text:
ISI NKE IRI NA ITOOLU
Nọgide n’Ịhụnanya Chineke
Gịnị ka ịhụ Chineke n’anya pụtara?
Olee otú anyị pụrụ isi nọgide n’ịhụnanya Chineke?
Gịnị ka Jehova ga-eji kwụọ ndị nọgidere n’ịhụnanya ya ụgwọ?
KA E were ya na ị na-aga n’okporo ụzọ n’ụbọchị oké ifufe na-efe. Ihu igwe agbajie. Àmụ̀mà ana-egbu, égbè eluigwe ana-agba, ka a na-ekwu, mmiri adọbiri zowe. Ị gasiwe ike, na-achọ nnọọ ebe ị ga-agbaba. Ka a na-eme, lekwa ebe mgbaba dị n’akụkụ ụzọ ahụ. E wusiri ya ike, ọ dị kọrọ kọrọ, ma dị mma ọnụnọ. Lee nnọọ ụdị ekele ị ga-enwe maka ebe ahụ dị nchebe!
2 Anyị na-ebi n’oge ọgba aghara. Ọnọdụ ụwa na-ajọwanye njọ. Ma, e nwere ebe mgbaba nke pụrụ ime ka anyị ghara inwe mmerụ ahụ́ na-adịgide adịgide. Gịnị ka ọ bụ? Rịba ama ihe Bible na-akụzi: “M ga-asị Jehova, Ị bụ ebe mgbaba m na ebe m e wusiri ike; Ị bụ Chineke m, Onye m na-atụkwasị obi.”—Abụ Ọma 91:2.
3 Cheedị banyere nke ahụ! Jehova, bụ́ Onye Okike na Eze eluigwe na ala, bụ ebe anyị pụrụ ịgbaba ma nweta nchebe. Ọ pụrụ ichebe anyị, n’ihi na ọ ka nnọọ onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla pụrụ imerụ anyị ahụ́ ike. Ọ bụrụgodị na e merụọ anyị ahụ́, Jehova pụrụ idozi nsogbu nile a kpataara anyị. Olee otú anyị pụrụ isi mee Jehova ebe mgbaba anyị? Ọ dị mkpa ka anyị tụkwasị ya obi. Ọzọkwa, Okwu Chineke na-agba anyị ume, sị: “Debenụ onwe unu n’ịhụnanya Chineke.” (Jud 21) Ee, ọ dị mkpa ka anyị nọgide n’ịhụnanya Chineke, na-eme ka anyị na Nna anyị nke eluigwe nọgide na-enwe nkekọ ịhụnanya. Nke ahụ ga-eme ka anyị nwee obi ike na ọ bụ ebe mgbaba anyị. Ma, olee otú anyị na ya pụrụ isi nwee nkekọ dị otú ahụ?
NABATA MA GOSI EKELE MAKA ỊHỤNANYA CHINEKE
4 Iji nọgide n’ịhụnanya Chineke, ọ dị mkpa ka anyị mata otú Jehova siworo gosipụta ịhụnanya ya n’ebe anyị nọ. Cheedị banyere ozizi ụfọdụ nke Bible bụ́ ndị ị mụtaworo n’akwụkwọ a. Dị ka Onye Okike, Jehova enyewo anyị ụwa ịbụ ebe obibi anyị mara mma. O mewo ka ihe oriri na mmiri, akụ̀ ndị sitere n’okike, anụmanụ ndị na-adọrọ mmasị, na ebe ndị mara mma, jupụta na ya. Dị ka onye chepụtara Bible, Chineke emewo ka anyị mata aha na àgwà ya. Ọzọkwa, Okwu ya na-eme ka anyị mata na o zitere Ọkpara ya ọ hụrụ n’anya n’ụwa, wee kwe ka Jizọs taa ahụhụ ma nwụọ n’ihi anyị. (Jọn 3:16) Uru dị aṅaa ka onyinye ahụ baara anyị? Ọ na-eme ka anyị nwee olileanya maka ọdịnihu magburu onwe ya.
5 Olileanya anyị nwere maka ọdịnihu na-adaberekwa n’ihe ọzọ Chineke meworo. Jehova eguzobewo ọchịchị eluigwe, bụ́ Alaeze Mezaịa. N’oge na-adịghị anya, ọ ga-eme ka nhụjuanya nile kwụsị, ọ ga-emekwa ka ụwa ghọọ Paradaịs. Chegodị banyere nke ahụ! Anyị ga-ebi n’ime ya n’udo nakwa n’obi ụtọ ruo mgbe ebighị ebi. (Abụ Ọma 37:29) Ka ọ dịgodị, Chineke egosiwo anyị ụzọ kasị mma isi bie ndụ ugbu a. O nyewokwa anyị ihe ùgwù nke ikpe ekpere, bụ́ nke ga-eme ka anyị na-agwa ya okwu n’enweghị ihe mgbochi. Ndị a bụ nanị ụzọ ole na ole Jehova siworo gosipụta ịhụnanya ya n’ebe ihe nile a kpọrọ mmadụ nakwa gị onwe gị nọ.
6 Ajụjụ dị mkpa ị ga-atụle bụ: Olee otú m ga-esi gosi ekele maka ịhụnanya Jehova? Ọtụtụ ndị ga-asị, “Ihe m ga-eme bụ ịhụ Jehova n’anya dị ka ọ hụrụ m.” Ọ̀ bụ otú ahụ ka i si ele ya anya? Jizọs kwuru na iwu a bụ iwu kachasị iwu nile: “Ị ghaghị iji obi gị dum, jirikwa mkpụrụ obi gị dum, jirikwa uche gị dum hụ Jehova bụ́ Chineke gị n’anya.” (Matiu 22:37) N’ezie, i nwere ọtụtụ ihe mere ị ga-eji hụ Jehova Chineke n’anya. Ma inwe mmetụta na i nwere ịhụnanya dị otú ahụ ọ̀ bụ nanị ihe na-egosi na i ji obi gị dum, uche gị dum, mkpụrụ obi gị dum, hụ Jehova n’anya?
7 Dị ka a kọwara na Bible, ịhụ Chineke n’anya ebighị nanị n’inwe mmetụta. Ọ bụ ezie na inwe mmetụta ịhụnanya n’ebe Jehova nọ dị oké mkpa, mmetụta dị otú ahụ bụ nanị mmalite nke inwe ezi ịhụnanya n’ebe ọ nọ. Mkpụrụ apụl dị mkpa iji nwee osisi apụl. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ị chọrọ ịta apụl, ị̀ ga-enwe afọ ojuju ma ọ bụrụ na mmadụ enye gị nanị mkpụrụ apụl? Mbanụ! N’otu aka ahụ, inwe mmetụta ịhụnanya n’ebe Jehova Chineke nọ bụ nanị mmalite nke inwe ezi ịhụnanya n’ebe ọ nọ. Bible na-akụzi, sị: “Nke a bụ ihe ịhụ Chineke n’anya pụtara, ka anyị debe ihe ndị o nyere n’iwu; ma ihe ndị o nyere n’iwu adịghịkwa arọ.” (1 Jọn 5:3) Ịhụnanya mmadụ nwere n’ebe Chineke nọ aghaghị ịmịpụta ezi mkpụrụ tupu a mara na ọ bụ nke ezigbo ya. A ghaghị igosipụta ya n’omume.—Matiu 7:16-20.
8 Anyị na-egosipụta ịhụnanya anyị nwere n’ebe Chineke nọ mgbe anyị debere ihe ndị o nyere n’iwu ma gbasoo ụkpụrụ ya. Ime nke ahụ esibigaghị ike ókè. Kama ịbụ ibu arọ, e mere iwu Jehova otú ọ ga-enyere anyị aka ibi ndụ dị mma, nke na-enye obi ụtọ na afọ ojuju. (Aịsaịa 48:17, 18) Site n’ibi ndụ n’ụzọ kwekọrọ ná nduzi Jehova, anyị na-egosi Nna anyị nke eluigwe na anyị nwere ekele n’ezie maka ihe nile o mewooro anyị. Ọ dịkwa mwute na ọ bụ mmadụ ole na ole n’ụwa taa na-egosi ekele dị otú ahụ. Anyị ekwesịghị ịbụ ndị na-enweghị ekele, dị ka ụfọdụ ndị dịrị ndụ mgbe Jizọs nọ n’ụwa. Jizọs gwọrọ ndị ekpenta iri, ma ọ bụ nanị otu laghachiri wee kelee ya. (Luk 17:12-17) N’ezie, anyị kwesịrị ịdị ka otu ahụ nke nwere ekele, ọ bụghị dị ka mmadụ itoolu ahụ na-enweghị ekele!
9 Gịnịkwanụ bụ ihe ndị Jehova nyere n’iwu, bụ́ ndị anyị kwesịrị idebe? Anyị atụlewo ọtụtụ n’ime ha n’akwụkwọ a, ma ka anyị tụleghachi ole na ole n’ime ha. Idebe ihe ndị Chineke nyere n’iwu ga-enyere anyị aka ịnọgide n’ịhụnanya Chineke.
NA-ABỊARU NNỌỌ JEHOVA NSO
10 Ịmata banyere Jehova bụ otu ihe dị oké mkpa a ga-eme iji bịaruo ya nso. Ọ bụ ihe e kwesịrị ịnọgide na-eme. Ọ bụrụ na ị nọ n’ézì na-anya ọkụ n’abalị oyi na-atụsi ike, ị̀ ga-ekwe ka ọkụ ahụ nyụọ? Ee e. Ị ga-anọgide na-akwanye ya nkụ ka ọkụ ahụ nọgide na-enwu. Nke ahụ pụrụ nnọọ ịbụ ihe ga-edebe gị ndụ! Dị ka nkụ na-eme ka ọkụ nọgide na-enwu, otú ahụ ka “ihe ọmụma Chineke” na-eme ka ịhụnanya anyị nwere n’ebe Jehova nọ na-esiwanye ike.—Ilu 2:1-5.
11 Jizọs chọrọ ka ụmụazụ ya nọgide na-enwe nnọọ ịhụnanya n’ebe Jehova nọ, na-enwekwa nnọọ mmasị n’Okwu ya dị oké ọnụ ahịa, nke bụ́kwa eziokwu. Mgbe a kpọlitesịrị Jizọs n’ọnwụ, ọ kụziiri mmadụ abụọ n’ime ndị na-eso ụzọ ya banyere ụfọdụ n’ime amụma ndị dị n’Akwụkwọ Nsọ Hibru, bụ́ ndị mezuru n’ebe ọ nọ. Mmetụta dị aṅaa ka o nwere n’ahụ́ ha? Mgbe nke ahụ gasịrị, ha kwuru, sị: “Ọ̀ bụ na obi ekporoghị anyị ọkụ ka ọ nọ na-agwa anyị okwu n’okporo ụzọ, ka ọ nọ na-emepere anyị Akwụkwọ Nsọ nke ọma?”—Luk 24:32.
12 Mgbe mbụ ị mụtara ihe ndị Bible na-akụzi n’ezie, ị̀ chọpụtara na ị malitere inwe obi ụtọ, ịnụ ọkụ n’obi, nakwa ịhụnanya n’ebe Chineke nọ? Ihe ịrụ ụka adịghị ya na i mere otú ahụ. Ọtụtụ ndị emewokwa otú ahụ. Ihe bụ́ isiokwu ugbu a bụ ịnọgide na-enwe ịhụnanya siri ike nakwa ịghara ikwe ka ọ jụọ oyi. Anyị ekwesịghị iṅomi omume nke ụwa dị ugbu a. Jizọs buru amụma, sị: “Ịhụnanya nke ndị ka n’ọnụ ọgụgụ ga-ajụkwa oyi.” (Matiu 24:12) Olee otú ị pụrụ isi mee ka ịhụnanya i nwere n’ebe Jehova nọ na mmasị i nwere n’eziokwu nke Bible ghara ịjụ oyi?
13 Nọgide na-enweta ihe ọmụma banyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst. (Jọn 17:3) Na-atụgharị uche, ma ọ bụ na-echebara ihe ndị ị na-amụta n’Okwu Chineke echiche, ma jụọ onwe gị, sị: ‘Gịnị ka nke a na-akụziri m banyere Jehova Chineke? Olee ihe ọzọ ọ na-agwa m nke mere m ga-eji jiri obi m dum, uche m dum, mkpụrụ obi m dum, hụ Jehova n’anya?’ (1 Timoti 4:15) Ntụgharị uche dị otú ahụ ga-eme ka ị nọgide na-enwe nnọọ ịhụnanya n’ebe Jehova nọ.
14 Ụzọ ọzọ ị ga-esi mee ka ịhụnanya i nwere n’ebe Jehova nọ dịgide bụ site n’ịdị na-ekpe ekpere mgbe nile. (1 Ndị Tesalonaịka 5:17) N’Isi nke 17 nke akwụkwọ a, anyị mụtara na ekpere bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa nke sitere n’aka Chineke. Dị nnọọ ka mmadụ na ibe ya na-enwe mmekọrịta chiri anya ma ọ bụrụ na ha na-enwe nkwurịta okwu mgbe nile n’enweghị ihe mgbochi, otú ahụ ka mmekọrịta anyị na Jehova ga-anọgide na-echi anya ma ọ bụrụ na anyị na-ekpegara ya ekpere mgbe nile. Ọ dị mkpa ka anyị ghara ikwe ka ekpere anyị ghọọ ihe e bu n’isi—okwu ndị anyị na-ekwukarị, bụ́ ndị anyị na-agụ ka egwú, ndị na-esighị anyị n’ala ala obi. Anyị kwesịrị ịdị na-agwa Jehova okwu dị ka nwatakịrị na-esi agwa nna ya ọ hụrụ n’anya okwu. Otú ọ dị, anyị kwesịrị imepe obi anyị ma jiri nkwanye ùgwù na-agwa ya okwu n’enweghị ihe mgbochi ọ bụla. (Abụ Ọma 62:8) Ee, ọmụmụ Bible onwe onye na ekpere sitere n’ala ala obi bụ akụkụ ndị dị oké mkpa nke ofufe anyị, ha na-enyekwara anyị aka ịnọgide n’ịhụnanya Chineke.
NWETA OBI ỤTỌ N’OFUFE Ị NA-EFE JEHOVA
15 Ọmụmụ Bible onwe onye na ekpere bụ ofufe anyị pụrụ inye ọbụna mgbe anyị nọ nanị anyị. Otú ọ dị, ka anyị tụlee otu akụkụ nke ofufe, bụ́ nke anyị na-enye n’ihu ọha: ịgwa ndị ọzọ banyere ihe ndị anyị kweere. Ị̀ malitewo ịkụziri ndị ọzọ eziokwu Bible? Ya bụrụ otú ahụ, i nwere ihe ùgwù magburu onwe ya. (Luk 1:74) Mgbe anyị na-akụziri ndị ọzọ ihe ndị bụ́ eziokwu anyị mụtara banyere Jehova Chineke, anyị na-arụ otu ọrụ dị oké mkpa e nyere ezi Ndị Kraịst nile—ikwusa oziọma nke Alaeze Chineke.—Matiu 24:14; 28:19, 20.
16 Pọl onyeozi lere ozi ya anya dị ka ihe dị oké ọnụ ahịa, ọ kpọkwara ya akụ̀. (2 Ndị Kọrint 4:7) Ịgwa ndị mmadụ banyere Jehova Chineke na nzube ya bụ ọrụ kasị mma ị pụrụ ịrụ. Ọ bụ ozi anyị na-ejere Onyenwenụ kasịnụ, ọ na-ewetakwa ụgwọ ọrụ kasịnụ. Site n’ikere òkè n’ọrụ a, ị na-enyere ndị nwere obi eziokwu aka ịbịaru Nna anyị nke eluigwe nso na ịbata n’ụzọ ahụ na-eduga ná ndụ ebighị ebi! Ọ̀ dị ọrụ pụrụ inye afọ ojuju karịa ya? Ọzọkwa, ịgba àmà banyere Jehova na Okwu ya na-eme ka okwukwe na ịhụnanya i nwere n’ebe ọ nọ sikwuo ike. Jehova na-enwekwa ekele maka mgbalị ndị ị na-eme. (Ndị Hibru 6:10) Iji ịdị uchu na-arụ ọrụ dị otú ahụ ga-enyere gị aka ịnọgide n’ịhụnanya Chineke.—1 Ndị Kọrint 15:58.
17 Ọ dị mkpa ka anyị cheta na ọrụ nkwusa Alaeze ahụ dị oké mkpa. Bible na-ekwu, sị: “Kwusaa okwu ahụ, nọgidesie ike na ya.” (2 Timoti 4:2) N’ihi gịnị ka ime nke a ji dị oké mkpa taa? Okwu Chineke na-agwa anyị, sị: “Oké ụbọchị Jehova dị nso, ọ dị nso, ọ na-emekwa ngwa nke ukwuu.” (Zefanaịa 1:14) Ee, oge eruwela mgbe Jehova ga-eweta usoro ihe a nile ná njedebe. Ọ dị mkpa ka a dọọ ndị mmadụ aka ná ntị! Ọ dị mkpa ka ha mata na ugbu a bụ oge ha ga-ahọrọ Jehova dị ka Eze ha. Ọgwụgwụ ‘agaghị anọ ọdụ.’—Habakuk 2:3.
18 Jehova chọrọ ka anyị soro ezi Ndị Kraịst na-efe ya ofufe n’ihu ọha. Ọ bụ ya mere Okwu ya ji sị: “Ka anyị na-echebakwara ibe anyị echiche iji kpalie inwe ịhụnanya na ịrụ ezi ọrụ, ghara ịdị na-ahapụ nzukọ nke anyị onwe anyị, dị ka ọ bụ omenala ụfọdụ ndị, kama ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, na-emekwa otú ahụ karị ka unu na-ahụ ụbọchị ahụ ka ọ na-eru nso.” (Ndị Hibru 10:24, 25) Mgbe anyị sooro ndị kwere ekwe ibe anyị nọkọọ ná nzukọ Ndị Kraịst, ọ na-abụ ohere magburu onwe ya ito na ife Chineke anyị hụrụ n’anya. Anyị na-ewulikwa ibe anyị elu ma na-agba ibe anyị ume.
19 Ka anyị na-eso ndị ọzọ na-efe Jehova na-akpakọrịta, anyị na-ewusi nkekọ nke ịhụnanya na ọbụbụenyi dị n’ọgbakọ ike. Ọ dị mkpa ka anyị na-ahụ ebe ibe anyị na-eme nke ọma, dị ka Jehova na-ahụ ebe anyị onwe anyị na-eme nke ọma. Atụla anya na ndị kwere ekwe ibe gị ga-emetacha ihe nile. Cheta na anyị nile na-eto n’ọ̀tụ̀tụ̀ dịgasị iche iche n’ụzọ ime mmụọ nakwa na onye ọ bụla n’ime anyị na-emehie ihe. (Ndị Kọlọsi 3:13) Na-agbalị isoro ndị hụrụ nnọọ Jehova n’anya na-akpakọrịta n’ụzọ chiri anya, ị ga-ahụkwa na ị ga na-eto eto n’ụzọ ime mmụọ. Ee, isoro ụmụnna nwoke na ụmụnna nwanyị ime mmụọ gị na-efe Jehova ofufe ga-enyere gị aka ịnọgide n’ịhụnanya Chineke. Olee otú Jehova na-esi agọzi ndị ji ikwesị ntụkwasị obi na-efe ya ofufe ma si otú ahụ nọgide n’ịhụnanya ya?
GBALỊA INWETA “NDỤ AHỤ NKE BỤ́ NDỤ N’EZIE”
20 Jehova ga-eji ndụ kwụọ ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi ụgwọ, ma olee ụdị ndụ ọ bụ? Ọ dị mma, ndụ ị dị ugbu a ọ̀ bụ ndụ n’ezie? Ihe ka ọtụtụ n’ime anyị pụrụ ịsị na azịza ya doro anya. A sị kwuwe, anyị na-eku ume, na-eri nri, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ. N’ezie, anyị dị ndụ. Mgbe ọ bụla anyị nwere obi ụtọ, anyị pụrụ ọbụna ikwu, sị: “Nke a bụ ezi ndụ!” Otú ọ dị, Bible na-egosi na ọ dịghị mmadụ ọ bụla taa dị ezi ndụ ma e si n’otu ụzọ dị mkpa lee ya anya.
21 Okwu Chineke na-agba anyị ume ‘ijidesi aka ike ná ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie.’ (1 Timoti 6:19) Okwu ndị ahụ na-egosi na “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie” bụ ihe anyị na-atụ anya inweta n’ọdịnihu. Ee, mgbe anyị zuru okè, anyị ga-adị ndụ n’ụzọ kwekọrọ nnọọ n’ihe okwu ahụ pụtara, n’ihi na anyị ga-adị ndụ dị ka Chineke zubere ka anyị dịrị na mbụ. Mgbe anyị ga-ebi na paradaịs elu ala n’ahụ́ ike zuru okè, n’udo, nakwa n’obi ụtọ, “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie”—ndụ ebighị ebi—ga-abụzi nke anyị. (1 Timoti 6:12) Nke ahụ ọ́ bụghị olileanya magburu onwe ya?
