text:
16 September 2007
Anhte amyusha ni a laili laika madang mung, tsaw wa rawt wa ra nga saga ai
Mungkan ntsa hta amyu lakung langai mi dan hkung n’na grin nga lu na matu dai amyu gaw shi a laili laika hte htunghking hpe galoi mung dai makau grupyin mungkan masa lam ni hte htap htuk rap ra madang dep nga lu na matu hta sha n ga, shanhte a laili laika ni hpe chye chyang ai mungkan masha ni, dai laika hpe sharin hkam la mayu ai masha ni lani hte lani law htam wa lu na lam hpe shakut shaja nga masai. Dai hte maren kaga amyu masha ni shanhte a laili laika hpe grau grau n’na loi ai ladat hte lawan ai hku sharin hka ja la lu na matu dai laili laika hte seng n’na lachyum bai shaleng da ai laika (Dictionary) ni hpe mung prat madang hta hkan n’na madang dep nga lu na matu bai gram lajang nga nga re ai lam ni hpe mu lu nga ga ai.
Dai ni mungkan ntsa hta dan hkung nga sai mungdan ni hte dan hkung wa na hkyen nga sai mungdan ni hta nga pra nga ai mungchying sha ni yawng gaw tinang hte seng ai laili laika ni hpe manu shadan chye ai ni hkrai rai nga sai hpe mu lu na ga ai. Bai n’na tinang a kanu laili laika ni hta lakap n’na she kaga amyu sha ni a laili laika ni hpe sharin hka ja nga lu ai a marang e ti nang a kanu laili laika a manu hpe grau grau n’na chye na manu shadan chye ai ni byin tai wa lu nga ma ai zawn, maga mi hku n’na yu yang mung dai maigan laili laika ni a lachyum ni hpe asan san sha rai n’na chye na hkrat hkrang shangun let akyu kaba jaw nga ai lam hpe mu lu nga ga ai.
Dai ni na anhte Jinghpaw Wunpawng sha ni a masa hpe bai dinglik yu ga nga yang laika lu la ai 100 ning hpring masat Jaw Poi kaba ni she galaw ngut mat wa saga ai rai tim ‘dai laika hpe manu n chye shadan lu, jai lang akyu jashawn na matu shara mung n mu rai nga ai lam ni a majaw dai ni na anhte Wunpawng ramma ni law malawng a myit kraw lawang kata e n’dai Jinghpaw Wunpawng laika gaw akyu n pru manu n rawng ai arung arai langai mi zawn byin nga mat sai lam hpe mu lu nga ai. N’dai lam ni hpe gara hku tsi lajang la sana law? Hpawtni hpawtdin anhte amyu sha ni a ningbaw ningla tai wa na ni rai nga ai dai ni na anhte ramma ni anhte a laili laika hpe manu shadan chye wa lu na matu, dai laili laika hpe tatut jai lang mai ai a marang e akyu kaba hkam la lu na matu gaw dai ni nang ngai an-nau ni yawng mahtai shaw let tsi lajang sa wa ra nga saga ai. Tsi lajang mai ai lam langai mi gaw -
Dai ni dai English-Myanmar-Kachin Dictionary nan anhte Jinghpaw Wunpawng sha ni hta ra nga saga ai. Hpa majaw nga yang anhte a laika hpe ginhtawng jawngdat ten hta e (laning mi tup a matu) shata mi daram sha sharin hkam la lai wa lu ai a marang e, lani hte lani dai tinang a laika hpe anhte amyu sha ni n chye hti n chye ka rai malap wa magang nga ma ai zawn, maigan gahkaw ni hpe mung lachyum n chye shaleng la wa wa re ai lam ni a majaw ‘Embassy’ ni hpe ‘Hpri Rung Ni’ nga n’na tsun shamying nga ai anhte a ramma ni maigan mungdan law law hta rai nga ma ai zawn, ‘sari sadang rawng ai’ hpe mung ‘U hpyi rawng ai’ nga n’na tsun shaga chye wa nga ai anhte a ramma ni mung buga shara shagu hta rai nga masai.
‘N-dai lam ni a n’pawt gaw amyu kaba ni a ka-up sha ai hkrum hkra nga ra ai majaw hkrat sum nga ai lam ni nan re’ ngu yang shut na n rai nga ai. Dai hte maren, dai ni na aten hta anhte Jinghpaw amyu sha ni tinang a laili laika hpe manu shadan n chye shi nga ga ai raitim, dum n’ta htinggaw shagu hta dai English-Myanmar-Kachin Dictionary ni gu gu ra ra lu la wa ai shani gaw dai anhte a ramma ni a myit jasat ni hpe mung galai shai kau ya lu na lam rai nga ai. Tsun mayu ai lam gaw, kadai mi dip ka-up da ai rai tim, tinang a amyu sha ni a rawt jat galu kaba lam a matu gaw ti nang lam tam la ra na lam sha rai nga ai. Dai ni dai Jinghapw Wunpanwg Dictionary ni law law n nga ai a majaw English laika hte shingdaw n’na anhte a laika hpe self-study galaw mayu ai anhte amyu sha ni a matu mung, bai n’na English gahkaw ni a lachyum ni hpe asan sha chye na la lu mayu ai sha ni a matu mung hkrat sum lam kaba nan rai nga ai.
Dat hte maren dai ni na anhte Wunpawng sha ni gaw Myanmar laika hpe she kanu laika zawn shatai jai lang n’na English laika hpe sharin hka ja nga ra nga ga ai raitim, Myanmar laika n chye hti n chye ka ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a matu mung dai Dictionary a marang e English laika hpe sharin hka ja mai wa na lam mung rai nga ai. Dai Dictionary hpe lu da ai a majaw mungkan madang dep lu na matu English laika hpe grai shakut shaja ai hte sharin hka ja nga ai Wunpawng sha ni yawng a matu mung English ga a lachyum ni hpe tinang a ga hku n’na asan san sha chye na wa lu na lam rai nga ai. Tsun mayu ai lam gaw English-to-English Dictonary hpe sha machyu nga ai rai yang Jinghpaw Wunpawng ga hku n’na asan awan rai chye na lu na lam hta dut dang nga ai ga si ni mung law law rai nga ai majaw re.
Maga mi hku n’na bai yu ga nga yang anhte a laili laika hpe chye mayu ai, myit shang sha ai maigan amyu sha ni hpe mung Jinghpaw Wunpawng laika hpe sharin achyin ya lu ai a marang e anhte a laili laika hpe mungkan madang dep ai laili laika byin tai wa lu na matu galaw sa wa lu na lam a n’pawt mung rai nga ga ai. Kadai gara hku hpa baw mi tsun nga ma ai rai tim, kaning re ai shara ni hta sha naw nga nga ga ai rai tim, dai ni na mungkan masha ni yawng a matu ahkyak kaba rai nga ai English laika hpe ti nang a kanu laika hkum ni hte nan sharin hka ja la lu ai amyu sha ni a matu gaw hkrat sum mat wa na lam n nga ai zawn, rawt jat galu kaba lam a matu n’pawt wahpang kaba nan she rai nga masai rai!
Singapore Mungdan a labau hpe gawn yu yang, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni sharin la mai ai baw lam ni law law rai nga ai
Temasak (Sea Town) ngu ai moi na shingteng amying hpe, Singapura (Lion City) ngu nna bai galai shamying jai lang let, zinlawng kaji sha mi rai tim, dai ni na aten hta mungkan madang dep ai mungdan langai mi rai nga sai Singapore Mungdan a labau gaw, kaga mungdan ni a labau ni hta laklai nga ai zawn, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a matu mung hpaji la mai ai, kasi la mai ai, sharin la mai ai, lam ni law law rai nga ai lam hpe mu lu ai. 'Stamford Raffles' ngu ai wa English dawnghkawn hpe sharawt nna English amyusha ni madu la hpang wa ai 1891 ning January 29 ya grup-yin hta nga yang, dai ginra hta nga hkan sha nna nga ai masha ni hte panglai damya galaw sha nna nga ai Malay amyusha ni yawng hpe hti shalawm dat ga nga yang, marai 1000 hta n-jan nga ai lam hpe labau hta mu lu nga ga ai.
Ndai zawn re ai ginra hta, Miwa (Chinese) amyusha ni law htam wa ai a marang e, ban prat galai wa ai hte rau gaw shanhte Miwa amyusha ni mahtang she madu tai wa lu ai a marang e, lam shagu hta mung tek jum da lu hpang wa ai lam ni a sakse gaw, Miwa amyusha ni woi awn zinlum nna 1965 ning hta mungkan hta tara shang ai mungdan langai mi hku nna byin tai wa lu ai lam nan rai nga ai. (1963 ning September 16 ya shani hta Malaysia Mungdan a mungdaw langai mi hku nna tara shang byin tai wa nga ai rai tim, Miwa amyusha ni n-gun ja nga ai Singapore mungdaw mahtang Malaysia Mungdan ting hpe ka-up la kau na, Malaysia mungdan ting hte seng ai mung masa, sut masa, ni yawng hpe mung shanhte Miwa amyusha ni hkrai mahtang tek jum kau ya na, lam ni hpe Malay amyusha ni grai hkrit tsang lai wa ai lam ni nan rai nga ai. Dai lam ni a majaw, shaning lahkawng ning tup n-ru n-ra rai nna kanawn mazum lai wa ngut ai hpang, 1965 ning September shata hta gaw Malaysia Mungdan kaw nna tara shang garan pru wa ai, asan sha tsun ga nga yang Malaysia ni atik anang di nna gawt shapraw kau hkrum ai, Singapore Mungdan nan rai nga ai.) Dai rai yang, ndai zawn kam tim, n-kam tim, ra tim, n-ra tim, mungdan langai mi hku nna nga sa hpang wa ra ai Singapore Mungdan a labau hta anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a matu sharin la mai ai lam ni gaw, hpa baw ni wa rai nga ga ai kun?
Singapore Mungdan a labau kadun gaw, dai ni na aten hta maigan mungdan ni shara shagu de chyam bra ayai hkawm nga sai anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a matu "sadi ra ai lam hte shakut ra ai lam" ngu ai lam yan kaba lahkawng hpe sharin ya, madi madun ya, nga ai ngu yang n-shut na ga ai.
Singapore zinlawng de Miwa amyusha ni n-gaw htawt du sa wa ai lam a labau gaw, galu galang nan rai nga lai wa sai rai tim, ndai lam ni yawng gaw Hong Kong hpe English ni shang zingla kau lu ai 1842 ning a hpang daw hta grau nna dandawng wa, dam lada wa, ai lam hpe mu lu ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, Singapore de du sa wa ai Miwa amyusha ni kanoi yawng hkra ngu na ni gaw, tinang a kanu (Miwa) mungdan hta galaw lu galaw sha na matu grai yak hkak wa nga ai lam ni a majaw, dai zawn re ai matsan prat kaw nna lawt lu na matu myit yaw shada let British Singapore Asuya a lata e, tara shang magam bungli ni hpe sa shachyen shaja na matu du wa ai ‘indentured labourers’ ni nan rai nga ai. Tsa ban 19 ning grup-yin hta nga yang dai zawn rai bungli sa galaw nna Singapore zinlawng hta nga nga ai Miwa amyusha ni yawng ngu na daram gaw, shadang la kasha ni hkrai rai nga ma ai zawn, ‘bungli sa gan galaw nna ja gumhpraw tam la na matu, gumhpraw lu jang buga de ngam nga ai nta masha ni hpang de shagun ya ya rai na matu hte hpawn, ja gumhpraw ni alaw alam mahkawng la lu ai shani gaw buga de bai n-htang wa nna dinghku wa de na matu, sun hkauna kaba ni mari la nna atsawm amai sha galaw lu galaw sha nga lu sana matu, myit yaw shada let du sa wa ai ni hkrai mung rai nga ma ai.
Ndai zawn, sutgan hte ja gumhpraw ni hpe tam mahkawng la na matu myit yaw shada let Singapore ngu ai chyasam maigan ginra de nnan du sa wa ai Miwa amyusha ni malawng maga gaw, myit ai kaw mung n-du lai wa lu ai hta sha n-ga, kuli (coolie) galaw sha ra ai prat kaw nna mung n-lawt lu, buga de bai n-htang wa na daram ja gumhpraw mung n-mahkawng la lu, re ai lam ni a majaw myit hki lit li shoi chyum shoi hpa lam kaba ni hpe hkrum sha let, shayi sha manang ra ra nga jang shawa dap (prostitution den) de sa dat, myit ru ru nga jang kani dap (opium den) de sa dat, gumhpraw law law hpe lawan dik ai hku nna lu la mayu jang hpaida dap (gambling parlor) ni de sa dat, rai nna dai ginra hta sha nga jahtum aten shama kau nna, hpang jahtum gaw baw jahkrat kau da ra lai wa ai ni law law hpe labau hta mu lu nga ga ai. (Peter Church. 2003. A short history of Southeast Asia, p.147) Lam mi hku tsun ga nga yang, hkrup ai magam bungli ni hpe galaw na matu Singapore zinlawng de du sa wa ai Miwa amyusha ni law malawng a apart gaw, nnan galaw hpang wa ai aten kaw nna jahtum aten du hkra rai tim, rawt jat galu kaba wa ai lam ni nnga ai sha rai hpai, rai gun, rai leng garawt, re ai magam bungli ni hta gayin rawng nga nna sha aprat jahtum kau lai wa ra ma ai lam rai nga ai.
Ndai zawn re ai aten masa kaw nna, tinang a myit mada yaw shada da ai bandung de du lu hkra shakut shaja lai wa lu ai ni, masha wa a n-pu hta n-chyang mayam tai sha ra ai prat kaw nna tinang nang nan arang madu, bungli madu hte ja gumhpraw madu madang de du wa lu hkra, shakut la lai wa lu ai ni mung nga lai wa ai lam gaw, dai ni na Singapore Mungdan hta nga nga ai Miwa amyusha ni lam shagu hta madu tai nna, n-gun ja nga ai lam a n-pawt hkri dun lam nan rai nga ai. Ga shadawn tsun ga nga yang, dai aten hta Singapore zinlawng ngu ai gaw English ni up hkang ai ginra nan rai nga ai re majaw, hpaga kaba ba re ai ni yawng ngu na hpe gaw, English amyusha ni madu da ai lam rai nna, shanhte nan woi awn hkrang shapraw galaw sa wa nga ma ai rai tim, Miwa amyusha ni madu tai ai magam bungli ni - n-kau mi gaw hpaga kaji madu ni, ja gumhpraw arang kaji madu ni tai wa nga ma ai zawn, n-kau mi chyawm gaw malu masha galaw shapraw ai ni, seng madu ni - mung yet yet gaw rawt jat law htam wa nga ai lam a marang e, Japan hpyenla ni Singapore de du shang wa ai 1942 ning grup-yin hta nga yang, ban prat lahkawng masum daram na hkra dai ginra kaw du nga sai Miwa amyusha ni madu da ai 'Family Company' ni hpe mung mu lu nga sai lam nan rai nga ai. Ndai zawn, ‘Family Company’ ni yet yet rawt jat galu kaba law htam wa ai lam ni a majaw, aten ahkying ni na wa ai hte rau gaw, English lauban ni mung Miwa amyusha lauban ni hte mahtang magam bungli ni rau jawm galaw sa wa ra ai madang de du wa nga ai zawn, hpang jahtum gaw masha jahpan hku nna mung, hpaji lam hte sut masa lam ni hku nna mung, kaga lam shagu hta mung, Miwa amyusha ni mahtang n-gun kaba wa nna madu tai wa lu ai lam gaw, dai ni na aten hta – mungdan a masha jahpan yawng rai yang wan mali (4 million) grup-yin hte rau - Miwa amyusha ni mahtang madu tai nna lam shagu hta rawt jat galu kaba wa nga ai Singapore Mungdan byin tai wa ai lam nan rai nga ai.
