text:
Hiri Motu
Ti Hiri Motu, ammo pay a kas ti Polis Motu, Pidgin Motu, wenno Hiri, ket opisial a pagsasao ti Papua Baro a Guinea.[3] Daytoy ket ti napalaka a bersion ti Motu, ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio.
Urayno daytoy ket nainget a saan a pidgin wenno kreol, daytoy ket addaan kadagiti langa kadagitoy a dua a tipo ti pagsasao. Ti ponolohiko ken gramatikal a paggiddiatan ket kaibuksilanna a dagiti agsasao ti Hiri Motu ket maawatanda met ti Motu. Iti pay maipada, dagiti agsasao ti Motu a saan met a nakaadal iti Hiri Motu ket marigatanda met, urayno dagitoy a pagsasao ket leksikal nga agpada unay, ken agtalinaay ti kadawyan a sintaktikal a batayan ti Austronesio.
Uray ti lugar nga idi ket kaaduan a kas lingua franca, ti panagusar ti Hiri Motu ket bumasbassiten tapno maiparanor ti Tok Pisin ken Ingles kadagiti napalabasen a tawen.
Dagiti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hiri Motu ket addaan kadagiti dua a dialekto a tinawtawagan ti "Austronesio" ken "Papuano". Dagitoy a dialekto ket pudno dagitoy nga Austronesio iti gramatika ken bokabulariob, gapu ti pannakaalada manipud iti Motu; ti nagnagan ti dialekto ket mangitudo kadagiti immuna a pagsasao nga insasao babaen dagiti agus-usar iti daytoy a lingua franca. Ti dialekto a "Papua" (tinawtawagan pay iti "Di-sentral") ket ad-adu idi a naisasao ken mabalin a saan a nasapsapa ngem idi agarup a 1964, ken naus-usar a kas alagaden para kadagiti opisial a pablaak. Ti "Austronesio" (wenno "Sentral") a dialekto ket as-asideg iti Motu iti gramatika ken ponolohia, ken ti bokabulariona ket ad-adu ken as-asideg iti kasisigud a pagsasao. Gapu kadagitoy a rason, daytoy idi ti pammadayaw a dialekto, nga inkedkeddeng a husto dagiti agsasao .
Adda pay idi dagiti naibatay ti pidgin a Hiri Motu a kas dagiti panangiyasideg a pagsasao kadagiti tattao a saan pay a nalaing nga agsao iti Hiri Motu.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao ket addaan iti nabayagen a pakasaritaan sakbay iti pannakaiyasideg kadagiti Europeano; napadur-as daytoy kadagiti nakibinglay iti panagtagilako a siklo ti Hiri (nangruna ti sago ken bangbanga) a nagbaetan dagiti tattao a Motu ken dagiti kaarrubada idiay abagatan a daya nga aplaya ti isla ti Baro a Guinea.[5] Kadagiti nasapa a panawen ti kolonia ti Europa, ti panagusar ti Hiri Motu ket adu gapu ti pannakaamponna babaen ti Naarian a Konstabulario ti Papua (isu a taudan ti nagan a "Polis Motu"). Babaen kadagiti nasapa a tawtawen ti 1960, ti Hiri Motu ket mabalin a nakaabuten ti kaaduan a pannakausarna, gapu ta isu daytoy idi ti kadawyan a lingua franca iti dakkel a paset ti pagilian. Daytoy idi ti umuna a pagsasao dagiti adu a tattao a ti nagannak kaniada ket nagtaud kadagiti sabali a grupo ti pagsasao (kadawyan a dagiti annak ti polis ken dagiti sabali pay a publiko a katulong).
Manipud idi nasapa a tawtawen ti 1970, no saan pay a nasapsapa ngem daytoy, ti panagusar ti Hiri Motu a kas ti inaldaw a lingua franca iti daan a "sakup" ket nagin-inuten a bumasbassit tapno maiparabor ti Ingles ken Tok Pisin. Ita nga aldaw dagiti agsasao ket kadawyan a dagiti lallakay ken kaaduan kadagiti probinsia ti Sentral ken Golpo. Ti pannakaiballatek iti daytoy a kasasaad, dagiti ub-ubing nga agsasao iti "nagannak a pagsasao" (maitutop a Motu) ket kadawyan a saan a makaammo iti Hiri Motu, ken bassit kaniada ti nasayaat a makaawat wenno makasao, nga idi ket saan a kastoy a kaso kadagiti kaputotan wenno dua a kaputotan idi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Hiri Motu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Hiri Motu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Ti Naisangayan a lehislasion a pannakairangarang dagiti opisial a pagsasao ti Papua Baro a Guinea ket mabalin a saan nga adda – ngem kitaen ti Batay-linteg ti Papua Baro a Guinea: Preambulo – Paset 2/11 (literasia) – a ti Hiri Motu ket naibaga (kakuyogna ti Tok Pisin ken Ingles) a kas dagiti pagsasao a natunton ti unibersal a literasia – ken ti pay paset 67 2(c) (ken 68 2(h), a ti abilidad a pannakisao iti Hiri Motu ket naibaga (kakuyog ti Tok Pisin wenno “ti bernakular ti pagilian”) a kas kammasapulan para iti pannakaumili babaen ti nasionalisasion (maysa kadagitoy a pagsasao ket nasken)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Hiri Motu Trading Eleman". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Hiri Motu Trading Koriki". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Daytoy ket sinuppiat babaen ni Dutton.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tom Dutton (1985). Police Motu: iena Sivarai (ti saritana). Port Moresby, Papua New Guinea: Ti Pagmalditan ti Unibersidad ti Papua Baro a Guinea.
- Lister-Turner, R and Clark, J.B. (1931), A Dictionary of the Motu Language of Papua, Maika-2 nga Edision (P. Chatterton, ed). Sydney, Baro nga Abagatan a Gales: Pagmalditan ti Gobierno.
- Lister-Turner, R and Clark, J.B. (1931), A Grammar of the Motu Language of Papua, Maika-2 nga Edision (P. Chatterton, ed). Sydney, Baro nga Abagatan a Gales: Pagmalditan ti Gobierno..
- Brett, Richard; Brown, Raymond; Brown, Ruth and Foreman, Velma. (1962), A Survey of Motu and Police Motu. Ukarumpa, Papua Baro a Guinea: Kalgaw nga Instituto ti Lingguistika.


c: text/html

text:
Marka ti pabrika
Ti marka ti pabrika ken iti Ingles ket makunkuna a trademark trade mark, wenno trade-mark[1] ket ti mabigbigan a senial, desinio wenno panangiyebkas a manilasin ti kadagiti produkto ken dagiti serbisio iti naisangayan a taudan manipud kadagiti dadduma.[2][3][4][5] Ti agtagikua ti marka ti pabrika ket mabalin a maysa a tao, dagiti gunglo ti negosio, wenno aniaman a nainkalintegan nga entidad. Ti marka ti pabrika ket ket mabalin a mabirukan iti pakahe, etiketa, polieto wenno iti produkto. Dagiti marka ti pabrika ket maiparparang pay kadagiti pasdek ti kompania.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakaestilo ti trademark a kas agmaymaysa a balikas ket kaaduan a maus-usar laeng idiay Estados Unidos ken Pilipinas, bayat a ti dua a panagestilo ti trade mark ket inus-usar kadagiti sabali a pagilian iti lubong, a mairaman ti Kappon ti Europa ken ti dati a luglugar ti Mankomunidad (urayno ti Kanada ket opisial nga agus-usar ti "trade-mark" a naibatay iti Trade-mark Act, "trade mark" ken "trademark" ket kadawyan pay dagitoy a maus-usar).
- ^ "Ti marka ti pabrika ket balikas, insasao, simbolo, ken/wenno desinio a mangilasin ken mangisalumina ti taudan kadagiti tagilako iti maysa partido manipud kadagiti sabali". Naala idi 2011-12-13.
- ^ "Ti marka ti pabrika ket senial a mangisalumina kadagiti tagilakon ken serbisio manipud kadagiti kompetitormo (mabalinmo nga ibaga ti marka ti pabrikam a kas ti bukodmo a "marka")". Naala idi 2012-12-22.
- ^ "Ti marka ti pabrika ket mangilasin kadagiti tagilako ken kadagiti serbisio kadagiti naisangayan nga agltagtagilako. Dagiti senial a mabalin para iti panangisalumina kadagiti produkto wenno dagiti serbisio iti naisangayan nga kompania manipud ti kadagiti sabali a ompania ket mabalin para iti panagsalaknib ti marka ti pabrika". Naala idi 2012-12-22.
- ^ http://www.cbp.gov/xp/CustomsToday/2002/February/other/christmas.xml
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo ti Patentente ken Marka ti Pabrika manipud ti UCB Libraries GovPubs

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gakat kontra terorismo
Nabara a pagsasaritaan iti agdama ti Anti-Terrorism Act idiay Senado, Kamara, iti social media, ken sapasap a kagimongan.
Nagbalin a kontrobersyal agsipud ta adu ti mangkontra kadagiti linaonna. Iti bukodda a panirigan, negatibo.
Nu saan a balinsuek, nakodrep. Makaulaw ken mangiyaw-awan.
Gagangay a dagiti nadasar a kontra ket aggapu ti opposision politikal, dagiti militante a grupo, human rights group, simbaan, aktibista, ken akademia.
Dayawentay ida ta ammoda ti agtimek imbes nga agulimek lattan.
Nu adda talugadingmo a masirib, usarem iti husto a wagas kas maiyannatop iti pagayatan ti Namarsua.
Iti sidong ti demokrasya, siwayawaya ti siasinno man nga umili a mangipeksa ti opinionna iti nasa-o nga isyu ti gakat kontra terorismo.
Adu kadagiti kontra sektor iti agbubuteng nu kas pagarigan agbalin daytoy a bill a naan-anay a linteg ti pagilian a Pilipinas.
Iti makadakes dida kayat a bigbigen dagiti safeguards a linaon ti gakat. Nu nangisit, nangisit to lattan ti makitada, period.
Dagiti dadduma dida kabisado ti linaon ti gakat ngem addan opinionda basar laeng kadagiti nasagapda a sayangguseng iti sirkulo a paggargarawanda.
Haan pay a pinal iti amin. Addan ken ni Pangulo Duterte no aprobaranna wenno i-veto na ti bill.
Libre ti siasinno man a pulano a kumamang iti Korte Suprema no addanto panagdudua kadagiti provisions iti Akta, constitutional wenno unconstitutional.#