22 Olee otú anyị pụrụ isi “jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie”? Ka Pọl na-ekwu okwu n’otu isiokwu ahụ, ọ gbara Ndị Kraịst ume, “ịrụ ọrụ ọma” na ‘ịba ọgaranya n’ezi ọrụ.’ (1 Timoti 6:18) Ya mere, n’ụzọ doro anya, ọ dabeere n’ụzọ dị ukwuu n’otú anyị si etinye eziokwu ndị anyị mụtaworo n’ime Bible n’ọrụ. Ma Pọl ọ̀ na-ekwu na anyị na-arụta “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie” n’ọrụ ọma? Ee e, n’ihi na atụmanya dị otú ahụ magburu onwe ya dabeere nnọọ na Chineke igosi anyị ‘obiọma na-erughịrị mmadụ.’ (Ndị Rom 5:15) Otú ọ dị, Jehova na-enwe obi ụtọ ịkwụ ndị ji ikwesị ntụkwasị obi na-ejere ya ozi ụgwọ. Ọ chọrọ ịhụ ka ị na-ebi “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie.” Ndị nọgidere n’ịhụnanya Chineke ga-enweta ndụ ebighị ebi dị otú ahụ, nke na-eme ka e nwee obi ụtọ na ahụ́ iru ala.
23 Onye ọ bụla n’ime anyị ga-eme nke ọma ịjụ onwe ya, sị, ‘Àna m efe Chineke n’ụzọ o kwuru na Bible?’ Ọ bụrụ na anyị agbalịsie ike ịhụ na azịza ya nọgidere na-abụ ee kwa ụbọchị, mgbe ahụ anyị na-eme ihe anyị kwesịrị ime. Anyị pụrụ inwe obi ike na Jehova bụ ebe mgbaba anyị. Ọ ga-echebe ndị ya na-ekwesị ntụkwasị obi gabiga ụbọchị ikpeazụ nke usoro ihe ochie a. Jehova ga-akpọbatakwa anyị n’usoro ihe ọhụrụ dị ebube nke dị nso ugbu a. Lee ka anyị ga-esi nwee obi ụtọ ịnọ ya mgbe oge ahụ ga-abịa! Lee ka anyị ga-esi nwee obi ụtọ na anyị mere nhọrọ ziri ezi n’ụbọchị ikpeazụ ndị a! Ọ bụrụ na i mee nhọrọ ndị dị otú ahụ ugbu a, ị ga-enweta “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie,” bụ́ ndụ nke dị otú Jehova Chineke zubere ka ọ dị, ruo mgbe nile ebighị ebi!
IHE BIBLE NA-AKỤZI
- Anyị na-egosipụta ezi ịhụnanya anyị nwere n’ebe Chineke nọ site n’idebe ihe ndị o nyere n’iwu na ịgbaso ụkpụrụ ya.—1 Jọn 5:3.
- Ịmụ Okwu Chineke, iji obi anyị dum na-ekpegara Jehova ekpere, ịkụziri ndị ọzọ banyere ya, na ife ya ofufe ná nzukọ Ndị Kraịst, ga-enyere anyị aka ịnọgide n’ịhụnanya Chineke.—Matiu 24:14; 28:19, 20; Jọn 17:3; 1 Ndị Tesalonaịka 5:17; Ndị Hibru 10:24, 25.
- Ndị na-anọgide n’ịhụnanya Chineke nwere olileanya nke inweta “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie.”—1 Timoti 6:12, 19; Jud 21.
Ajụjụ nke Paragraf Ndị A Na-Amụ Amụ
1, 2. Olee ebe anyị pụrụ ịgbaba ma nweta nchebe taa?
3. Olee otú anyị pụrụ isi mee Jehova ebe mgbaba anyị?
4, 5. Olee ụzọ ụfọdụ Jehova siworo gosipụta ịhụnanya ya n’ebe anyị nọ?
6. Olee otú ị pụrụ isi nabata ịhụnanya Jehova gosiworo gị?
7. Ọ̀ dị ihe ọzọ ịhụ Chineke n’anya gụnyere ma e wezụga inwe mmetụta? Kọwaa.
8, 9. Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta ịhụnanya na ekele anyị nwere n’ebe Chineke nọ?
10. Kọwaa ihe mere o ji dị mkpa ịnọgide na-enweta ihe ọmụma banyere Jehova Chineke.
11. Mmetụta dị aṅaa ka ozizi Jizọs nwere n’ahụ́ ụmụazụ ya?
12, 13. (a) Gịnị na-eme ịhụnanya nke ihe ka ọtụtụ n’ihe a kpọrọ mmadụ taa nwere n’ebe Chineke nọ nakwa mmasị ha nwere n’ebe Bible dị? (b) Olee otú anyị pụrụ isi mee ka ịhụnanya anyị ghara ịjụ oyi?
14. Olee otú ekpere pụrụ isi nyere anyị aka ịnọgide na-ahụ Jehova n’anya?
15, 16. N’ihi gịnị ka anyị pụrụ iji zie ezi ile ọrụ nkwusa Alaeze ahụ anya dị ka ihe ùgwù na akụ̀?
17. N’ihi gịnị ka ozi Ndị Kraịst ji dị oké mkpa taa?
18. N’ihi gịnị ka anyị ji kwesị isoro ezi Ndị Kraịst na-efe Jehova n’ihu ọha?
19. Olee otú anyị pụrụ isi mee ka nkekọ ịhụnanya dị n’ọgbakọ Ndị Kraịst sikwuo ike?
20, 21. Gịnị bụ “ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie,” n’ihi gịnịkwa ka o ji bụrụ olileanya magburu onwe ya?
22. Olee otú ị pụrụ isi “jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ́ ndụ n’ezie”?
23. N’ihi gịnị ka o ji dị mkpa ịnọgide n’ịhụnanya Chineke?
GỤKWUO GBASARA YA
Olee Uru Ịmụ Baịbụl Ga-abara Gị?
Baịbụl na-enyere ọtụtụ ndị aka ịmata azịza ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa. Ị̀ ga-achọ ka Baịbụl nyere gị aka?


c: text/html

text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ọnụ Ọgụgụ 9:1-23
9 Jehova wee gwa Mozis okwu n’ala ịkpa Saịnaị n’afọ nke abụọ mgbe ha pụtasịrị n’ala Ijipt, n’ọnwa nke mbụ,+ sị:2 “Ụmụ Izrel ga-akwadebe àjà ememme ngabiga+ n’oge ya a kara aka.+3 N’abalị iri na anọ n’ọnwa a, ná mgbede,+ ka unu ga-akwadebe ya n’oge ya a kara aka. Unu ga-akwadebe ya dị ka ụkpụrụ ya niile na usoro ya niile si dị.”+4 Mozis wee gwa ụmụ Izrel ka ha kwadebe àjà ememme ngabiga.5 Ha wee kwadebe àjà ememme ngabiga n’ala ịkpa Saịnaị n’ọnwa nke mbụ, n’abalị iri na anọ n’ọnwa ahụ, ná mgbede. Dị ka ihe niile Jehova nyere Mozis n’iwu si dị, otú ahụ ka ụmụ Izrel mere.+6 Ma e nwere ndị ikom mkpụrụ obi+ nwụrụ anwụ mere ka ha bụrụ ndị na-adịghị ọcha, nke mere na ha enweghị ike ịkwadebe àjà ememme ngabiga n’ụbọchị ahụ. N’ihi ya, ha bịara n’ihu Mozis na Erọn n’ụbọchị ahụ.+7 Ndị ikom ahụ wee sị ya: “Mkpụrụ obi nwụrụ anwụ mere ka anyị bụrụ ndị na-adịghị ọcha. Gịnị mere a ga-eji gbochie anyị iche onyinye+ anyị n’ihu Jehova n’oge ya a kara aka n’etiti ụmụ Izrel?”8 Mozis wee sị ha: “Guzonụ ebe ahụ, ka m nụ ihe Jehova ga-enye n’iwu banyere unu.”+9 Jehova wee gwa Mozis, sị:10 “Gwa ụmụ Izrel, sị, ‘Ọ bụrụgodị na mkpụrụ obi+ emee ka nwoke ọ bụla n’ime unu ma ọ bụ n’ọgbọ unu bụrụ onye na-adịghị ọcha, ma ọ bụ ya agaa njem dị anya, onye ahụ kwa ga-akwadebe àjà ememme ngabiga a na-emere Jehova.11 N’ọnwa nke abụọ,+ n’abalị iri na anọ, ná mgbede, ka ha ga-akwadebe ya. Ha ga-erikọta ya na achịcha na-ekoghị eko na akwụkwọ nri na-elu ilu.+12 Ha agaghị ahapụ nke ọ bụla n’ime ya ruo ụtụtụ,+ ha agaghịkwa agbaji ọkpụkpụ ya ọ bụla.+ Ha ga-akwadebe ya dị ka ụkpụrụ dum nke ememme ngabiga si dị.+13 Ma ọ bụrụ na nwoke ahụ dị ọcha ma ọ bụ na ọ gaghị njem ma ọ kwadebeghị àjà ememme ngabiga ahụ, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ n’etiti ndị ya,+ n’ihi na o wetaghị onyinye Jehova n’oge ya a kara aka. Nwoke ahụ ga-aza ajụjụ maka mmehie ya.+14 “‘Ọ bụrụkwa na onye mbịarambịa bi n’etiti unu dị ka ọbịa, ya onwe ya kwa ga-akwadebe àjà ememme ngabiga a na-emere Jehova.+ Dị ka ụkpụrụ ememme ngabiga na usoro ya si dị ka ọ ga-eme ya.+ Otu ụkpụrụ ga-adịrị unu, ọ ga-adịrị ma onye mbịarambịa ma nwa afọ ala unu.’”+15 N’ụbọchị e wuru ụlọikwuu ahụ,+ ígwé ojii kpuchiri ụlọikwuu ahụ, ya bụ, ụlọikwuu Ihe Àmà,+ ma n’anyasị ihe yiri ọkụ+ na-akwụrụ n’elu ụlọikwuu ahụ ruo ụtụtụ.16 Otú ahụ ka ọ na-adị mgbe niile: Ígwé ojii na-ekpuchi ya n’ehihie, ihe yiri ọkụ ekpuchiekwa ya n’abalị.+17 Mgbe ọ bụla ígwé ojii ahụ si n’elu ụlọikwuu ahụ kwụlie, ụmụ Izrel na-akwali ozugbo.+ N’ebe ígwé ojii ahụ kwụsịrị, n’ebe ahụ ka ụmụ Izrel na-ama ụlọikwuu.+18 Ụmụ Izrel na-akwali mgbe Jehova nyere iwu ka ha kwalie, ha na-amakwa ụlọikwuu mgbe Jehova nyere iwu ka ha maa ụlọikwuu.+ N’ụbọchị niile ígwé ojii kwụ n’elu ụlọikwuu ahụ, ha na-anọ n’ebe ahụ ha mara ụlọikwuu.19 Mgbe ígwé ojii ahụ kwụ n’elu ụlọikwuu ahụ ruo ọtụtụ ụbọchị, ụmụ Izrel na-erube isi n’iwu Jehova wee ghara ịkwali.+20 Mgbe ụfọdụ, ígwé ojii ahụ na-akwụrụ n’elu ụlọikwuu ahụ ụbọchị ole na ole. Ha na-anọ n’ebe ha mara ụlọikwuu mgbe Jehova nyere iwu+ ka ha nọrọ, ha na-akwalikwa mgbe Jehova nyere iwu ka ha kwalie.21 Mgbe ụfọdụ, ígwé ojii+ ahụ na-adịgide malite n’anyasị ruo n’ụtụtụ; ígwé ojii ahụ na-akwụli n’ụtụtụ, ha ewee kwalie. Ma ọ̀ bụ n’ehihie ma ọ bụ n’abalị ka ígwé ojii ahụ kwụliri, ha na-akwali.+22 Ma ọ̀ bụ ụbọchị abụọ ma ọ bụ otu ọnwa ma ọ bụ karị ka ígwé ojii ahụ kwụ n’elu ụlọikwuu ahụ, ụmụ Izrel na-anọ n’ebe ha mara ụlọikwuu, ha adịghị akwali, ma mgbe ọ kwụliri, ha na-akwali.+23 Ha na-ama ụlọikwuu mgbe Jehova nyere iwu ka ha maa ụlọikwuu, ha na-akwalikwa mgbe Jehova nyere iwu ka ha kwalie. Ha na-erubere Jehova isi+ mgbe Jehova nyere iwu site n’ọnụ Mozis.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ISI NKE 2
Alaeze Chineke Amalitela Ịchị n’Eluigwe
1, 2. Olee otu ihe merenụ nke ụdị ya na-emetụbeghị? Gịnị mere na o kwesịghị iju anyị anya na o nweghị mmadụ ọ bụla hụrụ mgbe ihe a mere?
KA E were ya na ị nọ mgbe otu ihe mere. Ihe a merenụ gbanwere ihe ná ndụ ndị mmadụ. Ị̀ gaara anọ n’ebe a nọ kpaa nkata otú ihe ahụ ga-esi eme? O nwere ike ị gaghị anọ ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụ naanị mmadụ ole na ole na-anọ mgbe a na-ekpebi ihe ndị kpatara e ji agbanwe ọchịchị. A na-anọ n’ọfis gọọmenti, n’obí eze ma ọ bụ n’ụlọ nzukọ akpa nkata ihe ndị ahụ. N’agbanyeghị ebe a nọ kpaa ihe ndị ahụ, ha na-akpa ọtụtụ nde mmadụ aka ọjọọ.
2 Ma, o nwere otu ihe merenụ nke ụdị ya na-emetụbeghị mbụ. Ọ gbanwekwara ndụ ọtụtụ nde mmadụ. Ma, e nweghị mmadụ ọ bụla hụrụ mgbe ihe a mere. Gịnị ka ihe a bụ? Ọ bụ Alaeze Chineke nke malitere ịchị n’eluigwe. Alaeze a bụ ọchịchị Mezaya Chineke kwere nkwa ya kemgbe ụwa. Alaeze a ga-ebibi ụwa ajọ omume a. (Gụọ Daniel 2:34, 35, 44, 45.) Ebe ọ bụ na e nweghị mmadụ ọ bụla ji anya ya hụ mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị n’eluigwe, ànyị kwesịrị ikwu na Jehova achọghị ka ụmụ mmadụ mara gbasara ya? Jehova ò mere ka ndị ohu ya mara banyere Alaeze ahụ tupu ya amalite ịchị n’eluigwe? Ka anyị chọpụtanụ.
‘Onye Ozi M . . . Ga-edozi Ụzọ n’Ihu M’
3-5. (a) Ònye bụ “onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ” e kwuru okwu ya na Malakaị 3:1? (b) Olee ihe ga-eme tupu “onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ” abịa n’ụlọ nsọ Chineke?
3 N’oge ochie, Jehova kwuru na ya ga-akwadebe ndị ohu ya maka mgbe Alaeze Mesaya ahụ ga-amalite ịchị. Dị ka ihe atụ, ka anyị leba anya n’amụma dị na Malakaị 3:1. Ebe ahụ, sịrị: “Lee! M na-ezite onye ozi m, ọ ga-edozikwa ụzọ n’ihu m. Na mberede, ezi Onyenwe unu, bụ́ onye unu na-achọ, ga-abịa n’ụlọ nsọ Ya, ya na onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, onye unu nwere mmasị na ya.”
4 N’oge anyị a, olee mgbe Jehova, bụ́ ‘ezi Onyenwe anyị,’ bịara nyochaa ndị na-efe ya n’ụwa n’ụlọ nsọ ihe atụ ya? Amụma a kwuru na Jehova ga-abịa “ya na onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ.” Ònye bụ onye ozi a? Ọ bụ Eze anyị bụ́ Jizọs Kraịst. (Luk 1:68-73) Ugbu a ọ bụzi eze, ọ ga-enyocha ndị ohu Chineke nọ n’ụwa ma mee ka ha dịrị ọcha.—1 Pita 4:7.
5 Ma, ònye bụ “onye ozi,” nke mbụ ahụ e kwuru okwu ya na Malakaị 3:1? Onye a e buru n’amụma ga-abịa ọtụtụ afọ tupu ọnụnọ Eze Mesaya amalite. Ọtụtụ afọ tupu afọ 1914, è nwere onye ‘doziri ụzọ’ tupu Eze Mesaya abịa?
6. Ole ndị jere ozi ka “onye ozi” ahụ e kwuru na ọ ga-akwadebe ezigbo Ndị Kraịst maka ihe ndị ga-eme n’ụwa n’oge e chiri Kraịst eze n’eluigwe?
6 Anyị ga-amata azịza ajụjụ ndị a ka anyị na-eleba anya n’akụkọ na-eme obi ụtọ anyị ga-akọ n’akwụkwọ a gbasara ndị Jehova n’oge anyị a. Akụkọ a na-egosi na n’ihe dị ka n’afọ 1879, e nwere mmadụ ole na ole malitere ime uche Chineke n’oge ahụ. Ọ bụ naanị ha bụ ezigbo Ndị Kraịst, n’agbanyeghị na e nwere ọtụtụ Ndị Kraịst ụgha n’oge ahụ. E mechara kpọwa ezigbo Ndị Kraịst a Ndị Mmụta Baịbụl. Nwanna Charles T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ na-elekọta ọrụ ha n’oge ahụ. Ha jere ozi ka “onye ozi” ahụ e buru n’amụma. Ọ bụkwa ha na-akụziri ndị ohu Chineke eziokwu Baịbụl, ma na-akwadebe ha maka ihe ndị ga-eme n’ọdịnihu. Ugbu a, ka anyị leba anya n’ụzọ anọ ha si jee ozi ka “onye ozi” ahụ e buru n’amụma.
Ha Fere Chineke n’Eziokwu
7, 8. (a) N’agbata afọ 1801 na 1899, ole ndị malitere ịkụziri ndị mmadụ na ozizi mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ bụ ozizi ụgha? (b) Olee ozizi ụgha ndị Nwanna C. T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara n’anwụ?
7 Ndị Mmụta Baịbụl ahụ na-ekpe ekpere mgbe ha na-amụ Baịbụl, ha na-ekwere n’otu ihe, ha na-edekwa eziokwu ha mụtara na Baịbụl otu ebe ma bipụtara ya ndị mmadụ. Kemgbe ọtụtụ narị afọ, chọọchị Krisendọm anaghị akụziri ndị mmadụ eziokwu banyere Chineke. Ọtụtụ ihe ndị ha na-akụzi bụ ozizi ndị ọgọ mmụọ. Dị ka ihe atụ, ha na-akụzi na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Ma, n’agbata afọ 1801 na afọ 1899, mmadụ ole na ole ji obi ha malite ịmụ Baịbụl ka ha mata ma ozizi a ò si na Baịbụl. Ha mechara chọpụta na Baịbụl ekwughị na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Henry Grew, na George Stetson, nakwa George Storrs dere n’akwụkwọ ha na ozizi mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ si n’aka Setan. Ha katakwara obi kụziere ndị mmadụ na ozizi a bụ ozizi ụgha. * Ihe mmadụ atọ a dere n’akwụkwọ ha nyeere Nwanna C. T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ ezigbo aka ịmata nke bụ́ eziokwu.
8 Ndị Mmụta Baịbụl chọpụtara ihe ndị ọzọ ndị chọọchị na-akụzi na-abụghị eziokwu. Dị ka ihe atụ, ha na-akụzi na ndị ezi omume niile ga-aga eluigwe, nakwa na Chineke ga-ata mkpụrụ obi ndị ajọ omume ahụhụ n’ọkụ ala mmụọ ruo mgbe ebighị ebi. Ihe ndị a ha na-akụzi na-agbagwoju ndị mmadụ anya. Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara ozizi ụgha ndị a n’anwụ ma n’akwụkwọ, ma na traktị, ma n’okwuchukwu ndị ha dere ede.
9. Olee ihe e kwuru n’Ụlọ Nche nke mere ka ndị mmadụ mata na Atọ n’Ime Otu bụ ozizi ụgha?
9 Ndị Mmụta Baịbụl ahụ mekwara ka ndị mmadụ mata na Atọ n’Ime Otu chọọchị niile na-akụzi bụ ozizi ụgha. N’afọ 1887, Ụlọ Nche kwuru, sị: “Akwụkwọ Nsọ kwuru hoo haa na Jehova na Jizọs abụghị otu onye, kwuokwa ihe jikọrọ ha abụọ.” Ụlọ Nche a kwukwara na ọ bụ ihe ijuanya “na chọọchị niile kwetara na Chineke dị atọ bụrụ otu. Nke a gosiri na ha hapụ rụ ihe Baịbụl na-akụzi ma kwere ka Setan were ozizi ụgha kee ha agbụ.”
