text:
Yuri Gagarin
Ni Yuri Alekseyevich Gagarin (Ruso: Ю́pий AлekcéeBич ГarápиH[1]; IPA: [ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn]; 9 Marso 1934 – 27 Marso 1968) ket maysa idi a Sobiet a piloto ken kosmonauta. Isu idi ti immuna a tao a nagbanniaga a napan idiay akin-ruar a limbang, idi ti Vostok a lugan ti limbang ket nakalpas ti maysa a pagliklikmutan ti Daga idi 12 Abril 1961.
Ni Gagarin ket nagbalin a maysa nga internasional a selebridad, ken nagungunaan idi kadagiti adu a medalia ken dagiti titulo, a mairaman ti Banuar ti Kappon ti Sobiet, ti kangatuan a pammadayaw ti pagilian. Ti Vostok 1 ket nangmarka nga is-isu laeng ti luganna ti limbang, ngem nagserbi a kas reserba a tripulante ti mision ti Soyuz 1 (a kinanungpalan ti didigra a panakaibangga). Kalpasan daytoy ni Gagarin ket nagbalin a deputado a drektor nga agsansanay ti Sentro ti Panagsanay ti Kosmonauta idiay ruar ti Moscow, a kalpasan daytoy ket naipanaganan kaniana. Ni Gagarin ket pimmusay idi 1968 idi ti panagsansanay a MiG 15 a jet a pinilotona ket naibangga.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Yuri Gagarin ket naipasngay idi idiay purok ti Klushino idiay asideg ti Gzhatsk (naipanaganan kenni Gagarin idi 1968 kalpasan idi pimmusay), (itan ket idiay Smolensk Oblast, Russia), idi 9 Marso 1934.[2] Dagiti nagannak kaniana, ket ni Alexey Ivanovich Gagarin ken ni Anna Timofeyevna Gagarina, ket nagtrabtrabahoda iti kolektibo a pagtalonan.[3] Urayno nailaslasinda kadagiti reporta babaen ti nbaliaks a naipatarus ti Inggles a kas "mintalon", isuda idi ket saan a dagiti "mintalon". Ni Anna Timofeevna ket naamammoan idi a kas maysa a nalaeng nga agbasbasa, ken ni Aleksej Ivanovich ket maysa a nalaing a allawagi. Ni Yuri ket isu ti maikatlo kadagiti uppat nga ubbing, ken ti kinauna a kabsatna a babai ket timmulong a nagpadakkel kaniana bayat a dagiti nagannak kaniana ket nagtrabtrabahoda. A kas dagiti riniwriw a tattao idiay Kappon ti Sobiet, ti pamilia a Gagarin ket nagsagsagaba idi las-ud ti panagsakup ti Nazi idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan idi ti maysa nga opisial ti Aleman ket innalana ti balayda, ti pamilia ket nangipatakder ti bassit a kalapaw nga idiay ti naggigiananda ti maysa a tawen ken siam a bulan aginggana ti panapatingga ti panagsakup.[4] Dagidi dua a kinauna kakabsatna ket naipammatalawda idiay Nazi nga Alemania para iti panagtagtagabu idi 1943, ken saanda a nagsubsubli aginggana ti kalpasan ti gubat. Idi 1946, ti pamilia ket immalisda idiay Gzhatsk.[4]
Karrer iti Sobiet nga Aero Puersa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi isu ket maysa nga agtutubo, ni Gagarin nagbalin a nagayayat iti limbang ken dagiti planeta.[5] Kalpasan ti panagbasa ti maysa a tawen idiay teknikal nga Eskuela ti Propesion idiay Lyubertsy, ni Gagarin ket napili idi para iti adu pay a panagsanay iti maysa a nangato a teknikal nga eskuela idiay Saratov. Bayta nga adda idiay, isu ket kimmappon iti "AeroClub", ken nakasursuro nga agpatayab ti maysa a nalag-an a maipatayab a lugan, ti maysa a pagliwliwaanna a nakakapkapanan ti kaaduan a panawenna.
Idi 1955, kalpasan ti panagturposna ti teknikal a panagbasbasaa, isu ket simmrek ti panagpatayab a panagsanay iti milisi idiay Eskuela ti Piloto ti Orenburg. Bayat nga adda idiay naamammuanna ni Valentina Goryacheva, nga isu ti inasawan idi 1957, kalpasan ti panakagun-odna ti piloto a payakna iti maysa a MiG-15. Kalpasan ti panagturpos, isu ket naipatudonan idiay pagpatayab. Isu ket nagbalin a maysa a Teniente iti Aero Puersa ti Sobiet idi 5 Nobiembre 1957; idi 6 Nobiembre 1959 isu ket nakagun-od ti ranggo iti Kangatuan a Teniente.[6]
Karrer iti Sobiet a programa ti limbang[urnosen | urnosen ti taudan]
Panakapili ken panagsanay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1960, kalpasan ti panabirbiruk ken ti maysa a pamay-an ti panagpili, ni Yuri Gagarin ket napili idi a kinaduaanna dagiti 19 a piloto para iti Sobiet a programa ti limbang. Ni Gagarin ket napilpili par aidi para kadagiti nalalaing a panagsanay a grupo a naamammoan a kas dagiti Sochi nga Innem, a dagitoy ti nagtaudan a nakapilian dagiti immuna a kosmonauta ti Vostok a programa. Ni Gagarin ken dagiti prospektibo a kandidato ket naisuheto kadagiti eksperimento a naidaremdem a mangpadas ti pisikal ken sikolohikal a kaibturda; isu ket napan pay ti panagsanay para iti sumaruno a panagpatayab. Manipud kadagiti duapulo a napilpili, ti dimteng a napili para iti umuna panagpatayab ket ni Gagarin ken ni Gherman Titov gapu kadagiti kalaingda iti las-ud ti kadagit panagsanayda ken dagiti pay maipapan ti bagi a panakaidasig — ti pagyanan ket limitado idiay bassit a pagmanehuan ti Vostok, ken dagitoy dua a lallaki ket pandekda. Ni Gagarin idi ket 1.57 metro (5 ft 2 in) ti katayagna.[3]
Ipupusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 27 Marso 1968, bayat a kadawyan nga agsasanay iti panagpatayab manipud idiay Pagpatayaban ti Chkalovsky, isu ken ti instruktor ti panagpatayab a ni Vladimir Seryogin ket pimmusay iti maysa a pannakaitupa ti MiG-15UTI idiay asideg ti ili ti Kirzhach. Dagiti bangkay ni Gagarin ken ni Seryogin ke nakremado ken dagit dapo ket naipunpon kadagiti diding ti Kremlin idiay Nalabbasit a Kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naitrasliterado ti Yuriy, Youri, ken Yury.
- ^ Hanbury-Tenison, Robin, ed. (2010). Dagiti Nalatak nga Eksplorador. Londres: Thames & Hudson. p. 270. ISBN 978-0-500-25169-0.
- ^ a b Tito, Dennis (13 Nobiembre 2006). "Yuri Gagarin". Oras Europa babaen ti Time.com. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 26 Marso 2008.
- ^ a b Moskvitch, Katia (3 Abril 2011). "Ti Klushino ni Yuri Gagarin: Ti naliplipata a a balay ti naisalaysayan ti limbang". BBC News. Naala idi 4 Abril 2011.
- ^ French, Francis; Burgess, Colin (2007). Into Idiay Naulimek a Baybay: Dagiti Nangiyununa ti Limbang a Panawen, 1961-1965. Lincoln: Unibersidad ti Nebraska Press. p. 2. ISBN 0-8032-1146-5. OCLC 71210133.
- ^ (Ruso) "Юpий AлekceeBич ГarapиH". Astronaut.ru. 11 Hulio 2007. Naala idi 30 Marso 2008.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bassin, Mark; Kelly, Catriona, dagiti ed. (2012). Soviet and Post-Soviet Identities. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 140–141. ISBN 1107011175.
- Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Sportsmen of the Soviet Army. Moscow: Novosti Press Agency. OCLC 23374154.
- Siddiqi, Asif A (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Part 1 (page 1-500), Part 2 (page 501-1011).
- Hall, Rex; Shayler, David (Mayo 2001). The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights. Springer. p. 350. ISBN 1-85233-391-X.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jenks, Andrew L (2012). The Cosmonaut Who couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin. Northern Illinois University Press. ISBN 978-0-87580-447-7.
- Cole, Michael D (1995). Vostok 1: First Human in Space. Springfield, NJ: Enslow. ISBN 0-89490-541-4.
- Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8.
- "S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity" - edited by C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 ISBN 978-5-906674-04-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Yuri Gagarin iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Yuri Gagarin iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Prague
Ti Prague (Tseko: Praha, [ˈpraɦa] ( denggen), Aleman: Prag) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Republika a Tseka. Daytoy ti maika-14 a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa.[4] Daytoy pay ti historikal a kapitolio ti Bohemia. Mabirukan daytoy iti amianan-laud ti pagilian idiay Karayan Vltava, ti siudad ket pagtaengan dagiti agarup a 1.24 a riwriw a tattao, bayat a ti dakdakkelan nga urbano a sona ket naestimado nga addaan iti populasion iti gangani a 2 a riwriw.[5] Ti siudad ket addaan iti temperado a klima, addaan daytoy kadagiti napudot a kalgaw ken nalamiis a panaglalam-ek. Ti Prague ket addaan iti kabassitan a gatad dagiti saan nga agtrabtrabaho iti Kappon ti Europa.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demographia World Urban Areas" (PDF). Demographia.com. Naala idi 18 Nobiembre 2013.
- ^ Prague Facts & Figures, Population
- ^ "Czech Republic: Major Cities". CITYPOPULATION. Naala idi 13 Mayo 2015.
- ^ "Czech Republic Facts". World InfoZone. Naala idi 14 Abril 2011.
- ^ Eurostat. "Urban Audit 2004". Naala idi 20 Hulio 2008.
- ^ V Praze je nejnižší nezaměstnanost z celé Evropské unie - iDNES.cz
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Praha iti Wikimedia Commons
Midia a mainaig iti Atla iti Europa iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Prague manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Mapa ti Metro ti Prague
- Ti nangato ti resolusionna iti 360° a panaromiko a ladawan ti Prague, naala idi Mayo 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Masa
Iti pisika, ti masa (manipud ti Griego uᾶZa "sebada a bibingka, tukel [iti masa]") ket tagikua ti pisikal a sistema wenno bagi, a mangited ti irurumsua ti penomena ti resistansia iti bagi iti pannakaipardas babaen ti puersa ken ti kapigsa iti agsinnaranay a maipapan ti grabidad a panagawis dagiti bagi. Dagiti instrumento a kas dagiti balanse ken gantingan ti masa ket agus-usar kadagita a penomena a panagrukod ti masa. Ti SI unit ti masa ket isu ti kilogramo (kg).
Para kadagiti inaldaw a banag ken dagiti enerhia a nasayaat nga inpalplawag babaen ti Newtonio a pisika, ti masa ket naibagbaga payen a mangirepresenta ti maysa a dagup ti banag, ngem daytoy a panirigan agbalin a madi, kas pagarigan, kadagiti napardas unay wenno dagiti subatomiko a partikula. Iti sapasap daytoy ket agpaypayso met, ti aniaman a bagi nga addaan ti masa ket addaan ti maysa a kapada a dagup ti enerhia, ken dagiti amin a porma ti enernia ket likudanna ti akselerasion babaen ti puersa ken addaan ti maipapan ti grabidad a panagawis; ti pannakaibaga a banag ket awan ti sapasap a naitunos a pannakaipalawag babaen ti daytoy a moderno a panirigan.
A kas naibagbaga, malaksid ti pannakaipadana iti enerhia, dagiti nadumadma a kita ti mapaliiw men marukod a penomena ket rimsua manipud ti masa. Amin dagitoy ket naipakitan a kapada ken agtinnunos iti tungngal maysa no mausar dagitoy iti panagrukod ti masa.
Ti maipapan ti enerhia a masa ket isu ti kaadu a panagrukod ti resistansia kadagiti panagbalbaliw iti kapardas ti maysa a banag, (akselerasion).
Ti maipapan ti grabidad a masa ket isu ti kaadu a panagrukod a maibagay ti kakaro ti maipapan ti grabidad a puersa a daytoy ket
- ipeksa babaen ti maysa a banag (aktibo a maipapan ti grabidad a masa), wenno
- nasanay babaen ti maysa a banag (natalinaay a maipapan ti grabidad a puersa) no agtinnignay iti maikadua a banag.
Dita ngato iti maikadua a pagarigan ti masa, mangidurog kadagiti panagbalbaliw iti gunay; kasla ti maipapan ti grabidad a puersa ti Daga ket mangidurog kadagiti panagbalbaliw iti gunay iti inaldaw a biag, kasla ti nagtinnag a mansanas ni Newton wenno ti gapuanan ti arko ti beisbol. Daytoy ket maipakat kadagiti amin nga adda iti daga a banag, manipud kadagiti dutdot ken dagiti kutonn dagiti bato ti banbantay ken dagiti elepante.[1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kane, Gordon (Septiembre 4, 2008). "Dagiti Misterio ti Masa". Scientific American. Nature America, Inc. pp. 32–39. Naala idi 2013-07-05.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sir Isaac Newton; N. W. Chittenden (1848). Newton's Principia: Dagiti matematiko a pamunganayan ti masna a pilosopia. D. Adee. Naala idi 12 Marso 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Ti Kapada ti Masa ken Enerhia Mass and Energy" (Ingles) babaen ni Francisco Flores.
- "Dagiti Misterio ti Masa," (Ingles)
- "Agbaliw kadi ti masa iti kapardas?" (Ingles)
- "Ania kadi ti masa poton?" (Ingles)