text:
1970
Ti 1970 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio 4 – Nakagun-od ti Tonga ti wayawaya manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 1 – Albert Garcia, politiko manipud iti Filipinas
- Pebrero 14 – Simon Pegg, Briton a komidiante, aktor ken mannurat
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 27 – Mariah Carey, Amerikana a kumakanta
- Marso 5 – Aleksandar Vučić, maika-5 a Presedente ti Serbia
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 22 – Regine Velasquez, Filipina a kumakanta ken aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 2 – Bertrand Russell, Ingles a lohiko ken pilosopo, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1872)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 24 – Amado V. Hernandez, Filipino a mannurat (naipasngay 1903)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 21 – Earl Hooker, Amerikano a gitarista (naipasngay 1929)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 12 – Nelly Sachs, Aleman a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1891)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 1 – François Mauriac, Pranses a mannurat (naipasngay 1885)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 4 – Janis Joplin, Amerikana kumakanta (naipasngay 1943)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 9 – Charles de Gaulle, Presidente ti Pransia (naipasngay 1890)
- Nobiembre 21 – C. V. Raman, Indiano a pisiko (naipasngay 1888)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1970 iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Pakdaar ti panagurnos nagan ti panid
Plantilia:Pakpakdaar ti panagurnos/Panid/Plantilia:Pakdaar ti panagurnos nagan ti panid
Daytoy ket ti meta plantilia ti {{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid}}.
Daytoy ket mangisubli ti napno a nagan ti panid para iti pakdaar ti panagurnos ti agdama a panid. Daytoy ket mabalin kadagiti suheto a panid a kas dagiti artikulo ket dagiti tungtungan a panidda.
Ti {{pakdaar ti panagurnos napno a nagan ti panid}} ket maibaw-ing ditoy ket mabalin a mausar a kas sabali a nagan iti daytoy a plantilia.
No imbes a masapulmo ti nagan ti tungtungan a panid para iti pakdaar ti panagurnos usare met ti {{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid ti tungtungan}}.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mabalin a mausar nga awan kadagiti aniaman a parametro ken automatiko a mangiparuar iti maitutop a napormat nga adres ti panid ti pakdaar ti panagurnos. Kasla daytoy:
{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid}}
Mamngparuar daytoy ti nagan ti panid iti pakdaar ti panagurnos para iti daytoy a panid:
- Plantilia:Pakpakdaar ti panagurnos/Panid/Plantilia:Pakdaar ti panagurnos nagan ti panid
Daytoy ket mabalin, kas pagarigan a mausar tapno agpataud ti silpo iti pakdaar ti panagurnos para iti agdama a panid. Kasla daytoy:
[[{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid}}]]
Daytoy a plantilia ket mabalin para kadagiti amin a pakdaar ti panagurnos.
Tungtungan a panid ti pakdaar ti panagurnos[urnosen ti taudan]
Usaren ti sumaganad tapno agpataud iti tungtungan a panid ti plantilia ti pakdaar ti panagurnos:
{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid|tungtungan}}
Nota: daytoy ket saan a mabalin kadagiti panid ti Agar-aramat wenno tungtungan a panid ti Agar-aramat gapu ta dagitoy a pakdaar ti panag-urnos ket awanda kadagiti tungtungan a panid.
Inaganan ti panid[urnosen ti taudan]
Tapno maala ti nagan ti panid iti pakdaar ti panagurnos iti sabali a panid, usaren ti parametro ti
|page=. Kas pagarigan:
{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid|page=Kas pagarigan}}
agpataud ti: Plantilia:Pakpakdaar ti panagurnos/Panid/Kas pagarigan
{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid|page=Agar-aramat:Kaspagarigan}}
agpataud ti: Agar-aramat:Kaspagarigan/Pakdaar ti panagurnos
{{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid|tungtungan|page=Kas pagarigan}}
agpataud ti: Plantilia tungtungan:Pakpakdaar ti panagurnos/Panid/Kas pagarigan
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Wikipedia:pakdaar ti panagurnos – Adu pay a pakaammo a maipanggep kadagiti pakdaar ti panagurnos.
- {{pakdaar ti panagurnos nagan ti panid ti tungtungan}} – Mangisubli ti napno a nagan ti tungtungan a panid para iti pakdaar ti panagurnos para iti agdama a panid.
- {{pakdaar ti panagurnos}} – Ti plantilia para iti panagaramid kadagiti kahon ti pakdaar ti panagurnos.
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Disiembre 19
Ti Disiembre 19 ti maika-353 nga aldaw ti tawen (maika-354 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 12 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1915 – Édith Piaf, Pranses a kumakanta (pimmusay 1963)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1111 – Al-Ghazali, Persiano–Muslim a teologo, hurista, pilosopo, ken mistiko (naipasngay 1057)
- 1996 – Marcello Mastroianni, Italiano nga aktor (naipasngay 1924)


text:
Plantilia:Tlb/dok
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a palntilia ket estilo ti
{{tl}} nga etiketa ti silpo ti plantilia a mangpapuskol ti nagan ti plantilia, ken mangawat kadagiti parametro. Daytoy ket kapada ti
{{tlx}} malaksid a daytoy ket mangpapuskol ti nagan ti plantilia ken agus-usar iti kasisiugud a letra ti Wikipedia imbes a ti saan a propdional, monospaced a kita ti letra, a kas inus-usar babaen ti karuay ti
{{tlxb}} (nga ad-adu a maus-usar gapu ta addaan iti kita ti monospaced nga estilo ti
). Ti kangrunaan nga usarna ket ti mangparaigid tapno mailasin kadagiti nadumaduma a plantilia nga agpapada iti nagan, kadagiti panid ti proyekto, kadagiti panid ti tungtungan, ken para iti panangiyumok iti maysa a pagarigan ti panagtawag iti silpo ti plantilia a nangipakaten iti pangmarka ti
... .
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Ti sabali pay a dokumentasion ket para iti {{tlx}}, a mabalin met nga agobra iti isu met laeng a waya.
Nota: Daytoy a dokumentasion ket para iti
{{tlx}} nailak-am pay daytoy babaen dagiti deribatibona iti
{{tlxb}},
{{tlxc}},
{{tlxw}} (urnosen · kangrunaan a panid).
Daytoy a plantilia ket maus-usar a mangipakita iti pagarigan iti panagusar iti plantilia a saan a mangipadakkel iti maibagbaga a plantilia.
Batayan a panagusar[urnosen ti taudan]
(Nota: Kadagiti sumaganada pagarigan, dagiti elipsis (grupo dagiti tallo a tuldek) ken mangibaga kadagiti parametro a saan a nainayon.)
{{tlx|Plantilia|umuna a parametro|maikadua a parametro|maikatlo|...|maikasangapulo}}agpataud iti:
{{Plantilia|umuna a parametro|maikadua a parametro|maikatlo|...|maikasangapulo}}
No dagiti ayan ti parametro ket mabalin nga aglaon iti maysa wenno dagiti ad-adu a simbolo ti equals ("="), sukatan ti tunggal maysa a simbolo ti equals iti {{=}}:
{{tlx|Plantilia|umuna{{=}}ania man a banag|maikadua|third{{=}}ania man a banag|...|maikasangapulo}}agpataud iti:
{{Plantilia|first=ania man a banag|maikadua|maikatlo=ania man a banag|...|maikasangapulo}}
Para kadagiti ad-adu ngem sangapulo aparametro, a mabalin pay nga aglaon kadagiti simbolo ti equals, usaren ti
...  isu a ti:
{{tlx|Plantilia| ''umuna''|''maikadua''|''maikatlo=ania man a banag''|...|''maika-999'' }}agpataud iti:
{{Plantilia|umuna|maikadua|maikatlo=ania man a banag|...|maika-999}}
Panggep iti pananginagan[urnosen ti taudan]
Iti memoniko, "[t]emplate [l]ink e[x]panded" (manipud iti {{tl}}, "[t]emplate [l]ink").
Daytoy a plantilia ket mangipalubos iti maysa a pagarigan ti panagtawag iti plantilia, a kuyogen babaen ti maysa wenno dagiti ad-adu a parametro, a maiparangto a saan a a mangigapu a mangtawag iti plantilia.
Aginggana iti sangapulo kadagiti parametro ti plantilia (nabilangan wenno dagiti tekla ti balikas ti nowiki) ti mabalin a maiparang a kas dagiti placeholders, bayat nga ad-adu ngem sumurok a 10 dagiti parametro ti mabalin a maiparang iti panagusar iti naikodigo a bertikal a baras (kas iti "|..."). Ti parametro ti tekla ti balikas ket mabalin a mausar iti kodigo ti simbolo ti equals iti = wenno {{=}} wenno iti teksto ti nowiki: "
size=10 " wenno amin dagiti parametro kas maysa a kuerdas dagiti etiketa ti "
"; kitaen ti Dagiti pagarigan iti baba. Para iti adu pay a salasay, kitaen daytoy a panid ti tungtungan.
- Dagiti mailaksid
No ti naikeddeng a plantilia ket ilistana dagiti nadumaduma a parametro, saan koman nga usaren daytoy a plantilia, ken ikodigo laengen ti panagusar iti

. Kas pagarigan:
.
{{Ania man a plantilia|arg1=23|size=250px|dagiti dadduma parametro...}}
No bertikal a panangiparang, nga agraman kadagiti parametro kadagiti bukodda a linia, no kayat, mabalin pay daytoy a manual a maaramid iti daytoy a waya, wenno naparpardas a maaramid iti
... .
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
- No timaited laeng a parametro ket
{{{1}}}, kas ti nagan ti plantilia, ti iparuar ti {{tlx}} ket kapada ti {{tl}} – kas ti silpo ti kaunegan dagiti pangrikep – ngem iti maysa a monospaced a letra:
- Saan pay a mangala wenno agiparang ti {{tl}} kadagiti maipatinayon a parametro.
- Dagiti nanaganan parametro
|subst=
- Ti pannagisaad daytoy a parametro iti ania man a saan a blanko a pateg kety mangpasakbay ti kuerdas iti
subst:a maisilpo iti Wikipedia:Pangisukat. Daytoy ket naserbi tapno maibaga no kaanonto a nasken a masukatan ti plantilia. Kas pagarigan, ti
{{tlx|Kablaaw|subst=Y}}ket agpataud iti:
{{subst:Kablaaw}}. Daytoy ket kapada ti aksion ti plantilia ti
{{tlxs}}: ti
{{tlxs|Kablaaw}}ket agpataud iti:
{{subst:Kablaaw}}.
|SISTER=
- Para iti maysa a silpo ti interwiki kadagiti sabali a kabsat a proyekto, a kas ti:
|SISTER=M:(Meta),
|SISTER=Q:(WikiQuote),
|SISTER=S:(WikiSource), kdpy, a mangpalaka iti interwiki a dokuementasion ti plantilia ken/wenno tungtungan.
|LANG=
- Para iti silpo dagiti Wikipedia kadagiti sabali a pagsasao, a kas ti:
|LANG=de:(Aleman),
|LANG=sv:(Sueko), kdpy, a mangpalaka iti ballasiw iti pagsasao a dokumentasion ti plantilia ken/wenno tungtungan.
Dokumentasion[urnosen ti taudan]
Ti {{Tlx}} ket ti panangikadawyan ti {{tl}}, {{tlp}} kdpy., nga addaan iti panangiparuar a nasaysayaat a makita. Daytoy ket depende iti pagbasabasa, ngem dagiti akikid a baetan iti pagbaetan dagiti karakter a kas ti " { ", " | ", " } " ken dagiti islpo ket mabalin a narigat a mabasa no saan a maikabil iti monospace (ken narigat a pinduten; para kadagiti panagusar a kas ti
{{!}}, kitaen ti {{tlw}}, a mangpadakkel ti pinduten a puntaan).
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{tlx|Nagan ti plantilia}}
{{tlx|Nagan ti plantilia|param}}
{{tlx|Nagan ti plantilia|1|2|3|4|5|6|7|8|9|10}}
{{tlx|Nagan ti plantilia|1|2|3|4|5|6|7|8|9|10|more}}
{{tlx|Nagan ti plantilia|param=value}}
Adda dagiti gaarup a 10 a placeholder para kadagiti parametro iti naibaga a plantilia.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
- Dagiti awan patinggana a parametro a kas maysa a kuerdas ti
...
{{tlx|pagbaliwen| 14|m|ftin|abbr=out|sp=us }}
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Tlb
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{tlxb}}, ti bersion ti {{tlx}} a tinagan ti plantilia ket naipakita iti napusko.
- {{tlb}}, ti bersion ti {{tl}} a tinagan ti plantilia ket naipakita iti napusko.
- {{temt}}, ti bersion ti {{tlx}} a mangtengngel kadagiti plantilia a dagiti nagan ket mairaman ti "Plantilia:" ken dagiti panid iti ruar ti Plantilia: nagan ti espasio a matrato a kas dagiti plantilia.
- {{para}}, para iti presentasion dagiti parametro ken pateg ti plantilia (kas ti
|paraname=val,
|another=).
Dagiti plantilia ti panangisilpo ti plantilia[urnosen ti taudan]
Panagpormat ti kadawyan a panggep[urnosen ti taudan]
- 1 Ti
{{tlg}}ket isu ti kaaduan a kadawayn, a manpalubos iti ania man a kombinasion ti estilo ti teksto ken/wenno dagiti pagpilian ti estilo ti silpo.
- 2 Manglapped ti panagbalkot ti teksto babaen ti panangikabil daytoy iti uneg dagiti etiketa ti
... .
- 3 Agusar iti agbaet iti maysa a monospace a letra ngem saan a
... .
- 4 Mangipalubos kadagiti silpo kadagiti plantilia iti ania man a nagan ti espasio.
Dagiti sabali pay a plantilia ti panagpormat[urnosen ti taudan]
Agraman kadagiti silpo ti utilidad[urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (Ingles: Cordillera Administrative Region (CAR)) iti Filipinas ket buklen dagiti probinsia ti Abra, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province ken Apayao. Ti Siudad ti Baguio ti agpapay a rehional a sentrona. Ti rehion ti Kordiliera ket sakupenna ti kaaduan a paset ti kambambatayan Tengnga a Kordiliera iti Luzon, ti kadakkelan a kabambantayan iti pagilian. Daytoy a rehion ket taeng ti adu a nakaisigudan a tribu a sapasap a maaw-awagan iti Igorot.
- ^ CAR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)


