text:
Ndi Ibet Emi Abasi Ọkọnọde Israel Ama Enen?
ISUA ifan̄ emi ẹkebede, esop kiet ke obio mbakara ẹma ẹbiere n̄kpa ẹnọ owo iba emi ẹkedọhọde ke ẹkewot owo. Se mmọ ẹkedade ẹbiere ikpe emi ikedịghe akpanikọ. Ke ndondo oro ẹkedide ẹdifiọk ke iren iba emi ikowotke owo, mme ekpeibet ẹma ẹsịn ibuot ẹsịn itọn̄ man ẹkûwot mmọ, ẹdi ẹma ẹwowot kiet.
Sia utọ n̄kpọ emi ekemede nditịbe ke ini ẹkpede ikpe ekededi, Bible ọdọhọ ete: “Nam se inende.” (Deuteronomy 16:20) Ke ini mme ebiereikpe ẹnamde item emi, mbio obio ẹsidia ufọn. Abasi ama ọnọ nditọ Israel Ibet emi edinamde mmọ ẹsikpe edinen ikpe. Ẹyak idụn̄ọde Ibet emi ise man ikụt m̀mê ‘kpukpru usụn̄ Abasi enen.’—Deuteronomy 32:4.
MME EBIEREIKPE ẸKEDI “MBON ETI IBUOT YE MBON ỌNIỌN̄ YE MBON IKIKE”
Mme owo ẹsidia ufọn ke ini mmọ ẹnyenede nti mme ebiereikpe emi ẹkpede edinen ikpe mînyụn̄ idiaha ubọkedem. Ntak edi oro Ibet Abasi ọkọdọhọde nditọ Israel ẹyom utọ mme ebiereikpe emi. Ke ini nditọ Israel ẹketọn̄ọde-tọn̄ọ isan̄ ke wilderness, Abasi ama ọdọhọ Moses emek “iren emi ẹnyenede uko . . . , ẹbakde Abasi, emi ẹnyụn̄ ẹkemede ndiberi edem ẹnyụn̄ ẹsuade idiọk udori” man mmọ ẹdi mme ebiereikpe. (Exodus 18:21, 22) Ke isua 40 ẹbede, Abasi ama afiak ọdọhọ ẹyom “mbon eti ibuot ye mbon ọniọn̄ ye mbon ikike” emi ẹdikpede ikpe mme owo.—Deuteronomy 1:13-17.
Ke ediwak isua ama ekebe, Edidem Jehoshaphat * emi akakarade Judah ama ọdọhọ mme ebiereikpe ete: “Mbufo ẹtịn̄ enyịn ke se mbufo ẹnamde, koro mîdịghe owo ke mbufo ẹkpe ikpe emi ẹnọ edi ẹkpe ẹnọ Jehovah; ndien enye omodu ye mbufo ke ikpe emi ẹkpede. Ndien, ke emi, ẹyak ndịk Jehovah odoro mbufo ke idem. Ẹtịn̄ enyịn ẹnam n̄kpọ, koro baba ukwan̄n̄kpọ kiet mîdụhe ye Jehovah Abasi nnyịn, enye inyụn̄ inamke asari inyụn̄ ibọhọ ubọkedem.” (2 Chronicle 19:6, 7) Edidem emi akanam mmọ ẹfiọk ke edieke asari ye idiọkitọn̄ anamde mmọ ẹbiere ukwan̄ ikpe ẹnọ owo, ke Abasi oyokot mmọ ẹdinam ibat.
Esịt ama esina nditọ Israel sụn̄ ke ini mme ebiereikpe ẹnamde item Bible emi sia mmọ ẹma ẹdiọn̄ọ ke se ededi mfịna oro mmimọ inyenede ke mme ebiereikpe ẹyekpe edinen ikpe. Ke Ibet oro Abasi ọkọnọde nditọ Israel, enye ama etịn̄ mme n̄kpọ emi ẹdin̄wamde mme ebiereikpe ẹkpe edinen ikpe, idem ọkpọkọm ikpe oro ọsọsọn̄. Nso idi ndusụk mmọ?
SE IKAN̄WAMDE MME EBIEREIKPE
Okposụkedi emi mbon oro ẹkemekde nte mme ebiereikpe ẹkedide mbon eti ibuot ye mbon ọniọn̄, ikanaha mmọ ẹda ifiọk ibuot mmọ ẹkpe ikpe ẹnọ mme owo. Jehovah Abasi ama eteme mmọ se ẹkpenamde man ẹbiere ikpe ọfọn. Ndusụk se Abasi ọkọdọhọde mmọ ẹdi emi.
Ẹnen̄ede Ẹdụn̄ọde Se Iketịbede. Abasi ọkọdọhọ Moses eteme mme ebiereikpe Israel ete: “Ke ini mbufo ẹkpede ikpe nditọete mbufo, mbufo ẹkpe ke edinen ido.” (Deuteronomy 1:16) Owo ikemeke ndikpe ikpe ọfọn edieke enye mîdụn̄ọkede ofụri se iketịbede. Ntak edi oro Abasi eketemede mbon oro ẹkpede ikpe ete ‘ẹdụn̄ọde ẹnyụn̄ ẹtịm ẹbụp’ ofụri se iketịbede. Akana mme ebiereikpe ẹkụt ẹte ke se ẹtịn̄de ẹban̄a owo “edi akpanikọ” mbemiso mmọ ẹtọn̄ọde ikpe.—Deuteronomy 13:14; 17:4.
Ẹkop ikọ ẹto mme ntiense. Se mme ntiense ẹtịn̄de ama esinam ẹfiọk se iketịbede. Ibet Abasi ọkọdọhọ ete: “Ntiense kiet kpọt inyeneke ndidaha nda ntịn̄ ikọ mbiom owo ikpe ke ndudue ekededi m̀mê ke idiọkn̄kpọ ekededi emi owo anamde. Ke inua ntiense iba m̀mê ke inua ntiense ita ke ikọ edisọn̄ọ ada.” (Deuteronomy 19:15) Ibet Abasi okonyụn̄ ọdọhọ mbon oro ẹtiede ntiense ẹte: “Kûsuan nsunsu etop. Kûdiana ye idiọkowo udi ntiense emi aduakde ndinam afai.”—Exodus 23:1.
Ẹdọhọ mme ntiense ẹtịn̄ akpanikọ. Se ẹkesinamde owo emi osude nsu ke ikpe ama anam kpukpru owo ẹkpekpeme se mmọ ẹtịn̄de. Abasi ọkọdọhọ ete: “Mme ebiereikpe ẹnyene nditịm ndụn̄ọde, ndien edieke ntiense oro edide ntiense nsu, onyụn̄ edide enye odori eyenete esie ikọ, mbufo ẹnyene ndinam enye kpa nte enye akaduakde ndinam eyenete esie, afo onyụn̄ enyene ndisio se idiọkde ke otu fo mfep.” (Deuteronomy 19:18, 19) Ntre, edieke owo okosude nsu ke ikpe man ada inyene eyenete esie enyene, ẹkenyene ndida inyene esie. Edieke enye okosude nsu man ẹwot owo emi mîduehe, ẹkenyene ndiwot enye. Emi ama anam mme owo ẹsinen̄ede ẹtịn̄ akpanikọ.
Ẹkûnam Asari. Ke mme ebiereikpe ẹma ẹkekop ofụri se iketịbede, mmọ ẹma ẹsitie ke otu idemmọ ẹneme ofụri se mmọ ẹkekopde man ẹbiere ikpe oro. Nte mmọ ẹsụk ẹnemede ikpe emi, akana mmọ ẹti Ibet Abasi emi: “Mbufo ẹkûnam se ikwan̄ade ke ikpe. Kûnam n̄kpọ ye ubuene ke asari, kûnyụn̄ unam n̄kpọ ye akwa owo ke uma. Kpe ikpe nsan̄a fo nte enende.” (Leviticus 19:15) Akana mme ebiereikpe ẹsida ofụri se iketịbede ẹbiere ikpe, idịghe ndise owo iso m̀mê ndibak owo enyịn.
Se Abasi eketịn̄de ke Ibet emi enye ọkọnọde nditọ Israel ekeme ndin̄wam mme ekpeibet ye mme ebiereikpe mfịn. Edieke mmọ ẹnamde item emi, owo idikwan̄ake ikpe.
MBON ORO ẸKEDIADE UFỌN EDINEN IKPE
Moses ama obụp nditọ Israel ete: “Ewe akamba idụt . . . odu emi enyenede ndinen ewụhọ ye mme ubiereikpe eke ẹbietde kpukpru ibet emi ami nnọde mbufo mfịn emi?” (Deuteronomy 4:8) Idụhe idụt emi eketiede nte Israel. Ke ini Edidem Solomon ekenịmde ibet Abasi, mme owo ẹma “ẹdụn̄ ke ifụre” ye emem, “ẹdia n̄kpọ, ẹn̄wọn̄ n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹkop idatesịt.”—1 Ndidem 4:20, 25.
Edi nte ini akade, nditọ Israel ẹma ẹkpọn̄ Abasi mmọ. Prọfet Jeremiah ọkọdọhọ ete: “Sese! Mmọ ẹmesịn ikọ Jehovah, ndien nso ọniọn̄ ke mmọ ẹnyene?” (Jeremiah 8:9) Mmọ ndikesịn ikọ Jehovah ama anam Jerusalem akabade edi “obio emi enyenede ubiomikpe iyịp” onyụn̄ ọyọhọde ye kpukpru “mbubiam n̄kpọ.” Ke akpatre, ẹma ẹsobo obio emi, enye onyụn̄ ana ndon ofụri isua 70.—Ezekiel 22:2; Jeremiah 25:11.
Prọfet Isaiah okodu uwem ke ini nditọ Israel ẹkebọde ufen nsọn̄ibuot mmọ. Ke enye ama eketie ekere ofụri se iketịbede, enye ama etịn̄ akpanikọ emi aban̄a Jehovah Abasi ye Ibet Esie: “Ke ini afo ebierede ikpe ọnọ isọn̄, mme andidụn̄ isọn̄ ẹyekpep edinen ido.”—Isaiah 26:9.
Esịt ama enem Isaiah etieti ini emi Abasi akanamde enye etịn̄ prọfesi aban̄a nte Jesus Christ, Edidem emi edide Messiah, edikarade. Enye ọkọdọhọ ete: “Enye idikpehe ikpe itiene se okụtde ke enyịn, idinyụn̄ inọhọ nsuannọ itiene n̄kpọ emi enye okopde. Enye eyekpe ikpe mme ubuene ke edinen ido, onyụn̄ ọnọ mme owo nsuannọ ke eti ido ke ufọn sụn̄sụn̄ mbon isọn̄.” (Isaiah 11:3, 4) Uwem eyenem kpukpru mbon oro Jesus Christ edikarade ke Obio Ubọn̄ Abasi!—Matthew 6:10.
^ ikp. eki. 6 Jehoshaphat ọwọrọ “Jehovah Edi Ebiereikpe.”
Kpep N̄kpọ En̄wen
Didie ke Mme Edumbet Bible Ẹn̄wam Nnyịn?
Jesus ama etịn̄ ntak emi iyomde ndausụn̄ onyụn̄ etịn̄ edumbet iba emi okponde akan.