text:
Kapitalismo
Ti kapitalismo ket maysa nga ekonomiko a sistema a naibatay iti pribado a panagtagikua dagiti pamay-an ti produksion ken ti panagpataud kadagiti produkto wenno dagiti serbisio para iti ganansia.[1] Dagiti dadduma pay nga elemento a nangruna iti kapitalismo ket mairaman ti panag-umnong ti puonan ken kankanayon a ti masalisal a paglakkuan.[2] Adda dagiti adu a kita ti kapitalismo, a mairaman ti laissez-faire, pagimbagan akapitalismo ken estado a kapitalismo. Ti kapitalismo ket naipanpanunotan a naipakat kadagiti nadumaduma a naipakasaritaan a kaso, a nagdumaduma kadagit panawen, heograpia, politika, ken kultura.[3] Adda dagiti sapasapa pakaitunosan a ti kapitalismo ket nagbalin nga isu ti katurayan idiay Lumaud a lubong a sumursurot ti pannkapaay ti panagriringgor.[4] Dagiti maisalsalisal a paglaklakuan ket mabalin pay a mabirukan kadagiti naibatay ti paglakkuan nga alternatibo ti kapitalismo a kas ti paglakkuan a sosialismo ken pagtitinnulongan nga ekonomia.
Dagiti ekonomista, politikal nga ekonomista ken dagiti historiador ket nangalalada ti naggigiddiat a perspektibo iti panagusig ti kapitalismo. Dagiti ekonomista ket kadawyanda a mangipapugsa ti degrado a ti gobierno ket awan ti panagtengngelna kadagit ipaglakkuan (laissez faire), ken ti pay kinapangruna ti karkarbengan ti tagikua.[5][6] Kaaduan kadagiti politikal nga ekonomista ket mangipigpigsa pat ti pribado a tagikua, a maipatinayon ti pannakibiang a bileg, matgedan ti panagtrabaho, klase, ken ti pannakaisangayan ti kapitalismo a kas maysa a naipakasaritaan a nakabuklan.[7] Ti gay-at ti kawaya a pagiddiatan dagiti paglakuan, ken ti dagiti pay alagaden a mangipalpalawag ti pribado a tagikua, ket maysa a banag ti politika ken annuroten. Adu kadagiti estado ket addaanda kadagiti naitermino a kas ti naglalaok nga ekonomia, a nagipadpatudo kadagit nadumaduma a degrado ti naplano ken dagit ipinataray ti paglakkuan nga elemento a sistema ti ekonomia ti estado.[7]
Ti termino a kapitalismo ket nagin-inut a naiwarwaras idiay kadagupan ti Lumaud a lubong idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo a kaaduan a gapuanan kadagti sinursurat ni Karl Marx.[3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. Londres, Inglatera, UK; Thousand Oaks, California, USA; New Delhi, India: SAGE. Pp. 383.
- ^ Heilbroner, Robert L. "kapitalismo." Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia. Maikadua nga Edision. Eds. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume. Palgrave Macmillan, 2008. Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia Online. Palgrave Macmillan. 29 Agosto 2012   doi:10.1057/9780230226203.0198
- ^ a b Scott, John (2005). Industrialismo: Ti Diksionario ti Sosiolohia. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Capitalism. Encyclopædia Britannica. 2006.
- ^ Tucker, Irvin B. (1997). Makroekonomia para iti Tatta nga Aldaw. p. 553.
- ^ Case, Karl E. (2004). Dagiti Pamunganayan ti Makroekonomia. Prentice Hall.
- ^ a b Stilwell, Frank. “Politikal nga Ekonomia: ti Binglay dagiti Ekonomiko a Kapanunotan.” Umuna nga Edision. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Melbourne, Australia. 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kapitalismo iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kapitalismo iti Wikiquote (Ingles)


text:
Wade–Giles
Ti Wade–Giles (/ˌweɪd ˈdʒaɪlz/), sagpaminsan a naipangyababaan iti Wade, ket ti sistema ti romanisasion para iti Mandarin nga Insik. Daytoy ket naparang-ay manipud iti sistema a pinataud babaen ni Thomas Wade, idi las-ud ti tengnga ti maika-19 a siglo, ken naikkan idi ti kompleto a porma iti Diksionario ti Insik–Ingles ti 1892 ni Herbert Giles.
Ti Wade–Giles ket isu idi ti sapasap a sistema ti transkripsion iti agsasao iti Ingles a lubong para iti kaaduan a maika-20 a siglo, naus-usar daytoy kadagiti nadumaduma a pagalagadana liblibro ti reperensia ken dagiti amin a libro a manipanggep iti Tsina a naipablaak kadagiti akinlaud a pagilian sakbay idi 1979.[1] aytoy ket sinukatanna dagiti sistema ti romanisasion a naibatay iti Nanjing a kadawyan idi aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo. Daytoy ket interon a sinukatan babaen ti sistema ti pinyin (pinarang-ay babaen ti gobierno ti Insik ken naaprobaran idi las-ud ti 1958)[2] iti nangruna a daga ti Tsina. Iti ruar ti nagruna a daga ti Tsina, daytoy ket kaaduanen a nasukatan babaen ti pinyin ngem agtultuloy nga adda kadagiti bibro ti pakasaritaan, a naisangayan kadagiti kasakbayan ti naladaw a maika-20 a siglo. Iti pay maipatinayon, ti pannakausarna ket makita pay laeng kadagiti kadawyan a nagan iti Ingles kadagiti naisangayan a tao ken dagiti lokasion a kas ti Chiang Ching-kuo wenno Taipei.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Krieger, Larry S.; Kenneth Neill; Dr. Edward Reynolds (1997). "ch. 4". World History; Perspectives on the Past. Illinois: D.C. Heath and Company. p. 82. ISBN 0-669-40533-7.
This book uses the traditional system for writing Chinese names, sometimes called the Wade–Giles system. This system is used in many standard reference books and in all books on China published in Western countries before 1979.
- ^ 中文数据库检索技术研究的一项新内容


text:
Pagalagadan nga Insik
Ti Pagalagadan nga Insik, ammo pay a kas Mandarin, Putonghua ken Guoyu, ket ti naiyalagad a karuay ti Insik. Daytoy laeng ti agmaymaysa nga opisial a pagsasao iti Republika ti Tattao ti Tsina ken ti Republika ti Tsina; daytoy ket maysa pay kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Ti ponolohia ti pagalagadan ket naibatay iti dialekto ti Beijing, ngem ti bokabulariona ket naala manipud ti dakkel ken dibersio a grupo dagiti dialekto ti Mandarin a naisasao iti amin nga akin-amianan, sentral, ken abagatan a laud ti Tsina. Ti gramatika ket naiyalagad iti bagi kadagiti moderno a literario nga obra a mangipalawag ti naisurat a bernakular nga Insik, ti lokal nga alternatibo iti Klasiko nga Insik a napadur-as idi sikko ti maika-20 a siglo


text:
Bandus
Ti bandus wenno kometa ket maysa a nayelo a bassit a bagi ti Sistema a Solary (SSSB), a no asidegen iti Init, daytoy ket mangiparang ti makitkita a koma (ti naingpis, nakusnaw, a temporario nga atmosperio) ken sagpaminsan pay nga adda iti ipus. Dagitoy a penomena ket gapu kadagiti pagbanagan iti solar a radiasion ken ti solar nga angin iti pagtengngaan ti bandus. Dagiti pagtengngan ti bandus ket sumakop manipud ti maysa a bassit a ginasut a metro aginggan kadagiti sangapulo a kilometro a ballasiw ken buklen dagiti nalukay nga urnong iti yelo, tapok ken dagiti bassit a partikula ti bato. Dagiti bandus ket napalplaiwdan a manipud idi taga-ugma a panpanawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Schechner, S. J. (1997). Dagiti bandus, Nadayeg a Kultura, ken ti Pannakaipasngay ti Moderno a Kosmolohia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan..
- Brandt, J.C. ken ni Chapman, R.D.: Pangyuna kadagagiti bandus, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2004
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti bandus iti Wikimedia Commons


text:
Agpraktistayo manen nga agsurat...bareng no maay-ayo ti nagpasugnod a musa...di met la agsublin, no dinno a lubong iti napananna nagawelan...mabalin met siguro dagitoy a modipay ken patarus...bareng maay-ayo....
Ti Sarsarita Maipapan iti Kamatis
(umuna minisariblag)
BIERNES. Iti maysa a klase ti kinder garden school a buklen iti dua pulo ket tallo a pupils.
“Class, inton Monday, kayatko a mangitugotkayo iti nakalablabbaga a kamatis.” Kuna ti titser.
“Titser, an-annuenmi kadi ti kamatis?”
“Titser, mano kadi a kamatis ti itugotmi?”
“Class, ti kamatis ket usarentayo iti ay-ayamtayo. Kayatyo kadi ti agay-ayam?”
Amin dagiti pupil ket immayon iti dayta nga ay-ayam nga imbaga ti titserda.
“Titser, ania ti aramidenmi ti kamatis?”
“Tunggal kamatis, isuratyo sadiay ti nagan dagiti kagurgurayo wenno saanyo a gayyem a klasmetyo.”
Lunes. Nagtungpal amin dagiti pupil. Adda ti nangitugot iti maysa, dua, tallo, uppat, ken walo pay ti kaddduan kadakuada. Adda amin nakasurat a nagan ti tunggal kamatis segun iti kagurgurada a klasmetda ken saanda a gayyem. Inkabil dagitoy a pupil iti maysa a plastic bag.
“Itugotyo iti sadinoman a papananyo dagita a plastic bag a naglaon iti naluom a kamatis a nakaisuratan dagiti nagan dagiti kagurgurayo a klasmet ken saanyo a gayyem,” kuna ti tistser. “Aramidenyo agingga Friday nga agturpos ti ay-ayamtayo, okey?”
Iti panaglabas ti aldaw, agreklamon dagiti ubbing ta nabuloken dagiti kamatis a naisupot iti plastic. Nabangsit pay. Masemsem payen dagiti nagannak a , ta nabulok la ngaruden a kamatis dayta a naiplastik ket itugtugot pay laeng dagita nga ubbing iti uray sadinoman a papananda.
Ngem ti ubing ket ubing. Tungpalenna latta ti ibaga ti titserna. Lalo no daytoy nga ubing ket masirib ken nanakem.
Adda dagiti sumagmamno a nagreklamo a pupil ngem kuna ti tister a palpasenda pay ti ay-ayam santo masungbatan dagiti saludsodda.
Kadagiti nagannak nga awanan iti panagtalek kadagiti titser, naguummongda met. Nagtutulagda nga ipulong iti prinsipal ti kinadakes nga ar-aramiden ti titser kadagiti adalanna. Kiniddawda pay ti pannakaikkat ni titser gapu kano iti kinadakes iti ar-aramidenna kadagiti adalanna.
Nagsasango dagitoy a nagannak ken ti titser iti opisina ti principal. Ipetteng dagiti nagannak ti panagresayn wenno panaglusolos ti titser. Huebes idi.
“Inton bigat met laeng, patgek ida a nagannak ken pagraemak a principal, aglusolosak kalpasan ti ay-ayam dagiti ubbing,” kuna ti titser nga umis-isem. “Awisenkayo amin a nagannak, nga umatendar inton bigat a panaggibus ti ay-ayam.”
Yantangay, kuna ti titser nga agresaynen kabigatanna, maragsakan met unay dagiti nagannak nga awan iti panagtalek iti titser ti anakna.
KABIGATANNA, Biernes. Maudi nga aldaw ti ay-ayam. Dimteng amin dagiti ubbing ken dagiti nagannak kadakuada. Adu pay ketdi a dagiti nagannak a makaunget iti titser.
Ngem ti titser ket kalmante laeng ken umis-isem.
“Class, ania ti makunayo ti panangitugtugotyo kadayta implastikyo a kamatis?”
Ket adu a dagiti nagreklamo ta nalungsot la ngaruden ti kamatis, naangot pay. Ngem mas lalo ti unget ken tabbaaw dagiti nagannak, lalo dagiti nangisupot iti ad-adu a kamatis wenno dagiti ad-adu ti kagurguranana ken dina gayyem a klasmetna. No mabalin la koma, ket dangranda ti titser. Adda pay ti nagballaag nga agdarum.
Uray ti principal ken dagiti dadduma paya titser ket masemsem ti inaramid ti titser a kunada a pakaibabainan ti eskuela.
“Agresaynakon, kalpasan itoy a klase, adtoy ti voluntary resignation ko. Diak payen alaen ti sueldok ta mabainakon kadakayo nga adalak, especially kadagiti parents.” Inyawat ti titser ti resignation paperna iti principal.
Sinaggaysa ti titser dagiti adalanna a dinengngeg ti reklamo tunggal pupil ken ti reklamoda kadagiti saaanda a gayyem ken kagurgurada a klasmet.
Idi awanen ti agreklamo ken naibaga aminen dagiti pupils dagiti reklamoda, inrugin ti titser ti nagsarita. “Class, ti bulok a kamatis ket kayariganna ti gura. Ta saan kadi nga inkabilyo dita ti nagan dagiti kagurgurayo ken diyo gayyem? Awan pay ti one week a panangaw-awityo ti bulok a kamatis, anianto la ketdin no awitenyo dayta iti tungpal biagyo?”
Awan ti nakatimek dagiti ubbing ken dagiti nagannak. Napanganga ti principal ken napadumog dagiti dadduma pay a titser.
“No ti gurayo kadagiti klasmetyo ket awitenyo iti agnanayon, kaslakay met agaw-awit iti bulok a kamatis. Kayatko kadi dayta, class?”
Ni Eliza, ti kasiriban iti klase, ket aglulua a timmakder a napan iti tugaw ni Marinelle, ket kunana: “Sorry, ha? Peace na tayo, ha? Saankanton nga ap-apaen, promise!” Ket inarakupna ‘toy klasmetna.
Nakasangit met ni Marinelle ti ragsakna.
Timmulad dagiti dadduma pay nga ubbing a napan iti yan dagiti klasmetda nagpakawan.
Napnon ti sang-sangit ti siled.
Sililimed a pimmanaw ti titser iti classroom. Innalana dagiti gamitna iti teacher’s room tapno agawiden. Apagruarna pay laeng iti inaladan ti eskuelaan idi pukkawan dagiti adalanna nga agsasangit.
Igawgawidda ti titser. Nagpakaasida a saan koma nga agresayn. Makalulua metten ti titser iti asina kadagiti adalanna.
Dimteng dagiti nagannak. Nagpakawan met dagitoy iti titser, ket nagpakaasida met a saan koma nga agresayn.
Dimteng ti principal nga umis-isem, ket inawidna ti titser nga agsubli iti kuartoda. Nagtulok ti titser ket nagapalakpak ken nagdir-i dagiti ubbing iti ragsakda.
Saturday, October 23, 2004
MINISARIBLAG
Agpraktistayo manen nga agsurat...bareng no maay-ayo ti nagpasugnod a musa...di met la agsublin, no dinno a lubong iti napananna nagawelan...mabalin met siguro dagitoy a modipay ken patarus...bareng maay-ayo....