text:
Septiembre 10
Ti Septiembre 10 ti maika-253 nga aldaw ti tawen (maika-254 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 112 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1960 – Colin Firth, Ingles nga aktor
PimmusayUrnosen
- 1975 – George Paget Thomson, Ingles a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1892)
- 2007 – Jane Wyman, Amerikana nga aktres, immuna nga asawa ni Ronald Reagan (naipasngay 1917)
- 2011 – Cliff Robertson, Amerikano nga aktor (naipasngay 1923)


text:
Rosa Luxemburg
Ni Rosa Luxemburg (Rosalia Luxemburg, Polako: Róża Luksemburg; 5 Marso 1871[1] – 15 Enero 1919) ket maysa idi a Marxista teorista, philosopo, ekonomista ken rebolusionario a sosialisa ti kaputotan a Polako Hudio a nagbalin a naturalisado nga umili ti Alemania. Isu ket kameng idi ti Sosial a Demokrasia ti Pagarian ti Polonia ken Lituania (SDKPiL), ti Partido Sosial Demakratiko ti Alemania (SPD), ti Partido ti Nawaya a Sosial Demoktatiko (USPD), ken ti Partido Komunista ti Alemania (KPD).
Idi 1915, kalpasan a nagsuporta ti SPD iti Alemania ti pannakibiang ti Sangalubongan a Gubat I, isuna ken ni Karl Liebknecht ket binangonda ti kontra-gubat a Spartakusbund (Liga ti Spartacus) a daytoy ket dimtengan a nagbalinan ti Partido Komunista ti Alemania (KPD). Idi las-ud ti Aleman a Rebolusion isu ket nangbangon ti Die Rote Fahne (Ti Nalabbasit a Wagayway), ti sentro a ramit ti Spartacista a tignay.
Isu ket nangipanunot a ti Spartacista a yaalsa a kas maysa akamali,[2] ngem isu ket nangsuporta ti daytoy kalpsan nga inbilin ni Liebknecht a dina nga amammo. Idi naparukma daytoy a rebolto babaen ti demokratiko sosial a gobierno ken ti Freikorps (dagiti nagtitipon a beterano ti Sangalubongan a Gubat I iti kanawan a payak dagiti paramilitario a grupo), ni Luxemburg, Liebknecht ken dagiti dadduma pay a nagsupsuporta kaniada ket natiliw ken naipapatayda. Ni Luxemburg ket napaltogan idi ken naibelleng ti bagina idiay Kanal Landwehr idiay Berlin. Kalpasan ti ipupusayda, ni Luxemburg ken Karl Liebknecht ket nagbalinda a martir para kadagiti Marxista. Segun ti Pederal nga Opisina para iti Panagsalaknib ti Batay-linteg, a nangipalplagip ken ni Rosa Luxemburg ken ni Karl Liebknecht ket agtultuloy a mangipapel ti maysa a nangruna a papel ti politikal a kanigid ti Alemania.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Biograpia ni Luxemburg idiaymarxists.org
- ^ Frederik Hetmann: Rosa Luxemburg. Ein Leben für die Freiheit, p. 308
- ^ Gedenken an Rosa Luxemburg und Karl Liebknecht – ein Traditionselement des deutschen Linksextremismus, BfV-Themenreihe, Bundesamt für Verfassungsschutz, 2008


text:
Karayan
Ti karayan ket maysa a masna a dalan ti danum,[1] a kadawyan a nasadiwa a danum, nga agayayus a mapan iti taaw, ti maysa a danaw, maysa a baybay, wenno ti sabali a karayan. Iti bassit a kaskaso, ti karayan ket simple laeng nga agayayus iti rabaw ti daga ken kompleto a mamagaan sakbay a makaabot ti sabali a bagi ti danum. Dagiti bassit a karayan ket mabalinda pay a matawagan kadagiti sabsabali a nagan, a mairaman ti waig, sariap, baresbes, ribule, ken tributario. Awan ti opisial a para iti sapasap a panangipalpalawag ti termino, a kas ti karayan, a kas naipakat kadagiti heograpiko a langa,[2] urayno dagiti sabali a pagilian wenno komunidad ti waid ket mabalin a maipalpalawag iti kadakkelna. Adu kadagiti nagan para kadagiti bassit a karayan ket naisangsangayn kadagiti heograpiko a lokasion; maysa kas pagarigan ket "uram" iti Eskosia ken amianan a daya nga Inglatera. Sagpaminsan a ti karayan ket mainagbaga a dakdakkel ngem ti maysa waig,[3] ngem daytoy ket saan a kankanayon ti kastoy a kaso, gapu ti saan akinalawag ti pagsasao.[4]
Dagiti karayan ket paset ti hidrolohiko a siklo. Ti danum iti kaunegan ti karayan ket sapasap a naurnong manipud ti panagtudo babaen ti maysa a pagayusan a labneng manipud ti rabaw a nagayusan ken dagiti dadduma pay a taudan a kas ti panagkarga manen ti danum ti daga, dagiti ubbog, ken ti pannakaibbet dagiti naipenpen a danum iti masna a yelo ken dagiti penpen ti niebe (a kas dagiti glasier). Ti potamolohia ket isu ti sientipiko a panagadal kadagiti karayan bayat a ti limnolohia ket isu ti sapsap a panagadal kadagiti kaunegan ti daga a danum.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Karayan {panangipalpalawag} manipud ti Merriam-Webster. Naala idi Pebrero 2010.
- ^ "GNIS FAQ". Heolohiko a pnagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ "WordNet Search: Karayan". Dagiti Mangimaton ti Unibersidad ti Princeton. Naala idi 2009-10-02.
- ^ "Domestiko a Nagnagan: Dagiti Masansan a Masalsalusod (FAQs), #17". Heolohiko a Panagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 2009-10-02.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- Jeffrey W. Jacobs. "Karkarayan, Kangrunaan a Lubong". Ensiklopedia ti danum.
- Luna B. Leopold (1994). Ti Pakaimatangan ti Karayan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-93732-5. OCLC 28889034. ISBN.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Network ti karayan- Mangikapkapet kadagiti tao, mangisalsalakan kadagiti karayan (Enbironmental nga organisasion)


text:
LAOAG CITY – Natay ti maysa a lakay kalpasan a nagbekkel iti Sitio Sentenela, Barangay San Lorenzo iti ili ti Bangui.
Binigbig ni Pol. Lt Christopher Pola, ti chief of police iti ili ti Bangui ti biktima a ni Inocencio Cuyo y Ramos, agtawen ti 79, naasawaan ken residente iti nadakamat a barangay.
Inbaga ni Pola a basar iti imbestigasyon da ket ti laeng kabbalay ti biktima ket ti anak na a ni Jimmy Cuyo, agtawen ti 55.
Inbatad na a ti palawag kadakuada ni Jimmy Cuyo ket ti naudi a pannakakita na iti ama na ket iti oras ti alas-10:30 itay bigat ken iti oras ti alas-11:30 ket nakita ti ikit na a ni Aida Cuyo ti ama na a nakabitin iti poon ti marunggay babaen ti panagusar na ti tali.
Innayon ni Pola nga inbutaktak kadakuada ni Jimmy a kadagiti napalpalabas nga aldaw ket kanayun nga ibaga ti ama na a kayat na ti matayen.
Inpakaammo pay ni Pola nga idi nagbekkel ti biktima ket awan ti anak na iti balay da gapu ta napan iti tiendaan.


text:
Dick Cheney
Ni Richard Bruce "Dick" Cheney[1] (nayanak idi Enero 30, 1941) ket nagserbi a kas ti maika-46 a Bise Presidente iti Estados Unidos (2001–2009), babaen ni Presidente George W. Bush.
Naipasngay idiay Lincoln, Nebraska, ni Cheney ket naipangpangruna idi a dimmakkel idiay Sumner, Nebraska, ken Casper, Wyoming.[2] Inrugina ti pagsapulanna kas maysa nga interno para iti Kongresista a ni William A. Steiger, ken dimteng a nagobra ti pakadalananna idiay White House idi panawen ti administrasion ni Nixon kenni Ford, nga idiay ket nagserbi a kas ti kinaudi a kas ti Pangulo ti Opisina ti White House. Idi 1978, ni Cheney ket nabutosan idi ti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. manipud idiay Wyoming; isu ket naminlima a nabutosan, ken dimteng a nagbalin a Baut Minoridad a Kamara. Ni Cheney ket napili idi a kas ti Sekretario iti Salaknib idi panawen ti panagpresidente ni George H. W. Bush, a nagtengtengngel ti daytoy a puesto para kadagiti kaaduan a termino ni Bush. Iti daytoy a panawen, ni Cheney ket nangimaton ti 1991 Operasion Desierto a Bagio, ken dagiti nadumaduma pay nga aksion.
Adda ti ruar ti opisina idi panawen ti panagpresidente ni Clinton, ni Cheney ket isu ti mangipagulo ken CEO iti Halliburton a Kompania manipud idi 1995 aginggana idi 2000.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Urayno ti Bise presidente ken ti pamiliana ket balikasenda ti nagan ti pamiliana a nagan a kas ti /ˈtʃiːni/ CHEE-nee, daytoy ket kadawyan a maibalbalikas a /ˈtʃeɪni/ CHAY-nee babaen dagiti midia ken ti kaaduan a publiko. Kitaen ti Ni Cheney ket Agtengtengngel ti Padamag kadagiti Republikano a Daulo ti Kamara, Nairangarang idi ti CNN idi Disiembre 5, 2000, Ti Naeksilo a Cheney a Gobierno
- ^ Cheney: Ti Saan a Naibagbaga a Sarita ti Kabilegan ken Kontobersial a Bise Presidente, p. 11
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Dick Cheney iti Wikimedia Commons


text:
1868
Ti tawen idi 1868 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 25 – Ti Wyoming ket nagbalin a teritorio ti Estados Unidos.
- Oktubre 28 – Nangipakat ni Thomas Edison ti immuna a patentena, ti elektriko nga agirehistro ti butos.
- Nobiembre 2 – Sona ti oras: Opisial a nangampon ti Baro a Selanda ti nailian a mangpaliiw ti pagalagadan nga oras.
- Disiembre 25 – Ni Presidente ti Estados Unidos Andrew Johnson ket nangited iti awan kondision a pammakawan kadagiti amin a rebelde iti Sibil a Gubat.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – Felipe G. Calderón, Filipino nga abogado ken politiko (pimmusay 1908)
- Abril 10 – George Arliss, Ingles nga aktor (pimmusay 1946)
- Septiembre 16 – Albert William Herre, Amerikano a soologo (pimmusay 1962)
- Oktubre 12 – Mariano Trías, immuna a de facto a Bise Presidente ti Filipinas iti rebolusionario a gobierno (pimmusay 1914)
- Nobiembre 9 – Marie Dressler, Kanadiana nga aktres (pimmusay 1934)
- Nobiembre 22 – John Nance Garner, Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1967)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1 – James Buchanan, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1791)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1868 iti Wikimedia Commons


