text:
ṄOMIE OKWUKWE HA | MERI
O Diri Ọnwụ Nwa Ya
MERI gbusara ikpere n’ala na-ebe ákwá. Otú obi si jọọ ya njọ abụghị ihe e ji ọnụ ekwu. Nwa ya tara ahụhụ ọtụtụ awa n’elu osisi tupu ya ekubie ume. Ọ dịkwa ya ka ọ̀ ka na-anụ mkpu ikpeazụ nwa ya tiri. Ọchịchịrị gbara n’obodo ahụ n’elekere iri na abụọ nke ehihie. Ugbu a, ala amaakwala jijiji. (Matiu 27:45, 51) O nwere ike ịdị Meri ka Jehova ò ji ọchịchịrị ahụ gbaranụ na ala ọma jijiji ahụ merenụ na-egosi ndị mmadụ na ọnwụ Jizọs Kraịst wutere ya karịa otú o wutere onye ọ bụla ọzọ.
Meri nọ ebe ahụ a na-akpọ Gọlgọta ma ọ bụ Ebe Okpokoro Isi na-eruru nwa ya uju. Anwụ na-acha n’ehihie ahụ. Anwụ ahụ jikwa nke nta nke nta mee ka ebe niile gbachapụ. (Jọn 19:17, 25) Ọ ga-abụ na e nwere ọtụtụ ihe Meri chetara. Otu n’ime ha nwere ike ịbụ ihe mere n’afọ iri atọ na atọ tupu mgbe ahụ. Ya na Josef ku ọmarịcha nwa ha bịa n’ihu Chineke n’ụlọ nsọ dị na Jeruselem. Ka ha nọ n’ebe ahụ, otu agadi nwoke aha ya bụ Simiọn si n’ike mmụọ nsọ buo amụma. O kwuru ihe ndị dị ebube Jizọs ga-eme, kwuokwa na otu ụbọchị, ọ ga-adị Meri ka à manyere ya ogologo mma agha n’obi. (Luk 2:25-35) Ọ bụzi ugbu a nwa ya nwụrụ ka ọ ghọtara ihe ahụ Simiọn gwara ya.
Ndị mmadụ ekwuola na o nweghị ihe na-agbawa obi ka nwa mmadụ ịnwụ. Ọnwụ bụ onye iro kacha njọ anyị nwere, o nweghịkwa onye ga-asị na e nwetụbeghị onye ọ hụrụ n’anya nwụrụnụ. (Ndị Rom 5:12; 1 Ndị Kọrịnt 15:26) Ọ bụrụ na onye mmadụ hụrụ n’anya anwụọ, ọ̀ ga-edili ya? Anyị ga-eleba anya n’ihe mere ná ndụ Meri malite mgbe Jizọs bidoro ikwusa ozi ọma ruo mgbe ọ nwụrụ, a kpọlite ya n’ọnwụ. Anyị ga-esi na ya mụta ọtụtụ ihe banyere okwukwe Meri n’ihi na ọ bụ okwukwe ya nyeere ya aka idi ọnwụ nwa ya.
“IHE Ọ BỤLA Ọ GWARA UNU, MEENỤ YA”
Ka anyị burugodị ụzọ leba anya n’ihe mere afọ atọ na ọnwa isii tupu mgbe ahụ. Meri chọpụtara na ihe na-aga ịgbanwe n’ala Izrel. N’obere obodo ha bụ́ Nazaret, ndị mmadụ na-ekwu banyere Jọn onye na-eme baptizim na ozi ọ na-ezisa. Ọ nọ na-agwa ndị mmadụ ka ha chegharịa. Meri chọpụtara na ọkpara ya weere ozi ahụ Jọn na-ezisa ka ihe na-egosi na oge ọ ga-eji ebido ozi nke ya eruola. (Matiu 3:1, 13) Ma, ọ bụrụ na Jizọs ahapụ Meri na ụmụ ya bido ozi ya, ọ ga-enyetụ Meri na ụmụ ya nsogbu. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?
Ọ ga-abụ na Josef, bụ́ di Meri, anwụọla mgbe ahụ. Ọ bụrụ na ọ nwụọla, ihe ọ pụtara bụ na Meri amarala otú imi na anya na-adị onye mmadụ nwụnahụrụ. * Ihe a na-akpọ Jizọs n’oge ahụ abụghị naanị “nwa ọkwá nkà,” a na-akpọkwa ya “ọkwá nkà.” Ihe a a na-akpọ Jizọs gosiri na ọ rụwaziri ọrụ Josef na-arụbu ma na-akpa afọ ezinụlọ ha. Ma ó nweghị ihe ọzọ, ọ na-akpa afọ ụmụnne ya isii ọ tọrọ. (Matiu 13:55, 56; Mak 6:3) Ọ bụrụgodị na Jizọs akụzierela Jems ọrụ ịkwa nkà mgbe ahụ, maka na o nwere ike ịbụ ya na-esote Jizọs, ihe agaghị adịchara ndị ezinụlọ ya mfe ma ọ hapụ ha. Ọrụ Meri na-arụ n’ụlọ karịrị akarị. Ọ̀ ga-abụ na ụjọ na-atụ ya na Jizọs ga-ahapụ ha? Anyị amaghị. Ma ajụjụ ka mkpa bụ: Olee ihe Meri ga-eme ma Jizọs onye Nazaret ghọọ Jizọs Kraịst, ya bụ, Mesaya ahụ e kwere ná nkwa? Otu akụkọ a kọrọ na Baịbụl ga-aza anyị ajụjụ a.—Jọn 2:1-12.
Jizọs gakwuuru Jọn ka o mee ya baptizim. Mgbe e mechara ya baptizim, ọ ghọrọ Onye Chineke Tere Mmanụ ma ọ bụ Mesaya. (Luk 3:21, 22) Ọ bụ mgbe ahụ ka ọ malitere ịhọrọ ndị ga-abụ ndị na-eso ụzọ ya. N’agbanyeghị na ọrụ ya dị ezigbo mkpa, o wepụtara ohere ka ya na ndị ezinụlọ ya na ndị enyi ya kporie ndụ. Ya na nne ya na ndị na-eso ụzọ ya na ụmụnne ya so gaa oriri agbamakwụkwọ e nwere na Kena. Kena dị ihe dị ka kilomita iri na atọ ma e si Nazaret gawa ya. O nwere ike ịbụ na Kena dị n’elu ugwu. Mgbe a na-eri oriri agbamakwụkwọ ahụ, Meri chọpụtara na e nwere nsogbu. O nwere ike ịbụ na ọ hụrụ na ahụ́ erughịzi ụfọdụ ndị ezinụlọ di na nwunye ahụ ala n’ihi otú ha si na-elerịta ibe ha anya ma na-atakwunyere ibe ha okwu ná ntị. Nsogbu ha bụ na mmanya ha agwụla. N’ala Izrel, ọ bụrụ na ụdị ihe a emee, ihere na-ejide ezinụlọ kpọrọ ndị mmadụ oriri n’ihi na a na-ewere ya na ha eleghị ndị ha kpọrọ oriri ọbịa nke ọma. Oriri ahụ agaghịzi adị ndị bịara ya ụtọ. Ihe a Meri chọpụtara metụrụ ya n’obi, ya agakwuru Jizọs.
Ọ gwara Jizọs na “ha enweghị mmanya.” Olee ihe ọ chọrọ ka Jizọs mee? Anyị amaghị. Ma, otu ihe doro ya anya bụ na nwa ya ga-arụ ọrụ ndị dị egwu. O nwere ike ịbụ na Meri tụrụ anya na Jizọs ga-amalite ịrụ ọrụ ndị ahụ n’oge ahụ. Ihe ọ na-agwa Jizọs bụ, “Nwa m, biko nyere ndị a aka.” O doro anya na ihe Jizọs gwaziri ya juru ya anya. Jizọs sịrị ya: “Nwaanyị, gịnị jikọrọ mụ na gị?” Ụfọdụ na-asị na ihe a Jizọs gwara nne ya bụ mkparị. Ma, ọ bụghị mkparị. Ihe o mere bụ ịbatụrụ ya mba. Jizọs na-agwa Meri na ọ bụghị ya ga-agwa ya otú ọ ga-esi na-eje ozi ya. Ọ bụ naanị Nna ya, bụ́ Jehova, kwesịrị ime otú ahụ.
Meri nabatara ihe ahụ nwa ya gwara ya n’ihi na ọ dị umeala n’obi, ọ na-aghọtakwa ihe ngwa ngwa. Ọ gwaziri ndị na-eje ozi, sị: “Ihe ọ bụla ọ gwara unu, meenụ ya.” Meri chọpụtara na ọ bụghịzi ya ga na-agwa nwa ya ihe ọ ga-eme, kama ọ bụ nwa ya ga na-agwa ma yanwa ma ndị ọzọ ihe ha ga-eme. Ma, ihe ahụ nne ya gwara ya metụrụ ya n’obi otú o metụrụ nne ya. N’ihi ya, o mere ka mmiri ghọọ mmanya. Ihe a bụ ọrụ ebube mbụ Jizọs rụrụ. Gịnịzi mere mgbe ọ rụchara ọrụ ebube a? Baịbụl sịrị na ‘ndị na-eso ụzọ ya nwere okwukwe n’ebe ọ nọ.’ Meri nwekwara okwukwe na Jizọs. O weere Jizọs ka Onyenwe ya na Onye Nzọpụta ya, ọ bụghị naanị ka nwa ya.
Ndị nne na nna nwere ọtụtụ ihe ha ga-amụta n’aka Meri. N’eziokwu, o nweghị nne ma ọ bụ nna zụtụrụla nwatakịrị dị ka Jizọs. Ma, mgbe nwatakịrị ghọrọ dimkpa, o nwere ike isitụrụ ndị mụrụ ya ike ịghọta na ọ bụkwaghị nwata. Nne na nna nwere ike ịna-eme nwa ha torola eto ka ọ̀ ka bụ nwata. Ma, ime otú ahụ adịghị mma. (1 Ndị Kọrịnt 13:11) Olee otú nne ma ọ bụ nna nwere ike isi nyere nwa ya torola eto aka? Otu ụzọ ọ ga-esi eme ya bụ ime ka nwa ya mara na obi siri yanwa bụ́ nne ya ma ọ bụ nna ya ike na ọ ga na-eme ihe Baịbụl kwuru nakwa na Jehova ga-agọzi ya ma ọ na-eme otú ahụ. Ọ bụrụ na nne na nna ana-eme otú ahụ, ọ ga-abara ụmụ ha ezigbo uru. O doro anya na otú Meri si nyere Jizọs aka n’afọ ndị sochirinụ mere ka obi tọọ Jizọs ụtọ.
“ỤMỤNNE YA NDỊ IKOM ENWEGHỊ OKWUKWE N’EBE Ọ NỌ”
Matiu, Mak, Luk, na Jọn kọrọ ọtụtụ ihe mere n’ime afọ atọ na ọnwa isii Jizọs kwusara ozi ọma. Ma, o nweghị oké ihe ha kọrọ banyere Meri. Ọ gaghị adịrị ya mfe iso Jizọs na-aga ezi ndị mmadụ ozi ọma n’ebe niile n’ala Izrel n’ihi na o nwere ike ịbụ na ụfọdụ ụmụnne Jizọs ka dị obere mgbe ahụ. O nwekwara ike ịbụ naanị Meri na-elekọta ha n’ihi na ọ ga-abụ na di ya anwụọla. (1 Timoti 5:8) Ma, Meri ka na-echebara ihe ndị ọ mụtara gbasara Mesaya echiche. Ọ na-agakwa n’ụlọ nzukọ ndị Juu dị na Nazaret anụrụ okwu Chineke otú ndị ezinụlọ ya na-eme kemgbe.—Luk 2:19, 51; 4:16.
Ọ ga-abụ na Meri so ná ndị gere Jizọs ntị mgbe o ziri ndị mmadụ ihe n’ụlọ nzukọ dị na Nazaret. Jizọs gwara ha banyere amụma e buru ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ gbasara Mesaya, gwakwa ha na amụma ahụ mezuru n’isi ya n’ụbọchị ahụ. O doro anya na obi tọrọ Meri ezigbo ụtọ mgbe ọ nụrụ ihe a nwa ya kwuru. Ma, ọ ga-ewute Meri mgbe ọ hụrụ na ndị Nazaret ibe ya ekwetaghị na Jizọs bụ Mesaya. Ha nwadịrị ka ha gbuo nwa ya.—Luk 4:17-30.
Ihe ọzọ wutere Meri bụ na ụmụnne Jizọs ndị nwoke ekweghị na Jizọs. Akwụkwọ Jọn 7:5 gosiri na ụmụnne ya ndị nwoke anọ enweghị okwukwe ka Meri. Ebe ahụ sịrị: “Ụmụnne ya ndị ikom enweghị okwukwe n’ebe ọ nọ.” Ọ dịkarịa ala, Jizọs nwere ụmụnne nwaanyị abụọ. Ma, Baịbụl agwaghị anyị ma hà nwere okwukwe na Jizọs. * Ma hà nwere ma ọ bụ na ha enweghị, Meri hụrụ otú obi na-adị onye na-efe Chineke ma ọ bụrụ na ndị ezinụlọ ya esoghị ya efe Chineke. Ihe ọ pụtara bụ na Meri ga-agbarịrị mbọ ka ọ nọsie ike na-efe Chineke, na-agbalịkwa ka ndị ezinụlọ ya soro ya fewe Chineke. Ọ ga na-eme ya otú ọ na-agaghị adị ka ọ̀ na-amanye ha amanye ka ha soro ya ma ọ bụ otú na-agaghị esere ha na ya okwu.
O nwere mgbe ndị ikwu Jizọs gara ka ha “jide” Jizọs. Ọ ga-abụ na ụmụnne ya ndị nwoke so ha gaa. Ha nọ na-asị na “isi emebiela” Jizọs. (Mak 3:21, 31) Meri ma na isi emebighị Jizọs. Ma, ihe mere o ji soro ha gaa bụ na o nwere olileanya na ụmụ ya ga-amụta ihe ga-enyere ha aka ka ha nwee okwukwe na Jizọs. Hà mụtaranụ ya? N’agbanyeghị na Jizọs nọ na-arụ ọrụ ebube, na-akụzikwara ndị mmadụ ọtụtụ ihe banyere Chineke, ụmụnne ya ekweghị na ya. Meri ò were iwe ma na-ajụ onwe ya ma ò nwekwara ihe a ga-eme meta ha?
È nwere ndị ezinụlọ gị na-anaghị efe Jehova? E nwere ọtụtụ ihe ị ga-amụta n’aka Meri. Meri echeghị na ndị ezinụlọ ya emekataghị fewe Chineke. Kama, o mere ka ha hụ na okwukwe yanwa nwere mere ka ahụ́ ruo ya ala, meekwa ka obi na-adị ya ụtọ. Ma, ọ nọkwa na-enyere Jizọs aka. Ọ̀ na-agụ ya agụụ ịhụ Jizọs? Ò nwere mgbe ọ na-adị ya ka ya bụrụ na Jizọs ka so ha biri n’ụlọ? Ọ bụrụ otú ahụ, o jidere obi ya aka. Ọ ma na e nweghị ihe a ga-eji tụnyere aka ọ na-enyere Jizọs na ume ọ na-agba ya. Ọ dịkwa mma ka ị na-enyere ụmụ gị aka ka ha were ofufe Chineke ka ihe kacha mkpa ná ndụ ha.
‘A GA-AMANYE OGOLOGO MMA AGHA N’IME MKPỤRỤ OBI GỊ’
Okwukwe Meri nwere na Jizọs ọ̀ baara ya uru? Jehova na-agọzi ndị nwere okwukwe. Ọ gọzikwara Meri. (Ndị Hibru 11:6) Chegodị echiche otú obi dị ya mgbe ọ nọ na-anụ ihe nwa ya Jizọs na-akụzi nakwa ihe ndị Jizọs kụziiri ihe na-ekwu.
Ihe atụ ndị Jizọs mere hà chetaara Meri ihe ndị mere mgbe Jizọs na-eto na Nazaret? Mgbe Jizọs kọrọ gbasara otu nwaanyị zara ụlọ ya nke ọma ka o nwee ike hụ mkpụrụ ego ya furu efu na ụmụ nwaanyị na-egwe nri nakwa oriọna a mụnyere ma dosa ya n’ebe a na-edosa oriọna, Meri ò chetara mgbe Jizọs na-ahụ ya ka ọ na-eme ihe ndị ahụ n’oge Jizọs dị obere? (Luk 11:33; 15:8, 9; 17:35) Mgbe Jizọs kwuru na yok ya adịghị egbu mgbu nakwa na ibu ya dị mfe, ọ̀ ga-abụ na Meri chetara mgbe Josef na-akụziri Jizọs otú e si arụ yok ma kpụchaa ya nke ọma otú ọ na-agaghị egbu anụmanụ mgbu? (Matiu 11:30) N’eziokwu, obi ga na-atọ Meri ụtọ mgbe ọ bụla o chetara ihe ọma Jehova meere ya, nke bụ́ ikwe ka ọ zụọ nwata nwoke ga-emecha ghọọ Mesaya. O doro anya na obi na-atọ ya ụtọ mgbe ọ bụla ọ na-ege ntị n’ihe Jizọs na-akụzi n’ihi na Jizọs bụ ọkaibe n’ịkụzi ihe. Jizọs na-ejikwa ihe dị iche iche ndị mmadụ na-ahụ kwa ụbọchị na ihe ndị ha na-eme akụziri ndị mmadụ ihe otú ga-eru ha n’obi.
Ma, Meri ekweghị ka ihe ọma niile a Jehova meere ya buwe ya isi. O nweghịkwa mgbe Jizọs mere ka ndị mmadụ nyewe nne ya otuto, ma ya fọdụzie ịkpọrọ ya isiala. N’oge Jizọs na-akụziri ìgwè mmadụ ihe, otu nwaanyị so na-ege ya ntị kwuru na obi ụtọ na-adịrị nwaanyị mụrụ Jizọs. Ma, Jizọs sịrị: “Ee e, kama nke ahụ, obi ụtọ na-adịrị ndị na-anụ okwu Chineke ma na-edebe ya!” (Luk 11:27, 28) E nwekwara mgbe ndị Jizọs na-akụziri ihe gwara ya na nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke na-achọ ya. Ma, ọ gwara ha na ndị bụ́ nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke bụ ndị na-eme uche Chineke. Meri ewesaghị Jizọs iwe maka ihe ndị a o kwuru. Ọ ghọtara na ihe ka mkpa abụghị na mmadụ na ibe ya si n’otu ezinụlọ, kama na ha na-efe Chineke.—Mak 3:32-35.
Ma, otú obi si jọọ Meri njọ mgbe ọ hụrụ ka nwa ya nwụrụ ọnwụ ike n’elu osisi abụghị ihe e ji ọnụ ekwu. Jọn onyeozi hụrụ mgbe ihe ahụ mere. O mechakwara dee na Meri “guzo n’akụkụ osisi ịta ahụhụ Jizọs” n’oge ahụ. Nwaanyị a nke hụrụ nwa ya n’anya ekweghị ka ihe ọ bụla mee ka ọ ghara iguzo n’akụkụ nwa ya ruo mgbe nwa ya kubiri ume. Mgbe Jizọs hụrụ Meri, ọ gwara ya okwu n’agbanyeghị na iku ume na ikwu okwu na-esiri ya ezigbo ike. Ọ gwara onyeozi ya ọ hụrụ n’anya, bụ́ Jọn, ka o lekọtawa nne ya. Ihe mere o ji gwa Jọn ka o lekọtawa nne ya bụ na ụmụnne ya ndị nwoke enwebeghị okwukwe na ya. Ihe a Jizọs mere gosiri na ọ dị ezigbo mkpa ka onye nwere okwukwe na Jehova na-elekọta ndị ezinụlọ ya, karịchaa, ka ọ na-akụziri ha okwu Chineke.—Jọn 19:25-27.
Mgbe Jizọs mechara nwụọ, ihe ahụ a gwara Meri mgbe ya na Josef ku Jizọs gaa Jeruselem mezuru. Otú ọnwụ Jizọs si wute Meri mere ka ọ dị ya ka à manyere ya ogologo mma agha n’obi. Ọ bụrụ na o siiri anyị ike ịghọtacha otú obi dị Meri mgbe ahụ ọ na-eru uju, ọ ga-esikwara anyị ike ịghọtacha otú obi tọruru ya ụtọ mgbe Chineke mechara kpọlite Jizọs n’ọnwụ n’ụbọchị nke atọ. Ọrụ ebube a Meri hụrụ bụ ọrụ ebube kachanụ a rụtụrụla. Ihe ọzọ mere ka obi tọọ Meri ụtọ bụ na Jizọs mechara pụta n’ihu Jems nwanne ya. Ọ ga-abụ na Jems nọ naanị ya mgbe ahụ. (1 Ndị Kọrịnt 15:7) Otú ahụ Jizọs si pụta n’ihu Jems metụrụ ma Jems ma ụmụnne ya ndị nwoke n’obi. Baịbụl gosiri na ha mechara kwere na Jizọs bụ Kraịst. Mgbe obere oge gachara, ha sooro nne ha gaa n’ebe Ndị Kraịst zukọrọ ma “nọgide na-ekpe ekpere.” (Ọrụ Ndịozi 1:14) Mmadụ abụọ n’ime ha, ya bụ, Jems na Jud, mechara soro dee Baịbụl.
Ihe ikpeazụ Baịbụl gwara anyị banyere Meri bụ na ya na ụmụ ya ndị nwoke so ná Ndị Kraịst zukọrọnụ na-ekpe ekpere. Otú a Baịbụl si pịachie akụkọ Meri magburu onwe ya. Anyị kwesịrị iṅomi ihe ahụ o mere. Okwukwe ya mere ka o die ọnwụ nwa ya, meekwa ka Chineke gọzie ya. Ọ bụrụ na anyị enwee ụdị okwukwe Meri nwere, anyị ga-edi nsogbu ọ bụla nwere ike ịbịara anyị n’ụwa ọjọọ a otú ahụ Meri diri nke ya. Chineke ga-agọzikwa anyị karịa otú anyị tụrụ anya ya.
^ para. 8 Mgbe Baịbụl kọchara ihe Josef na Meri mere n’oge Jizọs dị afọ iri na abụọ, o nwezighị ebe Baịbụl kwuru gbasara Josef. Baịbụl mechara kwuo gbasara Meri na ụmụ ya ndị ọzọ, ma o kwughị gbasara Josef. O nwedịrị mgbe a kpọrọ Jizọs “nwa Meri” kama ịkpọ ya nwa Josef.—Mak 6:3.
^ para. 16 Ọ bụghị Josef mụrụ Jizọs. N’ihi ya, ọ bụ nne ji Jizọs na ụmụnne ya.—Matiu 1:20.


