text:
Myenmung shanglawt lu ai (66) ning rai sai. Mungdan gaw lani hte lani ruyak jamjau lam law htam wa nna mungmasha ni gaw ngwi pyaw simsa ai namchyim hpe rai nlu hkam sha yu ga ai. Madung gaw uphkang ai Myen asuya gaw mungmasha ni hpe shi a hpyen hku masat la nhtawm, “Hpyen hpe lang nna kaga hpyen hpe gasat” shangun ai ladat hte mungdan hpe uphkang wa masai. Hpang jahtum myusha ni yawng hpe Myen amyu de shabyawng la lu ai shani mungdan simsa na re, nga ai.
Satan gunglau ai marang e, Kayin (KNU) rawt malan hpung ningbaw ningla ni gaw UNFC kaw na pru mat masai. Dai majaw UNFC hpe jahten sharun lu na matu kaga htaphtuk ai hkinjang shalat la ra manu ai. Laiza zuphpawng dan pru wa ai hpe ahkaw ahkang la nna UNFC hte hpawn Myenmung ting na uhpung ni ahkum ara shang lawm ai NCCT uhpung hpe dai zuphpawng kaw shalat la lu masai.
NCCT hpe majan pa shatai nna rawt malan hpung ni yawng hpe shalen la lu na matu lang hte lang zuhpawng woi hpawng wa yu timung KIO a mungmasa ningmu kaw dang nga ai majaw satan a yaw shada ai pandung de n lu du hkraw ai. Dai majaw kaga ladat tam wa masai. Shing rai 2014 June 3-5 ya hta kaga rawt malan hpung ni n lawm ai sha, Myen hte KNU ningbaw ningla ni Yangon, Ne Pyi Taw kaw laksan hkrum shaga hkat wa masai. Dai hpang KNU ningbaw ni gaw media hkan galu galang tsun ndau ma ai hpe jawm mu hti wa saga ai.
KNU ningbaw ningla ni tsun ai hta:- Gap hkat jahkring na matu myit hkrum nna sen htu tawn ai rawt malan hpung (17) rai sai. La ma hpung (30) kaw na hpung (3) myit n hkrum ai rai yang myit n hkrum ai ni ngam nga mu ga. Myit hkrum ai ni hte ta gindun nna nationwide ceasefire myit hkrum lu sai majaw Myenmung gaw simsa ai mungdan rai sai lam mungkan ting jawm chye hkra ndau mai sai. Mungmasha law malawng ra sharawng ai hte maren 2008 constitution hpe gram ra na re. Raitimung dai constitution gram na matu lam ningmaw kaw hkan marawn hkawm na malai, President hte sari sadang mi anga rai rau jawm dung let bawng jahkrup nna gram la mai na re. Aung San Suu Kyi mung constitution gram ra ai lam tsun nga ai. Shi a federal ningmu gaw kaning re ai rai wa na kun, jawm la madat yu ga, nga nna satan maga de ngang ngang tsap let ndau wa masai.
KNU ningbaw ni gaw lahta kaw tang madun wa sai hte maren satan a npu kaw shingbyi let marawn nga ma ai. Maga mi de, KNU a Deputy Commander-in-Chief hte hpawn kaga Brigade commander ni, hpyendu hpyenla ni, KNU-KNLA PC, DKBA, KNDO kasa ni hte mungmasha ni gaw lai wa sai nhtoi kadun laman KNU 6th Brigade ginjaw kaw zuphpawng hpawng nna ningmu ni garan kachyan galaw ma ai. Dai zuphpawng hta satan a lagaw lata tai let sa marawn hkawm nga ai ni hpe aja awa jawm jahpyak ninghkap wa masai.
Ndai zawn rai laika ka ai wa hku nna tang madun dat ai lam gaw kaga hpu nau rawt malan hpung ni a ntsa shatan ai n re. Mabyin masa lam majing hpe jawm chye na ya nna dam lada ai ningmu hte aten dep jawm gram sharai la lu na matu yaw shada ai gaw madung rai li ai.
Ndai ten hta Myenmung ting kaw laklai ai lam amyu myu byin wa nga sai. Lai wa sai masum ning laman Myen hpyen dap yawng (hkarang dap, nbung dap, hka dap) ni hpe anhte a mungdan kaw aja awa shang gasat shangun wa masai. Anhte a mungdan gaw panglai hte n kahtep ai. Gara hku nna hka dap hte seng wa sata! nga nna san wa ai mung nga wa sai. Madung gaw, hka dap na hpyenla mun lam sanghpaw li jawn let Man Maw du hkra lung wa nna hkarang dap hpe shang gasat garum wa masai. Dai hte maren, lai wa sai aten kadun laman hkarang dap, hka dap, nbung dap ni hpyenla mun kaba hku Yahkaing de sa bang dat nna Ruhingya rawt malan hpung ni hpe gasat ai zawn Bangladesh hpyen hpung ni hpe mung gasat nga masai.
Shing rai ndai ten hta Myendap gaw dingdung hpyen man hte sinna hpyen man de na majan ni hta ndep nhkap kyin nga ai ten re hpe jawm mu nga saga ai. Du na ra ai aten kadun hta sinpraw hpyen man hte dingda hpyen man maga ni de mung, hkra du yang na mam ting ai zawn nhti nhtang kyin wa na masa nga ai. Ndai majan hta rawt malan hpung ni maga de teng teng dang wa nhtawm mungmasha ni gaw kaja nan ngwi pyaw simsa ai namchyim hpe hkam sha lu sai rai nna "masha sa pra jaw sai" ngu hkam la let, Yehowa Karai Kasang hpe chyeju dum lu ai nhtoi teng teng du wa na re.
Shing re ai akyu ara hpe aten kadun laman jawm hkam la lu u ga matu, Chyurum Wunpawng Myutsaw Mungtsaw sha ni yawng gaw dangdi dangdep ai yi-ngam kaw shang tsap nhtawm lit la shang lawm ga. Shamu shamawt hkawm na matu n jin sai Ji Woi, Ji Wa ni gaw Karai Kasang kaw kyu hpyi ai lit jawm la let shakut sa wa ga, ngu nna kamhpa let lajin dat nngai rai.
JJ Lum Dau
By : JPKS


c: text/html

text:
2012 ning, July Shata hta Hpakant Muklum, Shan Kone lawk kaw byin lai wa ai mabyin langai hpe shana dat ai.
Slg.
Jang Maw La Nan hte kaga marai (7) jawm hpawng nga yang, n sen langai
ngoi wa nna dai marai 8 yawng hkum ting hkat mat ma ai. Chemical bawm
kabai bun ai rai na re nga nna sawn tak la ma ai re. Raitim, marai
langai mi gaw, kata palawng ahpraw hpun da ai shi a hkum ni kaw gaw hpa n
byin ai lam mau hpa mu lu ai nga nna Slg. Jang Maw La Nan a kana tsun
dan lai wa sai re. Slg. Jang Maw La Nan gaw Myikyina tsi rung kaw du ai
hpang shani jang dai wunma hte si mat sai lam chye lu ai.
Ngai a ningmu gaw, Ya, myen ni lang taw ai chemical bawm gaw
palawng ahpraw kaw n hkat hkra na re ngu, mu mada ai. N dai lam ni hpe
mung chyeju hte seng ang ai Du Salang ni hpe tsun dan ya rit yaw. Karai
Kasang shaman ya u ga.
by peter

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mungkan madang ,buga madang,mungdan madang hku nna mying kaba gum hkawng ai tsawm shayi shadang,nyan hpaji lawlaw hte awng dang ai myu sha ni lawlaw nga ai kaw na
ti nang myusha dawng hkawn sharawt gwi ai
padang gum hkawng nau nmu ga ai.
Ya hpa mi nga nga
Awng La Nsang Gaw Ti nang Myu sha dawng hkawn hpe gwi gwi sharawt ai
Kasi la hap re.
Awng dang u ga Kyu hpyi shaman dat ga ai
Jing Ong Kachin ·
Dani Kachin kaw nna
lam amyu myu hte Myen mung kata Mying kaba nga ai malawng pi
Shi zawn Shawa man, Mungkan man hta
Tinang amyu sha dawnghkawn lang dan
sharawt dan n-gwi ma ai .
lam amyu myu hte Myen mung kata Mying kaba nga ai malawng pi
Shi zawn Shawa man, Mungkan man hta
Tinang amyu sha dawnghkawn lang dan
sharawt dan n-gwi ma ai .
Amyu sha hpe tsaw ra chye ai
Myusha dawng hkawn hpe mungkan man hta arawng mi alu sharawt gwi ai
N-sang Awng La hpe
matut madi shadaw n-gun jaw la ga
myitrum ni e .
(y)
Myusha dawng hkawn hpe mungkan man hta arawng mi alu sharawt gwi ai
N-sang Awng La hpe
matut madi shadaw n-gun jaw la ga
myitrum ni e .
(y)


text:
Moi lai sai aten Myen Hkawhkam U Aung Zeya gaw 1757 ning hta Mon Kingdom, Hongsawatoi hpe kasat zingla kau ai, Bodawpaya gaw Arakan Kingdom hpe 1785 ning hta kasat zing la kau sai. 1947 Awng san wa gaw Panglung gasadi hte Kachin,Chin,Sam mungdaw ni hpe zing la kau sai.Dai aten kawn Mon Amyu hte Arakan Amyu ni ayai aya byin mat sai. Ya dai ni KIO/KIA Ginjaw Laiza hte Maijayang ni hpe Myen dap ni kasat zing la kau nna Jinghpaw W.P amyu ni hpe ayai aya di kau na hkyen lajang nga sai.
Jaja dum nga ga law ,kyu hpyi let daking dalang nan shakut nga ga law.
More News++click on++Kachinnews


