text:
Nen̄ede Kọm Jehovah ke Mfọnido Esie Oro Owo Mîdotke
“Kpukpru nnyịn ikọbọ mfọnido oro owo mîdotke ikọrọ ke mfọnido oro owo mîdotke.”—JOHN 1:16.
IKWỌ: 95, 13
1, 2. (a) Nọ mbụk emi aban̄ade enyene in̄wan̄ vine kiet. (b) Nso ke mbụk emi ekpep nnyịn aban̄a mfọnido oro owo mîdotke?
ENYENE IN̄WAN̄ VINE kiet ama ọwọrọ tụhi-tụhi usenubọk aka an̄waurua ndikpe mbonutom ndọn̄ ke in̄wan̄ vine esie. Mbonutom oro ẹma ẹnyịme se enye akaduakde ndikpe mmọ ẹnyụn̄ ẹketọn̄ọ utom ke in̄wan̄ esie. Edi mbonutom ikawakke ikem, ntre enye ama aka an̄waurua ediwak ini okokot mbon en̄wen ete ẹditiene ẹnam utom ke in̄wan̄ vine imọ onyụn̄ enyịme ndikpe kpukpru mmọ ukem ukem, idem ye mbon oro enye okokotde ke mbubreyo. Ke mbubreyo, enye ama okot kpukpru mbonutom ẹdibọ okụkutom mmọ. Enye ekekpe kpukpru mmọ ukem ukem. Se enye ọkọnọde owo emi akanamde utom toto ke usenubọk ke enye okonyụn̄ ọnọ owo emi akanamde utom hour kiet kpọt. Mbon oro ẹkenamde utom toto ke usenubọk ẹma ẹyat esịt. Edi enyene in̄wan̄ ama obụp mmọ ete: ‘Ndi mmotụk mbufo? Ndi idịghe se ikebierede ke n̄kpe mbufo oro? Ndi nnyeneke unen ndida okụk mi n̄kpe mbonutom mi nte mmade? Ndi ẹyat esịt ke ntak emi mfọnde ido?’—Matt. 20:1-15.
2 Mbụk Jesus emi anam nnyịn iti “mfọnido Abasi oro owo mîdotke,” emi ẹtịn̄de ẹban̄a ediwak ini ke Bible. (Kot 2 Corinth 6:1.) Ikpakanaha ẹkpe mbon oro ẹkenamde utom hour kiet kpọt okụkutom usen kiet, edi enyene in̄wan̄ oro ama ọfọn mmọ mfọn oro mmọ mîkodotke. Ataifiọk emi anamde ndụn̄ọde aban̄a Bible ọdọhọ ke ikọ Greek oro ẹkabarede nte “mfọnido oro owo mîdotke,” emi ediwak Bible ẹkabarede nte “mfọn,” ọwọrọ ndinọ owo n̄kpọ emi enye mîdotke ndinyene.
AKAKAN ENỌ ORO JEHOVAH ỌNỌDE NNYỊN
3, 4. Didie ke Jehovah owụt nnyịn akakan mfọnido oro nnyịn mîdotke, ndien ntak emi enye akanamde emi?
3 Bible etịn̄ aban̄a “enọ mfọnido Abasi oro owo mîdotke.” (Eph. 3:7) Ntak emi Jehovah ọnọde nnyịn enọ emi, ndien didie ke enye ọnọ nnyịn enọ emi? Edieke ikpenịmde kpukpru ibet Jehovah ketket, ọwọrọ nnyịn ikpodot ndibọ se ededi oro enye ọnọde nnyịn. Edi nnyịn ikemeke ndinịm kpukpru ibet Jehovah ketket. Ntak edi oro Edidem Solomon, emi ekenen̄erede enyene ọniọn̄, ọkọdọhọde ete: “Baba edinen owo kiet idụhe ke isọn̄ eke anamde eti mînyụn̄ inamke idiọkn̄kpọ.” (Eccl. 7:20) Apostle Paul n̄ko ama ọdọhọ ete: “Kpukpru owo ẹnam idiọkn̄kpọ ẹnyụn̄ ẹtaba ubọn̄ Abasi,” onyụn̄ ọdọhọ ke “n̄kpọ eyenutom idiọkn̄kpọ edi n̄kpa.” (Rome 3:23; 6:23a) Ọwọrọ kpukpru nnyịn imodot n̄kpa!
4 Edi ke ntak emi Jehovah amade nnyịn etieti, enye ama ọnọ “ikpọn̄-ikpọn̄ edibon Eyen esie” edikpa ke ibuot nnyịn. Emi ekedi akakan mfọnido Abasi oro nnyịn mîdotke. (John 3:16) Paul ọkọdọhọ ke ẹma ẹnọ Jesus “ubọn̄ ye ukpono ke ndikakpa n̄kpa, man otode ke mfọnido Abasi oro owo mîdotke enye akpatabi n̄kpa ke ibuot kpukpru owo.” (Heb. 2:9) Ih, “enọ oro Abasi ọnọde edi nsinsi uwem ke Christ Jesus Ọbọn̄ nnyịn.”—Rome 6:23b.
5, 6. Nso iditịbe edieke (a) iyakde idiọkn̄kpọ akara nnyịn? (b) iyakde mfọnido Abasi akara nnyịn?
5 Ntak emi nnyịn isinamde idiọkn̄kpọ inyụn̄ ikpade? Bible ọdọhọ ke ‘oto ke idiọkn̄kpọ owo kiet n̄kpa akara nnyịn nte edidem.’ (Rome 5:12, 14, 17) Edi imekeme ndibiere ke nnyịn iyomke idiọkn̄kpọ akara nnyịn aba. Edieke ibuọtde idem ke uwa ufak Jesus, iyọbọ ufọn mfọnido Abasi oro owo mîdotke. Bible ọdọhọ ete: “Ke ebiet emi idiọkn̄kpọ awakde, mfọnido oro owo mîdotke ọdọdiọn̄ awak akan. Ntak-a? Man, nte idiọkn̄kpọ eketienede n̄kpa akara nte edidem, kpasụk ntre n̄ko mfọnido oro owo mîdotke akpakara nte edidem oto ke edinen ido emi edisụn̄ọde ke nsinsi uwem ebe ke Jesus Christ Ọbọn̄ nnyịn.”—Rome 5:20, 21.
6 Okposụkedi emi nnyịn idide mme anamidiọk, ikpanaha iyak idiọkn̄kpọ akara nnyịn. Ke ini inamde idiọkn̄kpọ, nnyịn imesiben̄e Jehovah ite efen ọnọ nnyịn. Edi Paul ama odụri ikọt Abasi utọn̄ ete: “Inaha idiọkn̄kpọ akara mbufo, sia mbufo mîdụhe ke idak ibet edi ẹdude ke idak mfọnido oro owo mîdotke.” (Rome 6:14) Nso ufọn ke idibọ edieke iyakde mfọnido Abasi oro owo mîdotke akara nnyịn? Kop se Paul ọkọdọhọde mi: “Mfọnido Abasi oro owo mîdotke . . . [eteme] nnyịn ete ikûdu uwem unana uten̄e Abasi, inyụn̄ ifep mme udọn̄ ererimbot, inyụn̄ idu uwem ye eti ibuot ye edinen ido ye uten̄e Abasi ke editịm n̄kpọ emi.”—Titus 2:11, 12.
“MFỌNIDO ABASI EKE OWO MÎDOTKE EMI ẸWỤTDE KE NSIO NSIO USỤN̄”
7, 8. Jehovah ndiwụt nnyịn mfọnido esie oro owo mîdotke “ke nsio nsio usụn̄” ọwọrọ nso? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.)
7 Apostle Peter ọkọdọhọ ete: “Adan̄a nte mbufo owo kiet kiet ẹbọde enọ, ẹda emi ẹnam n̄kpọ ẹnọ kiet eken nte nti mme akama-ukpọhọde mfọnido Abasi eke owo mîdotke emi ẹwụtde ke nsio nsio usụn̄.” (1 Pet. 4:10) Nso ke emi ọwọrọ? Ọwọrọ ke Jehovah ayan̄wam nnyịn iyọ idomo ekededi emi esịmde nnyịn. (1 Pet. 1:6) Enye oyonyụn̄ ọnọ nnyịn mfọnido esie oro owo mîdotke emi ekemde ye idomo oro.
8 Ke akpanikọ, Jehovah esiwụt mfọnido esie emi ke nsio nsio usụn̄. Apostle John ọkọdọhọ ete: “Koro oto ke se enye enyenede ọyọhọ ọyọhọ ke kpukpru nnyịn ikọbọ mfọnido oro owo mîdotke ikọrọ ke mfọnido oro owo mîdotke.” (John 1:16) Jehovah ọdiọn̄ nnyịn etieti ke ntak mfọnido esie emi enye owụtde nnyịn ke nsio nsio usụn̄. Didie ke enye ọdiọn̄ nnyịn?
9. Didie ke nnyịn ibọ ufọn mfọnido Abasi oro owo mîdotke, ndien didie ke nnyịn ikeme ndiwụt ke imadara se enye anamde emi?
9 Jehovah esifen mme idiọkn̄kpọ nnyịn. Ke ntak mfọnido esie emi, enye esifen mme idiọkn̄kpọ nnyịn amakam edi nnyịn imakabade esịt inyụn̄ idomo ofụri ukeme nnyịn nditre ndinam idiọkn̄kpọ. (Kot 1 John 1:8, 9.) Akpana isikọm Abasi inyụn̄ itoro enye ke ntak emi enye esifende ọnọ nnyịn. Apostle Paul ekewet ntem ọnọ nditọete esie oro ẹyetde aran ete: “[Jehovah] ama anyan̄a nnyịn osio ke odudu ekịm onyụn̄ esịn nnyịn ke obio ubọn̄ Eyen ima esie, emi otode ke enye ẹsio nnyịn ke ufụn ebe ke ufak, kpa edifen mme idiọkn̄kpọ nnyịn.” (Col. 1:13, 14) Jehovah ndisifen nnọ nnyịn anam nnyịn ika iso ibọ edidiọn̄ esie.
10. Nso ke mfọnido Abasi oro owo mîdotke anam nnyịn inyene?
10 Nnyịn imekeme ndidu ke emem ye Abasi. Sia nnyịn ikadade idiọkn̄kpọ idimana, nnyịn idi mme asua Abasi. Edi Paul ọkọdọhọ ete: “Abasi [akada] n̄kpa Eyen esie esịn emem ke ufọt nnyịn ye idemesie ke ini nnyịn ikedide mme asua.” (Rome 5:10) N̄kpa Jesus anam nnyịn idu ke emem ye Abasi. Paul ama owụt ke mfọnido Abasi emi anam nnyịn ididu ke emem ye enye. Paul ọkọdọhọ ete: “Ke emi ẹma ẹkebat nnyịn [nditọete Christ oro ẹyetde aran] ke edinen ke ntak mbuọtidem, ẹyak nnyịn idu ke emem ye Abasi ebe ke Ọbọn̄ nnyịn Jesus Christ, emi otode ke enye n̄ko nnyịn isan̄a ke mbuọtidem idụk mfọnido oro owo mîdotke emi nnyịn ke emi idude ke esịt; ndien ẹyak nnyịn idara ke idotenyịn ubọn̄ Abasi.” (Rome 5:1, 2) Idụhe edidiọn̄ eke okponde ntem!
11. Didie ke mbon oro ẹyetde aran ẹnam “mme erọn̄ en̄wen” ẹkabade ẹdi ndinen?
11 Jehovah ekeme ndibat nnyịn ke edinen. Idụhe eke enende. Edi, prọfet Daniel ama ọdọhọ ke “mbon oro ẹnyenede ikike,” oro edi, mbon oro ẹyetde aran, ẹyenam “ediwak owo ẹkabade ẹdi ndinen” ke utịt ini emi. (Kot Daniel 12:3.) Mbon oro ẹyetde aran ẹkwọrọ ikọ ẹnyụn̄ ẹkpep mme owo n̄kpọ, ndien emi anam Jehovah abat ediwak miliọn “mme erọn̄ en̄wen” ke edinen. (John 10:16) Mfọnido Abasi oro owo mîdotke anam enye ekeme ndibat mmọ ke edinen. Paul ọkọdọhọ ete: “Ke mfọn ke ẹbat mmọ ke edinen ke ntak mfọnido esie oro owo mîdotke ke edisio mmọ ke ufụn oto ke ufak oro Christ Jesus ekekpede.”—Rome 3:23, 24.
12. Didie ke mfọnido Abasi oro owo mîdotke anam ikeme ndibọn̄ akam nnọ enye?
12 Imekeme ndibọn̄ akam nnọ Jehovah. Mfọnido Abasi oro owo mîdotke anam nnyịn ikeme ndibọn̄ akam nnọ enye. Ke ini ibọn̄de akam, etie nte n̄kpọ eke isan̄ade ikpere ebekpo esie. Paul akakam okot ebekpo Jehovah “ebekpo mfọnido oro owo mîdotke,” onyụn̄ ọdọhọ nnyịn ‘inyene ifụre ndisan̄a n̄kpere’ ebekpo emi. (Heb. 4:16a) Uwa ufak Jesus anam “nnyịn inyene ifụre emi nditịn̄ ikọ inyụn̄ inyene usụn̄ ndisan̄a n̄kpere [Jehovah] ye uko oto ke mbuọtidem oro nnyịn inyenede ke enye.” (Eph. 3:12) Mîkpedịghe mfọnido Abasi emi, nnyịn ikpekemeke ndibọn̄ akam nnọ enye.
13. Didie ke mfọnido Abasi oro owo mîdotke esinam enye an̄wam nnyịn “ke nnennen ini”?
13 Anam nnyịn inyene un̄wam ke nnennen ini. Paul ama ọdọhọ nnyịn isibọn̄ akam inọ Jehovah ke ofụri esịt “man ẹkpetua nnyịn mbọm nnyịn ikponyụn̄ ikụt mfọnido oro owo mîdotke ke nnennen ini oro nnyịn iyomde un̄wam.” (Heb. 4:16b) Ini ekededi oro idomo m̀mê afanikọn̄ esịmde nnyịn, imekeme ndiben̄e Jehovah an̄wam nnyịn. Kpa ye oro nnyịn mîdotke un̄wam esie, enye esibọrọ akam nnyịn onyụn̄ anam nditọete nnyịn ẹn̄wam nnyịn man ikpekeme “ndinen̄ede nnyene uko ndọhọ nte: ‘Jehovah edi andin̄wam mi; ndifeheke ndịk. Nso ke owo ekeme ndinam mi?’”—Heb. 13:6.
14. Didie ke mfọnido Abasi oro owo mîdotke esidọn̄ nnyịn esịt?
14 Ọdọn̄ nnyịn esịt. Abasi esidọn̄ nnyịn esịt ke ini afanikọn̄ ke ntak mfọnido esie emi. (Ps. 51:17) Paul ọkọdọhọ nditọete oro ẹkekọbọde ke Thessalonica, ete: “Ọbọn̄ nnyịn Jesus Christ ye Abasi Ete nnyịn, emi akamade nnyịn okonyụn̄ ọnọde nsinsi ndọn̄esịt ye eti idotenyịn ebe ke mfọnido oro owo mîdotke, ẹkpekam ẹdọn̄ mbufo esịt ẹnyụn̄ ẹnam mbufo ẹsọn̄ọ ẹda.” (2 Thess. 2:16, 17) Imesinen̄ede ikop ndọn̄esịt ke ini ifiọkde ke Jehovah ama nnyịn onyụn̄ ekere aban̄a nnyịn.
15. Nso ke idori enyịn ndinyene ke ntak mfọnido Abasi oro owo mîdotke?
15 Anam idori enyịn ndidu uwem ke nsinsi. Sia nnyịn idide mme anamidiọk, eke nnyịn okpokụre edieke Jehovah mîkpatuaha nnyịn mbọm. (Kot Psalm 49:7, 8.) Edi imọkọm Jehovah nte enye ọn̄wọn̄ọde ndinam nnyịn idu uwem ke nsinsi. Jesus ọkọdọhọ ete: “Uduak Ete mi edi emi, ete kpukpru owo eke ẹkụtde Eyen ẹnyụn̄ ẹbuọtde idem ye enye ẹnyene nsinsi uwem, ndien ami nyanam mmọ ẹset ke akpatre usen.” (John 6:40) Nnyịn ikpekemeke ndidu uwem ke nsinsi mîkpedịghe mfọnido Abasi emi! Emi akanam Paul ọdọhọ ete: “Mfọnido Abasi oro owo mîdotke emi adade edinyan̄a ọsọk kpukpru orụk owo omowụt idem.”—Titus 2:11.
KÛDA MFỌNIDO ABASI ORO OWO MÎDOTKE UNAM MBUBRU
16. Nso ke ndusụk ikọt Abasi ke eyo mme apostle ẹkedomo ndinam?
16 Kpa ye oro Jehovah ọdiọn̄de nnyịn ke ntak mfọnido esie emi, ikpanaha ikere ke Jehovah idiyatke esịt ke se ededi oro inamde. Ndusụk ikọt Abasi ke eyo mme apostle ẹma ẹdomo ‘ndiwọn̄ọde mfọnido Abasi nnyịn oro owo mîdotke nsịn ke ndinam obukpo ido.’ (Jude 4) Mmọ ẹkekere ke imekeme ndinam idiọkn̄kpọ ekededi ekem ikpe Jehovah ubọk ite efen ọnọ mmimọ. Mmọ ẹma ẹkam ẹdomo ndinam nditọete eken ke esop ẹtiene mmọ ẹdu utọ uwem emi. Owo ekededi emi anamde utọ n̄kpọ emi mfịn omiom “spirit mfọnido oro owo mîdotke ata idiọk idiọk.”—Heb. 10:29.
17. Nso item ke Peter ọkọnọ?
17 Mfịn, Satan esinam ndusụk ikọt Abasi ẹkere ke sia Abasi esituade owo mbọm, ke imekeme ndinam se imama enye osụk efen ọnọ mmimọ. Kpa ye oro Jehovah esinyịmede ndifen mme anamidiọk oro ẹkabarede esịt, enye esikam oyom nnyịn idomo ofụri ukeme nnyịn itre ndinam idiọkn̄kpọ. Enye ama anam Peter ewet ete: “Ke ntre, ndima, sia mbufo ẹma ẹkebem iso ẹnyene ifiọk emi, ẹkpeme idem mbak ndudue mme abiatibet edida mbufo awaha ọkpọn̄ usụn̄ onyụn̄ anam mbufo ẹduọ ẹkpọn̄ nsọn̄ọnda mbufo. Edi, ẹka iso ẹkọri ke mfọnido oro owo mîdotke ye ifiọk Ọbọn̄ ye Andinyan̄a nnyịn Jesus Christ.”—2 Pet. 3:17, 18.
NSO KE MFỌNIDO ABASI ORO OWO MÎDOTKE AKPANAM NNYỊN INAM?
