text:
Se Ikpanamde Man Iwụt ke Imama Jehovah
“Nnyịn ima ima, koro enye ekebemde iso ama nnyịn.” —1 JOHN 4:19.
IKWỌ: 56, 138
1, 2. Apostle John ọdọhọ ke nso ke Abasi akanam man ekpep nnyịn nte ikpamade imọ?
ATA eti usụn̄ oro ete ekemede ndikpep nditọ esie n̄kpọ edi ndinịm eti uwụtn̄kpọ nnọ mmọ. Apostle John ọkọdọhọ ke “nnyịn ima ima, koro [Abasi] ekebemde iso ama nnyịn.” (1 John 4:19) Emi owụt ke Jehovah enịm ata eti uwụtn̄kpọ ke ndibem iso mma nnyịn nte edima Ete, ndien emi anam nnyịn ima enye n̄ko.
2 Didie ke Abasi ‘ekebem iso ama nnyịn’? Apostle Paul ọdọhọ ete: “Abasi owụt ima eke enye amade nnyịn ke emi Christ akakpade ke ibuot nnyịn ke adan̄aemi nnyịn isụk idide mme anamidiọk.” (Rome 5:8) Jehovah ndikayak eyen esie edikpa ke ibuot nnyịn owụt adan̄a nte Enye amade nnyịn. Enye ama ayak akwa n̄kpọ atak enye man enye ekeme ndinam emi. Jehovah nditat ubọk nnọ eyen esie edikpa ke ibuot nnyịn anam nnyịn ikeme ndisan̄a n̄kpere enye nnyụn̄ mbọ ufọn ima esie, ndien emi anam nnyịn n̄ko ima enye.—1 John 4:10.
3, 4. Didie ke nnyịn ikpama Abasi?
3 Ima edi ata akpan edu Jehovah. Ntak edi oro Jesus ọkọdọhọde owo kiet emi okobụpde enye m̀mê ewe edi ebeiso ke otu kpukpru ewụhọ Abasi, ete: “Afo enyene ndima Jehovah Abasi fo ke ofụri esịt fo ye ke ofụri ukpọn̄ fo ye ke ofụri ekikere fo ye ke ofụri ukeme fo.” (Mark 12:30) Ikọ Jesus emi owụt ke ana nnyịn ibem iso ima Jehovah ke ofụri esịt nnyịn. Jehovah asua mbon oro mîmaha enye ke ofụri esịt. Ikọ Jesus owụt n̄ko ke ana nnyịn ima Abasi ke ofụri ukpọn̄, ofụri ekikere, ye ofụri ukeme nnyịn. Emi ọwọrọ ke ikụreke ke nditetịn̄ ke imama Abasi, ana inanam iwụt ke imenen̄ede ima enye ke ofụri esịt, ofụri ukpọn̄, ofụri ekikere, ye ofụri ukeme nnyịn. Se Prọfet Micah eketịn̄de owụt ke Jehovah oyom nnyịn inam se inende man iwụt ke imama enye.—Kot Micah 6:8.
4 Didie ke ikeme ndiwụt ke imenen̄ede ima Ete nnyịn eke heaven? Ana ima enye ke ofụri esịt nnyịn. Jesus ọkọdọhọ ke emi esịne ndima enye ke ofụri ukeme, ofụri ekikere, ye ofụri ukpọn̄ nnyịn. Ke ibuotikọ oro ikekpepde ikụre, nnyịn ima ineme n̄kpọ inan̄ oro Jehovah anamde ndiwụt akwa ima oro enye amade nnyịn. Idahaemi, ẹyak ineme se nnyịn ikemede ndinam man iwụt ke imenen̄ede ima Jehovah.
KỌM JEHOVAH KE SE ENYE ANAMDE ỌNỌ NNYỊN
5. Nso ke ikpanam man iwụt Jehovah ke imama kpukpru se enye anamde ọnọ nnyịn?
5 Nso ke afo esinam ke ini owo ọnọde fi n̄kpọ? Afo emesikọm owo oro man owụt ke amama n̄kpọ oro enye ọnọde fi. Afo emesinyụn̄ etịm n̄kpọ oro akama. James mbet Jesus ekewet ete: “Kpukpru nti enọ ye kpukpru enọ eke ẹfọnde ẹma ẹto enyọn̄, koro mmọ ẹto Ete mme un̄wana ke enyọn̄ ẹsụhọde ẹdi, ndien enye ikemeke ndikpụhọde nte emi mbukpọn̄ okpụhọrede.” (Jas. 1:17) Jehovah esinọ nnyịn se iyomde man ika iso idu uwem inyụn̄ ikop inemesịt. Emi ekpenyene ndinam nnyịn ima enye.
6. Nso ke nditọ Israel ẹkenyene ndinam man Jehovah aka iso ọdiọn̄ mmọ?
6 Jehovah ama ese aban̄a nditọ Israel ke ediwak isua; enye ama ọdiọn̄ mmọ ke ndinọ mmọ Ibet esie ye se mmọ ẹdade ẹdu uwem. (Deut. 4:7, 8) Akana mmọ ẹnịm Ibet Jehovah man enye aka iso ọdiọn̄ mmọ. Kiet ke otu Ibet oro ekedi mmọ ndisinọ Jehovah “mfọnn̄kan akpa mfri eke adatde” ke isọn̄ mmọ. (Ex. 23:19) Nditọ Israel ndikenịm Ibet emi ama owụt ke mmọ ẹnen̄ede ẹma kpukpru se Jehovah akanamde ọnọ mmọ.—Kot Deuteronomy 8:7-11.
7. Didie ke ikeme ndida “ọsọn̄urua inyene” nnyịn n̄wụt ke imama Jehovah?
7 Nso ke nnyịn ikpanam mfịn man iwụt ke imama Jehovah? Kpa ye oro Jehovah mîyomke nnyịn ida unam iwa uwa inọ imọ mfịn, ọfọn ida “ọsọn̄urua inyene” nnyịn inam n̄kpọ inọ enye man iwụt ke imama enye. (N̄ke 3:9) Didie ke nnyịn ikeme ndinam oro? Nnyịn imekeme nditịp n̄kpọ nnọ ẹda ẹnam n̄kpọ Obio Ubọn̄ ke idụt nnyịn ye ke ofụri ererimbot. Emi edi n̄kpọ kiet oro ikemede ndinam ndiwụt ke imama Jehovah, edide idi ubuene m̀mê imọ owo. (2 Cor. 8:12) Enyene mme n̄kpọ en̄wen oro isụk ikemede ndinam ndiwụt Jehovah ke nnyịn imama enye.
8, 9. Ntak emi idọhọde ke nnyịn ndinyene mbuọtidem ke Jehovah oyosu un̄wọn̄ọ esie owụt ke imama enye? Nọ uwụtn̄kpọ.
8 Ti ke Jesus ama ọdọhọ mme mbet esie ẹkûtịmede esịt ẹban̄a se mmọ ẹdidiade ye se mmọ ẹdisịnede, edi ẹkam ẹka iso ndibem iso nyom Obio Ubọn̄ Abasi. Enye ọkọdọhọ ke Ete nnyịn eke heaven ọfiọk se nnyịn inen̄erede iyom. (Matt. 6:31-33) Edieke nnyịn inyenede mbuọtidem ke Jehovah ọyọnọ nnyịn se iyomde, oro oyowụt ke imenen̄ede ima enye, koro nnyịn isibuọt idem ye owo oro nnyịn imade. Esisọn̄ nnyịn ndima owo oro nnyịn mîkemeke ndibuọt idem. (Ps. 143:8) Nnyịn imekeme ndibụp idem nnyịn ite: ‘Ndi se nduakde ndinam ye nte ndude uwem owụt ke mmenen̄ede mma Jehovah? Ndi nte nsinamde n̄kpọ ke usen ke usen owụt ke mmenịm ke Jehovah ọyọnọ mi se ndade ndu uwem?’
9 Eyenete emi ekerede Mike, ama anam n̄kpọ ndiwụt ke imọ imama Jehovah inyụn̄ ibuọt idem ye enye. Ke ini Mike ekedide ekpri, ama esinen̄ede ọdọn̄ enye ndika esenidụt n̄kọkwọrọ ikọ. Idem ke enye ama ọkọdọ ndọ onyụn̄ enyene nditọ iba, okosụk esesịne enye ke esịt ndika esenidụt n̄kọkwọrọ ikọ. Enye ama esikot ediwak n̄kpọ oro esop Abasi ewetde aban̄a nditọete oro ẹkade idụt en̄wen ẹkekwọrọ ikọ ke ebiet oro ẹyomde ediwak mme ọkwọrọikọ, ndien emi ama anam enye ye ubon esie ẹtọn̄ọ ndidu mmemmem uwem. Mmọ ẹma ẹnyam akamba ufọk mmọ ẹnyụn̄ ẹwọrọ ẹkedụn̄ ke ekpri ufọk. Enye ikesịnke idem aba ke mbubehe esie nte ekesisịnde. Enye ama onyụn̄ ekpep nte enye ekemede nditie ke esenidụt nda Intanet nnam mbubehe esie. Ekem, enye ama ada ubon esie ọwọrọ aka esenidụt. Ke mmọ ẹma ẹkekwọrọ ikọ do ke isua iba, Mike ọdọhọ ete: “Nnyịn imokụt ke se Jesus eketịn̄de ke Matthew 6:33 edi akpanikọ.”
NYỊME AKPANIKỌ ORO ABASI EKPEPDE FI
10. Nso ufọn ke idibọ edieke itiede ikere se ikpepde iban̄a Jehovah nte Edidem David ekekerede?
10 Ke ini Edidem David ekesede ikpaenyọn̄ ke n̄kpọ nte isua 3,000 emi ẹkebede, se enye okokụtde ama otụk enye. Enye ọkọdọhọ ete: “Mme heaven ke ẹbụk ubọn̄ Abasi; ikpaenyọn̄ onyụn̄ etịn̄ se ubọk esie anamde.” Enye ama onyụn̄ etịn̄ aban̄a ibet Abasi ete: “Ibet Jehovah ọfọn ama, edemede ukpọn̄. Se Jehovah etide nnyịn edi se ẹberide edem, anam ọkọi edi ọniọn̄.” Nso ufọn ke David ọkọbọ ke ini enye eketiede ekere aban̄a mme n̄kpọ emi? David ọkọdọhọ ete: “Yak ikọ inua mi ye se esịt mi ekerede ẹnem fi, O Jehovah Akwa Itiat mi ye Andifak mi.” Emi owụt ke David ama enen̄ede ekpere Jehovah.—Ps. 19:1, 7, 14.
11. Edieke imade Abasi, nso ke idida se enye ekpepde nnyịn inam? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.)
11 Mfịn, nnyịn imenen̄ede ifiọk n̄kpọ iban̄a mme n̄kpọ oro Jehovah obotde, inyụn̄ ifiọk uduak esie. Mbon ererimbot ẹdọhọ ke enen̄ede ọfọn owo aka ufọkn̄wed ntaifiọk. Edi, ediwak mbon oro ẹkade ufọkn̄wed ntaifiọk ẹsitre ndima Abasi ndinyụn̄ mbuọt idem ye enye. Bible idọhọke nnyịn inyene ifiọk kpọt, edi ọdọhọ nnyịn inyene ọniọn̄ ye asian n̄ko. Oro ọwọrọ ke ana nnyịn ida se Abasi ekpepde nnyịn in̄wam idem nnyịn ye mbon en̄wen. (N̄ke 4:5-7) Abasi oyom “kpukpru orụk owo ẹnyene edinyan̄a ẹnyụn̄ ẹsịm nnennen ifiọk akpanikọ.” (1 Tim. 2:4) Edieke isịnde idem ikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ inọ kpukpru owo, inyụn̄ in̄wamde mmọ ẹfiọk se Abasi aduakde ndinam nnọ mme owo, emi oyowụt ke imama Jehovah.—Kot Psalm 66:16, 17.
12. Nso ke eyenete an̄wan kiet eketịn̄ ndiwụt ke imama enọ oro Jehovah ọkọnọde imọ?
12 Mme uyen n̄ko ẹkeme ndiwụt ke imama Jehovah ke ndikọm enye ke mme n̄kpọ oro enye ọnọde mmọ man an̄wam mmọ ẹnam n̄kpọ esie. Eyenete an̄wan emi ekerede Shannon ọdọhọ ke ini imọ ikedide isua 11, imọ ye ete imọ, ye eka imọ, ye eyeneka imọ an̄wan emi ekedide isua 10, ima idụk Mbono District “Uten̄e Abasi.” Mbemiso ẹketọn̄ọde edinam uwemeyo Friday, ẹma ẹdọhọ kpukpru mme uyen ẹditie ke n̄kpọitie iso. Enye ama etiene eketie, kpa ye oro idem ekenyekde enye. Esịt ama enen̄ede enem enye ke ini ẹkenọde kpukpru mmọ ediye n̄wed oro ẹkotde Mme Mbụme N̄kparawa Owo Ẹbụpde—Mme Ibọrọ Ẹnyenede Ufọn. Nwed emi akanam Shannon ada Jehovah Abasi didie? Enye ọdọhọ ete: “Ini oro ke n̄kedifiọk ke Jehovah odu, ndien ke enye enen̄ede ama mi. Esịt enen̄ede enem nnyịn ndikụt nte Akwa Abasi nnyịn Jehovah, ọnọde nnyịn utọ ediye n̄wed emi ke mfọn!”
NYỊME NDIBỌ ITEM YE NTỤNỌ ORO ABASI ỌNỌDE FI
13, 14. Ikpanam n̄kpọ didie ke ini Jehovah otụnọde nnyịn, ndien ntak-a?
13 Bible ọdọhọ ete: “Jehovah [esisua ọnọ] owo eke enye amade, kpa nte ete anamde ye eyen eke enemde enye esịt.” (N̄ke 3:12) Nnyịn ikpanam n̄kpọ didie ke ini ẹnọde nnyịn ntụnọ? Apostle Paul ama etịn̄ nte esitiede owo ke idem ke ini ẹnọde owo ntụnọ ete: “Ntụnọ ndomokiet itiehe inem inem idahaemi, edi ababiak.” Ikọ Paul ikọwọrọke ke ntụnọ ifọnke. Paul ama akam aka iso ọdọhọ ete: “Edi ke oro ebede enye on̄wụm mfri emem ọnọ mmọ oro ẹkedade enye ẹnọ mmọ ukpep, oro edi, edinen ido.” (Heb. 12:11) Edieke imade Jehovah, nnyịn idiyatke esịt ke ini enye ọnọde nnyịn item, idinyụn̄ isehe item esie ke ndek. Esinen̄ede ọsọn̄ ndusụk owo ndibọ item, edi edieke imade Jehovah, idisọn̄ke nnyịn ndibọ item.
14 Ediwak nditọ Israel ke eyo Malachi ikamaha item oro Jehovah ọkọnọde mmọ. Mmọ ẹma ẹdiọn̄ọ Ibet oro Abasi ọkọnọde mmọ aban̄a nte mmọ ẹkpewade uwa ẹnọ imọ, edi mmọ ẹma ẹkokoi ẹsịn ndinịm Ibet oro, ndien Jehovah ama enen̄ede asua ọnọ mmọ. (Kot Malachi 1:12, 13.) Se mmọ ẹkenamde oro ama enen̄ede ọdiọk tutu Jehovah ọdọhọ mmọ ete: “Nyanam isụn̄i esịm mbufo, nyonyụn̄ nsụn̄i mme edidiọn̄ mbufo. Ih, mma n̄kam nsụn̄i edidiọn̄ oro, koro esịt mbufo mîkereke [item mi].” (Mal. 2:1, 2) Ke akpanikọ, n̄kpọ eyenen̄ede ọdiọk ye nnyịn edieke ikoide-koi itre ndinịm ibet Jehovah.
15. Didie ke mme owo ẹsinam n̄kpọ mfịn ke ini ẹnọde mmọ item, ntak emi nnyịn mîkpekpebeke mmọ?
15 Isimemke utom ndinọ mme owo item, esinyụn̄ ọsọn̄ mme owo ndinam item oro ẹnọde mmọ, sia mme owo idahaemi ẹnen̄ede ẹkere ẹban̄a idemmọ ẹnyụn̄ ẹbụk ibụk. Idem mbon oro ẹsibọde item m̀mê ntụnọ, isibọhọ ye inemesịt. Bible ọdọhọ nnyịn itre “ndibiet editịm n̄kpọ emi.” Abasi oyom nnyịn ifiọk inyụn̄ inam “uduak” imọ. (Rome 12:2) Jehovah anam esop esie esinọ nnyịn item aban̄a nte ikpodude uwem. Ke uwụtn̄kpọ, esop Abasi etịn̄ nte erenowo ye n̄wan ẹkpenamde n̄kpọ ye kiet eken, utọ mbon oro nnyịn ikpodụkde ndụk, ye se ikpanamde ke ini inọde idem nduọkodudu. Edieke inamde se esop Abasi etemede nnyịn emi, oro oyowụt ke nnyịn imama item emi, ke imonyụn̄ ima Jehovah ke ofụri esịt nnyịn.—John 14:31; Rome 6:17.
NYỊME JEHOVAH EKPEME ONYỤN̄ AN̄WAM FI
16, 17. (a) Ntak emi nnyịn ikpekerede iban̄a uduak Jehovah ke ini iyomde ndinam ubiere? (b) Didie ke nditọ Israel ẹkewụt ke mmọ imaha Jehovah inyụn̄ ibuọtke idem ye enye?
16 Ke ini nditọwọn̄ ẹkụtde ke n̄kpọ ọmọn̄ anam mmọ, mmọ ẹsifehe ẹbịne ete ye eka mmọ. Edi mmọ ẹma ẹkponi, mmọ ẹsitọn̄ọ ndinam n̄kpọ ke idemmọ ẹnyụn̄ ẹnam ubiere idemmọ. Se isiwụtde ke owo idịghe aba eyenọwọn̄ edi oro. Edi nditọ oro ẹnen̄erede ẹkpere ete ye eka mmọ ẹsisụk ẹbobụp mmọ n̄kpọ mbemiso ẹnamde ubiere, idem ke mmọ ẹma ẹkekponi. Ntre ke mbon emi ẹdade Jehovah nte Ete mmọ ẹsinam. Jehovah ọnọ nnyịn spirit esie man an̄wam nnyịn inam se enye ọdọhọde nnyịn inam. Edi edieke nnyịn ibierede n̄kpọ ke idem nnyịn, inyụn̄ itieneke item oro Jehovah ọnọde nnyịn, ọwọrọ ke nnyịn imaha Jehovah inyụn̄ ibuọtke idem ye enye.—Phil. 2:13.
17 Ini kiet ke eyo Samuel, mbon Philistia ẹma ẹwot ata ediwak nditọ Israel ke ekọn̄. Mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹyom Abasi ekpeme mmimọ. Nso ke mmọ ẹkenam? Mmọ ẹma ẹdọhọ ẹte: “Ẹyak nnyịn ika ikemen ekebe ediomi Jehovah ke Shiloh, man enye odu ke ufọt nnyịn onyụn̄ anyan̄a nnyịn osio mme asua nnyịn ke ubọk.” Nso iketịbe? “N̄kpan̄a [ama] okpon etieti, tutu ẹwot nditọ Israel tọsịn edịp ye duop emi ẹsan̄ade ke ukot. Ndien mbon Philistia ẹmen ekebe ediomi Abasi ẹnyọn̄ọ.” (1 Sam. 4:2-4, 10, 11) Owo ekeme ndikere ke nditọ Israel ndikemen Ekebe Ediomi Abasi n̄ka ekọn̄ oro okowụt ke mmọ ẹyom Jehovah an̄wam mmimọ. Edi mmọ ikobụpke Jehovah se mmọ ẹkpenamde; mmọ ẹkenam ekikere idemmọ, ndien emi ama anam ẹwot ata ediwak mmọ.—Kot Mme N̄ke 14:12.
18. Nso ke Bible ekpep nnyịn aban̄a ndibuọt idem ye Jehovah?
18 Andiwet Psalm ama owụt ke imenen̄ede ima Jehovah inyụn̄ ibuọt idem ye enye. Enye ọkọdọhọ ete: “Bet Abasi, koro nyosụk ntoro enye nte akwa edinyan̄a mi. O Abasi mi, ukpọn̄ mi omofụhọ. Ntak edi oro ntide fi.” (Ps. 42:5, 6) Ndi afo n̄ko amama Ete fo eke heaven onyụn̄ ọbuọt idem ye enye? Ọkpọkọm amananam ntre, oyom etetịm ọbuọt idem ye Jehovah nte itien̄wed emi ọdọhọde: “Buọt idem ye Jehovah ke ofụri esịt fo kûnyụn̄ uberi edem ke asian fo. Diọn̄ọ enye ke kpukpru usụn̄ fo, ndien enye eyenen̄ede usụn̄ fo enịm.”—N̄ke 3:5, 6.
19. Nso ye nso ke afo akpanam man owụt Jehovah ke amama enye?
19 Jehovah ndibem iso mma nnyịn owụt nte enye oyomde nnyịn ima imọ. Ẹyak nnyịn isiti kpukpru n̄kpọ oro enye anamde ọnọ nnyịn ndiwụt ke imama nnyịn. Ẹyak inyụn̄ ika iso inam n̄kpọ ndiwụt ke imama enye ‘ke ofụri esịt, ke ofụri ukpọn̄, ke ofụri ekikere, ye ke ofụri ukeme nnyịn.’—Mark 12:30.


