text:
Saturday, March 16, 2013
Hugawng Labau Nkau mi
Hugawng – Assam Jinghpaw Nat Jaw, Buddhism
Maran Brang Di
Hugawng-Assam Jinghpaw ni nat jaw ai gin lam gaw chyaloi nhkoi ginru ginsa prat kaw nna hpang wa sai. Ndai ginra hkan hta Jinghpaw ni grau madung hku nna jaw jau ai nat ni gaw, (1) Ningshe nat (2) Salap nat (3) Chyunun shapawt nat hte Kumba nat (4) Jang htung nat (5) Sawn nat (6) Shingram nat (7) Ningsum nat (8) Lamun nat (9) Sapawt shingyaw nat (10) Gum gun gum hpai nat ni rai nga ma ai.
Jinghpaw ni kam sham ai nat ni gaw law la nga ai. Gum gun gum hpai nat ngu ai hpe Jinghpaw myu sha ni nta htinggaw shagu hta langai hpra lu shajang ai nat rai nga ai. Ndai gum gun gum hpai nat ngu ai hta num/la ngu nna nga ai. Jawjau ai lam hta nat gun gaw num rai yang, hkungri galaw tawn ai hta num ni lang ai arung arai hpe noi mara tawn ai.
Nat gun gaw ala rai yang hkungri galaw tawn ai hta , ala ni a arung arai hpe noi sum byau tawn nna jawjau ma ai. Gum gun gum hpai nat jaw jau ai lachyum gaw dum nta masha ni a matu shim lam jaw ai. Makawp maga ya ai rai nga ai. Sapawt shingyaw nat jaw jau ai gaw masha hkum hkrang ni hta shakrwi zawn re ai ana zin li, ahpye alam byin ai aten hta jaw jau ai re. Sapawt shingyaw nat hpe jaw Jau na matu hkungri galaw ai shaloi, kahtam kawa (saman) hpe matu de ka kaji galaw nna lawu kaw shingna langai ding grang rai, dai hta majap katsing ,udi, malu masha ni hte mawn sum li noi tawn nna jaw jau ma ai.
Lamun nat hpe gaw manawn masham re ai lam ni hpe yeng seng kau na gin lam hta jawjau ai Hkungri hpe alak mi galaw ai lam nnga ai. Ningsum nat hpe gaw ja gumhpraw tam sa, magam bungli galaw sa rai yang, awng dang ai lam nnga , gahkrim gahkrai byin mat wa rai yang, jaw jau ai. Hkungri galaw yang nta nhpung de namlap kap ai kinsa hpunjun nna, dai jun da ai hpun hta ka kaji ni noi abya tawn rai nna jawjau ma ai.
Shimram nat gaw sawn nat hta kaji htum ai hte kajawng kaja machyi hkrum yang gan shatsawm dat ra ai nat re. Hkungri hpe alak mi gaiaw nra ai. Kumba hte nban sha jun nhtawm, gwi hpe htau ya ai hku nna jawjau ma ai. Sawn nat hpe gaw, kajawng kaja machyi makaw byin hkrum hkra yang jaw Jau ai. Hkungri hpe hpun labrang lahkawng jun nna, dai makau kaw lap kap ai num ting hpun hpe jun nhtawm, hpun labrang hte maren kumba daw let dai ntsa kaw kawa mazi da tawn ai shakram hpe mara tawn ai.
Dai makau kaw wa htau na matu nban jun ai. Nga htau na rai yang nga dang hpe hpun ting hkum nan jun nhtawm jaw jau nga ai. Jahtung nat hpe gaw, machyi makaw byin hkrum hkra nga ai ten hta jaw jau ma ai. Hkungri galaw yang hkungga tawn pyin ra hpe tsaw tsaw galaw nhtawm dai hkungri ntsa Jan, shata. shagan sum la hte Kachin myu sha ni madum sumpyi a myu myu hkum sum hpa na sum la ni hpe noi sumbya sharawt tawn ma ai.
Nga htau na matu nga dang hpe hpung ting hkum nan jun nna jaw jau ma ai. Chyunun sapawt nat hte kumba nat gaw nta masha ni langai ngai nhtoi aten na na machyi makaw hkrum yang, jaw jau ai. Hkung ri hpe kawa mali jun tawn nhtawm kumba hte bai jun kayawp ma ai. Nga htau na matu, nga dang hpe hpun ting hkum nan jun nhtawm, nga dang ntsa kaw lagoi hpaw kayawp nna jaw jau ma ai. Salap nat hpe gaw, Sali wunli hpyi la na rai yang jawjau ma ai. Hkungri hpe galaw na rai yang, namlap kap ai hkin sing ni hte hkungga tawn shara hpe, pinra tsaw tsaw galaw nhtawm, nga htau nga dang hpe hpun pyen, hpya la nna. jun let jaw jau ma ai. Ningshe nat hpe jaw jau ai lam gaw, dum nta masha ni ana zinli byin, machyi makaw hkrum ai aten ni hta jawjau ma ai. Ndai nat hpe hkungri galaw yang, namlap kap ai hpun hkin sing law law hte hkungri galaw ai. Nga htau nga dang hpe mung hpun lap kap ai kinsa hpun hpe jun nga ai. Ndai gaw Hugawng-Assam hkran de na Jinghpaw ni nat jaw jau ai gin lam rai nga ai.
Jinghpaw ni natjaw jau ai bum ni
Rev. Pannasara Urang Singpho (Buddhist Jau/all India radio, Srilanka dept, New Dehli) mung bai madi madun mat wa ai gaw Pat kai bum mying gaw Singpho ni kaw nna paw pru wa ai mying re ai lam hpe aja awa tsun mat wa ai. Sam Khamti ni shamying ai mying rai yang, dai ni dai bum hpe "Loi Patkai" (sam ga hku bum hpe ""loi" ngu nga ma ai) ngu nna, shaga taw, shamying taw nga na re lam matut sang lang mat wa ai.
Jau Pannasara Urang Singpho sang lang ai lachyum hta "pat" gaw num ni na ladan dan ai hpan shakya shatsawm hpa rai nna "kai" gaw shanhte Hugawng hkran India Singpho nsen hku "dan ai" hpe tsun malu ai. Dai majaw Jinghpaw num ni ndai shara bum kaw du hkrat wa ai shaloi, "Pat" (ga kata na pru ai) na latan hpe "kai" (dan hpang wa ai kaw nna )Hugawng hte Assam lapran kaw nga ai bum hpe Patkai bum ngu nna shamying wu ai re lam madi madun mat wa ai.
Dai sawt sawt hku nna, India kata de nna, Dahpa bum , Dirok bum, Jenam bum hte jarik na "Patkai bum" ngu nna mying jaw mat wa ai rai nga malu ai. Ndai bum mali gaw dai ni na ten du hkra Singpho ni a matu ahkyak nga ai zawn, dai bum kaw nga ai nat hpe jaw nau ma ai. Machyi makaw hkrum yang, Jenem bum nat, lamu marang htu shangun mayu yang Derok bum nat, Dusat dumyeng makawp maga na matu gaw Dahpa bum nat, hte ngawi pyaw simsa na matu gaw Patkai bum nat ni hpe jaw jau ma ai. (see Maran Brang Di; Prat ningnan wunpawng ahtik labau kadun 1996, New Delhi, p-3)
Nat ni hte kanawn mazum ai lam
Hugawng pa kaw Bo Do, Kan tu. Chin, Naga, Sam, Mishmi, hte Jinghpaw ni ginru lat ginsa hkrat shang wa ma ai. Sam gaw Buddhism makam masham hte rau ginru ginsa hkrat sa wa nna, ngam ai ni yawng gaw nat jawjau ai ni rai nga ma ai. Jinghpaw gaw maubung mausa, Jaiwa dum sa, ga hkum gamung ni hpe bai dinglik yu yang, Jinghpaw ni nat hpe kam sham daw jaw ai prat ten ndu shi yang, Jinghpaw hte nat ni gaw shada da hku hkau kanawn mazum , karum shingtau hkat ai lam ,ga shadawn; gumlau majan, nat shayi ni hte Jinghpaw la ni , Jinghpaw num- Jinghpaw la ni hte nat ni dinghku de kanawn mazum ai lam tsun hkai nga ma ai.
Hugawng Mali hkrang wa lawng, Hpung Ing Dung lapran, lap nat ni hpe num jaw sha yang, nam shan, hpan ,gsd; shan, nga, chyahkyi, nam wa, hpawlam, ...zawn re ni nhpaw nya hte nta jahpung makau hkan dn hkra sa sa shani tawn ya ya re lam tsun hkai nga ma ai. Nat hpulum htu gaw ala ni hpe woi hprawn mat wa nna, nhprawng lu na ginra shara hkan tawn da nhtawm malu masha tam jaw wuai. Dai kaw nat zawn, masha zawn re ai nat kashu kasha ni hpe bai shaprat wu ai.
Nat hpulum htu
Nat hpulum htu ngu ai gaw kaja wa nga nga ai. Masha zawn san nna, kara kalu abya ayai tawn da ai. Nat hpulum htu na chyu ni mung lahkawng maga galu galang noi abya hkrat ai. Nat hpulum htu ni hpyi shan gaw, mut chyang ai. Hkum hkrang galu de pe 4 grup yin nga ai. Lagaw nhtang de man yawng ai. Labu palawng nhpun ai. Masha hte hkrum yang shi na chyu hte ja pa hpe shi a lata hte magap nhtawm, shingdu de man madun let mani dan ai, Hpulum htu hpe nhtu kahtam ahka da tim, sai pru wa tim, shi na n gup mayen hte bai mata katsut shamai kau wu ai. Nhtu hte kahtam nna sha gaw ala ni shi hpe ndang lu ma ai.
Gamu hkat yang mung tingsi mi sha lu manat dip da sai ngu yang, maga mi de bai byawng byawng re kashawt mat mat re nga ai. Nat hpulum htu wa shi hte gamu hkat nna sum yang, woi mat wa nhtawm madu wa shatai kau wu ai. Num ni hpe gaw nra wu ai. Gwi hpe gaw grai hkrit wuai. Nat hpulum htu hte mu yu, katut yu, gamu hkat yu ai ni nan tsun hkai ai ni nan tsun hkai ai gamung ni rai nga ai. Jinghpaw ni gaw nat ni hte kanawn mazum ai madang kaw nna, nat hpe kam sham jawjau mat wa ma ai.
Buddhism sasana shang wa ai lam
Jinghpaw ni Hukawng ginra pa kaw nat ni hpe jawjau nga yang 1800 ning hkan hta Buddhism sasana makam masham gaw mung hkawm de shang wa ai. Buddhism sasana hpe woi shang wa ai ni gaw Sam ni rai nga ma ai . Sam gaw Buddhism makam masham hpe 16th century AD htum maga de lu la hpang wa ai rai nga ai. (see E.R.Leach, Political system of Highland Burma: A study of Kachin Social Structure, Landon, 1954, p-240)
Shanhte ni na gaw Hinayana-The-ra-wa-da Buddhism hkrang rai nga ai. Jinghpaw ni law malawng nga ai Hugawng pa na Tarung ga hte Daihpa ga kaw Buddhism makam masham shang wa ai, hkap la wa ai gaw 1900 hkan hta rai nga ai. Sam Buddhist ni gaw hpungkyi jawng hpaw nna lik laili laika sharin ya ma ai. Jinghpaw ma ni mung lik laika chye na matu hpungkyi jawng lung ma ai.
Hpungkyijawng lung mat wa ai ni kaw nna law malawnggaw buddhist ni tai mat wa nga ma ai. Sam num hte kun dinghku de ai ni (kawa gaw du magam aru arat mi rai tim) na kashu kasha ni gaw buddhist tai wa ai law nga ma ai. Sam num ni gaw hpraw nsam tsawm htap ai law nga ai. Sam ni Jinghpaw num la ai n law nga ai Jinghpaw la ni sam num la ai law nga ai. (Gsd) Uru Sengmaw kansi (Dingsi) ginra hta, Kansi Duwa ni Buddhist lai mat wa ai gaw Kansi Du wa Chyamut Nawng na kasha Kansi Nawng hte Kansi La yan na prat hta sha Buddhist de gale mat wa nga ma ai.
Kansi Duwa Chyamut Nawng si mat ai shaning gaw 1868 AD. (Myen shaning 1229) hta rai nga ai. Kansi ni na Kaji daju (Kansi mying hkawt lu wa ai ten na) Marip Duwa Num mun Tu mung, Myitkyina Waimaw makau na hkatchu Sam num shayi "Hkum chu Ja Ing" hte dinghku de ai kaw nna shaprat wa ai ni hpe Kansi myu ni ngu ai, rai nga malu ai.
Myitkyina Hkagyip ngu ai gaw 1891 AD kaw nna she nga hpang wa ai kahtawng rai nga ai. Kansi Duwa Chyamut Nawng mung Sam num Sadami hte mayaw htinggaw de ai, Sam num Sandami gaw Buddhist rai nga ai. Madu wa Kansi Duwa si mat ai hpang, asak kung gumgai wa ai. Shaloi Kanu Sandami gaw kasha Kansi Nawng yan Kansi La hpe hpungkyi jawng galaw, hpungkyi woi tawn rai nhtawm, nawku dawjau mayu ai lam tsun ai shaloi, Kasha yan gaw kanu na hpyi shawn ai matsun maroi ga hkum nlai lu ai majaw galaw ya u ai.
Maitawng hpungkyi Jawng na hpungkyi U San (U Zinaya) hpe shaga tawn nhtawm nawku dawjau mu ai. Dai kaw nna kansi kashu kasha ni Buddhist de gale mat wa ma ai. Ndai gaw Hpa Kan Sengra ginra lahta na Kansi Duwa ni Buddhist tai mat wa ai lam gamung rai nga ai. Hukawng ginra pa kaw hpungkyi U Tu-Za-ta wa ten kaw nna Jinghpaw ni hta Buddhism hte nat jaw makam masham hpe gayau nna kam sham hpang wa ma ai. Dinghku kata machyi makaw ru yak jam jau hkrum ai ten ni hta, nat ni hpejawjau nna, ngwi pyaw ai ten ni hta Buddha makam masham hta shang lawm nawku ma ai.
1920 ning hta Hukawng Jinghpaw masha ni kaw na shawng ningnan Buddha makam masham hpe hkap la nhtawm hpungkyi kaba magam bungli hpe 1920 ning kaw nna 1985 ning du hkra gun hpai mat wa ai gaw Jau Urang Gam (Tawngdan sayadaw U Pa-nya-Zaw-da) rai nga ai. Jau Urang Gam gaw Hukawng pa na Buddhist Jinghpaw amyu ni hte Sam ni hpe lam woi ningshawng ai wa, rai nga ai. Hukawng Pa hta Jau Urang Gam (Tawngdan Sayadaw) ten hta hpungkyi kaba bai tai wa ai Jinghpaw ni gaw
1. Hpungkyi kaba Rev. Galang Ja Gam (1928-1990)
2. Hpungkyi kaba Rev. Sam Dang La (1929-1991),
3. Hpungkyi kaba Rev. Nsadu Naw (1930-1958), hte
4. Hpungkyi kaba Rev. Ndau Gam (1950-1992)ni rai nga ma ai matut nna, Hukawng Jinghpaw masha ni htajau hpungkyi galaw na ai ni gaw hpungkyi kaba Jau Urang Gam na kasha Rev. Urang Gam Jr - (Danai Hpungkyi Jawng) hte Rev. Urang La (Tarung Hpungkyi Jawng) ni rai nga ma ai.