Singapore zinlawng hta du nga nna magam bungli ni hpe shachyen shaja sha nga ai Miwa amyusha ni a mung masa ningmu hpe tsun ga nga yang mung, tinang a kanu mungdan rai nga ai Miwa Mungdan kata hta byin nga ai mabyin masa lam ni hta lai nna kaga hpa hpe mung myit n-shang sha nga ma ai lam hpe, labau hta dan dan leng leng mu lu nga ga ai. Shanhte hkum shanhte gaw ‘maigan du nga ai Miwa amyusha ni (Nanyang Chinese or Overseas Chinese) re’ ngu nna sha hkam la da ai lam ni a marang e, tinang a makau grup-yin hta e hpa wa mi byin nga yang byin nga, shanhte a mung masa ningmu hte bandung ngu na gaw Miwa Mungdan kata hta byin nga ai mung masa hte mabyin masa lam ni hta sha maju jung nga ai lam rai nga ai. (Tsa ban 20 ning grup-yin kaw nna Southeast Asia mungdan ni kanoi yawng hkra ngu na daram hta nga ai amyusha ni a lapran hta, amyusha myit su hprang wa ai lam ni, amyusha lawt lam hte seng ai shamu shamawt lam ni, shanglawt lu ai amyusha mungdan hpe gawgap sa wa lu na matu shakut shaja ai lam ni, byin pru wa nga ai rai tim, Singapore zinlawng hta dai zawn re ai shamu shamawt lam ni tsep kawp nnga lai wa ai lam hpe yu yang, tinang a kanu mungdan hta byin nga ai mabyin masa lam ni hta lai nna kaga hpa lam ni hta mung sharawng awng ai lam nnga ai Singapore du Miwa amyusha ni a myit jasat hpe asan sha mu lu nga ai.)
Amyusha ni langai a hpang langai hpe mungkan a shara shagu de n-gaw htawt gawai hkawm, nga ayai hkawm wa shangun ai ‘n-gaw mawru’ ngu ai gaw dai ni na aten hta, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hta mung du nga sai ngu yang n-shut na ga ai. Sutgan hte ja gumhpraw tam na matu mungkan shara shagu de htawt nga hkawm nga sai Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mung lani hte lani gaw rawt jat law htam wa nga ai lam hpe yu yang, moi lai wa sai aten hta Miwa amyusha ni n-gaw htawt nga hkawm lai wa ai lam ni hte raw re ai lam ni dai ni na anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hta mung byin nga sai lam rai nga ai. Hpa majaw dai ni na aten hta anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mung tinang a buga ginra hte kanu kawa kahpu kanau makyin jinghku ni hpe kau tawn da nna chyasam maigan mungdan ni de htawt nga ayai hkawm nga ra ai lam hpe gaw kaga mi n-tsun ra sana re hpe kam ai. Lam mi hku nna tsun ga nga yang, dai ni na aten hta maigan mungdan shara shagu de du hkawm nga ai Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a mabyin masa lam ni gaw, moi lai wa sai aten hta Singapore zinlawng de n-gaw htawt nna du sa wa ai, hkrup mahkrup magam bungli ni hpe galaw sha nna nga hpang wa ai, dai ginra kaw du nga ai rai tim tinang a nta buga ginra de na mung masa, sut masa hte mabyin masa lam ni hpe sha myit a-ru yu yu rai nga ai Singapore du Miwa amyusha ni a labau hte kanoi maren rai nga sai ngu yang, n-shut na ga ai.
‘Refugee’ hku nna mi rai rai, tara shang bungli galaw hkawm ai hku nna mi rai rai, dai ni na aten hta maigan mungdan ni de du hkawm nga sai Jinghpaw Wunpawng annau ni yawng mung, manang wa a n-pu e lahka sha ai magam bungli hpe sha galaw nga nna, n-dum shamyi rai nga shalai kau, aten jahtum kau na hku rai yang gaw, tinang myit mada da ai bandung de du wa lu ai baw n-rai nga a hka! ngu ai lam hpe a-dum nga ra na saga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, tinang nang nan arang madu, bungli madu, ni tai wa lu hkra shakut la lu ai rai yang chyu sha, tinang myit ai kaw mung du wa lu na lam rai nga ai zawn, kanang mi du hkawm nga ai rai tim, tinang du nga ai shara hpe madu la lu ai amyusha ni pyi gaw byin tai wa mai nga ai lam hpe Singapore Mungdan a labau gaw, sakse tai nga ai lam rai nga ai.
Tsaw ra ai maigan du Jinghpaw Wunpawng hpu nau ni e, tsun lai wa sai hte maren ‘Singapore Mungdan de Miwa amyusha ni du sa wa ai lam hte dai mungdan hpe du hkra madu lu ai amyusha ni byin tai wa ai lam’ hta lakap nna dai ni na aten hta nang ngai annau ni jawm sharin la ra na lam gaw langai sha rai nga ai. Dai tinang du hkawm nga ai mungdan hta sut su nga mai nna rawt jat galu kaba wa mayu ai rai yang, dai lamu ga hpe du hkra madu la lu ai amyusha ni byin tai wa mayu ai rai yang, tinang du nga ai shara hta tinang nang nan arang madu, bungli madu, seng madu, ni byin tai wa lu hkra shakut shaja sa wa ra na lam sha rai nga ai. Nang ngai Wunpawng annau ni langai hkrai rawt jat galu kaba wa nna lam shagu hta n-gun ja ai ni byin tai wa lu ai rai yang chyu sha, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni yawng rawt jat galu kaba wa lam hte seng ai magam bungli ni hpe mung, tatut woi awn shakut shaja lu ai ni byin tai wa lu na lam rai nga ga ai rai.
Myusha Myit: ngai chye na hkam la ai lam
‘Myusha myit’ ngu ai gaw, myit hkam sha lam ni hta maju jung let gyit hkang da ai ‘hkam la ai lam’ (concept) langai mi rai nga ai. “Ngai kadai rai nga ai kun? Ngai gara amyu uhpung uhpawng hta lawm nga ai kun?” ngu ai lam ni hpe chye chyang shangun ai lam gaw ‘myusha myit’ ngu ai hpe su hprang wa shangun ai lam nan rai nga ai. Ga shadawn “ngai Jinghpaw Wunpawng amyusha langai mi rai nga ai re majaw, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hte seng ai lam ni yawng gaw ngai hte mung she seng nga a hka?”ngu ai lam hpe dum chye wa shangun ai lam rai nga ai.
Shingdu labau hpe kadun ai hku gawn yu ga nga yang, Jaw prat 19 hte 20 ning laman na ‘European Colonialism’ ni a majaw myusha ni hpe tsaw ra pawn ba mayu ai ‘myusha myit’ ngu ai mung mungkan shara shagu hta su hprang chyam bra wa ai lam hpe mu lu ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, dai ‘European Colonialists’ ni a lamu ga ni gashun madu la ai, masha ni hpe mayam shatai ai, roi rip dip sha ai lam ni a majaw, tinang a myusha ni hkrum hkra nga ai tsin yam tsin dam ni kaw na lawt mayu ai, myusha ni hpe tsaw ai, makawp maga mayu ai myit masin ni hpe byin pru wa shangun ai lam rai nga ai.
‘Myusha myit’ ngu ai hpe nem-tsaw byin wa shangun lu na lam ni gaw, anhte a makau grupyin hta e maju jung nga ai lam rai nga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, amyu langai a sut lu nga mai lam, galu kaba lam, hkam kaja lam hte mungkan madang dep wa lam zawn re ai lam ni hpe gaw, shi a makau grupyin e nga ai kaga amyusha ni a madang hte shingdaw yu yang she chye la lu ai baw rai nga ai. Ga shadawn, kaga amyusha ni/maigan masha ni hte kachyi mi mung n kayau, n matut mahkai hkat ai sha anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hkrai san san rai nna nga nga ga ai rai yang, ‘myusha myit’ ngu ai gaw anhte a matu kaga mi a’hkyak kaba byin tai wa ra na lam n nga ai. Dai re ai majaw “anhte a ‘myusha myit’ ni hpe su hprang wa shangun ai, sharawt shatsaw ya ai, garang shadai ya ya re ai ni gaw anhte a grup-yin e nga ai maigan amyusha ni nan rai nga ai” nga yang shut na n rai nga ai. “Roi rip dip sha ai hkrum magang ‘myusha myit’ ni mung rawt jat galu kaba wa magang re” ngu yang mung ningdang lu na lam n nga na ga ai.
Dai ni na aten hta anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hta byin nga ai mabyin masa lam ni hpe bai yu ga nga yang, ‘myusha myit’ ngu ai hpe tinang hte htap htuk manu ai hku nna lachyum shaleng jai lang nga ai lam hpe mu lu ai. Ga shadawn tsun ga nga yang,
(1) ‘Myusha ni yawng a matu shakut shaja nga n’ngai law’ nga n’na tsawm la ai gabaw kaba sha hta shakap la la rai n’htawm, dai gabaw a n-pu e gaw tinggyeng akyu hkam sha lam ni hpe shawng myit shajin galaw lajang nga nga re ai Jinghpaw Wunpawng sai daw sai chyen ni mung law law naw rai nga ai lam hpe mu lu ai.
(2) ‘Ngai Jinghpaw Wunpawng amyusha langai mi re ai majaw, gara shani gara aten gara shara hta Jinghpaw Wunpawng shayi shadang sha kadai hpe, gara hku kade daram karum madi shadaw dat ni ai’ ngu n’na tinang galaw lai wa ai lam ni hpe bai n’dau shabra bra rai n’na arawng bai la la rai chye ai Jinghpaw Wunpawng sai daw sai chyen ni mung law law rai nga ai lam hpe mu lu ai.
(3) Myusha ni yawng myit hkrum kahkyin gumdin nga ai a marang e, lam shagu hta n’gun ja wa, rawt wa, ja wa lu na lam ni hpe woi awn shakut shaja sa wa na malai, ‘tinggyeng akyu hkam sha lam’ ngu ai hpe sha ahkyak madung tawn ai a marang e, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni shada da a lapran hta ‘sumprat’ bang ya ya rai nga ai, sai garan ya ya rai nga ai, uhpung uhpawng kaji ni shalaw ya ya rai nga ai, ni nan she rai nga ma ai rai tim, shanhte tsun shaga wa wa re ai ga hkaw ni hta bai rai yang gaw, ‘Jinghpaw Wunpawng amyusha ni yawng a matu re’ ngu n’na gabaw shatsawm tsun nga nga re ai myitsu kanu kawa ni mung law law naw rai nga ai lam hpe mu lu ai.
(4) Jinghpaw Wunpawng amyusha ni rawt jat galu kaba wa lu na lam hta, tinang lu malu yawng hpe ap nawng kau nna, yawng a matu teng teng gawng malai tai ya nga ai Jinghpaw Wunpawng sai daw sai chyen ni mung teng teng naw nga nga ai lam gaw, dai ni na anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a shawng lam a matu n’gun a’tsam kaba nan rai nga ai.
Dai rai yang, dai ni anhte Jinghpaw Wunpawng ramma ni a matu ‘myusha myit’ ngu ai hpe gara hku mahtang chye na ra na lam rai nga ai kun? Tsun lai wa sai ‘myusha ni yawng a matu shakut shaja nga n’ngai’ ngu ai masha hpan (4) hta tinang hkum dingdek gaw gara shara kaw naw rai nga ga ai kun?
Nang ngai Jinghpaw Wunpawng annau ni langai hkrai a matu mahtai gaw n-bung hkat na ga ai rai tim, ngai mu mada ai ‘myusha myit’ ngu ai gaw, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni rawt jat galu kaba wa lu na lam a matu, tinang lu malu yawng hpe ap nawng kau let, tinang a matu tinggyeng akyu hkam la lu na lam hpe tsep kawp n myit shalawm ai sha, yawng a matu teng teng gawng malai tai ya lu ai ‘myusha myit’ ngu ai nan rai nga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni rawt jat galu kaba mungkan lahkam dep wa lu na matu anhte yawng a hkum dingdek a myit masin ni hta rawng nan rawng nga ra ai ‘myusha myit’ ngu ai n’dai nan rai nga ai.
Mat mat hkyen ai amyusha ni bai rai wa nga saga ai kun?
Mungkan ntsa nga pra nga ai hte nga pra lai wa yu sai amyu bawsang ni law law rai nga ai hta na, n-kau mi hpe dai ni na aten du hkra naw jawm mu lu nga ga ai rai tim, n-kau mi a mying ni hpe chyawm gaw labau laika buk ni hkan e sha mu lu nga saga ai. Mungkan ting hpe ka-up kau lu hkra re ai htunghking hte laili laika ni hpe madu da lai wa lu ai amyusha ni n-kau mi pyi gaw, dai ni na mungkan a matu gaw, labau daw chyen mi sha rai nga sai hpe mu chye lu ai rai yang, kaga amyu ru sai kaji kajaw ni a lam hpe gaw tsun pyi n-ra sana re hpe kam ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, mungkan ga ntsa hta nga lai wa yu sai amyusha ni rai nna, dai ni na aten hta mat mat sai jahpan hta lawm nga sai amyusha ni a mying jahpan hta, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hkan chye dat lu ai amyusha ni a mying ni mung lawm na ga ai rai tim, anhte pyi n-na n-chye kau dat yu ai sha mungkan ga ntsa kaw nna bai mat mat sai amyusha ni mung law law rai nga ai.
Anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mung, ‘mungkan ga ntsa kaw na kanoi mat mat sai amyusha ni tai lai wa yu saga ai’ ngu ai labau hpe anhte yawng chye da ai lam rai nga ai. Dai madang kaw nna tawt lai wa lu sai amyusha ni re, ngu nna mung anhte hkum anhte arawng la nga dingyang naw rai nga ga ai. Rai tim, dai ni na aten hta anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni bai hkrum hkra nga sai masa lam ni hpe bai dinglik yu ga nga yang, grai myit tsang ra na madang hta bai du nga sai lam hpe mu lu ai. Mungkan ntsa kaw na bai mat mat hkyen wa nga sai amyusha ni a jahpan hta anhte amyusha ni mung kalang bai n-htang lawm wa ra na zawn zawn, re ai madang hta bai du nga saga ai.
Dai ni na mungkan hta kaga amyu bawsang ni law law pyi gaw mungkan gawai nna n-gaw htawt hkawm ai amyusha ni rai nga ma yang gaw, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mung aten du nna ahkaw ahkang lu ai lam a majaw, tinang a dai daw buga hpe kau da nna sutgan hte hpaji tam na matu maigan mungdan ni de pru hkawm sa wa nga ai lam gaw, manghkang nnga nga ai. Rai tim, dai ni na anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a masa hte kaga mungdan, kaga ginra, hkan na amyu bawsang ni a masa ni hta shai hkat nga ai lam langai mi gaw, 'anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni gaw tinang a mungdaw mungdan ngu nna tara shang madi madun lu na matu lamu ga hpe n-lu da shi ai sha, mungkan shara shagu de chyam bra hkawm nga ai amyusha ni re' ngu ai lam rai nga ai.
Mungkan a labau hpe gawn yu ga nga yang, moi Israel amyusha ni mungkan chyam hkra nga ayai hkawm ai aten hta shanhte Israel amyusha ni re ai lam hpe, Israel mungdan a labau hpe yu nna mungkan masha ni yawng chye na lai wa ai lam rai nga ai. Dai hte maren, Numbat Lahkawng Mungkan Majan (World War II) a hpang e Miwa amyusha ni, Vietnam amyusha ni hte Cambodia amyusha ni 'Refugee' tai nna mungkan bai shinggrup hkawm wa ai aten hta mung, shanhte ngam kau da ai mungdan a mying hte lamu ga ni a majaw, shanhte kadai ni rai nga ai lam hpe mungkan na ni chye lu ai lam rai nga ai. Rai tim, dai ni na anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a masa gaw, dai zawn n-rai nga ai lam hpe mu ai.
Anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni gaw dai ni na aten du hkra rai tim, ‘anhte madu da ai (shing n-rai madu da lai wa yu sai) lamu ga re’ ngu nna tara shang madi madun dan lu na matu ga lachyawk mi hpe pyi n madu da lu shi ai amyusha ni naw rai nga ga ai. Htingbu (Myen) wa gan jaw shanga da ai lamu ga hta sha naw jawm nga nga ai amyusha ni rai nga ga ai. Grau nna gaw, dai htingbu wa gaw anhte amyusha ni hpe tsaw ai, ra ai, wa n rai nga ai lam a majaw, anhte amyusha ni lawan wan n-gaw htawt mat ai rai yang dai lamu ga hpe shanhte lawan bai lu la na re ngu nna myit mada nga ai lam a marang e, anhte amyusha ni hpe lam amyu myu hku nna jahte tam, ginjang yaw, nga ai lam hpe dun chye ra nga ga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, n-gun atsam naw rawng ai anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni yawng mung lam amyu myu a majaw maigan mungdan ni shara shagu de n-gaw htawt hkawm mat nna bai n-mai wa mat ai madang de du mat ai shani, anhte a jiwoi jiwa ni nga lai wa ai dai lamu ga hpe dai htingbu wa gaw bai zingla kau ya na chyalu sha rai nga ai.