text:
Daw (1) - Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni, ndai sim sa ai lam hpe jawm makawp maga ga ngu ai lamang kaw nna sim sa ai lam hte seng nna nawku hpung a sharin shaga lam ni, hpaji ning hkring ni a sharin matsun lam ni, bai aten ladawn hta hkan nna byin pru wa ai sim sa ai lam hte seng ai chye ging ai lam ni hpe tang madun nga ai rai nga ai. Shing gyim masha shada da ganawn mazum ai lam hta tara rap ra ai lam ni nnga ai majaw, adip arip di ai roi rip dang sha ai lam ni a majaw, nsim nsa re ai lam ni, majan hte jahten sharun lam ni, shing gyim uhpung uhpawng, mung daw mung dan ni hta byin pru nga ai rai nga ai, dai zawn sha, shing ra tara makau grup yin hpe hkungga manu shadan ai lam ni nnga ai a majaw hte, shing ra tara nhprang sut rai ni a ntsa ntara ai masa hte hparan asung jashawn ai lam ni galaw nga ma ai majaw mung shing gyim uhpung uhpawng, shing gyim prat hta sim sa ai masa ni nnga byin ai masa hpe anhte hkrum hkra nga ga ai rai nga ai. Dai re ai majaw ndai lamang kaw nna makaw grup yin makawp maga lam hte seng ai lam ni, mungdan nhprang sut rai hte seng nna daw dan hparan asung jashawn jai lang ai lam hte seng ai lam ni hpe mung, dang lu ai daram sawk sagawn nna tang madun nga ai rai nga ai.
Ndai lamang kaw nna matut tang madun mayu ai lam gaw, dai ning 2015 ning May shata 24 shani nhtoi hte, ndau shapraw shabra dat ai wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu nna Latin ga hku shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra ai lam ngu ai, wa sarabyin Francis a sharin matsun hpe byin mai ai daram jinghpaw ga hku gale nna daw hte daw rai shapoi ya mat wa na ngai, grai manu dan ahkyak ai wa sarabyin a sharin lam rai nga ai majaw matut manoi nhprai ai sha bat shagu hkap ala madat nga ga ngu nna mung n gun jaw mayu nnga ai.
Ndai Laudato Si ngu ai, makau grup yin makawp maga lam hte seng nna sharin mastun ai wa sarabyin Francis a sharin matsun hpe ntsa lam maram dat yang daw kaba kyu garan da ai hpe mu lu nga ai.
Daw kaba langai ngu na hta, anhte yawng a shanu shing byin shara rai nga ai mungkan ndai dai ni gara masa byin nga sai ngu ai lam hpe tang madun da nga ai, ndai daw kaba npu hta dai ni na anhte a mungkan tha byin pru nga ai makau grup yin hten za nga magang sai mabyin masa hte baza nga magang nga sai anhte jawm marawp nga ai nbung hte seng ai lam, hka hte seng ai lam, atsam ningja marai ning sam hkrat yawm wa nga sai dai ni na anhte a shing gyim asak aprat hte shing gyim uhpung uhpawng ni a lam, mungkan mung dan langai hte langai nrap nra byi nga ai masa lam ni hte dai lam ni hte seng nna hparan mahtai tam ai lam ni hta tang ndu ningra ai lam ni nga nga ai masa lam ni hpe tang madun da nga ai.
Lahkawng ngu na daw hta gaw, mungkan ga gaw karai kasang hpan da lam re ngu ai masa hpe grau mu mada wa hkra, makam masham e jaw ai nhtoi hte seng ai lam, ja chyum mungga ni kaw nna sharin matsun ya ai nhtoi machye machyang ni a lam, mungkan pin ra a mau hpa mung sung mabyin lam ni, hpan da hkrum ai arung arai nga yawng nga pra hte, hpan da hkrum ai hkrung mahkrung ni a lapran mai kaja ai makyit mahkai hkri shawn lam ni nga nga na matu matsun sharin lam ni, ndai lam ni mahkra langai hte langai mahkri shawn hkat nga ai masa lam ni, ndai mabyin lam ni mahkra hpe madu yesu yu mada mara nga ai lam ni hte seng ai lam ni hpe tang madun da nga ai.
Masum ngu na daw kaba hta gaw, shing gyim masha ni a majaw mungkan makau grup yin shing ra masa hten za lam ni byin pru shangun nga ai ngu ai lam hpe madi madun da nga ai. Ndai daw kaba npu hta, shing gyim masha ni galaw shapraw gyin shapraw ai jak rung jak rai hpaji ni hte seng ai lam ni, ndai jak rung jak rai ni hte shayan nna mungkan ting mare kaba langaim zawn byin nga nna shara langai hte langai madin din da nmai ai dai ni na prat masa hte seng nna tang madun da ai hpe mu lu nga ai.
Daw kaba mali ngu na hta gaw, makau grup yin shingra masa hte seng nna hkum zup byin ging ai masa hpe sharin matsun da nga ai. Dai hta makau grup yin shingra masa, sut masa hte shingyim nga pra masa ni a lapran na matut mahkai mahkrai shawn hkat nga ai lam hte seng ai lam ni, htung hkying lai htung masa ni, shing gyim masha ni a shani shagu na sak hkrung nga pra ai lai ladat masa ni, masha law law a mai kaja ai akyu a matu myit shalawm nna mai kaja ai magam bungli jawm gun hpai ai lai ladat masa ni, ban hte ban matut sak hkrung nga pra wa na hpang na ban na masha ni a matu mara mung, myit shalawm magam bungli shachyan daw dan hparan ra ai masa lam ni hpe matsun sharin da ai lam hpe, ndai daw kaba mali ngu na hta mu lu nga ai.
Manga ngu na daw kaba hta gaw ya ya ta tut galaw ra ai lam ni hpe matsu da ya nga ai. Ya galaw ra na ngu ai lam ni hta, mungkan mung dan ni a lapran shada da jawm bawng ban jahkrum nna jawm daw dan galaw ra ai lam ni, tinang nang a mung dan gin ra hta hkan nna jahkrat galaw ra na masing masa nnan ni, makau grup yin shing ra masa hte seng nna mung, nhprang sut rai ni hpe asung ashawm jai lang ai lam ni hte seng nna mung, daw dan hparan ai lam ni hta asan sha yawng chye na mu mada lu ai masing masa ni nga ra ai lam hte seng ai lam ni, shing gyim masha ni shing gyim sari hte hkrak nga pra sak hkrung nga sa nga lu na matu, mung masa hte sut masa masing masa ni a lapran htap htuk ai masa ni hte seng nna mastun sharin shaga ai lam ni, bai makam masham ning mu hte hpung tang hpaji ning mu ni a laran jahpra la ra ai ning mu lam ni hte seng nna sharin matsun ai lam ni hpe ndai daw manga hta mu lu nga ai.
Kru ngu na daw kaba hta gaw, makau grup yin shing ra masa hte seng ai machye machyang ni hte wenyi sak hkrung nga sa lam ni hte seng nna sharin matsun ai lam ni galaw da nga ai. Ndai matsun sharin ai daw hta, galai shai la ra ai nga sat nga sa prat nnan msa hte seng ai, shing gyim masha hte makau grup yin shing ra masa lapran nga nga ra ang ai lam ni hte seng ai hpaji machye machyang ni, hten za mat sai shingra tara masa ni hpe gara masa ganing rai bai gram gaw gap la ra ai ngu ai lam hte seng ai hpaji machye machyang ni, dai zawn rai galaw ai a marang e lu la wa na kabu gara ai lam hte sim sa ai lam hte seng ai lam ni hpe sharin matsun da ya nga ai zawn karai kasang hte shi a hpan da hkrum ai tu matu hkrung mahkrung mahkra a lapran na kanawn mazup makyit mahkrai nga ai lam ni, bai hpan da hkrum ai lam ni mahkra a hkaw hkam jan Nu Maria hte seng nna sharin matsun ai lam ni lawm nga ai.
Ndai Laudato Si ngu ai wa sarabyin Francis a, makau grup yin mungkan ga hpe lakawn la ra na lam hte seng ai sharin matsun laiki hpe jahtum hta akyu hpyi ga lahkawng hte gyin chyum dat da nga ai. Langai ngu na akyu hpyi ga gaw mungkan ga a matu hpyi ya ra ai anhte a akyu hpyi ga rai nna, lahkawng ngu na akyu hpyi gaw, hpan da hkrum ai arung arai ni mahkra hte myit jawm hpawm nna jawm hpyi ra ai akyu ga rai nga mali ai.
Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni ya tang madun lai wa ai lam ni gaw wa sarabyin a mastun laika hte seng nna malawm ni hpe ntsa lam tang madun dat ai lam sha rai nga ai, kata lam hpe gaw ya du wa na ra ai bat kaw nna daw hte daw matut manoi tang madun mat wa na nngai ngu tsun let dai ni na lamang hpe ndai kaw naw jahkring sai rai.
Daw (2) - Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni shing gyim masha shada da ganawn mazum ai lam hta tara rap ra ai lam ni nnga ai sha n ga, adip arip roi rip dang sha ai lam ni nga ai a majaw, shing gyim uhpung uhpawng, mung daw mung dan ni hta nsim nsa re ai lam ni, majan hte jahten sharun lam ni byin pru ai rai nga ai, dai zawn sha, shing ra tara makau grup yin hpe hkungga manu shadan ai lam ni nnga ai a majaw hte, nhprang sut rai ni a ntsa n tara ai masa hte hparan shaw jai lang ai lam ni galaw nga ma ai majaw, shing gyim uhpung uhpawng, shing gyim prat hta sim sa ai masa nnga byin ai lam ni hpe shing gyim masha ni hkrum hkra nga ga ai rai nga ai.
Dai re ai majaw ndai sim sa ai lam hpe jawm makawp maga ga, ngu ai lamang kaw nna, wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra sai, ngu ai sharin matsun lam hpe daw hte daw rai shapoi ya nga ga ai rai nga ai.
Ndai bat na lamang hta gaw anhte yawng a shanu shing byin shara rai nga ai mung kan ga ndai hta hpa ni byin nga sai ngu ai daw hpe tang madun na nngai.
Anhte marawp nga ai nbung ni nsan mat wa ai, hka ni nsan mat wa ai ngu ai masa hpe shing gyim masha ni a prat daw chyen masa madang hte shani shagu hkrum kadup nga ra saga ai rai nga ai. Jak rung kaba hkan na shaprawt dat ai jak sau wan hkut ni a majaw shing gyim masha ni a hkam ja lam hpe grai dam lada ai masa ja ja ahtu hkra shangun nga sai rai nga ai, ndai lam ni a majaw wan lam hte ru ai shing gyim masha ni a asak ni aten garai ndu shi yang si hkrum ai lam ni, machyi makaw hkrum ai lam ni byin hkrum nga ai, grau nna matsan mayan re ai masha ni ndai masa hpe hkam sha nga ra masai rai nga ai. Bai htaw wa htaw sa hkawm wa hkawm sa hta jai lang ai jak ni hkan na pru ai sai wan hkut ni a majaw nbung ni, hka ni baza mat ai, jak rung hkan na kabai shapraw ai gung lawm ai baza ni, hkai lu hkai sha ai hkan asung jashawn jai lang ai, latung shing tai sat tsi, tsing sat tsi hte kaga tsi mawan hkum sum hpa a majaw mung nbung, hka hte lamu ga sau ni hten za lam byin pru shangun nga ai rai nga ai. Prat dep hpung tang jak hpaji ni hte sha ndai zawn re ai mang hkang lam ni hpe ran hparan la lu na re ngu nna tang madun nga chye nga ma ai. Kaja wa ta tut hta gaw ndai zawn re ai langai hte langai matut hkri shawn ai masa ni nga nga ai mang hkang lam ni hpe dai jak hpaji ni hte sha nlu hparan la lu mai ai ngu ai lam ni dan dawng nga ai. Mang hkang lama ni hparan na matu galaw shapraw dat ai lam langai gaw kaga mang hkang langai hpe sha bai shabyin shapraw dat ai masa byin pru nga ai.
Shing gyim masha ni shara magup kabai shapraw ai baza bala ni hte seng nna mung ahkyak shatai myit shalawm ai lam galaw ra ga ai. Dum nta ni hte jak rung ni hkan kaw nna shing gyim masha ni kabai shapraw dat ai baza bala ni, tsi rung tsi gaw ni hkan na kabai shapraw ai baza bala ni, dum nta wa hpang gaw gap ai hkan run sharu ai hkan kaw nna pru wa ai baza bala ni, mi hprap hpung tang hpaji hte seng ai jak rung shara ni hkan na kabai shapraw ai baza ba al ni, ndai ni gaw shaning shagu ton wan lam hte ru nna law la nga ai. Ndai shing gyim masha ni kabai shapraw ai baza ni a law malawng gaw hten yat mat na matu grai yak ai baw baza ni rai ma ai zawn, radio active ngu ai radio dat jasat ni shapraw lu ai, shing gyim masha ni hpe jam jau jaw lu ai gung dat nsa ni pru shangun lu ai baza ni rai nga ma ai. Dai re ai majaw anhte shing gyim masha ni a shanu shara mung kan ga ndai gaw grai kaba ai baza sum pum kaba zawn byin nga sai rai nga ai.
Mungkan jut shara shagu hta, asak kaba sai masha ni a tsun madai ai lam ni hpe na lu nga saga ai, shanhte malawng tsun nga ma ai lam gaw, moi shawng de kalang mi grai tsawm htap lai wa yu ai shara ni ya gaw baza bala ni hte kaput nga mat masai ngu ai lam rai nga ai. Jak rung hkan na kabai shapraw ai baza ni hte dat jasat rawng ai kun rai ni law law asung jashawn jai lang ai lam ni a majaw shing gyim masha ni asak gadun ai, mayat maya lam ni hta ahtu hkra ai lam ni byin pru shangun lu nga ai, rai tim mung shing gyim masha ni gaw hkam ja lam hte seng nna grai dan dawng ai masa hte ja ja ahtu hkra machyi lam ni n byin pru ding sa hpa ahkyak n shatai ai sha nga chye nga ma ai.
Ndai zawn re ai mang hkang byin pru ai lam gaw arung arai ni hpe kalang sha lang nna kabai kau ai lai ladat ni a majaw mung rai nga ai. Ga shadawn langai tsun madi madun ga nga yang, anhte htuk shapraw dat ai mai sau je pa ni a malawng maga gaw bai kahtap jai lang lu hkra n galaw ai sha kabai kau ai rai nga ai. Anhte shing gyim masha ni hku nna shing ra masa ngu ai tha, mu mada lu mai ai bai gayin asung jashawn mat wa ai ngu ai mabyin hpe, hkaja kasi la na matu grai yak nga ga ai. Shing ra masa hta mu mada lu ai lam gaw, hpun kawa ni hku nna tsing nam sha ai du sat ni matu malu masha tai ya ai, dai tsing nam sha ai dut sat ni gaw shan sha ai du sat ni a sha hpa tai ya ai, dai shan sha ai du sat ni shapraw ai baza ni gaw hpun kawa hpan nnan law law hpe bai shabyin shaprat ya nga ai rai nga ai. Shing gyim masha ni shapraw ai jak rung hkan na pru ai kun rai ni gaw dai zawn re ai masa nlawm nga ai. Ya ndai prat ban na masha ni hte htawm hpang ban nga pra na masha ni, matut manoi asung jashawn bai gayin jai lang mat wa lu ai baw masa masing ni anhte hta n nga nga ga ai. Bai jat wa, prut wa ai ngu ai masa nnga ai baw nhprang sut rai ni hpe shadawn sharam nna shaw jai lang ai, asung jashawn ra ai shara ni hpe byin mai ai daram shayawm ai, bai kahtap nna asung jashawn lu hkra lajang ai ngu ai masa ni nga ra na rai nga ai.
Ndai zawn re lam ni hpe myit shalawm masing masa jahkrat ai rai yang chyu sha, anhte a shanu shing byin shara mung kan pyin ra hpe jahten nga ai, lang nna kabai kau ai ngu ai lai htung masa ni hpe ning hkatp ma nga kau lu na rai nga ga ai. Rai tim mung ya du hkra mu mada lu nga ai masa gaw ndai zawn re ai lam ni hpe myit shalawm nna masing masa jahkrat ai lam ni nmu mada ai daram masa naw rai nga ai.
Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni ya tang madun nga ai lam gaw Laudato Si ngu Latin ga hku shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra sai, ngu ai makau gyup yin shing ra masa hte seng nna wa sarabyin Francis a madi madun sharin matsun hta na sharin shaga lam ni hpe tang madun nga ai lam rai nga ai, ya du wa na bat lamang hta gaw du hkra ladaw ngu ai gaw yawng a mai kaja ai lam a matu re nga nna wa sarabyin madi madun da ai lam ni hpe matut nna tang madun mat wa na nngai matut nna hkap ala madat nga ga.
Daw (3) - Climate as a common good
Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni shing gyim masha shada da ganawn mazum ai lam hta tara rap ra ai lam ni nnga ai sha n ga, adip arip roi rip dang sha ai lam ni nga ai a majaw, shing gyim uhpung uhpawng, mung daw mung dan ni hta nsim nsa re ai lam ni, majan hte jahten sharun lam ni byin pru ai rai nga ai, dai zawn sha, shing ra tara makau grup yin hpe hkungga manu shadan ai lam ni nnga ai a majaw hte, nhprang sut rai ni a ntsa n tara ai masa hte hparan asung jashawn ai lam ni galaw nga ma ai majaw mung shing gyim uhpung uhpawng, shing gyim prat hta sim sa ai masa nnga byin ai lam ni hpe shing gyim masha ni hkrum hkra nga ga ai rai nga ai.
Dai re ai majaw ndai sim sa ai lam hpe jawm makawp maga ga, ngu ai lamang kaw nna, wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra ai, ngu ai sharin matsun lam hpe daw hte daw rai shapoi ya nga ga ai rai nga ai. Ndai bat na lamang hta gaw, du hkra ladaw ngu ai gaw yawng a mai kaja ai lam a matu re nga nna wa sarabyin madi madun da ai lam ni hpe tang madun na ngai.
Du hkra ladaw ngu ai gaw yawng a mai kaja ai akyu a matu rai nga zawn, yawng hte seng ai, yawng a matu yaw shada da lajang da ai lam nan rai nga ai. Mung kan shadang nna maram tsun ga nga yang, ndai du hkra ladaw ngu ai gaw shing gyim masha ni a sak hkrung lam a matu nnga nmai ra a hkyak ai lam ni a lapran langai hte langai grai sung ai masa hte hkri shaw nga ai masa lam rai nga ai. Ya dai ni na aten mung kan kahtet shadang rawt tsaw jat wa ai masa hpe anhte hkrum kadup nga saga ai ngu ai lam hpe mung kan hpung tang hpaji ning hkring ni yawng maren mara myit hkrum ai, nsen langai sha shapraw nga ma ai rai nga ai. Lai wa sai ndai 10 ning laman hta sha, mung kan kahtet shadang tsaw jat wa ai mabyin hte rau pang lai hka madang rawt tsaw jat wa ai, bai dai kaw nna shing ra tara hte seng nna byin pru ai mabyin ni grau laja lana ladu shalai byin pru wa ai. Nkau mabyin ni nga yang hpung tang hpaji ning hkring ni tau nau tsun maram nlu mai ai masa ni byin pru wa ai.
Dai re ai majaw ndai zawn re ai masa hpe shing dang da lu na matu, shing gyim masha ni hku nna tinang a nga pra ai sat lawan ni, kun rai htuk shapraw ai lai ladat ni, kun rai ni hpe asung jashawn jai lang ai lai ladat ni hpe gram lai ai lam ni galaw ra saga ai ngu ai lam hpe shadum ya nga ai.
Mung kan ga kata shamu shamawt lam ni, jan shata shagan ni a shamu shamawt lam hta galai shai lam ni a majaw mung, mungkan katsi kahtet shadang ni hta galai shai lam ni byin pru ai ngu ai masa mung teng nga ai. Rai tim mung, ndai shaning 10/ 20 laman mung kan hta byin pru nga ai mungkan kahtet shadang rawt tsaw jat wa ai lam gaw Greenhouse ngu ai, shing gyim masha ni e galaw shapraw ai carbon dioxide, methane, nitrigin oxide, hte kaga dat nsa ni a majaw re nga nna hpung tang hapji ning hkring ni kaw nna sawk sagawn hkaja madi madun da ai lam ni nga nga nga ai. Jan kaw nna mung kan ga de du shang wa ai jan kahtet shing kang, mungkan ga hpe hkra nna bai nhtang mat wa ai hte lamu ntsa hta bra hten mat wa ra na masa hpe ndai dat nasa ni ding bai ding na jaw nga ai nga nna sawk sagawn da nga ma ai. Ndai lam a mang hkang madung gaw jak rung jak rai ni hpe shakri lu na matu, mungkan mung dan shara shagu ngu na daram hta jak wan sau ni hte, nlung nra wan n ga ni hpe ladu shalai nna nat lang asung jashawn jai lang nga ai majaw rai nga ai. Kaga ahkyak ai lam kaba langai mi gaw lamu ga hpe ladu shalai jai lang ai lam ni a majaw re, lamu ga hpe ladu shalai jai lang ai ngu ai hta hkai lu hkai sha lam ni galaw na ngu ai yawng sing lam hte nam maling kaba law law hpe hkyen nat jahten kau ai lam ni a majaw mung rai nga ai.
Ya na zawn mung kan kahten shadang raw tsaw jat wa ai a majaw, mung kan nbung shamu shamawt masa hta ja ja ahtu hkra ai lam ni byin pru shangun ai, dai kaw nna hkrit hpa kalai shai lam ni byin pru wa ai, dai kalai shai lam ni gaw shing gyim masha ni sak hkrung nga pra lam hta nnga nmai ahkyak ai lam ni rai nga ai, lu lang hka ni hpe ahtu jahten ya ai lam ni shabyin ai, mungkan hta nga ai shing gyim masha ni jai lang asung jashawn ra ai tsam n gun ni hpe ahtu hkra shangun ai, kahtet ai shara buga ni hkan hkai lu hkai sha lam kaw nna pru ai hkai nmai pru shadang ni hpe ahtu hkra shangun nna pru shadang yawm hkrat ai lam ni byin pru shangun ai, hkai nmai myu baw hpan nkau ni mat hkoi mat wa ai lam ni byin wa ai.
Mung kan a dung dung hte ding da matu jahtum kaw na hka gye bum ni ru byawng wa ai majaw Methane ngu ai dat nsa law law hkrit hpa shadang shabyin shapraw ai, gye bum ni ru byawng wa ai hte gapyawn nna dai hka gye bum ni hta gye rawng nga ai arung arai ni hten yat mat wa ai lam ni byin pru ai hte carbon dioxide dat nsa byin pru shangun ai, ndai zawn byin ai masa hta maga mi de mung shing gyim masha ni a jahten shaza lam ni a majaw, du hkra ladaw galai shai lam hpe shayawm ya lu ai marang law maling kaba ni hkoi mat wa ai majaw lam magup hta grau sawng ai lam ni byin pru ai.
Carbon dioxide dat nsa ni rawt jat lam byin ai a majaw pang lai kata acid dat ni grau law jat wa ai, dai kaw nna pang lai kata hta galai shai lam ni hpe byin pru shangun ai. Ya na masa zawn sha anhte matut nna naw galaw nga ga ai rai yang, ndai tsa ban laman hta sha du hkra ladaw hte seng nna lak lai ai galai shai lam hpe anhte mu lu na ga ai, shing ra masa hte seng ai lam hta tak maram nlu mai ai galai shai kaba ni byin pru nna de a hkrit hpa akyu ni hpe shing gyim masha ni hkrum kadup ra na rai ga ai.
Ga shadawn pang lai hka madang tsaw raw wa ai a majaw grai hkrit tsang hpa lam ni hkrum kadup wa lu mai ai. Anhte myit dum mai ai lam gaw, mung kan shing gyim masha ni a sum pum mali kaw nna sum pum langai mi daram gaw pai lai gin gau makau, pang lai hte ni nawn ai shara ni hkan mare de nna shanu nga ma ai, ngu ai lam hte, mung kan hta kaba hkyik hkam dik ai mare myo kaba nkau mi mung pang lai gin gau makau hta de da ai re ngu ai lam rai nga ai.
Du hkra ladaw galai shai lam ngu ai gaw mung kan hte shadang ai mang hkang lam rai nga ai hte, shing gyim masha ni a makau grun yin, sut masa mung masa, shing gyim nga pra masa yawng hpe ahtu hkra shangun nga ai mang hkang mung rai nga ai. Dai ni na prat anhte shing gyim masha ni hkrum kadup ngu ai kaba dik ai mang hkang lam ni hta nna langai mi mung rai nga ai. Ya du wa na ra ai shaning 20/ 30 ning laman hta grau nna sut masa lam hta galu kaba lam ni nau nnga shi ai mung dan ni hta hkra ahtu lam ni grau hkrum wa lu mai nga ai. Law malawng matsan mayan masha ni gaw, ndai zawn mung kan kahten shadang tsaw rawt wa ai a majaw byin pru ai tsin yam lam ni hkra ahtu lu mai ai shara buga ni hkan nga pra shanu nga ma ai rai ma ai. Shanhte a sak hkrung nga pra lam a matu, malawng maga hku nna nhprang sut rai ni hpe sha madung da nna shamyet shanat nga pra ma ai mung rai nga ma ai, ga shadawn, hkai lu hkai sha galaw ai, ngai hkwoi nga hkan sha ai, nam maling ni hpe machyu nna nga pra ai masa ni rai nga ma ai.
Du hkra ladaw galai shai lam a majaw byin pru lam ni hpe manga na matu arung arai lai ladat ni atsam ni ndai matsan masha ni hta n nga, shing ra tara hpyen hkrum wa yang mung hkap manga lu na atsam ni ning ra re ai masa mabyin hta, ndai matsan masha ni nga pra ra ai masa rai nga ai, ngam nga ai daw hpe du wa na ra ai bat lamang hta matut nna tang madun mat wa na nnga ai.
Daw (4) - Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni shing gyim masha shada da ganawn mazum ai lam hta tara rap ra ai lam ni nnga ai sha n ga, adip arip roi rip dang sha ai lam ni nga ai a majaw, shing gyim uhpung uhpawng, mung daw mung dan ni hta nsim nsa re ai lam ni, majan hte jahten sharun lam ni byin pru ai rai nga ai, dai zawn sha, shing ra tara makau grup yin hpe hkungga manu shadan ai lam ni nnga ai a majaw hte, nhprang sut rai ni a ntsa n tara ai masa hte hparan shaw jai lang ai lam ni galaw nga ma ai majaw mung shing gyim uhpung uhpawng, shing gyim prat hta sim sa ai masa nnga byin ai lam ni hpe shing gyim masha ni hkrum hkra nga ga ai rai nga ai.
Dai re ai majaw ndai sim sa ai lam hpe jawm makawp maga ga, ngu ai lamang kaw nna, wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra ai, ngu ai sharin matsun lam hpe daw hte daw rai shapoi ya nga ga ai rai nga ai.
Wa sarabyin tsun madi madun da ai lam langai gaw, du sat du myeng hpun kawa ni hku nna, du hkra ladaw hta byin pru nga ai galai shai wa ai lam ni hte htap htuk hkra hkan nga pra na matu nbyin mai wa ai majaw htawt nawt hkawm mat wa na matu shadut hkrum ai. Ndai zawt byin ai majaw matsan masha ni a sak hkrung nga pra lam hpe ahtu hkra shangun lam byin pru shangun nna tinang a dum nta buga ni hpe kau da, htawt nawt nga pra hkawm ra ai masa de bai du shangun ai. Ndai zawn htawt nawt nga pra hkawm ra ai majaw tinang a shawng lam gam maka hte seng nna mung, kashu kasha ma ni a shawng lam hte seng nna mung tau nau tsun tak nlu ai masa byin hkrum ai. Makau grup yin hten za mat wa ai mabyin ni a majaw matsan mayan hkrum ai, dai zawn rai mastan mayan hkrum ai prat kaw nna lawt lu hkra ngu ai masa hte htawt nawt sit nga pra hkawm ai matsan masha ni grai grai law ai mabyin ni nga lai wa yu ai. Ndai zawn re ai masha ni gaw, mung kan mung dan ni jawm myit hkrum da ai tsin yam hkrum masha ni ngu ai masat masa jahpan hta nshang ai majaw, mung kan mung dan ni a hkye mawoi garum ning tum lam ni mung ndai masha ni nlu ma ai. Tara shang masat garum ya ai lam ni nlu la ai, ning dang kau hkrum ai masa ni tha asak jasum kau ra ai ndai zawn re ai masha ni law law nga nga ma ai. Ndai zawn re ai masha ni a tsin yam lam ni hpe nmu, nna, nchye masu nna akatsi sha tawn kau ya ai masa ni grau grau chyam bra nga ai hpe myit npyaw hpa mu mada lu nga ai. Shawoi galoi nhkrum nmu yu ai madang hte dai ni na prat hta ndai zawn re ai masa byin pru nga ai rai nga ai. Ndai zawn jam jau tsin yam hkrum sha nga ai anhte a hpu nau ni hpe garum la na lit hprai ai lam gaw, uhpung uhpawng ngu nna jawm shanu nga pra nga ai anhte shada da da garum madi shadaw la hkat ra ai ngu ai myit masa ni hten run nga sai ngu ai lam hpe madi madun nga ai lam mung rai nga ai.
Du hkra ladaw galai shai lam hte seng ai mang hkang shabyin ai hta grau nna lit nga ai ni gaw, sut su nga mai ai ni, sut masa mung masa hte seng ai ahkaw ahkang, ahkang aya jum tek da ai ni rai chye ma ai. Dai re ai majaw du hkra ladawn galai shai wa ai lam ni a majaw byin hkrum wa ra ai tsin yam lam ni hpe byin mai ai daram shayawm jahkrat ya na matu dai masha ni tha lit grau nga nga ai. Ya mu mada nga sai kum la ni hpe maram yu yang, ya na zawn sha kun rai htuk shapraw ai asung jashawn jai lang ai masa lam ni n galai shai lu ga ai rai yang, grau sawng ai tsin yam lam ni hpe hkrum ra na ga ai rai nga ai. Carbon dioxide dat nsa hte du hkra ladaw hpe jam jau jaw lu ai kaga dat nsa ni htuk shapraw ai lam hpe shayawn jahkrat kau lu hkra, mung masa hte seng nna shatsawm jahtuk gram galai la ra na ra nan ra nga saga ai. Ga shadawn n lung nra wan n-ga nat jai lang ai lam hpe jahkring kau nna, de a shara hta bai gayin jai lang mai ai kaga hpan ni hpe asung jashawn jai lang ai lam ni galaw wa lu hkra, mung masa hku nna masing jahkrat ai lam ni galaw ra na rai nga ai. Clean and renewal energy ngu ai makau grup yin hpe hten za lam n byin shangun lu ai jak rung jak rai gawt shakri lu mai ai nhprang rai ni, mung kan shara magup hta ram daw nga nga ai. Hpung tang hapji ni hpe jai lang nna gram lajang jahtuk la ra na lam ni sha ra nga ai rai nga ai. Nkau mung dan ni hta ndai zawn gram jahtuk da ai lam ni galaw hpang nga masai rai nga ai, rai tim mung law htap ai ram gying ai madng de gaw garai ndu lu shi nga ai. Jak wan sau nau nsha ai sha kun rai htuk shapraw ai lam ni hte, jak rai ni hpe gawt shakri ai lam ni galaw lu hkra ja gum hpraw arang law law bang nna ladat nnan ni gyin shapraw ai lam ni, bai nhprawng rai, nhprang atsam ni hpe shayawm jai lang lu hkra ngu ai masa hte, ladat nnan ni hte dum nta wa hpang ni hpe gaw gap ai lam ni, mung dan nkau mi hta nga nga magang sai rai nga ai, rai tim mung ndai zawn re ai mai kaja ai lai ladat ni mung kan mung dan shagu de chyam bra wa na matu gaw grai nan naw ra nga mali ai, nga nna wa sarabyin a matsun laika hta madia madun da nga ai.
Hte Issue of Water
Bai, wa sarabyin Francis madi madun da ai ahkyak ai lam kaba langai mi gaw lu lang hka hte seng ai mabyin mang hkang rai nga ai. Ndai lu lang hka ngu ai gaw yawm htum mat wa lu mai ai baw nhprang sut rai hpan ni hta na langai mi rai nga ai. Galu kaba nga sai mung dan ni, lu su nga mai ai uhpung uhpawng ni hta, dai ni na aten hka hpe shadawn shadang nnga, ntaw ntsang hkrup mara jai lang ai, ru kabai kau ai lam ni galaw nga ma ai, ya na zawn sha matut hkawm sa na matu nbyin mai nga ai. Hkap la lu ai madang hta grai nan lai hkra, mung kan gin ding aga hpe anhte shaza nga saga ai hte, matsan jam jau lam ngu ai mang hkang lam hpe yan hparan ai lam anhte garai n galaw shi nga ga ai.
Lu lang hka ngu ai gaw anhte shing gyim masha ni asak hkrung nga pra lu na matu mung, nga yawng nga pra hkrung hkrung tu matu ma hkra a matu mung, nnga nmai ahkyak ai lam kaba rai nga ai majaw hka hte seng ai mang hkang lam gaw ahkyak dik ai mang hkang lam kaba langai mi rai nga ai.
Hkam ja lam a matu, hkai lu hkai sha lam a matu, jak rung kaba ni gawt shakri shamawt lu na matu san seng ai hka ra nga mali ai. Lu lang hka hte seng nna ra ai daram sha shaw len jaw lang ai masa ni nga lai wa sai rai tim, ya dai ni na aten ra ai hta jan hkra lang ai masa ni nga nga ai majaw hka hte seng ai mang hkang lam ni hpe kade nna yang hkrum kadup na rai saga ai. Hka len jaw shabra ya ai masa hpe madung da nna shamyet shanat nga ra ai Myo mare kaba ni law law hta hka dum hprut ai mang hkang lam ni hkrum ai aten ni nga ma ai.
Africa dan na masha ni grau nna hka mang hkang hkrum ma ai, lu lang hka lu la shara law law nlu ma ai, marang nhtu jan kri ai lam ni byin ai majaw hkai lu hkai sha lam ni tha mang hkang byin ai, hkai nmai pru shadang yawn ai lam ni hpe hkrum kadup nga ma ai rai nga ai. Mung dan nkau mi shara nkau mi hta lu lang hka alaw ahtam lu mai ai shara ni nga ai rai tim, nkau mung dan ni hta hka dum hprut ai, hkai lu hkai sha nlu ai masa ni byin pru ai.
Ahkyak dik ai anhte a mang hkang kaba langai mi gaw, matsan masha ni hku nna hkam ja lam a matu htap htuk ai, hka san ni nlu mai ai masa rai nga ai. N-san seng ai hka hpe lu lang nga ra ai majaw shani shagu masha law law hka hte seng ai machyi makaw hkrum ai, si hkrum ai lam ni byin ai. N-san ai hka lu lang ai majaw kan hkaw kan machyi byin ai, kan hte seng ai ana zinli ni byin hkrum ai, ma kaji ni law law asak sum ai lam ni byin hkrum ra ga ai rai nga ai, nga nnna wa sarabyin Francis madi madun da nga ai, ngam nga ai daw hpe du wa na ra ai bat lamang hta matut tang madun na nngai, ngu tsun let dai ni na lamang hpe ndai kaw naw jahkring sai rai.
Daw (5) - Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni, shing ra tara makau grup yin hpe hkungga manu shadan ai lam ni nnga ai a majaw hte, nhprang sut rai ni a ntsa n tara ai masa hte hparan shaw jai lang ai lam ni galaw nga ma ai majaw shing gyim uhpung uhpawng, shing gyim prat hta sim sa ai masa nnga byin ai lam ni hpe shing gyim masha ni hkrum hkra nga ga ai rai nga ai.
Ndai sim sa ai lam hpe jawm makawp maga ga, ngu ai lamang kaw nna, wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra ai, ngu ai sharin matsun lam hpe daw hte daw rai shapoi ya nga ga ai rai nga ai.
lai wa sai bat lamang hta lu lang hka hte seng ai lam hpe tang madun lai wa ai hta, nsan seng ai hka ni hpe lu lang nga ra ai majaw shani shagu masha law law hka hte seng ai machyi makaw hkrum ai, si hkrum ai lam ni byin ai. Nsan ai hka lu lang ai majaw kan hkaw kan machyi byin ai, kan hte seng ai ana zinli ni byin hkrum ai, ma kaji ni law law asak sum ai lam ni byin hkrum ra ngu ai lam hpe na la lai wa saga ai rai nga ai. Ndai lam hte seng nna wa sarabyin Francsi a matsun laika hta matut madi madun shadum da ai lam gaw, ga kata na nhprang sut rai ni htu shaw ai lam ni, hkaw lu hkai sha galaw ai lam ni, jak rung jak rai hte matut manoi ai magam lam ni a majaw, ga kata na hka ni hten baza ai masa byin pru nga sai, grau nna hkrak re ai tara upadi mastun lam ni nnga, sadi sahka na matu mastun madun lam ni nnga byin nga ai mung dan ni hta ga kata na hka ni hten baza ai lam ni grau byin nga ai rai nga ai. Ndai zawn rai byin ai lam gaw jak rung kaba ni hkan na kabai shapraw ai baza bala ni a majaw sha nrai, anhte shing gyim masha ni shara magup jai lang nga ai chemical dat jasat rawng ai arung arai ni hpe hka shi ni, nawng ni pang ni de de hkrup mara kabai sharu ai lam ni matut manoi galaw nga ga ai majaw mung rai nga ai.
Lu lang mai ai hka ni ding run yawm grit nga sai masa rai nga ai. Shara nkau mi hkan nga yang ndai zawn rai nlaw mat wa ai, yawm grit mat wa ai masa byin nga ai a lapran, ndai nhprang hka ni hpe masha latup mi e sha madu la kau nna gat lawk de du shalai sha ai, gat rai shatai kau ai masa ni mung byin nga ma ai rai nga ai. Kaja wa nga yang hka ngu ai gaw shing gyim masha ni sak hkrung nga pra lu na matu nbyin nmai ra ahkyak ai lam rai nga ai majaw, lu lang mai ai hka kaja lu la ra ai ngu ai lam gaw shing gyim masha yawng a npawt nhpang ahkaw ahkang nan rai nga ai. lu lang hka kaja nlu la re ai masa byin hkrum nga ai matsan masha ni a ntsa ndai anhte a mung kan gaw hka kaba kap nga sai ngu ai lachyum rai nga ai. hpa majaw nga yang hpa lam a majaw mung nyet kau ya nmai ai shing gyim sari hte shanhte hkrak sak hkrung lu ra ai ngu ai shanhte a shing gyim ahkaw ahkang hpe ning dang kau ya ai a majaw rai nga ai. Matsan masha ni a ntsa kap nga ai hka ndai hpe wa shaprai lu na matu, kaja san seng ai lu lang hka ni shanhte atsam lang lu hkra lajang ya ai lam ni hta ja gum hpra garum ya ai lam ni galaw ya ra na rai nga ai.
Hka hpa n gawn nsawn di nna ra ai hta jan hkra hkrup mara jai lang shaza kau ai lam ni matut manoi byin ding yang rai nga ai, sut masa rawt jat bawng ring nga sai mung dan kaba ni hkan chyu sha mung nrai ya rawt jat galu kaba hpang wa nga sai mung dan ni hkan mung byin nga ai rai nga ai. Hpaji jaw myit jasu ai lam ni ning ra nga ai majaw mung, galaw man nga sai lai kyang lai masa ni hpe gram lai ya na matu shadum jasu ya ai lam ni ning ra nga ai a majaw mung ya na zawn byin nga ai rai nga ai.
Ya na zawn rai lu lang hka ni yawm hkrat wa ai a marang e, hka hpe machyu nna shapraw ra ai malu masha sha hpe ni yawm hkrat wa ai masa de du shangun na rai nga ai. Hkyak hkyak gram lajang ahkyak la ai lam ni n galaw ga ai rai yang shaning 20/30 ning lapran hka hte seng ai mang hkang kaba hkrum wa lu mai ai, ndai zawn rai makau grup yin hten za wa ai a majaw byin pru wa na tsin yam lam ni hpe masha wan hkying lam hte ru nna hkrum kadup lu mai ai, ndai tsa ban laman mung dan shada matut mahkai ai sut masa hpaga uhpung kaba ni kaw nna hka hpe jawm madu kau ai lam ni galaw wa ai kaw nna mang hkang kaba ba ni majan ni byin pru ai masa ni mung byin pru lai wa ai nga nna nga nna sawk sagawn tang madun sadi jaw da ai lam ni mung nga nga mali ai.
Loss of Biodiversity
Bai wa sarabyin Francis madi madun ai ahkyak ai kaga lam langai mi gaw, loss of Biodiversity ngu ai, du sat du myeng hte hpun kawa amyu baw hpan nkau mi mat hkoi wa lu mai ngu ai lam rai nga ai.
Galu galag yu mada ai lam ni nnga ai sha aten kadun akyu a matu chyu yu nna galaw nga ma ai sut masa lam, hpaga ding ga lam hte, kun rai htuk shapraw ai lam ni a majaw mung kan ga a nhprang sut rai ni gin lut wa nga ai masa byin nga ai. Hpun maling kaba ni mat hkoi mat wa ai a majaw, ahkyak ai baw hpan nkau mi mat hkoi mat wa ai, dai ni gaw htawm de sha hpa malu masha ni tai ya na sha n ga, tsi mawan tai na, kaga lam shagu hta akyu rawng na hpun kawa amyu baw hpan ni rai na rai nga ai. Nbung ai hpun kawa tsing du tsing man amyu baw shagu hta genes ngu ai amyu baw hpan hte seng ai nsa ni rawng nga ai, ndai ni gaw shing gyim masha ni hta ra ahkyak ai lam ni hpe jaw ya ai, makau gyup yin shing ra masa hte seng ai mang hkang lam ni nbyin pru hkra shing ra masa hpe rap shara ya ai lam ni shabyin ya ai rai nga ai.
Ndai nbung ai du sat amyu baw hpan, hpun kawa, tsing du tsing man amyu baw hpan ni hpe lani mi na aten akyu rawng wa na nhprang sut rai ni rai nga ma ai ngu ai masa hte mu mada chye na ai maasa hte sha mung nram nga ai, shanhte hta ahkyak ai manu dan ai lam ni shi shara hte shi nga nga ai rai nga ma ai. Shaning shagu anhte nmu nchye dat ai du sat du myeng amyu baw hpan, hpun kawa tsing du tsing man amyu baw hpan hkying lam hte ru nna mat hkoi nga ai masa hpe hkrum nga saga ai. Ndai baw hpan ni gaw htani htana mat hkoi mat wa sai re majaw htawm de anhte mu yu sana ga ai nrai nga ai zawn anhte a kashu kasha ban ni mung nmu yu mat sana rai nga ai. Mat hkoi mat wa sai du sat du myeng, hpun kawa baw hpan a malawng maga gaw shing gyim masha ni galaw ai magam lam ni a majaw byin mat wa ai rai nga ma ai. Anhte a majaw hkying lam hte ru ai du sat du myeng, hpun kawa, tsing du tsing man amyu baw hpan ni mat hkoi mat wa masai majaw shanhte tu pra nga ai ngu ai masa hte hpan madu hpe shakawn shagrau lam ni n galaw mat lu masai, shanhte nga pra tu nga ai hpe anhte mu mada nga ai hku nna shanhte anhte hpe tsun shadum ai lam ni n galaw lu masai rai nga ai, hkrak nga yang shanhte hpe dai zawn di kau na ahkaw ahkang anhte hta nnga nga mali ai.
Ngam nga ai daw hpe du na bat lamang hta matut tang madun mat wa na nngai.
Daw (6) - Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau ni, ndai lamang kaw nna wa sarabyin Francsi a Laudato Si ngu shamying ai, anhte yawng a shanu shing byin shara mungkan ga hpe lakawn la ra sai, ngu ai sharin matsun lam hpe daw hte daw rai shapoi ya nga ai hta lai wa sai bat na lamang hta shaning shagu anhte nmu nchye dat ai du sat du myeng amyu baw hpan, hpun kawa tsing du tsing man amyu baw hpan law law mat hkoi nga sai hte ndai zawn mat hkoi mat wa ai lam ni byin pru ai gaw shing gyim masha ni galaw ai magam lam ni a majaw byin mat wa ai lam ni re, ngu ai lam hpe tang madun lai wa sai rai nga ai.
U num ji num joi, du sat du myeng amyu baw hpan ni mat hkoi mat wa ai ngu ai shaloi ndai ni gaw anhte a myit hte chyaw atsawm mu yu lai wa ai, dan dawng ai baw amyu baw hpan ni rai nga ai majaw, anhte a myit masin tha myit npyaw ai lam ni aloi sha hkam sha pru lu mai nga ai. Rai tim mung maga mi de, anhte a myit hte a stawm nmu mada lu nmu nchye yu ai lam ni law law mung mat hkoi ai lam byin pru nga ai, ga shadawn, kamu makrat, latung shing tai manut, hka kara amyu my, gum rawt hkawm ai baw latung amyu my, bai hti ndang law la ai myi hte nmu lu mai ai aga hkan rawng shanu nga ai grai kaji ai hkrung kanu baw hpan law law ni mung mat hkoi mat wa ai lam ni byin pru nga ai. Ndai ni hpe anhte nmu lu mai ga ai rai tim, dai shara ni hta shanhte a shamu shamawt nga pra lam ni gaw dai shara matut ngang grin, ngang kang nga na matu nnga nmai ahkyak ai masa tai nga lu mai ai. Ndai zawn byin pru ai lam ni hpe shing gyim masha ni shang shing dai ai lam ni galaw ra ai baw rai nga ai. Rai tim mung, dai ni na aten, ndai zawn re ai masa ni hpe shing dang lu hkra shing gyim masha ni galaw ai lam ni gaw grai nan ran rau sha rai nga ai. Ndai zawn shing dang ai lam ni n galaw ga ai majaw grau grau sawng ai tsim yam lam ni hpe anhte shing gyim masha ni shara magup hkrum ra ga ai. Hkrit tsang hpa lam ni shara magup nga pru wa ai. Shing shing gyim masha ni a shang shang dang galaw ai lam nkau mi gaw mabyin masa ni hpe grau pyi sawng jat shangun ai lam ni mung byin pru shangun nga ai. Ga shgadawn, hkai lu hkai sha lam tha akyu jaw ai baw u num ji latung shing man ni mat hkoi mat wa ai majaw, dai latung shing man ni a shara hta prat hpaji hte kaga arung arai ni hpe gyin shapraw nna hkai lu hkai sha lam galaw ai a marang e grau hkrit tsang hpa lam ni sha byin pru ai.
Shing gyim masha ni shabyin shapraw ai mang hkang lam ni hpe yan hparan lu hkra mahtai tam shakut nga ai hpung tang hpaji ning hkring ni, jak hpaji ning hkring ni hpe mung shanhte a shakut shaja ai magam lam ni a matu chyeju dum shakawn gying nga ga ai. Rai tim mung, mabyin masa ni hpe yu maram dat yang, sut hpaga akyu amyat a matu yaw shada ai nna shing gyim masha ni galaw nga ai mang hkang yan lam ni gaw kaja wa nga yang mungkan ga a tsawm htap mai kaja lam ni hpe shayawm kau ya nga ai. Hpung tang hpaji ni madang rawt tsaw jat wa ai hte rau lang ra ai arung arai ni mung grau grau she law jat wa shangun ai masa byin nga ai. Hpa hte mung shara galai nmai ai, hpa lam hte mung galai shahtuk shatsawm nlu mai ai mi na nga nga chyelu mungkan ga a tsawm htap mai kaja lam ni hpe shing gyim masha ni gyin shapraw ai arung arai lama ma hte shara galai jahkrat galai shatsawm lu mai na re ngu nna shing gyim masha ni myit sawn nga ai masa rai nga ai.
Makau grup yin shing ra tara masa hten za lam a majaw byin pru nga ai lam ni hte seng nna sawk sagawn ding lik maram ai lam ni galaw ai hta, lamu ga, hka hte nbuung ni hta hpa ni byin pru nga sai ngu ai lam hpe sha sawk sagawn ding lik ai lam ni mung dung galaw chye ma ai. Rai tim mung, hpun kawa dut sat du myeng ni hta byin pru nga ai lam ni hte seng nna sawk sagawn ding lik ai lam ni gaw loi li sha nga chye nga ai. Hpu kawa du sat du myeng amyu baw hpa ni mat hkoi mat wa ai lam ni gaw nau n ahkyak ai masa zawn shatai nga ma ai. Myo mare kaba langai hte langai matut mahkai na matu lam nmaw kaba nnan ni hpaw ai, hkai sun kaba ni hpaw galaw wa ai, lamu ga shara dam pa kaba ba kum shing wang kau ai, hka madim kaba ni galaw nna hka lam ni hpe dim pat shing dang kau ai, ndai zawn re ai lam ni galaw dat ai a majaw, dai grup yin hkna shangu nga pra nga ai du sat du myeng hkrung mahkrung ni shing dang da hkrum mat ai, ndung ndang shamau shamawt hkam sa nmai mat wa ai, Ndai zawn re ai lam ni a majaw nkau amyu baw hpan ni mat hkoi mat wa ai masa de du mat wa ai. Nkau mung dan ni hkan gaw ndai zawn re ai masing kaba ni jahkrat galaw wa ai shaloi dai grup yin hta shanu nga pra nga ai du sat du myeng ni hkaw sa shamu shamawt lu mai na masa ni hpe myit shalawm lajang da ya ai lam ni galaw ma ai, Rai tim mung ndai zawn tsan tsan de mu mada nna myit shalawm galaw ai mung dan ni gaw mungdan kaji kajaw sha naw nga nga ai. Kalang lang du sat mayu baw hpan nkau mi hpe sut hpaga akyu amyat a matu yaw shada nna jai lang wa ai aten masa ni hta gaw, dai dut sat amyu baw hpan ni yawm mat koi wa mat wa na ngu ai lam ni hpe myit shalawm ai lam ni n galaw chye a ai. Dai zaw re lam a majaw langai hte langai shamyen shanang nna byin pra nga ai mungkan shing ra masa ni hta rap nra ai wa ai masa lam ni byin pru ai rai nga ai.
Shawng lam de galu galang myit sawn mada yu nna shingra tara makau grup yin hpe sadi sahka makawp maga ai lam ni galaw na ra nga ai. Rai tim mung shing gyim masha ni gaw ya ya lu mai ai aten kadun akyu amyat ni hpe sha yu nna makau grup yin shing ra tara hpe makawp maga ai lam ni galaw na matu, myit n lawm chye ma ai. Ndai zawn ting kyeng myit myit ai, myit thing kup ai myit masa ni a majaw aten kadun akyu amyat hpe sha yu nna galaw dat ai lam ni a majaw shanhte lu la dat ai akyu amyat ni gaw kachyi sha rai na rai nga ai rai tim, dai zawn rai galaw dat ai a majaw byin pru wa ai hten za lam ni gaw tsun ndang hkra kaba la nga ai. Du sat du myeng amyu baw hpan nkau mi mat hkoi mat wa ai, mat hkoi mat wa na masa byin hkrum nga ai, ngu ai lam ni a majaw sum mat wa shara nga nga ai jahpu manu ni gaw grai nan kaba la nga ai.
Htawm hpang ban na masha ni hkrum kadup wa lu mai ai hkrit hpa tsin lam lam ni hpe mu chye nga ning len ya na zawn myitng thing kup ai myit masa hte tinang a akyu amyat a matu yu mada nna galaw nga ga ai rai yang anhte gaw dai hten za lam ni hpe shabyin ai sakse ni anhte tai wa na ga ai.
Nkau shara buga hkan gaw, nga hkwi nga hkan ai lam ni nmai galaw ai, nam na ashu ashan ni hpe gap sha sat jahtan ai lam ni nmai galaw ai nga nna tara upadi ni hte pat hkum da ai lam ni galaw da ai shara ni mung nga ma ai, ndai zawn re ai masa hte shingra tara hten za lam hpe loi li hkyam sa shangun ai lam ni galaw ai lam nga ma ai. Du sat du myeng ni hpe makawp maga ai lam ni galaw ai hta, du sat du myeng ni law malang shanu nga pra ai nam maling shara buga ni, mat hkoi mat wa na matu tsang shara nga wa ai du sat du myeng ni nga ai shara buga ni hpe madung da nna makawp maga ai lam ni galaw mai ai, nga nna kung kyang ai hpaji ning hkring ni hpaji jaw da ai lam ni mung nga nga mali ai.
Nkau shara ni gaw shingra tara a matu lak san makawp maga lam ni galaw da ra ai shara ni rai chye ai, nkau shara ni gaw ahkyak ai lu lang hka ni ding run lu la nga hkra zing hkyam makawp maga da ra ai maling shara ni rai chye ai, lak lai ai du sat du myeng ni lak san nga pra ai shara ni mung nga chye ai ndai zawn re ai shara buga ni hpe lak san madung ahkyak shatai nna tara upadi ni jahkrat nna makawp maga ai lam ni galaw ra na re, nga nna wa sarabyin Francis shi a laika hta matsun da nga ai, ngam nga ai daw hpe du wa na bat lamang hta matut tang madun mat wa na nnga ai.
Daw (7) - Shingra tara hten za lam hpe hkyam sa shangun ai lam ni shara nkau mi hkan galaw ai lam ni nga ai. Grau nna du sat du myeng ni law malang shanu nga pra ai nam maling shara buga ni, mat hkoi mat wa na tsang shara nga wa ai du sat du myeng ni shanu nga pyaw ai shara buga ni hpe madung da nna makawp maga ai lam ni galaw mai ai, ngu ai daw hpe lai wa sai bat lamang hta tang madun lai wa sai rai nga ai.
Nkau shara ni gaw shingra tara a matu lak san makawp maga lam ni galaw da ra ai shara ni rai chye ai, bai nkau shara ni gaw ahkyak ai lu lang hka ni ding run lu la nga hkra zing hkyam makawp maga da ra ai maling shara ni rai chye ai, nkau shara ni gaw lak lai ai du sat du myeng ni lak san nga pra ai shara ni mung nga chye ai, ndai zawn re ai ginra shara ni hpe lak san madung ahkyak shatai nna tara upadi ni jahkrat let makawp maga ai lam ni galaw ra na re, nga nna wa sarabyin Francis tsun shadum da nga ai.
Ndai zawn rai tara upadi ni jahkrat nna lak san makawp maga da ra ai ginra shara ni ngu ai hta, ga shadawn, Africa dan na Amezon ngu ai dam lada pa kaba hte Dingda America dan na Congo pa kaba ni rai nga ai, ndai shara ni gaw san seng ai nbung ni hpe shabyin shapraw ya ai shara dam pa kaba ni rai nga ai majaw mungkan ga a sin wawp ngu nna pyi tsun shakawn ai shara ni rai nga ai. Dai zawn sha lu lang hka law law shabyin shapraw ya ai shara ni hte hkyen bum ni nga ai shara ni hpe mung lak san makawp maga ai lam ni galaw ra na rai nga ai. Ndai zawn re ai shara buga ni gaw mungkan ting a matu hte, matut nga pra wa na ban hte ban na shing gyim masha ni a yawng a matu kade akyak ai ginra shara ni re ngu ai hpe anhte chye nga ga ai.
Kahtet hkam nam maling kaba ni tu kaba ai shara buga tha byin pru chye ai katsi kahtet rap ra ai masa lam ni a majaw, ndai nam maling ni hpe machyu nna nga pra ai, law la hti ndang ai, du sat du myeng hkrung kanu ni hkum hkra mung dai maling ni tha mu mada lu nga ai. Rai tim mung dai nam maling kaba ni hpe hkai lu hka sha galaw na matu ngu ai yaw shada ai lam ni hte kran kadawng wan nat sharu kau ai, hkai lu shai sha galaw na matu lamu ga ni hpe ganau htu shara ai lam ni galaw kau ai a majaw, law la ai du sat du myeng baw hpan ni aten kadun laman mat hkoi mat wa ai hte, dai shara buga ni mung hkai lu hkai sha nmai ai, hkrun hkraw ai zai bru jang pa ni zawn byin ngam taw nga mat ai rai nga ai.
Ndai zawn re ai shara buga ni hte seng nna tsun ding lun ai lam ni galaw ai hta mung lam magup hpe myit shalawm nna rap shara tsun ding lun ai lam ni galaw ra na rai ga ai. Ndai shara buga ni hpe makawp maga lam ni galaw na matu ngu madun jahpai nna maga mi de gaw mungkan hte shadang nna hpaga kaba galaw sha nga ai zawn re ai masa hpe ni mu chye ra nga ai zawn, mungdan langai hte langai a awm dawm up hkang ai daru magam ahkaw ahkang ni hpe mung hkungga manu shadan hkat ai lam ni nga ra na rai ga ai.
Amezon ngu ai dam lada nam maling pa kaba ginra gaw mungkan mungdan law law shang lawm ai hpaga hpung kaba ni a akyu hpe sha shabyin ya nga ai majaw, ndai ginra hpe mungkan mungdan uhpung ni a up reng ai npu hta tawn da ra ai, nga nna tsun bawng ban tang madun lam ni galaw wa nga ma ai rai nga ai. Ndai zawn re ai mang hkang lam ni hpe masha yawng na chye su hprang wa hkra galaw ya nga let dai mang hkang hpe jawm yan ai lam hta n-gun dat shang lawm nga ai mungdan law law hte seng ai uhpung uhpawng ni, mungdan langai hpra hta hpaw ning htan da ai uhpung uhpawng ni a shakut shaja ai lam ni hpe mung shakawn shgarau ai lam ni galaw gying nga ai.
Ndai uhpung uhpawng ni kaw nna seng ang ai mungdan ni hpe shadut shatsam ai lam ni galaw ya nga let, dai mungdan ni kaw nna makau grup yin shing ra masa hpe nbyin nmai makawp maga lam ni galaw wa hkra, masha law law a akyu ara ni hpe tau yu nna nhprang sut rai ni hpe makawp maga zing sum hting da ai lam ni galaw nga hkra, shadut n-gun jaw ai lam ni galaw nga ma ai rai nga ai.
Kachyi mi pyi garai n ahtu hkra shi ai hpun maling mala kaba ni hpe kran sharu kau nna hkai sun kaba ni galaw kau let hpun amyu baw hpan langai mi hpe sha hkai shatut ai lam ni hpe atsawm sawk sagawn ding lik yu ai lam ni nnga ai sha galaw chye ma ai. Hpun baw hpan hkum sum hpa, nam pu nam pan baw hpan hkum sum hpa tu rawng nga ai maling kaba nawng nawng hpe kran sharu kau nna hpu baw hpan amyu langai mi hpe chyu sha hkai shatut da ai lam galaw ai gaw du sat du myeng baw hpan hkum sum hpa sak hkrung nga pra nga lu na matu kaja ai shara nbyin tai lu shangun na rai nga ai.
Dai zawn sha, madi ban nyap ai lamu ga katsing ni hpe hkai lu hkai sha mai ai lamu ga byin tai hkra gram lajang lai kau dat ai lam ni galaw kau ai a majaw mung, mi na nga nga ai du sat du myeng hkrung kanu baw hpan law law hpe sum shamat kau shangun lu nga ai. Nkau pang lai hka kau mayan hkum pup hkum pa nga ai shara hkan shingra masa hpe rap shara ya na matu, tu kaba nga ai hka kau mayan hpun ni mat hkoi mat wa ai lam ni mung tsang ra ai masa rai nga ai.
Kaga ahkyak ai mabyin langai mi gaw, hka hta pyau chyai ai nga baw hpan hkum sum hpa ni hkrum kadup nga ai mang hkang lam rai nga ai. Hka pang lai nam muk dara ngu ai gaw, mungkan ga ting ra ai hka law malawng hpe sum thing da ya ai shara rai nga ai zawn, baw hpan law la ai nga hpan hkum sum hpa hte hka hta pyau chyai ai hkrung kanu baw hpan hkum sum hpa hpe zin lum zing kyem da ya ai shara mung rai nga ai. Hka hta shanu pyau chyai nga ai, nga hte kaga baw hpan ni gaw law la nga ai majaw nkau mi hpe nga yang shing gyim masha ni pyi garai nachye nmu yu ai baw hpan ni mung law law naw lawm nga rai nga ai. Rai tim mung lam amyu myu a majaw ndai nga baw hpan hkum sum hpa ni gaw hkrit tsang ra ai masa hte hkrum kadup nga masai rai nga ai. Shing gyim masha ni a tara n lang ai hkrup mara nga hkwi nga hkan sha ai magam bungli ni a majaw shing gyim masha ni law law a matu malu masha, sha hpa tai ya nga ai, hka shi, hka nu, pang lai nam muk dara hkan shanu nga ai nga baw hpan nakau mi grai taw mat wa ai masa byin nga sai rai nga ai.
Nga hkwi sha ai masha nkau mi nga yang, shanhte ra sharawng ai nga baw hpan hte nga kaba ni hpe sha lata tsan la nna ngam ai nga kaji ni law law hpe hka gin gau mayan hkan majoi ru sum pum kau da ai lam ni galaw chye ma ai. Hka kata na nga ni a sha hpa ni hpe shing gyim masha ni jahten kau ya ai, dai ni hpe shanhte lu sha nna anhte shing gyim masha ni a matu malu masha bai nhtang kayin tai ya nga ai, ngu ai gayin akyu jaw nga ai mabyin hpe shing gyim masha ni nkaw nlaw di kau nga ma ai, nga nna wa sarabyin tsun madi madun da nga ai. Pang lai lung hkrung ni hten za wa nga ai mabyin masa hte seng nna wa sarabyin tsun madi madun da ai lam ni hpe du wa na ra ai lamang hta matut tang madun mat wa na nngai, ngu tsun let dai ni na lamang hpe ndai kaw naw jahkring sai rai.
Ka Lajang ai – Wajau Bernard Dashi Tang Ji
RVA Jinghpaw Nsen Shapoi Dap Lit Hkam
Manila, Philippines.