10. Olee ihe e kwuru n’Ụlọ Nche nke gosiri na afọ 1914 ga-abụ afọ pụrụ iche?
10 Ụlọ Nche kọwara amụma ndị kwuru banyere ọnụnọ Kraịst. Ndị e tere mmanụ so na-ebipụta magazin a ghọtara na amụma Daniel buru banyere “oge asaa” bụ maka oge Chineke ga-emezu ihe o kwuru gbasara Alaeze Mesaya. Malite n’afọ 1870, ha kwuru na “oge asaa” ahụ Daniel buru n’amụma ga-agwụ n’afọ 1914. (Dan. 4:25; Luk 21:24) Ọ bụ eziokwu na ụmụnna anyị ndị nọ n’oge ahụ amachaghị ihe niile ga-eme n’afọ ahụ, ha kọọrọ ndị mmadụ ihe ndị ha mụtara banyere afọ ahụ. Ihe ndị ahụ ha kọọrọ ndị mmadụ ka na-abara anyị uru.
11, 12. (a) Ole ndị ka Nwanna Russell toro maka ihe ndị ọ kụziiri ndị mmadụ? (b) Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ kụziiri ndị mmadụ ihe ọtụtụ afọ tupu afọ 1914. Olee uru ihe ndị ahụ ha kụziri baara ndị mmadụ?
11 Ma Nwanna Russell ma ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ etoghị onwe ha maka eziokwu ndị ahụ ha mụtara na Baịbụl. Kama, Nwanna Russell toro ndị ọ mụtara ihe n’aka ha, n’ihi na ha bu ya ụzọ gbawa ozizi ụgha n’anwụ. O tokwara Jehova Chineke karịchaa maka na ọ bụ ya kụziiri ndị ohu ya ihe ha kwesịrị ịma, nakwa n’oge ha kwesịrị ịma ihe ndị ahụ. O doro anya na Jehova gọziri mbọ niile Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara maka na ha mere ka ndị mmadụ mata eziokwu Baịbụl. Ka oge na-aga, Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ mere ka a ghara inwe ihe jikọrọ ha na Krisendọm.
12 Mbọ niile Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara ịkụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl magburu onwe ya. Ha kụziiri ndị mmadụ eziokwu Baịbụl ndị a ọtụtụ afọ tupu afọ 1914. Ọ bụ ya mere Ụlọ Nche Bekee nke November 1, 1917, ji kwuo, sị: “Ọtụtụ nde mmadụ akwụsịla ịtụ ụjọ ọkụ ala mmụọ na ozizi ụgha ndị ọzọ a kụziiri ha . . . A ka na-akụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl a malitere ịkụziri ha kemgbe ihe karịrị afọ iri anọ. A gaghị akwụsị ịkụziri ha ya ruo mgbe mmadụ niile nọ n’ụwa nụrụ ya. Ndị iro ga-agbasi mbọ ike ka ndị mmadụ ghara ịnụ ya, ma mbọ niile ha na-agba ga-akụ afọ n’ala.”
13, 14. (a) Olee otú “onye ozi” ahụ si nyere ndị mmadụ aka ịkwadebe maka Eze Mesaya? (b) Gịnị ka anyị nwere ike ịmụta n’aka ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe karịrị otu narị afọ gara aga?
13 Chebara ajụjụ a echiche: Ndị Jehova hà gaara akwadebe maka mmalite ọnụnọ Kraịst, ma ọ bụrụ na ha amaghị na Jizọs dị iche, Nna ya bụ́ Jehova adịrịkwa iche? Mbanụ. Ha agaraghị akwadebekwa maka mmalite ọnụnọ Kraịst ma á sị na ha chere na Ndị Kraịst niile ga-aga eluigwe. Ọ ga-esikwara ha ike ịkwadebe maka mmalite ọnụnọ Kraịst ma ọ bụrụ na ha ka na-eche na Chineke ga-ata ndị ajọ omume ahụhụ n’ọkụ ala mmụọ ruo mgbe ebighị ebi. O doro anya na “onye ozi” ahụ kwadebere ụzọ maka Eze Mesaya.
14 Ànyịnwa kwanụ? Olee ihe anyị nwere ike ịmụta n’aka ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe karịrị otu narị afọ gara aga? Anyị kwesịrị ịmụsi Okwu Chineke ike otú ahụ ha mere. (Jọn 17:3) Ka anyị ghara ịdị ka ụwa Setan a na-achụ ego ọnwụ ọnwụ ma jụ ịmụ Okwu Chineke. Kama, ka agụụ ịmụ Okwu Chineke na-agụsi anyị ike.—Gụọ 1 Timoti 4:15.
“Sinụ n’Ime Ya Pụta”
15. Gịnị ka Ndị Mmụta Baịbụl mechara ghọta banyere chọọchị niile so na Krisendọm? (Gụọkwa ihe e dere n’ala ala peeji.)
15 Ndị Mmụta Baịbụl kụziiri ndị mmadụ na ha kwesịrị ịhapụ chọọchị ha na-ekpe. N’afọ 1879, Ụlọ Nche kwuru okwu banyere “chọọchị Babịlọn.” Ọ̀ bụ poopu ka o kwuru okwu ya? Ka ọ̀ na-ekwu banyere chọọchị Katọlik? Kemgbe ọtụtụ narị afọ, ndị Protestant na-akụziri ndị mmadụ na Babịlọn ahụ Baịbụl kwuru okwu ya bụ chọọchị Katọlik. Ma, Ndị Mmụta Baịbụl mechara ghọta na chọọchị niile e nwere na Krisendọm so na “Babịlọn” nke oge a. Gịnị mere ha ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ n’ihi na chọọchị niile dị na Krisendọm anaghị akụziri ndị mmadụ eziokwu. * Ka oge na-aga, a gwawara ndị chọọchị chọrọ ịma nke bụ́ eziokwu ihe ha kwesịrị ime.
16, 17. (a) Gịnị ka e kwuru n’akwụkwọ anyị bụ́ Millennial Dawn nke Atọ, nakwa n’Ụlọ Nche ka ndị nọ n’okpukpe ụgha mee? (b) Olee ihe ndị mere ka aka ná ntị ahụ a dọrọ ghara ịdacha ike ike? (Gụọ ihe e dere n’ala ala peeji.)
16 Dị ka ihe atụ, n’afọ 1891, e kwuru n’akwụkwọ anyị bụ́ Millennial Dawn, nke Atọ, na Chineke ajụla Babịlọn nke oge a. Akwụkwọ a kwuru, sị: “Chineke ajụla chọọchị niile dị na Krisendọm.” Ọ gwakwara ndị niile nọ na Krisendọm “ozizi ụgha na ihe a na-eme na ya na-agbakasị ahụ́, ka ha si na ya pụta.”
17 Otu isiokwu gbara n’Ụlọ Nche January afọ 1900 kwuru ihe ndị aha ha ka dị n’akwụkwọ chọọchị Krisendọm kwesịrị ime. Ha na-asị na o nweghị ihe o mere ma aha ha ka dịrị na chọọchị Krisendọm. Onye ọ bụla n’ime ha na-asị, “Obi m niile dị n’ọgbakọ Chineke. Ọ na-esikwa ike mụ agaa chọọchị ọzọ.” A jụrụ ajụjụ n’isiokwu ahụ, sị: ‘Ọ̀ dị mma ka otu ụkwụ mmadụ dịrị n’ọgbakọ, nke ọzọ adịrị na Babịlọn? Ihe a ọ̀ bụ ihe Chineke chọrọ ka ndị na-efe ya na-eme? O doro anya na ọ bụghị ihe ọ chọrọ. Onye ọ bụla [banyere chọọchị] ekwerela n’ihu ọhaneze na ya ga na-eme ihe niile chọọchị chọrọ ka ọ na-eme. O kwesịkwara ịna-eme ihe ndị ahụ o kwetara na ya ga na-eme ruo mgbe ọ ga-agwa ha hoo haa na ya abụkwaghị onye òtù ha.’ E kwusiri okwu a ike ruo ọtụtụ afọ. * Ndị ohu Jehova ekwesịghị inwe ihe ọ bụla jikọrọ ha na okpukpe ụgha.
18. Gịnị mere ndị nọ na Babịlọn Ukwuu Ahụ ji kwesị isi na ya pụta?
18 Ọ bụrụ na a gwaghị ndị mmadụ ọtụtụ ugboro ka ha si na Babịlọn Ukwu ahụ pụta, Kraịst, bụ́ onye e chiri eze ọhụrụ, ọ̀ gaara enwe ndị e tere mmanụ kwadebere maka Alaeze Chineke? O doro anya na ọ garaghị enwe n’ihi na ọ bụ naanị Ndị Kraịst n’enweghị ihe jikọrọ ha na Babịlọn ga-efeli Chineke “n’ime mmụọ na n’eziokwu.” (Jọn 4:24) Ànyị ekpebisiela ike na anyị agaghị enwe ihe jikọrọ anyị na okpukpe ụgha? Ya bụrụ otú ahụ, ka anyị na-erubere iwu a Chineke nyere anyị isi, ya bụ, ka anyị ‘si na Babịlọn pụta.’—Gụọ Mkpughe 18:4.
Izukọta Maka Ọmụmụ Ihe
19, 20. Olee ihe a gwara ndị na-agụ Ụlọ Nche ka ha mee nke ga-enyere ha aka ịmata uru ịna-aga ọmụmụ ihe bara?
19 Ndị Mmụta Baịbụl ahụ kụziiri ndị mmadụ na ndị ohu Chineke kwesịrị ịna-ezukọta maka ife Chineke, ma o kwe omume. Ihe onye ọ bụla chọrọ ịbụ ezigbo Onye Kraịst kwesịrị ime abụghị naanị isi n’okpukpe ụgha pụta. O kwesịkwara iso ndị na-efe Chineke nke ọma na-amụ ihe. Ụlọ Nche ndị mbụ e bipụtara kwuru na ndị na-agụ ya kwesịrị ịna-ezukọta maka ife Chineke. Dị ka ihe atụ, n’ọnwa Julaị afọ 1880, Nwanna Russell kwuru ihe ndị ọ chọpụtara n’ebe ndị ọ gara ikwu okwu. O kwuru na ọmụmụ ihe ụmụnna ndị ahụ nwerela enyerela ha aka. Ọ gwaziri ha ka ha dee otú ọmụmụ ihe ndị ahụ si na-aga edee ma zite ha. Nwanna Russell kwuru na ụfọdụ n’ime ihe ndị ahụ ha dere ga-agba n’Ụlọ Nche. Gịnị mere ha ga-eji agba n’Ụlọ Nche? Nwanna Russell kwuru, sị: “Ka anyị mata otú Onyenwe anyị si na-enyere unu aka, nakwa ka anyị mata ma ùnu na-esokwa ndị ọzọ unu na ha kweere n’otu ihe na-enwe ọmụmụ ihe.”
20 N’afọ 1882, e nwere otu isiokwu gbara n’Ụlọ Nche Bekee. Isiokwu ahụ bụ “Izukọta Ọnụ.” Isiokwu a gbara Ndị Kraịst ume ka ha na-enwe ọmụmụ ihe, “ka ha nwee ike ịmụta ihe ma na-agbarịta ibe ha ume, nakwa ka ha mee ka okwukwe ha sikwuo ike.” Isiokwu ahụ kwukwara, sị: “Ihe bụ mkpa abụghị ma mmadụ ọ̀ gụrụ akwụkwọ ma ọ bụ na ọ gụghị, ma ụbụrụ ọ̀ na-aghọ mmadụ nkọ ma ọ bụ na ọ naghị aghọ ya. Kama, mgbe onye ọ bụla n’ime unu na-abịa, ya jiri Baịbụl ya na pensụl ya, nakwa akwụkwọ ya. Ka onye ọ bụla depụta okwu ndị dị na Baịbụl . . . otú o nwere ike. Ka onye ọ bụla họrọkwa otu isiokwu dị ya mma, ma rịọ Chineke ka o nye ya mmụọ nsọ ya ka o nwee ike ịghọta isiokwu ahụ. Ka onye ọ bụla gụọ isiokwu ahụ na Baịbụl ma chebara ihe ahụ ọ gụrụ echiche, ka o jirikwa ihe dị n’otu amaokwu Akwụkwọ Nsọ tụnyere ihe dị n’amaokwu Akwụkwọ Nsọ ọzọ. Chineke ga-enyere onye ọ bụla mere otú ahụ aka ka ọ ghọta eziokwu.”
21. A bịa n’ịga ọmụmụ ihe na ịgba ụmụnna ume otu otu, olee ihe ọgbakọ dị n’Alegeni, nke dị na Pensụlvenịa mere, nke anyị kwesịkwara ịna-eme?
21 Ebe isi ụlọ ọrụ Ndị Mmụta Baịbụl dị n’oge ahụ bụ n’Alegeni, dị na Pensụlvenịa, n’Amerịka. Ndị nọ n’isi ụlọ ọrụ a na-egosi ndị ọzọ ihe ha kwesịrị ịna-eme. Otú ha si eme ya bụ na ha na-ezukọta amụ Baịbụl otú ahụ Baịbụl si kwuo ka anyị na-eme ná Ndị Hibru 10:24, 25. (Gụọ ya.) Otu Nwanna nwoke merela agadi kwuru otú ọmụmụ ihe ahụ na-adị n’oge ahụ. Aha Nwanna a bụ Charles Capen. Ọ bụ nwata mgbe ahụ. O dere, sị: “M ka na-echeta otu amaokwu Baịbụl e dere n’ahụ́ ájá nke ụlọ mgbakọ anyị. ‘Otu onye bụ onye ozizi unu, ma unu niile bụ ụmụnna.’ Anaghị m echefu amaokwu a echefu. Ọ na- egosi na n’ọgbakọ ndị Jehova, e nweghị ndị ụkọchukwu na ndị nkịtị.” (Mat. 23:8) Nwanna Capen kwuru na a na-agba ha ezigbo ume n’ọmụmụ ihe, na-akụzikwara ha ọtụtụ ihe. O kwukwara na Nwanna Russell na-agbasi mbọ ike agakwuru nwanna ọ bụla ma gbaa ya ume.
22. Olee ihe ụmụnna anyị mere mgbe a gwara ha ka ha na-enwe ọmụmụ ihe? Oleekwa ihe anyị nwere ike ịmụta n’aka ha?
22 Ọtụtụ ndị malitere inwe ọmụmụ ihe ma na-eme ihe a na-akụziri ha. E hiwere ọgbakọ na steeti ndị dị ka Ohayo, Mishigan, nakwa na steeti ndị ọzọ dị n’Amerịka. E hiwekwara ọgbakọ dị iche iche ma na Kanada ma na Meksiko, nakwa n’obodo ndị ọzọ. Chebagodịrị ajụjụ a echiche: Ezigbo Ndị Kraịst hà gaara akwadebe n’eziokwu maka ọnụnọ Kraịst ma a sị na a kụzighịrị ha ịna-enwe ọmụmụ ihe otú ahụ Akwụkwọ Nsọ kwuru? Mbanụ. Anyịnwa kwanụ? Anyị ekwesịghị ịna-ahapụ ọmụmụ ihe. Ọ bụrụ na anyị ana-aga ọmụmụ ihe, anyị na ụmụnna anyị ga na-efekọ Jehova ọnụ. Ọ ga-emekwa ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, okwukwe anyị ana-esikwukwa ike.
Ikwusasi Ozi Ọma Ike
23. Gịnị ka e kwuru n’Ụlọ Nche nke mere ka o doo anya na ndị niile e tere mmanụ ga-ekwusarịrị ozi ọma?
23 Ndị Mmụta Baịbụl kụziiri ibe ha na ndị niile e tere mmanụ ga-ekwusarịrị ozi ọma. N’Ụlọ Nche Bekee nke afọ 1885, e kwuru, sị: “Anyị ekwesịghị ichefu na ihe mere e ji tee ndị e tere mmanụ mmanụ bụ ka ha na-ekwusa ozi ọma.” (Aịza. 61:1) Ụlọ Nche Bekee nke afọ 1888 kwuru, sị: “Ihe a gwara anyị mee doro anya . . . Ọ bụrụ na anyị ahapụ ya mewe ihe ọzọ, anyị bụ ndị ohu na-abaghị uru. Ihe anyị na-ekwu mgbe ahụ bụ na anyị erughị eru ka e tee anyị mmanụ.”
24, 25. (a) Olee ihe ọzọ Nwanna Russell na ụmụnna ndị ha na ya rụkọrọ ọrụ mere ma e wezụga ịgwa ụmụnna ka ha jiri ịga ozi ọma kpọrọ ihe? (b) Olee ihe otu nwanna bụ́ onye kọpọtụa kọrọ gbasara otú o si kwusaa ozi ọma n’oge ahụ a na-enweghị ụgbọala?
24 Nwanna Russell na ndị ha na ya na-arụkọ ọrụ gbara ụmụnna ume ịga ozi ọma. E wezụgakwa nke ahụ, ha malitere ibipụta traktị Bekee a na-akpọ Bible Students’ Tracts. E mechakwara kpọwa traktị a Old Theology Quarterly. E nyere ndị na-agụ Ụlọ Nche n’oge ahụ traktị a ka ha kesaara ya ndị mmadụ n’anaghị ha ego.
Anyị kwesịrị ịna-ajụ onwe anyị n’otu n’otu, sị: ‘M̀ na-ejechi ozi ọma anya?’
25 N’oge ahụ, ihe a na-akpọ ndị na-ekwusa ozi ọma oge niile bụ ndị kọpọtụa. Nwanna Charles Capen, anyị kwurula okwu ya, bụ otu n’ime ha. Nwanna a kwuru ihe mere n’oge ahụ. Ọ sịrị: “Eji m map otu ụlọ ọrụ dị n’Amerịka sere gaa ebe niile na Pensụlvenịa kwusaa ozi ọma. Ị ga-ahụ ụzọ niile dị na Pensụlvenịa na map a. O nyeere m aka iji ụkwụ gaa ebe niile n’obodo ahụ kwusaa ozi ọma. Mgbe ụfọdụ, m na-anọ ebe ahụ abalị atọ gagharịa nata ndị mmadụ ọda akwụkwọ ha chọrọ ka m wetara ha. Ọ bụ akwụkwọ anyị a na-akpọ Studies in the Scriptures ka ha na-asị m wetara ha. Ọ na-abụ m lọta, nwetachaa mkpụrụ ole ahụ ha chọrọ, mụ akwụọ ụgwọ trọk ịnyịnya na-adọkpụ ka o buga ha Pensụlvenịa, ka m nwee ike inye ha ndị tụrụ ọda ha. Ọ na-abụkarị m gawa, chi jie, mụ akwụsị ma soro ndị ọrụ ugbo hie ụra n’ebe ha na-ehi ụra. N’oge ahụ, ụgbọala adịghị.”
26. (a) Olee otú ikwusa ozi ọma ga-esi nyere ndị na-efe Chineke aka ịkwadebe maka oge Kraịst ga-amalite ịchị? (b) Olee ajụjụ ndị onye ọ bụla n’ime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya?
26 Ọ bụ naanị ndị katara obi na ndị ozi ọma na-atọ ụtọ na-ekwusa ozi ọma mgbe ahụ. Ezigbo Ndị Kraịst n’oge ahụ, hà gaara akwadebe onwe ha maka mgbe Kraịst ga-amalite ịchị ma ọ bụrụ na a kụzighịrị ha na ha kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma? O doro anya na ha agaraghị akwadebe. A sị ka e kwuwe, ikwusa ozi ọma n’ụwa niile bụ otu n’ime ihe ndị e ji ama ọnụnọ Kraịst. (Mat. 24:14) Ndị Chineke kwesịrị ike ájị̀ n’ume ma jiri ozi ọma kpọrọ ihe n’ihi na ozi ọma bụ otu n’ime ihe Jehova ga-eji maka ya azọpụta ndị mmadụ. Anyị niile kwesịrị ịjụ onwe anyị, sị: ‘M̀ na-agachi ozi ọma anya? M̀ na-ahapụ ihe ụfọdụ m na-eme ka m nwee ike ijechi ozi ọma anya?’
Alaeze Chineke Amalite Ịchị
27, 28. Gịnị ka Jọn onyeozi hụrụ n’ọhụụ? Olee ihe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya mere mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị?
27 Afọ 1914, bụ́ afọ pụrụ iche, mechara ruo. Anyị kwuru ná mmalite isiokwu a na ọ dịghị mmadụ ọ bụla hụrụ ihe ndị ahụ dị ebube mere n’eluigwe n’afọ 1914. Ma, Jọn onyeozi hụrụ ihe ndị ahụ n’ọhụụ. Ị̀ ma ihe ndị Jọn hụrụ? Ọ hụrụ “oké ihe ịrịba ama” n’eluigwe. Ọ hụrụ “nwaanyị” Chineke. Nwaanyị a abụghị nwaanyị nkịtị. Ọ bụ nzukọ Chineke nke ndị so na ya bụ ndị mmụọ ozi. Nwaanyị a dị ime ma mechaa mụọ nwa nwoke. Nwa nwoke a abụghị nwa nwoke nkịtị. Baịbụl gwara anyị na n’oge na-adịghị anya, nwa nwoke a “ga-eji mkpanaka ígwè zụọ mba niile dị ka atụrụ.” Ma mgbe a mụrụ nwa nwoke a, ‘e kuuru ya gaa n’ebe Chineke nọ nakwa n’ebe ocheeze ya dị.’ Jọn nụrụ otu oké olu n’eluigwe nke sịrị: “Nzọpụta na ike na alaeze nke Chineke anyị na ikike nke Kraịst ya amalitewo ugbu a.”—Mkpu. 12:1, 5, 10.