18. Nso ke ana inam ke ntak emi Abasi ọfọnde ido ye nnyịn?
18 Nnyịn imenen̄ede ikọm Jehovah ke ntak mfọnido esie emi. Akpana emi anam nnyịn ikpono enye inyụn̄ in̄wam mbon en̄wen. Didie ke ikeme ndinam emi? Paul ọbọrọ ete: “Sia nnyịn, ndien, inyenede enọ eke edide nsio nsio nte ekemde ye mfọnido oro owo mîdotke emi ẹkenọde nnyịn, . . . edieke edide utom, ẹyak nnyịn ika iso inam utom emi; owo eke onyụn̄ ọnọde ukpep, yak enye aka iso ọnọ ukpep; owo eke onyụn̄ ọnọde item, yak enye aka iso ọnọ item; . . . owo eke atuade owo mbọm, yak enye anam emi ye idatesịt.” (Rome 12:6-8) Ntem, ke ntak oro Abasi ọfọnde ido ye nnyịn, ana isịn idem ikwọrọ ikọ, ikpep mme owo Bible, isọn̄ọ nditọete nnyịn idem, inyụn̄ ifen inọ owo ekededi emi eduede nnyịn.
19. Nso ke idineme ke ibuotikọ oro etienede?
19 Sia Jehovah ọdiọn̄de nnyịn ke ntak mfọnido esie oro owo mîdotke, akpana isịn ofụri ukeme nnyịn ‘inọ ọyọhọ ikọ ntiense iban̄a eti mbụk mfọnido Abasi oro owo mîdotke.’ (Utom 20:24) Iyeneme nte ikemede ndinam emi ke ibuotikọ oro etienede.


c: text/html

text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Diuterọnọmi 12:1-32
12 “Ndị a bụ ụkpụrụ+ na mkpebi ikpe+ ndị unu ga-elezi anya ka unu debe+ n’ala ahụ Jehova bụ́ Chineke nke nna nna gị hà ga-eme ka i nweta, n’ụbọchị niile unu ga-adị ndụ n’ala ahụ.+2 Unu ga-ebibicha+ ebe niile mba ndị unu na-anapụ ala ha na-anọ efe chi ha, ya bụ, n’ugwu dị elu na n’obere ugwu dị iche iche nakwa n’okpuru osisi ọ bụla jupụtara n’akwụkwọ ndụ.+3 Unu ga-akwatukwa ebe ịchụàjà+ ha ma kụrisịa ogidi nsọ ha,+ unu ga-akpọkwa ogwe osisi ha dị nsọ ọkụ+ ma kwatusịa ihe oyiyi a pịrị apị+ nke chi ha, unu ga-ekpochapụkwa aha ha n’ebe ahụ.+4 “Unu emesola Jehova bụ́ Chineke unu otú ahụ,+5 kama ọ bụ ebe Jehova bụ́ Chineke unu ga-ahọrọ n’ebo unu niile ime ka aha ya dịrị na ya, ime ka o biri na ya, ka unu ga-achọ, ọ bụkwa n’ebe ahụ ka unu ga-abịa.+6 Ọ bụkwa n’ebe ahụ ka unu ga-eweta àjà nsure ọkụ+ unu na àjà nkịtị unu na otu ụzọ n’ụzọ iri+ unu na onyinye unu na-eweta+ na onyinye unu kwere ná nkwa+ na onyinye afọ ofufo+ unu na anụ ndị e bu ụzọ mụọ n’ìgwè ehi unu nakwa n’ìgwè ewu na atụrụ+ unu.7 Ọ bụkwa n’ebe ahụ ka unu ga-eri ihe n’ihu Jehova bụ́ Chineke unu+ ma ṅụrịa ọṅụ n’ihe ọ bụla unu na-eme,+ unu na ezinụlọ unu, n’ihi na Jehova bụ́ Chineke gị agọziwo gị.8 “Unu emela dị ka ihe niile anyị na-eme n’ebe a taa si dị, onye ọ bụla ana-eme ihe ziri ezi n’anya nke ya,+9 n’ihi na unu abanyebeghị n’ebe izu ike+ na ihe nketa nke Jehova bụ́ Chineke gị na-enye gị.10 Unu ga-agafekwa Jọdan+ ma biri n’ala ahụ nke Jehova bụ́ Chineke unu na-enye unu ka ọ bụrụ nke unu,+ ọ ga-emekwa ka unu zuoro ndị iro niile gbara unu gburugburu ike, unu ga-ebikwa n’obi iru ala.+11 Ọ ga-erukwa na ebe ahụ+ Jehova bụ́ Chineke unu ga-ahọrọ ime ka aha ya biri bụ ebe unu ga-eweta ihe niile m na-enye unu iwu ka unu weta, àjà nsure ọkụ+ unu na àjà nkịtị unu, otu ụzọ n’ụzọ iri+ unu na onyinye+ unu na-eweta na ihe ọ bụla unu họọrọ ịbụ onyinye e kwere ná nkwa+ nke unu ga-ekwe Jehova ná nkwa.12 Unu ga-aṅụrịkwa ọṅụ n’ihu Jehova bụ́ Chineke unu,+ unu na ụmụ unu ndị ikom na ụmụ unu ndị inyom na ohu unu ndị ikom na ohu unu ndị inyom na onye Livaị nke bi n’obodo unu, n’ihi na ọ dịghị òkè ma ọ bụ ihe nketa o nwere n’etiti unu.+13 Lezie anya ka ị ghara ịchụ àjà nsure ọkụ gị n’ebe ọ bụla ọzọ ị ga-ahụ.+14 Kama ọ bụ n’ebe Jehova ga-ahọrọ n’otu n’ime ebo gị ka ị ga-achụ àjà nsure ọkụ gị, ọ bụkwa n’ebe ahụ ka ị ga-eme ihe niile m na-enye gị n’iwu.+15 “Ọ bụ naanị mgbe ọ bụla anụ gụrụ mkpụrụ obi gị agụụ ka ị ga-egbu ya,+ ị ga-erikwa ya n’ime obodo gị, dị ka Jehova bụ́ Chineke gị si gọzie gị. Onye dị ọcha na onye na-adịghị ọcha+ nwere ike iri ya, dị ka a pụrụ iri nne mgbada na oké ele.+16 Ọ bụ naanị ọbara ya ka ị na-agaghị eri.+ N’ala ka ị ga-awụpụ ya dị ka mmiri.+17 A gaghị ekwe ka i rie n’ime obodo gị otu ụzọ n’ụzọ iri nke ọka*+ gị ma ọ bụ nke mmanya ọhụrụ gị ma ọ bụ nke mmanụ gị ma ọ bụ nke anụ ndị e bu ụzọ mụọ n’ìgwè ehi gị nakwa nke ìgwè ewu na atụrụ+ gị ma ọ bụ nke onyinye ọ bụla i kwere ná nkwa, bụ́ nke ị ga-ekwe ná nkwa ma ọ bụ nke onyinye afọ ofufo+ gị ma ọ bụ onyinye i wetara.+18 Kama, ị ga-eri ya n’ihu Jehova bụ́ Chineke gị, n’ebe Jehova bụ́ Chineke gị ga-ahọrọ,+ gị na nwa gị nwoke na nwa gị nwaanyị na ohu gị nwoke na ohu gị nwaanyị na onye Livaị nke bi n’obodo gị; ị ga-aṅụrịkwa ọṅụ+ n’ihu Jehova bụ́ Chineke gị n’ihe ọ bụla ị na-eme.19 Lezie anya ka ị ghara ịgbahapụ onye Livaị+ ụbọchị niile ị ga-ebi n’ala gị.20 “Mgbe Jehova bụ́ Chineke gị ga-eme ka ókèala gị saa mbara,+ dị nnọọ ka o kwere gị ná nkwa,+ ị ga-asịkwa, ‘Ka m rie anụ,’ n’ihi na ọ na-agụ mkpụrụ obi gị agụụ iri anụ, ị ga-eri anụ mgbe ọ bụla ọ gụrụ mkpụrụ obi gị agụụ.+21 Ọ bụrụ na ebe Jehova bụ́ Chineke gị ga-ahọrọ ime ka aha+ ya dịrị na ya dị gị anya, ị ga-egbu ụfọdụ n’ime ìgwè ehi gị ma ọ bụ ụfọdụ n’ime ìgwè ewu na atụrụ gị ndị Jehova nyere gị, dị nnọọ ka m nyere gị n’iwu, ị ga-erikwa ya n’ime obodo gị mgbe ọ bụla ọ gụrụ mkpụrụ obi gị agụụ.+22 Ọ bụ naanị otú ahụ e si eri+ nne mgbada ma ọ bụ oké ele, otú ahụ ka ị ga-esi eri ya: ma onye dị ọcha ma onye na-adịghị ọcha+ nwere ike iri ya.23 Kpebisie nnọọ ike na ị gaghị eri ọbara ya,+ n’ihi na ọbara ya bụ mkpụrụ obi ya,+ erikọtala mkpụrụ obi na anụ ya.24 Erila ya. Ị ga-awụpụ ya n’ala dị ka mmiri.+25 Erila ya, ka ihe wee gaziere gị,+ gị na ụmụ gị ndị ga-anọchi gị, n’ihi na ị ga-eme ihe ziri ezi n’anya Jehova.+26 Ihe ị ga-ebu bụ naanị ihe dị nsọ+ ndị ga-abụ nke gị iji nye onyinye, tinyere onyinye i kwere ná nkwa,+ ị ga-abịakwa n’ebe Jehova ga-ahọrọ.+27 Ị ga-achụkwa àjà nsure ọkụ gị,+ bụ́ anụ na ọbara ya,+ n’elu ebe ịchụàjà nke Jehova bụ́ Chineke gị; a ga-awụpụkwa ọbara anụ ndị i ji chụọ àjà n’ihu ebe ịchụàjà Jehova+ bụ́ Chineke gị, ma ị ga-eri anụ ya.28 “Lezie anya, rubekwa isi n’ihe a niile m na-enye gị n’iwu,+ ka ihe wee gaziere gị,+ gị na ụmụ gị ndị ga-anọchi gị ruo mgbe ebighị ebi, n’ihi na ị ga-eme ihe dị mma ma zie ezi n’anya Jehova bụ́ Chineke gị.+29 “Mgbe Jehova bụ́ Chineke gị ga-ebipụ mba ndị ị na-aga ịnapụ ala ha+ n’ihu gị, ị ga-anapụkwa ha ala ha wee biri na ha.+30 Lezie anya ka a ghara ịmata gị n’ọnyà iso ha,+ mgbe a lasịrị ha n’iyi n’ihu gị, ka ị gharakwa ịjụ ase banyere chi ha, sị, ‘Olee otú mba ndị a si efe chi ha? Ee, mụ onwe m ga-emekwa otu ihe ahụ.’31 Esila otú ahụ meso Jehova bụ́ Chineke gị,+ n’ihi na ihe niile ha na-emere chi ha bụ ihe arụ n’anya Jehova, bụrụkwa ihe ọ kpọrọ asị, n’ihi na ọbụna ụmụ ha ndị ikom na ụmụ ha ndị inyom ka ha na-esure n’ọkụ mgbe niile nye chi ha.+32 Okwu ọ bụla nke m na-enye unu n’iwu ka unu ga-elezi anya mee.+ Unu atụkwasịla ihe na ya, unu ewepụkwala ihe na ya.+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ Diu12:17* Ọka a na-ekwu okwu ya ebe a bụ ụdị dị ka ọka wit na ọka bali.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lefèvre d’Étaples
—Ọ Chọrọ Ka Ndị Nkịtị Mara Okwu Chineke
E NWERE otu ihe mere n’otu ụtụtụ Sọnde n’ihe dị ka afọ 1522 n’obere obodo dị na Paris. Aha obodo a bụ Moo. Ihe ahụ merenụ bụ na a gụpụtaara ndị Katọlik bịara chọọchị ụbọchị ahụ Okwu Chineke n’asụsụ ha bụ́ French, kama ị gụrụ ha ya n’asụsụ Latịn. Ihe a tụrụ ha n’anya.
Onye sụgharịrị Baịbụl ahụ a gụpụtara na chọọchị bụ Jacques Lefèvre d’Étaples. O mechara degara otu ezigbo enyi ya akwụkwọ ozi, sị: “Ọ ga-eju gị anya ịhụ otú Chineke si na-eme ka [ndị nkịtị] nọ n’obodo ụfọdụ jiri Okwu ya na-akpọrọ ihe.”
N’oge ahụ, Chọọchị Katọlik na ndị ọkà mmụta n’ihe banyere okpukpe na Paris achọghị ka ndị mmadụ na-agụ Baịbụl a sụgharịrị n’asụsụ ndị ọzọ na-abụghị Latịn. Oleezi ihe mere Lefèvre ji sụgharịa Baịbụl n’asụsụ French? Olee otú o si nyere ndị nkịtị aka ịghọta ihe Okwu Chineke na-ekwu?
OTÚ O SI GBAA MBỌ KA Ọ GHỌTA IHE AKWỤKWỌ NSỌ KWURU
Tupu Lefèvre amalite ịsụgharị Baịbụl, o mere nchọnchọ ka ọ mata ihe ihe ndị e dere n’akwụkwọ ụfọdụ kọrọ banyere okpukpe nakwa amamihe ụwa pụtara. Mgbe ọ chọpụtachara ihe ha pụtara, o dezigharịrị ha ma kọwazie ha otú e kwesịrị isi akọwa ha. N’akwụkwọ ndị ahụ e dere kemgbe ọtụtụ narị afọ, ọ chọpụtara na e nwere ihe ndị na-eduhie ndị mmadụ ndị sụgharịrị akwụkwọ ndị ahụ na-asụgharịtaghị. Ka ọ na-agba mbọ ka ọ ghọta ihe ndị e dere n’akwụkwọ ndị ahụ nke ọma, ọ malitere ilebakwu Baịbụl ndị Katọlik anya ka ọ mata otú e si sụgharịa ya. Aha Baịbụl a bụ Latin Vulgate.
Baịbụl ahụ Lefèvre malitere ilebakwu anya mere ka o kwuzie na “ịmụ eziokwu dị na Baịbụl na-eme . . . ka mmadụ nwee ezigbo obi ụtọ.” Ọ bụ ya mere o ji kwụsị ịmụ akwụkwọ ndị ahụ ndị ọkà mmụta dere ma tinyezie isi n’ịsụgharị Baịbụl.
N’afọ 1509, Lefèvre bipụtara akwụkwọ Abụ Ọma * ise ndị ọzọ sụgharịrị n’asụsụ Latịn ka e were nke ọ bụla tụnyere ibe ya. O bipụtakwara Baịbụl Vulgate o dezigharịrị ihe na ya. Lefèvre emeghị ka ndị ọkà mmụta okpukpe ndị ọzọ e nwere n’oge ya. O ji okwu ndị mmadụ ga-aghọta sụgharịa Baịbụl. Otú o si sụgharịa Baịbụl nyeere ndị na-amụ gbasara Baịbụl na ndị chọrọ ka Chọọchị Katọlik gbanwee ihe ndị na-abụghị eziokwu ha na-akụzi, ezigbo aka.—Gụọ igbe bụ́ “ Otú Baịbụl Lefèvre Sụgharịrị Si Baara Martin Luther Uru.”
Lefèvre bụ onye Katọlik. O kwetasiri ike na ọ bụrụ na e mee ka ndị nkịtị mata ihe Baịbụl na-ekwu, ọ ga-eme ka chọọchị gbanwee ihe ndị na-abụghị eziokwu ha na-akụzi ma na-eme. Ma, olee otú Baịbụl ga-esi baara ndị nkịtị uru ebe ọ bụ na ọtuṭụ Baịbụl e nwere n’oge ahụ dị n’asụsụ Latịn?
BAỊBỤL ONYE UKWU NA ONYE NTA NWERE IKE INWETA
Lefèvre ji Okwu Chineke kpọrọ ihe. Ọ bụ ya mere o ji kpebisie ike ịsụgharị ya ka ọtụtụ ndị nweta ya. Ka o nwee ike ime ya, n’ọnwa Jun afọ 1523, o bipụtara akwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn ọ sụgharịrị n’asụsụ French. Baịbụl a dị nkebi abụọ, dịrịkwa obere. Ihe e rere ya bụ ọkara ihe e rere nke nnukwu, ya emee ka ndi ogbenye nwee ike ịzụta ya.
Ndị mmadụ malitere ịzụ Baịbụl a n’ike n’ike. Ha chọsiri ike ịgụ okwu Jizọs n’asụsụ ha. Ọ bụ ya mere otu puku na narị abụọ mbụ e bipụtara ji gwụ n’ime ọnwa ole na ole.
Ọ GBARA MBỌ SỤGHARỊA BAỊBỤL
N’okwu mmalite nke akwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn ahụ Lefèvre sụgharịrị, Lefèvre kwuru na ihe mere ya ji sụgharịa ha n’asụsụ French bụ ka “ndị nkịtị” nọ na chọọchị “nwee ike ịgụ eziokwu dị na Baịbụl n’asụsụ French ma ghọta otu ihe ahụ ndị na-agụ nke e dere n’asụsụ Latịn ghọtara.” Ma, gịnị mere Lefèvre ji chọsie nnọọ ike inyere ndị nkịtị aka ka ha ghọta ihe Baịbụl na-akụzi?
Lefèvre ma na ozizi ụgha Chọọchị Katọlik na-akụziri ndị mmadụ eduhiela ha. (Mak 7:7; Ndị Kọlọsi 2:8) O kwetasikwara ike na oge eruola ka ‘e kwusaara ndị mmadụ n’ụwa niile ihe Jizọs kụziri, ka a gharazie iji ihe ndị na-abụghị eziokwu ndị mmadụ na-akụzi na-eduhie ndị mmadụ.’
Ọ gbakwara mbọ mee ka ndị mmadụ mata na ihe ndị na-achọghị ka a sụgharịa Baịbụl n’asụsụ French na-ekwu, abụghị eziokwu. Ọ katọrọ omume ihu abụọ ha na-eme. Ọ sịrị: “Olee otú ha ga-esi na-akụziri [ndị mmadụ] ka ha na-eme ihe niile Jizọs nyere n’iwu, ebe ọ bụ na ha achọghị ka ha nweta Okwu Chineke ma na-agụ ya n’asụsụ ha?”—Ndị Rom 10:14.
Obere oge o kwuchara ihe a, ndị ọkà mmụta n’ihe banyere okpukpe na Mahadum Paris dị́ na Sọbọn, gbawara mbọ ime ka ọ kwụsị Baịbụl ahụ ọ nọ na-asụgharị. N’ọnwa Ọgọst afọ 1523, ha kwuru na ha achọghị ka a sụgharịa Baịbụl n’asụsụ ndị nkịtị ma ọ bụ dee akwụkwọ ndị na-akọwa Baịbụl n’asụsụ ndị ahụ. Ha weere ha ka “ihe ga-eme ka ndị Katọlik dapụ n’okwukwe.” N’oge ahụ, ha gbara mbọ ka ha gbuo Lefèvre n’ihi na ha weere ya ka onye na-agba Chọọchị Katọlik mgba okpuru. Á sị na Eze Francis nke Mbụ emeghị ihe, ha gaara egbu ya.