Maigan de du hkawm nga ai amyusha ni law law hta byin nga ai lam langai mi hpe tsun ga nga yang, ban prat langai mi galai mat ai hte rau gaw, tinang a kashu kasha ni mung dai mungdan hte seng ai htunghking hte laili laika ni hpe sha madung tawn nna jai lang mat wa wa re ai lam rai nga ai. Ga shadawn tsun ga nga yang, 'Jinghpaw amyusha gaw re ai rai tim, I don't speak the language' ngu ai madang de du mat chye nga ai. Ndai lam ni hpe tawt lai lu na matu gaw, maigan ga de du mat sai dinghku kanu kawa ni hte kashu kasha ni hkum dingdek hku nna mung, grai yak hkak nga ma ai lam hpe mu lu ai. De a majaw mung, ban prat lahkawng masum na hkra maigan ga kaw nga mat sai amyusha ni law malawng ngu na ni gaw, tinang hte seng ai htunghking hte laili laika ni hpe n-chye hti, n-chye ka, n-chye shachyen shaga mat mat re ai madang de du mat nga ma ai lam hpe, anhte a makau grup-yin ni hta myi hte chyaw chyaw mu lu nga ga ai.
Dai ni na aten hta anhte Jinghpaw Wunpawng buga de lawu ga de na Banau (Myen) amyusha ni shani shanang n-gaw htawt lung wa nga ai lam hpe bai yu yang, anhte a htingbu wa gaw shi hte amyu ru sai bung ai shi a Banau hpu nau ni hte dai lamu ga hpe jahpring kau na matu hkyen nga sai lam gaw dan dan leng leng rai nga sai. Moi nam maling kaba re ai shara hkan e dai ni na aten hta gaw 'real estate' galaw nna Banau amyusha ni mahtang bai wa madu la nna nga nga sai lam ni gaw, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a matu tsang hpa kaba nan rai nga saga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, anhte a Jinghpaw buga hta nga nga ai anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a masha jahpan hta, lawu ga de na n-gaw htawt lung wa ai Banau amyusha ni a jahpan mahtang grau nna law mat ai shani, dai Jinghpaw mungdaw ngu ai shingteng amying hpe du hkra, Banau wa gaw bai n-galai kau na re ngu nna mung n-tsun lu nga ai. Galai kau na re ngu nna mung gaw n-tsun lu nga ai. Rai tim, teng man ai lam langai hpe tsun ga nga yang, 'Democratic Republic' masa hte hkrak rai nna up hkang wa ai shani hta pyi gaw, masha jahpan law ai ni sha madu tai mat wa na lam rai nga ai zawn, masha law malawng ra sharawng ai lam rai yang gaw, amying shingteng ni hpe du hkra bai galai la kau mai ai baw rai nga ai.
Hpu nau ni e, dai ni anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mungkan chyam wa ai lam hpe yu yang, lam maga mi hku nna gaw kabu myit dik hpa lam rai nga ga ai rai tim, kaga maga mi hku nna bai yu dat yang gaw, myit tsang hpa lam langai mi rai nga ai lam hpe dum chye nga ra saga ai. Hpa majaw nga yang, tinang amyusha ni a matu awngdawm ahkaw ahkang nga ai mungdan hte lamu ga ngu ai hpe sha n-lu madu da shi dingsa gaw, anhte ni maigan ga de kade mi du hkawm nga sai rai tim, kade mi chyam hkawm nga sai rai rim, maigan mungdan ni hkan e kade mi chye chyang kung kyang ai ni rai nga saga ai rai tim, mungkan ntsa hta amyu langai mi hku nna matut grin nga, dandawng nga lu na matu gaw, hpa re pyi n-chye shi ai madang hta sha naw rai nga na ga ai. Tsun lai wa sai lam hte maren, anhte a kashu kasha ni mung maigan ga kaw nga nna maigan ga sha shaga mat, anhte a jiwoi jiwa ni a dai lup dai hpang lamu ga ginra ni hta mung Banau ni hkrai hpring rai mat ai a majaw, lam shagu hta mung shanhte ni mahtang n-gun ja nga mat ai rai yang gaw, anhte a ‘Kachin’ ngu ai amyusha masat masa (national identity) langai mi hpe mungkan ntsa hta matut nna shagrin da lu na matu gaw, grau grau nna yak wa hkak wa na maga de she rai wa na chyalu rai nga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, ga mung n-shaga mat sai zawn, jiwa ni a lamu ga mung mat mat sai rai yang gaw, nang ngai Jinghpaw Wunpawng amyusha jet jet re ai lam hpe gara hku sakse madun lu na lam rai nna, kadai amyusha ni naw kam ya nga na lam rai kun?
Ndai zawn re ai madang de anhte amyusha ni n-du lawm mat hkra koi yen lu na matu gaw, dai ni na Jinghpaw Wunpawng annau ni yawng hta lit nga nga ga ai. Tinang gara shara hkan e mi du hkawm, nga hkawm, mat ra ai rai tim, tinang a laili laika hte htunghking hpe tsaw ra ai myit hte makawp maga nga, kashu kasha ni hpe mung sharin achyin ya nga, let maigan amyusha ni a man e grau grau nna dandawng wa hkra, shadan dan lu ai amyusha ni anhte tai nga ra na ga ai. Dai hte maren, maga mi hku nna mung labau rum nga ai nang ngai Wunpawng annau ni yawng, amyusha hte mungdan lam yan a matu tinang dang di ai shara kaw nna tsap lawm nga na, shang lawm nga na, matu gaw ahkyak dik ai lam rai nga ai. Mungdan lu la na matu shakut shaja nga ai lam hpe ‘mung masa galaw ai’ ngu nna tsun shamying ai lam rai yang, dai ni nang ngai Wunpawng annau ni yawng mung anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a mung masa lam yan hta, zai ladat kaba shaw let shang lawm shakut shaja nga ra na saga ai.Nang ngai amyusha hte mung masa lam yan hta shakut shaja nga ai lam a majaw 'chyeju kaba sai' ngu nna sa tsun na masha gaw kadai mi nnga na n-hten? Rai tim mung, nang ngai anhte yawng jawm shakut shaja nga ai lam gaw 'anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mungkan hta matut nna grin nga lu na matu, grai ahkyak ai magam bungli kaba nan rai nga a hka' ngu ai lam hpe adum nga let, gara shara kaw mi du hkawm nga ai rai tim, tinang a amyu hte mungdan a matu tut e a shakut shaja nga ga law. Dai rai yang chyu sha, anhte amyusha kaji kaba yawng jawm myit da ting nga ai Jinghpaw Wunpawng Mungdan ngu ai hpe mung hkam la lu na lam rai nga ai zawn, Jinghpaw Wunpawng amyusha ngu ai shingteng amying hpe mung mungkan ntsa hta matut nna dandawng nga shangun lu na lam rai nga ga ai rai.
Myusha lam hta mung n-gun da ting nna myit n-den shaja nga ga
Galai shai shamu shamawt nga ai mungkan a masa lam ni hta lakap nna, mungkan masha ni a ngasat ngasa lam ni, machye machyang lam ni hte myit masa lam ni yawng mung hkan nang galai shai shamu shamawt nga ai lam gaw mungkan a masa nan rai nga ai. Dai ni na aten hta grai ahkyak dum nga ai lam ni gaw hpawt ni rai jang hpa mung n-ahkyak ai lam ni byin mat chye nga ai zawn, dai ni grai rai nna myit rawt nga ai lam ni, myit katu nga ai lam ni, hpe mung hpawt ni ngu ai aten ladaw gaw madang shayawm kau ya chye nga ai.
Ndai lam ni hpe n-myit shalawm ra ai sha, mai nga shalai kau ai lam ni law law nga ai rai tim, myusha ni a ‘lawt lam hte rawt jat galu kaba wa lam’ ngu ai gabaw hta ndai lam gaw, a dum nga ra na ahkyak madung lam kaba langai mi nan rai nga ai. Hpa majaw nga yang, shinggyim masha langai mi a myutsaw/myusha myit ngu ai gaw, ahkying aten ladaw hte rau tsaw wa, nem wa, byin chye nga ai a marang e, grai myit rawt lai wa sai myutsaw/myusha myit ni mung shaning ni tsa kahtap nna na wa ai rai yang, hkawng mat, htum mat, chye wa ai baw rai nga ai. Dai ni na aten hta ‘Europe’ mungdan hkan e nga nga ai amyu bawsang kaji ni hku nna myusha lam ngu ai hpe gabaw kaba langai hku nna tsun shaga jai lang ai lam ni, shamu shamawt ai lam ni n-galaw kam mat shajang nga ai lam gaw, myutsaw/myusha myit ngu ai hkawng mat, htum mat, sai lam a sakse ni nan rai nga ai. Lai wa sai shaning lahkawng masum tsa ning a shawng daw de shanhte yawng mung grai grai rai hkra shakut shaja lai wa masai rai tim, shaning ni tsa kahtap wa hkra rai tim myit ai de n-du wa lu ai shaloi, myit daw hten mat shajang ai lam rai nga ai.
Mungkan a masa gaw, ndai hku nan rai nga ai lam hpe dai ni nang ngai Wunpawng annau ni malap mali rai nna naw nga nga hkrup ai rai yang gaw, Wunpawng myusha ni yawng jawm myit mada ala dingda nga ai myusha lawt lam ngu ai bandung de du wa lu na matu gaw, chyip hte chyap she naw rai nga na ga ai. Hpa majaw nga yang, nang ngai anhte yawng she ndai lam hpe malap mali naw rai nga ga ai rai tim, anhte myusha ni hpe roi rip dip sha nga ai 'hpyen' wa gaw ndai 'Theory' hpe magra jum da let hkan shatup nga ai lam rai nga ai. 'Rawt malan shaning ni tsa hku rai wa ai shaloi gaw, ndai amyusha ni yawng mung myit daw hten mat nna n-kam shakut mat ai madang de du mat wa na sha rai nga ai' ngu nna ‘hpyen’ wa gaw tup hkrak kam hpa nga ai lam rai nga ai. Kaga tsan tsan pyi gaw n-myit shakut yu ra na saga ai, Jinghpaw Wunpawng amyusha ni a nnan rawt malan hpang wa ai aten a masa lam ni hte, ya dai ni aten na masa lam ni hpe sha pyi shingdaw dat yu ga nga yang, 'hpyen' wa hkap la da nga ai 'Theory' gaw ka-ang hkup daram jaw nga ai maga de rai nga sai hpe mu lu ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, anhte myusha ni yawng myit daw myit hten mat ai a marang e, ninghkap n-kam mat na, pu dum ba dum mat na, nhtoi ahkying aten hpe sha ‘hpyen’ wa gaw ala nga sai lam hpe dum chye nga ra saga ai.
Myusha lam yan hkrun lam ntsa hta hkawm sa nga ai, tsaw ra hkungga ai myutsaw mungtsaw Wunpawng sai daw sai chyen ni e, dai ni nang ngai anhte langai hkrai hta rawng nga ai myutsaw/myusha myit a shadang (Degree) hpe bai shadawn yu ra na aten du nga saga ai re. Nang ngai anhte langai hkrai a myutsaw/myusha myit ni gaw moi na madang hte raw naw myit rawt nga ai, myit katu nga ai, lam rai kun? Shing n-rai, yawm wa htum wa ai maga de she rai nga sai kun? Hpu nau ni e, anhte langai hkrai a myutsaw/myusha myit ni wa yawm wa htum wa magang nga ai rai yang gaw, dai ni nan naw mai sharai la ai aten rai nga ai lam hpe a dum nga ga law. Tinang a myutsaw/myusha myit madang gawng kya nga ai lam hpe, aten naw nga yang, tinang bai shading sharai la lu ai a marang e, Wunpawng annau ni yawng mung myusha lam yan hta, tinang dang ai kandang hpe sadi dung ai myit masin hte gun hpai nga let, tut e n-gun da ting nna myit n-den shaja nga ai rai yang gaw, Wunpawng annau ni yawng myit mada ala dingda nga ai dai 'Wunpawng Mungdan' ngu ai hpe mung tatut madu la lu ai amyusha ni anhte byin tai wa lu na lam rai nga ai.
Yawng myit hkrum ai hte Wunpawng Mungdan hpe jawm gawgap ra sai
Layang U Ra
Ahkying aten hte rau shamu shamawt galai shai nga ai mungkan a masa lam ni hpe ninghkap lu ai, koi yen kau lu ai, kadai amyusha ni mung n nga ma ai. Jak hpaji lam, hpungtang hpaji lam, mungkan hpaji lam hte kaga sut lu nga mai hpaji lam ni hta kade mi ningtawn nga ai amyusha ni raitim, shamu shamawt galai shai nga ai mungkan a shingra masa lam ni hpe gram lajang, galai shai, kau ya lu ai lam nnga ai rai yang, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni mung, kam tim, n kam tim, galai shai nga ai mungkan a shingra masa lam ni hta lakap n’na hkan nang hkan sa ra nga ai lam rai nga ai.
Mungkan Majan II a majaw, Europe mungdan ni a mayam shatai roi rip dip sha hkrum ai prat kaw n’na chyawm gaw lawt lai wa lu saga ai rai tim, dai ningnan paw pru wa ai mungdan ni a ningbaw ningla ningnan ni nan mung, tinang a mungdan lamu ga kata hta nga pra nga ai mungchying sha ni yawng a ra sharawng ai lam ni, sut lu nga mai lam ni, hpe rap ra ai hku n’na hparan lajang ya lu na matu ningmu ni, mahkrum madup ni, shingran mu da ai lam ni, n nga lai wa ai a majaw, dai ningnan bai byin pru wa ai mungdan ni law law hta nga pra nga ai amyu kaji ni a matu gaw, htingbu wa a roi rip dip sha ai, garan ginhka ai, lam ni hpe hkam sha ra ai prat ningnan de she bai du shang wa ra ai lam rai nga ai.
Lam mi hku tsun ga nga yang, mungchying sha ni yawng a matu rap ra ai ahkaw ahkang nga ai mungdan ningnan langai mi hpe gaw gap hkrang shachyaw sa wa na hpaji hte mahkrum madup ni hpe n chye, n chyang da ai sha ‘tinang shingran mu da ai hku byin wa na re’ ngu n’na hkap la kam sham let, amyu kaji ni a akyu ara hte ahkaw ahkang ni hpe n myit shalawm ai sha, ‘anhte amyu kaba ni a ahkaw ahkang hte nga mu nga mai lam ni a matu’ ngu ai gabaw hte, tinang zawn nawn ai policy ni hku n’na woi ningbaw lai wa ai ningbaw ningla dingsa ni a majaw, Mungkan Majan II a hpang e ningnan paw pru wa ai mungdan ni a labau ni hta, simsa ngwi pyaw lam ni a malai, du daw sai hkaw lai wa ai lam ni she, ka-up chyam bra lai wa sai lam rai nga ai.
N’dai zawn, myit gyip ai mungdan ningbaw ningla ni a majaw hkru chyi hpang wa ai ‘wan’ ngu ai amyusha rawtmalan lam ni hpe, kahtap kawut shagrung ya ai hte nawng, aten ladaw du ai shaloi, bai kahtap kawut shazim kau ya ai lam ni gaw, aten ladaw hte rau galai shai shamu shamawt nga ai mungkan a shingra masa lam ni nan rai nga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, Mungkan Majan II a hpang e byin pru wa ai mungdan ni hta byin lai wa ai, laknak hpai rawtmalan ai lam ni yawng hkra ngu na daram gaw, American mungdan woi awn ningshawng ai Capitalist mungdan ni hte Soviet Union mungdan woi awn ningshawng ai Communist mungdan ni a lapran hta shaning (40) ning jan gasat hkat lai wa ai Katsi Majan (Cold War) aten hta nan byin lai wa ai lam ni rai nga ai zawn, dai laknak hpai rawtmalan hpung ni a mung masa shamu shamawt ai madang nem dat, tsaw dat, rai wa ai lam ni mung, dai American mungdan hte Soviet Union mungdan ni woi awn ai mungdan ni a shamu shamawt ai lam ni hta madung nga ai lam nan rai nga sai.