c: text/html

text:
INDONESIA
Nyom Nditọn̄ọ Mi!
Alexander MacGillivray emi ekedide asan̄autom n̄kọk itieutom ke Australia ama asan̄a aka iso, asan̄a aka edem ke ọfis esie, ke akpa ekikere. Enyene n̄kpọ emi akafịnade enye ke ediwak usen, edi idahaemi n̄kpọ oro ana ibuot ndien. Ana enye okokụt Frank Rice.
Urua ifan̄ emi osụk ebede, Frank ama edika ọfis nnyịn ke Australia. Enye ekedi isua 28, okonyụn̄ edi colporteur (asiakusụn̄) emi ọsọn̄de idem. Enye okokụt akpanikọ ke ini akparawa, onyụn̄ ọsọsọp ọtọn̄ọ utom usiakusụn̄. Enye ama ọkwọrọ ikọ ke ofụri Australia ebe isua duop. Ndusụk ini enye ekesisan̄a ke enan̄-mbakara, enan̄ukwak, motosaikle, m̀mê ke ufọkisan̄. Enye iketiehe ibịghi ke ọfis oro mbemiso ẹnọde enye aka ọkọtọn̄ọ ukwọrọikọ ke obufa itie.
Brọda MacGillivray ama okot Frank edi ọfis esie, anyan ubọk owụt enye map nsio nsio isuo emi ẹdude ẹkpere edere edere Australia, onyụn̄ obụp enye ete: “Frank, m̀mọ̀n̄ ke otu emi ke akpama ndika n̄kọkwọrọ ikọ? Eyenete ndomokiet idụhe ke mme isuo emi!”
Frank ama ese udịm udịm isuo emi okodude ke Inyan̄ibom India. Ini oro ẹkekot kpukpru isuo oro Netherlands East Indies, edi ẹkot idahaemi Indonesia. * Ata ediwak owo emi akanam mîkopke etop Obio Ubọn̄ Abasi ẹma ẹdu do. Frank ama anyan ubọk ke Batavia (idahaemi ẹkot Jakarta) emi ekedide ibuot obio onyụn̄ ọdọhọ ete, “Nyom nditọn̄ọ mi!”
Ẹkwọrọ Ikọ ke Java
Ke 1931, Frank Rice ama aka Jakarta, akwa obio kiet ke isuo emi ẹkotde Java. Enye ama ọbọ ubetufọk kiet ke esịt obio oro ọdọn̄ ikpọ katọn n̄wed ikọ Abasi ọyọhọ, tutu idem akpa mma enyene ufọk.
Frank ọkọdọhọ ete: “Ke nsonso oro ufọk ama esidọn̄ mi itọn̄, kpukpru n̄kpọ eketie mi esen esen. Mme owo ẹkesisịne mfia jaket emi ẹdade mfefere ọfọn̄ ẹkịm ẹnyụn̄ ẹyara ikpọ itam, edi ami n̄kesisịne ndodobi ọfọn̄ mbon Australia emi okoyomde ndiwot mi ye ufiop. N̄kọdiọn̄ọke usem Dutch m̀mê Indonesian. Ke mma n̄kọbọn̄ akam ndọhọ Jehovah eteme mi se n̄kpanamde, mma n̄kere ke anaedi mbon oro ẹdiọn̄ọde Ikọmbakara ẹdu ke n̄kan̄ emi ẹsinamde mbubehe ke obio oro. Mma n̄ka do n̄kọtọn̄ọ ukwọrọikọ, ndien ediwak owo do ẹma ẹdụk esop!”
Sia ediwak owo ke Jakarta ẹkesemde Dutch, Frank ama esịn idem ekpep ikọ ifan̄ ke usem oro, ndien ibịghike enye ama ọtọn̄ọ ndisan̄a ke ufọk ke ufọk n̄kwọrọ ikọ ke usem oro. Enye ama ọtọn̄ọ n̄ko ndikpep Indonesian sụn̄sụn̄ tutu enye ọdiọn̄ọ ndisem. Frank ọkọdọhọ ete: “N̄kenyeneke n̄wed ndomokiet ke Indonesian. Edi Jehovah ama anam nsobo ye titia kiet emi edide eyen Indonesia. Enye ama ama ikọ Abasi onyụn̄ enyịme ndikabade n̄wed Where Are the Dead? nsịn ke usem mmọ. Nte ini akade, ẹma ẹkabade mme n̄wed en̄wen, ndien ikebịghike ediwak mbon Indonesia ẹma ẹtọn̄ọ ndima ikọ Abasi.”
Ke November 1931, Clem Deschamp ye Bill Hunter emi ẹkedide mme asiakusụn̄ ẹma ẹto Australia n̄ko ẹdi Jakarta. Clem ekedi isua 25, Bill edi isua 19. Mmọ ẹkesan̄a ye ufọkisan̄ ẹdi; akpa ufọkisan̄ ekedi oro ke ofụri Indonesia. Ke mmọ ẹma ẹkekpep ikọ ifan̄ ke Dutch, mmọ ẹma ẹsan̄a ẹkwọrọ ikọ ke nsio nsio ikpọ obio ke Java.
Eyen Australia en̄wen emi ekedide asiakusụn̄ onyụn̄ anamde ukem se Clem ye Bill ẹkenamde ekekere Charles Harris. Enye n̄ko ikakpaha mba ndikwọrọ ikọ. Ke 1935, Charles ama ọtọn̄ọ ndiwat enan̄ukwak ye ufọkisan̄ nsan̄a n̄kwọrọ ikọ ke ediwak itie ke Java, onyụn̄ ọnọ mme owo n̄wed ke usem Arabic, Chinese, Dutch, Ikọmbakara, ye Indonesian. Ndusụk isua, enye ama esinọ mme owo n̄kpọ nte n̄wed 17,000.
Ibat n̄wed emi Charles ọkọnọde mme owo ama akpa ediwak owo idem. Akwaowo ukara kiet ke Jakarta ama obụp Clem Deschamp ete: “Mbon mbufo ifan̄ ẹkwọrọ ikọ ke East Java?”
Brọda Deschamp ama ọbọrọ ete: “Owo kiet kpọt.”.
Akwaowo oro ama ofiori ete: “Oyom ndibabian̄a mi? Utọ ediwak n̄wed mbufo emi n̄kụtde ke kpukpru ebiet owụt ke mbon mbufo emi ẹkwọrọde ikọ do idịghe ekpri!”
Mme asiakusụn̄ oro ẹma ẹsịn idem ẹkwọrọ ikọ ẹnọ ediwak owo. Bill Hunter ọkọdọhọ ete: “Ima ikwọrọ ikọ to ke akpa ufọk ke isuo oro isịm akpatre. Idụhe owo emi ikọkwọrọde ikọ inọ ikaba.” Mmọ ẹma ẹkwọrọ ikọ ẹnọ ata ediwak owo, ndien ediwak mmọ ẹma ẹdụk esop nte ini akakade.—Eccl. 11:6; 1 Cor. 3:6.
Eti Mbụk Esịm Sumatra
Ke n̄kpọ nte 1936, mme asiakusụn̄ ke Java ẹma ẹneme nte mmimọ idinamde mme owo ke Sumatra ẹkop eti mbụk. Sumatra edi ọyọhọ isuo itiokiet emi okponde akan ke ofụri ererimbot. Isuo emi etie obot obot, onyụn̄ enyene ikpọ obio, ikpọ in̄wan̄, ikpọ edep, ye ikpọ akai.
Mme asiakusụn̄ oro ẹma ẹbiere ndidọn̄ Frank Rice aka. Kpa ye oro mmọ mîkenyeneke okụk, mmọ ẹma ẹtịp n̄kpri n̄kpri tutu ekem se ẹnọde enye ekpe usụn̄ aka. Ikebịghike Frank ama ekesịm Medan ke North Sumatra, asan̄a ye ekpat ukwọrọikọ iba, katọn n̄wed 40, ye ekpri okụk ke ekpat. Frank ama enịm ke Abasi ayan̄wam imọ. Enye ama ọsọsọp ọtọn̄ọ ukwọrọikọ onyụn̄ enịm ke Jehovah ayanam imọ inyene se ededi emi edin̄wamde imọ inam utom esie.—Matt. 6:33.
Ke akpatre urua emi Frank ọkọkwọrọde ikọ ke Medan, enye ama okụt owo Dutch kiet emi ọkọdọhọde enye odụk edi edin̄wọn̄ kọfi. Frank ama ọdọhọ ete oro ke iyom moto se ikpadade ikwọrọ eti mbụk inọ kpukpru owo ke isuo oro. Ete oro ama anyan ubọk owụt enye mbiara moto ke in̄wan̄esa esie onyụn̄ ọdọhọ enye ete: “Edieke ekemede ndidiọn̄ moto oko, m̀mọ̀n̄ nnyam nnọ fi ke guilder 100.” *
Frank ama ọdọhọ enye ete: “Nnyeneke guilder 100.”
Ete oro ama ese enye sụn̄, ekem obụp enye ete: “Ndi emenen̄ede oyom ndikwọrọ ikọ nnọ mme owo ke ofụri Sumatra emi?”.
Frank ama ọbọrọ: “Ih.”
Ete oro ama ọdọhọ enye ete: “Edieke edikemede ndidiọn̄ moto oko, emekeme ndimen. Ama enyene okụk afo ekpe mi.”
Frank ama ọdiọn̄ moto oro tutu enye ọfọn. Nte ini akade enye ama ewet ete: “Mma ndọn̄ n̄wed nyọhọ moto, nsịn petrol nyọhọ tan̄k ntọn̄ọ ndikwọrọ ikọ nnọ mbon Sumatra, nnyụn̄ nnịm ke Jehovah ayan̄wam mi.”
Ke isua kiet ama ekebe, enye ama afiak ọnyọn̄ Jakarta ke ama ọkọkwọrọ ikọ ke kpukpru ufọk ke isuo oro. Ke enye ama ekesịm do, enye ama anyam moto oro guilder 100 onyụn̄ ọnọ okụk oro ẹsọk owo Dutch oro ke Medan.
Ke urua ifan̄ ama ekebe, ẹma ẹtie ke Australia ẹnọ Frank leta ẹte aka obufa itie. Enye ama ọsọsọp ọdọn̄ n̄kpọ esie ke ekpat aka ọkọtọn̄ọ ukwọrọikọ ke Indochina (emi edide Cambodia, Laos, ye Vietnam idahaemi).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Samuel 12:1-25
12 N’ikpeazụ, Samuel gwara Izrel dum, sị: “Lee, egewo m ntị n’olu unu n’ihe niile unu gwara m,+ ka m mee ka eze chịwa unu.+2 Ugbu a, lee eze ahụ ka ọ na-eje ije n’ihu unu!+ Mụ onwe m emewo agadi+ ma chaa isi awọ́,+ lee, ụmụ m nọkwa n’etiti unu,+ mụ onwe m ejewokwa ije n’ihu unu malite mgbe m bụ nwata ruo taa.+3 Leenụ m. Gbaanụ akaebe megide m n’ihu Jehova nakwa n’ihu onye o tere mmanụ:+ Ehi ònye ka m kpụụrụ, ka ọ̀ bụ ịnyịnya ibu onye ka m kpụụrụ,+ ka ọ̀ bụ onye ka m rigburu, ka ọ̀ bụ onye ka m chiri ọnụ n’ala, ka ọ̀ bụ onye ka m naara ego aka azụ ka m wee jiri ya mechie anya m?+ M ga-enyeghachikwa ya unu.”+4 Ha wee sị: “I rigbughị anyị, i chighịkwa anyị ọnụ n’ala, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla ma ọlị ị naara onye ọ bụla.”+5 O wee sị ha: “Jehova bụ onye akaebe megide unu, onye o tere mmanụ+ bụkwa onye akaebe taa na unu ahụghị ihe ọ bụla n’aka m.”+ Ha wee sị: “Ọ bụ onye akaebe.”6 Samuel wee sị ndị Izrel: “Jehova bụ onye akaebe, bụ́ onye ji Mozis na Erọn rụọ ọrụ, onye sikwa n’ala Ijipt kpọpụta nna nna unu hà.+7 Ugbu a, guzoronụ, m ga-ekpekwa unu ikpe n’ihu Jehova wee kọọrọ unu ọrụ ezi omume+ niile Jehova rụụrụ unu na nna nna unu hà.8 “Ngwa ngwa Jekọb batara n’Ijipt,+ nna nna unu hà malitere ịkpọku Jehova maka enyemaka,+ Jehova wee zipụ Mozis+ na Erọn, ka ha dupụta nna nna unu hà n’Ijipt ma mee ka ha biri n’ebe a.+9 Ha wee chefuo Jehova bụ́ Chineke ha,+ nke mere na o weere ha resị+ Sisera+ bụ́ onyeisi ndị agha Hezọ na ndị Filistia+ na eze Moab,+ ha wee na-ebuso ndị Izrel agha.10 Ha wee malite ịkpọku Jehova ka o nyere ha aka,+ sị, ‘Anyị emehiewo,+ n’ihi na anyị ahapụwo Jehova wee fee Bel+ na ihe oyiyi Ashtọret+ ofufe; ugbu a kwa, napụta+ anyị n’aka ndị iro anyị, ka anyị wee jeere gị ozi.’11 Jehova wee zipụ Jerọbel+ na Bidan na Jefta+ na Samuel+ wee napụta unu n’aka ndị iro unu gbaa gburugburu, ka unu wee biri n’obi iru ala.+12 Mgbe unu hụrụ na Nehash,+ bụ́ eze ụmụ Amọn abịawo ibuso unu agha, unu nọ na-asị m, ‘Ee e, kama ọ bụ eze ga na-achị anyị!’+ ma n’oge ahụ niile, ọ bụ Jehova bụ́ Chineke unu bụ Eze unu.+13 Ugbu a, lee eze unu họọrọ, bụ́ onye unu kwuru ka e nye unu;+ lee, Jehova emewo ka eze na-achị unu.+14 Ọ bụrụ na unu atụọ egwu Jehova+ ma jeere ya ozi,+ rubekwa isi n’ihe o kwuru,+ unu agharakwa inupụ isi+ n’iwu Jehova, ma unu ma eze unu nke ga-achị unu ga-abụ ndị na-eso Jehova bụ́ Chineke unu.15 Ma ọ bụrụ na unu erubeghị isi n’ihe Jehova kwuru,+ wee nupụ isi n’iwu Jehova,+ aka Jehova ga-ebili megide unu na nna unu hà.+16 Ugbu a kwa, guzoronụ hụ oké ihe a nke Jehova na-eme n’ihu unu.17 Ọ̀ bụ na taa abụghị ụbọchị owuwe ihe ubi+ ọka wit? M ga-akpọku+ Jehova ka o mee ka égbè eluigwe gbaa, meekwa ka mmiri zoo;+ mgbe ahụ, unu ga-amara ma hụ na ihe ọjọọ unu mere n’anya Jehova dị ukwuu+ site n’ịsị ka e nye unu eze.”18 Samuel wee kpọkuo Jehova,+ Jehova wee mee ka égbè eluigwe gbaa, meekwa ka mmiri zoo n’ụbọchị ahụ,+ ndị Izrel niile wee tụọ Jehova na Samuel egwu nke ukwuu.19 Mmadụ niile wee malite ịgwa Samuel, sị: “Kpekuo Jehova bụ́ Chineke gị ekpere+ maka ndị ohu gị, n’ihi na anyị achọghị ịnwụ; n’ihi na anyị atụkwasịwo ihe ọjọọ n’elu mmehie anyị niile site n’ịrịọ ka e nye anyị eze.”20 Samuel wee sị ndị Izrel: “Unu atụla egwu.+ Unu onwe unu emewo ihe ọjọọ a dum. Ma unu ahapụkwala iso Jehova,+ jirikwanụ obi unu dum+ jeere Jehova ozi.21 Unu agakwala soro ihe efu+ ndị na-abaghị uru ọ bụla,+ ndị na-adịghịkwa anapụta mmadụ, n’ihi na ha bụ ihe efu.22 N’ihi na Jehova agaghị agbahapụ+ ndị ya n’ihi aha ukwu ya,+ n’ihi na Jehova ekpebiwo ime ka unu bụrụ ndị ya.+23 Tụfịakwa! Mụ onwe m agaghị emehie Jehova site n’ịkwụsị ikpe ekpere maka unu;+ m ga-ezikwa+ unu ụzọ dị mma,+ nke ziri ezi.24 Naanị tụọnụ egwu+ Jehova, jirikwanụ obi unu dum+ jeere ya ozi n’eziokwu; n’ihi na leenụ oké ihe ndị o meere unu.+25 Ma ọ bụrụ na unu ejiri ikwesi olu ike mee ihe ọjọọ, a ga-ekpochapụ unu,+ ma unu ma eze unu.”+