text:
JINGHPAW WUNPAWNG MYUSHA NI DAINI NA TEN HTA MAIGAN MUNGDAN SHARA SHAGU DE CHYAM BRA MAYAT MAYA NGA SAI LAM HPE NANG NGAI MUCHYE LU NGA SAI RE.
Ni nawn ai hting bu mung dan HTAILAND,SINGAPORE,MALAYSIA HTE INDIA,MIWA MUNGDAN, ni hta law malawng du hkawm nga ma ai.
Lam amyu myu a majaw ndai hting bu mung dan de du hkawm nga ai hta sha n ga nna grau nna
tsan gang ai sum tsan mungdan kaba USA,AUSTRALIA,ENGLAND,DENMARK,JAPAN,NOWAY,SWEDEN,CANADA hte mungkan ting chyam bra nga sai re.
ndai zawn nga pra hkawm nga sai myu shani a lam hta na Malaysia du Jinghpaw wunpawng myu sha ni a Hkungran poi,
Mayaw hting gaw de sa wa ai lam ni hpe ngai laika ka ai wa mu hkrum ai lam kadun myi tang madun mayu nngai.
Malaysia mungdan de sadu ai Jinghpaw wunpawng myu sha ni gaw shawng daw e sak ram ai ram ma kaji, brang ram. hkawn ram ni grau law ai hpe mu lu ai,
1995 ning hte 2003 ning du hkra gaw gaw, hpung lam ,myu sha lam,lam shagu hta ram ma shayi shadang sha ni woi awn nga ma ai.
1990 ning jan kawn 1996 ning ram hkan e gaw 3ning ram hta pyi hkung ran poi langai myi pyi nlu lawm ga ai.
2000 ning kaw nna chyawm gaw laning myi hta kalang ram hkung ran poi lu lawm ga sai,Rai tim jinghpaw num hte mai gan myu ni a hkung ran poi she law malawng re hpe mu lu ai.
2003 ning jan daw de kaw nna gaw shata 6 ram hta lang myi Wunpawng myu sha ni a hkung ran poi hpe hkristan htung hte hkrak rai galaw lai wa sai lam mu lu ai.
2005 ning jan kaw nna gaw buga de na du sa ai ram ma shayi shadang sha ni hte sak kung kanu kawa hpu nau ni mung law wa sai,myusha jahpan mung 1500 jan ram rai wa sai.Hkristan hting gaw de ai lam mung shata myi hta hting gaw langai ram hkung ran poi galaw lu sai lam mu lu nga ai.
2006 ning daw kawn gaw Tsin yam hte mai gan mung dan de lahkam sa wa ai lam a majaw JPWP myusha ni Malaysia de du shang wa ai mung law wa sai .myu sha jahpan 2000 jan de rai wa sai hte maren bat shagu ngu na ram hkung ran poi nga wa sai hku re.
2007 ning hte daining ning gaw World record ngu tsun na daram hkung ran poi law dik shaning re lam ,KLCB,MCF na Pastor sara num Kaba Dr.Winni Zan hta tsun lai wa yu sai,Hkung ran poi shang na hting gaw ni nau law ai majaw tau nau nna Naw ku jawng hkan Book,Galaw da ra ai lam chye lu ai.Laban bat myi hta 2 lang jahpawt daw, shana daw di nna hkung ran ya ra wa sai lam chye lu ai,ndai gaw MCF ,Myanmar ,christian Fellow ship kaw sha naw re,Dai kaw mung Jing hpa sara num woi awn ai hte maren JINGHPAW Wunpawng hkungran poi lamang gaw grau law dik re.
Dai sha n ga Naw ku jawng shagu mung hkung ran poi lanang bat shagu nga ai hpe chye lu ai,MKBC,Malaysia Kachin Baptist Church,Rawang Naw ku hpawng,Lisu Naw ku hpawng,Kahtawlik Naw ku hp
awng ndai shara hkan e mung bat shagu ngu na ram poi lamang ni nga ai hku re,Nkau mi naw ku jawng kaw nlu hkung ran tim nta hkan sara ni hpe shaga nna kyu hpyi lamang hku nna hkung ran poi galaw ai lam mung nga ai.Wajau ni sadu gawan ai ten hta hpu nau Kahtaw lik hpung ni Lang ta hting gaw 7,8 hkung ran ai lam mung nga ai hpe mu lu ai,
hkung ran poi lamang ni galaw ngut sai hte maren mayat maya lam mung ding grin re hpe mu lu ai.Dai ning kaw nna gaw jinghpaw Wunpawng makaji ni law wa sai hte maren,Tsin yam ni a matu mashalet jawng mung nga wa sai lam chye lu ai.Tsin yam mashalet jawng na Sara num nhkum lulu tsun ai hku nga yang ma kaji 200 jan r
am hpe jawng gawk gin ra shara 2 di nna hpaji sharin ya nga sai lam chye lu ai.Ma kaji law wa sai hte maren ap nawng na sara sara ma ni mung ra wa sai lam chye lu ai.jinghpaw laili laika sharin ya na sara/ma mung ra nga ai lam chye lu ai.