c: text/html

text:
Advanced System Tweaker
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Advanced System Tweaker
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Ntọala nke ịrụ ọrụ nke usoro
- Na-arụ ọrụ na iwu akara, ndekọ faịlụ na VBScript
- Mgbe niile na-eto eto na ndepụta nke ntọala
- Ndabere ndekọ
Comments on Advanced System Tweaker:
Advanced System Tweaker Metụtara software:
Na eluigwe na ala ngwá ọrụ iji chọta ọhụrụ nsụgharị nke arụnyere software. The mmekọ n'ụzọ dị irè-enyocha kwa gị usoro na-egosiputa ndepụta nke software akwadoro maka ọhụrụ.
A na-ewu ewu software ọcha na-ebuli usoro. The software-enye gị ohere iji wepụ na ndekọ data ma hichaa akụkọ ihe mere eme nke internet ọrụ.
The zuru ezu ngwá ọrụ iji melite usoro ịrụ ọrụ. The software bụ ike wepu usoro mkpofu, inye nchebe na-egbochi mgbasa ozi.
Ngwá ọrụ iji melite usoro ịrụ ọrụ na-ebuli gameplay. The software na-enye ohere ka mepụta njikarịcha na akpaka ma ọ bụ akwụkwọ ntuziaka mode.
The ngwá ọrụ na-eje ozi ma melite usoro ịrụ ọrụ. The software bụ ike idozi njehie na usoro ma hichaa ndekọ nke ihe mkpofu.
The software na-ebuli na arụmọrụ n'iji ya gee ntị nke usoro. The software dere a dịgasị iche iche nke ngwaọrụ hazie nke usoro na ịgbanwe nche ntọala.
The software naghachi ọrụ nke dị mkpa ọrụ na usoro parameters. The software na-agbazi ndekọ njehie na rụrụ arụ usoro faịlụ.
Adaba ngwá ọrụ na-ebuli, dị ọcha na dozie na njehie na sistemụ. The software na-enye ohere ka a ngwa ngwa egbe nke egwuregwu na ngwa.
Ngwá ọrụ dị ike ọcha na-ebuli usoro. The software-enye gị ohere ọcha usoro kwụsịrị na-enweghị isi faịlụ na-eduzi a zuru ezu mwepụ nke software.
Ngwá Ọrụ dịkwuo ọsọ nke data nnyefe n'etiti gị na kọmputa na egwuregwu nkesa. Usoro ihe omume-enye gị ohere iji melite njikọ ọsọ dị iche iche na-ewu ewu egwuregwu.
Ngwá ọrụ iji chebe gị na kọmputa megide dị iche iche egwu. The software na-enyere aka ịchọpụta ahụ dị iche iche nke nje na chọta nje faịlụ na kwarantaini.
Software hazi sharpness nke blurry foto. The software ana achi achi na mgbake nke oyiyi mma site ike ma ọ bụ ghara ilekwasị anya.
The software naghachi data iche iche. The software bụ ike na-agbake furu efu ma ọ bụ dịghịzi adị faịlụ si dị iche iche ngwaọrụ na data ebu.
The mfe iji Njikwa faili nke Sony ngwaọrụ. The software na-akwado ndị update nke ngwa na sistemụ nke ngwaọrụ.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Etinyela Aka na Ndọrọ Ndọrọ Ọchịchị n’Ụwa A Na-adịghị n’Otu
“Kwụọnụ Chineke ihe Chineke.”—MATIU 22:21.
ABỤ: 33, 137
1. Olee otú anyị ga-esi rubere ma Chineke ma ndị ọchịchị isi?
BAỊBỤL gwara anyị ka anyị na-erubere ndị ọchịchị isi, gwakwa anyị ka anyị na-erubere Chineke isi mgbe niile. (Ọrụ Ndịozi 5:29; Taịtọs 3:1) Olee otú anyị ga-esi mee ihe abụọ a? Jizọs kọwara ihe ga-enyere anyị aka ịmata onye anyị kwesịrị irubere isi. Ọ sịrị na anyị kwesịrị ịkwụ ‘Siza ihe Siza, ma kwụọ Chineke ihe Chineke.’ [1] (Gụọ ihe e dere ná ngwụcha isiokwu a.) (Matiu 22:21) Otú anyị si akwụ “Siza ihe Siza” bụ ịna-erubere iwu ndị ọchịchị isi, ịna-akwanyere ndị ọchịchị na ndị na-arụrụ ha ọrụ ùgwù, nakwa ịna-atụ ụtụ isi anyị. (Ndị Rom 13:7) Ma, ọ bụrụ na ndị ọchịchị agwa anyị mee ihe Chineke sịrị anyị emela, anyị anaghị ekwe eme ya. Ma anyị anaghị akparị ha.
2. Olee otú anyị si egosi na o nweghị ndị anyị na-adụnyere úkwù n’ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị?
2 Ịkwụ “Chineke ihe Chineke” pụtara na anyị agaghị etinye aka n’esemokwu ụwa a. (Aịzaya 2:4) Ebe ọ bụ na Jehova kwere ka ụmụ mmadụ na-achị, anyị anaghị emegide ha. Anyị anaghịkwa eso eme ihe ọ bụla ga-egosi na anyị hụrụ mba anyị n’anya ma ọ bụ na obodo anyị ka nke ndị ọzọ mma. (Ndị Rom 13:1, 2) Anyị anaghị agba mbọ ka a gbanwee ndị ọchịchị ma ọ bụ na-agwa ndị na-azọ ọchịchị ihe ha ga-eme. Anyị anaghịkwa azọ ọchịchị ma ọ bụ tụnyere ndị ọzọ vootu.
3. Gịnị mere na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị?
3 E nwere ọtụtụ ihe mere Chineke ji gwa anyị ka anyị ghara itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Otu n’ime ha bụ na anyị na-eṅomi Jizọs, bụ́ onye “na-abụghị nke ụwa.” E nweghị mgbe o tinyere aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ n’agha. (Jọn 6:15; 17:16) Ihe ọzọ bụ na anyị na-akwado Alaeze Chineke. Ebe ọ bụ na anyị anaghị akwado ọchịchị ụmụ mmadụ, anyị na-enwe akọnuche dị́ ọcha mgbe anyị na-ekwusa na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-akwụsị nsogbu ụmụ mmadụ niile. Okpukpe ụgha na-etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ na-eme ka ndị na-ekpe ya ghara ịdị n’otu. Ma, anyị na ụmụnna anyị nọ́ n’ụwa niile dị n’otu n’ihi na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.—1 Pita 2:17.
4. (a) Olee otú anyị si mara na ọ ga-esikwu ike ịhapụ itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị? (b) Gịnị mere anyị ji kwesị ikpebisi ike ugbu a na anyị agaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị?
4 O nwere ike ịbụ na n’ebe anyị bi, ndị mmadụ anaghị atụ anya ka anyị tinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ma, ka ọgwụgwụ ụwa ochie a na-eru nso, e nwere ike inyewe anyị nsogbu ka anyị tinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Taa, ndị mmadụ ‘adịghị achọ inwe nkwekọrịta ọ bụla,’ ha bụkwa “ndị isi ike.” Ọ bụ ya mere ha ga-eji na-ekewakwu. (2 Timoti 3:3, 4) N’obodo ụfọdụ, mgbanwe e nwere na mberede n’ihe gbasara ọchịchị emeela ka a na-enyekwu ụmụnna anyị nsogbu ka ha tinye aka n’esemokwu ụwa a. Ọ bụ ya mere anyị ji kwesị ikpebisi ike ugbu a na anyị agaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị é nwegodị nsogbu tara akpụ. Ka anyị leba anya n’ihe anọ ga-enyere anyị aka ime otú ahụ.
NA-ELE ỌCHỊCHỊ ỤMỤ MMADỤ ANYA OTÚ JEHOVA SI ELE YA
5. Olee otú Jehova si ele ọchịchị ụmụ mmadụ anya?
5 Ihe mbụ ga-enyere anyị aka ikpebisi ike na anyị agaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ ịna-ele ọchịchị ụmụ mmadụ anya otú Jehova si ele ya. Mgbe Jehova kere ụmụ mmadụ, o nyeghị ha ikike ịchị ibe ha. (Jeremaya 10:23) Ọ na-ele ụmụ mmadụ niile anya ka otu ezinụlọ. Ma ọchịchị ụmụ mmadụ na-ekwu na mba ha ka nke ndị ọzọ mma. Ọ na-eme ka ndị mmadụ ghara ịdị n’otu. E nwegodị ndị ọchịchị yiri ka hà na-achị nke ọma, ha agaghị ewepụli nsogbu niile. Ihe ọzọ bụ na ha aghọọla ndị iro Alaeze Chineke, nke malitere ịchị n’afọ 1914. N’oge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-ebibi ọchịchị ụmụ mmadụ niile.—Gụọ Abụ Ọma 2:2, 7-9.
6. Olee otú anyị kwesịrị isi na-emeso ndị ọchịchị?
6 Ihe mere Chineke ji hapụ ụmụ mmadụ ka ha na-achị bụ na ha na-eme ka ọgba aghara ghara ịdị, nke na-enyere anyị aka ịna-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke. (Ndị Rom 13:3, 4) Chineke gwadịrị anyị ka anyị na-ekpe ekpere maka ndị na-achị achị ka anyị nwee ike ịna-efe ya n’enweghị nsogbu. (1 Timoti 2:1, 2) Ọ bụrụ na a na-emegbu anyị, anyị nwere ike ịgwa ndị ọchịchị ka ha nyere anyị aka. Pọl mere otú ahụ. (Ọrụ Ndịozi 25:11) Ọ bụ eziokwu na Baịbụl kwuru na e nyefere Setan ọchịchị ụwa a, e nweghị ebe o kwuru na ọ bụ ya na-eduzi onye ọchịchị ọ bụla. (Luk 4:5, 6) N’ihi ya, anyị ekwesịghị ikwu ihe ga-eme ka mmadụ chewe na ọ bụ Ekwensu na-eduzi otu onye ọchịchị. Baịbụl kwuru na anyị ekwesịghị ikwu okwu ọjọọ banyere onye ọ bụla.—Taịtọs 3:1, 2.
7. Olee ihe anyị na-ekwesịghị ịna-eche?
7 Anyị na-erubere Chineke isi ma ọ bụrụ na anyị anaghị adụnyere onye ọchịchị ọ bụla ma ọ bụ òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọ bụla úkwù, ọ bụrụgodị na ihe ha chere ga-abara anyị uru. Ma, o nwere ike isiri anyị ike mgbe ụfọdụ. Dị ka ihe atụ, weregodị ya na e nwere ndị na-agba mbọ ka ha kwatuo ọchịchị mere ka Ndịàmà Jehova na ndị ọzọ na-ata ahụhụ. O doro anya na ị gaghị eso ha. Ma, ị̀ ga-eche na ihe ha na-eme dị mma, chọọkwa ka ha kwatuo ọchịchị ahụ? (Ndị Efesọs 2:2) Ọ bụrụ na anyị achọghị itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, anyị ekwesịghị ichewe na ihe otu ndị mere dị mma karịa ihe ndị nke ọzọ mere. Ihe anyị na-ekwu na ihe anyị na-eme ga-egosi ihe dị́ anyị n’obi.
“DỊ AKỌ,” MA ADỊLA “AGHỤGHỌ”
8. E nwee ihe mere ka o siere anyị ike ịhapụ itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, olee otú anyị ga-esi gosi na anyị “dị akọ” ma ghara ‘ịdị aghụghọ’?
8 Ụzọ nke abụọ anyị si egosi na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ na anyị ‘ga-adị akọ dị ka agwọ, ma ghara ịdị aghụghọ, dị ka nduru.’ (Gụọ Matiu 10:16, 17.) Otú anyị ga-esi egosi na anyị “dị akọ” bụ ibu ụzọ chee banyere ihe nwere ike ime ka anyị tinyewe aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Anyị ga-egosi na anyị adịghị “aghụghọ” ma ọ bụrụ na anyị ekweghị ka e jiri ihe ndị ahụ nwata anyị. Ka anyị leba anya n’ụfọdụ n’ime ha na ihe anyị kwesịrị ime banyere ha.
9. Gịnị ka anyị kwesịrị ịkpachara anya maka ya ma anyị na mmadụ kparịtawa ụka?
9 Mkparịta ụka. Anyị kwesịrị ịkpachara ezigbo anya ma ndị mmadụ kparịtawa banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Dị ka ihe atụ, anyị gwawa mmadụ banyere Alaeze Chineke, anyị agaghị ekwu na anyị kwetara ma ọ bụ na anyị ekwetaghị ihe otu òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ otu onye ọchịchị kwuru ma ọ bụ ihe o chere. Kama ikwuwe ihe ndị mmadụ chọrọ ime ka nsogbu ụmụ mmadụ kwụsị, jiri Baịbụl gosi otú Alaeze Chineke ga-esi kwụsị nsogbu niile kpamkpam. Ndị mmadụ rụwa ụka gbasara otu okwu, dị́ ka okwu gbasara nwoke ịlụ nwoke ibe ya na nwaanyị ịlụ nwaanyị ibe ya ma ọ bụ imepụ ime, gwa ha ihe Baịbụl kwuru na otú i si eme ihe ahụ o kwuru. Mmadụ kwuo na e kwesịrị iwepụ iwu ụfọdụ ma ọ bụ gbanwee ha, anyị anaghị akwado onye ahụ ma ọ bụ rụwa ya ụka, anyị anaghịkwa amanye ya ịgbanwe echiche ya.
10. Anyị gewe akụkọ ụwa ma ọ bụ gụwa akwụkwọ akụkọ, olee otú anyị ga-esi gosi na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị?
10 Ụlọ ọrụ mgbasa ozi. Mgbe ụfọdụ, a na-akọ akụkọ ụwa otú na-akwadosi otu òtù ike. Ọ na-adịkarị otú ahụ n’obodo ndị ọ bụ gọọmenti na-agwa ụlọ ọrụ mgbasa ozi ihe ha ga-ekwu. Ọ bụrụ na ndị nta akụkọ adụnyere òtù ọ bụla úkwù, anyị ga-akpachara anya ka anyị ghara ichewe echiche otú ha si eche. Dị ka ihe atụ, jụọ onwe gị, sị, ‘È nwere onye otú o si agbasa ozi na-atọ m ụtọ n’ihi na m kwetara ihe ọ na-ekwu gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị?’ Ihe ga-enyere gị aka ka ị ghara ịdụnyere òtù ọ bụla úkwù bụ ịhapụ ịgụ akụkọ ndị na-akwado otu òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ ile ya na tiivi. Gbalịa chọta akụkọ na-anaghị akwado òtù ọ bụla. Ihe ọzọ ị ga-eme bụ ịchọpụta ma ihe ị nụrụ ọ̀ dabara adaba ‘n’ụkpụrụ nke okwu na-enye ezi ndụ’ e dere na Baịbụl.—2 Timoti 1:13.
11. Olee otú o nwere ike isi siere anyị ike ịhapụ itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụrụ na ihe ndị anyị nwere dị anyị oké mkpa?
11 Ịhụ ihe onwunwe n’anya. Ọ bụrụ na ego na ihe ndị ọzọ anyị nwere adị anyị oké mkpa, o nwere ike ime ka anyị tinyewe aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Mgbe afọ 1970 gasịrị, ọtụtụ ụmụnna nọ́ na Malawi hapụrụ ihe niile ha nwere n’ihi na ha ekweghị abanye n’òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ma, ọ dị mwute na ụfọdụ ekweghị ahapụ ihe ha nwere. Otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Ruth chetara ihe merenụ. Ọ sịrị, “Ụfọdụ so anyị mgbe a kpọgara anyị n’ogige ndị gbara ọsọ ndụ. Ma ha mechara banye n’òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị, laghachikwa n’ụlọ ha n’ihi na ha achọghị idiwe ahụhụ a na-ata n’ebe ahụ.” Ma ọtụtụ ndị ohu Chineke anaghị eme otú ahụ. Ha anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụrụgodị na ọ ga-eme ka ego kọọ ha ma ọ bụ mee ka ha gbara aka ihe niile ha nwere.—Ndị Hibru 10:34.
12, 13. (a) Olee otú Jehova si ele ụmụ mmadụ anya? (b) Olee otú anyị ga-esi mata ma obodo anyị ọ̀ na-ebu anyị isi?
12 Mpako. Ndị mmadụ na-ejikarị agbụrụ ha, omenala ha, obodo ha, ma ọ bụ mba ha etu ọnụ. Ma Jehova anaghị ewere ya na onye ọ bụla ma ọ bụ ndị ọ bụla ka ibe ha mma. Anyị niile bụ otu n’anya ya. O doro anya na Jehova kere anyị ka anyị dị́ iche n’ibe anyị. Otú a o si mee ya dị anyị mma, na-emekwa anyị obi ụtọ. Ọ chọghị ka anyị hapụ omenala anyị. Ma, ọ chọghịkwa ka anyị chewe na anyị ka ndị ọzọ mma.—Ndị Rom 10:12.
13 Anyị ekwesịghị iji mba anyị na-etu ọnụ nke na anyị ga-echewe na ọ ka nke ndị ọzọ mma. Anyị chewe otú ahụ, o nwere ike isiri anyị ike izere esemokwu ụwa a. Ụdị ihe a mere n’oge ndịozi Jizọs. Ụfọdụ ụmụnna ndị Hibru nọ na-eleghara ndị inyom Grik di ha nwụrụ anya. (Ọrụ Ndịozi 6:1) Olee otú anyị ga-esi ama ma ànyị amalitela iche na obodo anyị ka nke ndị ọzọ mma? Ọ bụrụ na nwanna sí obodo ọzọ atụọrọ gị aro, ị̀ na-eche ozugbo, sị, ‘Otú anyị si eme ihe ebe a ka mma,’ gị ajụ aro ahụ ọ tụrụ? Ọ bụrụ otú ahụ, cheta ndụmọdụ a dị́ mkpa Baịbụl nyere. Ọ sịrị: “N’ịdị nwayọọ n’obi na-ewere na ndị ọzọ ka unu.”—Ndị Filipaị 2:3.
JEHOVA GA NA-ENYERE GỊ AKA
14. Olee otú ekpere ga-esi nyere anyị aka, oleekwa ihe a kọrọ na Baịbụl na-egosi na ekpere na-enye aka?
14 Ụzọ nke atọ anyị ga-esi gosi na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ ịtụkwasị Jehova obi. Na-arịọ ya ka o nye gị mmụọ nsọ, nke ga-eme ka ị na-enwe ndidi ma na-ejide onwe gị. Àgwà ndị a ga-enyere gị aka ma ọ bụrụ na ndị ọchịchị emee ihe na-adịghị mma ma ọ bụ ghara ịkwụwa aka ọtọ. Rịọ Jehova ka o nye gị amamihe ga-eme ka ị mata ihe nwere ike ime ka i tinyewe aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Rịọ ya ka o nyere gị aka ime ihe i kwesịrị ime ma ụdị ihe ahụ mee. (Jems 1:5) E nwere ike ịtụ gị mkpọrọ ma ọ bụ sí n’ụzọ ọzọ taa gị ahụhụ n’ihi na ị na-erubere Jehova isi. Ụdị ihe ahụ mee, rịọ Jehova ka o mee ka i nwee obi ike, ka i nwee ike ime ka ndị ọzọ ghọta ihe mere na ị gaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Obi kwesịrị isi gị ike na Jehova ga-enyere gị aka ịtachi obi.—Gụọ Ọrụ Ndịozi 4:27-31.
Buru amaokwu Baịbụl ụfọdụ n’isi, bụ́ ndị ga-enyere gị aka ka ị ghara itinye aka n’esemokwu ụwa a nakwa amaokwu ndị na-akọwa ụwa ọhụrụ
15. Olee otú Baịbụl nwere ike isi nyere anyị aka ka anyị ghara itinye aka n’esemokwu ụwa a? (Kwuokwa ihe dị́ n’igbe bụ́ “ Okwu Chineke Mere Ka Ha Kpebisie Ike na Ha Agaghị Aga Agha.”)
15 Jehova nyere anyị Baịbụl iji mee ka okwukwe anyị na-esikwu ike. Na-atụgharị uche n’amaokwu ndị ga-enyere gị aka ka ị ghara itinye aka n’esemokwu ụwa a. Gbalịa ka i buru amaokwu ndị ahụ n’isi n’ihi na ha ga-enyere gị aka mgbe ị na-ejighị Baịbụl. Baịbụl nwekwara ike ime ka olileanya i nwere n’ihe Chineke kwere nkwa ime n’ọdịnihu sikwuo ike. Olileanya a na-enyere anyị aka ịna-atachi obi mgbe a na-emegide anyị. (Ndị Rom 8:25) Họrọ amaokwu ndị na-akọwa ihe ndị ị kacha atụ anya ime n’ụwa ọhụrụ, cheekwa otú ọ ga-adị gị ma ị nọrọ n’ụwa ọhụrụ.
MỤTA IHE N’AKA NDỊ JÍ OBI HA NIILE FEE JEHOVA
16, 17. Olee ihe anyị ga-amụta n’aka ndị ohu Jehova na-etinyeghị aka n’esemokwu ụwa a? (Lee ihe e sere ná mmalite isiokwu a.)
16 Ihe nke anọ ga-enyere anyị aka ka anyị ghara itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ iche banyere ndị jí obi ha niile fee Jehova. Ọtụtụ ndị n’oge Baịbụl nwere obi ike. Ha mere mkpebi dị́ mma, nke nyeere ha aka ka ha ghara ime ihe ha na-ekwesịghị ime. Dị ka ihe atụ, Shedrak, Mishak, na Abednego ekweghị efe ihe oyiyi nọchiri anya ọchịchị Babịlọn. (Gụọ Daniel 3:16-18.) Ihe a Baịbụl kọrọ na-enyere ọtụtụ Ndịàmà Jehova aka taa inwe obi ike ma ghara ife ọkọlọtọ mba ebe ha bi. Jizọs etinyeghị aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ n’ihe ndị ọzọ na-eme ka ndị mmadụ ghara ịdị n’otu. Ọ ma na ihe o mere ga-enyere ndị na-eso ụzọ ya aka. Ọ sịrị ha: “Nweenụ obi ike! Emeriwo m ụwa.”—Jọn 16:33.
17 Ọtụtụ Ndịàmà Jehova n’oge anyị a anaghị etinye aka n’esemokwu ụwa a. A taala ụfọdụ n’ime ha ahụhụ, tụọ ha mkpọrọ, gbuodị ụfọdụ n’ihi na ha rubeere Jehova isi. Ihe ha mere nwere ike inyere anyị aka inwe obi ike. Otu nwanna, bụ́ onye Tọki, kwuru, sị: “E gburu otu nwanna bụ́ nwa okorobịa aha ya bụ Franz Reiter n’ihi na o kweghị abụ onye agha Hitler. Akwụkwọ ozi o degaara mama ya n’abalị bọtara ụbọchị e gburu ya gosiri na o nwere okwukwe siri ike nakwa na ọ tụkwasịrị Jehova obi. M chọrọ ime ka ya ma ọnwụnwa siri ike otú ahụ bịara m.” [2]—Tụlee ihe e dere ná ngwụcha isiokwu a.
18, 19. (a) Olee otú ndị nọ́ n’ọgbakọ unu nwere ike isi nyere gị aka ka ị ghara itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị? (b) Gịnị ka i kpebisiri ike ime?
18 Ụmụnna nọ́ n’ọgbakọ unu ga-enyekwara gị aka ka ị ghara itinye aka n’esemokwu ụwa a. Gwa ndị okenye ma ọ bụrụ na ọnwụnwa bịaara gị. Ha ga-eji Baịbụl nye gị ezigbo ndụmọdụ. Ọ bụrụkwa na ndị ọgbakọ unu amata ihe bụ́ nsogbu gị, ha nwere ike ịna-agba gị ume. Gwa ha ka ha na-echeta gị n’ekpere. Ma, anyịnwa kwesịrị ịna-akwado ụmụnna anyị, na-echetakwa ha n’ekpere. (Matiu 7:12) Ị chọọ ịhụ ebe e dere aha ụmụnna a tụrụ mkpọrọ, gaa n’isiokwu bụ́ “Ebe Ndị A Tụrụ Ndịàmà Jehova Mkpọrọ n’Ihi Ihe Ha Kweere,” nke dị́ n’adres Ịntanet anyị bụ́ jw.org/ig. Pịa ebe e dere AKỤKỌ, ma pịzie OKWU IKPE. Họrọ ụfọdụ ụmụnna ma rịọ Jehova ka o nyere ha aka inwe obi ike ma na-erubere ya isi.—Ndị Efesọs 6:19, 20.
19 Ka anyị na-eru ọgwụgwụ ụwa ochie a, anyị kwesịrị ịtụ anya na ndị ọchịchị ga na-enyekwu anyị nsogbu ka anyị dụnyere ha úkwù. Ọ bụ ya mere o ji dị́ mkpa ka anyị kpebisie ike ugbu a na anyị agaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
^ [1] (paragraf nke 1) Ọ bụ ndị ọchịchị ka Jizọs bu n’obi mgbe o kwuru maka Siza. N’oge ahụ, Siza bụ onye na-achị achị. Ọ bụkwa ya bụ onye ọchịchị kacha elu.
^ [2] (paragraf nke 17) Gụọ peeji nke 662 n’akwụkwọ bụ́ Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, na igbe isiokwu ya bụ “E Gburu Ya Maka na Ọ Chọghị Inupụrụ Chineke Isi,” nke dị́ n’isi nke 14 n’akwụkwọ bụ́ Alaeze Chineke Amalitela Ịchị!
Kpebisie ike ugbu a na ị gaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị é nwegodị nsogbu tara akpụ
Chọpụta ma ihe ị nụrụ ọ̀ dabara adaba ‘n’ụkpụrụ nke okwu na-enye ezi ndụ’ e dere na Baịbụl


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ọrụ Ndịozi 6:1-15
6 Ma n’ụbọchị ndị a, mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ na-amụba, ndị Juu na-asụ Grik+ malitere ịtamu ntamu megide ndị Juu na-asụ Hibru, n’ihi na a na-eleghara ndị inyom ha di ha nwụrụ anya n’ihe ndị a na-ekesa kwa ụbọchị.+2 Ya mere, mmadụ iri na abụọ ahụ kpọrọ ìgwè ndị ahụ na-eso ụzọ Jizọs ka ha bịakwute ha. Ha wee sị ha: “Ọ dịghị mma ka anyị hapụ okwu Chineke wee na-ekesa ihe oriri na tebụl.+3 Ya mere, ụmụnna anyị, chọpụtanụ+ n’onwe unu ndị ikom asaa a gbaara ezi àmà n’etiti unu, bụ́ ndị jupụtara na mmụọ nsọ na amamihe,+ ka anyị mee ha ndị ga na-ahụ maka ọrụ a dị mkpa;4 ma anyị onwe anyị ga-anọgidesi ike n’ikpe ekpere, na-ejekwa ozi banyere okwu Chineke.”+5 Ihe ahụ e kwuru masịkwara ìgwè mmadụ ahụ dum, ha họkwaara Stivin, bụ́ nwoke jupụtara n’okwukwe na mmụọ nsọ,+ nakwa Filip+ na Prọkọrọs na Naịkenọ na Taịmọn na Pamenas na Nikọleọs, bụ́ onye Antiọk a tọghatara atọghata;6 ha wee mee ka ha guzo n’ihu ndịozi ahụ, mgbe ha kpesịrị ekpere, ha bikwasịrị ha aka n’isi.+7 Ya mere, okwu Chineke nọ na-eto eto,+ ọnụ ọgụgụ nke ndị na-eso ụzọ Jizọs nọkwa na-amụba nke ukwuu na Jeruselem;+ oké ìgwè ndị nchụàjà+ malitekwara irube isi+ n’okwukwe Ndị Kraịst.8 Ma ebe Stivin jupụtara n’amara na ike, ọ nọ na-eme oké ihe ebube na ihe ịrịba ama+ n’etiti ndị mmadụ.9 Ma ndị ikom ụfọdụ biliri, bụ́ ụfọdụ n’ime ndị ahụ a na-akpọ Ụlọ Nzukọ nke Ndị A Tọhapụrụ Atọhapụ, na nke ndị Saịrini na ndị Alegzandria+ na ndị si Silishia+ na Eshia, ịrụ Stivin ụka.10 Otú ọ dị, amamihe+ na mmụọ o ji na-ekwu okwu karịrị ha.+11 Mgbe ahụ, ha kpaliri ndị ikom na nzuzo ka ha kwuo, sị:+ “Anyị nụrụ ka ọ na-ekwulu+ Mozis na Chineke.”12 Ha wee kpasuo ìgwè mmadụ na ndị okenye na ndị odeakwụkwọ, mgbe ha bịakwutere ya na mberede, ha kpụkwaara ya n’ike ma duru ya gaa Sanhedrin.+13 Ha kpọpụtakwara ndị akaebe ụgha,+ bụ́ ndị sịrị: “Nwoke a adịghị akwụsị ikwu okwu megide ebe nsọ a nakwa megide Iwu ahụ.+14 Dị ka ihe atụ, anyị nụrụ ka ọ na-ekwu na Jizọs a bụ́ Onye Nazaret ga-akwatu ebe a ma gbanwee omenala ndị Mozis nyefere anyị n’aka.”15 Ka ndị niile nọ na Sanhedrin legidere ya anya,+ ha hụrụ na ihu ya dị ka ihu mmụọ ozi.+


text:
Ị̀ Maara?
Mgbe e bibichara ụlọ nsọ Jeruselem n’afọ 70 Oge Ndị Kraịst, è mechara rụghachi ya?
JIZỌS kwuru na a gaghị ahapụ otu nkume n’elu nkume ibe ya n’ụlọ nsọ Jehova. Ihe ahụ o kwuru mezuru n’afọ 70 Oge Ndị Kraịst mgbe Taịtọs du ndị agha Rom gaa bibie Jeruselem. (Mat. 24:2) Ma, Eze Ukwu Rom aha ya bụ Julian mechara chọọ ịrụghachi ụlọ nsọ ahụ.
Ndị mmadụ na-ekwu na Julian bụ eze Rom ikpeazụ kpeere arụsị. Ọ bụ nwa nwanne Constantine Onye Ukwu. Ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst kụziiri ya otú ọ ga-esi bụrụ Onye Kraịst. Ma, mgbe ọ ghọrọ eze ukwu n’afọ 361, o kwuru na ya abụghịzi Onye Kraịst n’ihi arụrụala ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst na-arụ. Ọ sịrị na ya bụzi onye ọgọ mmụọ. Ụfọdụ akwụkwọ ndị kọrọ ihe ndị mere eme kpọrọ ya “Onye Si n’Ezi Ofufe Dapụ.”
Julian kpọrọ okpukpe ndị sịrị na ha bụ Ndị Kraịst asị. Otu ihe ọ ga-abụ ya mere o ji kpọ ya asị bụ na mgbe ọ dị afọ isii, ọ hụrụ otú ndị isi chọọchị si gbuo nna ya na ndị ikwu ya. Ndị na-akọ akụkọ gbasara chọọchị kọrọ na Julian gwara ndị Juu ka ha rụghachi ụlọ nsọ ha, ka o gosi na Jizọs bụ onye amụma ụgha. *
O doro anya na Julian chọrọ ịrụghachi ụlọ nsọ ahụ. Ma, o dochaghị ndị na-akọ akụkọ ihe mere eme anya ma ò mechara bido ịrụghachi ya. Ọ bụrụkwa na o bidoro ịrụghachi ya, o doghị ha anya ihe mere na ọ rụchaghị ya. Ma, otu ihe doro anya bụ na e gburu Julian mgbe ọ chịrị ihe na-erughị afọ abụọ, atụmatụ ya niile akụọ afọ n’ala.
^ para. 5 Jizọs ekwughị na a gaghị arụghachi ụlọ nsọ ahụ, kama, o kwuru na a ga-ebibi ya, bụ́kwanụ ihe mere n’afọ 70 Oge Ndị Kraịst.