text:
ISI NKE ISE
“Ezigbo Nwaanyị”
1, 2. (a) Olee ụdị ọrụ Rut rụrụ mgbe ha lọtara? (b) Olee iwu Chineke nyere ụmụ Izrel nke Rut nụrụ akụkọ ya, oleekwa ihe ọ hụrụ ndị Izrel na-eme?
RUT gbusara ikpere n’ala n’ebe ọ chịsara okporo ọka bali ndị ọ tụtụkọtara n’ụbọchị ahụ. Chi ejiwela na Betlehem, ọtụtụ ndị ọrụ alawakwala. Ọtụtụ n’ime ha eruwela n’ọnụ ụzọ ámá Betlehem. O doro anya na ahụ́ agwụla Rut n’ihi na ọ nọ na-arụ ọrụ kemgbe ụtụtụ. N’agbanyeghị ya, ọ ka na-arụ ọrụ. O ji obere osisi na-eticha okporo ọka ndị ahụ ka mkpụrụ ha dapụtasịa. Ọ bụ eziokwu na ọrụ a adịghị mfe, ọka ọ tụtụkọtara taa buru ibu karịa otú ọ tụrụ anya ya.
2 Ọ̀ ga-abụ na ihe adịwarala nwaanyị a di ya nwụrụ mma? Dị ka anyị hụrụ n’isiokwu bu nke a ụzọ, o so nne di ya bụ́ Neomi lọta n’obodo a, o kpebisikwara ike na o nweghị ihe ga-eme ka ya hapụ nne di ya nakwa Jehova, bụ́ Chineke ya na Neomi. Ụmụ nwaanyị abụọ a na-eru uju si n’obodo Rut bụ́ Moab lọta Betlehem. Obere oge ha lọtara, Rut nụrụ na iwu Jehova nyere ụmụ Izrel kwuru otú a ga-esi na-enyere ndị ogbenye na ndị mbịarambịa bi n’Izrel aka. Ugbu a, ọ hụkwala na ụfọdụ ndị Izrel na-akpa àgwà ọma ma na-enyere ndị ọzọ aka. Nke a gosiri na ha ma iwu Chineke ma na-erubere Chineke isi. Ihe ndị a mere ka obi ruo Rut ala.
3, 4. (a) Olee otú Boaz si gbaa Rut ume? (b) Olee otú ihe Rut mere nwere ike isi nyere anyị aka n’oge a ihe siri ike?
3 Otu onye n’ime ndị ahụ na-enyere ndị ọzọ aka bụ otu nwoke bara ọgaranya nke aha ya bụ Boaz. Ọ bụ n’ubi ya ka Rut tụtụrụ ọka taa. Boaz hụkwara ya. Rut mụmụrụ ọnụ ọchị mgbe o chetara otú Boaz si gwa ya okwu. Boaz jara ya mma maka otú o si na-elekọta nne di ya bụ́ agadi nwaanyị nakwa otú o si kpebie ife ezi Chineke bụ́ Jehova.—Gụọ Rut 2:11-14.
4 Ma o nwere ike ịbụ na Rut ka na-eche otú ụwa ga-emecha dịrị ya n’obodo a. Ebe ọ na-abụghị onye obodo a, o nwekwanụghị di ma ọ bụkwanụ nwa, ọ̀ ga na-akpa afọ ya na Neomi ruo ole mgbe? Ọ̀ bụ naanị ịtụtụ ọka ka ọ ga-eji na-akpa afọ ya na Neomi? Ònye ga-elekọtakwanụ yanwa ma ọ kaa nká? O doro anya na ihe ndị a ọ na-eche na-enye ya nsogbu n’obi. Ihe ndị ahụ Rut nọ na-eche na-echegbukwa ọtụtụ ndị n’oge a ihe siri ezigbo ike. Ma anyị ga-amụta ọtụtụ ihe n’aka Rut ma ọ bụrụ na anyị eleba anya n’otú okwukwe Rut si nyere ya aka imeri nsogbu ndị o nwere.
Gịnị Bụ Ezinụlọ?
5, 6. (a) Olee otú ihe si gaara Rut n’ụbọchị mbụ ahụ ọ gara tụtụọ ọka n’ubi Boaz? (b) Olee ihe Neomi kwuru mgbe ọ hụrụ Rut?
5 Mgbe Rut tichasịrị ọka ndị ahụ ma chịkọta ha, ọ chọpụtara na ọka o nwetara ga-eju ihe dị ka otu obere bezin. O nwere ike ịdị ihe dị ka kilogram iri na anọ n’ịdị arọ. Ọ ga-abụ na o ji ákwà kechie ọka ahụ ma buru ya n’isi lawa Betlehem. N’oge ahụ, chi ejiwela.—Rut 2:17.
6 Obi tọrọ Neomi ụtọ mgbe ọ hụrụ Rut bụ́ nwunye nwa ya ọ hụrụ n’anya. O nwere ike ịbụ na o juru ya anya mgbe ọ hụrụ nnukwu ọka bali Rut bu lọta. Rut welatakwara ihe o rifọrọ ná nri Boaz nyere ndị ọrụ ya. Rut na Neomi rikwara ya. Neomi jụrụ ya, sị: “Olee ebe ị gara tụtụkọta ihe taa, oleekwa ebe ị rụrụ ọrụ? Ka onye anya ya ruru n’ebe ị nọ bụrụ onye a gọziri agọzi.” (Rut 2:19) Anya ruru Neomi ala. Nnukwu ọka ahụ Rut bu lọta gosiri ya na o nwere onye nyeere Rut aka.
7, 8. (a) Ònye ka Neomi ghọtara na ọ bụ ya mere ka Boaz meere ha ihe ọma, gịnịkwa mere o ji chee otú ahụ? (b) Olee otú ọzọ Rut si gosi Neomi ịhụnanya na-adịgide adịgide?
7 Ha abụọ malitere ịkparịta ụka, Rut akọọrọ Neomi otú Boaz si nyere ya aka. Ihe Rut kọọrọ Neomi mere ka obi tọọ Neomi ụtọ, ya ekwuo, sị: “Ka Jehova, bụ́ onye na-ewepụghị obiọma ya n’ebe ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ nọ, gọzie ya.” (Rut 2:20) Neomi ghọtara na ọ bụ Jehova mere ka Boaz meere ha ihe ọma ahụ. Ọ bụ Jehova na-emetụ ndị ohu ya aka n’obi ka ha na-emesapụ aka, o kwekwara nkwa na ya ga-akwụ ha ụgwọ ihe ha mere. *—Gụọ Ilu 19:17.
8 Neomi gwara Rut ka o mee ihe ahụ Boaz gwara ya, ya bụ, ka ọ na-atụtụ ọka n’ubi ya, nakwa ka ọ na-anọ ụmụ agbọghọ ya nso ka ụmụ nwoke na-aghọrọ Boaz ọka ghara inye ya nsogbu. Rut mere ihe ahụ nne di ya gwara ya. Rut na “nne di ya bikwa,” ọ hapụghị nne di ya. (Rut 2:22, 23) Nke a gosiri na Rut ahapụbeghị àgwà ọma ahụ o nwere, nke bụ́ ịhụnanya na-adịgide adịgide. Àgwà ọma a o nwere kwesịrị ime ka anyị jụọ onwe anyị ma ànyị hụrụ ndị ezinụlọ anyị n’anya ma na-enyere ha aka mgbe niile. Jehova agaghị echefu anyị ma ọ bụrụ na anyị na-eme otú ahụ.
Anyị na-amụta n’aka Rut na Neomi na anyị ekwesịghị iji ezinụlọ anyị egwuri egwu
9. Olee ihe anyị nwere ike ịmụta n’aka Rut na Neomi banyere ezinụlọ?
9 È kwesịrị ikwu na Rut na Neomi abụghị ezinụlọ? N’obodo ụfọdụ, a naghị ewere naanị mmadụ abụọ bi n’ụlọ ka ezinụlọ. Ọ bụ naanị mgbe e nwere di, nwunye, ụmụ, na nne na nna ochie ka e nwere ike ikwu na e nweela ezinụlọ. Ma akụkọ Rut na Neomi na-echetara anyị na mmadụ abụọ na-efe Jehova nwere ike ịbụ ezinụlọ, ọ sọgodị ya ya bụrụ naanị ha abụọ bi. Ha nwekwara ike ịhụ ibe ha n’anya ma na-enyere ibe ha aka. Ị̀ hụrụ ndị ezinụlọ gị n’anya? Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya na ọgbakọ Ndị Kraịst ga-aghọrọ ndị niile nọ na ya ezinụlọ, ma ndị nwere ezinụlọ nke ha ma ndị na-enweghị.—Mak 10:29, 30.
“Ọ Bụ Otu n’Ime Ndị Ga-agbara Ihe Anyị”
10. Olee otú Neomi chọrọ isi nyere Rut aka?
10 Rut malitere ịtụtụ ọka n’ubi Boaz n’ọnwa Eprel, bụ́ mgbe a na-ewe ọka bali. Ọ tụtụrụ ya ruo n’ọnwa Jun, bụ́ mgbe a na-ewe ọka wit. Ugbu a izu ole na ole gaferela, o doro anya na Neomi echekwuola echiche banyere ihe o nwere ike imere nwunye nwa ya a ọ hụrụ n’anya. Mgbe ha ka nọ na Moab, Neomi chere na ya agaghị enwe ike ịchọtara Rut di. (Rut 1:11-13) Ma ugbu a, echiche ya agbanwewala. Neomi bịakwutere Rut ma gwa ya, sị: “Nwa m, ọ̀ bụ na mụ ekwesịghị ịchọtara gị ebe izu ike?” (Rut 3:1) N’oge ahụ, ọ bụ ndị nne na nna na-achọtara ụmụ ha di ma ọ bụ nwunye. Rut aghọọrọla Neomi nwa. N’ihi ya, Neomi chọrọ ịchọtara Rut “ebe izu ike,” nke bụ́ na ọ chọrọ ịchọtara ya di n’ihi na ọ ma na ọ bụrụ na Rut alụọ di, ahụ́ ga-eru ya ala n’ụlọ di ya. Ma olee otú Neomi ga-esi achọtara ya di?
11, 12. (a) Olee iwu Chineke nyere ndị Izrel nke Neomi bu n’obi kwuo na Boaz bụ otu n’ime ndị ‘ga-agbara ihe ha’? (b) Gịnị ka Rut kwuru mgbe Neomi gwara ya ihe ọ ga-eme?
11 Oge mbụ Rut kọọrọ Neomi banyere Boaz, Neomi gwara ya, sị: “Nwoke ahụ bụ onye ikwu anyị. Ọ bụ otu n’ime ndị ga-agbara ihe anyị.” (Rut 2:20) Gịnị ka ihe a Neomi kwuru pụtara? Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru na Chineke chọrọ ka a na-enyere ezinụlọ ndị ihe siiri ike aka, bụ́ ndị ihe siiri ike maka na ha dara ogbenye ma ọ bụ maka na onye na-akpa afọ ha anwụọla. Ọ bụrụ na nwaanyị amụtabeghị nwa di ya anwụọ, obi ga na-ajọ ya njọ, nke ka nke, maka na aha di ya ga-efu, ámá di ya echiekwa. Ma Iwu ahụ kwuru ihe a ga-eme. O kwuru na ọ bụrụ na nwoke anwụọ n’amụtaghị nwa, nwanne ya nwoke ga-alụrụ nwunye ya ka ọ mụta nwa nwoke ga-aza aha nwoke ahụ nwụrụ anwụ, ka aha ya ghara ifu. Ọ bụkwa nwa ahụ a mụrụ ga-eketa ala nna ya. *—Diut. 25:5-7.
12 Neomi gwara Rut ihe ọ chọrọ ka o mee. Weregodị ya na ị na-ahụ ka Rut na-ele Neomi anya ka ọ na-akọrọ ya ihe ahụ ọ chọrọ ka o mee. Rut amatachabeghị iwu Chineke nyere mba Izrel nakwa omenala ndị Izrel. O doro anya na ihe niile ka na-aga ya aka ekpe aka ekpe. Ma, ebe ọ na-ejighị Neomi egwu egwu, o gere ya ntị nke ọma. Rut kwetara ime ihe Neomi gwara ya n’agbanyeghị na ihe ahụ ọ gwara ya mee nwere ike ime ya ihere ma ọ bụ butere ya mkparị. O ji olu ọma gwa Neomi, sị: “M ga-eme ihe niile ị gwara m.”—Rut 3:5.
13. Gịnị ka ihe Rut mere na-akụziri anyị banyere ime ihe ndị okenye ma ọ bụ ndị tọrọ anyị gwara anyị mee? (Gụọkwa Job 12:12.)
13 Mgbe ụfọdụ, ọ na-esiri ụmụ agbọghọ na ụmụ okoro ike ime ihe ndị okenye na ndị ka ha mara ihe gwara ha. Ọ na-adịrị ha mfe iche na ndị okenye anaghị aghọta ụdị nsogbu ndị ha na-enwe. Ihe Rut mere na-akụziri anyị na anyị kwesịrị ige ndị okenye ntị bụ́ ndị hụrụ anyị n’anya ma na-achọ ka ihe dịrị anyị ná mma. Ige ha ntị ga-abara anyị uru. (Gụọ Abụ Ọma 71:17, 18.) Ma gịnị bụ ihe Neomi gwara Rut ka o mee, oleekwa otú o si baara Rut uru mgbe o mere ya?
Rut Gara n’Ebe A Na-azọcha Mkpụrụ
14. Olee otú ebe a na-azọcha mkpụrụ na-adị, oleekwa ihe a na-anọ na ya eme?
14 Ná mgbede ụbọchị ahụ, Rut gara n’ebe a na-azọcha mkpụrụ. Ebe a na-azọcha mkpụrụ na-adị larịị ma sie ezigbo ike. Ọtụtụ ndị ọrụ ugbo na-ebute ọka ha n’ebe ahụ ma nọrọ na ya zọchaa ya ma fụchaa ya. Ọ na-abụkarị n’elu ugwu ma ọ bụkwanụ n’akụkụ ya ka a na-anọ azọcha ọka n’ihi na ikuku na-ekusi ike n’ebe ahụ ná mgbede. Ọ na-abụ ndị ọrụ ugbo chọọ ịfụcha ọka ha zọchara azọcha, ihe ha na-eme bụ iji fọk ma ọ bụ shọvel na-ekuli ọka ha elu. Ha kulie ya, ifufe na-eburu igbogbo ọka ha na ifuru ya, ebe nke bụ́ ọka na-ada n’ala.
15, 16. (a) Kọwaa ihe mere n’ebe a na-azọcha mkpụrụ mgbe Boaz rụchara ọrụ ná mgbede. (b) Olee otú Boaz si mata na Rut dina n’akụkụ ụkwụ ya?
15 Rut zooro ezoro gaa otu ebe na-ekiri ka ndị ọrụ na-afụchara Boaz ọka. Ọ nọ ebe ahụ ruo mgbe ha mechiri ọrụ. Boaz nọkwa ebe ahụ na-ahụ ka ọrụ ahụ si na-aga. Ọka a fụchaara ya ebuola ezigbo ibu. Mgbe Boaz richara nri, obi atọọ ya ụtọ, o dinaara ala n’akụkụ ebe e kpokọtara ọka ya. O yiri ka ọ̀ bụ ihe ndị mmadụ na-emekarị n’oge ahụ. Ọ ga-abụ na ihe mere ha ji eme ya bụ ka ndị ohi ma ọ bụ ndị ọ lụọ ọ gbalaga ghara ịbịa kporo ọka ha. Rut hụrụ ka Boaz na-edinara ala n’abalị ahụ. Ọ bụ ugbu a ka ọ ga-eme ihe Neomi gwara ya mee.
16 Rut heere ehere gaa nso n’ebe ahụ Boaz dina, obi na-akụkwa ya kpum kpum. Ọ chọpụtara na Boaz nọ n’ezigbo ụra. N’ihi ya, o mere ihe Neomi gwara ya. Ọ gara n’ebe Boaz nọ na-ehi ụra kpughee ákwà Boaz ji kpuchie ụkwụ ya, jiri ya dinara ala ma chere ihe ga-emenụ. Ka Rut nọ na-eche, ọ dị ya ka oge anaghị aga aga. Ma n’etiti abalị, Boaz malitere imegharị ahụ́. Ahụ́ nọ na-ama ya jijiji n’ihi oyi, ya ebilie ka o were ákwà kpuchie ụkwụ. Ma ọ chọpụtara na o nwere onye dina n’akụkụ ya. Baịbụl kwuru, sị: “Lee! otu nwaanyị dina n’akụkụ ụkwụ ya!”—Rut 3:8.
17. Olee ụzọ ihe abụọ ndị na-ekwu na ihe Rut mere adịghị mma na-aghọtaghị?
17 Boaz jụrụ nwaanyị ahụ, sị, “Ònye ka ị bụ?” Rut ejiri ụjọ gwa ya, sị: “Abụ m Rut ohu gị nwaanyị, gbasaa uwe mwụda gị kpuchie ohu gị nwaanyị, n’ihi na ọ bụ gị ga-agbara m.” (Rut 3:9) Ụfọdụ ndị na-akọwa Baịbụl n’oge a na-ekwu na ihe ahụ Rut mere na ihe ahụ ọ gwara Boaz gosiri na ọ chọrọ ka ya na Boaz nwee mmekọahụ. Ma, o nwere ụzọ ihe abụọ ha na-aghọtaghị. Nke mbụ bụ na ihe ahụ Rut mere bụ omenala ndị Izrel. O so n’omenala ndị a na-anaghị emekwa n’oge a. N’ihi ya, mmadụ ekwesịghị ikwo na omume rụrụ arụ juru ebe niile ugbu a kwuo na ihe ahụ Rut mere adịghị mma. Nke abụọ abụrụ na ihe Boaz mere mgbe Rut gwachara ya okwu gosiri na o doro ya anya na Rut ebughị ihe ọjọọ n’obi, kama na Rut mere ihe o kwesịrị ime.
18. Gịnị ka Boaz gwara Rut iji mee ka obi ruo ya ala, oleekwa ihe abụọ Rut mere bụ́ ndị mere ka Boaz kwuo na Rut gosiri ha obiọma ya?
18 Boaz gwara Rut okwu. O doro anya na otú o si jiri olu ọma gwa ya okwu mere ka obi ruo Rut ala. Boaz gwara ya, sị: “Ka Jehova gọzie gị, nwa m. I gosiwo obiọma gị n’ụzọ dị mma n’ihe a i mere ugbu a karịa nke mbụ i mere, ebe ị na-achụrụghị ụmụ okorobịa gawa, ma hà bụ ogbenye ma hà bụ ọgaranya.” (Rut 3:10) Ihe Boaz bu n’obi mgbe ọ sịrị ‘ihe mbụ Rut mere’ bụ otú Rut si hụ Neomi n’anya ma soro ya lọta n’Izrel ma na-elekọta ya. Mgbe ọ gwara Rut “ihe a i mere ugbu a,” ihe ọ na-ekwu bụ ọbịbịa a Rut bịara ka ya gbara ya. Boaz ma na ebe ọ bụ na Rut ka bụ nwa agbọghọ, ọ gaara adịrị ya mfe ịga chọrọ nwa okorobịa ga-alụ ya, ma ọ̀ bụ ogbenye ma ọ̀ bụ ọgaranya. Kama ime otú ahụ, o kpebiri imere ma Neomi ma di Neomi nwụrụ anwụ ihe ọma, ya bụ, na ọ chọghị ka aha nwoke ahụ nwụrụ anwụ fuo. Ka a sịkwa ihe mere ihe a Rut mere ji masị Boaz.
19, 20. (a) Gịnị mere Boaz ejighị ọsọ gaa lụọ Rut? (b) Olee otú Boaz si gosi Rut obiọma, oleekwa ihe gosiri na ọ chọghị ihe ga-emebi aha ọma Rut?
19 Boaz kwukwara, sị: “Nwa m, atụla egwu. M ga-emere gị ihe niile i kwuru, n’ihi na mmadụ niile nọ n’ọnụ ụzọ ámá nke ndị m maara na ị bụ ezigbo nwaanyị.” (Rut 3:11) Ọ ga-abụ na o juchaghị Boaz anya mgbe Rut gwara ya ka ọ gbara ya n’ihi na o nwere mmasị ịlụ Rut. Ma ebe Boaz bụ ezigbo mmadụ, ọ chọghị ịlụ Rut naanị n’ihi na o nwere mmasị ịlụ ya. Ọ gwara Rut na e nwere onye ọzọ ga-agbara ya nke bụ́ onye ikwu ndị ezinụlọ di Neomi nwụrụ anwụ karịa yanwa. Boaz kwuru na ya ga-agwa nwoke ahụ okwu ka ọ mara ma nwoke ahụ ọ̀ ga-alụ Rut.
Ebe ọ bụ na Rut na-emere ndị ọzọ ihe ọma ma na-akwanyere ha ùgwù, ndị mmadụ bịara mara na ọ bụ ezigbo nwaanyị
20 Boaz gwara Rut ka o dinakwara ala hitụ ụra ruo mgbe chi bọwara. Chi bọwa, ya alawa ka ndị mmadụ ghara ịma na ọ bịara ebe ahụ. Ọ chọghị ka ndị mmadụ lewe ya na Rut anya ọjọọ ebe ọ bụ na ụfọdụ ndị nwere ike iche na o nwere ihe ha mere. Rut dinaara n’akụkụ ụkwụ Boaz. Ugbu a, obi eruola ya ala n’ihi otú Boaz si gwa ya okwu. Mgbe chi na-abọchabeghị, Rut biliri, Boaz ekpojuo ọka bali n’ákwà Rut, Rut eburu ya lawa Betlehem.—Gụọ Rut 3:13-15.
21. Gịnị na gịnị mere ndị mmadụ ji mara na Rut bụ “ezigbo nwaanyị,” oleekwa otú anyị nwere ike isi mee ka ya?
21 Ọ ga-abụrịrị na obi tọrọ Rut ụtọ mgbe o chebaara ihe Boaz gwara ya echiche, ya bụ, na mmadụ niile ma na ọ bụ “ezigbo nwaanyị.” O doro anya na ihe mere o ji nwee aha ọma otú a bụ maka na ọ na-enu ya enu n’obi ịmata Jehova na ife ya. Ihe ọzọkwa bụ na Rut na-enyere Neomi aka ma na-akwanyere ya na ndị obodo ya ùgwù, o jikwa obi ya niile na-erubere iwu ndị Izrel isi, ọ bụ eziokwu na iwu ha na omenala ha edochabeghị ya anya. Ọ bụrụ na anyị enwee okwukwe ka Rut, anyị ga na-akwanyere ndị mmadụ na omenala ha ùgwù. Ọ bụrụ na anyị emee otú ahụ, anyị ga-enwekwa aha ọma ka Rut.
Otú Rut Si Nweta Ebe Izu Ike
22, 23. (a) Gịnị ka o nwere ike ịbụ ya ka onyinye ahụ Boaz nyere Rut na-egosi? (Gụọ ihe e dere n’ala ala.) (b) Olee ihe Neomi gwara Rut mee?
22 Mgbe Rut lọtara, Neomi jụrụ ya, sị: “Ònye ka ị bụ, nwa m?” Ọ ga-abụ otú ahụ chi na-abọchabeghị mere Neomi ji jụọ Rut ajụjụ a. Ma Neomi chọkwara ịma ma Rut ò nwetala onye ga-alụ ya ka ọ̀ bụ na o nwetabeghị. Ozugbo ahụ, Rut gwara nne di ya otú ya na Boaz si jee. O bunyekwara ya ọka bali ahụ Boaz gwara ya ka o bunye ya. *—Rut 3:16, 17.
23 Ebe ọ bụ na Neomi ma ihe, ọ gwara Rut ka ọ nọrọ n’ụlọ ma hapụ ịga tụtụọ ọka n’ụbọchị ahụ. Ọ gwara Rut, sị: “Nwoke ahụ agaghị ezu ike ọ̀ gwụla ma ò mere ka okwu a bie taa.”—Rut 3:18.
24, 25. (a) Olee otú Boaz si gosi na ya bụ ezigbo mmadụ nke na-anaghị achọ ihe ga-abara naanị ya uru? (b) Olee otú e si gọzie Rut?
24 Ihe Neomi kwuru banyere Boaz bụ eziokwu. Boaz gara n’ọnụ ụzọ ámá obodo ahụ, bụ́ ebe ndị okenye obodo ahụ na-ezukọtakarị. Ọ nọ ebe ahụ na-eche mgbe onye ahụ kacha bụrụ onye ikwu ndị ezinụlọ di Neomi ga-agafewa. Boaz gwara nwoke ahụ n’ihu ndị akaebe nọ n’ebe ahụ ka ọ gbara Rut, ya bụ, ka ọ lụọ ya. Ma nwoke ahụ jụrụ. Ọ sịrị na ịgbara Rut ga-emebiri ya ihe nketa ya. Boaz nọzi n’ihu ndị akaebe ahụ nọ n’ọnụ ụzọ ámá obodo ahụ kwuo na ya ga-agbara Rut, ya bụ, na ya ga-azụrụ ala di Neomi nwụrụ anwụ, bụ́ Elimelek, ma lụọ Rut bụ́ nwunye Malọn, nwa Elimelek. Boaz kwuru na ihe a ya chọrọ ime ga-eme ka “aha nwoke ahụ nwụrụ anwụ dịgide n’ihe nketa ya.” (Rut 4:1-10) N’eziokwu, Boaz bụ ezigbo mmadụ, ọ naghịkwa achọ ihe ga-abara naanị ya uru.
25 Boaz lụrụ Rut. Baịbụl mechara kwuo, sị: “Jehova wee mee ka ọ tụrụ ime, o wee mụọ nwa nwoke.” Ụmụ nwaanyị Betlehem gọziri Neomi ma jaa Rut mma, kwuo na o meere Neomi ihe ụmụ nwoke asaa na-agaghị emeliri ya. Baịbụl gwara anyị na nwa ahụ Rut mụrụ mechara bụrụ nna ochie Eze Devid. (Rut 4:11-22) Devid mechakwara bụrụ nna ochie Jizọs Kraịst.—Mat. 1:1. *
26. Gịnị ka ihe mere ná ndụ Rut na Neomi na-akụziri anyị?
26 N’eziokwu, Chineke gọziri Rut, gọziekwa Neomi. Neomi nyeere Rut aka zụọ nwa ahụ ka à ga-asị na ọ bụ nwa yanwa mụrụ. Ihe mere ná ndụ ụmụ nwaanyị abụọ a na-akụziri anyị na Jehova Chineke na-ahụ ndị niile ji obi ha niile na-agbalị ka ha kpaa afọ ezinụlọ ha ma soro ndị hụrụ Chineke n’anya na-efe ya mgbe niile. O doro anya na Chineke na-agọzi ndị ji obi ha niile na-efe ya, otú ọ gọziri Boaz, Neomi, na Rut.
^ para. 7 Dị ka Neomi kwuru, Jehova na-enwe obiọma ma n’ebe ndị dị ndụ ma n’ebe ndị nwụrụ anwụ nọ. Di Neomi na ụmụ ya abụọ anwụọla. Di Rut bụ otu n’ime ụmụ abụọ ahụ. O doro anya na Rut na Neomi hụrụ ndị ikom atọ ahụ nwụrụ anwụ n’anya nke ukwuu. N’ihi ya, e nwere ike ikwu na ihe ọma ọ bụla mmadụ meere Neomi na Rut, onye ahụ meere ya ndị ikom atọ ahụ nwụrụ anwụ n’ihi na ha gaara achọ ka a na-elekọta Neomi na Rut.
^ para. 11 Iwu ahụ kwuru na ọ bụ nwoke nne ji ya na onye ahụ nwụrụ anwụ ga-alụrụ nwunye ya. Ọ bụrụ na o nweghị nwoke nne ji ya na ya, ọ bụ onye kacha bụrụ nwanne ya n’ezinụlọ ya ga-alụrụ nwunye ya, ọ bụkwa ya ga-eketa ihe o nwere.—Ọnụ Ọgụ. 27:5-11.
^ para. 22 Boaz bunyere Rut ọka bali dị ihe ọ̀tụ̀tụ̀ sia isii. O nwere ike ịbụ na ihe mere o ji dịrị ihe ọ̀tụ̀tụ̀ isii bụ iji gosi na ebe ọ bụ na a na-arụ ọrụ ụbọchị isii ma zuo ike n’ụbọchị nke asaa, oge Rut dọgburu onwe ya n’ọrụ agwụwala, nakwa na oge ọ ‘ga-ezu ike’ n’ụlọ di ya eruwela. O nwekwara ike ịbụ na ọ bụ naanị ọka dị ihe ọ̀tụ̀tụ̀ isii, ya bụ, ihe dị ka shọvel isii, ka Rut nwere ike ibuli.
^ para. 25 Rut so n’ụmụ nwaanyị ise Baịbụl kpọrọ aha mgbe a na-ekwu agbụrụ ma ọ bụ ezinụlọ Jizọs si. Nwaanyị ọzọ ọ kpọrọ aha bụ Rehab, nne Boaz. (Mat. 1:3, 5, 6, 16) Rehab abụghị onye Izrel, otú ahụ Rut na-abụghịkwa onye Izrel.