c: text/html

text:
BAỊBỤL NA-AGBANWE NDỤ NDỊ MMADỤ
M Na-akwanyeziri Onwe M na Ụmụ Nwaanyị Ùgwù
A MỤRỤ M N’AFỌ: 1960
ABỤ M ONYE: FRANS
NDỤ M BIRI: M NA-EME IHE IKE, NA-AṄỤ ỌGWỤ IKE, NA-AKPARỊKWA ỤMỤ NWAANYỊ
NDỤ M BIRI NA MBỤ:
A mụrụ m n’obodo Mọluuz dị́ n’ebe ugwu Frans. Ndị bi na ya na-arụ ọrụ aka, na-alụkarịkwa ọgụ. Naanị ihe m na-echeta na-eme n’obodo a n’oge m dị obere bụ ọgụ ezinụlọ dị iche iche na-alụ. O nweghị ihe e ji ụmụ nwaanyị kpọrọ n’ezinụlọ anyị. E nweekwa ihe dị mkpa a na-ekwu, ọ na-esi ike ụmụ nwoke ajụọ ụmụ nwaanyị ihe ha chere. A kụziiri m na naanị ọrụ ụmụ nwaanyị nwere bụ isi nri, ilekọta ụmụ nwoke na ụmụaka ha.
Ahụsiri m anya mgbe m dị obere. Papa m bụ onye aṅụrụma. Ọ bụkwa ya gburu ya mgbe m dị afọ iri. Afọ ise ọ nwụchara, otu n’ime ụmụnne m ndị nwoke tọrọ m gburu onwe ya. N’otu afọ ahụ kwa, eji m anya m hụ ka e gburu otu onye ezinụlọ anyị mgbe ya na ibe ya na-alụ ọgụ. Ihe a merenụ wụrụ m akpata oyi n’ahụ́. Ndị ezinụlọ anyị kụziiri m otú e si eji égbè na mma alụso onye ọ bụla chọrọ m okwu ọgụ. M bịara gbukasịa egbugbu n’ahụ́ m, bidokwa ịṅụ oké mmanya.
Mgbe m dị afọ iri na isii, ebidoro m ịṅụ ihe dị ka ololo mmanya biya iri ma ọ bụ iri na ise n’ụbọchị. O teghịkwa aka, mụ ebido ṅụwa ọgwụ ike. M bidoro na-atụtụkọta ihe ndị dị ka alụminiọn ma na-ere ha iji nweta ego mmanya na ọgwụ ike ndị m na-aṅụ. Ebidokwara m izu ohi. Mgbe m na-erule afọ iri na asaa, agaala m mkpọrọ. A gụkọta ugboro ole a mara m ikpe ma taa m ahụhụ maka izu ohi na ime ihe ike, ọ bụ ugbo iri na asatọ.
Mgbe m dị ihe dị ka afọ iri abụọ na abụọ, ndụ m bịara ka njọ. M bidoro ịna-aṅụ ìgbó iri abụọ n’ụbọchị, na-aṅụkwa ọgwụ ike a na-akpọ heroin na ọgwụ ike ndị ọzọ. O nwere oge ndị ọ fọrọ obere ka m nwụọ n’ihi na ọgwụ ike m ṅụrụ karịrị akarị. M bidoro rewe ọgwụ ike. N’ihi ya, m na-ejikarị mma na égbè aga ebe ọ bụla m na-aga. E nwedịrị otu ụbọchị m gaara agbagbu otu nwoke, ma, mgbọ égbè m gbara ya tụrụ n’isi belt ya, gbapụ. Mgbe m dị afọ iri abụọ na anọ, mama m nwụrụ, nsogbu m na-enye akakwuo njọ. Ọ na-abụ m na-aga n’ụzọ, ụfọdụ ndị hụ m n’akụkụ ụzọ ha si abịa, ụjọ ejide ha, ha agafee n’akụkụ ụzọ nke ọzọ. N’ọtụtụ ngwụcha izu, ma ọ́ bụghị na ndị uwe ojii kpọchiri m maka ọgụ m lụrụ, ya abụrụ na m nọ n’ụlọ ọgwụ, a na-adụchi ahụ́ e merụrụ m.
Alụrụ m nwaanyị mgbe m dị afọ iri abụọ na asatọ. O nweghị ihe m ji nwunye m kpọrọ. M na-agwakasị ya okwu ahụ́, na-akụkwa ya ihe. Anyị anaghị eme ka di na nwunye. Eche m na obi ga na-adị ya mma ma m na-enye ya ọla ndị m zutere n’ohi. Ma, ihe m na-atụghị anya ya mere otu ụbọchị. Nwunye m na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. N’ụbọchị mbụ ya na ha mụrụ ihe, ọ kwụsịrị ịṅụ sịga, kwụsị ịnara m ego m zutere n’ohi, nyeghachikwa m ọla niile m nyere ya. Ezigbo iwe jidere m. M gbalịrị ka ọ kwụsị ịmụ Baịbụl. M na-eme, m kpụrụ sịga, mụ afụọ ya anwụrụ ọkụ ya n’ihu. M na-ejikwa ya eme akaje n’ihu ndị agbata obi anyị.
N’otu abalị, m ji anya mmanya tinye ụlọ anyị ọkụ. E wezụga nwunye m, ọkụ gaara agbagbu mụ na nwa anyị nwaanyị dị́ afọ ise. Mgbe m mechara nweta onwe m, ghọta ihe merenụ, ihere onwe m mewere m. N’obi m, echere m na Chineke agaghị agbagharali m. Echetara m ụbọchị otu ụkọchukwu kwuru na ndị ọjọọ ga-aga ọkụ mmụọ. Otu dọkịta gwadịrị m na mụ enweghịzi mmekwata.
OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:
Mgbe ọkụ gbachara ụlọ anyị, anyị kwagara n’ụlọ ndị ọgọ m. Mgbe Ndịàmà Jehova bịara ileta nwunye m, m jụrụ ha, sị, “Chineke ò nwere ike ịgbaghara m mmehie m niile?” Ha gosiri m ihe Baịbụl kwuru ná 1 Ndị Kọrịnt 6:9-11. Ebe ahụ kwuru àgwà dị iche iche Chineke kpọrọ asị, ma, kwuo, sị: “Nke ahụ bụkwa ihe ụfọdụ n’ime unu bụbu.” Obi bịara sie m ike na m ga-agbanweli. Ndịàmà Jehova ahụ gosikwara m ihe Baịbụl kwuru na 1 Jọn 4:8 iji mee ka obi sie mụ ike na Chineke hụrụ m n’anya. N’ihi ya, m gwaziri ha ka ha na-abịa akụziri m Baịbụl ugboro abụọ n’izu. Ebidokwara m ịga ọmụmụ ihe ha, na-ekpekwa ekpere mgbe niile.
N’ime otu ọnwa Ndịàmà Jehova kụziweere m Baịbụl, akwụsịrị m ịṅụ ọgwụ ike na mmanya. O teghị aka, ahụ́ akpaghasịa m. M bịara na-arọ nrọ ọjọọ, isi ana-awa m, ụta ngwere ana-eme m, mụ ana-enwekwa nsogbu ndị ọzọ ndị kwụsịrị ịṅụ ọgwụ ike na-enwe. Ma, m chọpụtara na Jehova na-enyere m ezigbo aka. Ọ bịara dị m otú ọ dị Pọl onyeozi n’otu oge Chineke nyeere ya aka ná nsogbu ya. Pọl sịrị: “N’ihe niile, enwere m ike site n’aka onye ahụ nke na-enye m ike.” (Ndị Filipaị 4:13) Emechara m kwụsị ịṅụ sịga na ìgbó.—2 Ndị Kọrịnt 7:1.
Baịbụl agbanweela ndụ m, meekwa ka ezinụlọ anyị kakwuo mma. Anaghịzi m agwakasị nwunye m okwu ahụ́. M na-akwanyeziri ya ùgwù, na-asị ya “biko” na “i meela.” M na-emesokwa nwa anyị nwaanyị otú nna kwesịrị isi emeso nwa ya. Mgbe m mụrụ Baịbụl ruo otu afọ, enyefere m Jehova onwe m, meekwa baptizim otú nwunye m mere.
URU NDỊ M RITERELA:
O doro mụ anya na ime ihe Baịbụl kwuru mere m ka ji dịrị ndụ. Ndị ezinụlọ anyị na-abụghị Ndịàmà Jehova makwa na e wezụga Baịbụl, a gaara akụgbu m n’ebe m na-alụ ọgụ, ma ọ bụkwanụ ọgwụ ike egbuo m.
Ihe m mụtara na Baịbụl gbasara ihe bụ́ ọrụ di na ọrụ nna n’ezinụlọ mere ka m ghọọ ezigbo di na ezigbo nna. (Ndị Efesọs 5:25; 6:4) Mụ na ezinụlọ m na-emekọzi ihe ọnụ. Anaghịzi m agwa nwunye m na ọrụ ya bụ naanị isi nri, kama, m na-akwado ya n’ozi ọma ọ na-eji ihe dị ka awa iri asaa ezi ndị mmadụ kwa ọnwa. Ebe m bụ okenye n’ọgbakọ anyị, ọ na-akwadokwa m n’ọrụ m na-arụrụ ọgbakọ.
Ọ bụ otú Jehova Chineke m si hụ m n’anya ma meere m ebere mere ka ndụ m gbanwee. M hụ ndị e weere na ha enweghịzi mmekwata otú e sibu were m, ọ na-agụsi m ike ịkọrọ ha ụdị onye Jehova bụ. O doola m anya na Baịbụl ga-enyeliri onye ọ bụla aka ibi ndụ dị mma na nke bara uru. Baịbụl enyerela m aka ịna-ahụ ndị ọzọ n’anya ma na-akwanyekwara ha ùgwù, ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwaanyị. Amụtakwala m ịna-akwanyere onwe m ùgwù.
GỤKWUO GBASARA YA
Olee Otú Iwu Chineke Si Abara Anyị Uru?
Jizọs kọwara ihe mere o ji dị mma ka Chineke na-eduzi anyị, kwuokwa banyere iwu abụọ kacha mkpa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ajụjụ Ndị Na-agụ Akwụkwọ Anyị Na-ajụ
Jọn 11:35 kwuru na anya mmiri gbara Jizọs tupu ya akpọlite Lazarọs n’ọnwụ. Gịnị mere anya mmiri ji gbaa ya?
Ọ bụrụ na onye anyị hụrụ n’anya anwụọ, anyị na-ebe ákwá n’ihi na anyị agaghị na-ahụ ya. Ọ bụ eziokwu na Jizọs hụrụ Lazarọs n’anya, ihe mere anya mmiri ji gbaa ya abụghị na Lazarọs nwụrụ. Ihe ndị ọzọ Jọn kwuru na Jọn isi iri na otu gosiri na ihe mere anya mmiri ji gbaa ya bụ na ọ na-emetere ụmụnne Lazarọs na ndị enyi ha ebere.—Jọn 11:36.
Mgbe Jizọs nụrụ na Lazarọs na-arịa ọrịa, ọ gbaraghị ozugbo gawa ka ọ gwọọ Lazarọs. Baịbụl kwuru, sị: “Mgbe [Jizọs] nụrụ na ọ na-arịa ọrịa, ọ nọrọ ụbọchị abụọ n’ebe ahụ ọ nọ.” (Jọn 11:6) Gịnị mere na Jizọs agbaraghị gawa ozugbo? O nwere ihe kpatara ya. Jizọs kwuru, sị: “Ihe ga-esi n’ọrịa a pụta abụghị ọnwụ, kama ọ bụ inye Chineke otuto, ka e wee site na ya nye Ọkpara Chineke otuto.” (Jọn 11:4) Ihe ga-emecha si n’ọrịa Lazarọs pụta abụghị ọnwụ. Kama, Jizọs chọrọ iji ọnwụ Lazarọs mee ka ‘e nye Chineke otuto.’ Olee otú ọ ga-esi eme ya? Ọ ga-arụ ọrụ ebube, ya bụ, ịkpọlite Lazarọs enyi ya ọ hụrụ n’anya n’ọnwụ.
Mgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya na-akparịta ụka gbasara ọnwụ Lazarọs, Jizọs ji ọnwụ tụnyere ụra. Ọ bụ ya mere o ji gwa ha na ya “na-eje ebe ahụ ịkpọte [Lazarọs].” (Jọn 11:11) Jizọs weere na ịkpọlite Lazarọs n’ọnwụ yiri ebe nne ma ọ bụ nna na-akpọte nwa ya n’ụra. N’ihi ya, ọ bụghị ọnwụ Lazarọs mere Jizọs ji bee ákwá.
Gịnịzi mere anya mmiri ji gbaa Jizọs? Ihe ndị ọzọ e kwuru na Jọn isi iri na otu ga-enyekwara anyị aka ịza ajụjụ a. Mgbe Jizọs hụrụ ebe Meri nwanne Lazarọs na ndị ọzọ na-ebe ákwá, ọ “sụrụ ude n’ime mmụọ ya, o nyekwara ya nsogbu.” Ákwá ahụ ha na-ebe wutere Jizọs, ya ‘asụọ ude n’ime mmụọ ya.’ Ọ bụ ya mere ‘anya mmiri ji gbaa ya.’ O wutere ya mgbe ọ hụrụ na ndị enyi ya ọ hụrụ n’anya na-eru uju.—Jọn 11:33, 35.
Taa, ọtụtụ ndị anyị hụrụ n’anya anwụọla. Akụkọ a gosiri na Jizọs ga-akpọlite ha n’ọnwụ, ha ebiri n’ụwa ọhụrụ anyị na-atụ anya ya. N’oge ahụ, ha agaghịzi arịa ọrịa. Akụkọ a gosikwara na otú ahụ o si ewute anyị ma onye anyị hụrụ n’anya nwụọ ka o si ewutekwa Jizọs. Ihe ọzọ akụkọ a na-akụziri anyị bụ na anyị kwesịrị ịna-emetere ndị mmadụ ebere mgbe ha na-eru uju ndị ha hụrụ n’anya.
Anya mmiri gbara Jizọs n’agbanyeghị na ọ ma na ya ga-akpọlite Lazarọs n’ọnwụ. Ihe mere anya mmiri ji gbaa ya bụ na o ji obi ya niile hụ ndị enyi ya n’anya, na-emetekwara ha ebere. Ọ bụrụ na anyịnwa ana-emetere ha ebere, o nwere ike ime ka anyị soro “ndị na-akwa ákwá kwaa ákwá.” (Rom 12:15) Ibe ákwá ma mmadụ nwụọ apụtaghị na anyị enweghị okwukwe na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ. Anyị ahụla na anya mmiri gbara Jizọs mgbe Lazarọs nwụrụ n’agbanyeghị na ọ ma na ya ga-akpọlite ya n’ọnwụ. N’ihi ya, ọ bụghị ihe ọjọọ ma anyị bee ákwá ma mmadụ nwụọ.