Ọ SỤGHARỊCHARA BAỊBỤL N’AGBANYEGHỊ NSOGBU E NYERE YA
Lefèvre ekweghị ka nsogbu ndị ahụ a na-enye ya mee ka ọ kwụsị Baịbụl ọ nọ na-asụgharị. Mgbe ọ sụgharịchara Akwụkwọ Nsọ Grik n’afọ 1524, o wepụtara akwụkwọ Abụ Ọma ọ sụgharịrị n’asụsụ French. Ihe mere o ji wepụta ya bụ ka o nyere ndị kwere ekwe aka “iji ekpere kpọrọkwuo ihe, ma jiri obi ha niile na-ekpe ekpere.” Ihe ufọdụ ndị na-akpọ Akwụkwọ Nsọ Grik bụ Agba Ọhụrụ.
Ozugbo Lefèvre wepụtachara Baịbụl ahụ, ndị ọkà mmụta n’ihe banyere okpukpe na Sọbọn sara anya ná mmiri gụọ ya. Mgbe ha gụchara ya, ha nyere iwu ozugbo ka a kpọọ ya ọkụ n’ihu ọha. Ha kwukwara na Baịbụl ndị ọzọ ọ sụgharịrị bụ oké rie ọ nwụọ n’ihi na ha “na-akwado ozizi ọjọọ Luther na-ezi ndị mmadụ.” Mgbe ndị ọkà mmụta ahụ kpọrọ Lefèvre ka ọ bịa zara ọnụ ya, ọ gbachiri ha nkịtị ma gbaga n’obodo Strasbọg. Ọ nọkwa n’obodo a na-asụgharị Baịbụl na nzuzo. Ọ bụ eziokwu na ụfọdụ ndị weere ya na ọ bụ onye ụjọ, ma ọ ghọtara na otú ahụ o si gbachie ha nkịtị bụ otú kacha mma e kwesịrị isi meso ndị na-achọghị iji ntị anụ eziokwu dị na Baịbụl, bụ́ nke e nwere ike iji tụnyere ezi nkume “pel.”—Matiu 7:6.
Mgbe ọ fọrọ obere ka o ruo otu afọ Lefèvre gbapụrụ, Eze Francis nke Mbụ kpọọrọ ya ka ọ kụziwere nwa ya nwoke dị afọ anọ ihe. Aha nwa ya ahụ bụ Charles. Ọrụ a mere ka Lefèvre nwee nnukwu ohere ịsụgharịcha Baịbụl ahụ ọ nọ na-asụgharị. N’afọ 1530, e bipụtara Baịbụl zuru ezu ọ sụgharịrị. Ma, ọ bụ na Antwap ka ọ nọ bipụta ya, ọ bụghịzi na Frans. Ọ bụ Eze Ukwu Charles nke Ise nyere ikike ka e bipụta ya. *
IHE Ọ TỤRỤ ANYA YA
Mgbe Lefèvre nọ ndụ, ọ tụrụ anya na Chọọchị Katọlik ga-akwụsị ịkụzi ihe ndị ahụ na-abụghị eziokwu ha na-akụziri ndị mmadụ ma kụziwe eziokwu ndị dị n’Akwụkwọ Nsọ. O kwetasiri ike na “Onye Kraịst ọ bụla kwesịrị ịna-agụ Baịbụl na ịna-amụ ya.” Ọ bụ ya mere o ji gbaa ezigbo mbọ ime ka ọ dịrị onye ukwu na onye nta mfe inweta Baịbụl. Ọ bụ eziokwu na ihe ahụ Lefèvre tụrụ anya ka o mee, emeghị, ma, Baịbụl ndị ahụ ọ sụgharịrị baara ndị nkịtị ezigbo uru. O mere ka ha mata Okwu Chineke.
^ para. 8 N’akwụkwọ bụ́ Fivefold Psalter, e depụtara akwụkwọ Abụ Ọma ise ahụ iche iche. E depụtakwara utu aha Chineke na mkpụrụ akwụkwọ Hibru anọ ndị nọchiri aha Chineke.
^ para. 21 Na 1535, mgbe afọ ise gachara, otu onye aha ya bụ Olivétan wepụtakwara Baịbụl nke ya ọ sụgharịrị n’asụsụ French. O si na Baịbụl ndị e dere n’asụsụ ndị mbụ e ji dee Baịbụl sụgharịa ya. Baịbụl ahụ Lefèvre sụgharịrị nyeere Olivétan ezigbo aka mgbe ọ na-asụgharị Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst.
GỤKWUO GBASARA YA
Baịbụl Ọ̀ Na-ekwu Eziokwu?
Ọ bụrụ na Baịbụl bụ okwu Chineke, ọ ga-adị iche n’akwụkwọ ọ bụla ọzọ e detụrụla.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Job 7:1-21
7 “Ọ̀ bụ na mmadụ efu enweghị ọrụ a manyere+ ya ịrụ n’elu ụwa,Ọ̀ bụ na ụbọchị ya adịghịkwa ka ụbọchị onye ọrụ e goro ego?+2 Dị ka ohu, ọ na-agụsi ya agụụ ike inwe ndò,+Dịkwa ka onye ọrụ e goro ego, ọ na-echere ụgwọ ọrụ ya.+3 Otú ahụ ka e si mee ka m nwee ọnwa+ ndị na-abaghị uru,Ha ekenyewokwa m abalị ndị jupụtara ná nsogbu.+4 Mgbe m dinara ala, ekwuru m, sị, ‘Olee mgbe m ga-ebili?’+Mgbe chi jiri, obi anaghị ezu m ike ma ọlị ruo n’isi ụtụtụ.5 Ikpuru+ na ọkpụrụkpụ ájá+ ekpuchiwo ahụ́ m;Akpụkpọ ahụ́ m akpọwo nkụ wee na-agbarisị.+6 Ụbọchị ndụ m na-agabiga ọsọ ọsọ+ karịa osisi nke onye na-ekwe ákwà,Ọ na-agwụkwa n’enweghị olileanya.+7 Cheta na ndụ m bụ ifufe;+Na anya m agaghị ahụ ihe ọma ọzọ.8 Anya onye na-ahụ m agakwaghị ahụ m;Ị ga-eji anya na-achọ m, ma agaghị m anọ ya.+9 Ígwé ojii na-ekusa wee ghara ịdị;Otú ahụ ka onye na-agbada na Shiol na-agaghị agbagote.+10 Ọ gaghị alaghachi ọzọ n’ụlọ ya,Ebe obibi ya agakwaghị amata onye ọ bụ.+11 Mụ onwe m kwa agaghị emechi ọnụ m.M ga-ekwu okwu n’ihi ahụhụ m na-ata;M ga-ekwu okwu banyere nchegbu m n’ihi ihe na-ewute mkpụrụ obi m!+12 Àbụ m oké osimiri ka m̀ bụ nnukwu anụ mmiri,Nke na ị ga na-eche m nche?+13 Mgbe m sịrị, ‘Ihe ndina m ga-akasi m obi,Ihe ndina m ga-enyere m aka buru nchegbu m,’14 I jiriwo nrọ menye m ụjọ,I jiriwokwa ọhụụ mee ka m tụwa ụjọ,15 Mkpụrụ obi m wee họrọ mpịgbu,Họrọkwa ọnwụ+ kama ịhụ ọkpụkpụ m ndị a.16 Ajụwo m ya;+ agaghị m adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Hapụ m, n’ihi na ụbọchị ndụ m bụ ume e kupụrụ ekupụ.+17 Gịnị ka mmadụ efu bụ+ nke na ị na-azụlite ya,Na ị na-etinye obi gị n’ebe ọ nọ,18 Na ị na-elekọta ya kwa ụtụtụ,Na-anwale ya n’oge ọ bụla?+19 Gịnị mere na ị gaghị ewepụ anya gị n’ebe m nọ,+Ma ọ bụkwanụ hapụ m ka m loo ọnụ mmiri?20 Ọ bụrụ na mụ emehiewo, olee ihe m ga-emeli gị, gị Onye na-ahụ ụmụ mmadụ?+Gịnị mere i ji lekwasị m anya, m wee ghọọrọ gị ibu arọ?21 Gịnịkwa mere na ị gaghị agbaghara njehie m,+Legharakwa mmejọ m anya?N’ihi na ugbu a, m gaara edina n’ájá;+Ị ga-achọkwa m, ma agaghị m anọ ya.”


text:
IHE BAỊBỤL KWURU
Ịtụgharị Uche
Gịnị ka ịtụgharị uche pụtara?
“M ga-atụgharị uche n’ọrụ gị dum, m ga na-echebara ihe niile i mere echiche.”—Abụ Ọma 77:12.
IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWU
E nwere ụzọ dị iche iche ndị Hindu na ndị okpukpe ọzọ yiri ha si akọwa ihe ịtụgharị uche pụtara. Otu onye dere gbasara ịtụgharị uche kwuru na e nweghị ihe ọzọ kwesịrị ịdị onye na-atụgharị uche n’obi ma e wezụga mkpụrụ okwu ahụ ọ chọrọ ịtụgharị uche na ya ma ọ bụ ihe osise ọ na-ele anya. O kwukwara na ime otú ahụ ga-eme ka obi ruo onye ahụ ala ka o nwee ike ịnọ Chineke nso.
IHE BAỊBỤL KWURU
Baịbụl gbara anyị ume ka anyị na-atụgharị uche. (1 Timoti 4:15) Ihe Baịbụl na-agwa anyị abụghị na e nweghị ihe ga-adị anyị n’obi mgbe anyị na-atụgharị uche ma ọ bụkwanụ na anyị ga na-ekwughachi otu mkpụrụ okwu n’oge ahụ. Kama, ihe ọ na-agba anyị ume bụ ka anyị na-echebara ihe ndị bara uru echiche dị ka àgwà ndị Chineke nwere, iwu ya, na ihe ndị o kere eke. Devid kpere ekpere, sị: “Atụgharịwo m uche n’ọrụ gị dum; eji m obi m dum na-echebara ọrụ aka gị echiche.” (Abụ Ọma 143:5) Ọ sịkwara: “Mgbe m chetara gị n’elu ihe ndina m, n’oge nche abalị, m na-atụgharị uche banyere gị.”—Abụ Ọma 63:6.
Olee uru ịtụgharị uche ga-abara gị?
“Obi onye ezi omume na-atụgharị uche iji zaa okwu.”—Ilu 15:28.
IHE BAỊBỤL KWURU
Ọ bụrụ na anyị na-atụgharị uche otú Baịbụl kwuru, ọ ga-eme ka anyị na-akpa àgwà ọma, na-ejidekwa onwe anyị. Ọ ga-emezi ka anyị na-eme ihe dị mma, na-ekwukwa okwu dị mma. (Ilu 16:23) Uru ọzọ ọ ga-abara anyị bụ na anyị ga na-enwe obi ụtọ, ndụ anyị enweekwa isi. Abụ Ọma 1:3 kwuru na onye na-atụgharị uche n’Okwu Chineke ‘ga-adị ka osisi a kụrụ n’akụkụ iyi, nke na-amị mkpụrụ ya n’oge ya, akwụkwọ ya adịghịkwa akpọnwụ akpọnwụ. Ihe ọ bụla ọ na-eme ga-agakwa nke ọma.’
Ịtụgharị uche na-eme ka anyị ghọta ihe ọ bụla anyị mụrụ, ọ na-enyekwara anyị aka icheta ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na anyị amụọ gbasara ihe Chineke kere ma ọ bụkwanụ akụkọ a kọrọ na Baịbụl, anyị nwere ike ịmụta ihe ndị anyị na-amabughị. Ma, anyị nọdụ ala tụgharịa uche n’ihe ndị ahụ anyị mụtara, anyị ga-ahụ otú ha si gbasa ibe ha nakwa otú ha si gbasa ihe ndị anyị mụtara n’oge gara aga. N’ihi ya, anyị tụgharịa uche n’ihe dị iche iche anyị mụrụ, anyị aghọtakwuo ihe Baịbụl na-ekwu.
Olee ihe anyị kwesịrị ịna-atụgharị n’uche?
“Obi dị aghụghọ karịa ihe ọ bụla ọzọ, o sikwara ike njite. Ònye pụrụ ịmara ya?”—Jeremaya 17:9.
IHE BAỊBỤL KWURU
‘Ọ bụ n’ime mmadụ, n’obi ụmụ mmadụ, ka echiche ọjọọ dị iche iche si apụta: ịkwa iko, izu ohi, igbu ọchụ, ịkwa iko nke di ma ọ bụ nwunye, inwe anyaukwu, ajọ omume, aghụghọ, omume rụrụ arụ, anyaụfụ, na enweghị ezi uche.’ (Mak 7:21, 22) N’ihi ya, ọ bụghị ihe ọ bụla ka anyị kwesịrị ịna-atụgharị n’uche anyị. Ọ bụrụ na mmadụ akpacharaghị anya, o nwere ike tụgharịwa uche n’ihe ga-eme ka o mee ihe ọjọọ.—Jems 1:14, 15.
Ka a sịkwa ihe mere Baịbụl ji gbaa anyị ume ka anyị na-atụgharị uche ‘n’ihe ọ bụla nke bụ́ eziokwu, ihe ọ bụla nke ziri ezi, ihe ọ bụla nke dị ọcha, ihe ọ bụla nke na-akpali ịhụnanya, ihe ọ bụla nke a na-ekwu okwu ọma banyere ya, omume ọma ọ bụla dịnụ na ihe ọ bụla dịnụ nke kwesịrị otuto.’ (Ndị Filipaị 4:8, 9) Ọ bụrụ na anyị na-atụgharị uche n’ihe ndị ahụ dị mma, meekwa ka ha dị n’obi anyị, anyị ga na-akpa àgwà ọma, na-ekwu okwu ọma, anyị na ndị mmadụ ga na-adịkwa ná mma.—Ndị Kọlọsi 4:6.


text:
ỤLỌ NCHE DISEMBA 2015
Ị Ga-aghọtali Ihe Baịbụl Na-ekwu
Ò nwetụla mgbe i chere gbasara ihe mere o ji esiri gị ike ịghọta ihe Baịbụl na-ekwu?
Olee Ihe Mere I Kwesịrị Iji Chọọ Ịghọta Ihe Baịbụl Na-ekwu?
Ọtụtụ ndị na-ekwu okwu ọma banyere Baịbụl, ma, ha amaghị otú ọ ga-esi baara ha uru.
Akwụkwọ A Ga-aghọtali Aghọta
O nwere ihe anọ gosiri na e dere Baịbụl otú ọ ga-adịrị mmadụ niile mfe ịghọta ya.
Ihe Ga-enyere Gị Aka Ịghọta Ihe Baịbụl Na-ekwu
Ọ bụrụ na e dere Baịbụl ka ọ dị mfe nghọta, gịnị mere ị ga-eji chọwa ka e nyere gị aka ịghọta ya?
È Nwere Mgbe A Na-agaghịzi Enwe Ndị Ihu Abụọ?
Gụọ ihe a ka ị hụ ihe ị ga-eme ma ọ bụrụ na ndị na-eme ihu abụọ emeela ka ị gharazie inwe mmasị n’ọchịchị, n’okpukpe ma ọ bụ n’azụmahịa.
Ị̀ Maara?
Gụọ ihe a ka ị mata ma ọ̀ bụ eziokwu na ndị Juu “si ná mba niile dị n’okpuru eluigwe” bịa Jeruselem na Pentikọst afọ 33, matakwa otú ha si nweta ụlọ.
Pita Ọ̀ Bụ Poopu Mbụ?
Jizọs gwara Pita, sị: “Ngị bụ Pita, n’elu okwute a ka m ga-arụkwasị nzukọ m.” Olee ihe ihe a Jizọs kwuru pụtara?
Olee Ihe Dị́ Njọ n’Ịgba Krismas?
Ọ bụrụgodị na ọ bụ ihe ndị na-ekpere arụsị na-eme ka a na-eme ma a gbawa Krismas, ò kwesịrị ime ka mmadụ ghara ịgba Krismas?
Ajụjụ Ndị Baịbụl Zara
Gịnị mere Chineke ji achọ ka ndị na-efe ya bụrụ ndị eziokwu na-atọ ụtọ?


text:
Na-ekele Jehova Ka Ọ Gọzie Gị
“Keleenụ Jehova, n’ihi na ọ dị mma.”—ỌMA 106:1.
1. Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-ekele Jehova?
Ọ BỤ Jehova na-enye anyị “ezi onyinye ọ bụla na onyinye ọ bụla zuru okè.” (Jems 1:17) Ọ na-eji obiọma azụ anyị dị ka atụrụ, na-egbokwara anyị mkpa anyị niile. (Ọma 23:1-3) N’eziokwu, anyị kwesịrị iji obi anyị niile na-ekele Jehova. Ọ bụ “ebe mgbaba anyị na ike anyị,” nke ka nke, mgbe anyị nọ ná nsogbu. (Ọma 46:1) Obi kwesịrị ịdị anyị otú ahụ ọ dị otu ọbụ abụ, bụ́ onye kwuru, sị: “Keleenụ Jehova, n’ihi na ọ dị mma; n’ihi na obiọma ya na-adịru mgbe ebighị ebi.”—Ọma 106:1.
Isiokwu afọ 2015 bụ: “Keleenụ Jehova, n’ihi na ọ dị mma.”—Abụ Ọma 106:1
2, 3. (a) Gịnị ga-eme anyị ma ọ bụrụ na anyị anaghị ekele Jehova maka ihe ọma ndị o meere anyị? (b) Olee ajụjụ ndị anyị ga-aza n’isiokwu a?
2 Gịnị mere o ji dị mkpa ka anyị leba anya n’ihe gbasara ikele Jehova? Ndị mmadụ n’oge ikpeazụ a bụ ndị na-enweghị ekele otú ahụ e buru n’amụma. (2 Tim. 3:2) Ọtụtụ ndị anaghị ekele Jehova maka ihe ọma ndị o meere ha. Ịchụ akụnụba na ịkpọsa ngwá ahịa emeela ka ọtụtụ nde mmadụ na-agba mbọ ka ha nwetakwuo ihe. Ihe ha nwere anaghị eju ha afọ. Anyị nwere ike ịmụta ụdị àgwà a ma ọ bụrụ na anyị akpacharaghị anya. Anyị nwere ike imewe ka ndị Izrel oge ochie, ya bụ, ghara ịna-ekele Jehova. E nwekwara ike, anyị agaghị eji adịm ná mma anyị na ya na ihe ọma ndị o meere anyị kpọrọ ihe.—Ọma 106:7, 11-13.
3 Ihe ọzọ anyị kwesịrị ichebara echiche bụ ihe nwere ike ime ma ọ bụrụ na ọnwụnwa ndị tara akpụ abịara anyị. Nsogbu anyị nwere ike ime ka ike gwụ anyị, anyị echefuo ihe ọma niile Jehova meere anyị. (Ọma 116:3) N’ihi ya, olee otú anyị ga-esi mụta ikele Jehova mgbe niile? Gịnị ga-enyere anyị aka ịna-enwe obi ụtọ ọ bụrụgodị na ọnwụnwa tara akpụ abịara anyị? Ka anyị leba anya n’ajụjụ ndị a.