Hukawng Pa hta Buddhism makam masham hpe grau nna chyam bra mat wa ai hte Hukawng Jinghpaw masha ni hkapla kamsham sa wa ai gaw 1950 ning kaw, Njoi Gam (Alawng Sagya) wa gaw Buddha makam masham hte kapyawn nna Alawng Sagya hpung woi hpaw ai ninghkan Buddha Sasana hpe Hukawng pa chyam hkra rai mat nna, India Singpho ginra de matut sasana galaw awngdang mat wa lu nga ai. Hukawng Jinghpaw masha ni a shawng nnan na hpungkyi kaba Rev. Urang Gam gaw 1932 ning hta ya na Danai mare ka-ang na hpungkyi jawng kaba hpe lamu ga htingra masat la nhtawm, jawng gawgap hpang wa u ai. 1961 ning hta hpungkyi daju kaba Ba-Dan –Da Turiya du wa nna shangut la lu nu ai. Dai ni na prat ten (1999-2000) hta Hukawng ginra pa hta, Buddha makam masham hkapla kam sham ai Jinghpaw ni gaw "Htinggaw (107)" rai taw sai (See Lahpai La Ring, "Hugawng Danai Buga Hpung Labau hte Sasana" 1999, KTC, Myitkyina, P.45)
India-Assam, Arunachal pradesh hkan nga ai Singpho ni yawng' ngu na ram Buddhist hkrai, rai nga ma ai India Singpho ni hpe Buddhist makam masham de shawng lam woi gale ai ni gaw, Kachin ginra (Kamu Mungdan) Hukawng pa na Jinghpaw ni rai nga ma ai. "Buddha na "Philosophy" gaw "Natjaw" na "maubung mausa" hta wa (Pig) shakap shai madang tsaw nga ai. Singpho ni Buddhism makam masham hpe hkap la kam sham wa ai ten gaw 19th century AD htum wa de, re ai hpe, tsun hkai nga ma ai. (See 1.S.Dutta Choudury, Arunachal Pradesh District Gezetters-Tirap District",1980, Govt. of Arunachal pradesh, shillong, P.53; 2. Parul Dutta, Director of Research, "The Singphos", Itanagar, 1990, P.107)
Buddhism kam sham tim, nat hpe mung jawjau nga nga ma ai. India Singpho ni hpang de Buddhism woi shang ai wa gaw, Hukawng pa na Jinghpaw Buddhist hpungkyi Dingla Chaoto (Tingla Chrato, Dingla Zau Tu) rai nga ai. Assam kaw Singpho ni Buddhist de n- gale shi yang, Hukawng ginra pa na Jinghpaw nkau mi Buddhist de gale ngut sai. Jinghpaw Buddhist hpungkyi Dingla Chaoto gaw asak kaba, sak kung dingla sai rai nhtawm, Hukawng kaw nna Assam de sa wa ai shaloi, masha ni ba sa ai. Shi nan mung hkrum mahkrum masha ni hpe Buddha na matsun maroi, makam masham htung tara lailen ni hpe tsun hkai dan nga u ai. Hpungkyi Dingia Chaoto Assam de sa ai ngu ai gaw, shi nan Buddha Ghaya (Lord Buddha hpra tai wa ai ginra, India) de "Hpra-naw" (Pilgrim) sa nna lai lam ang ai majaw rai nga ai.
Assam ginra kaw, Singpho mare Kahtawng shagu de du sa hkawm nna Kamrup de bai lai mat wa u ai. Ndai ten gaw Assam kaw British govt. ni shang nga sai. Gauhati kaw hpungkyi Dingla Zau Tu gaw British Officer hte hkrum nna, Jinghpaw hpungkyi wa hpe shat, shan shat mai, chyaru ni hte hkap daw jaw u ai. Hpungkyi dingla Zau Tu gaw kam sham ai hpungkyi nan tai mat sai re majaw, dawjaw ai malu masha, shan, tsa-chyaru ni hpe nlu nsha ya ai majaw, British Officer gaw hpungkyi Dingla Zau Tu hpe kaja wa nan makam masham jet ai masha re ngu, chye la u ai lam ka da nga ma ai.
Hpa majaw ta? ngu yang, British ni gaw Jinghpaw ni makam masham hta ndai zawn myit jung ai nga na nzawn nawn ai majaw rai nga ai. Hpungkyi Dngla Zau Tu (Chaoto) gaw Gauhti kaw nna kalang bai Buddha Ghaya de hpra-naw (Pilgrim) matut sa mat wa u ai. Lord Buddha sak hkrung nga pra mat wa ai labau shang ginra shara shagu de du hkawm kau da nna bai nhtang wa mat u ai.
Hpang jahtum, Assam Margherita kaw hkring nga u ai. Margherita na Phakial kahtawng (Khamti sam kahtawng, Jinghpaw tai mat ai ni) kaw wa hkring nga mat ai. Dai shara kaw Buddha hpungkyi jawng (Buddhist Temple) langai hpe galaw u ai. Ndai hpungkyi jawng hpe dai ni du hkra "Samuk Sing" ngu da nga ma ai. Daini du hkra mu lu
nga ai. Singpho ni na Shawng ningnan na ahtik labau shang Singpho hpungkyi jawng, "Samuk Sing" rai nga ai.
Hpungkyi Dingla Zau Tu gaw Duonias ni hpe shawng Buddhist de woi gale bang kau dat u ai. Duania ngu ai ni gaw Jinghpaw hte mungnun mayam num ni kaw nna bai pra paw wa ai myu hpan langai rai nga ai. (See MaranBrang Di, 19960P. Cit, P.31) Mungnun (Assamese) ni gaw Hinduism makam masham hkrai hkapla sai ni rai nga ai. Lord Buddha mung Hindhu kaw nna shi a Buddhism de gale tai mat ai, rai nga ai.
Dai majaw, Jinghpaw tai mat ai Duanias ni matu yak hkak ai lam nnga nga ai. Duanias ni hte Singpho ni mung num wawn numla, htunghkying lailen langai sha hku mahkri-shawn nga ngut sai, rai nga ai. Duanias kaw nna mung, matut nna bai Singpho ni hpang de Buddhism chyam bra nga ai. Sinpho ni hpe kahtawng shagu hpungkyi jawng galaw Shachyaw na hte dai hpungkyi jawng shagu hta hpungkyi langai hpra tawn da na matu, tsun, matsun ai wa gaw ndai hpungkyi Dingla Zau Tu rai ngaai. Dai majaw, Singpho dum nta jut shagu ngu na hta, Buddha hpra sumla (Sur) Buddha sumla laika tawn, noi da nhtawm nawku daw jau kam sham ma ai. Jinghpaw ni hta yawng a shawng ningnan na India Buddha Ghaya de du mat wa ai gaw Hukawng ginra pa na hpungkyi Dingla Zau . Tu rai Sai.
Singhpo ni na Buddhism makam masham gaw kri jung nna, ngang ngang kang kang kamsham myit jung, ru hpra jung kayawp kap rawng taw sai makam masham madang rai nga ai. Tsun mayu ai gaw, masha ni Buddhist tai nna Buddhist tai ai nrai nga ai. India Singhpo hpungkyi jau ni gaw myu tsaw myit grai kaba ai ni hkrai, rai nga ma ai.
Kachin makam masham gamung hta, Zau Tu lahkawngnga ai. Langai gaw "Sinlum Zau Tu" rai nhtawm, Kachin Christian ningpawt hpang ninghpum Sara Kaba langai rai nga ai. laga ngam ai wa gaw "Hukawng Zau Tu" rai nhtawm, Kachin Buddhist ningpawt hpang ninghpum Sara kaba langai rai nga ai hpe mu lu ai. Shan lahkawng yan gaw, tinang kam sham ai hpe majan je, sharawtmat wa ai yan, rai nga ma ai.
MARAN BRANG DI M.A Hist;Dehli University.
Bibilography
1. Maran Brang Di, "Prat ningnan Wunpawng Ahtik Labau Kadun", 1996, New Delhi.
2. E.R.leach, "Political systems of Highland Burma: A study of Kachin Social Structure", 1954, Landon.
3. ( ................................... )
4. Lahpai La Ring, "Hugawng Danai Buga Hpung Labau Hte Sasana", 1999, K.TC-Nawngnang, Myitkyina.
5. S.Dutta Choudhury, "Arunachal Pradesh District Gezetters -Tirap District", 1980, Shillong.
6. Parul Dutta, "The Singpho", 1990, Itanagar.
Source; Chyurum Shalat Magazine 2004 - 2005, JLH Mandale
============================
HUKAWNG JINGHPAW NI TSUN AI HKA MUNG (sh) HKAMUNG GA
Hkaman ni gaw, Mali Hkahku ginra de, buhtawt shang ngut ai hpang, Hukawng ginra pa de, bai ginru ginsa buhtawt hkrat bang ma ai. Hkaman ni nga ai majaw, Hkamung (Hkamung Ga) ngu ai byin wa ai n rai nga ai. Raitim, Hkaman ni Hkamung Ga kaw, nga lai mat wa ma ai. Hukawng Jinghpaw Dumsa Jaiwa ga hkum (Hukawng Jinghpaw Oral traditions) hta "Hkamung Ga" ngu ai lawm nga ai Dai sha n ga, Hukawng Jinghpaw hte India Singpho ni "Hkamung Ga"ngu nna, tsun jahta ai lam nga nga ma ai. Hkamung Ga na ningpawt ninghpang ginlam ahtik labau hpe Assam Buranjis (Burangji = History), Hmannan Yazawin, British Expeditionary Report hte ginra gaiwang official records hkan n mu lu nga ai. Raitim, Jinghpaw ni tsun nga ma ai. 1977 kaw shapraw ai Arunachal news hta Dr. Raikar ka bang ai, Khamong and the Khamti, "Place of Khomong in the History of the khamtis” ngu ai article yan hte Vijoynagar, the Forgotten Khomong ngu ai laili laika buk kaji sha nga nga ai. "Khamung" nga ai ga hkum (not khamung history) gaw Govt. office records ni hkan 1935 hkan du hkra, lawm lawm rai nga ai. Khamti ni na ninggup maubung labau mausa hta, "Khamung" ngu ai gaw 18th century AD lapran hkan na nga wa sai lam, tsun hkai nga ma ai.
Kachin ginra kaw, Jinghpaw hte sam ni na ninggup labau hta "Hka Mung" (Hkamung Ga) ngu ai gaw, nga lai wa nna, tsun hkai ai, rai nga ai. Dr.Y.Araikar hte S. N Barna yan "Hkamung" hpe matut sanglang ai, lam gaw, "Hkamung" ngu ai sam ga hkum rai nhtawm, "Mayam mung" ngu ai lachyum re hpe, madi madun ai(Kha = Slave, mong or mung = country or place). Khomong gaw Khamung re lam mung tsun da nga ma ai. Mayam hpe "Kha" ngu ai gaw Sam sha n rai nga ai. Nokte Naga na Layo hpan ni mung mayam hpe "Kha" ngu nhtawm, Noktes gaw mayam hpe "Sha" ngu nga ma ai. Tangsa Naga mi mung mayam hpe "Vim-sha" ngu nga ma ai. Raitim, ndai kaw tsun ai gamung ginlam na "Khamung" gaw Sam ga hkum na pru wa ai ga hkum rai nga ai. Teng ai ginlam langai gaw Khamong ngu ai ga hkum hpe Jinghpaw hte Sam ninggup labau hta tsun hkrat wa tim, Sam ga hkum hpe Jinghpaw ni mung hta lang tsun mat wa ai, rai nga ai. Logically hku myit maram yang, Sam ni shan hte nga ginra hpe, mayam mung (Slave country, slave land) ngu nna, tinang ginra hpe shamying la na gaw ginlam n ang nga ai. Marai langai ngai (shr) myu hpan langai ngai na ginra hpe, Sam ni "Khamung" ngu nna shamying ai gaw, grau nna lam ang, reasonable byin nga ai.
Hkamung Ga ngu ai gaw, Putao na sinna - lawu maga de nga ai Chyaukang hkyet grupyin hte matut manoi ai ginra kaw nna, (1) Kachin ginra kata de, Tarung Hkawng mayan hte (2) India kata de, Diyum hka lahta de Vijoynagar ginra du hkra, rai nga ai. Vijoynagar ginra gaw Chyaukang pass hte matut nga ai. Tsun ga nga yang, Khamung Ga gaw chyen mi India de lawm nhtawm, chyen mi gaw Myen-Kachin ginra de lawm rawng nga ai. Chyaukang Hkyet makau na "Vijoynagar" ngu ai mying gaw, 1961-62 hkan na she, pru wa ai rai nga ai. Ndai shawng daw de gaw, Khamong Ga ngu ai re. Vijoynagar ngu ai gaw Assam Rifles na Inspector General - Brigadier Vijoy mying kaw nna, shalat pru wa ai, rai nga ai.
S. N. Barna gaw Hkamung Ga hte seng nna, tsun da ai gaw, "It was once upon a time, a colony of slaves said to have been possessed by the Khamtis, if not by the Singphos...", ngu da ai (S. N. Barna gaw Patkai Bum mayan, " Indo-Burma border" hta Govt. officer kaba hku nna, Shaning 30 magam bungli galaw lai sai wa, rai nga ai). S. N. Barna gaw Khamung Ga ginra hta, up lai mat wa ai mayam madu ni gaw, Jinghpaw n rai yang Khamti rai na re ngu tsun da nga ai. Matut nna Barna hte Dr. Y.A Raikar yan tsun ai hpe British Expeditionary reports, official records hte Assamese Buranjis ni hkan maram yu yang, mayam wunawng wuwa madu ai ni gaw, Jinghpaw ni re lam, tsun da nga ai. Singpho-British Treaty, May 5, 1826 ginlam hta Capt. Neufville hku nna, Jinghpaw Duwa ni na mayam 6,000 hpe Khamung Ga (along the Diyum Hka up to the Chyaukang Hkyet) ginra kaw nna shalawt dat ai lam nga nga ai.
Kachin Hukawng pa hte India Northeast ginra hta, British official matsing sumhting laika hku tsun yang, mayam wunawng wuwa madu ai gaw Jinghpaw ni rai nga ai. Sam ni kaw mayam kade nga ai lam, mayam kade shalawt kau ya ai lam, ka matsing da ai gamung ginlam n rawng nga ai. Dai sha n ga, hkawhkam hkaw-seng hte nga mat wa ai Ahom (Assamese) ni hta mung Jinghpaw zawm, mayam nga ai ginlam n tsun da nga ma ai. Jinghpaw Duwa ni na mayam shalaw ya ai gaw, Assam mayam rai nga ai. Ava Myen hkawhkam ni, Manipur hte Assam hpe n sa gasat ai ten kaw nna, Jinghpaw Duwa ni hta Mungnun mayam (Assamese Slaves) ni hte Duania mayam ni nga nga sai. Duania (Dowaniya) ngu ai amyu bawsang ni paw pru wa ai ten nau n na shi nga ai. Jinghpaw ni Hukawng pa mayan de ginru ginsa shang nga hkrat wa ai hpang pra paw wa ai Jinghpaw Wunpawng kasha hpan rai nga ai. Duania gaw Jinghpaw hte lu la ai Assam mayam num ni kaw na, bai shangai pra pru wa ai Jinghpaw kasha bawsang hpan ni rai nga ai.
Tsun ga nga yang, Duania gaw Jinghpaw Assam sai gayau (Jinghpaw -Assamese hybrid) ai amyu rai nna, Jinghpaw ni hku tsun shaga nhtawm, Jinghpaw htunghking lailen lang mat ai, rai nga ai. Duania ngu ai ni yawng gaw Jinghpaw Duwa ni na mayam hkrai rai nga ai. 1819 ning hta, Ava Myen hkawhkam hpyen la ni Assam de shang gasat hkat ai shaoi, Rongpur kaw ngam kau da ai Mingyi Maha Thilwa hte Bandula (Bogle Phukan) ni kaw Hukawng pa na Jinghpaw Duwa ni na mayam, Duania Jinghpaw hpyela, Jinghpaw hpyeta, Mungnun mayam hpyela ni 2000 ram lawm nga ai.
Ndai kaw Myen hkawhkam hpyenla nkau lawm nga ai. Assam de majam gasat sa mat wa ai ni gaw Hukawng-Khamung Ga na Jinghpaw Duwa hpung ni, rai nga ma ai. Assam na Dibrugarh kaw Man Katta ngu ai ginra lawk langai nga ai. Hkarangleng daru hte kade n tsan ai. Dai ni du hkra. Assamese ni tsun hkai ai gaw, Myen hpyenla manu mana sat hkrum, si ru ai ginra re, ngu nna madi madum nga ma ai. Dai ginra hpe Man Katta ngu nga ,ma ai. (Man = Myen, Burmese, Katta = Kahtam ai, katawng ai, sat ai, "Myen hpe katawng kahtam sat ai share" ngu ai tachyum hpe, hkap sanglang dan ma ai.). Assam - Margherita Dist., Inthem (I-them Ga) mare kahtawng Raw Singpho ni hte rau, "Man" ngu ai ni nga nga ai. Shanhte hpe san yu yang, moi Myen hkawhkam na, Myen hpyenla ngam aru arat ni, re lam hpe mare buga masha ni yawng tsun nga ma ai. Raitim, shanhte gaw, Myen ga hku, tsepkawp n chye mat sai. Assamese, Jinghpaw hpe chye na shaga nga ma ai. Myen ni Assam ginra de kasat hkat sa ai ten hta, Jinghpaw Duwa ni mayam hpyenla n shang garum yang, Myen gaw Assam majan (Assam war) hpe dang lu na ginjang masa n nga nga ai. Mankatta sha ra hta Myen hpyenla wunawng wuwa si hkrum sum mat nga ai. Assam kaw ngam mat ai Myen hpyenla ni gaw, Jinghpaw hte rau bai ngam nga mat ai. Ndai Myen ni hpe dai ni du hkra "Man" ngu nga ma ai. Jinghpaw Duwa ni Myen -Assam majan hta, myit lawm ai lam, shanglawm ai ginlam gaw Assamese (Mungnun) ni hpe rim mahkawng la nhtawm, mayam shatai mayu ai majaw sha rai nga ai.
