text:
Hugawng – Assam Jinghpaw Nat Jaw, Buddhism
Maran Brang Di
Hugawng-Assam Jinghpaw ni nat jaw ai gin lam gaw chyaloi nhkoi ginru ginsa prat kaw nna hpang wa sai. Ndai ginra hkan hta Jinghpaw ni grau madung hku nna jaw jau ai nat ni gaw, (1) Ningshe nat (2) Salap nat (3) Chyunun shapawt nat hte Kumba nat (4) Jang htung nat (5) Sawn nat (6) Shingram nat (7) Ningsum nat (8) Lamun nat (9) Sapawt shingyaw nat (10) Gum gun gum hpai nat ni rai nga ma ai.
Jinghpaw ni kam sham ai nat ni gaw law la nga ai. Gum gun gum hpai nat ngu ai hpe Jinghpaw myu sha ni nta htinggaw shagu hta langai hpra lu shajang ai nat rai nga ai. Ndai gum gun gum hpai nat ngu ai hta num/la ngu nna nga ai. Jawjau ai lam hta nat gun gaw num rai yang, hkungri galaw tawn ai hta num ni lang ai arung arai hpe noi mara tawn ai.
Nat gun gaw ala rai yang hkungri galaw tawn ai hta , ala ni a arung arai hpe noi sum byau tawn nna jawjau ma ai. Gum gun gum hpai nat jaw jau ai lachyum gaw dum nta masha ni a matu shim lam jaw ai. Makawp maga ya ai rai nga ai. Sapawt shingyaw nat jaw jau ai gaw masha hkum hkrang ni hta shakrwi zawn re ai ana zin li, ahpye alam byin ai aten hta jaw jau ai re. Sapawt shingyaw nat hpe jaw Jau na matu hkungri galaw ai shaloi, kahtam kawa (saman) hpe matu de ka kaji galaw nna lawu kaw shingna langai ding grang rai, dai hta majap katsing ,udi, malu masha ni hte mawn sum li noi tawn nna jaw jau ma ai.
Lamun nat hpe gaw manawn masham re ai lam ni hpe yeng seng kau na gin lam hta jawjau ai Hkungri hpe alak mi galaw ai lam nnga ai. Ningsum nat hpe gaw ja gumhpraw tam sa, magam bungli galaw sa rai yang, awng dang ai lam nnga , gahkrim gahkrai byin mat wa rai yang, jaw jau ai. Hkungri galaw yang nta nhpung de namlap kap ai kinsa hpunjun nna, dai jun da ai hpun hta ka kaji ni noi abya tawn rai nna jawjau ma ai.
Shimram nat gaw sawn nat hta kaji htum ai hte kajawng kaja machyi hkrum yang gan shatsawm dat ra ai nat re. Hkungri hpe alak mi gaiaw nra ai. Kumba hte nban sha jun nhtawm, gwi hpe htau ya ai hku nna jawjau ma ai. Sawn nat hpe gaw, kajawng kaja machyi makaw byin hkrum hkra yang jaw Jau ai. Hkungri hpe hpun labrang lahkawng jun nna, dai makau kaw lap kap ai num ting hpun hpe jun nhtawm, hpun labrang hte maren kumba daw let dai ntsa kaw kawa mazi da tawn ai shakram hpe mara tawn ai.
Dai makau kaw wa htau na matu nban jun ai. Nga htau na rai yang nga dang hpe hpun ting hkum nan jun nhtawm jaw jau nga ai. Jahtung nat hpe gaw, machyi makaw byin hkrum hkra nga ai ten hta jaw jau ma ai. Hkungri galaw yang hkungga tawn pyin ra hpe tsaw tsaw galaw nhtawm dai hkungri ntsa Jan, shata. shagan sum la hte Kachin myu sha ni madum sumpyi a myu myu hkum sum hpa na sum la ni hpe noi sumbya sharawt tawn ma ai.
Nga htau na matu nga dang hpe hpung ting hkum nan jun nna jaw jau ma ai. Chyunun sapawt nat hte kumba nat gaw nta masha ni langai ngai nhtoi aten na na machyi makaw hkrum yang, jaw jau ai. Hkung ri hpe kawa mali jun tawn nhtawm kumba hte bai jun kayawp ma ai. Nga htau na matu, nga dang hpe hpun ting hkum nan jun nhtawm, nga dang ntsa kaw lagoi hpaw kayawp nna jaw jau ma ai. Salap nat hpe gaw, Sali wunli hpyi la na rai yang jawjau ma ai. Hkungri hpe galaw na rai yang, namlap kap ai hkin sing ni hte hkungga tawn shara hpe, pinra tsaw tsaw galaw nhtawm, nga htau nga dang hpe hpun pyen, hpya la nna. jun let jaw jau ma ai. Ningshe nat hpe jaw jau ai lam gaw, dum nta masha ni ana zinli byin, machyi makaw hkrum ai aten ni hta jawjau ma ai. Ndai nat hpe hkungri galaw yang, namlap kap ai hpun hkin sing law law hte hkungri galaw ai. Nga htau nga dang hpe mung hpun lap kap ai kinsa hpun hpe jun nga ai. Ndai gaw Hugawng-Assam hkran de na Jinghpaw ni nat jaw jau ai gin lam rai nga ai.
Jinghpaw ni natjaw jau ai bum ni
Rev. Pannasara Urang Singpho (Buddhist Jau/all India radio, Srilanka dept, New Dehli) mung bai madi madun mat wa ai gaw Pat kai bum mying gaw Singpho ni kaw nna paw pru wa ai mying re ai lam hpe aja awa tsun mat wa ai. Sam Khamti ni shamying ai mying rai yang, dai ni dai bum hpe "Loi Patkai" (sam ga hku bum hpe ""loi" ngu nga ma ai) ngu nna, shaga taw, shamying taw nga na re lam matut sang lang mat wa ai.
Jau Pannasara Urang Singpho sang lang ai lachyum hta "pat" gaw num ni na ladan dan ai hpan shakya shatsawm hpa rai nna "kai" gaw shanhte Hugawng hkran India Singpho nsen hku "dan ai" hpe tsun malu ai. Dai majaw Jinghpaw num ni ndai shara bum kaw du hkrat wa ai shaloi, "Pat" (ga kata na pru ai) na latan hpe "kai" (dan hpang wa ai kaw nna )Hugawng hte Assam lapran kaw nga ai bum hpe Patkai bum ngu nna shamying wu ai re lam madi madun mat wa ai.
Dai sawt sawt hku nna, India kata de nna, Dahpa bum , Dirok bum, Jenam bum hte jarik na "Patkai bum" ngu nna mying jaw mat wa ai rai nga malu ai. Ndai bum mali gaw dai ni na ten du hkra Singpho ni a matu ahkyak nga ai zawn, dai bum kaw nga ai nat hpe jaw nau ma ai. Machyi makaw hkrum yang, Jenem bum nat, lamu marang htu shangun mayu yang Derok bum nat, Dusat dumyeng makawp maga na matu gaw Dahpa bum nat, hte ngawi pyaw simsa na matu gaw Patkai bum nat ni hpe jaw jau ma ai. (see Maran Brang Di; Prat ningnan wunpawng ahtik labau kadun 1996, New Delhi, p-3)
Nat ni hte kanawn mazum ai lam
Hugawng pa kaw Bo Do, Kan tu. Chin, Naga, Sam, Mishmi, hte Jinghpaw ni ginru lat ginsa hkrat shang wa ma ai. Sam gaw Buddhism makam masham hte rau ginru ginsa hkrat sa wa nna, ngam ai ni yawng gaw nat jawjau ai ni rai nga ma ai. Jinghpaw gaw maubung mausa, Jaiwa dum sa, ga hkum gamung ni hpe bai dinglik yu yang, Jinghpaw ni nat hpe kam sham daw jaw ai prat ten ndu shi yang, Jinghpaw hte nat ni gaw shada da hku hkau kanawn mazum , karum shingtau hkat ai lam ,ga shadawn; gumlau majan, nat shayi ni hte Jinghpaw la ni , Jinghpaw num- Jinghpaw la ni hte nat ni dinghku de kanawn mazum ai lam tsun hkai nga ma ai.
Hugawng Mali hkrang wa lawng, Hpung Ing Dung lapran, lap nat ni hpe num jaw sha yang, nam shan, hpan ,gsd; shan, nga, chyahkyi, nam wa, hpawlam, ...zawn re ni nhpaw nya hte nta jahpung makau hkan dn hkra sa sa shani tawn ya ya re lam tsun hkai nga ma ai. Nat hpulum htu gaw ala ni hpe woi hprawn mat wa nna, nhprawng lu na ginra shara hkan tawn da nhtawm malu masha tam jaw wuai. Dai kaw nat zawn, masha zawn re ai nat kashu kasha ni hpe bai shaprat wu ai.
Nat hpulum htu
Nat hpulum htu ngu ai gaw kaja wa nga nga ai. Masha zawn san nna, kara kalu abya ayai tawn da ai. Nat hpulum htu na chyu ni mung lahkawng maga galu galang noi abya hkrat ai. Nat hpulum htu ni hpyi shan gaw, mut chyang ai. Hkum hkrang galu de pe 4 grup yin nga ai. Lagaw nhtang de man yawng ai. Labu palawng nhpun ai. Masha hte hkrum yang shi na chyu hte ja pa hpe shi a lata hte magap nhtawm, shingdu de man madun let mani dan ai, Hpulum htu hpe nhtu kahtam ahka da tim, sai pru wa tim, shi na n gup mayen hte bai mata katsut shamai kau wu ai. Nhtu hte kahtam nna sha gaw ala ni shi hpe ndang lu ma ai.
Gamu hkat yang mung tingsi mi sha lu manat dip da sai ngu yang, maga mi de bai byawng byawng re kashawt mat mat re nga ai. Nat hpulum htu wa shi hte gamu hkat nna sum yang, woi mat wa nhtawm madu wa shatai kau wu ai. Num ni hpe gaw nra wu ai. Gwi hpe gaw grai hkrit wuai. Nat hpulum htu hte mu yu, katut yu, gamu hkat yu ai ni nan tsun hkai ai ni nan tsun hkai ai gamung ni rai nga ai. Jinghpaw ni gaw nat ni hte kanawn mazum ai madang kaw nna, nat hpe kam sham jawjau mat wa ma ai.
Buddhism sasana shang wa ai lam
Jinghpaw ni Hukawng ginra pa kaw nat ni hpe jawjau nga yang 1800 ning hkan hta Buddhism sasana makam masham gaw mung hkawm de shang wa ai. Buddhism sasana hpe woi shang wa ai ni gaw Sam ni rai nga ma ai . Sam gaw Buddhism makam masham hpe 16th century AD htum maga de lu la hpang wa ai rai nga ai. (see E.R.Leach, Political system of Highland Burma: A study of Kachin Social Structure, Landon, 1954, p-240)
Shanhte ni na gaw Hinayana-The-ra-wa-da Buddhism hkrang rai nga ai. Jinghpaw ni law malawng nga ai Hugawng pa na Tarung ga hte Daihpa ga kaw Buddhism makam masham shang wa ai, hkap la wa ai gaw 1900 hkan hta rai nga ai. Sam Buddhist ni gaw hpungkyi jawng hpaw nna lik laili laika sharin ya ma ai. Jinghpaw ma ni mung lik laika chye na matu hpungkyi jawng lung ma ai.
Hpungkyijawng lung mat wa ai ni kaw nna law malawnggaw buddhist ni tai mat wa nga ma ai. Sam num hte kun dinghku de ai ni (kawa gaw du magam aru arat mi rai tim) na kashu kasha ni gaw buddhist tai wa ai law nga ma ai. Sam num ni gaw hpraw nsam tsawm htap ai law nga ai. Sam ni Jinghpaw num la ai n law nga ai Jinghpaw la ni sam num la ai law nga ai. (Gsd) Uru Sengmaw kansi (Dingsi) ginra hta, Kansi Duwa ni Buddhist lai mat wa ai gaw Kansi Du wa Chyamut Nawng na kasha Kansi Nawng hte Kansi La yan na prat hta sha Buddhist de gale mat wa nga ma ai.
Kansi Duwa Chyamut Nawng si mat ai shaning gaw 1868 AD. (Myen shaning 1229) hta rai nga ai. Kansi ni na Kaji daju (Kansi mying hkawt lu wa ai ten na) Marip Duwa Num mun Tu mung, Myitkyina Waimaw makau na hkatchu Sam num shayi "Hkum chu Ja Ing" hte dinghku de ai kaw nna shaprat wa ai ni hpe Kansi myu ni ngu ai, rai nga malu ai.
Myitkyina Hkagyip ngu ai gaw 1891 AD kaw nna she nga hpang wa ai kahtawng rai nga ai. Kansi Duwa Chyamut Nawng mung Sam num Sadami hte mayaw htinggaw de ai, Sam num Sandami gaw Buddhist rai nga ai. Madu wa Kansi Duwa si mat ai hpang, asak kung gumgai wa ai. Shaloi Kanu Sandami gaw kasha Kansi Nawng yan Kansi La hpe hpungkyi jawng galaw, hpungkyi woi tawn rai nhtawm, nawku dawjau mayu ai lam tsun ai shaloi, Kasha yan gaw kanu na hpyi shawn ai matsun maroi ga hkum nlai lu ai majaw galaw ya u ai.
Maitawng hpungkyi Jawng na hpungkyi U San (U Zinaya) hpe shaga tawn nhtawm nawku dawjau mu ai. Dai kaw nna kansi kashu kasha ni Buddhist de gale mat wa ma ai. Ndai gaw Hpa Kan Sengra ginra lahta na Kansi Duwa ni Buddhist tai mat wa ai lam gamung rai nga ai. Hukawng ginra pa kaw hpungkyi U Tu-Za-ta wa ten kaw nna Jinghpaw ni hta Buddhism hte nat jaw makam masham hpe gayau nna kam sham hpang wa ma ai. Dinghku kata machyi makaw ru yak jam jau hkrum ai ten ni hta, nat ni hpejawjau nna, ngwi pyaw ai ten ni hta Buddha makam masham hta shang lawm nawku ma ai.
1920 ning hta Hukawng Jinghpaw masha ni kaw na shawng ningnan Buddha makam masham hpe hkap la nhtawm hpungkyi kaba magam bungli hpe 1920 ning kaw nna 1985 ning du hkra gun hpai mat wa ai gaw Jau Urang Gam (Tawngdan sayadaw U Pa-nya-Zaw-da) rai nga ai. Jau Urang Gam gaw Hukawng pa na Buddhist Jinghpaw amyu ni hte Sam ni hpe lam woi ningshawng ai wa, rai nga ai. Hukawng Pa hta Jau Urang Gam (Tawngdan Sayadaw) ten hta hpungkyi kaba bai tai wa ai Jinghpaw ni gaw
1. Hpungkyi kaba Rev. Galang Ja Gam (1928-1990)
2. Hpungkyi kaba Rev. Sam Dang La (1929-1991),
3. Hpungkyi kaba Rev. Nsadu Naw (1930-1958), hte
4. Hpungkyi kaba Rev. Ndau Gam (1950-1992)ni rai nga ma ai matut nna, Hukawng Jinghpaw masha ni htajau hpungkyi galaw na ai ni gaw hpungkyi kaba Jau Urang Gam na kasha Rev. Urang Gam Jr - (Danai Hpungkyi Jawng) hte Rev. Urang La (Tarung Hpungkyi Jawng) ni rai nga ma ai.
Hukawng Pa hta Buddhism makam masham hpe grau nna chyam bra mat wa ai hte Hukawng Jinghpaw masha ni hkapla kamsham sa wa ai gaw 1950 ning kaw, Njoi Gam (Alawng Sagya) wa gaw Buddha makam masham hte kapyawn nna Alawng Sagya hpung woi hpaw ai ninghkan Buddha Sasana hpe Hukawng pa chyam hkra rai mat nna, India Singpho ginra de matut sasana galaw awngdang mat wa lu nga ai. Hukawng Jinghpaw masha ni a shawng nnan na hpungkyi kaba Rev. Urang Gam gaw 1932 ning hta ya na Danai mare ka-ang na hpungkyi jawng kaba hpe lamu ga htingra masat la nhtawm, jawng gawgap hpang wa u ai. 1961 ning hta hpungkyi daju kaba Ba-Dan –Da Turiya du wa nna shangut la lu nu ai. Dai ni na prat ten (1999-2000) hta Hukawng ginra pa hta, Buddha makam masham hkapla kam sham ai Jinghpaw ni gaw "Htinggaw (107)" rai taw sai (See Lahpai La Ring, "Hugawng Danai Buga Hpung Labau hte Sasana" 1999, KTC, Myitkyina, P.45)