text:
Ajụjụ Ndị Na-agụ Akwụkwọ Anyị Na-ajụ
Jizọs gwara ndị Sadusii na ndị a kpọlitere n’ọnwụ “adịghị alụ nwunye, a dịghịkwa eke ha di.” (Luk 20:34-36) Ndị Jizọs na-ekwu banyere ha ọ̀ bụ ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa?
Ajụjụ a dị mkpa. Ndị ọ kacha gbasa bụ ndị di ha ma ọ bụ nwunye ha nwụrụ. O nwere ike ịna-agụsi ha agụụ ike ka a kpọlite di ha ma ọ bụ nwunye ha n’ọnwụ n’ụwa ọhụrụ, ha na ya ebirikwa. Otu nwanna nwoke nwunye ya nwụrụ kwuru, sị: “Mụ na nwunye m ekpebighị na anyị agaghịzi ebi. Anyị chọsiri ike iji otu obi na-efe Jehova ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụ otú a ka ọ ka dị m.” È nwere ihe kwesịrị ime ka mmadụ tụwa anya na ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa ga-alụ di ma ọ bụ nwunye? Anyị agaghị akọwali.
Ruo ọtụtụ afọ, e nweela ebe dị iche iche akwụkwọ anyị kwuru na o nwere ike ịbụ ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa ka Jizọs bu n’obi kwuo ihe ahụ o kwuru gbasara ịlụ di na nwunye na mbilite n’ọnwụ. Akwụkwọ anyị ekwuokwala na n’ụwa ọhụrụ, o yiri ka ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ agaghị alụ di ma ọ bụ nwunye. * (Mat. 22:29, 30; Mak 12:24, 25; Luk 20:34-36) Ọ bụ eziokwu na anyị ekwesịghị isi ọnwụ n’okwu a, ò nwere ike ịbụ na Jizọs na-ekwu banyere ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe? Ka anyị leba anya n’ihe ahụ Jizọs kwuru.
Ole ndị ka Jizọs na-agwa okwu mgbe o kwuru ihe ahụ? (Gụọ Luk 20:27-33.) Ọ bụ ndị Sadusii bụ́ ndị na-ekweghị ná mbilite n’ọnwụ. Ha chọrọ ịnwa Jizọs ọnwụnwa. Ọ bụ ya mere ha ji jụọ ya ajụjụ banyere mbilite n’ọnwụ na mmadụ ịlụ nwunye nwanne ya. * Jizọs sịrị ha: “Ụmụ nke usoro ihe a na-alụ nwunye, a na-ekekwa ha di, ma ndị a gụrụ ná ndị ruru eru inweta usoro ihe na-abịanụ na inweta mbilite n’ọnwụ adịghị alụ nwunye, a dịghịkwa eke ha di. N’eziokwu, ha apụghịkwa ịnwụ anwụ ọzọ, n’ihi na ha dị ka ndị mmụọ ozi, ha bụkwa ụmụ Chineke site n’ịbụ ụmụ nke mbilite n’ọnwụ.”—Luk 20:34-36.
Gịnị mere akwụkwọ anyị ji kwuo na o nwere ike ịbụ na Jizọs na-ekwu gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa? E nwere ihe abụọ mere o ji kwuo ya. Nke mbụ bụ na mgbe ahụ ndị Sadusii na-agwa Jizọs okwu, o nwere ike ịbụ na ha na-ekwu gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa. N’ihi ya, o yiri ka ọ̀ dabara adaba na otú Jizọs ga-esi zaa ha ajụjụ ahụ bụ ịgwa ha banyere ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa. Nke abụọ bụ na ihe ikpeazụ Jizọs gwara ha bụ gbasara Ebreham, Aịzik, na Jekọb. A ga-akpọlitekwa ha n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa n’ihi na ha ji obi ha niile jeere Jehova ozi.—Luk 20:37, 38.
Ma, o nwere ike ịbụ na ndị Jizọs bu n’obi kwuo ihe ahụ bụ ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe. Gịnị mere anyị ji kwuo ya? Ka anyị leba anya n’ihe abụọ Jizọs kwuru.
“Ndị a gụrụ ná ndị ruru eru . . . inweta mbilite n’ọnwụ.” A gụrụ ndị e tere mmanụ ji obi ha niile na-efe Chineke “ná ndị ruru eru inweta alaeze Chineke.” (2 Tesa. 1:5, 11) Chineke kpọrọ ha ndị ezi omume n’ihi àjà Jizọs chụrụ. Ha nwụọ, ha anaghị abụ ndị mmehie Chineke mara ikpe. (Rom 5:1, 18; 8:1) A kpọrọ ndị e tere mmanụ ndị ‘obi ụtọ na ndị dị nsọ.’ Ha ruru eru ka Chineke kpọlite ha n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe. (Mkpu. 20:5, 6) Ma, “ndị ajọ omume” so ná ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa. (Ọrụ 24:15) È nwere ike ikwu na ha “ruru eru” ka a kpọlite ha n’ọnwụ?
“Ha apụghịkwa ịnwụ anwụ ọzọ.” Jizọs asịghị: “Ha agaghị anwụ ọzọ.” Ihe o kwuru bụ: “Ha apụghịkwa ịnwụ anwụ ọzọ.” Ọ bụrụ na ndị e tere mmanụ ekwesị ntụkwasị obi ruo ọnwụ, a na-akpọlite ha, ha agaa eluigwe. N’ebe ahụ, ha ga-abụ ndị na-anaghị anwụ anwụ. Ihe ọ pụtara bụ na ha ga-enwe ụdị ndụ a na-enweghị ike ibibi ebibi. (1 Kọr. 15:53, 54) O nweghị ihe ọnwụ ga-emeli ndị a kpọlitere ka ha gaa eluigwe. *
N’ihi ihe niile anyị tụlerela, gịnị ka e nwere ike ikwu? O nwere ike ịbụ na ọ bụ ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe ka Jizọs bu n’obi kwuo ihe ahụ o kwuru. Ọ bụrụ na ọ bụ ha ka o bu n’obi, e nwere ihe atọ anyị ga-aghọta gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe. Nke mbụ bụ na ha agaghị alụ di ma ọ bụ nwunye. Nke abụọ abụrụ na ha enweghị ike ịnwụ anwụ. Nke atọ abụrụ na e nwere ike ikwu na ha dị ka ndị mmụọ ozi. Ma, ọ bụrụ na Jizọs na-ekwu gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe, e nwere ajụjụ ụfọdụ e kwesịrị ịza.
Nke mbụ, gịnị mere Jizọs ga-eji gwawa ndị Sadusii gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe ebe ọ bụ na o yiri ka ndị ha bu n’obi jụọ ya ajụjụ ahụ ọ̀ bụ ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa? Ọ bụghị mgbe niile ka Jizọs na-aza ndị iro ya ihe ha bu n’obi jụọ ya ajụjụ. Dị ka ihe atụ, mgbe ndị Juu gwara Jizọs ka o gosi ha ihe ịrịba ama, Jizọs gwara ha, sị: “Kụtuonụ ụlọ nsọ a, n’ime ụbọchị atọ, m ga-ewu ya.” Ọ ga-abụ na Jizọs ma na ndị Juu ahụ chere na ya na-ekwu gbasara ụlọ nsọ dị na Jeruselem. Ma, ‘ụlọ nsọ Jizọs kwuru banyere ya bụ ahụ́ ya.’ (Jọn 2:18-21) O nwere ike ịbụ na Jizọs chere na ọ baghị uru ịza ndị Sadusii ahụ bụ́ ndị ihu abụọ ihe ahụ ha jụrụ ya ebe ọ bụ na ha ekweghị na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nakwa na e nwere ndị mmụọ ozi. (Ilu 23:9; Mat. 7:6; Ọrụ 23:8) Kama, o yiri ka ọ̀ chọrọ ịgwa ndị na-eso ụzọ ya ihe ụfọdụ banyere ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe n’ihi na ha ga-emecha nwee olileanya ịga eluigwe.
Nke abụọ, gịnị mere ihe ikpeazụ Jizọs kwuru ji bụrụ gbasara Ebreham, Aịzik, na Jekọb ebe ọ bụkwanụ na a ga-akpọlite ha n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa? (Gụọ Matiu 22:31, 32.) Cheta na tupu Jizọs agwawa ha gbasara Ebreham, Aịzik, na Jekọb, o bu ụzọ kwuo, sị: “Banyere mbilite n’ọnwụ nke ndị nwụrụ anwụ.” Ihe a o kwuru nwere ike igosi na o kwuchaala gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe, kwuwezie gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa. Jizọs ma na ndị Sadusii kweere n’ihe Mozis dere. Ọ bụ ya mere o ji kwuo ihe ahụ Chineke gwara Mozis n’ebe ahụ osisi ogwu na-ere ọkụ. Jizọs chọrọ ime ka ndị Sadusii ahụ mata na ịkpọlite ndị mmadụ n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa so ná nzube Chineke.—Ọpụ. 3:1-6.
Nke atọ, ọ bụrụ na Jizọs na-ekwu gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe, ọ̀ pụtara na ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa ga-alụ di ma ọ bụ nwunye? Baịbụl azaghị ajụjụ a hoo haa. Ọ bụrụ na Jizọs na-ekwu gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha gaa eluigwe, ọ pụtara na ihe o kwuru egosighị ma ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa hà ga-alụ di ma ọ bụ nwunye n’ụwa ọhụrụ ma ọ bụ na ha agaghị alụ.
Ma, anyị ma na Baịbụl kwuru hoo haa na ọ bụ ọnwụ na-ekewa di na nwunye. N’ihi ya, ọ bụrụ na di mmadụ ma ọ bụ nwunye ya anwụọla, obi ekweghị ịna-ama ya ikpe ma ọ bụrụ na o kpebie ịlụ onye ọzọ. Ọ bụ ya ga-ekpebi ma ọ̀ ga-alụ onye ọzọ ma ọ bụ na ọ gaghị alụ. Ọ bụrụ na onye ahụ ekpebie ịlụ onye ọzọ, e kwesịghị ịkatọ ya.—Rom 7:2, 3; 1 Kọr. 7:39.
Anyị nwere ike inwe ọtụtụ ajụjụ gbasara otú ihe ga-adị n’ụwa ọhụrụ. Kama ikwuwe ihe na-edoghị anyị anya, ka anyị chere ruo mgbe ahụ. Ma, obi kwesịrị isi anyị ike na ọ bụrụ na anyị erubere Chineke isi, obi ga-adị anyị ụtọ n’ihi na ọ ga-egboro anyị mkpa anyị niile, meekwara anyị ihe niile anyị chọrọ.—Ọma 145:16.
^ para. 4 Gụọ Ụlọ Nche Bekee, June 1, 1987, peeji nke 30-31.
^ para. 5 N’oge ochie, ọ bụrụ na nwoke amụtaghị nwa nwoke tupu ya anwụọ, nwanne ya nwoke na-alụrụ nwunye ya ka o nwee ike ịmụta nwa nwoke ga na-aza aha nwanne ya ahụ nwụrụ anwụ.—Jen. 38:8; Diut. 25:5, 6.
^ para. 9 Ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ka ha biri n’ụwa ga-enwe olileanya ịdị ndụ ebighị ebi. Ma, ọ pụtaghị na ha ga-enwe ụdị ndụ a na-enweghị ike ibibi ebibi. Ị chọọ ịmatakwu ihe dị iche n’anwụghị anwụ na ndụ ebighị ebi, gụọ Ụlọ Nche October 1, 1984, peeji nke 30-31.


text:
29 Mmọ emi ẹdi mme ikọ ediomi oro Jehovah ọkọdọhọde Moses ete anam ye nditọ Israel ke isọn̄ Moab ke ẹsiode ediomi emi enye akanamde ye mmọ ke Horeb+ ẹfep.2 Ndien Moses okot ofụri Israel onyụn̄ ọdọhọ mmọ ete: “Mbufo ẹma ẹkụt kpukpru se Jehovah akanamde Pharaoh ye kpukpru mme asan̄autom esie ye ofụri isọn̄ esie ke iso mbufo ke isọn̄ Egypt,+3 ikpọ idomo oro enyịn fo okokụtde,+ ikpọ idiọn̄ọ+ ye mme utịben̄kpọ.+4 Edi Jehovah inọhọ mbufo esịt ndifiọk n̄kpọ ye enyịn ndikụt usụn̄ ye utọn̄ ndikop n̄kpọ tutu esịm mfịn emi.+5 ‘Ke adan̄aemi n̄kadade mbufo usụn̄ ke wilderness ke isua aba,+ ọfọn̄ mbufo ikatahake mbufo ke idem, ikpaukot fo ikonyụn̄ itahake fi ke ukot.+6 Mbufo ikataha+ uyo ikonyụn̄ in̄wọn̄ke wine ye ọkpọsọn̄ mmịn, man mbufo ẹkpefiọk ẹte ke ami ndi Jehovah Abasi mbufo.’7 Ke akpatre mbufo ẹdisịm ebiet emi, ndien Sihon edidem Heshbon+ ye Og+ edidem Bashan ẹwọn̄ọ ẹdi ekọn̄ ye nnyịn, edi nnyịn ikan mmọ.+8 Ekem nnyịn ida isọn̄ mmọ ideme inọ nditọ Reuben ye nditọ Gad ye ubak esien nditọ Manasseh.+9 Ntre, mbufo ẹnịm mme ikọ ediomi emi ẹnyụn̄ ẹnam mmọ, man kpukpru se mbufo ẹdinamde ọkpọwọrọ usụn̄.+10 “Ke iso Jehovah Abasi mbufo ke kpukpru mbufo ẹda mfịn emi, mme etubom mme esien mbufo ye mbiowo mbufo ye ikpọ owo mbufo ye kpukpru irenowo ke Israel,+11 ye nditọwọn̄ mbufo ye iban mbufo+ ye esenowo fo+ emi odude ke itienna fo, ọtọn̄ọde ke asiak-ifia fo tutu esịm okoi-mmọn̄ fo,+12 man afo odụk ediomi+ Jehovah Abasi fo ye un̄wọn̄ọ esie, emi Jehovah Abasi fo anamde ye afo mfịn emi;+13 man enye ada fi mfịn emi enịm ke ikọt esiemmọ,+ man enye onyụn̄ edi Abasi fo,+ kpa nte enye ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ fi okonyụn̄ ọn̄wọn̄ọde ọnọ mme ete ete fo Abraham+ ye Isaac+ ye Jacob.+14 “Idịghe ye mbufo ikpọn̄ ke ami nnam ediomi ye un̄wọn̄ọ emi,+15 edi ye mbon emi ẹdade mi ye nnyịn mfịn emi ke iso Jehovah Abasi nnyịn ye mbon oro mîdụhe mi ye nnyịn mfịn emi;+16 (koro mbufo ẹmetịm ẹfiọk nte nnyịn ikodụn̄de ke isọn̄ Egypt ye nte nnyịn ikasan̄ade ibe ke ufọt mme idụt emi mbufo ẹkesan̄ade ẹbe.+17 Mbufo ẹma ẹnyụn̄ ẹkụt mbubiam n̄kpọ mmọ ye mbubiam mbiet+ mmọ, eto ye itiat, silver ye gold, emi ẹkedude ke otu mmọ;)18 mbak eren m̀mê n̄wan m̀mê ubon m̀mê esien edidu ke otu mbufo emi esịt esie ọwọn̄ọrede mfịn emi ọkpọn̄ Jehovah Abasi nnyịn onyụn̄ akade akanam n̄kpọ mme abasi idụt oro;+ mbak orụn̄ eke on̄wụmde mfri eto ibọkn̄kpa ye etidot+ edidu ke otu mbufo.19 “Ndien ama ekem ke ini owo okopde mme ikọ un̄wọn̄ọ emi,+ onyụn̄ otorode idem ke esịt esie, ete, ‘N̄kpọ ọyọfọn ye ami,+ okposụkedi ndisan̄ade ke itụn esịt mi,’+ ye uduak ndisobo kpukpru owo,*20 Jehovah idinyịmeke ndifen nnọ enye,+ edi iyatesịt+ Jehovah ye ifiopesịt+ esie ayasak owo oro ke idem,+ ndien kpukpru mme isụn̄i emi ẹwetde ke n̄wed+ emi ẹyedoro enye ke idem, Jehovah oyonyụn̄ ọsọhi enyịn̄ esie efep ke idak ikpaenyọn̄.21 Ntre Jehovah ayadian̄ade+ enye ke kpukpru esien Israel enịm ọnọ afanikọn̄, nte kpukpru isụn̄i ediomi emi ẹwetde ke n̄wed ibet emi ẹsan̄ade.22 “Ndien emana ini iso, kpa nditọ mbufo emi ẹditienede mbufo edem, ye esenowo n̄ko eke editode anyan idụt, ẹyedọhọ ke ini mmọ ẹdikụtde ufen isọn̄ oro ye udọn̄ọ esie emi Jehovah anamde enye ọdọn̄ọ,+23 oro edi, sulphur ye inụn̄+ ye ikan̄ eke asakde,+ tutu owo itọhọ n̄kpọ ke ofụri isọn̄ esie, n̄kpọ inyụn̄ itịbeke, baba ikọn̄ kiet inyụn̄ ikọrike ke esịt, ebiet nsobo Sodom ye Gomorrah,+ Admah+ ye Zeboiim,+ emi Jehovah okosobode ke iyatesịt esie ye ke ifiopesịt esie;+24 ih, kpukpru mme idụt ẹyedọhọ ẹte, ‘Ntak emi Jehovah akanamde isọn̄ emi ntem-e?+ Nso inam ọkpọsọn̄ iyatesịt emi odu?’25 Ndien mmọ ẹyedọhọ ẹte, ‘Koro mmọ ẹkekpọn̄de ediomi+ Jehovah Abasi mme ete ete mmọ, emi enye akanamde ye mmọ ke ini enye okosiode mmọ ke isọn̄ Egypt.+26 Ndien mmọ ẹka ẹkenam n̄kpọ mme abasi efen ẹnyụn̄ ẹnụhọ ẹnọ mmọ, kpa mme abasi emi mmọ mîkọfiọkke, emi enye mîkonyụn̄ inọhọ mmọ.+27 Ndien Jehovah ayat esịt ye isọn̄ emi onyụn̄ ada ofụri isụn̄i emi ẹwetde ke n̄wed emi etiene enye.+28 Ntem Jehovah ada iyatesịt+ ye ifụtesịt ye akwa ikpahaesịt emen mmọ ke isọn̄ mmọ efep onyụn̄ ọduọk mmọ ke idụt efen, kpa nte edide mfịn emi.’+29 “N̄kpọ eke edịbede+ enyene Jehovah Abasi nnyịn, edi n̄kpọ eke ayararede+ enyene nnyịn ye nditọ nnyịn ke nsinsi, man nnyịn inam kpukpru ikọ ibet emi.+
Mme Ikọ Idakisọn̄
^ At. Ed., “andin̄wọn̄ mmọn̄ nyụhọ ye andikop nsatitọn̄.” Emi edi ebetọ ikọ emi aban̄ade eto mben mmọn̄ ye eke edisat isọn̄.