text:
Yak Ntụnọ Jehovah Enen̄ede Fi
“Afo ayada mi usụn̄ ke item fo, ekem ada mi esịm ubọn̄.”—PS. 73:24.
1, 2. (a) Nso ikeme ndin̄wam owo enen̄ede asan̄a ekpere Jehovah? (b) Nso ufọn ke idinyene edieke idụn̄ọrede mme mbụk Bible emi ẹwụtde nte mme owo ẹkenamde n̄kpọ ẹban̄a ntụnọ Abasi?
“AMAEDI ami, ọfọn mi ndisan̄a n̄kpere Abasi. Ami mmada Jehovah, Akakan Ọbọn̄ Andikara, ke ebiet ubọhọ mi.” (Ps. 73:28) Andiwet psalm emi eketịn̄ adan̄a nte enye ọbuọtde idem ye Abasi. Nso ikanam enye enen̄ede ọbuọt idem ntem ye Abasi? Ke ini andiwet psalm emi okokụtde nte mme idiọkowo ẹdude ke emem, ke nsonso oro esịt ama enen̄ede ayat enye. Enye ama eseme ete: “Ke ikpîkpu ke nnam esịt mi asana nnyụn̄ nyet ubọk mi ndiwụt ke nduehe.” (Ps. 73:2, 3, 13, 21) Edi ke ini enye okodụkde “akwa edisana ebiet Abasi,” emi ama anam enye okpụhọde ekikere onyụn̄ aka iso edi ufan Abasi. (Ps. 73:16-18) Se iketịbede emi ama ekpep abak Abasi emi ata akpan n̄kpọ emi: Ndidu ye ikọt Abasi, ndikop item Abasi, nnyụn̄ nnam item emi an̄wam owo enen̄ede asan̄a ekpere Jehovah.—Ps. 73:24.
2 Nnyịn imoyom ndinen̄ede n̄kpere ata odu-uwem Abasi. Man ikeme ndinam emi, ana iyak item m̀mê ntụnọ esie enen̄ede nnyịn onyụn̄ anam nnyịn idu uwem ke usụn̄ emi enemde enye esịt. Ke eset, Abasi ama esitua mme owo ye mme idụt mbọm, ọnọ mmọ ifet man ese m̀mê mmọ ẹyenam n̄kpọ ẹban̄a ntụnọ emi imọ inọde mmọ. Ẹwet nte mmọ ẹkenamde n̄kpọ ẹban̄a ntụnọ emi ke Bible man ‘ẹda ẹteme nnyịn’ ẹnyụn̄ “[ẹda ẹdụri] nnyịn emi idude ke utịt editịm n̄kpọ emi” utọn̄. (Rome 15:4; 1 Cor. 10:11) Ndidụn̄ọde mbụk emi ayanam ifiọk nte Jehovah ekerede n̄kpọ onyụn̄ owụt nnyịn nte ikemede ndiyak enye enen̄ede nnyịn.
JEHOVAH ADA ODUDU ESIE NTE OBOTESO ANAM N̄KPỌ
3. Isaiah 64:8 ye Jeremiah 18:1-6 ẹwụt ke nso odudu ke Jehovah enyene ke idem mme owo? (Se akpa ndise ibuotikọ emi)
3 Isaiah 64:8 emen Jehovah odomo ye oboteso sia enye enyene odudu ndinam se ededi emi enye amade ye mme owo ye mme idụt. Itien̄wed oro ọdọhọ ete: “O Jehovah, afo edi Ete nnyịn. Nnyịn idi mbateso, afo onyụn̄ edi Oboteso; kpukpru nnyịn inyụn̄ idi utom ubọk fo.” Oboteso enyene unen ndida mbateso esie mbot se ededi emi enye amade. Mbateso ikemeke ndibiere se ẹkpedade imọ ẹbot. Abasi enyene ukem odudu emi ke idem owo. Owo ikemeke nditeme Abasi se enye akpadade imọ anam, kpa nte mbateso mîkemeke nditeme oboteso se enye akpadade imọ obot.—Kot Jeremiah 18:1-6.
4. Ndi Abasi esinyenyịk mme owo m̀mê mme idụt ẹtie nte enye oyomde? Nam an̄wan̄a.
4 Jehovah akanam n̄kpọ ye Israel eset nte oboteso anamde ye mbateso. Edi Jehovah enen̄ede okpụhọde ye oboteso. Oboteso ekeme ndida mbateso ekededi mbot se ededi eke enye amade. Edi ndi Jehovah esinyenyịk mme owo m̀mê mme idụt ẹtie nte enye amade, anam ndusụk ẹdi nti, anam ndusụk ẹdi idiọk? Bible ọdọhọ ke isinyịkke. Jehovah ọnọ ubonowo ata ọsọn̄urua enọ—oro edi, ifụre ndimek se iyomde ndinam. Enye inamke n̄kpọ ye mme owo ke usụn̄ emi mîyakke mmọ ẹkeme ndimek se mmọ ẹkpemade ndinam. Mme owo ẹnyene ndibiere m̀mê iyayak Jehovah, kpa Andibot, enen̄ede mmimọ m̀mê idiyakke.—Kot Jeremiah 18:7-10.
5. Ke ini mme owo ẹsịnde ndiyak Jehovah enen̄ede mmọ, didie ke Jehovah esida odudu esie anam n̄kpọ?
5 Nso ikpetịbe edieke mme owo ẹsọn̄de ibuot ẹsịn ndiyak Akwa Oboteso enen̄ede mmọ? Didie ke Abasi edida odudu esie inam n̄kpọ ke utọ idaha oro? Kere se ikemede nditịbe ke ini oboteso okụtde ke mbateso emi imọ iyomde ndida mbot n̄kpọ ifọnke ye se imọ iyomde ndida enye mbot. Oboteso oro ekeme ndida mbateso oro mbot n̄kpọ efen mîdịghe otop enye ọduọk. Ke ini mbateso mîwọrọke nte oboteso okoyomde, ọwọrọ oboteso anam ndudue. Edi Jehovah isinamke ndudue. (Deut. 32:4) Ke ini owo esịnde ndiyak Jehovah enen̄ede enye, owo oro anam ndudue idịghe Jehovah. Jehovah esida odudu esie nte Oboteso anam n̄kpọ ye owo etiene nte owo anamde n̄kpọ aban̄a ntụnọ emi enye ọnọde. Edieke owo okopde item Jehovah, enye esikabade edi eti asan̄autom Abasi. Ke uwụtn̄kpọ, mme Christian emi ẹyetde aran ẹdi “mme eso mbọm” emi ẹnamde ẹkabade ẹdi ‘eso emi ẹbotde ẹnịm ẹnọ itie ukpono.’ Edi mbon emi ẹsọn̄de ibuot ẹbiọn̄ọ Abasi ẹkabade ẹdi “mme eso iyatesịt oro ẹdotde nsobo.”—Rome 9:19-23.
6, 7. Didie ke nte Edidem David akanamde n̄kpọ okokpụhọde ye nte Edidem Saul akanamde ke ini Jehovah ọkọnọde mmọ item?
6 Usụn̄ kiet emi Jehovah esinen̄erede mme owo edi ndinọ mmọ item m̀mê ntụnọ. Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a nte enye ekenen̄ede akpa ye udiana edidem Israel—Saul ye David. Ke ini Edidem David ekesịnde efịbe ye Bath-sheba, idiọkn̄kpọ esie ama ada afanikọn̄ ọsọk enye ye mbon en̄wen. Jehovah ama enen̄ede otụnọ David kpa ye oro enye ekedide edidem. Abasi ama ọdọn̄ prọfet Nathan ọkọnọ David ata ọkpọsọn̄ item. (2 Sam. 12:1-12) David akanam n̄kpọ didie? Enye ama enen̄ede atua n̄kpọfiọk onyụn̄ akabade esịt. Abasi ama atua David mbọm.—Kot 2 Samuel 12:13.
7 Edi Saul emi ekebemde David iso akara ikanamke ọfọn ke ini ẹkenọde enye item. Jehovah okotobo Samuel ete ọkọdọhọ Saul ete owot kpukpru mbon Amalek ye unam mmọ. Saul ikanamke ewụhọ Abasi emi. Enye ikowotke Edidem Agag ye nti ufene. Ntak-a? Anaedi ndiyom ubọn̄ idemesie ama etiene etịp esịn. (1 Sam. 15:1-3, 7-9, 12) Ke ini ẹkenọde enye item, akpakana enye okop item oro onyụn̄ ayak Akwa Oboteso enen̄ede enye. Edi Saul ikayakke Abasi enen̄ede enye. Enye ama etịn̄ ikọ unyan̄a-idem. Enye ọkọdọhọ ke se imọ inamde idiọkke sia ẹkeme ndida ufene oro n̄wa uwa. Ndien enye ikadaha item Samuel ke n̄kpọ. Jehovah ama esịn Saul nte edidem, ndien enye ikekemeke aba ndifiak ndi ufan ata Abasi.—Kot 1 Samuel 15:13-15, 20-23.
ABASI INAMKE ASARI
8. Nso ke ikeme ndikpep nto nte idụt Israel ẹkenamde n̄kpọ ke ini Jehovah ekenen̄erede mmọ?
8 Jehovah esinọ mme owo ye mme idụt ifet ndiyak imọ inen̄ede mmọ. Ke isua 1513 M.E.N., nditọ Israel emi ẹkewọrọde ke ufụn Egypt ẹma ẹdụk ediomi ndidi mme ufan Abasi. Israel ẹkedi edimek idụt esie, mmọ ẹma ẹnyụn̄ ẹnyene akwa ifet edidi se enye enen̄erede. Edi mmọ ẹma ẹka iso ẹnam se idiọkde ke enyịn Jehovah ẹnyụn̄ ẹkam ẹkpono mme abasi mme idụt oro ẹkekande mmọ ẹkụk. Jehovah ama esidọn̄ mme prọfet esie ediwak ini ete ẹkenam mmọ ẹkpụhọde, edi mmọ ikenyịmeke. (Jer. 35:12-15) Ke ntak nsọn̄ibuot nditọ Israel, Abasi ama enen̄ede otụnọ mmọ. Sia nditọ Israel ẹkedide eso emi odotde nsobo, mbon Assyria ẹma ẹkan obio ubọn̄ esien duop ke edem edere, ndien mbon Babylon ẹma ẹnyụn̄ ẹkan obio ubọn̄ esie iba ke edem usụk oro ẹkesụhọde. Nso n̄kpọ ke emi ekpekpep nnyịn ntem! Jehovah edinen̄ede nnyịn n̄kukụre edieke iyakde enye.
9, 10. Didie ke mbon Nineveh ẹkenam n̄kpọ ẹban̄a item Abasi?
9 Jehovah ama ọnọ mbon Nineveh emi ekedide ibuot obio Assyria ifet ndinam n̄kpọ mban̄a item esie. Jehovah ọkọdọhọ Jonah ete: “Daha ke enyọn̄, ka Nineveh, akwa obio, katan̄a ban̄a enye ete ke idiọkn̄kpọ mmọ ọmọdọk edi ke iso mi.” Jehovah ama ebiere ndisobo Nineveh sia mmọ ẹkenen̄erede ẹdiọk.—Jonah 1:1, 2; 3:1-4.
10 Edi ke ini Jonah akatan̄ade nsobo emi ọnọ mmọ, “mbon Nineveh ẹtọn̄ọ ndibuọt idem ye Abasi, mmọ ẹnyụn̄ ẹdori utreudia ẹnyụn̄ ẹsịne ọfọn̄ ntuan̄a, ọtọn̄ọde ke n̄kponn̄kan ke otu mmọ tutu esịm n̄kpri-n̄kan ke otu mmọ.” Edidem mmọ ama “osụhọde ke ebekpo esie, osio ọfọn̄ ubọn̄ ke idem onyụn̄ emen ọfọn̄ ntuan̄a esịne ndien osụhọde etie ke ntọn̄.” Mbon Nineveh ẹma ẹkabade esịt ẹnyụn̄ ẹyak Jehovah enen̄ede mmọ. Ntem, Jehovah ikosoboke mmọ aba.—Jonah 3:5-10.
11. Nso ke ikpep ito nte Jehovah akanamde n̄kpọ ye nditọ Israel ye mbon Nineveh?
11 Israel ẹkedi edimek idụt Abasi, edi emi ikakpanke Abasi nditụnọ mmọ. Nineveh ikedịghe ikọt Abasi, edi mmọ ẹma ẹnyịme enye enen̄ede mmọ. Ntem, Jehovah ama atua mmọ mbọm onyụn̄ ebiere ke imọ idisoboke mmọ. Emi enen̄ede owụt ke Jehovah Abasi nnyịn ‘inamke asari.’—Deut. 10:17.
JEHOVAH ỌFIỌK INI EMI ENYE OKPOKPỤHỌREDE SE ENYE AKADUAKDE NDINAM
12, 13. (a) Ntak emi Abasi esikpụhọrede se enye akaduakde ndinam mbon oro ẹnyịmede enye enen̄ede mmimọ? (b) Didie ke Jehovah okokpụhọde ekikere aban̄a Saul onyụn̄ okpụhọde aban̄a Nineveh?
12 Jehovah ekeme ndikpụhọde se enye akaduakde ndinam mme owo ke ini mmọ ẹkpụhọrede nte mmọ ẹnamde n̄kpọ. Ke uwụtn̄kpọ, Bible ọdọhọ ke Jehovah ama ‘eseme ndikenịm Saul ke edidem.’ (1 Sam. 15:11) Ke ini mbon Nineveh ẹkekabarede esịt ẹnyụn̄ ẹwọn̄ọrede ẹkpọn̄ idiọk usụn̄ mmọ, Bible ọdọhọ ete: “Ata Abasi okpụhọ ekikere ke nsobo oro enye ọkọdọhọde ete ke iyosobo mmọ; inyụn̄ isoboke mmọ aba.”—Jonah 3:10.
13 Jehovah ekemek Saul nte edidem, edi ekem okpụhọde ekikere onyụn̄ esịn enye. Jehovah ikokpụhọkede ekikere ke ntak emi enye ekemekde Saul ke ndudue, edi ekedi ke ntak emi Saul akananade mbuọtidem onyụn̄ ọsọn̄de ibuot. Ata Abasi okokpụhọ ekikere aban̄a mbon Nineveh sia enye ikoyomke aba ndinam se enye okoyomde ndinam mmọ. Edi ata n̄kpọ ndọn̄esịt ndifiọk ke Jehovah ọfọn ido, atua owo mbọm, onyụn̄ enyịme ndikpụhọde se enye akaduakde ndinam ke ini mme anamidiọk ẹkabarede esịt!
YAK NNYỊN IKÛSỊN NTỤNỌ JEHOVAH
14. (a) Nso ke Jehovah esida enen̄ede nnyịn mfịn? (b) Ikpanam n̄kpọ didie iban̄a edinen̄ede oro enye ọnọde nnyịn?
14 Akpan usụn̄ emi Jehovah adade enen̄ede nnyịn edi Ikọ esie, kpa Bible, ye esop esie. (2 Tim. 3:16, 17) Ndi oro ikpanamke nnyịn ibọ item m̀mê ntụnọ oro enye adade Ikọ ye esop esie ọnọ nnyịn? Inamke n̄kpọ m̀mê ebịghi adan̄a didie ikana baptism m̀mê ikama ifetutom ifan̄, ikpenyene ndika iso mbọ item Jehovah nnyụn̄ nyak enye enen̄ede nnyịn enịm ọnọ itie ukpono.
15, 16. (a) Nso ke owo ekeme ndikere ke ini ntụnọ abuanade editaba mme ifetutom? Nọ uwụtn̄kpọ. (b) Nso ikeme ndin̄wam nnyịn ikan bụt ye esuene oro ẹsisan̄ade ye ntụnọ?
15 Ndusụk ntụnọ ẹkeme ndidi item m̀mê edinen̄ede. Edi ndusụk ini ekeme ndiyom ẹtụnọ nnyịn sia nnyịn mîkanamke se inende. Utọ ntụnọ oro ekeme ndibuana editaba mme ifetutom. Kere ban̄a Dennis * emi ekedide ebiowo. Enye ama anam idiọkn̄kpọ ke ntak idiọk ubiere emi enye akanamde aban̄a mbubehe, ndien ẹma ẹsua ẹnọ enye ke ndịbe. Eketie Dennis didie ke idem usen oro ẹketọtde ẹnọ esop ke enye idịghe aba ebiowo? Enye ọdọhọ ete: “Eketie mi nte n̄kemeke ndinam n̄kpọ ndomokiet ọfọn. Ke ufan̄ isua 30 oro ẹkebede, mma nnyene ediwak ifetutom. Mma ndi asiakusụn̄ ofụri ini, mma nnam utom ke Bethel, ẹma ẹmek mi asan̄autom unamutom ndien ekem ẹmek mi ebiowo. Ikonyụn̄ ibịghike n̄kọnọ akpa utịn̄ikọ mi ke mbono district. Edi kpukpru oro ama okụre ke mbuari. Ke adianade ye bụt ye esuene oro n̄kokopde, eketie mi nte nnyeneke aba itie ndomokiet ke esop Abasi.”
16 Dennis ekenyene ndikpụhọde edu esie nnyụn̄ n̄wọn̄ọde ọkpọn̄ idiọkido oro akanamde ẹnen̄ede enye. Edi nso ikan̄wam enye akan bụt ye esuene oro enye ekesikopde? Enye ọdọhọ: “Mma mbiere ndika iso nsịn idem ke mme n̄kpọ eke spirit. Ibetedem oro nditọete ẹkenode mi ye nsịnudọn̄ oro n̄kọbọde nto mme n̄wed nnyịn ẹma ẹnen̄ede ẹn̄wam mi. Ibuotikọ oro ‘Ndi Odu Ini Oro Akakamade Ifetutom? Ndi Emekeme Ndifiak N̄kama?’ ke nsiondi Enyọn̄-Ukpeme eke August 15, 2009, eketie nte leta oro ẹkewetde san̄asan̄a ẹnọ mi nte ibọrọ akam mi. Item oro ekenemde mi akan ekedi enye emi, ‘Ke emi mûkamake kan̄a ifetutom mi, sịn idem bọk idem fo ke n̄kan̄ eke spirit.’” Nso ufọn ke ntụnọ emi anam ọnọ Dennis? Ke ndusụk isua ẹma ẹkebe, enye ọdọhọ ete: “Jehovah afiak ọnọ mi ifet ndinam utom nte asan̄autom unamutom.”
17. Didie ke edisio owo mfep ke esop ekeme ndin̄wam anamidiọk akabade esịt? Nọ uwụtn̄kpọ.
17 Edisio owo mfep ke esop edi orụk ntụnọ en̄wen emi Jehovah esinọde. Emi esikpeme esop mbak mbon en̄wen ẹdikpebe idiọk edu, onyụn̄ ekeme ndin̄wam anamidiọk akabade esịt. (1 Cor. 5:6, 7, 11) Ẹma ẹsio Robert ẹfep ke esop ke se ikperede isua 16, ndien ete ye aka ye nditọeka esie ẹma ẹsọn̄ọ ẹda ẹnam item emi Ikọ Abasi ọnọde ete ẹkûdụk ndụk ye mme anamidiọk, owo okûkam ọkọkọm utọ mbon oro. Ndusụk isua ẹbe tọn̄ọ ẹkefiak ẹda Robert, enye onyụn̄ anam ọfọn ke n̄kan̄ eke spirit. Ke ini ẹkebụpde enye m̀mê nso ikanam enye afiak ọnyọn̄ etiene Jehovah ye ikọt Esie ke adan̄a anyan ini oro ama ekebe, enye ọkọdọhọ ke ubon imọ ndisọn̄ọ nda nnam item N̄wed Abasi akan̄wam imọ. Enye ọdọhọ ete: “Ekpedi mbonubon nnyịn ẹma ẹma ndidụk ọkpọkọm ata esisịt ndụk ye ami, ọkpọkọm ndiwawaha nse mi kpọt, oro okpokoyụhọ mi ndien ikpakayakke ọkpọsọn̄ udọn̄ emi n̄kenyenede ndifiak ndian idem ye mmọ anam mi mfiak nnyọn̄ ntiene Abasi.”
18. Nso orụk mbateso ke nnyịn ikpedi ke ubọk Akwa Oboteso?
18 Ekeme ndidi idiyomke ẹtụnọ nnyịn ntre, edi nso orụk mbateso ke nnyịn idi ke ubọk Akwa Oboteso? Nnyịn idinam n̄kpọ didie ke ini ẹtụnọde nnyịn? Ndi nnyịn iditie nte David m̀mê iditie nte Saul? Akwa Oboteso edi Ete nnyịn. Mbọk kûfre ete ke “Jehovah [asua] ọnọ owo eke enye amade, kpa nte ete anamde ye eyen eke enemde enye esịt.” Mmọdo, ‘kûsịn ntụnọ Jehovah; kûnyụn̄ uyak nsuannọ esie efek fi.’—N̄ke 3:11, 12.
^ ikp. eki. 15 Ẹkpụhọ mme enyịn̄.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Psalms 7:1-17
Abụ iru uju Devid, nke ọ bụkuru Jehova n’ihi ihe Kush onye ebo Benjamin kwuru.7 Jehova Chineke m,+ n’ime gị ka m gbabaworo.+Zọpụta m n’aka ndị niile na-akpagbu m, napụtakwa m,+2 Ka onye ọ bụla ghara ịdọri mkpụrụ obi m dị ka ọdụm si adọri anụ,+Wee dọkpụrụ m pụọ mgbe ọ na-adịghị onye ga-anapụta m.+3 Jehova Chineke m, ọ bụrụ na ọ dị ihe m mere,+Ọ bụrụ na ọ dị ihe na-ezighị ezi m mere,+4 Ọ bụrụ na mụ ejiriwo ihe ọjọọ kwụọ onye na-akwụ m ụgwọ ụgwọ,+Ma ọ bụ, ọ bụrụ na mụ ebukọrọwo ihe onye ọ bụla nke na-ebuso m iro, bụ́ onye na-adịghị emeta m ihe ọ bụla,+5 Ka onye iro chụwa mkpụrụ obi m,+Ka ọ chụkwutekwa m ma zọda ndụ m n’alaWee mee ka otuto m biri n’ime ájá. Sila.6 Jehova, biko, bilie n’iwe gị;+Bilie n’ihi oké iwe nke ndị na-ebuso m iro na-ewe,+Teta n’ihi m,+ ebe ọ bụ na i nyewo iwu ka e kpee ikpe.+7 Ka mba dị iche iche zukọta gbaa gị gburugburu,Laghachi n’ebe dị elu ma megide ha.8 Jehova ga-ekpe ndị dị iche iche ikpe.+Jehova, kpee m ikpe dị ka ezi omume m si dị+Nakwa dị ka iguzosi ike n’ezi ihe+ m si dị.9 Biko, ka ihe ọjọọ nke ndị ajọ omume kwụsị,+Meekwa ka onye ezi omume guzosie ike;+Chineke bụ́ onye ezi omume+ na-enyocha obi+ na akụrụ.+10 Ọta m dị n’aka Chineke,+ bụ́ Onye na-azọpụta ndị obi ha ziri ezi.+11 Chineke bụ Onyeikpe nke na-ekpe ikpe ziri ezi,+Chineke na-ekwupụta amamikpe kwa ụbọchị.12 Ọ bụrụ na mmadụ ajụ ịlaghachi azụ,+ Ọ ga-amụ mma agha ya,+Ọ ga-ekwe ụta ya, ọ ga-akwadebe ya ka ọ gbaa ya.+13 Ọ ga-akwadebere onwe ya ngwá ọgụ e ji egbu mmadụ;+Ọ ga-eme ka akụ́ ya bụrụ akụ́ na-ere ọkụ.+14 Lee! E nwere onye dị ime ihe ọjọọ,+Ọ tụrụwokwa nsogbu dị ka ime, ọ ghaghịkwa ịmụ okwu ụgha.+15 O gwuwo olulu, gwumie ya egwumi;+Ma ọ ga-adaba n’ime okokoro o gwuru.+16 Ọ ga-eji isi ya buru nsogbu ya,+Ọ ga-ejikwa opu isi ya buru ihe ike ọ na-eme.+17 M ga-eto Jehova dị ka ezi omume ya si dị,+M ga-abụkukwa aha+ Jehova bụ́ Onye Kasị Elu abụ olu ụtọ.+