India-Assam, Arunachal pradesh hkan nga ai Singpho ni yawng' ngu na ram Buddhist hkrai, rai nga ma ai India Singpho ni hpe Buddhist makam masham de shawng lam woi gale ai ni gaw, Kachin ginra (Kamu Mungdan) Hukawng pa na Jinghpaw ni rai nga ma ai. "Buddha na "Philosophy" gaw "Natjaw" na "maubung mausa" hta wa (Pig) shakap shai madang tsaw nga ai. Singpho ni Buddhism makam masham hpe hkap la kam sham wa ai ten gaw 19th century AD htum wa de, re ai hpe, tsun hkai nga ma ai. (See 1.S.Dutta Choudury, Arunachal Pradesh District Gezetters-Tirap District",1980, Govt. of Arunachal pradesh, shillong, P.53; 2. Parul Dutta, Director of Research, "The Singphos", Itanagar, 1990, P.107)
Buddhism kam sham tim, nat hpe mung jawjau nga nga ma ai. India Singpho ni hpang de Buddhism woi shang ai wa gaw, Hukawng pa na Jinghpaw Buddhist hpungkyi Dingla Chaoto (Tingla Chrato, Dingla Zau Tu) rai nga ai. Assam kaw Singpho ni Buddhist de n- gale shi yang, Hukawng ginra pa na Jinghpaw nkau mi Buddhist de gale ngut sai. Jinghpaw Buddhist hpungkyi Dingla Chaoto gaw asak kaba, sak kung dingla sai rai nhtawm, Hukawng kaw nna Assam de sa wa ai shaloi, masha ni ba sa ai. Shi nan mung hkrum mahkrum masha ni hpe Buddha na matsun maroi, makam masham htung tara lailen ni hpe tsun hkai dan nga u ai. Hpungkyi Dingia Chaoto Assam de sa ai ngu ai gaw, shi nan Buddha Ghaya (Lord Buddha hpra tai wa ai ginra, India) de "Hpra-naw" (Pilgrim) sa nna lai lam ang ai majaw rai nga ai.
Assam ginra kaw, Singpho mare Kahtawng shagu de du sa hkawm nna Kamrup de bai lai mat wa u ai. Ndai ten gaw Assam kaw British govt. ni shang nga sai. Gauhati kaw hpungkyi Dingla Zau Tu gaw British Officer hte hkrum nna, Jinghpaw hpungkyi wa hpe shat, shan shat mai, chyaru ni hte hkap daw jaw u ai. Hpungkyi dingla Zau Tu gaw kam sham ai hpungkyi nan tai mat sai re majaw, dawjaw ai malu masha, shan, tsa-chyaru ni hpe nlu nsha ya ai majaw, British Officer gaw hpungkyi Dingla Zau Tu hpe kaja wa nan makam masham jet ai masha re ngu, chye la u ai lam ka da nga ma ai.
Hpa majaw ta? ngu yang, British ni gaw Jinghpaw ni makam masham hta ndai zawn myit jung ai nga na nzawn nawn ai majaw rai nga ai. Hpungkyi Dngla Zau Tu (Chaoto) gaw Gauhti kaw nna kalang bai Buddha Ghaya de hpra-naw (Pilgrim) matut sa mat wa u ai. Lord Buddha sak hkrung nga pra mat wa ai labau shang ginra shara shagu de du hkawm kau da nna bai nhtang wa mat u ai.
Hpang jahtum, Assam Margherita kaw hkring nga u ai. Margherita na Phakial kahtawng (Khamti sam kahtawng, Jinghpaw tai mat ai ni) kaw wa hkring nga mat ai. Dai shara kaw Buddha hpungkyi jawng (Buddhist Temple) langai hpe galaw u ai. Ndai hpungkyi jawng hpe dai ni du hkra "Samuk Sing" ngu da nga ma ai. Daini du hkra mu lu
nga ai. Singpho ni na Shawng ningnan na ahtik labau shang Singpho hpungkyi jawng, "Samuk Sing" rai nga ai.
Hpungkyi Dingla Zau Tu gaw Duonias ni hpe shawng Buddhist de woi gale bang kau dat u ai. Duania ngu ai ni gaw Jinghpaw hte mungnun mayam num ni kaw nna bai pra paw wa ai myu hpan langai rai nga ai. (See MaranBrang Di, 19960P. Cit, P.31) Mungnun (Assamese) ni gaw Hinduism makam masham hkrai hkapla sai ni rai nga ai. Lord Buddha mung Hindhu kaw nna shi a Buddhism de gale tai mat ai, rai nga ai.
Dai majaw, Jinghpaw tai mat ai Duanias ni matu yak hkak ai lam nnga nga ai. Duanias ni hte Singpho ni mung num wawn numla, htunghkying lailen langai sha hku mahkri-shawn nga ngut sai, rai nga ai. Duanias kaw nna mung, matut nna bai Singpho ni hpang de Buddhism chyam bra nga ai. Sinpho ni hpe kahtawng shagu hpungkyi jawng galaw Shachyaw na hte dai hpungkyi jawng shagu hta hpungkyi langai hpra tawn da na matu, tsun, matsun ai wa gaw ndai hpungkyi Dingla Zau Tu rai ngaai. Dai majaw, Singpho dum nta jut shagu ngu na hta, Buddha hpra sumla (Sur) Buddha sumla laika tawn, noi da nhtawm nawku daw jau kam sham ma ai. Jinghpaw ni hta yawng a shawng ningnan na India Buddha Ghaya de du mat wa ai gaw Hukawng ginra pa na hpungkyi Dingla Zau . Tu rai Sai.
Singhpo ni na Buddhism makam masham gaw kri jung nna, ngang ngang kang kang kamsham myit jung, ru hpra jung kayawp kap rawng taw sai makam masham madang rai nga ai. Tsun mayu ai gaw, masha ni Buddhist tai nna Buddhist tai ai nrai nga ai. India Singhpo hpungkyi jau ni gaw myu tsaw myit grai kaba ai ni hkrai, rai nga ma ai.
Kachin makam masham gamung hta, Zau Tu lahkawngnga ai. Langai gaw "Sinlum Zau Tu" rai nhtawm, Kachin Christian ningpawt hpang ninghpum Sara Kaba langai rai nga ai. laga ngam ai wa gaw "Hukawng Zau Tu" rai nhtawm, Kachin Buddhist ningpawt hpang ninghpum Sara kaba langai rai nga ai hpe mu lu ai. Shan lahkawng yan gaw, tinang kam sham ai hpe majan je, sharawtmat wa ai yan, rai nga ma ai.
MARAN BRANG DI M.A Hist;Dehli University.
Bibilography
1. Maran Brang Di, "Prat ningnan Wunpawng Ahtik Labau Kadun", 1996, New Delhi.
2. E.R.leach, "Political systems of Highland Burma: A study of Kachin Social Structure", 1954, Landon.
3. ( ................................... )
4. Lahpai La Ring, "Hugawng Danai Buga Hpung Labau Hte Sasana", 1999, K.TC-Nawngnang, Myitkyina.
5. S.Dutta Choudhury, "Arunachal Pradesh District Gezetters -Tirap District", 1980, Shillong.
6. Parul Dutta, "The Singpho", 1990, Itanagar.
Source; Chyurum Shalat Magazine 2004 - 2005, JLH Mandale
============================
HUKAWNG JINGHPAW NI TSUN AI HKA MUNG (sh) HKAMUNG GA
Hkaman ni gaw, Mali Hkahku ginra de, buhtawt shang ngut ai hpang, Hukawng ginra pa de, bai ginru ginsa buhtawt hkrat bang ma ai. Hkaman ni nga ai majaw, Hkamung (Hkamung Ga) ngu ai byin wa ai n rai nga ai. Raitim, Hkaman ni Hkamung Ga kaw, nga lai mat wa ma ai. Hukawng Jinghpaw Dumsa Jaiwa ga hkum (Hukawng Jinghpaw Oral traditions) hta "Hkamung Ga" ngu ai lawm nga ai Dai sha n ga, Hukawng Jinghpaw hte India Singpho ni "Hkamung Ga"ngu nna, tsun jahta ai lam nga nga ma ai. Hkamung Ga na ningpawt ninghpang ginlam ahtik labau hpe Assam Buranjis (Burangji = History), Hmannan Yazawin, British Expeditionary Report hte ginra gaiwang official records hkan n mu lu nga ai. Raitim, Jinghpaw ni tsun nga ma ai. 1977 kaw shapraw ai Arunachal news hta Dr. Raikar ka bang ai, Khamong and the Khamti, "Place of Khomong in the History of the khamtis” ngu ai article yan hte Vijoynagar, the Forgotten Khomong ngu ai laili laika buk kaji sha nga nga ai. "Khamung" nga ai ga hkum (not khamung history) gaw Govt. office records ni hkan 1935 hkan du hkra, lawm lawm rai nga ai. Khamti ni na ninggup maubung labau mausa hta, "Khamung" ngu ai gaw 18th century AD lapran hkan na nga wa sai lam, tsun hkai nga ma ai.
Kachin ginra kaw, Jinghpaw hte sam ni na ninggup labau hta "Hka Mung" (Hkamung Ga) ngu ai gaw, nga lai wa nna, tsun hkai ai, rai nga ai. Dr.Y.Araikar hte S. N Barna yan "Hkamung" hpe matut sanglang ai, lam gaw, "Hkamung" ngu ai sam ga hkum rai nhtawm, "Mayam mung" ngu ai lachyum re hpe, madi madun ai(Kha = Slave, mong or mung = country or place). Khomong gaw Khamung re lam mung tsun da nga ma ai. Mayam hpe "Kha" ngu ai gaw Sam sha n rai nga ai. Nokte Naga na Layo hpan ni mung mayam hpe "Kha" ngu nhtawm, Noktes gaw mayam hpe "Sha" ngu nga ma ai. Tangsa Naga mi mung mayam hpe "Vim-sha" ngu nga ma ai. Raitim, ndai kaw tsun ai gamung ginlam na "Khamung" gaw Sam ga hkum na pru wa ai ga hkum rai nga ai. Teng ai ginlam langai gaw Khamong ngu ai ga hkum hpe Jinghpaw hte Sam ninggup labau hta tsun hkrat wa tim, Sam ga hkum hpe Jinghpaw ni mung hta lang tsun mat wa ai, rai nga ai. Logically hku myit maram yang, Sam ni shan hte nga ginra hpe, mayam mung (Slave country, slave land) ngu nna, tinang ginra hpe shamying la na gaw ginlam n ang nga ai. Marai langai ngai (shr) myu hpan langai ngai na ginra hpe, Sam ni "Khamung" ngu nna shamying ai gaw, grau nna lam ang, reasonable byin nga ai.
Hkamung Ga ngu ai gaw, Putao na sinna - lawu maga de nga ai Chyaukang hkyet grupyin hte matut manoi ai ginra kaw nna, (1) Kachin ginra kata de, Tarung Hkawng mayan hte (2) India kata de, Diyum hka lahta de Vijoynagar ginra du hkra, rai nga ai. Vijoynagar ginra gaw Chyaukang pass hte matut nga ai. Tsun ga nga yang, Khamung Ga gaw chyen mi India de lawm nhtawm, chyen mi gaw Myen-Kachin ginra de lawm rawng nga ai. Chyaukang Hkyet makau na "Vijoynagar" ngu ai mying gaw, 1961-62 hkan na she, pru wa ai rai nga ai. Ndai shawng daw de gaw, Khamong Ga ngu ai re. Vijoynagar ngu ai gaw Assam Rifles na Inspector General - Brigadier Vijoy mying kaw nna, shalat pru wa ai, rai nga ai.
S. N. Barna gaw Hkamung Ga hte seng nna, tsun da ai gaw, "It was once upon a time, a colony of slaves said to have been possessed by the Khamtis, if not by the Singphos...", ngu da ai (S. N. Barna gaw Patkai Bum mayan, " Indo-Burma border" hta Govt. officer kaba hku nna, Shaning 30 magam bungli galaw lai sai wa, rai nga ai). S. N. Barna gaw Khamung Ga ginra hta, up lai mat wa ai mayam madu ni gaw, Jinghpaw n rai yang Khamti rai na re ngu tsun da nga ai. Matut nna Barna hte Dr. Y.A Raikar yan tsun ai hpe British Expeditionary reports, official records hte Assamese Buranjis ni hkan maram yu yang, mayam wunawng wuwa madu ai ni gaw, Jinghpaw ni re lam, tsun da nga ai. Singpho-British Treaty, May 5, 1826 ginlam hta Capt. Neufville hku nna, Jinghpaw Duwa ni na mayam 6,000 hpe Khamung Ga (along the Diyum Hka up to the Chyaukang Hkyet) ginra kaw nna shalawt dat ai lam nga nga ai.
Kachin Hukawng pa hte India Northeast ginra hta, British official matsing sumhting laika hku tsun yang, mayam wunawng wuwa madu ai gaw Jinghpaw ni rai nga ai. Sam ni kaw mayam kade nga ai lam, mayam kade shalawt kau ya ai lam, ka matsing da ai gamung ginlam n rawng nga ai. Dai sha n ga, hkawhkam hkaw-seng hte nga mat wa ai Ahom (Assamese) ni hta mung Jinghpaw zawm, mayam nga ai ginlam n tsun da nga ma ai. Jinghpaw Duwa ni na mayam shalaw ya ai gaw, Assam mayam rai nga ai. Ava Myen hkawhkam ni, Manipur hte Assam hpe n sa gasat ai ten kaw nna, Jinghpaw Duwa ni hta Mungnun mayam (Assamese Slaves) ni hte Duania mayam ni nga nga sai. Duania (Dowaniya) ngu ai amyu bawsang ni paw pru wa ai ten nau n na shi nga ai. Jinghpaw ni Hukawng pa mayan de ginru ginsa shang nga hkrat wa ai hpang pra paw wa ai Jinghpaw Wunpawng kasha hpan rai nga ai. Duania gaw Jinghpaw hte lu la ai Assam mayam num ni kaw na, bai shangai pra pru wa ai Jinghpaw kasha bawsang hpan ni rai nga ai.
Tsun ga nga yang, Duania gaw Jinghpaw Assam sai gayau (Jinghpaw -Assamese hybrid) ai amyu rai nna, Jinghpaw ni hku tsun shaga nhtawm, Jinghpaw htunghking lailen lang mat ai, rai nga ai. Duania ngu ai ni yawng gaw Jinghpaw Duwa ni na mayam hkrai rai nga ai. 1819 ning hta, Ava Myen hkawhkam hpyen la ni Assam de shang gasat hkat ai shaoi, Rongpur kaw ngam kau da ai Mingyi Maha Thilwa hte Bandula (Bogle Phukan) ni kaw Hukawng pa na Jinghpaw Duwa ni na mayam, Duania Jinghpaw hpyela, Jinghpaw hpyeta, Mungnun mayam hpyela ni 2000 ram lawm nga ai.
Ndai kaw Myen hkawhkam hpyenla nkau lawm nga ai. Assam de majam gasat sa mat wa ai ni gaw Hukawng-Khamung Ga na Jinghpaw Duwa hpung ni, rai nga ma ai. Assam na Dibrugarh kaw Man Katta ngu ai ginra lawk langai nga ai. Hkarangleng daru hte kade n tsan ai. Dai ni du hkra. Assamese ni tsun hkai ai gaw, Myen hpyenla manu mana sat hkrum, si ru ai ginra re, ngu nna madi madum nga ma ai. Dai ginra hpe Man Katta ngu nga ,ma ai. (Man = Myen, Burmese, Katta = Kahtam ai, katawng ai, sat ai, "Myen hpe katawng kahtam sat ai share" ngu ai tachyum hpe, hkap sanglang dan ma ai.). Assam - Margherita Dist., Inthem (I-them Ga) mare kahtawng Raw Singpho ni hte rau, "Man" ngu ai ni nga nga ai. Shanhte hpe san yu yang, moi Myen hkawhkam na, Myen hpyenla ngam aru arat ni, re lam hpe mare buga masha ni yawng tsun nga ma ai. Raitim, shanhte gaw, Myen ga hku, tsepkawp n chye mat sai. Assamese, Jinghpaw hpe chye na shaga nga ma ai. Myen ni Assam ginra de kasat hkat sa ai ten hta, Jinghpaw Duwa ni mayam hpyenla n shang garum yang, Myen gaw Assam majan (Assam war) hpe dang lu na ginjang masa n nga nga ai. Mankatta sha ra hta Myen hpyenla wunawng wuwa si hkrum sum mat nga ai. Assam kaw ngam mat ai Myen hpyenla ni gaw, Jinghpaw hte rau bai ngam nga mat ai. Ndai Myen ni hpe dai ni du hkra "Man" ngu nga ma ai. Jinghpaw Duwa ni Myen -Assam majan hta, myit lawm ai lam, shanglawm ai ginlam gaw Assamese (Mungnun) ni hpe rim mahkawng la nhtawm, mayam shatai mayu ai majaw sha rai nga ai.