text:
Editorial
Ti sibilian ket sibilian latta. Ken asinoman a nagbasol ket mausig, isu a di maiparbeng nga ikabil kadagiti ima ti linteg. Isu ngarud nga addaantayo iti hustisia a mangusig kadagiti nagbasol.
Isu a dimi kanunongan iti mapaspasamak a pannakaiwaras iti paltog (shotgun ken cal.45) kadagiti kapitan iti Pangasinan babaen iti PNP. Ne, apayen, awan met ket ti gubat wenno riribuk a mapaspasamak ti Pangasinan? Saan met ket a battle zone ti Pangasinan? Awan met ngata ti pangta ti biag ti asinoman a kapitan iti Pangasinan?
Ti agdadata, adu pay laeng dagiti pulis nga awan pay laeng iti armasna. Ne, baliktad ti mapaspasamaken, saan? Adda paltog ti sibilian ngem awan kadagiti pulis? Saan a kadi a maibilang a saan a maikanatad a panangbusbos ti buis ti umili ti mapaspasamak?
Dagiti kapitan ket sibilian. Iti panangited a mismo ti PNP iti paltog kadakuada ket kaipapananna iti panangipalubos kadakuada nga aramaten dayta a paltog a pumatay. ta dayta met laeng ket ti rason ti paltog, pumatay. Saan maikanatad daytoy. Napukawen ti kaipapanan ti hustisia no kua.
Agsipud ta sibilian ti maysa a kapaitan, saan ngarud a natalged dagiti sibilian iti barangayna. Ta amangan no maaramat ti paltog para kadagiti abusado a sibilian. No mapasamamk daytoy nakarkaro a buong ti ulo ti PNP ta isuda a mismo iti nangiwaras kadagitoy a paltog. Napasamaken dayta panangpaltog dagiti nabartek nga opisial ti maysa a sibilian nga awan basolna iti ili ti Bani idi napan a tawen. Saan a masaan a di maulit daytoy.
Naulimek ti Pangasinan. Saan a kas iti Mindanao a yan ti gubat. No maipanggep iti insurhensia, nakapsut latta a rason iti panangarmas kadagitoy a kapitan. Ta ania koma iti maaramidan ti maysa laeng a shotgun wenno cal. 45? Iti panangarmas kadagitoy a kapitan, kaipapananna kadi a saan a kabaelan ti AFP ken PNP a pukawen no di man kontrolen laeng ti insurhensia? Kayatna kadi a sawen a dagitoy a kapitan iti ipasungalngal ti PNP kadagiti NPA?
Itoy a pananagiwaras iti paltog, uray ngata pupuoten ti kunami, naipasidongen dagitoy a kapitan iti peggad. Ti peggad a dina met inaramid. Ti peggad a dina malilikan. No saan a sumango iti kaso, maraut.
Maisubli koma dagitoy a paltog iti PNP ket ited laengen kadagiti awanan pay armas a kamengna ta isuda iti addaan iti dakkel a karbengan. ##
Monday, September 29, 2008
Editorial


text:
TI URBANIDAD ITI PLUMA NI MANNURAT
Ni Djuna R. Alcantara
GUMIL La Union
Oktubre 23, 2004. Alas dies iti agsapa a dimmanon dagiti makimiting a kameng ti GUMIL La Union iti maika-21 a regular meetingda ken umuna nga out-of-town trip ti Gunglo iti agdama a liderato.
Iti terminal ti Eso-Nice mini-bus a naggapu iti siudad ti San Fernando, simmabat ti berde a Pregio. Adda streamer iti sangona a nakailanadan iti “Umalikayo, Appo a Mannurat!” A ti kayatna a sawen, dumanonkayo, Apo. Tinurongmi ti Loakan Road a kumamang iti Voice of America, ti pakaangayan ti GLU meeting. Iti iseserrek ti lugan iti inaladan ti VOA, agur-urayen da Apo Peter La Julian, Zaldy Galuz ken Herminiano Calica agraman dadduma pay a sangaili. Bimmaba dagiti kassangpet a delegado a pakairamanan da Appo Roger Tangalin, Abe Lazaga, Pablito Alcantara manipud iti Abra, Joseph Sermonia, Mila Renon, Fanny ken Hanna Gacayan, Roland Almoite ken ti autor. Ni Richie a baro ni Apo Galuz ti immay simmabat kadakami manipud iti terminal ti bus a naglugananmi nga immuli iti Baguio.
Iti sirok dagiti saleng, naidasar ti adu a parabur iti lamisaan. Agas-asuk a kamote a naaspingan ti lumabaga nga asukar ken napudot a kape ti Ifugao ti gimmuyod a dagus iti imatangmi. Naimas ti especialty ti host a lipak-libong! Wenno ‘tay nilubian a kunada iti Ilocos Sur a lugar ni tatangko. Nagpataud daytoy a saramsam iti nadumaduma nga angaw dagiti humorista iti grupo, manipud al-o agingga iti alsong. Ngem kinaagpaysona, naisangsangayan daytoy a nilubian ta kolor-ube ket nananam pay. Adda pay maris-balitok a makan a nakaay-ayo a kittaben. Adda pay maysa a dakkel nga styroporm a naglaon iti presko a buko juice ken ice cream a produkto ni Apo Galuz, kameng ti GUMIL La Union ngem addaan iti dakkel a balay ken nawadwad a negosio iti siudad ti Baguio. Kabayatan iti nawadwad a merienda, simmungad ni Apo Lito de Francia, ti nangabak iti Carlos Palanca Award iti maikadua a daras, ket nawadwad dagiti bitbitna a pasarabo: magasin ken nabungon a regalo para kadagiti kassangpet a bisita. Kalpasanna saan a makatutor ti grupo nga agkokodak ngem daksanggasat ta saan a nagkorre ti napintas a kamera ni Apo de Francia. “Nabulabogtay’ dagiti agbanbantay ditoy a disso”, inyangaw ni Apo Galuz. Ngem naimbag laengen ta always ready gayam ni adingmi a Mila Renon.
Nangrugi ti miting iti alas onse ti aldaw ket napagsasaritaan ti maed-edit a draft ti antolohia ti GLU. Addakamin iti katengngaan ti miting idi mapasungadanmi ni Apo Rudy Manongdo ti Baguio, ti abalayan ni Apo Peter. Kalpasan ti miting ken babaen iti singasing ni Pres. Hermie Calica, nangted iti ababa a lektiur ni Apo Peter La Julian maipanggep iti pannakailibro ti sinurat dagiti mannurat iti GUMIL Hawaii nga ineditna. Kalpasanna, naikkan ti gundaway dagiti immatendar a mannurat a maki-fellowship kadagiti dinanonda a taga-GUMIL Benguet iti nalamiis ken makaguyugoy a lugar. Itoy a taripnong, nadakamat dagiti dadduma pay a napagsasaritaan a kas iti akem ti GUMIL iti panangsaluad iti bukod a kultura ken ti maitutop nga aramiden tapno makatulong ti gunglo a mangpabileg iti panagusar iti Ingles kadagiti pagadalan tapno agbalin a globally competitive ti dila ni Ilokano saan laeng nga iti pagsasao nga Illuko ngem iti pay lengguahe nga Ingles.
Idi agmatuonen, inyawis ni Apo Galuz iti pannakaituloy ti fellowship iti balayda kabayatan iti pangaldaw. Iti uneg ti van, imburburtia ni Fanny Gacayan ti naisalsalumina a pul-oy ken damgis ti angin a dimmagas kenkuana manipud iti pagtugtugawan ni Dr. Roger T. ken ti kaabayna a sangaili nga adda iti sanguananna. Agkaranalbuong gayyem!, inyarasaasna kano ken ni Mila a nangidanon met kaniak. “Ay ket ‘tay kamotiten a kaad-adaw dayta!” Bimtak dagiti naglalaok a garakgak.
Nadanonmi ti nawadwad a taraon iti pagtaengan dagiti Galuz a masarakan iti Loakan, Baguio City. Sakbay ti pangaldaw, nangidaton ti autor iti panagyaman a kararag. Kalpasanna, napnek manen ti bunggoy kadagiti kattuno a tilapia a napaabayan iti bugguong a makamatisan nga adda pay laokna a nalabbaga a sili-labuyo. Makabsog ti pansit ken chopsuey ni Pearlie, ti seksi ken naasikaso a kaingungot ni Zaldy. Rimmuar manen dagiti ice cream a natudok ken nalamiis a buko juice.
Idi agangay, itangtangaden dagiti kaputotan ni Bukaneg ti Remy Martin a balon ni Manong Abe Lazaga a dinagasna kano pay iti San Fernando sakbay nga immuli. Isu ti kaladawan a simmangpet iti Baguio. Adda met dagiti apostoles ni Gabriela Silang ken busel ni Aran iti laem nga an-andingayen ni Mrs. Pearlie Galuz. Naragsakankami a nakaammo a paset gayam ti biag ti pamilia Galuz ti magasin a Bannawag. Makita a dagus dagiti binunton a daan a Bannawag iti sikigan ti lamisaan ti uneg ti dakkel a balay. Adda pay libro ni Apo Rey Duque a napauluan iti No Agsuratka iti Sarita agraman iti naisurat a dedikasionna. Saanen a pinalusposan ni Fanny Gacayan a dumadaniw ti libro. Bulodenna kano ta ipaseroksna.
“Isublikto no sumaruno a panagkikitatayo, Apo”, impisok a sigud ni Fanny ti libro iti bagna. Immisem ni Apo Galuz.
Kalpasan iti makapnek a pangaldaw, inyawis ni Apo Zaldy Galuz ti panagpasiar ti bunggoy ti GUMIL La Union kadagiti naduma-duma a paset ti siudad ti Baguio.
Kabayatan iti pananglawlawlawmi ti siudad ti Baguio, saan a mamingga ni Apo Galuz nga agpakpakatawa iti uneg ti lugan. Impakatna ti laingna nga agsao iti Ibaloi ken Ifugao. Sinippaw met ni Manang Fanny Gacayan iti angaw ti taga-La Union. Nagpennek a a nagel-ellek da Appo a Roger Tangalin, Rudy Manongdo, Peter La Julian, Mila Renon ken ti autor. Adda iti bangir a lugan da Appo a Herminiano Calica, Roland Almoite, Joseph Sermonia, Pablito Alcantara ken dagiti sangaili a timmabuno iti miting.
Naserrek ti GUMIL La Union ti Camp John Hay a libre. Iti gate ti Camp John Hay, sinabatnakani ni Apo Joey Bello, ti agkabanuag nga opisial ti John Hay Management Corporation (JHMC) a mangtartarawidwid iti Historic Core ti uneg ti kampo. Nariknan sa ni Apo Joey Bello ti naragsak a panagba-bonding dagiti mannurat iti La Union ta pagammuanen, ibagana metten a taga-San Fernando City kano ti mommyna idinto a taga-Santa, Ilocos Sur ti daddyna. Innayonna pay nga agnaedda iti Capitol View Hills, Poro, San Fernando City. Iti dayta a kanito, ammomin a kumbinsido ni Apo Bello nga agkameng iti GUMIL La Union. Kas maysa a development planner, adu kano dagiti mabalin nga aramiden sektor pribado a proyekto iti siudad ti San Fernando a kas iti madama a maar-aramid iti uneg ti Camp John Hay. Anian a siddaawmi idi ipakaammona a mapan mangibatbati kadagiti napipintas a ken exotic a mula iti La Union Botanical Garden iti siudad ti San Fernando uray awan ti pangiyawatanna! Itukitna kano lattan dagitoy. Inrabakmi a makadanon daytoy napintas a duktal kadagiti lokal nga agturay iti siudad. Inkaritmi pay a no adda Camp John Hay iti pantok ti bantay, adda met maipagtangsit a Poro Point iti igid ti baybay. No iti ngato matannawagam ti nalamiis a tangatang, iti baba batokem ti danum no nadagaang. Anian a nagpintas a geographic mix ti bantay ken baybay! Nangisingasing ni Joey iti umuna a proyekto a mabalin a pagbuligan ti Camp John Hay Management Corporation ken ti GUMIL La Union: Maysa a live-in seminar-workshop para kadagiti young artist a maangay iti tanap ti Baguio wenno iti igid ti baybay ti San Fernando.
Ngem saan laeng a nagpatingga dita ti nasayaat a duktal. Iti iseserrekmi iti Bell House a nakaidulinan itan dagiti memorabilia daydi John Milton Hay, ti heneral nga amerikano a nakaipanaganan ti Camp John Hay, maysa a nabaked a lalaki ti simmabat kadakami, ni Apo Reynaldo Fangan a mangmanmanehar iti museo. Iti pannakaammona a taga-La Union dagiti mannurat ken periodista iti sanguananna, inyam-ammona a sigud ti bagina a taga-Rosario, La Union. Impasingkedna nga iti kanito nga umulinto manen ti bunggoy a bumisita, basta GUMIL La Union, most welcome latta! Ngem ti ad-adda a nagsiddaawanmi, managbasa gayam iti Bannawag ni Manong Reynaldo Fangan, sipud pay kano kinaubingna. Ket ti kano benneg ti daniw ti umuna nga ukagenna. Rinugianna nga imbiat ti marindaniw a panangi-tour guidena kadakami. Idi imtuodenmi no sino ti paboritona a mannaniw, saannan a nagulpe ta aduda kano a raemenna. Kinitami ni Apo Peter La Julian a sipapasnek a dumdumngeg iti mannaniw a tour guidemi.
Intuloy ni Apo Joey Bello ti nangipasiar kadakami nadumaduma a paset ti John Hay a kas iti Historic Core a pakasarakan iti Negativism Park, ti Bell House iti Siudad ti Baguio, Secret Garden, Happy Prison Park ken ti Ampitheater Fountain Garden. Iti ruar ti Camp John Hay, tinurong ti van a naglugan dagiti mannurat iti La Union a sinaruno ti back-up a lugan ni Apo Calica dagiti dadduma a pagpasiaran iti siudad a kas iti Wright Park, Masion House, Igorot Hill, Baguio Botanical Garden ken ti Haunted House nga addaan iti tunnel iti uneg ti daga a kumamang kano iti Katedral, Naitudo pay ni Apo Zaldy Galuz a nagpaay a host ken city tour guide ti bunggoy ti Philiex Mining Corporation agraman ti dalan a a sumalpot iti San Manuel, Pangasinan.
Kalpasan iti nawatiwat a panagpasiar iti siudad ti Baguio, inyawis ni Apo Archiemildo Pablito a mapanmi pasiaren ni Apo Jaime Agpalo sakbay nga agawid ti bunggoy. Ngem anian ta idi bumabakami manipud iti nagluganmi a van, saan metten a masarakan ni Manong Pablito ti balay ni Apo Jimmy Agpalo ta sabali kano metten ti nagnaanmi! Sus, naiyaw-awan metten ti naulaw a tour guidemi a nangiwanwan iti dalanmi nga agturong iti balay da Apo Jimmy Agpalo iti Engineer’s Hill. Epekto ngata daytan ti botelia nga imbalon ni Manong Abe iti San Juan, La Union ti pannakaiyaw-awan ni Manong Pablito ti Abra.
Ngem nagangayanna, nasapulanmi met laeng ti birbirokenmi. Idi addakamin iti sango ti balay da Apo Jimmy iti Engineer’s Hill, nagtext ni Manong Peter La Julian a nangitimbre nga adda kami iti sango ti balayda ngem saan sa a namati nga adda a talaga dagiti taga-GUMIL La Union iti gateda ta saan a rimmuar a sigud. Naguraykami. Ngem idi tuman-aw ti maysa a nalapsat a dayag iti tawa, a kaingungotna gayam, inyayabna a dumanonkami ta adda iti uneg ni Apo Agpalo. Idi ammomin nga adda ti rinantami iti uneg, impakatmi ti nangkanta iti maysa a kanta ti paskua iti naglalaok a tempo a nagtinnag a sintonado! Iti ilalaemmi, naklaat sa ti nalatak a mannurat iti GUMIL Benguet ta saan a nakatagari a sigud. Ngem idi madlawnan ngata a saan a tagtagainep ti kellaat a kaadda bisitana a taga-baba, immisem ket pinagtugawnakami. Kataktakderna kano ngamin manipud iti sango ti computerna. Nalabit, kalkalpasna a bimmisita iti bukodna a blogsite: http://kamalig.blogspot.com. Impakaammomi kenkuana ti kaaddami iti Baguio ket anian a ragsak dagiti umis-isem a matana! Saankamin a nagbayag ta sumipngeten.
Intulodnakami dagiti agama a Zaldy ken Richie Galuz iti terminal ti mini-bus a bumaba iti Siudad ti San Fernando. Ket iti isasagpat dagiti kameng ti GUMIL La Union iti Eso-Nice mini-bus, naggigiddankami a nangpayapay kadagiti agama, “Dios unay ti agngina, Apo!.” #
***********************************************************************************
Maragsakan a mangipakammo ti GUMIL La Union a mangangay iti Iluko Creative Writing Forum iti Function Hall iti uneg ti Graduate School Compound, Don Mariano Marcos Memorial State University, Gov. Ortega St., Siudad ti San Fernando (abay ti La Union National High School) intono Nobiembre 27, 2004. Mangrugi ti panagrehistro dagiti agsangpet a delegado iti alas 7:00 agingga iti alas 8:45 iti agsapa, kalpasanna sarunuen ti panglukat a programa iti alas 9:00.
Naisangsangayan a sangaili ken espiker, da Appo Edilberto H. Angco, 2004 Pedro Bukaneg Awardee ken Prescillano N. Bermudez, 2004 Carlos Palanca Awardee, maipanggep iti panagsurat iti maisalip a sarita ken daniw. Ni Apo Ernesto G. Gapasin, presidente ti DMMMSU a bayabayen ni Director Concepcion O. Bederion, ti mangpasangbay kadagiti bisita. Emcee ni Bert G. Bautista ti GLU. Agpaayto a forum facilitators dagiti kameng ti GUMIL La Union.
Adda registration fee a P150.00, Apo. Dawatenmi iti nasapsapa a panangipakaammoyo iti idadar-ayyo tapno mairamankayo iti madama a maisagsagana a participants’ profile ken visitor’s profile.
Ket no adda pay dadduma a saludsodyo maipanggep iti adda iti ngato, mabalinyo a kontaken dagitoy a numero: tel. (072)5755, (072)7107284, CP 09215337599 ken 09196906662. Mabalin met ti agsurat kadagiti sumaganad nga e-mail address: gumilaunion@yahoo.com wenno spade_bulletin@yahoo.com.
(ala wen, umaykamto ngata... intayo, kablagan, ta iblagtrayonto dagiti nagsasaritaanda...!)
Monday, November 15, 2004
Nag_GUMIL La Unionda idtoy Baguio (guest writer)
TI URBANIDAD ITI PLUMA NI MANNURAT
4 comments:
- abril said...
-
Hi, mang jim, kabsat djuna, agkakatay met dataon a nakabasa 'toy panaggugumilyo, nakakaapalkayo man. wen, gayam, malagipko ni manong Rudy Manongdo, pangngaasim man, manong, ta idanonyo 'toy nabara a pakomustak kenkuana agraman iti pamiliana. nairanrana a nagam-ammokami idi nag-internnak dita Baguio a kas student preacher, nag-house to house evangelismkami iti yanda (nalipatak pay ketdin ti nagan ti lugarda a dumna iti camp john hay)ket nairanrana metten a balayda ti natoktokmi a rugi metten ti panagam-ammomi. no diak agriro kalgaw ti 1992 idi.
- 1:41 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
tenkio ti ibibisitam, abril...
wen, no makitak ni mang rudy idanonko ti kablaawmo kenkuana...kumustaka met ditan?
maysa kadagiti kaaktiboan a chapter ti GLU. saan a maawanan iti proyekto ken tignay a mangparangpaya iti Literatura Ilokana...
bareng no makapanak ta ipadamagkonto ti napasamak..
- 6:41 AM
- abril said...
-
adtoy, manong, a simmikkilen iti napalalo a lamiis..he-he. malagipko man idi addaak dita Baguio, planokay idi a sapulen ken ni mang clarito, manong, ngem naunaan man datao iti nagbainen, numona ta asidegkamin sa idi iti yanda mang clarito ta addakami iti alonzo st. iti baba ti slu, anianto ketdi ngamin daytoy nga ugali...mhmm. ala no maminsan, manong,nga addanto gundaway a dumaw-as dita, iturturedkonton..
- 8:04 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, la...bumisitakanto latta no maidaw-aska, abril..
- 9:53 AM