text:
IBUOTIKỌ MAGAZINE EMI
Ndi Amayak Mfịna Emen Fi Emen?
NSO ke akaduak ke ini edem? Ekeme ndidi enyene mme n̄kpọ emi afo okoyomde ndinam, utọ nte ndidọ ndọ, ndikpep utom, m̀mê ndinam n̄kpọ emi ekenen̄erede ọdọn̄ fi. Edi uwem isitiehe nte ikekerede. N̄kpọ oro nnyịn mîkodorike enyịn ekeme nditọ uwem nnyịn ntịmede. Se ikọwọrọde Anja, Delina, ye Gregory edi oro.
Anja, emi odụn̄de ke Germany, ọkọdọn̄ọ udọn̄ọ kansa ọtọn̄ọde ke ini enye edide isua 21, ndien idahaemi enye isiwọrọke an̄wa aba.
Delina, emi odụn̄de ke United States, ọdọn̄ọ udọn̄ọ esịp emi ẹkotde dystonia. Udọn̄ọ emi esinam owo nte ndisi. N̄ko, nditọeka esie ita ẹnyene mfịna ke ibuot, ndien enye esise mmọ enyịn.
Gregory, emi odụn̄de ke Canada, ọdọn̄ọ udọn̄ọ emi esinamde esịt etetịmede owo kpukpru ini.
Okposụkedi n̄kpọ etiede ntem ye Anja, Delina, ye Gregory, mmọ iyakke mfịna mmọ emen mmọ emen. Nso in̄wam mmọ?
Bible ọdọhọ ete: “Nte idem emem fi ke usen nnanenyịn? Odudu fo oyosụhọde.” (Mme N̄ke 24:10) Ọwọrọ etiene nte nnyịn isede mfịna nnyịn. Mbon emi ẹsikerede ke n̄kpọ ọdiọk mmimọ akaha isikemeke ndiyọ mfịna mmọ. Edi mbon emi mîyakke mfịna emen mmọ emen ẹsikeme ndiyọ sia mmọ ẹnịm ke mfịna mmimọ ididịghe ke nsinsi.
Ẹyak ise nte ndinam se isụk itịn̄de emi akan̄wamde Anja, Delina, ye Gregory.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Ihe E Mere 10:1-14
10 Ndị Filistia+ wee buso Izrel agha; ndị Izrel wee si n’ihu ndị Filistia gbaa ọsọ, e wee na-egbu ha, ha ana-ada n’Ugwu Gilboa.+2 Ndị Filistia wee chụsie Sọl na ụmụ ya ọsọ ike; ndị Filistia wee gbuo Jọnatan+ na Abinadab+ na Malkaị-shua,+ ụmụ Sọl.+3 Ọgụ ahụ wee siere Sọl ike; ndị na-agba ụta wee mesịa hụ ya. Ndị ahụ na-agba ụta wee merụọ ya ahụ́.+4 Sọl wee sị onye na-eburu ya ihe agha:+ “Mịrị mma agha+ gị maa m, ka ndị a a na-ebighị úgwù+ ghara ịbịa mee m ihe na-adịghị mma.”+ Ma onye na-eburu ya ihe agha ekweghị,+ n’ihi na egwu ji ya nke ukwuu. Sọl wee mịrị mma agha ya wee dakwasị na ya.+5 Mgbe onye na-eburu ya ihe agha hụrụ na Sọl anwụwo, ya onwe ya kwa dakwasịrị ná mma agha ya wee nwụọ.+6 Sọl na ụmụ ya atọ wee si otú a nwụọ,+ ndị ụlọ ya niile nwụkọtara ọnụ.7 Mgbe ndị Izrel niile nọ na ndagwurugwu hụrụ na ha agbawo ọsọ, nakwa na Sọl na ụmụ ya anwụwo, ha malitere ịhapụ obodo ha gbaa ọsọ;+ e mesịa, ndị Filistia batara biri na ha.8 O wee ruo n’echi ya na mgbe ndị Filistia bịara iyipụsị+ ndị e gburu egbu ihe ha yi, ha hụrụ Sọl na ụmụ ya ka ha tọgbọ n’Ugwu Gilboa.+9 Ha wee yipụ ya ihe o yi, gbupụ ya isi,+ werekwa ihe agha ya ma ziga ozi n’ala ndị Filistia gbaa gburugburu iji gwa+ arụsị ha+ na ndị obodo ha ihe merenụ.10 N’ikpeazụ, ha debere ihe agha ya n’ụlọ arụsị ha,+ ha kedokwara okpokoro isi ya n’ụlọ Degọn.+11 Ndị niile bi na Jebesh+ nke dị na Gilied wee nụ ihe niile ndị Filistia mere Sọl.+12 Ndị dike niile wee bilie gaa buru ozu Sọl na ozu ụmụ ya bute ha Jebesh ma lie ọkpụkpụ ha n’okpuru nnukwu osisi+ dị na Jebesh;+ ha wee buo ọnụ+ ụbọchị asaa.13 Sọl wee si otú a nwụọ n’ihi omume ekwesịghị ntụkwasị obi ya nke o ji enweghị okwukwe+ meso Jehova n’ihe metụtara okwu Jehova nke ọ na-edebeghị nakwa n’ihi ịgwa onye na-agba afa+ ka ọ jụọrọ ya ase.14 Ọ jụghịkwa Jehova ase.+ N’ihi ya, o mere ka ọ nwụọ ma nyefee Devid nwa Jesi ọchịchị.+