28 O doro anya na ihe Chineke gosiri Jọn n’ọhụụ bụ mgbe Alaeze Mesaya malitere ịchị. Ihe a merenụ dị ebube. Ma, ọ bụghị onye ọ bụla ka ọ dị mma n’obi. Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya busoro Maịkel ma ọ bụ Kraịst nakwa ndị mmụọ ozi agha. Ọ bụ Kraịst na-edu ndị mmụọ ozi a. Olee otú agha a si gaa? Baịbụl gwara anyị, sị: “E wee chụda dragọn ukwu ahụ, bụ́ agwọ mbụ ahụ, onye a na-akpọ Ekwensu na Setan, onye na-eduhie elu ụwa dum mmadụ bi; a chụdara ya n’ụwa, a chụdara ya na ndị mmụọ ozi ya.”—Mkpu. 12:7, 9.
29, 30. (a) Mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị n’eluigwe, olee ihe ndị mere n’ụwa? (b) Oleekwa ihe ndị mere n’eluigwe?
29 Ọtụtụ afọ tupu 1914, ndị mmụta Baịbụl kwuru na a ga-enwe ọgba aghara n’ụwa malite n’afọ 1914. Ma hanwa kwuru ihe a amadịghị otú ọ ga-esi mee. Ọhụụ ahụ Jọn hụrụ gosiri na Setan ga-amalite ịkpa ike ọjọọ n’ụwa. Baịbụl kwuru, sị: “Ahụhụ ga-adịrị ụwa na oké osimiri, n’ihi na Ekwensu agbadatawo n’ebe unu nọ, ọ na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi.” (Mkpu. 12:12) A malitere ịlụ agha ụwa mbụ n’afọ 1914. Ọ bụkwa n’afọ a ka ihe ndị na-egosi na e chiela Kraịst eze n’eluigwe malitere imezu n’ụwa niile. Ihe ndị a mere ka anyị mata na “oge ikpeazụ” nke ụwa ajọ omume a amalitela.—2 Tim. 3:1
30 Ma, mgbe e chichara Jizọs eze, a chụpụrụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya n’eluigwe. Ha enweghịkwa ike ịga ebe ahụ ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụ ya mere ndị mmụọ ozi ji ṅụrịa ọṅụ. Jọn kwuru, sị: “N’ihi nke a, ṅụrịanụ ọṅụ, gị eluigwe na unu ndị bi n’ime ya!” (Mkpu. 12:12) Ebe ọ bụ na a chụpụla Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya n’eluigwe, Jizọs amalitekwa ịchị, oge eruola ka Chineke jiri Alaeze Mesaya nyere ndị ya nọ n’ụwa aka. Olee otú ọ ga-esi enyere ha aka? Ná mmalite isiokwu a, anyị kwuru na Kraịst, bụ́ “onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ,” ga-ebu ụzọ mee ka ndị Chineke nọ n’ụwa dị ọcha. Olee otú a ga-esi eme ya?
Oge Ule
31. Gịnị ka Malakaị kwuru ga-eme n’oge ahụ a ga-eme ka ndị ohu Chineke dị ọcha? Oleekwa otú ihe a o kwuru si bido imezu? (Gụọ ihe e dere n’ala ala peeji.)
31 Malakaị kwuru na ihe agaghị adịchara ndị Chineke mfe mgbe a na-eme ka ha dịrị ọcha. O dere, sị: “Ònye pụrụ idi ụbọchị ọ ga-abịa, ònye pụkwara iguzo mgbe ọ ga-apụta? N’ihi na ọ ga-adị ka ọkụ nke onye na-anụcha ihe, dịkwa ka ncha nke ndị na-asụ ákwà.” (Mal. 3:2) Ihe ndị a o kwuru mechara mee. Malite n’afọ 1914, ọtụtụ ọnwụnwa bịaara ndị ohu Chineke nọ n’ụwa. Ka a na-alụ Agha Ụwa Mbụ, e mekpọrọ ọtụtụ Ndị Mmụta Baịbụl ọnụ, tụọkwa ha mkpọrọ. *
32. Olee ihe merenụ nke kpara Ndị Mmụta Baịbụl aka ọjọọ malite n’afọ 1916 gawa?
32 Ma, e nwere ihe ndị merenụ kpara Ndị Mmụta Baịbụl a aka ọjọọ. N’afọ 1916, Nwanna Russell nwụrụ mgbe ọ dị afọ iri isii na anọ. Ọnwụ ya gbawara ụmụnna anyị n’oge ahụ obi. Ihe ụfọdụ ụmụnna mere mgbe ọ nwụrụ gosiri na ha weere ya na ọ bụrụ na ọ nọghị ya, ihe agaghị aga aga ná nzukọ Jehova. N’oge ọ dị ndụ, ụfọdụ n’ime ha na-akwanyere ya ùgwù karịa otú ha kwesịrị ịkwanyere ya. Ma Nwanna Russell achọghị ka a na-akwa nyere ya ụdị ùgwù ahụ. Ọtụtụ n’ime ụmụnna ndị ahụ chere na ugbu a Nwanna Russell nwụrụla, Chineke agaghịzi na-eme ka ndị ohu ya ghọtakwuo eziokwu dị na Baịbụl. Ọ bụrụ na e kwuo ihe a ga-eme ka nzukọ Jehova na-aga n’ihu, ụfọdụ n’ime ha ana-agba ya ụkwụ. Ihe a ha na-eme mere ka e nwee ọgba aghara n’ọgbakọ, ụfọdụ emechaakwa hapụ ọgbakọ.
33. Mgbe ihe Ndị Mmụta Baịbụl tụrụ anya ka o mee na-emeghị, olee otú o si kpaa ha aka ọjọọ?
33 E nwere ihe ọzọ kpara okwukwe ụmụnna anyị n’oge ahụ aka ọjọọ. Ihe ahụ bụ na ihe ha tụrụ anya ka o mee emeghị. Ọ bụ eziokwu na e kwuru n’Ụlọ Nche na Oge Ndị Mba Ọzọ ga-agwụ n’afọ 1914, ụmụnna anyị aghọtaghị ihe ndị ga-eme n’afọ ahụ. (Luk 21:24) Ha chere na Kraịst ga-akpọrọ ndị e tere mmanụ laa eluigwe ka ha na ya chịwa. Ma ihe ndị ahụ ha tụrụ anya ya emeghị. Ná ngwụcha afọ 1917, e kwuru n’Ụlọ Nche na ọ bụ n’afọ 1918 ka a ga-akwụsị ikwusa ozi ọma e kwusawara kemgbe afọ iri anọ. Ma mgbe afọ 1918 ruru, a kwụsịghị ikwusa ozi ọma. A kwụsịghịkwa ikwusa ya mgbe afọ ahụ gwụrụ. E kwukwara n’Ụlọ Nche n’oge ahụ na e wechaala ihe ubi, naanị ihe fọrọnụ bụ ịtụtụkọta ihe ndị fọrọ afọ. Ma, ọtụtụ ndị kwụsịrị ife Jehova n’ihi na ihe ndị ha tụrụ anya ha emeghị.
34. Olee ọnwụnwa bịaara Ndị Mmụta Baịbụl n’afọ 1918? Oleekwa ihe mere ndị Krisendọm ji chee na nke Ndị Mmụta Baịbụl na-eme agwụla?
34 Mgbe nke bụ́ ọnwụnwa bịara bụ n’afọ 1918. A kpọchiri Nwanna J. F. Rutherford na ụmụnna anyị asaa ndị ọzọ ya na ha na-arụkọ ọrụ. Tupu afọ ahụ, ọ bụ Nwanna Rutherford ka a họpụtara ka ọ na-edu ndú mgbe Nwanna Russell nwụrụ. Ma n’afọ 1918, e kpere Nwanna Rutherford na ụmụnna asaa ndị ahụ ikpe arụrụala, tụọ ha mkpọrọ n’ụlọ mkpọrọ gọọmenti Amerịka dị n’Atlanta, nke dị na Jọjia. N’oge ahụ, o yiri ka ozi ọma Ndị Mmụta Baịbụl na-ekwusa akwụsịla. Obi tọrọ ọtụtụ ndị ụkọchukwu Krisendọm ụtọ. Ha chere na nke Ndị Mmụta Baịbụl a na-enye ha nsogbu agwụla, ebe ọ bụ na a tụọla ndị na-ahazi ọrụ Ndị Mmụta Baịbụl mkpọrọ, mechie isi ụlọ ọrụ ha dị na Bruklin, machiekwa ha ikwusa ozi ọma n’Amerịka nakwa na Yurop. (Mkpu. 11:3, 7-10) Ma, ha dara ya.
Oge A Tọhapụrụ Ha
35. Gịnị mere Jizọs ji kwe ka e mekpọọ ndị na-eso ụzọ ya ọnụ? Oleekwa otú o si nyere ha aka?
35 E nwere ihe ndị a na-emegide Ndị Mmụta Baịbụl na-amaghị. Ha amaghị na Jizọs kwere ka e mekpaa ndị ya ahụ́ n’ihi na Jehova chọrọ ‘ịnụcha ha otú e si anụcha ọlaọcha,’ ya bụ, ọ chọrọ ime ka ha dị ọcha. (Mal. 3:3) Jehova na Ọkpara ya ma na ọnwụnwa ndị ahụ bịaara Ndị Mmụta Baịbụl a ga-eme ka ha dị ọcha, meekwa ka ha rukwuo eruo ijere Jizọs ozi. Ná mbido afọ 1919, Chineke ji mmụọ nsọ ya mee ihe ndị iro ya chere na ọ gaghị ekwe omume. O mere ka a tọhapụ Ndị Mmụta Baịbụl ahụ a tụrụ mkpọrọ. (Mkpu. 11:11) N’oge ahụ ka Kraịst mezuru otu n’ime ihe ndị Baịbụl kwuru a ga-eji ama oge ikpeazụ. Ọ họpụtara “ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche.” Ohu a bụ mmadụ ole na ole n’ime ndị e tere mmanụ. Ọ bụ ha ga na-ahazi ọrụ ndị Chineke ma na-akụziri ha ihe n’oge kwesịrị ekwesị.—Mat. 24:45-47.
36. Gịnị ka Ndị Mmụta Baịbụl mere nke gosiri na ha enwerela onwe ha?
36 N’abalị iri abụọ na isii n’ọnwa Mach afọ 1919, a tọhapụrụ Nwanna Rutherford na ụmụnna asaa ndị ọzọ ahụ na mkpọrọ. Ozugbo ha pụtara na mkpọrọ, ha haziri mgbakọ distrikti a ga-enwe na Septemba n’afọ ahụ. Ha hazikwara ka e bipụtawa magazin anyị bụ́ The Golden Age, bụ́ nke anyị na-akpọ Teta! ugbu a. Ihe mere e ji bipụta ya bụ ka e jiri ya na Ụlọ Nche na-aga ozi ọma. * Ọ bụkwa n’afọ 1919 ka a malitere ibipụta Bulletin, bụ́ nke anyị na-akpọ Ozi Alaeze Anyị ugbu a. Kemgbe a malitere ibipụta Ozi Alaeze, ọ na-enyere anyị ezigbo aka n’ikwusa ozi ọma. O doro anya na kemgbe afọ 1919, Ndịàmà Jehova ji ikwusa ozi ọma n’ụlọ n’ụlọ kpọrọ ihe.
37. Olee ihe ụfọdụ ndị mere mgbe afọ 1919 gachara nke gosiri na ha akwụsịla ife Chineke?
37 Ikwusa ozi ọma so mee ka Ndị Kraịst dị ọcha. Dị ka ihe atụ, o mere ka a mata Ndị Kraịst dị umeala n’obi na ndị nke dị mpako. Ndị nke dị mpako ekweghị aga ozi ọma. N’ihi ya, ha pụrụ n’ọgbakọ. Mgbe afọ 1919 gachara, ụfọdụ ndị a pụrụ n’ọgbakọ malitere ịkatọ Ndị Mmụta Baịbụl ma na-agba ha akwụkwọ n’ụlọikpe. Ha sonyedịịrị ndị iro anyị na-emegide ụmụnna anyị.
38. Gịnị ka anyị na-amụta ná mmeri ụmụnna anyị meriri Setan na ụwa ya?
38 N’agbanyeghị ihe ndị ahụ e mere ụmụnna anyị, ha akwụsịghị ikwusa ozi ọma, ọtụtụ mmadụ na-abatakwa n’ọgbakọ. Otú ọrụ ha si aga n’ihu n’ihu nakwa otú ha si merie ọnwụnwa niile ndị bịaara ha gosiri na Alaeze Chineke amalitela ịchị. O nweghị ihe ọzọ mere ndị a na-ezughị okè ji na-emeri Setan na ụwa ya ma ọ́ bụghị na Jehova si n’aka Ọkpara ya nakwa n’Alaeze Mesaya na-akwadosi ha ike ma na-agọzi ha.—Gụọ Aịzaya 54:17.
39, 40. (a) Olee ihe ụfọdụ anyị ga-eleba anya na ha n’akwụkwọ a? (b) Olee uru ịmụ akwụkwọ a ga-abara anyị?
39 Malite n’isi nke atọ gawa, anyị ga-eleba anya n’ihe Alaeze Chineke mezurula n’ụwa kemgbe otu narị afọ ọ malitere ịchị n’eluigwe. Nkebi nke ọ bụla dị n’akwụkwọ a ga-akọwara anyị ihe Alaeze Chineke na-arụ n’ụwa taa. Ihe e dere n’igbe dị n’isiokwu nke ọ bụla ga-enyere onye ọ bụla n’ime anyị aka ịma ma ànyị kwetasiri ike na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. N’isiokwu ndị ikpeazụ dị n’akwụkwọ a, anyị ga-ekwu banyere ihe ndị anyị na-atụ anya na Alaeze Chineke ga-eme mgbe ọ ga-abịa ibibi ụwa ọjọọ a ma mee ka ụwa ghọọ paradaịs. Alaeze a ga-abịa ime ihe ndị a n’oge na-adịghị anya. Olee uru akwụkwọ a ga-abara gị ma ị mụọ ya?
40 Setan chọrọ ime ka ị gharazie ikweta na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Ma, Jehova chọrọ ime ka i kwetasie ike na Alaeze ya bụ ọchịchị dị adị. Nke a ga-enyere gị aka ka ị bụrụ a kwaa akwụrụ n’ọgbakọ. (Efe. 6:16) N’ihi ya, biko, gbalịa kpee ekpere mgbe ọ bụla ị chọrọ ịgụ akwụkwọ a. Na-ajụ onwe gị mgbe niile ma ị̀ ka kwetara na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Ọ bụrụ na i kwetasie ike na ọ dị adị, ọ ga-eme ka i nwekwuo okwukwe na ị ga-abanye n’ime ya. Ọ ga-emekwa ka i jiri obi gị niile na-akwadosi Alaeze ahụ ike ruo ụbọchị Alaeze Chineke ga-akpa ike n’ụwa a, ya bụ, ụbọchị mmadụ niile ga-ekweta na Alaeze Chineke dị adị n’eziokwu, nakwa na ọ malitela ịchị.
^ para. 7 Ị chọọ ịmatakwu Grew, Stetson, na Storrs, gụọ akwụkwọ anyị bụ́ Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, peeji nke 45 na nke 46.
^ para. 15 Ọ bụ eziokwu na Ndị Mmụta Baịbụl ma na e kwesịghị inwe ihe jikọrọ ha na chọọchị ndị ha na ụwa a na-emekọ ihe, e nwere ndị chọọchị ha ka na-akpọ ụmụnna ha. Ihe mere ha ji akpọ ha ụmụnna ha bụ na ndị ahụ sị na ha kweere n’àjà mgbapụta Kraịst, nyefeekwa Chineke onwe ha. Ha weere ha ka ụmụnna ha ruo ọtụtụ afọ.
^ para. 17 Otu ihe mere ka aka ná ntị ahụ a dọrọ ghara ịdacha ike ike bụ na e kwuru na ndị ọ gbasara karịchaa bụ ìgwè atụrụ nta, ya bụ, otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ. N’isi nke ise n’akwụkwọ a, a ga-agwa anyị na tupu afọ 1935, Ndị Mmụta Baịbụl chere na ndị chọọchị Krisendọm so ‘n’oké ìgwè mmadụ’ ahụ e kwuru okwu ha ná Mkpughe 7:9, 10. Ha chekwara na ndị chọọchị Krisendọm a bụ ndị nke abụọ Kraịst ga-akpọrọ laa eluigwe n’ihi na ha kwadoro ya n’ụbọchị ahụ ọ ga-abịa.
^ para. 31 Na Septemba afọ 1920, e nwere isiokwu pụrụ iche gbara na The Golden Age, nke a na-akpọ Teta! ugbu a. Isiokwu ahụ kwuru ụdị ọnụ a na-emekpọ ụmụnna anyị nọ na Kanada, Ingland, Jamanị, nakwa n’Amerịka n’oge Agha Ụwa Mbụ. Ụfọdụ ihe ndị ahụ a na-eme ụmụnna anyị na-awụ akpata oyi n’ahụ́. Ma ọtụtụ afọ tupu agha ụwa mbụ amalite, e mekpọghị ha ọnụ otú ahụ.
^ para. 36 Ndị e bu n’obi n’oge ahụ na-ebipụta Ụlọ Nche ruo ọtụtụ afọ bụ ndị so n’ìgwè atụrụ nta.
GỤKWUO GBASARA YA
“Ònye n’Ezie Bụ Ohu ahụ Kwesịrị Ntụkwasị Obi, Onye Nwekwara Uche?”
Isiokwu a ga-eme ka anyị ghọtakwuo ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche. Mata otú ihe ohu ahụ na-akụziri anyị si eme ka okwukwe anyị sie ike.


text:
Okwu Chineke Dị Ndụ, Jiri Ya Na-akụzi Ihe
“Okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike.”—HIB. 4:12.
1, 2. Gịnị ka Jehova gwara Mozis mee? Olee otú Jehova si mee ka obi sie ya ike?
OLEE otú obi ga-adị gị ma ọ bụrụ na a gwara gị ka ị gaa n’ihu onye na-achị ụwa niile ma kwuchitere ndị Jehova ọnụ ha? Obi nwere ike ịwụnye gị n’afọ, ụjọ ejide gị, gị echewe na ị gaghị emeli ya. Olee otú ị ga-esi hazie ihe ị ga-ekwu? Gịnị ka ị ga-eme ka otú i si ekwu okwu gosi na ị na-anọchite anya Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile?
2 Ụdị ihe a bụ ihe mere Mozis. Baịbụl kwuru na ọ dị “umeala n’obi karịa mmadụ niile nọ n’elu ala.” (Ọnụ Ọgụ. 12:3) Jehova gwara Mozis na ya ga-eziga ya ka ọ gakwuru Fero ma napụta ndị Izrel n’ohu ha na-agba n’Ijipt. Ihe ndị mechara mee gosiri na Fero dị mpako nakwa na e nweghị onye ọ na-akwanyere ùgwù. (Ọpụ. 5:1, 2) Ma, Jehova chọrọ ka Mozis gaa nye Fero iwu ka ọ hapụ ihe dị ka nde mmadụ atọ na-agbara ya ohu ka ha laa. Mozis jụrụ Jehova, sị: “Ònye ka m bụ nke na m ga-agakwuru Fero, nke na m ga-akpọpụtakwa ụmụ Izrel n’Ijipt?” O kwesịghị iju anyị anya na ọ jụrụ Jehova ajụjụ a. Ọ ga-abụrịrị na o chere na ya erughị eru nakwa na ya agaghị emeli ihe a Jehova gwara ya. Ma, Chineke mere ka obi sie ya ike na ya agaghị ahapụ ya. Ọ gwara Mozis, sị: “M ga-anọnyere gị.”—Ọpụ. 3:9-12.
3, 4. (a) Gịnị na gịnị mere ka ụjọ tụọ Mozis? (b) Olee otú ụdị ụjọ ahụ nwere ike isi tụọ gị?
3 Gịnị na gịnị mere ka ụjọ tụọ Mozis? Ụjọ tụrụ ya na Fero agaghị anabata onye na-anọchite anya Jehova Chineke ma ọ bụ gee ya ntị. Ihe ọzọ bụ na obi esighị ya ike na ndị Izrel ibe ya ga-ekweta na ọ bụ Jehova họpụtara ya ka ọ kpọpụta ha n’Ijipt. N’ihi ya, Mozis gwara Jehova, sị: “Ọ bụrụkwanụ na ha ekwetaghị ihe m kwuru wee ghara ige ntị n’olu m, n’ihi na ha gaje ịsị, ‘Jehova apụtaghị ìhè n’ihu gị.’”—Ọpụ. 3:15-18; 4:1.
4 O nwere ihe dị mkpa onye ọ bụla n’ime anyị nwere ike ịmụta n’ihe Jehova zara Mozis nakwa n’ihe ndị mechara mee. O nwere ike a gaghị agwa gị ka ị gaa gwa onye na-achị achị okwu. Ma, è nwetụla mgbe o siiri gị ike ịgwa ndị ị na-ahụ kwa ụbọchị gbasara Chineke na Alaeze ya? Ọ bụrụ otú ahụ, chegodị ihe i nwere ike ịmụta n’ihe Mozis mere.