text:
Datu Odin Sinsuat
Ti Datu Odin Sinsuat ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Datu Odin Sinsuat ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Ambolodto
- Awang
- Badak
- Bagoenged
- Baka
- Benolen
- Bitu
- Bongued
- Bugawas
- Capiton
- Dados
- Dalican Poblacion
- Dinaig Proper
- Dulangan
- Kakar
- Kenebeka
- Kurintem
- Kusiong
- Labungan
- Linek
- Makir
- Margues
- Mompong
- Nekitan
- Sapalan
- Semba
- Sibuto
- Sifaren (Sifaran)
- Tambak
- Tamontaka
- Tanuel
- Tapian
- Taviran
- Tenonggos
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Datu Odin Sinsuat | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Stieng
Ti pagsasao a Stieng (IPA: [stiə̯ŋ], Bietnamis: Xtiêng, Khmer: ស្ទៀង) ket ti pagsasao ti tattao a Stieng iti akin-abagatan a Bietnam ken ti kadenna a luglugar ti Cambodia, ken mabalin pay nga idiay Laos (babaen ti nagan a Tariang). No kakuyogna ti Chrau ken Mnong, ti Stieng ket maidasig a kas pagsasao ti pannakaigrup nga Abagatan a Bahnariko ti sasao a Mon–Khmer iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao nga Austroasiatiko. Iti isbangan ti Austroasiatiko, ti sasao a Bahnariko ket masansan a madakdakamat nga asideg a kabagian iti pagsasao a Khmer.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ General Statistics Office of Vietnam 2009 Census
- ^ Cambodian Government National Institute of Statistics 2008 Census
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Stieng". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Système universitaire de documentation
Ti système universitaire de documentation wenno SUDOC ket sistema nga inus-usar babaen dagiti biblioteka kadagiti unibersidad ti Pransia ken dagiti lugar a pagadalan tapno mangilasin, mangsurot ken mangtaripato kadagiti dokumento a tagikuada. Ti katologo, nga aglaon ti ad-adu ngem 8 a riwriw a reperensia, ket mangpalubos kadagiti estudiante ken dagiti agsuksukisok tapno makabirukda kadagiti pakaammo ti biograpia ken lokasion kadagiti sumurok a 3,400 pagdokumentuan a sentro. Daytoy ket tinartaripato babaen ti Agence bibliographique de l'enseignement supérieur.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
fr:Système universitaire de documentation


text:
Manok
Ti manok (Gallus gallus domesticus) ket isu ti napaamo a billit, ti subsebbangan iti Nalabbasit nga Abuyo. Maysa daytoy kadagiti sapasap ken kaaduan kadagiti napaamo nga ayup nga adda ti populasion iti ad-adu ngem 24 bilion idi 2003,[1] adda ti ad-adu a manok iti lubong ngem ti aniaman a sabali a sebbangan iti billit. Ti tattao ket agtartarakenda kadagiti manok a kas taudan ti taraon, masidsida ti karne ken dagiti itlogda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ segun ti Firefly Encyclopedia of Birds, Ed. Perrins, Christopher. Buffalo, N.Y.: Firefly Books, Ltd., 2003.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Green-Armytage, Stephen (Oktubre 2000). Dagiti Ekstraordinario a Manok. Harry N. Abrams. ISBN 0-8109-3343-8.
- Smith, Page; Charles Daniel (Abril 2000). Ti Libro ti Manok. Unibersidad ti Georgia a Pagmalditan. ISBN 0-8203-2213-X.