text:
Aka na-achi ala Nigeria bu Muhammad Buhari etoola onye mba America hoputara dika onye isiala ohuu bu Donald Trump na ugo mmeri o tuuru na ntuliakaelu mba ahu. Onye oisiala Buhari tokwara umu afo mba America n’ezi mhazi nke ntuliaka elu ahu. Buhari na-enwe olile anya na ya na Mazi Trump ga-ejiko aka n’oru maka ikwalite ezi mmekorita n’etiti mba America na ala Nigeria. Ngalaba nke oru mmekorita di n’etiti mba America na ala Nigeria gunyere agha ana-ebu megide agha iyi egwu, udo na ngalaba oru nchekwawa,uto nke aku n’uba, ochichi onye kwuo uche ya nakwa ezi ochichi
Olua Franklin


text:
Horizon
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Horizon
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Ikike ịgbanwe gameplay
- Nkwado nke ọtụtụ egwuregwu
- Dị Mfe na kensinammuo interface
Comments on Horizon:
Horizon Metụtara software:
Ngwá ọrụ iji melite usoro ịrụ ọrụ na-ebuli gameplay. The software na-enye ohere ka mepụta njikarịcha na akpaka ma ọ bụ akwụkwọ ntuziaka mode.
Onye ama ama egwuregwu n'elu ikpo okwu na a ukwuu nke na-ewu ewu egwuregwu nke dị iche iche Genres. The software na-enyere na-ekwurịta okwu na na na na ndị ọzọ Player site na internet.
Na-ewu ewu egwuregwu na-ewu dị iche iche owuwu n'ụwa kere si blocks. Ọkpụkpọ nwere ihe ohere dị iche iche na egwuregwu ụdịdị na ọtụtụ mgbanwe mụbaa ohere.
The bara uru software e mere maka ndị na-egwu egwuregwu. The software-enye gị ohere ịgbanwe na egwuregwu: larịị, ọnụ ọgụgụ nke ndụ, ego, na ngwá agha, wdg
Na-ewu ewu ngwa ibudata egwuregwu si Kọmputa Arts. The software interacts na a ígwé ojii repository na nwere bara uru atụmatụ.
The ngwá ọrụ e mere na-hazi hotkeys. The software-enye gị ohere nyochaa keystrokes na keyboard, ije nke òké na-arụ ọrụ nke ndị ọzọ akara ngwaọrụ.
Otu nke na-eduga emulators nke PlayStation Obere egwuregwu console. The software na-akwado ọtụtụ egwuregwu na ọrụ oru nke PlayStation Network.
Egwuregwu n'elu ikpo okwu na emulates a na mpaghara na netwọk na-egwu dị iche iche egwuregwu. The software na-enye ohere ka ike omenala ụlọ maka nkwonkwo play na enyi.
Ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na egwuregwu si Xbox 360 egwuregwu console. Modio-enye gị ohere dezie faịlụ na ohere na nchekwa data nke zọpụta egwuregwu si gburugburu ụwa.
The software iji hụ na ala ọnụnọ na internet. The software blocks mgbasa ozi modul na ize ndụ saịtị.
Ngwá ọrụ dị ike ọcha na-ebuli usoro. The software-enye gị ohere ọcha usoro kwụsịrị na-enweghị isi faịlụ na-eduzi a zuru ezu mwepụ nke software.
Ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na ndị ọkwọ ụgbọala nke esịtidem na mpụta ngwaọrụ na kọmputa. The software na-akpaghị aka nyochara gị usoro maka ọkwọ ụgbọala maka upgrading.
The mgbasa ozi ọkpụkpọ na-akwado ndị dị iche iche formats. The software-enye gị ohere ịhazi music n'ọbá akwụkwọ na-ele ndepụta okwu.
The dị ike software ike music na dị iche iche mixes. The software na-akwado a dịgasị iche iche nke ngwá ọrụ na mmetụta maka ndị ọkachamara DJing.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
The ike manịja ahụ na-ọnụ ọgụgụ ọrụ na ike draịva. The software na-agụnye a set ngwaọrụ maka mfe ọrụ dị iche iche na ụdị nke draịva.
The multifunction software idekọ ma dezie discs. The software nwere ọtụtụ ọzọ na-arụ ọrụ na ndị discs data.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche formats. The software na-akwado na nkwado ndabere na mgbake nke furu efu data.
Ngwá ọrụ jikwaa na diski ike partitions. The software na-agụnye ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na diski na enye gị ohere ike ahụ bootable discs.
The ngwá ọrụ kee disk oyiyi na mebere draịva emulation. The software na-akwado na-ewu ewu image formats na nwere ihe e ji ihe dị iche iche circumvention nke akwụkwọ nchebe.
The ngwá ọrụ iji defrag na draịva na a dịgasị iche iche nke bara uru atụmatụ. The software-enye gị ohere na-arụ ọrụ na ụdịdị nke defragmentation na njikarịcha.
The software-emepụta bootable DVD ma ọ bụ USB draịva. The software na-ebe ji nwe nke kọmputa n'enweghị ihe ngwa anya mbanye.
The software ike slideshows ma dekọọ na results na diski. The software na-agụnye different ngwaọrụ hazie usoro nke e kere eke.
Ngwá ọrụ na-defrag ike draịva na-ebuli usoro. The software-enye gị ohere na-arụ ọrụ na ebe nchekwa kaadị, floppy draịva dị iche iche na nchekwa ngwaọrụ.
Ihe dị mfe na-eji software naghachi data nke dị iche iche na kọmputa gị na dị iche iche data na-ebu. The software na-akwado ndị ike draịva na faịlụ na usoro nke ahụ dị iche iche.
Adaba ngwá ọrụ na-ebuli ma melite kwụsie ike nke usoro. The software-enye ohere ka defragment ike disks na hazie faịlụ.
The software iji wụnye Linux sistemụ na flash mbanye ma ọ bụ ike mbanye. The software-akwado ndị na ọtụtụ ndị Linux nkesa, na nsụgharị dị iche iche nke usoro.
The ụzọ dị ike na-arụ ọrụ na disk oyiyi. The software enye gị ohere ike ahụ bootable disks na flash draịva iji wụnye sistemụ.
Ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na ike draịva na ndị ọzọ na data ebu. The software nwere ọrụ na-ezo na-egosipụta ihe ọmụma na disk.
The ngwá ọrụ iji nkwado ndabere na mpaghara naghachi usoro data. The software enyere ike a oyiri nke siri ike mbanye, na-agafeta data na ọzọ data ụgbọelu.
The ngwá ọrụ ike bootable flash draịva. The software-enye gị ohere nyefee nwụnye faịlụ data na-ebu maka echichi nke software ọ bụ arụmọrụ usoro.
The ngwá ọrụ dị ike na-arụ ọrụ dị iche iche na oyiyi formats nke CD na DVD. Ọzọkwa software na-akwado ndị e kere eke nke bootable data ebu.
The software-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche. E nwere ngwaọrụ idekọ, dezie ma hichaa data na-ike disk oyiyi.
The software na-esure ihe CD, DVD, HD-DVD na Blu-Ray. The software enye gị ohere ike ahụ ISO faịlụ na bootable disks.
Adaba ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na disk oyiyi. The software na-akwado ndị na-ewu ewu image formats na-enye gị ohere iji mepụta ihe oyiyi ma ọ bụ ọkụ ha a diski.
The software na-ele ihe ọmụma zuru ezu banyere faịlụ Ọdịdị nke a na diski ike na-ebuli disk ohere. The software na-enye ọtụtụ variants gosipụta ọdịnaya owuwu na disk.
Mfe iji ngwá ọrụ maka data mgbake. The software-enye gị ohere ndabere, weghachi ike draịva na faịlụ.
The software idetuo DVD-enweghị àgwà ọnwụ. Ọzọkwa software na-agụnye ngwaọrụ mpikota onu, ihichapụ na tọghata draịva ọdịnaya.
The ngwá ọrụ ka ịlele discs na diski oyiyi maka Xbox 360. The software na-akwado akpaka mode nke njehie-mgbazi nke disk oyiyi mgbe uzo nke ha ka ha chebe.
The ngwá ka defragment na draịvụ ike na iche iche faịlụ. The software na-enyocha kwa na-egosiputa ihe ọmụma zuru ezu banyere diski.
The software naghachi furu efu data site na ike draịva, flash draịva na ngwa anya draịva. Ọzọkwa software na-akwado ndị na-ewu ewu faịlụ usoro.
Mmekọ kee disk oyiyi na nkwado nke dị iche iche formats. The software na-enyere aka ọkụ data na a disk na uzo na ndeputa nchebe.
Adaba ngwá ọrụ iji mata zoro-enyo anyị enyo faịlụ dị iche iche na-ebu nke ọmụma. The software egosiputa ọganihu akụkọ na hụrụ faịlụ.
Adaba ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na DVD draịva. The software-enye gị ohere ikwu nchebe nke DVD ma detuo ọdịnaya dị ka a set nke faịlụ ma ọ bụ ISO oyiyi.
The software e mere na ike nkwado ndabere na mpaghara nke DVD. Ọzọkwa software na-akwado ndị pụrụ iche ngwaọrụ decrypt ndeputa echebe faịlụ.
The adaba pụtara iji weghachi mberede ehichapụ ọ bụ furu efu faịlụ. The software na-akwado a obosara iche iche nke dị iche iche na usoro components maka data mgbake.
The software naghachi ndị mmadụ na mberede ehichapụ ọ bụ furu efu faịlụ. The software nwere mgbanwe search usoro na n'ụzọ na-azọpụta ndị oge na search nke ozi ndị dị mkpa.
The software iji tọghata DVD n'ime digital video na elu mma. The software bụ ike ịgbanwe ndị ọdịyo na video ntọala maka mmepụta faịlụ.
The software na-agba ọsọ na disk oyiyi na-enweghị na ojiji nke ngwa anya mbanye. The software na-emepụta na mebere draịva na ndị yiri ka anụ ahụ CD ma ọ bụ DVD draịva.
The software na-na nkwado ma weghachite data bụrụ na nke na-atụghị anya ọnọdụ. The software bụ ike nkwado ndabere na mpaghara usoro na ugbu a ntọala.
The software naghachi data iche iche. The software bụ ike na-agbake furu efu ma ọ bụ dịghịzi adị faịlụ si dị iche iche ngwaọrụ na data ebu.
The software iji chọpụta ọnọdụ na ọkwa nke ike draịva operability. The software na-egosiputa ọmụma zuru ezu banyere ihe dị iche iche oru egosi nke disks.
Ihe dị mfe na-eji software iji tọghata video n'ime DVD format. The software nwere ngwá ọrụ ndị dezie na ịgbanwe ntọala nke video faịlụ.
The software na nnukwu set ngwaọrụ encrypt data. E-ekwe omume encrypt ọdịnaya nke ike disks na ndị ọzọ data ebu.
Ihe dị mfe na-eji software iji tọghata ọdịnaya nke DVD na Blu-ray discs n'ime MVK format. The software na-echekwa na metadata na ozi na ngalaba nke disk.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Ige:
- Antiviruses
- Audio nchịkọta akụkọ
- Codecs
- Desktọpụ
- Development
- Discs
- Downloaders
- E-akwụkwọ na-agụ akwụkwọ
- Ederede editọ
- Education
- Egwuregwu
- Ekwentị
- Emulators
- Extensions
- Ezo
- Faịlụ
- Faịlụ mkpakọ
- Gụgharia video
- Ihe nchọgharị weebụ
- Ihuenyo kpọọ
- Internet
- Maps
- Media Player
- Ndịna na imewe
- Network
- Nkata
- Office
- Photo
- System njikarịcha
- Torrent
- Ule
- Video converters
- Voice nkwurịta okwu
- Webcams
- Youtube
- nhazi
- Ṅweta
- Ọdịyo converters
- Ọkwọ ụgbọala
- Ndị ọzọ na-
Top software:
Lee ihe software


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Ihe E Mere 22:1-19
22 Devid wee sị: “Nke a bụ ụlọ+ Jehova bụ́ ezi Chineke, nke a bụkwa ebe ịchụàjà+ Izrel ga na-achụ àjà nsure ọkụ.”2 Devid wee kwuo ka a kpọkọta ndị mbịarambịa+ bi n’ala Izrel, o wee mee ha ndị na-awa nkume+ ka ha na-awapụta nkume ndị ga-enwe akụkụ anọ há nhata+ maka iwu ụlọ ezi Chineke.3 Devid kwakọbakwara ígwè nke ukwuu maka ntu a ga-eji kụọ ibo ọnụ ụzọ ámá dị iche iche nakwa maka ihe e ji akpagide ihe, ọ kwakọbakwara ọla kọpa nke ukwuu nke na a pụghị ịtụ ya n’ihe ọ̀tụ̀tụ̀,+4 tinyere osisi sida+ a na-apụghị ịgụta ọnụ; n’ihi na ndị Saịdọn+ na ndị Taya+ buteere Devid ọtụtụ osisi sida.5 Devid wee sị: “Sọlọmọn nwa m bụ obere nwa, isi akabeghịkwa ya,+ ma ụlọ a ga-ewuru Jehova ga-adị ebube nke ukwuu,+ maakwa mma+ pụrụ iche n’ala niile. Ka m kwadebere ya ihe.” Devid wee kwadebe ihe dị ukwuu tupu ya anwụọ.+6 Ọ kpọkwara Sọlọmọn nwa ya ka o nye ya iwu ka o wuoro Jehova bụ́ Chineke Izrel ụlọ.7 Devid wee gwa Sọlọmọn nwa ya, sị: “Ọ dị m n’obi+ iwuru aha+ Jehova bụ́ Chineke m ụlọ.8 Ma okwu Jehova gbochiri m, wee sị, ‘Ị wụfuwo ọbara nke ukwuu,+ i buwokwa oké agha dị iche iche.+ Ị gaghị ewuru aha m ụlọ,+ n’ihi na ị wụfuwo ọbara nke ukwuu n’elu ala n’ihu m.9 Lee! E nwere nwa nwoke+ a ga-amụrụ gị. Ya onwe ya ga-abụ nwoke ga-enwe ezumike, m ga-emekwa ka o zuoro ndị iro niile gbara ya gburugburu ike;+ n’ihi na aha ya ga-abụ Sọlọmọn,+ m ga-enye Izrel udo+ na ịnọ jụụ n’ụbọchị ya.10 Ọ bụ ya ga-ewuru aha m ụlọ,+ ya onwe ya ga-abụrụ m nwa,+ mụ onwe m ga-abụkwara ya nna.+ M ga-emekwa ka ocheeze nke ọbụbụeze ya+ n’Izrel guzosie ike ruo mgbe a na-akaghị aka.’11 “Ugbu a, nwa m, ka Jehova nọnyere gị, ị ga-enwekwa ihe ịga nke ọma wee wuo ụlọ Jehova bụ́ Chineke gị, dị nnọọ ka o kwuru banyere gị.+12 Ma, ka Jehova nye gị ezi uche na nghọta,+ ka o nyekwa gị ntụziaka banyere Izrel, ka i debekwa iwu Jehova bụ́ Chineke gị.+13 Ị ga-enwe ihe ịga nke ọma+ ma ọ bụrụ na i lezie anya wee debe ụkpụrụ+ na mkpebi ikpe+ Jehova nyere Mozis n’iwu+ banyere Izrel. Nwee obi ike, dịkwa ike.+ Atụla egwu,+ atụkwala ụjọ.+14 Lee, n’oge m nọ ná mmekpa ahụ́,+ m kwadebere otu narị puku talent ọlaedo+ na otu nde talent ọlaọcha maka ụlọ Jehova, a pụghịkwa ịtụ ọla kọpa+ na ígwè+ n’ihe ọ̀tụ̀tụ̀ n’ihi na ha dị nnọọ ukwuu; m kwadebekwara osisi na nkume, ma ị ga-etinyekwu ihe na ha.15 I nwekwara nnọọ ọtụtụ ndị ọrụ, ndị na-awa nkume na ndị na-edo nkume+ na ndị ọkwá nkà na onye ọ bụla nwere nkà n’ụdị ọrụ ọ bụla.+16 A pụghị ịgụ ọlaedo na ọlaọcha na ọla kọpa na ígwè dịnụ ọnụ ma ọlị.+ Bilie mee ihe,+ ka Jehova nọnyekwara gị.”+17 Devid wee nye ndị isi niile nke Izrel iwu ka ha nyere Sọlọmọn nwa ya aka, sị:18 “Ọ̀ bụ na Jehova bụ́ Chineke unu anọnyereghị unu,+ ọ̀ bụ na o mebeghịkwa ka unu zuru ike gbaa gburugburu?+ N’ihi na o nyewo ndị bi n’ala a n’aka m, e meriwokwa ala a n’ihu Jehova+ nakwa n’ihu ndị ya.19 Ugbu a, werenụ obi unu na mkpụrụ obi+ unu chọọ Jehova bụ́ Chineke unu,+ biliekwanụ wuo ebe nsọ+ Jehova bụ́ ezi Chineke,+ iji bubata igbe+ ọgbụgba ndụ Jehova na arịa ndị dị nsọ nke ezi Chineke n’ụlọ e wuuru aha+ Jehova.”


text:
Ihe A Na-eme n’Ụlọ Ọrụ Anyị na Oge E Ji Aga Elegharị Anya Ebe Ahụ
Obi ga-adị anyị ụtọ ma ị gaa legharịa anya n’ụlọ ọrụ anyị dị iche iche nakwa n’ebe ndị anyị na-ebi akwụkwọ. Ebe a ka ị ga-anọ achọpụta ebe ụlọ ọrụ anyị dị na oge ndị ọbịa ji aga elegharị anya ebe ahụ.
Paraguay
San Roque González 234
Km. 17, Ruta 1
B° 25 de Mayo
2560 CAPIATA
PARAGUAY
+595 21-578-698
Oge E Ji Akpọgharị Ndị Ọbịa
Mọnde ruo Fraịdee
8:00 ụtụtụ ruo 11:00 ụtụtụ na 1:00 ehihie ruo 4:00 mgbede
Ọ na-ewe otu awa
Ihe A Na-eme
A na-ahazi ọrụ Ndịàmà Jehova karịrị puku asatọ na-arụ na Paraguay. A na-asụgharịkwa akwụkwọ anyị ndị e ji amụ Baịbụl n’Asụsụ Ndị Ogbi nke Paraguay.


text:
MODO
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata MODO
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Extended atụmatụ nke ịme ngosi uwe, nsụgharị na-aga aga
- Elu uzu nke nhazi
- Large set ngwaọrụ nke dị iche iche
- Ọnụnọ nke njikere ndebiri na udidi atụ
Comments on MODO:
MODO Metụtara software:
The software maka ịme ngosi uwe ihe na 3D ntule. Onye ọrụ nwere ohere ike dị iche iche ọcha ka ya onwe ya oru.
The software iji chọpụta agba nke pixel nke òké cursor na-egosi na. The software na-egosiputa agba nke pixel na a ole na ole nkịtị formats.
Ụwa ndú nke akpaghị aka imewe na ịbịaru dị iche iche dị n'okirikiri. The software na-akwado ọrụ nke 2D na 3D oru.
Ngwá Ọrụ ele na-arụ ọrụ na-emeputa faịlụ. The software-enye gị ohere itinye dị iche iche mmetụta na tọghata faịlụ ka na-ewu ewu formats.
The adaba ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na 3D ndịna-emeputa. The software na-agụnye a dịgasị iche iche nke ngwaọrụ maka ịme ngosi uwe na e kere eke nke egwuregwu vidio.
The ike software 3D ịme ngosi uwe nke oru ngo nke a elu complexity. The software na ọtụtụ-eji CAD imewe, graphic imewe na ulo oru atụmatụ.
The software kee Nkuzi na n'ihu. The software nwere ọtụtụ ihe bara uru atụmatụ na-enyere aka na-eji ihe oyiyi faịlụ nke dị iche iche formats.
The ngwá ọrụ maka ịme ngosi uwe nke ime na 3D ndịna-emeputa. The software egosiputa zuru ezu imewe nke dị iche iche mmiri nke ụlọ na ndị ọzọ na ụlọ ọrụ.
The graphic nchịkọta akụkọ nke umu ụlọ akwụkwọ ọta akara afọ na nnukwu set nke mmetụta na ngwaọrụ. The software esokwa onye ọ bụla ihe site na-akpa ọchị nsonaazụ ụda.
The mgbasa ozi ọkpụkpọ na-akwado ndị dị iche iche formats. The software-enye gị ohere ịhazi music n'ọbá akwụkwọ na-ele ndepụta okwu.
The software na nnukwu set ngwaọrụ maka zuru management nke n'ime obodo kọmputa site na iji mpaghara ma ọ bụ zuru ụwa ọnụ na netwọk.
Na kọmputa dictionary na nkwado nke ọtụtụ asụsụ dị iche iche. The software sụgharịta otu okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu na nwere nnukwu nchekwa data nke okwu si dị iche iche Akwụkwọ ọkọwa okwu.
The ngwá ọrụ iji mee ka olu na video oku n'ụwa nile. Usoro ihe omume-enye gị ohere ime ka oku na mobiles na landlines.
The ọtọ ederede edito. The software nwee ike ịrụ ọrụ ndị bụ isi na nke edito ma hazie ọrụ mode maka ụfọdụ mmemme asụsụ.
Ngwá ọrụ iji gwuo egwuregwu na GameCube na Wii egwuregwu consoles. The software mma oyiyi àgwà na-enyere aka na-eji egwu egwuregwu joysticks.
Lee ihe software