“GỊNỊ BỤ IHE AHỤ I JI N’AKA?”
5. Gịnị ka Jehova nyere Mozis? Olee otú o si mee ka obi kaa ya? (Lee ihe e sere ná mmalite isiokwu a.)
5 Mgbe Mozis gwara Jehova na obi esighị ya ike na ndị mmadụ ga-ekweta ihe ọ gwara ha, Jehova nyeere ya aka ka o nwee ike ịrụ ọrụ ahụ o nyere ya. Baịbụl kwuru, sị: “Jehova wee sị ya: ‘Gịnị bụ ihe ahụ i ji n’aka?’ o wee sị: ‘Ọ bụ mkpara.’ Ọzọ, ọ sịrị: ‘Tụpụ ya n’ala.’ O wee tụpụ ya n’ala, o wee ghọọ agwọ; Mozis wee malite ịgbara ya ọsọ. Jehova wee sị Mozis: ‘Setịpụ aka gị jide ya n’ọdụ.’ O wee setịpụ aka ya jide ya, o wee ghọọ mkpara n’ọbụ aka ya. Dị ka o si kwuo, ‘Ka ha wee kwere na Jehova . . . apụtawo ìhè n’ihu gị.’” (Ọpụ. 4:2-5) N’eziokwu, Chineke nyere Mozis ihe ọ ga-eji gosi na ọ bụ ya ziri ya ozi ahụ ọ bịara izi. O mere ka mkpara Mozis ji n’aka ghọọ agwọ dị ndụ. Ọrụ ebube a ga-eme ka a ghọta na ọ bụ Jehova zitere Mozis. Ọ bụ ya mere Jehova ji gwa Mozis, sị: “Ị ga-eji mkpara a n’aka gị ka i were ya mee ihe ịrịba ama ndị ahụ.” (Ọpụ. 4:17) Ọrụ ebube ahụ ga-eme ka Mozis jiri obi ike gwa ma Fero ma ndị Izrel okwu.—Ọpụ. 4:29-31; 7:8-13.
6. (a) Gịnị ka anyị kwesịrị iji na-ezi ndị mmadụ ozi ọma? Ọ̀ bụ maka gịnị? (b) Olee otú o si bụrụ na “okwu Chineke dị ndụ”? Olee otú o si “akpa ike”?
6 Mgbe anyị gara izi ndị mmadụ ozi ọma, gịnị ka anyị na-eji aga? Anyị na-ejikarị Baịbụl. Ọ bụ ihe anyị ji ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ụfọdụ ndị chere na Baịbụl bụ akwụkwọ nkịtị, ma anyị ma na ihe dị na ya bụ okwu Chineke. (2 Pita 1:21) Baịbụl na-agwa anyị ihe Chineke kwere ná nkwa nakwa ihe Alaeze ya ga-emere anyị. Ọ bụ ya mere Pọl onyeozi ji kwuo, sị: “Okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike.” (Gụọ Ndị Hibru 4:12.) Nkwa niile Jehova kwere ji nwayọọ nwayọọ na-emezu. Ha niile ga-emezucha. (Aịza. 46:10; 55:11) Ọ bụrụ na mmadụ aghọta na nkwa ọ bụla Jehova kwere na Baịbụl ga-emezu, ihe ọ na-agụ n’Okwu Chineke ga na-akpa ike ná ndụ ya.
7. Olee otú anyị nwere ike isi ‘na-ejizi okwu nke eziokwu ejizi’?
7 Jehova enyela anyị Okwu ya bụ́ Baịbụl. Anyị na-eji ya egosi ndị mmadụ na ihe anyị na-akụziri ha bụ eziokwu nakwa na o si n’aka Jehova. Ọ bụ ya mere na mgbe Pọl na-azụ Timoti, ọ gwara ya ka ọ ‘na-ejizi okwu nke eziokwu ejizi.’ (2 Tim. 2:15) Olee otú anyịnwa nwere ike isi mee ihe a ọ gwara Timoti? Otú anyị ga-esi eme ya bụ ịhọrọ amaokwu Baịbụl ọ ga-abụ anyị gụọrọ ya ndị mmadụ, ya eruo ha n’obi. Traktị ndị e bipụtaara anyị n’afọ 2013 ga-enyere anyị aka ime otú ahụ.
GỤỌ AMAOKWU BAỊBỤL NDỊ GA-ERU NDỊ MMADỤ N’OBI
8. Gịnị ka otu onye nlekọta ije ozi kwuru gbasara traktị ndị ahụ e wepụtara ọhụrụ?
8 Otú e si hazie traktị ọhụrụ ahụ niile bụ otu. N’ihi ya, ọ bụrụ na ị mụta otú ị ga-esi jiri otu n’ime ha kụziere mmadụ Baịbụl, ị ga-ejili ndị nke ọzọ meekwa otú ahụ. Gịnị mere iji ha akụziri mmadụ Baịbụl ji adị mfe? Na Hawaị dị n’Amerịka, otu onye nlekọta ije ozi kwuru, sị: ‘Mgbe e wepụtara traktị ọhụrụ ndị a, anyị amachaghị na ha ga-aba ezigbo uru mgbe anyị na-ekwusa ozi ọma ma n’ụlọ n’ụlọ ma n’ebe ọhaneze na-anọ.’ Nwanna a chọpụtara na otú e si hazie traktị ndị ahụ na-eme ka ndị mmadụ kwuo ihe ha bu n’obi ozugbo, meekwa ka ihe ha na ya na-ekwurịta baa ezigbo uru. O kwuru na ihe kpatara ya bụ ajụjụ a jụrụ n’ihu traktị ndị ahụ na ihe ndị e dere mmadụ nwere ike ịza. N’ihi ya, ụjọ agaghị atụwa onye ahụ ma ọ̀ ga-azatakwa ajụjụ ahụ a jụrụ.
9, 10. (a) Olee otú traktị si enyere anyị aka iji Baịbụl zie mmadụ ozi ọma? (b) Olee traktị ndị i jirila zie ndị mmadụ ozi ọma, ha egee ntị nke ọma? Gịnị mere o ji adịrị gị mfe iji ha ezi ozi ọma?
9 Na traktị nke ọ bụla, e dere amaokwu Baịbụl anyị nwere ike ịgụrụ mmadụ. Dị ka ihe atụ, legodị traktị bụ́ Ò Nwere Mgbe Nsogbu Ụwa A Ga-akwụsị? Gosi mmadụ traktị ahụ ma jụọ ya ajụjụ ahụ e dere n’ihu ya. O nwere ike ịza “ee,” “ee e,” ma ọ bụkwanụ “o nwere ike.” Ihe ọ bụla ọ zara, mepee traktị ahụ ma kwuo, sị, “Lee ihe Baịbụl kwuru.” Gụọrọ ya Mkpughe 21:3, 4.
10 Ọ bụrụ na i nyere mmadụ traktị bụ́ Olee Ihe I Chere na Baịbụl Bụ? o nweghị ihe o mere ma ọ họrọ otu n’ime azịza atọ dị n’ihu traktị ahụ. Mepee traktị ahụ ma kwuo, sị, “Baịbụl kwuru na ‘Akwụkwọ Nsọ dum si n’ike mmụọ nsọ Chineke.’” I nwekwara ike ịsị ya, “E nwere ihe ndị ọzọ ebe ahụ kwuru.” Mepee Baịbụl gị ma gụọrọ ya 2 Timoti 3:16, 17.
11, 12. (a) Olee otú i nwere ike isi jiri traktị mee ka ozi ọma na-atọkwu gị ụtọ? (b) Olee otú traktị ga-esi nyere gị aka ịkwado maka nletaghachi?
11 Ọ bụ ihe onye ị gara na nke ya mere ga-enyere gị aka ikpebi ma ị̀ ga-agụkwuru ya traktị ahụ ka gị na ya tụlekwuo ya. Ma onye ahụ ọ̀ chọrọ ka unu tụlekwuo ihe dị na ya ma ọ bụ na ọ chọghị, ọ nụla ozi ọma e dere na ya, gị agụọkwara ya amaokwu Baịbụl ụfọdụ dị na ya. Ọ bụrụgodị otu amaokwu Baịbụl ma ọ bụ abụọ ka ị gụụrụ ya n’ụbọchị mbụ i ziri ya ozi ọma, i nwere ike ịgaghachi ka unu tụlekwuo traktị ahụ.
12 N’azụ traktị nke ọ bụla, e nwere isiokwu nta bụ́ “Ihe Ị Ga-echebara Echiche.” N’okpuru ya, ị ga-ahụ ajụjụ na amaokwu Baịbụl gị na mmadụ nwere ike ịtụle ma ị gaa nletaghachi. I nye mmadụ traktị bụ́ Olee Otú I Chere Ihe Ga-adị n’Ọdịnihu? ajụjụ i nwere ike ịjụ ya ma ị gaa nletaghachi bụ “Olee otú Chineke ga-esi eme ka ụwa anyị a ka mma?” E dere Matiu 6:9, 10 na Daniel 2:44 n’ebe ahụ. Ọ bụrụ na ihe i nyere mmadụ bụ traktị bụ́ Ndị Nwụrụ Anwụ Hà Ga-adị Ndụ Ọzọ? ajụjụ i nwere ike ịjụ ya ma ị gaa nletaghachi bụ: “Gịnị mere anyị ji aka nká, na-anwụkwa anwụ?” N’ebe ahụ, ị ga-ahụ Jenesis 3:17-19 na Ndị Rom 5:12.
13. Olee otú e nwere ike isi jiri traktị malite ọmụmụ Baịbụl?
13 Otú e si hazie traktị ndị a ga-enyere anyị aka ịmalite ịmụrụ mmadụ Baịbụl. E nwere ihe e sere n’azụ traktị nke ọ bụla, nke nwere ike ibuga mmadụ n’ebe anyị na-edebe ihe n’Ịntanet. Na traktị nke ọ bụla, e kwuru gbasara broshọ bụ́ Ozi Ọma Si n’Aka Chineke! kwuokwa ebe i nwere ike ịga na ya gụkwuo gbasara ihe a na-ekwu. Dị ka ihe atụ, traktị bụ́ Ònyedị Na-achị Ụwa A? kwuru ka a gụọ isi nke ise na broshọ ahụ. Traktị bụ́ Gịnị Ga-eme Ka Unu Na-enwe Obi Ụtọ n’Ụlọ Unu? kwukwara ka a gụọ isi nke itoolu. E bipụtara traktị ndị a ka ha nyere anyị aka iji Baịbụl na-akụziri mmadụ ihe ma n’ụbọchị mbụ anyị ziri ya ozi ọma ma mgbe anyị gaara ya nletaghachi. Ọ ga-eme ka anyị nwekwuo ndị anyị na-amụrụ Baịbụl. Olee ihe ọzọ i nwere ike ime ka i nwee ike iji Okwu Chineke na-akụziri ndị mmadụ ihe nke ọma?
JIRI IHE NA-ECHU NDỊ MMADỤ ỤRA ZIE HA OZI ỌMA
14, 15. Olee otú i nwere ike isi mee ka Pọl mgbe ị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma?
14 Mgbe Pọl na-ezi ozi ọma, ọ gbara mbọ ka ọ mata ihe “ọtụtụ mmadụ” na-eche. (Gụọ 1 Ndị Kọrịnt 9:19-23.) Ihe mere o ji mee ya bụ ka o rite ha n’uru, ma ‘ndị Juu ma ndị nọ n’okpuru iwu ma ndị na-enweghị iwu ma ndị na-adịghị ike.’ Ọ chọrọ ikwusara ‘ụdị mmadụ niile ozi ọma ka o nwee ike isi n’ụzọ ọ bụla zọpụta ụfọdụ ndị.’ (Ọrụ 20:21) Olee otú anyị nwere ike isi mee ka Pọl mgbe anyị na-akwadebe ihe anyị ga-eji zie “ụdị mmadụ niile” ozi ọma?—1 Tim. 2:3, 4.
15 Kwa ọnwa, Ozi Alaeze Anyị na-agwa anyị otú anyị nwere ike isi zie mmadụ ozi ọma. Gbalịa na-eme ya. Ma, ọ bụrụ na ọ bụ ihe ọzọ na-echu ndị bi n’ókèala unu ụra, jiri ihe ahụ kwadebe otú ị ga-esi zie ha ozi ọma ka o ruo ha n’obi. Chee echiche banyere ókèala unu, ụdị ndị bi na ya, na ihe bụ́ mkpa ha. Ihe ọzọ ị ga-eme bụ ịchọta amaokwu Baịbụl kwuru gbasara ihe ahụ bụ́ mkpa ha. Otu onye nlekọta sekit kọwara otú ya na nwunye ya si eji Baịbụl ezi ndị mmadụ ozi ọma. O kwuru, sị: “Ọtụtụ ndị na-ekwe ka anyị gụọrọ ha otu amaokwu Baịbụl ma ọ bụrụ na anyị egbuo okwu anyị nkenke ma kapịa ya ọnụ. Anyị na-asapeta ebe anyị chọrọ ịgụrụ mmadụ na Baịbụl. Ozugbo anyị kelechara onye ahụ, anyị agụọrọ ya ebe ahụ.” Ka anyị leba anya n’ihe ụfọdụ, ajụjụ, na amaokwu Baịbụl ụfọdụ ọtụtụ ụmụnna jirila zie ndị mmadụ ozi ọma, ya eruo ha n’obi. I nwere ike iji ha zie ndị mmadụ ozi ọma n’ókèala unu.
16. Olee otú e nwere ike isi jiri Aịzaya 14:7 zie mmadụ ozi ọma?
16 Ọ bụrụ na i bi n’ebe a na-enwekarị ọgba aghara, i nwere ike ịjụ mmadụ, sị: “Ì chere na i nwere ike ile anya n’ihu akwụkwọ akụkọ otu ụbọchị hụ ebe e dere, sị: ‘Ụwa dum ezuruwo ike, dịkwa jụụ. Ndị mmadụ na-etikwa mkpu ọṅụ’? Ọ bụ ihe Baịbụl kwuru n’Aịzaya 14:7. E nwere ọtụtụ ebe Baịbụl kwuru gbasara nkwa Chineke kwere na a ga-enwe udo n’ụwa n’oge na-adịghị anya.” Gụziere ya otu ebe Baịbụl kwuru gbasara nkwa ahụ Chineke kwere.
17. Ị chọọ iji Matiu 5:3 zie mmadụ ozi ọma, gịnị ka i nwere ike ibu ụzọ gwa onye ahụ?
17 Ọ bụrụ na ndị nọ n’ebe i bi na-achụ ego ọnwụ ọnwụ ma ọ bụkwanụ na ọ na-esiri ha ike ịkpata ego ga-ezuru ha, i nwere ike ịjụ onye ị gara na nke ya, sị: “Ì chere na ọ bụ ego ga-eme ka anyị na-enwe obi ụtọ?” Ihe ọ bụla ọ zara, gị asị ya: “Ọtụtụ ndị nwere ego anaghị enwe obi ụtọ. Gịnịzi ga-eme ka anyị nwee obi ụtọ?” Gụọ Matiu 5:3 ma gwa ya otú anyị si amụrụ ndị mmadụ Baịbụl.
18. Olee otú i nwere ike isi jiri Jeremaya 29:11 kasie mmadụ obi?
18 Ọ bụrụ na ọdachi mere n’ebe i bi n’oge na-adịbeghị anya, i nwere ike ịgwa onye ị gara na nke ya, sị: “Abịara m ka m kasie gị obi. (Gụọ Jeremaya 29:11.) Ị̀ hụrụ ihe atọ Chineke chọrọ ka anyị nwee? Ọ chọrọ ka anyị nwee ‘udo,’ ‘ọdịnihu,’ na ‘olileanya.’ Obi ọ́ dịghị gị ụtọ na Chineke chọrọ ka ihe dịrị anyị ná mma? Ma, olee otú ọ ga-esi eme ya?” Sapetazie ebe kwuru gbasara ya na broshọ bụ́ Ozi Ọma Si n’Aka Chineke!
19. Kọwaa otú e nwere ike isi jiri Mkpughe 14:6, 7 zie ndị na-aga chọọchị ozi ọma.
19 Ọ bụrụ na i bi n’ebe ọtụtụ ndị na-aga chọọchị, i nwere ike ịjụ mmadụ, sị: “Ọ bụrụ na mmụọ ozi agwa gị okwu, ị̀ ga-ege ya ntị? (Gụọ Mkpughe 14:6, 7.) Ebe ọ bụ na mmụọ ozi a sịrị ka a ‘tụọ egwu Chineke,’ ọ́ gaghị adị mma ka anyị mata onye bụ́ Chineke ahụ? Ọ gwara anyị ihe ga-enyere anyị aka ịmata onye Chineke ahụ bụ. Ọ kpọrọ ya ‘Onye kere eluigwe na ụwa.’ Ònye ka ọ bụ?” Gụọrọ ya Abụ Ọma 124:8, bụ́ ebe sịrị: “Enyemaka anyị dị n’aha Jehova, Onye kere eluigwe na ụwa.” Gwazie ya na ị ga-achọ ịkọwakwuru ya gbasara Jehova Chineke.
20. (a) Olee otú e nwere ike isi jiri Ilu 30:4 mee ka mmadụ mata aha Chineke? (b) Olee amaokwu Baịbụl ị na-eji ezi ndị mmadụ ozi ọma, ya eruo ha n’obi?
20 Ọ bụrụ na ọ bụ onye na-eto eto ka ị chọrọ izi ozi ọma, i nwere ike ịgwa ya, sị: “O nwere otu ebe m chọrọ ịgụrụ gị na Baịbụl. Ebe ahụ jụrụ otu ajụjụ dị mkpa. (Gụọ Ilu 30:4.) E nweghị mmadụ ọ bụla ga-emeli ihe ndị e kwuru n’ebe a. N’ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ na-ekwu gbasara Onye kere anyị. * Olee otú anyị ga-esi amata aha ya? Ka m gosi gị ya na Baịbụl.”
JIRI OKWU CHINEKE NKE NA-AKPA IKE NA AKỤZI IHE N’OZI ỌMA
21, 22. (a) Ọ bụrụ na anyị agụọrọ mmadụ amaokwu Baịbụl ga-eru ya n’obi, olee otú o nwere ike isi gbanwee ndụ ya? (b) Gịnị ka i kpebisiri ike ịna-eme ma ị gaa ozi ọma?
21 Ị maghị ihe ndị mmadụ ga-eme ma ị gụọrọ ha amaokwu Baịbụl ga-eru ha n’obi. Dị ka ihe atụ, n’Ọstrelia, ụmụnna abụọ gara ozi ọma n’ụlọ otu nwaanyị. Otu onye n’ime ha ajụọ ya, “Ị̀ ma aha Chineke?” ma gụọrọ ya Abụ Ọma 83:18. Nwaanyị ahụ kwuru, sị: “O juru m anya. Mgbe ha lawara, m ji ụgbọala gbaa kilomita iri ise na isii gaa n’ebe a na-ere akwụkwọ ka m mara ma m̀ ga-ahụ aha ahụ na Baịbụl ndị ọzọ. M chọkwara ya n’akwụkwọ ọkọwa okwu. Mgbe m matara na aha Chineke bụ Jehova, echewere m na ọ ga-abụ na e nwere ihe ndị ọzọ m na-amaghị.” N’oge na-adịghị anya, a mụwaara ya na onye mechara lụọ ya Baịbụl, mechaakwa mee ha baptizim.
22 Okwu Chineke na-akpa ike. Ọ bụrụ na mmadụ agụọ ya ma nwee okwukwe ná nkwa Jehova kwere na ya, o nwere ike ịgbanwe ndụ onye ahụ. (Gụọ 1 Ndị Tesalonaịka 2:13.) Ihe Baịbụl kwuru ga-akpa ike karịa ihe ọ bụla anyị nwere ike ikwu n’ozi ọma ka o ruo ndị mmadụ n’obi. N’ihi ya, anyị gaa ozi ọma, anyị kwesịrị iji Okwu Chineke na-akụzi ihe. Okwu Chineke dị ndụ n’eziokwu.
^ para. 20 Gụọ Ụlọ Nche May 15, 2002, peeji nke 5.


text:
Line
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Line
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- The ike ime ka olu na video oku, nzi ozi ma ọ bụ faịlụ
- Nkwado nke VOIP-telephony
- Ọrụ na-enye interlocutor ozi banyere ọnọdụ gị dị ugbu
- A nnukwu set nke ọnụ ọchị
Comments on Line:
Line Metụtara software:
The ngwá ọrụ iji mee ka olu na video oku n'ụwa nile. Usoro ihe omume-enye gị ohere ime ka oku na mobiles na landlines.
Ngwá ọrụ na-ekwurịta okwu na ndị mmadụ gburugburu ụwa. The software-enye gị ohere na-ekwurịta okwu na video ogbako mode na-agbanweta data.