text:
Ibuot Ition
“An Excellent Woman”
1, 2. (a) Nso utom ke Ruth akanam? (b) Nso nti n̄kpọ ke Ruth ekedikụt ke Ibet Abasi ye ke otu ikọt Abasi?
RUTH ke ọtọn̄ọ edọn̄ eyịbi barley emi enye atan̄de mfịn. Eyo ọtọn̄ọ ndikụt ke mme in̄wan̄ emi ẹdude ẹkanade Bethlehem, ndien ediwak mbonutom ẹtọtọn̄ọ ndisan̄a sụn̄sụn̄ nsịm inuaotop ekpri obio emi. Idem enen̄ede emem enye sia enye ọkọtọn̄ọ utom emi toto ke usenubọk. Kpa ye oro, enye ke ananam utom, ke ada ekpri eto eyịbi barley osion̄o. Edi mfịn ọfọn usen akan nte enye ekekerede.
2 Ndi n̄kpọ ọtọn̄ọ ndifọn ebeakpa emi? Nte ikokụtde ke ibuot inan̄, enye ikenyịmeke ndikpọn̄ Naomi eka ebe esie ikpat kiet, edi ama ọn̄wọn̄ọ ndisan̄a ye enye n̄ka ebiet eke enye akaka nnyụn̄ nda Jehovah Abasi Naomi nte Abasi esie. Ebeakpa iba emi ẹma ẹkpọn̄ Moab ẹdi Bethlehem, ndien ikebịghike Ruth eyen Moab ama edikụt ke Ibet emi Jehovah ọkọnọde ikọt esie ọfọn ye mme ubuene ye isenowo. Idahaemi, enye okụt nte ndusụk ikọt Jehovah emi ẹkekpepde ẹnyụn̄ ẹnịmde Ibet emi, ẹmade Abasi ẹnyụn̄ ẹfọnde ido etieti, ndien emi ama enen̄ede ọdọn̄ enye esịt.
3, 4. (a) Didie ke Boaz ọkọdọn̄ Ruth esịt? (b) Didie ke uwụtn̄kpọ Ruth ekeme ndin̄wam nnyịn ke ini nsọn̄ọn̄kpọ emi?
3 Kiet ke otu owo emi edi Boaz. Enye edi akwaowo emi enyenede n̄kpọ, ndien in̄wan̄ esie ke Ruth asan̄a atan̄ se isụhọde. Mfịn, Boaz eketịn̄ ikọ ye enye nte n̄kpọ eke enye edide eyen esie. Ruth ama atuak inua imam ke ini ekerede aban̄a mme ikọ emi Boaz eketịn̄de otoro enye ke ndise mban̄a Naomi ye ke ndikebiere ndidi ndidịbe ke idak mba ata Abasi, Jehovah, nyom ubọhọ.—Kot Ruth 2:11-14.
4 Anaedi Ruth ama esikere nte n̄kpọ editiede ye imọ ke ini iso. M̀mê imọ idinam didie ise iban̄a idem imọ ye eka ebe imọ sia idide ubuene ye esenowo emi mînyeneke ebe mînyụn̄ inyeneke eyen. Ndi ndisan̄a ntan̄ nyọhọ-nsụhọ eyekem? Anie edise imọ enyịn ima isọn̄? An̄wan̄a owo edieke enye ekekerede n̄kpọ ntem. Nsọn̄ọn̄kpọ ererimbot emi ananam ediwak owo ẹkere n̄kpọ ntre. Nte ikpepde iban̄a nte mbuọtidem Ruth akan̄wamde enye ọyọ mme mfịna esie, iyenyene ekese ndikpep nto enye.
Mmanie Ẹnam Ubon?
5, 6. (a) Se Ruth akatan̄de ke akpa usen emi enye akakade in̄wan̄ Boaz akawak adan̄a didie? (b) Naomi akanam n̄kpọ didie ke ini enye okụtde Ruth?
5 Ke ini Ruth ekeyịbide barley ama, enye ama okụt ke se imọ ikatan̄de idiyịbi ama ekpere ndisịm ephah barley kiet. Emi ekedi n̄kpọ nte kilogram 14. Anaedi Ruth ama owobi barley emi ọdọn̄ ke ọfọn̄ emen obiom ọnyọn̄ Bethlehem ke ini eyo ọkọtọn̄ọde ndifụk owo idem.—Ruth 2:17.
6 Esịt ama enem Naomi ndikụt edima an̄wan eyen esie ọnyọn̄de edi, anaedi idem ama akpa enye n̄ko ndikụt enye obiomde ata ediwak barley. Ruth ama emen n̄ko nyọhọ-nsụhọ udia emi Boaz ọkọnọde mbonutom ẹdia ke in̄wan̄ edidia ye eka ebe esie. Naomi ama obụp enye ete: “Akatan̄ nsụhọ ke m̀mọ̀n̄ mfịn, okonyụn̄ anam utom ke m̀mọ̀n̄? Osụk ọfọfọn ọnọ owo emi ọkọnọde fi ntịn̄enyịn.” (Ruth 2:19) Naomi ama etịn̄ enyịn ese n̄kpọ; enye ndikụt Ruth obiomde utọ ediwak barley oro ọnyọn̄ edi ama anam enye ọfiọk ke odu owo emi ọkọnọde ebeakpa emi ntịn̄enyịn onyụn̄ ọfọnde ido ye enye.
7, 8. (a) Naomi akada mfọnido Boaz nte mfọnido anie, ndien ntak-a? (b) Didie ke Ruth akafiak owụt eka ebe esie ima-nsọn̄ọnda?
7 Mmọ mbiba ẹma ẹtọn̄ọ nneme. Ruth ama etịn̄ ọnọ enye nte Boaz ọkọfọnde ido ye imọ. Esịt ama enem Naomi tutu enye ọdọhọ ete: “Jehovah, emi mîtreke ndiwụt mme odu-uwem ye mme akpan̄kpa ima-mfọnido, akpakam ọdiọn̄ enye.” (Ruth 2:20) Naomi ama ọfiọk ke Jehovah akanam Boaz ọfọn ido ntre. Jehovah esinam mme asan̄autom esie ẹtat ubọk, enye onyụn̄ ọn̄wọn̄ọ ndidiọn̄ mmọ ke mfọnido mmọ. *—Kot Mme N̄ke 19:17.
8 Naomi ama ọdọhọ Ruth anam se Boaz ọdọhọde onyụn̄ aka iso asan̄a ye nditọiban esie atan̄ nyọhọ-nsụhọ ke in̄wan̄ esie mbak mbon ukpen̄e ẹditụk enye. Ruth ama anam se Naomi etịn̄de, onyụn̄ aka iso “odụn̄ ye eka ebe esie.” (Ruth 2:22, 23) Mme ikọ emi ẹfiak ẹwụt n̄wọrọnda edu Ruth—oro edi, ima-nsọn̄ọnda. Uwụtn̄kpọ esie ekeme ndinam ibụp idem nnyịn n̄ko m̀mê imenen̄ede ima mbonubon nnyịn, isọn̄ọ ida ye mmọ ke ini afanikọn̄, inyụn̄ in̄wam mmọ. Jehovah esikụt utọ ima-nsọn̄ọnda oro.
Uwụtn̄kpọ Ruth ye Naomi ẹti nnyịn ndima ubon nnyịn
9. Nso ke mbụk Ruth ye Naomi ekpep nnyịn aban̄a ubon?
9 Ndi ẹkeme ndidọhọ ke Ruth ye Naomi ikọyọhọke ndidi ubon? Ndusụk owo ẹkere ke ana ebe, n̄wan, nditọ, eteete, ekaeka, ye mme owo ntre, ẹdu ke ubon, mbemiso enye edide ubon. Edi uwụtn̄kpọ Ruth ye Naomi eti nnyịn nte ke inemesịt, mfọnido, ye ima ẹkeme ndisụk ndu ke ubon ikọt Jehovah inamke n̄kpọ m̀mê owo ifan̄ ẹdu ke ubon oro. Ndi amama ubon mbufo? Jesus ama eti mme anditiene enye ke esop Christian ekeme ndikabade ndi ubon nnọ mbon oro mînyeneke ubon.—Mark 10:29, 30.
“Enye Edi Kiet ke Otu Mme Andifak Nnyịn”
10. Didie ke Naomi okoyom ndin̄wam Ruth?
10 Ruth ama aka iso atan̄ nyọhọ-nsụhọ ke in̄wan̄ Boaz ọtọn̄ọde ke ini ukpen̄e barley ke April tutu esịm ini ukpen̄e wheat ke June. Nte mme usen ẹsụk ẹbede, etie nte Naomi ama esikere aban̄a se enye akpanamde ọnọ edima an̄wan eyen esie emi. Naomi ama etịm ọfiọk ke imọ ikemeke ndinọ Ruth ebe en̄wen ke ini mmọ ẹkedude ke Moab. (Ruth 1:11-13) Edi idahaemi enye ikereke n̄kpọ ntre aba. Enye ama asan̄a ebịne Ruth ọkọdọhọ ete: “Eyen mi, nte n̄kpoyomke ebiet nduọkodudu nnọ fi?” (Ruth 3:1) Ekedi ido ke eyo oro mme ete ye eka ndiyom ebe m̀mê n̄wan nnọ nditọ mmọ, ndien idahaemi Ruth akabade edi ata eyen Naomi. Enye okoyom Ruth enyene “ebiet nduọkodudu,” oro edi, ifụre ye ukpeme emi n̄wan ekemede ndinyene ke ufọk ebe esie. Edi nso ke Naomi edinam?
11, 12. (a) Ke ini Naomi ọkọdọhọde ke Boaz edi “andifak,” ewe ima ima ndutịm ke Ibet Abasi ke enye eketịn̄ aban̄a? (b) Didie ke Ruth akanam n̄kpọ ke ini eka ebe esie eketemede enye se akpanamde?
11 Akpa ini emi Ruth eketịn̄de n̄kpọ aban̄a Boaz, Naomi ama ọdọhọ ete: “Owo emi edi iman nnyịn. Enye edi kiet ke otu mme andifak nnyịn.” (Ruth 2:20) Nso ke ikọ esie ọkọwọrọ? Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel ama esịne ima ima ndutịm oro ẹkenamde ẹnọ mme ubon emi n̄kpọ ọkọsọn̄de ye mmọ ke ntak unana m̀mê emi owo mmọ akakpade. Edieke ebe owo akpade ke ini enye mîmanke kan̄a eyen, n̄kpọ emi ama esibiak enye koro enyịn̄ ebe esie oyosop, owo idinyụn̄ itịghi enye aba ke ini iso. Edi Ibet Abasi ama enyịme eyeneka ebe esie emen enye ọdọ man enye akpaman eyen emi edikerede enyịn̄ idian ebe esie emi akakpade inyụn̄ ise iban̄a inyene esie. *—Deut. 25:5-7.
12 Naomi ama etịn̄ se enye oyomde Ruth anam. Anaedi idem ama akpa Ruth ke ini eka ebe esie eketịn̄de se enye edinamde. Ruth iketịmke imehe ye ibet Israel, n̄ko ido edinam ke Israel okosụk etie enye esen esen. Kpa ye oro, enye ama enen̄ede okpono Naomi onyụn̄ etịm akpan̄ utọn̄ okop kpukpru se enye etịn̄de. Ekeme ndidi se Naomi ọkọdọhọde enye anam eketie esen esen m̀mê nte n̄kpọ o-bụt—idem etiede nte usuene-idem—edi Ruth ama enyịme ndinam. Enye ama osụhọde idem ọdọhọ ete: “Nyanam kpukpru se afo ọdọhọde mi.”—Ruth 3:5.
13. Nso ke ikeme ndikpep nto Ruth mban̄a edibọ item nto ikpọ owo? (Se n̄ko Job 12:12.)
13 Ndusụk ini, isimemke utom inọ n̄kparawa owo ndinam se n̄kani owo ẹtịn̄de. Mmọ ẹkeme ndikere ke ikpọ owo itịmke ifiọk se mmimọ isobode. Uwụtn̄kpọ nsụhọdeidem oro Ruth ekenịmde eti nnyịn nte ke esinen̄ede ọfọn ndikpan̄ utọn̄ nnọ ikpọ owo emi ẹnyenede ọniọn̄ ẹnyụn̄ ẹyomde n̄kpọ ọfọn nnyịn. (Kot Psalm 71:17, 18.) Edi nso ke Naomi eketeme Ruth, ndien ndi ndinam item oro ama ọfọn ye Ruth?
Ruth Aka Ọtọ Udịghi Barley
14. Ọtọ udịghi barley ekesitie didie, ndien nso ke ẹkesinam do?
14 Mbubreyo usen oro, Ruth ama emen isan̄ aka ọtọ udịghi barley—kpa ebiet emi ẹdịghide ọsọn̄, emi mme ọtọin̄wan̄ ẹkesikade ẹkedịghi ẹnyụn̄ ẹsak barley mmọ. Ebiet emi ekesiwak ndidi ke enyọn̄ obot emi ofụm esifụmede ọkpọsọn̄ ke mbubreyo. Mbonutom ẹkesida udọk ẹkịm barley ẹtop ke enyọn̄ man ofụm emen mfefere ikpọk barley ọduọn̄ọ ke n̄kan̄ kiet ndien idem barley ẹduọn̄ọ ke isọn̄.
15, 16. (a) Tịn̄ se iketịbede ke ọtọ udịghi Barley ke Boaz ama okokụre utom mbubreyo oro. (b) Boaz akanam didie ọfiọk ke Ruth ana ekpere ukot imọ?
15 Ruth ama akama enyịn ese n̄kpọ ke ini utom okoyomde ndisuana mbubreyo usen oro. Boaz ke asan̄a ese nte ẹsakde barley esie ẹbon ke akamba ebok. Ke enye ama akadia udia ama, enye ama osụhọde anana ekpere ebok barley. Etie nte ẹkesinam ntem ini oro mbak mme inọ ye mbon n̄wo ẹdidi ẹdiyịp barley owo. Ruth ama okụt ebiet emi Boaz anade okoneyo oro. Ini ama edikem enye ndinam se Naomi eketemede enye.
16 Ruth ama asan̄a ekpere itie emi Boaz anade, esịt ke ebre enye. Enye ama ọdiọn̄ọ ke idap emen ete oro. Ntem Ruth aka okofụhọde enye ukot osụhọde ana do kpa nte Naomi eketemede enye. Enye ke ebet. Ini ke ebe. Eketie Ruth nte ke ete emi idisọpke idemede. Ke akpatre, ke ufọt okoneyo, Boaz ọwọn̄ọde nna. Enye anyanade man odụri ọfọn̄ ofụk ukot ke ntak etuep. Edi etie nte owo etiene enye ana do. Mbụk oro ọdọhọ ete, “Sese! n̄wan anade ekpere enye ukot!”—Ruth 3:8.
17. Nso akpan n̄kpọ iba ke mbon emi ẹdọhọde ke Ruth okoyom ndinam ima ye Boaz ẹfre?
17 Boaz ama obụp ete: “Afo edi anie?” Ndien Ruth ọbọrọ ke nnyek nnyek uyo ete: “Ami ndi Ruth ofụn an̄wan fo, tat isọn̄ọfọn̄ fo fụk ofụn an̄wan fo, koro afo edide andifak.” (Ruth 3:9) Ndusụk mme akabade ikọ eyomfịn ẹdọhọ ke nte Ruth akanamde n̄kpọ onyụn̄ etịn̄de ikọ owụt ke enye okoyom ndinam ima. Edi mmọ ẹfre akpan n̄kpọ iba. Akpa, Ruth akanam se ẹkesinamde ke eyo oro, emi mme owo mîwakke ndinam aba mfịn. Ndien ikpọfọnke ndikere ke sia mme owo ẹbiarade ntem mfịn ke ẹkesụk ẹbiara ntre ini oro. Ọyọhọ iba, se Boaz ọkọbọrọde Ruth owụt ke enye ekedi ata eti an̄wan.
18. Nso ke Boaz eketịn̄ ndisọn̄ọ Ruth idem, ndien ewe edinam ima-mfọnido iba emi Ruth okowụtde ke enye eketịn̄ aban̄a?
18 Boaz ama etịn̄ ikọ, ndien sụn̄sụn̄ uyo ikọ esie ama ọsọn̄ọ Ruth idem. Enye ama ọdọhọ ete: “Eyen mi, Jehovah akpakam ọdiọn̄ fi. Afo omowụt ima-mfọnido ke emi akan nte okowụtde ke akpa, ke emi mûtieneke n̄kparawa, edide ubuene onyụn̄ edide imọ.” (Ruth 3:10) Ikọ oro, nte “okowụtde ke akpa” aban̄a ima-mfọnido emi Ruth okowụtde ke enye ndiketiene Naomi nnyọn̄ ndi Israel nnyụn̄ nse mban̄a enye. Ima mfọnido oro Ruth owụtde “ke emi” edi enye emi enye enyịmede ndidọ Boaz. Boaz ọdiọn̄ọ nte ke ediye eyenan̄wan nte Ruth akpama ndidọ akparawa, edide ubuene m̀mê imọ. Edi utu ke oro, Ruth okoyom ndifọn ido ye Naomi ye Elimelech ebe Naomi emi ama akakpa, man ẹka iso ẹti enyịn̄ esie ke obio mmọ. Imokụt ndien ntak emi eti edu ediye an̄wan emi okotụkde Boaz.
19, 20. (a) Ntak emi Boaz mîkebụmekede imen Ruth idọ? (b) Didie ke Boaz ọkọfọn ido ye Ruth onyụn̄ ekere aban̄a se mme owo ẹditịn̄de ẹban̄a Ruth?
19 Boaz aka iso ọdọhọ ete: “Eyen mi, kûfehe ndịk. Nyanam kpukpru se afo ọdọhọde nnam nnọ fi, koro kpukpru owo ke inuaotop mbio obio nnyịn ẹdiọn̄ọ ke afo edi ata eti an̄wan.” (Ruth 3:11) Esịt ama enem enye nte enye okoyomde ndidọ Ruth; anaedi ikakpaha enye idem nte ẹkeyomde enye edi andifak. Edi Boaz ekedi edinen owo, ikonyụn̄ iyomke ndinam se inemde enye. Enye ama ọdọhọ Ruth ke andifak efen odu emi ekperede ebe Naomi akan imọ. Ntre akana Boaz ebem iso obụp owo oro m̀mê enye eyemen Ruth ọdọ.
Ruth ndifọn ido ye mbon en̄wen nnyụn̄ n̄kpono mmọ akanam enye enyene eti enyịn̄
20 Boaz ama ọdọhọ Ruth osụhọde ana tutu eyo esiere man enye akpabak adaha ada ọnyọn̄. Enye ikoyomke ndibiat eti enyịn̄ esie m̀mê eke Ruth, koro mme owo ẹkeme ndikere ke mmọ ẹma ẹnam oburobụt ido. Ruth ama afiak osụhọde ana ekpere ukot Boaz, edi idahaemi esịt ana enye sụn̄ sia Boaz ama enyịme ndinam eben̄e esie. Ekem ke ini eyo mîn̄wan̄ake kan̄a, enye adaha ke enyọn̄. Boaz odomo ata ediwak barley ọdọn̄ ke akwa ọfọn̄idem esie, ndien enye emen ọnyọn̄ Bethlehem.—Kot Ruth 3:13-15.
21. Nso ikanam ẹda Ruth nte “ata eti an̄wan,” ndien didie ke nnyịn ikeme ndikpebe uwụtn̄kpọ esie?
21 Anaedi ama enen̄ede enem Ruth nditi nte Boaz ọkọdọhọde ke kpukpru owo ẹdiọn̄ọ ke imọ idi “ata eti an̄wan”! Ndien imọdiọn̄ọ ke enye ndikoyom ndifiọk Jehovah nnyụn̄ nnam n̄kpọ esie akanam enye edi eti an̄wan. Enye ama enen̄ede ọfọn ido onyụn̄ ama Naomi ye orụk esie, enyịme nditiene mbuana ke mme ido edinam mmọ kpa ye oro eketiede enye esen esen. Edieke ikpebede mbuọtidem Ruth, nnyịn iyodomo ndikpono mme owo ye mme ido edinam mmọ. Edieke inamde emi, nnyịn n̄ko iyedi nti owo.
Ruth Enyene Ebiet Nduọkodudu
22, 23. (a) Afo ekere ke nso idi ntak emi Boaz ọkọnọde Ruth se enye ọkọnọde oro? (Se ikọ idakisọn̄.) (b) Nso ke Naomi eketeme Ruth ete anam?
22 Ke ini Ruth esịmde ufọk, Naomi ama obụp enye ete: “Eyen mi, afo edi anie?” Ekeme ndidi Naomi iketịmke ikụt Ruth iso sia eyo mîkan̄wan̄ake. Onyụn̄ ekeme ndidi Naomi okoyom ndifiọk m̀mê Ruth osụk edi ebekpa emi owo mîbụpke ndọ mîdịghe m̀mê odu owo oro oyomde ndidọ enye. Ruth ndien ama emen kpukpru se Boaz ekenemede ye enye etịn̄ ọnọ eka ebe esie. Enye ama ọnọ Naomi barley oro Boaz ọkọnọde ẹda ẹsọk enye. *—Ruth 3:16, 17.
23 Naomi ama eteme Ruth ete osụhọde etie ke ufọk, okûka akatan̄ nyọhọ-nsụhọ ke in̄wan̄ usen oro, ndien oro ama esịne ifiọk. Enye ama ọdọhọ Ruth ke Boaz ‘ididuọkke odudu tutu n̄kpọ emi esịm utịt’ usen oro.—Ruth 3:18.
24, 25. (a) Didie ke Boaz okowụt ke imọ idi edinen owo emi esikerede aban̄a mbon en̄wen? (b) Didie ke ẹkediọn̄ Ruth?
24 Se Naomi eketịn̄de aban̄a Boaz ama etịbe. Enye ama ọwọrọ aka inuaotop emi mbiowo obio ẹsisopde idem ekebet tutu iman oro ekperede mmọ akan edisan̄a ebe. Do ke Boaz ọkọdọhọ enye ke iso mme ntiense ete afak m̀mê ọdọ Ruth. Edi ete emi ama ọdọhọ ke imọ idifakke mbak idibiat udeme imọ. Ini oro ndien ke Boaz ọkọdọhọ ke iso mme ntiense ke inuaotop obio ete ke imọ imọn̄ ifak mmọ, idep in̄wan̄ Elimelech ebe Naomi emi ama akakpa, inyụn̄ idọ Ruth, n̄wan Mahlon eyen Elimelech. Boaz ọkọdọhọ ke iyom ‘ndinam enyịn̄ akpan̄kpa osụk odu ke udeme esie.’ (Ruth 4:1-10) Ke akpanikọ, Boaz ekedi edinen owo emi esikerede aban̄a mbon en̄wen.
25 Boaz ama ọdọ Ruth. Ekem “Jehovah anam [Ruth] oyomo ndien enye aman eyeneren.” Iban Bethlehem ẹma ẹkọm Naomi ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke Ruth ọfọn ye enye akan nditọ iren itiaba. Nte ini akakade, eyen Ruth emi ama akabade edi ete ete Edidem David. (Ruth 4:11-22) David onyụn̄ akabade edi ete ete Jesus Christ.—Matt. 1:1. *
26. Nso ke uwụtn̄kpọ Ruth ye Naomi eti nnyịn?
26 Abasi ama enen̄ede ọdiọn̄ Ruth onyụn̄ ọdiọn̄ Naomi emi ekemende eyen Ruth akama nte eyen esie. Se iketịbede inọ iban iba emi eti nnyịn nte ke Jehovah Abasi esikụt kpukpru mbon oro ẹkpade utom man ẹnyene se ikọtufọk mmọ ẹdiade onyụn̄ okụt mbon oro ẹtienede ikọt esie ẹtuak ibuot ẹnọ enye. Enye isitreke ndidiọn̄ mme anam-akpanikọ, utọ nte Boaz, Naomi, ye Ruth.
^ ikp. 7 Ikọ Naomi owụt ke Jehovah esifọn ido ye mme odu-uwem ye mme akpa-n̄kpa. Ebe ye nditọ Naomi mbiba ẹma ẹkpan̄a. Ndien kiet ke otu mmọ ekedi ebe Ruth. Naomi ye Ruth ẹma ẹma iren ita oro. Ntre, owo ekededi emi ekesede mmọ enyịn ọkọfọn ido n̄ko ye mme ebe mmọ sia se mme ebe mmọ ẹkpekenamde edi oro.
^ ikp. 11 Ẹkebem iso ẹdọhọ nditọete akpan̄kpa oro ẹdọ n̄wan eyeneka mmọ mbemiso ẹdọhọde mme iman eken emi ekperede enye ẹkan ke ubon oro. Ukem oro ke akana ẹnam ye inyene owo oro.—Num. 27:5-11.
^ ikp. 22 Ekeme ndidi Boaz ndikọnọ Ruth udomo barley itiokiet okowụt ke kpa nte ẹkesinamde utom ke usen itiokiet ẹnyụn̄ ẹduọkde odudu ke usen Sabbath, ebeakpa emi idikpaha aba utom edi ke idibịghike enye ọyọbọ nduọkodudu, oro edi, enyene ebe ye eti ufọkidụn̄. Ekeme n̄ko ndidi udomo barley itiokiet emi kpọt ke Ruth ekekeme ndimen nnyọn̄ ufọk.
^ ikp. 25 Ruth edi kiet ke otu iban ition emi Bible asiakde esịn ke udịm ubon emi Jesus akamanade. N̄wan en̄wen edi Rahab, eka Boaz. (Matt. 1:3, 5, 6, 16) Ukem nte Ruth, enye ikedịghe eyen Israel.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Aịzaya 54:1-17
54 “Tie mkpu ọṅụ, gị nwaanyị aga nke na-amụghị nwa!+ Nwee obi ụtọ, tiekwa mkpu ọṅụ, tisie mkpu ike,+ gị onye ime na-emeghị,+ n’ihi na ụmụ nke nwaanyị a gbahapụrụ agbahapụ dị ọtụtụ karịa ụmụ nke nwaanyị nwere di,”+ ka Jehova kwuru.2 “Mee ka ụlọikwuu gị sakwuo mbara.+ Ka e setịa ákwà ụlọikwuu nke ebe obibi gị dị ebube. Akparala ya ókè. Mee ka ụdọ ụlọikwuu gị dị ogologo, meekwa ka mkpọ́ ụlọikwuu gị sie ike.+3 N’ihi na ị ga-agbasa n’aka nri nakwa n’aka ekpe,+ ụmụ gị ga-enwetakwa ọbụna mba dị iche iche.+ Ha ga-ebichi ọbụna obodo ndị tọgbọrọ n’efu.+4 Atụla egwu,+ n’ihi na a gaghị emenye gị ihere;+ ihere emela gị, n’ihi na a gaghị emechu gị ihu.+ N’ihi na ị ga-echefu ọbụna ihere mere gị mgbe ị bụ nwata,+ ị gaghịkwa echeta nkọcha a kọchara gị n’oge niile ị nọrọ dị ka nwaanyị di ya nwụrụ.”5 “N’ihi na Onye Ukwu nke kere gị+ bụ di nwe gị,+ Jehova nke ụsụụ ndị agha bụ aha ya;+ Onye Nsọ Izrel bụkwa Onye Mgbapụta gị.+ A ga-akpọ ya Chineke nke ụwa dum.+6 N’ihi na Jehova kpọrọ gị dị ka à ga-asị na ị bụ nwunye a hapụrụ kpamkpam, onye ihe wutere na mmụọ,+ dịkwa ka nwunye a lụtara n’agbọghọ,+ bụ́ onye e mesịrị jụ,”+ ka Chineke gị kwuru.7 “M hapụrụ gị kpamkpam ruo nwa oge,+ ma m ga-eji ebere dị ukwuu kpọkọta gị.+8 Eji m oké iwe wepụ ihu m n’ebe ị nọ ruo nwa oge,+ ma m ga-eji obiọma* ga-adịru mgbe ebighị ebi meere gị ebere,”+ ka Onye Mgbapụta gị,+ bụ́ Jehova, kwuru.9 “Nke a dị m nnọọ ka ụbọchị Noa.+ Dị nnọọ ka m ṅụrụ iyi na mmiri Noa agaghị ekpuchi ụwa ọzọ,+ otú ahụ ka m ṅụrụ iyi na agaghị m eweso gị iwe, agaghịkwa m abara gị mba.+10 N’ihi na a pụrụ iwepụ ugwu ukwu, ugwu nta pụkwara ịma jijiji,+ ma obiọma m agaghị esi n’ebe ị nọ pụọ,+ ọgbụgba ndụ m nke udo agaghịkwa ama jijiji,”+ ka Jehova, bụ́ Onye na-emere gị ebere,+ kwuru.11 “Gị nwaanyị nke nọ n’ahụhụ,+ nke oké ifufe na-ebugharị,+ nke a na-akasighị obi,+ lee, m ga-eji ụrọ siri ike doo nkume gị niile,+ m ga-ejikwa nkume safaya+ tọọ ntọala gị.+12 M ga-eji nkume rubi rụọ ihe nrụbichi n’elu ụlọ gị niile, jiri nkume na-enwu ọkụ rụọ ọnụ ụzọ ámá gị niile,+ jirikwa nkume mara mma kpaa ókè nke ala gị niile.13 Ụmụ gị niile+ ga-abụ ndị Jehova kụziiri ihe,+ udo nke ụmụ gị ga-adịkwa ukwuu.+14 A ga-eme ka i guzosie ike n’ezi omume.+ Ị ga-anọ mmegbu n’ebe dị anya+—n’ihi na ọ dịghị nke ị ga-atụ egwu—ị ga-anọkwa ihe ọ bụla na-emenye ụjọ n’ebe dị anya, n’ihi na ọ gaghị erute gị nso.+15 Ọ bụrụ na onye ọ bụla anwaa anwaa wakpo gị, ọ gaghị abụ m nyere iwu ka o mee ya.+ Onye ọ bụla nke na-awakpo gị ga-ada n’ihi gị.”+16 “Lee! Ọ bụ m kere omenkà, bụ́ onye na-afụ+ eko+ wee kpụpụta ngwá ọgụ. Ọ bụkwa mụ onwe m kere onye na-ebibi ihe+ ka o bibie ihe.17 Ngwá ọgụ ọ bụla a ga-akpụ iji lụso gị ọgụ agaghị aga nke ọma,+ ire ọ bụla nke ga-ekwu okwu megide gị n’ikpe ka ị ga-ama ikpe.+ Nke a bụ ihe nketa nke ndị ohu Jehova,+ ezi omume ha si n’ebe m nọ,” ka Jehova kwuru.+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ Aịz54:8* Ma ọ bụ, “ịhụnanya na-adịgide adịgide.”