text:
2 Ikpọbọn̄ Inọ Anie?
Akam
2 Ikpọbọn̄ Inọ Anie?
NDI kpukpru akam ẹsika ebiet kiet, inamke n̄kpọ m̀mê ẹbọn̄ ẹnọ anie? Edi ọsọ n̄kpọ ndikere ntre ke ererimbot mfịn. Ekikere emi enem mbon oro ẹmade nsio nsio ufọkabasi ndidiana kiet ntuak ibuot, ẹnyụn̄ ẹyomde ẹnyịme kpukpru ido ukpono kpa ye oro ẹdide nsio nsio. Ndi ekeme ndidi ekikere oro inenke?
Bible ekpep ke ẹbọn̄ ata ediwak akam ẹnọ owo oro owo mîkpọbọn̄ke inọ. Ko ke eyo oro ẹkewetde Bible, mme owo ẹma ẹsiwak ndibọn̄ akam nnọ ndisọi mbiet. Edi Abasi ama esiwak ndikpan utọ edinam oro. Ke uwụtn̄kpọ, Psalm 115:4-6 etịn̄ ntem aban̄a ndisọi mbiet: “Ẹmenyene utọn̄, edi ikopke.” N̄kpọ emi ana in̄wan̄-in̄wan̄. Ufọn ndibọn̄ akam nnọ abasi emi mîkemeke ndikop se etịn̄de?
In̄wan̄-in̄wan̄ mbụk Bible kiet anam n̄kpọ emi enen̄ede an̄wan̄a. Elijah emi ekedide ata prọfet ama amia ata ye mme prọfet Baal ete ẹbọn̄ akam ẹnọ abasi mmọ, ndien ke oro ebede enye Elijah ọbọn̄ ọnọ Abasi esiemmọ. Elijah ọkọdọhọ ke enye emi ediyerede edi ata Abasi. Mme prọfet Baal ẹma ẹnyịme n̄kpọ emi ẹnyụn̄ ẹbọn̄ akam etieti ke anyan ini, idem ẹfioride uyo ọsọn̄—edi ufọn ikodụhe! Mbụk oro ọdọhọ ete: “Baba owo kiet eke eyerede idụhe, baba n̄kpan̄-utọn̄ inyụn̄ idụhe.” (1 Ndidem 18:29) Edi nso iketịbe ke ini Elijah ọkọbọn̄de akam?
Ke Elijah ama ọkọbọn̄ akam, Abasi esie ama eyere iwiwa, ọdọn̄ ikan̄ oto ke heaven edita uwa Elijah. Nso ikedi ukpụhọde? Akpan n̄kpọ kiet oro anamde ifiọk ukpụhọde emi odu ke akam Elijah, emi ẹwetde ke 1 Ndidem 18:36, 37. Enye edi ata ibio ibio akam—n̄kpọ nte ikọ 30 kpọt ke akpasarade usem Hebrew. Edi ke ikọ ifan̄ oro, Elijah ama okot Jehovah, kpa ọkpọkpọ enyịn̄ Abasi, utịm ikata.
Baal, emi ọwọrọde “andinyene” m̀mê “eteufọk,” ekedi abasi mbon Canaan, ndien enye ekedi ke utọ ke utọ. Edi Jehovah edi san̄asan̄a enyịn̄ emi akakan Owo ke ofụri ekondo ekerede. Abasi emi ọkọdọhọ ikọt esie ete: “Ami ndi Jehovah; enyịn̄ mi edi oro: ndinyụn̄ nnọhọ owo efen ubọn̄ mi.”—Isaiah 42:8.
Ndi akam Elijah ye eke mme prọfet Baal oro ẹkeka ebiet kiet? Utuakibuot Baal okososụhọde mme owo itie ke ntak usan̄a akpara ye edikam n̄wa mme owo. Edi utuakibuot Jehovah akakam ọnọnọ ikọt esie Israel uku, osio mmọ ke ufụn utọ ndiọi edinam oro. Ke ntre, kere ban̄a emi: Edieke afo ekpewetde leta ọnọ ẹsọk ufan oro afo enen̄erede okpono, ndi afo okpoyom ẹmen enye ẹsọk owo emi mîkereke enyịn̄ ufan fo, emi ọwọrọde idiọk etop, mînyụn̄ itiehe nte ufan fo? Ke akpanikọ ukpoyomke!
Edieke afo ọbọn̄de akam ọnọ Jehovah, afo ọbọn̄ ọnọ Andibot, Ete ofụri ubonowo. * Prọfet Isaiah ọkọbọn̄ akam ete: “Afo, O Jehovah, edi ete nnyịn.” (Isaiah 63:16) Mmọdo, Abasi emi ke Jesus Christ eketịn̄ aban̄a ke ini enye ọkọdọhọde mme anditiene enye ete: “Mmọn̄ ndidọk mbịne Ete mi ye Ete mbufo, Abasi mi ye Abasi mbufo.” (John 20:17) Jehovah edi Ete Jesus. Enye edi Abasi emi Jesus ọkọbọn̄de akam ọnọ, okonyụn̄ ekpepde mme anditiene enye ete ẹbọn̄ akam ẹnọ.—Matthew 6:9.
Ndi Bible eteme nnyịn ete ibọn̄ akam inọ Jesus, Mary, ndisana owo, m̀mê mme angel? Baba—ọdọhọ ibọn̄ inọ Jehovah ikpọn̄-ikpọn̄. Kere ban̄a ntak iba. Akpa, akam edi edinam utuakibuot, ndien Bible ọdọhọ ke Jehovah ikpọn̄-ikpọn̄ ke ẹkpetuak ibuot ẹnọ. (Exodus 20:5) Ọyọhọ iba, Bible anam ifiọk ke enye enyene udorienyịn̄ emi, “Afo emi okopde akam.” (Psalm 65:2) Okposụkedi emi Jehovah esiyakde ediwak n̄kpọ ọnọ mbon en̄wen ẹnam, enye idehedei iyak edikop akam inọ owo ekededi. Enye edi Abasi emi ọn̄wọn̄ọde ke imọ idikop akam nnyịn ke idem imọ.
Ntre, edieke oyomde Abasi okop akam fo, ti item N̄wed Abasi emi: “Ẹyenyan̄a owo ekededi eke esemede okot enyịn̄ Jehovah.” (Utom 2:21) Edi ndi Jehovah esikop kpukpru akam, inyeneke se oyomde? Mîdịghe ndi enyene n̄kpọ en̄wen oro oyomde ifiọk edieke iyomde Jehovah okop akam nnyịn?
[Ikọ Idakisọn̄]
^ ikp. eki. 9 Ndusụk ukpepn̄kpọ ido ukpono ẹdọhọ ke ifọnke ndikot ọkpọkpọ enyịn̄ Abasi, idem ke akam. Edi enyịn̄ oro odu n̄kpọ nte utịm ike 7,000 ke mme akpasarade usem emi ẹkedade ẹwet Bible, ke ediwak idaha enye odu ke akam ye ke mme psalm mme anam-akpanikọ asan̄autom Jehovah.
[Ndise ke page 5]
Ata oro Elijah akamiade ye mme prọfet Baal ama owụt ke kpukpru akam ikaha ebiet kiet