Ndị kasị ewu ewu software na-ekwurịta okwu na enyi gburugburu ụwa. The software ana achi achi a elu àgwà nke olu na video nkwurịta okwu, na-na-adaba adaba n'ọnọdụ nke ozi ederede.
The software ka olu ma ọ bụ video oku na zipu ozi ederede. E nwere akpaka kọntaktị mmekọrịta nke onye ọrụ na ngwaọrụ.
Ngwá ọrụ na-ekwurịta okwu na ọrụ n'ụwa nile. The software-enye gị ohere ime ka olu oku na-ekwurịta okwu na mode nke videoconference.
The adaba ozi na-ekwurịta okwu na ndị enyi na gburugburu uwa. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị mgbanwe nke faịlụ, video oku na nkata na enyi si Facebook.
Adaba ngwá ọrụ na-ekwurịta okwu na nkwado nke na-ewu ewu ọrụ. The software-enye gị ohere ime ka olu oku, mgbanwe ozi ederede na faịlụ.
The software maka video stream nhazi nke dị iche iche visual mmetụta na mgbanwe nzacha. The software interacts ka ọtụtụ ndị ọrụ maka ndị video nkwurịta okwu.
The ngwá ọrụ iji mụbaa ohere n'oge ọrụ na a ngwa igwefoto weebụ. Usoro ihe omume na-agụnye a set nke dị iche iche mmetụta na-enye gị ohere tinye ha video chats.
The software maka ederede na video nkwurịta okwu na ndị ọrụ ndị ọzọ nke ụwa. Ọzọkwa, e nwere na o na-ahazi ndị pụrụ iche ụlọ dị iche iche gburugburu isiokwu ahụ.
Zuru antivirus software si Microsoft. Antivirus na-echebe usoro megide nje nke dị iche iche, spyware na egwu ndị ọzọ.
The software na-echekwa ọ bụla faịlụ ojii nchekwa. The software na-akwado mmekọrịta nke faịlụ n'etiti ngwaọrụ site na internet.
The software naghachi ọrụ nke dị mkpa ọrụ na usoro parameters. The software na-agbazi ndekọ njehie na rụrụ arụ usoro faịlụ.
The ọtọ player na nkwado nke na-ewu ewu formats. The software nwere a set nke bara uru na ọrụ na-enye gị ohere iji hazie ihe ndepụta okwu.
Faịlụ nkekọrịta software ịchọ na ibudata media faịlụ. The software nwere ike search engine ka ngwa ngwa ahụ ndị dị mkpa faịlụ.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
SKONGALIS, UABVirtual kaadị azụmahịa
SKONGALIS, UAB
Building maintenance, Ciment, Concrete ịgwakọta, Concrete mixes, Concrete nnyefe +27
Akara
I-V 7:00-16:00
- SKONGALIS, UAB
Map
Arụ ọrụ atiya
Building maintenance, Ciment, Concrete ịgwakọta, Concrete mixes, Concrete nnyefe, Concrete products, Construction, ezigbo ala na ụlọ, Gwara, Home mkpuchi, Idebe ihe ọcha, Mesikwuru ihe na ngwaahịa, Mkpofu ahihia, Mkpuchi ihe, Municipal equipment, N'efu ihe, N'elu ụlọ mkpuchi, Ndozi, Nsị removal, Obodo njem, Ogbunigwe, Road iga ọrụ, Territory management, Transport, ụgbọ njem, Ụgbọala rental, Ụlọ ihe, Ụlọ mkpuchi, Ụlọ ọrụ, Utilities, Utilities, utility, Wall mkpuchi, Wastewater ọgwụgwọ, Yitewere
Qr code
vCard
Weebụsaịtị
Saịtị aha: Skongalis - Titulinis


text:
NDIKWỌRỌ IKỌ NNYỤN̄ N̄KPEP MME OWO N̄KPỌ KE OFỤRI ISỌN̄
Africa
IDỤT 58
IBATOWO 979,685,702
MME ASUANETOP 1,363,384
UKPEPN̄KPỌ BIBLE 3,265,314
“Mmọn̄ N̄kpọn̄ Akwa Babylon Ndien”
Thomson, akparawa emi odụn̄de ke Uganda, ikamaha aba ido ukpono. Enye ama etre ndidụk kpukpru edinam ido ukpono sia mîkamaha nte mme ọkwọrọ ederi ẹsikwọrọde okụk kpukpru ini. Edi enye ama aka iso okot Bible esie kpukpru usen. N̄wed Ediyarade ke enye akama akan, ndien enye ama odomo nditịn̄ se n̄wed oro ọwọrọde, onyụn̄ ewet n̄kpọ mbio mbio ke n̄wed uwetn̄kpọ esie. Ke ini eyenete kiet okosobode ye Thomson ke itieutom, ke ebiet emi ẹbọpde ufọk, eyenete oro okokụt enye nte okotde Bible. Mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹneme nneme, Thomson onyụn̄ ọbọ n̄wed Nso ke Bible Enen̄ede Ekpep? Enye ama ada okoneyo kiet okot n̄wed oro okụre. Ke ndan̄nsiere, eyenete oro ama ọbọ etop ke fon emi ọkọdọhọde ete: “Ekọm enyene Ọbon̄ ke se enye anamde mi mfiọk. Mmọn̄ n̄kpọn̄ Akwa Babylon ndien.” Thomson ama ọdọhọ ẹnọ imọ kpukpru n̄wed oro ẹtịn̄de ẹban̄a ke mme ikọ idakisọn̄ ye ke se ẹwetde ẹdian ke n̄wed oro. Enye ama esịn idem ekpep Bible, anam usọp usọp n̄kọri, onyụn̄ ana baptism ke Mbono District “Kpeme Esịt Fo!” ke 2012. Ke March 2013, Thomson ama ọtọn̄ọ ndinam utom usiakusụn̄ ofụri ini man an̄wam mbon en̄wen ẹfiọk ke oyom mmimọ ikpọn̄ Akwa Babylon.
Nditọete Itiaita Ẹma Ẹkpep Enye N̄kpọ
Ẹkebọk Jimmy ke Port Louis, ibuot obio Mauritius. Enye ọkọtọn̄ọ ndisin̄wọn̄ mmịn ke ini ekedide isua 16, ndien ikebịghike enye ama ọtọn̄ọ ndisikpa mmịn kpukpru usen. Enye ama esinam mme n̄kpọ emi mîdotke ke enyịn mmịn, ndien ẹma ẹkọbi enye ediwak ini. Ndusụk ini, enye ama esin̄wọn̄ n̄kpọ nte ekpeme ọkpọsọn̄ mmịn ita ye sika 60 ke usen. Ke ini enye mînyeneke okụk, enye ama esin̄wọn̄ ibọk emi ẹsidade ẹyet window sia etiede nte ufọfọp. Enye ama akam ọn̄wọn̄ ufuọn̄n̄kpọ eka esie emi ẹkotde eau de cologne. Ke ini owo ọkọdọhọde enye ke enye ebiet okpo owo, enye ama adaha ke idemesie aka ebiet emi ẹsinamde owo etre ọkpọsọn̄ mmịn ye n̄kpọsọn̄ ibọk, onyụn̄ odu do isua kiet ye ubak, edi emi ikenen̄ekede in̄wam enye.
Nte ini akakade, Jimmy ama osobo ye Mme Ntiense Jehovah onyụn̄ enyịme ndikpep Bible. Ndusụk ini, enye ama esidaha ke itie ukpepn̄kpọ aka ọkọn̄wọn̄ mmịn. Nditọete itiaita ẹma ẹkpep enye n̄kpọ. Nte ini akakade, Jimmy ama ọfiọk ke oyom imọ ikpụhọde nte idude uwem. Enye ọkọdọhọ ete: “Eketie nte n̄kpọ eke akan̄kan̄ eke spirit oro ẹtịn̄de ẹban̄a ke Hebrew 4:12 ekịmde mi esịt. Usen kiet, ke ini n̄kosụk n̄kotde Bible, mma n̄kot Mme N̄ke 24:16, emi ọdọhọde ete: ‘Edinen owo ekeme ndiduọ utịm ikatiaba, onyụn̄ adaha ada.’ Emi ama okpụhọde uwem mi.” Ke Jimmy ama ‘ọkọduọ’ ikatiaba ke ini nditọete itiaba ẹkedomode ndikpep enye n̄kpọ, enye ama ebiere ‘ndidaha nda’ ye un̄wam ọyọhọ eyenete itiaita. Jimmy ama ekpe Jehovah ubọk ete ọnọ imọ ukeme, odụk mme mbono esop, onyụn̄ etre idiọk edu esie. Enye ama ana baptism ke 2003 onyụn̄ ọtọn̄ọ utom usiakusụn̄ ofụri ini ke 2012. Enye edi asan̄autom unamutom idahaemi ke esop kiet ke Isuo Rodrigues.
“Jehovah ye Mme Angel Ẹdidi Ufan Mi”
Mary emi edide isua 70 ke Kenya ekedi owo Ufọkabasi Presbyterian ke ofụri eyouwem esie. Enye ekedi owo emi ekesinamde mme owo ẹtịp okụk ke ufọkabasi, ndien enye ama an̄wam ọbọp ufọkabasi kiet. Esịt ikenemke enye ke ini eyen esie kiet akakabarede edi Ntiense. Eyen oro ama esikot enye mbono esop, edi enye ikesimaha ndidụk, ete ke iyom ndikop etop Bible ke usem emana imọ emi edide Kikuyu, idịghe ke Swahili. Nte ini akakade, Mary ama enyịme ndidụk mbono district emi ẹkeyomde ndinịm ke usem Kikuyu. Enye eketie ke ikpehe emi ẹnịmde ẹnọ n̄kani owo ke mbono oro. Enye ama enen̄ede ama nte ẹkefọnde ido ye enye ẹnyụn̄ ẹmade enye. Mary ọkọdọhọ ke akananam imọ ikwe nte ẹmade owo ntre ke ufọkabasi mmimọ. Enye ama enen̄ede akpan̄ utọn̄ okop kpukpru utịn̄ikọ, se enye okokopde onyụn̄ enem enye. Ke ini ẹkedọhọde ke ẹmọn̄ ẹda ediye uduot ekpri n̄wed Kpan̄ Utọn̄ Nọ Abasi ẹkpep enye n̄kpọ, enye ama ọsọsọp enyịme.
Ke Mary ama ekekpep n̄kpọ ke ọfiọn̄ ifan̄, enye ama ọdọhọ ke iyom ndikabade ndi Ntiense Jehovah, ntem enye ama esịn n̄wed ọkpọn̄ ufọkabasi. Esịt ama enen̄ede ayat mme adaiso ke ufọkabasi. Mmọ ẹma ẹkot pastọ oto Nairobi, emi edide ibuot obio, editịn̄ ikọ ye enye. Pastọ oro ama odomo ndinam Mary okûkpọn̄ ufọkabasi, edi Mary ikakpan̄ke utọn̄ inọ enye. Enye okobụp Mary ete: “Edieke afo ọkpọn̄de ufọkabasi, mmanie ẹdidi mme ufan fo? Afo emenyene ediwak ufan ye mbọhọidụn̄ ke ufọkabasi emi.”
Mary ama ọbọrọ ete: “Jehovah ye mme angel ẹdidi ufan mi. Mme Ntiense ẹyedi ufan mi n̄ko.”
Pastọ oro ama adaha ọkpọn̄ Mary sia mîkekemeke ndinam enye okpụhọ ekikere. Mary ke ekpep Bible onyụn̄ odụk kpukpru mbono esop, kpa ye oro itie mbono esop mîkpereke ufọk esie. Ke ndondo emi, ke ini n̄kpọisan̄ mîkodụhe se enye odụkde aka mbono esop, enye ama asan̄a hour iba ke edịm man okodụk mbono esop. Kpa ye oro mbọhọidụn̄ ẹbiọn̄ọde enye, enye ebiere ndina baptism.
Pastọ Ama Esịn Ukot Ọnọ Enye!
Ashton edi n̄kaiferi isua 14 emi odụn̄de ke Cameroon. Enye odụn̄ ye eyeneka ete esie ye n̄wan esie, ndien ke ini enye ọkọtọn̄ọde ndikpep Bible ye Mme Ntiense Jehovah, mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹbiọn̄ọ enye. Mmọ ẹkesidọhọ enye etiene mmimọ aka ufọkabasi Pentecostal. Usen kiet ke ufọkabasi, pastọ ama odori mme owo ubọk ke ibuot ete ke inọ mmọ spirit, oro onyụn̄ anam mmọ ẹduọn̄ọ ke isọn̄. Ashton ikoduọhọ. Pastọ oro ama enen̄ede ọbọn̄ akam, edi Ashton ikọsụk iduọhọ. Ntre pastọ ama esịn ukot ọnọ enye man ọduọ! Ke ini mmọ ẹkenyọn̄de ẹsịm ufọk, enye ama etịn̄ ọnọ eyeneka ete esie ye n̄wan esie ke pastọ ama esịn ukot ọnọ imọ, edi mmọ ikenịmke. Enye ama ebiere ke ebe oro ete ke tutu amama imọ idikaha aba ufọkabasi oro. Ashton ke ododụk mbono esop ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ kpa ye oro mbonubon ye mbọhọidụn̄ ẹbiọn̄ọde ẹnyụn̄ ẹsuenede enye.
Eyennsek Ọnọ Mme Owo N̄wedikot
Kpa ye oro Anilpa ekedide isua kiet ye ọfiọn̄ ition kpọt, enye ama etiene esịn ifịk ọnọ mme owo n̄wedikot ndidụk mbono district isua oko ke Angola. Utom Anilpa ekedi ndikọn̄ usụn̄ nnyụn̄ mbet man ọnọ enyeneufọk n̄wedikot ke ini eka esie etịn̄de ibio ibio se ikadade mmọ idi. Sia Anilpa ekenyenede ifịk etieti, enye ikesiwakke ndibet eka esie okụre mbemiso enye ọkọn̄de usụn̄ en̄wen. Se enye akanamde ama enen̄ede otụk mme enyeneufọk. Ke uwụtn̄kpọ, ke akpatre usen mbono oro n̄wan kiet ama aka ebịne Anilpa ọkọdọhọ ete: “N̄koyoyom fi. Esịt enem mi ndikụt fi, sia afo okokot mi mbono emi.”
Ẹkpa Mba Ẹnọ Ufịk
Ke August 2012, mme asuanetop ke Esop Antaviranambo ke Madagascar ẹma ẹsobo ye otuowo emi ẹkedọhọde ke mmimọ iyom ndikabade ndi Mme Ntiense Jehovah. Otuowo emi ẹkedọhọ ke mme adaiso ido ukpono mmimọ ẹfefịk mmimọ, ndien ke mmọ ikanamke se mmọ ẹkpepde owo. Mbon ufọkabasi oro ẹkedọhọ ke ufọkabasi mmimọ inyeneke ndutịm ndikpep mmimọ n̄kpọ mban̄a Bible, inyụn̄ inyeneke mme n̄wed ndinam ẹfiọk mme ukpepn̄kpọ mmimọ. Okụk emi ẹsidọhọde ẹtịp ke ufọkabasi ama awak akaha, mme owo ikadianake kiet, ima emi ata mme Christian ẹkpenyenede ikonyụn̄ idụhe. Mmọ ẹma ẹdọhọ n̄ko ke mmimọ imọfiọk ke eke Mme Ntiense Jehovah itiehe ntre.
Nte ini akakade, otu oro ẹma ẹwet leta ẹnọ n̄kọk itieutom. Leta oro ọkọdọhọ ete: “Iwet leta emi ndinam mbufo ẹfiọk ke nnyịn iyom ndinam n̄kpọ Jehovah. Edi ebiet emi nnyịn idụn̄de oyom usụn̄. Esida ndusụk nnyịn n̄kpọ nte hour 9 esịm 15 ndisan̄a n̄ka mbono esop. Ntre mbọk ẹnọ owo edikpep nnyịn Bible. Nnyịn idikemeke ndinam n̄kpọ Jehovah ke ofụri esịt nte ọdọn̄de nnyịn ibọhọke mbufo ẹnọ owo edin̄wam nnyịn inen̄ede ima enye. Nnyịn idi owo 215 emi itode obio ita ke nsụhọde n̄kaha. Nnyịn isika nsio nsio ufọkabasi, edi idahaemi ọdọn̄ nnyịn ndinam n̄kpọ Jehovah nnyụn̄ n̄kop uyo esie ke ofụri esịt. Imenen̄ede inịm ke mbufo ẹyen̄wam nnyịn.”
Nditọete ẹma ẹka ndisobo ye otu emi, ndien ẹkesan̄a hour usụkkiet ẹkesịm akpa obio. Nditọete oro ẹma ẹnịm mbono esop do, ndien owo 65 oro ẹnyenede udọn̄ ẹkedụk. Etop ama ọsọsọp asuana, ndien mme owo ke mme obio ẹken ẹma ẹdọhọ ke imoyom ẹdikpep mmimọ Bible. Ntre, nditọete ẹma ẹfiak ẹsan̄a hour inan̄ ẹka obio en̄wen, ẹkenịm mbono esop emi se ibede owo 80 ẹkedụkde. Mmọ ẹma ẹkụt mbon en̄wen emi ẹkekpede mmọ ubọk ẹte ẹtiene ẹdi obio mmimọ, emi adade hour iba ndisan̄a tọn̄ọ do n̄kesịm. Nditọete oro ẹma ẹnyịme ẹnyụn̄ ẹkenịm mbono esop do n̄ko. Se ibede owo 50 ẹkedụk.
Ikaba, se ibede owo 30 ke mme obio emi ẹma ẹsan̄a usen kiet ye ubak ke uka ye usen kiet ye ubak ke unyọn̄ ẹka mbono ke Mahanoro. Owo 25 emi ẹsịnede mme ọdọ ndọ, ediwak ubon, ye mbonusọn̄ ẹma ẹdi ke ini esenyịn circuit ekedide. Kpukpru mmọ ẹkedụn̄ ke ufọk kiet, ẹneme se mmọ ẹkekpepde, ẹnyụn̄ ẹbụp mbụme tutu eyo ọsọn̄. Mmọ ẹma ẹdọhọ ke ediwak owo en̄wen ẹyom nditiene Mme Ntiense nnam n̄kpọ Abasi sia mme owo ẹkpa mba ẹnọ ufịk mme adaiso ido ukpono mmọ.


text:
ISIOKWU ỤLỌ NCHE A | GỊNỊ KA BAỊBỤL NA-AKỤZIRI ANYỊ?
“Anyị Ahụwo Mesaya Ahụ”!
Ihe dị ka narị afọ anọ e dechara akwụkwọ ikpeazụ nke Akwụkwọ Nsọ Hibru, amụma ahụ Maịka buru gbasara Mesaya ahụ mezuru, ya bụ, a mụrụ Jizọs na Betlehem. Ihe dị ka afọ iri atọ a mụchara ya, ya bụ, n’afọ 29 Oge Ndị Kraịst, ihe mbụ Daniel buru n’amụma gbasara Mesaya ahụ a na-atụ anya ya mezuru. E mere Jizọs baptizim n’afọ ahụ, Chineke ejiri mmụọ nsọ tee ya mmanụ. Ihe ndị a mere kpọmkwem n’oge e buru n’amụma na Mkpụrụ ahụ, bụ́ Mesaya, ga-abịa.
Jizọs bidoro ozi ya ozugbo ahụ, “na-ekwusa ma na-ezisa ozi ọma alaeze Chineke.” (Luk 8:1) Jizọs dị obiọma, dịrị nwayọọ ma hụ ndị mmadụ n’anya otú ahụ e buru n’amụma na ọ ga-adị. Ihe ọ kụziiri ndị mmadụ baara ha uru, gosikwa na ọ hụrụ ha n’anya. Ọ gwọrọ ndị mmadụ “ụdị ọrịa ọ bụla” ha na-arịa. Ihe niile a o mere gosiri na Chineke nọnyeere ya. (Matiu 4:23) Ndị mmadụ, ma ndị ukwu ma ndị nta, bịakwutere Jizọs. Ha kwuru na ha “ahụwo Mesaya ahụ”!—Jọn 1:41.
Jizọs buru amụma na tupu Alaeze ya amalite ịchị ụwa, a ga-enwe agha, ala ọma jijiji, na ọtụtụ nsogbu ndị ọzọ. Ọ gwara mmadụ niile ka ha ‘na-eche nche.’—Mak 13:37.
Jizọs zuru okè, o rubekwaara Chineke isi. Ma, o nwere ọtụtụ ndị iro, ha mechakwara gbuo ya. Ọnwụ ya ghọrọ àjà zuru okè nke a ga-eji mee ka anyị nwetaghachi ihe ahụ Adam na Iv tufuru, ya bụ, olileanya ịdị ndụ na paradaịs ruo mgbe ebighị ebi.
Ọnwụ Jizọs na mkpọli Chineke kpọlitere ya n’ọnwụ ụbọchị atọ ọ nwụchara mezuru amụma e buru na Baịbụl. Mgbe a kpọlitechara Jizọs, ọ ghọrọ mmụọ dị ike. Ma tupu ya alaghachi n’eluigwe, ọ pụtara n’ihu ihe karịrị narị mmadụ ise bụ́ ndị na-eso ụzọ ya ma gwa ha ka kwusaara “ndị mba niile” ozi ọma banyere ya na Alaeze ya. (Matiu 28:19) Hà rụrụ ọrụ ahụ nke ọma otú Jizọs gwara ha?