text:
Anarkismo
Ti anarkismo ket sapasap a naipalpalawagan a kas ti politiko a pilosopia nga agtengtengngel ti estado ket saan kakayatan, saan a masapul, ken makadangran,[1][2] wenno ti sabali a a kas ti panaglikudan ti turay ken pagsasarunuan nga organisasion iti maysa a panagkukua iti panakibiang ti tao.[3][4][5][6][7][8] Dagiti mangpakpatakder ti anarkismo, a naamammoan a kas ti "anarkista", ket mangipatakderda kadagiti awan estadona akagimongan a naibatay iti saan a mapagsasarunuan[3][9][10] dagiti boluntario nga asosasion.[11][12]
Adda dagiti nadumaduma a tinawtawid ti anarkismo, a saan amin a dagitoy ket eksklusibo.[13] Dagiti anarkista apagadalan ti panunot ket mabalin a maigiddiatan ti kammasapulan, nga agsupsuporta ti aniaman manipud ti patingga a panagmaymaysa aginggan ti kompleto a kolektibismo.[2] Dagiti nadumaduma a kita ti anarkismo ket naikategoria iti sosial ken indibidualista nga anarkismo wenno ti kapadpadana adua a panakaidasig.[14][15] Ti anarkismo ket kanayon a naikapanunotan a maysa a radikal a kanigid a payak nga ideolohia,[16][17] ken adu kadagiti anarkista nga ekonomiko ken anarkista a legado a pilosopia ket mangipakita ti kontra-estatista a panagipatarus iti komunismo, kolektibismo, sindikalismo wenno makibinglay nga ekonomia. Nupay kasta, ti anarkismo ket agnaynayon nga agiramraman ti maysa a indibidualista a kita, egoista a kita, ken nawaya a tiendaan a kita.[18][19][20] Adda dagiti indibidualista nga anarkista nga isuda pay ket sosialista wenno komunista[21][22] Bayat nga adda dagiti anaarko-komunista nga isuda ket dagiti indibidualista.[23][24]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Malatesta, Errico. "Mapam iti Anakismo". MAN!. Los Angeles: Internasional a Grupo iti San Francisco. OCLC 3930443. Agrell, Siri (2007-05-14). "Agob-obra para iti Tao". The Globe and Mail. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2008-12-26. Naala idi 2008-04-14. "Anarchism". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Premium Service. 2006. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 14 Disiembre 2006. Naala idi 2006-08-29. {{Cite journal|year=2005|title=Anarkismo|journal=The Shorter [[Routledge nga Ensiklopedia iti Pilosopia]|page=14|quote=Ti anarkismo ket ti panirigan ti maysa a kagimongan nga awan ti estado, wenno gobierno, a dagitoy dua ket mabalin ken kakayatan.}} Dagitisumaganad anagtaudan ket agdakamat ti anarkismo a kas maysa a politiko a pilosopia: Mclaughlin, Paul (2007). Anarkismo ken Turay. Aldershot: Ashgate. p. 59. ISBN 0-7546-6196-2. Johnston, R. (2000). Ti Diksionario iti Heograpia ti Nagtagitaoan. Cambridge: Blackwell Publishers. p. 24. ISBN 0-631-20561-6.
- ^ a b Slevin, Carl. "Anarkismo." Ti Ababab a Diksionario ti Oxford Dictionary kadagiti Politika. Ed. Iain McLean kenAlistair McMillan. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2003.
- ^ a b "Ti IAF - IFA ket makilabanda para iti : ti panakaikkat iti amin a porma iti turay nupay dagitoy ket ekonomiko, politiko, sosial, relihioso, kultural wenno seksual.""Dagiti Pamunganayan Ti Internasional dagiti Anarkista a Pederasion"
- ^ Ti "anarkismo, ngaminen ket, pudno a mangipatakder paea iti panakawaya ti panunot ti tao manipud ti turay ti relihion; ti pnakawaya iti bagi ti tao manipud ti turay ti tagikua; ti panakawaya manipud tikawar ken tengngel iti gobierno. Ti anarkismo ket mangitakder para iti sosial nga urnos a naibatay iti nawaya a panagigrupo kadagiti tattao para iti pangngep iti panagpataud ti pudno a sosial a kabaknang; tapno daytoy ket makatungpal a ti tunggal maysa a tao ket adda ti nawaya a panagserrek ti Daga ken ti napno a panagganas kadagiti kammasapulan ti biag, segun kadagiti essem ti tao, panagraman, ken dagiti paglikigan." Emma Goldman. "Ania ti Napudno a Pangitakderan para iti Anarkia" iti Anarkismo ken dagiti nadumaduma a Salaysay.
- ^ Ti indibidualista nga anarkista a ni Benjamin Tucker ket inpalpalawaganna ti anarkismo a kas ti panaglikyd ti turay a kas dagiti sumaganad "Nabirukanda a nasken nga agturonda ti kanawan wenno kanigid, — suroten ti dalan ti Turay wenno dalan iti Panakawaya. Ni Marx ket napan ti maysa a dalan;ni Warren ken Proudhon iti sabali. Isu a naipasngay dagitoy idi ti Estado a Sosialismo ken Anarkismo...ti Turay, ket makaala kadagiti adu a tabas, ngem, ti nawatiwata panagisao, dagiti kabusorna ket agbingbingayda kaniada kadagiti tallo a klase: umuna, dagiti gumura kaniana a kas kaibuksilan ken kas ti gibus iti panagrang-ay, a silulukat a manglikud kaniana, a naipudpudno, a napasnek, ken sangalubongan; maikadua, dagiti agiparangarang a namatmati kaniana a kas kabuksilan ti rang-ay, ngem mangawat kaniana tapno laeng isu ket makatulong kaniada kadagiti bukodda a pagayayatan, a mangilibak kaniana ken dagiti bendisionna iti sangalubongan; maikatlo, dagiti saan a makatalged kaniana a kas ti kabuksilan ti rang-ay, a namatmati kaniana laeng a kas ti gibus a maala baben ti umuna a panagbaddekan, aglablabsing, ken mangurgura kaniana. Dagitoy tallo nga insao iti panaglikud ti Kawayaan ket nasangsango kadagiti amin a timbukel iti isip ken aktibidad ti nagtagitaon. Dagiti nasayaat a representatibo iti immuna ket nakitkita idiay Simbaan a Katoliko ken ti Ruso nga autokrasia; iti maikadua, iiday Protestante a Simbaan ken ti Manchester a pagadalan kadagiti politiko ken politiko nga ekonomia; iti maikatlo, idiay ateismo iti Gambetta ken ti sosialismo iti narikpan asosialismo a Karl Marg." Benjamin Tucker. Agmaymaysa a panakawaya.
- ^ Ward, Colin (1966). "Ti anarkismo a kas Teoria iti Organisasion". Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 25 Marso 2010. Naala idi 1 Marso 2010.
- ^ Ti anarkista a historiador a ni George Woodcock a reporta iti kontra autoritarianismo ni Mikhail Bakunin ken agipakita dagitoy dua a kasasaad ken awan a kasasaad a porma iti turay a kas ti sumaganad: "Dagiti amin ng anarkista ket likudanda ti turay; adu kaniada ti makilaban iti daytoy." (pg. 9)...ni Bakunin ket saan a nangipabalin ti sentro a komite ti Liga iti napno a programana, ngem nakaawis kaniada a mangawat ti maysa a radikal a panagidiaya idiay Kongreso ti Berne idi Septiemre 1868, a nagdawdawat ti ekonomiko a panagpapada ken agpudpuno nga nagraraut ti turay idiay Simbaan ken Estado."
- ^ Brown, L. Susan (2002). "Ti anarkismo a kas maysa a Politiko a Pilosopia iti Eksistensial a Panagmaymaysa: Dagiti nagbanagan ti Pemenismo". Dagiti Politika ti Panagmaymaysa: Liberalismo, Liberal a Pemenismo ken Anarkismo. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 106.
- ^ "Isu nga ti anarkia ket, no agablin a mangdadael ti turay kadagiti amin ng aaspetona, no agidemanda ti panakaikkat kadagiti linteg ken ti panakaikkat ti mekanismo nga agserserbi a mangipang-al kadagitoy, no agmadi kadagiti amin a pagsasarunuan nga organisasion ken agsermon ti nawaya a tulagan — ken gumun-od pay nga agtaginayon ken agpadakkel napateg a bukel iti sosial nga ugali nga awan kadagiti kagimongan ti tao wenno ayup ket mabalinda a rumsua." Peter Kropotkin. Anarkismo: ti pilosopiana ken kaumnuanna
- ^ "dagiti anarkista ket suppiatenda ti awan nakemna a (e.g., ilehitimado) turay, iti sabali a panagisao, ti pagsasarunuan — ti pagsasarunuan ket ti institutionalisasion iti turay iti kaunegan ti kagimongan." "B.1 Apay a dagiti anarkista ket sumuppiatda ti turay ken pagsusurotan?" iti Anarkista a FAQ
- ^ "ANARKISMO, ti maysa asosial a pilosopia a saan a mangawat ti autoritariano a gobierno ken agtagtaginayon a dagiti boluntario nga intitusion ket nasaysayaatda a mangiyebkas ti masna a sosial a likigan ti tao." George Woodcock. "Anarkismo" idiay Ti Ensiklopedia iti Pilosopia
- ^ "Iti kagimongan a naparang-ay kadagitoy a linia, dagiti boluntario nga asosasion a nangrugrugidan a mangsakop kadagiti amin a paset iti aktibidad ti nagtagitaon ket agalalada pay ti dakdakkel a pagpaatiddog tapno bukbukodanda a sukatan para iti estado iti amain a pamay-anna." Peter Kropotkin. Ti “Anarkismo” manipud ti Encyclopædia Britannica
- ^ Sylvan, Richard (1995). "Anarchism". Iti Goodwin, Robert E. ken Pettit. Ti Kumaduaan ti Kontemporario a Politiko a Pilosopia. Philip. Blackwell Publishing. p. 231.
- ^ Ostergaard, Geoffrey. "Anarkismo". Ti Blackwell a Diksionario iti Moderno a Sosial a Kapanunotan. Blackwell Publishing. p. 14.
- ^ Kropotkin, Peter (2002). Anarkismo: Urnong iti Rebolusionario a Sursurat. Courier Dover Publications. p. 5. ISBN 0-486-41955-X.R.B. Fowler (1972). "Ti Anarkista a Tinawtawid iti Politiko a Kapanunotan". Western Political Quarterly. Unibersidad iti Utah. 25 (4): 738–752. doi:10.2307/446800. JSTOR 446800.
- ^ Brooks, Frank H. (1994). Ti Agmaymaysa nga Anarkista: Antologo ti Panakawaya (1881–1908). Transaction Publishers. p. xi. ISBN 1-56000-132-1.
Kadaywan a naipanunotan a patingga a kanigid a payak nga ideolohia, ti anarkismo ket kankanayon a mangiraman ti naisangsangayan a kita ti radikal nga indibidualismo, manipud ti hiperationalismo ni Godwin, aginggana ti egoismo ni Stirner, aginggana dagiti libertariano ken dagiti anarko-kapitalista iti tatta nga aldaw
- ^ Joseph Kahn (2000). "Anarkismo, ti Kredo a Saan a Matmatay; Ti Panakaiwaras iti Sangalubongan a Kapitalismo ket Bimmangon ti Nabaygen a Matmaturog a Tignay". The New York Times (5 Agosto).Colin Moynihan (2007). "Ti Piesta ti Libro ket Pinagkaykaysana dagiti Anarkista. Iti Kararua, Laeng". New York Times (16 bril).
- ^ Stringham, Edward (2007). Stringham, Edward, dagiti ed. Anarkia ken ti Linteg. Ti Politiko nga Ekonomia a Mapilpili. Transaction Publishers. p. 720. SSRN 1768172.
- ^ Narveson, Enero (2002). Panagdayaw kadagiti Tao iti Teoria ken Panakasanay. Kapitulio 11: Kaso ti Anarkista. "Tapno makita daytoy, isu ngarud ket, nasken a padakkelentayo ti dayaw a masakbayan nga adda iti anarkismo. Ti anagaramid daytoy masapul nga ilasin tayo ti nagbaetan ti dua asapasap a pagpilian iti anarkista a teoria [...] Dagitoy dua ket ti mabalin tayo a tawagan, dagiti bersion ti sosialista a maisuppiat ti nawaya tiendaan, wenno kapitalista."
- ^ Tormey, Simon, Kontra-Kapitalismo, Ti Pagsurotan ti Agdadamo, Oneworld Publications, 2004, pp. 118–119.
- ^ "Daytoy a takder ket mangikabil kaniana iti libertariano a sosialista a tinawtawid ken, saan surpresa, ni (Benjamin) Tucker ket adu a nangibaga kaniana nga isu ket maysa a sosialista ken naipanunutanna a ti pilosopiana a "Anarkistiko a sosialismo." "Anarkista a FAQbabaen dagiti nadumaduma a mannurat
- ^ "Gaputa ti rebolusion ket isu ti apoy iti bukodtayo a nakem ken maysa a kammasapulan iti solitario a panunot tayo; daytoy ket obligasion iti libertariano nga aristokrasia. Tapno makapartuat kadagiti baro a kuenta ti etiko. Tapno makapartuat kadagiti baro a kuenta ti estetiko. Tapno mapagkaykaysa dagiti banag a kabaknangan. Tapno maibingbingay ti karurua a kabaknangan." Renzo Novatore. Mapan t iPanagpartuat ti Awan
- ^ Ti kalpasan a kanigid nga anarko-komunista a ni Bob Black kalpasan ti panagusig ti insurekional a panirigan iti anarko-komunismo ti anarko-komunista a ni Luigi Galleani ket nangibagbaga a ti "komunista ket ti gibus a panagtungpal iti indibidualismo.... Ti nalawag a panagsuppiat a nagbaetan ti indibidualismo ken komunismo ket adda ti panakaawat kadagitoy dua.... ti pamwidan ket isu pay ti panggep: ti agmaymaysa ket agpayso a a naipamwidan. Awan ti bagana ti agsao iti 'empatiko a panagpauna ti sosial iti kinaagmaymaysa'.... Maisasaom metten a ti panagipauna ti manok wenno ti itlog. Ti anarkia ket maysa a 'pamay-an iti indibidualisasion'. Daytoy ket panggepenna nga agitipon ti kalatakan a panagrang-ay ti agmaymaysa iti kalatakan a komunal a panagkaykaysa."Bob Black. Nightmares of Reason.
- ^ "Dagiti moderno a komunista ket adaduda pay a indibidualistiko ngem ni Stirner. Iti kaniada, a saan laeng a ti relihion, moralidad, pamilia ken Estado ket ti espektro, ngem ti tagikua ket adadu pay ngen ti espektro, iti ania a nagan ti agmaymaysa ket naiatagabu - ken kasano a naitagabu!...Isu nga ti komunismo ket agpartuat ti batayan para iti waya ken Panakadumaduma iti agmaymaysa. Maysaak a komunista gaputa Maysaak nga Indibidualista. Napno ken naipaamategannagtuno s ti Komunista kenni Stirner idi ikabilna ti balikas nga alaen a sinukatann iti demanda - a daytoy ket nagturonganna ti panakarunaw ti tagikua, iti panagala ti tagikua. Ti indibidualismo ken Komumunismo ketagkammasapulanda."Max Baginski. "Stirner: Ti Agom ken ti Bukodna" iti Ina a Daga. Tomo. 2. Bilang. 3 MAYO, 1907
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Anarkismo iti Wikimedia Commons