text:
Anyị Kwesịrị Ịtụkwasị Ihe Jehova Na-echetara Anyị Obi
“Ihe ncheta Jehova bụ ihe a pụrụ ịtụkwasị obi, na-eme ka onye na-amaghị ihe mara ihe.”—ỌMA 19:7.
1. Olee isiokwu ndị anyị na-amụkarị n’ọmụmụ ihe? Olee otú ịmụ ha ugboro ugboro si abara anyị uru?
Ò NWETỤLA mgbe ị na-amụ isiokwu a ga-amụ n’ọmụmụ ihe Ụlọ Nche, gị ekwuo, sị, ‘Ọ dị ka à mụọla isiokwu a mbụ.’ Ọ bụrụ na ọ dịla anya ị bịawara ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova, o nwere ike ị chọpụtala na e nweela isiokwu ndị anyị mụrụla ọtụtụ ugboro. Anyị na-amụkarị gbasara Alaeze Chineke, ihe mgbapụta, ikwusa ozi ọma, ịhụnanya, na okwukwe. Ịmụ ihe ndị a ugboro ugboro na-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike, na-emekwa ka anyị ‘bụrụ ndị na-eme okwu Chineke, ọ bụghị ndị na-anụ naanị ọnụnụ.’—Jems 1:22.
2. (a) Gịnị ka “ihe ncheta” e kwuru okwu ya na Baịbụl na-apụtakarị? (b) Olee otú iwu Jehova si dị iche n’iwu ụmụ mmadụ?
2 Okwu Hibru a sụgharịrị “ihe ncheta” na-apụtakarị iwu ma ọ bụ ụkpụrụ Chineke na-enye ndị na-efe ya. Iwu Jehova adịghị ka iwu ụmụ mmadụ. Iwu ụmụ mmadụ ezughị okè, ọ na-agbanwekwa agbanwe. Ma iwu Chineke zuru okè. Obi kwesịkwara isi anyị ike na ọ ga-abara anyị uru ma ọ bụrụ na anyị ana-edebe ya. O nwere iwu ụfọdụ Chineke nyere ndị fere ya n’oge ochie ndị anyị na-anaghịzi edebe taa. Ma, ihe mere na anyị anaghịzi edebe iwu ndị ahụ abụghị na ha adịghị mma. Otu ọbụ abụ kwuru, sị: “Ihe ncheta gị ziri ezi ruo mgbe ebighị ebi.”—Ọma 119:144.
3, 4. (a) Olee otú Jehova si echetara ndị ya ihe mgbe ụfọdụ? (b) Olee uru ndị Izrel ga-erite ma ha mee ihe Chineke chetaara ha?
3 Mgbe ụfọdụ, otú Jehova si echetara ndị ya ihe bụ ịdọ ha aka ná ntị. Jehova si n’ọnụ ndị amụma ya dọọ ndị Izrel aka ná ntị ọtụtụ ugboro. Dị ka ihe atụ, mgbe ọ fọrọ obere ka ndị Izrel banye n’Ala Nkwa, Mozis dọrọ ha aka ná ntị, sị: “Lezienụ anya ka a ghara ịrata obi unu, unu ewee gaa fee chi ọzọ ma kpọọrọ ha isiala, Jehova ewee weso unu iwe dị ọkụ.” (Diut. 11:16, 17) Anyị gụọ Baịbụl, anyị ga-ahụ ọtụtụ ihe ndị ọzọ bara uru Chineke chetaara ndị ya.
4 Ọtụtụ mgbe, Jehova gwara ndị Izrel ka ha na-atụ egwu ya, na-erubere ya isi ma na-edo aha ya nsọ. (Diut. 4:29-31; 5:28, 29) Chineke kwere ha nkwa na ya ga-agọzi ha ma ọ bụrụ na ha emee ihe ndị a.—Lev. 26:3-6; Diut. 28:1-4.
IHE NDỊ IZREL MERE MGBE CHINEKE CHETAARA HA IHE HA GA-EME
5. Gịnị mere Jehova ji lụọrọ Eze Hezekaya agha?
5 N’oge ochie, Chineke meere ndị Izrel ihe ọ bụla o kwere ha ná nkwa. Dị ka ihe atụ, mgbe eze ndị Asiria aha ya bụ Senakerib bịara ịlụso Juda agha ma yie Eze Hezekaya egwu, Jehova dunyere mmụọ ozi ya ka ọ gaa nyere ndị ya aka. N’otu abalị naanị, mmụọ ozi Chineke gburu otu narị puku na iri puku mmadụ asatọ na puku ise n’ime ndị agha Asiria. Ihe a merenụ mere ka Senakerib jiri ihere laghachi Asiria. (2 Eze 19:35; 2 Ihe 32:21) Gịnị mere Chineke ji lụọrọ Eze Hezekaya agha? Ọ bụ n’ihi na Hezekaya ‘rapaara Jehova n’ahụ́. Ọ kwụsịghị iso ya, kama ọ nọ na-edebe ihe o nyere n’iwu.’—2 Eze 18:1, 5, 6.
6. Olee otú Eze Josaya si gosi na ya tụkwasịrị Jehova obi?
6 Onye ọzọ rubeere Jehova isi bụ Eze Josaya. Malite mgbe ọ dị afọ asatọ, ‘o mere ihe ziri ezi n’anya Jehova. Ọ hapụghị ya gaa n’aka nri ma ọ bụ n’aka ekpe.’ (2 Ihe 34:1, 2) Josaya mere ihe gosiri na ọ tụkwasịrị Jehova obi. Otú o si mee ya bụ na o bibiri arụsị niile dị n’Izrel, ma mee ka ndị Izrel maliteghachi ife Jehova. N’ihi ihe a o mere, Jehova gọziri ya, gọziekwa ndị Izrel niile.—Gụọ 2 Ihe E Mere 34:31-33.
7. Gịnị mere ndị Izrel mgbe ha na-erubereghị Jehova isi?
7 Ma, ọ dị mwute na ọ bụghị mgbe niile ka ndị Izrel mere ihe Jehova chetaara ha. Ruo ọtụtụ narị afọ, ha nupụụrụ Jehova isi ọtụtụ ugboro. Mgbe okwukwe ha na-esighị ike, ndị ọzọ mere ka ha fee arụsị. Ha yiri ndị ahụ Pọl onyeozi kwuru na “ifufe ozizi ọ bụla na-ebugharị.” (Efe. 4:13, 14) Chineke gwara ha na ha ga-ata ahụhụ mgbe ọ bụla ha na-atụkwasịghị ya obi. Ha tara ahụhụ otú ahụ Chineke kwuru.—Lev. 26:23-25; Jere. 5:23-25.
8. Olee otú anyị ga-esi rite uru n’akụkọ gbasara ndị Izrel?
8 Olee otú anyị ga-esi rite uru n’akụkọ gbasara ndị Izrel? Chineke na-adụ anyị ọdụ, na-adọkwa anyị aka ná ntị, otú ahụ o mere ndị Izrel. (2 Pita 1:12) Jehova na-echetara anyị iwu ya mgbe ọ bụla anyị gụrụ Baịbụl. Jehova hapụkwara anyị ka anyị jiri aka anyị na-ekpebi ma ànyị ga-erube isi n’iwu ya, ka ànyị ga-eme ihe dị anyị mma. (Ilu 14:12) Ka anyị tụlee ihe mere anyị kwesịrị iji mee ihe Jehova na-echetara anyị nakwa ihe mere ime otú ahụ ga-eji baara anyị uru.
RUBERE CHINEKE ISI MA DỊ NDỤ
9. Mgbe ahụ ndị Izrel nọ n’ala ịkpa, olee otú Jehova si chetara ha na ya na-enyere ha aka?
9 Mgbe ndị Izrel malitere ije ahụ ha gara afọ iri anọ ‘n’ala ịkpa ahụ dị egwu,’ Jehova agwaghị ha otú ọ ga-esi edu ha, otú ọ ga-esi echebe ha, na otú ọ ga-esi elekọta ha. Ma, e nwere ọtụtụ ụzọ o si mee ka ha mata na ihe ga-adịrị ha mma ma ọ bụrụ na ha atụkwasị ya obi, na-erubekwara ya isi. Jehova ji ogidi ígwé ojii na-edu ha n’ehihie, jirikwa ogidi ọkụ na-edu ha n’abalị. O ji ihe a o mere chetara ha na ya na-enyere ha aka n’ije ahụ tara akpụ ha na-aga. (Diut. 1:19; Ọpụ. 40:36-38) O nyekwara ha ihe niile dị ha mkpa. Baịbụl kwuru, sị: “Ọ dịghị ihe kọrọ ha. Uwe ha akaghị nká, ụkwụ ha azaghịkwa aza.”—Nehe. 9:19-21.
10. Olee otú Jehova si na-edu anyị taa?
10 N’oge na-adịghị anya, anyị ga-abanye n’ụwa ọhụrụ Chineke kwere anyị ná nkwa, bụ́ ebe ezi omume ga-ebi. Obi ò siri anyị ike na Jehova na-enye anyị ihe niile ga-enyere anyị aka ka anyị ghara ịnwụ ‘n’oké mkpagbu’ na-abịanụ? (Mat. 24:21, 22; Ọma 119:40, 41) Nke bụ́ eziokwu bụ na Jehova anaghị eji ogidi ígwé ojii ma ọ bụ ogidi ọkụ edu anyị ka anyị banye n’ụwa ọhụrụ. Ma, o ji nzukọ ya na-echetara anyị ihe ndị anyị kwesịrị ịna-eme. Dị ka ihe atụ, a na-agba anyị ume ka anyị na-agụ Baịbụl, na-enwe Ofufe Ezinụlọ, na-agachi ọmụmụ ihe na ozi ọma anya n’ihi na ime ihe ndị a ga-eme ka anyị na Chineke dịkwuo ná mma. Ànyị agbanweela ihe ụfọdụ anyị na-eme ka anyị nwee ike ịna-eme ihe ndị a? Anyị mee otú ahụ, anyị ga-enwe ụdị okwukwe ga-eme ka anyị banye n’ụwa ọhụrụ.
11. Olee otú Chineke si gosi na ya chọrọ ka anyị na-enwe obi ụtọ?
11 Nzukọ Chineke na-agwakwa anyị ihe ndị na-enyere anyị aka ịna-eme mkpebi ziri ezi kwa ụbọchị. Dị ka ihe atụ, a gwala anyị ka anyị ghara ịna-achụ ego ọnwụ ọnwụ, gwakwa anyị ka anyị ghara ịna-ebi ndụ okomoko. Anyị mee ihe a a gwara anyị, ọ ga-eme ka anyị ghara ịna-echegbu onwe anyị. A gwakwala anyị ihe ga-enyere anyị aka ikpebi ụdị ejiji anyị kwesịrị ịna-eji, ụdị ihe ndị anyị kwesịrị iji na-atụrụ ndụ, nakwa ikpebi ebe anyị kwesịrị ịgụru akwụkwọ. Anyị amatakwala ihe ndị anyị ga na-eme ma n’ụlọ anyị ma n’ụgbọala anyị ma n’Ụlọ Nzukọ Alaeze ka anyị ghara imerụ ahụ́, nakwa otú anyị ga-esi jikere ejikere tupu ihe gbata gbata emee. Ihe a niile a na-agwa anyị gosiri na Chineke achọghị ka ihe ọ bụla mee anyị, gosikwa na ọ chọrọ ka anyị na-enwe obi ụtọ.
IHE NDỊ E CHETAARA NDỊ KRAỊST OGE MBỤ MERE KA OKWUKWE HA SIE IKE
12. (a) Olee otu ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ọtụtụ ugboro ka ha mee? (b) Olee ihe Jizọs kụziri gbasara ịdị umeala n’obi, nke Pita na-echefughị? Gịnị ka anyị kwesịrị ịmụta n’ihe ahụ Jizọs mere?
12 N’oge Jizọs nọ n’ụwa, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ọtụtụ ugboro ihe ndị ha ga-eme. Ọtụtụ mgbe, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya na ha kwesịrị ịdị umeala n’obi. Ma, ihe o mere abụghị naanị ịgwa ha na ha kwesịrị ịdị umeala n’obi. Kama, o gosiri ha otú ha ga-esi dịrị umeala n’obi. N’abalị bọtara ụbọchị e gburu Jizọs, ya na ndịozi ya zukọrọ ka ha mee Ememme Ngabiga. Mgbe ndịozi ya ka na-eri nri, o biliri ọtọ malite ịsa ụkwụ ha. Ihe a o mere bụ ọrụ ohu na-arụ. (Jọn 13:1-17) O ji ihe ahụ kụziere ndịozi ya ihe dị mkpa. O nweghịkwa mgbe ha chefuru ya. Pita so ná ndị ahụ Jizọs sara ụkwụ. Mgbe ihe dị ka iri afọ atọ gachara, Pita onyeozi gwara Ndị Kraịst ibe ya na ha kwesịrị ịdị umeala n’obi. (1 Pita 5:5) Ihe ahụ Jizọs mere kwesịrị ime ka anyị dịrị umeala n’obi mgbe anyị na Ndị Kraịst ibe anyị na-emekọ ihe.—Fil. 2:5-8.
13. Olee ihe dị ezigbo mkpa Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha nwee?
13 Ihe ọzọ Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ọtụtụ ugboro bụ na ha kwesịrị inwe okwukwe siri ike. O nwere oge ndị na-eso ụzọ ya chọrọ ịchụpụ mmụọ ọjọọ na-enye otu nwata nwoke nsogbu, ma ha achụpụlighị ya. Ha jụrụ Jizọs, sị: “Gịnị mere na anyị achụpụlighị ya?” Ọ sịrị ha: ‘Ọ bụ n’ihi okwukwe nta unu. N’ihi na n’ezie, ana m asị unu, ọ bụrụ na unu enwee okwukwe há ka mkpụrụ osisi mọstad, ọ dịghị ihe na-agaghị ekwe unu omume.’ (Mat. 17:14-20) Mgbe Jizọs na-eje ozi ya n’ụwa, ọ kụziiri ndị na-eso ụzọ ya na mmadụ inwe okwukwe dị ezigbo mkpa. (Gụọ Matiu 21:18-22.) Ànyị na-aga mgbakọ niile na ọmụmụ ihe niile ka okwukwe anyị nwee ike isikwu ike? Ihe mere anyị ji aga ha abụghị naanị ka obi na-adị anyị ụtọ. Anyị na-agakwa ha ka anyị gosi na anyị tụkwasịrị Jehova obi.
14. Gịnị mere anyị kwesịrị iji hụ ndị ọzọ n’anya, na-emekwa ihe ndị ga-abara ha uru?
14 E nwere ọtụtụ ebe a gwara anyị n’Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst ka anyị na-ahụ ibe anyị n’anya. Jizọs sịrị na iwu nke abụọ kachanụ bụ: “Hụ onye agbata obi gị n’anya dị ka onwe gị.” (Mat. 22:39) Jems nwanne Jizọs kwuru na ịhụnanya bụ “iwu nke eze nyere.” (Jems 2:8) Jọn onyeozi kwuru, sị: “Ndị m hụrụ n’anya, ihe m na-edetara unu abụghị iwu ọhụrụ, kama ọ bụ iwu ochie nke unu nụrụ site ná mmalite.” (1 Jọn 2:7, 8) Gịnị ka Jọn bu n’obi mgbe o kwuru gbasara “iwu ochie”? Ọ na-ekwu gbasara iwu ahụ e nyere anyị ka anyị na-ahụ ibe anyị n’anya. Ihe mere o ji kpọọ ya iwu “ochie” bụ na Jizọs enyela iwu ahụ enye ọtụtụ afọ tupu mgbe ahụ, ya bụ, “ná mmalite.” Ma, ihe mere e ji kwuo na ọ bụ iwu “ọhụrụ” bụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-emecha gosi ibe ha ụdị ịhụnanya ga-eme ka ha dị njikere ịnwụchitere ibe ha ọnwụ. Obi dị anyị ụtọ na a na-akụziri anyị ka anyị ghara ịna-eme ihe ndị ga-abara naanị onwe anyị uru otú ahụ ọtụtụ ndị na-eme n’ụwa taa. Anyị na-eme ihe ga-abara ndị ọzọ uru n’ihi na anyị hụrụ ha n’anya.
15. Olee ihe mere Jizọs ji bịa n’ụwa?
15 Jizọs hụrụ ndị mmadụ n’anya. Ihe gosiri na ọ hụrụ ha n’anya bụ na ọ gwọrọ ndị ọrịa, kpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ. Ma, ihe mere Jizọs ji bịa n’ụwa abụghị ka ọ gwọọ ndị mmadụ ọrịa. Ọ bụ ozi ọma o ziri ndị mmadụ na ihe ọ kụziiri ha kacha baara ha uru. Gịnị mere anyị ji kwuo otú a? Ọ bụ n’ihi na ndị ahụ Jizọs gwọrọ ọrịa na ndị ahụ ọ kpọlitere n’ọnwụ mechara kaa nká ma nwụọ. Ma ndị mere ihe ọ kụziiri ha nwere olileanya ịdị ndụ ebighị ebi.—Jọn 11:25, 26.
16. Olee otú Ndịàmà Jehova si na-erube isi n’iwu Jizọs nyere, nke bụ́ ka ha na-eme ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya?
16 Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: “Ya mere, gaanụ mee ndị mba niile ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ m.” (Mat. 28:19) Mgbe Jizọs nwụrụ, ndị na-eso ụzọ ya kwusara ozi ọma ahụ ọ malitere. Ma taa, ndị anyị na-ekwusara ozi ọma ka ndị ha kwusaara ozi ọma. Ebe anyị na-ekwusa ya kakwa ebe ha kwusara ya. Ihe karịrị nde Ndịàmà Jehova asaa ji obi ha niile na-akụziri ndị ọzọ gbasara Alaeze Chineke n’ihe karịrị narị mba abụọ na iri atọ. Anyị na ọtụtụ nde mmadụ na-amụkwa Baịbụl n’ọnwa ọ bụla. Ozi ọma a anyị na-ekwusa gosiri na anyị bi n’oge ikpeazụ.
TỤKWASỊ JEHOVA OBI TAA
17. Gịnị ka Pọl na Pita gwara Ndị Kraịst oge mbụ?
17 Ihe ndị e chetaara Ndị Kraịst mbụ mere ka okwukwe ha sikwuo ike. Dị ka ihe atụ, mgbe a tụrụ Pọl onyeozi mkpọrọ na Rom, ọ gwara Timoti, sị: “Jidesie ụkpụrụ nke okwu na-enye ezi ndụ ike bụ́ nke ị nụrụ n’ọnụ m.” (2 Tim. 1:13) O doro anya na ihe a o kwuru gbara Timoti ume. Pita gwara Ndị Kraịst ka ha gbalịa na-atachi obi, hụ ụmụnna ha n’anya, na-ejidekwa onwe ha. Mgbe ọ gwachara ha ihe ndị a, ọ gwara ha, sị: “M ga-achọ ichetara unu ihe ndị a mgbe niile, ọ bụ ezie na unu maara ha ma bụrụ ndị nọsiri ike n’eziokwu ahụ.”—2 Pita 1:5-8, 12.
18. Olee otú obi dị Ndị Kraịst oge mbụ mgbe a gwara ha ihe ha ga-eme?
18 Nke bụ́ eziokwu bụ na ihe ndị ahụ Pọl na Pita gwara ọgbakọ dị iche iche bụ “okwu ndị e kwuru na mbụ site n’ọnụ ndị amụma dị nsọ.” (2 Pita 3:2) Ma, ụmụnna ndị ahụ hà were iwe mgbe Pọl na Pita gwara ha ihe ndị ahụ? Mba. Ha ma na ihe mere ha ji na-agwa ha ihe ahụ bụ na Chineke hụrụ ha n’anya. O nyekwaara ha aka ‘ịna-eto eto n’obiọma na-erughịrị mmadụ nakwa n’ihe ọmụma banyere Onyenwe anyị na Onye Nzọpụta anyị bụ́ Jizọs Kraịst.’—2 Pita 3:18.
19, 20. Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na ọ bụrụ na anyị emee ihe Jehova na-agwa anyị, ọ ga-abara anyị uru? Olee uru ọ ga-abara anyị?
19 Taa, e nwere ọtụtụ ihe mere obi kwesịrị iji sie anyị ike na ọ bụrụ na anyị emee ihe Jehova gwara anyị n’Okwu ya, ọ ga-abara anyị ezigbo uru. Ihe ọ bụla o kwuru na Baịbụl na-emezu. (Gụọ Jọshụa 23:14.) Baịbụl gwara anyị otú Chineke si na-emeso ndị mmadụ ihe ruo ọtụtụ puku afọ. Ihe mere e ji dee ya na Baịbụl bụ ka anyị mụta ihe na ya. (Rom 15:4; 1 Kọr. 10:11) Anyị ahụkwala otú amụma ụfọdụ e buru na Baịbụl si na-emezu n’oge anyị. E nwere ike iji amụma tụnyere ihe Jehova chetaara anyị ọtụtụ afọ tupu ya emee. Dị ka ihe atụ, ọtụtụ nde mmadụ na-efe Jehova ugbu a otú ahụ e buru n’amụma na ndị mmadụ ga-eme “n’oge ikpeazụ.” (Aịzaya 2:2, 3) Ihe ọjọọ na-arị ibe ya elu n’ụwa taa. Ọ na-egosi na amụma Baịbụl na-emezu. Anyị ebula ụzọ kwuo na anyị na-ekwusa ozi ọma n’ụwa niile. Ozi ọma a anyị na-ekwusa na-egosi na ihe Jizọs kwuru na-emezu taa.—Mat. 24:14.
20 Kemgbe ụwa, Jehova na-eme ihe gosiri na anyị kwesịrị ịtụkwasị ya obi. Ihe ndị ọ na-echetara anyị hà na-abara anyị uru? À na-ajụkwa ajụ? Otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Rosellen kwuru, sị: “Mgbe m malitere ịtụkwasị Jehova obi, o dokwuru m anya na Jehova hụrụ m n’anya, na-akwado m ma na-enyere m aka.” Ọ bụrụ na anyị ana-eme ihe Jehova na-echetara anyị, ọ ga-abara anyị ezigbo uru.


text:
Akụkọ nke 60: Abigel na Devid
Ị̀ MA nwaanyị ọma a nke na-abịakwute Devid? Aha ya bụ Abigel. Ọ bụ nwaanyị nwere ezi uche, o gbochikwara Devid ime otu ihe ọjọọ. Ma tupu anyị amụọ ihe banyere nke a, ka anyị hụ ihe nọworo na-eme Devid kemgbe.
Mgbe Devid si n’ebe Sọl nọ gbapụ, ọ gara zoo n’ọgba nkume. Ụmụnne ya na ndị ezinụlọ ya gakwuuru ya n’ebe ahụ. Ọnụ ọgụgụ ndị niile gakwuuru ya dị ihe dị ka narị mmadụ anọ, Devid wee bụrụ onye ndú ha. Devid jekwuuru eze Moab, sị ya: ‘Biko ka ndị mụrụ m soro gị nọrọ, ruo mgbe m ga-amata ihe ga-abụ ọnọdụ m.’ E mesịa, Devid na ndị ikom ya malitere izogharị n’ugwu.
Ọ bụ mgbe nke a gasịrị ka Devid zutere Abigel. Nebal di ya bụ ọgaranya nwere nnukwu ala. O nwere puku atụrụ atọ, nweekwa otu puku ewu. Nebal nwere obi ọjọọ. Ma Abigel nwunye ya mara ezigbo mma. Ọ makwaara otú e si eme ihe ziri ezi. Ọ dị mgbe ọ zọpụtara ezinụlọ ya. Ka anyị hụ otú o si mee.
Devid na ndị ya emeworo Nebal ihe ọma. Ha enyewo aka ichebe atụrụ ya. Ya mere, otu ụbọchị, Devid zigara ụfọdụ n’ime ndị ya ịrịọta ihe n’aka Nebal. Ndị ikom Devid jekwuuru Nebal mgbe ya na ndị na-enyere ya aka na-akpacha ajị atụrụ. Ọ bụ ụbọchị oriri, Nebal nwekwara ọtụtụ ezi ihe iri. Ndị ikom Devid gwara ya, sị: ‘Anyị emeworo gị ihe ọma. Anyị ezurughị atụrụ gị ọ bụla, kama anyị enyewo aka ịzụ ha. Ugbu a, biko, nyetụ anyị ihe oriri.’
Nebal wee sị ha: ‘M gaghị enye ndị dị ka unu ihe oriri m.’ O kwuru nnọọ okwu n’ụzọ mkparị, kwuokwa ọtụtụ ihe ọjọọ banyere Devid. Mgbe ndị ikom ahụ lara kọọrọ Devid ihe merenụ, ezigbo iwe were ya. O wee sị ha: ‘Werenụ mma agha unu!’ Ha gawakwara igbu Nebal na ndị ya.
Otu n’ime ndị ikom Nebal nke nụrụ okwu ọjọọ ahụ o kwuru kọọrọ Abigel ihe merenụ. Ngwa ngwa, Abigel kwakọtara ihe oriri. O dokwasịrị ha n’elu ịnyịnya ibu ma jewe ịhụ Devid. Mgbe o zutere Devid, o siri n’elu ịnyịnya ibu ya rịdata, kpọọ isiala sị ya: ‘Biko nna anyị ukwu, etinyela uche n’ihe di m bụ́ Nebal kwuru. Ọ bụ onye iberibe nke na-eme ihe nzuzu. Lee onyinye m wetara. Biko, were ya ma gbaghara anyị n’ihi ihe merenụ.’
‘Ị bụ nwaanyị maara ihe,’ ka Devid kwuru. ‘I gbochiwo m igbu Nebal iji kwụghachi ya ụgwọ maka obi ọjọọ ya. Laa nke ọma.’ Mgbe Nebal nwụrụ n’ikpeazụ, Abigel ghọrọ otu n’ime ndị nwunye Devid.
1 Samuel 22:1-4; 25:1-43.
Ajụjụ
- Gịnị bụ aha nwaanyị a nke na-abịa izute Devid na foto a, ụdị mmadụ dịkwa aṅaa ka ọ bụ?
- Ònye bụ Nebal?
- N’ihi gịnị ka Devid ji ziga ụfọdụ n’ime ndị ikom ya ka ha gaa rịọ Nebal ka o nyetụ ha ihe oriri?
- Gịnị ka Nebal gwara ndị ikom Devid, oleekwa ihe Devid mere?
- Olee otú Abigel si gosi na ya bụ nwaanyị maara ihe?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ 1 Samuel 22:1-4.
Olee otú ezinụlọ Devid si gosipụta ezi ihe nlereanya banyere otú Ndị Kraịst kwesịrị isi na-enyerịtara ibe ha aka? (Ilu 17:17; 1 Tesa. 5:14)
- Gụọ 1 Samuel 25:1-43.
N’ihi gịnị ka e ji kọwaa Nebal n’ụzọ nlelị dị otú ahụ? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25)
Gịnị ka ndị nwunye bụ́ Ndị Kraịst taa pụrụ ịmụta site n’ihe nlereanya Abigel? (1 Sam. 25:32, 33; Ilu 31:26; Efe. 5:24)
Olee ihe ọjọọ abụọ ndị Abigel gbochiri Devid ime? (1 Sam. 25:31, 33; Rom 12:19; Efe. 4:26)
Olee otú ụzọ Devid si meghachi omume n’ihe Abigel kwuru si enyere ndị ikom aka ile ndị inyom anya dị ka Jehova si ele ha? (Ọrụ 21:8, 9; Rom 2:11; 1 Pita 3:7)
GỤKWUO GBASARA YA
Abigel Kpara Àgwà Onye Nwere Ezi Uche
Olee ihe anyị nwere ike ịmụta n’ihe Abigel mere n’agbanyeghị na di ọ lụrụ bụ onye ọjọọ?


text:
Ịdị Nwayọọ n’Obi Ga-egosi na Ị Ma Ihe
E nwere otu nwaanyị aha ya bụ Antonia. Ọrụ ya bụ ilekọta ndị agadi. Otu ụbọchị, ọ kụrụ aka n’ụzọ, otu nwaanyị dị́ ihe dị ka afọ iri ise apụta bawara ya mba, na-akparị ya maka na o chere na ọ bịaghị n’oge ilekọta mama ya merela agadi. Nke bụ́ eziokwu bụ na Antonia bịara mgbe o kwesịrị ịbịa. Ma, o weturu obi rịọ nwaanyị ahụ mgbaghara maka na ọ ghọtaghị ihe merenụ.
MGBE Antonia bịara n’ụbọchị ọzọ, nwaanyị ahụ baara ya mba ọzọ. Gịnị ka Antonia mere? Ọ sịrị: “Ọ dịghịrị m mfe. O kwesịghị ịgwawa m okwu ọjọọ.” Ma, Antonia rịọkwara ya mgbaghara, gwa ya na ya ghọtara ahụhụ ọ na-ata.
A sị na ị bụ Antonia, gịnị ka ị gaara eme? Ị̀ gaara egosi na ị dị nwayọọ? Ọ̀ gaara esiri gị ike ijide onwe gị? Nke bụ́ eziokwu bụ na o nwere ike ọ gaghị adịrị mmadụ mfe ijide onwe ya ma ụdị ihe a mee. Anyị chegbuwe onwe anyi ma ọ bụ a kpasuo anyị iwe, ọ naghị adị mfe ijide onwe anyị.
Ma, Baịbụl gwara Ndị Kraịst ka ha na-adị nwayọọ n’obi. N’eziokwu, Okwu Chineke kwuru na onye dị nwayọọ n’obi nwere amamihe. Jems jụrụ, sị: “Ònye maara ihe ma nwee nghọta n’etiti unu? Ya jiri ịdị nwayọọ nke e ji mara amamihe gosi ọrụ ya site n’ime omume ọma.” (Jems 3:13) Olee otú onye dị nwayọọ n’obi si egosi na o nwere amamihe sí n’elu? Oleekwa ihe ga-enyere anyị aka ịmụta àgwà a dị́ Chineke mma?
IHE GOSIRI NA ONYE DỊ NWAYỌỌ N’OBI MA IHE
Ịdị nwayọọ n’obi nwere ike ime ka iwe dajụọ. Ilu 15:1 kwuru, sị: “Azịza dị nro na-eme ka ọnụma laa, ma okwu ọjọọ na-akpasu iwe.”
Iwe nwere ike ime ka nsogbu ka njọ n’ihi na ọ ga-adị ka ịwụnye mmanụ n’ọkụ. (Ilu 26:21) Ma, ịdị nwayọọ n’obi na-emekarị ka iwe dajụọ. O nwedịrị ike ime ka obi jụrụ onye chọrọ ịlụso anyị ọgụ.
Antonia hụrụ ka ụdị ihe ahụ mere. Mgbe nwaanyị ahụ hụrụ otú Antonia si wetuo obi gwa ya okwu, ọ malitere ibe ákwá, kwuo na nsogbu zuru ya ahụ́, ma nsogbu nke ya ma nke ezinụlọ ya. Antonia ziri ya ozi ọma, malite ịmụrụ ya Baịbụl n’ihi na Antonia weturu obi ma gosi na ya bụ onye udo.
Ịdị nwayọọ n’obi nwere ike ime anyị obi ụtọ. Matiu 5:5 kwuru, sị: “Obi ụtọ na-adịrị ndị dị nwayọọ n’obi, n’ihi na ha ga-eketa ụwa.”
Gịnị mere obi ji adị ndị dị nwayọọ n’obi ụtọ? E nwere ọtụtụ ndị na-ewebu iwe ọkụ, ma obi dịzi ha ụtọ n’ihi na ha adịla nwayọọ n’obi. Ndụ ha akala mma. Ha makwa na ha ga-enweta oge magburu onwe ya n’ọdịnihu. (Kọl. 3:12) Otu onye nlekọta sekit na Spen aha ya bụ Adolfo kọrọ otú ndụ ya dị tupu ya abata n’ọgbakọ.
Adolfo kwuru, sị: “Ndụ m enweghị isi na ọdụ. M na-ewekarị iwe ọkụ, nke mere ka ụfọdụ ndị enyi m na-atụ m ụjọ maka na m dị mpako, na-alụkwa ọgụ. Otu ihe mere ka ndụ m gbanwee. N’otu ọgụ anyị lụrụ, a mara m ọnụ mma isii, ya afọ obere ka ọbara gbagbuo m.”
Ma, ugbu a, Adolfo ji okwu ọnụ na omume ya na-akụziri ndị ọzọ ka ha na-adị nwayọọ n’obi. Àgwà ọma ya na-eme ka ọtụtụ ndị na-abịazi ya nso. Adolfo kwuru na obi dị ya ụtọ maka otú o si gbanwee. Ọ na-ekelekwa Jehova maka otú o si nyere ya aka ịna-adị nwayọọ n’obi.
Ịdị nwayọọ n’obi na-eme Jehova obi ụtọ. Ilu 27:11 kwuru, sị: “Mara ihe, nwa m, wee mee ka obi m ṅụrịa, ka m wee zaa onye na-akwa m emo okwu.”
Ekwensu, bụ́ onyeisi ndị iro Jehova, na-akwa Jehova emo. Ụdị mkparị ahụ kwesịrị ime ka iwe na-ewe Chineke, ma Baịbụl gwara anyị na Jehova ‘adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ.’ (Ọpụ. 34:6) Ọ bụrụ na anyị ana-agba mbọ iṅomi Chineke ma ghara ịna-ewe iwe ọsọ ọsọ, dịkwa nwayọọ n’obi, ọ pụtara na anyị na-eme ihe gosiri na anyị ma ihe, obi ga-adịkwa Jehova ezigbo ụtọ.—Efe. 5:1.
Ọtụtụ ndị kpọrọ ibe ha asị n’ụwa taa. Anyị nwere ike ịna-ahụ “ndị na-anya isi, ndị mpako, ndị nkwulu, . . . ndị nkwutọ, ndị na-adịghị ejide onwe ha, ndị na-eme ihe ike.” (2 Tim. 3:2, 3) Ma, ihe ndị a ekwesịghị ime ka Onye Kraịst ghara ịdị nwayọọ n’obi. Baịbụl gwara anyị na ‘amamihe nke si n’elu na-eme udo, nweekwa ezi uche.’ (Jems 3:17) Ọ bụrụ na anyị bụ ndị udo, nweekwa ezi uche, anyị ga-eme ka ndị mmadụ ghọta na Chineke enyela anyị amamihe. Ụdị amamihe ahụ ga-eme ka anyị dịrị nwayọọ n’obi ma a kpasuo anyị iwe. Ọ ga-emekwa ka anyị na Jehova na-adịkwu ná mma. Ọ bụ ya na-enye amamihe kachanụ.