Pisa Duwa Pisa La Doi mung, "Khamung Ga" ginra nkau gaw shanhte Pisa lamu ga re lam mung tsun madi mat wa ai. Bai nna,Yobin (India kaw Lisu hpe Yobin ngu ma ai) ni mung Margherita de, Pisa Duwa, Pisa La Doi hpang sa nhtawm, Pisa Duwa ni ningpu kaw nga lu na matu hte, Pisa Duwa hpang hkanse kawn bang na ginlam ni hpyi tsun ma ai. Assam-Margherita de, sa hkrat wa nna, Pisa ' Duwa La Doi kaw sa hpyi tsun ai gaw, moi lai mat wa sai kaji kawoi prat hta, "Khamung Ga" gaw Pisa Duwa ni madu, up-sha, gumhkawng lai mat wa ai majaw, rai nga ai. Dai majaw, Lisu ni daini du hkra, Maio lahta de, Dihing Hka mayan kaw nna, Vijoynagar du hkra nga de ma ai. Hukawng hkran de na Tarung Hkawng (Hkamung ga) hta mung, Hukawng Jinghpaw Duwa ni madu up mat wa nga ai. Ndai ginra kaw Hukawng Jinghpaw Duwa ni, Sam wunawng wuwa hpe mayam shatai kau nhtawm, Jinghpaw bai tai mat hkra prat shamat mayan mungdan kaba hku, nga lai mat wa ai. Ndai gin lam hpe Capt. P. R, Gordon mung,"'Journal of the Royal Asiatic Society", Vol-xxvii 1895, p157 hta tsun da nga ai. P. R. Gordon tsun ai gaw, 'Strange to say this Tairongs themselves spoke Singpho, the explanation of this being as follows, the Tairongs, who originally lived somewhere in the direction of the upper Irrawady started for Assam to join some Naras who had proceeded them thither. Unfortunetly, for them they had to pass through the Singpho country. As the passed through the country they were taken captives by the Singphoes. They remained as captives for five years according to their own account, but probably for longer, as they quite forgot their own language and adopted the language of their captors. It is strange that even to this day Tairongs , talk nothing but Singpho' ngu ai rai nga ai.Tairong ni Jinghpaw duwa ni a mayam wa tai mat ai mung "Hkamung Ga" rai nga ai. Dai majaw, Sam ni mung "mayam mungdan" ngu ai, rai nga ai.
British Govt. "1833 - The Slavery Abolition Act" hku nna, 1925/26 - 1928/ 29 lapran Kachin ginra hta Jinghpaw Duwa ni kaw na shalawt kau dat hkrum ai mayam 8,960 rai nga ai. Mayam shalawt kau dat ai kaw jailang ai gumhpraw gaw Rs. 516, 518 tup rai nga ai. Lahta na mayam jahpan gaw Jinghpaw ni kaw na hkrai, rai nga ai. British ni mayam shalawt masing hpe Hukawng hte Mali-Nmai ginra hta sha, galaw ma ai. Ndai ginra gaw Jinghpaw nga ai ginra hkrai rai nga ai. British ni mayam shalawt masing hta, mayam 8,960 hpe shalawt kau dat ai hta, Capt. Neufville shalawt kau dat ai Singpho Duwa ni na mayam 6,000 jahpan pyi n lawm shi ai hpe, mulu nga ai. "Hkamung Ga" kaw gaw "Hkaman" ni nga nna "Hkamung" ngu ai n re. Hkamung Ga kaw gaw Hkaman ni nga ma ai. Mayam madu gaw Jinghpaw Duwa ni hkrai ' rai nhtawm, mayam gawtinang myu hpan kaw na hkawt, myu hpan hpan lawm nga ai hpe, British mayam shamyit shatsai masing ginlam hku nna chye lu nga ai.
Jinghpaw ni tsun ai Hkamung Ga ginlam gamung hpe, ndai kaw, jahkring da
ga.
References
1. Barna. S. N., Tribes of Indo-Burma Border: A Socieo-cultural History of the Inhabitants oftha Patkai Range, New Dehli, 1991, p -69. •• 2. Barna, Opcit, p -190. 3. Da/ton, E. T., Descritive Ethnology of Bangal, Calcutta, 1872, p -10. and. Birendra Chandra Chakavorty. British Relations with jhe Hill Tribes of Assam. Since 1858, Calcutta. 1964, p-12.
4. Maran Brang Di, Prat Ningnan Wunpawng Ahtik Labau Kadun, New Dehli, 1996, p - 69. and, Needham, J. F. Outline Grammer of Singpho Language as Spoken by the Sinphos ofSjdiya, Shillong,1889. 5. SBhuyan. S. K., Anglo-Assamese Relations, Gauhati, 1949,p-473. f 6. Barna, Opcit, p-190. *
Maran Brang Di
Kachin Historical Research Centre
Sourec; Pyilan LunghtawnSept, 2004
==================================================================
Uru Mungnawk de Chyurum Jinghpaw Wunpawng Shani majen je bu rawt shang bang wa ai lam.
Dakkasu Htoi San
Gumlau prat (Gumchying Gumsa Du ni hpe gasat ai majan) hta e Hugawng Pa de majen je bu htawt shang bang nga wa ai Numu Marip ni a kaji kawa wa Laisai Pu Nawng Gumhkawng gaw, Hugawng ga e shaning tsawm ra mi nga kau da nna, Jambu Hkindang e dang, Jaji Bum hpe Shangdan hku hprang rai nhtawm mi Uru Mungnawk maga de lamu ga ningnan bai tam bram na matu majen je shang bang mat wa wu ai. Dai shaloi Uru Mungnawk e mi moi kaw nna nga nga sai Hpamaw Hpaman, Rasa ngu ai Hkang Numrang ni hte Sairi Saira ngu ai Sam amyu ni, Htaman-ti amyu ni hkap gasat ninggyet mu ai.
Ndai zawn Laisai Pu Nawng Gumhkawng a hpung ni hte mi nga rudi masha ni gasat ninggyet azat hkat ma yang, Lawnghkang Pa makau na bum mayan gasat poi hta Laisi Pu Nawng Gumhkawng a baw hpe Baw Gam Bum ngu tsun sha mying da ma ai. Baw Gam Bum ngu ai kaw nna dai ni gaw Punggam Bum ngu amying shingteng bai galai mat sai.
Ndai Uru Mungnawk maga de majen je gasat shang bang mat wa ai labau mabyin hte seng nna Duwa Laisi La tsun ai gaw lawu na hte maren rai nga malu ai.
Laisai Pu Nawng Gumhkawng gaw Hugawng Pa kaw na htawt sit let Jahtu Zup Bum e bai wa de nga wu ai. Dai aten hta Mogawng Hkawseng Magam (Sam Zawbwa ) Zau Man hpe kanau wa gaw hkaw kashun nna majan baw wa wu ai. Shaloi kahpu Zau Man gaw Laisai Nawng Gumhkawng kaw hpyen gau karum saw wu ai. Laisai Nawng Gumhkawng mung Mogawng Zawbwa wa saw ai hte maren, share jaubu law law hte majan gau kasat karum na yu hkrat wa wu ai. Raitim dai ten hta n myit mada ai sha, Zawbwa Zau Man a kanau wa machyi kaba hkrum nna si mat wa sai. Dai majaw gasat ninggyet hkat na lam n nga sai.
Shaloi Laisai Nawng Gumhkawng gaw; kalang mi hpyen gasat na matu rawt sai gaw, sai n jahpaw ai gaw n mai wa sai; gasat na hpyen n nga yang nang Mogawng Zawbwa gasat na ga ai ngu wu ai hte, Mogawng Zawbwa wa hpe majan baw na hkyen wa wu ai. Dai majaw Mogawng Zawbwa wa gaw Laisai Nawng Gumhkawng hpe, Uru Mungnawk maga de nang ra ai daram gasat reng la na lam, shi a Mogawng Hkaw hkam hpe gaw n hkra ya na lam hpyi lajin wu ai. Dai majaw Laisai Nawng Gumhkawng a hpung ni gaw Nam-ya Sik Pa kaw nna Danai Hka Mazup, Singgaling Hkamti ga de du hkra ,majen je gasat shadut nga mat wa ma ai.
Shing rai, mi nga rudi masha ni hpe gasat shadut kau nna, dai yang e Numnu Marip amyu ni a rudi ruhpang lamu ga bai shatai let nga pra shanu mat wa ai kaw nna, Uru Mungnawk gaw Numnu Marip amyu ( Numnu Laisai, Nbu Jingreng, Kansi Nja ) lakung lama ni a lamu ga tai mat wa sai.
Dai zawn Laisai Pu NawngGumhkawng a prat ban kaw nna kaji kawa, kashu kasha ban hte ban, lamu ga madu ( Gumchying Gumsa Du ) tai nna matut manoi up hkang hkringhtawng dagraw, nga pra hkrat mat wa ma yang; Kansi Duwa Chyamaw Naw a lakhtak e, Myen Hkaw Hkam Mindung Min ( Ad. 1852-1878 ) hte jinghku hku ma ai. Ndai zawn Mindung Min hte jinghku matut mahkai wa ai lam gaw, Mintawng Sam Duwa a shayi sha Sanda Myint hpe Kansi Duwa Chyamaw Naw e hkungran la ai majaw rai nga ai.Hpa majaw nga yang, Mindung Min hte Mintawng Duwa U Paw Maing gaw lawu lahta kahpu kanau daw ang hkat ma ai .
Dai shaloi Mindung Min kaw nna Kansi Duwa Chyamaw Naw hpe jinghku mungdan Du Magam shada hku hkau masat dingsat, shagrau jaw dat ai kumhpa ni gaw;-
1. Ja Dazik...........................................( 1 )
2. Ja Nhtu Ninggang.............................( 1 ) (Ngoitang 28 tang ai re)
3. Ja Gawm..........................................(10)
4. Ja Saidawng, hpahkai palawng, lawnghpau hpe hking man mi ( Hkawhkam aru arat ni bu hpun sumraw ai baw)
Lahta na kumhpaw kumhpa ni hpe shagrau sha a jaw ai gaw AD. 1864 ning, December shata ( 14 ) ya shani rai nga ai.
Englik prat hta e mung, Kansi Du ni hpe mi na daru magam a hkang aya hte raw, Mung Madu hku nna bai Uphkang nga na matu shagrau masat jaw da mu ai.
Laisai Ga ( 4 ) hpe mung, Inglik Bayin-hkan wa kaw nna January 20, 1925 ya shani e, Laisai Duwa Hkrap Naw hpe Sagaing Rung de shaga la nhtawm, shagrau shaa dazik hte hpawn; Laisai Mung, Laisai Ga ngu matut Uphkang nga lu na matu, ahkaw ahkang bai hpung jat ap ya wu ai. Ndai Laisai ni hte seng ai lamu ga gaw; Danai Hka a Sinpraw hkran maga de rai nna, Danai Hka a Sinna Hkran maga de gaw Sam Tawngtut Zawbwa hte Naga ni a lamu ga rai nga malu ai.
Dai majaw Laisai ni a lamu ga gaw; Danai Hka a sinpraw hkran Dainai Tak kaw nna gawn yu wa yang; Singgaling Hkamti 5 hku hprang rai nhtawm, Uru Hka hte Danai Hka mazup du hkra rai nga malu ai.
Lahta e tsun lai mat wa sai hte maren , Uru Ga de Laisai Pu Nawng Gumhkawng majen je woi shang bang wa nna, ninghtawm ningngat ga ningnan ni de nhtawm, Gumchying Gumsa Du Magam Hku, Marip Numnu amyu ni ban hte ban hkrinhtawng dagraw, Uphkang nga pra hkrat mat wa ma ai gaw, Kansi Duwa Awng a prat ladaw du hkra rai yang, ban ( 8 ) tup rai nga malu ai. Dai zawn Mung Du lit magam hpe gun hpai lai wa sai ni gaw;
1. Numnu Zau Ra ( Shawng ningnan Mung Du galaw ai wa )
2. Nja Zau Ja Gam
3. Kansi Naw Ja ( Ndai wa a prat kaw nna Numnu ni ngu sai; Kansi ni ngu shamying lai kau ma sai. Kan hte e si zawn re ai shan latau noi ai majaw Kansi Naw Ja ngu mu ai.)
4. Kansi Chyamaw Zau Hkyen
5. Nja Man Hkuk Zau Hkyen
6. Kansi Chyauhpa La
7. Kansi Sinwa Naw
8. Kansi Naw Awng ni rai ma ai.
Hpang jahtum Kansi Naw Awng a prat hta Myen Mungdan a mung-masa galai mat wa nna, Gumlang Asuya ni Gumchying Gumsa Du Magam Uphkang masa hpe dawm kau sai majaw, Kansi Du ni a Du Magam ahkang aya , shingkang shingwang mung sip mat wa sai.
Ndai Uru Mungnawk ga de hpu nau Sam ni htinghput htingra de nna kring mading rai nga hpang mat wa ai gaw Mintawng Sam Duwa U Paw Maing a shayi sha Sanda Myint hpe Kansi Duwa Chyamaw Naw e hkungran la ai shaloi, mum sa kanan kap wundoi nang ai Sanda Myint a jinghku jingyu ni Kansi Ga kaw hti ngam nga ai kaw nna rai nga ai.
Dai zawn hte ngam nga ai Sanda Myint a jinghku jingyu ni gaw, masat (2) Mungkan majan du wa na ningtawn e, Kansi Ga kaw nna Lawnghkang Pa de htawt sit shanu nga ma ai hte; yat yat sha Sam kahtawng ni law jat mat wa ai lam rai nga ai.
Ndai gaw Uru Mungnawk de Chyurum Jinghpaw Wunpawng sha ni majen je bu htawt shang bang wa nhtawm, lamu ga madu tai let kring mading rai nna shanu nga pra sa mat wa ai labau kadun mung rai nga mali ai law.
Source; MIHTOI MA MAGAZINE 2004-2005
============================================
Singpho hte Shapawng Yawng Manau
Maran Brang Di.
Jinghpaw nga jang, manau shadung nga ai. Manau nau ai. Manau shadung nga yang, Jinghpaw nga ai. Kala India mungdan kaw mung Singpho ngu ai Jinghpaw ni mungdaw lahkawng kaw shanu nga ma ai. Dai mungdaw yan hpe gaw, Assam mungdaw hte Arunachal Pradesh mungdaw ngu ma ai. Singpho ni kaw mung manau Shadung kaba jun tawn ma ai. Shaning shagu shataman lahkawng, ninghtoi 13, 14, 15 hta “Shapawng Yawng Manau” ngu nna, mungdaw lahkawng kaw na Singpho ni manau chyawm nau nga ma ai.
Ndai manau ten hta gaw shanhte Singpho ni yawng ahkum ara shanglaw nhtawm, shada da bai hkrum zup let, myit ninggun shabawn gahkyin la hkat ai ninghtoi wunli kaja, mali kaja ai ningja ninghtoi kaba ni rai nga malu ai. Kala mungdan hta Singpho nkau achyen (Laga amyu hte mayaw htinggaw de ai ni, laga amyu kaba lapran hkan magam bungli hta hkan nna tsat hkawm mat ai ni ) gaw Jinghpaw ga n lu tsun shaga mat ma ai. Shanhte hpe yu yang, grai tsun shaga mayu ai ningsam pru ai. Raitim, ninggup hta tutdang yak nga malu ai hpe, maram lu ai. Jinghpaw htinggaw mying gaw hkrum, ga gaw n hkrum, rai nga tim mung , htunghking manau poi hta rai jang, yawng yawng gaw “ ngai Singpho rai nngai, ngai mung lawm nngai”, ngu ai zawn zawn myit hkrum gahkyin gumdin nga ma ai. Makam masham hpung n bung tim, manau hta kabu gara shanglawm shajang ai hkrai, rai nga ma ai. Singpho ni India ginra kaw nga ai buga shara ni gaw lawu na hte maren rai nga ai. Assam mungdaw hta gaw:- (1) Namhpuk Hkawng, (2) Tarung Hkawng ni rai nhtawm, Arunachal Pradesh mungdaw hta gaw:- (1) Teng Hkawng, (2) Tayun Hkawng ni rai nga ma ai. Assam- Namhpuk Hkawng (Tinsukia Dist, Magrita sub. Div) hta lawm ai buga ginra ni gaw Puwaihku Ga, Namdang Ga, Dabong Ga, Nhtong Ga, Kate Tawng Ga, Kawatu Ga, Pang Na Ga, Nhtem Ga, Munggawng Na Ga, Dabu Ga, Hkayan Ga, Long Ga, Pisa Ga, Pabung kawng Ga, Kumchyai kawng Ga, Pangsun Ga, Hasak Ga, Hkarang kawng Ga, Ninggam Ga, Kohta Ga, Ulup Ga……ni rai nga ma ai.