Pisa Duwa Pisa La Doi mung, "Khamung Ga" ginra nkau gaw shanhte Pisa lamu ga re lam mung tsun madi mat wa ai. Bai nna,Yobin (India kaw Lisu hpe Yobin ngu ma ai) ni mung Margherita de, Pisa Duwa, Pisa La Doi hpang sa nhtawm, Pisa Duwa ni ningpu kaw nga lu na matu hte, Pisa Duwa hpang hkanse kawn bang na ginlam ni hpyi tsun ma ai. Assam-Margherita de, sa hkrat wa nna, Pisa ' Duwa La Doi kaw sa hpyi tsun ai gaw, moi lai mat wa sai kaji kawoi prat hta, "Khamung Ga" gaw Pisa Duwa ni madu, up-sha, gumhkawng lai mat wa ai majaw, rai nga ai. Dai majaw, Lisu ni daini du hkra, Maio lahta de, Dihing Hka mayan kaw nna, Vijoynagar du hkra nga de ma ai. Hukawng hkran de na Tarung Hkawng (Hkamung ga) hta mung, Hukawng Jinghpaw Duwa ni madu up mat wa nga ai. Ndai ginra kaw Hukawng Jinghpaw Duwa ni, Sam wunawng wuwa hpe mayam shatai kau nhtawm, Jinghpaw bai tai mat hkra prat shamat mayan mungdan kaba hku, nga lai mat wa ai. Ndai gin lam hpe Capt. P. R, Gordon mung,"'Journal of the Royal Asiatic Society", Vol-xxvii 1895, p157 hta tsun da nga ai. P. R. Gordon tsun ai gaw, 'Strange to say this Tairongs themselves spoke Singpho, the explanation of this being as follows, the Tairongs, who originally lived somewhere in the direction of the upper Irrawady started for Assam to join some Naras who had proceeded them thither. Unfortunetly, for them they had to pass through the Singpho country. As the passed through the country they were taken captives by the Singphoes. They remained as captives for five years according to their own account, but probably for longer, as they quite forgot their own language and adopted the language of their captors. It is strange that even to this day Tairongs , talk nothing but Singpho' ngu ai rai nga ai.Tairong ni Jinghpaw duwa ni a mayam wa tai mat ai mung "Hkamung Ga" rai nga ai. Dai majaw, Sam ni mung "mayam mungdan" ngu ai, rai nga ai.
British Govt. "1833 - The Slavery Abolition Act" hku nna, 1925/26 - 1928/ 29 lapran Kachin ginra hta Jinghpaw Duwa ni kaw na shalawt kau dat hkrum ai mayam 8,960 rai nga ai. Mayam shalawt kau dat ai kaw jailang ai gumhpraw gaw Rs. 516, 518 tup rai nga ai. Lahta na mayam jahpan gaw Jinghpaw ni kaw na hkrai, rai nga ai. British ni mayam shalawt masing hpe Hukawng hte Mali-Nmai ginra hta sha, galaw ma ai. Ndai ginra gaw Jinghpaw nga ai ginra hkrai rai nga ai. British ni mayam shalawt masing hta, mayam 8,960 hpe shalawt kau dat ai hta, Capt. Neufville shalawt kau dat ai Singpho Duwa ni na mayam 6,000 jahpan pyi n lawm shi ai hpe, mulu nga ai. "Hkamung Ga" kaw gaw "Hkaman" ni nga nna "Hkamung" ngu ai n re. Hkamung Ga kaw gaw Hkaman ni nga ma ai. Mayam madu gaw Jinghpaw Duwa ni hkrai ' rai nhtawm, mayam gawtinang myu hpan kaw na hkawt, myu hpan hpan lawm nga ai hpe, British mayam shamyit shatsai masing ginlam hku nna chye lu nga ai.
Jinghpaw ni tsun ai Hkamung Ga ginlam gamung hpe, ndai kaw, jahkring da
ga.
References
1. Barna. S. N., Tribes of Indo-Burma Border: A Socieo-cultural History of the Inhabitants oftha Patkai Range, New Dehli, 1991, p -69. •• 2. Barna, Opcit, p -190. 3. Da/ton, E. T., Descritive Ethnology of Bangal, Calcutta, 1872, p -10. and. Birendra Chandra Chakavorty. British Relations with jhe Hill Tribes of Assam. Since 1858, Calcutta. 1964, p-12.
4. Maran Brang Di, Prat Ningnan Wunpawng Ahtik Labau Kadun, New Dehli, 1996, p - 69. and, Needham, J. F. Outline Grammer of Singpho Language as Spoken by the Sinphos ofSjdiya, Shillong,1889. 5. SBhuyan. S. K., Anglo-Assamese Relations, Gauhati, 1949,p-473. f 6. Barna, Opcit, p-190. *
Maran Brang Di
Kachin Historical Research Centre
Sourec; Pyilan LunghtawnSept, 2004
==================================================================
Uru Mungnawk de Chyurum Jinghpaw Wunpawng Shani majen je bu rawt shang bang wa ai lam.
Dakkasu Htoi San
Gumlau prat (Gumchying Gumsa Du ni hpe gasat ai majan) hta e Hugawng Pa de majen je bu htawt shang bang nga wa ai Numu Marip ni a kaji kawa wa Laisai Pu Nawng Gumhkawng gaw, Hugawng ga e shaning tsawm ra mi nga kau da nna, Jambu Hkindang e dang, Jaji Bum hpe Shangdan hku hprang rai nhtawm mi Uru Mungnawk maga de lamu ga ningnan bai tam bram na matu majen je shang bang mat wa wu ai. Dai shaloi Uru Mungnawk e mi moi kaw nna nga nga sai Hpamaw Hpaman, Rasa ngu ai Hkang Numrang ni hte Sairi Saira ngu ai Sam amyu ni, Htaman-ti amyu ni hkap gasat ninggyet mu ai.
Ndai zawn Laisai Pu Nawng Gumhkawng a hpung ni hte mi nga rudi masha ni gasat ninggyet azat hkat ma yang, Lawnghkang Pa makau na bum mayan gasat poi hta Laisi Pu Nawng Gumhkawng a baw hpe Baw Gam Bum ngu tsun sha mying da ma ai. Baw Gam Bum ngu ai kaw nna dai ni gaw Punggam Bum ngu amying shingteng bai galai mat sai.
Ndai Uru Mungnawk maga de majen je gasat shang bang mat wa ai labau mabyin hte seng nna Duwa Laisi La tsun ai gaw lawu na hte maren rai nga malu ai.
Laisai Pu Nawng Gumhkawng gaw Hugawng Pa kaw na htawt sit let Jahtu Zup Bum e bai wa de nga wu ai. Dai aten hta Mogawng Hkawseng Magam (Sam Zawbwa ) Zau Man hpe kanau wa gaw hkaw kashun nna majan baw wa wu ai. Shaloi kahpu Zau Man gaw Laisai Nawng Gumhkawng kaw hpyen gau karum saw wu ai. Laisai Nawng Gumhkawng mung Mogawng Zawbwa wa saw ai hte maren, share jaubu law law hte majan gau kasat karum na yu hkrat wa wu ai. Raitim dai ten hta n myit mada ai sha, Zawbwa Zau Man a kanau wa machyi kaba hkrum nna si mat wa sai. Dai majaw gasat ninggyet hkat na lam n nga sai.
Shaloi Laisai Nawng Gumhkawng gaw; kalang mi hpyen gasat na matu rawt sai gaw, sai n jahpaw ai gaw n mai wa sai; gasat na hpyen n nga yang nang Mogawng Zawbwa gasat na ga ai ngu wu ai hte, Mogawng Zawbwa wa hpe majan baw na hkyen wa wu ai. Dai majaw Mogawng Zawbwa wa gaw Laisai Nawng Gumhkawng hpe, Uru Mungnawk maga de nang ra ai daram gasat reng la na lam, shi a Mogawng Hkaw hkam hpe gaw n hkra ya na lam hpyi lajin wu ai. Dai majaw Laisai Nawng Gumhkawng a hpung ni gaw Nam-ya Sik Pa kaw nna Danai Hka Mazup, Singgaling Hkamti ga de du hkra ,majen je gasat shadut nga mat wa ma ai.
Shing rai, mi nga rudi masha ni hpe gasat shadut kau nna, dai yang e Numnu Marip amyu ni a rudi ruhpang lamu ga bai shatai let nga pra shanu mat wa ai kaw nna, Uru Mungnawk gaw Numnu Marip amyu ( Numnu Laisai, Nbu Jingreng, Kansi Nja ) lakung lama ni a lamu ga tai mat wa sai.
Dai zawn Laisai Pu NawngGumhkawng a prat ban kaw nna kaji kawa, kashu kasha ban hte ban, lamu ga madu ( Gumchying Gumsa Du ) tai nna matut manoi up hkang hkringhtawng dagraw, nga pra hkrat mat wa ma yang; Kansi Duwa Chyamaw Naw a lakhtak e, Myen Hkaw Hkam Mindung Min ( Ad. 1852-1878 ) hte jinghku hku ma ai. Ndai zawn Mindung Min hte jinghku matut mahkai wa ai lam gaw, Mintawng Sam Duwa a shayi sha Sanda Myint hpe Kansi Duwa Chyamaw Naw e hkungran la ai majaw rai nga ai.Hpa majaw nga yang, Mindung Min hte Mintawng Duwa U Paw Maing gaw lawu lahta kahpu kanau daw ang hkat ma ai .
Dai shaloi Mindung Min kaw nna Kansi Duwa Chyamaw Naw hpe jinghku mungdan Du Magam shada hku hkau masat dingsat, shagrau jaw dat ai kumhpa ni gaw;-
1. Ja Dazik...........................................( 1 )
2. Ja Nhtu Ninggang.............................( 1 ) (Ngoitang 28 tang ai re)
3. Ja Gawm..........................................(10)
4. Ja Saidawng, hpahkai palawng, lawnghpau hpe hking man mi ( Hkawhkam aru arat ni bu hpun sumraw ai baw)
Lahta na kumhpaw kumhpa ni hpe shagrau sha a jaw ai gaw AD. 1864 ning, December shata ( 14 ) ya shani rai nga ai.
Englik prat hta e mung, Kansi Du ni hpe mi na daru magam a hkang aya hte raw, Mung Madu hku nna bai Uphkang nga na matu shagrau masat jaw da mu ai.
Laisai Ga ( 4 ) hpe mung, Inglik Bayin-hkan wa kaw nna January 20, 1925 ya shani e, Laisai Duwa Hkrap Naw hpe Sagaing Rung de shaga la nhtawm, shagrau shaa dazik hte hpawn; Laisai Mung, Laisai Ga ngu matut Uphkang nga lu na matu, ahkaw ahkang bai hpung jat ap ya wu ai. Ndai Laisai ni hte seng ai lamu ga gaw; Danai Hka a Sinpraw hkran maga de rai nna, Danai Hka a Sinna Hkran maga de gaw Sam Tawngtut Zawbwa hte Naga ni a lamu ga rai nga malu ai.
Dai majaw Laisai ni a lamu ga gaw; Danai Hka a sinpraw hkran Dainai Tak kaw nna gawn yu wa yang; Singgaling Hkamti 5 hku hprang rai nhtawm, Uru Hka hte Danai Hka mazup du hkra rai nga malu ai.
Lahta e tsun lai mat wa sai hte maren , Uru Ga de Laisai Pu Nawng Gumhkawng majen je woi shang bang wa nna, ninghtawm ningngat ga ningnan ni de nhtawm, Gumchying Gumsa Du Magam Hku, Marip Numnu amyu ni ban hte ban hkrinhtawng dagraw, Uphkang nga pra hkrat mat wa ma ai gaw, Kansi Duwa Awng a prat ladaw du hkra rai yang, ban ( 8 ) tup rai nga malu ai. Dai zawn Mung Du lit magam hpe gun hpai lai wa sai ni gaw;
1. Numnu Zau Ra ( Shawng ningnan Mung Du galaw ai wa )
2. Nja Zau Ja Gam
3. Kansi Naw Ja ( Ndai wa a prat kaw nna Numnu ni ngu sai; Kansi ni ngu shamying lai kau ma sai. Kan hte e si zawn re ai shan latau noi ai majaw Kansi Naw Ja ngu mu ai.)
4. Kansi Chyamaw Zau Hkyen
5. Nja Man Hkuk Zau Hkyen
6. Kansi Chyauhpa La
7. Kansi Sinwa Naw
8. Kansi Naw Awng ni rai ma ai.
Hpang jahtum Kansi Naw Awng a prat hta Myen Mungdan a mung-masa galai mat wa nna, Gumlang Asuya ni Gumchying Gumsa Du Magam Uphkang masa hpe dawm kau sai majaw, Kansi Du ni a Du Magam ahkang aya , shingkang shingwang mung sip mat wa sai.
Ndai Uru Mungnawk ga de hpu nau Sam ni htinghput htingra de nna kring mading rai nga hpang mat wa ai gaw Mintawng Sam Duwa U Paw Maing a shayi sha Sanda Myint hpe Kansi Duwa Chyamaw Naw e hkungran la ai shaloi, mum sa kanan kap wundoi nang ai Sanda Myint a jinghku jingyu ni Kansi Ga kaw hti ngam nga ai kaw nna rai nga ai.
Dai zawn hte ngam nga ai Sanda Myint a jinghku jingyu ni gaw, masat (2) Mungkan majan du wa na ningtawn e, Kansi Ga kaw nna Lawnghkang Pa de htawt sit shanu nga ma ai hte; yat yat sha Sam kahtawng ni law jat mat wa ai lam rai nga ai.
Ndai gaw Uru Mungnawk de Chyurum Jinghpaw Wunpawng sha ni majen je bu htawt shang bang wa nhtawm, lamu ga madu tai let kring mading rai nna shanu nga pra sa mat wa ai labau kadun mung rai nga mali ai law.
Source; MIHTOI MA MAGAZINE 2004-2005
============================================
Singpho hte Shapawng Yawng Manau
Maran Brang Di.
Jinghpaw nga jang, manau shadung nga ai. Manau nau ai. Manau shadung nga yang, Jinghpaw nga ai. Kala India mungdan kaw mung Singpho ngu ai Jinghpaw ni mungdaw lahkawng kaw shanu nga ma ai. Dai mungdaw yan hpe gaw, Assam mungdaw hte Arunachal Pradesh mungdaw ngu ma ai. Singpho ni kaw mung manau Shadung kaba jun tawn ma ai. Shaning shagu shataman lahkawng, ninghtoi 13, 14, 15 hta “Shapawng Yawng Manau” ngu nna, mungdaw lahkawng kaw na Singpho ni manau chyawm nau nga ma ai.
Ndai manau ten hta gaw shanhte Singpho ni yawng ahkum ara shanglaw nhtawm, shada da bai hkrum zup let, myit ninggun shabawn gahkyin la hkat ai ninghtoi wunli kaja, mali kaja ai ningja ninghtoi kaba ni rai nga malu ai. Kala mungdan hta Singpho nkau achyen (Laga amyu hte mayaw htinggaw de ai ni, laga amyu kaba lapran hkan magam bungli hta hkan nna tsat hkawm mat ai ni ) gaw Jinghpaw ga n lu tsun shaga mat ma ai. Shanhte hpe yu yang, grai tsun shaga mayu ai ningsam pru ai. Raitim, ninggup hta tutdang yak nga malu ai hpe, maram lu ai. Jinghpaw htinggaw mying gaw hkrum, ga gaw n hkrum, rai nga tim mung , htunghking manau poi hta rai jang, yawng yawng gaw “ ngai Singpho rai nngai, ngai mung lawm nngai”, ngu ai zawn zawn myit hkrum gahkyin gumdin nga ma ai. Makam masham hpung n bung tim, manau hta kabu gara shanglawm shajang ai hkrai, rai nga ma ai. Singpho ni India ginra kaw nga ai buga shara ni gaw lawu na hte maren rai nga ai. Assam mungdaw hta gaw:- (1) Namhpuk Hkawng, (2) Tarung Hkawng ni rai nhtawm, Arunachal Pradesh mungdaw hta gaw:- (1) Teng Hkawng, (2) Tayun Hkawng ni rai nga ma ai. Assam- Namhpuk Hkawng (Tinsukia Dist, Magrita sub. Div) hta lawm ai buga ginra ni gaw Puwaihku Ga, Namdang Ga, Dabong Ga, Nhtong Ga, Kate Tawng Ga, Kawatu Ga, Pang Na Ga, Nhtem Ga, Munggawng Na Ga, Dabu Ga, Hkayan Ga, Long Ga, Pisa Ga, Pabung kawng Ga, Kumchyai kawng Ga, Pangsun Ga, Hasak Ga, Hkarang kawng Ga, Ninggam Ga, Kohta Ga, Ulup Ga……ni rai nga ma ai.