text:
Ndinam Ukara Ẹfiọk ke Imenyene Unen Ndikwọrọ Eti Mbụk
“OWO emi edi owo eke mmekde nte ada enyịn̄ mi aka iso mme idụt ye ndidem.” (Utom 9:15) Ọbọn̄ nnyịn Jesus eketịn̄ ikọ emi aban̄a eren Jew kiet emi akakabarede edi Christian. Ẹkedikot eren emi apostle Paul.
Kiet ke otu ndidem emi Paul akadade ke iso esie ekedi Nero, Akwa Edidem Rome. Nso ke akpanam edieke ẹkpedade fi ẹka iso utọ edidem emi ke ntak ukwọrọikọ? Ntak edi oro ẹdọhọde nnyịn ikpebe apostle Paul. (1 Cor. 11:1) Usụn̄ kiet emi ikemede ndikpebe enye edi ndise nte enye akanamde n̄kpọ ke ini ẹkedade enye ẹka esop ke eyo esie.
Idụt Israel ẹkesinịm Ibet Moses; Ibet emi ekesin̄wam mme Jew oro ẹkemade Abasi ẹdu eti uwem ke ebiet ekededi oro mmọ ẹdụn̄de. Ke Pentecost eke isua 33 ama ekebe, Abasi ikoyomke ikọt esie ẹka iso ẹnịm Ibet Moses aba. (Utom 15:28, 29; Gal. 4:9-11) Kpa ye oro, Paul ye mme Christian eken ikọdọhọke mme owo ẹkûnịm Ibet Moses; oro akanam mmọ ẹkeme ndikwọrọ ikọ ifụre ifụre nnọ ediwak mme Jew. (1 Cor. 9:20) Paul ama esikam aka synagogue ọkọkwọrọ ikọ ọnọ mbon oro ẹkefiọkde Abasi Abraham, onyụn̄ ada N̄wed Abasi Usem Hebrew ọkọk ibuot ye mmọ.—Utom 9:19, 20; 13:5, 14-16; 14:1; 17:1, 2.
Jerusalem ekedi akpa itie emi mme apostle ẹkemekde ndidu nse enyịn ke utom ukwọrọikọ. Mmọ ẹma ẹsikpep mme owo n̄kpọ ke temple. (Utom 1:4; 2:46; 5:20) Paul ama esika Jerusalem; edi isan̄ kiet, ẹma ẹmụm enye ẹsịn ke ufọk-n̄kpọkọbi do. Ini oro ke ẹketọn̄ọ ndikpe ikpe emi akanamde ẹmen enye ẹka Rome.
PAUL AMA ỌFIỌK IBET ROME
Ukara Rome ẹkese didie se Paul ọkọkwọrọde? Man ibọrọ mbụme emi, ọfọn ibem iso ifiọk nte ukara Rome ẹkesede ido ukpono. Mmọ ẹma ẹnyịme mbon oro ẹdụn̄de ke nsio nsio ebiet ke obio ukara mmọ ẹka iso ẹkpono mme abasi mmọ, amakam edi emi idinamke mme owo ẹsọn̄ ibuot ye ukara Rome m̀mê ẹnam se mîfọnke.
Enyene mme n̄kpọ emi ukara Rome ẹkenyịmede mme Jew ẹnam, edi emi mmọ mîkenyịmeke mbon en̄wen ẹnam. N̄wed oro, Backgrounds of Early Christianity ọdọhọ ete: “Ukara Rome ikesifịnake Ido Ukpono Mme Jew. . . . Ntre mme Jew ẹma ẹnyene ifụre ndikpono Abasi mmọ, owo ikonyụn̄ inyịkke mmọ ẹtiene ẹkpono mme abasi mbon Rome. Mme Jew ẹkesinịm ibet mmọ ke ebiet emi mmọ ẹdụn̄de.” Owo ikesinyụn̄ inyịkke mmọ ẹdụk ekọn̄. * Paul ama anam ukara Rome ẹfiọk ke mme Christian ẹnyene ukem unen emi ibet Rome ọnọde ido ukpono mme Jew.
Mbon emi mîkamaha Paul ẹma ẹdomo enyọn̄ ye isọn̄ ndinam mme owo ye ukara ẹsua Paul. (Utom 13:50; 14:2, 19; 18:12, 13) Kere se iketịbede isan̄ kiet. Mbiowo ke Jerusalem ẹma ẹkop nte ẹtịn̄de ufụmikọ ẹte ke Paul ekekpep mme Jew ete “ẹfiak edem ẹkpọn̄ Moses.” Utọ ufụmikọ oro ama ekeme ndinam mme Jew oro ẹkekabarede ẹdi Christian ẹkere ke Paul inịmke Ibet Moses. Emi n̄ko ama ekeme ndinam mbon Sanhedrin ẹda mme Christian nte mbon nsọn̄ibuot emi ẹkpọn̄de Ido Ukpono Mme Jew ẹyom ndida ke idem. Edieke emi ekpeketịbede, oro akpakanam ẹsịn mfịna ye mme Jew emi ẹkekabarede ẹdi Christian. Ẹkpekebịn mmọ ẹsion̄o ke obio ẹnyụn̄ ẹkpan mmọ ndikwọrọ ikọ ke temple m̀mê ke synagogue. Ntem, mbiowo ẹma ẹdọhọ Paul aka temple akanam n̄kpọ emi Abasi mîkọdọhọke ẹnam aba, edi emi mîkonyụn̄ idịghe idiọkn̄kpọ, man owụt ke ufụmikọ oro ekedi nsu.—Utom 21:18-27.
Paul ama anam se mbiowo ẹkedọhọde enye, ndien emi ama ọnọ enye ifet “[ndin̄wana] nnyụn̄ nda ibet nnam eti mbụk ọsọn̄ọ ada.” (Phil. 1:7) Ke ini Paul okodude ke temple, mme Jew ẹma ẹsịn ntịme ye enye ẹnyụn̄ ẹyom ndiwot enye. Edi etubom mbonekọn̄ Rome ama ọdọhọ ẹmen Paul ẹkesịn ke ufọk-n̄kpọkọbi. Ke ini ẹkeyomde ndimia Paul, enye ama ọdọhọ mmọ ke imọ idi eyen Rome. Ntre ẹma ẹmen enye ẹka Caesarea, sia do ke mbon Rome ẹketie ẹkara Judea. Enye ama enyene ifet do ndikwọrọ ikọ uko uko nnọ mbon ukara. Etie nte emi ama anam ediwak owo do ẹdinen̄ede ẹfiọk Ido Ukpono Christ.
Utom ibuot 24 etịn̄ nte Paul akadade ke ikpe ke iso Felix, owo emi mbon Rome ẹkemekde akara Judea. Felix ama ọdọdiọn̄ọ ndusụk n̄kpọ emi mme Christian ẹnịmde. Mme Jew ẹma ẹdori Paul ikọ ẹte ke enye anam n̄kpọ ita emi abiatde ibet Rome. Mmọ ẹkedọhọ ke enye ama anam mme Jew ẹsọn̄ ibuot ye ukara Rome, ke enye enyene n̄ka ntịme emi enye adade usụn̄, onyụn̄ odomo ndisabade temple emi ukara Rome ẹkesede enyịn. (Utom 24:5, 6) Se mmọ ẹkedoride Paul emi ama edi se ẹkpekedade ẹwot enye.
Ọfọn nnyịn ifiọk nte Paul akanamde n̄kpọ ke ini ẹkedoride enye ikọ. Enye ikesịnke ntịme, ikonyụn̄ isọn̄ọke owo enyịn. Enye ama etịn̄ aban̄a Ibet ye mme Prọfet onyụn̄ ọdọhọ ke imọ imenyene unen ndikpono “Abasi mme ete ete” imọ kpa nte ibet Rome ọnọde mme Jew eken unen ndinam. (Utom 24:14) Nte ini akakade, ẹma ẹda enye ẹka iso Porcius Festus ye iso Edidem Herod Agrippa. Enye ama onyụn̄ owụt mmọ ke imenyene unen ndikwọrọ ikọ onyụn̄ akam ọkwọrọ ikọ ọnọ mmọ.
Ke ini ẹkeyomde ndikwan̄a ikpe Paul, enye ama ọdọhọ ete: “Ẹda mi ẹsọk Caesar!” Caesar ekedi andikara emi ekenyenede odudu akan ini oro.—Utom 25:11.
PAUL AMA ADA KE ISO IKPE CAESAR
Angel ama ọdọhọ Paul ete: “Afo enyene ndida ke iso Caesar.” (Utom 27:24) Ke ini Nero, Akwa Edidem Rome ọkọtọn̄ọde ukara, enye ama ọdọhọ ke imọ idikpehe kpukpru ikpe. Isua itiaita ama ebe mbemiso enye ọkọtọn̄ọde ndikpe ikpe mme owo. Ke ofụri ini oro, mbon en̄wen ẹkesikpe ikpe mme owo. N̄wed oro The Life and Epistles of Saint Paul ọdọhọ ke Nero ekesitie ke ufọkubọn̄ esie ye mme ọnọitem esie, emi ẹkenen̄erede ẹfiọk n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹwọrọde etop, ekpe ikpe owo ekededi emi enye oyomde ndikpe.
Bible itịn̄ke m̀mê Nero ekekpe ikpe Paul m̀mê ọkọdọhọ mbon en̄wen ẹkpe ikpe esie ekem ẹtịn̄ ẹnọ imọ. Edide Nero ekekpe ikpe Paul m̀mê ọkọdọhọ mbon en̄wen ẹkpe, etie nte Paul ama anam mmọ ẹfiọk ke imọ ituak ibuot inọ Abasi mme Jew, ke imesinyụn̄ idọhọ kpukpru owo ẹsụk ibuot ẹnọ ukara. (Rome 13:1-7; Titus 3:1, 2) Paul ama owụt mbon ukara Rome ke ibet Rome ọnọ imọ unen ndikwọrọ eti mbụk, etie nte emi akanam esop Caesar ẹtebe enye ikpe.—Phil. 2:24; Philem. 22.
ANA INAM ẸFIỌK KE IMENYENE UNEN NDIKWỌRỌ ETI MBỤK
Jesus ọkọdọhọ mbet esie ete: “Ẹyedụri mbufo ẹda ẹka iso mme andikara ye iso ndidem ke ntak mi, man ẹdi ntiense ẹnọ mmọ ye mme idụt.” (Matt. 10:18) Edi ata n̄kpọ ukpono ndida ke iso ukara ke ntak Jesus. Ke ini ẹsimende nnyịn ẹka esop ke ntak eti mbụk, nnyịn imesida ibet iwụt ke imenyene unen ndikwọrọ eti mbụk. Imesinyụn̄ ikan ediwak ini. Inamke n̄kpọ m̀mê nso ke ẹbiere ke esop, nnyịn imọdiọn̄ọ ke ukara owo ikemeke ndinọ nnyịn ofụri unen oro iyomde man ikeme ndikwọrọ eti mbụk. Obio Ubọn̄ Abasi kpọt editre kpukpru ufịk ye utụk oro ẹtụkde nnyịn mfịn.—Eccl. 8:9; Jer. 10:23.
Mfịn, nnyịn imekeme ndinam ẹnọ enyịn̄ Jehovah ubọn̄ ke ini inamde mme owo ẹfiọk se inịmde. Ukem nte Paul, ana inam emi uko uko ye ukpono ukpono. Jesus ọkọdọhọ mbet esie ‘ẹkûkere se mmọ ẹditịn̄de inyan̄a idem, koro imọ iyọnọ mmọ se ẹditịn̄de ye ọniọn̄ emi kpukpru mme andibiọn̄ọ mmọ mîdikemeke ndifan̄a m̀mê ndineni.’—Luke 21:14, 15; 2 Tim. 3:12; 1 Pet. 3:15.
Ke ini ẹdade nnyịn ẹka iso ndidem, mme andikara, ye mbon ukara eken ke ntak eti mbụk, emi esinọ nnyịn ifet ndikwọrọ ikọ nnọ mbon oro nnyịn mîkpekemeke ndikwọrọ ikọ nnọ. Ndusụk ikpe oro isikande esinam ẹkpụhọ ndusụk ibet onyụn̄ anam inyene ifụre ndikwọrọ ikọ, nnyụn̄ n̄kpono Abasi nnyịn. Edi, inamke n̄kpọ m̀mê nso ke ẹbiere ke esop, nte ikọt Abasi ẹsinamde n̄kpọ uko uko ke mme ini ntem esinem Jehovah esịt.
^ ikp. 8 James Parkes emi edide ewetn̄wed ọdọhọ ete: “Mme Jew . . . ẹma ẹnyene unen ndisinịm usọrọ ido ukpono mmọ. Se ukara Rome ẹkenamde emi ẹnọ mme Jew ikokponke-kpon ikaha, koro mmọ ẹma ẹsinyụn̄ ẹnọ mbon en̄wen emi ẹkedụn̄de ke obio ukara mmọ unen ndinam se mmọ ẹmade.”


text:
Iyak Emi Enyenede Ndyọ
ENYENE iyak kiet emi mbakara ẹkotde clown fish. Enye aka nditie nte asat. Iwakke owo emi okụtde iyak emi etre ndifiak ntuak nda nse. Etie nte ediwak owo ẹsima ndise enye ke ntak nsio nsio uduot idem esie. Uduot emi esinam ndusụk owo ẹti nsio nsio uduot ọfọn̄ emi mme enekunek ẹsidade ẹbana idem. Onyụn̄ ekeme ndidi ebiet emi iyak emi odụn̄de esikpa owo idem. Enye esidụn̄ ye unam-mmọn̄ emi etiede nte mbiet, emi esinyụn̄ otopde iyak ye unam-mmọn̄ eken.
Iyak emi isifeheke ke ini ẹyomde ndisio enye ndise. Mbon emi ẹsinịmde enịm ke mmọn̄ ẹsikụt nte iyak emi asan̄ade akada ekpere mmọ nte n̄kpọ eke ẹdọhọde ke oyom ẹsio imọ ndise. Iyak emi isifeheke owo, isinyụn̄ iwakke ndika n̄kpọ nyom usụn̄ n̄kpọn̄ itie emi enye odụn̄de.
Edi se isinamde iyak emi enen̄ede akpa owo idem edi enye ndidụn̄ ke ebiet emi etiede nte ọmọn̄ ada enye ibuot. Enye odụn̄ ye unam-mmọn̄ emi ekemede nditop enye n̄wot, ndien emi etie nte ndidụn̄ ke aba urụkikọt. Edi iyak emi ye unam-mmọn̄ emi ẹkam ẹdi itai ye aban̄. Nso inam mmọ ẹkeme ndidụn̄ ntem ke emem?
‘N̄KPAKPA N̄KPA YE AFO’
Ukem nte esidide ubọk otụk edem, edem otụk ubọk, ntre ke onyụn̄ edi ye iyak ye unam-mmọn̄ emi. Mmọ mbiba ẹsin̄wam kiet eken sia ẹdude ọtọkiet. Ntaifiọk emi ẹsikpepde n̄kpọ ẹban̄a unam-mmọn̄ ẹdọhọ ke iyak emi ikemeke ndidụn̄ ke ebiet emi unam-mmọn̄ emi mîdụhe. Iyak emi isisọpke ke esịt mmọn̄, ntre edieke unam-mmọn̄ emi mîkpodụhe ikpere enye, unam-mmọn̄ eken ye ikpọ iyak ẹkpeta enye. Edi sia unam-mmọn̄ emi esikpemede enye, iyak emi ekeme ndidu uwem nsịm isua duop.
Iyak emi esisịn nsen ekpere unam-mmọn̄ emi, ndien sia iyak eken ẹsifehede-fehe unam-mmọn̄ emi, mmọ isikemeke ndidi nditan̄ nsen oro mmen. Uman ye ayara iyak emi ẹsikpeme nsen mmọ. Ekem, ẹsikụt mmọ ye nditọ mmọ ẹnịmde enịm ẹkpere unam-mmọn̄ emi.
Nso ke iyak emi esinam ọnọ unam-mmọn̄ emi? Iyak emi esikpeme enye, iyakke mme iyak en̄wen ẹdita enye. Enyene ini emi mme anam-ndụn̄ọde ẹkedian̄arede iyak emi ẹkpọn̄ unam-mmọn̄ emi, edi eyo etisiere, owo ikwe aba unam-mmọn̄ oro. Etie nte iyak efen ekedi edita enye.
Etie nte iyak emi esitiene ọnọ unam-mmọn̄ emi odudu. Enyene mmọn̄ibọk emi iyak emi esision̄ode emi esinamde unam-mmọn̄ emi ọsọp okpon. Ndien nte iyak emi asan̄ade akanade unam-mmọn̄ emi, ntre ke enye esimen eti mmọn̄ ọsọk unam-mmọn̄ emi.
ENYE ODỤN̄ KE EBIET EMI IYAK EKEN ẸSIFEHEDE-FEHE
Enyene udọt emi odude mmọ ke ikpọkidem, emi mîyakke unam-mmọn̄ emi otop mmọ. Udọt emi esinam unam-mmọn̄ emi ekere ke iyak emi edi unam-mmọn̄ nte imọ.
Ndụn̄ọde kiet emi ẹkenamde owụt ke edieke iyak emi akade ndidụn̄ ye unam-mmọn̄ emi, ke enye esisan̄a ekpere unam emi, otụk enye ediwak ini man ọdiọn̄ọ utọ udọt emi enye edisiode man unam-mmọn̄ oro idikeme ndinam enye n̄kpọ. Etie nte unam-mmọn̄ emi esitop iyak emi ke nsonso oro, edi mmọ ẹma ẹmemehe, ẹdidụn̄ ntre nte ufan.
Nte iyak emi ye unam-mmọn̄ emi ẹsidụn̄de ekpep nnyịn nte mme owo ẹkpedianade kiet ẹnam utom. Mme owo ẹsito nsio nsio obio ẹdidiana kiet ẹnam n̄kpọ tutu enye enyene ibuot. Ukem nte enyene-ndyọ iyak emi, ọkpọfọn ida ekpri ini ikpep n̄kpọ iban̄a mbon emi inamde utom kiet man idiọn̄ọ nte ikpanamde n̄kpọ ye mmọ. Edieke inamde emi, iyenen̄ede idia ufọn.