Communism hpe hkap la ai mungdan ni hpe masha n’gun, laknak n’gun, hte kaga ra mara lam ni hpe karum madi shadaw la na matu communist mungdan ni yawng a kaji kawa ni rai nga ai Soviet Union mungdan hte China (Miwa Gumsan Mungdan) mungdan ni galoi mung jin jin rai nga lai wa ai zawn, Communism hpe n ra sharawng ai, ninghkap mayu ai, gasat shamyit kau mayu ai, mungdan ni a matu ra mara lam ni hpe karum madi shadaw ya na matu mung, American mungdan woi ningshawng ai capitalist mungdan ni kaw n’na jin jin rai nga lai wa ai lam gaw mungkan a labau hta nan nga lai wa sai lam rai nga ai. Mungkan shara shagu hta, amyusha lawt lam a matu rawtmalan shamu shamawt nga ai amyusha rawtmalan hpung ni a shamu shamawt ai lam ni mung, n’dai shaning 40 ning lapran hta, grai masan sa lai wa sai zawn, amyusha ni a matu ahkaw ahkang ngu ai hpe hpyi la lai wa lu ai amyusha ni, mungdan ni, mung nga lai wa sai lam rai nga ai.
Raitim, 1979 ning January shata praw 1 ya shani kaw n’na, American mungdan hte Miwa mungdan ni a lapran hta, tara shang bai hku hkau matut mahkai kanawn mazum hkat hpang wa lu ai a marang e, kaga communist mungdan ni a n’gun atsam ni mung lani hte lani yawm wa, hkrat sum wa, ai lam gaw 1989 ning hta Sinpraw Germany hte Sinna Germany hpe garan ginhka n’na kum tawn da ai Berlin Bunghku (Berlin Wall) hpe jahten sharun kau lu ai hte nawng, mungkan ting hte seng ai communist mungdan ni a kaji kawa rai nga ai Soviet Union mungdan mung 1991 ning hta tara shang hten run mat ai hte dai Katsi Majan (Cold War) prat ngu ai mung hpungdim ra mat ai lam nan rai nga ai. Dai mabyin masa lam ni a marang e matut hkam sha lai wa ra ai lam ni gaw, amyusha ni a lawt lam a matu laknak hpai rawtmalan nga ai amyusha rawtmalan hpung ni a tatut magam bungli lam ni hta n’gun a’tsam yawm wa ai, n’gun lagaw kya wa ai, karum madi shadaw ai lam law law n’hkam la lu wa ai lam ni a majaw, ayak ahkak rai n’na, tinang a atsam hte tinang matut n’na shamu shamawt atsam dat sa wa ra ai lam ni nan rai nga ai.
Kadai kaning mi nga yang nga, Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung, KIO, ningbaw ningla ni hku n’na Myen Atsuya hte gaphkat jahkring (ceasefire) galaw lai wa ai lam a marang e, ahkaw ahkang hkrat sum wa ai lam ni mung law law byin pru wa nga ai raitim, kaja ai maga hku n’na akyu hkam sha lu ai, ahkaw ahkang hkam la lu ai, lam ni mung nang ngai Wunpawng annau ni yawng hta rai nga saga ai ngu yang, ningdang lu na lam n nga na ga ai. Ga shadaw tsun ga nga yang, moi lai wa sai 10 ning daram hta mungkan madang dep ai Wunpawng hpaji Du ni hti dang sha naw rai nga ga ai raitim, dai ni na ten hta mungkan madang dep ai hpaji janmau ni law law hpe gup la da ngut sai ni, naw sharin hkam la nga ai ni, sharin hkaja na matu hkyen lajang nga ai ni law law rai nga saga ai. Dai hte maren, mungkan mungdan shara shagu de du hkawm chyam bra hkawm nga ai ni, magam bungli ni hpe shakut shaja let amyusha lam yan ni hpe mung n’gun dat let, ap-nawng daw-jau nga ai Wunpawng amyusha ni mung law law rai nga sai lam ni gaw, ningdang n mai ai lam ni nan rai nga ai.
Ceasefire rai n la shi ai prat na Wunpawng sha ni a hkawm sa shamu shamawt lu ai atsam hte, ceasefire la ngut ai hpang na Wunpawng sha ni a hkawm sa shamu shamawt lu ai ahkaw ahkang lam lahkawng hpe shingdaw dat yu ga nga yang, dai ni na ten hta, Wunpawng amyusha ni gabaw amyu myu hte maigan mungdan shara shagu de du hkawm chyam bra hkawm nga lu sai lam gaw, ceasefire ngu ai a asi nan rai nga sai lam rai nga ai. Amyusha ni a lawt lam a matu asak hpe pyi ap nawng kau ai kaw du hkra shakut shaja lai wa ai (amyusha ni hpe makawp maga lai wa ai lam ni a majaw jan shang jau lai wa ra ai) myutsaw share shagan ni a majaw, dai ni na ten na amyusha ni a masa gaw, ninggam langai mi hta du nga sai ngu yang, n shut na ga ai. Raitim, Wunpawng mungdan gaw gap na ngu ai pandung du ai kaw du hkra ngu ai hta dai ninggam hpe matut n’na lahkam sa wa na matu gaw, dai ni na nang ngai maigan du nga sai Wunpawng annau ni yawng a lit nan rai nga saga ai.
Mungkan ningtsa hta Israel mungdan ngu n’na, 1948 ning May 14 ya shani, tara shang dan dawng byin pru wa ai lam a ningpawt hpe gawn yu ga nga yang, ‘shanglawt lu ai Israel mungdan’ ngu ai hpe gaw gap sa wa mayu ai (maigan shara shagu hta chyam bra ayai hkawm nga ai) Israel myutsaw mungtsaw shayi/shadang ni hku n’na 1897 ning August shata hta, Basel mare (Switzerland) kaw n’na shakut shaja hpang wa ai lam rai nga ai. Dai ni, Wunpawng Hkanan ngu n’na shagrau tsun tsun rai nga ga ai, anhte a Wunpawng Mungdan hpe gaw de sa wa lu na matu hte nawng, mungkan ningtsa hta Kachin ngu ai identity langai mi dan dawng paw pru wa lu ai kaw du hkra shakut shaja sa wa na matu ‘amyusha lit’ ngu ai gaw, dai ni maigan de du nga sai Wunpawng annau ni a kahpa ningtsa hta e nan rai nga sai lam hpe, dum hprang ra nga saga ai.
Masa lam ni amyu myu a majaw, grai yak hkak ai lam ni a lapran hta amyusha lawt lam a matu, amyusha ni a rawt jat galu kaba lam ni a matu, mai byin ai maga hku n’na ‘amyusha ni a matu ahkaw ahkang kachyi mi sha pyi lu yang lu’ ngu ai masing hte, mungdan kata kaw nga let shakut shaja nga ai amyusha ningbaw ningla ni, sai-daw sai-chyen kaji kaba ni, a galaw sa wa nga ai masing lam ni hpe mara tam let ninghkap nga na malai, maigan mungdan shara shagu hta du hkawm nga sai myutsaw mungtsaw Wunpawng an-nau ni hte mungdan kata kaw mai byin ai hku n’na shamu shamawt nga ai myutsaw mungtsaw Wunpawng an-nau ni galoi mung myit mang a hkrum sha, lata gin dun let, amyusha lamyan hta ra ang ai ni hpe n’gun dat let shakut shaja sa wa nga ai rai yang, dai Wunpawng Hkanan ngu ai Wunpawng Mungdan hpe, mungkan ningtsa hta, gaw gap shadan shadawng sa wa lu na lam nan rai nga ga ai.


c: text/html

text:
时间:2016-05-26 09:53:36
Nambat 1kat Asak 18zan bying e Zhunggo zhakmu byu, yozui byu,je byu, paqzhvi byu eq gadvu pongshingra zvang ma e uhi she byu bve, Dang e dvira zhvung eq Dang e misat dvira ri yin, Dang e pung lalvum ma wang lui hau kau ma amu jvetjvet zui, Dang e byin dvum dang ma chang, aqing dvot dvo ma dang pau gvam toq su, Zhunggo Gungchandang dangpung wang ra akang ge dung le.
Nambat 2kat Zhunggo Gungchandang Dangyen gi imyit banshoq mingbyu ri ajvu yu ra dut le, yvumsing gung ma haizhung toq byvam gvilvang age yon age he, sutpong tung misa wo dut ra midvu labyvat shigut ra dut le.
Zhunggo Gungchan dang dangyen gi kanvam ri muzui mingbyu kau ma miyu byu layuq ngvut le. Zhvum dvira eq tungzam ma misat dvo gu ma e yvumsing e ajvu eq muzui aya ko mai lai e mai, Gungchan dangdangyen ngvut mingvut yvumsing maiwang a ge zat, diqa ako a ge chung.
Nambat 3kat Dangyen a-o ma wun wo bve zui lo ra dut le:
(1) Makesi Lelin tung misa, Mau Zedvung imyit, Den Xaupyin mingman eq “Milai 3lvum” aqak imyit eq logidat paqzhvi ringzhat myit lago mvoq yu, Dang e qokat, hihu lazhin, tungzam eq byindvum dang mvoqyu, Dang e midung paqzhvi mvoqyu, logidat paqzhvi, laili,zhvum dvira eq loqsang paqzhvi bve mvoqyu, mingbyu ri ajvu yu ra mirai wum gvat lvoq myvang lo ra dut le.
(2) Dang e midung qokat eq qo kangmo hihu lazhin, tungzam chang rot lo, kuqlai ponglam eq pongshingra tung misa byvatqit zham zuisai qo ma uhi she, mingbyu ri shui mu sutgan ringzhat eq pong shingra dvoq lo ra midvu shigut shizhaq, zui toq, muzui, mvoqyu eq pongshigra byu ze qo bve ma uhi she e ajvu lvoq toq ra dut le.
(3) Dang eq mingbyu e ajvu ara gi hai toq lvang myvang le ga e ri chang, yvumsing e ajvu ara gi Dang eq mingbyu ajvu ara ma chang, wui yak zhang ma hi bo, ngon zhang ma tangjo, yvumsing midvu shau myit shiwa mu myo zui, wum-o myo toq gvut ra le.
(4) Dang e tung dvira ri yvumsing imyit mai chang, mingdan e zhvum dvira dvira misat chang qo uhi she, Dang eq mingdan e zvikzau ze ri lago yvang zau dvo, Dang eq mingbyu e hapzui ze tantan zui ge, Dang e doqdan qo zui lo, pung mai pyai e ri jo, Dang e wunwo jvetjvet zui bvan ra ngvut le.
(5) Dang e myithui eq myitpom ri migum, Dang ri myitding dingman, dai e zui e lazhung za gvut, ashop e pung eq pung zo bve mumu qo ri lvikpuq jvop, pilvik pilvo gvut e qo eq loklek e bve ri lvikpuq ra dut le.
(6) Dvanlvum eq yvumsing gung dvan qo lago gvut, muzo ma ra e, shut e ri wam dai toq, age myitbup myitten eq dvokyvang tuqting lvum ra dut le.
(7) Mingbyu eq zhvepzhvep coq lvum, mingbyu ri Dang son dvo qo kojvo, mu toq zhang mingbyu eq pye lvum, mingbyu wui dai toq e dung e qo dang ri hanhan daijvo, mingbyu e dveng e ajvu ara ri migum byi ra dut le.
(8) Pongshingra tung misa laijvang sik ma gap chang nang, pong shingra tung misa arong hoqjvum myit zuizham qo ma uhi she, sutpom tung misa siri lung lvuq, mingdan eq mingbyu e ajvu ara binghung ra midvu, kasu e wuiyak eq juqjvum bo e kun ri wam toq yap, wam tuq ting lvum, shi ra lvang ajuq shoq.
Nambat 4 kat Dangyen a-o ma ako akang wo le.
(1) Dang e sengang e zuppong bilom, Dang e sengang e rung lai- gva ngvap, Dang e mvoqshit eq mvoqbvan bilom.
(2) Dang e zuppong eq Dang e qanglu laigva long eq kumzup laigva ma, Dang e tungzam eq sengang e mu biming lvum.
(3) Dang e muzui qo ma myit dvo qo eq lunglvuq qo dai toq.
(4) Dang e zuppong ma sakse eq Dang e ka pung eq o yuq Dang yen ri ge dvan le, Dang ri wo wun e dong mai dang kapung eq o yuq Dangyen dvira shut e ri daitoq byi, dvira shut e Dangyen ri chup ra ge dai, aya eq atuk e ganbu ri qo byvam angvut zhang tai byvam ra ge dai le.
(5) Byin gvang pik ako, qintoq ako chung, bizang qin ako wo le.
(6) Dang e pung ma Dangyen e Dang e tung dvira mai chup a ngvut zhang lvoqging ra pyelvum doqdan e kun, yvumsing dvudai ra ako wo le, gobang Dangyen ri yvang ri sakse ge yutoq byi, bi dai byi ge gvut le.
(7) Dang e byindvum dang eq tungzam dai e aqum lvum mu zhang, chang gvut nyi e azo ma, myitdvo ra ngvu ge daisai le, haumai lai lui, yvumsing myit dvo e qo Dang e atoq zvang pung ma zhvung wapdoq zhe shoq lvang ge shitjvo le.
(8) Dang e atoq zvang pung zhvung wapdoq zhe shoq shitjvo, a nyen lui dum jvo eq gau ri, sengang e pung ri uwun lui dvudai byi gveq ngvu lvang ge dai le.
Dang e kazvang pung eq zhvung wapdoq mai ri atoq ma dai dvo e dangyen e ako akang ri yu byvam byi ra ako awo.
Nambat 5 kat Dangyen zhat lvuq ra ngvutzhang, Dang e zhibu mai lai ra dut le, layuq yuq gvut shuihang yu e changgan chang ra dut le.
Dangpung wang akang dung e byu, yvumsing dangpung gvam wang laigva gva ra le, Dangyen jing 2yuq coq jvo byu bo ra dut le, zhibu zuppong mo mai wo lai eq atoq zvang dangpung mai dong lui, hihen qing ma zhep e wo lai zhang sheq, Dangyen jing lawo dut le.
Coqjvo byu gi akang dung su e imyit, siri, laijvang, byuze labau eq muzui qo bve lago wu lui, yvang ri Dang e dvira zhvum eq Dang e misat dvira lago daisan jvo, Dangyen gvut zhe ra qo, wunwo eq ako akang daisan jvo, dang pung ri uwun e dong shitjvo ra dut le.
Dang e zhibu suwun wapdoq mai, Dang pung wang ako dung su ri Dangpung kau eq yilam ma shiwa mingbyu e myittoq qo myi wu mu, lago za zhepcha wu e mai, gan ma zhe be su ngam zhang sheq zhibu ma daitoq lui pye wu ra ngvut le.
Atoq zvang dang pung bang ako dung su ri dangyen wang ra hi ma, byu pyai mu yvang eq hi minglvum mu, lago yvang se yu lui, yvang ri dangpung ri zhe wo se yu nvang ra midvu lago girum ra dut le.
Diqa dut e ma, Dang e zhvung wapdoq eq ming, yvumsing upkang ming, zhvung up myuq suwun wapdoq mai dveng dvok yvang Dangyen gvut ge lvoq lvung yu le.
Nambat 6 kat Dangyen gvut hen dvo byu dang dongkon ma wu dvo lui dang pung wang e dang dik dai le. Dang dik gi: ngo yvumsing yvang gvam lui Zhunggo Gungchandang pung wang le, Dang e dvira zhvum ri chombom chomwaq ra, Dang e misat dvira ma chang, Dang yen e wun wo gvut dang e doqdan ma chang, Dang e tung dvira chang, dang e zau ze bi ngvop, dang ri myit ding mu, jvetjvet zui, sutpom tung misa ri ngvu labyvat shigut shizhaq ra, Dang eq mingbyu midvu hai ri toq ra ngvu ayang hen dvo ra, Dang ri kanvam ri a puqlvik.
Nambat 7 kat Dangyen gvut hen dvo byu e hendvo qing gi lazan. Dang pung mai Dangyen gvut hen dvo byu ri lago yvang mvoqshit zhepcha ra dut le.