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Ihe E Mere 7:1-40
7 Ụmụ Ịsaka bụ Tola+ na Pua,+ Jeshọb na Shimrọn,+ mmadụ anọ.2 Ụmụ Tola bụ Ọzaị na Refeya na Jiriel na Jamaị na Ibsam na Shemuel, bụ́ ndị isi nke ụlọ ndị nna nna ha. Ná ndị Tola mụrụ, e nwere ndị dimkpa bụ́ dike, dị ka usoro ọmụmụ ha si dị. Ha dị puku mmadụ iri abụọ na abụọ na narị isii n’ụbọchị Devid.+3 Ụmụ Ọzaị bụ Izrahaya; ụmụ Izrahaya bụ Maịkel na Obedaya na Joel, Ịs-shaya, [?], mmadụ ise, ha niile bụ ndị isi.4 Ha na ụmụ ha, dị ka usoro ọmụmụ ha si dị, dị ka ụlọ ndị nna nna ha si dị, nwere ìgwè ndị agha maka ịga agha, ndị dị puku mmadụ iri atọ na puku isii, n’ihi na ha lụrụ ọtụtụ ụmụ nwaanyị, mụọkwa ọtụtụ ụmụ.+5 Ụmụnne ha ndị si n’ezinụlọ niile nke Ịsaka bụ ndị dimkpa na ndị dike,+ ha dị puku iri asatọ na puku asaa bụ́ ndị e debara aha ha n’akwụkwọ dị ka usoro ọmụmụ ha si dị.+6 Ụmụ Benjamin+ bụ Bila+ na Bika+ nakwa Jedayel,+ mmadụ atọ.7 Ụmụ Bila+ bụ Ezbọn na Ọzaị na Ọziel na Jerimọt na Aịraị, mmadụ ise, ndị isi nke ụlọ ndị nna nna ha, ndị dimkpa bụ́ ndị dike; ha dị puku mmadụ iri abụọ na abụọ na mmadụ iri atọ na anọ+ bụ́ ndị e debara aha ha n’akwụkwọ dị ka usoro ọmụmụ ha si dị.8 Ụmụ Bika bụ Zemaịra na Joash na Elịiza na Elio-inaị na Ọmraị na Jeremọt na Abaịja na Anatọt na Alemet, ndị a niile bụ ụmụ Bika.9 Ndị e debara aha ha n’akwụkwọ dị ka usoro ọmụmụ ha si dị,+ bụ́ ndị isi nke ụlọ ndị nna nna ha, ndị dimkpa bụ́ dike, dị puku mmadụ iri abụọ na narị abụọ.10 Ụmụ Jedayel+ bụ Bilhan; ụmụ Bilhan bụ Jiọsh na Benjamin na Ihọd na Keneana na Zitan na Tashish nakwa Ahishaha.11 Ndị a niile bụ ụmụ Jedayel, dị ka ndị bụ́ ndị isi n’ụlọ ndị nna nna ha si dị, bụ́ ndị dimkpa bụ́ dike,+ puku mmadụ iri na asaa na narị abụọ bụ́ ndị na-aga agha.12 Ụmụ Iye+ bụ Shọpim+ na Họpim;+ ndị Hushim bụ ụmụ Eha.13 Ụmụ Naftalaị+ bụ Jaziel+ na Gunaị+ na Jiza nakwa Shalọm,+ ụmụ Bilha.+14 Ụmụ Manase+ bụ Asriel, onye iko ya bụ́ nwaanyị Siria mụụrụ ya. (Ọ bụ nwaanyị ahụ mụrụ Mekia+ nna Gilied.15 Mekia wee lụọrọ Họpim nwaanyị, lụọkwara Shọpim. Aha nwanne ya nwaanyị bụ Meaka.) Aha nke abụọ bụ Zelofehad,+ ma, ọ bụ ụmụ nwaanyị ka Zelofehad mụrụ.+16 Ka oge na-aga, Meaka, nwunye Mekia, mụrụ nwa nwoke wee gụọ ya Piresh; aha nwanne ya nwoke bụ Shiresh; ụmụ ya bụ Yulam na Rikem.17 Ụmụ Yulam bụ Bidan. Ọ bụ ndị a bụ ụmụ Gilied nwa Mekia nwa Manase.18 Nwanne ya nwaanyị bụ Hamoleket. Ọ mụrụ Ishhọd na Abi-iza+ nakwa Mala.19 Ụmụ Shemaịda bụ Ahayan na Shikem na Likhaị na Anayam.20 Ifrem+ mụrụ Shutela,+ Shutela amụọ Bired, Bired amụọ Tehat, Tehat amụọ Elieda, Elieda amụọ Tehat,21 Tehat amụọ Zebad, Zebad amụọ Shutela. Ifrem mụkwara Iza na Iliad. Ndị Gat+ a mụrụ n’ala ahụ gburu ha n’ihi na ha gbadatara ịchịrị anụ ụlọ ha.22 Ifrem nna ha wee ruo uju ọtụtụ ụbọchị,+ ụmụnne ya wee na-abịa na-akasi ya obi.23 E mesịa, ya na nwunye ya nwere mmekọahụ, o wee tụrụ ime+ mụọ nwa nwoke. Ma ọ gụrụ ya Beraya, n’ihi na ọdachi dakwasịrị ya+ mgbe ya na nwunye ya bi.24 Nwa ya* nwaanyị bụ Shiera, bụ́ onye wuru Bet-horọn,+ nke ndịda+ na nke mgbago,+ wuokwa Ọzen-shiera.25 Ọ mụkwara Rifa, tinyere Rishef,* Rishef amụọ Tila, Tila amụọ Tehan.26 Tehan amụọ Ledan, Ledan amụọ Amaịhọd, Amaịhọd amụọ Elishama,27 Elishama amụọ Nọn,+ Nọn amụọ Jehọshụa.+28 Ihe nketa ha na ebe ndị ha bi bụ Betel+ na obodo nta ya niile na Neeran+ nke dị n’ebe ọwụwa anyanwụ nakwa Giza+ na obodo nta ya ndị dị n’ebe ọdịda anyanwụ, nakwa Shikem+ na obodo nta ya niile ruo Geza na obodo nta ya niile;29 nakwa Bet-shian+ na obodo nta ya niile, Teanak+ na obodo nta ya niile, Megido+ na obodo nta ya niile, Dọọ+ na obodo nta ya niile, bụ́ ndị dị n’akụkụ ụmụ Manase. N’ebe ndị a ka ụmụ Josef+ nwa Izrel biri.30 Ụmụ Asha+ bụ Imna+ na Ishva na Ishvaị+ na Beraya;+ Sira bụ nwanne ha nwaanyị.31 Ụmụ Beraya bụ Hiba na Malkiel, bụ́ nna Biezeit.32 Ma Hiba mụrụ Jaflet na Shoma na Hotam, mụọkwa Shua bụ́ nwanne ha nwaanyị.33 Ụmụ Jaflet bụ Pesak na Bimhal na Ashvat. Ọ bụ ndị a bụ ụmụ Jaflet.34 Ụmụ Shima bụ Ehaị na Roga, Jehọba na Eram.35 Ụmụ Hilem nwanne ya bụ Zofa na Imna na Shilesh nakwa Emal.36 Ụmụ Zofa bụ Sua na Hanifa na Shual na Biraị nakwa Imra,37 Biza na Họd na Shama na Shilsha na Itran na Beira.38 Ụmụ Jita bụ Jefọne na Pispa na Era.39 Ụmụ Ọla bụ Era na Haniel na Rizaya.40 Ọ bụ ndị a niile bụ ụmụ Asha, ndị isi+ nke ụlọ ndị nna nna ha, ndị dimkpa bụ́ dike,+ ndị a họrọ ahọ, ndị isi nke ndị isi niile; e debara aha ha n’akwụkwọ ndị agha na-aga agha dị ka usoro ọmụmụ ha si dị.+ Ha dị puku mmadụ iri abụọ na puku isii.+


text:
Ndị A Kpọpụtara n’Ọchịchịrị
“[Jehova] kpọpụtara unu n’ọchịchịrị wee kpọba unu n’ìhè ya dị ebube.”—1 PITA 2:9.
ABỤ: 116, 102
1. Kọọ ihe ndị mere mgbe a na-ebibi Jeruselem.
N’AFỌ 607 Tupu Oge Ndị Kraịst, eze Babịlọn bụ́ Nebukadneza nke Abụọ na ìgwè ndị agha ya bịara lụsoo Jeruselem ọgụ. Baịbụl kwuru otú ha si sụọ ndị Juu akwụ. Ọ sịrị: “[Nebukadneza] wee jiri mma agha gbuo ụmụ okorobịa ha n’ime ụlọ nsọ ha, o nweghịkwara nwa okorobịa ma ọ bụ nwa agbọghọ na-amaghị nwoke, okenye ma ọ bụ agadi ume na-adịkwaghị ọmịiko. . . . O wee gbaa ụlọ ezi Chineke ọkụ ma kwatuo mgbidi Jeruselem; ha gbakwara ụlọ elu ya niile ọkụ, gbaakwa arịa ya niile dị oké ọnụ ahịa ọkụ, iji bibie ihe niile.”—2 Ihe 36:17, 19.
2. Olee aka ná ntị Jehova dọrọ ndị Juu gbasara mbibi a ga-ebibi Jeruselem, gịnịkwa ga-eme ha?
2 Mbibi e bibiri Jeruselem ekwesịghị iju ndị bi na ya anya. Ndị amụma Chineke dọrọ ha aka ná ntị ọtụtụ afọ na ọ bụrụ na ha akwụsịghị inupụrụ Iwu Chineke isi, ndị Babịlọn ga-anyụ ha ịkpakwụ. A ga-eji mma agha gbuo ọtụtụ ndị Juu. Onye ọ bụla a na-egbughị, a ga-adọrọ ya n’agha laa Babịlọn. Ọ ga-ebigide ebe ahụ nwụọ. (Jere. 15:2) Olee otú e si mesoo ndị a dọọrọ n’agha? È nwere otú ụdị ihe a mere ndị Juu a dọọrọ n’agha laa Babịlọn si mee Ndị Kraịst? Ọ bụrụ otú ahụ, olee mgbe o mere?
OTÚ E SI MESOO NDỊ JUU A DỌỌRỌ N’AGHA LAA BABỊLỌN
3. Olee ihe dị iche n’otú ihe dịịrị ndị Izrel mgbe a dọọrọ ha n’agha laa Babịlọn na mgbe ha na-agba ohu n’Ijipt?
3 Ihe ahụ ndị amụma kwuru mechara mezuo. Jehova si n’ọnụ Jeremaya gwa ndị a dọọrọ n’agha laa Babịlọn ka ha were ihe niile otú ha hụrụ ya ma mee ihe niile ha nwere ike ime. Ọ sịrị ha: “Wuonụ ụlọ, biri n’ime ha, kọọnụ ubi, rie mkpụrụ ha. Chọọkwanụ udo nke obodo ahụ m mere ka a dọrọ unu n’agha laa na ya, kpekuokwanụ Jehova ekpere maka ya, n’ihi na ọ bụrụ na udo adị na ya, udo ga-adịrị unu onwe unu.” (Jere. 29:5, 7) Ndị rubere isi n’ihe a Chineke kwuru enwechaghị nsogbu na Babịlọn. Ndị dọọrọ ha n’agha kwere ka ha jiri aka ha na-ekpebi ihe ụfọdụ ha na-eme. A hapụdịrị ha ka ha na-agagharị na Babịlọn. Babịlọn bụ ebe na-ewu ewu n’ihe gbasara azụmahịa n’oge ochie. Ihe ndị e dere n’oge ochie gosiri na ọtụtụ ndị Juu mụrụ azụmahịa, ụfọdụ amụta ime nkà. Ụfọdụ ndị Juu ghọdịrị aka ji akụ̀. Ihe esighịrị ndị Izrel ike na Babịlọn otú o siiri ha mgbe ha na-agba ohu n’Ijipt ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ.—Gụọ Ọpụpụ 2:23-25.
4. E wezụga ndị Izrel bụ́ ndị nnupụisi, olee ndị so ná ndị a dọọrọ n’agha laa Babịlọn, gịnịkwa mere na ha enweghị ike ịna-eme ihe niile Iwu Chineke kwuru?
4 Ọ bụ eziokwu na ndị Juu a dọọrọ n’agha na-enweta ihe ha ji egbo mkpa ha, è kwere ka ha na-efe Jehova? E bibiela ụlọ nsọ Jehova na ebe ịchụàjà ya. Ndị nchụàjà anaghịzi arụ ọrụ ha otú ha kwesịrị isi na-arụ ya. Ụfọdụ n’ime ndị a dọọrọ n’agha bụ ndị ji obi ha niile na-efe Chineke. E kwesịghị ịta ha ahụhụ, ma ha so ná ndị a dọọrọ n’agha laa Babịlọn. Ma, ha gbalịsiri ike ịna-erubere Chineke isi. Dị ka ihe atụ, na Babịlọn, Daniel na ndị enyi ya atọ bụ́ Shedrak, Mishak, na Abednego ekweghị eri nri ndị Juu na-asọ nsọ. Baịbụl kwukwara na Daniel na-ekpe ekpere mgbe niile. (Dan. 1:8; 6:10) Ma, ebe ọ bụ ndị na-ekpere arụsị ka na-achị ndị Juu, o nweghị otú ndị Juu na-atụ egwu Chineke ga-esi na-eme ihe niile Iwu ya kwuru.
5. Olee nkwa Jehova kwere ndị ya, gịnịkwa mere nkwa ahụ ji pụọ iche?
5 Ndị Izrel hà ga-emecha fewe Chineke otú ọ chọrọ? N’oge ahụ, o yiri ka ọ gaghị ekwe omume. Ndị Babịlọn anaghị ahapụ ndị ha dọọrọ n’agha. Ma, Jehova ga-eme ka nke ndị Izrel dị iche. O kwere ndị ya nkwa na ya ga-anapụta ha. O mere ihe ahụ o kwuru. Ihe ọ bụla Chineke kwuru ga-emezurịrị.—Aịza. 55:11.
È NWERE IHE YIRI YA N’OGE NDỊ KRAỊST?
6, 7. Gịnị mere e ji kwesị ịgbanwe ihe e kwuburu banyere Babịlọn Ukwu ahụ ịdọrọ ndị ohu Chineke n’agha n’oge anyị a?
6 È nwere ihe e mere Ndị Kraịst yiri otú ahụ e si dọrọ ndị Juu n’agha laa Babịlọn? Ruo ọtụtụ afọ, Ụlọ Nche kwuru na Babịlọn Ukwu ahụ dọọrọ ndị ohu Chineke n’oge anyị a n’agha n’afọ 1918 ma tọhapụ ha n’afọ 1919. Ma, n’isiokwu a nakwa na nke na-eso ya, anyị ga-ahụ ihe mere e ji kwesị ịgbanwe ihe ahụ e kwuburu.
7 Chegodị echiche. Babịlọn Ukwu ahụ bụ okpukpe ụgha niile e nwere n’ụwa. N’ihi ya, ọ bụrụ na Babịlọn Ukwu ahụ dọọrọ ndị Chineke n’agha n’afọ 1918, ọ pụtara na e nwere otú ndị Chineke si na-agbara okpukpe ụgha ohu n’oge ahụ. Ma, ihe ndị mere eme gosiri na ọtụtụ afọ tupu Agha Ụwa Mbụ, ndị Chineke e tere mmanụ ji nwayọọ nwayọọ na-ahapụ okpukpe ụgha, kama ịbụ ndị ohu ya. Ọ bụ eziokwu na e mesiri ndị e tere mmanụ ike n’oge Agha Ụwa Mbụ, ọ bụ ndị ọchịchị mere e ji mesie ha ike, ọ bụghị Babịlọn Ukwu. N’ihi ya, o yighị ka ọ̀ bụ n’afọ 1918 ka Babịlọn Ukwu ahụ dọọrọ ndị Jehova n’agha.
OLEE MGBE BABỊLỌN UKWU AHỤ DỌỌRỌ NDỊ OHU CHINEKE N’AGHA?
8. Kọwaa otú e si malite ịkụzi ozizi ụgha n’ọgbakọ Ndị Kraịst. (Lee ihe e sere ná mmalite isiokwu a.)
8 Na Pentikọst afọ 33, e ji mmụọ nsọ tee ọtụtụ puku ndị Juu na ndị ha tọghatara atọghata mmanụ, ha aghọọ “agbụrụ a họọrọ, òtù ndị nchụàjà bụ́ ndị eze, mba dị nsọ, otu ndị pụrụ iche nke Chineke.” (Gụọ 1 Pita 2:9, 10.) N’oge niile ahụ ndịozi Jizọs dị ndụ, ha nọ na-elekọta ọgbakọ. Ma, mgbe ha nwụchara, ọtụtụ ndị malitere ikwu “ihe gbagọrọ agbagọ” ka ha “dọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs ka ha sowe ha.” (Ọrụ 20:30; 2 Tesa. 2:6-8) Ọtụtụ n’ime ha bụ ndị a ma ama na ndị nlekọta n’ọgbakọ dị iche iche. E mechara kpọwa ha “bishọp.” Otú ahụ ka e si nwewe òtù ndị ụkọchukwu n’agbanyeghị na Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya na ha “niile bụ ụmụnna.” (Mat. 23:8) Ndị a ma ama nkụzi Arịstọtụl na Pleto na-atọ ụtọ malitere ịkụzi ozizi ụgha kama ịkụzi eziokwu dị n’Okwu Chineke.
9. Kọwaa otú Ọchịchị Rom na Ndị Kraịst sí n’ezi ofufe pụọ si ghọọ nnu na mmanụ. Gịnịkwa ka ọ kpatara?
9 N’afọ 313 Tupu Oge Ndị Kraịst, Kọnstantin, bụ́ eze ukwu Rom na-ekpere arụsị, mere ka iso ụzọ Kraịst adịgboroja ghọọ okpukpe ndị Rom na-ekpe. Sí mgbe ahụ gawa, Chọọchị Krisendọm na Ọchịchị Rom ghọziri nnu na mmanụ. Dị ka ihe atụ, mgbe Kọnstantin na ndị isi chọọchị nwechara nnọkọ na Naịsia, ọ chụgara otu ụkọchukwu aha ya bụ Ariọs ná mba ọzọ n’ihi na o kwetaghị na Jizọs bụ Chineke. Mgbe Eze Ukwu Tiodoshiọs nke Mbụ na-achị, Chọọchị Katọlik ghọziri okpukpe onye ọ bụla na-ekpe n’Alaeze Ukwu Rom. Ndị na-akọ ihe ndị mere n’oge ochie na-ekwu na e si otú ahụ mee ka obodo Rom, bụ́ ndị na-ekpere arụsị, ghọzie Ndị Kraịst. Nke bụ́ eziokwu bụ na n’oge ahụ, Ndị Kraịst sí n’ezi ofufe pụọ akụziwela ozizi ndị ọgọ mmụọ. N’ihi ya, ha adịla mbụ soro na Babịlọn Ukwu ahụ. Ma, a ka nwere ụfọdụ Ndị Kraịst e tere mmanụ jí obi ha niile na-efe Chineke. Ha yiri ọka ahụ Jizọs kwuru okwu ya. Ha nọ na-agbalịsi ike ife Chineke, ma e nweghị onye gere ntị n’ihe ha na-ekwu. (Gụọ Matiu 13:24, 25, 37-39.) Babịlọn ukwu ahụ dọọrọ ha n’agha n’eziokwu.
10. N’ime narị afọ ole na ole mbụ mgbe Kraịst nwụchara, gịnị mere ndị mmadụ ji malite ịjụ ihe chọọchị na-akụzi?
10 Ma, n’ime narị afọ ole na ole mbụ mgbe Kraịst nwụchara, ọtụtụ ndị nwere ike ịgụ Baịbụl n’asụsụ Grik ma ọ bụ Latịn. N’ihi ya, ha nwere ike ịmata ihe dị iche n’ihe Okwu Chineke na-akụzi na ihe chọọchị na-akụzi. Ụfọdụ ndị matara na ihe ndị chọọchị na-akụzi bụ ụgha ma jụ ya. Ma, ịgwa ndị ọzọ ihe ha kweere bụ ịkpa nkụ ahụhụ. O nwedịrị ike ịta isi ha.