Bai nna, Assam- Tarung Hkawng (Jorhat Dist.) hta gaw Pothar Gaom, Tipaniya, Pahu, Kotiya, Obhong, Rengmai, Balipothar, Ahumani, Tengaw buga ginra ni rai nga ma ai. Ndai Tarung Hkawng hta nga ai Tarung Singpho ni tsun shaga ai ga manawng hpan mi, rai nga ai. Gashadawn, “Datbung dem sana, mani sum rai yu u”, ngu ai hpe shanhte Tarung Singpho ni gaw, “Photo dawk na, ninggup hpyi malu yu u” ngu nga ma ai zawn, Lahta maga de na Singpho ni gaw “kara zen ga” ngu yang “Kara katawng ga” ngu nga ma ai. Jinghpaw ga raitim, ginra hta hkan nna loili manawng nsen shai hkat nga ai. Raitim, grai nkaw-nja hkap pang chye ma ai. Myu tsaw myit n rawng ai Singpho n nga nga ai.
Arunachal Pradesh- Teng Hkawng (Lohit Dist., Lahtaw Area) hta lawm ai ginra buga ni gaw, Nchyaw Ga, Tingwa Ga, Nsa Ga, Nhpum Ga, Man-gau Ga, Lahtaw Ga hte circle Ning-ru Area hta lawm ai buga ginra ni gaw Paiyawn Ga, Nden Ga, Mandang Ga ni rai nga ma ai. Tayun Hkawng (changlang Dist.-Pisa area, Miao sub.-Div. ) hta lawm ai buga ginra ni gaw Miao Ga, Namhpai Ga, Ningrang Ga, Pisa Ga, Lawang Ga, Hprup Ga, Shakau Ga, Hkamuk Ga ni hte changlang Dist. –Tayun Sub.-Div. hta lawm ai buga ginra ni gaw Madoi Ga, Nnau Ga, (2007 ning February 13, 14, 15, ni hta 23 lang shapawng yawng manau nau hpawng galaw ai shara), Shingbwi Ga, Tingba Ga, Nring Ga, Kum Tsai Ga hte changlang Dist.-Bor Dumsa circle hta gaw Pasi Ga, Ndawng Ga, Jagun Ga, Wagun Na -1, 2, 3, 4, Soi Ga, Kating Na Ga, Wahkyet Na Ga, Kammai Ga ni, rai nga ma ai.
India na Assam mungdaw hte Arunachal Pradesh mungdaw ni gaw Myen mungdan – Kachin mungdaw na Hugawng Palayawng hte Patkai Bum shingyan sha din nhtawm, matut manoi dinggren nga ai ni rai ai. “Kachin mungdaw” mung Miwa mungdan na Jinghpawsu ni nga ai “Yunnan mungdaw” hte bai lamuga jarit matut manoi dun kayep nga hkat ai. N bung ai mungdan masum dinggren nga hkat ai kata kaw, Jinghpaw ni gaw mungdan laga ga rai mat ai majaw, mungdan lamuga jarit ni gaw Jinghpaw ni hpe shada da madin din da nga tim, “htunghking hte laili laika” hta gaw madin jarit n nga nga ai. Madin jarit nnga ai “Htunghking hte laili laika” ginlam hta gaw htunghking hte laili laika hpe chyawm sharawt na matu pru pru, shang shang, htinglu htinglai ginshoi gahkin gumdin magyep kap hkat mai nga ai. Lamu pinra Laika (Website) lamu ndigram sumdun (internet) zawn re ni hkan na hku mung, madin jarit n nga nga ai. Tsun mayu ai gaw lamu pinra dum nta hta Singpho, Kachin, Jinghposu ni yawng dinghku langai hku mai nga, mai myit mang, mai ginlawm, mai masing jahkrat lu nga ai. Dai hta, kadai wa me, madin jarit hte lu pat na rai?
Moi gaw Jinghpaw ni lamuga sumla hpe ninggup hku tsun masat matsing la nga ma ai. Ga shadawn, Hugawng Pa kaw nna India Assam-Arunachal Pradesh de pra shang mat wa ai Jinghpaw gumlau mungdan (Ndup Nsa Mung ) hpe tsun hkrat wa ai hta gaw:- “Dara Hka hkan nna hkroi, Nanoi kawng e dang, Dahkan Hka hkan nna kre, Brang Brang Hka e hprawt, Brang Brang Hka hkan nna shut, Danai Hka e hprawt, Dai kaw nna Panlawng Na baw e dang, Wahte Hka de hprawt, Wahte Hka hkan nna hkroi, Danai Hka de brawn, Danai Hka de brung, Kikoi Bum de kap, Ndai shara kaw nna Palawng lam bum Pungting e ram, kanghkawdagung dang, kailang Bum e kap, Gyedu Hka deshut, Hkap jan e brawn, Sinlap Hka de kap, dai kaw nna Dumbrikawng de dang, Sakrai Hka de hprawt, krimna Pawt e rap, Nhpye Hka hpyen Bai, lungga e hprawt, Hka hkan nna hkroi, Dara zup e brawn, Ndai shara hta gumlau mungdan rai sai, ngu nna tsun hkai hkrat nga ma ai. Ndai kaw lawm ai bum mying, hka mying ni gaw daini du hkra sak hkrung nga nga ai.
Assam-Arunachal Pradesh hte matut manoi nga taw ai Hugawng Pa hta, moi na Jinghpaw mungdu gaiwang shagu kata hta rawng lai, nga lai mat ai, rawng taw nga ai kahtawng buga mying ni gaw :-“Nlep Ga, Shatum Ga, Njet Ga, Sana Ga, Nawnghkawm Ga, Madang Tu Ga, Kawbu Ga, lajau Ga, Luhkang Ga, Galung Ga, Kabu Ga, Pasi N-gang Ga, Hpa Bum Ga, Kadung Ga, Kaidau Ga, Chyahkyi lang Ga, Warawng Ga, Lashen Ga, Danaihku Ga, Lamai Tawng Ga, Nga kahtawng, Nlam kahtawng, Lapra kahtawng, Naiding Ga, Nsau kawng Ga, Hkalam yang Ga, Hkabawng, Kahtawng, Gangu Ga, Hkamauhku, Tsaudam Ga, Nban Bum Ga, Nbawn Ga, Kumsau Ga, Hpang kahtawng, Gat Nyeng Ga, Nhkang hkataw Ga, N-gaw Ga, Nawng Na Ga, Nawhkum Ga, Dinghkang Ga, Hkakawp Ga, Npawp Ga, Dumhku Ga, Npawp Hkum Hkaran Ga, Nhtem Ga, Nba Ga, Lat Ga, Ngalang Ga, Shamyen Ga, Ndau Ga, Kumsau Ga, Lashu Ga, Nding Ga, Nbrai Ga, Sengtawng Ga, Nden Ga, Hka Kahtawng, lamung Ga, Sharoi Ga, Ning-ran Ga, Wulung Ga, Tawanghku Ga, Kaw Tawng Ga, Hkawn Ga, Jahpung Ga, Jauli Ga, Dumbang Ga, Nba chyinghkrang Ga, Jama Ga, Nhkang kayang Ga, Gum Ga, Chyau Hkai zup, Nnaw Ga, lanem Ga, Nsa Du Ga, Hprup Ga, Ladoi Ga, N-yam Ga, Ndup Sa Ga, Nmawt Ga, Dingba Ga, Lahkrang Ga, Palawng Ga, Ladung Ga, Nchyaw yaw Hpung Ga, Nhpraw Ga, Nding shakau Ga, Ndawng Ga, Sumbwi Ga, Wurang Ga, Kadup Ga, Ting yeng Ga, Chyanam Ga, Hkahtu Ga, Janghtang Ga, Dinghpng Ga, Shinglung Ga, La Awn Ga, Gawnan Ga, Janmai Ga,N-gu Hkun Ga, Lamawng Ga, Dinghkrai Ga, Daring Ga, Panep Ga, Dahkam Ga, Tung Yang Ga, Nbyen Ga, Salawng Ga, Sharaw Ga, Dabawng Ga, Daihpa Ga, Nbrawng Kangdau Ga, Dalu Ga, Lahktyen Ga, Namtawng Ga, Dawngkai Ga, N-gam sumhpawng Ga, Nawhku Ga, Munghkawm Ga, Wuya Ga, Sumban Ga, Htangbra Ga, Gawlu Ga, Sama Ga, Shakau Ga, Nhku Ga, Jat Ga, Samat Ga, Kumneng Ga, N-ga Ga, Nri-tu Ga (Danai Ga)….” ni rai nga ma ai. Ndai lahta na Kahtawng mare buga ni gaw Jinghpaw ni Hugawng ginra pa hta nga shanu lai mat wa ai, nga taw ai shara ginra mying ni, rai nga ai. Ndai mying ni hta 1965 ning hpang hkan bai Shinggyin gawde da ai kahtawng mare mying ni n lawm ai.
Assam –Arunachal Pradesh, Hugawng pa-Putau pa (malihku) lahta de matut manoi nga mat wa ai Miwa mungdan na shara ni :- Yunnan, Tibet, Qinghai, Sichon, Shanxi, Shaanxi, Kansu mungdaw buga ginra ni hkan mung Jinghpaw ga hkum hte shamying ai mare buga mying ni, bum mying ni, hkashi hkanu mying ni nga nga ai ginlam hpe, dai shara ni hkan dasang hkawm du sagawn ai hpe galaw mat wa ai Saphkung mungdaw Pati dinggrin rapdo duwa Manam Tawng (Htoi Man) mung 2006 ning April shata, ninghtoi (25,26) hta Miwa mungdan Ruili mare “Lungri Pinkwan” shara kaw galaw mat wa ai “ 1- lang –Jinghpaw Wunpawng Ginru Ginsa Dup Ginrat Zuphpawng” hta madi madun, sanglang tsun mat wa ai. Jinghpaw ni, Sam ni gaw shanhte nga mat wa ai shara mying ni, bum mying ni, hka mying ni hpe tinang bai du pra ai shara ningnan hkan kahtap shamying mying rai nga ma ai hpe mung, mu lu nga ai. Hugawng pa na lamuga buga mying ni hte Assam-Arunachal Pradesh hkan na Jinghpaw hku shamying ai mying ni gaw n shai hkat nga ai. Dai hte maren, ga shadawn, Mali-Nmai shara na “Sha-yi” hte “Nu-yi” mying ni mung, Mali majoi (Putao lahta bum shingdu, Khakarbu Bum shingdu de (Miwa mungdan kata de) bai lwi hkrat wa ai hka yan hpe mung “Nu-yi Hka” hte “Sha-yi Hka”ngu, amying shingteng nga nga ai. Singpho gamung hpe dup ginrat nga ai re majaw, India mungdan e nga shanu ai Singpho htinggaw mying ni hpe mung tsun dan mayu n ngai.
Singpho ni na htinggaw mying ni gaw:- “Pasi ni, Pisa ni, Npyen ni, Hkahku ni, Wa Ndu ni, Manmo ni, Mahkum ni, Manjang ni, Saza ni, Maio ni, Siong ni, Nnem ni, Dumsa ni, Jahkyet ni (Sikhet ni) lahkreng ni, Nsai ni, Tayang ni, Mako ni, Lajum ni, Kaja ni, Jagun ni, Labram ni, Nden ni, Urang ni, Lagen ni, Lashu ni, Kaju ni, Ngalang ni, Kumshen ni, Jum ni, Kamu ni, Woisu ni, Manhtat ni, Tung-yang ni, Kumgyi ni, Nhkung ni, Ningkawp ni, Npawp ni, Shapau ni, Machye ni, Hkadung ni, Wahkyet ni, Hkalen ni, Manje ni, Shapawn ni, Ndin ni, Tingwa ni, Ang ni, Kumba ni, Amun ni, Nlung ni, Mali ni, Dabaw ni, Kyang ni, Nding ni, Shareng Hkyet ni, Nbawn ni, Nnau ni, Kumgu ni, Hprup ni, Lagai ni, Shan Hkyet ni, Marip ni, Nhpum ni, Lazum ni, Ning-ru ni, Manau ni, Tangai ni, Maw ni, Lagum ni, Nawng-gru ni, Ningda ni, Gudung ni, Ulup ni, Ningkhee ni, Samon ni, Dumai ni, Fung Inn ni (Hpung-ing ni), Wahkum ni, Nhtem ni, Ngasu ni, Sikhang ni, Nangbu ni, Nhtu ni, Ning-ri ni, Nhpeng ni, Shingdu ni, Dili ni, Kherem ni, Moko ni, Morang ni, Lahtaw ni, Manam ni, Nchyaw ni, Nsa ni, Munglang ni, Nbawng ni, Madoi ni, Punghkum ni, Singnien ni, Saiko ni, Ahring ni, Hokap ni, Kumjoi ni, Myijawng ni, Sabaw ni, Dabawn ni, Lamawng ni, Kayang ni, Hkanam ni, Lagang ni, Chyanam ni, Wong ni,….” rai nga ma ai.
India hta “Shapawng Yawng Manau Poi” hpe gaw shaning shagu February shata (14) hta galaw nhtawm, dai ninghtoi hpe Arunachal Pradesh kaw gaw mungdaw daru magam bungli gawk hkringpat ninghtoi (Gazetted holiday) hku masat tawn ma ai. Ndai shapawng yawng Manau Poi hpe gaw India hta, shawng ningnan lang hpe 1985 ning kaw, Arunachal-Changlang Dist.-Tayun Hkawng –Miao na “ Singpho Yauth Organization” ngu ai “Singhpo Ramma Hpung” ni woi galaw wa ai, rai nga ma ai. 1985 ning hta na “Singpho Youth Organization” ramma ningbaw gaw Slg. Pasi Jau lai (B.A.LL.B, Advocate) wa rai nga ai. Ndai shapawng yawng manau poi byin wa na matu, rupawt kaba hku nna woi zinlum, woi sharin, Jinghpaw laika woi sharin, htunghking mingli woi sharin, woi jahpra sanglang ai wa gaw “Sara kaba Lazum Brang” rai nga ai. Singpho ni Sr.kb. lazum Brang hpe grai chyeju dum ma ai. Singpho ni Sr.Kb lazum Brang hpe chyeju dum ai hku nna, lamuga htingra jaw, dum nta hpe chyawm galaw ya, Singpho shayi sha langai hpe hkap jaw hkra rai sai. Sr.Kb. Lazum Brang hpe hkap ap jaw ai num kasha gaw “Tenghkawng Nhpum Ga” na grai tsawm ai “Ndup kasha” rai nga ai. Raitim, hpang jahtum de, Sr.Kb. Lazum Brang gaw Hupin –Namawn buga de bai wa mat sai. Shi gaw ga myu hpan (10) jan chye da ai wa re. “Shapawng Yawng Mnau Poi” shangai shaprat dat ai hta, Singpho Buddha jau hpungkyi Rev. Narinda Bhikkhu Wannasna (Punghkum kasha, Dibong jawng dung jau hpungkyi) mung lawm nga ai. Singpho htunghking Laili laika, Singpho rawtjat galu kaba ginlam shagu hta Saiko Jau”(Maio jawng dung hpungkyi) mung lawm nga ai. New Delhi na “ All India Radio, (AIR)” hta Sinhalee amyu ga (Srilanka) hku nsen shapoi galaw nga ai Singpho hpungkyi Rev. Panasra Singpho (Urang Jau –Chyang Maja kasha) wa mung ningbaw kaba Maran Brang Seng, New Delhi kaw du nga ten 1990-91 ning hta “ Shanglawt hpyenla” galaw mayu ai nga nna hpyi tsun pru wa sai. Ndai Urang jau Panasra Singpho wa mahtang ga hpan myu 20 hkawt lu tsun shaga ai wa re. 1985 ning hta shapawng yawng manau Poi hpe Miao kaw galaw hpang wa nhtawm, 1999 ning hta gaw Arunachal Pradesh Mungdaw Bor Dumsa Ga kaw bai galaw ai. 1985 ning kaw nna shaning shagu Sapawng Yawng manau Poi hpe matut manoi galaw mat ma ai. 2000 AD hta gaw, Shapawng Yawng Manau Poi hpe Assam- Tinsukia Dist. – Margherita kaw bai galaw ai. Dai ning 2007 February 13, 14, 15 hta gaw Arunachal Pradesh (Changlang Dist. – Tayun Sub. Drv., Tayun Hkawng ) na “Nnau Ga (Innao Ga)” hta hkik hkam ai byilat-ga nlung manau shadung shadaw kaba the India kaw, shawng ningnan lang hku, wuwu didi, hkum hkum rara, makyit sumdun ngang ngang kang kang shoi-gumbat let, awngdang ai hte galaw la lu masai.