text:
INDONESHIA
Tigbuo Zọgbuo Ndị Kọmunist Kpatara Ataghị Isi M
Ronald Jacka
A MỤRỤ YA N’AFỌ 1928
E MERE YA BAPTIZIM N’AFỌ 1941
ONYE Ọ BỤ Ọ bụ ohu alaka ruo ihe karịrị afọ iri abụọ na ise.
N’ISI ỤTỤTỤ abalị mbụ n’ọnwa Ọktoba afọ 1965, ndị agha na-akwado òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị kọmunist nke Indoneshia gburu ndị isi amị isii a ma ama ná mbọ ha na-agba ịkwatu ọchịchị. Ihe a ha mere mere ka gọọmenti malite ịsụ ndị kọmunist akwụ ozugbo. Ọgba aghara bịara ju ebe niile n’Indoneshia. E gbukwara narị puku mmadụ ise a sịrị bụ́ ndị kọmunist.
Mgbe mbọ ahụ a gbara ịkwatu ọchịchị Indoneshia kụchara afọ n’ala, izu ole na ole agaakwa, otu onyeisi ndị amị gwara m na aha m dị n’ebe e dere aha ndị isi okpukpe ndị kọmunist chọrọ igbu n’ógbè anyị. Ọ gwakwara m na m chọọ, ya agaa gosi m ebe ha gwuru ili m. Ma, m ji nwayọọ gwa ya na mụ achọghị ịga hụ ili ahụ. N’ihi otú ihe si kwụrụ n’oge ahụ, achọghị m ka a hụ mụ na ya n’ihi na ọ ga-eme ka ndị mmadụ chewe na m na-etinyezi aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.


text:
Ịsụ Ụzọ Na-eme Ka Anyị na Chineke Dịkwuo ná Mma
“Ọ dị mma ịbụku Chineke anyị abụ olu ụtọ.”—ỌMA 147:1.
1, 2. (a) Gịnị ga-eme ma ọ bụrụ na anyị na-eche banyere onye anyị hụrụ n’anya, na-ekwukwa banyere ya? (Lee foto dị ná mmalite isiokwu a.) (b) Olee ajụjụ ndị anyị ga-atụle?
Ọ BỤRỤ na anyị na-eche banyere onye anyị hụrụ n’anya, na-akọkwara ndị ọzọ banyere ya, anyị na ya ga na-adịkwu ná mma. Otú ahụ ka ọ dịkwa adịm ná mma anyị na Jehova Chineke. Mgbe Devid na-azụ atụrụ, ọ na-ekirikarị kpakpando n’abalị, na-echekwa banyere otú Chineke si dị ebube. O dere, sị: “Mgbe m hụrụ eluigwe gị, bụ́ ihe mkpịsị aka gị rụrụ, ọnwa na kpakpando ndị i kere, gịnị ka mmadụ efu bụ, nke mere i ji na-echeta ya, gịnịkwa ka nwa nke mmadụ bụ, nke mere i ji na-elekọta ya?” (Ọma 8:3, 4) Mgbe Pọl dechara banyere ụzọ dị ebube Jehova si na-emezu nkwa o kwere Ndị Kraịst e tere mmanụ, o kwuru, sị: “Lee otú ngọzi na amamihe na ihe ọmụma nke Chineke si dị omimi!”—Rom 11:17-26, 33.
2 Mgbe ọ bụla anyị na-ezi ndị ọzọ ozi ọma, anyị na-eche banyere Jehova, na-ekwukwa banyere ya. Ọ na-eme ka anyị na Chineke dịkwuo ná mma. Ọtụtụ ndị ọsụ ụzọ achọpụtala na ije ozi ọma mgbe niile na-eme ka ha hụkwuo Chineke n’anya. Ma ị̀ bụ ọsụ ụzọ ugbu a ma ị̀ na-achọ ịmalite ịsụ ụzọ, ajụjụ i kwesịrị ịjụ onwe gị bụ, Olee otú ịsụ ụzọ ga-esi mee ka mụ na Jehova dịkwuo ná mma? Ọ bụrụ na ị bụ ọsụ ụzọ, jụọ onwe gị, sị, ‘Gịnị ga-enyere m aka ịnọgide n’ọrụ ịsụ ụzọ?’ Ọ bụrụ na ị malitebeghị ịsụ ụzọ, jụọ onwe gị, sị, ‘Olee ihe ndị m kwesịrị ime ka m nwee ike ịmalite ịsụ ụzọ?’ Ka anyị tụlee otú ịsụ ụzọ ga-esi mee ka anyị na Chineke dịkwuo ná mma.
OTÚ ỊSỤ ỤZỌ SI EME KA ANYỊ NA CHINEKE DỊKWUO NÁ MMA
3. Olee otú ịkọrọ ndị ọzọ banyere ihe ọma Alaeze Chineke ga-emere anyị si abara anyị uru?
3 Ịgwa ndị ọzọ banyere ihe ọma Alaeze Chineke ga-emere anyị na-eme ka anyị na Jehova dịkwuo ná mma. Olee ebe ị na-agụkarị na Baịbụl mgbe ị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma? O nwere ike ịbụ Abụ Ọma 37:10, 11; Daniel 2:44; Jọn 5:28, 29; ma ọ bụ Mkpughe 21:3, 4. Mgbe ọ bụla anyị na-akọrọ ndị ọzọ banyere nkwa ndị a, ọ na-eme ka anyịnwa cheta na “ezi onyinye ọ bụla na onyinye ọ bụla zuru okè” si n’aka Jehova Chineke anyị, bụ́ onye na-emesapụ aka. Ọ na-eme ka anyị na ya dịkwuo ná mma.—Jems 1:17.
4. Mgbe anyị hụrụ na ndị anyị na-ezi ozi ọma amaghị Chineke, gịnị mere obi ji adịkwu anyị ụtọ maka ihe ọma Chineke meere anyị?
4 Ka anyị na-ahụ na ọtụtụ ndị anyị na-ezi ozi ọma amaghị Chineke nakwa na obi anaghị adị ha ụtọ, ọ na-eme ka obi dịkwuo anyị ụtọ maka eziokwu Baịbụl a na-akụziri anyị. Ndị ụwa enweghị ezigbo ihe ga-eme ka ihe gaara ha nke ọma nakwa ka obi na-adị ha ụtọ. Ọtụtụ n’ime ha na-echegbu onwe ha banyere ọdịnihu. Ha enweghịkwa olileanya. Ha na-achọ ịmata uru ndụ ha dị bara. Ọtụtụ ndị sịrị na ha na-efe Chineke amachaghịdị Baịbụl. Ha yiri ndị bi n’obodo Ninive n’oge ochie. (Gụọ Jona 4:11.) Ọ bụrụ na anyị ewepụtakwuo oge na-ezi ozi ọma, ọ ga-eme ka anyị ghọta nke ọma na Jehova na-elekọta ndị ya. (Aịza. 65:13) Ma, ihe Jehova na-eme abụghị naanị ilekọta ndị ya. Ọ na-akpọ mmadụ niile ka ha bịa ka ọ kasie ha obi, meekwa ka ha nwee ezigbo olileanya. Ihe a ọ na-eme na-egosi na ọ na-emere anyị ihe ọma.—Mkpu. 22:17.
5. Olee otú ịkụziri ndị ọzọ eziokwu Baịbụl si eme ka anyị na-ele nsogbu ndị bịaara anyị anya?
5 Mgbe anyị na-akụziri ndị ọzọ eziokwu Baịbụl, ọ na-eme ka anyị ghara ịna-echegbu onwe anyị banyere nsogbu ndị bịaara anyị. Otu nwanna nwaanyị bụ́ ọsụ ụzọ oge niile aha ya bụ Trisha chọpụtara na ihe a anyị kwuru bụ eziokwu mgbe papa ya na mama ya gbara alụkwaghịm. O kwuru, sị: “O nwetụbeghị ihe gbawara m obi otú ahụ kemgbe a mụrụ m.” Otu ụbọchị, iwe juru ya obi, ike ịga ozi ọma adịghịkwa ya. Ma, o mechara gaa mụọrọ ụmụaka atọ ihe. E nwere ọtụtụ nsogbu n’ezinụlọ ụmụaka ahụ. Papa ha hapụrụ ha. Nwanne ha nwoke nke tọrọ ha na-emesikwa ha ike. Trisha kwuru, sị: “Nsogbu bịaara m enweghị ihe ọ bụ ma e jiri ya tụnyere nke ha. Ka anyị na-amụ ihe, ihe ha na-amụta juru ha anya, ha achịtụ ọchị, obi atọọkwa ha ụtọ. Jehova si n’aka ụmụaka ahụ kasie m obi, nke ka nke, n’ụbọchị ahụ.”
6, 7. (a) Olee otú ịkụziri ndị ọzọ Baịbụl si eme ka okwukwe anyị sikwuo ike? (b) Olee otú obi na-adị anyị mgbe anyị hụrụ otú ihe Baịbụl kwuru si nyere ndị anyị na-amụrụ Baịbụl aka ịgbanwe àgwà ha?
6 Ịkụziri ndị ọzọ eziokwu Baịbụl na-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike. Pọl onyeozi dere banyere ụfọdụ ndị Juu n’oge ya ndị na-anaghị eme ihe ha na-akụziri ndị ọzọ. Ọ jụrụ ha, sị: “Gị onye na-akụziri onye ọzọ ihe, ị́ dịghị akụziri onwe gị?” (Rom 2:21) Ndị ọsụ ụzọ anaghị eme ka ndị Juu ahụ. Ha na-aga ugboro ugboro na-ezi ndị ọzọ ozi ọma, na-amụkwara ha Baịbụl. Tupu ha akụzie ihe nke ọma, ha ga-ebu ụzọ kụziere onwe ha ihe. Ha na-ebu ụzọ amụ isiokwu ha na mmadụ ga-amụ. Ha nwekwara ike ime nchọnchọ ga-enyere ha aka ịza ajụjụ ndị a ga-ajụ ha. Otu nwanna nwaanyị bụ́ ọsụ ụzọ aha ya bụ Janeen kwuru, sị: ‘Mgbe ọ bụla m na-akụziri ndị ọzọ eziokwu Baịbụl, ọ na-eme ka ihe ndị ahụ ghara ịpụ apụ n’obi m, meekwa ka m kwetasie ike na ihe ndị ahụ bụ eziokwu.’
7 Mgbe anyị hụrụ otú ihe Baịbụl kwuru si enyere ndị anyị na-amụrụ Baịbụl aka ịgbanwe àgwà ha, anyị na-aghọtakwu na ihe Chineke na-akụziri anyị bara ezigbo uru. (Aịza. 48:17, 18) Ọ na-eme ka anyị kpebisie ike ịna-eme ihe ndị ahụ. Nwanna nwaanyị ọzọ bụ́ ọsụ ụzọ aha ya bụ Adrianna kwuru, sị: “Ọ bụrụ na ndị mmadụ ejiri aka ha na-ekpebi ihe ha ga na-eme, ha anaghị eji ndụ ha eme ihe bara uru. Ma, ọ bụrụ na ha ekwe ka Jehova na-ekpebiri ha ihe ha ga na-eme, ọ ga-abara ha uru ozugbo.” Otu nwanna nwoke bụ́ ọsụ ụzọ aha ya bụ Phil kwuru, sị: “Ị ga-ahụ ndị gbarala mbọ elu gbaa mbọ ala ka ha gbanwee, ma o kweghị ha. Ma mgbe ha mụwara Baịbụl, Jehova na-enyere ha aka ịgbanwe.”
8. Olee otú iso ụmụnna na-aga ozi ọma si abara anyị uru?
8 Mgbe anyị na ụmụnna anyị na-arụ n’ozi ọma, ha na-agba anyị ume. (Ilu 13:20) Ndị ọsụ ụzọ na-ewepụta oge soro ụmụnna ha na-aga ozi ọma. Ọ na-eme ka ha na-enwekwu ohere ‘ịna-agbarịta ibe ha ume.’ (Rom 1:12; gụọ Ilu 27:17.) Otu nwanna nwaanyị bụ́ ọsụ ụzọ aha ya bụ Lisa kwuru, sị: “Ihe ndị mmadụ na-emekarị n’ụlọ ọrụ bụ ịmarịta aka na inwere ndị ọzọ anyaụfụ. Ihe ị ga na-anụ kwa ụbọchị bụ asịrị na okwu ọjọọ. Ihe na-akacha onye ọ bụla mkpa bụ otú ọ ga-esi ka ndị ọzọ. Mgbe ụfọdụ, e nwere ike ịkwa gị emo ma ọ bụ chịa gị ọchị n’ihi na ị naghị eso ha eme ihe ọjọọ ha na-eme. Ma, ụmụnna na-agba m ume ma anyị gaa ozi. Ọ na-abụ, m gachaa ozi ọma lọta, obi adị m ụtọ n’agbanyeghị na ike gwụchara m.”
9. Ọ bụrụ na di na nwunye ana-asụ ụzọ, olee uru ha ga-erite?
9 Ọ bụrụ na anyị na di anyị ma ọ bụ nwunye anyị ana-asụ ụzọ, anyị abụọ ga na-adịkwu ná mma. (Ekli. 4:12) E nwere otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Madeline. Ya na di ya bụ ndị ọsụ ụzọ. O kwuru, sị: “Ọ na-abụ, mụ na di m lọta ozi ọma, anyị ewepụta oge kwurịta ihe ndị mere n’ozi ọma ma ọ bụ ihe anyị gụtara na Baịbụl nke nwere ike inyere anyị aka n’ozi ọma. Ka anyị na-asụkọ ụzọ kwa afọ, anyị na-adịkwu ná mma.” Ọsụ ụzọ ahụ aha ya bụ Trisha kwuru, sị: “Anyị kpebiri na anyị agaghị eji onye ọ bụla ụgwọ. N’ihi ya, ego anaghị esere anyị okwu. Anyị abụọ na-eso aga nletaghachi, na-esokwa aga amụrụ ndị mmadụ Baịbụl. Ọ na-eme ka anyị abụọ dịrị ná mma, meekwa ka anyị na Jehova dịrị ná mma.”
10. Ọ bụrụ na anyị eburu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke, hụkwa otú Chineke si na-enyere anyị aka, olee uru ọ ga-abara anyị?
10 Ọ bụrụ na anyị eburu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke, na-ahụ otú Jehova si na-enyere anyị aka, na-azakwa ekpere anyị, ọ ga-eme ka anyị tụkwasịkwuo Jehova obi. Ezigbo Ndị Kraịst niile na-atụkwasị Jehova obi. Ma, ndị ọsụ ụzọ ma na ọ bụ naanị ịtụkwasị Jehova obi ga-eme ka ha nọsie ike n’ọrụ ịsụ ụzọ. (Gụọ Matiu 6:30-34.) E nwere otu nwanna aha ya bụ Curt. Ya na nwunye ya bụ ndị ọsụ ụzọ. Ọ na-arụchitere onye nlekọta sekit ọrụ. O nwere mgbe o kwetara ịga leta otu ọgbakọ. Ọ ga-eji ụgbọala gbaa awa abụọ na ọkara tupu ya eruo ọgbakọ ahụ. Ha nwere mmanụ ụgbọala ga-ezuru ha ịga ọgbakọ ahụ, ma ha enweghị nke ga-ezuru ha ịlọta. Ọ fọrọ otu izu ka a kwụọ ya ụgwọ ọnwa. Nwanna ahụ kwuru, sị, “Ịga leta ọgbakọ ahụ mewere m obi abụọ.” Mgbe ha kpechara ekpere, ha kpebiri na ha ga-aga. Obi sikwara ha ike na Chineke ga-egboro ha mkpa ha. Tupu ha agawa, otu nwanna nwaanyị kpọrọ ha, gwa ha na o nwere ihe ya chọrọ inye ha. Ọ bụ ego ha ga-eji zụọ mmanụ ụgbọala ga-ezuru ha ịlọta. Curt kwuru, sị, “Ọ bụrụ na ụdị ihe a emee gị ugboro ugboro, ọ gaghị esiri gị ike ịghọta na ọ bụ Jehova na-enyere gị aka.”
11. Olee ụzọ ụfọdụ Chineke si agọzi ndị ọsụ ụzọ?
11 Ndị ọsụ ụzọ na-ekwukarị na ka ha na Chineke na-adịkwu ná mma, ha ana-ewepụtakwu oge na-ejere ya ozi, ọ na-agọzikwu ha. (Diut. 28:2) Ma, ịsụ ụzọ anaghị adị mfe mgbe niile. Isi ahụ Adam nupụụrụ Chineke na-akpatara anyị niile nsogbu. Mgbe ụfọdụ, nsogbu nwere ike ime ka ndị ọsụ ụzọ kwụsịtụ ozi ha. Ma, ọsụ ụzọ nwere ike imeri nsogbu ndị bịaara ya ma ọ bụkwanụ gbaara ha ọsọ. Olee ihe nwere ike inyere ndị ọsụ ụzọ aka ịnọsi ike n’ozi ha?
OTÚ NDỊ ỌSỤ ỤZỌ GA-ESI NỌSIE IKE N’OZI HA
12, 13. (a) Ọ bụrụ na ọ na-esiri ọsụ ụzọ ike ịrụzu awa ya, gịnị ka o kwesịrị ime? (b) Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-ewepụta oge na-agụ Baịbụl kwa ụbọchị, na-amụ ihe, na-echebakwara ihe ndị anyị mụtara echiche?
12 Ọtụtụ ndị ọsụ ụzọ anaghị enwe ohere. Ọ naghị adị mfe imecha ihe niile anyị chọrọ ime. N’ihi ya, anyị kwesịrị ịna-ahazi ihe ndị anyị ga-eme ahazi. (1 Kọr. 14:33, 40) Ọ bụrụ na ọ na-esiri ọsụ ụzọ ike ịrụzu awa ya, o nwere ike ịdị mkpa ka o leba anya n’ihe o ji oge ya eme. (Efe. 5:15, 16) O nwere ike ịjụ onwe ya, sị: ‘Awa ole ka m na-eji atụrụ ndụ ma ọ bụ egwuri egwu? È nwere ihe ndị na-adịghị mkpa na-eri m oge? M̀ nwere ike ịhazigharị oge m ji arụ ọrụ ego?’ O doro Onye Kraịst ọ bụla anya na ọ dị mfe imewe ihe ndị ọ na-anaghị emebu. N’ihi ya, o nwere ike ịdị mkpa ka ndị ọsụ ụzọ na-echebara ajụjụ ndị a echiche mgbe niile ka ha nwee ike ịgbanwe ihe ndị ha kwesịrị ịgbanwe.
13 Ọsụ ụzọ kwesịrị iwepụta oge na-agụ Baịbụl kwa ụbọchị, na-amụ ihe, na-echebakwara ihe ndị ọ mụtara echiche. N’ihi ya, o kwesịrị ịgbalị ka ihe ndị na-adịghị mkpa ghara ime ka ọ hapụ ime ihe ndị dị mkpa. (Fil. 1:10) Dị ka ihe atụ, ka e weregodị ya na ọsụ ụzọ gachara ozi ọma n’ụbọchị lọta. O bu n’obi iji mgbede ahụ kwado ihe a ga-amụ n’ọmụmụ ihe. Ma, o bu ụzọ gụọ akwụkwọ ozi e ziteere ya. Ya agbanyezie kọmputa, gaa n’Ịntanet gụọ ozi e ziteere ya, zaakwa ya. N’Ịntanet ahụ, o mepere ebe e dere ihe ọ chọrọ ịzụ ka ọ mara ma è gbuola ya ná ntụ. Ka ọ na-eme ihe ndị ahụ, ọ maghị na ihe dị ka awa abụọ agaala. Ma, o bidobeghị ịkwado ihe ahụ ọ chọrọ ịkwado ná mgbede ahụ. Gịnị mere na ọsụ ụzọ ekwesịghị ime ụdị ihe a? Ọ bụrụ na onye na-agba bọl chọrọ ịgba bọl ruo ọtụtụ afọ, o kwesịrị ịna-eri ezigbo nri. Ọ bụ otú ahụ ka ọ dị ọsụ ụzọ. Ọ bụrụ na ọ chọrọ ịnọsi ike n’ọrụ ịsụ ụzọ, o kwesịrị ịna-amụ ihe mgbe niile.—1 Tim 4:16.
14, 15. (a) Gịnị mere ndị ọsụ ụzọ ekwesịghị ịna-ebi ndụ okomoko? (b) Ọ bụrụ na ihe na-esiri ọsụ ụzọ ike, gịnị ka o kwesịrị ime?
14 Ndị ọsụ ụzọ ndị na-eme nke ọma n’ozi ha na-agbalịsi ike ka ha ghara ịna-ebi ndụ okomoko. Jizọs gbara ndị na-eso ụzọ ya ume ka anya ha na-ele otu ebe. (Mat. 6:22) Otú o si bie ndụ ya mere ka o nwee ike iji obi ya niile na-eje ozi ya. O kwuru, sị: “Nkịta ọhịa nwere ọgba, anụ ufe nke eluigwe nwekwara akwụ́, ma Nwa nke mmadụ enweghị ebe ọ ga-atọgbọ isi ya.” (Mat. 8:20) Ndị ọsụ ụzọ ndị chọrọ ime ka Jizọs kwesịrị iburu n’obi na ọ bụrụ na ha enwee ọtụtụ ihe, imezi ha ma ọ bụ ịzụ ndị ọhụrụ ma ndị ochie mebie ga na-eri ha oge.
15 Ndị ọsụ ụzọ ghọtara na ọrụ ha dị mkpa. Ma, ha anaghị eche na ha ka ndị ọzọ mma. Kama iche otú ahụ, ha ma na ọ bụ obiọma Chineke mere ka ha bụrụ ndị ọsụ ụzọ. N’ihi ya, ọsụ ụzọ ọ bụla nke chọrọ ịnọsi ike n’ozi ya kwesịrị ịtụkwasị Jehova obi. (Fil. 4:13) A ga-enwe nsogbu na ihe isi ike. (Ọma 34:19) Mgbe nsogbu bịaara ọsụ ụzọ, o kwesịrị ịrịọ Jehova ka o nyere ya aka ịmata ihe o kwesịrị ime. O kwesịkwara inwe ndidi ka Jehova nyere ya aka, kama ịkwụsị ịsụ ụzọ ozugbo. (Gụọ Abụ Ọma 37:5.) Ka ha na-ahụ otú Chineke si na-elekọta ha, ha na ya ga na-adịkwu ná mma.—Aịza. 41:10.
Ị̀ GA-ABỤLI ỌSỤ ỤZỌ?
16. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịbụ ọsụ ụzọ, gịnị ka i kwesịrị ime?
16 Ọ bụrụ na ị chọrọ ịbụ ọsụ ụzọ, chọọkwa ka Jehova na-agọzi gị otú o si agọzi ndị ọsụ ụzọ, kpee ekpere banyere ya. (1 Jọn 5:14, 15) Kọọrọ ya ndị ọsụ ụzọ. Kpebie ihe ndị ị ga-eme ga-enyere gị aka ịbụ ọsụ ụzọ. Ọ bụ ihe otu nwanna aha ya bụ Keith na nwunye ya bụ́ Erika mere. Ha na-ejibu oge ha niile arụ ọrụ ego. Ha zụkwara ụlọ na ụgbọala ọhụrụ ozugbo ha lụrụ. Ha kwuru, sị: “Anyị cheburu na ihe ndị ahụ ga-eme ka obi na-adị anyị ụtọ. Ma, ihe ndị ahụ emeghị ka anyị nwee obi ụtọ.” Mgbe a chụrụ Keith n’ọrụ, ọ malitere ịsụ ụzọ inyeaka. O kwuru, sị: “Ịsụ ụzọ mere ka o dokwuo m anya na ịga ozi ọma na-eme ka obi na-adị mmadụ ezigbo ụtọ.” Ha metara otu nwanna na nwunye ya bụ́ ndị ọsụ ụzọ enyi. Nwanna ahụ na nwunye ya nyeere ha aka ịghọta na ọ bụrụ na ha asụwa ụzọ ma ghara ibiwe ndụ okomoko, obi ga na-atọ ha ụtọ. Gịnị ka Keith na Erika mere? Ha kwuru, sị: “Anyị dere ihe ndị anyị kpebiri ime n’ozi Chineke, mapawa ya na friji anyị. Nke ọ bụla anyị mere, anyị akanye ya ihe.” Ka oge na-aga, ha ghọrọ ndị ọsụ ụzọ.
17. Gịnị mere o ji dị mma ka ị tụlee ma ị̀ ga-abụli ọsụ ụzọ?
17 Ị̀ ga-abụli ọsụ ụzọ? Ọ bụrụ na i chere na ị gaghị abụli ọsụ ụzọ ugbu a, gbalịsie ike ka i wepụtakwuo oge na-eje ozi ọma. Ọ ga-eme ka gị na Jehova dịkwuo ná mma. I kpechaa ekpere ma chebara otú ihe si dịrị gị echiche, i nwere ike ịghọta na ị ga-asụli ụzọ ma ị gbanwee ihe ụfọdụ ị na-eme. Ọ bụrụ na ị ga-abụli ọsụ ụzọ, ọṅụ ị ga-enweta ga-akarị ihe ọ bụla ị hapụrụ. Obi ga-adị gị ụtọ n’ihi na i bu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke, na-enyekwara ndị ọzọ aka. (Mat. 6:33) Uru ọzọ ị ga-erite bụ na ọ ga-eme ka ị na-echekwu banyere Jehova, na-akọkwara ndị ọzọ banyere ya ugboro ugboro. Ọ ga-eme ka ị hụkwuo ya n’anya, meekwa ya obi ụtọ.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Diuterọnọmi 24:1-22
24 “Ọ bụrụ na nwoke alụọ nwaanyị, o wee bụrụ nwunye ya, ọ ga-erukwa na ọ bụrụ na ihe ya amasịkwaghị di ya n’ihi na ọ chọpụtawo ihe na-ekwesịghị ekwesị n’ebe nwaanyị ahụ nọ,+ nwoke ahụ ga-edekwara ya akwụkwọ ịgba alụkwaghịm+ ma were ya nye ya n’aka, wee chụpụ ya n’ụlọ ya.+2 Ọ ga-esikwa n’ụlọ ya pụọ gaa ghọọ nwunye nwoke ọzọ.+3 Ọ bụrụ na nwoke nke abụọ a akpọọkwa ya asị wee deere ya akwụkwọ ịgba alụkwaghịm ma were ya nye ya n’aka, chụpụkwa ya n’ụlọ ya, ma ọ bụ, ọ bụrụ na nwoke nke abụọ a nke lụrụ ya anwụọ,4 a gaghị ekwe ka nwoke mbụ ahụ nke lụrụ ya, bụ́ onye chụpụrụ ya, kpọrọghachi ya ka ọ bụrụ nwunye ya mgbe e merụsịworo ya;+ n’ihi na nke ahụ bụ ihe arụ n’anya Jehova, emekwala ka ala nke Jehova bụ́ Chineke gị na-enye gị ka ọ bụrụ ihe nketa gị mehie.5 “Ọ bụrụ na nwoke alụọ nwaanyị ọhụrụ,+ ọ gaghị eso ndị agha gaa agha, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla ọzọ a ga-amanye ya ime. Ọ ga-anọ n’ụlọ ya ma bụrụ onye a gụpụrụ ịrụ ọrụ ruo otu afọ, ọ ga-emekwa ka nwunye ọ lụrụ ṅụrịa ọṅụ.+6 “Ọ dịghị onye ga-eburu nkume igwe nri ma ọ bụ aka nkume igwe nri dị ka ihe ibé,+ n’ihi na ọ bụ mkpụrụ obi ka ọ na-eburu dị ka ihe ibé.7 “Ọ bụrụ na a hụ mmadụ ka ọ na-atọrọ+ mkpụrụ obi otu n’ime ụmụnne ya n’etiti ụmụ Izrel, ọ bụrụkwa na o mesowo ya ihe n’aka ike wee ree ya,+ onye ahụ nke tọọrọ mmadụ ga-anwụ. Ị ga-ekpochapụkwa ihe ọjọọ n’etiti unu.+8 “Kpachara anya maka ihe otiti ekpenta+ ka i wee lezie anya nke ọma mee ihe niile ndị nchụàjà, bụ́ ndị Livaị, ga-agwa gị.+ Dị nnọọ ka m nyere ha n’iwu, otú ahụ ka unu ga-elezi anya+ mee.9 Ị ga na-echeta ihe Jehova bụ́ Chineke gị mere Miriam n’ụzọ, mgbe unu si n’Ijipt na-apụta.+10 “Ọ bụrụ na ị gbazinye mmadụ ibe gị ụdị ihe ọ bụla,+ abanyela n’ụlọ ya ịnara ya ihe o ji gbaa ibé.+11 Ị ga-eguzo n’èzí, onye ahụ ị gbazinyere ihe ga-ewetara gị ihe ibé ahụ n’èzí.12 Ọ bụrụkwa na onye ahụ nọ ná nsogbu, ejila ihe ibé ya laba ụra.+13 Hụ na i weghachiiri ya ihe ibé ya ozugbo anyanwụ dara,+ ọ ga-eyi uwe ya laba ụra,+ ọ ga-agọzikwa+ gị; ọ ga-abụkwara gị ezi omume n’anya Jehova bụ́ Chineke gị.+14 “Erigbula onye ọrụ e goro ego nke nọ ná nsogbu, nke dakwara ogbenye, ma ọ bụ otu n’ime ụmụnne gị ma ọ bụ otu n’ime ndị mbịarambịa, bụ́ ndị nọ n’ala gị, n’ime obodo gị.+15 N’otu ụbọchị ahụ ka ị ga-enye ya ụgwọ ọrụ ya,+ ị ga-ewere ya nye ya tupu anyanwụ adaa, n’ihi na ọ nọ ná nsogbu, ọ bụkwa ụgwọ ọrụ ya ka mkpụrụ obi ya chekwubere; ka o wee ghara itiku Jehova n’ihi gị,+ ọ ga-aghọkwara gị mmehie.+16 “A gaghị egbu ndị bụ́ nna n’ihi ụmụ ha, a gaghịkwa egbu ụmụ n’ihi nna ha.+ A ga-egbu onye nke ọ bụla n’ihi mmehie nke ya.+17 “Agbagọla ikpe nke onye mbịarambịa+ ma ọ bụ nke nwa na-enweghị nna,+ achịrịla uwe nwaanyị di ya nwụrụ dị ka ihe ibé.+18 Ị ga-echetakwa na ị ghọrọ ohu n’Ijipt, Jehova bụ́ Chineke gị wee napụta gị n’ebe ahụ.+ Ọ bụ ya mere m ji enye gị iwu ka i mee ihe a.19 “Ọ bụrụ na i wee ihe ubi n’ubi gị, i wee chefuo otu ùkwù ọka* n’ubi,+ agaghachila ibute ya. Ọ ga-adịrị onye mbịarambịa, nwa na-enweghị nna nakwa nwaanyị di ya nwụrụ;+ ka Jehova bụ́ Chineke gị wee gọzie gị n’ihe niile aka gị na-eme.+20 “Ọ bụrụ na ị kụtusịa mkpụrụ dị n’osisi oliv gị, agaghachila ịkụtu ya ọzọ. Ọ ga-adịrị onye mbịarambịa, nwa na-enweghị nna nakwa nwaanyị di ya nwụrụ.+21 “Ọ bụrụ na ị chịkọta mkpụrụ vain dị n’ubi vaịn gị, agaghachila ịchịkọta ndị fọrọ afọ. Ha ga-adịrị onye mbịarambịa, nwa na-enweghị nna nakwa nwaanyị di ya nwụrụ.22 Ị ga-echetakwa na ị ghọrọ ohu n’ala Ijipt.+ Ọ bụ ya mere m ji enye gị iwu ka i mee ihe a.+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ Diu24:19* Ọka a na-ekwu okwu ya ebe a bụ ụdị dị ka ọka wit na ọka bali.