text:
Mbụme Oro Mme Andikot Ẹbụpde . . .
Ndi Ana Owo Enịm Abasi-Ita-ke-Kiet man Edi Christian?
N̄wed ufọkn̄wed sekọndri oro ẹkesiode ke 2007, emi ẹkotde World Religions in Denmark, ọdọhọ ke Mme Ntiense Jehovah ẹdi ekpri otu mme Christian emi ẹtienede Bible ketket. Ke nditịm ntịn̄, Mme Ntiense Jehovah ẹdi ọyọhọ ita ke otu Ido Ukpono Christ oro ẹwakde ẹkan ke Denmark.
Edi bishop Ufọkabasi Ofụri Idụt Denmark ama enen̄ede asua ọnọ ewet n̄wed emi ke ntak emi eketienede asiak Mme Ntiense ke n̄wed oro. Ntak-a? Bishop oro ọkọdọhọ ete: “N̄kwe kan̄a ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono emi adade [Mme Ntiense Jehovah] nte mme Christian. Mmọ inịmke Abasi-Ita-ke-Kiet, emi edide akpan ukpepn̄kpọ Ido Ukpono Christ.”
Annika Hvithamar, andiwet n̄wed oro, emi esikpepde n̄kpọ aban̄a ido ukpono, ọkọdọhọ ke ini ẹbụpde mme owo ntak emi mmọ ẹdọhọde ke mmimọ idi Christian, ke akananam mmọ idọhọke ke edi ke ntak emi mmimọ inịmde ke Abasi edi Ita-ke-Kiet. Akan oro, ikpehe kiet ke n̄wed oro, emi ibuotikọ edide, “Ndi Afo Edi Christian?” ọdọhọ ete: “Ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet edi kiet ke otu ukpepn̄kpọ Ido Ukpono Christ oro ẹsọn̄de ẹkan.” Enye adian do ete: “Ọsọsọn̄ kpukpru ini ndinam an̄wan̄a owo oro mîkaha ufọkn̄wed ukpepn̄kpọ ido ukpono ntak emi Abasi mme Christian osụk edide abasi kiet idịghe abasi ita.”
“Ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet edi kiet ke otu ukpepn̄kpọ Ido Ukpono Christ oro ẹsọn̄de ẹkan”
Se Bible ekpepde aban̄a Abasi ye Jesus emem onyụn̄ an̄wan̄a owo. Enye isọn̄ke ndifiọk. Ikọ oro “Abasi-Ita-ke-Kiet” m̀mê ukpepn̄kpọ oro idụhe ke Ikọ Abasi. Bible etịn̄ in̄wan̄-in̄wan̄ ke Jesus Christ edi akpan Abasi. (Colossae 1:15) Onyụn̄ ọdọhọ ke Jesus edi ‘esịne-ufọt ke ufọt Abasi ye mme owo.’ (1 Timothy 2:5) Amaedi Ete, Bible ọdọhọ ete: “Afo emi enyịn̄ fo ikpọn̄ ekerede Jehovah, edi Ata Edikon̄ ke ofụri ererimbot.”—Psalm 83:18.
Mme Ntiense Jehovah ẹnịm ke ana owo ọbuọt idem ye Jesus. (John 3:16) Ntak edi oro mmọ ẹdade ewụhọ Jesus emi ke akpan n̄kpọ: “Ẹwet ẹte, ‘Edi Jehovah Abasi fo ke ana afo atuak ibuot ọnọ, onyụn̄ edi enye ikpọn̄ ke ana afo anam edisana utom ọnọ.’” (Matthew 4:10) Ke akpanikọ, ẹkeme ndikot owo oro odomode ndinam mme ewụhọ Jesus, Christian.


text:
Ntak Emi Anade Isana
“Mbufo . . . ẹnyene ndidi edisana.”
1. Didie ke n̄wed Leviticus ekeme ndin̄wam nnyịn?
JEHOVAH oyom kpukpru mme asan̄autom esie ẹsana. Ẹtịn̄ ẹban̄a mme owo ndisana ọtọn̄ọde ke akpa n̄wed Bible tutu esịm akpatre, edi ẹtịn̄ ke n̄wed Leviticus ẹkan. Iyasana edieke ifiọkde inyụn̄ inamde se idude ke n̄wed Leviticus.
2. Nso idi ndusụk n̄kpọ oro odude ke n̄wed Leviticus?
2 N̄wed Leviticus emi Moses ekewetde esịne ke otu “ofụri N̄wed Abasi” emi ọfọnde ndida n̄kpep owo n̄kpọ. (2 Tim. 3:16) Enyịn̄ Jehovah odu n̄kpọ nte utịm ikoduop ke ibuot kiet kiet. Edieke se idude ke Leviticus an̄wan̄ade nnyịn, nnyịn idinamke n̄kpọ ekededi emi ekemede ndisuene enyịn̄ Abasi. (Lev. 22:32) Ikọ emi, “Ami ndi Jehovah,” awak etieti ke n̄wed emi. Enye eti nnyịn ke inyene ndikop uyo Abasi. Ke ibuotikọ emi ye ke enye oro editienede, iyokụt mme akpan n̄kpọ emi Abasi anamde ẹwet ke n̄wed Leviticus man an̄wam nnyịn ituak ibuot inọ enye ke usụn̄ emi asanade.
ABASI OYOM IKỌT ESIE ẸSANA
3, 4. Nso ke ndikeyet Aaron ye nditọ esie mmọn̄ ada aban̄a? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.)
3 Kot Leviticus 8:5, 6. Jehovah ekemek Aaron akwa oku onyụn̄ emek nditọ esie mme oku ke Israel. Aaron akada aban̄a Jesus Christ, nditọ esie ẹda ẹban̄a mme Christian emi ẹyetde aran. Edi, ndi ndikeyet Aaron mmọn̄ man enye asana owụt ke ẹma ẹnam Jesus n̄ko asana? Ihih, sia akananam Jesus inamke idiọkn̄kpọ inyụn̄ “isabakede idem,” ntre ufọn ikpoduhe ndinam enye asana. (Heb. 7:26; 9:14) Nte ededi, nte Aaron akasanade ke ẹma ẹkeyet enye mmọn̄ ẹma owụt ke Jesus asana onyụn̄ ọfọn ama. Edi, nso ke ndikeyet nditọ Aaron mmọn̄ man mmọ ẹsana ada aban̄a?
4 Ndikeyet nditọ Aaron mmọn̄ man mmọ ẹsana okowụt nte ẹdinamde mbon emi ẹmekde ẹdi oku ke heaven ẹsana. Edi ndi baptism emi mbon oro ẹyetde aran ẹnade edi ukem ye mmọn̄ emi ẹkeyetde nditọ Aaron? Ihih, sia baptism isiyetke idiọkn̄kpọ owo ifep, edi owụt ke owo ayak ofụri uwem esie ọnọ Jehovah Abasi. Ẹda “ikọ Abasi” ẹnam mbon emi ẹyetde aran ẹsana. Emi ọwọrọ ke ana mmọ ẹka iso ẹsịn ofụri ukeme mmọ ẹnam se Christ ekekpepde. (Eph. 5:25-27) Ntem ke ẹnam mmọ ẹsana. Edi nso kaban̄a mme “erọn̄ en̄wen,” ẹsan̄a didie ẹnam mmọ ẹsana?—John 10:16.
5. Ntak emi ẹkemede ndidọhọ ke ẹda Ikọ Abasi ẹnam mme erọn̄ en̄wen ẹsana?
5 Nditọ Aaron idaha iban̄a mme erọn̄ en̄wen m̀mê “akwa otuowo.” (Edi. 7:9) Sia edide ntre, ndi Ikọ Abasi etiene anam mme erọn̄ en̄wen emi ẹma ẹkena baptism mi ẹsana? Ih, anam! Ke ini mmọ ẹkotde Bible ẹkụt ke iyịp Jesus enyene ufọn onyụn̄ enyene odudu etieti, mmọ ẹsinịm se Bible etịn̄de ẹnyụn̄ ‘ẹnam edisana utom uwemeyo ye okoneyo’ ẹnọ Abasi. (Edi. 7:13-15) “Eti edu uwem” emi mbon oro ẹyetde aran ye mme erọn̄ en̄wen ẹnyenede owụt ke ẹnam mmọ ẹsana. (1 Pet. 2:12) Esịt esinem Jehovah ke ini enye okụtde nte mme erọn̄ en̄wen ye mbon emi ẹyetde aran ẹkade iso ẹsana ẹnyụn̄ ẹdianade kiet ẹkop uyo Jesus emi ekpemede mmọ nte erọn̄ esie!
6. Ntak anade isidụn̄ọde idem nnyịn ke ini ke ini?
6 Jehovah ndikọdọhọ ke ana mme oku ke Israel ẹsana ekpep nnyịn nso? Mbon emi isikpepde Bible ẹsikụt nte Ufọkmbono Obio Ubọn̄ nnyịn asanade, nte nnyịn isanade idem, inyụn̄ isịnede ọfọn̄ ọfọn. Edi, nte mme oku ẹkesanade ekpep nnyịn ke ikpanaha owo ekededi emi oyomde ndituak ibuot nnọ Jehovah enyene ‘esịt eke edehede.’ (Kot Psalm 24:3, 4; Isa. 2:2, 3.) Ana esịt, ekikere, ye idem emi idade inam n̄kpọ Abasi enen̄ede asana. Emi ọwọrọ ke ana isidụn̄ọde idem nnyịn ke ini ke ini. Edieke ikụtde n̄kpọ emi edehede, oyom isio utọ n̄kpọ oro ifep man ika iso isana. (2 Cor. 13:5) Ke uwụtn̄kpọ, edieke owo emi ama akana baptism esikoide-koi ese ndise idan̄, akpana enye obụp idemesie ete, ‘Ndi ami emi mmosụk nsana?’ Ana enye etịn̄ ọnọ mbiowo man ẹn̄wam enye etre utọ ndek ndek ido emi.—Jas. 5:14.
KOP ITEM MAN ASANA
7. Nso uwụtn̄kpọ ke Jesus ekenịm emi ebietde se mme oku ẹkenamde nte ẹtịn̄de ke Leviticus 8:22-24?
7 Ke ini ẹkemekde Aaron akwa oku ẹnyụn̄ ẹmek nditọ esie mme oku ke Israel, ẹma ẹda iyịp okukịm erọn̄ ẹyet mmọ ke utọn̄ nnasia, akpan nnuenubọk nnasia, ye akpan nnuenukot nnasia. (Kot Leviticus 8:22-24.) Se ẹkenamde emi okowụt ke mme oku emi ẹyenam utom mmọ nte ẹdọhọde mmọ ẹnam. Jesus emi edide Akwa Oku ama enịm ata eti uwụtn̄kpọ ọnọ mbon emi ẹyetde aran ye mme erọn̄ en̄wen. Enye ama esikop se Abasi ekpepde enye. Jesus ekesinam se Jehovah ọdọn̄de enye, ndien akanam enye ikpọn̄ke usụn̄ Abasi.—John 4:31-34.
8. Nso ke ana kpukpru ikọt Jehovah ẹnam?
8 Ana mme Christian oro ẹyetde aran ye mme erọn̄ en̄wen ẹsọn̄ọ ẹda ẹnam n̄kpọ Abasi nte Akwa Oku mmọ akanamde. Ana kpukpru ikọt Jehovah ẹsụhọde idem ẹnam item emi odude ke Bible mbak mmọ ẹdinam spirit Abasi ofụhọ. (Eph. 4:30) Ana mmọ n̄ko “ẹsiak afan̄ eke enende ẹnọ ikpat [mmọ].”—Heb. 12:13.
9. Nso ke nditọete ita emi ẹnamde utom ye ndusụk owo ke Otu Emi Ẹsede Ẹban̄a Utom Mme Ntiense Jehovah ẹtịn̄, ndien didie ke se mmọ ẹtịn̄de ẹkeme ndin̄wam fi aka iso asana?
9 Kop se nditọete ita emi ẹdoride enyịn ndidu uwem ke isọn̄ ẹnyụn̄ ẹnamde utom ke ediwak isua ye ndusụk owo ke Otu Emi Ẹsede Ẹban̄a Utom Mme Ntiense Jehovah ẹtịn̄de. Kiet ọdọhọ ete: “Edi n̄kpọ ukpono ndinam utọ utom emi. Edi nte nnamde utom ye nditọete emi, mmesikụt ndusụk ini ke mmọ ifọnke ima okposụkedi emi ẹdade edisana spirit Jehovah ẹyet mmọ aran. Kiet ke otu n̄kpọ emi mbierede ndinam ke ediwak isua idahaemi edi ndikop uyo mbon emi ẹdade usụn̄.” Ọyọhọ owo iba ọdọhọ ete: “Utọ itie N̄wed Abasi nte 2 Corinth 10:5, emi ọdọhọde ‘ẹsụk ibuot ẹnọ Christ’ an̄wam mi n̄kop uyo mbon emi ẹdade usụn̄ nnyụn̄ ndiana ye mmọ. Owo inyịkke-nyịk mi nnam emi.” Ọyọhọ owo ita ọdọhọ ete: “Mmọfiọk ke owo emi amade se Jehovah amade, asuade se enye asuade, okopde item esie onyụn̄ anamde se inemde enye esịt kpukpru ini, ana anam se esop Abasi ẹdọhọde onyụn̄ okop uyo mbon emi Abasi adade anam uduak esie ke isọn̄.” Eyenete emi eti ke Brọda Nathan Knorr, emi eketienede ese aban̄a utom Mme Ntiense Jehovah, ama enyịme se ẹketịn̄de ke Enyọn̄-Ukpeme eke 1925 ke ibuotikọ emi ọdọhọde, “Emana Idụt,” kpa ye oro ndusụk owo mîkenyịmeke. Eyenete emi ama ama se Brọda Knorr akanamde emi. Edieke etiede ekere se nditọete ita emi ẹtịn̄de, oro ekeme ndin̄wam fi okop item onyụn̄ asana.
NTE IKPENỊMDE IBET ABASI EMI ABAN̄ADE IYỊP
10. Ntak emi anade ibet iyịp nte Abasi ọdọhọde?
10 Kot Leviticus 17:10. Jehovah ama owụk nditọ Israel ete ẹkûdia “orụk iyịp ekededi.” Ana mme Christian n̄ko ẹbet iyịp, edide eke unam m̀mê eke owo. (Utom 15:28, 29) Nnyịn ikpedehedei ikere ndinam n̄kpọ emi mîdiyakke Abasi ‘enen iso’ ye nnyịn onyụn̄ osio nnyịn ke esop esie. Imama Abasi, imonyụn̄ iyom ndikop uyo esie. Inamke n̄kpọ m̀mê nso itịbe, nnyịn idinamke se mbon emi mîdiọn̄ọke Jehovah mînyụn̄ ikopke uyo esie ẹdọhọde inam. Imọdiọn̄ọ ke ẹyesak nnyịn ke ntak emi ibetde iyịp, edi imebiere ndikop uyo Abasi. (Jude 17, 18) Nso idin̄wam nnyịn ‘inen̄ede ibiere’ ke nnyịn ididiaha iyịp m̀mê ke nnyịn idiyakke ẹsịn nnyịn iyịp ke idem?—Deut. 12:23.
11. Ntak emi ikemede ndidọhọ ke Usen Usio-Isop ekedi ata akpan usen?
11 Se akwa oku Israel ekesidade iyịp anam ke Usen Usio-Isop kpukpru isua anam idiọn̄ọ nte Abasi adade iyịp. Ẹkesida iyịp ẹsio isop idiọkn̄kpọ mbon emi ẹyomde Jehovah efen ọnọ mmimọ. Ẹma ẹsisịme iyịp ayara enan̄ ye iyịp ebot ke iso okukịp ekebe ediomi. (Lev. 16:14, 15, 19) Iyịp oro ẹkesịmede do akanam Jehovah efen idiọkn̄kpọ nditọ Israel. N̄ko-n̄ko, Jehovah ama ọdọhọ yak owo ekededi emi oyomde ndita unam, ọduọk iyịp unam oro onyụn̄ ada ntan ofụk, “koro uwem kpukpru orụk unam edide iyịp esie.” (Lev. 17:11-14) Edi ndi emi ekedi obufa ibet? Ihih. Jehovah ama ọdọdọhọ Naoh ye nditọ esie ediwak isua ke edem ete ẹkudia iyịp. (Gen. 9:3-6) Jehovah Abasi ama akpan mme owo ndidia iyịp. Didie ke emi ebehe mme Christian mfịn?
12. Paul ọdọhọ ke nso ke ẹsida iyịp ẹnam?
12 Apostle Paul ama etịn̄ adan̄a nte iyịp enyenede odudu ke leta emi enye ọkọnọde mme Christian emi ẹkedide mme Hebrew. Enye ọkọdọhọ mmọ ete: “Ekpere ndidi ẹda iyịp ẹnam kpukpru n̄kpọ ẹsana nte Ibet etemede, ndien ke ediduọk iyịp mîdụhe edifen inyụn̄ idụhe.” (Heb. 9:22) Edi Paul ama anam mmọ ẹdiọn̄ọ n̄ko ke kpa ye emi mme uwa oro ẹkenyenede ufọn, ke mme uwa oro ẹkewụt ke mmọ ẹdi mme anamidiọk, ndien ke okosụk oyoyom ẹnam n̄kpọ emi edisọhide idiọkn̄kpọ mmọ ofụri ofụri. Ibet ekedi ‘mbukpọn̄ nti n̄kpọ eke ẹdidide, idịghe ata idem n̄kpọ.’ (Heb. 10:1-4) Nso ke okoyom ẹnam man ẹsọhi mme idiọkn̄kpọ ẹfep ofụri ofụri?
13. Etie fi didie ke idem ke emi ọdiọn̄ọde ke Jesus ama ‘ada ke iso Abasi kaban̄a nnyịn’?
13 Kot Ephesus 1:7. Jesus Christ ‘ama ayak idemesie ọnọ’ ke ibuot nnyịn. Ufak esie enen̄ede enyene ufọn ọnọ mbon oro ẹmade enye ye Ete esie. (Gal. 2:20) Edi se Jesus akanamde ke enye ama ekeset ke ẹda ẹfen idiọkn̄kpọ nnyịn. Se Ibet Moses ọkọdọhọde ẹnam ke Usen Usio-isop akada aban̄a se Jesus edinamde. Usen oro ke akwa oku ekesimen iyịp unam oro ẹwade odụk Ata Edisana. Emi eketie nte enye ada ke iso Abasi. (Lev. 16:11-15) Se Jesus akanamde edi oro. Ke enye ama ekeset, enye ama ọnyọn̄ heaven “akada ke iso Abasi kaban̄a nnyịn.” Iyịp oro enye ọkọduọkde ke Jehovah ada efen mme idiọkn̄kpọ nnyịn. (Heb. 9:6, 7, 11-14, 24-28) Imenen̄ede ikọm Abasi ke emi enye efende mme idiọkn̄kpọ nnyịn onyụn̄ an̄wamde nnyịn isana ke ntak emi ibuọtde idem ke iyịp Jesus!
14, 15. Ntak emi ọfọnde inen̄ede ifiọk se Jehovah etịn̄de aban̄a iyịp inyụn̄ inam se enye etịn̄de?
14 Ndi an̄wan̄a fi ndien se inamde Jehovah ọdọhọ nnyịn ikûdia iyịp? (Lev. 17:10) Ndi ọmọdiọn̄ọ ntak emi Abasi adade iyịp nte ata edisana n̄kpọ? Ntak edi koro iyịp ye uwem owo ẹdi ukem ukem ke enyịn Abasi. (Gen. 9:4) Ndi emenyịme ke ana ida iyịp nte Abasi adade inyụn̄ ibet iyịp nte enye ọdọhọde? N̄kukụre se idinamde nnyịn idu ke emem ye Abasi edi nnyịn ndibuọt idem ke uwa Jesus nnyụn̄ ndiọn̄ọ ke iyịp edi akpan n̄kpọ ọnọ Andibot nnyịn.—Col. 1:19, 20.
15 N̄kpọ emi ekemede ndinam ẹdọhọ nnyịn isịn iyịp ekeme nditịbe ke ini emi nnyịn mîdorike enyịn. Mîdịghe ẹkeme ndidọhọ owo nnyịn, m̀mê ufan nnyịn esịn iyịp. Ana ibiere utọ usọbọ emi idibọde inyụn̄ ibiere m̀mê iyenyịme ẹda n̄kpri n̄kpatan̄a n̄kpọ oro ẹdade ẹto iyịp ẹsọbọ nnyịn idem. Ntem, ọfọn ibọn̄ akam inọ Jehovah, inam ndụn̄ọde, inyụn̄ ibiere se idinamde idahaemi mbemiso n̄kpọ emi nnyịn mîdorike enyịn etịbede. Edieke inamde emi inyụn̄ ibọn̄de akam, iyọsọn̄ọ ida ibiere ke nnyịn idisịnke iyịp. Idụhe owo nnyịn ndomokiet emi akpamade ndibiat ewụhọ Abasi nnyụn̄ nnam enye ofụhọ. Ediwak mbiausọbọ ye mbon ufọkibọk ẹsidọhọ mme owo ẹnọ iyịp mmọ man ẹda ẹnyan̄a mbon en̄wen. Edi ikọt Jehovah ẹdiọn̄ọ ke Andibot nnyịn kpọt enyene unen ndibiere se ẹkpedade iyịp ẹnam. “Orụk iyịp ekededi” edi edisana ke enyịn esie. Ana ibiere ndinịm ibet emi Abasi ọnọde aban̄a iyịp. Ana idu eti uwem man iwụt ke imama nte ẹdade iyịp Jesus ẹnyan̄a nnyịn. Iyịp esie kpọt ke ẹda ẹfen idiọkn̄kpọ nnyịn ẹnyụn̄ ẹnam nnyịn inyene nsinsi uwem.—John 3:16.
NTAK EMI JEHOVAH OYOMDE ISANA
16. Ntak emi anade ikọt Jehovah ẹsana?
16 Ke ini Abasi okosiode nditọ Israel ke ufụn ke Egypt, enye ama ọdọhọ mmọ ete: “Ami ndi Jehovah emi n̄kosiode mbufo ke isọn̄ Egypt ndọk ndi man ndi Abasi mbufo; mbufo ẹnyụn̄ ẹnyene ndidi edisana, koro ami ndide edisana.” (Lev. 11:45) Akana nditọ Israel ẹsana sia Jehovah edide edisana. N̄wed Leviticus anam idiọn̄ọ ke ana nnyịn Mme Ntiense Jehovah isana n̄ko.
17. Afo ada didie n̄wed Leviticus idahaemi?
17 Imekpep ekese ito ndusụk n̄kpọ ke n̄wed Leviticus. Imenịm ke se ikpepde ke ibuotikọ emi anam n̄wed Bible emi enen̄ede an̄wan̄a fi. Edieke etiede ekere mme akpan n̄kpọ emi ẹdude ke n̄wed Leviticus, oyokụt nsio nsio ntak emi anade isana. Edi nso nti n̄kpọ efen ke ikeme ndikpep nto n̄wed Bible emi ẹkedade spirit Abasi ẹwet mi? Didie ke n̄wed emi ekeme ndikpep nnyịn nte ikpatuakde ibuot inọ Abasi ke usụn̄ emi asanade? Mme n̄kpọ emi ke idineme ke ibuotikọ emi editienede.