Dangyen gvut hendvo byu e wunwo gi Dangyen jing eq lazhung za ngvut le. Dangyen gvut hendvo su gi byingvang pik ako qintoq ako eq bizang qin ako abo e mai lailui, gadvu gi Dangyen jing eq lazhung za ngvut le.
Dangyen gvut hendvo aqing bying zhang, Dang e zhibu mai yvang Dangyen jing gvut yu ra dut adut e raurau pyelvum ra dut le. Dangyen e wunwo lago wo gvut, Dangyen gvut zhe ra qo wo gvut ngap zhang, dvotdvo e aqing ma yvang Dangyen jing gvut lvik yu ra dut le; dingyang yvang zhepwu eq mvoqshit ra dut zhang, hendvo qing ge lvoqhing le, ngvut gvilvang lazan ma age lai; Dang e wunwo a zui Dangyen gvut zhe ra qo angap zhang, gvut hen dvo akang yu byvam byi ra dut le. Dangyen gvut hen dvo byu dangyen jing lvik yu, angvut zhang gvut hen qing lvoq myvang, angvut zhang Dangyen gvut hen dvo akang yubyvam ri, zhibu zuppong mai pyelvum eq atoq zvang dang pung mai dong byi ra dut le. (Puqsu Zhisham Mazhi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Ahkyak ai hta grau Ahkyak dik ai Ten”
Daw-(4).
N-dai ten hta Myen ni gaw- Hpyen Dap, Dap Dung (500) jan nga nga malu ai. Hka-rang Dap a Ningtau hku nna, Dap Dung (11) kaw n-na (101) du hkra,SKHK -(1) kaw nna (21) du hkra yawng Dap (30) jan rai nga ai.
Dap Dung (66) hte (77) hta lai nna, ngam nga ai Dap Dung ni yawng hkra hpe Mungchying sha ni a Mungdaw shara shagu de garan nna shara la tawn da shangun nga ma ai.Dai Dap ni hpe kahtap nna galai na,jat bang na Myen Hpyen La kaga n-nga masai. (01May,2013 Shan Harald Agency For News)-
Shanglawt KIA hta lai nna- kaga Lak Nak hpai ai yawng hkra daram hpe shanhte Myen ni hte Gap jahkring tawn tim,n-dai zawn shara la taw nga ai lam gaw- Gap jahkring ai Hpung ni hpe N-tsa kaw na Ga lu shaga na/Lu ka-up na matu rai nga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang- Gap jahkring ai lam gaw “Hkrit ai” lachyum,Lak Nak Jahkrat kau ai lachyum hte mung bung nga ai.Tinang ra ai ahkaw ahkang hpyi la lu nna Gap jahkring ai lam hte gaw-kaga ga rai nga ai. UWSA ni chyawm gaw- shanhte Ra ai hpyi la nna Gap jahkring tawn ai raitim,Ya Myen ni bai shgyeng hkrum masai re.KIO/A hte Simsa lam Bawng ban taw ai zawn rai nna UWSA ni hpe bai gayin gasat na masa rai nga ai.
Teng sha nga yang- UNFC ni gaw- Jet aiSimsa lam mahkoi lu na kun?... nga nna Gap jahkring ai lam sha rai nga malu ai. KIO/A hte Myen ni gasat nna,Myen ni Hpyen pu Ba mat jang she shang gasat la na ngu ai Myit Saku(Idea) ni mung Gap jahkring UNFC ni kaw mai nga lu nga ai. Hpa majaw i? nga yang- Shanhte kaw Shanglawt ni zawn Laknak galaw ai Jak Rung, Jak Rai n-hkum tsup ai majaw, Machyu Pala hpe tsawm daw naw shaw yu chyai chyai rai taw ai madang mung naw rai nga malu ai.
Raitim Myen ni gaw kaga UNFC Hpung ni hte Gap jahkring tawn ai hpe ahkaw ahkang la nna, Hpyen n-gun jat tik tik rai taw nga ma ai. Hpyen N-gun jat ai mi nga tim,ya nga ai Myen Hpyen la ni Namhpun tai ma jang, shanhte kaw bai kahtap bang na Hpyen La gase mat sai re. Dai majaw kaga wa mi Special hkrit chyai taw nga na lam nnga ai. Myen ni a “Myit htum a Jum ju” galaw taw ai Last Step ni sha rai nga malu ai.
Lam mi hku bai myit yu ga nga yang- Gap Jahkring UNFC ni hpe grai yu ka-un na zawn gaw re ai. Hpa majaw i? nga yang- Shanglawt Myutsaw Share Shagan ni Myen hte agying agang shakrip Anut hkat taw nga ai shaloi, kaga Gap Jahkring UNFC hpung ni gaw- Lagaw Tingse dum ai ni gaw Dum,Lahpyaw hpyaw ai ni gaw Hpyaw taw. Grau nna -Thuya Shwe Mann, ASSK ni hte Kayi KNU ni gaw-Wa (35) yawng dawng hkra mani Ahawt nna Dungying ka manawt taw ai hpe kachyi mi pyi yu n-lu ai. Gap jahkring Masu nna Myen the Bawkhte mat ai lachyumrai nga ai. Myen bai Roi katut jang Jinghpaw kaw bai kap na ni rai nga ma ai. Sadi let ganawn ra na ga ai.
Ya anhte Myen hpe Awng Padang dip taw jang she,Gaya n-su rai Myitkyina Zuphpawng kaw Lekmat bai hkan Htu lawm masu. Shabyi Kahpret ,Maidang shachyut htawng ya na zawn re Woi Hkyi ni she re. Moi…. 1993-ning hta,Shanglawt ni (Nyaung Nabin Nyila khan) sa lawm yang-Myen maga lawm mat sai nga- Shaloi na Rawt Malan Allience Ningbaw KNU ni anhte Jinghpaw ni hpe “Tatpaung Tsu” kaw na shapraw kau ai ni re.
Shaloi ten anhte (Nyawng Nabin) kaw sa lawm ai mung grai jaw mat sai. Hpa majaw i? nga yang- Shanhte Myen ni tsun ai kaw anhte Jinghpaw ni mung- hkan pa ra nang lawm Masu yu saga ai ngu ai Sakse langai mi lu sai hku re. Nanhte Maka n-kap ai majaw anhte Ahpre kau ai re ngu mai tsun sai re. Shaloi ten “Tat Paung Tsu” a Ningbaw lu tai nna Gawngba taw ai KNU hte Bo Mya ni gaw “Rawt Malan Hpung” ni hpe n-lu woi awn ai hta n-ga, “Manepalaw” hpe mung tat kau nna Thai Lamu Ga Jarit de---- she tat rai, Rawt hprawng htingnut ra mat manu ai. Dai ni du,Thai Mung Jarit e Kayin Hpyen Yen Tsin Yam ni Sen kahtap nna naw nga jawng taw nga ma ai. Hpang jahtum KNU ni gaw- ahkaw ahkang ngu na Myi tsi di na pyi n-lu hpyi la ai- Myen hte Gap Jahkring ra mat manu ai. Jinghpaw n-lawm yang- Bungli n-byin ai lam Kayin hte Rawt Malan Hpung ni chye mat masai re.
Moi kalang mi….. Wun Gyi Chuk U Nu a Prat hta mung…..Insein kaw na KNDO (shn)KNU Kayin ni bai htingnut mat wa ra ai mung, Kayin ni hpe Lawu Myen mung de du hkra woi gasat hkrat wa ai KNDO Capt- Naw Seng Sam mung, Kutkai de n-htang lung mat wa ai majaw re lam chye lu ai.Shanhte Kayin ni Atsam she rawng yang gaw Hpa majaw Yangon Asuya Lachyawk mi sha ngam sai hpe n-lu gasat la ma ai da i? Naw Seng a majaw Insein du hkra gasat yu wa lu ai hpe asan sha chye na lu nga ai. Dai majaw shanhte Kayin ni Jinghpaw hpe myit machyi ai,n-machyi ai lam gazik taw ai baw pyi n-rai sai. Dai lam ni hpe asan sha chye na lu na matu Lawu na Mau byin (True Story) hpe bai tsun hkai dan mayu nngai. Aten gaw………….,
Myen Mung Shanglawt lu nna kade nna ai 1948-ning March shata (28) ya shani e Thakhin Than Thun woi awn ai Myen Communist ni gaw-Gumlau rawt hpang sai. Kayin ni mung “Mungdaw Masat ai Lam”hte seng nna Manghkang pru ai majaw Gumlau bai rawt nang masai.
Capt-Naw Seng (B-G-M-B),1-st Kachin Rifles gaw- Gumlau rawt taw nga ai Myen Communist ni hpe gasat na matu Myen mung ka-ang daw Thawatti de lung mat wa sai. Naw Seng hte 1-st Kachin Jinghpaw Dap ni gaw- Myen Communist ni hpe kade ram shakri jaw kau dat a ta? Nga yang………………………………………………..,
Myen Communist ni hpe garum ai, Shingbyi ai Myen mare ni yawng hkra hpe Wan nat, Rim adup rai, Grai mazut ai Jinghpaw ni hpe Myen ni hkrit dik mat majaw, Myen Mung ka-ang daw de Myen Communist ni yawng hkra ngu na daram hkoi mat ai lam chye lu ai.
Shing rai-Capt- Naw Seng hte shi a Hpung ni gaw- Myen Communist ni hpe kade lang gasat Awng dang tim Promotion n-lu ai hta n-ga, Rank Down pyi katut tut re majaw….1949-ning Febuary shata hta Yedashe Mare kaw KNDO ni hpe wa gasat shangun ai shaloi Naw Seng gaw- Kayin Gumlau ni hte pawng mat sai re. Dai hpang shi a Dap n-pawt H-Q de bai n-htang wa n-htawm, shi hkum nan Du Kaba hte ngam ai Jinghpaw Du Manang ni hpe bai wa wang rim la kau nu ai.
Dai hpang Capt-Naw Seng gaw- Taungoo kaw nna, Meiktila de bai lung wa nna May Myo (Pyin Oo Lwin) de lung wa hkyen ai Asuya Hpyen Du Kaba ni a N-bungli hpe sa gashun hprawn la nna May Myo de rawt den mat wa sai. N-dai Mabyin gaw,1949 ning e- Mungkan ting hta shawng nnan na N-bungli Hprawn ai lam (Hi-jack) “Pyanpe Soi ai lam” rai nga ai. May Myo Hpyen Dap Du ni mung- Asuya Hpyen Du Kaba ni du na re nga May Myo, Ani Sakhan N-bungli Daru e sa tau yang-Naw Seng wa brawn rai,kadai mung kade Hpyen Dap de Laknak jahkrat na Order jahkrat ra mat manu ai. (“Howa Duwa Hkun Hpung a Labau Laika”…By- Maran Brang Page.41/1975).
Dai hpang Naw Seng gaw- May Myo e nga ai Jinghpaw Hpyen la ni hte Bawng dung nga ai Kayin Gumlau ni hpe woi mat wa sai. Shi a malai KNDO Brigadier Chit Khin hpe May Myo kaw ngam tawn da nu ai.Dai KNDO Gumlau ni hpe 3-Th Kachin Rifles ni gasat na hkyen taw nga masai. Dai shaloi ten na Myen Mung Thamada gaw Nyaung Shwe Tsawbwa Tsat Shwe Taik rai nna “Yayi Asuya” sha naw rai nga ai. Shing rai yak hkak ai lam amyu myu a lapran e kade nna yang, KNDO Brigadier Chit Khin hte Kayin Gumlau ni gaw, 3.Th Kachin Rifles Asuya Hpyen Dap e Lak Nak jahkrat kau ai majaw, May Myo hpe n-gasat ra ai Asuya ni bai lu la sai re. Jinghpaw n-lawm jang, Kayin ni kade Hpyang ai ngu ai Mahtai rai nga ai.
8-8-49 ya shani,KNDO Naw Seng gaw, shi a Hpyen ma 300(Masum Tsa) hte Kutkai Sub-state kata de shang bang wa sai.N-dai Naw Seng Hpyen Ma ni law malawng gaw, Jinghpaw Mungdaw de na ni rai nga ai hte maren Jinghpaw Mungdaw de lai shang na hku yaw shada ma ai. Dai aten hta Jinghpaw Mungdaw hta UMP Dap (2) sha nga ai hpe Howa Duwa Hkun Hpung hte Sub-state Council Salang ni chye ma ai majaw,lama wa KNDO Naw Seng ni Jinghpaw mung de du shang mat wa jang Jinghpaw shada Sat hkat ra ai Mang hkang pru na hpe chye nga ma ai.
Kade nna yang Myitkyina de na Colonel Lahpai Hkun Nawng (Laika ka ai wa a Katsa Ba) hte Major Gumja Naw gaw One E-K (Emagency) Dap hpaw la nna, KNDO Naw Seng hpe gasat na matu Manmaw lam hku anut hkrat wa mara ai. Lahkawng maga na Asuya hte Naw Seng Hpyen ni Nmau Hka(Shwe Li) Mahkrai htawra hkran, n-dai hkran kaw shara la nna, gasat hkat na maw bang wa masai. (N-dai lam ni tang madun ai lam gaw- KNDO (shn) KNU mi nga tim, teng sha Shawng lam de gasat ai gaw KNDO Naw Seng Woi awn ai Jinghpaw Hpung ni she rai nna, Kayin ni hpe gaw Jinghpaw ni gasat awng dang da chyalu ni hpe Makawp maga, sin da shangun ai lam sha re hpe chye lu na matu Maubyin hpe Azin ayang tang madun ai lam rai li ai. Laika ka ai Wa).
Dai hta n-ga May Myo de na Brigadier Lazum Tang Ji hte Colonel Naw Tawng woi awn ai 3-Th Kachin Dap ni mung Naw Seng hpe gasat na matu hpang lam hku den lung wa mara ai. N-dai zawn gasat Arum hkat na Hpyen Hpung lahkawng maga de na Hpyen Ma ni yawng hkra gaw Jinghpaw Kahpu Kanau ni hkrai rai taw ai majaw Sub-state Council Salang ni Baw sin myit ru mat masai.
Dai majaw Howa Duwa Hkun Hpung hte Sub-state Du Salang ni gaw, Lahkawng maga de na Hpyen man hpe “N-mau Hka hkum rap mu”……ngu jahkring da n-htawm, Nam HKam e, Sam Mung, Jinghpaw Mung na ni Meeting galaw sai.Shaloi du sa ai Jinghpaw Mung de na Mung Masa Du/ Salang ni gaw-
(1).Duwa Kyang Luk (Man Hkring/ Myikyina)
(2).Salang Labang Grawng ( Munghpawm Myen Mung Shanglawt la na matu Lon Don de hkan sa ai wa)-
(3).Salang U Gyi Thing Nan (Jinghpaw Mungdaw hpyi ai kaw lawm ai wa)-
(4).Sara Maran La (ManMaw)….ni rai ma ai.