Bai nna, Assam- Tarung Hkawng (Jorhat Dist.) hta gaw Pothar Gaom, Tipaniya, Pahu, Kotiya, Obhong, Rengmai, Balipothar, Ahumani, Tengaw buga ginra ni rai nga ma ai. Ndai Tarung Hkawng hta nga ai Tarung Singpho ni tsun shaga ai ga manawng hpan mi, rai nga ai. Gashadawn, “Datbung dem sana, mani sum rai yu u”, ngu ai hpe shanhte Tarung Singpho ni gaw, “Photo dawk na, ninggup hpyi malu yu u” ngu nga ma ai zawn, Lahta maga de na Singpho ni gaw “kara zen ga” ngu yang “Kara katawng ga” ngu nga ma ai. Jinghpaw ga raitim, ginra hta hkan nna loili manawng nsen shai hkat nga ai. Raitim, grai nkaw-nja hkap pang chye ma ai. Myu tsaw myit n rawng ai Singpho n nga nga ai.
Arunachal Pradesh- Teng Hkawng (Lohit Dist., Lahtaw Area) hta lawm ai ginra buga ni gaw, Nchyaw Ga, Tingwa Ga, Nsa Ga, Nhpum Ga, Man-gau Ga, Lahtaw Ga hte circle Ning-ru Area hta lawm ai buga ginra ni gaw Paiyawn Ga, Nden Ga, Mandang Ga ni rai nga ma ai. Tayun Hkawng (changlang Dist.-Pisa area, Miao sub.-Div. ) hta lawm ai buga ginra ni gaw Miao Ga, Namhpai Ga, Ningrang Ga, Pisa Ga, Lawang Ga, Hprup Ga, Shakau Ga, Hkamuk Ga ni hte changlang Dist. –Tayun Sub.-Div. hta lawm ai buga ginra ni gaw Madoi Ga, Nnau Ga, (2007 ning February 13, 14, 15, ni hta 23 lang shapawng yawng manau nau hpawng galaw ai shara), Shingbwi Ga, Tingba Ga, Nring Ga, Kum Tsai Ga hte changlang Dist.-Bor Dumsa circle hta gaw Pasi Ga, Ndawng Ga, Jagun Ga, Wagun Na -1, 2, 3, 4, Soi Ga, Kating Na Ga, Wahkyet Na Ga, Kammai Ga ni, rai nga ma ai.
India na Assam mungdaw hte Arunachal Pradesh mungdaw ni gaw Myen mungdan – Kachin mungdaw na Hugawng Palayawng hte Patkai Bum shingyan sha din nhtawm, matut manoi dinggren nga ai ni rai ai. “Kachin mungdaw” mung Miwa mungdan na Jinghpawsu ni nga ai “Yunnan mungdaw” hte bai lamuga jarit matut manoi dun kayep nga hkat ai. N bung ai mungdan masum dinggren nga hkat ai kata kaw, Jinghpaw ni gaw mungdan laga ga rai mat ai majaw, mungdan lamuga jarit ni gaw Jinghpaw ni hpe shada da madin din da nga tim, “htunghking hte laili laika” hta gaw madin jarit n nga nga ai. Madin jarit nnga ai “Htunghking hte laili laika” ginlam hta gaw htunghking hte laili laika hpe chyawm sharawt na matu pru pru, shang shang, htinglu htinglai ginshoi gahkin gumdin magyep kap hkat mai nga ai. Lamu pinra Laika (Website) lamu ndigram sumdun (internet) zawn re ni hkan na hku mung, madin jarit n nga nga ai. Tsun mayu ai gaw lamu pinra dum nta hta Singpho, Kachin, Jinghposu ni yawng dinghku langai hku mai nga, mai myit mang, mai ginlawm, mai masing jahkrat lu nga ai. Dai hta, kadai wa me, madin jarit hte lu pat na rai?
Moi gaw Jinghpaw ni lamuga sumla hpe ninggup hku tsun masat matsing la nga ma ai. Ga shadawn, Hugawng Pa kaw nna India Assam-Arunachal Pradesh de pra shang mat wa ai Jinghpaw gumlau mungdan (Ndup Nsa Mung ) hpe tsun hkrat wa ai hta gaw:- “Dara Hka hkan nna hkroi, Nanoi kawng e dang, Dahkan Hka hkan nna kre, Brang Brang Hka e hprawt, Brang Brang Hka hkan nna shut, Danai Hka e hprawt, Dai kaw nna Panlawng Na baw e dang, Wahte Hka de hprawt, Wahte Hka hkan nna hkroi, Danai Hka de brawn, Danai Hka de brung, Kikoi Bum de kap, Ndai shara kaw nna Palawng lam bum Pungting e ram, kanghkawdagung dang, kailang Bum e kap, Gyedu Hka deshut, Hkap jan e brawn, Sinlap Hka de kap, dai kaw nna Dumbrikawng de dang, Sakrai Hka de hprawt, krimna Pawt e rap, Nhpye Hka hpyen Bai, lungga e hprawt, Hka hkan nna hkroi, Dara zup e brawn, Ndai shara hta gumlau mungdan rai sai, ngu nna tsun hkai hkrat nga ma ai. Ndai kaw lawm ai bum mying, hka mying ni gaw daini du hkra sak hkrung nga nga ai.
Assam-Arunachal Pradesh hte matut manoi nga taw ai Hugawng Pa hta, moi na Jinghpaw mungdu gaiwang shagu kata hta rawng lai, nga lai mat ai, rawng taw nga ai kahtawng buga mying ni gaw :-“Nlep Ga, Shatum Ga, Njet Ga, Sana Ga, Nawnghkawm Ga, Madang Tu Ga, Kawbu Ga, lajau Ga, Luhkang Ga, Galung Ga, Kabu Ga, Pasi N-gang Ga, Hpa Bum Ga, Kadung Ga, Kaidau Ga, Chyahkyi lang Ga, Warawng Ga, Lashen Ga, Danaihku Ga, Lamai Tawng Ga, Nga kahtawng, Nlam kahtawng, Lapra kahtawng, Naiding Ga, Nsau kawng Ga, Hkalam yang Ga, Hkabawng, Kahtawng, Gangu Ga, Hkamauhku, Tsaudam Ga, Nban Bum Ga, Nbawn Ga, Kumsau Ga, Hpang kahtawng, Gat Nyeng Ga, Nhkang hkataw Ga, N-gaw Ga, Nawng Na Ga, Nawhkum Ga, Dinghkang Ga, Hkakawp Ga, Npawp Ga, Dumhku Ga, Npawp Hkum Hkaran Ga, Nhtem Ga, Nba Ga, Lat Ga, Ngalang Ga, Shamyen Ga, Ndau Ga, Kumsau Ga, Lashu Ga, Nding Ga, Nbrai Ga, Sengtawng Ga, Nden Ga, Hka Kahtawng, lamung Ga, Sharoi Ga, Ning-ran Ga, Wulung Ga, Tawanghku Ga, Kaw Tawng Ga, Hkawn Ga, Jahpung Ga, Jauli Ga, Dumbang Ga, Nba chyinghkrang Ga, Jama Ga, Nhkang kayang Ga, Gum Ga, Chyau Hkai zup, Nnaw Ga, lanem Ga, Nsa Du Ga, Hprup Ga, Ladoi Ga, N-yam Ga, Ndup Sa Ga, Nmawt Ga, Dingba Ga, Lahkrang Ga, Palawng Ga, Ladung Ga, Nchyaw yaw Hpung Ga, Nhpraw Ga, Nding shakau Ga, Ndawng Ga, Sumbwi Ga, Wurang Ga, Kadup Ga, Ting yeng Ga, Chyanam Ga, Hkahtu Ga, Janghtang Ga, Dinghpng Ga, Shinglung Ga, La Awn Ga, Gawnan Ga, Janmai Ga,N-gu Hkun Ga, Lamawng Ga, Dinghkrai Ga, Daring Ga, Panep Ga, Dahkam Ga, Tung Yang Ga, Nbyen Ga, Salawng Ga, Sharaw Ga, Dabawng Ga, Daihpa Ga, Nbrawng Kangdau Ga, Dalu Ga, Lahktyen Ga, Namtawng Ga, Dawngkai Ga, N-gam sumhpawng Ga, Nawhku Ga, Munghkawm Ga, Wuya Ga, Sumban Ga, Htangbra Ga, Gawlu Ga, Sama Ga, Shakau Ga, Nhku Ga, Jat Ga, Samat Ga, Kumneng Ga, N-ga Ga, Nri-tu Ga (Danai Ga)….” ni rai nga ma ai. Ndai lahta na Kahtawng mare buga ni gaw Jinghpaw ni Hugawng ginra pa hta nga shanu lai mat wa ai, nga taw ai shara ginra mying ni, rai nga ai. Ndai mying ni hta 1965 ning hpang hkan bai Shinggyin gawde da ai kahtawng mare mying ni n lawm ai.
Assam –Arunachal Pradesh, Hugawng pa-Putau pa (malihku) lahta de matut manoi nga mat wa ai Miwa mungdan na shara ni :- Yunnan, Tibet, Qinghai, Sichon, Shanxi, Shaanxi, Kansu mungdaw buga ginra ni hkan mung Jinghpaw ga hkum hte shamying ai mare buga mying ni, bum mying ni, hkashi hkanu mying ni nga nga ai ginlam hpe, dai shara ni hkan dasang hkawm du sagawn ai hpe galaw mat wa ai Saphkung mungdaw Pati dinggrin rapdo duwa Manam Tawng (Htoi Man) mung 2006 ning April shata, ninghtoi (25,26) hta Miwa mungdan Ruili mare “Lungri Pinkwan” shara kaw galaw mat wa ai “ 1- lang –Jinghpaw Wunpawng Ginru Ginsa Dup Ginrat Zuphpawng” hta madi madun, sanglang tsun mat wa ai. Jinghpaw ni, Sam ni gaw shanhte nga mat wa ai shara mying ni, bum mying ni, hka mying ni hpe tinang bai du pra ai shara ningnan hkan kahtap shamying mying rai nga ma ai hpe mung, mu lu nga ai. Hugawng pa na lamuga buga mying ni hte Assam-Arunachal Pradesh hkan na Jinghpaw hku shamying ai mying ni gaw n shai hkat nga ai. Dai hte maren, ga shadawn, Mali-Nmai shara na “Sha-yi” hte “Nu-yi” mying ni mung, Mali majoi (Putao lahta bum shingdu, Khakarbu Bum shingdu de (Miwa mungdan kata de) bai lwi hkrat wa ai hka yan hpe mung “Nu-yi Hka” hte “Sha-yi Hka”ngu, amying shingteng nga nga ai. Singpho gamung hpe dup ginrat nga ai re majaw, India mungdan e nga shanu ai Singpho htinggaw mying ni hpe mung tsun dan mayu n ngai.
Singpho ni na htinggaw mying ni gaw:- “Pasi ni, Pisa ni, Npyen ni, Hkahku ni, Wa Ndu ni, Manmo ni, Mahkum ni, Manjang ni, Saza ni, Maio ni, Siong ni, Nnem ni, Dumsa ni, Jahkyet ni (Sikhet ni) lahkreng ni, Nsai ni, Tayang ni, Mako ni, Lajum ni, Kaja ni, Jagun ni, Labram ni, Nden ni, Urang ni, Lagen ni, Lashu ni, Kaju ni, Ngalang ni, Kumshen ni, Jum ni, Kamu ni, Woisu ni, Manhtat ni, Tung-yang ni, Kumgyi ni, Nhkung ni, Ningkawp ni, Npawp ni, Shapau ni, Machye ni, Hkadung ni, Wahkyet ni, Hkalen ni, Manje ni, Shapawn ni, Ndin ni, Tingwa ni, Ang ni, Kumba ni, Amun ni, Nlung ni, Mali ni, Dabaw ni, Kyang ni, Nding ni, Shareng Hkyet ni, Nbawn ni, Nnau ni, Kumgu ni, Hprup ni, Lagai ni, Shan Hkyet ni, Marip ni, Nhpum ni, Lazum ni, Ning-ru ni, Manau ni, Tangai ni, Maw ni, Lagum ni, Nawng-gru ni, Ningda ni, Gudung ni, Ulup ni, Ningkhee ni, Samon ni, Dumai ni, Fung Inn ni (Hpung-ing ni), Wahkum ni, Nhtem ni, Ngasu ni, Sikhang ni, Nangbu ni, Nhtu ni, Ning-ri ni, Nhpeng ni, Shingdu ni, Dili ni, Kherem ni, Moko ni, Morang ni, Lahtaw ni, Manam ni, Nchyaw ni, Nsa ni, Munglang ni, Nbawng ni, Madoi ni, Punghkum ni, Singnien ni, Saiko ni, Ahring ni, Hokap ni, Kumjoi ni, Myijawng ni, Sabaw ni, Dabawn ni, Lamawng ni, Kayang ni, Hkanam ni, Lagang ni, Chyanam ni, Wong ni,….” rai nga ma ai.
India hta “Shapawng Yawng Manau Poi” hpe gaw shaning shagu February shata (14) hta galaw nhtawm, dai ninghtoi hpe Arunachal Pradesh kaw gaw mungdaw daru magam bungli gawk hkringpat ninghtoi (Gazetted holiday) hku masat tawn ma ai. Ndai shapawng yawng Manau Poi hpe gaw India hta, shawng ningnan lang hpe 1985 ning kaw, Arunachal-Changlang Dist.-Tayun Hkawng –Miao na “ Singpho Yauth Organization” ngu ai “Singhpo Ramma Hpung” ni woi galaw wa ai, rai nga ma ai. 1985 ning hta na “Singpho Youth Organization” ramma ningbaw gaw Slg. Pasi Jau lai (B.A.LL.B, Advocate) wa rai nga ai. Ndai shapawng yawng manau poi byin wa na matu, rupawt kaba hku nna woi zinlum, woi sharin, Jinghpaw laika woi sharin, htunghking mingli woi sharin, woi jahpra sanglang ai wa gaw “Sara kaba Lazum Brang” rai nga ai. Singpho ni Sr.kb. lazum Brang hpe grai chyeju dum ma ai. Singpho ni Sr.Kb lazum Brang hpe chyeju dum ai hku nna, lamuga htingra jaw, dum nta hpe chyawm galaw ya, Singpho shayi sha langai hpe hkap jaw hkra rai sai. Sr.Kb. Lazum Brang hpe hkap ap jaw ai num kasha gaw “Tenghkawng Nhpum Ga” na grai tsawm ai “Ndup kasha” rai nga ai. Raitim, hpang jahtum de, Sr.Kb. Lazum Brang gaw Hupin –Namawn buga de bai wa mat sai. Shi gaw ga myu hpan (10) jan chye da ai wa re. “Shapawng Yawng Mnau Poi” shangai shaprat dat ai hta, Singpho Buddha jau hpungkyi Rev. Narinda Bhikkhu Wannasna (Punghkum kasha, Dibong jawng dung jau hpungkyi) mung lawm nga ai. Singpho htunghking Laili laika, Singpho rawtjat galu kaba ginlam shagu hta Saiko Jau”(Maio jawng dung hpungkyi) mung lawm nga ai. New Delhi na “ All India Radio, (AIR)” hta Sinhalee amyu ga (Srilanka) hku nsen shapoi galaw nga ai Singpho hpungkyi Rev. Panasra Singpho (Urang Jau –Chyang Maja kasha) wa mung ningbaw kaba Maran Brang Seng, New Delhi kaw du nga ten 1990-91 ning hta “ Shanglawt hpyenla” galaw mayu ai nga nna hpyi tsun pru wa sai. Ndai Urang jau Panasra Singpho wa mahtang ga hpan myu 20 hkawt lu tsun shaga ai wa re. 1985 ning hta shapawng yawng manau Poi hpe Miao kaw galaw hpang wa nhtawm, 1999 ning hta gaw Arunachal Pradesh Mungdaw Bor Dumsa Ga kaw bai galaw ai. 1985 ning kaw nna shaning shagu Sapawng Yawng manau Poi hpe matut manoi galaw mat ma ai. 2000 AD hta gaw, Shapawng Yawng Manau Poi hpe Assam- Tinsukia Dist. – Margherita kaw bai galaw ai. Dai ning 2007 February 13, 14, 15 hta gaw Arunachal Pradesh (Changlang Dist. – Tayun Sub. Drv., Tayun Hkawng ) na “Nnau Ga (Innao Ga)” hta hkik hkam ai byilat-ga nlung manau shadung shadaw kaba the India kaw, shawng ningnan lang hku, wuwu didi, hkum hkum rara, makyit sumdun ngang ngang kang kang shoi-gumbat let, awngdang ai hte galaw la lu masai.
Shapawng Yawng manau Poi kaba hte rau, shaning shagu “Sha Pawng Yawng India Souvenir” Laikabuk magazine mung shpraw nga ma ai. 2008 ning February .(14) ya, (24 th lang) na “Singpho Shapawng Yawng Manau” hpe gaw Tarung Hkawng (Assam-Jarhat Dist.) de, myit hkrum sha-ang da ma ai. 25 th lang (2009 February. (14)) na “ shapawng yawng Manau hpawng hpe gaw “25 ning Jubilee Shapawng Yawng Manau Hpawng kaba” laksan hku nna, Bor Dumsa Mare (Arunachal-pradesh) kaw galaw na myithkrum dawdan da ma ai. 23th lang, India-Singhpo Shapawng Yawng Manau shadung shadaw ningpawt ninghpang lagaw ni hpe lamu ga kata de pe (9) jun bang da ai zawn, Singpho ni na shawang salum masin ni mung htunghking hte laili laika ni hta sung jun ngang kang nga ma ai.
Sumla ni
Jinghpaw Minister C.C. Singpho Manau wang Ningnan hpe hpaw
dat nga yang.(23 lang, Shapawng Yawng Manau, 2007,Feb.)
Manau nau hpang wa nga yang
Shapawng Yawng Manau nau nga yang
Shapawng Yawng Manau nau nga yang
23 lang, Shapawng Yawng Manau Hpawng hta shang lawm ai Shara shagu de na chyaawm-tari ninghkring kaba ni
Du sa ai manam ni hpe ndai zawn htunghking shat magun lit hte hkap tau la ma ai. (23, Shapawng Yawng Manau)
K.I.O datkasa hpe mung ndai zawn htunghking Shat magunlit hte hkap tau la
Shapawng Yawng Manau Poi. (1995)
Langai langai na Shapawng Yawng Manau Poi Committe malawm ni. (1985)
British Daru-magam prat hta, Jinghpaw ni hpe woi galaw ya ai Manau Poi
Dayun Hka kau, Pisa Ga Bum ni hte Jinghpaw ga ginra, India.
Maran Brang Di. (M.A Hist., Dehli University)