“I MEWO ỌTỤTỤ IHE, JEHOVA”
4. Gịnị ga-eme ka anyị na-ekele Jehova mgbe niile?
4 Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịna-ekele Jehova mgbe niile, anyị kwesịrị ịmata ihe ọma ndị o meere anyị, na-echebara ha echiche, matakwa otú ihe ndị ahụ si gosi na ọ hụrụ anyị n’anya nke ukwuu. Mgbe otu ọbụ abụ mere otú ahụ, o mere ka obi dị ya ezigbo ụtọ maka ọtụtụ ihe dị ebube Jehova meere ya.—Gụọ Abụ Ọma 40:5; 107:43.
5. Gịnị ka anyị nwere ike ịmụta n’aka Pọl gbasara ikele Chineke?
5 Ihe Pọl onyeozi mere ga-akụziri anyị ọtụtụ ihe gbasara ịna-ekele Jehova. O doro anya na Pọl chebaara ihe Jehova na-emere ya echiche. Ọ bụ ya mere o ji jiri obi ya niile na-ekele ya mgbe niile. Pọl ma nke ọma na ya bụbu “onye nkwulu na onye mkpagbu na onye na-akparị mmadụ.” N’ihi ya, o kelere Chineke maka ebere ya na Kraịst meere ya ma mee ka ọ na-ekwusara ndị ọzọ ozi ọma n’agbanyeghị ihe ọjọọ niile o mere n’oge gara aga. (Gụọ 1 Timoti 1:12-14.) Pọl jikwa ụmụnna ya kpọrọ ihe ma kelee Jehova ugboro ugboro maka àgwà ọma ha na otú ha si jiri obi ha niile na-eje ozi ha. (Fil. 1:3-5, 7; 1 Tesa. 1:2, 3) O kelekwara Jehova maka ihe niile ụmụnna meere ya mgbe ọnwụnwa bịaara ya. (Ọrụ 28:15; 2 Kọr. 7:5-7) N’ihi ya, ọ naghị eju anyị anya na Pọl gbara Ndị Kraịst ume, sị: “Gosikwanụ na unu bụ ndị nwere ekele. . . . Jirinụ abụ ọma na otuto a na-enye Chineke na abụ ime mmụọ na amara na-ezi ibe unu ihe, na-adụkwa ibe unu ọdụ, na-abụkunụ Jehova abụ n’ime obi unu.”—Kọl. 3:15-17.
ỊTỤGHARỊ UCHE NA IKPE EKPERE GA-ENYERE ANYỊ AKA ỊNA-EKELE JEHOVA
6. Gịnị mere i ji ekele Jehova?
6 Olee otú anyị ga-esi mee ka Pọl? Onye ọ bụla n’ime anyị kwesịrị ịna-atụgharị uche n’ihe Jehova meere ya. (Ọma 116:12) Ọ bụrụ na mmadụ ajụọ gị, sị, ‘Olee ihe ọma Jehova meere gị nke mere ka obi dị gị ụtọ?’ gịnị ka ị ga-aza ya? Ị̀ ga-ekwu na ọ bụ adịm ná mma gị na Jehova? Ka ọ̀ bụ mmehie ọ gbaghaara gị n’ihi okwukwe i nwere n’àjà Kraịst chụrụ? Ị̀ ga-akpọ aha ụmụnna ndị nyeere gị aka mgbe ọnwụnwa ndị tara akpụ bịaara gị? O doro anya na ị gaghị echefu di gị ma ọ bụ nwunye gị ị hụrụ n’anya ma ọ bụkwanụ ụmụ gị. Ọ bụrụ na i wepụta oge tụgharịa uche n’ihe ọma niile Jehova meere gị, obi ga-adị gị ụtọ, gị ana-ekele ya kwa ụbọchị.—Gụọ Abụ Ọma 92:1, 2.
7. (a) Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-ekele Jehova mgbe anyị na-ekpe ekpere? (b) Olee uru ị ga-erite ma ọ bụrụ na ị na-ekele Jehova mgbe ị na-ekpe ekpere?
7 Ọ bụrụ na anyị atụgharịa uche n’ihe ọma niile Jehova meere anyị, anyị ga-achọ ịna-ekpe ekpere ma kelee ya. (Ọma 95:2; 100:4, 5) Ọtụtụ ndị na-ekpe ekpere naanị mgbe ha chọrọ ịrịọ Chineke ihe ọ ga-emere ha. Ma, anyị ma na obi na-adị Jehova ụtọ ma anyị kelee ya maka ihe ndị o nyere anyị. Baịbụl kwuru gbasara ọtụtụ ndị ohu Jehova, ndị kpere ekpere ma kelee ya. Mmadụ abụọ n’ime ha bụ Hana na Hezekaya. (1 Sam. 2:1-10; Aịza. 38:9-20) N’ihi ya, na-eme ka ndị ji obi ha niile fee Chineke n’oge ochie. I kpewe ekpere, na-ekele Jehova maka ihe ọma ndị o meere gị. (1 Tesa. 5:17, 18) E nwere ọtụtụ uru ị ga-erite ma i mee otú ahụ. Obi ga na-adị gị mma, gị ahụkwuo Jehova n’anya, gị na ya adịkwuo ná mma.—Jems 4:8.
8. Olee ihe ndị nwere ike ime ka anyị ghara iji ihe niile Jehova meere anyị kpọrọ ihe?
8 Gịnị mere anyị kwesịrị iji kpachara anya ka anyị ghara iji ihe ọma Jehova na-emere anyị gwuo egwu? Ọ bụ n’ihi na mmehie anyị ketara n’aka Adam na Iv nwere ike ime ka anyị ghara ịna-ekele Chineke maka ihe ọma ndị o meere anyị. Jehova nyere Adam na Iv paradaịs ka ha biri, na-egbokwara ha mkpa ha niile. Ha gaara adị ndụ ebighị ebi ma biri n’udo. (Jen. 1:28) Ma, ha ejighị ihe ọma a niile Chineke meere ha kpọrọ ihe. Ha ji anyaukwu chọọ inwetakwu ihe. Ọ bụ ya mere ihe niile ji funahụ ha. (Jen. 3:6, 7, 17-19) Ọtụtụ ndị n’ụwa taa anaghị ekele Chineke. N’ihi ya, anyị nwere ike ichefu ihe niile Jehova meere anyị. Anyị nwere ike iji adịm ná mma anyị na ya gwuwe egwu. Otu ihe ọma o meere anyị bụ ịkpọbata anyị ná nzukọ ya zuru ụwa ọnụ. Ma ọ bụrụ na anyị akpacharaghị anya, anyị agaghịzi eji ihe ùgwù a kpọrọ ihe. Ihe nke ụwa nweziri ike iri anyị isi. (1 Jọn 2:15-17) Ọ bụrụ na anyị achọghị ka ụdị ihe a mee anyị, anyị kwesịrị ịna-atụgharị uche n’ihe ọma Jehova meere anyị, na-ekelekwa ya maka na o mere ka anyị soro ná ndị na-efe ya.—Gụọ Abụ Ọma 27:4.
MGBE ỌNWỤNWA BỊAARA ANYỊ
9. Ọ bụrụ na ọnwụnwa siri ike abịara anyị, gịnị mere anyị kwesịrị iji tụgharịa uche n’ihe ọma Jehova meere anyị?
9 Ikele Chineke mgbe niile maka ihe ndị o meere anyị nwere ike inyere anyị aka idi ọnwụnwa ndị tara akpụ. Ike nwere ike ịgwụ mmadụ ma ọ bụrụ na ọnwụnwa abịara ya na mberede ma kpatara ya ezigbo nsogbu. Ma eleghị anya, di ya ma ọ bụ nwunye ya kwara iko ma ọ bụkwanụ na onye ahụ na-arịa ajọ ọrịa ma ọ bụ na mmadụ nwụnahụrụ ya. O nwekwara ike ịbụ na ọdachi ọzọ dakwasịrị ya. Ụdị ihe ahụ mee, ịtụgharị uche n’ihe ọma Jehova na-emere anyị ga-akasi anyị obi, meekwa ka okwukwe anyị sie ike. Ka anyị leba anya n’akụkọ ụfọdụ mere eme.
10. Olee uru otu nwanna nwaanyị ritere n’ihi na ọ na-atụgharị uche n’ihe ọma Jehova na-emere ya?
10 E nwere otu nwanna nwaanyị bụ́ ọsụ ụzọ n’Amerịka. Aha ya bụ Irina. * Di ya bụ okenye ma mechaa kwaa iko, hapụ ya na ụmụ ha. Gịnị nyeere Irina aka iji obi ya niile na-ejere Jehova ozi? O kwuru, sị: “Obi dị m ụtọ na Jehova na-elekọta m. Ana m ekele ya kwa ụbọchị maka ihe ọma ndị ọ na-emere m. N’ihi ya, aghọtala m na ọ bụ ihe ùgwù na Nna anyị nke eluigwe ma m ma hụ m n’anya. Ama m na ọ gaghị ahapụ m.” N’agbanyeghị na ọtụtụ nsogbu abịarala ya, obi ụtọ ọ na-enwe na-enyere ya aka idi ha niile ma na-agba ndị ọzọ ume.
11. Gịnị nyeere otu nwanna nwaanyị aka idi ajọ ọrịa na-arịa ya?
11 E nwere otu nwanna nwaanyị bi n’Eshia aha ya bụ Kyung-sook. Ya na di ya sụrụ ụzọ ihe karịrị iri afọ abụọ. Na mberede, a chọpụtara na ọrịa kansa eriela ya ahụ́. A gwara ya na ihe ọ ga-anọ nwụọ bụ ihe dị ka ọnwa atọ, ma ọ gaghị anọfe ọnwa isii. Tupu ihe a emee, ya na di ya chere na ahụ́ gbasiri ha ike n’agbanyeghị na ụdị ọnwụnwa dị iche iche abịarala ha. O kwuru, sị: “Ọrịa a a chọpụtara mere ka obi gbawaa m. O mere ka ọ dị m ka ụwa agwụla. Ezigbo ụjọ bịakwara m.” Gịnị nyeere ya aka idi nsogbu a? O kwuru, sị: “Tupu mụ alakpuo n’abalị ọ bụla, m na-agbago n’elu ụlọ anyị kpee ekpere n’olu dara ụda ma gwa Jehova ihe ise o meere m n’ụbọchị ahụ mere m ji na-ekele ya. Ọ na-abụ m kpechaa, obi esie m ike, mụ ana-eme ihe gosiri na m hụrụ Jehova n’anya.” Olee uru ekpere a ọ na-ekpe n’abalị ọ bụla baara ya? O kwuru, sị: “O meela ka m ghọta na Jehova na-enyere anyị aka idi ọnwụnwa ọ bụla bịaara anyị nakwa na ihe ọma ọ na-emere anyị karịrị ọnwụnwa ndị na-abịara anyị.”
12. Gịnị kasiri Jason obi mgbe nwunye ya nwụrụ?
12 Onye ọzọ bụ otu nwanna nwoke aha ya bụ Jason. Ọ na-eje ozi n’otu alaka ụlọ ọrụ anyị dị n’Afrịka. O jeela ozi oge niile ihe karịrị iri afọ atọ. O kwuru, sị: “Nwunye m nwụrụ afọ asaa gara aga. O mere ka obi gbawaa m. Ike na-agwụ m ma m chewe ụdị ahụhụ ọ tara mgbe ya na ọrịa kansa na-alụ.” Gịnị nyeere Jason aka ịna-edi nsogbu a? O kwuru, sị: “O nwere mgbe m chetara oge mụ na nwunye m ji nọrịa, mụ ekpee ekpere kelee Jehova maka ihe ahụ o mere ka m cheta. O mere ka m nwetatụ onwe m ma malitezie ikele Jehova mgbe niile maka oge ndị ahụ mụ na nwunye m ji nọrịa. Ikele Chineke mgbe niile emeela ka m gbanwee otú m si ele nsogbu m anya. Ihe a mere m ka na-ewute m. Ma, m na-ekele Jehova maka na o mere ka mụ na nwunye m bie n’udo nakwa maka na o nyere m nwunye hụrụ ya n’anya nke ukwuu. Ime otú a emeela ka m gbanwee otú m si ele nsogbu m anya.”
“Obi dị m ezigbo ụtọ na Jehova bụ Chineke m.”
13. Gịnị nyeere otu nwata nwaanyị aka idi ọnwụ ọtụtụ ndị ezinụlọ ha?
13 Na Filipinz, e nwere otu nwata nwaanyị aha ya bụ Sheryl. Ọ dị afọ iri na atọ mgbe ajọ ifufe kpara mkpamkpa n’obodo ahụ ná ngwụcha afọ 2013. Ọ fọrọ obere ka ifufe ahụ bibie ihe niile nwata nwaanyị a na ndị ezinụlọ ya nwere. O kwuru, sị: “Ụlọ anyị lara n’iyi. Ọ fọkwara obere ka ọ bụrụ na ndị ezinụlọ anyị niile nwụrụ.” Ma papa ya ma mama ya ma ụmụnne ya atọ nwụrụ n’ọdachi ahụ. Gịnị nyeere ya aka ka nsogbu ahụ ghara ime ka obi na-ajọ ya njọ mgbe niile? Ọ na-echebara ihe ọma niile Jehova na-emere ya echiche ma na-ekele ya mgbe niile. O kwuru, sị: “Ahụrụ m mbọ niile ụmụnna na-agba iji gbaa ndị ọdachi dakwasịrị ume, meekwa ka ha chefutụ ihe mere ha. Ama m na ụmụnna anyị n’ụwa niile na-echeta m n’ekpere.” O kwukwara, sị: “Obi dị m ezigbo ụtọ na Jehova bụ Chineke m. Ọ na-egboro anyị mkpa anyị mgbe niile.” N’eziokwu, ọ bụrụ na anyị na-echebara ihe ọma Chineke na-emere anyị echiche, ọ ga-eme ka anyị ghara inwebiga mwute ókè n’ihi nsogbu bịaara anyị. Ikele Chineke mgbe niile ga-enyere anyị aka ịna-edi nsogbu ọ bụla bịaara anyị.—Efe. 5:20; gụọ Ndị Filipaị 4:6, 7.
“M GA-AṄỤRỊ ỌṄỤ N’IME JEHOVA”
14. Olee olileanya magburu onwe ya anyị nwere? (Lee ihe e sere ná mmalite isiokwu a.)
14 Kemgbe ụwa, obi na-adị ndị Jehova ụtọ maka ihe ọma ọ na-emere ha. Dị ka ihe atụ, mgbe Chineke napụtachara ndị Izrel n’aka Fero na ndị agha ya n’Oké Osimiri Uhie, ha ji obi ụtọ bụọ abụ iji too Chineke ma kelee ya. (Ọpụ. 15:1-21) Taa, otu n’ime ihe ọma kachanụ Chineke meere anyị bụ na o mere ka anyị nwee olileanya na ọ ga-ewepụrụ anyị nsogbu niile n’oge na-adịghị anya. (Ọma 37:9-11; Aịza. 25:8; 33:24) Chegodị otú obi ga-adị anyị mgbe Jehova ga-ebibi ndị iro ya niile ma mee ka anyị baa n’ụwa ọhụrụ, bụ́ ebe a ga-enwe udo na ezi omume. Anyị ga-eji obi anyị niile kelee Jehova n’ụbọchị ahụ.—Mkpu. 20:1-3; 21:3, 4.
15. Gịnị ka i kpebisiri ike ime n’afọ a?
15 Anyị na-atụ anya ọtụtụ ihe ọma Jehova ga-emere anyị n’afọ a. O doro anya na ọnwụnwa nwere ike ịbịara anyị. Ihe ọ sọkwara ya bụrụ, anyị ma na Jehova agaghị ahapụ anyị. (Diut. 31:8; Ọma 9:9, 10) Ọ ga na-enye anyị ihe ọ bụla ga-eme ka anyị nwee ike iji obi anyị niile na-ejere ya ozi. N’ihi ya, ka anyị kpebisie ike ime ka Habakọk onye amụma, bụ́ onye kwuru, sị: “Ọ bụ ezie na osisi fig nwere ike ghara ịma ifuru, osisi vaịn nwekwara ike ghara ịmị mkpụrụ; osisi oliv nwere ike ghara ịmị mkpụrụ, mbara ala nwekwara ike ghara imepụta nri ọ bụla; ìgwè ewu na atụrụ ndị nọ n’ogige nwere ike nwụchaa, e nwekwara ike a gaghị enwe ìgwè ehi n’ogige ha; ma mụ onwe m ga-aṅụrị ọṅụ n’ime Jehova.” (Hab. 3:17, 18) N’afọ a, ka anyị jiri obi ụtọ na-echebara ihe ọma niile Jehova meere anyị echiche. Ka anyị na-emekwa ihe isiokwu afọ 2015 gwara anyị ka anyị mee, ya bụ, “Keleenụ Jehova, n’ihi na ọ dị mma.”—Ọma 106:1.
^ para. 10 Aha a kpọrọ ụfọdụ ndị n’isiokwu a abụghị ezigbo aha ha.
GỤKWUO GBASARA YA
“Mụrụnụ Anya Ka Unu Wee Na-ekpe Ekpere”
Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-ekpe ekpere mgbe niile? Anyị cheta ndị ọzọ n’ekpere, olee ndị ọ ga-abara uru?


text:
Speedfan
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Speedfan
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Nlekota oru nke usoro
- Ikike ịgbanwe ọsọ nke adiana nke coolers
- Ikike idekọ parameters nke usoro
Comments on Speedfan:
Speedfan Metụtara software:
Ngwá Ọrụ maka ike draịva mgbake. The software na-arụ ọrụ dị iche iche na faịlụ usoro na-enye gị ohere iṅomi ike draịva maka emebi ma ọ bụ njehie.
Ngwá Ọrụ ike iṅomi na kọmputa na netwọk. The software na-enyere aka-akpaghị aka iṅomi netwọk na-enweta data na ibe kọmputa.
The ngwá ọrụ na-anwale netwọk njikọ na ngwa. The software egosiputa ihe ọmụma zuru ezu banyere ogbugba ndu nke ọkwa dị iche iche.
Handy ngwá ọrụ hazi na nyochaa ndịna-emeputa kaadị si dị iche iche mmepe. The software-enye gị ohere ịgbanwe ụfọdụ ntọala na-eme ka kọmputa ndịna-emeputa osooso.
The software na-ekpebi teknuzu data nke constituent na ihe nke na kọmputa. Mmekọ na-akwado ndị na-arụ ọrụ ọtụtụ ụdị mejupụtara components.
Ngwá ọrụ iji nweta ihe ọmụma zuru ezu banyere sistemụ. The software egosiputa àgwà nke arụnyere ngwaike.
The ngwá ọrụ iji nyochaa ọnọdụ nke dị iche iche na kọmputa components. The software bụ ike na-egosipụta na ugbu a, maximal na di ntakiri voltaji uru nke kọmputa components.
The internet okporo ụzọ faili. Ọzọkwa software na-enyere aka ịgbanwe ọsọ nke data nyefee na Monitors njikọ Ịntanetị.