Howa Duwa Hkun Hpung gaw- KNDO Naw Seng hpe,Jinghpaw shada gasat hkat nna si ru jawng ai baw gaw, Htawm hpang de anhte a Labau hta Madat n-pyaw,Labau n-tsawm ai,anhte Kaji Kawa ni myit n-su, Myit n-rawng ai lam sha tai na. KNDO…. mi nga tim, Kayin ni n-re sha anhte Jinghpaw ni shada rai taw nga ai majaw Masa n-htuk mat sai. Dai majaw Miwa Mung de chyahkring mi naw gan koi yen mat nna, Masa htuk jang she Myen Mung de bai n-htang shang nna Myu Sha Lam yan hta bai jawm shakut ga….ngu n-na lam matsun hpaji jaw ai hpe KNDO Naw Seng mung myit hkrum hkap la sanu ai.Dai hpang Capt-Naw Seng gaw- Hu Hpyet Pa kaw nna Hpawng Seng de, Hpawng Seng kaw nna Miwa hkran de Rap mat wa sai re. (Howa Duwa Hkun Hpung a Labau Laika- Page (49) First Edition, 1975)-
KNDO Naw Seng hte shi a Hpyen ma ni jawn lung wa ai Convoy Hpyen Maw Daw Kaba 20- (Hkun) hpe mung Wan nat jahten kau da ai lam Laika ka ai wa hpe Kaji Dwi Howa Duwa Hkun Hpung tsun dan lai wa yu sai re. Ndai zawn KNDO Naw Seng wa Miwa hkran de rap mat wa ai majaw Yangoon Insein kaw pyi du taw nna, Majan dang sai nga Lu pyaw,sha pyaw taw nga ai KNDO Kayin ni gaw,Naw Seng wa Miwa Mung de Rap mat wa sai lam, Shanhte Kayin KNDO ni hpe gasat na matu Brigadier Lazum Tang Ji hte Colonel Naw Tawng woi awn ai 3-Th Kachin ni Yangoon du yu wa sai lam Shiga na jang,Kajawng Kahpra mat ,Lu tawn ai Tsa ni pyi bran mat nna…… Anhte Hpu Nau ni shada gaw n-gasat hkat ga nga- hkrap nna tawng ban hpyi nyem ma ai lam na chye lu ai. Dai ten Wungyi Chuk U Nu gaw-“ Yangoon Asuya” nga nna- Insein Hle Dan hte Shwe Dagon grup yin sha ngam taw ai ten rai nga ai. U Nu gaw- Sama Duwa Sinwa Naw hpe Makawp Maga Dap(Kakoiye Wunji) gan kajau shamying ya nna, Maigan Mung de hprawng na N-bungli pyi- ri ri hkyen tawn ai ten mung rai nga ai. Dai ten hta Hkang Dap na Bo Taik Chun nga ai wa mung Jinghpaw ni hte pawng n-na KNDO Kayin ni hpe gasat lawm sai re.
Anhte Jinghpaw ni mung KNDO a Lata kaw n-na Myen Mung hpe hkye,U Nu hpe “Ahnar” bai ap da nna…Bumga de Yi bai wa hkyen sha mat sai re. Dai hpang -U Nu wa Ahnar bai lu,Budda Bada hpe (Daw Ba Da) bai shatai hkyen, Mungdan gasu kabrawng, Ne Win Ahna bai zing….(Pang Long Ga Sadi) hpa n-seng sai nga,Dai majaw- Shanglawt KIO/A ni Rawt Malan hpang,Dai ni shaning (52)-ning pyi jan mat wa sai n-rai ta?
Miwa Mung de hprawng yen mat wa ai KNDO Naw Seng gaw- Mao Zedong Prat hta Miwa Communist ni hte pawng nna, Ne Win hpe gasat ai shaloi grai Awng dang ai hta n-ga, Shanglawt KIO/A ni hte bai pawng Gahkyin na lam Thakhin than thun a Myen Communist ni chye kau ai majaw gyam sat kau ai hkrum sai re.
Capt-Naw Seng gaw Wunpawng Jinghpaw Myu sha ni hta Mying gumhkawng dik ai Hpyen JauBu kaba langai mi rai nna, British Laika ka Sara Kaba Ian Fellowes-Gordon, pyi 1971-ning hta “The Battle For Naw Seng’s Kingdom”….nga ai Labau Laika hte Ka masat shagrau da ai hpe mu mada lu nga ai. Grau nna dai Laika Buk hpe Myen Mung a Governor Kaba galaw lai mat wa sai Sir Reginald Dorman-Smith,G.B.E wa hku nna Numhtet Ga ka da ya ai hpe mung mu mada lu nga ai. Prat mi na Wunpawng Jinghpaw Labau hta “Hkan-Hpa” lu ai…Naw Seng, Sanat Gap yang n-hkra ai Naw Seng,Hkum hkrang hpe shamat kau lu ai Mandan (Magic Power) lu ai Naw Seng…nga nna, grai mying dan hkung lai wa yu sai Wa re.Capt-Naw Seng hpe,Myen Communist ni a manawn kau hkrum ai gaw, Wunpawng Jinghpaw Myu sha ni a matu Malai n-lu ai Sum Kaba nan rai mat masali ai. Wunpawng Jinghpaw Labau hta Anhte shi hpe malap kau n-mai na ga ai.
Lani mi……………………………………………………………,
Myitkyina Mare, Shatapru kaw na Howa ni a n-ta de Salang Dingla langai mi……. Daw Hkrawng sha lang kau rai du lung wa ai. Shi gaw Asak wagut gu wa nga sai- Howa Duwa Hkun Hpung hpe wa du jahkrum ai lam rai nga lu ai. Kadai rai Kun?....ngu, Laika ka ai wa gaw Kanu rai nga ai- Lahpai Nang Doi hpe san yu yang.................................,
Brigadier-General
Louis Lazum Tang Ji
BC 5181
MBE-CMA (Bronze Star)
Naing Ngant Gon Yi Class- 1…..re hpe chye lu ai.
“Goi Sha e…..Englik Prat na Madang Tsaw dik ai-“Bronze Star” Magrau Grang Hero Dazik lu tawn ai Wunpawng Jinghpaw Hpyen JauBu Kaba wa she re hka!” Laika ka ai wa gaw kalang ta shi a yupgawk de kagat sa mat wa nna- Still Camera wa la,Englik Prat kaw nna Brigadier-General rai nga sai,Mung Hpawm Myen Mungdan hpe KNDO ni a lata kaw na hkye tawn ai Du Kaba Louis Lazum Tang Ji, Myen Mung Shanglawt pyi rai n-lu ai Englik prat hta Kachin Sub-state Council a Shawng nnan na Council Ning Baw, Munghpawm Myen Mungdan ngu nna shangai Daidaw la lu na matu “Pang Long Agreement” hta Lata masat Ka lawm ai- Howa Duwa Hkun Hpung….Ndai Wunpawng Myu Sha ni a Labau Shang Ji/Wa yan hpe anhte Shu Mashi,Shu Masha Prat dingsa zing da/kyem da lu na matu Sumla Record gayet tawn da sanu ai.
Hpung dim hta- Brigadier Lazum Tang Ji (Retire) tsun ai gaw-
“Hkau Du e….Myen ni anhte Jinghpaw ni hpe, n-dai ram Roi sha na re she chye yang gaw…Moi….. Ahnar zing kau yang pyi Amai sana re wa. Raitim… ya gaw hpang hkrat mat sai”…..nga ai re.
By-
Bum Chyangau.
( Daw- 5- de bai matut hti ga).


text: HAaaa.......Grai n’gun ja dum, byin dum re myen tsadan hpyen ni gaw ..masha n’gun nlaw nla re KOkang hpyen hpung ni the gasat hkat ai hta arum ara si hkrum ai majaw ..ga san kaba san hkrum nga manu ai majaw Myint Awng Hlai woi awn ai hpyen dap hpa-awn ni gaya kaba hkrum ..myi man sum shadawng dan na pi n’gui re madang rai mat masai majaw ... Kokang hpyen hpung ni hpe Miwa hpyen la ni shang garum ai, UWSA ni garum ai, KIA ni masha n’gun garum ai law ngu ..mara shaprai tsun ndau nga manu ai… ndai zawn re hpyen hpung ni jawm gasat ai majaw si rum ai law ai re ngu mara koi ..kaya mi man shaprai na matu tsun ndau ai lam rai nga malu ai…myen hpyen ni gaw hpyen la/laknak law tim atsam nnga ai ni re ngu ai lam gaw dan dawng la nga ai…dai majaw myen tsadan hpyen hpe gasat na matu hkrit na lam nnga ai gaw dan dawng nga ai….


text:
(1) 8.2.2012 hta, Sadung e Tai ni gap hpang dat ai majaw, shawng nnan KIA 4 daw jau hkrum mat nna, hpang e gasat poi byin mat ai shaloi, Tai ni law law hkrat sum mat ai; jahpawt kaw na jan du hkra gasat hkat ai lam na lu ai.
(2) 8.2.2012 (the same) Manmaw Ginwang, Munghkawng e mung, gasat poi byin ai. Tai ni shawng gap bang wa ai re da.
(3) MKA lam Japu e KIA langai hte Tai langai hkrum katut hkat ai shaloi, KIA wa gaw, “jidrf;csrf;a&;(nyin chan ye)” ngu tsun dat ai hte rau, Tai wa kalangta gap sat kau dat ai, dai mung 8.2.2012 e re.
(4) Manmaw mare na Myennum langai (Gatnum) Lajayang na Myenpost a matu Laiza gat na shatmai ni alaw alam mari hkrat wa ya ya re ai da. (Myen ni shangun sha ai num re) Kalang mi na gaw, shatmai nau law ai majaw num dai hpe shatmai ni hte nawng Laiza Shanglawt gate e hkap rim nna, Shanglawt htawng shi ya sharawng nna bai dat kau ai. Num dai mung Manmaw de yu mat wa sai majaw, Myen ni kadai hpe n lu shangun sha sai. 8.2.2012 shani Jeyanghka hpyen-yen dabang na ma kanu langai Lajayang hku lai wa yang, shatmai n lu sha mat nna pawt nga ai Myen hpyenla ni hkap jahkring zing da ma ai. Shiga a majaw maduwa sa hkam shaw la yang, Kyats sen 2 hte shaw la shangun ai. N lu ai majaw masha ni kaw hkoi nna she lu shaw la ai. Ya shannuwa ni dai sen 2 hka kap nga masai lam na lu ai. Laiza ni kadai mung Lajayang n lai gwi masai da. Lai ai ni mung, “Manmaw na re” sha mai ngu ma ai da.
(5) 9.2.2012 jahpawt Alawbum maga e mung Myen ni KIA post hpe sanat kaba hte gap bun ai lam na lu ai. Gasat poi gaw n byin ai da.


text:
NDAU SHABRA LAIKA
Sept 1, 2014
1. Amerikan Mungdan, Texas Mungdaw hta Aug 30 ya kaw nna Aug 31 ya du hkra shawng nnan lang na amyu sha dat kasa zuphpawng kaba hpe galaw lu saga ai.
2. Kachin Alliance hte seng nna gaw da ai tara hpe shagrin da lu nna, ‘board of directors’ hpung hte magam gun hpung (EC) ni hpe hpaw ninghtan da lu sai hte malawm ni hpe mung lata san da lu saga ai.
3. Zuphpawng hta NY, PA, VA, TN, FL, IN, NE, MI, TX, LA, AZ, CA hte WA mungdaw ni a amyu sha dat kasa ni hte, KBC-USA, KABA, KAA, KCAA, Texas Kachin Catholic Community, Lachid Kachin Community, KDF hte KNO (observer) ni kaw na shang lawm ai hte awng dang ai hku nna galaw da lu saga ai.
4. Shaning shagu Mungdaw Nhtoi, Rawt Malan Nhtoi, Share Shagan Nhtoi, hte ‘Advocacy Day’ ni hpe Kachin Alliance hku nna Mungdaw lithkam ni hte rau woi awn galaw sa wa na lam daw dan da lu saga ai.
5. Mungdaw dat kasa ni hku nna Amerikan mungdan kata hta shanu nga ai Jinghpaw Wunpawng amyu sha hkum tingdek shang lawm ai hte ja gumhpraw, myit n-gun, hte tinang atsam nga ai made madi shadaw shang lawm na matu myit hkrum daw dan da lu saga ai.
By Kachin alliance


text:
·
👉Tsawra ai manaw manang ni hpang de lama mi garum hpyi ga saw dat mayu n ngai.Anhte yawng chye nga sai hte maren NHKREM bum de myen tai hpyen ni chemical lawm ai laknak kaba ni hte ding yang gap bun nga ai lam re.dai hta myu tsaw ai myitrum share ninghkring ni gaw dai zawn re ai POSSIN ni hpe marawp hkrup n na machyi hkrum jam jau nga ma ai.Dai tsin yam hpe makawp maga lu na matu 防毒口罩 ngu ai ngup magap hpe hkyak hkyak lang ra nga ga ai dai majaw ya maigan e nga nga ai jawngma ni hku n na n dai ngup magap hpe garum ya lu na matu hkyem lajang nga ga ai,shing re majaw tsawra ai myit rum ni yawng mung tinnang atsam lu ai made garum ya lu na hpe kam hpa dat n ngai.Matut mahkai na JAWNGMA KOMITI NINGBAW,MANGSHI 15758930935.Yawng a n tsa hpan karai shaman ya u ga.
Myu sha ni yawng chye hkra share ya marit..


text:
Nu Wa hpau nau ni, hpa baw hkai sha hpan mi rai rai, shawng nnan myit sawn ra ai gaw, lamu ga lata ra ai lam rai nga ai. Tinang hkai sha na lamu ga ginra hta dan hkung ai, masha law malawng ra sha ai namsi ni hpe hkai ra ai. Gat wang hte ni ai shara, hkawm sa hkawm wa, htawwa htawsa loi ai shara rai ra ai. Tinang hkai ai namsi namsaw hte htuk manu ai, kaja ai lamu ga, ga sau, shingra tara, shingra namhpun ni rawng ai lamu ga hpe lata ra ai. Bai, shingra tara hte seng nna, katsi kahtet, lamu marang ni hpe maram yu nna, shi ladaw hte shi htuk manu ai namsi namsaw ni hpe hkai ra ai. Dai hta n’ga, shani shana kahtet shadang, marang law nlaw, nbung ja nja, jan shing kang lu nlu, madi manyap, marang si hte num ri ni law nlaw, dai zawn re ni hpe yu maram, jahtuk nna hkai ra ai.
Ga shadawn, kahtet ai buga ginra ni rai jang, lamung hpun, langu hpun, sang hpaw hpun, jam wawm si hpun, jum dwi si hpun, mahkaw si hpun ni hpe hkai jang kaja dik rai nga ai. Kahtet shadang yawm ai buga ginra ni hkan rai jang gaw, mali ga si hpun, sabyi si hpun, miwa mahkaw si hpun, lwihkri, lwihkrawn si hpun, tsan lun si hpun, sumwum si hpun ni hpe mai hkai ai rai nga ai. Katsi ai buga ginra ni hkan rai jang gaw, Ja magaw si hpun, Magaw si hpun, sahka si hpun, strawberry si hpun, Num hka si hpun, bu hkrawp si hpun, lwi dwi si hpun, Greek-fruit si hpun ni hpe hkai jang kaja dik rai nga ai.
Hkai na lamu ga hte seng nna, namsi namsaw ni law malawng ra sharawng ai namhpun gaw, gasau loi madi manyap rai, zai nyi ga hpe ra sharawng dik rai nga ai. Ga sau lamu ga hpa jang namsi namsaw hpun ni nkaja hkraw ai hpe chye da ra ai. Bai, ga sau kata nlung law rawng jang mung tu na grai yak ai. Lamu ga jum ngam ai shara, lamu ga hkri ai shara, hka-ung ai shara ni hkan namsi namsaw hpe nmai hkai ai. Nlaw htum lamu ga, gasau sung de pe 3,4 dang rawng ai shara rai jang gaw, ganing re ai namsi namsaw hpun hpe mung mai hkai sai rai nga ai.
Dai rai jang gaw, shaning gahtap nna, hkai sha ai raitim, ga sau namhpun ni sum mat ai lam n’nga ai sha hkai sha lu ai rai nga ai. Dai zawn hkai sha sai hte gaw, namsi namsaw hpun ni hka lu lu na matu, hka la loi ai shara ni hta hkai ra ai. Lama na, hka la yak ai shara ni rai jang gaw, hka lawng ni hpe htu da nna, lanam ta, hka lu ai ten, law wa ja bang da rai, ginhtawng ta hta mai lang ai rai nga ai. Shaning tup shi ladaw hte shi namsi namsaw ni hpe mai hkai sha sai rai nga ai.
Nu Wa ni, hkai ai hte sha mung n’ngut nga ai, namsi namsaw hkai da sai hte gaw, wang kum ya ra sai. Dai zawn kum ai shaloi, hpri ju hte mi rai rai, hpun, kawa hte mi rai rai kum ya ra ai. Lama na hpri ju, hpun kawa lu yak jang mung, anhte a buga ginra ni hkan nga ai, maga hpun, ju kap ai hpan hpun ni hpe wang shakum shatai mai hkai da nga ai re. Dai zawn hkai na rai jang gaw, kaba lawan ai hpun hpan hpe hkai ra ai. Hkai loi ai hpun rai ra ai, hka hpang gara ai dan hpe hkam lu ai hpun rai ra ai, ju kap ai hpun rai jang grau hkak ai, reng jang she dumsu yam nga ni loi li hte n’shang na rai nga ai. Nbung laru dan hpe hkam lu ai hpun rai ra ai. Dai hpun hpe hkai na rai jang n’law htum lahkawng ning dang jau nna hkai da ra ai. Reng jang she namsi namsaw hkai ai ten hta wang shakum tai ya na rai nga ai. Dai zawn hkai ai shaloi namsi namsaw hpun hte pe 40 dang gang nna hkai ra ai.