text: Ikwọ nditọ Korah. Ẹnọ adausụn̄ ke Mahalath ndida nnọ ibọrọ. Maskil eke Heman+ eyen Zerah.88 O Jehovah, Abasi edinyan̄a mi,+Mmeseme ke uwemeyo,+Mmeseme n̄ko ke okoneyo ke iso fo.+2 Akam mi eyedi ke iso fo.+Biọn̄ utọn̄ ke eseme mi.+3 Koro nnanenyịn oyụhọ ukpọn̄ mi,+Uwem mi onyụn̄ ekpere Udi.*+4 Ẹbat mi ẹsịn ke otu mmọ eke ẹsụhọrede ke obube;+Mmakabade ntie nte owo emi mînyeneke odudu,+5 Emi ọbọhọde ufụn kpa nte mme akpan̄kpa,+Ukem nte mbon oro ẹwotde emi ẹnade ke udi,+Emi afo mûtịghi aba,Emi ẹnyụn̄ ẹsịbede ẹkpọn̄ edinyan̄a fo.+6 Afo emesịn mi ke ata editụn̄ọ obube,Ke n̄kịmn̄kịm ebiet, ke akwa editụn̄ọ ukpe.+7 Ifụtesịt fo omofụk mi,+Afo omonyụn̄ ada kpukpru aya fo otụhọde mi.+Selah.8 Afo amanam mme ọdiọn̄ọ mi ẹdu anyan usụn̄ ẹkpọn̄ mi;+Afo emenịm mi nte ata mbubiam n̄kpọ ọnọ mmọ.+Ẹmekụk mi ẹsịn ndien n̄kemeke ndiwọrọ.+9 Ukụt esịn enyịn ẹkịm mi.+Mmeseme n̄kot fi kpukpru usen, O Jehovah;+Mmatat ekaubọk mi nnọ fi.+10 Nte afo edinam utịben̄kpọ ọnọ mme akpan̄kpa?+Mîdịghe ndi mbon oro mînyeneke odudu ke n̄kpa ẹdidaha ẹda,+Ndi mmọ ẹditoro fi?+Selah.11 Nte ẹditan̄a ima-mfọnido fo ke udi,Ye edinam akpanikọ fo ke itie nsobo?+12 Nte ẹdifiọk utịben̄kpọ fo ke ekịm,+M̀mê edinen ido fo ke isọn̄ emi ẹma ẹkefre?+13 O Jehovah, mmeseme n̄kot fi nyom un̄wam,+Akam mi onyụn̄ edi ke iso fo ke usenubọk.+14 O Jehovah, ntak emi afo otopde ukpọn̄ mi ọduọk?+Ntak emi afo edịpde mi iso fo?+15 Mmokụt ukụt toto ke uyen nnyụn̄ n̄kpere ndikpa;+Mmọyọ mme enyene-ndịk n̄kpọ emi ẹtode fi ata etieti.+16 Ikan̄-ikan̄ iyatesịt fo obụmede ofụk mi;+Ndịk fo enịme mi ibifịk.+17 Mmọ ẹkan mi ẹkụk nte mmọn̄ kpukpru usen;+Kpukpru mmọ ẹmetọ ẹfụk mi inikiet.18 Afo amanam ufan ye nsan̄a mi ẹdu anyan usụn̄ ẹkpọn̄ mi;+N̄kịmn̄kịm ebiet ẹdi mme ọdiọn̄ọ mi.+


text:
2005
2005 bu afo gara-aga. Obu afo ise na 21st century, bu afo agugu 2005 n'oge bidoro na 1 AD.
Ihe mere na 2005[mèzi | edit source]
Ọktoba[mèzi | edit source]
- Ọktoba 22 - Belleview Airline Flight 210 a gba oku, da, mgbe onola n'elu; ndi mmadu 117 a wu.
Disemba[mèzi | edit source]
- Disemba 9 - Emere Goodluck Jonathan governor Bayelsa State na Naigeria.
Onye amuru[mèzi | edit source]
Onye wuru[mèzi | edit source]
Ọgọọst[mèzi | edit source]
- Ọgọọst 7 - Peter Jennings, onye TV reporter na America a muru na Canada, wuru.


text: 1 Ami Paul, emi ndide apostle Christ Jesus oto ke uduak+ Abasi, ye Timothy+ eyenete nnyịn2 inọ n̄wed emi ẹsọk ndisana owo ye nditọete emi ẹnamde akpanikọ ẹnyụn̄ ẹbuanade n̄kpọ+ ye Christ ke Colossae:Mfọnido oro owo mîdotke ye emem emi ẹtode Abasi Ete nnyịn ẹkpekam ẹdu ye mbufo.+3 Nnyịn imesikọm+ Abasi kpa Ete Ọbọn̄ nnyịn Jesus Christ kpukpru ini ke ini ibọn̄de akam iban̄a mbufo,+4 sia nnyịn ima ikokop iban̄a mbuọtidem mbufo ke Christ Jesus ye ima oro mbufo ẹnyenede ẹnọ kpukpru ndisana owo+5 ke ntak idotenyịn+ emi ẹnịmde ẹnọ mbufo ke heaven.+ Mbufo ẹkebem iso ẹkop ẹban̄a idotenyịn emi ebe ke akpanikọ oro ẹkekwọrọde, kpa eti mbụk+6 emi ẹkesịmde mbufo, emi on̄wụmde mfri+ onyụn̄ ọkọride+ ke ofụri ererimbot+ nte onyụn̄ edide ke otu mbufo, toto ke usen oro mbufo ẹkekopde ẹnyụn̄ ẹtịmde ẹfiọk se mfọnido Abasi oro owo mîdotke+ edide ke akpanikọ.+7 Oro edi se mbufo ẹkekpepde ẹto Epaphras+ edima ekemmọ ofụn, emi edide anam-akpanikọ asan̄autom Christ ke ibuot nnyịn,8 emi n̄ko akayararede ima+ emi spirit Abasi anamde mbufo ẹma nnyịn.9 Ntak n̄ko edi oro, toto ke usen oro ikokopde n̄kpọ emi, nnyịn itreke ndibọn̄ akam mban̄a mbufo+ nnyụn̄ mben̄e nte mbufo ẹkpekam ẹyọhọ ye nnennen ifiọk+ uduak esie ke kpukpru ọniọn̄+ ye ifiọk emi spirit esie ọnọde,+10 man ẹsan̄a nte odotde+ ye Jehovah,+ ẹnem enye esịt ọyọhọ ọyọhọ nte mbufo ẹkade iso ẹn̄wụm mfri ke kpukpru nti utom+ ẹnyụn̄ ẹkọride ke nnennen+ ifiọk Abasi,11 man ẹkpeda kpukpru odudu ẹsọn̄ọ mbufo idem ke udomo oro ekemde ye ubọn̄ ubọn̄ ukeme+ esie man ẹnen̄ede ẹyọ+ ẹnyụn̄ ẹnyene anyanime ye idatesịt,12 ẹkọm Ete emi akanamde mbufo ẹdot ndibuana ke udeme+ ndisana owo+ emi ẹdude ke un̄wana.+13 Enye ama anyan̄a nnyịn osio ke odudu+ ekịm onyụn̄ esịn+ nnyịn ke obio ubọn̄+ Eyen ima esie,+14 emi otode ke enye ẹsio nnyịn ke ufụn ebe ke ufak, kpa edifen mme idiọkn̄kpọ nnyịn.+15 Enye edi mbiet+ Abasi oro enyịn mîkwe,+ kpa akpan+ ke otu kpukpru edibotn̄kpọ;16 koro ẹkebot kpukpru n̄kpọ eken ke heaven ye ke isọn̄ oto ke enye,+ se ẹkemede ndikụt ye se owo mîkemeke ndikụt, ẹdide mme ebekpo m̀mê itie ubọn̄ m̀mê mme ukara m̀mê mme odudu.+ Ẹkebot kpukpru n̄kpọ eken oto ke enye+ ẹkenyụn̄ ẹbot ẹnọ enye.17 N̄ko, enye odu mbemiso kpukpru n̄kpọ+ eken ndien ẹkenam kpukpru n̄kpọ eken ẹdidu+ oto ke enye,18 enye onyụn̄ edi ibuot ọnọ idem, kpa esop.+ Enye edi ntọn̄ọ, akpan emi edide akpa ndiset ke n̄kpa,+ man enye akpakabade edi ebeiso+ ke kpukpru n̄kpọ;19 koro Abasi ama okụt ete ọfọn ndiyak kpukpru n̄kpọ ẹdụn̄ enye ke idem ke ọyọhọ udomo,+20 nnyụn̄ nda enye nnam kpukpru n̄kpọ+ eken ẹfiak ẹtie ke emem+ ye enye ebe ke ndida iyịp+ oro enye ọkọduọkde ke eto ndutụhọ+ nnam emem,+ edide mme n̄kpọ eke ẹdude ke isọn̄ m̀mê mme n̄kpọ eke ẹdude ke heaven.21 Ke akpanikọ, mbufo emi ini kiet ko ẹkedian̄arede+ ẹda ẹnyụn̄ ẹdide mme asua ke ntak emi ekikere mbufo okodude ke mme utom eke ẹdiọkde,+22 enye ke emi amada obụkidem owo oro anam ẹfiak ẹdu ke emem+ ebe ke n̄kpa+ esie, man anam mbufo ẹdi edisana ẹnyụn̄ ẹnana ndo+ ẹkûnyụn̄ ẹnyene se ẹtịn̄de ẹdian+ mbufo ke iso esie,23 ama akam edi mbufo ke ẹka iso ke mbuọtidem,+ ẹwụhọ ke itiat idakisọn̄+ ẹnyụn̄ ẹsọn̄ọ ẹda,+ idian̄akede ikpọn̄ idotenyịn eti mbụk oro mbufo ẹkekopde,+ emi ẹkenyụn̄ ẹkwọrọde+ ẹnọ kpukpru edibotn̄kpọ+ ke idak ikpaenyọn̄. Ami Paul n̄kakabade ndi asan̄autom+ ke ntak eti mbụk emi.24 Ami ke emi mmadara ke ndutụhọ oro mbọde kaban̄a mbufo,+ ndien ami n̄ko mbọ se isụhọde ke ukụt+ Christ ke obụkidem mi, man ọfọn ye idem esie, emi edide esop.+25 Mma n̄kabade ndi asan̄autom+ esop emi nte asan̄ade ekekem ye itie akama-ukpọhọde+ eke otode Abasi, emi ẹkenọde mi ke ufọn mbufo ẹte n̄kwọrọ ikọ Abasi ọyọhọ ọyọhọ,26 kpa edisana ndịben̄kpọ+ emi ekedịbede ke mme editịm n̄kpọ+ emi ẹkebede ye mme emana emi ẹkebede. Edi ẹmeyarade+ enye ke emi ẹnọ ndisana ikọt esie,27 emi enemde Abasi esịt ndinam ẹfiọk uwak+ ubọn̄ eke ẹdude ke edisana ndịben̄kpọ+ emi ke otu mme idụt. Emi edi Christ+ emi abuanade n̄kpọ ye mbufo, kpa idotenyịn ubọn̄ esie.+28 Edi enye ke nnyịn ikwọrọ,+ itemede kpukpru owo inyụn̄ idade ofụri ọniọn̄+ ikpep kpukpru owo, man nnyịn ikpemen kpukpru owo inọ Abasi nte mmọ emi ẹyọhọde+ ẹkem ke Christ.29 Mmọdo ami mmanam utom ọkpọsọn̄, nsịn idem+ ebe ke odudu+ esie emi anamde utom+ ke idem mi.


text: 17 Jesus etịn̄ mme n̄kpọ emi, onyụn̄ emenede enyịn esie ese enyọn̄,+ ọdọhọ ete: “Ete, ini emedi; nọ eyen fo ubọn̄, man eyen fo ọkpọnọ fi ubọn̄,+2 kpa nte afo ọnọde enye odudu ndikara kpukpru obụkidem,+ man, kaban̄a ofụri ibat owo emi afo ọnọde enye,+ enye ọkpọnọ mmọ nsinsi uwem.+3 Nsinsi uwem+ ọwọrọ mmọ ndikọ ifiọk+ emi aban̄ade fi, ata Abasi kierakiet,+ ye enye emi afo okosiode ọdọn̄, kpa Jesus Christ.+4 Mmọnọ fi ubọn̄+ ke isọn̄, sia mma n̄kokụre utom eke afo ọkọnọde mi nnam.+5 Mmọdo ke emi afo, Ete, nọ mi ubọn̄ oro n̄kenyenede ye afo mbemiso ererimbot ekedide edidu.+6 “Mmayarade enyịn̄ fo nnọ mme owo emi afo okosiode ke ererimbot ọnọ mi.+ Mmọ ẹkedi okwo, ndien afo akayak mmọ ọnọ mi, ndien mmọ ẹmenam ikọ fo.7 Mmọ ẹdifiọk idahaemi ẹte ke kpukpru n̄kpọ emi afo ọkọnọde mi ẹto fi;8 koro mma nyak mme ikọ emi afo ọkọnọde mi nnọ mmọ,+ mmọ ẹnyụn̄ ẹbọ mmọ ẹnyụn̄ ẹtịm ẹfiọk ẹte n̄kọwọrọ ndi nte andida ke ibuot fo,+ mmọ ẹnyụn̄ ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke afo okosio mi ọdọn̄.+9 Mmeben̄e mban̄a mmọ; mben̄eke mban̄a ererimbot,+ edi mben̄e mban̄a mbon oro afo ọkọnọde mi; koro mmọ ẹdi okwo,10 kpukpru se idide okịm ẹdi okwo, se idide okwo ẹnyụn̄ ẹdi okịm,+ ẹmenyụn̄ ẹnọ mi ubọn̄ ke otu mmọ.11 “N̄ko, ami ndụhe aba ke ererimbot, edi mmọ ẹdu ke ererimbot+ ndien ami ke nnyọn̄ ntiene fi. Edisana Ete, da enyịn̄ fo kpeme mmọ+ emi afo ọkọnọde mi, man mmọ ẹkpedi kiet kpa nte nnyịn idide kiet.+12 Ke ini n̄kodude ye mmọ mma n̄kpeme mmọ+ ke ntak enyịn̄ fo emi afo ọnọde mi; mma nnyụn̄ n̄kama mmọ, ndien baba owo mmọ kiet ikatakke+ ke mîbọhọke eyen nsobo,+ man N̄wed Abasi okposu.+13 Edi ke emi ami ke nnyọn̄ ntiene fi, ndien ntịn̄ mme n̄kpọ emi ke ererimbot man mmọ ẹkpenyene idatesịt mi ke idemmọ ọyọhọ ọyọhọ.+14 Ami mma nyak ikọ fo nnọ mmọ, edi ererimbot amasua+ mmọ, koro mmọ mîdịghe ubak ererimbot, kpa nte ami mmendịghe ubak ererimbot.+15 “Mben̄eke nte osio mmọ ke ererimbot, edi mben̄e nte ekpeme mmọ ke ntak andidiọk.+16 Mmọ idịghe ubak ererimbot,+ kpa nte ami mmendịghe ubak ererimbot.+17 Da akpanikọ nam mmọ ẹsana;*+ ikọ+ fo edi akpanikọ.+18 Kpa nte afo okosiode mi ọdọn̄ ke ererimbot, kpa ntre ke ami nsio mmọ ndọn̄ ke ererimbot.+19 Ami ke nnam idemmi asana ke ibuot mmọ, man ẹkpeda akpanikọ n̄ko ẹnam mmọ ẹsana.+20 “Mben̄eke mban̄a mmọ emi ikpọn̄, edi mben̄e n̄ko mban̄a mmọ emi ẹbuọtde idem ye ami ebe ke ikọ mmọ;+21 man kpukpru mmọ ẹkpedi kiet,+ kpa nte afo Ete abuanade n̄kpọ ye ami, ami nnyụn̄ mbuanade n̄kpọ ye afo,+ man mmọ n̄ko ẹkpebuana n̄kpọ ye nnyịn,+ man ererimbot ekpenịm ke akpanikọ ete ke afo okosio mi ọdọn̄.+22 N̄ko, ami mmọnọ mmọ ubọn̄ emi afo ọkọnọde mi, man mmọ ẹkpedi kiet kpa nte nnyịn idide kiet.+23 Ami mbuana n̄kpọ ye mmọ, afo onyụn̄ abuana n̄kpọ ye ami, man mmọ ẹkpefọn ẹma ẹkabade ẹdi kiet,+ man ererimbot ọkpọfiọk ete ke afo okosio mi ọdọn̄ ye nte ke afo amama mmọ kpa nte afo akamade mi.24 Ete, amaedi se afo ọkọnọde mi, n̄kpama nte, ke ebiet eke ndude, mmọ ẹdu do n̄ko ye ami,+ man mmọ ẹkpekụt ubọn̄ oro afo ọkọnọde mi, koro afo akamade mi mbemiso ntọn̄ọ+ ererimbot.+25 Edinen+ Ete, ererimbot ifiọkke fi;+ edi ami mmọfiọk fi, mmọ emi ẹnyụn̄ ẹfiọk ẹte ke afo okosio mi ọdọn̄.+26 Ami mmonyụn̄ nnam mmọ ẹfiọk enyịn̄ fo+ nyonyụn̄ nnam mmọ ẹfiọk, man ima oro afo akamade mi okpodu ye mmọ, ami n̄kponyụn̄ mbuana n̄kpọ ye mmọ.”+