Shapawng Yawng manau Poi kaba hte rau, shaning shagu “Sha Pawng Yawng India Souvenir” Laikabuk magazine mung shpraw nga ma ai. 2008 ning February .(14) ya, (24 th lang) na “Singpho Shapawng Yawng Manau” hpe gaw Tarung Hkawng (Assam-Jarhat Dist.) de, myit hkrum sha-ang da ma ai. 25 th lang (2009 February. (14)) na “ shapawng yawng Manau hpawng hpe gaw “25 ning Jubilee Shapawng Yawng Manau Hpawng kaba” laksan hku nna, Bor Dumsa Mare (Arunachal-pradesh) kaw galaw na myithkrum dawdan da ma ai. 23th lang, India-Singhpo Shapawng Yawng Manau shadung shadaw ningpawt ninghpang lagaw ni hpe lamu ga kata de pe (9) jun bang da ai zawn, Singpho ni na shawang salum masin ni mung htunghking hte laili laika ni hta sung jun ngang kang nga ma ai.
Sumla ni
Jinghpaw Minister C.C. Singpho Manau wang Ningnan hpe hpaw
dat nga yang.(23 lang, Shapawng Yawng Manau, 2007,Feb.)
Manau nau hpang wa nga yang
Shapawng Yawng Manau nau nga yang
Shapawng Yawng Manau nau nga yang
23 lang, Shapawng Yawng Manau Hpawng hta shang lawm ai Shara shagu de na chyaawm-tari ninghkring kaba ni
Du sa ai manam ni hpe ndai zawn htunghking shat magun lit hte hkap tau la ma ai. (23, Shapawng Yawng Manau)
K.I.O datkasa hpe mung ndai zawn htunghking Shat magunlit hte hkap tau la
Shapawng Yawng Manau Poi. (1995)
Langai langai na Shapawng Yawng Manau Poi Committe malawm ni. (1985)
British Daru-magam prat hta, Jinghpaw ni hpe woi galaw ya ai Manau Poi
Dayun Hka kau, Pisa Ga Bum ni hte Jinghpaw ga ginra, India.
Maran Brang Di. (M.A Hist., Dehli University)
( hugawngkachin.blogspot.com kawn hta garan nngai )
Posted by myu shadan at 7:30 PM
Labels: labau
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Wunpong Hka nan go ni wa sana,
lawu na mabyin ni hpe sawn yu ga...
1.An hte a Awng padang Yehowa Karai Kasang, Karai a Mying ning sang hte Majan baw sai.
2. Dai ni na ten KIO/KIA hpe Madi shadaw ai lam gaw tsaw dik sai,
3.Mung shawa yawng ngu na ram KIO/KIA hpe madi shadaw sai.
4.Naw ku hpung ,uhpung uhpawng yawng ngu na ram madi shadaw sai.
5. Amyu Bawsang hpu nau myu lakung 6 hte Kachin state nga yawng nga pra
law malawng mung myit hkrum madi shadaw sai.
6.Maigan mungdan nga Wunpong sha ni yawng mung KIO/KIA hpe madi shadaw ai,
7.Mai gan nga myu sha uhpung uhpawng, ,KNO,mung masa party ni yawng KIO/KIA hpe
madi shadaw ai,
8.Hpu nau Myen mung nga (taiyintar ) myu bawsang law malawng mung ,Hpyen masa,Mungmasa hku nna KIO/KIA hpe madishadaw ai,
9.Mungkan hta supper power lu ai mungdan USA zawn re mungdan kaba ni pyi KIO/KIA hpe masat masa galaw ya sai,rebel ,kasu kabrawng hpung ngu ai kawn shaw kau sai.
10.Myen mung masa party kaba NLD hte Myen Jawng ma ni mung KIO/KIA a federal mung hkawm hte seng ai hpe madi shadaw ai.yaten na mabyin Ndai zawn madi shadaw lawm nga ai hpe ntsa lam mu lu nga ai re.
yawng hpe gum hpawn nna bai sawn dinglik yu yang KIO/KIA gaw asuya langai rai taw sai hpe mu lu nga ai.
Dai ni dip up chyinglau sha nga ai myen hpyen asuya gaw gadai pyi n madi shadaw ai asuya re.rai tim shi laknak hte up hkang sha nga ai sha re.
Ndai tsadan asuya hpe langdat ganawng gumpye shapyen kau na matu ,,Yawng rau n gun dating let n gun kaba hte kanawng galau kau ga law..
Shaloi she an nau ni Ra ai Wunpawng Hka nan de du sana.....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
时间:2018-02-12 09:36:01 来源:德宏团结报
Shata 2 pro 5 ya shana de, mung masa bongban rapdo Sakhkung mungdo ningdo 12 nambat 1 lang zuphpong nambat 2 lang hkum ra zuphpong hpo hpong dat nna, agap ningnan na mung masa bongban rapdo woi on ningbo lata shapro dat sai. Hong Li Yin go mung masa bongban rapdo Sakhkung mungdo ningdo 12 salang rapdo tingnyang up rai sai, Kon Go Jau, Chyu Hkyi, Li Chon, Yang Sin, Jau Hai Wui, Yang Yen ni go mung masa bongban rapdo tingnyang up ningtau rai sai, Yang Hung go chyare du rai sai. Zuphpong hta Tau Chin Wui re masha marai 47 ni go mung masa bongban rapdo Sakhkung mungdo ningdo 12 salang rapdo salang rai sai.
Mungdo pati rapdo mu madu, Shuili mungdan ahkyak majen je hpaga lam hpo chyam shara jak mu rapdo mu madu, gon lajang rapdo mu madu Wang Gyin Hkyang, mungdo pati rapdo mu madu ningtau, mungdo ningdo 14 mungchying sha asuya mungdo up Wui Kang, mungdo ningdo 14 mungchying sha gasa zuphpong gaba dinggrin salang rapdo mu madu Hpan Yau Hpyin re ni tingnyang up pinra nambat langai lahkum yan hta sa du dung ma ai.
Zuphpong gaba woi tingnyang up Hong Li Yin, Kon Go Jau, Chyu Hkyi, Li Chon, Yang Sin, Jau Hai Wui, Yang Yen, Yang Hung ni ningnyang up pinra shong yan lahkum hta sa du dung ma ai.
Hong Li Yin zuphpong gaba aju jum u ai.
Ndai lang na zuphpong gaba hta masha marai 278 sa du ra ai rai yang, hkrak sa du ai masha go marai 266 rai nna, ubadi hta dodan ai masha jahpan hte kai nga ai.
Zuphpong hta mungdo mung masa bongban rapdo ningdo 12 nambat 1 zuphpong ra lata ladat hti dan nna, ra lata lakmat jep ningbo masha, ra lata lakmat jep masha jahpan hpe jom myit hkrum da sai. Mu htam masha ni ra lata lakmat bang sumpu jep yu ai hpang, zuphpong gaba hta mung masa bongban rapdo Sakhkung mungdo ningdo 12 salang rapdo tinyang up, tingnyang up ningtau, chyare du hte salang rapdo dinggrin mu gun lasang ni hpe ra lata la sai.


text:
NAW GU KAW DUNG (38) HTE MHH NI JAWM GAP
Labels: Jinghpaw Mung Shiga
4 comments:
- Jatawng Naw said...
-
Grai na n gun lu ai. Karai Kasang chyeju hpe shakawn ai hte Dung (38) na Na KIA hpunau ni hte Tsawra ai MHH ni yawng hpe shagrau dat ai law.
Matut nna Anhte Pawngyawng myu sha ni Karai Kasang bausin lam woi ya ai chyeju hte sha "mung masa lam, hpyen masa lam, hpaji lam , sut masa lam hte myusha ni myithkrum kahkyin kumdin rawtjat galu kaba lam ni yawng" hta padang dip la ga law.
- June 19, 2012 at 12:55 PM
- hkunman said...
-
MYEN TSADAN, hpe Majan gasat ai hte, YESU HKRISTU HTE YEHOWA GOD.A- MYING NING SANG HPE MUNG KAN de sak se hkam shadan shaleng ga, dai majaw,DAI YESU HKRISTU A- MYING NING SANG HPE MUNG KAN TING NA HKRA, CHYE HKRA, MARAWT JA HTAU N-NA GAP TIK TIK hkum ja hkring mu.........,
- June 19, 2012 at 1:10 PM
- Anonymous said...
-
umm...karai wa garum ai mung re ..myutsaw ni mung grai shagau gying ai..
- June 19, 2012 at 7:00 PM
- Tsaw nhkru said...
-
Myu tsaw share ning hkring ni e hkungga jaw ai law grai puba na re grai matsan dum la ai na hte hpe Karai Kasang bau sin awng dang lam HKAT de padang dip la lu mu ga akyu hpyi myuit dum let
- June 21, 2012 at 1:03 AM


text:
1-Mung masa bawngban ai.
Mung masa bawngban sa wa na hpe mung ngai hku na ndai hku dinglun maram yu lai wa sai re, shawng lang anhte bawngban yu ra ai, shaloi she myen asuya a manaw hte mahkyen hpe mungkan hte mung shawa gaw asan pra mu chye wa lu nna myen gaw kade ram manai makai masu magaw nga ai hpe mungkan de grau grau htawng madun wa lu na re hte kaja ai mahkyen nga ai, n'nga ai hpe yawng asan pra grau chye lu na re zawn grai n'bawngban ai ten hte bawngban ai hpang na mabyin hpe ta tut grau maram mu chye wa lu na re ngu mu ai.
2-Bawngban n ra sai.
Moi mung lang hte lang bawngban yu sai, myen a masa mahkyen masing gaw laklai wa ai lam n'nga ai hta n'ga grau pyi she hpyen masa shaja wa ai, grau she wa nyem roi galaw wa ai, mung masa bawngban na tara shang rapdaw nga jang bawngban na re nga maw lanyet shaw wa sai ya rapdaw nga sai kara kaw ta? Myen hpe mai kam na, ya dai ni annau ni myit galu galang hte masu ai myu re chye nga tim n'ju ndawng ai myit hpe shingdu tawn kau nna, bawnu salum pusin kan nrut nra ni hta n'kaja ai chye nga ninglen manam tim sharai shading ai myit, hkristan myit jasat hte manam puk na hkyen wa saga ai, rai yang annau ni hpe dang sha ai myu re, u shoi kya ai myu re nga sawn shadu nna grau pyi she sat shamyit wa ai lu lawm ai lam shinggyin ahkaw ahkang n'yu ai, grau she zingrut htu wa nga sai. Kara kaw ta mung masa bawngban na mahkyen, dai manaw sha naw shapraw dat ai hte akawng amyin wa garang nna grau she dakak nga sai.
Bawngban yu nna shaning galu maran yu wa saga ai, ya dai ni hkyak hkyak mung bawng yu sai byin mung byin hkrum hkra yu saga ai. Dai majaw myen asuya hku nna kaja nan hpyen masa shayawm nna myit san seng lam teng nga ai shanhte hku nna bawngban shaga wa yang pyi lapran Slg tai ya na maigan rapdaw langai kaw na n'lawm yang gaw kade lang mi bawng tim lachyum pru na nre. Rapdaw gaw mung masa bawngban ga nga tim hpyen dap kaw na gaw gasat tik tik rai nga ai gaw lahkawng pawng tim langai sha re lachyum pru nga ai, rapdaw hte hpyen dap gaw hkum shan langai zawn rai nga ai, hpa majaw nga yang hpyen hpyi galai tawn ai hpyen du ni hte gawda ai rapdaw re. Ya hkyak hkyak shaning 60 jan kalang mung simsa lam n'la ga yu ai hpu nau Kayin (KNU) ni hte simsa lam la lu ai gaw mungkan hpe htawngdan na myen a mung masa amyat kaba re zawn annau ni hpe gasu kabrawng hpung re nga grau nna madi madun na n'gun manaw rai nga malu ai. Kade ram kaja lu na ta? KNU yu ni kade ram hkam jan lu na kun? Maram yu ga.
Madu a myit ra ahkaw ahkang dawdan mahkret pa gaw tinang a matu ahkyak dik ai zawn myu sha yawng a matu mung ahkyak dik ai re, hpa majaw tinang myu hpe sat sharu shamyit nga ai ni a matu naw galaw ya mayu nga myit ta? Sutgan yawng ginlut hkrum nna matsan mayan jamjau jamhkaw byin nga ai tinang saidaw saichyen ni hpe yu nna ja ja myit yu ga, nang hpunau wa tinang myu a matu kade ram lu galaw ya lu na ta? Chye nga ninglen naw chyam yu na kun? Na hpu dik ai ten hpe dai zawn re kaw jai lang kau na sai kun?
Rai sa hpu nauwa rapdaw kaw U HKA hpung kaba hta nang hpunau wa U TAWNG tai nna gade ram shatsawm jahtap sharai shading lu na ta? [Tara n-lang ai ni a bawng ai hku hta n-hkawm, Yu bak kap ai ni a lam e n'tsap, Jahpoi ai ni a hpawng hta n-dung lawm ai sha. 1Shak 1:1] ndai Chyum mungga hpe nang hpu nau wa alang lang hti yu sawn yu na nit dai. Nang bang dat ai na manu dan dik ai ahkaw ahkang pa gaw chyasam ni bungli kaw arang bang dat yang nang kade amyat lu na ta? Madu myu sha ni yup n'pyaw, sha n'mu, nga shara garen rai n'ji nmu, jam jau hkrum nna hkrap myipwi pru yawn madai nga ai ten hte madu saidaw sai chye ni asak law law ap nawng nna majan pa hta saihka galwi nga ai, mare kahtawng law law nat hkrum nga ai, roirip hkrum nga ga ai le. Dai hpe hpa hte shatai nna myit jasat na ta? Jaw sai kun?
Moi shawng de Shanglawt ningnan hpang ai ten kaw na ga sadi la sai hte maren Karai mung chye sai masha mung chye sai hte maren Awmdawm Shanglawt sha n'lu dingsa gasat na nga nna ga shaka tawn da nna dai ni du gasat rawt malan sa wa saga ai dai hpe dai ni shadik shatup ra ai. Karai Kasang hpe sadi n'hpyen ga, kaji kawoi ni hpe sadi dung ga, myu a matu du baw law law hte hkala n'ba hkrum nna hkum hkrang law law sak jaw ai ni hte jam jau law law arang bang nga sai hpe dum nna langai sha ngam tim gasat ga. Garan saga. Mungkan mungdan law law mung dai hpe myit mada nga ai re.
Shanglawt sha nlu dingsa gasat ga.
Baren Numraw


text:
Moi shawng de shing gyim masha ni Mam ngu ai grai nchye hkai sha ai ten hta Lahkru, Laja si, Lagum si, Lamai si ni di sha nna sak hkrung nga lai wa masai, Dai ten hta hkru-nang Ningbau yan Hkru-nang shingjau ngu ai shadang la sha yan nau nga ma ai, shan gaw mahtum mahta numsawn ga de sa sa rai ma ai. Shan nau hpe shing gyim masha ni gaw mahtum mahta ga de mam sa hpyi shangun dat ai shaloi mahtum mahta ni gaw mam kawp nlawm ai n-gu hte hpyi nkap ai Wulai hpe jaw dat ai, dai n-gu hte Wulai hpe majoi shingra yi hkyen nna hkai sha ma ai, wulai hpe gaw yi shing nawm hkan hkai da ai, hkai da ai n-gu tum hpe lai wa lai sa masha ni maret di sha sha di ma ai.