text:
Ya..............;
2011 June 20 hta,
Ga shagawp hpang magang sa;
"Shanglawt Tsing" ngu, daidaw la,
N-gun da ting ka hpang wa; Daini Laningmi ladu hkrum, Yehowa hpe Chyeju dum;
SHI n lawm yang n mai ai,
Ngai chyu sha hpa mi n tai; Shawng nnan SHI hpe sh'kawn na, Haleluyah! Haleluyah!
Hpung Shingkang rawng nga u ga!(Amen)
Dai hpang Ga 'gawp hti masha,
Ni ai tsan ai Mungshawa, Hpyen- yen ni hte jawngma ni, Myutsaw Share Ninghkring ni;
Hti n-gun lu ga ai......da,
Yawng hpe chyeju kaba sa. Laksan chyeju dum mayu, Maigan du Wunpawngsha chyu;
Internet rau m'tut mahkai,
Sh'ni shagu n-gun jaw ai; Laningmi she tup mat wa, Marit maroi kam hti ya;
Sharawng shara n-gun jaw,
Laika-ngau shagun sumbaw; Ra rawng ai kaw sharai ya,
Manu kaba rawng lu hkra;
Kau mi akyu hpyi garum,
Hkamja u ga amyit dum; Chyeju kaba sai shakram;
Manga yunglat hte salam dat nngai oi..... Chyeju dum ga tsun ngut jang,
Laningmi
Shanglawt Tsing kawn jahta hpang;
Nachying Chyeju dum let,
Hkam sha lam garan gachyan, Laning mi hkying ten lapran;
Shawnglam m'janpa chyu majen,
Amyit shawshishap dinghkren; Ngai nan majan hta zawn ngu,
Shat sha timung sha n mu;
Yup n hkru ai law law lang,
Share ni hpe yupmang mang; Tai ni htim ai shiga na,
Salum dip let kyu hpyi ya; Tinang bom tinang hkala,
Lahpawt hpawt ai malala; Numma roi rip shiga ni,
Salum 'chyi pyi n tingtsi;
Ngai La wangan rai taw gaw, Ndai zawn sha n nga taw;
Hpawni hpawmang n tai n mai, Ga 'gawp hte sha myit shawai;
Myit-su salang langai mi,
Tsing hpai ai amyawk ni; 120MM, 240MM.....da,
N-gun nachying jaw shaja; Shanglawt Tsing n-gun grai lu, Dap Awn Daju zawn she ngu;
N-gun da ting let raitim,
Ga 'gawp gawp na myit n zim,
Matut let bai shakut na,
Hti n l'gawn ga lu yaw ya.......
Shanglawt Tsing (20.6.2012,1:00AM)