Ngwá Ọrụ gosipụta usoro ịrụ ọrụ na chepụta desktọọpụ. The software-enye gị ohere ele ndị dị iche iche na kọmputa ntọala.
Ngwá Ọrụ chepụta ma hazi kọmputa ngwaọrụ. The software enye gị ohere ike a circuit ke graphic nchịkọta akụkọ ma na-eduzi ule.
The multifunction software na nkwado nke nkà na ụzụ, nke e mere maka video onyunyo n'elu otu ihe ma ọ bụ ebe.
The software iji chebe onwe onye data megide netwọk egwu. Antivirus na-enye nchebe megide malware na spyware.
A set nke ọdịyo na video codecs-enyere gị aka n'ụdị ọtụtụ ndị media faịlụ na interacts na ihe ọ bụla egwuregwu.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na uche map. The software na-enyere aka mejuputa echiche na atụmatụ na ederede usoro ma ọ bụ n'ụdị nkata.
The ngwa ngwa nchọgharị nke nwere a nso nke nkiti ọrụ na ọtụtụ ntọala maka gị onwe gị na mmasị na a chọrọ ka sọfụ weebụ mfe.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
Akụkọ nke 27: Eze Ọjọọ Amalite Ịchị Ijipt
NDỊ ikom a na-amanye ndị a ịrụ ọrụ. Lee nwoke a nke na-apịa otu n’ime ndị ọrụ a ụtarị! Ndị ọrụ ahụ bụ ndị ezinụlọ Jekọb, bụ́ ndị a na-akpọ ụmụ Izrel. Ndị ikom ahụ, bụ́ ndị na-amanye ha ịrụ ọrụ, bụ ndị Ijipt. Ụmụ Izrel aghọwo ndị ohu ndị Ijipt. Olee otú nke a si mee?
Ruo ọtụtụ afọ, ezinụlọ buru ibu nke Jekọb biri n’udo n’Ijipt. Josef onye bụ́ nwoke kasị mkpa n’Ijipt ma a gụpụ eze Fero, lekọtara ha anya. Ka e mesịrị, Josef nwụrụ. Fero ọhụrụ nke na-ahụghị ụmụ Izrel n’anya wee bụrụ eze Ijipt.
Fero ọjọọ a mere ka ụmụ Izrel bụrụ ndị ohu. O nyere ndị ikom dị obi ọjọọ ma bụrụ ndị arụrụala ọrụ nke ilekọta ha. Ha manyere ụmụ Izrel ịrụsi ọrụ ike n’iwuru Fero ọtụtụ obodo. Ma ụmụ Izrel nọgidere na-amụba n’ọnụ ọgụgụ. Mgbe nwa oge gasịrị, ndị Ijipt tụrụ egwu na ụmụ Izrel ga-adị ọtụtụ dịkwa ike karịa ha.
Ị̀ ma ihe Fero mere? Ọ gwara ndị inyom na-enyere ụmụ nwaanyị Izrel dị ime aka ịmụ nwa, sị: ‘Unu ga na-egbu nwa nwoke ọ bụla a mụrụ.’ Ma ndị inyom ahụ bụ ndị ezigbo mmadụ, ha egbughị ụmụ ọhụrụ ndị ahụ.
N’ihi ya, Fero nyere ndị ya niile iwu a, sị: ‘Na-egbunụ ụmụ nwoke nke ndị Izrel. Hapụnụ naanị ụmụ nwaanyị.’ Nke ahụ, ọ́ bụghị ihe dị egwu inye iwu ka e mee? Ka anyị hụ ụzọ e si zọpụta otu nwa nwoke a mụrụ ọhụrụ.
Ọpụpụ 1:6-22.
Ajụjụ
- Na foto a, ònye bụ nwoke a ji ụtarị, ònyekwa ka ọ na-apịa ya?
- Mgbe Josef nwụsịrị, gịnị mere ụmụ Izrel?
- N’ihi gịnị ka ndị Ijipt ji malite ịtụ ụmụ Izrel egwu?
- Olee iwu Fero nyere ụmụ nwaanyị na-enyere ndị inyom Izrel dị ime aka ịmụ nwa?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ Ọpụpụ 1:6-22.
Olee ụzọ Jehova si malite imezu nkwa o kwere Ebreham? (Ọpụ. 1:7; Jen. 12:2; Ọrụ 7:17)
Olee otú ndị inyom Hibru na-enyere ndị dị ime aka ịmụ nwa si gosi nkwanye ùgwù maka ịdị nsọ nke ndụ? (Ọpụ. 1:17; Jen. 9:6)
Olee otú e si kwụghachi ndị inyom ahụ na-ele ime ụgwọ maka ikwesị ntụkwasị obi n’ebe Jehova nọ? (Ọpụ. 1:20, 21; Ilu 19:17)
Olee otú Setan si nwaa imebi nzube Jehova banyere Mkpụrụ Ebreham e kwere ná nkwa? (Ọpụ. 1:22; Mat. 2:16)


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Job 36:1-33
36 Elaịhu wee gaa n’ihu ikwu, sị:2 “Nwetụkwuoro m ndidi, m ga-agwakwa gịNa ọ ka dị ihe m ga-ekwu banyere Chineke.3 M ga-esi n’ebe dị anya nweta ihe ọmụma m,M ga-akpọkwa Onye kpụrụ m onye ezi omume.+4 N’ihi na, n’ezie, ihe m na-ekwu abụghị okwu ụgha;Onye nwere ihe ọmụma+ zuru okè nọ n’ihu gị.5 Lee! Chineke dị ike,+ ọ gaghịkwa ajụ mmadụ;Ọ dị ike ná nghọta nke obi ya;6 Ọ gaghị ahapụ onye ajọ omume ọ bụla ndụ,+Ma ọ ga-ekpe ndị nọ n’ahụhụ ikpe ziri ezi.+7 Ọ gaghị ewepụ anya ya n’ahụ́ onye ọ bụla bụ́ onye ezi omume;+Ọbụna ndị eze nọ n’ocheeze+—Ọ ga-emekwa ka ha nọrọ n’ocheeze ruo mgbe ebighị ebi, a ga-ebulikwa ha elu.8 Ọ bụrụ na e kee ha agbụ,+A na-eji ụdọ mmekpa ahụ́ ejide ha.9 Mgbe ahụ, ọ ga-akọrọ ha banyere otú ha si eme omumeNakwa njehie ha, n’ihi na ha na-ebuli onwe ha elu.10 Ọ ga-emeghekwa ntị ha ka ha nụ ndụmọdụ,+Ọ ga-ekwukwa na ha kwesịrị ịhapụ ihe ọjọọ.+11 Ọ bụrụ na ha erube isi ma jeere ya ozi,Ha ga-enweta ihe ọma n’oge ndụ ha niileBizuokwa ndụ ha n’obi ụtọ.+12 Ma ọ bụrụ na ha erubeghị isi, akụ́ ụta+ ga-agbagbu+ ha,Ha ga-anwụkwa n’enweghị ihe ọmụma.13 Ndị si n’ezi ofufe dapụ n’ime obi ha na-akpadoro onwe ha iwe.+Ha agaghị eti mkpu enyemaka ọbụna ma o kee ha agbụ.14 Mkpụrụ obi ha ga-anwụ mgbe ha bụ okorobịa,+Ha ga-anwụkwa n’etiti ndị ikom bụ́ ndị akwụna ụlọ arụsị.+15 Ọ ga-anapụta onye nọ n’ahụhụ n’ahụhụ ya,Ọ ga-emeghekwa ntị ha mgbe a na-emegbu ha.16 Ọ ga-anapụtakwa gị n’ọnụ ahụhụ!+Ị ga-anọ n’ebe sara mbara karị,+ nke na-adịghị mkpagide,Ngụgụ obi nke dị na tebụl gị ga-ejupụtakwa n’abụba.+17 Ikpe a mara onye ajọ omume+ ga-eju gị afọ;Mkpebi ikpe na ikpe ziri ezi ga-adịgide.18 Lezie anya ka ọnụma+ ghara ịraba gị n’iji obi ilu na-akụ aka,Ekwekwala ka ihe mgbapụta+ buru ibu dufuo gị.19 Ọ̀ dị ihe mkpu enyemaka ị na-eti ga-arụpụta?+ Ee e, ọ dịghịkwa iheOké mgbalị gị niile ga-arụpụta n’oge ahụhụ.+20 Atụsila anya abalị ike,Bụ́ mgbe ndị mmadụ na-esi n’ebe ha nọ agbaghachi azụ.21 Lezie anya ka ị ghara ime ihe ọjọọ,+N’ihi na ọ bụ nke a ka ị họọrọ kama ịhọrọ ịnọ n’ahụhụ.+22 Lee! Chineke ji ike ya eme ihe n’ụzọ dị ebube;Olee onye ozizi dị ka ya?23 Ọ̀ dịwo onye mere ka ọ zaa ajụjụ banyere ihe o mere,+Ọ̀ dịwokwa onye sịrị ya, ‘I meela ihe ọjọọ’?+24 Cheta na i kwesịrị ito ọrụ ya+Bụ́ nke ndị mmadụ jiworo bụọ abụ.+25 Ihe niile a kpọrọ mmadụ elekwasịwo anya na ya;Mmadụ efu sikwa n’ebe dị anya na-ele ya.+26 Lee! Chineke dị elu karịa otú anyị pụrụ ịmata;+A pụghịkwa ịchọpụta afọ ndụ ya.+27 N’ihi na ọ na-amịkọrọ mmiri niile tasara n’ala;+Mmiri ahụ na-aghọ mmiri ozuzo na alụlụụ ya.28 Mmiri ewee si n’ígwé ojii na-atapụta,+Na-atasa ụmụ mmadụ n’ụba.29 N’ezie, ònye pụrụ ịghọta urukpuru ígwé ojii,Oké mkpọtụ nke si n’ụlọ ndò ya?+30 Lee! O mewo ka ìhè ya gbasaa n’elu ya,+O kpuchiwokwa ala ala oké osimiri.31 N’ihi na ọ bụ ha ka o ji ekpechitere ndị mmadụ;+Ọ na-enyekwa ihe oriri n’ụba.+32 O kpuchiwo àmụ̀mà n’ime aka ya,Ọ na-enyekwa ya iwu ka ọ bịakwasị onye mwakpo.+33 Oké ụda+ ya na-akọ banyere ya,Anụ ụlọ na-akọkwa banyere onye ahụ nke na-abịanụ.


text:
ỤLỌ NCHE (NKE A NA-AMỤ AMỤ) MEE 2016
Ihe dị́ n’Ụlọ Nche a bụ isiokwu ndị a ga-amụ malite na Jun 27 ruo Julaị 31, 2016.
Jiri Ịhụnanya Na-edozi Nghọtahie
Gịnị ka i kwesịrị ibu n’obi? Ọ̀ bụ ka i merie n’arụmụka, ka i mee ka onye ahụ kweta ihe o mejọrọ, ka è nwere ihe ọzọ?
“Gaanụ Mee Ndị Mba Niile Ka Ha Bụrụ Ndị Na-eso Ụzọ M”
Ịza ajụjụ anọ ga-eme ka anyị mata ndị na-emezu amụma ahụ Jizọs buru.
Olee Otú I Si Eme Mkpebi?
Gịnị ka i kwesịrị ime ma ọ bụrụ na e nweghị iwu Baịbụl nyere banyere ihe ị chọrọ ikpebi?
Baịbụl Ọ̀ Ka Na-agbanwe Ndụ Gị?
Otu nwoke kwụsịrị ịgba chaa chaa, ịṅụ sịga na ọgwụ ike, na ịnụbiga mmanya ókè tupu e mee ya baptizim. Ma e nwere ihe ọzọ siiri ya ike karị ịgbanwe.
Na-erite Uru n’Ihe Niile Jehova Na-enye Anyị
Olee ụdị echiche nwere ike ime ka anyị ghara irite uru n’ụfọdụ n’ime ha?
“Ndị E Nyere Ọrụ Ahụ”
E ji otu ihe mere n’afọ 1919 malite ọrụ mechara ruo n’ụwa niile.
Ajụjụ Ndị Na-agụ Akwụkwọ Anyị Na-ajụ
Olee ihe ga-enyere Ndị Kraịst aka ịmata ma ọ̀ dị mma inye ndị ọrụ gọọmenti onyinye ma ọ bụ ego mmiri oyi? Olee otú ọgbakọ ga-esi gosi na obi dị ha ụtọ mgbe a mara ọkwa na a nabatala onye a chụrụ n’ọgbakọ? Olee ihe ọ ga-abụ ya na-eme ka ọdọ mmiri Betzeta dị́ na Jeruselem ‘na-eme ụṅara’?


text:
Na-erubere Ndị Na-azụ Atụrụ Jehova Isi
“Na-eruberenụ ndị na-edu ndú n’etiti unu isi, na-anọkwanụ n’okpuru ha, n’ihi na ha na-eche mkpụrụ obi unu nche.”—HIB. 13:17.
1, 2. Gịnị mere Jehova ji jiri onwe ya tụnyere onye na-azụ atụrụ?
JEHOVA ji onwe ya tụnyere onye na-azụ atụrụ. (Ezik. 34:11-14) Ihe a o mere na-enyere anyị aka ịghọta ụdị onye ọ bụ. Onye na-azụ atụrụ nke hụrụ atụrụ ya n’anya ghọtara na ndụ atụrụ ya dị ya n’aka nakwa na ya kwesịrị ịna-elekọta ha. Ọ na-eduga ha n’ebe ha ga-ata nri na ebe ha ga-aṅụ mmiri. (Ọma 23:1, 2) Ọ na-eche ha nche ehihie na abalị. (Luk 2:8) Ọ na-agba mbọ ka anụ ọhịa ghara ịdọgbu ha. (1 Sam. 17:34, 35) Ọ na-ekuru ndị nke a mụrụ ọhụrụ. (Aịza. 40:11) Ọ na-achọ ndị nke furu efu, na-elekọtakwa ndị merụrụ ahụ́.—Ezik. 34:16.
2 Ọtụtụ ndị Izrel oge ochie bụ ndị ọzụzụ atụrụ na ndị ọrụ ugbo. N’ihi ya, ha ghọtara ihe mere Jehova ji jiri onwe ya tụnyere onye ọzụzụ atụrụ. Ha ma na e kwesịrị ịna-elekọta atụrụ mgbe niile n’ihi na ọ ga-eme ka ahụ́ na-adị ya mma. Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị ụmụ mmadụ. Jehova kwesịrị ịna-elekọta ha ma na-eduzi ha. (Mak 6:34) Ụmụ mmadụ ga-ata ahụhụ ma ọ bụrụ na Jehova anaghị elekọta ha ma na-eduzi ha. Ha agaghị ama ihe ọma na ihe ọjọọ. O nweghịkwa onye ga-echebe ha, ha adịzie “ka atụrụ na-enweghị onye na-azụ ha.” (1 Eze 22:17) Ma, Jehova na-egboro ndị na-efe ya mkpa ha.
3. Gịnị ka anyị ga-atụle n’isiokwu a?
3 Anyịnwa ghọtakwara ihe mere Jehova ji jiri onwe ya tụnyere onye na-azụ atụrụ. Ọ na-elekọta ndị niile na-efe ya. Ka anyị tụlee otú o si na-eduzi anyị ma na-elekọta anyị. Anyị ga-atụlekwa ihe anyị ga-eme ka otú Jehova si na-eduzi anyị ma na-elekọta anyị baara anyị uru.
ONYE ỌZỤZỤ ATỤRỤ ỌMA HỌPỤTARA NDỊ GA NA-ENYERE YA AKA
4. Olee otú Jizọs si elekọta atụrụ Jehova?
4 Jehova ahọpụtala Jizọs ka ọ bụrụ Onyeisi ọgbakọ Ndị Kraịst. (Efe. 1:22, 23) Jizọs bụ “onye ọzụzụ atụrụ ọma.” Ọ hụrụ atụrụ ya n’anya, na-elekọtakwa ha otú ahụ Nna ya na-eme. Ọ tọgbọdịrị “mkpụrụ obi ya n’ihi atụrụ ya.” (Jọn 10:11, 15) Àjà ahụ ọ chụrụ baara ndị mmadụ ezigbo uru. (Mat. 20:28) Nzube Jehova bụ ka a ghara ‘ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwe na Jizọs, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi.’—Jọn 3:16.
5, 6. (a) Ole ndị ka Jizọs họọrọ ka ha na-elekọta atụrụ ya? Gịnị ka anyị ga-eme ka ndokwa a Jizọs mere baara anyị uru? (b) Olee ihe kacha mkpa mere anyị ji kwesị ịna-erubere ndị okenye isi?
5 Olee otú anyị ga-esi gosi na ọ bụ Jizọs Kraịst na-azụ anyị dị ka atụrụ? Jizọs kwuru, sị: “Atụrụ m na-ege ntị n’olu m, amakwaara m ha, ha na-esokwa m.” (Jọn 10:27) Otú anyị si ege ntị n’olu Onye Ọzụzụ Atụrụ Ọma bụ ịna-eme ihe o kwuru mgbe niile. Ọ pụtara na anyị ga na-erubere ndị ọ họpụtara ka ha nyere ya aka na-azụ atụrụ ya isi. Jizọs kwuru na ndịozi ya na ndị na-eso ụzọ ya ga na-arụ ọrụ ahụ ọ malitere. Ha ga “na-ezi” ụmụ atụrụ ya ihe, ‘na-azụkwa’ ha. (Mat. 28:20; gụọ Jọn 21:15-17.) Ka ha na-ekwusa ozi ọma, ọtụtụ ndị ghọrọ ndị na-eso ụzọ Kraịst. Ọ bụ ya mere Jizọs ji mee ka e nwee ndị ọzụzụ atụrụ aka kara ga na-elekọta ọgbakọ ya.—Efe. 4:11, 12.
6 Mgbe Pọl onyeozi na-agwa ndị okenye nọ n’ọgbakọ Efesọs okwu, ọ gwara ha na ọ bụ mmụọ nsọ họpụtara ha ka ha bụrụ ndị nlekọta ga “na-azụ ọgbakọ Chineke dị ka atụrụ.” (Ọrụ 20:28) Ọ bụ mmụọ nsọ họpụtakwara ndị okenye taa. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ n’Akwụkwọ Nsọ e dere n’ike mmụọ nsọ ka e kwuru ihe ụmụnna nwoke ga-eme ka ha nwee ike iru eru ịbụ ndị okenye. Ha mere ihe ndị ahụ tupu a họpụta ha. N’ihi ya, ọ bụrụ na anyị ana-erubere ndị okenye isi, anyị na-egosi na anyị na-akwanyere Jehova na Jizọs ùgwù. Ọ bụ ha bụ Ndị Ọzụzụ Atụrụ kachanụ. (Luk 10:16) Ọ bụ ya bụ ihe kacha mkpa mere anyị ji erubere ndị okenye isi. Ma, e nwere ihe ndị ọzọ mere anyị ji kwesị ịna-erubere ha isi.