text:
Jeff Bridges
Ni Jeffrey Leon "Jeff" Bridges (naiyanak idi Disiembre 4, 1949) ket maysa nga Amerikano nga aktor, kumakanta ken produser. Isu ket nagtaud iti maysa a prominente nga agar-arte a pamilia, ken nagparang kadagiti serye ti telebision iti Sea Hunt (1958–60), a kaduan ati amana, Lloyd Bridges ken ti kabsatna a lalaki Beau Bridges. Isu ket nangabak ti Kalaingan nga Aktor para iti papelna a kas ni Otis "Bad" Blake iti pelikula ti 2009 iti Crazy Heart, ken nakaala kadagiti nominasion ti Gunguna ti Akademia para kadagiti papelna iti The Last Picture Show (1971), Thunderbolt and Lightfoot (1974), Starman (1984), The Contender (2000) ken ti True Grit (2010). Dagiti sabali pay a pelikulana ket mairaman ti Tron (1982), Jagged Edge (1985), The Fabulous Baker Boys (1989), The Fisher King (1991), Fearless (1993), The Big Lebowski (1998), Seabiscuit (2003), Iron Man (2008), Tron: Legacy (2010) ken ti The Giver (2014).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jeff Bridges iti Wikimedia Commons


text:
Surinam
Nagsasabtan: 4°N 56°W / 4°N 56°W
Ti Surinam, opisial a ti Republika ti Surinam (Olandes: Republiek Suriname, Panangibalikas nga Olandes: [ˌrepyˈblik ˌsyriˈnaːmə]), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga Abagatan nga Amerika. Nabeddenganna ti Pranses a Guiana iti daya, ti Guyana iti laud, ti Brasil iti abagatan, ken ti Taaw Atlantiko iti amianan. Ti Surinam ket sigud idi a kolonia iti Britaniko ken iti Olándes, ken ammo idi a kas ti Olandes a Guiana. Ti Surinam achieved ket nakaal ati panagwayawayas manipud iti Olanda idi 25 Nobiembre 1975.
Iti basbassit laeng ngem 165,000 km2 (64,000 sq mi) ti Surinam ket isu ti kabassitan a naturay nga estado idiay Abagatan nga Amerika (Pranses a Guiana ket mangbukel ti basbassit a teritorio, ngem daytoy ket Pranses a teritorio). Adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 490,000, a kaaduan ket agtaeng idiay amianan a pantar iti daytoy a pagilian, a pakabirukan ti kapitoliona a Paramaribo.
Naggappuan ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naga a Surinam mabalin a naggapu manipud dagiti Taino (dagiti agsasao iti Arawak) a grupo a natawtawgan a "Surinen" a dagitoy ket isu ti immuna a nagtaeng iti daytoy a rehion sakbay ti isasangpet dagiti Europeano.[5]
Kasisigud a ti pagilian ket naisurat a kas ti Surinam babaen dagiti Inggles a nagtaeng nga immuna a nagipatakder ti kolonia idiay Waig ni Marshall,[6] a mairaman ti Karayan Surinam, ket paset idi daytoy ti grupo dagiti kolonia a makunkuna a Olándes a Guiana.Ti Surinam mabirukan pay laeng kadagiti Inggles. Ti maysa a nangruna a pagarigan iti daytoy ket ti bukod a nailian nga eroplano ti Surinam, ti Surinam Airways.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname – Senso a langa iti agpang a distrito
- ^ a b c d "Surinam". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 22 Abril 2012.
- ^ "GINI index". World Bank. Naala idi 26 Hulio 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Baro nga Ensiklopedia Britanika, Ensiklopedia Britanika, Tomo 5. Edision 15. Nangipablaak Ensiklopedia Britanika, 2002, p. 547.
- ^ Ensiklopedia Britanika: Diksionario dagiti Arte, Siensia, ken Sapasap a Literatura, Tomo XI (Maikasiam nga Edision—Popular a Naimaldit nga ed.). Naala idi 4 Mayo 2008.
Idi 1614 dagiti estado iti Olanda ket nagited kadagit sinoman nga umili ti Olandes iti uppat a monopolio iti aniaman a sangladan wenno lugar ti komersio a maduktalanna iti dayta a rehion (Guiana). Ti immuna a pagtaengan, nupay kasta, idiay Surinam (idi 1630) ket naaramid babaen ti maysa nga Ingles, a ti naganna ket napreserba babaen ti Waig ni Marshall.
- Surinam
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Olandes
- Dagiti dati a kolonia ti Olanda
- Dagiti dati a kolonia ti Ingles
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagsasao nga Olandes
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Leonardo da Vinci
Ni Leonardo da Vinci (Abril 15, 1452 – Mayo 2, 1519) ket maysa nga Italiano a Renasimiento nga arkitekto, musikero, anatomista, mammartuat, inheniero, kumikitikit, heometero, ken pintor. Maaw-awagan kas arketipo ti "tao a Renasimiento" ken kas unibersal a henio, ni Leonardo ket nalatak kadagiti nainlaingan a pinintaanna, kas iti Ti Maudi a Pangrabii ken ti Mona Lisa. Am-ammo pay kas nangdisenio iti naruay nga inbension a nangsakbay iti moderno a teknolohia. Adu met ti naitulongna iti pannakaidur-as ti panagadal iti anatomia ken astronomia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Leonardo da Vinci iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Leonardo da Vinci iti Wikisource (Ingles)


text:
Svalbard
Ti Svalbard ket maysa a purpúro idiay Artiko, a nagbuklan ti kaamianan a paset iti Norwega. Mabirukan daytoy iti amianan iti kangrunaan a daga ti Europa, ti tengnga a nagbaetan ti kangrunaan a daga ti Norwega ken ti Amianan nga Ungto. Dagitoy a grupo ti is-isla ket nakasakup da manipud ti 74° aginggana ti 81° amianan a latitud (ti kaunegan ti Sirkulo ti Artiko), ken manipud ti 10° aginggana ti 35° daya longitud. Ti Spitsbergen ket isu ti kadakkelan nga isla, a sarunuen babaen ti Nordaustlandet ken Edgeøya. Ti administribo a sentro ket ti Longyearbyen, ken dagiti pagtaengan ket mairaman ti Ruso a pagminaan a komunidad ti Barentsburg, ti pagsukisokan a komunidad iti Ny-Ålesund ken ti pagminaan a lugar iti Sveagruva. Ti purpuro ket tinurayan babaen ti Gobernador iti Svalbard.
Dagit isla ket immunada a maus-usar a kas balienero a kampo idi maika-17 ken maika-18 a siglo, a ti kalpasanna ket pinanawan da dagitoy. Ti Panagmina ti karbon ket nangrugi iti damo ti maika-20 a siglo, ken addaan dagiti permanente a komunidad ti naipabangon. Ti Tulag a Spitsbergen iti 1920 ket maibigbigan na ti Noewego a panakaturay, ken ti 1925 Svalbard a Tignay ket nagpabalin ti Svalbard a napno a paset iti Pagarian iti Norwega. Daytoy a tignay ket isu pay ti nagpabangon ti Svalbard a kas nawaya a sona ti ekonomia ken maysa a demilitarisado a sona. Ti Norwego a Store Norske ken ti Ruso nga Arktikugol ket isuda laeng dagiti agminmina a kompania ti nabati kadagitoy nga is-isla. Ti panagsukisok ken turismo ket isun ti nagbalin a kangrunaan nga industria. Dagiti dua a kangrunaan a pasilidad ti panagsukisok ket ti Unibersidad a Sentro idiay Svalbard ken ti Svalbard Global Seed Vault. Awan dagiti kalkalsada a mangisilpo kadagitoy a pagtaengan; imbes ket agususarda iti niebe a pagluganan, eroplano, ken banbanka nga agserserbi a pagluganan kadagitoy a komunidad. Ti Eropuerto ti Svalbard , Longyear ket agserserbi a kas ti kangrunaan a pagsangladan kadagiti dadduma a paset ti Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti populasion kadagiti pagtaengan. Svalbard". Dagiti estadistika ti Norwega. 22 Oktubre 2009. Naala idi 24 Marso 2010.
- ^ "The .bv and .sj kangtuan nga agpang a pagturayan". Norid. Naala idi 24 Marso 2010.