text:
Myitrum manang ni,Kawa Masat Nhtoi hpe shagrau sha-a let,"Chyinghkai Wa " ngu ai ga shagawp hpe bai gawp shagun dat ai re.Chyinghkai Wa ni yawng hpe ndai Ga shagawp hte hkungga jaw dat ai. Chyinghkai Wa ni yawng Ngwi pyaw nga myit ga.
JIC
Wa
Wa, hpyenla dingsa, Myu hpe grai maga;
Daru Magam rawng,
Majoi n shakawng; Hpunglam mung woi awn,
Mare bungli sawn;
Htunghking g'lu k'ba lam,
Num hpyi K'sa tai kam; Dinghku lit n hprai,
Yi hkauna g'law ai;
Ashu ashan gyam,
Ja gumhpraw mung tam; Shingnoi htingga g'law,
Kaman n mau taw;
L'ta amu n tat,
Kashu K'sha mayat; Nu hpe sadi dung,
Annau ni hpe sh'kung; Asak bau ai Wa,
Amam hte bung nga; Nu gaw Shatajan,
Wa gaw Htoi San Jan;
Simsa lam Nu jaw,
Shingkang lam Wa maw; Nu sh'tajan shang mat,
Wa shingkang hkoi mat; Garen gari tai,
Nu Wa aten wai; Prat ningsin kata,
Annau ni chyu sha;
Wa a hkringhtawng g'lai,
Wa hpe marit ai; Kangka k'sha tai na,
Myu hpe makawp ya;
Wa a Kasha Ngai,
Mungm'sa Ninghkring tai na nngai yaw.
Shanglawt Tsing (18.6.2012, 6:00AM)


