtetheesya tũendeee kũmĩĩsya na tũyĩkala twĩ aĩkĩĩku?
15 Ve mavinda Ngai ũtonya kũtũeka nginya twonany’e twĩthĩnĩkĩa ũndũ mũna mũno wĩana ata. Kwa ngelekany’o, twasye ithyĩ ene (kana o mũndũ wa mũsyĩ) nĩtwakwatwa nĩ ũwau mũthũku kana nĩtweekwa ũndũ mũthũku. Twaĩle kwonany’a kana nĩtũmwĩkwatĩtye Yeova vyũ kwa kũmũvoya atũnenge vinya wa kũendeea kwĩkala twĩ aĩkĩĩku, atũtetheesye tũikasye ũtanu witũ, na aitũtetheesya ngwatanĩo yitũ nake ndĩkanangĩke. (Avi. 4:
ENDEEA KŨNG’ANG’ANA ŨKWATE MOATHIMO MA YEOVA
16, 17. Ũtw’ĩte kwĩka ata?
16 Ndevili endaa mũno kwona ũkw’ĩte ngoo, o na endaa mũno kwona ũyĩkya moko na kũeka kũng’ang’ana. Ĩndĩ tw’a vyũ ‘kũlũmasya ũla ũseo.’ (1 Ath. 5:
17 Kwoou o na maũndũ mathi ata, ndũkaleele. Endeea kwĩthing’ĩĩsya. Endeea kũng’ang’ana. Endeea kũmĩĩsya. Na ũyĩthĩwa na mũĩkĩĩo kana Yeova ‘akakũtulũĩla ũathimo, mũvaka vae ũthei wa kũwĩanĩa.’