text:
Bouches-du-Rhône
Ti Bouches-du-Rhône (Panangibalikas a Pranses: [buʃ.dy.ʁon]; Oksitano: Bocas de Ròse, lit. "Sabsabangan ti Rhône") ket maysa a departamento idiay abagatan ti Pransia a naipanaganan manipud ti sabangan ti Karayan Rhône. Daytoy ti kaaduan ti populasion a departamento ti rehion ti Provence-Alpes-Côte d'Azur . Ti INSEE ken kodigo ti koreona ket 13.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan ti departamento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bouches-du-Rhône ket maysa kadagiti 83 a kasisigud a departamento a napartuat idi las-ud ti Pranses a Rebolusion idi 4 Marso 1790. Daytoy ket napartuat manipud ti lumaud a paset ti dati a probinsia ti Provence ken dagiti prinsipalidad ti Orange, Martigues, ken Lambesc. Daytoy ket nakapukaw ti paset ti teritoriona idi 1793, a nairaman ti Orange ken Apt, idi napartuat ti departamento ti Vaucluse
Kalpasan ti panakapartuatna, ti departamento ket dagus a napigsa ken aktibo a sinuportaran ti Pranses a Rebolusion, a naglaon kadagiti 90 a "Jacobin a Sangkatiponan" babaen idi 1794.[1] Daytoy ket naipangrunaan pay nga adda idi dagiti adadu ngem 50% kadagiti padi iti daytoy a departamento ti nangawat ti Sibil a Batay-linteg ti Klero a nagbanagan daytoy a panakaiturayan ti simbaaan babaen ti gobierno.[2] Idi las-ud ti ingangato ti Partido Komunista kadagiti nagbanagan ti panagbutos ti maika-12 a siglo ket nangipakita a ti panakaisuporta dagiti politika ti kanigid a payak ket nagtultuloy a napigsa ditoy a departamento, ken naipangpangruna kadagiti akin-amianan a suburbo ti Marseille.
Pakasaritaan ti lugar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan daytoy a lugar ket asideg a mainaig iti Provence. Ti Marseille ket nangruna idi a sangladan manipud idi kasakbayan ti panagparukma ni Julius Caesar ti Gaul. Ti kaadda dagiti Romano ket nakaibatian dagiti adu a monumento ti ballasiw ti departamento. Dagiti nadayeg a tattao a naipasngay ti daytoy a lugar ket mairaman ti Romantiko a pintor a ni Camille Roqueplan ken ti agiwarwarnak ken direktor ti teatro a kabsatna a ni Nestor Roqueplan.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti departamento ket paset ti agdama a rehion ti Provence-Alpes-Côte d'Azur. Daytoy ket napalikmutan kadagiti departamento ti Gard iti laud, ti Vaucluse iti amianan, ken ti Var iti daya, ken babaen ti Baybay Mediteraneo iti abagatan. Ti Karayan Rhône delta ket agporporma ti nawatiwat a sagneb ti kalugnakan a lugar a makunkuna a Camargue idiay abagatan a laud a paset ti departamento.
Ti kadakkelan asiudad ti departamento ket ti Marseille, daytoy ket aglaon ti nangruna a sangladan ti industria, ken agserserbi a a kas ti kadakkelan a puerto ti komersio ti Pransia. Ti Bouches-du-Rhône ket kaaduan nga urbano, nga adda dagiti 28 nga ili nga adda ti populasion ti agarup a 10,000 manipud idi 2008:
- Marseille, populasion 851,420, departmento ken rehional a kapitolio (prepektura)
- Aix-en-Provence, populasion 142,743, subprepektura, ti unibersida nga ili ken tugar ti rehional a Korte dagiti Pagkiddawan
- Arles, populasion 52,729, subprepektura ken lugar ti taga-ugma a Romano a siudad
- Martigues, populasion 46,471, ti mangidaulo a siuda para iti Europeano a petrokimiko nga industria
- Aubagne, populasion 46,093, nakaipasngayan ti Provençala mannurat a ni Marcel Pagnol
- Istres, populasion 42,603, subprepektura ken panagibalayan ti kuartel ti milisia a pagitayaban
- Salon-de-Provence, population 41,411, ti pangibalayan ti siudad ti maika-16 a siglo a mammadto a ni Nostradamus
- Vitrolles, Bouches-du-Rhône, populasion 36,610
- Marignane, populasion 33,909, pakabirukan ti rehional nga eropuerto ti Marseille-Provence
- La Ciotat, populasion 33,790
- Miramas, populasion 25,632, sentro ti rehional a perokaril
- Gardanne, populasion 21,121
- Les Pennes-Mirabeau, populasion 20,187
- Allauch, populasion 18,728
- Port-de-Bouc, populasion 17,207
- Fos-sur-Mer, populasion 15,448
- Châteaurenard, populasion 14,817
- Berre-l'Étang, populasion 13,881
- Bouc-Bel-Air, populasion 134,37
- Tarascon, populasion 13,340
- Rognac, population 12,195
- Auriol, populasion 11,969
- Châteauneuf-les-Martigues, populasion 11,564
- Plan-de-Cuques, populasion 11,096
- Saint-Martin-de-Crau, populasion 10,979
- Saint-Rémy-de-Provence, populasion 10,662
- Septèmes-les-Vallons, populasion 10,481
- Trets, populasion 10,239
Dagiti karayan ket mairaman ti:
- Ti Rhône, a mangporma ti pagbeddengan iti departamento ti Gard.
- Ti Durance, a mangporma ti pagbeddengan iti departamento Vaucluse.
- Ti Arc
- Ti Huveaune
Dagiti danaw ket mairaman ti:
- Étang de Berre
- Étang de Vaccarès, idiay Camargue
Dagiti bantay ket mairaman ti:
- Kabanbantayan ti Alpilles
- Dagiti Calanque a nagbaetan ti Marseille ken La Ciotat
- Corniche des Crêtes
- Garlaban
- Mont Puget
- Turturod ti Montagnette
- Bantay ti Sainte-Victoire
- Masip ti Sainte-Baume
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti kanton ti departamento ti Bouches-du-Rhône
- Dagiti komuna ti departamento ti Bouches-du-Rhône
- Dagiti distrito ti departamento ti Bouches-du-Rhône
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bouches-du-Rhône iti Wikimedia Commons
- (Pranses) Sapot a pagsaadan ti prepektura
- (Pranses) Sapot a pagsaadan ti konsilo


text:
Caregiver by Melo Santiago
1. Caregiver (Avelino N.Bautista-Rudy Ram Rumbaoa) Masapa nga agriingak Isaganak ti pamigat Tapno rugiakon ti obrak Anusak ta isu ti gasat Pudno a narigat Klase daytoy a panggedak Ibagat tao a nalaad Ngem daytoy ti pagapitak Koro 1 Caregiver ti pagsapulak Ngem naragsak daytoy riknak An- anusak ti agpunas Rugit- ling-et ay-aywanak Caregiver di bareng-bareng Di rumbeng nga uyawen Ditay tagibassiten Caregiver intay dayawen Instrumental Adu a klase ti puli No dadduma sumken asi Binay-bay-an (binaybay-an)pamiliada Arigdan ti ul-ulila Piman ti nagbanaganda Nagduduma ti sakitda Awan pigsa ken gawayda Napukawdan panunotda Repeat chorus 2x Coda Ditay tagibassiten Caregiver intay dayawen from the back to back album entitled NALAYOG NGA ARAPAAP Vhen Bautista & Melo Santiago to be released by Aquarius Records Philippines Aweng Music Production USA


text:
Concord, New Hampshire
Ti Concord /ˈkɒn.kərd/ ket isu ti kapitolio ti Estado ti New Hampshire ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Merrimack. Ti populasionna ket 42,695 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010.[1]
Ti Concord ket mairaman dagiti purok ti Penacook, Daya a Concord ken Laud a Concord.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ United States Census Bureau, American FactFinder, 2010 Census figures. Naala idi Marso 23, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Concord, New Hampshire iti Wikimedia Commons


text:
Microsoft
Ti Microsoft ti maysa kadagiti kadakkelan a korporasion iti lubong nga agparpartuat iti programa wenno software para iti kompiuter. Ti Microsoft ti akin-aramid iti Windows nga operating system, nga us-usaren ti kadakkelan a porsiento ti personal a kompiuter iti sangalubongan. Partuat met laeng ti Microsoft ti nalatak a Microsoft Office a maar-aramat para kadagiti aplikasion a pang-ofisina.
Ni William "Bill" Gates, nga agdama a nakalista kas kabaknangan a tao iti lubong idi 2006, ti mabigbig a makipagtagikua iti Microsoft Corporation.