text:
Myitrum manang ni, "Ma Nhtoi" Ga shagawp shagun dat ai yaw. Lajin ra ai lam langai,mani (14.6.2012) na Mungmasa Sumtsaw VIII(matut-3) ningra mat ai majaw, daini laksan bai kahtap shagun dat ai. Mani na hpe shaprai kau nhtawm, daini na hpe shagrin da na matut lajin dat ai. Shut ningra ai shara 2.re (1)laika man 1 hta, paragraph (7) ngu na jahtum na ga yan,"Hkam d'ga ngangkang jahkrup ra;" nga ai ga yan hkrat mat ai.(2) Hpang na laika man hta, paragraph (3) a No. 5 hta "Jet ai munghpawm hpe gaw-gap na n kam ai rai yang....." ngu ai ga yan hta ahkyak dik "n" jahkrat kau ai hpe sharai dat sai re. Chyeju kaba u ga.
¬ Hparai careless byin ai i? Ndai laika galaw nga ai ten hta,hku hkau ai, Magrau grang nna majan nnan byin ten M Dkb hpe pyi chyahkrung lu gamu rim ai KIA hpyendu shabrang langai Shawnglam e akajawng sha si mat ai shiga na ai majaw myit maju n lu jung kau dat nna re....ngu, hkam la nngai.Daini makoi mayang na re.Myit n pyaw let,
JIC
June shata; ;
Ma Nhtoi
Ma nhtoi hpe myit dum ten,
Wa gaw shawnglam de shachyen; Ma gaw hpyen-yen dabang e,
Nu hte garen gari le....;
Wa shawnglam majan pa du,
Laning mi she ninghtoi gu; Wa ni hpe k'dai n galai,
Ma hpe mung n pawn gachyai;
Ma hpe Nu chyu sha chyingli,
Wa shawnglam e k'ning n di; Ma, Wa hpe pyi m'lap na sai,
Wa a gam m'ka tsun n mai;
Wa mu da ai laning sha,
Ya gaw Washa l'hkawng ning hkra; Birthday mung n lu galaw,
Wa hpe mara raw ya yaw;
Yehowa ahkang jaw yang,
Annuwa ni hkrum zup ang; Lama n hkrum zup mat dam,
Wa a numhtet ga shakram;
Bai wa ginhtang lam n nga,
Mungdan matu sak nawng ra; Share shagan tai mat yang,
Wa numhtet ga ni tsun ang;
Matsing da u lu yaw-Ma,
Wa a shawnglam numhtet ga; "Ma e, Chyahkrai ginra e nga ta yaw,
Nu gaw sak naw kaji taw; Shi myit dik wa hte matut, Dinghku de n mai ginlut;
Myu matu ningli grai ra,
Nu m'yat m'ya gumja gumhpra; Ma, kanau law law bai lu,
Wa kabu let shingran mu;
Dingbai dingna hkum jaw yaw, Nu hpe put pai hkum galaw; Salang ni a ga madat,
Jinghku ni a ga hkum tat;
Sara ni sharin ai hkam la,
Ma shapan jawng ding-yang sa; Kaji kaw na Myu tsaw myit,
Wa hta k'chyi pyi hkum shagrit;
Myu tsaw Wa a numhtet ga,
G'loi hkum malap lu yaw-Ma." (15.6.2012,6:00AM)
Shanglawt Tsing
""......
Tsaw e;
;
Asuya gaw, Bumnga m'sha, Ahkaw ahkang ni hpe wa; Mungm'sa l'dat hte hparan na, Kachyi pyi m'sing n nga ya;
Laknak lang wuhpung ni hpe, Gap hkat jahkring ai hpang de; 2008, Constitution a kata, Gang bang kau na masing sha;
Dai gaw Bumnga hpyi shawn ai, Mungm'sa laisa nhtan shai sai; KIO hte amyusha ni,
Myit mada ai Panglung mi;
Npawt ndung m'dung shatai,
Federal Union shabyin ai;
Mungmasa hkrun lam she re ai n rai ni?
Oh! Tsaw e; ; Nang, Mungmasa myit grai lawm, Myusha lam-yan yawng she hkyawm,
Goi! Tsaw e;
Tsaw, matut she tsun dan na,
Ramma ni hpe htawn yaw ya......... KIO gaw ra sharawng,
Myit masin asan htawnglawng; Asuya hte amyit hkrum,
Ga s'di laika jawm shalum;
Dai myit hkrum lam myusha ni, Yawng ra sharawng lai kasi; Mungmasa l'dat hparan na,
Hkam d'ga ngangkang jahkrup ra; Lai sai ten na sum machyi,
Mahkrum dingsa n kam madi;
Dai majaw Mungdan gadaga, Shinggyim Wuhpung Hpawng Kaba; Reng hkang ya na myit mada, ai hku rai.
; 2008 Constitution kata, KIO gaw Mungmasa,
Bawngban hparan na n kam, K'chyi pyi n hkap la lu lam;
Tsaw; ;
Dai Constitution hpe dawm kau, Bumnga masha yawng shang lawm; Yawng ra sharawng myit hkrum ai, Npawt nhpang Upadi galai; Ningnan sing she bai jawm ka,
Dai ningnan she shagrin na; ngu ai n rai hka! Myit yu na lam bai sumru,
(1) KIO gaw Ceasefire n galaw yu ai kun?
(2) KIO hpe htim gasat nga ai kadai kun?
(3) Shawng gap jahkring ra ai gaw kadai kun?
(4) Shawng gap jahkring ra ai gaw, Myen asuya
maga lit n rai kun?
(5) Jet ai munghpawm hpe gaw-gap na n kam ai rai
yang,Bumnga masha ni gaw,kaga laksan
nga ra wa na hpe n mai myit ai kun?
Myityunalamlawlawnga,
Myen suya ndai ni wa;
Nhkyau hta pyi grau magaw, Shi a myit chyu hkan shachyaw;
; Yuptung pyi she lai sai le...., Myusha lam-yan n law gahte;
Nbung hprinawn nga dingsa,
Tsaw hte matut mahkai na; Mungmasa lam tut htinglet,
Mabyin masa hkan shakyet; Tsaw hpe chyeju dum dik ai, Yup sanu yaw tsaw—
Bye Bye.
Tsawe;
Oh! Tsaw ;
;
Matsing:
:Ga san sumtsaw jan ; ; Mungmasha Ga htai sumtsaw wa; ; Mungdan
Shanglawt Tsing (14.6.2012,12:20AM)


text:
De,
Myit rum manang ni, "Kachin N-gun" ngu ai M Ga shagawp lajang shagun dat sai. June 9 ya shani, Maigan de nga ai Hpunau ni yawng mung, Myit hkrum kahkyin gumdin let, anhte a tsin-yam hpe ladat amyu myu hte Mungkan ting chye hkra jawm ninghkap marawn jahtau na matu n-gun mi alu rai hkyen lajang da sai lam chye lu ai majaw, nachying kabu chyeju dum ga ai yaw. KK lawm ya ai hte Awng Dang u ga law. Anhte LZ e mung, 11:00 AM hta, Laning mi tup KK bausin ya ai chyeju hpe hti yu nna, Wu Wu di di Aja awa chyeju shakawn na, dai shani du sa ai ni hkum shagu, shawnglam majan pa a matu kumhpa ni la sa shajang na hku re. Kyu hpyi dum hkat ga yaw. LZ makau grup-yin majan zim masu nga ai.
JIC++click


text:
Myen asu ya a mung masa lam ni gaw kaja u ga ngu galaw magang grau she shanut magang,loi loi sha mai galaw tim grau yak hkra shan hte myen ni nan shanut lang,n gup hte tsun ai gaw myu myi ta hte galaw ai gaw myu myi,aw ra wa hpe mai dang masawp ,nang de gaw baw bye ya rai shoi chyum nga lu ai,Ya mung 3 ning ram re jang( tai yin tar )ni hte simsa lam lu sana re nga bai gajai ,Kaja wa myen mung ngwi pyaw simsa na lam gaw myit hpraw san hte galaw yang ,ya ya nan mai byin ai lam lawlaw nga ai.Mungdan mung chying sha ni lu mai ai, lu ging ai ,ahkaw hkang Mungkan mung dan kawn masat ai tara hku jaw dat yang simsa ngwi pyaw na tara lam gaw grin wa na sha rai nga ai.Myen asuya a Lachyum gaw 3 ning ram re jang( taiyin tar) ni hpe lu shamyit sai ngu hku lajang nga malu ai.Grau nna Kachin shamyit masing re nga malu ai.(taiyintar) ni hpe lu shamyit jang shan hte myen sha myen mung ting hpe up sha dang sha lu na ngu ai ting gyeng myit nau tsaw ai ni law malawng re majaw yak nga ai lam re ngu mu mada ai.
Lawu na ning mu hti yu ga: click on+++
d. Panglung ladat hpe hkrang shapraw na matu yak hkak ai lam nnga tim, 2008 MUNG HPAWM GAW DA TARA hte nhtan nshai ai hku sha mai galaw ai rai yang, galaw na raitim mung masa dat kasa ni a kata kaw sha bai galaw ang nga ai. Dai hku galaw na rai yang, laknak lang ai sha n ga, 2008 ning MUNG HPAWM GAW DA TARA a shinggan hku nna shang lawm lu na lam hpaw ya lu na nre majaw, Jinghpaw ni a mung masa hkrun lam hpe da sang myit ra ai hte dawdan ra nga lu ai.
e. Gumsan Magam kaw nna Mali hka madim zawn re ai arang kaba hte ga sadi tawn da ai hpe pyi jahkring kau dan ai shi a mung masa gaw gap lam hpe yu ai shaloi, KIO hte mung masing masa mi n-ang tim, mungdan simsa ai de woi awn shadu mai na rai nga lu ai majaw, wait and see ngu ai gaw Gumsan magam wa a dawdan ai hpe tsun ra na zawn rai nga sai.
f. Mungkan a man hta shakawng dan mayu ai Myen mung Democracy ngu ai a majaw, UN hte human right hpung ni, kaga US mungdan kawn hkawt amyu kaji ni a ntsa majan naw byin ai hpe tsun anyam bun ai hpe mung Gumsan magam wa kade hkam lu na kun? ngu ai hpe sawn shalawm yang gaw, kade nna yang KIO hte Myen asuya lapran simsa wa lu na kun ngu mung yup mang mu shangun mi ai. +++Read more+++click++


text:
Myitrum manang ni, “ Jauman Ni” ngu ai Ga
shagawp re yaw. Shiga kadun kadaw grai nga ai kaw na, loimi shana dat ai. Mani Lajayang
kaw, yatbat grai manan ai ngu tam hkawm yang , M mang 1 hte sinat 1 bai mu la
ma ai da. Lajayang Lungrawk Post M hpyenla ni hte KIA hpyenla ni jinghpaw ga
hte marawn jahtau hkat ma ai gaw, “ Hkum gap mi law! Anhte Jinghpaw she rai ga
ai. Ndai kaw marai 75 kawsi kyet nga ga ai.” “ Na a mying tsun yu u”Zim . N
tsun ai.
Sinat
bai shangoi dat yang , “ Hkum gap mi law! Jinghpaw she rai ga ai law!” Jinghpaw
ga brat brat nan shaga ai. “ Taleng hkrat wa rit”Zim bai nga mat sai da.
Hangkai
M Post kaw na mung shani shana LZ de shanhte kam shagu Myawk kaba dum bang nga
ma ai. Myitrum ni, gara hku? Lungrawk
Post hpe ya yang zing la na aloi sha rai sai i. Raitim, , , jawm myit yu ga le…
mai na kun? N mai na kun? Kyu hpyi gaw mai dik rai na re.
JIC