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
2 Ihe E Mere 1:1-17
1 Aka wee na-esi Sọlọmọn nwa Devid ike n’ọbụbụeze ya,+ Jehova bụ́ Chineke ya nọnyeere ya+ ma na-eme ka ọ dị nnọọ ukwuu.+2 Sọlọmọn wee gwa Izrel dum okwu, gwakwa ndị isi nke otu puku otu puku ndị agha+ na ndị isi nke otu narị otu narị ndị agha+ nakwa ndị ikpe+ na ndị isi niile nke Izrel dum,+ bụ́ ndị isi nke ọnụmara dị iche iche.+3 Sọlọmọn na ọgbakọ ahụ dum ya na ha nọ wee gaa n’ebe dị elu nke dị na Gibiọn;+ n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka ụlọikwuu nzute+ nke ezi Chineke dị, bụ́ nke Mozis ohu+ Jehova wuru n’ala ịkpa.4 Otú ọ dị, Devid esiwo na Kiriat-jierim+ bugote igbe+ ezi Chineke n’ebe Devid kwadebeere ya,+ n’ihi na ọ maara ya ụlọikwuu na Jeruselem.+5 A dọbakwara ebe ịchụàjà e ji ọla kọpa rụọ,+ nke Bezalel+ nwa Yuraị nwa Họọ+ rụrụ, n’ihu ụlọikwuu Jehova; Sọlọmọn na ọgbakọ ahụ jụkwara ase n’ihu ya, dị ka ha na-emebu.6 Sọlọmọn wee chụọ àjà n’ihu Jehova n’ebe ahụ n’elu ebe ịchụàjà ahụ e ji ọla kọpa rụọ nke dị n’ụlọikwuu nzute, o wee jiri otu puku anụ chụọ àjà nsure ọkụ n’elu ya.+7 N’abalị ahụ, Chineke pụtara ìhè n’ihu Sọlọmọn wee sị ya: “Rịọ m! Gịnị ka m ga-enye gị?”+8 Sọlọmọn wee sị Chineke: “Ọ bụ gị gosiri Devid nna m+ obiọma* dị ukwuu, ọ bụkwa gị mere m eze n’ọnọdụ ya.+9 Ugbu a, Jehova Chineke, ka nkwa i kwere Devid nna m mezuo,+ n’ihi na ọ bụ gị mere m eze+ ka m chịwa ndị dị ọtụtụ dị ka ájá dị n’ala.+10 Nye m amamihe na ihe ọmụma+ ka m wee na-apụ, na-abata n’ihu ndị a,+ n’ihi na ònye pụrụ ikpe ndị gị nke a dị ọtụtụ ikpe?”+11 Chineke wee sị Sọlọmọn: “Ebe ọ bụ nke a bụ ihe dị gị n’obi,+ ị rịọghịkwa ka m nye gị akụnụba na nsọpụrụ ma ọ bụ ka m nye gị mkpụrụ obi nke ndị kpọrọ gị asị, ị rịọghịkwa ọbụna ka m nye gị ogologo ndụ,+ kama ị rịọrọ ka m nye gị amamihe na ihe ọmụma ka i wee na-ekpe ndị m ikpe, bụ́ ndị m mere ka ị bụrụ eze ha,+12 m ga-enye gị amamihe na ihe ọmụma;+ m ga-enyekwa gị akụnụba na nsọpụrụ n’ókè ọ na-enweghị ndị eze bu gị ụzọ nwere ya+ nakwa n’ókè ọ na-enweghị onye ga-enwe ya mgbe ị nwụsịrị.”+13 Sọlọmọn wee si n’ebe dị elu nke dị na Gibiọn,+ n’ihu ụlọikwuu nzute,+ lọta na Jeruselem wee na-achị Izrel.+14 Sọlọmọn wee na-enweta ụgbọ ịnyịnya na ịnyịnya agha, o wee nwee otu puku ụgbọ ịnyịnya na narị anọ nakwa puku ịnyịnya agha iri na puku abụọ.+ O wee debe ha n’obodo dị iche iche a na-edebe ụgbọ ịnyịnya+ nakwa n’ebe dị eze nso na Jeruselem.15 Eze wee mee ka ọlaọcha na ọlaedo dịrị ọtụtụ ka nkume+ na Jeruselem; o mekwara ka osisi sida dịrị ọtụtụ ka osisi sịkamọ+ ndị dị na Shefila.+16 Sọlọmọn sikwa n’Ijipt+ na-azụbata ịnyịnya, ọ bụkwa ndị na-azụrụ eze ahịa na-azụbata ìgwè ịnyịnya ndị ahụ.+17 Ha na-eji narị mkpụrụ ego ọlaọcha isii esi n’Ijipt azụbata otu ụgbọ ịnyịnya, ha na-ejikwa otu narị mkpụrụ ego ọlaọcha na iri ise azụbata otu ịnyịnya; ọ bụkwa otú ahụ ka ndị eze niile nke ndị Het na ndị eze Siria+ si azụbata ha. Ọ bụ n’aka ndị eze a ka ha si azụbata ha.


text:
Retrica
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Retrica
Wụnye site Google Play
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Akwado dị iche iche na uwe na nzacha
- Cropping nke foto
- Na-emepụtakwa collages
- Posts foto na-elekọta mmadụ na netwọk
Comments on Retrica:
Retrica Metụtara software:
The software bulite ndị dị iche iche ihe oyiyi na GIF-aga aga ruo ewu ewu ọrụ. The software na-enyere itinye amasị na ịza ajụjụ ndị posts.
The graphic image nchịkọta akụkọ na nkwado nke otutu mmetụta na nzacha. The software nwere ndị ọcha nke na-elekọta mmadụ na netwọk ma a wuru na-ụlọ ahịa nke ngwaọrụ dezie.
The software ịnọ na otu nke kasị gara mmadụ netwọk na ụwa. Ngwa nwere otutu graphic mmetụta na nzacha maka irè ọrụ na foto.
The software jikwaa a na-elekọta mmadụ na netwọk nke a na-edebere ndị na-arụ ọrụ na collections nke dị iche iche ihe oyiyi na foto. The software nwere ọtụtụ ntọala maka adaba akara nke a onye ọrụ profaịlụ.
Ihe ndị magburu onwe ngwa ike a selfie, nke nweela oké ewu ewu n'etiti ndị ọrụ ekele a ọnụ ọgụgụ nke ọhụrụ atụmatụ na ala nke iji.
The software ike a elu-edu collages na slide na-egosi. The software nwere ọtụtụ ngwá ọrụ na mmetụta maka doro anya mmezu nke dị iche iche oru.
The free ngwa na-eji na-ewu ewu na-elekọta mmadụ na netwọk. The software enyere ikori na enyi, na-ele media ọdịnaya na mgbanwe faịlụ.
Adaba ngwá ọrụ maka nkwurịta okwu na ịdị na ọmụma. The isi mma nke software bụ ikike izipu foto na-apụ n'anya karịrị oge.
Ngwá Ọrụ ịchọ na ibudata faịlụ site na internet. The software-enye gị ohere iji mepụta a adaba faịlụ search na ọtụtụ na-ewu ewu iyi saịtị.
Na-ewu ewu software agbanweta ozi ederede na-eme ka olu ma ọ bụ video oku. The software-enye gị ohere nyefee faịlụ na-agụnye nnukwu set nke smileys.
Egwuregwu simulator gbute a dịgasị iche iche nke dị iche iche anụ ọhịa na osisi ebe. Na-na egwuregwu e nwere otu nnukwu kwakọbakwa ngwá agha nke e mere maka ụdị dị iche iche nke ịchụ nta.
The mfe iji software na-agụ electronic akwụkwọ dị iche iche formats. The software enyere jikwaa na idozi akwụkwọ site na ige ya n'ọbá akwụkwọ.
The free ngwa ndị kasị ewu ewu na-elekọta mmadụ na netwọk. The software enyere ele na ike dị iche iche ọdịnaya nke bụ ugbu a na-elekọta mmadụ na netwọk.
The software maka ngwa tagzi booking na mba dị iche iche nke ụwa. Ngwa na-akpaghị aka na-akpọ ndị kacha nso tagzi na-egosiputa ya ije na map.
Zuru ezu antivirus iji chebe usoro megide nje virus na-malware. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị dị iche iche na ime ụdịdị mata usoro nsogbu na-enye nchebe megide netwọk egwu.
Lee ihe software


text:
Dolphin
-
Version:
-
-
Ije:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Dolphin
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- N'ụdị nke egwuregwu GameCube na Wii na kọmputa gị
- Nkwado maka online egwuregwu
- Mma mbiet edu
- Nkwado nke dị iche iche egwuregwu controllers
Comments on Dolphin:
Dolphin Metụtara software:
The software na-ele Earth elu n'ụzọ zuru ezu na nkwado nke satellite ihe oyiyi na-egosipụta ihe na 3D ndịna-emeputa.
Software iṅomi ọrụ nke òké na keyboard-eji egwu egwuregwu joysticks. The software na-akwado ndị nhazi nke isi Nchikota keyboard ma ọ bụ òké na-enye ha ozugbo emulation na joystick.
Otu nke na-eduga emulators nke PlayStation Obere egwuregwu console. The software na-akwado ọtụtụ egwuregwu na ọrụ oru nke PlayStation Network.
The multifunctional anya ngwá ọrụ nke dị iche iche sistem. The software ana achi achi na playback nke mebere na gburugburu ebe obibi na kwa nke ọ bụla na kọmputa.
The free emulator nke gam akporo sistemụ. The software ana achi achi na elu-edu playback nke Android ngwa na software.
The Android emulator na-agba ọsọ na-mobile ngwa na kọmputa gị. The software na-akwado ndị dị iche iche nke akporo na ngwaọrụ na nsụgharị ha.
The ngwá ọrụ na-agba ọsọ ahụ Android ngwa na egwuregwu. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị download nke dị iche iche ọdịnaya site na free ọrụ.
The emulator nke Sony PlayStation egwu egwuregwu console. The software ana achi achi na play nke egwuregwu discs na ha oyiyi iji dị iche iche mgbakwunye.
Na-ewu ewu n'etiti gamers emulator nke mpaghara na netwọk. The software ana achi achi a nchebe njikọ ndị ọzọ na Player na nwere ọtụtụ ngwaọrụ maka nhazi.
The multifunctional video Ihe Ntụgharị atọghata media faịlụ dị iche iche formats. The software na-akwado na-ewu ewu ọdịyo na video formats, ma ọtụtụ n'ime ihe oyiyi formats.
The ngwá ọrụ iji defrag na draịva na a dịgasị iche iche nke bara uru atụmatụ. The software-enye gị ohere na-arụ ọrụ na ụdịdị nke defragmentation na njikarịcha.
The software dezie mkpado nke dị iche iche ọdịyo formats. Ọzọkwa software enyere ịgbanwe ọmụma na mbụ faịlụ.
The ọtọ nchọgharị na a set nke dị iche iche modul maka adaba ọnụnọ na internet. The software na-enye igbochi nke pop windo na disables na downloads nke ihe oyiyi.
The software na-agbake furu efu ma ọ bụ mmadụ na mberede ehichapụ data na Android ntị, mbadamba na SD-kaadị n'ime ngwaọrụ.
The software na-mekọrịta data n'etiti gị na kọmputa na ngwaọrụ ndị ọzọ. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị backups on dị iche iche na sava.
Lee ihe software


text:
IBUOTIKỌ MAGAZINE EMI | NDI IFIỌK NTAIFIỌK ADA ITIE BIBLE?
Ntaifiọk Idiọn̄ọke Kpukpru N̄kpọ
Ke ndondo emi, mbon oro ẹdọhọde ke Abasi idụhe ẹsion̄o ediwak n̄wed. Mmọ ẹdomo ndida n̄wed emi n̄wụt ke Abasi idụhe, edi ediwak owo inyịmeke se mmọ ẹtịn̄de emi. Ataifiọk emi ekerede David Eagleman ama ewet aban̄a mme n̄wed emi ete: ‘Ndusụk mme andikot n̄wed emi ẹkere ke ntaifiọk ẹdiọn̄ọ kpukpru n̄kpọ.’ Enye ama adian do ete: ‘Edi akpana ntaifiọk ẹnyịme ndikop ekikere mbon en̄wen ẹnyụn̄ ẹben̄e idem ndikpep mbufa n̄kpọ sia nte utom mmọ etiede edi oro.’
Toto ke eset, ntaifiọk ẹnam nnyịn ifiọk ediwak n̄kpọ iban̄a ekondo nnyịn emi. Edi ndusụk mmọ ẹnam ikpọ ndudue n̄ko. Da Isaac Newton ke uwụtn̄kpọ. Enye ekedi ataifiọk emi ẹnen̄erede ẹkpono ke ntak ediwak n̄kpọ oro enye akanamde. Enye akanam ẹdiọn̄ọ ke enyene odudu emi esinamde kpukpru n̄kpọ ke ekondo nnyịn asan̄a ke nde ke nde. Kpa odudu emi esinam mme ekondo eken, mme ntantaọfiọn̄, ye mme uyọ ntantaọfiọn̄ ẹdu ke nnennen itie mmọ. Enyene orụk ibat emi Newton okosiode edi, emi ẹkedade ẹnam kọmputa. Kpa ibat emi esin̄wam mbon oro ẹsikade ọfiọn̄. Ibat emi n̄ko esin̄wam ntaifiọk emi ẹkpepde n̄kpọ ẹban̄a atọm, oro edi, n̄kpri-n̄kan n̄kpọ emi odude ke ekondo nnyịn emi. Edi Newton ama ọtọn̄ọ ndibre mfọni, ekere ke ifiọk ntaifiọk ke osụk edi. Enye ama ada ifiọk usiak ntantaọfiọn̄ ye mfọni an̄wana ndinam n̄ket ye ukwak ẹkabade gold.
Ke se ibede isua 1,500 mbemiso eyo Newton, ataifiọk emi ekekerede Ptolemy ama esida ata enyịn ese se ikade iso ke ikpaenyọn̄. Enye ama esida ke okoneyo ese itie emi nsio nsio ekondo ẹdude, enye okonyụn̄ edi àtá anam map. Edi enye ekekere ke isọn̄ odu ke ufọt ekondo. Ataifiọk en̄wen emi ekerede Carl Sagan ama ewet aban̄a Ptolemy ete: “Ke ofụri isua 1,500, mme owo ẹma ẹnịm ke isọn̄ emi odu ke ufọt ekondo nte enye ọkọdọhọde, ndien emi anam ikụt ke owo emi enen̄erede ọdiọn̄ọ n̄kpọ osụk ekeme ndinam ndudue.”
Ntaifiọk ẹsụk ẹnyenyene ukem mfịna emi mfịn. Ndi mmọ ẹyefiọk kpukpru n̄kpọ ẹban̄a ekondo nnyịn emi? Imọdiọn̄ọ ke ntaifiọk ẹkpep ediwak n̄kpọ ẹnyun̄ ẹnam ediwak ufọn ẹnọ owo, edi inaha ifre ke mmọ idiọn̄ọke kpukpru n̄kpọ. Ataifiọk emi ekerede Paul Davies ọkọdọhọ ete: ‘Idụhe owo emi ekemede ndidiọn̄ọ kpukpru n̄kpọ mban̄a ekondo nnyịn emi.’ Ikọ ete emi edi ata ofụri akpanikọ. Ntre, sia owo ndomokiet ke isọn̄ emi mîkemeke ndidiọn̄ọ kpukpru n̄kpọ mban̄a ekondo, ke ini okopde se ntaifiọk ẹtịn̄de ẹban̄a nte kpukpru n̄kpọ ẹkesan̄ade ẹdidu, tịm kere mbemiso afo enịm.
Omokụt do ke Bible anam se ntaifiọk mîkemeke ndinam
Kop se Bible ọdọhọde mi aban̄a se idude ke ekondo emi: “Sese! Emi edi ekpri ke otu se ubọk [Abasi] anamde, ndien se ẹkopde ẹban̄a enye ekpri didie ntem!” (Job 26:14) Ọwọrọ ata ediwak n̄kpọ ẹsụk ẹdodu emi nnyịn mîdiọn̄ọke mîdinyụn̄ idiọn̄ọke-diọn̄ọ. Se apostle Paul ekewetde n̄kpọ nte isua 2,000 emi ẹkebede osụk ededi akpanikọ. Enye ọkọdọhọ ete: “Inyene ye ọniọn̄ ye ifiọk Abasi ẹtụn̄ọ adan̄a didie! Mme ikpe esie ẹkak owo ndidụn̄ọde adan̄a didie onyụn̄ ayan̄a owo ndifiọk mme usụn̄ esie didie ntem!”—Rome 11:33.
Kpep N̄kpọ En̄wen
Ndi Mme Owo Ẹyebiat Isọn̄ Emi Ofụri Ofụri?
Bible ama etịn̄ ke mme owo ẹyebiat isọn̄ onyụn̄ etịn̄ se Abasi edinamde.
Nso Inam Ediwak Owo Ẹnịm ke Abasi Emi Okobotde Kpukpru N̄kpọ Mmọdo?
Ndi Abasi okobot owo mîdịghe ndi owo okoforo oto unam?


text:
Ihe I Nwere Ike Ikwu
ỤLỌ NCHE
Ajụjụ: Anyị niile na-achọ ka a kasie anyị obi mgbe ụfọdụ. Ma olee ebe anyị ga-esi enweta nkasi obi?
Amaokwu Baịbụl: 2 Kọr. 1:3, 4
Otú a ga-esi enye ya: Isiokwu Ụlọ Nche a kọwara otú Chineke si akasi anyị obi.
ỤLỌ NCHE (peeji nke 16)
Ajụjụ: Ụfọdụ chere na Alaeze Chineke bụ ihe dị mmadụ n’obi; ndị ọzọ echee na ọ bụrụ na ụmụ mmadụ emee ka udo dịrị n’ụwa, na alaeze abịala. Gịnị ka i chere?
Amaokwu Baịbụl: Dan. 2:44
Otú a ga-esi enye ya: Baịbụl kwuru na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Isiokwu a ga-akọwa ihe ndị ọzọ Baịbụl kwuru banyere Alaeze Chineke.
NA-AKỤZI EZIOKWU
Ajụjụ: Olee otú anyị ga-esi amata ma ihe banyere anyị ọ̀ na-emetụ Chineke n’obi?
Amaokwu Baịbụl: 1 Pita 5:7
Eziokwu: Chineke chọrọ ka anyị na-akọrọ ya mkpa anyị n’ekpere n’ihi na ihe banyere anyị na-emetụ ya n’obi.
DEE OTÚ Ị GA-ESI EME NKE GỊ
Jiri aro ndị a dị́ ebe a dee otú ọzọ ị ga-achọ isi jiri akwụkwọ ndị a zie ozi ọma.