text:
San Petersburgo
Ti San Petersburgo (Ruso: CaHkT-ПeTepбypr, tr. Sankt-Peterburg; IPA: [sankt pʲɪtʲɪrˈburk] ( denggen)) ket maysa a siudad ken maysa a pederal a suheto (maysa a pederal a siudad) iti Rusia a mabirukan idiay Karayan Neva idiay ungto ti Golpo iti Pinlandia idiay Baybay Baltiko. Idi 1914 ti nagan ti siudad ket nabaliwan iti Petrograd (Ruso: ПeTporpaд; IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), idi 1924 nabaliwan iti Leningrad (Ruso: ЛeHиHrpaд; IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]) ken idi 1991 naipasubli met laeng iti San Petersburgo.
Iti Ruso a literatura, dagiti di pormal a dokumento, ken bitla, ti "Santo" (CaHkT-) ket kadawyan a saan a mainaynayon, a ti maikabkabil laeng ket ti Petersburgo (ПeTepбypr, Peterburg). Iti kadawyan a panagisasao dagiti Ruso mabalin nga itintinnagda pay ti "-burg" (-бypr), a maibati laeng ti Peter (ПиTep, Ruso: [ˈpʲitʲɪr]).
Ti San Petersburgo ket nabangon babaen ti Sar a ni Pedro ti Natan-ok idi Mayo 27 [D.E. 16] 1703. Manipud idi 1713 aginggana idi 1728 ken manipud idi 1732 aginggana idi 1918, ti San Petersburgo ket isu idi ti imperial a kapitolio iti Rusia. Idi 1918 ti sentro a bagi ti gobierno ket immalis manipud idiay San Petersburgo (nga idi ket ti Petrograd) idiay Moscow.[9] Daytoy ti maikadua a kadakkelan asiudad ti Rusia kalpasan ti Moscow nga adda dagiti gangani a 5 riwriw nga agtataeng. Ti San Petersburgo ket maysa a nagruna a Europeanoa sentro ti kultura, ken maysa pay a nagruna Ruso a puerto idiay Baybay Baltiko.
Ti San Petersburgo ket kadawyan a naipalpalawagan a kas ti Kalaudan a siudad iti Rusia.[10] Daytoy pay ti akin-amianan unay a siudad iti lubong nga adda ti populasion ti sumurok a maysa a riwriw (ti Helsinki ket adadayo iti amianan.). Ti Naipakasaritaan a Sntro iti San Petersburgo ken dagiti Mainaig a Grupo dagiti Monumento ket buklen ti maysa a UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong . Ti San Petersburgo ket pagtaengan pay Ti Ermita, ti maysa kadagiti kadakkelan a museo ti arte iti lubong.[11] Adda dagiti adu a bilang dagiti ganganaet a konsulado, internatsional a korporasion, banbanko ken dagiti dadduma pay a negosio ket mabirukan idiay San Petersburgo.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Sueko ng agakolkoloni ket nangipatakderda idi ti Nyenskans, a pagsammakedan, idiay sabangan ti Karayan Neva idi 1611, idiay daga a tinawtawagan ti Ingermanland.[12] Ti bassit nga ili a tinawtawagan ti "Nyen" ket dimmakdakkel iti lawlaw daytoy.
Ni Pedro ti Natan-ok ket nagay-ayat idi kadagiti panagbanbaniaga ti taaw ken dagiti maritimo a pannakibiang, ken nangipangpanggep a makagun-od ti Rusia iti maysa a pagsangladan, tapno makalinnako kadagiti maritimo a pagilian.[13] Isu ket nakasaksapul ti nasaysayaat a pagsangladan ngem ti Arkhangelsk, nga adda idiay amianan ti Baybay Puraw ken narikpan kadagiti barko ti bulbulan ti las-ud ti tiempo ti panaglalam-ek.
Idi Mayo 12 [D.E. 1] 1703, idi las-ud ti Nalatak nga Akin amianan a Gubat, ni Pedro ti Natan-ok ket natiliwna ti Nyenskans, ken ti asideg a masakbayan ket sinukatann ti pagsammakedan. Idi Mayo 27 [D.E. 16] 1703,[14] idiay asasideg ti estuario (5 km/3 a milia iti uneg ti daga manipud ti golpo), idiay Isla Zayachy (Hare), isu ket nangrugi a nangipatakder ti Pedro ken Pablo a Pagsammakedan, nga isu daytoy ti immuna ladrilio ken bato a pasdek iti baro a siudad.[15]
Ti siudad ket binangon babaen dagidi reklutado nga agtaltalon manipud kadagiti amin a paset ti Rusia; adda pay dagiti adu a balud ti Sueko a nairamraman kadagiti napalbas a tawen[16] babaen ti panangimaton ni Alexander Menshikov. Adda dagiti rinibu nga aadipen a pimmusay a nagbangbangon ti siudad.[17] Kalpasan daytoy ti siudad ket nagbalin nga isu ti sentro ti Gobierno ti San Petersburgo. Ni Pedro ket inyalisna ti kapitolio manipud idiay Moscow idiay San Petersburgo idi 1712, sakbay ti 9 tawtawen ti Tulag ti Nystad iti 1721 a nakaipatinggaan ti gubat; isu ket nangibagbaga ti San Petersburgo a kas ti kapitolio (wenno tugaw ti gobierno) a nasapsapa ngem idi 1704.[13]
Idi las-ud kadagiti immuna a nasapsapa a tawen, ti siudad ket rimmang-ay ti lawlaw ti Kudarado Tinidad idiay kanawan nga igid ti Neva, idiay asideg ti Pedro ken Pablo a Pagsammakedan. Nupay kasta, ti San Petersburgo ket nangrugrugin a dimakdakkel babaen ti plano. id las-ud ti 1716, ni Domenico Trezzini ket nangibagbaga ti gandat nga to ayan ti sentro ti siudad ket mabirukan idiay Isla Vasilyevsky ken nasukogan babaen ti maysa a rektanggulo a parilia dagiti kanal. Ti ganday ket saan a nalpas, ngem makitkita pay laeng kadagiti tabas kadagiti kalsada. Idi 1716 Pedro ti Natan-ok ket indutokna ni Jean-Baptiste Alexandre Le Blond a kas ti mangidaulo nga arkitekto ti San Petersburgo.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. Bilbilang iti San Petersburgo
- ^ ЗakoHoдaTeлbHoe CoбpaHиe CaHkT-ПeTepбypra. ЗakoH №555-75 oT 26 okTябpя 2005 r. «O пpaздHиkax и пaMяTHыx дaTax B CaHkT-ПeTepбypre», B peд. ЗakoHa №541-112 oT 6 Hoябpя 2008 r. (Lehislatibo nga Asemblia iti San Petersburgo. Linteg #555-75 iti Oktubre 26, 2005 Kadagiti piesta ken Panglaglagipan a petsa idiay San Petersburgo. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. ПeTepбypr B цифpax (Bilbilang iti San Petersburgo) (Ruso)
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ McColl, R. W., ed. (2005). Ensiklopedia ti heograpia ti lubong. 1. N. Y.: Infobase Publishing. p. 1216. ISBN 0-8160-5786-9. Naala idi Pebrero 9, 2011. Ad-adu ngem maysa kadagiti
|pages=ken
|page=ti nainaganan (tulong)
- ^ V. Morozov. Dagiti Bitla iti San Petersburgo ken ti Panagsukog ti Nawatwatiwat a Europa. Instituto ti Panagsukisok ti Kappia ti Copenhagen. 2002. Ciaonet.org
- ^ "Panagbanbaniaga ti San Petersburgo / Ti Ermita". Geographia.com. Enero 6, 1990. Naala idi Enero 25, 2010.
- ^ Williams, Harold (1914). Rusia ti Tattao a Ruso. Pitman & Sons. p. 33.
- ^ a b Wilson, Derek (Enero 5, 2010). Peter the Great. Macmillan. p. 82. ISBN 9781429964678. Naala idi Pebrero 25, 2012.
- ^ Hughes, Lindsey (2004). Pedro ti Natan-ok: ti Biograpia. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. p. 66. ISBN 0-300-10300-X.
- ^ "Pedro ken Pablo a Pagsammakedan". Saint-Petersburg.com. Naala idi Hunio 19, 2009.
- ^ "Konsulado Heneral ti Suesia – Suesia ken San Petersburgo". Swedenabroad.com. Oktubre 17, 2005. Naala idi Enero 6, 2009.
- ^ "San Petersburgo: Paris ti Amianan wenno Siudad ti Tultulang?," Ti Independiente. Hulio 8, 2006
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti San Petersburgo iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay San Petersburgo manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- San Petersburgo
- Dagiti dati a nailian a kapitolio
- Dagiti Banuar a Siudad iti Kappon ti Sobiet
- Dagiti naplano a kapitolio
- Dagiti aplaya a lugar a nataengan idiay Rusia
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi 1703
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Rusia
- Dagiti puerto a siudda ken ili idiay Baybay Baltiko
- Dagiti Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Rusia


text:
Apartheid
Ti apartheid (Panangibalikas nga Aprikaans: [ɐˈpɑːrtɦɛit]; manipud ti Aprikaans[1] "ti kasasaad iti panagsisina") ket maysa a sitema idi ti segragasion ti puli a naipatungpal babaen ti lehislasion babaen dagiti gobierno ti Nailian a Partido (NP), nga isuda ti agturturay manipud idi 1948 aginggana idi 1994, iti Abagatan nga Aprika, babaen dagiti karbengan dagiti kaaduan nga agtataeng a nangisit iti Abagatn nga Aprika ket nalappedan ken ti nataltalinaay idi ti minoridad a panagturay ti supremasia ti puraw ken ti Aprikaner. Ti apartheid ketnaparang-ay idi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II babaen dagiti gunglo a tinurturayan ti Nailain a Partido ti Aprikaner ken ti Broederbond organisations ken naisansanay pay idiay Abagatan a laud nga Aprika, nga inadministro babaen ti Abagatn nga Aprika babaen ti bilin ti Liga ti Pagpagilian (nawaswas idi 1966 babaen ti Resolusion 2145 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[2]), aginggana idi nakagun-od ti pannakwaya a kas Namibia idi 1990.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Naikabil iti Dictionary.com para iti 'apartheid'". Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ "Dagiti Resolusion nga Inampon babaen ti Sapasap nga Asemblia iti las-ud ti Maika-21 a Gimongan" (PDF). Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ Gallagher, Michael. "Ti Pannakaipasngay ken Ipupusay ti apartheid". BBC News. Naala idi 17 Hunio 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Apartheid iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Apartheid iti Wikiquote (Ingles)


text:
Panagminas ti kabaybayan, dina padur-asen ti maysa nga ili
Saanmi nga ayunan ti pannakaminas ti igid ti kabaybayan ti San Vicente. Ti kakaisuna a nagwen kadagiti napili nga ili. Saan la ketdi a sulosion daytoy iti panguartaan ti babaen iti maliksab a buis. Apagbiit a kanito laeng dayta panagnomar iti sangkaparsiak nga itden dagti agminminas. Sa kalpasanna, amangan no kurang pay a inawat a bayad para iti dakdakkel a ganaben iti panagpaigid a daras ti danum. Ti nadaras a panagbalbaliw ti nakaparsuaan gapu iti napukaw a gamengna. Dayta baggiing a mininas ti saluad ti lugar wenno proteksion iti nadaras a panagbalbaliw.
Adda idin ti dakkel a kompania a nagminas iti ili ti Sta. Cruz ken Tagudin. Pinalpaliiw a nalaing ti itdenna kadagiti umili. Trabaho. Ngem saan a nagpaut. Saan a makuna nga agnanayon wenno napaut a panggedan ta kalpasan ti sumagmamano laeng a gundaway, kalpasan a namina aminen ti sinakop, pimmanaw metten ti kompania. Naawanan met laeng iti obraen dagiti mangmangged.
Iti rigatna, saan a nakita ti epekto ti panagminas iti igid ti baybay wenno playa. Saan a napanunot ti ibungana. Ti pagdaksan na itdenna.
Iti un-unana, mapaliiw iti ngayed ti igid ti kabaybayan. Saan a mapaspasamak ti panagkurruoy ti darat. Nasiken. Nakananama iti agpagnapagna. Mabalin pay dagiti behikulo wenno lugan a lumasat nga awan ti sawsawirna. Ken nakananama a saan nga umasideg ti danum iti sigud a yanna.
Kalpasan ti panagminas, ti panagala kadagiti baggiing, napasamak met ti saan a ninamnama ti kaadduan. Dayta baggiing wenno iron ore ti lapped ti nadaras a panagbaliw ti lugar agsipud iti dagsenda a maikanaw. Natangken ti darat ken solido pay laeng. Saan a naruka ken nalaka a maiyanud.
Dayta namnamaen a panguartaan ti ili ket amangan no agkurangto pay a gastosen inton dumteng ti panaglawa ti baybay. Narukanton ken nadaras ti yaasideg ti danum. Kasanonto a lappedan?
Kitaen iti nasamak iti kadagiti sumagmamano a barangay ti Santa. Immapunen ti danum. Ti panagaramid ti dike ti solusion, ngem saan met ngarud a nakananama, ta no dina yanud iti sumaruno a panagtutudo, bettakenna met. Ket ti tinawen a badiet, masapul nga adda ti mailatang a para iti tinawen. Dayta saan idi a pampanunoten a paggastosan, dimtengen. Imbes a gastosen koma para iti sabali nga imprastraktura, iti sabali a proyekto a pangrang-ayan.
Ti panagminas ket saanmi a kanunongan a maaramid. Saan a dayta ti solusion no kamaten ti revenue wenno pamastrekaan. Adu pay ti sabali. Agpanunot koma. Kas koma, no panunoten ti irarang-ay ti turismo, masapul nga ad-adu pay ti tumakder nga amenities wenno araken iti lugar. Saan a bay-an a kasdiaynan no di ket mangpanunot a nasayaat para iti idadakkel ti namnamaen a makatulong.
Apay a saan a kadagitoy nga igid ti kabaybayan ti pangipatakderan kadagiti araken dagiti tao? No mapapintas ti lugar, no ad-addu pay ti maarak ken pagpallaingan, agbiag ti lugar.
Laglagipen, nga aramiden ti Siudad ti Vigan iti amin a pamuspusan a mangitag-ay ti turismona. Ket ti panangigiddan ti aramid ket maysa nga alternatibo, kas dumna a lugar. Aramiden ti lugar a makaguyugoy kadagiti sumangpet a sangaili.
Ngem ti panangminas? Makumi a pabaliktad iti namnamaenmi a solusion. @
Sunday, May 31, 2009
Panagminas ti kabaybayan, dina padur-asen ti maysa nga ili


text:
Kategoria:Tsina
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 3 a subkategoria, manipud iti 3 a dagup.
- Republika ti Tsina (1 K, 1 P)
H
- Heograpia ti Tsina (5 K)
K
- Kagimongan ti Insik (2 K)
Pampanid iti kategoria "Tsina"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.
T
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian idiay Asia


text:
Prepektura ti Kanagawa
Ti Prepektura ti Kanagawa (神奈川県 Kanagawa-ken?) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay akin-abagatan a rehion ti Kantō iti Hapon.[1] Ti kapitoliona ket ti Yokohama.[2] Ti Kanagawa ket paset iti Kalatakana Lugar ti Tokyo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kanagawa" iti Ensiklopedia ti Hapon, p. 466 iti Liblibro ti Google; "Kantō" iti p. 479 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Yokohama" iti pp. 1054-1055 iti Liblibro ti Google.


text:
Tim Berners-Lee
Ni Apo Timothy John "Tim" Berners-Lee, OM, KBE, FRS, FREng, FRSA (naiyanak idi 8 Hunio 1955),[1] ammo pay a kas ni "TimBL", ket maysa a Britaniko a sientista ti kompiuter ken ti inbentor ti World Wide Web. Isu ket nangisingasing para iti panangimaton ti pakaamo a sistema idi Marso 1989,[3] ken idi 25 Disiembre 1990, iti itutulong ni Robert Cailliau ken ti maysa nga ubing nga estudiante idiay CERN, isu ket nangikeddeng ti immuna a nagballigi a pannakisinnarita a nagbaetan ti maysa a Hipertesto a Pannakaiyallatiw ti Protokol (HTTP) a kliente ken server babaen ti Internet.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Berners-Lee Atatiddog a Biograpia". World Wide Web Consortium. Naala idi 18 Enero 2011.
- ^ "Pangaldaw kenni FT: Tim Berners Lee". Financial Times.
- ^ "cern.info.ch – Ti singasing ni Tim Berners-Lee". Info.cern.ch. Naala idi 21 Disiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tim Berners-Lee ken ti panagparang-ay ti the World Wide Web (Panaglukat dagiti Kalimedan ti Siensia), Ann Gaines (Mitchell Lane Publishers, 2001) ISBN 1-58415-096-3
- Tim Berners-Lee: Inbentor ti World Wide Web (Karrer a Biograpia ni Ferguson), Melissa Stewart (Ferguson Publishing Company, 2001) ISBN 0-89434-367-X biograpia dagiti ubbing
- Panagab-abel ti Web Berners-Lee, Tim, a kaduna ni Fischetti, Mark (Harper Collins Publishers,1999) ISBN 0-06-251586-1(wasig) ISBN 0-06-251587-X(papel)
- Kasano a naipasngay ti Web: Ti sarita ti World Wide Web Robert Cailliau, James Gillies, R. Cailliau (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2000) ISBN 0-19-286207-3
- Ni Tim Berners-Lee ket Nagitited ti Web ti Baro a Panakaipalpalawag
- BBC2 Newsnight – Transkripsion ti mabuya a panagsarita ni Berners-Lee iti mabasa/maisurat a Web
- Technology Review interview
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Tim Berners-Lee iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Tim Berners-Lee iti Wikiquote (Ingles)