text:
Akụkọ nke 81: Ha Tụkwasịrị Chineke Obi na Ọ Ga-enyere Ha Aka
ỌTỤTỤ puku mmadụ mere njem ahụ dị anya si na Babilọn laa Jeruselem. Ma mgbe ha laruru, Jeruselem bụ naanị mkpọmkpọ ebe. Ọ dịghị onye bi na ya. Ndị Izrel malitere n’isi iwughachi ihe niile.
Otu n’ime ihe ndị mbụ ha wuru bụ ebe ịchụàjà. Nke a bụ ebe ha na-eji ụmụ anụmanụ achụrụ Jehova àjà, ma ọ bụ enye ya onyinye. Mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, ụmụ Izrel malitere iwu ụlọ nsọ ahụ. Ma ndị iro ndị bi nso n’ala ahụ achọghị ka ụmụ Izrel wuo ya. Ya mere, ha nwara iyi ha egwu iji mee ka ha kwụsị ọrụ. N’ikpeazụ, ndị iro a mere ka eze ọhụrụ nke Peshia nye iwu ka a kwụsị ọrụ iwu ụlọ ahụ.
Ọtụtụ afọ wee gafee. O ruwo afọ iri na asaa ugbu a kemgbe ụmụ Izrel si Babilọn lọta. Jehova wee ziga Hagaị na Zekaraya ndị amụma ya ka ha gwa ha ka ha maliteghachi iwu ụlọ nsọ ahụ. Ụmụ Izrel tụkwasịrị Chineke obi na ọ ga-enyere ha aka, ha wee gee ndị amụma ahụ ntị. Ha maliteghachiri iwu ụlọ ahụ n’agbanyeghị na iwu sịrị ha ewula.
Otu n’ime ndị isi ọchịchị Peshia, bụ́ Tatenaị, bịara ịjụ ụmụ Izrel onye nyere ha ikike iwu ụlọ nsọ ahụ. Ụmụ Izrel gwara ya na mgbe ha nọ na Babilọn, na Eze Saịrọs gwara ha, sị: ‘Laanụ Jeruselem ka unu wuo ụlọ nsọ Jehova, bụ́ Chineke unu.’
Tatenaị zigara akwụkwọ ozi na Babilọn iji jụọ ma Saịrọs ò kwuru nke ahụ n’eziokwu n’oge ọ nọ ndụ. N’oge na-adịghị anya, akwụkwọ ozi si n’aka eze ọhụrụ nke Peshia bịa. Ọ sịrị na Saịrọs kwuru otú ahụ n’ezie. N’ihi ya, eze dere akwụkwọ, sị: ‘Hapụnụ ndị Izrel ka ha wuo ụlọ nsọ nke Chineke ha. Ana m enyekwa unu iwu ka unu nyere ha aka.’ E wusịrị ụlọ nsọ ahụ n’ime afọ anọ, obi tọkwara ndị Izrel ezigbo ụtọ.
Ọtụtụ afọ ndị ọzọ agafewo. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri anọ na asatọ ugbu a kemgbe e wusịrị ụlọ nsọ ahụ. Ndị bi na Jeruselem dara ogbenye, obodo ha na ụlọ nsọ Chineke amaghịkwa mma n’anya. N’ime Babilọn, onye Izrel bụ́ Ezra matara mkpa e nwere iwuzi ụlọ nsọ Chineke. Ị̀ ma ihe o mere?
Ezra jere hụ Atakzazis, bụ́ eze Peshia, eze ọma ahụ wee nye Ezra ọtụtụ onyinye ọ ga-eburu laa Jeruselem. Ezra rịọrọ ndị Izrel nọ na Babilọn ka ha nyere ya aka ibuga ihe ndị ahụ na Jeruselem. Ihe dị ka puku mmadụ isii sịrị na ha ga-eje. Ha nwere ọtụtụ ọlaọcha na ọlaedo na ihe ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa ha ga-ebu.
Ezra nwere nchegbu n’ihi na ndị ọjọọ na-anọ n’ụzọ. Ndị ahụ pụrụ izunara ha ọlaọcha na ọlaedo ha, ma gbuo ha. N’ihi ya, Ezra kpọkọtara ndị ahụ, dị ka ị na-ahụ na foto a. Ha wee kpekuo Jehova ekpere ka o chebe ha n’ogologo njem ha ga-eme laghachi Jeruselem.
Jehova chebere ha. Mgbe ha mesịrị njem ruo ọnwa anọ, ha ruru Jeruselem n’udo. Nke a ọ́ dịghị egosi na Jehova pụrụ ichebe ndị nwere ntụkwasị obi na ọ ga-enyere ha aka?
Ezra isi 2 ruo 8.
Ajụjụ
- Mmadụ ole mere ogologo njem ahụ si na Babilọn laa Jeruselem, ma gịnị ka ha hụrụ mgbe ha laruru?
- Gịnị ka ndị Izrel malitere iwu mgbe ha lọrutere, ma gịnị ka ndị iro ha mere?
- Hagaị na Zekaraya hà bụ ole ndị, gịnịkwa ka ha gwara ụmụ Izrel?
- N’ihi gịnị ka Tatenaị ji ziga akwụkwọ ozi na Babilọn, gịnịkwa ka a zara ya?
- Gịnị ka Ezra mere mgbe ọ nụrụ banyere mkpa e nwere iwughachi ụlọ nsọ Chineke?
- Gịnị ka Ezra na-ekpe ekpere banyere ya na foto a, olee otú e si zaa ekpere ya, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ Ezra 3:1-13.
Ọ bụrụ na anyị enweta onwe anyị n’ebe a na-enweghị ọgbakọ ndị Chineke, gịnị ka anyị kwesịrị ịnọgide na-eme? (Ezra 3:3, 6; Ọrụ 17:16, 17; Hib. 13:15)
- Gụọ Ezra 4:1-7.
Olee ihe nlereanya Zerubabel setịpụụrụ ndị Jehova ma a bịa n’ihe banyere ngwakọta okpukpe? (Ọpụ. 34:12; 1 Kọr. 15:33; 2 Kọr. 6:14-17)
- Gụọ Ezra 5:1-5, 17 na 6:1-22.
Gịnị mere ndị mmegide ahụ enwelighị ike igbochi ọrụ ụlọ nsọ ahụ? (Ezra 5:5; Aịsa. 54:17)
Olee otú ihe ndị okenye nke ndị Juu mere si agba Ndị Kraịst bụ́ ndị okenye ume ịchọ nduzi Jehova mgbe ha na-eche ndị mmegide ihu? (Ezra 6:14; Ọma 32:8; Rom 8:31; Jems 1:5)
- Gụọ Ezra 8:21-23, 28-36.
Tupu anyị emewe ihe anyị chọrọ ime, ihe nlereanya dị aṅaa nke Ezra setịpụrụ ka ọ ga-adị mma ka anyị ṅomie? (Ezra 8:23; Ọma 127:1; Ilu 10:22; Jems 4:13-15)


text:
Ị̀ Maara?
Olee otú ndị Juu oge ochie si akwadebe ozu tupu ha elie ya?
Ndị Juu na-eli ozu ngwa ngwa. Ọ na-abụkarị n’ụbọchị mmadụ nwụrụ ka ha na-eli ya. E nwere ihe abụọ mere ha ji eme otú ahụ. Nke mbụ bụ na ozu na-amalite irekasị ngwa ngwa n’ihi na ala Izrel na mba ndị gbara ya gburugburu na-ekpokarị ọkụ. Nke abụọ bụ na ndị oge ahụ na-eche na ọ bụrụ na a hapụ ozu n’elighị ya ruo ọtụtụ ụbọchị, ọ ga-egosi na e jighị onye ahụ nwụrụ anwụ kpọrọ ihe, ọ ga-abụkwara ndị ezinụlọ ya ihe ihere.
Akwụkwọ Matiu na Ọrụ Ndịozi kọrọ banyere mmadụ anọ e liri n’ụbọchị ha nwụrụ. (Matiu 27:57-60; Ọrụ Ndịozi 5:5-10; 7:60–8:2) Ọtụtụ narị afọ tupu Jizọs abịa n’ụwa, nwunye Jekọb bụ́ Rechel nwụrụ mgbe Jekọb na ezinụlọ ya na-eme njem. Ma e burughị ozu Rechel laghachi n’ebe ezinụlọ Jekọb na-eli ozu. Kama nke ahụ, Jekọb liri ya ‘n’ụzọ gara Betlehem.’—Jenesis 35:19, 20, 27-29.
Ihe ndị a kọrọ na Baịbụl gosiri na ndị Juu na-akwadebe ozu nke ọma tupu ha elie ya. Ndị ikwu na ibe onye ahụ nwụrụ anwụ na-asa ya ahụ́, tee ya ihe na-esi ísì ụtọ na ezigbo mmanụ ma were ákwà fụọ ya. (Jọn 19:39, 40; Ọrụ Ndịozi 9:36-41) Ndị agbata obi na-aga na nke ndị mmadụ nwụnahụrụ ma soro ha ruo uju, kasiekwa ha obi.—Mak 5:38, 39.
È liri Jizọs otú ndị Juu si eli ozu?
Ọtụtu ndị Juu na-elikarị ndị ezinụlọ ha nwụrụ anwụ n’ọgba ma ọ bụ n’ili ha gwuru na nkume na-esichaghị ike. Ụdị nkume ahụ juru eju n’Izrel. Ọ bụ n’ụdị ili ahụ ka ndị nna ha ochie liri ozu. Dị ka ihe atụ, ọ bụ n’ọgba dị na Mak-pila, nke dị nso na Hibron, ka e liri Ebreham, Sera, Aịzik, Jekọb, na ọtụtụ ndị ọzọ.—Jenesis 23:19; 25:8, 9; 49:29-31; 50:13.
E liri Jizọs n’ili e gwuru n’oké nkume. (Mak 15:46) Ọnụ ụdị ili a na-adịkarị ntakịrị. A na-awa nkume ahụ ka ezinụlọ nwee ebe dị iche iche ha ga-adọba ozu ndị ezinụlọ ha nwụrụ anwụ. Ọ bụrụ na ozu erekasịchaa, a na-achịkọta ọkpụkpụ dịzi ebe ahụ ma tinye ha n’ime igbe e ji nkume rụọ. Ọ bụ otú ahụ ka ndị Juu na-eme n’oge Jizọs nọ n’ụwa. Ịchịpụ ọkpụkpụ onye ahụ nwụrụ anwụ na-eme ka ezinụlọ ahụ nwee ebe ha ga-adọba ozu onye ezinụlọ ha ọzọ nwụrụnụ.
Chineke nyere ndị Juu iwu ka ha na-edebe ụbọchị izu ike nsọ. N’ihi ya, ndị Juu anaghị akwadebe ozu n’ụbọchị izu ike. Ebe Jizọs nwụrụ mgbe ọ fọrọ naanị awa atọ ka ụbọchị izu ike malite, Josef onye Arimatia na ndị ọzọ akwadebechaghị ozu Jizọs otú ndị Juu si eme tupu ha elie ya. (Luk 23:50-56) Ọ bụ ya mere ụfọdụ ndị enyi Jizọs ji gaa n’ili ya mgbe ụbọchị izu ike gasịrị ka ha kwadebechaa ozu ya otú ndị Juu si eme.—Mak 16:1; Luk 24:1.


text:
ọnụego, Spain maka Nile n'Afọ Holiday
Ọ bụrụ na ị na-eme atụmatụ ịga Spain, -eme ka oge na-eji ụbọchị ole na ole na Tarifa, Spain. Nke a bụ ihe kasị ndịda obodo ke Spain jupụtara eke nkiri nke ga-itu n'anya gị. Ọ & rsquo; s a obere obodo nke dị nso Strait nke Gibraltar eme n'obodo nwere ogologo beach akara maka ndị zuru okè okpomọkụ ezumike. ọnụego bụ nanị ndị kasị nọrọ jụụ ma mara mma ebe ezumike ke Spain. Ọ na-enye dịgasị iche iche nke ndị njem nleta na-eme. Ka & rsquo; s lelee ebe kasị mma na ihe na-eme na ọnụego.
Ga-Hà Ihe na Tarifa Spain
1. whale Ikiri
Ikiri whales na Azụ dolphin n'ime ohia bụ mgbe a mesmerizing ahụmahụ. Na na Tarifa ị pụrụ ịhụ nke a mma ofụri isua. ọ pụtara, ọ dịghị & rsquo; t mkpa mgbe ị na-Tarifa, ị & rsquo; Eh na-enweta ohere ịhụ dị iche iche ụdị nke whales ma ọ bụ Azụ dolphin ma ọ bụ ọbụna ma. Ị naanị iji kwụọ ụgwọ ọ dịghị ihe ọzọ $35 ịhụ mma.
2. Igwu na-atụrụ ndụ na Playa Los ube
A ụbọchị n'oge okpomọkụ na Tarifa, Spain mgbe ọ bụla zuru okè na-enweghị a anwụ na-acha ụbọchị na Playa Los ube. Nke a bụ kasị ama beach na Tarifa bụ mgbe jupụtara ọbịa n'oge okpomọkụ. Ọ & rsquo; s heaven n'ihi sunbathers na-egwu mmiri. Na & rsquo; s ihe na-eme ka a beach ihe ezigbo ntụpọ maka ezinụlọ na-enwe ụbọchị si aga ije, na-egwu mmiri na messing na mmiri. Tinyere osimiri akara nwere ọtụtụ nri ulo iri ere atọ ụtọ local oriri. N'oge oyi, Ụsọ oké osimiri a dịkwa nnọọ ewu ewu maka surfers egbe. Ọ bụrụ na ị & rsquo; re ọchịchọ ịmata-agbalị egbe Farisii ahụ na-, -abịa Tarifa n'oge oyi.
3. -Eje ije gburugburu Baelo Claudia
Dị nnọọ ka ọtụtụ n'obodo ukwu na Spain, Tarifa na-akwado iche iche ochie ụlọ gụnyere Baelo Claudia bụ nke dị 14 km pụọ ná mpụga obodo. Nke a bụ mbibi nke Roman ụlọ. na ebe a, ị pụrụ ịnụ ụtọ dị iche iche na-adọrọ mmasị site ochie ọgbọ egwuregwu na-local tuna nhazi. Na-eme ị maara na ebe di otu a n'ezie ebe ndị Rom mere ka ha mbinye aka tuna ihendori a na-akpọ Garum?
4. Hiking na Natural ogige ntụrụndụ
Tarifa nwekwara mara mma eke ọnọdụ maka hiking. Dị n'agbata abụọ a ma ama eke ogige ntụrụndụ na Spain, Mmadụ Park nke Strait Natural Park na acorns, Tarifa bụ maa a hikers’ paradise. Na-ewu ewu na-aga na-amalite site Punta Paloma gafee ọgba n'ili na San Bartolome & rsquo; s nkume outcrop. Ebe a, ị nwekwara ike nēri ihe na ndị kasị ama ụlọ oriri na ọṅụṅụ a maara dị El Tesoro.
5. Ịnya anyịnya
E wezụga na a zuru okè ntụpọ maka hiking, Tarifa bụkwa ezigbo maka ịnyịnya hiking. I nwere ike inwe ahụ iru ala ịnya anyịnya na osimiri akara, ihe a n'ụzọ zuru okè na-anọ ụbọchị, nri?
6. Party
Inwe ezumike ke Tarifa a ezughị okè na-enweghị partying na Tarifa. Obodo a esetịpụ nnukwu kwa afọ party ememme na September. E kweere a izu ogologo na jupụtara dị iche iche na-adọrọ mmasị. N'oge ememme, n'okporo ámá ndị ahụ jupụtara na ísì, agba na mkpọtụ nke nēsì ísì utọ perfuming. Ọ & rsquo; s emekwa otu ahụmahụ i na-ekwesịghị ileghara.
7. -Eje ije na nnukwu ụlọ mgbidi
The ikpeazụ kwesịrị-aga-eme ọrụ na Tarifa na-eje ije akpuruakpu mgbidi. mara dị ka Guzman el Bueno, a nnukwu ụlọ a maara na-kasị mma-echebewo Caliphal nnukwu ụlọ. Ọ e wuru na 960 n'oge Muslim ọbubu. A nnukwu ụlọ nwere ogologo akụkọ ihe mere eme na ihe ọ bụla anụ ọhịa nke nnukwu ụlọ na-agwa niile akụkọ. Mgbe na-eje ije a nnukwu ụlọ mgbidi, ị ga-na a ije nke akụkọ ihe mere eme.