text:
Unity
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Unity
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Nkwado maka egwuregwu kere dị iche iche sistem
- Development nke ịntanetị na ngwa
- Nkwado maka DirectX na OpenGL
- Ohere nke nkwonkwo mmepe
Comments on Unity:
Unity Metụtara software:
The gburugburu ebe obibi maka software mmepe na nkwado maka-ewu ewu mmemme asụsụ. The software nwere a set nke bara uru na ọrụ kee ngwa.
Ngwaọrụ ibudata na bulite faịlụ site na FTP-sava. The software akwado a dịgasị iche iche nke bara uru ọrụ na ogbugba ndu maka nchebe faịlụ transfer na sava.
The nwere ọgụgụ isi mmepe gburugburu ebe obibi nke software na-elekwasị anya na-arụmọrụ na ịta nke a Mmepụta on mkpa ihe aga-eme.
The adaba gburugburu ebe obibi ịzụlite ose na software. The software na-akwado ihe ndị kasị mmemme asụsụ na-emepe mbara ohere maka ọhụrụ ngwaahịa mmepe.
The software jikọọ a ime ihe nkesa ma ọ bụ kọmputa site na dị iche iche ogbugba ndu. Nakwa na software e nwere utilities n'ịwa SSH igodo na Nyocha.
The nchịkọta akụkọ na-ebuli na mfe usoro PHP development. The software-enye gị ohere dezie faịlụ na-agụnye ngwá ọrụ maka ala ọrụ na koodu.
The ọtọ nchịkọta akụkọ-arụ ọrụ na koodu. The software nwere a set nke dị ike atụmatụ na ike bulite obodo faịlụ ka a FTP-nkesa.
The ọtọ ederede edito. The software nwee ike ịrụ ọrụ ndị bụ isi na nke edito ma hazie ọrụ mode maka ụfọdụ mmemme asụsụ.
Zuru ezu ngwá ọrụ iji egwuregwu mmepe maka ndị dị iche iche sistem. The software nwere set nke nkọ na ụda mmetụta iji nweta ihe ndị kasị mma imewe nke a egwuregwu.
The set nke software maka àgwà web mmepe na echichi nke a zuru ezu sava weebụ. The software na-agụnye Apache sava weebụ, MySQL nchekwa data na PHP edemede ntụgharị okwu.
Software nke a kpochapụwo imewe nke Windows menu. Ọzọkwa software na-akwado a ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ọzọ ngwaọrụ enye ndị ahụ na menu.
Ngwaọrụ maka egwu na-akpọ ọdịyo faịlụ ma jikwaa collections nke mgbasa ozi faịlụ. The software enye gị ohere iji tọghata media faịlụ iche iche formats na dezie ozi gbasara ha.
Mfe iji igodo generator maka routers nke dị iche iche. The software enyere decrypt paswọọdụ nke Wi-Fi netwọk na iji ụfọdụ nchekwa data maka ụfọdụ ụdị nke routers.
The software na-esure ihe CD, DVD, HD-DVD na Blu-Ray. The software enye gị ohere ike ahụ ISO faịlụ na bootable disks.
The software jikwaa ịnakọta nke foto na video ihe. Ọzọkwa software na-enye ihe dị mfe search na obosara ohere hazie faịlụ.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
Udeme Emi Abasi Ọnọde Nnyịn Edi Emi
“Emi edi udeme mme asan̄autom Jehovah.”—ISA. 54:17.
1. Nso ke Jehovah ewet enịm ọnọ ubonowo?
JEHOVAH, “odu-uwem ye nsinsi Abasi” enịm ọnọ-uwem etop esie ọnọ ubonowo. Etop emi eyebịghi ke nsinsi, koro “ikọ Jehovah odu ke nsinsi.” (1 Pet. 1:23-25) Esịt enen̄ede enem nnyịn sia Jehovah ewetde mme utọ akpan n̄kpọ emi enịm ke Bible ọnọ nnyịn.
2. Nso ke Abasi ewet ke Ikọ esie enịm ọnọ ikọt esie?
2 Abasi ewet enyịn̄ emi enye osiode idemesie esịn ke Bible man ikọt esie ẹkpefiọk ẹnyụn̄ ẹkot enyịn̄ emi. Akpa ini emi N̄wed Abasi etịn̄de aban̄a “Jehovah Abasi” edi ke “mbụk aban̄ade enyọn̄ ye isọn̄.” (Gen. 2:4) Ẹma ẹwet enyịn̄ Abasi ediwak ini ke itiat oro ẹkewetde Ibet Duop. Ke uwụtn̄kpọ, akpa ibet ọkọtọn̄ọ ntem: “Ami ndi Jehovah Abasi fo.” (Ex. 20:1-17) Enyịn̄ Abasi osụk ododu tutu esịm emi koro Jehovah Akakan Ọbọn̄ Andikara ekpeme Ikọ esie ye enyịn̄ esie kpa ye ofụri se Satan anamde man ọsọhi mmọ efep.—Ps. 73:28.
3. Kpa ye emi ido ukpono ẹkpepde nsu ẹban̄a Abasi, nso ke Abasi anam nnyịn ika iso inyene?
3 Ke adianade do, Jehovah ewet akpanikọ enịm ke Ikọ esie ọnọ nnyịn. Imenen̄ede ikọm Abasi ke ndinam nnyịn inyene un̄wana esie ye akpanikọ ke ererimbot emi ido ukpono ẹkpepde nsu ẹban̄a Abasi mi! (Kot Psalm 43:3, 4.) Nnyịn isan̄a ke un̄wana Abasi kpa ye emi ata ediwak owo ẹdude ke ekịm.—1 John 1:6, 7.
UDEME EMI NNYỊN MÎKPADAHA IBRE MBRE
4, 5. Ewe san̄asan̄a ifet ke nnyịn inyene tọn̄ọ ke 1931?
4 Ẹnọ nnyịn mme Christian ata akpan n̄kpọ. N̄wed emi ẹkotde Cobuild English Dictionary ọdọhọ ke “idụt kiet kiet enyene ido, edu, ye mme usụn̄ unam n̄kpọ emi ẹdude ke ata ediwak isua, emi emana kiet ẹsikpọn̄de ọnọ emana en̄wen.” Ukem oro ke edi ye Mme Ntiense Jehovah. Abasi an̄wam ikọt esie ẹfiọk Bible ye orụk owo emi enye edide ye se enye aduakde. Ndien enye ọnọ nnyịn san̄asan̄a ifet n̄ko, oro edi, ifet ndikere enyịn̄ ndian enye.
5 Ikenyene san̄asan̄a ifet emi ke mbono nnyịn oro ẹkenịmde ke 1931 ke Columbus ke Ohio, U.S.A. Ẹma ẹwet abisi emi, “JW” ke n̄wed ndutịm mbono. Eyenete an̄wan kiet ọdọhọ ete: “Mme owo ẹma ẹnọ nsio nsio ekikere ẹban̄a se abisi emi adade aban̄a.” Ẹkesikot nnyịn Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible, edi nnyịn ima inyịme ndikere Mme Ntiense Jehovah (Jehovah’s Witnesses ke Ikọmbakara) ke Sunday, July 26, 1931. Esịt ama enem nnyịn ndikere enyịn̄ emi ẹsiode ke N̄wed Abasi mi. (Kot Isaiah 43:12.) Eyenete kiet ọkọdọhọ ke imọ “idifreke nte kpukpru owo ẹkefioride n̄kpo ẹnyụn̄ ẹkwakde ubọk ke ofụri itie mbono oro.” Idụhe ido ukpono ndomokiet en̄wen ke ererimbot emi ẹkenyịmede ndikere enyịn̄ ndian Abasi, edi Abasi ọdiọn̄ nnyịn ke ndikere enyịn̄ ndian enye ke se ibede isua 80 idahaemi. Edi ata akwa n̄kpọ ndidi Mme Ntiense Jehovah!
6. Ewe mbụk esịne ke udeme emi Abasi ọnọde nnyịn?
6 Mbụk Bible emi aban̄ade mme asan̄autom Abasi ke eset esịne ke otu udeme emi Jehovah ọnọde nnyịn. Ke uwụtn̄kpọ, Bible etịn̄ se iketịbede inọ Abraham, Isaac, ye Jacob, ọnọ nnyịn. Anaedi mmọ ẹma ẹsitie ye ubon mmọ ẹneme ẹban̄a nte ẹkpenamde esịt enem Jehovah. Ntre, ikpaha nnyịn idem ndikop ke Joseph ama esịn ndinam oburobụt ido mbak ‘idinam idiọkn̄kpọ idue Abasi.’ (Gen. 39:7-9) Akpa mme Christian ẹma ẹsineme ifiọk Abasi emi mmọ ẹnyenede ye nditọete mmọ. Paul ama emen se Jesus ekekpepde enye aban̄a Udia Mbubreyo Ọbọn̄ ekpep nditọete esie. (1 Cor. 11:2, 23) Ẹwet nte ẹkpetuakde ibuot ẹnọ Abasi “ke spirit ye ke akpanikọ” ẹnọ nnyịn ke Bible. (Kot John 4:23, 24.) Bible ekeme ndin̄wam kpukpru owo, edi nnyịn mme asan̄autom Jehovah ikpenen̄ede ikọm enye ikan ke enọ emi.
7. Ewe udeme nnyịn ke inen̄ede ima?
7 Udeme nnyịn esịne n̄ko mme mbụk oro ẹwetde ke mme n̄wed nnyịn, emi ẹwụtde ke ‘Jehovah ada ye nnyịn.’ (Ps. 118:7) Mme mbụk emi ẹsinam nnyịn ifiọk ke Abasi ke ekpeme nnyịn idem ke ini ẹkọbọde nnyịn. Kiet ke otu udeme nnyịn emi isinen̄erede ima edi un̄wọn̄ọ emi: “‘N̄kpọekọn̄ ekededi eke ẹdibotde ẹban̄a fi idikwe unen, ndien edeme ekededi eke edidahade ada anam ikọ ye afo, afo oyobiom enye ikpe. Emi edi udeme mme asan̄autom Jehovah, edinen ido mmọ onyụn̄ oto mi,’ uyo Jehovah edi emi.” (Isa. 54:17) Idụhe n̄kpọekọn̄ Satan ndomokiet emi ekemede ndinọmọ nnyịn ke nsinsi.
8. Nso ke idineme ke ibuotikọ emi ye ke enye oro etienede?
8 Satan odomo ndisobo Bible, nnam mme owo ẹkûfiọk enyịn̄ Abasi, nnyụn̄ ndịp akpanikọ. Edi enye ikemeke n̄kpọ ye Jehovah, sia Jehovah abiat kpukpru uduak Satan emi. Ke ibuotikọ emi ye ke enye oro etienede, iyeneme iban̄a (1) nte Abasi ekpemede Ikọ esie; (2) nte enye anamde ẹka iso ẹfiọk enyịn̄ esie; ye (3) nte Ete nnyịn eke heaven edide Andinyene ye Andinam akpanikọ aka iso odu.
JEHOVAH EKPEME IKỌ ESIE
9-11. Didie ke Jehovah ekpeme Bible man mme owo ẹka iso ẹnyene enye?
9 Jehovah ekpeme Bible kpa ye oro mme owo ẹdomode ndisobo enye mfep. N̄wed emi ẹkotde Enciclopedia Cattolica (Catholic Encyclopedia) ọdọhọ ete: “Ke 1229, Esop Toulouse ama akpan mme owo ndikama mmọ [oro edi, Bible usem emana mmọ] man ẹsobo ido ukpono Mme Anditiene Waldo ye eke Mbon Albi ẹfep. Esop oro ẹkenịmde ke 1234 ke Tarragona ke Spain, emi James I eketiede ibuot ama odori ukem ukpan emi n̄ko. . . . Akpa ini oro Bishop Rome eketienede anam emi ekedi ke 1559, ke ini Paul IV akakpande owo ndimịn̄ m̀mê ndinyene B[ible] usem emana esie edieke owo mîbọhọ unyịme ito Kọmiti Mme Cardinal Catholic.”
10 Kpa ye emi nsio nsio owo ẹkedomode ndisobo Bible mfep, Abasi anam enye aka iso odu. Ke n̄kpọ nte 1382, John Wycliffe ye nsan̄a esie ẹma ẹsio akpa Bible emi ẹkabarede ẹsịn ke Ikọmbakara. Akabade Bible en̄wen ekedi William Tyndale, emi ẹkewotde ke 1536. Ẹdọhọ ke ini ẹkeyịrede enye ke eto ẹyom ndiwot, ke enye okofiori ete, “Ọbọn̄, tat edidem England enyịn.” Ekem ẹma ẹfian̄ade enye itọn̄ ẹwot ẹnyụn̄ ẹfọp enye ke ikan̄.
11 Bible aka iso odu kpa ye emi ediwak owo ẹsuade enye. Ke uwụtn̄kpọ, Miles Coverdale ama akabade Bible esịn ke Ikọmbakara ke 1535. Coverdale akada Bible oro Tyndale akakabarede akabade “Obufa Testament” ye “Akani Testament” ọtọn̄ọde ke Genesis esịm Chronicle. Enye akakabade mme n̄wed Bible eken oto usem Latin ye Bible emi Martin Luther akakabarede esịn ke usem German. Ata ediwak owo mfịn ẹma Edisana N̄wed Abasi—Edikabade Eke Obufa Ererimbot ke ntak emi an̄wan̄ade owo, enende, onyụn̄ ọfọnde ndida n̄kwọrọ ikọ. Imenen̄ede ikop inemesịt nte ke idụhe owo ndomokiet emi ekemede ndisobo Ikọ Jehovah mfep; Satan ke idemesie ikemeke.
JEHOVAH ANAM ẸKA ISO ẸFIỌK ENYỊN̄ ESIE
12. Didie ke Edikabade Eke Obufa Ererimbot etiene anam enyịn̄ Abasi aka iso odu?
12 Jehovah Abasi okụt ete ke enyịn̄ esie aka iso odu ke Bible. Edikabade Eke Obufa Ererimbot enen̄ede etiene anam emi. Kọmiti emi ẹkekabarede Bible emi ẹkewet ke mbemiso ikọ Bible emi ẹte: “Ata n̄wọrọnda n̄kpọ ke edikabade emi edi edifiak mmen enyịn̄ Abasi ndisịn ke nnennen itie esie ke uwetn̄kpọ Bible. Ẹnam emi ke ndiwet enye ke usụn̄ oro mme okot Ikọ Efịk ẹtịmde ẹmehe, oro edi Jehovah, utịm ike 6,973 ke N̄wed Abasi Usem Hebrew ye utịm ike 237 ke N̄wed Abasi Christian Usem Greek.” Ẹsio ofụri m̀mê ubak Edikabade Eke Obufa Ererimbot idahaemi ke se ibede usem 116, ndien ẹmịn̄ se ibede idem 178,545,862.
13. Ntak emi ẹkemede ndidọhọ ke mme owo ẹfiọk enyịn̄ Abasi toto ke ini emi ẹkebotde owo?
13 Toto ke ini emi ẹkebotde owo ke ẹkefiọk enyịn̄ Abasi. Adam ye Eve ẹma ẹfiọk enyịn̄ Abasi, ẹnyụn̄ ẹfiọk nte ẹkpekotde enyịn̄ oro. Ke ini Ham eyen Noah ekesuenede ete esie ke Ukwọ ama ekebe, Noah ama ọdọhọ ete: “Yak itoro enyene Jehovah, Abasi Shem, yak Canaan [eyen Ham] akabade edi ofụn ọnọ enye.” (Gen. 4:1; 9:26) Abasi ke idemesie ọkọdọhọ ete: “Ami ndi Jehovah. Enyịn̄ mi edi oro; ndinọhọ baba owo kiet ubọn̄ mi.” Abasi ama ọdọhọ n̄ko ete: “Ami ndi Jehovah, ndien baba kiet efen idụhe. Abasi idụhe ke ẹsiode mi ẹfep.” (Isa. 42:8; 45:5) Jehovah anam enyịn̄ esie aka iso odu onyụn̄ anam mme owo ke ererimbot ẹfiọk enyịn̄ emi. Edi ata akwa n̄kpọ ndifiọk nnyụn̄ n̄kot enyịn̄ Jehovah, ndinyụn̄ ndi mme Ntiense esie. Onyụn̄ etie nte emi nnyịn ikpọdọhọde ite: “[Iyemenede] banner nnyịn ke enyọn̄ ke enyịn̄ Abasi nnyịn.”—Ps. 20:5.
14. Ke ẹsiode Bible ẹfep, m̀mọ̀n̄ en̄wen ke ẹkeme ndikụt enyịn̄ Abasi?
14 Idịghe Bible kpọt ke enyịn̄ Abasi odu. Ke uwụtn̄kpọ, ẹkụt enyịn̄ Abasi ke Itiat Moab ke Dhiban (Dibon), emi odude n̄kpọ nte kilomita 21 ke edem usiahautịn Inyan̄ Inụn̄. Ẹwet enyịn̄ edidem Israel, oro edi, Edidem Omri ke itiat oro ẹnyụn̄ ẹtịn̄ nte Edidem Mesha emi akakarade Moab akan̄wanade ye Israel. (1 Ndi. 16:28; 2 Ndi. 1:1; 3:4, 5) Edi se inamde Itiat Moab emi enen̄ede ebehe nnyịn edi nte ke ẹkeda abisi Hebrew inan̄ emi adade ọnọ enyịn̄ Abasi ẹwet enyịn̄ Abasi. Ẹwet abisi emi ediwak ini ke Leta Lachish, emi ẹkụtde ke mbai esombat ke Israel.
15. Nso idi Septuagint, ndien ẹkesan̄a didie ẹnyene enye?
15 Ke se ikande isua 2,000 emi ẹkebede, ẹma ẹkabade N̄wed Abasi ẹsịn ke usem Greek ẹnyụn̄ ẹkot enye Septuagint. Ntak emi okoyomde ẹkabade Bible ẹsịn ke usem Greek? Mme Jew ẹkedu ke ntan̄mfep ke Babylon ke isua 70. Ke ini ẹkeyakde mmọ ẹnyọn̄ọ ke isua 537 M.E.N., ndusụk mmọ ẹma ẹka iso ẹdụn̄ ke Babylon. Edi nte ini akakade, ediwak mme Jew ẹma ẹwọrọ ẹkedụn̄ ke Alexandria ke Egypt, emi mme owo ẹkesemde Greek. Mme Jew oro ẹma ẹyom ẹkabade N̄wed Abasi ẹsịn ke usem Greek. Abisi Hebrew inan̄ emi adade ọnọ enyịn̄ Abasi ama esịne ke ndusụk edikabade emi.
16. Nso iwụt ke ẹma ẹsịn enyịn̄ Abasi ke n̄wed oro ẹkewetde ke 1640?
16 Ẹkụt enyịn̄ Abasi ke n̄wed oro ẹkotde Bay Psalm Book, akpa n̄wed emi ẹkewetde ke mme obio America emi ẹkedude ke idak ukara England. Akpa nsiondi esie (oro ẹkemịn̄de ke 1640) ama esịne n̄wed Psalm, emi ẹkekabarede ke Hebrew ẹsịn ke Ikọmbakara oro ẹkesemde ini oro. Enye ama asiak enyịn̄ Abasi ke utọ itien̄wed nte Psalm 1:1, 2, emi ọdọhọde ke “owo emi ẹdiọn̄de” isan̄ake ke item mme idiọkowo, “edi ibet Iehovah edi ata idatesịt esie.” Edieke oyomde ndifiọk n̄kpọ en̄wen mban̄a enyịn̄ Abasi, se ediye uduot ekpri n̄wed oro Enyịn̄ Abasi Oro Edibịghide ke Nsinsi.
JEHOVAH ANAM NNYỊN IFIỌK AKPANIKỌ
17, 18. (a) Ọkpọdọhọ ke nso idi “akpanikọ”? (b) Nso ye nso isịne ke “akpanikọ eti mbụk”?
17 Nnyịn imokop idatesịt ndinam n̄kpọ nnọ “Jehovah Abasi akpanikọ.” (Ps. 31:5) Nso idi akpanikọ? Akpanikọ edi nnennen n̄kpọ oro aban̄ade n̄kpọ. Ke usem Hebrew oro ẹkedade ẹwet Bible, ikọ oro ẹsiwakde ndikabade nte “akpanikọ” ada aban̄a n̄kpọ emi edide nnennen, se ẹberide edem, se iketịbede. Ikọ Greek oro ẹkabarede “akpanikọ” ọwọrọ se ikemde ye se iketịbede m̀mê ifọnde inyụn̄ inende.
18 Jehovah okụt ete ke nnyịn imọfiọk akpanikọ mfịn. (2 John 1, 2) Akpanikọ etetịm an̄wan̄a nnyịn, koro “usụn̄ ndinen owo ebiet nyayama un̄wana emi akade-ka iso ayama tutu esịm ufọt uwemeyo.” (N̄ke 4:18) Nnyịn imenyịme ye akam oro Jesus ọkọbọn̄de ọnọ Abasi ete: “Ikọ fo edi akpanikọ.” (John 17:17) “Akpanikọ eti mbụk” emi esịnede ofụri se mme Christian ẹnịmde ke akpanikọ, odu ke Ikọ Abasi. (Gal. 2:14) Ndusụk ke otu emi ẹdi akpanikọ oro aban̄ade enyịn̄ Jehovah, unen esie ndikara ofụri ekondo, uwa ufak Jesus, ediset ke n̄kpa, ye Obio Ubọn̄. Idahaemi, ẹyak ineme nte Abasi anamde nnyịn ika iso ifiọk akpanikọ kpa ye ofụri se Satan anamde ndidịp enye.
JEHOVAH IYAKKE SATAN EDỊP AKPANIKỌ
19, 20. Anie ekedi Nimrod, ndien nso ke mme owo ẹkedomo ndinam ke eyo esie?
19 Ke Ukwọ ama ekebe, ẹma ẹsitoho ufiet ẹte: “Ukem nte Nimrod atautop emi okopde odudu onyụn̄ ọbiọn̄ọde Jehovah.” (Gen. 10:9) Sia Nimrod ekedide andibiọn̄ọ Jehovah, ọwọrọ enye akatuak ibuot ọnọ Satan, okonyụn̄ etie nte mme andibiọn̄ọ oro Jesus ọkọdọhọde mmọ ete: “Mbufo ẹto ete mbufo kpa Devil, mbufo ẹnyụn̄ ẹyom ndinam mme udọn̄ ete mbufo. Enye . . . ikonyụn̄ isọn̄ọke ida ke akpanikọ.”—John 8:44.
20 Nimrod akakara Babel ye mme obio eken emi ẹkedude ọtọn̄ọde ke Tigris esịm Akpa Euphrates. (Gen. 10:10) Etie nte enye ọkọnọ uyo ete ẹtọn̄ọ ndibọp Babel ye tọwa esie ke n̄kpọ nte isua 2269 M.E.N. Jehovah okoyom mme owo ẹdụn̄ ke ofụri isọn̄, edi mbon oro ẹkebọpde Babel ẹkedọhọ ẹte: “Mbufo ẹdi! Ẹyak nnyịn ibọp obio inọ idem nnyịn, ye tọwa emi etịn̄e esie esịmde ikpaenyọn̄, ẹnyụn̄ ẹyak nnyịn inam ọwọrọetop enyịn̄ inọ idem nnyịn, mbak nnyịn idisuana iyọhọ ofụri iso isọn̄.” Edi mmọ ẹma ẹtre utom oro ke ini Abasi “[eketịmerede] usem ofụri isọn̄” onyụn̄ asuande mmọ. (Gen. 11:1-4, 8, 9) Edieke Satan akaduakde nditọn̄ọ ido ukpono kiet man kpukpru owo ẹtuak ibuot ẹnọ enye, uduak esie ama okpu. Mme owo ẹtuak ibuot ẹnọ Jehovah ke kpukpru emana, ndien ibat mbon oro ẹtuakde ibuot ẹnọ enye ke ọtọt ke usen ke usen.
21, 22. (a) Ntak emi nsunsu ido ukpono mîkemeke ndisobo ido ukpono akpanikọ mfep ofụri ofụri? (b) Nso ke idineme ke ibuotikọ oro etienede?
21 Akananam itiehe nte nsunsu ido ukpono ọmọn̄ osobo ido ukpono akpanikọ efep ofụri ofụri. Ntak-a? Koro Akwa Anditeme nnyịn okụt ete ke imanam Ikọ imọ, kpa Bible, aka iso odu, imanam mme owo ẹka iso ẹfiọk enyịn̄ imọ, imonyụn̄ inam mme owo ẹka iso ẹnen̄ede ẹfiọk imọ. (Isa. 30:20, 21) Ndituak ibuot nnọ Abasi nte ekemde ye akpanikọ esinam nnyịn ikop idatesịt. Edi man ikeme ndinam emi, ana ika iso idu ke ukpeme, iberi edem ọyọhọ ọyọhọ ke Jehovah, inyụn̄ itiene ndausụn̄ edisana spirit esie.
22 Ke ibuotikọ oro etienede, iyeneme nte ndusụk nsunsu ukpepn̄kpọ ẹketọn̄ọde. Iyokụt ke mme ukpepn̄kpọ emi idụhe ke N̄wed Abasi. Akan oro, iyekpep nte Jehovah, Enye emi anamde akpanikọ aka iso odu, anamde nnyịn ifiọk nnennen ukpepn̄kpọ emi nnyịn idade nte kiet ke otu udeme emi Abasi ọnọde nnyịn.