c: text/html

text:
Daini anhte buga ginra ni hta Amyu W.P sha ni a lapran, Mungmasa,
Hpyen masa n hkrak ai, mayak a majaw, Tara Rapra lam nnga ai a majaw,
byin hkrum hkam mana sha taw nga ai, Ruyak Tsinyam, Myithkyi Lit li,
Matsan Jamjau Hkrum sha nga ga ai. Raitim, myit mada shara nnga mat
ai, kamhpa shara n nga mat sai ni zawn n rai mat ga!!
Isrela Amyu masha ni, shawng de sit ngu yang mung nawnghkyeng hka din
mat, hpang de gaw shanhte hpe hkan shachyut sat ai Egutu hpyen hpung
ni du wa rai, hpa galaw na machyung machyang n chye mat, myit hkyi ba
lit li, hkrit tsang kadau kadap rai, hprawng yen koi na shara, lam
mahkrun n mu, n nga rai, Ginchyum Chyat hkrum ai ten hta Isrela Amyu
Masha ni hpe Nawng Hkyeng Hka Ga-ang Brang galaw nna shawng man de
matut koi yen hprawng lawt sa wa lu na lam hpe hpaw lajang ya dat ai
KARAI, Egutu Hpyen ni hpe Summui, Wan Shinglet hte gaup lam pat
shingdang makawp maga ya ai KARAI, Sha na U Preng jahkrat ya ai,
Shana e Wan Summui Wan Shadaw lajang ya let woi lakawn ai KARAI, lamu
Kasa ni....., Daini, Dai Yehowa Karai Kasang hpe hkap la kam sham nga
ai Anhte Jinghpaw Wunpawng Amyu Sha ni aq KARAI, YEHOWA KARAI KASANG
mung Rai nga ai hpe dum ga!!
Isrela Amyu Sha ni a makam Kaji kawa, Abraham a ga, Amyu sha ningbaw
Mawshe a ga, Yawshu a ga(Jan hpe jahkring da ai), Shawlamun Hkawhkam a
ga, David Hkawhkam a ga, Myihtoi ni a ga, kasa ni a ga etc..., hpe
madat ya ai Yehowa KARAI KASANG Rai Nga Ai hte maren, Daini Anhte
Jinghpaw Wunpawng Amyu Sha Ningbaw Ningla ni aq Ga hpe mung madat ya
na/ai Yehowa KARAI KASANG Rai Nga Ai Re!! Dai majaw daini anhte amyu
sha ni hpe makam wenyi lam hku nna, mungmasa, hpyen masa lam hku nna,
Htunghking lam masa hku nna, sut masa lam hku nna hte laika hpaji lam
masa hku nna, hte kaga lam masa amyu myu hku nna woi awn nga ai
ningbaw ningla myitsu du salang,Nu Wa, Ramma Hpunau Ningbaw ni a Ga,
ni hpe mung Yehowa Karai Kasang gaw madat ya na re. Myit yu na lam
langai gaw, Dai Ningbaw ni aq Ga, Myit masin salum ni gaw Dai madu
Yehowa Karai Kasang myit dik myit ra ai, hkap la ya lu ai Ga, Masin
Salum, Arawn Alai ni rai nga, madu nga nga ai kun? Dai Madu Karai
Kasang hta n gun la ga! Myit sawn dinglik sharai la na grai ahkyak nga
sai.
Anhte Amyu sha ni aq ASAK, Shawng lam Sak Hkrung lam Maq hkra gaw Dai
Madu Yehowa Karai Kasang a lata kaw sha nga nga ai, Myen hpyen wa a
lata kaw N-RE!!! Dai hpe a dum nga ga. Myit masin lungpa hta bang da
ga. Nu Wa Hpu Nau ni e....
Myen Hpyen wa e.., Tara n lang diplu dip sha, rim zingri, htawng bang
sharen da, n hkru n shawp ai Zai ladat amyu myu hte mahkam hkam,
katsi majan, kahtet majan hpyen man wawq kasat nna Si Htum Mat na,
Grit mat, Yawm mat wa na Jinghpaw Wunpawng Amyu Sha ni N-RE!!! Moi,
Shaning (50) ning laman htum mat na ngu ai amyu sha ni re. Myen
Hkawhkam..Myintung wa, Shi ntawt na Gwi madang ram pyi n sawn hkrum
ai, gwi a madang pyi nnga ai hku shagrit hkrum ai, masat hkrum ai
Kachin Amyu sha ni re. Raitim, daini Mungkan jut shara shagu chyam bra
nga pra, galu kaba wa saga ai. Laika lu ai amyu tai nga saga ai.
Mungkan hta laklai shai ai htunghking, Manau nau ai amyu sha ni hku
nna, Mungkan hta myiman dandawng nga saga ai, Karai Kasang a lagaw
Hkang ai Jinghpaw Wunpawng Amyu shani rai nga ga ai. Raitim, Karai
Kasang aq sunghtum ai Ja Chyum Mungga lam hku nna asak n hkrung, n sa,
ja Chyum Mungga hte Yehowa K.K hpe shingdu tawn let sak hkrung ai
shani chyawm gaw..., grit mat, htum mat, mat mat ai Amyu sha ni tai
na, ga lahtum n shut rai nga ai hpe myit masin lungpa, bawnu hta bang
matsing da ga!!
Nang ngai marai hkum dek a hkam sha ai lam, byin mayu ai lam, Amyu sha
ni a tsinyam lam ni hpe, Dai Yehowa Karai Kasang kaw tang shana, tsun
dan na grai ahkyak nga ai. Anhte shada da sha tsun jahta ai hte sha
bungli nbyin nga ai. Lam shagu hpe shabyin ya lu ai gaw Karai Kasang
rai nga ai hpe a dum nga ga.
Labau hta Shanchyang Negro Hpunau ni a asak hkrung lam hta Shanhpraw
ni a dip lu dip sha, tara rapra lam nnga, mayam prat jamjawu tsinyam
hkrum sha ai ten, myit mada shara nnga mat sai ni zawn hkrum sha hkam
sha let sak hkrung lai mat wa sai. Dai ten hta Anhte Shan Chyang amyu
sha ni aq myit mada shara, kam hpa shara, ninghtoi gintawng Madu
Yehowa Karai Kasang nga ai. Shi chyu sha anhte a lawt pru na chyinghka
lam, myit mada shara, kamhpa shara, shingbyi lung hkrung rai nga
ai....., ngu ai Shanchyang Karai Masa(Black Theology) hte myit sharawt
zinlum dat ai hte tatut hkan nang hkan sa sak hkrung lai wa ai a
chyeju, mahtai gaw..., daini mungkan hta anhte myi chyaw mu chye nga
ga ai, shanchyang amyu sha ni a asak hkrung lam hpe sharin la lu nga
sai. Mungkan hta Yungwi Shingni lam hta shanchyang amyu sha ni shara
la nga ai, Ginsup lam hta shara la nga ai, Hpyen majan hpyen la, hpyen
Du jaubu kaba ni hta shara la nga ai, American Gumsan Magam, Mungkan a
mungmasa ningbaw ni hta shara la nga ai, Wenyi makam masham ningbaw ni
hta shara la nga ai..etc... ahkyak ai shara shagu hta shanchyang amyu
sha ni n lawm n mai, n nga n mai, Dai Yehowa Karai Kasang sharawt
shatsaw dat ai, shalawt dat ai hpe hkam la , hkam sha nga lu manu ai.
E... Dai Shanchyang Amyu sha ni aq Karai Kasang mung daini anhte
Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni a KARAI KASANG rai nga ai n rai ni?
Karai Kasang hta n byin mai ai lam hpa nnga ai. Karai Kasang anhte
Jinghpaw W.P amyu sha ni hpe mung tsawra nga ai , mu nga ai, chye ya
nga ai re. Raitim, anhte hta lama mi ra nga sam ai nhtenn !! Dai Madu
Yehowa Karai Kasang hta mahtai nga nga ai....
Dai majaw, Tsawra Nu Wa Hpu nau, Jinghpaw W.P amyu sha ni e..., Myu
Tsaw Share Shagan, Hpyen Num Hpyenla, Du Gyi Salang, Ningbaw Ningla,
myitrum manaw manang ni yawng hte e...Myit n kaji ga, myit n daw ga,
hpa myit hkum tsang, hkum hkrit, Shagri N Kaji Ga!!, Shagri N Brep
Ga!! ngu ..... n gun jaw dat mayu nngai....!!!
Sr. Hpauje Kam Li
Trinity, Manila, Quzen City
Phillippine
Read more »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Myen Asuya Hpyenla ni Sam mare nat ya
29 November 2011 (Chyanun) ya shani hta rai htaw lung ai,Myen asuya hpenhpung hpe KIA masat (5) dapba hpyenhpung ni Dawhpum yang mare shingdu kaw shani hkying 11:30 am grup-yin hta minite 20 daram hkap gap ai lam chye lu ai. KIA hpyenla ni nhtang wa mat ai hpang Dawhpum yang mare na Myen asuya hpyendap ni gaw amyawk hte grup-yin mare ni de majoi gap bun ai lam mung na chye lu ga ai.
Bai, Myen asuya hpyenla ni gaw Dawhpum yang mare grup-yin na Sam mare ni rai nga ai, htinggaw (60) jan nga ai, Namwai mare hte htinggaw (20) jan nga ai, Hpagyi mare ni de shang wa nna mare nta ni hpe hkan nat jahten ai lam mung chye lu ai. Ndai zawn, Myen asuya hpyenla ni nat jahten ai majaw Namwai mare na nta (23) hta Hpagyi mare na nta (8) hkru hten sum mat ai lam chye lu ai.
Bai, Talaw gyi mare makau, Hukat mare hta mung KIA masat (3) dapdung hpyenhpung ni hte Myen asuya hpyendap ni gaphkat ai hta Myen asuya hpynla marai (3) si hkrum ai hte hkala nba hkrum ai lam chye lu ga ai. Nmawk muklum makau, Namsai mare makau kaw mung KIA masat (3) dapba hpyenhpung ni hte Myen asuya hpyendap ni gap hkat ai lam chye lu ai. Dai majan hta Myen asuya hpyenla si hkrum ai hte hkala hkrum ai marai (8) daram re ai lam KIA shawnglam shiga kawn chye lu ga ai.


text:
Chyeju dum ai lam,
Tsaw ra ai manang ni hpe hugawng chye ju dum ai lam
yaten hu gawng gaw malaysia mungdan e chyam chya nga ai ten rai nga ai.hugawng gaw shaning ladaw nana maigan ga nga hkawm mat ai yaten na ram bungli tam yak gaw nhkrum sha ga yu ai hku re.Mungkan sut masa mang hkang n gun yawm mat ai ten re majaw hugawng galaw taw nga ai sumla hkrung company mung pat mat sai.hugawng mung bungli shamat kau sai.shata 2 shabrai mung nlu la rai Kade mara ngu na mung nchye tsun mat sai.
Mubung li nnan tam hkawm yang mung shara shagu bungli yak mat sai,shan hte mungdan masha ni pyi mu nlu ai she nga ma ai.Shan hte mung dan asuya kawn mung ten tup maigan masha nau law ai nga nna gawt nga ding yang rai nga ma ai.Tara nshang O ,Tsinyam lekmat hte nga ai ni hpe mung shani shana hkyuk htawng de rim bang ding yang naw rai nga ai.
Kaja wa nga yang tsinyam UN lekmat lang ai ni gaw tara shang rai nga ai,Rai tim shan hte mung dan gaw Geniva convention hta sen nhtu lawn ai mungdan re majaw UN tsin yam ni hpeImmigration law hte nhtan shai ai nga nna rim ai lam re malu ai.Nga shingbyi shara gawk shap ai lam mung tara shang passport nga ai ni sha mai shap nga ai.
Ngai hu gawng gawng madi shadaw ra ai ding hku lit gaw: Aka jawng sha nnga mat ai Kanau Lahtoi wa ngam kau da ya ai Kasha 3 Makaw,Magam,manaw hte Bungli nlu galaw mat sai sak gawng kung Nu Yan Wa ngut jang Nye madu jan hte Shadang sha alat,Nawng nang Chyum Dak kasu kaw(M.dip) Karai hpaji hkaja nga ai kanau lulu, ni rai nga mali ai.
Hugawng bungli shamat ai hte shanhte a myiman ni hpe sum ru yu let myit litli nga ai hku re.
hugawng mung, Z.Dila a (Delitsim yam ) mahkawn hpa she rai mat sai.Wana wana...wana ngu yang mung nmai...nga na,nga na,,,nga nan mat na ngu yang mung nmai....Deli Tsin yam wa nga yak sai......ndai zawn she rai sam sai,,,
Ning rai shoichyum nga ai ten moi kaji ten na buga jawng lung manang ni hpe grai chye ju dum ai lam mung kan ting chye hkra ndau mayu nngai re.
Hugawng hpe tsawra hku hkau let garum ai tsaw manang,
shayi sha Maimai (RM 1000)Noway mung dan,
Shadang sha, Mang shang Dila ( US 300)Japan mung dan,
Slg Lahtem Laja (RM250 ) US mung dan hte lam amyu myu hku nna n gun jaw garum ya nga ai manang ni hpe na chying wa chye ju dum dik nngai law,,Hpan wa Karai (YEHOWA) kaw nna shaman chye ju lu muga law..
Chyeju kaba dik sai yaw..


text:
Published on Monday, 12 January 2015 19:41
Hits: 1114
-Tinang a myu hpe tsawra Pawnba ai masha,
Hpyen wa hte galoi mung jinghku nhku nga;
-Tinang a amyu hpe hkrat sum shangun ai masha,
Hpyen wa jaw ai hpa hpe raitim hkap la;
-Tinang a myu hpe jahten sharun ai masha,
Gumhpraw lu na nga jang gaya gahpa rai wa;
Add a comment Read more...
Published on Wednesday, 19 November 2014 19:51
Hits: 1221
Goi… Wunpawng labau lungpa, N tsawm dik la maka,
Shinggyim ahkaw ahkang kata, Machyi hkrum sha sumhpa,
Sat nat roi rip hkrum sha, Wunpawng mungkan chyam bra,
Chyu pala wan tsi mya mya, Ka-ak Kahka Langda,
Goi e kaning she wa, Myen hpyen sawa gasat gala.
Aga… Rawt malan majan myu sha, myu tsaw salum kaba,
Laiza Hpyen Du Jawngma, Share shagan ali ama,
Sai hka Nammukdara, Nawnghkyeng Panglai zawn mya,
Myu sha malai hkungga, du daw sai hkaw yawng hkra,
Maroi nni la nga, baw gum shagrau hkungga.
Oh…Annau ni hpe tsawra, sin dun sumri Karai Wa,
Daini annau ni wa, hkrap ngu jahtau wu wa,
Matsan dum lama dun la, Wunpawng Mungdan du hkra,
Padang lam gaw Yehowa, Ga shagawp 21: 31 tsun da,
Sai myiprwi si deng latsa, galoi hkoi wai lu na.
Bumwa Hkri Ma (Fuji Majoi)Add a comment
Published on Sunday, 15 June 2014 04:21
Hits: 1420
Shinggyim mungkan pinra
Chyinghkai hta grau n nga,
Nu a hkritung kata
Sai tum sai pa ten na,
Kyuhpyi n-gun kaba
Wa myit lit li pu ba,
Salum htuk htak kahpra
Kaning rai chyinghkai sa na.
Published on Friday, 09 May 2014 06:44
Hits: 1555
Rudi rum, maka hkrum
Dai Pawngyawng a Wunpawng
Jinghpaw Lawngwaw
Lachid Rawang
Lusu hte Zaiwa
Mayu dama, Kahpu Kanau
Myit hkrum mang rum
Majoi Shingra dai Ga kaw na
Yu hkrat wa ai Myu Sha ni rai
Nang grau, Ngai grau
Nangshoi Nangsha
Ru sai ginghka, Amyu shaja
Ga tsun ga law, bau dum bau maw
Dai ga malai, Wunpawng a mahtai
Bau mung nmaw, Ga mung nlaw
Pandung langai, Wunpawng myit ai
Dai Mungdan de, lahkrip ra let
Lahkam sa ga
Tsaw ra WUNPAWNG
Tawk Hkam
5/7/2014