7. Olee otú ndị okenye si enyere gị aka ka gị na Jehova dịkwuo ná mma?
7 Ndị okenye chọọ ịgba ụmụnna ha ume ma ọ bụ nye ha ndụmọdụ, ha na-agwa ha ihe si na Baịbụl. Ihe mere ha ji eme otú ahụ abụghị ka ha na-atụrụ ụmụnna ha ihe ha ga-eme. (2 Kọr. 1:24) Kama, ọ bụ ka ha na-enyere ha aka iji ihe Baịbụl kwuru ekpebi ihe ha na-eme. Ndị okenye na-esi otú ahụ eme ka udo dịrị n’ọgbakọ, ụmụnna adịrịkwa n’otu. (1 Kọr. 14:33, 40) Baịbụl kwuru na ndị okenye ‘na-eche mkpụrụ obi anyị nche.’ Ihe ọ pụtara bụ na ha chọrọ inyere onye ọ bụla nọ n’ọgbakọ aka ka ya na Jehova dịrị ná mma. Ọ bụ ya mere na mgbe ọ bụla ha chọpụtara na e nwere nwanna chọrọ ‘ịzọhie ụkwụ,’ ma ọ bụdị na ọ zọhiela ụkwụ azọhie, ha na-enyere ya aka ozugbo. (Gal. 6:1, 2; Jud 22) Ọ̀ bụ na ihe ndị a ekwesịghị ime ka anyị ‘na-erubere ndị na-edu ndú isi’?—Gụọ Ndị Hibru 13:17.
8. Olee otú ndị okenye si echebe atụrụ Chineke?
8 Pọl onyeozi bụ ezigbo onye ọzụzụ atụrụ. Ọ gwara ụmụnna nọ na Kọlọsi, sị: “Nọrọnụ na nche: ma eleghị anya, a pụrụ inwe onye ga-eburu unu dị ka anụ oriri ya site na nkà ihe ọmụma na aghụghọ efu, dị ka ọdịnala mmadụ si dị, dị ka ihe ndị mbụ nke ụwa si dị, ọ bụghị dị ka Kraịst si dị.” (Kọl. 2:8) Ihe a Pọl kwuru bụ ihe ọzọ mere anyị kwesịrị iji na-erubere ndị okenye isi. Ha na-echebe anyị ka ndị ọjọọ ghara iduhie anyị. Pita onyeozi dọrọ Ndị Kraịst ibe ya aka ná ntị na “ndị amụma ụgha” na “ndị ozizi ụgha” ga-achọ otú ha ga-esi mee ka “mkpụrụ obi ndị na-akwụsighị ike” nupụrụ Jehova isi. (2 Pita 2:1, 14) Taa, ndị okenye kwesịkwara ịna-adọ ụmụnna ha aka ná ntị. Ebe ndị okenye bụ Ndị Kraịst tozuru okè, ha ahụla ọtụtụ ihe ná ndụ. Tupu e mee ha okenye, ha egosila na ha ghọtara Akwụkwọ Nsọ nke ọma nakwa na ha ruru eru ịkụzi eziokwu si na Baịbụl. (1 Tim. 3:2; Taị. 1:9) Ha tozuru okè, na-echekwa echiche nke ọma. Ihe ha mụtara na Baịbụl mekwara ka ha mara ihe. Ihe a niile na-enyere ha aka inye ụmụnna ha ndụmọdụ ga-abara ha uru.
ONYE ỌZỤZỤ ATỤRỤ ỌMA NA-AZỤ ATỤRỤ YA, NA-ECHEBEKWA HA
9. Olee otú Jizọs si eduzi ọgbakọ Ndị Kraịst taa ma na-azụ ha?
9 Jehova ji nzukọ ya na-akụziri ndị ya ihe n’ụwa niile, na-eduzikwa ha. Ọ na-esi n’akwụkwọ a na-ebipụtara anyị enye anyị ndụmọdụ si na Baịbụl. Mgbe ụfọdụ, nzukọ Jehova na-enye ndị okenye ọgbakọ ntụziaka. Ha nwere ike ide ya n’akwụkwọ ozi ma ọ bụ si n’aka ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị gwa ha ihe ha ga-eme. Ọ bụ otú ahụ ka e si akụziri atụrụ Chineke ihe doro anya.
10. Gịnị ka ndị okenye ga-eme ma e nwee atụrụ hapụrụ ìgwè atụrụ Chineke kpafuo?
10 N’ọgbakọ, ndị okenye na-echebe atụrụ Chineke ma na-elekọta ha, karịchaa, ndị okwukwe ha na-esighịzi ike ma ọ bụ ndị mere mmehie. (Gụọ Jems 5:14, 15.) Mgbe ụfọdụ, a na-enwe atụrụ ndị si n’ọgbakọ kpafuo ma kwụsị ijere Chineke ozi. Ụdị ihe ahụ mee, ọ̀ bụ na okenye anya ruru ala agaghị eme ihe niile o nwere ike ime ka ọ chọta nke ọ bụla furu efu ma gbaa ya ume ka ọ laghachite n’ọgbakọ? Ọ ga-eme otú ahụ. Jizọs kwuru, sị: “Ọ dịghị Nna m nke bi n’eluigwe mma ka otu n’ime ndị a dị nta laa n’iyi.”—Mat. 18:12-14.
OLEE OTÚ ANYỊ KWESỊRỊ ISI NA-ELE IHE NDỊ OKENYE MEJỌRỌ ANYA?
11. Olee ihe nwere ike ime ka o siere ụfọdụ ndị ike ịna-erubere ndị okenye isi?
11 Jehova na Jizọs bụ Ndị Ọzụzụ Atụrụ zuru okè. Ma, ndị ọzụzụ atụrụ ha nyere ọrụ ilekọta ọgbakọ bụ ndị na-ezughị okè. O nwere ike ime ka o siere ụfọdụ ndị ike ịna-erubere ndị okenye isi. Ụfọdụ ndị nwere ike iche, sị: ‘Ndị okenye bụ ndị na-ezughị okè otú ahụ anyịnwa na-ezughị okè. Gịnị mere m ga-eji na-erubere ha isi?’ N’eziokwu, ndị okenye ezughị okè. Ma, anyị ekwesịghị ịna-eche naanị banyere ezughị okè ha na ihe ndị ha mejọrọ.
12, 13. (a) N’oge ochie, gịnị ka ụfọdụ ndị Jehova nyere ọrụ mejọrọ? (b) Gịnị mere Jehova ji mee ka ndị dere Baịbụl dee ihe ụfọdụ ndị o nyere ọrụ mejọrọ?
12 N’oge ochie, e nwere ndị Jehova si n’aka ha na-eduzi ndị ya. Baịbụl kwuru hoo haa ihe ndị ha mejọrọ. Dị ka ihe atụ, e tere Devid mmanụ ka ọ bụrụ ma eze Izrel ma onye ndú ha. Ma, o mechara kwaa iko, gbuokwa ọchụ. (2 Sam. 12:7-9) Onye ọzọ bụ Pita onyeozi. N’agbanyeghị na e nyere ya nnukwu ọrụ n’ọgbakọ Ndị Kraịst n’oge ndịozi, e nwere ihe ndị o mejọrọ. (Mat. 16:18, 19; Jọn 13:38; 18:27; Gal. 2:11-14) E wezụga Jizọs, o nweghị mmadụ zuru okè kemgbe Adam na Iv mehiechara.
13 Gịnị mere Jehova ji mee ka ndị dere Baịbụl dee ihe ụfọdụ ndị o nyere ọrụ mejọrọ? Otu n’ime ihe mere o ji mee ya bụ ka o gosi na o nwere ike iji ndị na-ezughị okè na-eduzi ndị ya. Nke bụ́ eziokwu bụ na ọ na-eme otú ahụ kemgbe ụwa. N’ihi ya, anyị ekwesịghị ịna-akatọ ndị okenye ma ọ bụ na-eleda ha anya n’ihi ihe ha na-emejọ. Jehova chọrọ ka anyị na-akwanyere ha ùgwù, na-erubekwara ha isi.—Gụọ Ọpụpụ 16:2, 8.
14, 15. Gịnị ka anyị kwesịrị ịmụta n’otú Jehova si gwa ndị ya ihe ha ga-eme n’oge ochie?
14 Taa, ọ dị ezigbo mkpa ka anyị na-erubere ndị okenye ọgbakọ isi. Chegodị otú Jehova si gwa ndị ya ihe ha kwesịrị ime mgbe ihe siiri ha ike n’oge ochie. Mgbe ndị Izrel si n’Ijipt pụọ, Chineke si n’aka Mozis na Erọn na-enye ha iwu. Ihe ọzọ bụ na ọ bụrụ na ndị Izrel achọghị ka ihe otiti nke iri gbuo ụmụ ha, ha kwesịrị ime ihe a gwara ha. A gwara ha ka ha rie nri pụrụ iche, gbuo atụrụ, fesakwa ọbara ya n’awara ụzọ ha nakwa n’elu ọnụ ụzọ ụlọ ha. Chineke esighị n’eluigwe gwa ndị Izrel ihe ahụ. Kama, ọ gwara Mozis ihe a ga-eme. Mozis agwazie ya ndị okenye Izrel. N’ihi ya, ndị Izrel kwesịrị ige ndị okenye ahụ ntị. (Ọpụ. 12:1-7, 21-23, 29) N’oge ahụ, Jehova si n’ọnụ Mozis na ndị okenye Izrel gwa ndị ya ihe ọ chọrọ ka ha mee. Ndị okenye ọgbakọ na-arụkwa ụdị ọrụ ahụ taa.
15 I nwere ike icheta ọtụtụ oge ndị ọzọ Baịbụl kwuru na Jehova si n’ọnụ ndị mmadụ ma ọ bụ ndị mmụọ ozi gwa ndị ya ihe ha ga-eme. N’oge ndị ahụ, ihe ọ gwara ha mere ka ha ghara ịnwụ. N’oge niile ahụ, Chineke kpebiri inye ndị ọzọ ikike ịnọchite anya ya na ịgwa ndị ya ihe ha kwesịrị ime mgbe ihe tara akpụ. Anyị kwesịrị ịtụ anya na Jehova ga-emere ndị ya otú ahụ n’Amagedọn. Taa, ndị okenye e nyere ọrụ ịnọchite anya Jehova ma ọ bụ nzukọ ya kwesịrị ịkpachara anya ka ha ghara iji ikike e nyere ha na-eme ihe na-adịghị mma.
‘OTU ÌGWÈ ATỤRỤ NA OTU ONYE ỌZỤZỤ ATỤRỤ’
16. Olee “okwu” anyị kwesịrị ịna-ege ntị na ya?
16 Ndị Jehova bụ “otu ìgwè atụrụ.” Onye na-edu ha bụ “otu onye ọzụzụ atụrụ,” ya bụ, Jizọs Kraịst. (Jọn 10:16) Jizọs kwuru na ya ga-anọnyere ndị na-eso ụzọ ya “ụbọchị niile ruo ọgwụgwụ usoro ihe a.” (Mat. 28:20) Ebe ọ bụ Eze n’eluigwe ugbu a, o nwere ikike ọ ga-eji hazie ihe ndị ga-eme tupu ya ebibie ụwa Setan. Gịnị ka anyị ga-eme ka anyị nwee ike ịdị n’otu nakwa ka e chebe anyị ná nzukọ Chineke? Baịbụl zara ajụjụ a. O kwuru, sị: “Ntị gị ga-anụkwa okwu n’azụ gị, sị: ‘Lekwa ụzọ. Jeenụ ije na ya.’” “Okwu” ahụ ntị anyị ga-anụ bụ ihe Jehova ji mmụọ nsọ ya na-akụziri anyị na Baịbụl nakwa ihe ya na Jizọs si n’ọnụ ndị ọzụzụ atụrụ ha họpụtara na-agwa anyị.—Gụọ Aịzaya 30:21; Mkpughe 3:22.
17, 18. (a) Gịnị nwere ike ime ìgwè atụrụ Chineke ma e leghara ha anya? Olee ihe kwesịrị ime ka obi sie anyị ike? (b) Gịnị ka anyị ga-atụle n’isiokwu na-esonụ?
17 Baịbụl kwuru na Setan “na-ejegharị dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, na-achọ onye ọ ga-eripịa.” (1 Pita 5:8) Ọ na-eme ka anụ ọhịa agụụ ji. Ọ na-edè atụrụ Chineke, na-achọ otú ọ ga-esi pụta na mberede jide atụrụ na-esighị ike ma ọ bụ nke kpafuru akpafu. Ọ bụ ya bụ ihe ọzọ mere anyị ji kwesị ịnọ ụmụnna anyị nso mgbe niile. Anyị kwesịkwara ịnọ Jehova nso n’ihi na ọ bụ ya bụ “onye ọzụzụ atụrụ na onye nlekọta nke mkpụrụ obi” anyị. (1 Pita 2:25) Mkpughe 7:17 kwuru banyere ndị ga-esi n’oké mkpagbu ahụ pụta, sị: “Nwa Atụrụ ahụ, [ya bụ, Jizọs] . . . ga-azụ ha dị ka atụrụ, ọ ga-edugakwa ha n’isi iyi nke mmiri nke ndụ. Chineke ga-ehichapụkwa anya mmiri ọ bụla n’anya ha.” È nwere nkwa ndị mmadụ ga-ekwe anyị ga-aka nke a mma?
18 Ugbu a anyị tụlechara ọrụ dị ezigbo mkpa ndị okenye ọgbakọ na-arụ n’ịzụ atụrụ Chineke, ajụjụ anyị kwesịrị ịjụ bụ, Olee otú ndị okenye ga-esi mata ma hà na-elekọta atụrụ Jizọs nke ọma? A ga-aza ajụjụ a n’isiokwu na-esonụ.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Samuel 17:1-58
17 Ndị Filistia+ wee kpọkọta ndị agha ha maka agha. Mgbe ha zukọtara na Soko+ nke Juda, ha mara ụlọikwuu ha n’agbata Soko na Azika,+ n’Ifes-damim.+2 Ma Sọl na ndị Izrel zukọtara wee maa ụlọikwuu ha na ndagwurugwu Ila,+ ha wee hazie onwe ha n’usoro iji buso ndị Filistia agha.3 Ndị Filistia guzokwa n’ugwu dị n’otu akụkụ, ndị Izrel wee guzo n’ugwu dị n’akụkụ nke ọzọ, ndagwurugwu dị n’etiti ha.4 Otu dike n’agha wee malite isi n’ebe ndị Filistia mara ụlọikwuu na-apụta, aha ya bụ Golayat,+ onye si Gat,+ ọ dị kubit isii na otu ntụ ọbụ aka n’ogo.+5 O kpukwa okpu agha e ji ọla kọpa mee, yirikwa uwe agha nke nwere akpịrịkpa ndị dị n’elu ibe ha, uwe agha+ ahụ dịkwa puku shekel ọla kọpa ise n’ịdị arọ.6 O yi ihe mkpuchi ụkwụ e ji ọla kọpa mee n’ụkwụ ya, árọ̀+ ọla kọpa dịkwa n’etiti ubu ya abụọ.7 Osisi ube ya dị ka okporo osisi nke ndị na-ekwe ákwà,+ ọnụ ube ya dị narị shekel ígwè isii; onye bu ọta ukwu ya na-agakwa n’ihu ya.8 O wee kwụrụ otu ebe, malite ịkpọ ndị agha Izrel,+ sị ha: “Gịnị mere unu ji pụta hazie onwe unu n’usoro ibu agha? Ọ̀ bụ na mụ abụghị onye Filistia, unu abụrụkwa ndị na-ejere Sọl ozi?+ Họpụtaranụ onwe unu otu nwoke, ka ọ gbadata zute m.9 Ọ bụrụ na o nwee ike ịlụso m ọgụ ma gbuo m, anyị ga-aghọ ndị na-ejere unu ozi. Ma ọ bụrụ na ọ kaghị m ike m wee gbuo ya, unu ga-aghọ ndị na-ejere anyị ozi, unu ga na-ejekwara anyị ozi.”+10 Onye Filistia ahụ wee sị: “Mụ onwe m na-ama ndị agha Izrel aka+ taa. Nyenụ m otu nwoke, ka anyị lụọ ọgụ!”+11 Mgbe Sọl+ na ndị Izrel niile nụrụ ihe ndị a onye Filistia ahụ kwuru, ụjọ jidere ha, egwu tụkwara ha nke ukwuu.+12 Devid bụ nwa otu onye Efrata+ nke si Betlehem nke Juda, onye aha ya bụ Jesi. Ọ mụrụ ụmụ ndị ikom asatọ.+ N’ụbọchị Sọl, nwoke ahụ emeworị agadi.13 Ụmụ Jesi ndị ikom atọ, bụ́ ndị kasị mee okenye, wee gaa. Ha so Sọl gaa agha,+ aha ụmụ ya ndị ikom atọ gara agha bụ Elayab,+ nke ọkpara, na nwa ya nke abụọ bụ́ Abinadab,+ nakwa nke atọ bụ́ Shama.+14 Devid bụ ọdụdụ nwa,+ atọ ndị kasị mee okenye sokwa Sọl.15 Devid nọkwa na-aga n’ụlọ Sọl ma na-alọta iji lekọta ìgwè atụrụ+ nna ya na Betlehem.16 Ruo ụbọchị iri anọ, onye Filistia ahụ na-apụta n’isi ụtụtụ nakwa n’uhuruchi gaa guzoro otu ebe.17 Jesi wee sị Devid nwa ya: “Biko, buru ọka* a a ṅara n’ọkụ+ nke dị otu ihe ọ̀tụ̀tụ̀ efa na ogbe achịcha iri a bugara ụmụnne gị, buru ha ngwa ngwa bugara ụmụnne gị n’ebe ndị Izrel mara ụlọikwuu.18 Burukwa òkè iri a nke mmiri ara ehi bugara ọchịagha otu puku ndị agha;+ gaakwa leta ụmụnne gị ka ị mara otú ha mere,+ natakwa ha ihe àmà.”19 N’oge ahụ, ha na Sọl na ndị Izrel ndị ọzọ nọ na ndagwurugwu Ila,+ na-ebuso ndị Filistia agha.+20 Devid wee bilie n’isi ụtụtụ hapụ ìgwè atụrụ ahụ n’aka onye na-elekọta atụrụ, buru ihe ndị ahụ gawa dị nnọọ ka Jesi nyere ya n’iwu.+ Mgbe ọ batara n’ebe ndị Izrel mara ụlọikwuu,+ ìgwè ndị agha nọ na-aga n’ọgbọ agha,+ ha wee tie mkpu agha.21 Izrel na ndị Filistia wee malite ịhazi ndị agha ha ka ha buso ibe ha agha.22 Ozugbo ahụ, Devid hapụrụ ibu+ ahụ n’aka onye na-elekọta ibu+ wee gbara gawa n’ọgbọ agha. Mgbe o rutere, ọ malitere ịjụ otú ụmụnne ya mere.+23 Ka ya na ha nọ na-ekwu okwu, lee, dike ahụ, nke aha ya bụ Golayat,+ onye Filistia nke si Gat,+ si n’ebe ndị agha ndị Filistia nọ na-agbagote, o wee malite ikwu ihe ndị ahụ o kwuru na mbụ,+ Devid wee nụpere ya.24 Ma mgbe ndị Izrel niile hụrụ nwoke ahụ, lee, ha gbara ọsọ n’ihi ya, egwu tụkwara ha nke ukwuu.+25 Ndị Izrel wee malite ịsị: “Ùnu hụrụ nwoke a nke na-agbagote? Ọ bụ ka ọ maa Izrel aka+ mere o ji na-agbagote. Ọ ga-erukwa na onye ọ bụla nke ga-egbu ya, eze ga-eme ka ọ baa ọgaranya site n’inye ya akụnụba dị ukwuu, ọ ga-akpọnyekwa ya nwa ya nwaanyị,+ ọ ga-emekwa ka ụlọ nna ya nwere onwe ha n’Izrel.”+26 Devid wee malite ịgwa ndị guzo ya nso, sị: “Gịnị ka a ga-emere onye ọ bụla nke gburu onye Filistia+ ahụ ma wepụ nkọcha a na-akọcha Izrel?