Ubyit, Utsa, Uhkring, Hkai ke, Uhka, Wa du, Wa tsa ni mung sa di sha sha re ai, dai ten kaw nna dai ni du hkra U-byit, U-tsa, U hkring, U-hka hte yu ni gaw n-gu tum sha man mat ai mam kawp hpe shawng, hkraw kau nna she n- gu tum hpe sha chye mat ai re nga nna chye lu ai.
Wulai ni hpe mung kawp hte hpyi nkap ai re majaw, Wadu Watsa ni ashep sha ya ai, dai ten Wadu, Watsa, ubyit, utsa, uhkring, hkaike, uhka ni kam mara majoi mi sha shatsang ya ya di ai, n-gu tum ni hte wulai ni gaw nli htum ma mat wa magang sai majaw hkam sharang n-lu wa masai, dai ten hta hkru du yan la mung, sa du hkawm hkawm rai ma ai, dai yan la gaw nan hte kadai a n-gu tum rai myit ta ngu san yu yang, anhte gaw shinggyim masha ni hte hkrunang ningbau yan, hkrunang shingjau yan a n-gu tum rai ga ai nga nna tsun ma ai.
N-gu tum ni mung, nan kadai rai myit ta ngu san mu yang, langai mi tsun ai gaw ngai gaw, sut ring, sut chying rai nngai, bai langai mi tsun ai gaw Ngai gaw sut su hpung, sut htung rai nngai, ngu htan wu ai, dai hkru du yan la gaw nanhte hpe ubyit, utsa, uhkring, uhka , hkai ke ni hte nam na wadu, watsa ni mung sha, nhprang masha ni mung maret di sha, shing gyim masha ni mung sha, grai jam jau nga yak myit dai, nanhte hpe an makoi garum made ga ngu tsun nhtawm, hkru du yan la gaw shan a n-gup lamu de mada masu let n-gu tum ni hpe maret sha bang bang di mu ai, dai lam hpe n-gu tum ni chye mat ai hte myit htum mat nna mahtum mahta numsawn ga de hpawng mat wa masai.
N-gu tum ni hte wu lai ni mahtum mahta numsawn ga de bai nhtang hprawng mat wa ma yang shing gyim masha ni gaw hku hku hpang gara kaw si hkrum nna grai nga yak jam jau wa ma ai, nam na wadu, watsa, ubyit, utsa, uhkring, uhka, hkaike, hte yu ni mung n-gu tum nnga wa ai majaw kawsi hpang gara let ruyak jam jau hkrum hkra wa ma ai, Dai hpang N-gu tum ni gaw mahtum mahta numsawn ga de bai nhtang hprawng lung wa ma yang, hkrun lam e nhkring ai sha kalang lata mahtum mahta numsawn ga de du pru wa ai n-gu hpe nat mam ngu dai ni du hkra shamying la ma ai, shagawng bum lang de hprawng makoi nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe dai ten kaw nna ya ten du hkra bum lang mam ngu tsun shamying la ma ai, Shalung hpun ndung de makoi nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe mung dai ni du hkra shalung mam ngu tsun shamying la ma ai, Ri hpun kaw makoi nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe Ri kawp mam ngu, tsun shamying la ma ai, sum lang hpun ndung de hprawng nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe gaw sum lang Nneng mam ngu ( or) Nbaw mam ngu tsun shamying ma ai, zai bru jang de makoi nna lawt pru wa ai mam hpe kum tsai mam ngu shamying la ma ai. Kawa kahtan ni hta makoi nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe kahtan mam ngu dai ni du hkra shing teng amying grin nga sai rai nga ai.
Nu Wa ni, Langa Nga kawng hkan matep makoi nna lawt pru wa ai n-gu tum hpe gaw, Langa ka nhkyeng mam ngu tsun shamying la ai hte shing teng amying grin wa ai nga ai, Hpung nawn, Hpung yang shagu tu nga ma ai majaw nawng na mam ngu tsun shamying la ma ai, dai hpe ja li mam ngu tsun shamying ai, mam amyo law law nga ai hta ndai mam amyo ni hpe labau shang hku nna joiwa dum sa ni tsun hkai shajang ma ai. Bai n-gun tum hte Wulai ni mahtum mahta num sawn de bai nhtang hprawng lung wa ma yang, mahtum mahta ni gaw hpa rai hprawng lung wa ai lam hpe san yu mu ai, Wulai hte n-gu ni htai ai gaw shing gyim masha ni anhte hpe shat di nna mung sha, shat mai shatai nna mung sha re hta n-ga, Nam na Wadu, Watsa, yu, U ni mung majoi maret di sha, lam e lai hkawm ai nhprang masha ni mung majoi mi maret di sha re majaw ndang hkam wa ai hte nli mung htum mat wa na zawn re majaw hprawng lung wa ga ai nga nna tsun wa ma ai.
N-gu tum hte Wu lai ni mahtum mahta numsawn de bai nhtang hprawng mat ai majaw shinggyim masha ni, grai yak jam jau hku hku kawsi hpang gara hkrum wa nna moi na hte maren lahkru, laja si, lagum, lamai si di sha let asak hkrung nga ra sai da, dai shaloi shinggyim masha ni hte du sat du myeng ni gaw n-gu ni hte Wulai ni hpe lung woi la na jahkrum bawng ban ma yang du sat ni kaw na kaji dik htum Ting hkring la gaw ngai lung woi la na nga lit hkam la nhtawm mahtum mahta Num sawn ga de lung sai, du ai hte shing gyim masha ni hte du sat du myeng ni kawsi hpang gara hkrum nna si htum magang sai ngu mu ai, n-gu ni gaw dai rai yang anhte hpe shat mai a matu hte shat a matu gade wa garum lu na kun? Ngu san ma ai, shaloi ting hkring la gaw laning mi hta ngai sha marai 3,3, garum lu na re ngu u ai, N-gu ni gaw dai hte sha gaw kaning ndi na re anhte hpe shat mung shatai shat mai mung shatai du sat du myeng ni mung majoi di sha lai wa lai sa nhprang masha ni mung majoi maret di sha re ai majaw, ndang hkam lu ai nhkan yu wa lu ga ai ngu tsun mu ai, dai majaw ting hkring la gaw n-gu tum ni hte wu lai ni hpe nlu woi yu la rai nna shi hkrai sha ding hta ga de bai nhtang hkrat wa sai nga nna chye la lu nga ai.
Ya, Mahtum mahta numsawn ga de hprawng lung mat ai, N-gu tum ni hte wu lai ni hpe lung woi la na matu shakut ai mabyin labau lam bai madat yu ga.
Shing gyim masha ni hte dusat du myeng ni gaw lani hte lani grau she kawsi hpang gara hkrum hkra wa ma yang, katsu chyahkan, hte Nga ni gaw n-gu ni hte Wulai ni hpe nwa woi la lu yang nmai na re, anhte bai wa woi yu na, nga nna mahtum mahta num sawn de Nga loi, Nga hpaw, Gum ra ni hte du lung wa ma ai.
N-gu ni hte wu lai ni hpe, ding hta ga de she yu wa saga, shing gyim masha ni hte dusat du myeng ni kawsi hpang gara hkrum nna, Htum wa magang nga ma ai, she yu wa saga ngu tsun mu ai. Shaloi n-gu ni mung dai rai yang shat mai a matu kade wa garum lu na Ta? ngu bai san ma ai. Dai shaloi katsu chyahkan, Nga ni gaw hka shi, hka wam hka raw shagu, hka nu hka gai Hpung naw, hpung yang shagu, anhte hkrai hpring chyat rai na ga ai, dai majaw, shat mai a matu tsang n-ra na re ngu mahtai jaw dat manu ai. Dai hta n- ga, ten ladaw ahkying du wa jang Nga di ni gaw, hkra maga na garep de sen 3, pai maga na garep de sen 3 rai, shangai na ga ai. Dai majaw shat mai a matu, hpa mung myit hkum tsang sa, anhte yawng jawm garum na ga ai, she yu wa saga ngu tsun mu ai. N-gu ni gaw katsu chyahkan, Nga ni a ga na ai hte n-gun lu nna, ding hta ga de hkan yu wa na myit hkrum masai rai nga ai.
Nu Wa ni, N-gu ni gaw katsu chyahkan, Nga ni a ga na ai hte n-gun lu nna, ding hta ga de hkan yu wa na myit hkrum masai hte maren yu wa masai. Shaloi N-gu ni hte Wulai ni hpe mahtum mahta ni bai tsun ai gaw ya nanhte masha shajing nga manu, shawng na zawn kam mara rai nna N-di sha lu u-ga matu, n-gu hta mung kawp shakap dat ya na re, Wu lai ni hpe mung Tsap, Wadu watsa ni majoi ashep sha ai lam kaw na lawt lu na matu, kawp hte hpyi shakap dat ya na, ngu tsun let n-gu ni hpe mung kawp shakap ya, Wulai ni hpe mung kawp hte hpyi shakap dat ya rai nna N-gu hte wu lai ni hpe garum dat ya ai sha n-ga, n-gu ni hpe mung ding hta ga de bai yu wa ai ten hta n-gu ni hpe makawp garum na matu, kaga nai mam, hkai nmai ni hpe mung graum dat ya ma ai, n-gu ni hpe makawp shakap dat ya ai majaw n-gu n-ngu ai sha mam ngu shamying galai ya mu ai.
Mam hpe makawp maga garum na matu shing nawm de hkai ai baw wa sani bau hte makawp ya na re, ngu tsun mu ai, dai ten kaw nna dai ni du hkra chyurum jing hpaw w,p myo sha ni, mam hpe makawp maga ai hku nna yi shingnawm grup grup wa sani bau hkai chye nga ga ai, bai yi yang hkan hkai mai ai baw shagyi, ya gyi, la tsan, wa langu nai ding nai wang, kahkum kum gyin, lasi shapre, majap shaba ni, n’gawng hkai nu, nhkrun nai amyo myo, naw gyawn, hka tan, naw kyu, naw yang si hte shanam shing lim shing tawn pan, shaban amyo hkum hkra mam ni hpe makawp maga na matu yaw shada nna mahtu mahta ni bai jaw dat mu ai.
Nam na wa du watsa ni hpe makawp maga na matu Nam de tu ai baw Ning nam, Nai yu, Nai n-byeng, Nai ning Un, Nai sum lang myo hkum hkra hpe mung mahtum mahta ni bai kahtap jaw dat ma ai, dai majaw n-gu hte wu lai ni hpe wa woi la ai katsu chyahkan ni hte Nga ni gaw grai kabu ai hte Gum ra, Nga loi, Nga hpaw ni hte htaw nna, Nga loi, Nga hpaw ni hte rau grai shakawng let dinghta ga de bai yu wa ma ai, mare de nshang ai sha, dum tawk lam hku yu wa na tsun ma yang Nga loi, Nga hpaw ni hka lu mayu ma ai majaw shing nyen mare hku lai hkrat wa ma ai du sat yam Nga ni dai ten kaw nna, hka lu chye ma ai lam chye lu ai, dai shingnyen mare na slg. wa gaw, shan hte nta makau na hka lu ai Ngaloi Nga hpaw ni ladi hpu hpu nga ai nsen hte, Gum Ra ni buk bak ai nsen na dat ai hte, nanhte N-gu ni hte wu lai ni hpe wa woi la ai gara hku rai sata? ngu san yu yang, n-gu hte wu lai hta jan nna kaga hkai nmai ni mung lu la ga ai ngu tsun dan ma ai, dai rai yang kaning nga shaman dat ma ta? Ngu bai san mu ai, Man hpun gaw Kum pyi Kum ba nhpang daram hpawng, Magwi hput ba daram jung, mam nsi gaw gum ra mai tsan daram Bung, ja hku yi hkyen sha nra ai nga nna shaman ya dat ma ai ngu tsun mu ai, shing nyen slg. wa tsun ai gaw dai gaw nau wa law na re sha mung n-mu na re nga ai da.
Mam hpun gaw Nye a magyi daram kaba nna, Mam si gaw nye a mai tsan daram kaba bung yang mai ngu nna mahtum mahta ni a shamn ga hpe hkap jahten kau U ai, dai ten kaw nna shing nyen slg. wa e mahtum mahta ni a shaman ga hkap jahten kau ya ai majaw mam hpun hte mam si ni kaji ai re nga nna dai ni du hkra chyurum jing hpaw myo sha ni kam let lik labau hkai tsun ma ai lam chye lu ai, Mi kaw nna shing nyen mare nshang ai yu hkrat wa na matu Ngaloi hte Ngahpaw ni hkraw ai rai yang gaw mahtum mahta ni shaman ya dat ai ga hpe shing nyen slg. wa jahten kau na nre, dai majaw masha langai tsun ai gaw hka, masha langai tsun ai gaw sha ngu ai jing hpaw ga malai dai shani kaw nna nga wa sai, bai nna bawng ban jahkrup da sai mungga ni hpe bai htai lai tsun shaga ai masha wa hpe shingnyen a ga jahten nga nna jing hpaw ga malai mung tsun chye ga ai, Chyurum Jing hpaw myo sha ni yawng gaw moi na matsun lik labau gawn nna ya du hkra mam minla shaga ai lam galaw chye ga ai gaw, Htoi ra yang kaw kanoi Noitsang ni jun da, shadung kabaw ni matep makai bang da, tsa chyaru bang ai kawk ni tawn da, moi shawng de n-gu hpe Ubyit U tsa ni, U hkring, hkai ke, U hka, Yu wa du wa tsa ni mung sha lai wa lasai nhprang masha ni mung maret di sha re majaw hkrit kajang hpawng bra mat ai mam minla ni hpe bai wa marit dusat ni hpe mung kanoi noi tsang hte hkam lu kau sai, hkrit nra sai ndai kanoi lahpaw hte gap sat kau sai ngu matan let, mam dan ngut ai hpang Mam dum de nawm, mam ka de shawm, dinghku de hkyawm, bai wa marit singnu mam she lai, shing gawn mam she tai marit nga nna n-baw n-neng tsa chyaru ni hte hpap la nna nta de gun wa ma ai, dum nta du wa ai hte yi de sa lawm ai ni hte dum nta masha ni hte gam garan sha ma ai.
Tsawra ai nu wa hpu nau ni ndai gaw moi prat kaw nna, dai ni du hkra jing hpaw amyo sha ni tsun hkai hkrat wa ai hte, hkan galaw nga ai mam hkai sha ai, npawt nhpang labau lam rai nga ai lam Duwa Bawm Wang Ja Yaw tang madun da ai hpe matut gam garan ya dat lu n’ngai rai.
Ka Lajang ai – Mama Rose Angeline Maran Nang Doi
RVA – Jinghpaw Nsen Shapoi Dap
Manila, Philippines


text:
Ya kahtet kamawt shingjawng nga ai lam gaw Mungkan ting a tsaw dik dat kasa, kadai rai wa na hpe daw dan ya na re.Mungkan Wunpawng Hpung, UN Ninggawn Amu Madu Kaba shara a matu, nambat langai ninggam shingjawng ai lamang hpe April 12, bat Lahkawng Ya (sinna ten) shani hpang ai hta, amu shawk masha ni gaw shawa hte UN hpung shang mungdan ni a gasan ni hpe hkam la nga sai re.
Kadai ni shingjawng ma ta?Ya ten du hkra tsaw dik UN salang shara a matu amu shawk da ai masha marai jahku nga nna, matut jat wa na sawn da ai re.
UN salang galai gachyai gun hpai ai ladat hku rai yang, ndai lang ang wa ai gaw Sinpraw Uropa Dan hte Balkans ginra na rai wa na hpe ntsa lam chye lu ai.
Tara shang ndau da sai hte maren, Slovenia mungdan a gumsan magam (hkringsa), Montenegro mung a Tau Hkringmang Daju, Macedonia mung a Maigan Matut Mahkai Hkringmang (hkringsa), Croatia mungdan a Maigan Matut Mahkai Hkringmang (hkringsa), Serb mungdan a Maigan Matut Mahkai Hkringmang (hkringsa) hte Moldova mungdan a Maigan Matut Mahkai Hkringmang (hkringsa) ni shingjawng ai hta lawm ai.
Ya UN magam dap lahkawng e amu gun nga ai, UNESCO a ningbaw Slg.jan Irina Bokova hte the U.N. Development Programme a ningbaw Slg.jan Helen Clark, yan mung lawm ai.