text:
Meka
Ti Meka[3] (Arabiko: مكة, Makkah, panangibalikas [ˈmækkæ]) ket maysa a siudad idiay Hejaz ken ti kapitolio ti probinsia ti Makkah idiay Saudi Arabia. Ti siudad ket mabirukan idiay 70 km (43 mi) idiay kaunegan ti Jeddah iti akikid a ginget iti kangato a 277 m (909 ft) ti pantar ti baybay. Ti populasionna idi 2012 ket 2 a riwriw, ngem dagiti agbisbisita ket ad-adu a pagkatluenna dagiti bilang ti tunggal maysa a tawen iti las-ud ti Hajj a paset ti panawen a natengtengngel iti maika-sangapulo ket dua a lunar a bulan ti Muslim ti Dhu al-Hijjah.
Nga isu ti nakaipasngayan a lugar ni Mahoma ken ti lugar a nakaisuratan ti Koran,[4][5] Ti Meka ket naipanpanunotan a kas ti kasantuan a siudad iti relihion ti Islam[6] ken maysa a peregrino a naam-ammuan a kas ti Hajj ket obligatorio para kadagiti amin a makabael a Muslim. Ti Hijaz ket nabayagen nga inturayan dagiti kaputotan ni Mahoma, dagiti sharif, a nawaya nga agturturay wenno basalo kadagiti dakdakkel nga imperio. Daytoy ket sinagepsep ti Saudi Arabia idi 1925. Iti moderno a panawenna, ti Meka ket nakakitkita ti adu a panagpadakkel iti kadakkel ken inpraestruktura. Gapu ti daytoy, ti Meka ket nakapukaw kadagiti adu a rinibu nga agtawen a pasdek ken dagiti arkeolohiko a sitio.[7] Tatta nga aldaw, adda dagiti agarup a 15 a riwriw a Muslim a mangbisbisita ti Meka, a mairaman dagiti adu a riwriw ti las-ud ti bassit nga aldaw ti Hajj.[8] A kas ti nagbanagan, ti Meka ket nagbalinen a maysa kadagiti kaaduan a kosmopolitano ken dibersio a siudad iti Muslim a lubong,[9] urayno dagiti saan a Muslim ket agtultuloyda a maiparit a sunrek ti siudad.[10]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taga-ugma wenno nasapa a nagan para iti lugar ti Meka ket Bakkah (a naisurat pay iti Baca, Baka, Bakah, Bakka, Becca, Bekka, kdpy.).[11][12][13] Ti Pagsasao nga Arabiko a balikas, ti bukodna nga etimolohia, a kasla iti Meka, ket saan a nalawag.[14] Daytoy ket nawatiwat a namatmatian a sinonimo para iti Meka, daytoy ket naibagbaga a naisangsangayan a ti nasapa a nagan ti ginget a mabirukan idiay, bayat a dagiti Muslim nga eskolar ket sapasapda nga agus-usar a mangibaga ti sagrado a lugar ti siudad nga asideg a nakapalikmut ken mairaman ti Kaaba.[15][16]
Ti porma a Bakkah ket inus-usar para iti nagan ti Meka idiay Koran iti 3:96, bayat a ti porma a meka ket inus-usar iti 48:24.[14][17] Iti abagatan nga Arabiko, ti pagsasao nga inus-usar idiay akin-abagatan a paset ti Arabiano a Peninsula iti panawen ni Mahoma, ti b ken m ket mabalin dagiti nga agsinnukat.[17] Dagiti dadduma pay a nagibasaran ti Meka iti Koran (6:92, 42:5) ket tinawtawagan ti Umm al-Qura, a kayatna a sawen ket "ina ti amin a pagtaengan."[17]
Ti sabali pay a nagan ti Meka, wenno ti kaatapan ken banbantay a a nangpalikmut ti daytoy, segun ti Arabo ken Islamiko a tawidan, ket Faran wenno Pharan, a mangibagbaga ti Desierto ti Paran a naibaga idiay Daan Testamento.[18] Ti Arabo ken Islamiko a tawidan ket agtengtengngel a ti kaatapan ti Paran, iti nawatiwat a panagsasao, ket ti Hijaz ken ti lugar a nagtaengan ni Ishmael idi ket ti Meka.[18] Ni Yaqut al-Hamawi, ti maika-12 a siglo a Siriano a heograpo, ket insuratna a ti Faran ken "ti naiyulog ti Arabo a balikas ti Hebreo. Maysa kadagiti nagan ti Meka a naibaga iti Torah."[19] Adda ti maysa a Tal Faran ("Turod ti Faran") idiay ruar nga igid ti Meka.[19]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket tinurayan babaen ti Munisipalidad ti Meka, ti munisipal a konseho dagiti sangapulo ket uppat a lokal a nabutosan a kamkameng nga indauluan babaen ti mayor (tinawtawagan a kas maysa nga Al-Amin) nga indutok babaen ti gobierno ti Saudi. Ti agdama a mayor ti siudad ket ni Usama al-Bar.[20]
Ti Meka ket isu ti kapitolio ti Rehion ti Makkah, a mangiraman ti kaarruba ti Jeddah. Ti probinsial a gobernador idi ket ni Abdul Majeed bin Abdulaziz Al Saud manipud idi 2000 aginggana idi pimmusay idi 2007.[21] Idi 16 Mayo 2007, ni prinsepe Khalid bin Faisal Al Saud ket naidutok idi a kas ti baro a gobernador.[22]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Islamiko a tradison ket mangigupit ti rugi ti Meka kadagiti kaputotan ni Ishmael. Adu kadagiti Muslim ket mangitudo kapitulo almo 84:3–6 ti Daan a Testamento ti panangibaga ti perigrinasion idiay Ginget ti Baca, a nakitkita dagiti Muslim a kas ti panangibagbaga iti Meka a kas Bakkah iti Surah 3:96 ti Koran. Ti pay Griego a historiador a ni Diodorus Siculus a nagbiag idi baetan ti 60 BCE ken 30 BCE ket nangisurat ti maipanggep ti adayo a lugar idiay Arabia iti obrana iti Bibliotheca historica a nangipalpalawag ti nasantuan nga altar nga inbagbaga dagiti Muslim iti Kaaba idiay Meka "Ken ti templo ken nabangonen idiay, a nasatuan unay ken nakaro a rinaraeman babaen amin dagiti Arabiano".[23] Ni Ptolomeo ket sagpaminsan pay idi a mamgibagbaga kano idi a tinawtawagana ti Meka iti "Macoraba", ngem daytoy a panangilasin ket kontrobersial.[24]
Iti Sharḥ al- Asāṭīr, ti komentario iti Samaritano a kronolohia ti midrash dagiti Patriarka, iti di ammo a petsa a mabalin a naisurat idi maika-10 a siglo C.E., ket natunton a ti Meka Mecca ket inpatakder idi dagiti lallaki nga anak ni Nebaioth, ti kalakayan nga anak a lalaki ni Ishmael.[25][26][27]
Iti panawen idi maika-5 a siglo, ti Kaaba ket lugar idi a pagraraeman para kadagiti diosen ti pagano a tribu ti Arabia. Ti kangrunaan idi a pagano a diosen ti Meka ket ni Hubal, nga inabil idi idiay babaen ti nagturay a tribu ti Quraysh[28][29] ken nabati idiay aginggana idi maiak-7 a siglo.
Idi maika-5 a siglo,ti Quraysh ket tinengngelna ti Meka, ken nagablinda a nalaing a nagtagtagilako ken komersiante. Idi maika-16 a siglo timmiponda pay iti lukratibo a komersio ti rekado, sgapu ta dagiti gubat kadagiti sabali aparte ti lubong ket agpatpataud a mangilingay ti dalan ti komersio manipud kadagiti napeggad a dalan iti baybay kadagiti nasaysayaat a dalan iti daga. Ti Bisantinonga Imperio ket dati idi a nagtengel iti Baybay Nalannasit, ngem immad-adun ti panagpirata. Ti sabali pay idi a dalan a mapan iti Golpo Persiano babaendagitikarayan ti Tigris ken Euprates, ket naipangpangta pay idi babaen dagiti ekspolitasion manipud iti Sasasanida nga Imperio, ken riniribo pay babaen dagiti Lakmida, ken dagiti Gasanida, ken ti Gubgubat ti Romano–Persiano. Ti kaprominensia ti Meka a kas sentro ti komersio ket inatiwna pay ti siudad ti Petra ken Palmyra.[30] Nupay kasta, dagiti Sasanida ket saanda a kankanayon a nakaipangpangat iti Meka ken idi 575 CE isuda ket sinalaknibanda pay ti sudad ti Arabia manipud iti panagraut iti Pagarian ti Axum, nga indauluan ti Kristiano a daulona a ni Abraha. Dagiti tribu ti akin-abagatan nga Arabia, ket kimmidawda iti tulong manipud iti Persiano nga ari a ni Khosrau I, ken iti met sungbatna isu ket napan iti abagatan idiay Arabia nga addaan kadagiti soldado ken dagiti plota ti barko idiay Meka. Ti interbension ti Persiano ket nangatipa ti pannakaiwaras ti Kristianidad nga agpadaya idiay Arabia, ken ti Meka ken ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma nga isu iti dayta a panawen ket agtawen iti innem idiay tribu ti Quraysh ket "saanto a dumakkel iti turay ti krus."[31]
Babaen ti tengnga ti maika-6 a siglo, adda idin dagiti tallo a nangruna a pagtaengan idiay akin-amianan nga Arabia, iti amin nga igid ti abagatan-laud nga aplaya a mangbeddeng ti Baybay Nalabbasit, iti mataengan a rehion iti nagbaetan ti baybay ken dagiti nalatak a bantay iti daya. Urayno ti luagar iti likmut ti Meka ket saan a maapitan, daytoy idi ti kabaknangan kadagiti tallo a pagtaengan nga adu kadagiti danum babaen ti nalatak a Bubon Zamzam ken ti puesto kadagiti pagballasiwan dagiti nangruna a dalan ti karaban.
Dagiti narusanger a kondision ti langa ti daga ti Arabiano a peninsula ket tikankanyon a kasasaad iti suppiat a nagbaetan dagiti lokal a tribu, ngem iti tinawen mangideklarada iti kappia ken mapanda amin idiay Meka iti maysa a tinawen a peregrinasion. Aginggana idi maika-7 a siglo, daytoy a panagbanniaga ket naikeddeng idi para kadagiti relihioso a rason babaen dagiti pagano nga Arabo tapno agraemda iti bukodda nga altar, ken uminom iti Bubon Zamzaml. Nupay kasta, daytoy pay ti panawen iti tunggal maysa a tawen a makappiaan dagiti suppiat, masolbar dagiti utang , ken ti komersio ket mapasamak kadagiti banag ti Meka. Dagitoy a tinawen a pasamak ket nangited kadagiti tribu iti kapanunotan iti sapasap nga identidad ken nangaramid ti Meka a kas maysa a nangruna a pagtengngaan ti isip para iti peninsula.[32]
Dagiti karaban ti kamelio, a nakunkuna nga immuna nga inusar babaen Magoma, ket paset idi ti agdurdur-as nga ekonomia ti Meka. Dagiti kumaduaan nagtitinnulagan babaen dagiti nagtagtagilako idiay Meka ken dagiti lokal a nomadiko a tribu, a mangiyeg kadagiti tagilako – lalat, dinguen, ken dagiti metal a namina kadagiti lokal a banbantay – idiay Meka tapno maikarga kadagiti karaban ken maawit kadagiti siudad idiay Siria Siria ken Irak.[33] Dagiti historikal a panangilaglagip ket mangited pay kadagiti dadduma a banag a dagiti tagilako manipud kadagiti sabali a pagilian ket mabalin pay a napan babaen ti Meka. Dagiti tagilako manipud idiay Aprika ken ti Adayo a Daya ket limmabas a mapan idiay Siria ket mairaman dagiti rekado, lalat, medisina, kawes, ken dagiti aadipen; iti maisubli ti Meka ket makaawat iti kuarta, ar-armas, dagiti sereal ken bino, ken dagitoy met ket maiwaras iti amin a paset ti Arabia. Dagiti taga-Meka ket nagpirma kadagitoy a tulagan kadagiti Bisantino ken dagiti Beduino, ken nakitinnulag iti natalged nga ilalabas dagiti karaban, ken nagitedda iti danum ken dagiti karbengan ti pagaraban. Ti Meka ket nagbalin a sentro ti nalukay a konpederasion ti kliente dagiti tribu, a nagiraman kadagiti Banu Tamim. Dagiti sabali a rehional a bileg ket dagiti Abisinio, Ghassan, ken Lakhm ket kimmapsutda idin ken pinanawanda ti komersio ti Meka nga isu ti kangrunaan a nagikaykaysa apuersa idiay Arabia idi naladaw a maika-6 a siglo.[32]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket addaan iti kangato iti 277 m (909 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken agarup a 80 km (50 mi) iti uneg manipud iti Baybay Nalabbasit.[34] Ti Sentral Meka ket mabirukan iti koridor a nagbaetan dagiti banbantay, a kankanayon a matawtawagan iti "Kalawakaw iti Mekaa." Ti lugar ket aglaon iti ginget ti Al Taneem, ti Ginget ti Bakkah ken ti ginget ti Abqar. Daytoy a lokasion ti kabanbantayan ket nangipalawag ti kontemporaneo a panagpadakkel ti siudad. Ti siudad ket maipatengnga idiay lugar ti Masjid al-Haram, a nababbaba ngem iti kaaduan ti siudad. Ti lugar iti likmut ti meskita ket buklen ti daan a siudad. Dagiti nangruna nga abenida ket ti Al-Mudda'ah ken Sūq al-Layl iti amianan ti meskita, ken ti As-Sūg Assaghīr iti abagatan. Idi nagpadpadakkel dagiti Saudi iti Nalatak a Meskita idiay sentro ti siudad, nga idiay idi ket adda dagiti ginasot a balbalay ken itan ket sinukatanen dagiti nalawa nga abenida ken dagiti kuadrado ti siudad. Dagiti tradisional a balay ket naipatakder iti lokal a bato ken kadawyan a dua wenno tallo a kadsaaran. Ti dagup a kalawa ti Meka tatta nga aldaw ket sumurok a 1,200 km2 (460 sq mi).[35]
Iti kasakbayan ti moderno a Meka, ti siudad ket nangpadpadas ti bassit a nangruna a taudan ti danum. Dagidi immuna ket dagiti lokal a bubon, a kas ti Bubon Zamzam, a nagpataud ti kadawyan a natabang a danum. Ti maikadua a taudan idi ket ti ubbog ti Ayn Zubayda. Dagiti taudan iti daytoy nga ubbog ket dagiti banaty ti J̲abal Saʿd (Jabal Sa'd) and Jabal Kabkāb, a mabirukan iti bassit a kilometro iti daya ti Jabal Arafa wenno agarup a 20 km (12 mi) iti abagatan a daya ti Meka. Ti danum ket nabunag manipud daytoy babaen ti panagusar kadagiti kanal iti sirok ti dagas. Ti maikatlo a manmano a pagtaudan idi ket ti tudo nga inpenpen babaen ti tattao kadagiti bassit a pagidulinan ti danum wenno dagiti sisterna. Ti tudo ket saan unay nga adu ken mangipresenta pay iti layus ken peggad daytoyen manipud idi un-unana nga aldaw. Segun kenni Al-Kurdī, adda idin dagiti 89 a historiko a layus aginggana idi 1965, a mairaman dagiti nadumaduma a paset ti panawen ti Saudi. Iti naudi a siglo ti maysa a kakaruan ket napasamak idi 1942. Manipud idin, nabangonen dagiti penned tapno mabanagan ti problema.
Dagiti kaarrubaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ajyad
- Al Adl (2010-11-10)
- Al Faisaliyyah
- Al Gemmezah
- Al Ghassalah
- Al Hindawiyyah
- Al Iskan
- al-Khalidiya
- Al Maabda
- Al Muaisem
- Al Nuzha
- Al Rasaifah
- Al Shoqiyah
- Al Shubaikah
- Al Sulaimaniyyah
- Al Tundobawi
- Al Utaibiyyah
- Al Zahir
- Al Zahra
- Aziziyah
- Gazza[36]
- Jabal Al Nour
- Jarwal
- Jurhum [37]
- Mina
- Misfalah
- Shar Mansur[37]
- Suq Al Lail
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket adaan iti namaga a klima. Saan a kas dagiti sabali a sudad ti Saudi Arabia, ti Meka ket mangitalinaay ti nabara a temperaturana iti kalamiisan, ken mabalin a sumakop iti 18 °C (64 °F) iti rabii aginggana iti 30 °C (86 °F) iti malem. Dagiti temperatura iti kalgaw ket napudot unay ken malabsanna ti marka ti 40 °C (104 °F) iti malen ken lumaiis iti 30 °C (86 °F) iti rabii. Mabalin nga agtudo met bassit idiay Meka iti baetan dagiti bulan ti Nobiembre ken Enero.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Thi ekonomia ti Meka ket kaaduan nga agdepdepende iti tinawen a peregrinasion. A kas inbaga ti maysa nga akademiko, "Dagiti taga-Meka ket awan dagiti panggedanda ngem ti agserbi laeng dagiti hajji." Ti matgedan a mapataud manipud iti Hajj, ket saan laeng a mangpaandar ti ekonomia ti Meka ngem iti pakasaritaan daytoy ket adu ti apektona iti ekonomia ti intero nga Arabiano a Peninsula. Ti matgedan ket mapataud kadagiti nadumaduma a waya. Ti maysa a pamay-an ket ti panagbuis dagiti peregrino. Dagiti buis ket napangina idi las-ud ti Nalatak a Depresion, ken adu nga adda dagitoy a buis ket adda aginggana idi naladaw a 1972. Ti sabali a waya iti panagpataud ti matgedan ti Hajj ket babaen dagiti serbisio kadagiti peregrino. Kas pagarigan, ti nailian a kompania ti eroplano ti Saudi, ti Saudia, ket agpataud ti 12% iti matgedanna manipud iti peregrinasion. Dagiti plete a binayadan dagiti peregrino iti ipapanda idiay Meka babaen ti daga ket agpataud pay ti matgedan; kas met dagiti otel ken dagiti kompania ti pagdagusan a mangibalay kaniada.
Ti siudad ket makaala iti ad-adu ngem $100 a riwriw, bayat a ti gobierno ti Saudi ket aggastos iti $50 a riwriw kadagiti serbisio para iti Hajj. Adda met dagiti dadduma nga industria ken dagiti paktoria iti siudad, ngem ti Meka ket awanen iti nangruna a papel iti ekonomia ti Saudi Arabia, a kangrunaan laeng a naibatay kadagiti eksport ti lana.[40] Dagiti bassit nga industria nga agpatpataray idiay Meka ket mairaman ti abel, alikamen, ken dagiti gamigam. Ti kaaduan ti ekonomia ket naibatay iti serbisio.
Ti siudad ket adun a dimmakkel kadagiti maika-20 ken maika-21 a siglo, gapu ti panagpasayaat ken kalaka ti panagbanniaga iti eroplano, ken nagpaadu daytoy kadagiti bilang dagiti peregrino a nakibingbinglay iti Hajj. Dagiti rinibu Saudi ket nagtrabtrabahoda iti amin a paset ti tawen tapno mangtaripato ti Hajj ken agtrabaho kadagiti otel ken dagiti paggatangan a mangserbi kadagiti peregrino;dagitoy nga agtrabtrabaho ket nagpaadu met ti kammasapulan para iti pagdagusan ken dagiti serbisio. Ti siudad ket addaan kadagiti adu a nawaya a dalan, ken aglaon kadagiti paggatangan ken dagiti natayag a pasdek.[41]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Munisipalidad ti Meka. Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Population". Statistical Yearbook 47 (2011). Central Department Of Statistics & Information. Naala idi 15 Nobiembre 2013.
- ^ Sagpaminsan a, Makkah wenno Bakkah.
- ^ Naipakasaritaan a pateg ti Koran ken ti Ḥadith A.M. Khan
- ^ Ti Nasken a maammuan ti Amin a maipanggep ti Koran Ahmed Al-Laithy
- ^ Nasr, Seyyed. Mecca, Ti Nasantuan, Medina, Ti Naraniag: Dagiti Kasantuan a Siudad ti Islam. Apertura. 2005
- ^ Taylor, Jerome (2011-09-24). "Meka para kadagiti Nabaknang: Ti kasantuan a lugar ti Islam ket 'agbalinen a Vegas'". The Independent. Londres.
- ^ Ti Saudi a torre: Ti Meka a maigiddiat ti Las Vegas: Nataytayag, nasansantuan ken nadaydayeg (gangani) iti ania man a lugar, The Economist, napetsaan idi Hunio 24 2010, Cairo.
- ^ Fattah, Hassan M.Dagiti Islamiko a Peregrino ket Mangiyegda ti Kosmopolitano nga Angin iti Saan a Maipada a Siudad, New York Times. Enero 20, 2005.
- ^ Esposito, John L. (2011). Ti Nasken a Maamuan ti sinoman a maipanggep ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 25.
Ti Meka, a kasla ti Medina, ket Narikpan kadagiti saan a Muslim
- ^ Barbara Ann Kipfer (2000). Ensiklopediko a diksionario ti arkeolohia (Illustrated nga ed.). Springer. p. 342. ISBN 978-0-306-46158-3.
- ^ Cyril Glassé; Huston Smith (2003). Ti baro nga ensiklopedia ti Islam (Nabaliwan, nailustrado nga ed.). Rowman Altamira. p. 302. ISBN 978-0-7591-0190-6.
- ^ William E. Phipps (1999). Mahoma ken Hesus: ti panangipada dagiti propeta ken dagiti insursuroda (Nailustrado nga ed.). Continuum International Publishing Group. p. 85. ISBN 978-0-8264-1207-2.
- ^ a b Kees Versteegh (2008). C. H. M. Versteegh ken Kees Versteegh (ed.). Ensiklopedia ti pagsasao nga Arabiko ken linguistiko, Tomo 4 (Nailustrado nga ed.). Brill. p. 513. ISBN 9789004144767.
- ^ Daniel C. Peterson; Sher Ali Maulawi; Mirza Tahir; Ahmad Hadhrat (2007). Mahoma, propeta ti Dios. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 22–25. ISBN 978-0-8028-0754-0.
- ^ Ti Nasantuan a Koran nga adda ti Panakaipatarus. Islam Internasional. 2004. p. 753. ISBN 978-1-85372-779-5.
- ^ a b c Philip Khûri Hitti (1973). Dagiti kapitolio a siudad ti Arabo nga Islam (Nailustrado nga ed.). Unibersidad ti Minnesota a Pagmalditan. p. 6. ISBN 978-0-8166-0663-4.
- ^ a b Sir Sayyid Aḥmad Khān (1870). Ti serye dagiti salaysay ti biag ni Mahoma: ken dagiti suheto a simmarsaruno. Londres: Trübner & co. pp. 74–76.
- ^ a b Reuven Firestone (1990). Dagiti panagbanbanniaga ti nasantuan a dagdaga: ti ebolusion ti sarsarita ti Abraham-Ismael iti Islamiko a panakaawat ti teksto. SUNY Press. pp. 65, 205. ISBN 978-0-7914-0331-0.
- ^ "Mecca Seeks to Lead Saudi Arabia's Solar Energy Expansion". Bloomberg. Bloomberg. 22 Septiembre 2012. Naala idi 20 Enero 2013.
- ^ "Prince Abdul-Majid, Governor of Mecca, Dies at 65". The New York Times. Associated Press. 2007-05-07. Naala idi 1 Enero 2008.
- ^ "Prince Khalid Al Faisal appointed as governor of Makkah region". Saudi Press Agency. 16 Mayo 2007. Naala idi 2008-01-01.
- ^ Translated by C H Oldfather, Diodorus Of Sicily, Volume II, William Heinemann Ltd., London & Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, MCMXXXV, p. 217.
- ^ Crone, Patricia (1987). Meccan Trade and the Rise of Islam. Princeton University Press. pp. 134–135. ISBN 1-59333-102-9.
- ^ Alan David Crown, Samaritan Scribes and Manuscripts, Mohr Siebeck 2001 p.27
- ^ Patricia Crone, M. A. Cook Hagarism: The Making of the Islamic World, Cambridge University Press 1977 p.22.
- ^ Hava Lazarus-Yafeh,Intertwined Worlds: Medieval Islam and Bible Criticism, Princeton University Press 1992 pp.61-62
- ^ Hawting, G. R. (1980). "The Disappearance and Rediscovery of Zamzam and the 'Well of the Ka'ba'". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 43 (1): 44–54 (44). JSTOR 616125.
- ^ Islamic World, p. 20
- ^ Lapidus, p. 14
- ^ Bauer, S. Wise (2010). The history of the medieval world: from the conversion of Constantine to the First Crusade. W. W. Norton & Company. p. 243. ISBN 978-0-393-05975-5.
- ^ a b Lapidus, pp. 16–17
- ^ Islamic World, pp. 17–18
- ^ Islamic World, p. 13
- ^ "Mecca Municipality". Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2010-04-06.
- ^ Nauram ti kaarubaan ti Meka idiay asideg dagiti peregrino ti Hajj. news.outlookindia.com (2005-01-17)
- ^ a b NigeriaNews: "Ti Kano ket nagrenrenta kadagiti 15a balay idiay Saudi para kadagtii peregrino". Ndn.nigeriadailynews.com (2009-06-30). Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Weather averages Mecca". PME. Naala idi Agosto 17, 2009.
- ^ "Mecca Climate and Weather Averages, Saudi Arabia". Weather2Travel. Naala idi 2014-10-14.
- ^ Mecca. World Book Encyclopedia. 2003 edition. Volume M. p. 353
- ^ Howden, Daniel (2006-04-19). "Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca". London: The Independent (UK). Naala idi 2007-05-03.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dagiti editor ti Time-Life Books. (1999). Amia kadi tikita ti biag kadagtii daga ti propeta: Islamiko a lubong, AD 570 – 1405. Time-Life Books. ISBN 0-7835-5465-6.
- "Quraysh". Encyclopædia Britannica. Britannica Concise Encyclopedia (online). 2007. Naala idi 2007-02-19.
- Lapidus, Ira M. (1988). Ti Pakasaritaan dagiti Islamiko a Kagimongan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-22552-3.
- Hawting, G. R. (1980). "Ti Pannakapukaw ken Pannakaduktal manen ti Zamzam ken ti 'Bubon ti Ka'ba'". Warnakan ti Eskuela ti Oriental ken Aprikano a Panagadadal, Unibersidad ti Lon dres. 43 (1): 44–54. JSTOR 616125.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenthal, Franz; Ibn Khaldun (1967). Ti Muqaddimah: Ti Pangyuna a Pakasaritaan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-09797-6.
- Crone, Patricia (1987). Meka a Panaglaklako ken ti Panagpangato ti Islam. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 1 (Text file). 2. 1 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 2 (Text file). 2. 2 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Meka iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Meka iti Wikiquote (iti Ingles)
- Munisipalidad ti nasantuan a Meka Opisial a website (iti Arabiko)