text:
Mmaha Ufọkn̄wed
Se se oyomde anam mi
Ma ndisikpep n̄kpọ. Domo ndifiọk ufọn oro edibọde ito ufọkn̄wed. Ekeme ndidi ukwe ntak emi akpanade esịn idem ekpep ndusụk n̄kpọ idahaemi. Nte ededi, ndikpep nsio nsio n̄kpọ ayanam ọfiọk ekese n̄kpọ. Ayanam fi ‘
akabade edi kpukpru n̄kpọ ọnọ kpukpru orụk owo,’ oyonyụn̄ anam ekeme ndinyene nneme ye mme owo emi ẹtode nsio nsio ebiet. (1 Corinth 9:22) Ke nsụhọde n̄kaha, ndikpep nsio nsio n̄kpọ ayanam ofori ukeme ukere n̄kpọ fo, ndien emi eyenyene ufọn ọnọ fi ke ini iso.
Ma andikpep mbufo. Edieke ekerede ke nte andikpep mbufo ekpepde n̄kpọ efefek owo, wụk ekikere ke se ẹkpepde, kûwụk ke idemesie. Anaedi andikpep mbufo ekpekpep ukem n̄kpọ emi ke ubet ukpepn̄kpọ en̄wen ediwak ini. Ntre ekeme ndisọn̄ enye ndika iso n̄kpep n̄kpọ emi nsịn ufiop nte enye akanamde ke ini oro enye ọkọtọn̄ọde-tọn̄ọ.
Item: Wet n̄kpọ nịm, bụp enye mbụme ukpono ukpono, nyụn̄ wụt ke emenen̄ede ama se enye ekpepde oro. Mbon en̄wen ẹkeme ndikpebe utọ edu oro.
Ma mme n̄kpọ oro ekemede ndinam. Ufọkn̄wed ekeme ndinam ọfiọk mme n̄kpọ oro ekemede ndinam. Paul ekewet ọnọ Timothy ete: ‘
Nam enọ Abasi emi afo ọkọbọde asak nte ikan̄.’ (2 Timothy 1:6) Anaedi ẹma ẹnọ Timothy ndusụk enọ emi ẹkesidade edisana spirit ẹnọ. Edi akana enye ada enọ emi anam n̄kpọ mbak editatak. Nte ededi, Abasi idisiakke-siak fi ibuot isịn ifiọkn̄wed. Edi enye ọnọ fi ukeme ye enọ emi ẹkpụhọrede ye eke mbon en̄wen. Ufọkn̄wed ekeme ndinam ọfiọk ukeme oro mûkpukereke ke emenyene.