text:
Ndai ten hta myen asuya atik anang tsun shadut taw nga ai mungdan ting gap hkat jahkring masing gaw CHYINGHKA PAT TAWN NNA GWI SHACHYUT ABYEN AI BAW MASING RAI NGA MALU AI.
(1) Mungmasa hte hpa nseng ai gap hkat jahkring hpe lu hkra galaw mayu ai lam grai dandawng ai.
(2) Mungdan ting gap hkat jahkring lu na matu Rawt Malan Wuhpung ni hpe sa ya ai frame work hpe yu yang mungmasa chyinghka hpaw ya ai frame work nre, pat shingdang ai frame work she re.
(3) Rawt Malan Wuhpung ni a laknak ni hpe dawm kau ya lu na matu aten galu masing hte nmai byin jang mara tam, hpaila tam nna laknak hpe laknak hte hparan kau na ngu ai masing rai nga malu ai.
(1) Mungmasa hte hpa nseng ai gap hkat jahkring hpe lu hkra galaw mayu ai lam grai dandawng ai.
(2) Mungdan ting gap hkat jahkring lu na matu Rawt Malan Wuhpung ni hpe sa ya ai frame work hpe yu yang mungmasa chyinghka hpaw ya ai frame work nre, pat shingdang ai frame work she re.
(3) Rawt Malan Wuhpung ni a laknak ni hpe dawm kau ya lu na matu aten galu masing hte nmai byin jang mara tam, hpaila tam nna laknak hpe laknak hte hparan kau na ngu ai masing rai nga malu ai.
Thein Sein gumsan magam shara la lu ai lam hte Minn Aung Hlaing Dap Awn Daju shara la lu ai lam a shingdu labau hpe yu yang shan lahkawng a yaw shada ai lam hpe hpyen gumshem daju Than Shwe wa grai ra sharawng ai majaw lit jaw shatsam da ai re lam chye lu ai.
THAN SHWE WA THEIN HPE RA SHARAWNG AI LAM
Hpyen asuya Than Shwe a lakhtak hta mungdan hkringmang madu lit gun taw nga ai Thein Sein tsun ai, anhte myanmar asuya ni sinpraw dingda asian tingnyang up hkap la lu ai shani sinpraw dingda asian mungdan shagu kaw laknak lang Rawt Malan taw nga ai Wuhpung ni yawng KIO/KIA ni hpe yu nna laknak nlang gwi mat hkra shakrip dan na nga nna myit makun tawn da ai wa re. Dai majaw Than Shwe wa gaw Thein Sein hpe gumsan magam shara la na matu jau jau kawn lata shatsam da ai wa re.
Hpyen asuya Than Shwe a lakhtak hta mungdan hkringmang madu lit gun taw nga ai Thein Sein tsun ai, anhte myanmar asuya ni sinpraw dingda asian tingnyang up hkap la lu ai shani sinpraw dingda asian mungdan shagu kaw laknak lang Rawt Malan taw nga ai Wuhpung ni yawng KIO/KIA ni hpe yu nna laknak nlang gwi mat hkra shakrip dan na nga nna myit makun tawn da ai wa re. Dai majaw Than Shwe wa gaw Thein Sein hpe gumsan magam shara la na matu jau jau kawn lata shatsam da ai wa re.
THAN SHWE WA MINN AWNG HLAING HPE RA SHARAWNG AI LAM
Hpyen asuya Than Shwe a lakhtak hta sinpraw ginwang ginjaw Dap Awn Daju lit gun nga ai Minn Aung Hlaing gaw grai tsaw ai bum langai mi kaw tsap nna Wa Mungdaw (UWSP/UWSA) hpe lata layung ladawn tawn let tsun ai ga gaw, Anhte Myanmar asuya ni American asuya hte lata hkindun lu ai shani Wa Mungdaw (UWSP/UWSA) hpe wan’wu byin mat hkra shakrip kau na nga nna myit makun tawn ai wa re. Dai majaw Than Shwe gaw Minn Awng Hlaing hpe Mungdan ting a dap awn daju shara la na matu jau jau kawn lit jaw shatsam tawn ai wa re.
Hpyen asuya Than Shwe a lakhtak hta sinpraw ginwang ginjaw Dap Awn Daju lit gun nga ai Minn Aung Hlaing gaw grai tsaw ai bum langai mi kaw tsap nna Wa Mungdaw (UWSP/UWSA) hpe lata layung ladawn tawn let tsun ai ga gaw, Anhte Myanmar asuya ni American asuya hte lata hkindun lu ai shani Wa Mungdaw (UWSP/UWSA) hpe wan’wu byin mat hkra shakrip kau na nga nna myit makun tawn ai wa re. Dai majaw Than Shwe gaw Minn Awng Hlaing hpe Mungdan ting a dap awn daju shara la na matu jau jau kawn lit jaw shatsam tawn ai wa re.
Dai re majaw daini na myen asuya gumsan magam Thein Sein hte dap awn daju Minn Aung Hlaing yen a yaw shada ai gap masat (target) masing gaw, laknak lang Rawt Malan Wuhpung ni yawng hta grau n-gun kaba ai UWSP/UWSA hte KIO/KIA ni hpe rai nga ai. Myen asuya a hpyen masa shamu shamawt shajin tawn magang wa ai lam ni hpe yu timung UWSP/UWSA hte KIO/KIA hpe ahkyak madung tawn nga ai lam asan sha mu mada lu nga ai. Raitim Rawt wuhpung wuhpawng ni yawng ngu na daram gahkyin gumdin mat wa ai hpe mu mada ai majaw myen asuya hku nna hpyen masa lam yan hku n-gajawng tim mungmasa lam yan hku gaw grai gajawng taw nga ai ten mung rai nga ai.
DAI MAJAW THEIN SEIN HTE MINN AWNG HLAING YEN JAHKRAT TAWN AI MASING GAW
Mungdan ting gap hkat jahkring sign htu lamang hpe masu nna mi rai rai, Dip shagyeng nna mi rai ai, lu hkra shawng galaw na.
Dai hpang, chyinghka pat kau sana. Rawt Malan Wuhpung ni shamu shamawt gayin gaye nlu hkra pat shingdang ai lam hpe ja ja galaw mat wa na. Rawt Malan Wuhpung ni hpa mung nmai galaw mat ai majaw n-gun kya mat wa na.
Mungdan ting gap hkat jahkring sign htu lamang hpe masu nna mi rai rai, Dip shagyeng nna mi rai ai, lu hkra shawng galaw na.
Dai hpang, chyinghka pat kau sana. Rawt Malan Wuhpung ni shamu shamawt gayin gaye nlu hkra pat shingdang ai lam hpe ja ja galaw mat wa na. Rawt Malan Wuhpung ni hpa mung nmai galaw mat ai majaw n-gun kya mat wa na.
Dai hpang..mara tam bang wa sana.myen asuya gaw galoi raitim Rawt Malan Wuhpung ni hpe shanhte tim gasat mayu jang mara tam nna ga’baw amyu myu hte htim gasat ai ni re. Dai hpang, Laknak lang manghkang hpe laknak hte hparan kau na ngu ai ga’baw hte fire game hte ginchyum dat kau na masing rai nga malu ai.
Bai nna ndai ten hta mungdan a daru magam ahkaw ahkang hpe 2008 constitution hte jumtek tawn ai Minn Aung Hlaing hte 2014 hta asean tingnyang up galai la na gumsan magam Thein Sein ndai yen a masing hpe maram yu yang Anhte Rawt Malan Wuhpung Wuhpawng ni yawng gahkyin gumdin ai lam lu hkra grai lawan ai hku galaw ra sai. Hpa majaw nga yang, lama na mungdan ting gap hkat jahkring sign htu na rai yang byin pru wa na akyu gaw machyi hkrum wa na lam grau kaba ai hpe mung mu mada tawn ra nga ai. Lachyum gaw mungdan ting gap hkat jahkring sign htu lamang hpe nlu galaw dingsa Anhte Rawt Malan wuhpung ni hpe majan kaba hpaw na matu mara tam nmai nga malu ai.
Dai re majaw daini myen asuya a kata kaw dip gamyet hkrum sha nga ai Anhte laga amyu bawsang ni yawng gaw laknak lang Rawt Malan taw nga ai Wuhpung Wuhpawng ni hte mungmasa hpyenmasa lam langai hta sha shang tsap nna mungdaw state (7) jawm pawng nga Federal munghpawm hpe madaw gawgap na dawdan ra sai.
Dai re majaw daini myen asuya a kata kaw dip gamyet hkrum sha nga ai Anhte laga amyu bawsang ni yawng gaw laknak lang Rawt Malan taw nga ai Wuhpung Wuhpawng ni hte mungmasa hpyenmasa lam langai hta sha shang tsap nna mungdaw state (7) jawm pawng nga Federal munghpawm hpe madaw gawgap na dawdan ra sai.
Mungdaw langai hte langai tsan hkat tim hpa ntsang ra ai. Ahkyak madung gaw Anhte myit mada ai federal munghpawm hkrang hpe myen asuya chye na hkra shawng galaw dan ra ai. Dai shaloi she Anhte ra sharawng ai munghpawm hkrang hpe shanhte myen ni nhkap la lu jang gaw Anhte laga amyu bawsang ni laga laksan mungdan langai hpe gawgap mat wa lu na rai nga ai.
Sau Nan Du
BY: JPKS


text:
Kachin National Alliance Party for Democracy (KNAPD) Jinghpaw Wunpawng Myu sha Demokresi Ginrun Pati
Simsa lam ngu ai gaw hpyen masa hpe tsun mayu ai rai nga ai. Saboi ntsa e, mung masa dung jahta na lam gaw mung masa ning gam rai nga ai. Mung masa hpe n-gun shaja ya ai gaw hpyen laknak, hpyen hpaji, hpyen n-gun rai nga ai ngu tim nshut nga mali ai. Myen mung dan gaw 1960 ning hpang kaw nna hpyen gumshem lai masa hte up hkang wa ai mung dan langai rai nga ai. Hpyen gum shem kata hta Panglong ga sadi ni, amyu sha baw sang ni a ahkaw ahkang ni hten run agrawp mat wa na npawt de woi ganawng mat wa ai gaw daini du hkra rai nga mali ai.
1960 ning jan kaw nna 2008 ning du hkra hpa baw byin lai mat sai ngu ai Myen mung labau hpe grai wa azin ayang tsun na lam n-nga ai, rai taw, langai mi mau na lam hpe ndai laika hta tsun madi madun mayu ai lam gaw anhte mung hpawm Myen mung dan ngu ai kaw jawm pra jawm nga ai myu sha baw sang rai nga ai Sam, Kayin, Hkang, Mon, Rahkaing, Karenni, Jinghpaw hte kaga myu sha baw sang ni rawt malan galaw ai hta hpyen man langai sha rai nga ai “Myen” ngu ai hpe jawm ning hkap gasat nna myu sha rap ra lam hpe majan shang shajang ai hkrai rai nga ga ai law. Shaning hku hti dat ga nga yang nloi la ai shaning ni ram ram na mat wa nna tsa ban “21” de du hkra gasat majan shang nga ga ai. “Ga san” gaw hpa majaw dai ram law ai myu baw sang ni “Myen” ngu ai wa hpe ndang gasat ga ta? Hpa majaw mung masa rap ra tara hpe dai ni du hkra hpyi ra ga ta? Hpa majaw “Myen” kaw rap ra tara lam, mung masa ahkaw ahkang hpyi ra nga ga ta? Dai ni du hkra hpa majaw anhte gaw dip sha hkrum ai myu kaji ni ngu naw tsun nga ra ga ta?
Ya yang, sim sa lam hte mung masa bawng ban na lam ngu ai, ga baw hte ninggam langai mi hta bai jahta bawng ban nga ai aten ladaw langai rai nga ai. Simsa lam ngu ai gaw lai wa sai padang hkrun lam majan masing “3” ning hpring hta anhte a tsawra hkungga dik ai du daju jum a mung ga hta “if you want peace prepare for war” ngu ai ga a lachyum gaw simsa lam a mahtai langai hpe htawng madun ai lam rai nga ai. Ndai mungga hpe myit yu dat ai shaloi mung kan madang dep ai mung dan ni a mung masa mang hkang amyu myu lam hpe hpareng yu ga ai mung masa ning hkring ni shaga ai ga law law hta mung, ndai zawn re masa kum la ni hpe ka madun da ai laili laika hpe hti dinglik yu ai shaloi, mung masa hta ndai zawn tsun shaga ra ai lam gaw teng ai lam yan langai re ngu tsun tim nshut nga ai. Madang dep ai lak nak, hpyen hpaji kung kyang ai hpyen n-gun ni, n-shajin tawn ai sha mung masa ga shaga hkawm tim gadai wa mung shingdu gayin yu na nrai nga ai gaw ga lahtum nshut rai nga mali ai law.
Nkau mi, daini na mung kan madang dep ai hpaji loili chye dum ai ni gaw, hpyen majan hte mung masa mahtai tam ai lam hpe prat nrai sai ngu nna mung chye tsun ma ai. Rai tim Nbung dap, Hka dap, Hkarang dap yawng hta n-gun ja taw nga sai Myen hpyen dap hpe ri nhti hpai nna mung masa rap ra ai lam bawng ban ga nga yang gaw “plastic carrot” sha rai na re. Myen ni gaw, ya mung jahta bawng ban na masing hpe ladat amyu myu hku htu ganawng taw nga ma ai. Sadi ra ai lam langai gaw anhte a pan dung ndu shi yang mung masa lam, hpyen masa lam dam wam mat nna mahtai npru ai mung masa lam de yawng mat wa na hpe sadi nga ra nga ai.
Simsa lam bawng ban ai lamang hte mung masa jahta bawng ban na ninggam hpe n-galaw nmai re ai masa kata hta bawng ban mahtai tam hpang wa ai masa gaw, lahkawng maga na mung masa “Zaw Si” hpe hpaw malang dat nna shada da lapran e shim tawn ra ai lam ni hpe, naw tawn da lu na masa hte seng ai madin hkumba ni, gau ngwi ngwi amya shawaw wa sai majaw dai madin hkumba ni krawk male hkrang wa nna tai hpyen ni a maw lanyet hpe, mung masa kumla hku nna, grai wa shingdang tawn nlu ai masa kaw du wa yang tinang maga de naw ngam tawn ging ai, naw hkyen tawn ra ai “Zaw Si” hpe makoi da ra na rai nga mali ai.
Dai majaw simsa lam jahta bawng ban ai hta, tinang maga de ganing zawn re lam hpe hkrat sum wa chye shangun ai (shr) ninggam lama ma kaw shut wa yang shingdu de hpa masing ni naw ngam tawn ra ai ngu ai hpe mahkyen kaba langai zawn sung sung li li myit mang ra na rai nga ga ai. Dai ngam tawn ai masing ni hpe tinang kara hku matut jai lang akyu jashawn na ngu ai lam hpe mung zai ladat jaw jaw hte masing jahkrat ra na rai nga ga ai.
· Sadi ga, hkyen mung hkyen nga ding yang rai ga
· Myit nau hkum tin, hkyaw masawp shagu hkum kabu
· Maw lanyet kata lup mat na maja ga
· Tsaw dik ai mung masa ning gam hpe ten galu masing ladat jaw hkra hkrang shaw ga
· Mung masa “Zaw Si” ma hkra hpe hpaw malang dan kau ra na hpe sadi, maja, sawn dinglik nna she gaw gap ga.
By KNAPD


text:
KIO/KIA Ginjaw kaw nna mung Jinghpaw Wunpawng Amyu sha yawng lahkrip ra ra ndai Amyu shamyit majan hpe lu ninghkap kau na matu yaw shada let, Hpung Sara kaba ni hte Mung Salang ni hpe garum hpyi nhtawm Uhpung nbung ai kaga Jinghpaw BGF hte Pyithutsit hpung ni de sa du jahkrup sai lam mung na chye lu ga ai.
shingrai KIO/KIA kasa ni kaw na hkan jahkrup wa ai shaloi hpung nkau gaw daini na KIO/KIA woi awnnhtawm ninghkap kasat nga ai amyu sha majan hpe chye na nhtawm mai jahkrup ai hpung ni lawm ai zawn nkau hpung ningbaw ni gaw Myen Asuya hte madaw sung ai hku bungli jahkrum tawn masai hpe chye lu ai,
myit mada mai ai lam langai gaw shingrai ningbaw ni Myen Asuya hte jahkrup bawngban bungli galaw ai lam hpe lawu tsang hpu-awn ni hte dap shawa ni hku nna gaw amyu sha majan hta she garum mayu ai sat lawat nga taw ai lam rai nga ai hpe chye lu ai.
Read more++click on+++


text:
Hkungga tsawra ai myitrum manang ni e ,daini na ga shagawp ningnan, " Myit machyi dik ai ( 5 ) " hpe bai shagun dat ai . Majan shiga gaw, Bum Sen Post ( Sang Gang) hpe aging bai htim gasat nga ma ai hta Gung Laknak a majaw anhte a share shagan ni bri jawng ma ai da .Raitim anhte Amyu Shayi ni shagun jaw ai Gung Hpoi tsi lu lang ai majaw hkringmi sha bai bran mat ma ai da.Tai hpyen ni gaw bri jawng na sai ngu ,gan hting nut mat ai kaw na bai htim lung wa yang ,anhte a share shagan ni aging hkap gap bun dat ai majaw tsammari hprawng mat wa ma ai lam chye lu ai.Grai mau mat na masai i.Daini Laiza de Nbungli du na nga ai shiga mung mawng nga ai.Kyu hpyi dum nga myit yaw.+++Read more+++
Ja Ing Chying