text:
Kategoria:Panagtaripato ti CS1: agus-usar iti parametro ti authors
Daytoy ti pagsurotan a kategoria para kadagiti dakamat ti CS1 nga agus-usar iti
|authors=. Dagiti parbo a nagan ti
|authors= ket saanda a naaramid aparte daytoy a kategoria.
Babaen iti kasisigud, dagiti mensahen ti biddut ti Panagdakamat nga Estilo 1 ken Panagdakamat nga Estilo 2 ket maiparang kadagiti amin nga agbasbasa ken dagiti mensahe ti pagtaripatuan a kategoria ket nailemmneg manipud kadagiti amin nga agbasbasa.
Ikabil dagiti sumaganad a teskto iti bukodmo a panid iti common CSS wenno iti espesipiko a panid ti CSS ti kudil (ti common.css ken skin.css):
Tapno maiparang dagiti mensahe ti panagtaripatuan:
.mw-parser-output span.cs1-maint {display: inline;} /* Iparang dagiti mensahe ti panagtaripato ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Tapno maiparang amin dagiti biddut mensahe a kaisigud a nailemmeng:
.mw-parser-output span.cs1-hidden-error {display: inline;} /* Iparang amin dagiti mensahe ti biddut ti cs1|2 */
Tapno mailemmeng kadagiti mensahe ti biddut:
.mw-parser-output span.cs1-visible-error {display: none;} /* Ilemmeng dagiti mensahe ti panagtaripato ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Baybay Somov
Ti Baybay Somov ket naisingasing idi a nagan para iti parte ti Akin-abagatan a Taaw. Daytoy ket mabirukanto idiay akindaya unay a parte ti subkontinente ti Antartika ti Daya nga Antartika, iti amianan ti Aplaya Oates, Daga Victoria, ken ti Aplaya George V, iti pagbaetan ti 150° ken 170° daya. Iti laud ket isunto ti Baybay D'Urville.[1] Iti daya ti Rawis Adare, iti 170°14' Daya, ket ti Baybay Ross.[2]
Immuna a naisingasing ti nagan babaen dagiti Ruso para iti burador ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (International Hydrographic Organization - IHO) ti 2002. Daytoy a burador ket saan idi a naaprobaran babaen ti IHO (wenno ti ania man a gunglo), ken ti dokumento ti IHO ti 1953 (a saan nga aglaon iti nagan) ket agdama nga agtultuloy a matungtungpal.[3] Dagiti mangidadulo a turay ti heograpia ken dagiti atlas ket saanda nga agus-usar iti nagan, a mairaman ti maika-10 nga edision ti World Atlas ti 2014 ti National Geographic Society ti Estados Unidos ken ti maika-12 nga edision ti Times Atlas of the World ti 2014 ti Britaniko . Ngem maus-usar dagiti mapa ti Sobiet ken Rusia.[4]
Ti Baybay Somov ket addaanto iti kalawa iti 1,150,000 km² ken mabalinto nga aginggana iti 3000 a metro iti kaadalem.[5]
Ti Is-isla Balleny ke 240 km iti amianan ti aplaya ti nangruna a daga ditoy.
Ti Baybay Somov ket mainagananto akas pammadayaw kenni Mikhail Somov (1908–1973) ti Ruso nga oseanologo ken eksplorador ti polar, nga isu idi baetan ti 1955 ken 1957 ket ti nagbilbilin ti immuna nga Ekspedision ti Antartiko ti Sobiet.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ New Zealand Antarctic Society: Antarctic, Volume 7, panid 395
- ^ Mapa ti Rawis Adare
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd (currently in-force) edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 5 Hunio 2015.
- ^ "gturs.com". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-09-10. Naala idi 2015-06-06.
- ^ Gazetteer «About countries»: Somow (sea)