Nambat langai num UN Ninggawn Amu Madu Kaba rai wa na ntsa grai myit shang sha nga nna, German ningbaw Slg.jan Angela Merkel mung shang shingjawng wa na kun ngu ai lam ntsa, UN dat kasa ni tsun garu nga ai re.
Ninggawn Amu Madu Kaba a amu hpa ta?Ninggawn Amu Madu Kaba a magam lit hta rung amu gun masha hkying lam hpe woi awn na lit, magam dap ni a chyam tari lit, matsan ai hte myit ru myit tsang n nga hkra galaw na lit hte mungkan simsa gaw gap na lit ni re. Raitim hpyendap hte seng ai lam n lawm ai.
Madung hku nna Ninggawn Amu Madu Kaba gaw mungdan-15 lawm ai UN Shimlam Kongsi a matsun hpe hkan galaw ra ai re. Ga shadawn, mungdan langai ngai kaw simsa lam bungli galaw na matsun wa yang dai bungli lit la ra ai.
Dai re majaw Ninggawn Amu Madu Kaba gaw ‘dinghta Sara Byin’ she re nga, masha law law tsun nga ma ai. Ndai amu a matu akyu hpyi ya ai hpe hkalum nga ai re.
Amu bungli ladaw?Labau hta manga ning ladaw bai kahtap ai hpe mu lu ai. Ladaw langai hpe sanit ning du hkra jat na matu mungdan nkau tsun nga ai re. Hpa majaw nga yang, Ninggawn Amu Madu Kaba hku nna ta tut masha lata san ai Shimlam Kongsi kaw myiman tam chye ai hpe koi yen lu na matu re.
Slg. Kofi Annan a hkang galai, ya na UN Ninggawn Amu Madu Kaba Slg. Ban Ki-moon gaw ningdaw lahkawng lang hku galaw nga ai re. Myen mung na Slg. U Thant mung ningdaw lahkawng lang hku nna 1961-1971 ladaw gun hpai wa sai. Raitim, Slg. Boutros Boutros-Ghali a lahkawng lang ningdaw hpe American hkum pat kau yu sai re.
Lung wa na UN ningbaw hpa galaw ra na?Masha lata hpang ai nhtoi shani, lung wa na ningbaw wa gaw mungkan mabyin masa lam ni hta share ninghkrin kaba tai lu na jin jin rai nga ai kun ngu ai hpe UN malawm mungdan ni myit na ma ai. Sinpraw Ga-ang Ginra hta simsa lam hpe gara hku awngdang hkra galaw na, Uropa Dan kata jahten sharun (terrorism) lam gara hku shazim na, ngu ai ga san ni hkrum katut wa na re.
Bai, lung wa UN Ninggawn Amu Madu Kaba gaw tinang UN Simsa Lam Gawn Hkang Dap ni a Africa kawn Haiti du, tara rung e mara shagun hkrum ai n htap htuk ai hkum shan roirip ai manghkang ni hte seng nna mung hparan ra na rai nga ai.
Me hpe galoi ten, gara ladat hku jaw na?UN Shimlam Kongsi hta marai langai hpe lata nna, mungdan 193 shanglawm ai UN Hkrumra Zuphpawng de tang shawng na re. Dai zuphpawng e shawa me hku n re sha, yawng myit hkrum lata ai ladat hpe galoi mung galaw nga ai re. Kongsi hta dinggrin malawm mungdan manga gaw veto manat tawn ai re. Dai re majaw, lata da ai masha shanhte n ra jang, n mai byin sai.
Kongsi gaw chyinghka pat zuphpawng hpawng nna ‘myit manaw me (straw vote)’ hta ai lam galaw wa na re. Amu atsawm n lu galaw na re majaw n hkap la ai masha ni hpe kumla lama ma hku chye shangun na re. Shimlam Kongsi gaw du na September e masha lata na masa nga nna October e ndau na maram tawn ai re. Dai lata san ai UN ningbaw n’nan a amu gun ladaw gaw January praw 1, 2017 hta hpang na re.
Dai ning hpa baw laklai na?Kongsi dat kasa ni tsun ai gaw, hpang na UN Ninggawn Amu Madu Kaba kadai mai byin ai hpe shanhte kata myit hkrum myit ra hte shatsam mayu ai, nga ai. Dai ning laklai ai lam gaw, grau kaba wa ai UN Hkrumra Zuphpawng gaw ndai masha lata san ai mahkrun e grau kaba ai madang hku shanglawm lu na hpyi da ai re. Lung wa na UN Ninggawn Amu Madu Kaba kadai rai nga hpe, lagawn hpa n-gun kaba ai mungdan nkau sha, gawk langai kaw dawdan lata san ai ladat ntsa mungdan law law ni ga san san nga sai re.
Matsing: Richard Roth CNN (New York) a tang madun ai hpe bai jat tang madun ai.
Popular
Latest
- KIO Ndau Shabra Laika, August 30 2010 (KNG TV) 31 Jan 2014
- ‘Mung Shawa Asuya’ kaw nna Hpakan Lungseng Maw pat hkum (Shiga) 6 Jan 2016
- “Jinghpaw mungdaw gaw Myen hte Miwa a roi rip hkrum nga”: Benedict Rogers (San Htai) 2 Dec 2010
- “Jinghpaw ni mungdan shamat kau hkyen sai”: Amerikan sumla dep shi htawn Ryan Libre hte KNG san-htai (San Htai) 19 May 2010
- 17 lang na Nhkum Hpunau ni a Manau Poi - 2010 (Ndau Laika) 7 Apr 2010


text:
Chyum Mungga Daw (1) Hpaji Byeng-ya 11: 22 – 12:2
Ya hti na gaw, Hpaji Byeng-ya Laika hta na rai nga ai.
Madu e, mungkan ting gaw Na aman e kaji htum ai joi si hte, ga ntsa de hkrat ai mari nsi langai mi zawn rai nga ai. Rai timung, Nang gaw mahkra dang chye ai Madu rai nga ndai majaw, yawng mayawng hpe matsan dum chye nna, shut hpyit ai ni myit malai lu hkra, shanhte a mara hpe n matsing da ndai.
Rai sa, Madu e, nga yawng nga pra hpe Nang tsaw ra nna, hpan tawn da ai arai mahkra hta na, Nang n dawng n yawt ai baw hpa mung n nga ai. Hpa majaw nga yang, arai lama mi hpe Nang n dawng n yawt ai rai yang gaw, dai hpe n galaw tawn da na ndai. Nang Madu n ra yang gaw, hpan da ai baw lama mi kaning rai nga lu na i? Madu lanu lahku ya ai n nga yang gaw, gara hku grin lu na i?
Asak hkrung ai ni hpe tsawra ai Madu e, yawng mayawng hte gaw Na a hkrai rai nga ai majaw, shanhte hpe matsan dum chye nga ndai. Dai re ai majaw, shut hpyit ai ni hpe Nang angwi sha sharin achyin ya nna, shanhte hpe shadum jahprang let, gara hku shut ai lam shanhte hpe madun dan nga ndai. Shing rai, n hkru n kaja ai lam hpe shanhte koi kau lu nna, Nang Madu hpe kamhpa lu na ma ai.
Ya hti ai gaw, Karai Kasang a Mungga rai nga ai.
Chyum Mungga Daw (2) 2Htesaloni 1:11 – 2:2
Ya hti na gaw, Htesaloni masha ni hpang de, San Pawlu shangun dat ai Laika Lahkawng hta na rai nga ai.
Nanhte hpe shaga la ai chyeju hte maren ging dan ai hku hkan galaw lu hkra, anhte a Karai Kasang gaw nanhte hpe shadaw shangang ya u ga; mai kaja ai amu galaw na mayu ai myit shagu hpe mung, Karai Kasang Shi a n-gun atsam hte shadik ya nna, makam masham a jaw e nanhte galaw nga ai magam bungli shagu hpe Shi jahkum shatsup ya u ga, ngu nna, nanhte a matu mara anhte tut nawng e akyu a hpyi nga ga ai. Hpa majaw nga yang, anhte a Madu Karai Kasang hte Madu Yesu Hkristu a mying ningsang gaw nanhte hta e shagrau ai hkrum lu na hte, nanhte mung shi hta e shagrau ai hkrum lu na myit dai.
Hpu nau ni e, ya anhte a Madu Yesu Hkristu bai du sa na hte, anhte Shi hte rau zup hpawng nga na lam hpe myit yu ga. Madu Yesu a Shani gaw ni magang wa ra ai, nga nna, masha ni tak tsun ai ga hte, tsun shamawng ai ga a majaw mung, anhte shagun dat ai laika zawn san ai laika hta ka da ai majaw mung, myit masin kahpra nna n dum n dam hkum rai myit.
Ya hti ai gaw, Karai Kasang a Mungga rai nga ai.
Kabu Gara Shiga Luka 19: 1-10
Ya hti na gaw, Luka a Laika hta na Madu a Kabu Gara Shiga rai nga ai.
Yesu gaw Yerihku mare de shang nna, mare ka-ang hku lai sa wa ai. Ya Zake mying kang hta ai agyi langai mi nga ai: dai wa gaw sut su ai wa rai nga ai. Yesu gaw kaning san ai wa re ai hpe grai mu mayu timung, masha u-nawng kaba nga ai hte, shi gaw hkum gadun ai majaw, n mu lu wu ai. Dai rai nna Madu hpe mu lu hkra, shi shawng de gat sa nhtawm, Yesu lai sa wa na ra ai lam makau na lakum hpun hta lung dung nga ai.
Dai de du yang Yesu shi hpe mada ya nna, Zake e, alawan yu wa rit; dai ni ngai na a nta e rai na nngai, ngu nna shi hpe tsun wu ai. Shaloi shi alawan yu wa nna, kabu gara ai hte Yesu hpe hkap hkalum la wu ai. Nga manga ni gaw dai hpe mu jang, Yesu gaw mara kap ai wa langai mi kaw shang manam sai, nga nna aput angun nga ma ai. Zake chyawm gaw rawt tsap nna, Madu e, nye a sut rai ka-ang hkup ngai matsan mayan ni hpe garan jaw na we ai; langai ngai hpe mawp sha kau ai rai yang gaw, htam mali ngai bai wa na nngai, ngu nna Madu hpe tsun wu ai.
Shaloi Yesu gaw, Daini ndai nta hta hkye hkrang la ai lam du shang sai: kaning rai nme law, shi mung Abraham a kasha rai nga ai. Masha Kasha gaw mat mat ai ni hpe, hkan tam nna hkye hkrang la na matu du sa ai rai nga ai, ngu nna Zake hpe tsun wu ai.
Ya hti ai gaw, Madu a Kabu Gara Shiga rai nga ai.


text:
June (29) bat Manga
Putao mare kaw Rawang Laili Laika hte Htunghking Hpung a Ningbaw hte Amu madu hpe June (12) ya shani lata san ai lam na chye lu ai. Ndai Ningbaw lata zuphpaw hpe hkanghkyi hpung ni hte Tanggu Tang hpung woi awn galaw ai re lam hpe mung na chye lu ai. Kahtawng shagu na shanhte a masha ni hpe lata shaga la nna galaw sa wa ai re lam hpe mung chye lu ai. Rawang Laili Laika hte Htunghking Hpung a gawda ai tara hta mung masa Party kaw shang lawm ai ni ra lata na lam tsep kawp n mai ai ngu nna tara jahkrat da chyalu re hpe mung chye lu ai. Rawang Laili Laika hte Htunghking Hpung a Ningbaw gaw Tanggu Tang rai nna Amu Madu gaw Hpungri Min re lam hpe chye lu ai.
Myitsu Salang langai tsun wa ai hta Tanggu Tang gaw 2012 ning ra lata poi hta shang lawm lai wa sai sha n ga, tatut Rawang hpyen hpung hpaw nna laknak lang ai ningbaw wa re, Hpungri Min gaw Putao ninghtawn na hkanghkri hpung a ninghtawn amu madu kaba re lam hte 2010 ni ra lata poi hta mung shawng lawm lai wa sai lam tsun shana wa ai. Matut tsun shana ai hta, "n dai zawn Rawang Laili Laika hte Htunghking Ginjaw a gaw da tara hpe manu n shadan ai, mung shawa daw tsa kawn myit hkrum jahrakt da ai tara hpe ahkyak n shatai ai sha hkrup mara aglaw ai gaw n htuk ai re lam, Amyu sha ni a ginjaw gaw da tara hpe n hkungga ai ni gaw Amyu sha ningbaw gara hku tai na, madu nan tara hpe n hkan nang yang myu sha ni hpe gara hku woi awn na? grai myit yu ra ai ten du wa sai" nga tsun dan wa ai.
Bai n dai ra lata ai lam gaw Rawang myu sha ni tsep kawp n chye lawm ai hte madi shadaw ai lam mung tsep kawp n nga ai lam, gara hku n mai hkap la ai lam na chye lu ai. Democracy masa hte hkrak Rawang amyu sha ni hkum hkum ra ra shaga zuphpawng nna ra lata poi kaba galaw ai rai yang Tanggu Tang hte Hpungri Min gaw Rawang Laili Laika hte Htunghking hpung a Ningbaw hte Amu Madu tai wa na lam n nga ai nga nna lahta na myit su wa sha gahtap tsun wa ai. 2010 ning hta Tanggu Tang hte Hpungri Min tinang dai daw ginra hta ra lata poi shang lai wa ai rai tim awng dang ai lam n lu ai yen re lam hpe matut na chye lu ai.


text:
Moi lai sai aten Myen Hkawhkam U Aung Zeya gaw 1757 ning hta Mon Kingdom, Hongsawatoi hpe kasat zingla kau ai, Bodawpaya gaw Arakan Kingdom hpe 1785 ning hta kasat zing la kau sai. Dai aten kawn Mon Amyu hte Arakan Amyu ni ayai aya byin mat sai. Ya dai ni KIO/KIA Ginjaw Laiza hte Maijayang ni hpe Myen dap ni kasat zing la kau nna Jinghpaw W.P amyu ni hpe ayai aya di kau na hkyen lajang nga sai.
June 29 ya shani Muse jarit kaw Myen hpyenla ni Miwa hkran de rap na matu border passport galaw nga ai shiga ni mawng pru wa ai, dai hte maren n kau Myen hpyenla ni gaw Ga Du mare kaw du sai nga ai. (Miwa hkran rai nna Laiza kawn n law htum deng 100 grupyin tsan ai shara). Ndai zawn Myen ni gaw Jinghpaw W.P myu sha ni hpe Miwa hkran hpyen man, Lajayang hpyen man hku shakri na hkyen ai shiga ni mawng nga sai.
Lahta na shiga hkrak jaw ai rai yang W.P sha ni yawng Bandung langai kaw tsap nna lam magup hku shamawt ra sai.
Miwa a akyang hpe yu dat yang 2009 ning May shata hta Tamil Tiger rawt malan hpung ni hpe shamyit ai hta Sri Lanka asuya hpe shingdu kaw madung garum ya ai gaw Communist Miwa asuya rai nga ai, rawt malan hpyen ni hpe sat ai ladat ni sharin ya ai, laknak n-gun ni garum jaw ya ai. Majan sum Tamil Tiger rawt malan hpyenla ni hpe Sri Lanka asuya gaw kaji pi hkyem sa n jaw gwi roi wa roi roi sat kau ma ai, ndai zawn ahte amyu ni n byin hkrum u ga, Karai Kasang kaw akyu hpyi let “htim kasat majan” de kale ra sai, ninghkap majan hpe sha galaw nga n mai na sai.
Ya majan pa shawnglam hta tsap nga ai hpyenla hpyen gyi ni hpyen du ni gaw, ngai shadu ai shanglawt lu hkra shakut ga ngu ai ga baw a majaw kaning re jamjau hkrum tim majan pa hta shakut tsap nga ai ni rai na ma ai, raitim ningbaw tsang de na ni shaga ai n-sen hpe madat yu yang Aung San Kaw hpe Jinghpaw a ningbaw shatai shi woi awn ai mungmasa hpe kam re masa rai taw nga ai, anhte shari ging sai law, moi Awng San wa woi ai mungmasa hkrun lam de hkawm sa nang ai a marang e dai ni anhte W.P sha ni Myen a mayam de du ra ai hpe dum gaw dum nga myit ni ngu san mayu nga ai.
Aung San kaw mi lung wa wa, kadai mi lung wa wa, Panglong zuphpawng hta bawng da ai federal principles hpe hkrang shapraw na n re, dai hta n ga Myen Mungdan shinggan de du nga ai Myen democracy shamu shamawt hpung masha ni mung democracy a matu madung shakut tsap ai ni rai ma ai, bawsang manghkang hpe kraw hta grai wa myit lawm ai ni n re, ya yang hpyendap ni up nga ai majaw ndai ni hpe dang kau lu na matu alliance hku nna bawsang ni hpe madi shadaw garum ai, huk-ke garum ai re, issue hta hkan nna shaga nang ai she re.