text:
Thursday, 24 February 2011
Hkungran ai hpang na tsaw myit [Love After Marriage]
Tsawra na matu hkungran la ai lam na ga nni? Sinna mungkan hta dinghku de ai gaw tsawra na matu re da. Chyum laika prat hta, Hebre ngu ai amyu ni gaw, Sinpraw mungkan e she nga tim, tsawra ai lam hpe singgyim wuphpawng hta laklai ai hku shachyen ya nga ma ai. Tsawra ai ngu ai gaw jaw ya ai lam re ngu ai hpe hkam sha ai hta grau ai ningli namnak hpe madun dan ma ai. Marai langai mi a myit mang lam hpe kaga langai kaw shakap da lu yang, dai gaw hku hkau ai hta grau nga ai. Myit masin lum nna Kraw hpe shim lum dum shangun ai hta mung grau nga ai.
Yuda htung kaw tsa ban law law wa, hkungran ngut ai hpang tsawra hkat lu na ginjang mung, myit shapraw gyin shalat nna jai lang masai (N.N 24:67). Isak gaw Rebekah hpe madu jan hku sum hta jashawn la ai hpang she shi hpe tsawra wu ai ngu ai lam rai nga ai. Dai majaw, Hebre amyu ni hta hkungran ai hpang tsaw ra ai ngu ai ga byin wa sai. Dai majaw, dai lam gaw Sinraw ka-ang mungdan ni de chyam bra wa nna, hkungran la ai hpang tsawra hkat ai ngu ai shinggyim wuhpawng a sak hkrung lam hpe gyin shalat nna jai lang mat wa masai.
Raitim, Sinna modern prat hta gaw, ntsaw ra yang nhkungran na, ngu ai hpe grau madung tawn nna; hkungran ngut ai hpang gara hku grau tsawra hkat hkra nga na ngu a hpe gaw, myi npu na ladi nmu di kau ma ai. Dai majaw, hkungran ngut ai hpang mung, garai nhkungran yang mung tsawra lam gaw ahkyak ai lam de myit mang hkrawn du wa sai. Dai hpe HKristan dinghku de ai ngu nna mung lachyum hpyan shakut ma ai. Ratim, Chyum laika hta rawng ai hte maren hkaw tsun ga nga yang gaw, dai lam hpe madi shadaw ai chyum ga nnga nga ai. Myit hpaji sara Walter Trobisch, shi ka ai laika I love a Girl, ngu ai hta Sinna hte Sinpraw mungdan masha ni a lapran shai hkat ai lai hpe npawt nna htawng madun yu nu ai. Shi hku nna, hkungran ngut ai hpang na tsawra lam gaw ahkyak ai lam sakse madun mayu wu ai. Shi a ga shadawn hta: katsi ai lu sha hpe kahtet ai wan hte shadu dat yang gau ngwi kahtet nna hkut wa ai, dai hpang katsi ai hka wan hta bai bang dat yang gau ngwi katsi wa ai" nga ai. Tsawra na matu hkum sai kahtet wa ra ai, raitim kahtet ngut ai hpang kung ai myit masin hte dai hpe jai lang lu ra ai, ngu ai lam rai nga lu ai.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Friday, 1 January 2010
NEW YEAR Ngu Ai Shaning Nnan
Shaning nnan ngu ai hpa wa ta? hpa hte seng ai kun? kade daram wa anhte a sak hkrung lam hte seng nga a ta?
Labau: BC 2000 ram kaw nna Mesopotamia or Babylon or ya na Northern Iraq, shinggyim ring chying hpang ai shara hta Festival ngu ai poi hpe galaw law rai ma ai lam chye lu ai. Ndai poi gaw, hkai lu hkai sha ai mangai ten hta nlung nnan hkam la ai ten rai na ang sai. Hkru kat wa lu na nhpang, sak matut hkrung lu na ginjang rai nga ai majaw lamu ga madu hpe chyeju dum ai, du hkra ladaw shabyin ya ai wa hpe kungdawn ai hte du na ten hta mung grau hkrak ai hku hpajang ya na myit mada ai masat masa rai na re. Dai majw, Bala hpara zawn re ai nsi nai si sha-awng ya ai Hpara ni byin pru wa sai. Ndai poi ni hpe March shata or April daram hkan galaw law rai ma ai nga ai. Dai maren, Egutu mung ngu ai ya na Egypt kaw mung March shata hta galaw law re ai nga ma ai.
Raitim, AD 46 du ai shaloi gaw, Roman Emporor Gaius Julius Caesar (Master of Italy) kaw nna, ya na January shata hta shaning nnan galaw na bai lajang kau dat sai nga ma ai. Dai gaw, Roma hpara rai nga ai Janus ngu ai man lahkawng kap ai nat hpara a mying rai nga ai. Myiman maga mi shaning dingsa hpe yu, maga mi gaw du na shaning nnan hpe yu rai u ga ngu ai lachyum la nna dai hpara a mying hte lakap nhtawm, January ngu ai byin wa sai. Nkau mi gaw Gregory year mung tsun ma ai. Ndai shaning masat ai hpe Yesu shangai wa tim n gram kau da wu ai. Dai majaw, Hkristu shaning hta raitim mi na hku naw hkan nang nga ai.
Amyu shagu hta shaning nnan ngu ai nga ai. Miwa, Kayin, Myen hte Asuya Calenda nga nna Myen mung kaw shaning nnan 4 nga ai. Jinghpaw Wunpawng amyu ni kaw mung nga ai. Dai gaw, October hta ang nga ai. Nlung nnan sha hpang ai ten re. Nlung nnan gaw moi de October kaw shaloi yi mam myin ai ten re. Hkama yi ngu ai Yi Nu Yi kaba gaw loi mi hpang hkrat tim, shaloi yi ngu ai gaw loi mi jau ai. Mam nnan sha ai ten hta Nmi htu sha ai gaw, shaning nnan a namchyim kaba rai nga ai.
Nmi ngu ai hpa ta? Mam ni garai nmyin shi ai ten e di mayut nna kabaw or gangau ai hte htum hta htu dat ai shaloi, n gu nre ai sha Nmi ngu ai byin wa ai. Kalang ta sha yang kya nna nam chyim rawng ai. Dai hpe shanam hte jum hte htu dat ai shaloi, nsam tsit tsit re ai n gu tum shakya ni byin wa nna, Nmi htu sha ai ngu ai rai nga ai.
Chyum Masa: Chyum laika hku yu ga nga yang daw masum hku mu lu na re. 1. Nlung nnan sha ai masat, 2. Egutu kaw na lawt wa ai masat hte 3. Yesu a hkam la ai sharin acyin la hta mahta nna sawn yu mai nga ai.
1. Chyum laika a shawng shawng daw hta Ka-in hte Abela a hkungga Karai Kasang kaw nawng ya ai lam gaw Festival byin wa sai. Dai majaw, laning mi a nsi nai si hte chyeju shakawn ai lam hta Karai Kasang a ra sharawng ai hte nra sharwng ai hpe daw dan ai ten rai nga ai. Dai majaw, kaja tim n kaja tim, Karai Kasang ra sharawng ai byin wa hkra gaw shinggyim masha ni myit ra wa sai.
2. Egutu kaw na pru wa ai aten hpe shalai wa ai poi hku Yuda masha ni shaning shagu galaw ai. Shanhte a shaning nnan gaw amyu nnan gaw de hpang ai ningdaw langai rai nga malu ai. Dai hte seng nna, Yuda ni a shaning hti ai hte nhtoi hti ai lam gaw ya na Calenda hte shai ai lam mung nga nga ai. Shanhte mung, Lamu kap shata or Luna calenda hku yu ma ai. Lani mi ngu ai nhtoi gaw jahpawt jan pru ten kaw nna, shana jan shang ten du hkra sha re. Dai hte maren, shata mi ngu ai mung nhtoi 29.5 sha rawng nna, laning mi hta nhtoi 354 rai nga ai.Masha si yang, dai shani lup ra ai or jan garai nshang yang lup ra ai ngu ai gaw, hpang shani ngu ai hpe ndu shangun mayu ai lam rai nga ai.
3. Yesu a shaning nnan gaw shani shagu hte aten shagu re lam tsun ai. Dai gaw masha ningnan tai nga na lam sha re. Hpawt ni ngu ai hpe mung hkum tsang, mani ngu ai hpe mung hkum myit , ya ngu ai byin nga ai aten ladaw hpe chye na nna hkan sa nga mu [Mahte 16:2-4]. Du wa na ten hta hpa byin na gaw, nanhte hte nseng ai. Ndai prat na lam hpe chye yu ginhka nna hpa galaw ra ai hpe dum mu; nga ai rai nga ai. Ntsa malen u ni hte prang na hkalaw pan hpe gasi madun nna mung shadum da sai. Ndai lam gaw, shaning nnan, dingsa ngu ai hte shai wa sai. Asak hkrung lam hte kapyawn ai machye machyang lam rai wa sai.
[Shakawn kungdawn 8:5] hta shinggyim masha hpe Karai Kasang hta loi hprut di nna hpan da sai nga ai hte gindun nga ai. Dai gaw, hpaji rawng ai hku nga mu, nga ai rai nga lu ai. Wisdom ngu ai hpaji hte nga jang Karai wa hte loi hprut re ai power atsam hte hpring na rai nga ai. Shaloi, ndai power hpe anhte ni gara hku lu na? power gaw knowledge re, knowledge gaw power re, nga nna Beacon [1561-1626] tsun ga ai. Ndai power lu na matu action ngu ai magam bungli hte kapyawn nga ai. Magam bungli gaw sharin la ai machye machyang hte kayau nga ai rai nna, dai machye machyang gaw mungkan a makoi magap nga ai arai ni hpe mu lu na lam rai nga ai. Dai arai ni hpe mu lu ai ni gaw, hpaji rawng ai ni tai nna hpaji dai gaw magam bungli hte hkrang shapraw dat ai shaloi, power ngu ai byin wa sai. Dai power gaw Karai Kasang hte loi hprut re ai shinggyim masha power rai nga ai.
Dai majaw, Yesu ra ai gaw, du na shaning ting hta ngwi pyaw lu uga myit mada nga na malai, ya ta tut sak hkrung nga ai ten hta power hta nga lu na, chye chyang ai hte hpring nna Karai Kasang hpan da ai shawng na marai atsam hte kup tsup nga na ra nga ai. Hkristan tai ai ni teng sha hkawn hkrang da ra ai Karai Masa langai rai wa sai. Raitim, Hkristan ni gaw, myi hte mu lu ai magam amu ni hta dam wam taw nga ai. Dai dam taw ai gaw, Pawlu a sharin achyin ai Socialogical practise hta dam nga ai lam rai nga ai. Hkristan sak hkrung lam gaw Karai Kasang a yaw shada ai hte Yesu a htet da ai lam nre ai sha, Kasa Pawlu a hkang da ai sak hkrung lam hta madung rai wa sai.
Dai gaw, shada chye na rap ra ai shinggyim wuhpawng hpe tsawra myit ngu ai hte gaw de na ngu ai rai nga ai. Dai majaw, Yesu tsun ai, 'Na a htingbu wa hpe na a hkum hte maren tsawra u' nga ai hte, Hkristan masha ni a makam masham lam hta tsaw dik ai ga kanu tai wa sai. Shada ntsaw ra lu ai wa a matu Hkristan sak hkrung lam hpe n madu lu nga ai. Hkristan sak hkrung lam hta nhkawm nsa ai wa gaw, Karai Kasang hte tsan gang na lam byin wa sai. Ndai lam gaw, Karai Kasang ra ai lam re ngu nna Pawlu a sharin achyin ai hte jahkum shatsup da sai rai nga ai law...
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Washington DC white house shawng kaw lusha gam ngun madun nga ai myutsaw myit rum ni a sum la ni re,
Shiga dap hkum sum hpa ni hte mung dan shagau na Masha myu hkum hkra sa du san sagawn mat wa ai lam chye lu ai.
Lak lai ai lam gaw Dai ni Washington DC white house kata kaw gaw Jinghpaw wun pawng myu sha ni a Shing gyim ahkaw ahkang hte seng ai lam hpe slg jan Daw Bawk ja tang madun nga ai ten,Shingan de gaw ya na zawn myu sha ni a ahkaw ahkang lam hpe lu sha gam let n gun madun ai lamang galaw ai lam rai nga ai,
Washington DC gaw ya shana ten gaw grai katsin kashung ai ten rai nga ai,Ndai zawn Katsi ai hpe hkam let myu sha ni a matu hkying hkum 24 tup ap nawng shang lawm ai ni yawng hpe hkung ga jaw dat ga ai law.


text:
Simsa Lam A Matu Mung Shawa Ni N-gun Madun, Akyu Hpyi Hpawng Galaw
Myitkyina Shatapru Manau Wang hta October (3) ya jahpawt simsa lam a matu shawa akyuhpyi hpawng hpe Mung shawa mun mi jan hte galaw ai lam Amyusha Pyen U tsun shana ai kaw na chye lu ai.
Dai akyuhpyi hpawng hta makam masham nawku hpung ni de na Hpung Up, Hpung Sara, Jau, Ma Ma ni rau shingyim garum ntum wuhpung wuhpawng, Mung shawa masha, hpyen yen mungchying sha ni sa du ai lam na chye lu ai.
Shawa masha ni yawng ngu na daram gaw kachin State hta Myen Hpyen Dap kaw nna htim gasat nga ai majan lawan jahkring, Mung masa manghkang hpe Mung masa ladat hte mahtai lawan tam Mung masa simsa lam n nga dingsa ahkyak ai bungli masing ni yawng dawm jahkring kau, hpyen yen Mung shawa ni sari sadang nga nga hte buga de nhtang lu wa nga hkra lit la ya, Kachin ginra hta Federal masa hte madu Uphkang aya nga ra Myen Hpyen Dap kaw na amyu shayi ni hpe masing nga nga hte mazut roi rip ai lam n ra sharawng, ngu ka da ai Vinye Sign Board lang sharawt nhtawm da shawa nsen jawm marawn tsun ai lam mung na chye lu ai.
October (3) ya shani sha Danai mare Mung shawa ni mung simsa lam a matu shawa masha (800) jan shanglawm nna shawa n gun madun lam hkawm ai lam na chye lu ai.
Mung shawa kaw nna Mung daw Asuya de ahkaw ahkang tang hpyi ai hpe Balik ni kaw na pat hkum ai majaw lamang hpe shagyip nna galaw ai re nga nna lamang hta lit la woi awn ai Salang langai tsun shana ai lam mung nga ai.


text:
Myitrum
manang ni, “ အပစ္အခတ္
” ngu ai M Ga
Shagawp shagun dat ai yaw. Lai wa sai 19.10.2012 ya shani Hpakant lam, Tsi-en
Kahtawng kaw, M ni mungmasha ni hpe hkan shachyut rim ai shiga matut bai shana
dat ai. Ya hte bai lu la ai shiga gaw, Mare salang wa hpe gyit adup nna mare ka-ang
kaw sat kabai kau da ya ai; Ma shalet Sarama langai hpe gaw si hkra jawm roi
sat kau ya ai. Dai M ni hpe KIA ni maroi nni ai majaw grai hkan hkrau nna hkan
gasat ma yang, M marai 8 hpe lu gap sat sai. Hpang kalang ya hte sha gasat poi
bai byin yang, KIA de na grai magrau grang ai Hpa-awn daw de na La Ja ngu ai wa
ap nawng mat wa ai; M nau law ai majaw re nga ma ai. Bai, M ni gaw Mawmaubum
hpe n lu n mai ngu bai htim gasat sat rai nga ma ai; Mawk grai gap bun ai
majaw, Mungmasha marai 4 kalang dat hkra ai hte si ma ai lam na lu ai.
Tamahkan, Nammaw- Sengtawng lam e, Hylax langai hpe M ni hkap gap ai majaw,
Passengers hte modo nawng nyawp rap rai mat ai lam na lu ai. Grau lak lai ai
shiga gaw, MKA mare kaba e ka-ni manghkang hte matsan chyaren mat ai Jinghpaw
nta htingra ni hpe Miwa ni grai hkan mari la nga ma ai; M ni gaw Jinghpaw Ka-ni
ya ni hpe rim she hkan rim rai nga ma ai lam katsi majan kaba shiga re. Katsi
majan a matu mung kyu grai she hpyi ra ga ai lu oi. M ni gaw Miwa hte kahkyin
gumdin nna kahtet hte katsi majan rau she anhte hpe matep shakri nga masai.
JIC--------
-----------
အပစ္အခတ္
အပစ္အခတ္ရပ္ဆိုတာ၊
လက္မွတ္ထိုးဖို႕ မလိုပါ။
ထိုးစစ္ကရပ္သြားမယ္ဆိုရင္၊
ခံစစ္ကရပ္ျပီးသားျဖစ္မယ္ထင္။
သိသိၾကီးနဲ႕ ကခ်င္ကို၊
သတ္ပစ္ခ်င္တဲ႕ ဆႏၵပို။
အလြယ္လြယ္စိတ္ကူးေပမယ္႕၊
လက္ေတြ႕မွာမျဖစ္နိုင္ဘူးကြဲ႕။
မၾကာခဏေဆြးေႏြးစို႕၊
ေဆြးေႏြးဖို႕ကနိုင္ငံေရးမို႕။
သို႕ေပမယ္႕လည္း စစ္အေရး၊
အပစ္အခတ္ရပ္ဖို႕ဆိုစျမဲ။
အေရးၾကီးဆံုးကိုေရွာင္ကြင္းၾက၊
တိုင္းရင္းသားအေရးမေတြးၾက။
သတိေပးလိုက္မယ္! ! ! မ်ိဳးျပဳတ္တိုက္ဖို႕ မျဖစ္နိုင္ဘူး။
ဦးေဏွာက္ေကာင္းရင္ မေတြးသင္႕ဘူး။
“သူမ်ား မေကာင္းၾကံ၊ ကိုယ္႕ေဘးဒဏ္”
ဗမာစကားထင္ထင္ရွား!
မေနာေျမ - စိန္
(၅.၁၁.၂၀၁၂၊နံက္၆:00)