11. Olee otú ndị ụkọchukwu si mee ka ọtụtụ ndị ghara inwe ike ịgụ Baịbụl?
11 Ka oge na-aga, ọtụtụ ndị anaghịzi asụ asụsụ ndị mbụ e ji dee Baịbụl. Chọọchị Katọlik ekweghị ka a sụgharịa Okwu Chineke n’asụsụ ndị mmadụ na-asụ n’oge ahụ. N’ihi ya, ọ bụ naanị ndị ụkọchukwu na ụfọdụ ndị gụrụ akwụkwọ nwere ike ịgụ Baịbụl, ọ bụ eziokwu na ọ bụghị ndị ụkọchukwu niile ma otú e si agụ ihe nke ọma na otú e si ede ihe nke ọma. Onye ọ bụla na-ekwetaghị ihe chọọchị kwuru ga-eji anya ya hụ ntị ya. Ndị e tere mmanụ jí obi ha niile na-efe Chineke na-eji akọ ezukọ, ma ọ bụrụdị na ha na-ezukọ. Otú ahụ ọ dị ndị Juu a dọọrọ n’agha laa Babịlọn ka ọ dịkwa ndị e tere mmanụ, bụ́ “òtù ndị nchụàjà bụ́ ndị eze.” Ha enweghị ike ife Chineke otú ha kwesịrị. Babịlọn Ukwu ahụ kere ndị mmadụ agbụ n’oge ahụ.
OTÚ ÌHÈ SI MALITE INWU
12, 13. Olee ihe abụọ mere ka ike Babịlọn Ukwu ahụ na-akpa n’ahụ́ ndị mmadụ belatawa? Kọwaa.
12 Ezigbo Ndị Kraịst hà ga-emecha nwee ike ife Chineke otú ọ chọrọ n’enweghị onye na-egbochi ha? Eheenụ. E nwere ihe abụọ mere ka Okwu Chineke malite ịgba ka ọnwa n’ụwa gbara ọchịchịrị. Nke mbụ bụ na a chọpụtara ụzọ ọgbara ọhụrụ e si ebi akwụkwọ n’ihe dị ka afọ 1450. Tupu ndị ọcha arụpụta ígwè e ji ebi akwụkwọ, a na-eji aka edepụtaghachi Baịbụl nke ọma. N’oge ahụ, Baịbụl dị ụkọ, dịkwa oké ọnụ. O nwere ike iwe onye bụ́ aka ochie n’ide ihe ọnwa iri iji aka depụtaghachi naanị otu Baịbụl. Ihe ọzọ bụ na ihe ha ji mere akwụkwọ n’oge ahụ bụ akpụkpọ anụ. Ọ na-adịkwa oké ọnụ. Ma, mgbe akwụkwọ na ígwè e ji ebi akwụkwọ pụtara, onye bụ́ aka ochie n’ibi akwụkwọ nwere ike ibi otu puku peeji na narị atọ n’otu ụbọchị.
13 Ihe nke abụọ merenụ bụ na n’ihe dị ka afọ 1516, mmadụ ole na ole obi kara kpebiri ịsụgharị Okwu Chineke n’asụsụ ndị mmadụ na-asụ. Ọtụtụ ndị malitere ịsụgharị Baịbụl n’agbanyeghị na o nwere ike ịta isi ha. Ụjọ bịara Chọọchị Katọlik. Obi ha gwara ha na ha ga-anọ ná nsogbu ma ndị ji obi ha niile na-achọ Chineke nwee Baịbụl. Ka a na-ebipụta Baịbụl, ndị mmadụ nọ na-agụ ya. Ha na-agụ, ha ana-ajụ, sị: ‘Oleedị ebe Baịbụl kwuru gbasara pọgatrị, poopu na ndị kadinal, nakwa ka a na-akwụ ndị ụkọchukwu ụgwọ maka idoro ndị nwụrụ anwụ mas?’ Ajụjụ ndị ahụ were ndị isi Chọọchị Katọlik ezigbo iwe, ha eburu ọgụ bịa. Ha mara ndị na-ekwetaghị ihe Chọọchị Katọlik na-akụzi ikpe ọnwụ. Ụfọdụ n’ime ihe ndị ahụ ha na-akụzi si n’ozizi Arịstọtụl na Pleto, bụ́ ndị dịrị ndụ tupu Jizọs Kraịst abịa n’ụwa. Ndị ọchịchị Rom gburu onye ọ bụla ndị isi chọọchị mara ikpe ọnwụ. Ihe ha bu n’obi na-eme ya bụ ka ndị mmadụ ghara ịna-agụ Baịbụl, na-ajụ ndị isi chọọchị ajụjụ. Ọtụtụ ndị mere ihe a ha bu n’obi. Ma, ndị katara obi ekweghị ka Babịlọn Ukwu ahụ mechie ha ọnụ. Ebe ọ bụ na ha amụtala eziokwu dị́ n’Okwu Chineke, ha chọrọ ịmụtakwu ihe. N’oge na-adịghị anya, Chineke ga-anapụta ha n’aka okpukpe ụgha.
14. (a) Olee ihe ndị mere ka ndị mmadụ ghọtakwuo Baịbụl n’ihe dị ka afọ 1870? (b) Kọwaa otú Nwanna Russell si gbaa mbọ ịmụta eziokwu Baịbụl.
14 Ọtụtụ ndị chọrọ ịmụta eziokwu gbagara obodo ndị ọzọ, bụ́ ebe Chọọchị Katọlik na-anaghị akpacha ike n’oge ahụ. Ha chọrọ ịna-agụ Baịbụl, na-amụ ya, na-agwakwa ndị ọzọ banyere ya n’enweghị onye ga-egbochi ha. Otu n’ime obodo ndị ahụ bụ Amerịka. N’ebe ahụ ka Nwanna Charles Taze Russell na mmadụ ole na ole só ya malitere ịmụsi Baịbụl ike n’ihe dị ka afọ 1870. Ná mmalite, ihe Nwanna Russell bu n’obi bụ ịmata nke na-akụzi eziokwu n’ime okpukpe ndị a ma ama n’oge ahụ. O leruru ozizi okpukpe dị iche iche anya, ma nke ndị na-abụghị Ndị Kraịst, ka ọ chọpụta ma hà na-akụzi ihe Baịbụl kwuru. N’oge na-adịghị anya, ọ chọpụtara na o nweghị nke na-akụzi ihe Baịbụl kwuru. N’otu oge, ọ gara hụ ụfọdụ ndị ụkọchukwu nọ́ n’Amerịka, buru n’obi na ha ga-ekweta eziokwu ya na ndị só ya mụtara na Baịbụl ma kụziwere ya ndị chọọchị ha. Ndị ụkọchukwu ndị ahụ achọghị ịma. Ndị Mmụta Baịbụl matara ihe ha kwesịrị ime. E kwesịghị inwe ihe ọ bụla ga-ejikọ ha na ndị ahụ kpebisiri ike ịna-akụzi ozizi ụgha.—Gụọ 2 Ndị Kọrịnt 6:14.
15. (a) Olee mgbe Babịlọn Ukwu ahụ dọọrọ Ndị Kraịst n’agha? (b) Olee ajụjụ ndị a ga-aza n’isiokwu na-esonụ?
15 Anyị ahụla otú Babịlọn Ukwu ahụ si dọrọ ezigbo Ndị Kraịst n’agha obere oge ndịozi Jizọs nwụchara. Ma, ajụjụ ndị e kwesịrị ịza bụ: Olee ihe ndị ọzọ gosiri na ọtụtụ afọ tupu 1914, ndị e tere mmanụ ji nwayọọ nwayọọ na-ahapụ Babịlọn Ukwu ahụ, nke gosiri na ha abụghịzi ohu ya? Ọ̀ bụ eziokwu na Jehova wesara ndị ohu ya iwe n’ihi na ha ejighịzi ịnụ ọkụ n’obi na-ekwusa ozi ọma n’oge Agha Ụwa Mbụ? Ụfọdụ ụmụnna hà tinyere aka n’agha ahụ, sí otú ahụ kpasuo Jehova iwe? Nke ikpeazụ bụ, ọ bụrụ na okpukpe ụgha dọọrọ Ndị Kraịst n’agha obere oge ndịozi Jizọs nwụchara, olee mgbe Chineke napụtara ha? Ihe ndị a bụ ezigbo ajụjụ. A ga-aza ha n’isiokwu na-esonụ.


text:
Ànyị Ga-amatali Chineke?
“Anyị agaghị amatali Chineke.”—Ọ bụ Filo onye Alegzandria, bụ́ ọkà mmụta n’oge ndịozi Jizọs, kwuru ihe a.
“[Chineke anọghị] n’ebe dị anya n’ebe onye ọ bụla n’ime anyị nọ.”—Sọl onye Tasọs gwara ndị ọkà mmụta nọ́ n’Atens ihe a n’oge ndịozi Jizọs.
OLEE onye i chere kwuru eziokwu n’ime mmadụ abụọ a? Ihe ahụ Sọl onye Tasọs, onye a na-akpọkwa Pọl onyeozi, kwuru na-eme ka obi sie ọtụtụ ndị ike na ha ga-amatali Chineke. (Ọrụ Ndịozi 17:26, 27) O nwere ọtụtụ ebe ndị ọzọ Baịbụl kwuru ihe na-eme ka obi sie anyị ike na anyị ga-amatali Chineke. Dị ka ihe atụ, ihe Jizọs kwuru n’otu ekpere o kpere mere ka obi sie ndị na-eso ụzọ ya ike na ha ga-amatali onye Chineke bụ, Chineke agọziekwa ha.—Jọn 17:3.
Ma, ndị ọkà mmụta dị́ ka Filo ekwetaghị na ọ bụ eziokwu. Ha kwuru na anyị agaghị amatali Chineke. Oleezi nke bụ́ eziokwu?
Baịbụl kwuru na e nwere ihe ụfọdụ gbasara Chineke ndị mmadụ na-agaghị amatali. Dị ka ihe atụ, anyị agaghị amatali afọ ole Chineke dị, otú ọ na-aghọtaru ihe, na otú ọ maruru ihe. N’eziokwu, mmadụ agaghị amatali ihe ndị a. Ma, ọ gaghị eme ka anyị ghara ịmata onye Chineke bụ. Ichebara ihe ndị ahụ echiche nwedịrị ike inyere anyị aka ‘ịbịaru Chineke nso.’ (Jems 4:8) Ka anyị leba anya n’ihe ụfọdụ anyị na-agaghị amatali gbasara Chineke. Anyị ga-elebakwa anya n’ihe ụfọdụ anyị ga-amatali gbasara ya.
Olee Ihe Ndị Anyị Na-agaghị Amatali Gbasara Chineke?
AFỌ OLE CHINEKE DỊ: Baịbụl kwuru na Chineke dị “site na mgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi.” (Abụ Ọma 90:2) Ihe ọ pụtara bụ na Chineke enweghị mmalite, ọ gaghịkwa enwe ọgwụgwụ. Mmadụ chọọ ikwu ya, o nwere ike ịsị na “a pụghịkwa ịchọpụta afọ ndụ [Chineke].”—Job 36:26.
Uru ọ ga-abara gị: Chineke kwere nkwa na ị ga-adị ndụ ebighị ebi ma ọ bụrụ na ị mata ya nke ọma. (Jọn 17:3) Chineke ọ̀ ga-emeli ihe a o kwuru ma ọ bụrụ na yanwa anaghị adị ndụ ebighị ebi? Ọ bụ naanị “Eze mgbe ebighị ebi” ga-emezuli nkwa a.—1 Timoti 1:17.
OTÚ CHINEKE NA-AGHỌTARU IHE: Baịbụl kwuru na ‘nghọta Chineke enweghị nchọpụta’ n’ihi na echiche ya dị elu karịa echiche anyị. (Aịzaya 40:28; 55:9) Ọ bụ ya mere Baịbụl ji jụọ, sị: “Ònye maara uche Onyenwe anyị ka o zí Ya ihe?”—1 Ndị Kọrịnt 2:16, Bible Nsọ nke Union Version.
Uru ọ ga-abara gị: Chineke na-anụ ekpere ọtụtụ nde mmadụ nọ́ n’ebe dị iche iche kpere n’otu oge. (Abụ Ọma 65:2) Ọ na-ahụdị nza ọ bụla dara n’ala. Ò nwere mgbe a ga-asị na isi Chineke ejula, o nweghịzi ike ịma gbasara gị ma ọ bụ ịnụ ekpere gị? Mbanụ. Isi Chineke enweghị ike iju eju. N’anya ya kwa, ị “dị oké ọnụ ahịa karịa ọtụtụ nza.”—Matiu 10:29, 31.
ỤZỌ CHINEKE SI EME IHE: Baịbụl kwuru na mmadụ enweghị ike “ịchọpụta ọrụ ezi Chineke rụrụ site ná mmalite ruo ná ngwụsị.” (Ekliziastis 3:11) Ihe ọ pụtara bụ na anyị enweghị ike ịmata ihe niile gbasara Chineke. Anyị enweghị ike “ịchọpụtacha” ụzọ Chineke si eme ihe. (Ndị Rom 11:33) Ma, Chineke dị njikere ime ka ndị chọrọ irubere ya isi mata ụzọ ya.—Emọs 3:7.
Anyị agaghị amatali afọ ole Chineke dị, otú ọ na-aghọtaru ihe, na otú ọ maruru ihe
Uru ọ ga-abara gị: Ọ bụrụ na ị na-amụ Baịbụl, ị ga na-amụta ihe ọhụrụ gbasara Chineke na ụzọ ya. Ihe ọ pụtara bụ na i nwere ike ịna-abịaru Nna anyị nke eluigwe nso ruo mgbe ebighị ebi.
Ihe Ndị Ị Ga-amatali Gbasara Chineke
Na anyị enweghị ike ịmata ihe ụfọdụ gbasara Chineke apụtaghị na anyị agaghị amatali Chineke. Baịbụl kwuru ọtụtụ ihe ga-enyere anyị aka ịmata Chineke nke ọma. Ka anyị leba anya n’ụfọdụ n’ime ha:
AHA CHINEKE: Baịbụl gwara anyị na Chineke gụrụ onwe ya aha. Chineke sịrị: “Abụ m Jehova. Ọ bụ ya bụ aha m.” Ugboro ole aha Chineke gbara na Baịbụl karịrị ugboro ole aha ndị ọzọ gbara. Ọ gbara ihe dị ka ugboro puku asaa.—Aịzaya 42:8.
Uru ọ ga-abara gị: Mgbe Jizọs na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya otú e si ekpe ekpere, ọ sịrị: “Nna anyị nke bi n’eluigwe, ka e doo aha gị nsọ.” (Matiu 6:9) I kwesịkwara ịkpọ aha Chineke mgbe ị na-ekpe ekpere. Jehova dị njikere ịzọpụta onye ọ bụla ji aha ya kpọrọ ihe.—Ndị Rom:10:13.
EBE CHINEKE BI: Baịbụl kwuru na e nwere ebe abụọ ndị dị ndụ bi. Otu bụ ụwa a anyị bụ́ ụmụ mmadụ bi, nke ọzọ abụrụ ebe ndị mmụọ bi. (Jọn 8:23; 1 Ndị Kọrịnt 15:44) Ihe Baịbụl kpọrọ ebe ndị mmụọ bi bụ “eluigwe.” Onye kere anyị bikwa “n’eluigwe.”—1 Ndị Eze 8:43.
Uru ọ ga-abara gị: Ị ga-amata onye Chineke bụ nke ọma. Onye kere anyị abụghị ikike a na-anaghị ahụ anya nke dị́ ebe niile nakwa n’ihe niile. O nwere onye bụ Jehova, o nwekwara ebe o bi. “Ọ dịghịkwa ihe e kere eke nke na-apụtaghị ìhè n’anya ya.”—Ndị Hibru 4:13.
ÀGWÀ CHINEKE: Baịbụl kwuru na Jehova nwere àgwà ndị mara mma. “Chineke bụ ịhụnanya.” (1 Jọn 4:8) ‘Ọ pụghị ịgha ụgha.’ (Taịtọs 1:2) Ọ dịghị ele mmadụ anya n’ihu, ọ na-eme ebere, na-eme amara, ọ naghịkwa ewe iwe ọsọ ọsọ. (Ọpụpụ 34:6; Ọrụ Ndịozi 10:34) O nwere ike iju ọtụtụ ndị anya na ọ na-agụ Onye kere anyị agụụ ka ya na ndị na-akwanyere ya ùgwù “na-enwe mmekọrịta chiri anya.”—Abụ Ọma 25:14.
Uru ọ ga-abara gị: Gị na Jehova nwere ike ịbụ enyi. (Jems 2:23) Ka ị na-amụtakwu àgwà Jehova, ị ga na-aghọtakwukwa Baịbụl.
“CHỌỌ YA”
Baịbụl kọwara onye Jehova Chineke bụ nke ọma. Ọ bụghị onye anyị na-agaghị amatali. Ọ chọdịrị ka anyị mata onye ọ bụ. Okwu ya, bụ́ Baịbụl, gwara anyị, sị: “Ọ bụrụ na ị chọọ ya, ọ ga-ekwe ka ị chọta ya.” (1 Ihe E Mere 28:9) Gbalịa na-agụ Baịbụl ma na-echebara ihe ị gụrụ echiche, ka i wee mata Chineke. Ị na-eme ya, Baịbụl kwuru na Chineke ‘ga-abịaru gị nso.’—Jems 4:8.
Ma, i nwere ike ịna-eche, sị, ‘Ebe ọ bụ na enweghị m ike ịmata ihe niile gbasara Onye kere anyị, oleezi otú mụ na ya ga-esi bụrụ enyi?’ Chebara ihe a echiche: Ọ̀ bụ iwu na ezigbo enyi onye dọkịta na-awa ahụ́ ga-abụrịrị onye dọkịta? Mbanụ! Enyi ya nwere ike ịbụ onye nwere aka ọrụ ọzọ. Ma, ya na onye ahụ ka nwere ike ịbụ enyi. Naanị ihe ka mkpa bụ na enyi onye dọkịta ahụ ga-amata àgwà ya nakwa ihe ndị na-amasị ya na ihe ndị na-anaghị amasị ya. Ọ bụkwa otu ihe ahụ ka ị ga-eme ma ị chọọ ka gị na Jehova bụrụ enyi. Ị ga-amụ Baịbụl mata ụdị onye Jehova bụ. Ọ gwụla ihe ọ dị mkpa ka i mee ka gị na ya bụrụ enyi.
Baịbụl agwaghị anyị ihe na-edochaghị anya gbasara Onye kere anyị. Kama, ọ gwara anyị ihe niile ga-enyere anyị aka ịmata onye Chineke bụ. Ị̀ ga-achọ ịmatakwu Jehova Chineke? Ndịàmà Jehova na-akụziri ndị mmadụ Baịbụl na-anaghị ha ego. Ị chọọ ka gị na ha mụwa Baịbụl, gbalịa gwa Ndịàmà Jehova nọ́ n’ebe i bi ma ọ bụkwanụ gị agaa n’adres Ịntanet anyị bụ́ www.jw.org/ig.
GỤKWUO GBASARA YA
Chineke Chọrọ Ka Gị na Ya Dịrị ná Mma
Gịnị ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na i kweere na Chineke, ma ya adị gị ka gị na ya adịghị ná mma?
Olee Ihe Mere Ọtụtụ Ndị Jizi Ekweta na E Nwere Onye Kere Ihe Niile?
Ọ̀ bụ Chineke kere ụmụ mmadụ, ka hà si n’ụmụ anụmanụ pụta?


text: Ikwọ ediyak ufọk nnọ.+ Eke David.30 Ami nyotoro fi, O Jehovah, koro afo ememenede mi ke enyọn̄+Afo unyụn̄ uyakke mme asua mi ẹdara ẹban̄a mi.+2 O Jehovah Abasi mi, ami n̄keseme nnọ fi nyom un̄wam, ndien afo anam udọn̄ọ okụre mi.+3 O Jehovah, afo omosio ukpọn̄ mi ke Udi;*+Afo emenịm mi uwem, mbak ami ndisụhọde ke obube.+4 Ẹkwọ edinem ikwọ ẹnọ Jehovah, O mbufo emi ẹsọn̄ọde ẹda ye enye,+Ẹnọ ekọm ke edisana n̄kpọ emi ẹdade ẹti enye;+5 Koro iyatesịt esie edide ke ekpri ini,+Mfọnido esie ebịghi ke ofụri eyouwem.+Ntuan̄a ekeme ndidu ke mbubreyo,+ edi n̄kpo idara odu ke usenubọk.+6 Amaedi ami, n̄kọdọhọ ke ini n̄kenyenede ifụre nte:+“Ami ndisehekede tutu amama.”+7 O Jehovah, afo amada mfọnido fo anam obot mi ọsọn̄ọ ada.+Afo emedịp iso fo; esịt etịmede mi.+8 Ami mma nseme n̄kot fi, O Jehovah;+Nnyụn̄ nseme nnọ Jehovah nyom mfọn.+9 Nso udori ke iyịp mi enyene ke ini nsụhọrede ke obube?+Nte ntan editoro fi?+ Nte enye editan̄a akpanikọ fo?+10 O Jehovah, kop nyụn̄ tua mi mbọm.+O Jehovah, di andin̄wam mi.+11 Afo ọmọwọn̄ọde mfụhọ mi esịn ke unek;+Afo omosion̄o mi ọfọn̄ mfụhọ, onyụn̄ esịne mi idatesịt,+12 Man ubọn̄ mi ọkwọ edinem ikwọ ọnọ fi okûnyụn̄ odop uyo.+O Jehovah Abasi mi, nyotoro fi ke nsinsi.+