text:
Akụkọ nke 19: Jekọb Enwee Ezinụlọ Buru Ibu
LEGODỊ ezinụlọ a buru ibu. Ha bụ ụmụ ndị ikom iri na abụọ nke Jekọb. Jekọb nwekwara ụmụ ndị inyom. Ị̀ ma aha ụmụ ya ndị a? Ka anyị mata ụfọdụ n’ime ha.
Lia mụrụ Ruben, Simiọn, Livaị, na Juda. Mgbe Rechel hụrụ na ya amụtaghị nwa, o wutere ya nke ukwuu. Ọ kpọnyere Jekọb ohu ya nwaanyị bụ́ Bilha. Bilha wee mụta ụmụ abụọ, a na-akpọ ha Dan na Naftalaị. Lia kpọnyekwara Jekọb ohu ya nwaanyị bụ́ Zilpa. Zilpa wee mụta Gad na Asha. N’ikpeazụ, Lia mụrụ ụmụ abụọ ọzọ, bụ́ Ịsaka na Zebulọn.
Rechel mụrụ otu nwa n’ikpeazụ. Ọ kpọọ aha ya Josef. Anyị ga-amụkwu ọtụtụ ihe banyere Josef ma e mesịa, n’ihi na ọ ghọrọ onye dị mkpa. Ndị a bụ ụmụ iri na otu ndị a mụụrụ Jekọb mgbe ya na Leban nna Rechel bi.
Jekọb nwekwara ụmụ ndị inyom ụfọdụ, ma ọ bụ naanị otu ka Bible kpọrọ aha ya. Aha ya bụ Daịna.
Oge ruru mgbe Jekọb chọrọ ịhapụ Leban iji laghachi Kenan. Ọ kpọọrọ ezinụlọ ya buru ibu na nnukwu ìgwè anụ ụlọ ya malite njem ahụ dị anya.
Mgbe Jekọb na ezinụlọ ya laruru Kenan ma nọtụ nwa oge, Rechel mụrụ nwa nwoke ọzọ. Ọ mụrụ ya mgbe ha na-eme njem. Ime a bịara siere Rechel ike, o wee nwụọ mgbe ọ na-amụ nwa. Ma ọ dịghị ihe mere nwa ọhụrụ ahụ. Jekọb wee kpọọ aha ya Benjamin.
Anyị kwesịrị icheta aha ụmụ iri na abụọ Jekọb, n’ihi na mba Izrel dum sitere na ha. N’ezie, a kpọkwasịrị ebo iri na abụọ nke Izrel aha ụmụ iri Jekọb na ụmụ abụọ Josef. Aịzik nọrọ ndụ ọtụtụ afọ mgbe a mụsịrị ụmụ ndị a niile, ọ ghaghịkwa inyewo ya obi ụtọ inwe nnọọ ọtụtụ ụmụ ụmụ. Ma, ka anyị lee ihe mere nwa agbọghọ bụ́ Daịna, nwa nwa Aịzik.
Jenesis 29:32-35; 30:1-26; 35:16-19; 37:35.
Ajụjụ
- Gịnị bụ aha ụmụ nwoke isii nwunye mbụ nke Jekọb, bụ́ Lia, mụụrụ ya?
- Olee ụmụ nwoke abụọ ohu nwaanyị Lia, bụ́ Zilpa, mụụrụ Jekọb?
- Olee aha ụmụ nwoke abụọ ohu nwaanyị Rechel, bụ́ Bilha, mụụrụ Jekọb?
- Olee aha ụmụ nwoke abụọ Rechel mụrụ, ma gịnị mere mgbe ọ mụsịrị nke abụọ?
- Dị ka anyị na-ahụ na foto a, ụmụ ole ka Jekọb nwere, gịnịkwa ka e si n’aka ha nweta?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ Jenesis 29:32-35; 30:1-26; na 35:16-19.
Dị ka aha ụmụ 12 nke Jekọb na-egosi, olee otú e si agụkarị ụmụ nwoke ndị Juu aha n’oge ochie?
- Gụọ Jenesis 37:35.
Ọ bụ ezie na ọ bụ naanị Daịna ka a kpọrọ aha na Bible, olee otú anyị si mara na Jekọb mụrụ ihe karịrị otu nwa nwaanyị? (Jen. 37:34, 35)
GỤKWUO GBASARA YA
Akụkọ Gbasara Ụmụ Ndị Ikom Jekọb
Gịnị ka ị ga-eme ma e nye nwanne gị nwoke, nwanne gị nwaanyị, ma ọ bụ enyi gị ihe ị chọrọ ka e nye gị?


text:
IHE GBASARA NDỊ OGE OCHIE
Desiderius Erasmus
DESIDERIUS ERASMUS dịrị ndụ malite n’ihe dị ka n’afọ 1469 ruo n’afọ 1536. N’oge ahụ ọ dịrị ndụ, e weere ya ka onye kacha gụọ akwụkwọ na Yurop. Ma, e mechara werezie ya ka onye ụjọ na onye na-emegide okpukpe. N’oge a na-arụrịta ụka n’ihe ụfọdụ gbasara okpukpe, Desiderius Erasmus mere ka a mata ihe ndị na-ekwesịghị ekwesị ndị Katọlik na ndị chọrọ ka a gbanwee ihe ụfọdụ na Katọlik na-eme. Taa, ndị mmadụ weere ya ka onye bụ́ isi mere ka a gbanwee ihe ụfọdụ n’okpukpe ndị dị na Yurop. N’ihi gịnị?
IHE NDỊ Ọ MỤRỤ NA IHE NDỊ O KWEERE
Otú Erasmus si mara Grik na Latịn nke ọma mere ka o nwee ike ịtụle Baịbụl ndị e dere n’asụsụ Latịn, dị ka Baịbụl Latịn Vulgate, na ihe odide Grik nke Ndị Kraịst nke a maara ka Agba Ọhụrụ. Ihe ọ mụtara mere ka o kweta na onye ọ bụla kwesịrị ịmata ihe dị na Baịbụl. N’ihi ya, o kwuru ka a sụgharịa Akwụkwọ Nsọ n’asụsụ ndị ọzọ ndị mmadụ na-asụ n’oge ahụ.
Erasmus maliteziri ikwu ka a gbanwee ihe ụfọdụ n’okpukpe Katọlik. Ihe mere o ji kwuo otú ahụ bụ na ọ ghọtara na iso ụzọ Kraịst abụghị ịna-agbaso omenala ụfọdụ ndị mmadụ chepụtara, kama o kwesịrị imetụta ihe ọ bụla mmadụ na-eme ná ndụ. Ọ bụ ya mere mgbe ndị ụfọdụ bidoro ịgba ihe Chọọchị Katọlik na-akụzi ụkwụ, ndị Katọlik nọ na-eche na ọ ga-abụ Erasmus nọ n’isi ya.
Desiderius Erasmus mere ka a mata ihe ndị na-ekwesịghị ekwesị ndị Katọlik na ndị chọrọ ka a gbanwee ihe ụfọdụ na Katọlik na-eme
N’ihe ndị Erasmus dere, ọ gbara arụrụala ndị ụkọchukwu n’anwụ, katọọkwa ndụ okomoko ha na-ebi, na ọchịchọ ọjọọ nke ndị poopu na-akwado ịlụ agha. Ọ katọrọ ndị ụkọchukwu ndị na-eji omenala ndị dị ka ikwupụta mmehie, ife ndị sent, ibu ọnụ nakwa ime njem ala nsọ na-erigbu ndị òtù ha. Ọ katọkwara ihe ụfọdụ a na-eme na Chọọchị, dị ka ịkwụ ụgwọ maka mgbaghara mmehie nakwa ịmanye mmadụ ịnọ n’alụghị di ma ọ bụ nwunye.
BAỊBỤL AGBA ỌHỤRỤ
N’afọ 1516, Erasmus bipụtara Baịbụl Agba Ọhụrụ mbụ o dere n’asụsụ Grik. Ọ bụ ya bụ Baịbụl Agba Ọhụrụ mbụ e bipụtara. Erasmus dekwara akwụkwọ ebe ọ kọwara okwu ụfọdụ dị na Baịbụl, sụgharịakwa Akwụkwọ Nsọ Grik n’asụsụ Latịn. Otú o si sụgharịa ya dịtụ iche n’otú e si sụgharịa Baịbụl Latịn Vulgate. Ọ nọ na-edezigharị ya, mechazie bipụta nke dị ezigbo iche na Baịbụl Latịn Vulgate.
Otu ebe e nwere ezigbo ihe dị iche bụ na 1 Jọn 5:7. Na Baịbụl Latịn Vulgate, a gbakwunyere okwu ụfọdụ n’amaokwu a iji kwadoo nkụzi Atọ n’Ime Otu. A na-akpọ okwu ndị ahụ comma Johanneum. Otú ha si dee ya bụ: “N’eluigwe, Nna ahụ, Okwu ahụ, na Mmụọ Nsọ ahụ: ha atọ bụkwa otu.” Ma, Erasmus wepụrụ okwu ndị ahụ na Baịbụl Agba Ọhụrụ abụọ mbụ o bipụtara n’ihi na ha adịghị n’ihe odide Grik ndị o leere anya dee nke ya. Ma, ndị Katọlik mechaara manye ya itinye okwu ndị ahụ na Baịbụl nke atọ o bipụtara.
Baịbụl Agba Ọhụrụ ndị ka mma Erasmus mechara bipụta, bịaziri bụrụ ihe ndị nsụgharị Baịbụl ndị ọzọ ji sụgharịa Baịbụl ndị ka mma e nweziri ugbu a n’asụsụ ndị dị na Yurop. Matịn Luta, Wiliam Tindel, Antonio Brucioli, na Francisco de Enzinas ji Baịbụl ndị a sụgharịa Baịbụl n’asụsụ Grik, Jaman, Bekee, Ịtalian na Spanish.
Erasmus Biri ndụ n’oge e nwere ọtụtụ nsogbu n’okpukpe. Baịbụl Agba Ọhụrụ Grik ahụ ọ sugharịrị nyekwaara ọtụtụ ndị chọrọ ka a gbanwee ihe ụfọdụ aka. Tupu ndị chọrọ ka a gbanwee ihe n’okpukpe ebido nyewe nsogbu, a nọ na-ele Erasmus anya ka otu n’ime ha. Ma, Erasmus jụrụ iso ná nrụrịta ụka ndị nkà mmụta okpukpe na-arụ. Ọ dị mma ịmara na n’ihe dị ka otu narị afọ gara aga, otu okà mmụta aha bụ David Schaff mechara kwuo na Erasmus “nwụrụ na-enweghị okpukpe nke ọ nọ na ya. O soghị ndị Katọlik, o soghịkwanụ ndị Protestant.”


text:
BAỊBỤL NA-AGBANWE NDỤ NDỊ MMADỤ
“O Doola M Anya na Agaghị M Agbanweli Ụwa A”
A MỤRỤ M N’AFỌ: 1966
ABỤ M ONYE: FINLAND
NDỤ M BIRI: M NA-AGBA MBỌ KA IHE GBANWEE N’OBODO
NDỤ M BIRI NA MBỤ:
Kemgbe m bụ nwata, ikiri oké ọhịa, okooko osisi, mmiri, na ihe ndị ọzọ na-amasịkarị m. Ezinụlọ anyị na-agakarị ekiri oké ọhia na ọdọ mmiri ndị mara mma e nwere n’obodo anyị bụ́ Jivaskila. Obodo a dị n’ebe etiti mba Finland. Ejighị m ụmụ anụmanụ egwuri egwu. Mgbe m bụ nwata, m na-achọ ịmakụ nkịta na nwamba ọ bụla m hụrụ. Mgbe m na-eto, otú ndị mmadụ si emesi ụmụ anụmanụ ike na-ewute m. M mechara sonyere òtù na-egbochi ndị mmadụ imesi ụmụ anụmanụ ike na igbuchapụ ha.
Ndị òtù anyị na-aga ebe dị iche iche agwa ọhaneze na otú ndị mmadụ si emesi ụmụ anụmanụ ike adịghị mma. Anyị na-ekesakwa akwụkwọ ndị anyị ji agwa ọhaneze ka ha kwụsị ịrụsa ụmụ anụmanụ arụrụala. Anyị na-emekwa ngagharị iwe, na-ekwu ka e mechie ebe ndị a na-ere ihe ndị e ji ajị anụ mee nakwa ebe ndị a na-abọkasị ụmụ anụmanụ jiri ha na-akụzi ihe. Anyị bidodịrị òtù ọhụrụ nke na-ahụ maka ichebe ụmụ anụmanụ. Anyị na ndị gọọmenti na-esekarị okwu maka na anyị na-ada iwu ha mgbe ụfọdụ ka anyị wee hụ na ndị mmadụ mere ihe anyị chọrọ. Ndị uwe ojii nwụchiri m ọtụtụ ugboro ma kpụpụ m n’ụlọikpe.
Ihe na-enye m nsogbu n’obi abụghị naanị ihe gbasara ụmụ anụmanụ, nsogbu ndị e nwere n’ụwa na-ewutekwa m. M mechara rụọrọ òtù dị iche iche ọrụ, dị ka òtù na-ahụ maka ịgbatara ndị a na-emegbu emegbu ọsọ enyemaka na òtù na-agba mbọ ka a kwụsị imetọ ụwa. Eji m ike m niile rụọrọ ha ọrụ. M na-ekwuchite ọnụ ndị ogbenye, ndị agụụ na-agụgbu na ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha.
Ma, ọ bịaziri doo m anya na agaghị m emeli ka ụwa dị mma. Ọ bụ eziokwu na òtù ndị ahụ mere ka e gbooro ndị mmadụ mkpa ha ụfọdụ, ma nsogbu ndị mmadụ nwere nọ na-aka njọ. O yiri ka ihe ọjọọ ọ̀ baala ndị mmadụ n’ụmị nke na o nwezighị onye chọrọ ịma ihe na-emenụ. Ihe niile a gwụrụ m ike.
OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:
Ebe ọ bụ na m gaghị emeli ka ihe dị mma, m malitere iche echiche banyere Chineke nakwa Baịbụl. Mụ na Ndịàmà Jehova amụbuola Baịbụl. Ọ bụ eziokwu na m ma na Ndịàmà Jehova dị obiọma ma hụ m n’anya, achọbeghị m ịgbanwe otú m si ebi ndụ n’oge ahụ. Ma ugbu a, ihe agbanweela.
M wepụtara Baịbụl m gụwa. Mgbe m na-agụ ya, o mere ka obi ruo m ala. M gụtara ebe ndị kwuru na anyị ekwesịghị ịrụsa ụmụ anụmanụ arụrụala. Dị ka ihe atụ, Ilu 12:10 kwuru na “ezi mmadụ na-elekọta anụ ụlọ ya.” (Baịbụlụ Nsọ nke International Bible Society) M ghọtakwara na ọ bụghị Chineke kpatara nsogbu ndị juru n’ụwa. Kama, ihe kpatara ha bụ na ọtụtụ ndị anaghị eme ihe Chineke kwuru. Obi tọrọ m ụtọ mgbe m mụtara na Jehova hụrụ ụmụ mmadụ n’anya nakwa na ọ na-enwere anyị ndidi.—Abụ Ọma 103:8-14.
Ọ bụ n’oge ahụ ka m zipụrụ otu mpempe akwụkwọ m ji kwuo ka e zitere m akwụkwọ aha ya bụ Gịnị n’Ezie Ka Bible Na-akụzi? Mgbe obere oge gafere, otu di na nwunye bụ́ Ndịàmà Jehova bịara n’ụlọ m gwa m na ha chọrọ ka mụ na ha mụwa Baịbụl, mụ ekweta. M bidokwara ịga ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova. Nke ahụ mere ka ihe m na-amụta ruo m n’obi.
Baịbụl mere ka m gbanwee ọtụtụ ihe ná ndụ m. M kwụsịrị ịṅụ sịga na ịṅụ oké mmanya. M kwụsịkwara ikwu okwu ọjọọ ma dịwazie mma n’anya. M malitere irubere ndị ọchịchị isi. (Ndị Rom 13:1) M kwụsịkwara ndụ ọjọọ m na-ebi.
Ihe kacha siere m ike bụ ịpụta n’òtù ndị ahụ m nọ ma kwụsị ịrụrụ ha ọrụ. O were m ogologo oge tupu mụ ahapụchaa ha. M cheburu na ọ bụrụ na mụ ahapụ ha, na ha ga-eche na m na-agba ha mgba okpuru. Ma, m bịara ghọta na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-eme ka ihe dị mma. Ekpebiri m na m ga-eji ike m niile na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke ma nyere ndị ọzọ aka ka ha mụta banyere ya.—Matiu 6:33.
URU NDỊ M RITERELA:
N’oge mbụ, m na-ewere ụfọdụ ndị ka ndị ezigbo mmadụ, werekwa ndị ọzọ ka ndị ọjọọ. Anaghịkwa m achọ iji anya ahụ ndị ọ bụla m weere ka ndị ọjọọ. Ma, Baịbụl nyeere m aka ịkwụsị ịkpọ ndị ọzọ asị. M na-agbalịzi ịhụ mmadụ niile n’anya otú a chọrọ ka Ndị Kraịst na-eme. (Matiu 5:44) Otu n’ime ụzọ ndị m si egosi na m hụrụ ndị ọzọ n’anya bụ ikwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Obi na-atọ m ụtọ na ozi ọma a na-eme ka ndị mmadụ na ibe ha dịrị ná mma, na-emekwa ka ha na-enwe obi ụtọ ma nwee olileanya na ihe ga-adị mma n’ọdịnihu.
Ime uche Jehova emeela ka obi na-eru m ala. Obi siri m ike na Onye kere ihe niile agaghị ekwe ka a na-emegbu ma ụmụ anụmanụ ma ụmụ mmadụ ruo mgbe ebighị ebi. Ọ gaghịkwa ekwe ka ndị mmadụ bibie ụwa a mara mma. Kama nke ahụ, n’oge na-adịghị anya, Alaeze ya ga-emezi ihe niile ụmụ mmadụ mebirila n’ụwa. (Aịzaya 11:1-9) Ihe ndị a m mụtara na Baịbụl na-eme m obi ụtọ, ọ na-atọkwa m ụtọ ịkọrọ ya ndị ọzọ. O doola m anya na agaghị m agbanweli ụwa a.