Namsi namsaw hpun hpe hkai ai shaloi, masat da ai lamu ga hta hkrak, sup rai lu hkai na matu ahkyak nga ai. Dai zawn galaw da lu yang she, lamu ga majoi n’tai mat ai sha n’ga, namsi pru shadang law na rai nga ai. Galu yang yang di nna mi rai rai, masum brum di nna mi rai rai, shing n’rai manga brum hkrum rai nna mi rai rai hkai ai rai jang yu tsawm ai sha n’ga, namsi hpun ni langai hte langai dingbai dingna n’jaw ai sha tu kaba bawng tsawm na rai nga ai.
Namsi namsaw hpun ni shaning galu tu hkam na hte si law law si na matu, namsi hpun pawt makau hkan shingra namhpun hte namlaw namlap katsing rai rai, jahkraw rai rai, gayau nna, bang ya ya di ra ai. Namsi hpun hpe galoi mung namhpun jaw lu na matu, sun wang makau hkan n’hkrun kasha ni htu nna, dai n’hkrun hta nga hkyi namhpun, du sat n’ra jahkraw ni, wan dap hte numhkaw ni hpe gayau nna, atsawm sha dik bang da u. Dai hpang hka loi loi jaw ya ya di u. Dai zawn lu galaw da jang gaw, ginhtawng lanam n’nga namsi hpun ni hpe mai hkai sai rai nga ai.
Ya na zawn shara lajang, namhpun ni mung hkrak rai sai hte gaw, namsi hpun bawng kaja lu na sha ahkyak sai. Nansi hpun rai sai nga nna, hkrup mara nmai hkai ai hpe sadi ra ai. No(1). Myu bawng kaja ai namsi hpun rai ra ai. No(2). hkai bawng a, pawt nga ai shara kaw nna, lahta de Centimeter 20 kawn nna, 30 a lahta de hpun matut mai ai ru kap shara lawm ai hpun rai ra ai. No(3). Kaja bawng tsawm ai namsi hpun rai ra ai. No(4). namsi hpun bawng a’ding sha rai n’htawm ru n’gun kaja ai, lap law kap ai hpun rai ra ai. No(5). Ana n’kap ai hpun rai ra ai. No(6). hkaina madang dep ai namsi hpun rai ra ai, reng jang she na a namsi sun gaw awng dang na, a’kyu pru na rai nga ai.
Namsi hpun bawng kaja hkrak dik sai nga nna mung n’ngut shi nga ai e…..kaja dik namsi hpun hkai da tim, lamu ga, hka chyup n’gun n’nga jang mung hpun hpe dingbai ding na jaw chye nga ai. Dai zawn hka chyup n’gun n’nga mat jang No(1). lamu marang n’law ai shara ni hkan rai jang lamu ga kata jum dat wa mahkawng mat rai, namsi hpun ni nkaja mat na rai nga ai. No(2). n’bung pru shang nkaja byin chye ai. No(3). lamu ga madi manyap galai shai wa chye ai. No(4). namhpun chyup n’gun yawm mat na, dai zawn byin jang namsi hpun ru ni hten ra wa nna, si mat chye nga ai hpe chye da ra ai.
Dai kum la ni byin wa sai hte gaw, lamu ga hpe lawan bai lajang ya ra sai. shingra namhpun hte atsawm sha bai lajang la ra sai hpe n mai malap ai.
Nu Wa ni, namsi namsaw hkai na lamu ga shara ni hta jum dat law jang hka hpe grai law hkra nmai bang ya sai. Lani mi loi loi di nna, shayawm bang ya ra ai. Dai shara hta, Jum dat hpe lu hkam ai namsi hpun hpe hkai ra ai. Shingra namhpun hpe madung da jai lang ya u. Reng jang, jum dat gau ngwi ngwi yawm mat na rai nga ai. Bai n’kau lamu ga hkri ai shara hkan rai jang gaw, nam htun hpe loi loi bang ya u. Namsi namsaw law malaw gaw zaini ga hpe ra sharawng ma ai, Namsi hpun ni ru, tu galu lawan ai raitim, zaini ga gaw hka hpe htinghkang da na n’gun nau nrawng ai re majaw, namsi namsaw ni madang dep hkra kaja ai lam nau n’nga ai lam hpe chye lu ai. Dai majaw, Zaini ga hte shingra namhpun ni hpe gayau nna hkai ai rai jang gaw kaja dik rai nga ai.
Namsi namsaw ni hpe bawng galaw na re ai shaloi, hka ung lawan ai shara, hka lim mai ai shara ni hkan nmai bawng ai. Lamu ga ara sha re ai shara hta namsi bawng galaw ra ai. Lamu ga n’ra jang, ga hpe a’tsawm sha htu shara nna galaw ya ra ai. Dai zawn namsi bawng galaw ai shaloi, lamu ga hpe mai byin ai made atsawm sha htu ya u, tsingdu pawt, hpun pawt ni dingbai dingna njaw na matu, dai pawt ni lawm mat hkra lamu ga hpe htu galau ya ya di u. Shaloi namsi hpun ni tu bawng ring lawan na rai nga ai. Ndai zawn namsi hpun bawng ni hpe hkai ai shara, hkai ai shaloi, hka ung ai shara, hka lim mai ai shara ni hta nmai hkai ai raitim, namsi hpun bawng galaw da sai hte gaw, hka hpe man man jaw ya ra sai.
Dai hpun bawng ni hpe hka ntsawm ai nmai jaw ai, lu mai na daram san tsawm ai hka hpe jaw ya ra ai nga nna, hkai sun hpaji du ni matsun da nga ai. Dai zawn hka san hpe jaw ya ai a marang e…jum dat nga ai lamu ga ni hpe kashin kau ya ai mung rai nga ai. Namsi hpun ni hpe lahta de tsun mat wa sai lamu ga hpe atsawm sha htu shara nna, bawng la ai ladat hte, Ga di bu, hpri sadek, hpri kawk hkan, plastic kawk ni hkan hkai bawng ni hpe bang nna hkai ai ladat ni nga nga ai. Ya sha tsun mat wa sai shara ni hta hkai ai ladat gaw, loi na na hkam ai hkai bawng ladat rai nga ai. Bai, kawa hte, ri hte wa da ai ka tawng hkan, kawa ndum hkan, maisau ndum hkan, lahpaw hkan hkai bawng galaw ai ladat gaw, na na nhkam ai ladat rai nga ai. Namsi hpun hpan hta hkan nna, ganing re ai hta hkai na ngu ai hpe sawn la loi na matu rai nga ai.
Gara shara hta mi rai rai, Namsi hpun hkai bawng ni hpe n’bung dan kaw nna, lawt lu na matu, hkai bawng hkai ai shara hpe atsawm sha kum ya ra ai. Nlaw htum tsaw de pe 8 kawn nna, pe 10 ram du hkra shatsaw nna, kum ya u. Ba, jan shing kang gahtet dan hpe lu hkam na matu, ntsa de shingnyip hpun ni hte magap ya u. Kawa, langu lap, ma-un lap shing nrai, tsing du lap jahkraw ni hpe mung shingnyip shatai mai ai rai nga ai. Dai zawn atsawm sha shara jahtuk, ladat hte hkrak makawp maga ya ai rai jang gaw, ganing re ai namsi namsaw hpun hpe mung mai hkai sha sai rai nga ai.
Nu Wa ni, lahta de na la lu sai ladat lam ni hte hkrak, namsi namsaw ni hpe hkai sha ai rai yang, myu hpan kaja ai namsi namsaw, ru ngang ai, jau nna, pu pu si si ai, namsi pru shadang law ai, shaning galu si si ai, shingra tara hpe hkam jan lu ai namsi hpun ni rai na gaw teng sha rai na re. Dai majaw, namsi namsaw hkai sana nga ai hte buga ginra, shingra tara, lamu ga namhpun ni hpe yu nna hkai jang grau akyu pru na rai nga ai.
Dai zawn hkaibawng namsi hpun ni kaba wa sai hte rau, shara masat da ai tinang ra sharawng ai hku htawt hkai mai sai. Lama na namsi hpun bawng kaba tsawm nna, si law law si ai, namchyim rawng ai namsi hpun rai jang gaw, namsi hpun shada da hpun matut ban la ai ladat hte mai shalaw la ai rai nga ai. Gara hku shalaw la na ngu ai ladat hpe mung matut hka ja yu ga. Buga ginra hta hkan nna, tu ai, si ai, namsi hpun amyu myu hta hkan nna, shawng nnan, namsi hpun nmat ni kaw na lu ai namsi tum ni hpe shawng bawng kaba la nna, langai hte langai pe mi, lekma 8 dang gang nna hkai ya u. Reng jang she namsi hpun matut ai shaloi wanglu wanglang rai, lu matut na rai nga ai. Dai hpun ni laning mi jan lahkawng ni hkran de rai wa sai hte namsi hpun lakung matut mai wa sai rai nga ai.
Ga shadawn, Lwi hkawn si, ja magaw si, nam hkan si ai magaw si hpun ni hpe lahkawng ning hkran maga de mai matut sai. Bu hkrawp si zawn re ai hpun bai rai jang gaw, lahkawng ning kawn nna, masum ning hkran maga de she mai matut la ai rai nga ai. Ya sha tsun mat wa sai namsi hpun hpan ni gaw, hpun lakung shada matut nna mi rai rai, ru matut nna mi rai rai mai matut la ai namsi hpun hpan ni rai nga ai. Kaja ai namsi hpun hpan law law mung, dai hte maren hpun kaja matut la ai ladat ni law law nga ai nga nna mung tsun da ai lam chye lu ai. Tinang ra sharawng, kung kyang ai ladat hte mai matut la ai rai nga ai. Chye galaw ai wa a matu gaw hpa mung akyu lu na rai nga ai.
Gara hku mi matut tut, ahkyak ai langai gaw, namsi hpun lakung matut ai ten gaw, namsi hpun ni nnan kaba na ten, lamu marang hkrak ai ten rai ra ai. Anhte Myanmar mungdan a matu gaw, shata man lahkawng kaw nna, June shata ram du hkra mai matut ai. Katsi ai buga ginra ni hkan bai rai jang ten tup mai matut ai, raitm, sadi ra ai langai gaw, lap run ai ten hta nmai matut ai. hpa majaw nga jang dai ten hta namsi hpun ni n’gun yawm ai ten rai nga ai.
Dai zawn matut da ai hpang n’law htum shata 8 kawn nna 12 du hkra kaba shangun nna, lekma 25 – 40 du hkra kaba ai hpang she atsawm sha pawt hte nawng htawt hkai ya ra ai. Dai ladat ni hte gawn lajang ai rai jang gaw, namsi namsaw hpun ni bawng kaba nna, teng sha akyu jaw na rai nga ai.
Hkungga tsawra ai Nu Wa hpu nau ni, lahta de na la lu sai ladat ni hpe jai lang let namsi namsaw hkai sha ai magam hpe shakut hpang wa saga ngu n’gun jaw dat lu n’ngai law.
Ka Lajang ai – Mama Rose Angeline Maran Nang Doi
RVA – Jinghpaw Nsen Shapoi Dap
Manila, Philippines


text:
Myitrum Manang ni, daini tup Hkayabum kaw bai gasat hkat ma ai; nbungli bai lang ai da. Anhte a Myu tsaw langai ap nawng mat wa sai. Manmaw lam de na M hpyenla ni LZ makau, Dunghkung hte Lajayang kaw hpring dem rai masai. MKA lam de Namsan-yang kaw, lusha ni sinat pala ni jahting da nna, but de nga ma ai. Ba 3 maga de Sammung na M hpyenla ni hpe shalun la masai. Laklai shiga langai mi gaw, ya hte anhte kaw na Shawnglam de shat makai wa sa ai ni, shat makai 15 tat da ya ai hpe M nkau mi lu hta sha nna, prawn ma ai shaloi, “ KIA ni pyi shat makai kahtet hpoi hpoi hte shan shatmai hte lu ntsin hte lu lu, lu sha ai” ngu pawt nga yang sha, hpa-awn wa, “ Tet” ngu marawn dat ai hte, “ Ba tet le” ngu, gap sat kau ma ai da. Chyum Laika na hte maren KK lajang ai rai sai. Matut nna kyu hpyi shaja ga lu e matai dawp na gaw KK a lit re.
JIC


text:
Myitrum Manang ni, Panglung matut-22 bai shagun dat sai. Lawu ga na matsan mayan re ai mungmasha ni manghkang byin ai mare hkan na ni hpe asuya ni lam jarik jaw nna, WP mungdan de dinghku nawng nawng shalun dat ai lam hpe myit yu ai shaloi, mi moi kaw na shanhte M ni a jahkrat da chyalu masing ni rai na masa nga ai re ngu, maram ai. WP mungdan de majan aging gasat shagu, lawu ga de manghkang byin ai lachyum ndai gaw, yumaya n rai na re ngu myit hkawn wa ai. Anhte WP ni hpe manawn masham kaba la ai M asuya ndai ni hpe asum n mai jaw ai majaw, KK hpe tsun dan nna, mahtai she hpyi shaja ga ngu, n-gun jawm la ga lu oi.
JIC
Pinlung aset 22


text:
Myitrum Manang ni, Panglung matut-18 bai shagun dat sai. Mana (21.3.2013) 6:00PM to 8:00PM ten hta VCS, Dkb:S- Gun Maw a Hparat Panglai mying ai tinggyeng laikadum hpaw kyu hpyi hpawng hpe galaw la lu ga ai. Yaw shada ai lam, laika hti kyang lu la na matu, Wpsha ni hpe laika law law hti shangun mayu ai majaw, masha law law hti lu na matu, ritkawp tara chye hkan sa na matu, laika ka ai masha law law hte hti ai masha law law pru wa na matu, laikabuk law law ka shalat mat wa na matu kaja ai hpe shaw la nhtawm, jawng sharin laika buk byin tai wa ai kaw du hkra lahkam sa wa lu na matu, Namnak rawng ai shingjawng poi ni galaw lu na matu hte Wunpawng Jinghpaw Laili Laika madang sharawt mat wa na matu re ai lam chye lu ai. JIC
Pinlung Agreement 18


text:
Jinghpaw Wunpawng sha ni a Htunghking Manau Shadung hpe baren shingma ntsa e jung nna galaw ai lam gaw, labau n nga ai maka kumla rai nga ai. Baren ngu ai gaw Miwa ni a htunghking hta she nga ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe sinpraw maga na baren numraw kaba gumtsawn sa nna agrawp mayu sha kau ai lamik kumla hpe shapraw ai kumla tai wa sai. Dai zawn htunghking manau shadung hpe baren numraw hta sharawt jung da ai mu yang, mungchying shawa yawng myit kaji garen yawn madai hkrum sha nga ga ai.
Baren lapu ngu ai hpe moi na jiwa ni gaw, ‘na’ ai hku sawn la ai. Yawn hkyen tsu lamang hta she lang ai. Dai lachyum n sagawn yu ai sha; chye chyang ai myitsu ni kaw n san yu ai sha, myi di chyip marai langai lahkawng a myit shadang nna galaw ai gaw, amyu sha ting hpe awu asin jashawn ai lam ang wa sai. Hpa n chye ai ni chyawm gaw, jaw ai she shadu kau na ma ai.
Jinghpaw Wunpawng sha ni a ningpawt ninghpang Uma ga rai nga ai Mali Hkrang Walawng ga hta gaw, moi shawng de Mahtum Mahta ni jaw dat ai sharung kungdawn nga wuloi ngu ai “Nga Shaga” ga chye shaga ai wuloi “Wuhpaw nga” hpe Hkasha Uma ni nga ai Nbuhkang Tingrawng Ga e ju sha sai. Dai Nga Shaga Rung hpe, daini du hkra Hkasha ni a sutdek hta kyem rem da nga ai rai nna, dai Nga Shaga Rung hta Manau Shadung maka nan kap taw nga ai re. Anhte a htunghking npawt, Manau Shadung maka ningpawt gaw, Dai Nga Shaga Rung hta kap ai maka she re. Dai maka hta baren n lawm ai.