text:
RVA Jinghpaw nsen shapoi dap a lit hkam saradaw ni
RVA Jinghpaw nsen shapoi dap a lit hkam saradaw ni marai 4 rai ma ai. Dai ni gaw Wa saradaw kaba Paulu Zing Htung Grawng, Wa saradaw Francis Daw Tang (Myitkyina saradaw ginwang), Wa Saradaw Philip Zahawng (Lashio saradaw ginwang ), hte Wa saradaw Raymond Sumlut Gam (Manmaw saradaw ginwang) ni rai ma ai. Ndai wunpawng saradaw ni mali kaw nna RVA Jinghpaw nsen shapoi dap hpe lit la yu reng nga ai rai nga ai hte RVA lit hkam jau hte RVA magam gun ni hpe mung ndai saradaw ni kaw nna sha lit shatsam ai lam galaw ai rai nga ma ai.
RVA Jinghpaw nsen shapoi dap yu reng Committee
RVA Jinghpaw nsen shapoi dap a yu reng Committee mung nga ga ai. Yu reng Committee zup hpawng hpe laning mi hta 2/3 lang glaw ai. Ndai myit su ni kaw nna Jinghpaw nsen shapoi dap a shapoi nga ai lamang ni hte seng nna ding lik maram yu ai, magam gun ni hte seng nna mung bai Jinghpaw nsen shapoi dap hte seng nna kaga ra rawng wa ai lam madup hte seng nna bawng ban jahkrup daw dan ya ai lam ni galaw ya ai rai nga ai. Dai ni gaw,
1. Bishop Francis Daw Tang
2. Archbishop Paul Grawng
3. Bishop Philip Zahawng
4. Bishop Raymond Sumlut Gam
5. Fr. Peter HkaAungTu ( Social Com-director, Myitkyina)
6. Fr. Barnard Da Shi Tang ( RVA- coordinator)
7. Fr. PaschaHpauDauTuJa ( social com-director, Banmaw)
8. Fr. BrangJa ( Social com-director, Lashio)
9. Sister Roi Hkawng
10. Fr. Ung Sau Tang Gun (Bursa, Myitkyina)
11. Fr. LumDau ( Chancellor, Myitkyina)
12. Fr. Naw Maw
13. Mr. Kaja Zau Naw
14. Mr. Nhtung Hka Naw Sam
15. Sr. Mary Yun Ja
RVA Jinghpaw Nsen shapoi dap maam gun ni
Philippines mung dan Manila mare hta daju ai RVA Jinghpaw nsen shapoi dap hta RVA lit hkam jau hte rau magam gun ni yawng marai 4 rai nga ai. Myitkyina hte Manmaw RVA rung ni hta mung lamang galaw ai magam gun ni nga ma ai.


text:
Hkum mau nga manu maja ga lu ....
Myen ni kaya pawt nna rai bang wa masai, Anhte sadi ra ai lam langai mi naw nga ai, ndai kalang majan hpang wa ai gaw, tein sein wa KBC rung sa du kau da nna Nawku jawng wang kaw nan roi rip hpang wa sai re. Dai majaw MBC, WBC de mung atsawm tang madun ra ai.
Ya grau maja ra ai gaw, KTCS, NN hte KTC, KK ni mung re, Jawng a grup yin hkan e myen ni shamu shamawt taw nga masai nga na lu ai, Laiza Du jawng hpe zawn tam di dat.... Koi chyan yu mu lu .... update byin ai GPS kaw she yu ga... Masha nan 2-3 n mai wam hkawm sai. Sadi mu.


text:
Mungkan shiga pinra hte WP ni a gam maka - sawn dinglik ai Maran La Raw (SK)
· Myanmar blames Kachin rebels for fighting
· Associated Press– Sat Jun 18, 2:18 am ET
YANGON, Myanmar – In its first public comments on a week of fighting in northeast Myanmar, the government said Saturday that ethnic Kachin rebels fired first and the army had to act to protect a major Chinese-built hydroelectric power project.
The skirmishes were some of the fiercest in nearly two decades between government forces and the Kachin Independence Army. They erupted June 9, displacing at least 10,000 people over the course of about one week. The rebels have blamed the government for launching an offensive after militia fighters rejected a call to leave the strategic region.
The government says it did call on rebels to leave, but accused them of firing first after threatening Chinese technicians and detaining two army officers, according to a report Saturday in the state-run New Light of Myanmar newspaper.
The 8,000-strong Kachin militia is one of several minority ethnic rebel armies in Myanmar who say they are fighting for greater autonomy.
The government paper said Myanmar's military ordered rebels to withdraw from a camp near the Tarpein hydropower project, a joint venture between Myanmar's Electric Power Ministry and China.
The government said that during the fighting, militia fighters blew up power pylons that fed the project, as well as 20 bridges. The violence forced 215 Chinese employees to flee home across the border, the report said.
Military columns "had to inevitably attack the KIA just to rescue their officers ... who were detained without any reason and to protect the high-cost Tarpein hydropower project," the report said.
The U.S. Campaign for Burma, a Washington-based lobbying group, said last week the militias had returned six detained army soldiers during a lull in fighting. It was not immediately clear if the two officers reported detained by the government were among them.
Myanmar's central government has tenuous control of many parts of the country where minority groups are strongest. Many of those groups maintain their own militias. The government has reached cease-fire agreements with 17 rebel militias since 1989 and most have been allowed to keep their weapons and maintain some autonomy over their areas.
The Kachin militia reached a peace deal with the country's former ruling junta in 1994, but the truce broke down last year after the militia rejected a call by the government for them become border guards under army leadership. The junta made the appeal ahead of last November's elections, Myanmar's first in 20 years, which introduced the nominally civilian government now in power.
Sawn yu ga
Anhte hpe ndai hku mu shangun nga ma ai: Lahta na shiga hpe Yahoo website kaw na shaw la nna kasi madun tawn nngai. Ndai gaw mungkan shi-seng media hpe gumshem Myen atsuya gara hku nna, gade daram lu lang ai hpe madun nga ai. Ndai hta WP rawt malan hpung hpe rebel – tara shang ai atsuya hpe ninghkat rawt malan ai ni- ngu nna shamying tawn nga ai. KIA hpe rebel ngu nna dingyang shamying tawn ai gaw mungkan a myiman hpe gumshem atsuya mu shangun mayu ai hku yu mat wa na matu lajang la ai lam re. Kaga shara hkan KIA hpe insurgent, mungdan uphkang masa hpe rawt malan ai ni; armed militia – laknak lang ai kahtawng/mare masha, mung ngu nga ai.
Gumshem hpyen atsuya gaw tara shang ai mungdan atsuya re, tim KIA hpe gaw rebel, insurgent she re, ngu nna mungkan shawa hpe chye na hkap la shangun ai ladat re; ndai gaw news media a manu mana kaba la ai n-gun re. Shawa a myit hpe gang gayin la nna shagyip kau ya ai masa rai nga ai. Dai ni na globalized world – mungkan ting gumdin gumhkaw langai sha rai mat wa ai mabyin manghkang hta, lu lang yang n-gun kaba rai, n lu lang yang hkam mana na rai, rai nga ai.
Anhte maga hpe gara hku mu mat wa sai kun? KIO/KIA gaw mungmasa lam ai majaw, jet ai federal democracy sharawt mayu ai majaw, Munghpawm hpe gawgap shalat ai ni aru apawt shadaw dawhpum hku nna masat bang tawn ai tinang amyu mungdaw hta tinang uphkang lu ai ahkaw ahkang lu na, nga ai majaw rawt malan ai lam, Panglong Agreement hpe matut manat tawn nna sa wa ai uhpung, - ndai lachyum ni hpe shinggan nna n mu lu mat sai, n na lu sai, dai majaw kadai n chye mat sai. Anhte gaw, gumshem atsuya ya a matu rebel, insurgent ni sha re, ngu ai daram sha chye na mat sai.
KIO hpe “Aung San Lu “ ngu shamying ya ai ni pyi nga sai. Aung San Kaw hpe “aprat lai mat, nau gumgai mat nna n mai lang sai” nga ai shiga news media report galaw ai ni nkau mi gaw, KIO hpe “Aung San Lu” ngu mayu nna tinang nan bai mani gahe, re ai langai lahkawng hte hkrum yu sai, tengsha byin sai. Daup dat gaw n mai, hkam gaw n kam hkam rai yak kau sai.
Du Kaba G. Gam Shawng hte S. Gun Maw hte hkrum yu ai ni chyawm gaw “Ndai yan gaw KIO zawn n re” bai nga ma ai.
Shinggan de na news media report galaw ai ni a matu KIO hpe gaw n kam hkungga mat timung, KIA hpe gaw malai shatai na lam bai n mu mada, re ai manghkang byin nga malu ai. Tengsha re.
WP ni a yi-ngam Anhte hta gumshem atsuya zawn, daram, media laknak ginsup na atsam n nga ai. Shanhte chyam hkra galaw lu ai daram anhte n chye galaw ai, n-gun n nga ai.
Tim, gumshem atsuya a shiga masa gaw shamawng ai masa re; hti nna shanhte hpe kam ai gade daram nga ai kun? Gumshem atsuya hpe “kam ging ai ni, sadi dung ai ni” ngu masat la tawn ai mungkan mungdan hpa-awn ni gade nga nga ai kun? Tengsha n kam timung, Miwa Mungdan zawn, “kam masu ra ai” mungdan kade nga kun?
Anhte a lit – Anhte chye lu ai ndai daram re: Sinna democracy mungdan kaba ni hte gumshem atsuya hpe “n kam ai, kam yang shut ai” ngu chye na mat sai ni grai law nga ai. Ndai ni gaw, anhte maga de nna kasa ni du sa nna tsun ai hpe madat na jin jin rai taw nga masai. Anhte shanhte hpang de kyit-hkai kasa dat saga ni? Anhte sa tsun dan na anhte a agenda: “Anhte gaw insurgent n re, tengman jet ai federal democracy hpe sharawt na matu Panglong mahkyen hkan ai Munghpawm hpe makawp maga ai ni she re” ngu sa tsun dan na jin nga saga ni?
Ndai zawn re atsam shapraw nna kyit-hkai gintan la ai ningtau mungdan kaba ni garum la ai hte anhte a mahkyen awng dang lu na lam de matut sa wa ra saga ai law.


text:
Moi an hte Dapba 2,Hugawng pa ,Awnglawt Lapran tsang jawng e lung nga ai ten.....
Ya du kaba rai nga ai...MDY ...Engineer jawng yu ..
Du.Wana Yaw htung an hte hpe lakjet jaw ai....
Hpaji ngu gaw Gara kaw mi sharin la sharin la,Wa lawng kaw myi sharin la la,Wutdek nta kaw wa mi sharin la la,,,
Chye la na matu ahkyak madung re nga ai...
''Ga'' dai ni du hkra naw matsing da nngai...Dai ga si a majaw mung an hte Ba 2 na jawng ma ni ram ram nyam ai hpe mu lu ai.
Ma ni e nan hte mung hkum myit daw mu...hpaji ngu gaw chye la na ahkyak re...
Umma Brang added 11 new photos — with La Raw and 6 others.
hpe Hpaw let laika sharin ya nga sai raitim Jawng gawk langai kaw Laika kanu langai lahkawng hpe sha jawm pawng lang nna penchyang,white board ni a malai gaw sumla kaw mu lu ai hku naw rai nna Jawng lahkawng hta Jawng ma 300 daram nga nna Sr/Srnum 18 hte nhkum nzup ntai nmai raitim Sharin hpang nga sai lam chye ai ai. .


text:
SINPRAW GINWANG GINJAW DE HPYEN HTUDecember (3) bat Kru,
Wunpawng Mungdan Shanglawt Asuya Sinpraw Ginwang Ginra, Ginjaw Maija Yang maga de myen asuya hpyen hpung ni htu lung wa nga ai lam hpe na chye lu ai. Ya ten Maija Yang mare na mung shawa masha ni tinang a dinghku rai ni hpe majan lawt ai shara de htawt lahka nga ai lam hpe mung na chye lu ai.
KIO Ginjaw Laiza Muklum hta mung dai ni na n htoi hta Ginjaw Salang Kaba ni zuphpawng galaw nga ai lam hpe na chye lu ai. N dai laman mung masa shawoi na hta loi lak lai wa na re lam hpe mung na chye lu ai.
By: JPsk
Dap 2 sinna ginwang de mung myen ni htu lung wa ai lam nga tim Hpakan lam mayan gaw myu tsaw share shagan ni padang dip ai lam ni nga ai lam chye lu ai.Sin na gin wang de mung tsin yam ni a matu shara lajang tawn sai lam mung chye lu ai,


text:
N-GUN DATING GA
Ya daini, Wunpawng Amyu hte Wunpawng Mungdan sha ni a laknak lang ai rawt malan majan lam-yan hta lai wa sai, June (9) ya kawn majan mahpan hpe koi-yen n lu sai majaw numdaw mi laknak lang ai majan hpe mung masa majan hte kapyawn nna galaw nga saga ai re.
Rai yang, Tsadan hte bung ai Myen Hpyen dap gaw shawoi na hta laklai hkra hpyen n-gun hpe jailang ai lam, laknak hpan hkum jailang ai lam galaw nga sai. Amyu shamyit lailen masa hte tawt lai shang kabye rawng nga sai. Mung masa ladat hte hparan mayu ai myit tsepkawp n rawng ai majaw hpyen n-gun laba hte majan ladat hku maigan hpyen shatai nna majan baw ai lam asan sha re.
Munghpawm hpe shangai shaprat dat ai, Panglung myithkrum ga sadi shaning (60) ning jan wa tim, hkrang n mai shapraw, bungli n byin ai. Ning re mabyin ni hta gara Mungdan, gara Asuya e mung garum ai n re. Myit mada na lam mung n nga ai. Hpa majaw nga yang, kaji htum ai Amyu rai nga ga ai majaw re.
Raitim kaji dik ai Amyu hpe tsawra lu ai Karai Kasang hpe anhte lu ga ai. Kaji htum ai Amyu hpe tsawra lu ai Hpan Wa Ningsang Chye Wa Ningchyang, Chyalai N-gun hte grau htum ai wa hpe lu tawn ga ai majaw anhte Amyu ni Padang Ninglaw lu na lam sha nga ai. Kaga hpa naw ra na ga ta? Grau dik htum ai Wa hpe lu tawn ga ai majaw ra ai lam hpa mung n nga sai sha re.
Ya anhte gasat nga ai, majan numdaw ndai hpe “Padang Hkrun Lam Majan Masing” ngu shingteng amying jaw tawn da ai. Ndai Padang Hkrun Lam Majan Masing hpe anhte a Awng Padang Yehowa Karai Kasang a Karai n-gun hte sa ga ngu woi-awn nga ga ai re. Anhte a hpyen zai, yu ya ladat sha re. Anhte kamsham manoi manat ai Karai hpe htum hkra kam let, shakut ga ngu ai masing re. Ga lahtum n shut Padang Ninglaw lu na sha re.
June shata (9) ya shani kawn bai numdaw ai majan ndai hta Karai a Chyeju lawm ai hpe adan aleng mu nga saga ai re. Majan ndai ginchyum dat ai ten du hkra Hpan Karai a Chyeju lawm sana sha re. Maga mi hku tsun ga nga yang, Karai Kasang lit la nga ai majan rai sai. N shut n shai awng dang na sha re.
Dai majaw, Wunpawng Amyu shawa yawng myit ung ang ai lam n nga ai sha, Shanglawt ai Amyu byin tai wa na lam hta Hpan Karai a mauhpa amu mu lu hkra gara Asuya, gara Mungdan e n garum tim, Chyahtum Chyalai n-gun rawng ai, Karai a n-gun hte Padang Ninglaw lu hkra myithkrum let, n-gun dating ga ngu shatsam ga htet mayu nngai.
Dukaba Gunhtang Gam Shawng,
Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpyen Dap.