text:
Nso ke Ikpaka Iso Nditie N̄kere?
“Tie kere mme n̄kpọ emi; sịn idem ke mmọ ofụri ofụri, man kpukpru owo ẹkpekụt n̄kọri fo.”—1 TIM. 4:15.
IKWỌ: 57, 52
1, 2. Nso inam mfre nnyịn edi utịbe?
NNYỊN ikpekemeke ndikot n̄wed, ndiwet n̄kpọ, ndifiọk se owo etịn̄de, ndibọn̄ akam, ndinyụn̄ n̄kwọ ikwọ ntoro Jehovah edieke usem mîkpodụhe. Mfre esin̄wam nnyịn inam mme n̄kpọ emi, ndien ntaifiọk isụk ifiọkke nte mfre nnyịn esikemede ndin̄wam nnyịn inam mme n̄kpọ emi. Mfre nnyịn edi utịbe sia enye esin̄wam nnyịn ikeme ndikpep usem. Prọfesọ emi ekpepde mme owo usem ọdọhọ ete: “Nte nseknditọ ẹsikemede ndikpep usem anam mme owo ẹkpụhọde ye unam.”
2 Abasi ọnọ nnyịn mfre man ikeme ndidiọn̄ọ usem. (Ps. 139:14; Edi. 4:11) N̄kpọ en̄wen emi anamde mfre nnyịn edi utịbe edi ke nnyịn itiehe nte mme unam, sia Abasi okobot nnyịn ke “mbiet esie.” Nnyịn imenyene ifụre ndimek ndinam se imade, imonyụn̄ ikeme ndimek ndida usem ntoro Abasi.—Gen. 1:27.
3. Nso ọsọn̄urua enọ oro ekemede ndinam nnyịn inyene ọniọn̄ ke Jehovah ọnọ nnyịn?
3 Abasi ọnọ kpukpru mbon oro ẹyomde ndikpono enye ọsọn̄urua enọ, oro edi, Bible. Bible odu ke se ibede usem 2,800, edide ofụri Bible m̀mê ndusụk ikpehe esie. Ke ini afo okotde Bible, afo eyekeme ndikere n̄kpọ nte Abasi esikerede. (Ps. 40:5; 92:5; 139:17) Ndien emi ayan̄wam fi etie ekere mme n̄kpọ emi “ẹkemede ndinam fi enyene ọniọn̄ emi adade esịm edinyan̄a.”—Kot 2 Timothy 3:14-17.
4. Nso ke ikpetie ikere man inen̄ede ibọ ufọn, ndien mme mbụme ewe ke ikpobụp idem nnyịn?
4 Mme owo ẹsitie ẹkere nsio nsio n̄kpọ, edide eti m̀mê idiọk. (Ps. 77:12; N̄ke 24:1, 2) Edi nnyịn iyenen̄ede ibọ ufọn edieke itiede ikere se Jehovah Abasi ye Eyen esie, Jesus Christ, ẹkpepde nnyịn. (John 17:3) Nnyịn imekeme ndibụp ite: Ntak emi oyomde isitie ikere se ikotde? Mme n̄kpọ ewe ke ikeme nditie n̄kere, ndien nso ke ikpanam man esinem nnyịn nditie n̄kere se ikotde ye se ikpepde?
NEN̄EDE BỌ UFỌN TO SE EKPEPDE
5, 6. Ke ini okotde n̄wed, nso idin̄wam fi (a) Ọfiọk se okotde? (b) Ọsọp eti se okotde?
5 Enyene ndusụk n̄kpọ oro inamde emehe nnyịn tutu edidi ima iyom ndinam, nnyịn itiehe-tie ikere, inyụn̄ isọn̄ke nnyịn aba ndinam. Ke uwụtn̄kpọ, ndin̄wek in̄wek, ndisan̄a isan̄, ndiwat enan̄ukwak, ye ndisak imam. Ndusụk ini, emi esitịbe n̄ko ke ini owo okotde n̄wed. Ntre, enen̄ede ọfọn esitie ekere se okotde man ọfiọk se enye ọwọrọde. Ke ini okotde ikpehe kiet okụre, m̀mê mbemiso ọtọn̄ọde ekpri ibuotikọ en̄wen, tuak da kere se okotde man ese m̀mê enen̄ede an̄wan̄a fi. Edi akpanikọ ke enyene ndusụk n̄kpọ emi ẹkemede ndinam ekikere fo oyo ke ini okotde n̄wed, onyụn̄ anam okûbọ ufọn oto se okotde. Edi nso ke akpanam mbak ekikere fo ediyo ke ini okotde n̄wed?
6 Ntaifiọk ẹdọhọ ke edieke owo okotde n̄wed ke esịt, ke enye idisọpke iti se enye okotde. Abasi emi okobotde mfre nnyịn ọfiọk emi. Ntak edi oro enye ọkọdọhọde Joshua ete okot n̄wed Ibet “ke nsụhọde-uyo,” oro edi, okot ke sụn̄sụn̄ uyo. (Kot Joshua 1:8.) Edieke afo okotde Bible ke nsụhọde-uyo, m̀mê ke sụn̄sụn̄ uyo, udûsọpke ufre se okotde, emi oyonyụn̄ an̄wam fi esịn esịt ke se okotde.
7. Ini ewe ke ọkpọfọn isitie ikere Ikọ Abasi? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.)
7 Mfre nnyịn esima ndinam mme n̄kpọ oro mîsọn̄ke. Ntak edi oro enen̄erede oyom isịn ukeme man isisịn esịt ke se ikotde inyụn̄ itie ikere se ikotde. Ini oro ọfọnde akan nditie n̄kere n̄kpọ edi ini oro nnyịn mîkpaha mba, oro uyom ye mme n̄kpọ oro ẹkemede ndinam ekikere etịmede nnyịn mînyụn̄ idụhe. Ini emi ọkọfọnde andiwet Psalm nditie n̄kere n̄kpọ ekedi ini oro idap ọkọwọrọde enye ke enyịn ke okoneyo. (Ps. 63:6) Jesus emi akakam ọfọnde ama, ama esika ebiet emi odobode eketie ekere n̄kpọ onyụn̄ ọbọn̄ akam.—Luke 6:12.
NTI N̄KPỌ ORO EKPETIEDE EKERE
8. (a) Ke ẹsiode Bible ẹfep, nso en̄wen ke ikpetie ikere? (b) Isan̄a didie ifiọk ke Jehovah esinem esịt ke ini inamde mme owo ẹfiọk nte enye ọfọnde ido?
8 Akpan n̄kpọ kiet oro afo ekpetiede ekere edi se esikpepde ke Bible, edi mme n̄kpọ en̄wen ẹdu n̄ko. Ke uwụtn̄kpọ, ke ini esede mme n̄kpọ oro Abasi obotde, tie kere se mmọ ẹkpepde fi ẹban̄a Abasi. Emi ayanam fi otoro Abasi ke ntak emi enye ọfọnde ido, oyonyụn̄ anam etịn̄ mfọnido esie ọnọ mbon en̄wen. (Ps. 104:24; Utom 14:17) Ndi esinem Jehovah esịt ndikụt nte nnyịn inamde emi? Bible ọbọrọ ete: “Ke [utịt ini emi] mbon oro ẹbakde Jehovah ẹneme nneme ye kiet eken, owo kiet kiet ye ufan esie, ndien Jehovah akpan̄ utọn̄ okop. Ndien ẹwet n̄wed editi ke iso esie ẹnọ mbon oro ẹbakde Jehovah ye mbon oro ẹkerede ẹban̄a enyịn̄ esie.”—Mal. 3:16.
9. (a) Nso ke Paul ọkọdọhọ Timothy etie ekere? (b) Didie ke ikeme nditịm idem nnọ utom ukwọrọikọ?
9 Apostle Paul ama ọdọhọ Timothy ‘etie ekere’ nte ikọ esie, edu uwem esie, ye se enye ekpepde owo ẹditụkde mme owo. (Kot 1 Timothy 4:12-16.) Ukem nte Timothy, nnyịn imenyene ediwak n̄kpọ nditie n̄kere. Ke uwụtn̄kpọ, ana itie ikere nte iditịmde idem mbemiso ikade ndikpep eyen ukpepn̄kpọ Bible nnyịn n̄kpọ. Imekeme nditie n̄kere mbụme oro idibụpde nditọ ukpepn̄kpọ nnyịn kiet kiet, ye uwụtn̄kpọ oro idinọde mmọ, man an̄wam mmọ ẹnam n̄kọri. Ndida ini ntie n̄kere mme n̄kpọ emi ayanam itetịm inịm se ikpepde mme owo, inyụn̄ inen̄ede ifiọk ndikpep mme owo n̄kpọ. Oyom itịm idem n̄ko mbemiso ikade ukwọrọikọ. (Kot Ezra 7:10.) Ndikot ibuot ekededi ke n̄wed Utom Mme Apostle ayanam nnyịn itetịm ima utom ukwọrọikọ. Nditie n̄kere mme itie N̄wed Abasi oro ididade ikwọrọ ikọ usen oro, ye mme n̄wed oro idinọde mme owo ayanam ukwọrọikọ enem nnyịn. (2 Tim. 1:6) Kere ban̄a mbon oro ẹdụn̄de ke efakutom mbufo ye se ekpetịn̄de man enem mmọ. Ke ini itịmde idem ntem, iyekeme ndinen̄ede n̄kwọrọ ikọ nnọ mme owo, ndien mmọ ẹyekụt nte Ikọ Abasi enyenede odudu, sia ẹkeda spirit Abasi ẹwet enye.—1 Cor. 2:4.
10. Nso idi mme n̄kpọ en̄wen oro ikpesitiede ikere?
10 Ndi emesiwet mme akpan n̄kpọ oro okopde ke utịn̄ikọ, ye ke n̄kpri ye ikpọ mbono? Ndidụn̄ọde mme akpan n̄kpọ emi nnyụn̄ ntie n̄kere mmọ, ayan̄wam fi eti se ekpepde ke Ikọ Abasi ye se esop Abasi ekpepde fi. Nnyịn imekeme nditie n̄kere n̄ko se ikotde ke Enyọn̄-Ukpeme ye Ẹdemede! oro isibọde kpukpru ọfiọn̄, ye mbufa n̄wed oro ẹsision̄ode ke ikpọ mbono. Ke ini okotde ifiọkutom ke N̄wedisua, tie kere se okotde man odụk fi esịt mbemiso okotde ifiọkutom en̄wen. Dụri udịm ke akpan n̄kpọ, mîdịghe wet se idin̄wamde fi ke ini etịmde idem ndika mfiakn̄ka, ndinam utom ubọkerọn̄, m̀mê se edisịnde ke utịn̄ikọ fo. Se idide akpan n̄kpọ ikan edi ke edieke esitiede ekere se esikotde ke mme n̄wed nnyịn, se okotde eyenen̄ede odụk fi esịt, afo oyonyụn̄ ọkọm Jehovah ke nti n̄kpọ oro ekpepde.
TIE KERE IKỌ ABASI KPUKPRU USEN
11. Ewe n̄wed ke ikpesikot inyụn̄ itie ikere, ndien ntak-a? (Se n̄ko ikọ idakisọn̄.)
11 Bible edi akpan n̄wed emi ikpesikotde inyụn̄ itiede ikere. Edi nso ke akpanam edieke owo mîyakke fi enyene Bible aba? * Edieke emi etịbede, owo idikemeke ndikpan fi nditie n̄kere se okokotde ọdọn̄ ke ibuot, utọ nte mme itie N̄wed Abasi ye mme ikwọ Obio Ubọn̄ emi enen̄erede ọfiọk. (Utom 16:25) Spirit Abasi ekeme n̄ko ndinam afo eti nti n̄kpọ oro afo ekekpepde.—John 14:26.
12. Didie ke nnyịn ikeme ndikot Bible mbọ ufọn?
12 Emekeme ndisisio usen nnịm ke urua nda n̄kot mme itie N̄wed Abasi oro ẹsikotde kpukpru urua ke Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi, onyụn̄ etie ekere se okotde. Omonyụn̄ ekeme ndisio usen en̄wen nnịm nda n̄kot se Jesus eketịn̄de onyụn̄ anamde, onyụn̄ etie ekere se okotde. Mme mbụk Gospel ke Bible ẹnen̄ede ẹtịn̄ nte Jesus okodude uwem ye nte enye ọkọkwọrọde ikọ. (Rome 10:17; Heb. 12:2; 1 Pet. 2:21) Nnyịn imenyene n̄wed emi etịn̄de n̄kpọ ke adiana ke adiana aban̄a ini emi Jesus okodude ke isọn̄. N̄wed emi ekeme ndin̄wam nnyịn inen̄ede ifiọk n̄kpọ iban̄a Jesus, akpan akpan edieke itịn̄de enyịn ikot mme Gospel oro ẹsiakde ke ibuot n̄wed emi kiet kiet, inyụn̄ itiede ikere se ikotde.—John 14:6.
NTAK EMI ENEN̄EREDE ỌFỌN ITIE IKERE SE IKOTDE?
13, 14. Ntak emi enen̄erede ọfọn isitie ikere orụk owo emi Jehovah ye Jesus ẹdide, ndien nso ke emi edin̄wam nnyịn inam?
13 Nditie n̄kere orụk owo emi Jehovah ye Jesus ẹdide ayan̄wam nnyịn ikọri isịm ọyọhọ idaha. (Heb. 5:14; 6:1) Owo emi mîsidaha ini itie ikere orụk owo emi Jehovah ye Jesus ẹdide idinen̄ekede ibuọt idem ye mmọ. Utọ owo oro ekeme nditọn̄ọ ndifiọrọ n̄kpọn̄ akpanikọ. (Heb. 2:1; 3:12) Jesus ọkọdọhọ ke edieke nnyịn ‘mîkopke ikọ Abasi ke eti esịt,’ ke nnyịn idikemeke ndinam se ikopde, ndien “editịmede esịt ye inyene ye inemesịt uwem emi” ẹyenam ikọ emi okûn̄wụm mfri eke ọfọnde ke esịt nnyịn.—Luke 8:14, 15.
14 Ntre, ọfọn isitie ikere se ikotde ke Ikọ Abasi. Emi ayanam nnyịn inọ Jehovah ubọn̄, inyụn̄ ikpebe mme edu esie emi Bible etịn̄de aban̄a. Idụhe se ifọnde ntem! (2 Cor. 3:18) Edi akwa ifet ndinen̄ede mfiọk Abasi nnyụn̄ n̄keme ndinọ enye ubọn̄. Ntre, oyom nnyịn ika iso ikpep nte ikemede ndikpebe edima Ete nnyịn eke heaven ke nsinsi nsinsi.—Eccl. 3:11.
15, 16. (a) Nso ufọn ke idibọ edieke itiede ikere orụk owo emi Jehovah ye Jesus ẹdide? (b) Nso isinam ọsọn̄ nnyịn ndusụk ini nditie n̄kere se ikpepde, edi ntak emi ikposụk idomode ndinam ntre?
15 Ndika iso ntie n̄kere orụk owo emi Jehovah ye Jesus ẹdide ayanam nnyịn itetịm ima akpanikọ. Emi ayanam in̄wam nditọete nnyịn ye mbon oro ikwọrọde ikọ inọ ẹma akpanikọ n̄ko. Ndinen̄ede ntie n̄kere ufọn oro ibọde ke Abasi ndinọ eyen esie edikpa ke ibuot nnyịn, ayanam itetịm isan̄a ikpere Ete nnyịn eke heaven, Jehovah. (Rome 3:24; Jas. 4:8) Mark, eyenete nnyịn emi otode South Africa, oro ẹkekọbide ke isua ita ke ntak emi enye mîkamaha ndidụk ekọn̄, ọdọhọ ete: “Imekeme ndimen editie n̄kere n̄kpọ ndomo ye owo ndika obufa ebiet. Nte owo oro odude ebịghi ke ebiet oro, ntre ke enye edifiọk ekese n̄kpọ iban̄a ebiet oro. Ntre ke onyụn̄ edi ye editie n̄kere n̄kpọ. Nte ikade iso nditie n̄kere mban̄a Jehovah, ntre ke idifiọk ediwak mbufa n̄kpọ iban̄a enye. Ndusụk ini oro idem esimemde mi, nsinyụn̄ n̄kerede nte n̄kpọ editiede ye ami ke ini iso, mmesimen Bible n̄kot nnyụn̄ ntie n̄kere se n̄kotde. Oro esinam esịt ana mi sụn̄.”
16 Ekikere uwem emi esinam enen̄ede ọsọn̄ nnyịn ndusụk ini nditie n̄kere se ikpepde ke Ikọ Abasi. Patrick, eyenete kiet emi otode Africa, ọdọhọ ete: “Mmesikere ediwak n̄kpọ kpukpru usen, ndusụk eti, ndusụk idiọk. Ndusụk n̄kpọ oro nsikerede ẹsinam esịt etịmede mi. Ntre mmesibọn̄ akam mben̄e Jehovah an̄wam mi ntre ndikere mme n̄kpọ emi man n̄keme nditie n̄kere se n̄kotde ke Ikọ esie. Okposụkedi emi esidade ini mbemiso n̄kemede ndision̄o ndiọi ekikere mfep ke esịt mi man n̄keme nditie n̄kere se n̄kpepde ke Ikọ Abasi, ndinam ntre esinam ntetịm n̄kpere Jehovah, onyụn̄ anam se n̄kpepde enen̄ede an̄wan̄a mi.” (Ps. 94:19) Ke akpanikọ, mbon oro ‘ẹdụn̄ọrede N̄wed Abasi ke usen ke usen’ ẹnyụn̄ ẹtiede ẹkerede se mmọ ẹkpepde ẹsinen̄ede ẹbọ ufọn.—Utom 17:11.
INI EWE KE EKPETIE EKERE N̄KPỌ?
17. Ini ewe ke afo esima nditie n̄kere se okotde ke Bible?
17 Ndusụk owo ẹsibak ẹdemede usenubọk ẹkot n̄wed, ẹtie ẹkere se ẹkotde, ẹnyụn̄ ẹbọn̄ akam. Mbon en̄wen ẹsinam oro ke ini nduọkodudu uwemeyo. Ekeme ndidi esinam okwo ke mbubreyo m̀mê mbemiso odụkde idap. Ndusụk owo ẹsima ndikot Bible ke ini mmọ ẹdemerede idap usenubọk ye ke ini mmọ ẹyomde ndidụk idap. (Josh. 1:8) Inamke n̄kpọ m̀mê ini ewe esifọn nnyịn ndikot Bible, akpan n̄kpọ edi nnyịn ndisidep ifet n̄kot enye kpukpru usen nnyụn̄ ntie n̄kere se ikotde.—Eph. 5:15, 16.
18. Nso ke Jehovah edinam ọnọ mbon oro ẹsitiede ẹkere se mmọ ẹkpepde ke Ikọ esie kpukpru usen, ẹnyụn̄ ẹnamde-nam?
18 Bible ọdọhọ ke Jehovah ọyọdiọn̄ kpukpru mbon oro ẹsitiede ẹkere se mmọ ẹkpepde ke Ikọ esie, ẹnyụn̄ ẹnamde se mmọ ẹkpepde. (Kot Psalm 1:1-3.) Jesus ọkọdọhọ ete: “Mbon oro ẹkopde ikọ Abasi ẹnyụn̄ ẹnamde enye ẹkop inemesịt!” (Luke 11:28) Se idide akpan n̄kpọ ikan edi ke nditie n̄kere se ikpepde ke Ikọ Abasi kpukpru usen ayanam inọ Abasi emi okobotde mfre nnyịn ubọn̄. Abasi ayanam nnyịn ikop inemesịt idahaemi, onyụn̄ anam idu nsinsi uwem ke obufa ererimbot esie.—Jas.1:25; Edi. 1:3.
^ ikp. 11 Se ibuotikọ oro, “Ukeme Oro Isịnde Man Ika Iso Isọn̄ Idem Ke N̄kan̄ Eke Spirit” ke Enyọn̄-Ukpeme eke December 1, 2006.