text:
Diego Velázquez
Ni Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (Panangibalikas nga Espaniol: [ˈdjeɣo roˈðriɣeθ de ˈsilba i Beˈlaθkeθ]; nabuniaganidi Hunio 6, 1599 – Agosto 6, 1660) ket maysa idi nga Espaniol a pintor nga isu idi ti nangidaulo nga artista idiay korte ni Ari Felipe IV. Isu ket maysa idi nga indibidualistiko nga artista iti kontemporario a paset ti panawen a Baroko, nangruna a kas maysa a retrato nga artista. Iti maipatinayon kadagiti nadumaduma a panagaramidna kadagiti ladawan ti naipakasaritaan ken kultural a kaisangayan, isu ket nagpinpinta kadagiti adu a retrato dagiti naarian a pamilia ti Espania, ken dagiti dadduma paya natakneng nga Europeano a pigura, ken dagiti kadawyan, ken nagpatpatingga iti panagpataud ti obra maestrana a Las Meninas (1656).
Manipud ti immuna a pagkapat ti maika-19 a siglo, dagiti obra nga arte ni Velázquez ket modelo idi para kadagiti realista ken impresionista a pintor, a naisangsangayan kenni iÉdouard Manet. Manipud idi ti dayta a panawen, adu kadagiti moderno nga artista, a mairaman ni Pablo Picasso ken Salvador Dalí ti Espania, ken dagiti Anglo-Irlandes a pintor a ni Francis Bacon, ket nangipammadayaw kenni Velázquez babaen panagipartuat manen kadagiti nadumaduma a nadayeg nga obrana.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Diego Velázquez iti Wikimedia Commons


text:
Leonhard Euler
Ni Leonhard Euler ( Aleman: [ˈɔʏlɐ] (dengngen), Ingles a kapadpada, "Oiler";[1] 15 Abril 1707 – 18 Septiembre 1783) ket maysa idi a pionero a Suiso a matematiko ken pisiko. Isu ket nakaaramid kadagiti nangruna a pannakaduktal kadagiti paset a naindumadumaan a kas ti inpinitesimal a kalkulo ken grapiko a teoria. Isu pay ti nangipaammo ti kaaduan ti moderno a matematiko a terminolohia ken notasion, a naisangsangay a para iti matematiko a panagusig, a kas ti panagipagarupan ti maysa a matematiko a pamay-an.[2] Isu ket ammo pay para iti obrana iti mekanika, agayus a dinamiko, optika, ken astronomia. Ni Euler kaaduan a naggigian iti manaman a kabibiagna idiay San. Petersburgo, Rusia, ken idiay Berlin, Prusia. Isu ket naipanpanunotan a nangrugian ti preeminente a matematiko ti maika-18 a siglo, ken maysa kadagiti kalatakan a matematiko a nagbiag. Isu pay ti maysa kadagiti polipiko a matematiko iti amin a panawen; dagiti naurnong nga obrana ket punnuenna dagiti 60–80 a kuarto a tomo.[3] Ti maysa sinao a naigapu ken ni Pierre-Simon Laplace ket nagiyebebkas ti impluensia ti matematika ken ni Euler: "Basaen ni Euler, basaen ni Euler, isu ti apo kadatayo amin."[4]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakabalikas a /ˈjuːlər/ ket saan nga husto. "Euler", Ingles a Diksionario ti Oxford, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989 "Euler", Merriam–Online a Diksionario ti Webster, 2009. "Euler, Leonhard", Ti Amerikano a Tawidan a Diksionario ti pagsasao nga Ingles, maikapat nga edision, Houghton Mifflin Company, Boston, 2000. Peter M. Higgins (2007). Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 43.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. p. 17.
- ^ Finkel, B.F. (1897). "Biograpia- Leonard Euler". Ti Binulan Nga Amerikano a Matematiko. 4 (12): 297–302. doi:10.2307/2968971. JSTOR 2968971.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo Kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. xiii.
Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Leonhard Euler iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Leonhard Euler iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig ken ni Leonhard Euler iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Rehion ti Antofagasta
Ti Rehion ti Antofagasta (Espaniol: II Región de Antofagastapanangibalikas: [antofaˈɣasta]) ket maysa kadagiti 15 nga umuna nga administratibo a pannakabingbingay ti Chile. Daytoy ket buklen dagiti tallo a probinsia, ti Antofagasta, El Loa ken Tocopilla. Daytoy ket mabeddengan iti amianan babaen ti Tarapacá ken babaen ti Atacama iti abagatan ken ti maikadua a kadakkelan a rehion iti Chile. Iti daya daytoy ket beddenganna ti Bolivia ken Arhentina. Ti kapitolio ti rehion ket ti puerto a siudad ti Antofagasta, ti sabali pay a nangruna a siudad ket ti Calama. Ti nangruna nga aktibidad iti ekonomia ket panagmina iti gambang.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Cantidad-de-Personas-por-Sexo-y-Edad.xlsx; naala idi: Enero 4, 2018.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website ti Gobierno Regional de Antofagasta (iti Espaniol)
Dagiti midia a mainaig iti Rehion ti Antofagasta iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Ririo
Ti pagsasao a Ririo ket ti gangani awanen nga indihenio a pagsasao ti Probinsia ti Choiseul, Is-isla Solomon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ririo iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Ririo". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkibo ti ELAR kadagiti material ti dokumentasion ti pagsasao a Ririo


text:
Pagsasao a Baropasi
Ti pagsasao a Baropasi wenno Barapasi ket ti kameng ti sasao a Daya a Luek Geelvink. Daytoy ket naisasao kadagiti parte ti teritorio idiay Papua Baro a Guinea, Indonesia. Daytoy ket addaan iti agarup a 1,000 nga agsasao.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Moseley, Christopher and R. E. Asher, ed. Atlas of the World's Languages (New York: Routelage, 1994) p. 111
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baropasi iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Barapasi". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Antartiko
Ti Antartiko[1] ket maysa a polar a rehion, a naisangayan a rehion a nakapalikmut ti Abagatan nga Ungto iti Daga, iti bangir ti Artiko a rehion a nakapalikmut ti Amianan nga Ungto. Ti Antartiko ket buklenna ti kontinente iti Antartika ken dagiti samang ti yelo, dandanum, ken dagiti isla teritorio idiay Akin-abagatan a Taaw a naisanglad ti abagatan iti Nagsasabtan ti Antartiko.[2] Daytoy a rehion ket sakupenna ti 20% iti Akin-abagatan a Hemisperio, a daytoy a 5.5% (14 a riwriw km2) ket ti rabaw a lugar iti kontinente.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti marina a paset iti daytoy a rehion ket buklenna ti lugar ti aplikasion iti internasional a Taripnong para iti Konserbasion iti Antartiko a Marina nga Agbibiag a Magungun-od (CCAMLR),a para kadagiti teknikal a rasrason ti Taripnong ket agususar ti maysa a karkulo kadagiti Nagsasabtan a linia babaen ti panagtitipon dagiti nainaganan a linia a puntos iti igid dagiti paralelo ti latitud ken dagiti meridiano iti longitud.[3] Ti pannaka-inplementasion iti Taripnong ket tinartaripato babaen ti internasional a Komision a naikuartel idiay Hobart, Australia babaen ti nasayaat a sistema iti tinawen a naipabatang ti panagkalap, dagiti lisensia ken internasional a mangusisa kadagiti mangngalap a barko, ken dagiti pay satelite a panagpalpaliiw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Antartiko". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 44. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Sientipiko a Komite iti Antartiko a Panagsukisok (SCAR)
- ^ Taripnong para iti Konserbasion iti Antartiko a Marina nga Agbibiag a Magungun-od


text:
Pagsasao nga Ida'an
Ti pagsasao nga Ida'an (ammo pay a kas Idahan) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio] nga insasao babaen dagiti tattao nga Ida'an ti Sabah, Malaysia. Ti pagsasao ket napauten nga addaan iti literario a pakasaritaan, ti immuna nga ammo a panagsurat iti pagsasao nga Idahan ket ti manuskrito a napetsado iti 1408 A.D. Ti manuskrito a Jawi ket mangited iti maysa a panaglagip iti maysa a lalki nga Ida'an nga agnagan iti Abdullah iti Luek Darvel a nangarakup iti Islam ken nagablin kadagiti maysa a kasaapaan nga ammo a rehion idiay Malaysia a nagarakup iti Islam.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ida’an iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Ida'an". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Goudswaard, Nelleke Elisabeth (2005). The Begak (Ida'an) Language of Sabah. Utrecht Institute of Linguistics / LOT Netherlands Graduate School of Linguistic. ISBN 90-76864-73-X.


text:
Lemery, Iloilo
Ti Lemery ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lemery ket politikal a nabingbingay iti 31 a barbaranggay.[2]
- Agpipili
- Alcantara
- Almeñana
- Anabo
- Bankal
- Buenavista
- Cabantohan
- Capiñahan
- Dalipe
- Dapdapan
- Gerongan
- Imbaulan
- Layogbato
- Marapal
- Milan
- Nagsulang
- Nasapahan
- Omio
- Pacuan
- Poblacion North West Zone
- Poblacion South East Zone
- Pontoc
- San Antonio
- San Diego
- San Jose Moto
- Sepanton
- Sincua
- Tabunan
- Tugas
- Velasco
- Yawyawan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Lemery | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akinlaud a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Iloilo". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Guatemala
Nagsasabtan: 15°30′N 90°15′W / 15.500°N 90.250°W
Ti Guatemala, opisial a ti Republika ti Guatemala (Espaniol: República de Guatemala [reˈpuBlika ðe ɣwateˈmala]), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Amerika a nabeddengan babaen ti Méhiko iti amianan ken laud, ti Taaw Pasipiko iti abagatan a laud, ti Belis iti amianan a daya, ti Karibe iti daya, ken Honduras ken El Salvador iti abagatan a daya. Ti kalawana ket 108,890 km2 (42,043 mi2) nga addaan iti populasion ti agarup a 13,276,517.
Daytoy ket representatibo a demokrasia, ti kapitoliona ket ti Guatemala de la Asunción, ken ammo pay a ti Siudad ti Guatemala. Ti kaadu ti kaimudingan ti biolohia ken ti naisangayan a ekosistema ti Guatemala ket agit-ited ti pannakaidutok ti Mesoamerika a kas ti biodibersidad a lugar.[5] Ti sigud a Maya sibilisasion ket maysa idi a Mesoamerikano a sibilisasion, a nagtultuloy babaen ti Napalabas a Kalsiko a panawen aginggana ti isasangpet dagiti Espaniol. Dagiti Mayas ket agtaengda idiay Guatemala, Honduras, Belis, ti akin-abagatan a pas-paset iti Méhiko ken akin-amianan a pas-paset iti El Salvador.
Nawayaan ti Guatemala manipud iti Espania idi 1821, a kimmuyog iti Mehikano nga Imperio. Kalpasan ti pannakawayana a pagilian, tinurayan daytoy kadagiti serye dagiti diktador, a tinulongan babaen ti Nagkaykaysa a Kompania ti Prutas. Ti kaudian ti maka-20 a siglo, nakita ti Guatemala a naigulo iti 36 a kaatiddog a tawen a sibil a gubat. Kalpasan iti daytoy a gubat, ti Guatemala ket nakasaksi ti panagungar ti ekonomiana ken ti nagballigi a demokratiko a panagbubutos. Iti kaudian a panagbubutos, a tinengngel idi 2011, ni Otto Pérez Molina iti Partido Patriotiko, ket nangabak ti kinapresidente.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Aguirre, Lily (1949). The Land of Eternal Spring: Guatemala, My Beautiful Country [Ti Daga ti Agnanayon a Primabera: Guatemala, ti Napintas a Pagiliak] (iti Ingles). Patio Press. p. 253.
- ^ a b c d e "World Economic Outlook Database, October 2018". IMF.org (iti Ingles). International Monetary Fund. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2019-03-08. Naala idi 7 Marso 2019.
- ^ "GINI index (World Bank Estimate)". data.worldbank.org (iti Ingles). World Bank. Naala idi 7 Marso 2019.
- ^ United Nations Development Programme (2020). Human Development Report 2020: The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) (iti Ingles). pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naala idi 16 Disiembre 2020.
- ^ "Mesoamerica" [Mesoamerika]. Biodiversity Hotspots (iti Ingles). Conservation International. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-02-19. Naala idi Pebrero 1, 2007.