Ya ten hta anhte a buga mungdan kata e n ngwi n pyaw byin nga ai lam chye ninglen, lamik n htuk n tsawm n kaja ai kumla maka madun nna, anhte a Sut Mungdan hpe baren numraw kaba e agrawp mayu sha na hku kumla shapraw ai. Anhte a mungdan kata na sut rai nhprang mahkra atsai awai shaw la kau ya ai. Hka nu hka gam hpe madim kaba pat nna amyu ting hpe sa-ap kau na maw mawn shangun ai. Baren n-gup mahka tawn ai hta, anhte yawng hpe mayu ma-ut kau na kumla madun ai. Maka n kap ai lai shapraw nna, tinang mying pru arawng lu na lam; sumbu bawng na lam, mayun kumhpa sake manawn sha lu na lam gyam ai sha rai nga ai. Hka shawn hka hku de tinang a maza tsing bang ai hte bung mat sai.
Dai re majaw, lamik n htuk ai lailen gaw, galaw kau sai hpe mung bai sharai, len la nna galaw jat na maw mawn nga ai ni mung bai shabai; htawm hpang kadai mung n shut lu hkra shadum jashai, hkan sa shut kau ai ni mung myit malai; amyu sha ni shawng lam galu kaba na de n-gun awai la saga, ngu Jinghpaw Mung Uma, Mali Hkrang Walawng ginra na yu hkrat wa ai Jiwoi masa, Shadung maka, numhtet numra, ndau shana dat ga ai law.
Duwa Bawmwang Ja Yaw
JHG Ningbaw, Myitkyina


text:
Saturday, 11 October 2014
Myanmar Census 2014.
Myanmar total population 51419420.
Male 24821176. (48.2%)
Female 26598244.(51.8%)
Most Populated areas
Yangon Division 7355075. 14.3%
Ayawaddy Division 6175123. 12.01%
Mandalay Division 6145588. 11.95%
Less populate areas
Kayah State 0.56%
Chin State 0.93%
Naypyitaw 2.25%
City living population 14864119. 29.6%
YangonDivision 70.1%
Kachin 36%
Yangon City 5.2 Million
Mandalay 1.23 Million
Ref: August 31, 2014. Kyemone National News P. 9 and 24.
Thursday, 30 May 2013
10 reasons why so many people are moving to Texas
1. Jobs -world energy capital Houston
2. It's cheaper-based on cheap labour and poor regulation.
3. Homes-Land is cheaper than elsewhere and the process of land acquisition very efficient
4. Low tax-Texas is one of only seven states where residents pay no personal state income tax
5. Pick your own big city-Texas has six of the country's 20 biggest cities, if you're in Texas you can be in Houston, San Antonio, Dallas, Austin, Fort Worth, or El Paso.
6. Austin in particular-Sense of Place and Creative Resistance in Austin, Texas
7. Family-friendly- a reasonable mortgage and pretty good schools, Texas has been particularly popular with families, and some of its cities now have an above-average number of children.
8. Fewer rules-Texas is liberal in the classic sense, it's laissez-faire, so there's a lack of regulations
9. Texans are normal people-The state likes to proclaim itself as an unpretentious, down-to-earth place where people are easy to get along with.
10. And they're not going anywhere-more than three-quarters of adults born in Texas still live there.
More: please visit at :http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22649624
Tuesday, 2 April 2013
Yup Nlu Ai Manghkang
A run of poor sleep can have a dramatic effect on the internal workings of the human body, say UK researchers. Yup npyaw ai manghkang gaw hkum hkrang a sai lasaw lasa shamu shamawt lam hpe ahtu hkra shangun ya nga ai. Bat mi daram lani mi hkying hkum 6 hta yawm nna yup ai ni gaw, hkum hkrang kata na laswi lasa ni hpe galai shai kau shangun nga ai. Ga shadawn: salum, sai jit shum ai, lasi lamun hte baw nu a bungli galaw ai lam ni hpe laja lana hkra ya nga ai. Raitim, yup ten law ai masha ni hta hpa byin ai lam gaw hkrak nchye lu nga ai.
Lana mi hkying hkum 10 hta jan yup ai masha 26 hte hkying hkum 6 hta yawm nna yup ai masha ni a sai hpe shaw la nna jep yu ai shaloi, genes 700 jan shai hkat ai lam mu tam ma ai. Law yup ai masha ni gaw hkum hkrang hpe kya shangun tim ra nga ai dat hpe jahpring ya nga ai lam mu tam ma ai. Ga shadawn: machyi ai masha ni hkring sa yup lu yang hkam kaja lawan ai hpe mu lu ai.
Shani aten na jan shingkang a majaw hkum hkrang kata na genes nkau mi n gun kya nna atsam htum mat wa chye nga ai. Raitim, yup hkring sa ai marang e n gun bai ban jahpring la lu nga ai. Prof Smith tsun ai: "Clearly sleep is critical to rebuilding the body and maintaining a functional state, all kinds of damage appear to occur - hinting at what may lead to ill health.
Yup nhkru ai majaw lasaw lasa kaji ni bai nhkrung wa lu yang gaw hkum hkrang hta laja lana re ai ana ahkya ni byin wa lu nga ai. Dr Akhilesh Reddy, (a specialist in the body clock at the University of Cambridge) mung ndai mu tam sawk sagawn lam hpe myit lawm hpa bungli kaba langai re nga tsun nga ai. Nang hpam malu masha lu sha ai ni gaw, yup nkam ai mabyin hte kapyawn nga ai majaw, asak kadun shangun nga ai da law.
Thursday, 21 March 2013
Panglai Htumpa na Gas tawng htu shaw lu sai
Mungkan hta Japan ni shawng Panglai htumpa na Gas tawng hpe htu shaw
- Methane hydrate gaw wan hkru lu ai hka ge tawng re.
Mungkan hta yawng a shawng e Japan Oil, Gas and Metals National Corporation (JOGMEC) ni hku nna sung ai panglai kata na Gas hpe htu shaw lu sai lam ndau dat masai. Shanhte a nhkun dabang gaw Japan Nankai Trough panglai hkin gau the Kilometer 50 tsan ai kaw rai nga ai. Ndai Gas lu shaw sai majaw Japan ni maigan na mari jai lang nga ai wan sau jahpu manghkang kaw na lawt na sai nga ma ai.
Kaga Canada, US the Miwa ni mung ndai zawn byin wa na matu ladat shaw nga ai shaning law law na sai. Ndai gas hpan hpe panglai kata sha nrai, hka ge bum ni a kata hkan mung nga ai lam sawn maram da ma ai.
Hka ge tawng the gayau nna gumdin nga ai gas re majaw, htu shaw la lu ai atawng ni hpe jai lang mai ai madang du hkra lam the lam naw jen garan ra nga ai. Ndai gas tawng ni hpe dun a manga ning laman mung shawa daw tsa jai lang lu na sai nga ma ai.
Saturday, 26 January 2013
Peace means surender
http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21196647
Sunday, 13 January 2013
No Myanmar jets across border
BEIJING, Jan. 6 (Xinhuanet) --China’s air force has issued a statement saying no Myanmar jets have entered Chinese territory. The statement came in response to reports that Myanmarese fighter jets had mistakenly entered China after armed conflict broke out in northern Myanmar. The statement says the closest Myanmar jets is five kilometers away from the border. Meanwhile, Chinese Foreign Ministry confirmed that three bombs landed in China last Sunday during conflict between the Myanmar military and the Kachin Independence Army. China has demanded Myanmar take effective measures to prevent similar incidents from happening again.
(Source: cntv.com)
(Source: cntv.com)
Thursday, 29 November 2012
Sunday, 24 June 2012
Gara Hku Di Na?
Lai wa sai bat hta, Yangon Jinghpaw Hkalup Hpung Nawku Jawng de 6 ning a shawng na lang sa du kabye da sai. Masha ram ram law ai zawn shangwi shapyaw ai mung kraw she ganan nga ai. Nawku sa ai shawa masha ni hpe yu jahproi dat yang shawng de nhkrum nmu yu ai ni she law mat sai.
Grau myit shang sha shara gaw mungga htawn ai lam rai nga ai. Shawoi na zawn Mungga ga baw shaw madun tawn nna htawn tsun nga ma ai. Ndai bat hta gaw UN kaw nna masat ai World Environment Day rai malu ai. Dai majaw, English hku nna Green Economy: Does it include You? Ngu ai hpe Jinghpaw hku Atsit nsam sut lu nga mai lam: Nang mung lawm ai kun? Ngu nna ga byan da ma ai.
Ngai hku nna ndai ga byan ai hpe nau nra sharawng nngai. Green ngu shagu Atsit nre ngu ai lam re. Green Economy, Green Energy ngu ai ga gaw 21st century hta tsun lang ai ga si ni re. Ndai kaw Green ngu ai gaw tsit ai nsam nre. Green gaw san seng ai, maza mala n shabyin ai, makau grup yin hpe n jahten nhkra nna dingman san seng ai hku shinggyim masha hpe mung jam jau njaw ai sak hkrung lam (or) hpaga yumga lam, Energy ni hte sak hkrung nga pra ra saga ai ngu ai lam rai nga ai.
English hku ka da ai hpe ga byan ai shaloi ga hkum hpe byan ai hta tsun mayu ai hpe byan shadan dan na grau htap htuk nhten! Dai hte maren, Chyum laika hpe byan ai shaloi mung, jaw jaw byan ra nga ai. Yesu tsun ai ga hpe directly ading tawk byan ai shaloi gaw lachyum amyu mi, Shi tsun mayu ai hpe gawn dan ai shaloi gaw amyu mi rai nga ai. Nang gara hku byan ai hpe myit dik na nta?
Grau myit shang sha shara gaw mungga htawn ai lam rai nga ai. Shawoi na zawn Mungga ga baw shaw madun tawn nna htawn tsun nga ma ai. Ndai bat hta gaw UN kaw nna masat ai World Environment Day rai malu ai. Dai majaw, English hku nna Green Economy: Does it include You? Ngu ai hpe Jinghpaw hku Atsit nsam sut lu nga mai lam: Nang mung lawm ai kun? Ngu nna ga byan da ma ai.
Ngai hku nna ndai ga byan ai hpe nau nra sharawng nngai. Green ngu shagu Atsit nre ngu ai lam re. Green Economy, Green Energy ngu ai ga gaw 21st century hta tsun lang ai ga si ni re. Ndai kaw Green ngu ai gaw tsit ai nsam nre. Green gaw san seng ai, maza mala n shabyin ai, makau grup yin hpe n jahten nhkra nna dingman san seng ai hku shinggyim masha hpe mung jam jau njaw ai sak hkrung lam (or) hpaga yumga lam, Energy ni hte sak hkrung nga pra ra saga ai ngu ai lam rai nga ai.
English hku ka da ai hpe ga byan ai shaloi ga hkum hpe byan ai hta tsun mayu ai hpe byan shadan dan na grau htap htuk nhten! Dai hte maren, Chyum laika hpe byan ai shaloi mung, jaw jaw byan ra nga ai. Yesu tsun ai ga hpe directly ading tawk byan ai shaloi gaw lachyum amyu mi, Shi tsun mayu ai hpe gawn dan ai shaloi gaw amyu mi rai nga ai. Nang gara hku byan ai hpe myit dik na nta?
Friday, 16 March 2012
Sunday, 4 March 2012
How Did You Know About God?
Readers:
Dou you believe that God was ever born into this world?
Dou you believe that God learned the trade of a carpenter?
Dou you believe that God increased in knowledge?
Dou you believe that God cast devils out of men (people)?
Dou you believe that God's garments could cure diseases?
Dou you believe that God allowed himself to be murdered?
Dou you believe that in the hour of death 'forsook' himself?
For me, these things I did not and could not believe. (Giordano Bruno)
Giordano Bruno was burnt to death by heartless church Priest (Pope Clement VIII) on February 8, 1600. Once, he was a Christian, he lives in monastery. Later, he became a philosopher and the first who found "the earth moved about the Sun, and that there were many planets throughout the Universe where life-living creations of God-existed".
Decade by decade, religion denies the truth about this world. Today, many religious leaders still preaching and teaching about the truth of last 2000 years.
Decade by decade, religion denies the truth about this world. Today, many religious leaders still preaching and teaching about the truth of last 2000 years.
Bruno's ethical ideals with religious ascetical ethics appeal to modern humanistic activism, and his ideal of religious and philosophical tolerance influenced to modern thinkers in the western world.
Nawku Htung Hte Hpaji Hku Mu Lu Ai Mungkan (The Universe under the religious and secular)
Chyum Laika hta, Abraham Ura mare kaw nna pru hkawm mat wa ai aten gaw shaning 4000 hta njan shi nga ai. Abraham kaw nna Adam a prat du hkra shaning 2000 hta njan nga ai. Adam kaw nna mungkan hpan ai (byin wa ai) ten du hkra hpe hkrak nchye lu ai lam mu lu na ga ai. Dai majaw, Hkristan makam masham hku yu ai shaloi, ndai mungkan hta shinggyim masha nga pra hpang wa ai lam gaw shaning 6000 hta njan ai lam dan leng nga ai.
Hpan da ai labau hpe yu ai shaloi, K.K gaw ndai mungkan hte sumsing lamu, nhtoi hte hka (salu salat) ni hpe shawng hpan ai hpe mu lu nga ai. Raitim, Universe (ndai gang hkau planets) kata hta mungkan ga hta grau kaba ai, kaji ai Planet yawng sen lahkawng jan nga nga ai hpe ntsun shalawm da nga ai. Dai majaw, K.K a hpan da ai lam hpe shinggyim masha ni a bawnu machye machyang hte hkawn hkrang dep hkap ai daram hte shalat (create) galaw da ai lam dan leng nga ai. Dai majaw, nawku htung ngu ai gaw, shinggyim hpawng kata rau pra hpawng de lu na matu masha shagu hta nga ra ai kyang lailen hte myit su ai masa hpe gaw de ya ai hta lai, ndai mungkang planet a lam hpe tsun dang rang na lam nhku nga ai.
Nawku htung hku nna Mungkan ga hpe htai dan yu masai. Jan gaw mungkan hoe hkawm shinggrup nga ai, mungkan gaw hpyen hpyen pa pa rai nna nga ai ngu ai lam njaw ai hpe hpaji ninghkring ni law law tsun shadum tim nawku hpung gaw nhkap la masai. Grau nna Galileo gaw mungkan din ai lam tsun ai a majaw Nawku hpung ningbaw Bishop ni e sat kau hkrum sai. Kaja wa tengman ai hpe nhkam la lu ai gaw Hpung rai nga ai ngu yang nshut na zawn rai nga ai. Nawku hpung gaw mungkan ndai hpyen hpyen pa pa re ai, lamu sumsing gaw ntsa kaw ndi magap zawn ka-up nga ai ngu ai nteng nman ai myit sawn sumru lam sharin achyin ya masai re.
Hpungtang hpaji mu jut hku yu ai shaloi, ndai mungkan hta shinggyim masha ni nga ai shaning sen kahtap nga sai hpe sawk yu lu nga ai. Dai majaw, Hkristan makam a ningmu hte Hpungtang hpaji a sawk bram ai lapran langai ngai gaw shut na ang nga sai. Dai ni, hpaji ninghkring ni law law gaw, kaga planet langai ngai kaw asak hkrung ai hpan lama ma nga dam nhten? or ndai ganghkau kata kaw asak hkrung ai masha gaw anhte mungkan kaw nga ai ni sha gaw nrai nhten! ngu ai lam pru wa ra ai.
Dai majaw, kaga hpa lam raitim nawku htung hku nna chye lu ai lam hte mungkan hpaji hku mu lu ai lam ni gaw shai hkat nga sai. Karai Kasang hpe mu ai mung shai hkat nga sai. Ana ahkya hpe mu ai lam, tsa dan nat hpe mu ai lam, nkaja ai zinli hpe mu ai lam hte shinggyim masha amyu hpe mu ai du hkra shai hkat wa sai majaw, nawku hpung kaw nna mu mada hkam la ai lam ni gaw mungkan htum ai ten du hkra grin ngam nga lu na a ni? ngu ai gaw gasan kaba tai wa sai law...
Subscribe to: Posts (Atom)