+ N’ihi na, ònye bụ onye Filistia nke a a na-ebighị úgwù+ nke na ọ ga-ama ndị agha nke Chineke dị ndụ+ aka?”+27 Ha wee gwa ya otu ihe ahụ e kwuru na mbụ, sị: “Otú a ka a ga-emere onye gburu ya.”28 Elayab+ bụ́ ọkpara nne ya wee nụ ka ọ na-agwa ndị ahụ okwu, Elayab wee weso Devid iwe+ dị ọkụ, nke mere na ọ sịrị: “Gịnị mere i ji bịa? Ọ̀ bụkwa onye ka ị hapụụrụ atụrụ ole na ole ahụ n’ala ịkpa?+ Mụ onwe m maara na ị dị mpako, nweekwa obi ọjọọ,+ n’ihi na ihe mere i ji bịa bụ ka ị hụ agha a.”+29 Devid wee sị: “Gịnịkwa ka m mere ugbu a? Ọ́ bụghị naanị okwu ka m kwuru?”+30 O wee si n’akụkụ ya tụgharịa chee onye ọzọ ihu ma kwuo otu ihe ahụ o kwuru na mbụ,+ ha zakwara ya otu ihe ahụ ha zara ya na mbụ.+31 E wee nụ ihe ahụ Devid kwuru, ha wee kọọrọ ya Sọl. O wee kpọrọ ya.32 Devid wee sị Sọl: “Ka obi ghara ịwụba onye ọ bụla n’afọ.+ Ohu gị ga-aga lụso onye Filistia nke a ọgụ.”+33 Ma Sọl sịrị Devid: “Ị gaghị enwe ike ịga zute onye Filistia nke a lụso ya ọgụ,+ n’ihi na ị ka bụ nwata,+ ma ya onwe ya bụ dike n’agha malite n’oge ọ bụ nwata.”34 Devid wee sị Sọl: “Ohu gị ghọrọ onye na-azụ ìgwè atụrụ nna ya, otu ọdụm wee bịa,+ otu anụ ọhịa bea bịakwara, nke ọ bụla buuru otu atụrụ n’ìgwè atụrụ ahụ.35 M wee chụwa ya kụgbuo+ ya ma napụta ya n’ọnụ ya. Mgbe ọ malitere ịlụso m ọgụ, m jidere ya n’ọzà wee kụgbuo ya.36 Ohu gị kụgburu ma ọdụm ahụ ma anụ ọhịa bea ahụ; onye Filistia nke a a na-ebighị úgwù+ ga-adị ka otu n’ime ha, n’ihi na ọ mawo ndị agha+ nke Chineke dị ndụ+ aka.”+37 Devid kwukwara, sị: “Jehova, bụ́ onye napụtara m n’aka ọdụm nakwa n’aka anụ ọhịa bea, ọ bụ ya ga-anapụta m n’aka onye Filistia nke a.”+ Sọl wee sị Devid: “Gawa, ka Jehova nọnyekwara gị.”+38 Sọl wee yiwe Devid uwe nke ya, kpuwekwa ya okpu agha e ji ọla kọpa mee, yiwezie ya uwe agha.39 Devid wee kegide mma agha ya n’uwe ya wee chọọ ịgawa, ma o nweghị ike, n’ihi na o yitụbeghị ha. N’ikpeazụ, Devid sịrị Sọl: “Enweghị m ike iyi ihe ndị a gaa, n’ihi na eyitụbeghị m ha.” Devid wee yipụ ha.+40 O wee were mkpara ya, họrọkwa nkume ise ndị kasị kwọọ mụrụmụrụ n’iyi ndagwurugwu wee wụnye ha n’akpa o ji azụ atụrụ nke o ji mere ihe ntinye ihe, o jikwa èbè+ ya n’aka. O wee gawa izute onye Filistia ahụ.41 Onye Filistia ahụ wee bịawa, na-abịaru Devid nso karị, nwoke nke bu ọta ukwu ya nọkwa na-aga ya n’ihu.42 Mgbe onye Filistia ahụ lere anya hụ Devid, ọ malitere ileda ya anya+ n’ihi na ọ bụ nwata,+ na-achakwa ọbara ọbara+ ma maa mma ile anya.+43 Onye Filistia ahụ wee sị Devid: “M̀ bụ nkịta,+ mere i ji jiri mkpara na-abịa izute m?” Onye Filistia ahụ wee jiri aha chi+ ya kọchaa Devid.44 Onye Filistia ahụ sịkwara Devid: “Bịa m nso, m ga-ewere anụ gị nye anụ ufe nke eluigwe na anụ ọhịa.”+45 Devid wee gwa onye Filistia ahụ, sị: “I ji mma agha na ube na árọ̀+ na-abịa izute m, ma m ji aha Jehova nke ụsụụ ndị agha,+ bụ́ Chineke nke ndị agha Izrel, onye ị maworo aka,+ na-abịa izute gị.46 Taa, Jehova ga-enyefe gị n’aka m,+ m ga-egbukwa gị ma bepụ gị isi; taa, m ga-ewerekwa ozu ndị agha Filistia nye anụ ufe nke eluigwe na anụ ọhịa nke ụwa;+ ndị bi n’ụwa dum ga-amarakwa na Izrel nwere Chi.+47 Ìgwè mmadụ a dum ga-amara na Jehova adịghị eji mma agha ma ọ bụ ube eweta nzọpụta,+ n’ihi na ọ bụ Jehova nwe agha a,+ ọ ga-enyefekwa unu n’aka anyị.”+48 O wee ruo na onye Filistia ahụ biliri bịawa, na-abịa nso izute Devid, Devid wee mee ngwa ngwa gbara gawa n’ọgbọ agha izute onye Filistia ahụ.+49 Devid wee tinye aka n’akpa ya wepụta otu nkume, gbapụ ya, o wee gbaa+ ya onye Filistia ahụ n’egedege ihu, nkume ahụ wee bamie n’egedege ihu ya, o wee daa kpuo ihu n’ala.+50 Devid wee jiri èbè na nkume merie onye Filistia ahụ, o wee gbatuo onye Filistia ahụ, gbuo ya; ọ dịghịkwa mma agha ọ bụla Devid ji.+51 Devid wee gbara ọsọ gaa guzoro n’akụkụ onye Filistia ahụ. O wee were mma agha nwoke ahụ,+ mịpụta ya n’ọbọ ya ma gbunyụọ ya anya mgbe o ji ya gbupụ ya isi.+ Ndị Filistia wee hụ na dike ha anwụọla, ha wee gbaa ọsọ.+52 Ndị Izrel na ndị Juda wee bilie tiwe mkpu ma chụrụ+ ndị Filistia ruo na ndagwurugwu,+ ruo n’ọnụ ụzọ ámá Ekrọn,+ ndị Filistia e merụrụ ahụ́ nke ukwuu wee na-ada n’ụzọ malite na Shearem+ ruo Gat na Ekrọn.53 E mesịa, ụmụ Izrel si n’ajọ ọsọ ha chụrụ ndị Filistia lọta wee malite ịkwakọrọ+ ihe dị n’ebe ha mara ụlọikwuu.54 Devid wee buru isi+ onye Filistia ahụ bute ya Jeruselem, o bubakwara ngwá ọgụ ya n’ụlọikwuu ya.+55 Ozugbo Sọl hụrụ Devid ka ọ na-aga ibuso onye Filistia ahụ agha, ọ jụrụ Abna+ onyeisi ndị agha, sị: “Abna, nwa ònye+ ka nwa okoro+ a bụ?” Abna wee zaa, sị: “Dị nnọọ ka mkpụrụ obi gị dị ndụ, eze, amaghị m ma ọlị!”56 Eze wee sị: “Jụta onye nwa okoro ahụ bụ nwa ya.”57 N’ihi ya, ngwa ngwa Devid si n’igbu onye Filistia ahụ lọta, Abna kpọtara ya n’ihu Sọl, o bukwa isi+ onye Filistia ahụ n’aka.58 Sọl wee sị ya: “Nwa m, ị̀ bụ nwa onye?” Devid wee zaa, sị: “Abụ m nwa ohu gị bụ́ Jesi+ onye Betlehem.”+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ 1Sa17:17* Ọka a na-ekwu okwu ya ebe a bụ ụdị dị ka ọka wit na ọka bali.


text:
Ndịàmà Jehova Hà Bụ Ndị Protestant?
Mba. Ndịàmà Jehova bụ Ndị Kraịst. Anyị abụghị ndị Protestant. N’ihi gịnị?
Ndị Protestant bụ “ndị okpukpe na-agba okpukpe Katọlik ụkwụ.” Ọ bụ eziokwu na anyị ekweghị n’ihe ndị Katọlik na-akụzi, ma e nwere ihe ụfọdụ mere anyị ji kwuo na anyị abụghị ndị Protestant. Ihe ndị ahụ bụ:
Ụfọdụ ihe ndị Protestant na-akụzi abụghị ihe Baịbụl na-akụzi. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru na “e nwere otu Chineke,” ọ bụghị Atọ n’Ime Otu. (1 Timoti 2:5; Jọn 14:28) Baịbụl kwukwara hoo haa na ntaramahụhụ Chineke na-enye ndị ajọ omume bụ ịla ha n’iyi kpamkpam, ọ bụghị ịtụba ha n’ọkụ ala mmụọ.
—Abụ Ọma 37:9; 2 Tesalonaịka 1:9.
Anyị anaghị agba okpukpe Katọlik ụkwụ ma ọ bụ na-achọ otú anyị ga-esi mee ka ha gbanwee ihe ha na-akụzi. Ihe anyị na-eme bụ ikwusara ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke, na inyere ha aka ikwere n’ozi ọma ahụ. (Matiu 24:14; 28:19, 20) Mkpa anyị abụghị ime ka ndị okpukpe gbanwee ihe ha na-akụzi. Kama, mkpa anyị bụ ịkụziri ndị nwere mmasị eziokwu banyere Chineke na Okwu ya bụ́ Baịbụl.
—Ndị Kọlọsi 1: 9, 10; 2 Timoti 2: 24, 25.
GỤKWUO GBASARA YA
Olee Ụdị Ndị Anyị Bụ?
Ndịàmà Jehova ole ka ị ma? Gịnị na gịnị ka ị ma banyere anyị?


text:
ISI NKE 12
Olee Otú Ị Ga-esi Bịaruo Chineke Nso?
1. Chineke ọ̀ na-anụ ekpere niile?
Chineke chọrọ ka mmadụ niile bịaruo ya nso. Otú ha ga-esi eme ya bụ ikpegara ya ekpere. (Abụ Ọma 65:2) Ma, ọ bụghị ekpere niile ka ọ na-anụ. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na nwoke na-emegbu nwunye ya, Chineke nwere ike ghara ịna-anụ ekpere ya. (1 Pita 3:7) Mgbe ụmụ Izrel kpọchiri ntị na-eme ihe ọjọọ, Chineke egeghị ntị n’ekpere ha. N’eziokwu, ọ bụ ùgwù ka Chineke kwanyeere anyị, hapụ anyị ka anyị na-ekpeku ya ekpere. Ma, ọ bụrụ na mmadụ mere ezigbote mmehie ma chegharịa, Chineke ga-anụ ekpere ya.
2. Olee otú anyị kwesịrị isi kpegara Chineke ekpere?
Ekpere bụ otu n’ime ụzọ anyị si efe Chineke. N’ihi ya, ọ bụ naanị Jehova, Onye kere anyị, ka anyị kwesịrị ikpegara ekpere. (Matiu 4:10; 6:9) Ebe ọ bụ na anyị ezughị okè, anyị kwesịrị ikpegara Chineke ekpere n’aha Jizọs n’ihi na Jizọs nwụrụ maka mmehie anyị. (Jọn 14:6) Jehova achọghị ka ekpere anyị bụrụ nke anyị bu n’isi ma ọ bụ nke e dere n’akwụkwọ. Kama, ọ chọrọ ka anyị na-agwa ya ihe si anyị n’obi.
Chineke na-anụdị ekpere anyị kpere n’ime obi anyị. (1 Samuel 1:12, 13) Ọ gwara anyị ka anyị na-ekpe ekpere mgbe niile. Anyị nwere ike ikpe ekpere mgbe anyị chọrọ ịlaba, mgbe anyị tetara, mgbe anyị chọrọ iri nri, nakwa mgbe nsogbu bịaara anyị.
3. Gịnị mere Ndị Kraịst ji ezukọta amụ Okwu Chineke?
Ịbịaru Chineke nso adịghị mfe n’ihi na anyị bi n’ụwa ebe ọtụtụ ndị na-ekweghị na Chineke. A gwa ha na Chineke kwere nkwa iweta udo n’ụwa a, ha ejiri ya mere ihe ọchị. (2 Timoti 3:1, 4; 2 Pita 3:3, 13) N’ihi ya, ọ dị mkpa ka anyị na Ndị Kraịst ibe anyị na-ezukọ, ka anyị nwe ike ịna-agbarịta ibe anyị ume.
Ọ bụrụ na anyị na ndị hụrụ Chineke n’anya abụrụ enyi, ha ga-enyere anyị aka ịbịaru Chineke nso. N’ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova, ị ga-ahụ ndị nwere okwukwe na Chineke. Ha ga-enyekwara gị aka ka okwukwe i nwere na Chineke sikwuo ike.
4. Olee otú ị ga-esi bịaruo Chineke nso?
Ihe ga-enyere gị aka ịbịaru Jehova nso bụ ichebara ihe ndị ị mụtarala n’Okwu ya echiche. Chebara ihe ndị Chineke na-eme echiche, chebara ndụmọdụ ya echiche, ya na nkwa ndị o kwere. Ikpe ekpere na ichebara ihe ndị a echiche ga-eme ka anyị ghọtakwuo otú Chineke hụruru anyị n’anya nakwa ụdị amamihe o nwere.
Ọ bụrụ na i nwere okwukwe na Chineke, ị ga-abịaru ya nso. Ma, i kwesịrị ịna-eme ka okwukwe gị na-esikwu ike. Otú ị ga-esi eme ya bụ ịna-echebara ihe ndị e ji Baịbụl kụziere gị echiche.
5. Olee uru ịbịaru Chineke nso ga-abara gị?
Jehova anaghị eji ndị hụrụ ya n’anya egwu egwu. Ọ na-enyere ha aka ka ha ghara ime ihe ọ bụla ga-eme ka okwukwe ha nyụọ ka ọkụ. Ọ chọghịkwa ka ndụ ebighị ebi o kwere ha ná nkwa kwaa ha. (Abụ Ọma 91:1, 2, 7-10) Ọ na-adọ anyị aka ná ntị ka anyị ghara ibi ụdị ndụ nwere ike ịkpatara anyị ọrịa ma ọ bụ nke ga-eme ka anyị ghara inwe obi ụtọ. Jehova na-akụziri anyị otú kacha mma anyị kwesịrị isi na-ebi ndụ.
GỤKWUO GBASARA YA
Olee Uru Ịmụ Baịbụl Ga-abara Gị?
Baịbụl na-enyere ọtụtụ ndị aka ịmata azịza ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa. Ị̀ ga-achọ ka Baịbụl nyere gị aka?


text:
CDBurnerXP
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata CDBurnerXP
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Iṅomi, Ihichapụ na ndekọ nke ndị disks
- -Akwado CD, DVD na Blu-Ray
- -Emepụta na-akpọ ndị ISO faịlụ
- -Emepụta bootable disks
- Data nkwenye mgbe ere ọkụ
Comments on CDBurnerXP:
CDBurnerXP Metụtara software:
Ngwá ọrụ jikwaa na diski ike partitions. The software na-agụnye ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na diski na enye gị ohere ike ahụ bootable discs.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche formats. The software na-akwado na nkwado ndabere na mgbake nke furu efu data.
The ngwá ọrụ kee disk oyiyi na mebere draịva emulation. The software na-akwado na-ewu ewu image formats na nwere ihe e ji ihe dị iche iche circumvention nke akwụkwọ nchebe.
The ike manịja ahụ na-ọnụ ọgụgụ ọrụ na ike draịva. The software na-agụnye a set ngwaọrụ maka mfe ọrụ dị iche iche na ụdị nke draịva.
The multifunction software idekọ ma dezie discs. The software nwere ọtụtụ ọzọ na-arụ ọrụ na ndị discs data.
The software naghachi ndị mmadụ na mberede ehichapụ ọ bụ furu efu faịlụ. The software nwere mgbanwe search usoro na n'ụzọ na-azọpụta ndị oge na search nke ozi ndị dị mkpa.
Mmekọ kee disk oyiyi na nkwado nke dị iche iche formats. The software na-enyere aka ọkụ data na a disk na uzo na ndeputa nchebe.
The ngwá ọrụ iji defrag na draịva na a dịgasị iche iche nke bara uru atụmatụ. The software-enye gị ohere na-arụ ọrụ na ụdịdị nke defragmentation na njikarịcha.
Ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na ike draịva na ndị ọzọ na data ebu. The software nwere ọrụ na-ezo na-egosipụta ihe ọmụma na disk.
The software chọta ihe nke furu efu ma ọ bụ na mberede ehichapụ faịlụ nke dị iche iche. Ọzọkwa software enyere naghachi data si e-mail na obere data ebu.
Otu nke na-eduga na free analogues nke Microsoft Office. The software na-akwado ndị kasị ewu ewu formats iji nweta kacha ndakọrịta na ọrụ ndị ọzọ software.
Handy ngwá ọrụ hazi na nyochaa ndịna-emeputa kaadị si dị iche iche mmepe. The software-enye gị ohere ịgbanwe ụfọdụ ntọala na-eme ka kọmputa ndịna-emeputa osooso.
The software na-agụ electronic akwụkwọ. The software nwere a ọtụtụ ngwá ọrụ maka elu akara nke gị onwe gị akwụkwọ collection.
The ngwá ọrụ na-eje ozi ma melite usoro ịrụ ọrụ. The software bụ ike idozi njehie na usoro ma hichaa ndekọ nke ihe mkpofu.