text:
Republika ti Kongo
Nagsasabtan: 1°26′24″S 15°33′22″E / 1.44°S 15.556°E
Ti Republika ti Kongo (Pranses: République du Congo, Kituba: Repubilika ya Kôngo), ammo pay a kas Kongo-Brazzaville, ti Kongo a Republika[8][9] wenno simple laeng a kas Kongo wenno ti Kongo, ket ti maysa a pagilian a mabirukan iti akinlaud nga aplaya ti Tengnga nga Aprika. Mabeddengan ti pagilian iti laud babaen ti Gabon, iti amianan a laud babaen ti Kamerun ken iti amianan a daya baabaen ti Republika ti Tengnga nga Aprika, iti abgaatan a daya babaen ti DR Kongo, iti abagatan babaen ti exclave ti Angola itif Cabinda ken iti abagatan a laud babaen ti Taaw Atlantiko. Ti Pranses ti opisial a pagsasao ti Republika ti Kongo.
Kaaduan idi ti rehion dagiti tribu ti agsasao iti Bantu kadagiti napalabas a 3,000 a tawen, a nagbangon kadagiti dalan ti pagtagilakuan a mapan iti labneng ti Karayan Kongo. T Kongo ket dati a parte ti Kolonia ti Pranses iti Ekuatorial nga Aprika.[10] Nabangon ti Republika ti Kongo idi 28 Nobiembre 1958 ken nakagun-od iti wayawaya manipud iti Pransia idi 1960. Daytoy ket maysa idi nga estado a Marxista–Leninista manipud idi 1969 aginggana idi 1992, babaen ti nagan a Republika ti Tattao ti Kongo. Ti naturay nga estado ket addaan idi kadagiti adu ti partidona a panagbubutos manipud idi 1992, ngem natuppuak ti maysa a demokratiko a nabutosan a gobierno iti Sibil a Gubat ti Republika ti Kongo idi 1997, ken ni Presidente Denis Sassou Nguesso, nga immuna a nagturay idi 1979, ket nagturayen kadagiti ganggani nga uppat a dekada.
Ti Republika ti Kongo ket maysa a kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, La Francophonie, ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Tengnga nga Aprika, ken ti Di Nailinia a Tignay. Nagbalin daytoy a ti maikapat a kadakkelan nga agpatpataud iti lana iti Golpo ti Guinea, ken mangipaay iti pagilian iti maysa a grado iti prosperidad nupay dagiti instabilidad ti politika ken ekonomia kadagiti sumagmamano a lugar ken ti di agpapada a pannakaiwarwaras kadagiti matgedan iti lana iti amin a paset ti pagilian. Nakaro nga agkamkammatalek ti ekonomia ti Kongo iti sektor ti lana,[11] ken kimmaro a bimmuntog ti irarang-ay ti ekonomia manipud iti panagsuek dagiti presio ti lana kalpasan idi 2015. Iti populasion iti 5.2 a riwriw, 88.5% iti pagilian ket agsansanay iti Kristianidad.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nanaganan ti Repubika ti Kongo manipud iti Karayan Kongo, a ti naganna ket naala met iti Kongo, ti maysa a pagarian ti Bantu a nangsakup ti sabanganna iti panawen ti pannakaduktal babaen dagiti Portuges idi 1483[12] wenno 1484.[13] Nala ti nagan ti pagarian manipud iti tattaona, ti Bakongo, ti maysa nga endonimo a makunkuna a ti kayatn a sawen ket "dagiti mangnganup" (Kongo: mukongo, nkongo).[14]
Idi las-ud ti panawen idi kinolonisado babaen ti Pransia, daytoy ket ammo idi a kas ti Kongo ti Pranses wenno Tengnga a Kongo. Tapno mailasin daytoy manipud iti kaarrubana a Demokratiko a Republika ti Kongo, daytoy ket sagpaminsan a maibagbaga a kas Kongo (Brazzaville) wenno Kongo-Brazzaville. Naala ti Brazzaville manipud iti nagpundar iti kolonia, ni Pierre Savorgnan de Brazzà, ti maysa a natakneng nga Italiano a ti titulona ket mangibagbaga iti ili ti Brazzacco, iti komuna ti Moruzzo, a ti naganna ket naala met manipud iti Latin a Brattius wenno Braccius, ti kayatna a sawen iti isuda a dua ket "ima".[15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Constitution de 2015". Digithèque matériaux juridiques et politiques, Jean-Pierre Maury, Université de Perpignan (iti Pranses). Naala idi 2 Enero 2021.
- ^ "Congo, Republic of the" (iti Ingles). Association of Religion Data Archives. 2015. Naala idi 18 Mayo 2020.
- ^ ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org (iti Ingles).
- ^ "GINI index" (iti Ingles). World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Pebrero 2015. Naala idi 12 Septiembre 2015.
- ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) (iti Ingles). United Nations Development Programme. 15 Disiembre 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naala idi 16 Disiembre 2020.
- ^ Sewell Chan; Madeleine Kruhly & Hannah Olivennes (12 Mayo 2016). "Congo Republic" (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 7 Enero 2014. Naala idi 6 Enero 2014.
- ^ "Le congo" (iti Pranses).
- ^ "Congo, Republic of the" (iti Ingles). CIA – The World Factbook. Naala idi 30 Mayo 2007.
- ^ Nzaou-Kongo, Aubin (2018). Exploitation des hydrocarbures et protection de l'environnement en République du Congo : essai sur la complexité de leurs rapports à la lumière du droit international (iti Pranses). Naala idi 15 Enero 2021.
- ^ Gates, Louis & Appiah, Anthony. Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience, p. 1105. 1999.
- ^ Olson, James S. & Shadle, Robert. Historical Dictionary of European Imperialism, p. 225. Greenwood Publishing Grp., 1991. ISBN 0-313-26257-8.
- ^ Bentley, Wm. Holman. Pioneering on the Congo. Fleming H. Revell Co., 1900.
- ^ Frau, Giovanni Dizionario Toponomastico Friuli-Venezia Giulia. Istituto per l'Enciclopedia del Friuli-Venezia Giulia, 1978.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maria Petringa, Brazza, A Life for Africa (2006) ISBN 978-1-4259-1198-0
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Republika ti Kongo iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Republika ti Kongo manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Republika ti Kongo iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Republika ti Kongo
- Republika ti Kongo
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Pagsasao a Leton
Ti Leton (latviešu valoda) ket isu ti opisial nga estado a pagsasao ti Letonia. Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti Lettish. Adda dagiti agarup a 1.4 a riwriw a patneng a Leton a mangisasao idiay Latvia ken agarup a 150,000 iti ballasiw taaw. Ti pagsasao a Leton aket adda dagiti adu a bilang dagiti saan a patneng a mangisasao, a kadawyan daytoy ti bassit a pagsasao. Agarup a 1.9 a riwriw wenno 79% ti Leton a populasion ket makasao ti Leton.[2] Kadagitoy adda ti agarup a 1,165,000 ti agus-usar a kas ti kangrunaan a pagsasaoda idiay balayda.[3] Ti panagusar ti pagsasao a Leton kadagiti nadumaduma a luglugar ti sosial a biag idiay Latvia ket umad-adon.[4]
Ti Leton ket maysa a pagsasao a Baltiko ken asideg a maikabagian ti Lituano, nupay dagitoy dua ket saanda nga agsinnaranay a maawatan.
Ti Leton ket immuna a nagparang iti Akinlaud a pannakaimaldit idi tengnga ti maika-16 a siglo nga adda ti pannakakopia ti Kararag ti Dios iti Leton idiay Cosmographia Universalis ni Sebastian Münster , iti Latin a sinuratan.


text:
Asia-Pasipiko
Asia-Pasipiko wenno Asia Pasipiko ket ti paset ti lubong wenno iti asideg ti Akinlaud a Taaw Pasipiko. Ti rehion ket agdumaduma iti kadakkel depende iti konteksto, ngem daytoy ket kadawyan a mangiraman ti kaaduan ti Daya nga Asia, Abagatan nga Asia, Abagatan a daya nga Asia, ken ti Oceania.
Ti termino ket mabalin pay a mangiraman ti Rusia (idiay Amianan a Pasipiko) ken dagiti pagilian ti Kaamerikaan nga adda iti aplaya ti Akindaya a Taaw Pasipiko; kas pagarigan ti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ti Asia-Pasipiko, ket iramanna ti Kanada, Chile, Rusia, Mehiko, Peru, ken ti Estados Unidos.
Iti pay sabali, ti termino ket sagpaminsan a mangbukel iti amin nga Asia ken ti Australasia ken dagiti pay bassit/kalalainganna/dakkel nga isla a pagpagilian ti Pasipiko – kas pagarigan no bingbingayen ti lubong kadagiti dakkel a rehion para kadagiti panggep ti komersio (kas iti Kaamerikaan, EMEA ken ti Asia Pasipiko).
Iti pakabuklan awan ti maiparang a nalawag a panangipalawag ti "Asia Pasipiko" ken dagiti rehion a mairaman ket agbaliwda depende iti kontesto.
Urayno saan nga umiso, ti termino ket nagbalin a nadayeg manipud kadagidi tawen ti 1980 iti komersio, pinansia ken politika. Iti kinapudno, urayno no ti pannakaimaymaysa dagiti ekonomia ti rehion, kaaduan dagiti agmaymaysa a pagilian iti uneg ti sona ket dagiti rumrumsua a pagtagilakuan a makasanay ti napardas nga idadakkel. (No maiyasping iti konsepto/akronimo ti APEJ wenno APeJ – ti Asia-Pasipiko a mailaksid ti Hapon[1])
Komponente a luglugar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti Asia-Pasipiko ket kadawyan a mairaman ti:
Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Apganistan
- Banglades
- Butan
- Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano (Nagkaykaysa a Pagarian)
- India
- Maldibas
- Nepal
- Pakistan
- Sri Lanka
- Brunei
- Cambodia
- Isla ti Paskua (Australia)
- Is-isla ti Cocos (Keeling) (Australia)
- Indonesia
- Laos
- Malaysia
- Myanmar
- Filipinas
- Singapur
- Tailandia
- Timor-Leste
- Bietnam
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Australia
- Baro a Selanda (also part of Polynesia)
- Guam (Estados Unidos)
- Kiribati
- Is-isla ti Marshall
- Micronesia, Federated States of
- Nauru
- Is-isla ti Akin-amianan a Marianas (Estados Unidos)
- Palau
- Isla Wake (Estados Unidos)
- Amerikano a Samoa (Estados Unidos)
- Is-isla ti Cook (Baro Selanda)
- Isla ti Paskua ti Panagungar (Chile)
- Polinesia a Pranses (Pransia)
- Hawaii (Estados Unidos)
- Niue (Baro Selanda)
- Isla ti Norfolk (Australia)
- Is-isla ti Pitcairn (Nagkaykaysa a Pagarian)
- Isla Salas y Gómez (Chile)
- Samoa
- Tokelau (Baro Selanda)
- Tonga
- Tuvalu
- Wallis ken Futuna (Pransia)
Datos ti nangruna a pagpagilian ken terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kitaen ti kas pagarigan Pan, Hui, ed. (Oktubre 2004). "Vonage and Cisco to sell phone equipment". VoIP Monthly Newsletter. Information Gatekeepers Inc. 2 (10): 3. Naala idi 2011-12-15.
APEJ (Asia-Pacific Excluding Japan) and EEMEA (Eastern Europe, Middle East, and Africa) will grow their combined share of this figure from 17 percent to 22 percent during the same period, as North America's share adjusts from 53 percent to 46 percent.


text:
Marso 1
Ti Marso 1 ti maika-60 nga aldaw ti tawen (maika-61 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 305 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1810[1] – Frédéric Chopin, Polako a kompositor ken pianista (pimmusay 1849)
- 1910 – David Niven, Ingles nga aktor (pimmusay 1983)
- 1994 – Justin Bieber, artista manipud idiay Kanada
PimmusayUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ti rehistro ti pannakabunyag ket mangited iti Pebrero 22; kitaen ti Frédéric Chopin para kadagiti salaysay.