Dai ni anhte bawsang ni a rawtmalan gaw democracy n lu ai majaw rawt malan ai n re, Myen e mayam yam dip sha ai, amyu kaba mayu ai, dai majaw rawt malan ai she re, ndai hpe anhte a kraw kata hta bang da ra ai. Anhte a rawt malan gaw Myen mungdan hpe Democracy hkrang hte hkrak uphkang nga ai ten kawn hpang taw nga sai rawt malan re.
Anhte htim kasat majan de gale ra ai, moi Israela amyu ni hkap majan n re sha htim kasat majan hpe akyu hpyi let hkat mat ai shaloi mare langai hpang langai zing ai gaw Yawshu laika hta law law mu hti lu nga ai, shanhte ni htim kasat majan hpe sha galaw ma ai, lamu ga langai hpang langai zing mat lu ma ai. Anhte mung lamu ga langai hpang langai kasat zing nna Jinghpaw mung ting hpe zing la kau ai madang de shadu ra nga ai.
Le ra jan lung wa na hpe la, marai langai ngai ran ya na hpe la nga n mai sai, tinang gam maka tinang ran ra sai. Jinghpaw mung hta Myen hpyen ni sha a nga ding sa, Jinghpaw W.P amyusha ni galoi mung shimlam nga na n re, majan mung galoi zim na n re. Hpyen mahkra hpe kasat shayu kau ra ai.
Tinang mungdaw hpe tinang lata hta jum da lu jang, Myen hpyen wa hpe nang federal sa na i, mungdaw langai shabyin u, rapra tara hpe hkapla u ngu, mai shaga sai, Unitary State galaw mayu ai zawn zawn htaw ra zawn zawn le ra zawn zawn nga a nyam taw nga jang, tinang a mungdaw hpe mahtang Kachinland shatai nna Independence Mungdan gaw sharawt ai maga de hkawmsa wa ga.
Popular
Latest
- KIO Ndau Shabra Laika, August 30 2010 (KNG TV) 31 Jan 2014
- ‘Mung Shawa Asuya’ kaw nna Hpakan Lungseng Maw pat hkum (Shiga) 6 Jan 2016
- “Jinghpaw mungdaw gaw Myen hte Miwa a roi rip hkrum nga”: Benedict Rogers (San Htai) 2 Dec 2010
- “Jinghpaw ni mungdan shamat kau hkyen sai”: Amerikan sumla dep shi htawn Ryan Libre hte KNG san-htai (San Htai) 19 May 2010
- 17 lang na Nhkum Hpunau ni a Manau Poi - 2010 (Ndau Laika) 7 Apr 2010


text:
Bum Chyangau
(Daw -1 de)
(Daw - 2 de)
April 4, 2013
Anhte
Jinghpaw myu sha ni gaw - Sut she n-su ga ai raitim, “Jinghku Latsa lu yang she
prawn ai”….(Masha tai ai/ Masha ngu mai shamying ai) - ngu nna hkam la ai ni
rai ga ai. Mayu, Dama, Kahpu Kanau nga nna shada
myit magyep kap, garum ningtum
madi shadaw chye ai ni anhte rai ga ai. Dai hta n-ga, Shada tsawra hkungga, manu shadan shagrau hkat
chye ai lam ni gaw anhte W-P myu sha ni a manu dan dik ai Htunghking lailen ni
rai nga mali ai.
Raitim- Lachik
mying hkam da ai Miwa sai Zahkung Ting
Ying gaw kade myiman mung n-yu, kade
myiman hpe mung n-tau nga lu ai. Shi lu, shi su, shi nga pyaw jang rai sai nga,
tinggyeng myit sha myit nna galaw sa mat
wa ai lam ni yawng hkra gaw anhte W-P
jinghpaw myu sha ni hte Wa shakap shai rai taw nga ai hpe mu mada lu nga ai.
Matsan ai hta si ai pyi grau tingtsi ai
nga nna- Ja gumhpraw sha lu na rai jang madu amyu shada pyi sat hkat ai Miwa
myit kyang nan re ai hpe mu mada lu nga ai.
Dai Zahkung Ting Ying a myit jasat ni a majaw,
NDAK gaw Lawngwaw hpung hte Lachik hpung
nga nna Uhpung lahkawng garan hka mat wa sai re. Lachik hpyi hpun da ai Zahkung
Ting Ying hpe myit n-ngwi n-pyaw ai ni mung lani hte lani law wa masai. Hpang
jahtum shi lai na Modaw lam (Hka Mahkrai) kaw du hkra Bawm sa hkam nna gyam sat
kau hkyen ai manghkang kaba ni du hkra
pru wa sai. Dai Bawm hkam ai ni gaw Lawngwaw hpung na re nga Lachik hte
Lawngwaw ni a lapran manghkang grau grau kaba jat wa sai re. Shing rai myit
n-ru n-ra rai nga yang- Zahkung Ting Ying gaw Miwa mung de gan sa mat sai. Dai ten Shanglawt pru Sut Du Lawkwa Zawng Hkawng hte Lawngwa Major langai mi woi awn
nna NDAK Ginjaw e “Ahna” zing ai lam byin sai.
Raitim
Zahkung Ting Ying gaw Miwa Asuya a Weigh hte Pangwa hpe bai zing la lu nu ai.
Miwa mung de hpyen ma loi li hte sha sa du ai Zahkung Ting Ying gaw hpyen ma
Tsa lam nga ai Lawngwaw hpung ni a lata na Pangwa hpe bai lu zing la a ta? ( BGF jarit sin dap gaw hpyen
ma 300- tawn da na ahkang lu nga ai). Mahtai gaw asan sha rai nga ai. Miwa
hpyen la ni NDAK uniform galai hpun nna Pangwa hpe bai wa gasat zing la ai lam
sha rai nga ai. Lachik ming hkam da ai Pangwa mare hpe Miwa ni gara hku mung asum
n-hkam lu ai hpe mu mada lu nga ai. UWSA ni a Pangsan mare hpe “Wa” mying hkam nna Miwa ni jum tek da ai hte lachyum bung nga ai .
Dai hte
maren- (Dahkyaw dalam)… 2012-ning hta mung, Miwa Communist hpyen la ni gaw Myen
uniform hpun nna Shanglawt KIA ni hpe
shang gasat lawm ai shiga ni hpe naw dum shajang na ga ai.Myen hking hking da
ai Miwa hpyen la ni grai si ru jawng mat ai majaw, Miwa ni hkrap gaw n-rai,
pawt gaw n-rai rai taw ma ai da. Magrau
grang, Gumshem ai KIA shanglawt myu tsaw share shagan ni hpe Manga Yunglat hte
“Slam” hkungga jaw dat nngai law.
Zahkung Ting
Ying gaw Pangwa hpe Lawngwaw ni a lata kaw na bai zing la ngut ai hpang- Rawt
malan ai Sut Du Lawkwa Zawng Hkawng hpe “Ga htawng” e rim rawng nna, amyu myu zing ri, Num ma ni mayen mahtaw bun, htawng
hkindit rai sat kau na hkyen masai. Hpang jahtum Lawkwa Zawng Hkawng hpe- “ Na
Madu jan Hkawng Nan hpe htet mayu ai htet u”…ngu Handphone hte shaga hkat
shangun ma ai.
Madu Wa hpe
sat na Shiga na jang Shezang Hkawng Nan ( Sut Du Shezang Tu Mai/ Play Boy Tu
Mai a Kanau-Kajan) gaw, Bochuk Khin Nyunt hpe garum bai hpyi sai. ( Laika ka ai
wa gaw Shezang Hkawng Nan hte mung hku hkau nna, Kahpu Sut Du Shezang Tu Mai
hte mung jawng lung manang rai nga ai. Hku hkau ai, manang re nga nna shanhte
hpang maga lawm nna tsun ai lam n-rai,
mabyin masa lam hpe chye na lu na tang
madun ai lam rai li ai. Hpa majaw i? nga yang- n-dai aten gaw anhte W-P myu sha
ni a” Hpen Madung Gadai ta?”…ngu ai hpe azin ayang sawk sagawn shapraw nna , tsan kau, seng kau ra ai
ten rai nga sai).
Dai ten- Shezang
Hkawng Nan gaw-“Nyaung Napin Nyilar Khan” e Dat Kasa hku nna sa du taw ai ten rai
nna, Bochuk Khin Nyunt hte mung grai ni
htep hku hkau hkat ai wa mung rai nga ai. Dai majaw Shezang Hkawng Nan gaw Khin
Nyunt a Weigh hte Madu Wa Sut Du Lawkwa Zawng Hkawng hpe Zahkung Ting Ying sat
kau na hkyen ai kaw na bai lu hkye shaw la nu ai re. N-dai lam ni gaw Zahkung
Ting Ying shaprai kau n-lu ai Lawngwaw hte Lachik ni a Manghkang Labau ni rai
nga na sai.
Shing rai -
byin ngut ai hpang Zahhkung Ting Ying gaw BGF jarit sin dap hku nna sha matut
mying hkam let, Pangwa grup yin na Maisak Mailung ni Miwa mung de htaw sharut
sha, Waingmaw hte Mali Hka Sinna hkran de na Mali Hka kau mayan sha n-ga,
Chyurum W-P sha ni a Mare buga Dum n-ta,
Sun wang ni hpe du hkra manu kaji kajaw
sha jaw masu nna “Ja” htu akrawk sha ai lam ni hpe shagyeng shakat, adip arip rai galaw lai wa
sai re. Grau nna- Bum nga masha Lachik, Lawngwaw, Lisu hpu nau ni hpe Ka-ni Yi
kaba ni hkyen shangun, Nanghpam lu sha,
Ya ma Manya tsi Jak rung kaba ni shadun nna Mungkan jut shara shagu de dut
shabra taw ai lam ni galaw lai wa sai. Dai ni- Zahkung Ting Ying gaw Ka-ni Lau ban kaba “Opium King”ngu ai Jan
mau hpe pyi lu mat sanu ai. N-dai masing gaw Miwa Communist ni a “Katsi Majan”
ladat rai nga malu ai. Moi de shanhte a
Kaji Kawa ni Englik hte byin ai Majan hta Peking mare daju hpe (55) ya hte sha zing la kau hkrum ai gaw n-dai
Ka-ni a majaw, Englik ni shanhte Miwa ni a Kaji Kawa ni hpe Ka-ni ya shawng
shatai nna “Katsi Majan” hte gasat dang
la kau ai lam re nga, dai ni shanhte Miwa Communist ni mung shanhte a hpyen ni
hpe, grau nna Democracy mungdan ni hpe n-dai Ka-ni hte Katsi majan gasat taw
nga ai lam rai nga ai. Dai hpe Zahkung
Ting Ying gaw ta tut garum shakut ya taw nga ai hpe mu mada lu ai. Myen hpyen
Sa wa ni mung shanhte a Kawa Di Miwa a ga hpe tawt lai nlu ai majaw n-mu masu
su taw ra nga mat manu ai.
Dai hta grau
nna Zahkung Ting Ying gaw Mung jarit Masat shadaw No- (7) Saw Law, Law Hkawng ginwang Chiphwe mare kaw
na Deng (26) tsan ai shara kaw “Molybdenum” ngu ai grai manu dan ai N-hprang Sut rai” Strip Mine” langai mi hpe
bai sa mu htu shapraw hkrup dat nu ai.
2010- ning
May shata e Google Earth Internet Map hta e Satellite kaw nna shagun ya ai sumla(Photo)
ni hta Sara (Site) langai mi hpe mu lu nga ai. Dai shara gaw Contour ngu ai Bum
marawn ni hpe Lakang Numdawn zawn htu gyi nna N-hprang rai ni hpe htu shaw la
taw ai ( Contour Strip Mine) n-hprang n-hkun ni rai nga ai .Htu shaw la taw ai
N-hprang rai ni gaw “Molybdenum” ngu ai N-hprang myu mi rai nna, dai N-hprang
rai hpe Miwa mung de Truk Modaw kaba ni hte htaw shapraw taw ai hpe mu mada lu
nga ai.
“Molybdenum”
N-hprang hta e- Magri (Copper) hte Hpri Hpraw (Tungsten) ni mung lawm nga ai.
Molybdenum N-hprang hpe (Metal) nga ai” Hpri Shaja” galaw na matu gayau bang ai
(Alloys) hku nna shabyawng lang ma ai.
Molybdenum N-hprang gaw Gahtet dik ai Shingkang
(Heat) hpe mung hkam jan lu nga ai.Dai majaw Tank Car,N-bung li e lang
ai Arung arai ni, Electronic Myihprap Wan hte seng ai Arung arai ni galaw ai
hta lang ai Wak (Contact), Motor Jak ni hta akyu jashawn jai lang ma ai lam
chye lu ai.
N-dai
Molybdenum N-hprang sut rai htu shaw taw nga ai shara gaw, Miwa mung jarik hte
htep rai nna Jinghpaw mung Lamu ga n-tsa
e rai nga ai. Jinghpaw mung kata na Chiphwe mare a Sinpraw maga(Ading tawk)
Deng (26) tsan ai shara, Myitkyina mare kaw nna (Ading tawk) Deng (80) tsan ai
kaw rai nga ai.
Bai nna-
Miwa mung hte Myen mung jarit Sinna maga
de (Ading tawk) Deng (10) tsan ai shara mung rai nga ai. Latitude hku nna (21)
Degree Minutes (51) hte (15) Degree Minutes (30) North hte Longitude (98)
Degree Minutes (32) hte (38) Degree Minutes (60) East shara na W-P jinghpaw mungdan lamu Ga e rai nga ai.
2005-ning
June shata na Mungkan gat lawk ni hta- Molybdenum Ton mi a manu gaw American
Dollar 103,000 ( Sen mi e- hkying masum) ,Myen gumhpraw Sen (876) jan rai nga
ai. Truck modaw kaba langai mi- Ton (10), Modaw (300) na Ton (3000) a Myen
gumhpraw Kyats- Sen-(2,628,000) – Lap Sen/Wan-(2.6) rai nga ai. N-dai daram
manu dan ai Anhte W-P sha ni a N-hprang Sut rai
ni hpe Zahkung Ting Ying hte Miwa ni lagu htu shaw sha taw ai (3) jan
rai nga sai. Gumhpraw hku sawn pyi n-dang mat sai re. N-dai ram manu dan ai Lamu
ga hpe madu nga ai anhte W-P sha ni, Awm dawm Shanglawt ai ahkaw ahkang she lu
yang gaw- Hong Kong, Japan ni ngu ai -
Back pyi gayet mat lu nga ai.
Kaga Hpun
Sau, Ja, Lung seng, Shipadi, Lung Hkyeng, Padi , Pat, Hpri, Maisak Mailung ni
hpe pyi rai n-sawn shalawm nga ai. Dai
ni yawng she sawn bang dat yang gaw- Nu
e..Wa e… Mungkan hta manu dan dik gaw anhte a W-P Jinghpaw mungdan nan wa she
rai nga sai le. Dai majaw Miwa wa mung ra, Myen mung gashun mayu- kaga Mungdan
ni mung hkumbai kapya taw nga ma ai re. Anhte lawan makawp maga la ra na saga
ai.
Kahtap nna
sang lang dan mayu ai gaw- anhte W-P jinghpaw myu sha ni hta Maran, Lahtaw,
Marip, Lahpai amyu nga nna nga shajang ga ai zawn Miwa amyu ni hta mung Lee(Li)
amyu, Yang amyu, Wu amyu, Han amyu nga nna nga nga malu ai. Ga shadawn- Lau
Seng Han = Han amyu, Yangbe Zung= Yang
amyu, Peter Wu= Wu amyu, James Lee= Lee amyu ni rai nga ma ai. Anhte
W-P jinghpaw amyu sha ni hte Miwa amyu ni gaw shachyen shaga ai lam hta loi li
bung ai zawn rai tim, teng sha nga yang Htunghking, Labau hte Lailen ni shai
dik nga ai re.” Anhte gaw Miwa Labya ni rai ga ai”.. nga nna Jinghpaw ga mi
shaga taw tim- shanhte a Ru sai gaw Miwa amyu kaw na” Labya” ni rai nga ma ai. Myen ga shaga ai Myen mung na
Miwa hte lachyum bung nga ai.
( Daw- 4 - hpe la hti ga)