text:
Uyokan
Dagiti uyokan ket dagiti agtaytayab nga insekto nga asideg a kabagian dagiti alumpipinig ken dagiti kuton, ken dagitoy ket naam-ammuan iti papelda itifor their role in polinasion ken para iti panagpataud ti diro ken allid. Dagiti uyokan ket monopiletiko a tinaudan iti kaunegan ti nalatak a pamilia ti Apoidea, nga agdama a naidasig babaen ti di nairanggo a nagan nga Anthophila. Adda dagiti agarup a 20,000 a naamammuan a sebbangan dagiti uyokan kadagiti pito aginggana ti siam kadagiti mabigbigan a pamilia,[1] urayno adu kadagitoy ket saan a naipalpalawagan ken ti husto a bilang ket mabalin nga ad-adu. Dagitoy ket mabirukan kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika, iti amin a pagtaengan iit planeta nga aglaon kadagiti napolinasion ti insekto nga agsabsabong a mulmula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Danforth BN, Sipes S, Fang J, Brady SG (Oktubre 2006). "Ti pakasaritaan dagiti nasap a a dibersipikasion ti uyokan a naibatay kadagiti lima a henero ken mainayon ti morpolohia". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 103 (41): 15118–23. doi:10.1073/pnas.0604033103. PMC 1586180. PMID 17015826.
Adu pay a mabasbas[urnosen | urnosen ti taudan]
- O'Toole, Christopher, ken ni Raw, Anthony. (1991). Dagiti Uyokan iti Lubong. New York: Facts on File.
- Michener, Charles D. (2007). Dagiti Uyokan iti Lubong, maikadua nga edision. Baltimore: Johns Hopkins.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Dagiti uyokan iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig iti Uyokan iti Wikimedia Commons


text:
Singapur
Ti Singapur (i/ˈsɪŋəpɔr/), opisial a ti Republika ti Singapur, ket maysa a Abagatan a daya nga Asia a [siudad-estado]] idiay akin-abagatan nga ungto ti Malay a Peninsula, 137 kilometro (85 mi) nga abagatan ti ekuador.Daytoy ket maysa a isla a pagilian a binukel dagiti 63 nga isla, daytoy ket naisina manipud iti Malaysia babaen ti Il-ilet ti Johor iti amiananna ken manipud iti Is-isla ti Riauti Indonesia babaen ti Ilet ti Singapur iti abagatanna. Ti pagilian ket adu a naurbano nga adda laeng ti bassit a nabatbati a nangruna a pagtutuduan a kabakiran, ngem adu pay dagiti daga a naparpartuat para iti panarang-ay babaen ti panagala manen ti daga.
Daytoy ket paset idi kadagiti nadumaduma nga imperio a natenganen manipud idi maikadua a siglo AD, ti Singapur ket nagsangsangaili ti paggatangan apuesto ti Kompania ti Daya nga India idi 1819 nga adda ti pammalubos manipud iti Sultanato ti Johor. Ti Britaniko ket nakagun-od ti katurayan ti daytoy nga isla idi 1824 ken ti Singapur ket nagbalin a maysa kadagiti Il-ilet a Pagtataengan ti Britaniko idi 1826. Daytoy ket sinkupan babaen ti Hapon idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Singapur ket nagirangarang ti kinawaya, a nagitiptipon dagiti dati a teritorio ti Britaniko tapno mangporma ti Malaysia idi 1963, urayno daytoy ket maisina manipud iti Malaysia kalpasan ti dua a tawen. Manipud idin daytoy ket dimmakkel ti kinabaknangna, ken maysa daytoy kadagiti Uppat a Tigre ti Asia. Ti Singapu ket isu ti maikapat a mangidadaulo a sentro ti pinansia, ken ti puertona ket maysa kadagiti lima kasingangaran a puerto ti lubong. Ti ekonomiana ket kaaduan nga agkamkammatalek kadagiti mailuluas ken panagipinpino kadagiti naimportar a tagilako, a naipangpangruna ti panagpatpataud, a daytoy ti nangbukel ti 26% ti GDP ti Singapur idi 2005.
Ti Singapur ket maysa a unitario nga adu a partido a parlamentario a republika nga adda ti maysa a Westminster a sisitema ti agmaymaysa a kamara a parlamentario a gobierno. Ti Partido Aksion ti Tattao ket nangabaabak kadagiti amin a panagbutos manipud iti bukod a panagturay idi 1959, ken agturtura daytoy iti naibatay ti napigsa nga estado ken nangiyununa ti naumnong a pagimbagan ngem kadagiti agmaymaysa a karnengan a kas ti waya ti panag-sasao.
Iti termino ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang, ti Singapur ket adda ti maikatlo a kangatuan ti matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. Adda ti gangani a sumurok a 5 a riwriw a tattao idiay Singapur, a dagiti 2.91 a riwriw ket katutuboda a naipasngay. Ti populasion adu a nadumadumaan; a ti kaaduan ket dagiti Insik, a dagiti Malayo ken dagiti Indiano ket mangporporma kadagiti kaaduan a minoridad. Ti pannakaipakita ti kinadibersidadna, ti pagilian ket adda ti upat nga opisial a pagsasao: Ingles, Insik, Malayo, ken Tamil. Maysa kadagiti nangbangon a kameng ti Gunglo dagiti Pagilian iti Abagatan a Daya nga Asia , ti pagilian ket isu pay ti mangsangaili ti Sekretariat tiAPEC, ken maysa a kameng ti Pantok ti Daya nga Asia, ti Tignay dagiti Di Nailinia, ken ti Mankomunidad dagiti Pagilian.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ingles a nagan ti Singapur ket naala manipud iti Malayo a balikas ti Singapura (Sanskrito: सिंहपुर, lit. Leon a Siudad), nga isu daytoy ti tawidan a nakaalaan ti pagilian a kas ti Leon a Siudad. Dagiti leon ket mabalin a saanda a nagtataeng ditoy; ti ayup a nakitkita babaen ni Sang Nila Utama, nga isu ti nangbangon ken nanginagan ti taga-ugma a Singapur, ket mabalin idi a maysa a tigre.[8][9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Chew, Ernest (1991). Lee, Edwin, ed. Ti Pakasaritaan ti Singapur. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-588917-7.
- ^ Hoe Yeen Nie (2 Hunio 2009). "Ti Estado ti Singapur ket rimsua manipud kadagidi 50 a tawen idi 3 Hunio". Channel News Asia. Singapur.
- ^ "Dagiti Nangruna aMangipakpakita kadagiti Demograpiko idi 1970–2011" (PDF). Dagiti Estadistika ti Singapur. Hunio 2011. Naala idi 2 Oktubre 2011.
- ^ "2008 Estimate". Dagiti Estadistika ti Singapur. 2009. Naala idi 2 Hulio 2011.
- ^ a b c d "Singapur". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2012.
- ^ "Distribution of family income – Gini Index". CIA. 2012. Naala idi 15 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Panagadadal Idiay Singapur". Direktorio dagiti Eskula ti Singapur. 2007. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ "Sang Nila Utama". Singapur Infopedia. National Library Board. 26 Nobiembre 1999. Naala idi 3 Mayo 2011.
- Bibliograpia
- Hill, Michael (1995). Kwen Fee Lian, ed. Dagiti Politika Panagibangon ti Pagilian ken Pannakaumili idiay Sinagpur. Routledge. ISBN 0-415-12025-X.
- King, Rodney (2008). Ti Milagro a Singapur, Mito ken Kinapudno. Insight Press. ISBN 0-9775567-0-0.
- Mauzy,, Diane K.; Milne, R.S. (2002). Dagiti Politika ti Singapur: Babaen ti Partido Aksion ti Tattao. Routledge. ISBN 0-415-24653-9.
- Tan, Kenneth Paul (2007). Renasimiento Singapur? Ekonomia, Kultura, ken dagiti Politika. NUS Press. ISBN 978-9971-69-377-0.
- Lee Kuan Yew (2000). manipud iti Maikatlo a Lubong aginggana ti Immuna: Ti Simangapur a Sarita: 1965–2000. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-019776-5
- Worthington, Ross (2002). Panagituray idiay Singapur. Routledge/Curzon. ISBN 0-7007-1474-X.
- "Senso ti Populasion" (PDF). Departamento dagiti Estadistika ti Sinagapur. 11 Enero 2000.
- "Nagruna a Kinapudno ken dagiti Bilang". Ministro tui Pagluganan, Singapur. Naala idi 11 Enero 2003.
- "Pakasaritaan ti Pagilian". Singapur Infomap. Naala idi 11 Enero 2004.
- "MOE-PRIME". Programa para iti Panagipatakder manen ken Panagpasayaat kadagiti Adda nga eskuela (PRIME). Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 23 Agosto 2007. Naala idi 15 Mayo 2007.
- "Walo pay nga Eskula a Makaimbag ti Panagpasayaat" (Press release). Ministro ti Edukasion. 14 Pebrero 2007. Naala idi 15 Mayo 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Singapur iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Singapur
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti kapitolio idiay Asia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Tamil
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1965
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
ISO 4217
ISO 4217 ket isu ti alagaden nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad, a mangilasin ti panangikeddeng ti kuarta, dagiti kodigo ti pagilian (alpha ken numeriko), ken mangirepensia kadagiti bassit nga unit kadagiti tallo a tabla:
- Tabla A.1 – Agdama a kuarta ken listaan ti kodigo dagiti pundo[1]
- Tabla A.2 – Agdama a kodkodigo dagiti pundo[2]
- Tabla A.3 – Listaan ti kodkodigo para kadagiti naipakasaritaan a denominasion dagiti kuarta ken punpundo [3]
Dagiti tabla, pakasaritaan ken dagiti agdama a pagtutungtungan ket tinartaripato babaen ti SIX Interbank Clearing.[4]
Ti listaan ti kodigo ti ISO 4217 ket inus-usar iti panagbanko ken negosio iti sangalubongan. Kadagiti adu a pagilian dagiti kodigo ti ISO para kadagit kadawyan a kuarta ket pubiko nga adu ti makaammo a dagiti gatad ti panangisukat a naipablaak kadagiti warnakan wenno naipablaak kadagiti banako ket agus-usarda laeng kadagitoy a panangilasin kadagiti nadumaduma a kuarta, imbes a ti naipatarus a nagnagan ti kuarta weeno dagiti saan a nalawag a simbolo ti kuarta. Dagiti kodigo ti ISO 4217 ket inus-usar kadagiti baliete ti eroplano ken dagiti baliete ti internasional a tren tapno maikkat dagiti aniaman a saan a nalawag a maipagggep iti presio.


text:
Buenos Aires
Ti Buenos Aires ( /ˈbweɪnəs ˈɛəriːz/ wenno /ˈaɪrɪs/,[5] Espaniol: [ˈbwenos ˈaiɾes]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan asiudad iti Arhentina, ken ti maikadua a kadakkelan a metropolitano a lugar idiay Abagatan nga Amerika, kalpasan ti Kalatakan a Sao Paulo.[6] Daytoy ket mabirukan idiay akinlaud nga aplaya ti estuario iti Río de la Plata, idiay abagatan a daya nga aplaya ti kontinete ti Abagatan nga Amerika. Ti Kalatakan a Buenos Aires a konurbasion, a mangiraman pay kadagiti nadumaduma a Probinsia ti Buenos Aires a distrito, ket mangbukel ti maikatlo a kadakkelan a konurbasion idiay Latin nga Amerika, nga addaan iti populasion ti agarup a sangapulo ket tallo a riwriw.[3]
Ti siudad ti Buenos Aires ket saan a paset iti Probinsia ti Buenos Aires, wenno kapitolio ti Probinsia, ngem daytoy ket maysa a naturay a distrito. Idi 1880, kalpasan dagiti dekada ti politikal a pannakigubat, ti Buenos Aires idi ket naipederalisado ken naikkat manipud ti Probinsia ti Buenos Aires. Dagiti patingga ti siudad ket napadakkel tapno mairaman dagiti ili ti Belgrano ken Flores (dagitoy dua ket dagiti agdama a kaarruba ti siudad). Ti 1994 a panagpasayaat iti batay-linteg ket nangited ti siudad ti katurayan, nga isu ti nagtaudan ti pormal a naganna: Ciudad Autónoma de Buenos Aires (Naturay a Siudad iti Buenos Aires). Dagiti umili ket immunada a nagbutos ti maysa a Daulo iti Gobierno (a kas ti Mayor) idi 1996; sakbay, a ti Mayor ket dagus a naidutok babaen ti Presidente iti Republika.
Dagiti tattao a manipud idiay Buenos Aires ket makunkuna dagitoy a kas dagiti porteño (tattao iti puerto).[7] Ti Buenos Aires ket maysa a nagruna a papanan dagiti turista,[8] ken naam-ammuan para kadagiti Europeano nga estilo ti arkitektura[9] ken ti nabaknang a kultural a biag,[10] nga addaan kadagiti kaaduan a konsentrasion dagiti teatro iti lubong.[11]
Ti Buenos Aires ket agdama a aggaygay-at a mangsangaili ti 2018 a Kalgaw nga Olimpiada ti Kinaagtutubo.[12]
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kangrunaan a nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Encyclopædia Britannica
- Microsoft Encarta (Naarkibo 2009-10-31)
- Sapasap a pakaammo
- (Espaniol) Patricia Moglia, Fabián Sislián and Mónica Alabart, Pensar la historia Argentina desde una historia de América Latina, Buenos Aires:Plus Ultra
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Owens, Mitchell. "Panagbanbaniaga+Liwliwa: Ti Buenos Aires ket Agparparnuay manen Kaniana". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ a b "Arhentina: Censo2010". Naala idi 25 Pebrero 2011.
- ^ "Desarrollo humano en Argentina / 2010" (PDF). Naala idi 24 Pebrero 2012.
- ^ "Buenos Aires". Ti Amerikano a Tinawtawid a Diksionario iti Pagsasao nga Inggles. Boston: Houghton Mifflin. 2001.
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagitoy ti kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak a populasion para kadagiti kangrunaan nga urbano a lugar iti lubong ket adu unay ti pagiddiatanda", Komperensia dagiti Masakbayan a Siudad, (Unibersidad iti Illinois idiay Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ "Ania ti Porteño iti Ingles? – Porteño Spanish". Portenospanish.com. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ "Panagbanbaniaga + Liwliwa: Dagiti papanan". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Arquitectura". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Turismo Cultural". Bue.gov.ar. Naala idi 28 Mayo 2012.
- ^ "BLa ciudad con más teatros del mundo". Lanacion.com.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ Ti Buenos Aires ket Nangirugi ti Panaggay-at para iti 2018 a Kinaagtutunbo nga Ay-ayam
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Buenos Aires iti Wikimedia Commons