The ngwá ọrụ dị ike machiini na search, hazie ma nyochaa ndị buru ibu nke ozi si internet. The software-enye gị ohere mbupụ na enwetara data dị iche iche formats.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
IBUOT 18
Utom Jesus Aka Iso Okpon, Eke John Aka Iso Ekpri
MATTHEW 4:12 MARK 6:17-20 LUKE 3:19, 20 JOHN 3:22–4:3
MBET JESUS ẸNỊM MME OWO BAPTISM
ẸSỊN JOHN ANDINỊM OWO BAPTISM KE UFỌK-N̄KPỌKỌBI
Jesus ye mbet esie ẹkpọn̄ Jerusalem ke ẹma ẹkekụre usọrọ Passover ke ini ndaeyo eke isua 30 eyo Christ. Edi mmọ inyọn̄ke ufọk mmọ ke Galilee. Mmọ ẹka Judea, ndien do ke mmọ ẹnịm ediwak owo baptism. Ukem utom emi ke John Andinịm Owo Baptism anam ke n̄kpọ nte isua kiet idahaemi, ndusụk mbet esie ẹsụk ẹdodu ye enye ke itịghede emi ekperede Akpa Jordan.
Jesus ke idemesie inịmke owo ndomokiet baptism, edi enye eteme mme mbet esie nte ẹdinamde oro. Jesus ye John ke ẹkpep mme Jew oro ẹkabarede esịt n̄kpọ. Mme owo emi ẹkabade esịt ke idiọkn̄kpọ oro mmọ ẹnamde ke ntak emi mmọ mînịmke ibet Abasi.—Utom 19:4.
Edi mme mbet John ẹyat esịt ẹnyụn̄ ẹtịn̄ se Jesus anamde emi ẹnọ John. Mmọ ẹdọhọ ẹte: “[Jesus] emi okodude ye afo . . . ke enịm owo baptism ndien kpukpru owo ke ẹka ẹbịne enye.” (John 3:26) Edi John iyatke esịt. Enye akam enenem esịt nte mme owo ẹkade ẹbịne Jesus onyụn̄ oyom mme mbet esie ẹdara n̄ko. John ọdọhọ mmọ ete: “Mbufo ke idem mbufo ẹmedi ntiense mi nte ke mma ndọhọ nte, Ami ndịghe Christ, edi, ẹkesio mi ẹdọn̄ ndibem enye iso.” Enye ọnọ mmọ uwụtn̄kpọ oro edinamde ikọ esie an̄wan̄a mmọ ete: “Ebendọ edi andinyene n̄wanndọ. Edi, ke ini ufan ebendọ adade okop enye uyo, adara etieti ndikop uyo ebendọ. Ntre ẹmenam idatesịt mi emi ọyọhọ.”—John 3:28, 29.
John emi edide ufan ebendọ ama adat esịt etieti ke ini enye akanamde mme mbet esie ẹdiọn̄ọ Jesus ọfiọn̄ ifan̄ emi ẹkebede. Ndusụk mmọ ẹma ẹtiene Jesus, ndien nte ini akade, ẹyeda edisana spirit ẹyet mmọ aran. John oyom mme mbet oro ẹdude ye enye ẹtiene Jesus. Se idude edi ke John ọdiọn̄ usụn̄ ọnọ Christ. John ọdọhọ ete: “Enye ayaka iso okpon, edi ami nyaka iso n̄kpri.”—John 3:30.
Nte ini akade, John en̄wen emi ekesịnede ke otu akpa mbet Jesus ewet aban̄a ebiet emi Jesus okotode edi ye akpan utom emi Abasi ọnọde enye nte andinyan̄a ubonowo ete: “Enye emi otode ke enyọn̄ edi okpon akan kpukpru mmọ eken. . . . Ete amama Eyen onyụn̄ ayak kpukpru n̄kpọ esịn enye ke ubọk. Owo eke ọbuọtde idem ke Eyen enyene nsinsi uwem; owo eke ọsọn̄de ibuot ye Eyen idikwe uwem, edi iyatesịt Abasi odoro enye ke idem.” (John 3:31, 35, 36) Ata akpanikọ ke John etịn̄ emi!
Ibịghike ke John ama eketịn̄ ke utom imọ ayaka iso ekpri ke ini eke Jesus edikade iso okpon, Edidem Herod omụm enye. Herod ada Herodias, n̄wan Philip eyenete esie, ọdọ. Sia John etịn̄de ke eferife ke efịbe edi emi, ndien ke se enye anamde ọdiọk etieti, Herod ọnọ uyo ete ẹsịn enye ke ufọk-n̄kpọkọbi. Ke ini Jesus okopde ke ẹmụm John, enye ye mbet esie ‘ẹkpọn̄ Judea ẹka Galilee.’—Matthew 4:12; Mark 1:14.


text:
Mme Mbụme Ẹtode Mme Andikot
Sia Ẹdọhọde ke Idahaemi ke Ẹkeme Ndifiak Ntat Usan̄a Nsen Eyen Emi Ẹkesịride ke Owo Oyomde, nte Christian Ekpese Mmọ nte Usụn̄ Ukpeme Ibat Nditọ Enyenede?
Edisịri usan̄a nsen eyen amakabade edi usụn̄ ukpeme ibat nditọ ẹnyenede oro ẹdade ata ntatara ntatara. Ye ediwak owo, etie nte idaha n̄kaowo ye eke ifiọkn̄wed, ọkọrọ ye mme ekikere ido ukpono ẹbiere edida enye. Ikpehe edinịm ke akpanikọ eke ido ukpono ebehe Mme Ntiense Jehovah, ẹmi ẹnyenede ukem udọn̄ andiwet psalm: “O Jehovah, teme mi usụn̄ fo, nyụn̄ da mi usụn̄ eke enende.” (Psalm 27:11) Nso ibuana ke mme usụn̄ edisịri usan̄a nsen eyen?
Ẹkot edisịri usan̄a nsen eyen ke erenowo edisịbe usụn̄. Ẹsịbe ẹnyụn̄ ẹsịri n̄kpri urụk, m̀mê usụn̄, nsene iba ke ekpamfet. Ẹkeme ndinam emi ke nsio nsio usụn̄ ibọkusọbọ, edi uduak edi man ẹkpan nsene ndito nsen ekpọrọ n̄wọrọ. Ẹkot edisịri usan̄a nsen eyen eke n̄wan edimụm usụn̄ nsen mbọp. Ẹsiwak ndinam emi ebe ke ndisịbe nnyụn̄ ntebe (m̀mê, mfọp) mme usụn̄ nsen ẹmi ẹsimende mme nsen ẹto itie nsen ẹka nna eyen, ndian ọtọkiet.
Ke anyan ini ẹkeda ke mme edinam ẹmi ẹdi ke nsinsi—nte ke mmọ ẹdi edisịri usan̄a nsen eyen oro owo mîkemeke ndisịrede. Edi ke ntak editua n̄kpọfiọk mban̄a edinam mmọ m̀mê nte utịp mbufa idaha, ndusụk owo ẹma ẹyom un̄wam ibọkusọbọ man ẹfiak ẹsịrede m̀mê ẹtat usụn̄ nsen. Ye edision̄o san̄asan̄a n̄kpọutom ndi ye usiakidem ẹdade un̄wana ikan̄ ẹnam, ẹmenen̄ede ẹkụt unen ke edidomo ndisịrede. Idịghe esen n̄kpọ ndikot nte ke ye mme owo oro ẹsatde-sat ẹkeme ndikụt unen ke n̄kpọ nte mbahade 50 esịm 70 eke ikie ke nditat usụn̄ ẹkesịbede ebe ke ndifiak nyịri n̄kpri urụk iba oro ẹkesịbede. Ẹdọhọ ke ẹkụt unen ke mbahade 60 esịm 80 eke ikie ke nditat usụn̄ nsen iban ẹkebọpde ẹsịri. Ndusụk owo oro ẹkopde ẹban̄a emi ẹkere ẹte ke owo inyeneke aba ndise edisịri usan̄a nsen eyen nte n̄kpọ nsinsi. Mmọ ẹkeme ndinịm ke ẹkeme ndida edisịbe usụn̄ ye edibọp usụn̄ nsen nsịri nte ke ẹdi ukem nte edida mme ibọk ukpan uyomo idịbi, ọkpọ ekpọrọ, ọkpọ itịt—kpa mme usụn̄ edinam oro ẹkemede nditre edieke ẹyomde uyomo idịbi. Edi, owo ikpenyeneke ndifụmi ndusụk akpan ikpehe oro anade ẹkere ẹban̄a.
Kiet edi nte ke ẹkeme ndibiat idotenyịn ndifiak ntat ata idiọk idiọk ebe ke mme utọ n̄kpọ nte udomo nte ẹkebiatde mme urụk ke ini ẹkesịride usan̄a nsen eyen, udomo urụk oro ẹkesiode ẹfep m̀mê ẹkenọde unan, ibat isua oro ẹbede tọn̄ọ ẹkenam, ndien ke se iban̄ade edisịbe usụn̄, m̀mê mme editịbe idemowo amakabade ọbiọn̄ọ nsene. Ndien se mînaha ẹfre edi nte ke mme n̄kpọ uda un̄wana ikan̄ nsiak idem ẹkeme nditre ndidu ke ediwak itie, mîdịghe ekeme ndisọn̄ urua n̄kaha. Ntem, ediwak owo oro ẹkemede ndiyom ke mbrenyịn ndisịrede usan̄a nsen eyen ẹkesịride idikemeke ndisịrede. Eke mmọ okụre. * Ntre ibat editat ẹsiakde ke enyọn̄ emi enen̄ede edi ke inua kpọt, idịghe mme ukem mbahade oro ẹkemede ndiberi edem.
Ndusụk n̄kpọ ẹwụt se idide ata idem n̄kpọ. Ibuotikọ kiet oro ẹkesiode ke United States aban̄ade edifiak ntat usan̄a nsen eyen ọkọdọhọ ete ke ẹma ẹkenam usiakidem akpade $12,000, “mbahade 63 eke ikie kpọt ke otu mbon oro ẹkesiakde ẹkekeme ndisịn nsan̄a mmọ idịbi.” Akan oro, sụk “mbahade itiokiet eke ikie ke otu irenowo oro ẹkesịbede usụn̄ ẹkeyom edifiak ntat ke akpatre.” Ke ndụn̄ọde oro ẹkenamde ke Germany ẹban̄a ufọt ufọt Europe, n̄kpọ nte mbahade 3 eke ikie ke otu irenowo oro ẹkemekde edisịri usan̄a nsen eyen ẹma ẹyom edifiak ntat. Idem edieke mbahade iba ke otu ẹmi ẹkpekụtde unen, ọkpọwọrọ ete ke otu mbahade 98.5 eke ikie, edisịbe usụn̄ ekedi n̄kpọ nsinsi. Ndien ibat oro ayawak akan oro ke mme idụt ẹmi ẹnyenede ibat ibat n̄kpọ uda un̄wana ikan̄ nsiak idem m̀mê oro mînyeneke-nyene.
Mmọdo, ndida edisịri itie eyen eke erenowo m̀mê n̄wan mfefere mfefere, nte n̄kpọ eke enye edide edikpeme ibat nditọ oro ẹnyenede ke ibio ini, idịghe ata idem n̄kpọ. Ndien ye ata Christian, mme n̄kpọ en̄wen ẹdu ndikere mban̄a.
Akpan n̄kpọ edi nte ke odudu usion̄o nditọ ndi edi enọ otode Andibot nnyịn. Akpa uduak esie ama esịne mme mfọnmma owo ndibon nditọ, ẹmi akanade “ẹyọhọ ke isọn̄, ẹnyụn̄ ẹkan enye.” (Genesis 1:28) Ke Ukwọ ama okosụhọde ibatowo ke isọn̄ ekesịm itiaita, Abasi ama afiak ọnọ mme akpan item oro. (Genesis 9:1) Abasi ikafiakke inọ idụt Israel item oro, edi nditọ Israel ẹkese edinyene nditọ nte n̄kpọ oro ẹnen̄erede ẹma.—1 Samuel 1:1-11; Psalm 128:3.
Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel ama ọdọn̄ọ mme n̄kpọ ẹmi ẹkewụtde edikere mban̄a oro enye ekenyenede aban̄a mme owo ndibon nditọ. Ke uwụtn̄kpọ, edieke eren oro ọkọdọde ndọ akakpade mbemiso enyenede eyeneren ndinịm enyịn̄ ubon esie, eyeneka esie ekenyene ndibon eyen ebe ke ndọ eyenete ebe. (Deuteronomy 25:5) Se ikenen̄erede inyene ebuana ekedi ibet akaban̄ade n̄wan emi okodomode ndin̄wam ebe ke en̄wan. Edieke enye okomụmde idem erenowo andin̄wana ye ebe esie, ẹkenyene ndisịbe enye ubọk; ke edide akpan n̄kpọ, Abasi ikoyomke ẹsịbe ndido ubon esie m̀mê eke ebe esie ke ido enyịn ke enyịn. (Deuteronomy 25:11, 12) Nte an̄wan̄ade ibet emi ama anam ẹkpono ndido ubon; owo ikenyeneke ndibiat mmọ ẹmi nte ẹmama. *
Nnyịn imọfiọk ite ke mme Christian idụhe ke idak Ibet Israel, ntre ibet oro ke Deuteronomy 25:11, 12 ibọpke mmọ. Jesus ikowụkke m̀mê ndinọ ekikere nte ke ana mme mbet esie ẹdọ ndọ ẹnyụn̄ ẹnyene adan̄a ediwak nditọ nte ẹkekeme, emi ediwak ebe ye n̄wan ẹsikerede ẹban̄a ke ini ẹbierede m̀mê ẹkpedada ndusụk usụn̄ edikpeme ibat nditọ oro ẹnyenede. (Matthew 19:10-12) Apostle Paul ama esịn udọn̄ ọnọ mme enyene-udọn̄ ‘ebe-akpa eke ẹdide n̄kparawa iban ndidọ ndọ nnyụn̄ mman nditọ.’ (1 Timothy 5:11-14) Enye iketịn̄ke iban̄a mme Christian ndisịri usan̄a nsen eyen ke nsinsi—ke unyịmesịt ẹyakde ukeme unyene nditọ mmọ atak.
Mme Christian ẹyenam ọfọn ndidomo mme utọ n̄kpọ oro ẹwụtde nte ke Abasi ada ukeme mmọ ndision̄o nditọ ndi ke ọsọn̄urua n̄kpọ. Ana ebe ye n̄wan kiet kiet ẹbiere m̀mê mmọ ẹyeda ye ini mmọ ẹdidade mme usụn̄ ndutịm ubon oro ẹdotde. Edi akpanikọ, ubiere mmọ eyenen̄ede enyene n̄kpọ ndinam edieke mme nsọn̄ọ ibọkusọbọ ẹdude nte ke eka m̀mê eyen oyosobo mme n̄kpọndịk ibọkusọbọ, idem ndikpa, ke uyomo idịbi ini iso. Ndusụk owo ẹmi ẹdude ke utọ idaha oro ẹma ẹnyịme mmen̄e mmen̄e ndisịri usan̄a nsen eyen nte ẹketịn̄de ke mbemiso man ẹkụt ẹte ke uyomo idịbi ndomokiet idaha mfịna unana nsọn̄idem oro esịnde uwem ke itiendịk isọk eka (emi ekemede ndidi ama enyenyene nditọ en̄wen) m̀mê eyen oro ẹkemede ndiman ke ini iso.
Edi mme Christian ẹmi mîsoboke utọ esen esen n̄kpọndịk oro edide san̄asan̄a do ẹyenen̄ede ẹyom ndida “eti ibuot” nnam ekikere ye mme edinam mmọ ẹkekem ye nte Abasi adade odudu usion̄o nditọ ndi ke ọsọn̄urua n̄kpọ. (1 Timothy 3:2; Titus 1:8; 2:2, 5-8) Emi oyowụt ekikere oro ọkọride esịm ọyọhọ idaha ke mme n̄kpọ oro N̄wed Abasi owụtde. Edi, nso edieke ẹfiọkde an̄wan̄wa nte ke Christian ofụmi mme idaha Abasi ye unana edikere mban̄a? Nte mbon en̄wen ikpeyịkke m̀mê enye edi eti uwụtn̄kpọ, ọwọrọde etop edinam mme ubiere oro ẹdude ke n̄kemuyo ye Bible? Nte ededi, utọ ndo emi abiatde enyịn̄ owo, oro afịnade mme owo do, ekpekeme ndinam asan̄autom okûdot ndinyene mme san̄asan̄a ifetutom, nte ededi oro ididịghe ntre edieke owo akanamde n̄kpọ emi ke unana ifiọk.—1 Timothy 3:7.
^ ikp. eki. 6 “Usiakidem oro ẹdomode ndifiak nyịri [usụn̄ nsene] okụt unen ke nsụhọde n̄kaha mbahade 40 eke ikie, ndien ndusụk uyarade ẹdu nte ke ẹkeme ndikụt akwa unen oto mme usọ uda un̄wana ikan̄ nsiak idem oro ẹforide. Nte ededi, ẹkpenyene ndida edisịri usan̄a nsen eyen ebe ke edisịbe usụn̄ nte n̄kpọ nsinsi.” (Encyclopædia Britannica) “Ẹkpenyene ndida edisịri itie eyen nte nsinsi edinam. Kpa ye se andiyom okopde aban̄a edifiak ntat, edifiak nyịri mme usụn̄ ọsọn̄ urua, ndien owo ikemeke ndinọ ubiọn̄ kaban̄a edikụt unen. Kaban̄a iban oro ẹfiakde ẹyịri usụn̄ nsen, n̄kpọndịk enen̄ede odu uyomo idịbi ndida itie ke idiọk itie.”—Contemporary OB/GYN, June 1998.
^ ikp. eki. 10 Ibet en̄wen oro ekemede nditie nte enyene ebuana ọkọdọhọ ke erenowo ndomokiet oro ndido idan̄ esie okobiomode ndo idiọk idiọk ikekemeke ndidụk esop Abasi. (Deuteronomy 23:1) Nte ededi, Insight on the Scriptures ọdọhọ ete ke anaedi emi “ekenyene n̄kpọ ndinam ye edikokoi nsio osio kaban̄a mme oburobụt uduak, utọ nte idan̄ ukemuduot.” Ntem, ibet oro ikabuanake edisio osio m̀mê ukem n̄kpọ oro kaban̄a edikpeme ibat nditọ oro ẹnyenede. Insight ọdọhọ n̄ko ete: “Jehovah ke ndọn̄esịt ama ebem iso etịn̄ ini emi enye edinyịmede mme eunuch nte mme asan̄autom esie ndien, edieke mmọ ẹkopde item, ẹyenyene enyịn̄ emi ọfọnde akan nditọ iren ye iban. Ke Jesus Christ ama akabiat Ibet efep, kpukpru owo oro ẹbuọtde idem ye enye, inamke n̄kpọ m̀mê nso ikedi akpa itie m̀mê idaha mmọ, ẹma ẹkeme ndikabade ndi nditọ Abasi eke spirit. Ẹma ẹsio mme ubahade eke obụkidem ẹfep.—Isa 56:4, 5; Joh 1:12.”