text:
Tsawra hkungga ai Du Kaba hpang de,
Ndai laika hte hkrum shaga dat lu nngai. Du Kaba ngwi pyaw hkam kaja let myit mang hkawm sa, galaw sa wa ai lam ni yawng awng dang lu u ga ngu akyu hpyi garum ya nngai.
Du Kaba hte Magam gun ni yawng hpe America mungdan kawn kabu gara hkap tau hkalum la ga ai. Ya na zawn Wunpawng Mungdan Shanglawt Asuya magam gun ni kawn America mungdan de du hkra lahkam sa wa ai hpe mu chye lu ai majaw myit n gun mung grai lu ai. Matut nna Du Kaba hte Magam gun ni yawng a ntsa hpang Madu Karai Kasang shaman ya nna galaw sa wa ai magam lam ni yawng awng dang la lu u ga akyu hpyi ya nga na nngai.
Du Kaba America de sa na re nga shiga na chye ai kaw na grai kabu n gun lu lai wa ai. Anhte Wunpawng Myusha ni a Ningbaw kaba langai America ga de sa ai gaw US Asuya hte mung masa lam sa hkrum jahta ai sha n-ga, America mungdan kaw nga ai Myusha ni hpe sa du jahkrum, n-gun sa jaw ai lam mung rai na re ngu kam ai. DC kaw Du Kaba hte Myusha ni hkrum zup hpawng galaw na re nga na ai majaw, DC de sa na matu mung dawdan lai wa kau sai. Raitim, shiga bai na lu ai gaw, shaga da ai ni sha mai sa ai lam bai na chye lu ai. Sa du lawm na ni hpe mying jahpan hte hkrak masha masat nna shaga ai re lam na chye lu ai majaw grai myit n pyaw let, Du Kaba hte sa du hkrum na masing hpe bai dawm kau nngai.
Ndai zawn zuphpang lawm na masha jahpan hte hkrak galaw ai gaw Du Kaba ni a shimlam a matu rai na re hpe mung chye na ai. Raitim, shiga bai na lu ai gaw, hpunau Hkang Myusha ni law law wa Du Kaba hte hkrum shaga na re lam bai na chye lu ai majaw, ngai hta hkam sha wa ai lam gaw, anhte Myusha ni a Ningbaw Ningla hpe laga myusha ni law law pi sa lu jahkrum ai rai yang, anhte Myusha ni gaw hpa majaw n mai sa jahkrum ai kun ngu bai myit wa ai. Anhte tsawra kam hpa ai, Wunpawng Myusha ni a dawhpum dawnu kaba tai let woi awn nga ai Wunpawng Myusha ni a Ningbaw Kaba hpe anhte Wunpawng Myusha ni gaw hpa majaw n mai hkrum ai kun? Hpa majaw masat da ai ni sha mai hkrum ai kun ngu myit n pyaw hkam sha ai lam ni byin pru wa ai. Hpa n chye n kaw mi rai tim, kalang marang sha lu du ai, Myusha ni a Ningbaw Ningla hpe anhte Myusha ni mung hkrum mayu, mu mayu, shaga mayu ai lam gaw teng sha re.
Ndai zawn byin ai lam ni gaw Du Kaba a mahkyen ni gaw nrai na re kam ai. Du Kaba hku nna gaw tinang a Mysuha ni yawng hpe hkrum mayu, n-gun jaw mayu na re ngu kam ai. Ndai zawn byin ai lam ni gaw Du Kaba du yang sha nrai nga ai, laga ahkyak ai ningbaw ni du shagu, galoi mung mu hkrum ai ni sha hkrum na ahkaw ahkang, mu na ahkaw ahkang lu ma ai.
Myusha lam yan hta grai myit rawt nna, tatut hta mung grai shakut nga ai Malaysia na manang langai hte hkrum shaga ai shaloi, Shi mung Du Kaba America de du na nga lam na chye ai majaw grai kabu n-gun lu taw ai hpe mu mada ai. Shi hku nna ngai hpe san wa ai lam nga ai.
Du Kaba Gun America du taw ai Nang gaw nsa jahkrum ai i? nga san wa ai. Ngai mung, sa na gaw myit lai wa ai, rai tim ya gaw n lu sa mat sai ngu tsun dat ai. Shi bai tsun ai gaw, taw hpa na nsa na ma sa jahkrum u nga tsun ai. Ngai mung, Du Kaba hte hkrum zup na matu mying jahpan hte hkrak, masha jahpan masat nna shaga ai rai ma ai ngu dat yang, shi kawn, Nang hpe gaw n shaga ai i taw nga bai sa san wa ai. Ngai mugn n shaga ai ngu dat yang shi bai gahtap tsun wa ai gaw, mana re gaw, kadai lajang ai ma? (---) hpung ni i? nga san nna, dai ni mung Malaysia na KRC ni zawn rai wa sai i nga tsun wa ai. (hpa hpe tsun mayu ai gaw Shi she grau chye na re.)
Tsun mayu ai lam gaw, tinang a Ningbaw Ningla re majaw, Myusha ni yawng mai hkrum na re, mai mu na re ngu myit la ai majaw rai nga ai. Hkyen lajang ai ni kawn Du Kaba ni hte Mysha ni yawng mai hkrum ai mi nga tim, kadai mung gade a kan bau bungli hte re sha n-ga, hkawm sa hkawm wa hkrun lam mung tsan ai majaw yawng sa du hkrum nag aw yak na re, yawng gaw n lu sa jahkrum na re. Raitim, hkrum mayu ai Myusha ni hpe sha gaw lamang mahkyen lang ai ni kawn sadu hkrum lu na ahkang jaw yang gaw Myusha ni yawng mung grai myitdik myitpyaw ai lam lu na re ngu kam ai. Ya gaw masha masat nna mying hte hkrak shaga ai re majaw, laga Myusha lam hta myitsu myitrawt taw ai Myusha ni a matu myit n pyaw hpa byin wa ai. Masha masat nna shaga ai lam hpe mung mara mu ai gaw nre, Myusha lam yan hta tatut shanglawm shakut taw nna, grau grau tangdu hkra lu galaw ai ni re majaw rai na re ngu kam ai.
Du Kaba hpe garum hpyi mayu ai lam gaw, hpang na lang gara Myusha Ningbaw Ningla ni mi rai rai, Gara mungdan de mi du ai rai tim, Myusha ni law law hte hkrum zup mai hkra lajang ya rit ngu kam hpa let garum hpyi nngai. Dai hku Myusha ni law law hte hkrum zup ai rai yang she Myusha ni hpe zinlum la ai, n-gun jaw ai lam tai na re ngu kam ai.
Du Kaba America ga kalang marang sha du ai hpe myitru, myitpu hpa tsun hpaw dan ai gaw nre, Myusha langai hku nna hkam sha ai lam hpe tsun hpaw dan ai lam she re hpe Du Kaba chye na ya rit.
Du Kaba myit ngwi simsa ai hte Myu hte Mungdan a matu grau grau awng dang ai hte shakut sa wa lu u ga, Maigan du Myusha ni hpe mung grau grau zinlum lam woi la lu u ga galoi mung akyu hpyi ya nga nngai.
Wunpawng Mungdan hte Wunpawng Myusha ni hpe Hpan Karai Wa tut bausin shaman chyeju jaw ya u ga.
Myusha lam yan hta,
Slg. Naw Mut
Texas
USA


text:
Sumtsan buga du hkawm nga pra tim, tinang amyu a labau hpe jaw ai teng ai htuk ai hku chye tsun dan lu ra ga ai.
Ndai ka ngau byin pru wa ai lam:- Myen hpyendu Dap Up langai mi Jinghpaw Wunpawng
sha ni a labau hpe thesis ka nna hpyen dakkasu na master degree la na matu re hpe hpang e
she chye ya lu ai. Master degree lu jang she Dapdung Up (Battalion Commader) kaw na
(ဗ်ဴဟာမွဴး) de aya rawt, bungli rawt na matu re. Dai hpyendu wa gaw, shi hte golf rau gayat ai
Slg. Lamai Gum Ja hpe ndai labau ka ya na hpyi lajin ai. Slg. Lamai Gum Ja gaw,
Htunghking Ginjaw Amu Madu Kaba rai nga ai ya ten na Wungyi Duwa Kamam Du Naw
hpe htawt lajin ai. Duwa Kamam Du Naw bai rai jang, Laika Ka Sara Duwa Wawn Awng
hpe htawt lajin sai. Duwa Wawn Awng mung shi hku nna n ka gwi ai majaw, Laika Ka Sara
Sau Ka-mai hpe matut htawt lajin ai kaw na byin tai pru wa ai ka ngau re.
Brief Culture of Kachin
What is manau ( myen font galai na hti ga )
What is Manau
Summary of Kachin History ( myen font hte galai hti ra ai )
Summary of Kachin History


text:
Myen hte Myen media ni yawng pawng nna UNFC hpe hten hkra shabra ya taw ai re..An hte kachin media hte ethnic media ni mung rau jawm hpawng let myen a ''conspiracy'' maw kanyet lawan jahten hkra ladat shaw ga.ya myen gaw eu, us, miwa hkan ningwan taw na masing gran hkawm nga ai re..Tinang du nga ai mung dan na ,myu baw sang ''Ethnic'' ni. Myen a policy hpe hten nan hten hkra gasup ga...
No1.UNFC na KNU pru sai ngu shiga gaw nteng ai hpe teng wa hkra myen media ni ladat shaw dat ai rai na shadu ai...
No.2.UNFC ni myen kaw yawng pawng hpawn sen nkam htu ai majaw ,ndai sen htu masing hten mat na matu Masa gin sup ai mung mai byin ai,Sawn tak maram yu ai lam sha re.
Gara hku myi nga nga an hte Kachin media ni mung pawng hpawn nna ginsup yu ga...


text: Myitrum Manang ni, “Tsun ai hte galaw ai” ngu ai, M Ga shagawp shagun dat ai yaw. Yahte du hkra LZ Nu Num ni Lawk hte Lawk duty hte duty Shawnglam Myutsaw Brang ni hpe shat naw shadu jaw nga ding-yang rai nga ma ai. M ni mung shara ra kam gap yang gap naw rai nga ma ai lam chye lu ai. Bai, yahte LZ pa e dut gyawm dik ai gaw, မဟာေျဖေဆး nbungtsi re nga, tsi seng shagu tsun ma ai. Hpa majaw? Masha hkum shagu ngu na kan chyabung jawng ai majaw, nbung hkan poi nang wam dam n san n seng she rai mat sam sai; hkam n kaja ai she law wa sai. Marang kaba htu sharut kau ya na she kyu hpyi saga oi.


text:
Ndai ten hta Wunpawng Kachin Myusha ni WUNPAWNG HKANAN MUNGDAN de shang lu na matu Mungdan ting shadang nna gap hkat jahkring sign htu lamang hpe gwi gwi ja ja ninghkap nna laidi ra ai ninggam kaba rai nga ai.
Myen asuya hte gaw, gap hkat jahkring sign htu ngut ai hpang shaning 100 ning na hkra jahta bawngban tim anhte myit mada ai mungmasa mahtai lu mai sana nre. Myen asuya yawshada ai mungdan ting gap hkat jahkring ngu ai gaw anhte hpe mungmasa mahtai jaw na matu nre. Laknak lang Rawt Malan Hpung ni hpe gau ngwi ngwi ginchyum dat kau lu na matu HPAILA TAM AI lamang kaba she re.
MYEN ASUYA HPA MAJAW MUNGDAN TING GAP HKAT JAHKRING MASING LU HKRA GALAW MAYU AI?
Hpyen asuya majing naw rai taw nga ai kyant hkaing party Thein Sein asuya ni hkrit dik htum ai gaw, laknak lang Rawt Malan Wuhpung ni hpe hkrit dik htum re. Laga ngam ai mungmasa party hpung hte laknak nlang ai sha gasu gabrawng ninghkap taw nga ai ni kadai hpe mung tsepkawp nhkrit ai. Laknak nlang mungmasa party hpung ni hte gasu gabrawng ninghkap taw nga ai ni yawng hpe gaw 2008 constitution hte abyen matep rim zing kau mai ai. Raitim Laknak lang Rawt Malan hpung ni hpe gaw 2008 constitution hte abyen matep rim zing nmai ai. Ndai gaw myen asuya a matu yak dik htum ai MANGHKANG KABA nan rai taw nga malu ai, ndai hpe laknak lang Rawt Malan hpung ni yawng chye na tawn nna mungdan ting gap hkat jahkring sign shawng htu kau ai lam tsepkawp nmai galaw na re. Myen asuya gaw laknak lang Rawt Malan Hpung ni yawng hpe kalangta gasat yang nmai dang mat sai lam mu mada mat sai majaw ahkyak madung UNFC hpe shawng ga ayai mat hkra maw lanyet taw nga ai re.
Hpyen asuya majing naw rai taw nga ai kyant hkaing party Thein Sein asuya ni hkrit dik htum ai gaw, laknak lang Rawt Malan Wuhpung ni hpe hkrit dik htum re. Laga ngam ai mungmasa party hpung hte laknak nlang ai sha gasu gabrawng ninghkap taw nga ai ni kadai hpe mung tsepkawp nhkrit ai. Laknak nlang mungmasa party hpung ni hte gasu gabrawng ninghkap taw nga ai ni yawng hpe gaw 2008 constitution hte abyen matep rim zing kau mai ai. Raitim Laknak lang Rawt Malan hpung ni hpe gaw 2008 constitution hte abyen matep rim zing nmai ai. Ndai gaw myen asuya a matu yak dik htum ai MANGHKANG KABA nan rai taw nga malu ai, ndai hpe laknak lang Rawt Malan hpung ni yawng chye na tawn nna mungdan ting gap hkat jahkring sign shawng htu kau ai lam tsepkawp nmai galaw na re. Myen asuya gaw laknak lang Rawt Malan Hpung ni yawng hpe kalangta gasat yang nmai dang mat sai lam mu mada mat sai majaw ahkyak madung UNFC hpe shawng ga ayai mat hkra maw lanyet taw nga ai re.
Dai majaw ya du na 24, 25, 26/07/2014 Laiza zuphpawng hta ahkyak madung gaw UNFC ni hku nna hkam dahka nga ai Federal munghpawm mungmasa hkrang myit hkrum lam lu ai hpang she mungdan ting gap hkat jahkring sign htu na matu nsen langai sha pru hkra dating ga.
Sau Nan Du
By JPKS blog