text:
Monday, May 7, 2012
Canada's Immigration & Citizenship Minister Hte Hkrum Zup Bawng Ban- Part 1
Jason Kenny, Minister of Immigration, Citizenship & Multiculturalism, hpe Kachin Community, Toronto, ni Jinghpaw mung - Myen mung a lam tsun bawngban nga yang.
Canadian Kachin Community ni gaw Myen mung de sa du ai Canadian ningbaw ni hpe Jinghpaw Mung hta byin nga ai hpyen majan, mung masa manghkang hte KIO uphkang ginra kata/shin-gan na Kachin Refugees ni a lam hpe nsim nsa tang madun jahkrup nga ai ni rai nga ma ai. Ndai Jason Kenny, Minister wa gaw ahkyak dik Canadian Asuya lahta tsang salang langai rai nna shi hte hkrum shaga lu na mung nloi ai bungli re hpe chye lu ai..ya na zawn mayak jamjau lam law law hpe hkam sharang nhtawm amyu sha ni a lam hpe shakut nga ai Canadian Kachin Community hpe grai shakawn n-gun la hpa rai nga ai.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ndau Shana Laika
Tsaw ra hkungga ai manaw manang ni, Laika hti shawa masha yawng hpang de Overseas Kachin Association Blog hpe Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni a rawt malan hkrun lam e amyu sha kunghpan galu kaba lam hta jut shara mi hku nna shanglawm na matu yaw shada let 2009 ning hkan na mai byin ai myitsu ni a shanglawm n-gun jaw ai marang hpaw hpang dat ai rai yang aten galu hta manaw manang ni bungli masa hta hkan nna Overseas Kachin Association blog kaw shanglawm laika ka ai lam ni ningra mat wa ai hte kaga mayak lam amyu myu a jaw e jahkring kau ra na tai mat sai lam ndau shana dat nngai.
Overseas Kachin Association ngu ai mying hte nre sha kaga ngai dinghkrai langai hku nna mying nnan langai hte matut hpaw mat wa na myit tawn nngai, bungli jin ngut ai masa hta hkan nna ndai Overseas Kachin Association blog kaw sha bai ndau shana lu ai hpang ndai Overseas Kachin Association blog hpe chyawm gaw pat shingdang kau na re lam matut shana dat nngai.
yawng hpe grai chyeju kaba sai.
Matsihku Bum


text:
Shawng ningnan Hpan Wa Ningsang, Karai a amying gang nanhte yawng ngwi pyaw nga myit ga ngu ngai (Ap Nawng Daw Jau Ma) shakram dat nngai law. Ningshung ta shang Mangai numri ni grup grup yin yin hta pyen hkawm nga ten, ngai nanhte yawng hpe dum nga nngai yaw. Aten ni mung Nshawn Hka shi zawn (Na Kawng Hpyen Yen Dabang Makau na Hka Shi) sha lwi mat wa nga ai. Na Kawng Dabang e… nang hte n hkrum ai pyi grai nan na mat sa hka! Na a shingnip shingna gaw nye a myi kata na galoi n le mat, galoi mung a nga nga ai. Ngai nang hpe aten shagu akyu hpyi let dum marit nga nngai. Nye a myi pwi hpe Karai Kasang mu chye ya yang gaw an lahkawng kalang mi bai hkrum zup lu na hpe mung kam nga nngai oi. Ya anhte Myikyina mare hta Ja Mam ni htoi gabrim myin tsawm nga ten, ngai nanhte hpe grau myit dum nga nngai yaw. Aw.. .. nanhte mung mam hkai kau da ai laning mi jan na mat sai i…? Nanhte a Ja Mam ni mung gara hku myin tsawm nga na kun ngu nanhte mung myit nga na sai. Hpa hkum sang yaw… Karai Kasang gaw anhte ni yawng a matu jet ai grin ai Ja Mam ni sumsing lamu hta dan la shu la lu na matu lajang ya nga sai.
Jinghpaw Wunpawng Nawng Nang Chyum Hkawlik Jawng ma ni mahkawn hkawn shagu, ngai gaw Na Kawng Dabang kaw Karai Kasang hpe nhkring nsa mahkawn shakawn ai nsen ni hpe sha dum nga nngai. Ma ni mung shana shagu Myi Prawt wan n lu tim… Wan shadaw hte sha ningsin hta Karai Kasang hpe shakawn ai,…. Nu wa ni mung nsi note ni nchye yu, nchye hti tim shakut let nawku dawjau ai lamang kaw Choir hte Karai Kasang hpe mahkawn shakawn wa sai i……. Grau nna Ramma ni a Ginhtawng Music hpaji sharin ai sharin gawk hpe grau dum nngai yaw. Ramma ni hte nam mali kata hta music sharin ai hpe ngai myit dum dat shagu myi pwi pru ai. Aww.. anhte Wunpawng Myu shi ni.. Nam mali kata hta she hpaji hpe sharin la wa ra ai i? Ma ni e.. nanhte yawng mung sharin da sai “Tara Kanu shi” hpe matsing nga na re ngu kam ai. Myit kata kaw Matsing da ai hte sha nmai ai yaw.. Tatut sak hkrung lam hta galoi mung jai lang ra ai lam ni re yaw. “Na nnu yang n wa hpe hkungga lara di u” nga ai hpe hkum malap kau yaw, dai kaw tsun da ai hte maren hkan nang u yaw… ma ni e…. Ma ni….. nanhte a lata lamyin ni mung grai bai galu nga na sai i? ah nu ah wa ni hpe zen kau shangun yaw.. Lamyin galu yang ana ahkya kap chye ai yaw. Hkam kaja ai ma ni tai ra ai yaw. Hkam kaja yang she amyu hte mungdan hpe atsawm sha maiggan ni a hpyen hta na makawp maga lu na re yaw. Nanhte ngai (Sara) hpe dum ai majaw hkrap let bai hkrum na hpe la nga ai nga ai shiga hpe na lu ai majaw; ngai grai myit n pyaw ai, grai ma gabu ai. Anhte kalang mi gaw bai hkrum zup lu na re yaw. Myit shaja dating da ga le…. Ah Ji, Ah Dwi ni mung lata lamyin ni grai bai galu nga na sai. Ah Ji Ah Dwi ni e… ma ni hpe zen kau shangun yaw. Hkam kaja yang she tinang a kashu kasha ni hpe shaman ga law law lu tsun na rai nga ai. Ah Dwi nkau mi ngai hpe naw myit dum nga ai nga shiga hpe na chye lu ai majaw mung grai kabu ai, grai hkam sha ai. Bai hkrum zup lu na matu mung ja ja wa ahkyu hpyi nga u yaw. Ngai Ah Ji Ah Dwi ni hte ma ni yawng a Lamyin ni kalang mi bai zen ya mayu nga nngai le.
Nshung Mangai ta hta Manang ni chyeju dum poi ni hpe galaw nga ai ten ngai nanhte hpe nachying wa dum nga nngai law. U Wa Yam Nga Nai Mam ni nlu sak jaw ai sha chyeju dum poi galaw nga na re ngu shadu ai. Karai Kasang gaw Myit Masin hkungga hpe yu ai Karai re. Nanhte U Wa Yam Nga Nai Mam ni nlu sak jaw ai majaw hkum yawn, hkum myit sang yaw, Karai Kasang gaw nanhte a myit masin hpe she yu nga ai, nanhte a kraw madai ai nsen hte nanhte a myit masin hkungga gaw shi a shawng hta manam pyaw ai hkungga rai nga na sai. Karai Kasang gaw nanhte hte galoi mung rau nga let shaman ya nga na re yaw. Ngai nanhte hpe dum ai lam, nanhte hte rau nga ai ten ni a lam hpe shagawp ga nga yang ndang ma na nhten, laika pa hta sha gaw n shang mat na nhten, nye a myit dum ai lam gaw ndang tsun hkra rai nga sai yaw.
Nye a marit shamai shagun laika hpe ndai gasi hte hpumdim mayu nngai…. “Ahkyu Hpyi ai lam hta mung matut na dating nga ga yaw,.. Makam hkum shayawm kau yaw,.. Yesu Hkristu a myi man hpe sha azi yu let matut na shakut hkawm sa nga ga yaw,… Ngai mung du wa na; Yesu Hkristu mungkan ga de yu wa ai shata; December shata hta nanhte hte bai hkrum lu na matu ja ja wa ahkyu hpyi nga nngai yaw. Nanhte yawng a ntsa anhte kam sham nawku nga ai ahkrung nga ai Karai Kasang tut e bau sin lanu lahku nga u ga ngu,…”
Bai hkrum lu na ten hpe myit mada nga let,
Saulang Ting Ying
Stingying@gmail.com
KTC, NN
15.11.2012
( Na Kawng Hpyen Koi Yen Dabang gaw Miwa Gumsan Mung, Shwe Li, Nawng Tawng kaw nna Minute 30 dang naw sa ra ai shara, Miwa Gumsan Mung hte Jinghpaw Mung Jarik makau Nam Mali kata kaw de da ai dabang re. Masa lam amyu myu a majaw daini dai Na Kawng Dabang kaw shanu nga ai hpyen yen Jinghpaw Wunpawng Myu sha ni Jinghpaw mung hkran de bai htawt nga mat sai re.)


text:
Nawku htung law law hta Sagya wa nga ai lam hpe hkam la ma ai. Dai wa gaw, asak hkrung lam ma hkra hpe hpajang kaman ai wa re ngu nna mung yin la da nga ma ai. Dai majaw, nawku htung shagu hta nawku dawjau hkungga nawng ai lam gaw, Sagya wa kaw nna tsawra matsan dum la nhtawm, ru yak nlang kaw na mung makawp maga la na lam hpyi nem ai rai nga ai. Dai Sagya wa gaw, masha a myit masin wenyi hpe mung simsa ngwi pyaw lam shabyin ya lu ai ngu hkam la ma ai.
Mayak tsin yam mungkan e sak hkrung nga pra lu na lam (Survival in a cruel environment)
Nlung prat (ancient time) hta sak hkrung lai wa sai ni gaw, galoi mung ngwi ai sak hkrung lam hpe nlu madu yu ma ai sha n ga, shingra tara hta machyu nna chyu sha nga pra ra ma ai. Dai prat ladaw hta nga pra ai ni yawng gaw, shingra tara a makawp maga ai hpe sha myit mada ra ma ai. Dai majaw, mungkan hta ring chying hpang ai Egutu (Egypt) mungdan gaw Jan hpara (Sun of god-Ra) chyu sha asak hkrung lu na lam hte, shinggyim mashs a ra mara lam yawng hpe Ra hpara chyu sha shaman ya lu ai ngu kam sham nna nawku masai. American Indian (Red Indian) ni mung hkai nu kaja na matu nga (fish) ni hpe nawng jau ai lam galaw chye ma ai. Masha gaw galoi mung mayak mahkak law law hte nga pra nga rai nna, dai lam ni kaw na lawt wa lu na matu kam sham ai lam hta jung noi chye ma ai. Ga shadawn: marang htu na matu, laru marang maw ru maw gang kaw na lawt kawt lu na matu zawn re ai hpe mung, makam masham hte kapyawn nna myit mada chye ma ai.
Machi makaw hte ana ahkya (Illness and disease)
Marai langai ngai ana ahkya zinli a majaw machyi makaw byin yang, mai tsai wa lu na matu tinang nawku ai makam masham lam de (or) kaga makam masham hpung de gayin du wa chye ma ai. Nawku htung law law wa akyu hpyi ai, tara shadik ai (meditation), hte ap nawng jaw jau ai htung (ritual) ni hpe hkan galaw chye ma ai. Machyi makaw lam gaw, galaw shut ai yu bak a majaw mung, nawku htung ara ni hpe tawt lai lale ai majaw mung byin wa chye nna, asak hpe sum kau na lam gin jang re ngu hkam la ai nawku htung law law nga nga ai.
Kyang lailen hte kanawn mazum lam (Moral and social rules)
Shinggyim wuhpawng ngu ai gaw, simsa nna ngwi pyaw nga na ahkyak nga ai. Nawku htung law law hta shinggyim wuhpawng kata kaning rai nna jaw hkrak ai hku sak hkrung nga pra ra ai lam hpe sharin achyin lam madun ya nga ma ai. Gara hku bu hpun ra ai, baw kara hpe gara hku tawn ra ai, baw hpe magap ra ai, ngu ai hte gara hku malu masha hpe sha ra ai lam ni sharin ya nga ai. Nawku htung a shrin lam madun ai hpe hkan sa ai hku nna sha, shinggyim wuhpawng hpe hkungga la ra hte sak hkrung nga pra lu ai ngu hkam la ma ai. Nkau nawku htung ni hta gaw, myit masin a ngwi pyaw simsa lam hpe mung, sut gan lu lawm lam ni hpe mung, nawku htung a sharin matsun ai hku hkan yang lu la ai ngu kam ma ai. Nawku htung a matsun ai tara ni hpe hkan sa yang, hkye hkrang la ai de du wa lu ai sha n ga, si ai hpang mung naw hkrung nga lu ai hte, tsaw dik htum ai asak nga pra myit mada shara de du wa lu ai lam hkam la kam sham ma ai.
Asak sumri sumdan lam (Mysteries of life)
Shangai wa ai lam, sak hkrung ai lam hte si mat ai lam ni gaw htai shaleng dan yak ai sumri sumdan lam (mysteries) ni rai nga ai. Masha law law wa, anhte a myi hte mu lu, na hte mung na lu ai hta jan nna, lama ma naw nga ai lam hpe hkam la da ma ai. Myi hte nmu lu, na hte nna lu ai hpe, makam masham hku nna wenyi hte ahtawk hkam sha lu ai nga ma ai. Ndai zawn re ai yak la ai sumru sumrawn sumri sumdan lam (mysteries) ni hpe nawku makam masham hkan ai ni hku nna mahtai jaw lu ai nga ma ai. Ndai lam gaw, sak hkrung lam ngu ai hpe simsa shim lum shangun ai de woi wa ai lam mung rai nga ai. Karai lam hta nhkan ai (atheists, agnostics, freethinkers) ni mung, nawku htung lu ma ai. Shanhte a nawku htung gaw, (science, logic or measurable facts) ni hta npawt jung nga ai.
Si ai hpang na sak hkrung lam (life after death)
Asak naw kaji ai ni, si ai lam hpe hkrit chye ma ai. Raitim, asak kung kaba sai ni gaw, ndai mungkan e nga lu na nhtoi ladaw hpe maram lu masai. Nawku htung hpe mada dat yang, si mat ai hpang hkrung nga lu na lam kajai nga ma ai. Dai majaw, nawku htung hta shanglawm yang chyu sha si ai hpang na lam hpe myit mada na lam ang nga ai. Sak kung ai ten ladaw du wa magang, akyu hpyi ai, nawku daw jau ai, hpung hte seng ai lam ni hta shamu shamawt shang lawm alu bang akyu tam ai lam ni grau galaw wa ma ai. Dai lam ni yawng gaw, si ai hpang byin wa na mahtai hpe myit mada nna hkan nang ai ni rai ma ai. Nawku htung nkau mi hta, si ai hpang bai hkrung nga lu na matu gaw bai paw bai pra ai gun paw (reincarnation), sumsing mungdan e ning ngai nga lu na (or) nga rai de du na lam (heaven or hell) langai ngai de du wa na (or) mungkan nnan langai ngai hta bai pra lu na re ngu nna kam sham ma ai rai.
By:http://bumsinwakachin.blogspot.com
By:http://bumsinwakachin.blogspot.com


text:
n htoi (8/11/13)
AMERICAN mungdan hta labau shang no.1 lang na KBMC kawn lata mara hpung up sara tang dat ai lam rai sai.
American mungdan Florida mungdaw, Jacksonvilee Jinghpaw Wunpawng Hkalup naw ku hpung a sagurem, hpung up sara ta mara hkam masat nhtoi hta sadu shang lawm ai
hpung woi myit su sara kaba ni gaw,
Rev : Dr. Lasaw Yaw Ba,
Rev:Dr.Labya Laseng,
sara Rev: Zau ya,
sara Rev:Sumhka seng nan,
sara Rev:Woisau Zau Nan,
Pastor Rev:Mark,
Rev:Dr.Gam seng Shae,
Sara Rev: Karing Zau Hkun,
Rev:Dr.Steve Thom Som, ni re lam chye lu ai.
Southcarolina,California,Texas,Georgia,verginia hte state shagu na sara kaba,Hpung masha ni shang lawm ai lam mung chye lu ai.
Dusa ai sara Kaba ni yawng, Sara Lamung Tu Lum hpe ta mara ya let, sara Rev: Karing Zau Hkun kaw nna Kyu hpyi shaman ya ai lam chye lu ai.
Sara Lamung Tu Lum a hpung up tang tamara hkam la ai naw ku lamang hta dusa ai nawku hpung masha ji nban yawng marai 200 jan hte wu wu didi rai ngwipyaw ai hte ngut kre la lu sai lam chye lu ai.
Sara Rev.Lamung Tu Lum Gaw, Yanggon MIT kaw chyum hpaji hpe Bth,M div, hkaja la ngut nna Hpakant uru seng maw, Seng Tawng Buga Jinghpaw Wunpawng Hkalup hpung kaw e shaning lawlaw Karai magam gun ap nawng lai wa sai lam chye lu ai.KBC shiga dap ( KBC MUNGNA ) Kyit hkai rung a ning baw hku nna mung , mu gun lai wa sai lam chye lu ai.
USA Green Card Program hte American mungdan e sadu shanu nga ai masum ning jan rai sai.
Sara Rev .Lamung Tu lum a woi awn zin lum ai lam hpe ra sharawng ai majaw Florida Jacksonville KBC nawku hpung masha ni hku nna KBMC de tang shawn let ya na zawn yawng jawm madi shadaw let Hpung up aya tang dat ai re lam chye lu ai,
KBMC = Kachin Baptist Ministry Council ( USA )
By-Florida Jackson ville KBC nawku hpung masha ni kaw na chye la lu ai