text:
‘Ewesola Jehova Oké Iwe’
“Ọ bụ nzuzu mmadụ na-agbagọ ụzọ ya, obi ya ewee na-eweso Jehova oké iwe.”
1, 2. Gịnị mere na anyị ekwesịghị ịta Jehova ụta maka nsogbu ndị dị n’ụwa a? Nye ihe atụ.
KA E were ya na ị lụọla nwaanyị, gị na ya na-ebikwa n’udo kemgbe ọtụtụ afọ. Ma, mgbe ị lọtara otu ụbọchị, ị hụrụ na e mebiela ihe niile dị n’ụlọ unu. A kụriela ma oche unu ma efere unu. Kapet unu gwụkwara agwụ. Ụlọ ọma unu dịzi ka ebe a gbara ọsọ agha. Ị̀ ga-ekwu ozugbo, sị, “Gịnị mere nwunye m ji mee ihe a?” Mbanụ. Ajụjụ nwere ike ịgbata gị n’obi ozugbo bụ, “Ònye mere ihe a?” N’ihi gịnị? Ọ bụ n’ihi na ị ma na nwunye gị ị hụrụ n’anya agaghị emebisị ihe dị n’ụlọ unu.
2 Taa, a na-emebisị ụwa. A na-emetọ ma ala ma mmiri ma ikuku. Ọtụtụ ndị na-eme ihe ike, na-emekwa omume rụrụ arụ. Ma, Baịbụl emeela ka anyị mata na ọ bụghị Jehova kpatara nsogbu a niile. O kere ụwa a ka ọ bụrụ paradaịs mara mma anyị ga-ebi. (Jen. 2:8, 15) Jehova bụ Chineke ịhụnanya. (1 Jọn 4:8) Ihe anyị mụtara na Baịbụl enyerela anyị aka ịmata onye na-akpata ọtụtụ nsogbu e nwere n’ụwa a. Ọ bụ Setan bụ́ Ekwensu. Baịbụl kwuru na ọ bụ ya “na-achị ụwa.”—Jọn 14:30; 2 Kọr. 4:4.
3. Olee otú anyị nwere ike isi lewe nsogbu anyị anya otú na-ekwesịghị ekwesị?
3 Ma, anyị ekwesịghị ịta Setan ụta maka nsogbu niile anyị nwere. N’ihi gịnị? Ọ bụ n’ihi na ihe na-akpatara anyị nsogbu mgbe ụfọdụ bụ ihe anyị mejọrọ. (Gụọ Diuterọnọmi 32:4-6.) Anyị nwere ike ikwu na anyị kwetara ihe a e kwuru. Ma, ebe ọ bụ na anyị ezughị okè, anyị nwere ike ilewe nsogbu anyị anya otú na-ekwesịghị ekwesị, ya akpatara anyị nsogbu ọzọ. (Ilu 14:12) Olee otú ụdị ihe ahụ nwere ike isi eme? Anyị nwere ike ịtawa Jehova ụta maka nsogbu ndị anyị nwere, kama ịtawa onwe anyị ma ọ bụ Setan ụta. Anyị nwedịrị ike ‘ịna-eweso Jehova oké iwe.’—Ilu 19:3.
4, 5. Olee otú Onye Kraịst nwere ike isi “na-eweso Jehova oké iwe”?
4 Ọ̀ bụ eziokwu na mmadụ nwere ike ‘ịna-eweso Jehova oké iwe’? O doro anya na onye na-eme otú ahụ enweghị ebe o ji azụ aga. (Aịza. 41:11) O nweghị uru ọ ga-abara ya. Ndị mmadụ na-ekwukarị na e nweghị onye ga-abali Chineke ọgụ. O nwere ike ịbụ na anyị agaghị ekwu na anyị na-ewesa Jehova iwe. Ma, Ilu 19:3 kwuru na “ọ bụ nzuzu mmadụ na-agbagọ ụzọ ya, obi ya ewee na-eweso Jehova oké iwe.” N’eziokwu, mmadụ nwere ike ịna-ewesa Chineke iwe n’obi ya. Ihe ụfọdụ mmadụ na-eme nwere ike igosi na ọ na-eburu Jehova iwe n’obi. Onye ahụ nwere ike lawa azụ n’ọgbakọ ma ọ bụkwanụ ọ gaghịzi eso na-eme ihe niile a na-eme n’ozi Jehova.
5 Olee ihe nwere ike ime ka anyị “na-eweso Jehova oké iwe”? Gịnị ka anyị ga-eme ka anyị ghara ime otú ahụ? Anyị kwesịrị ịmata azịza ajụjụ ndị a ka anyị ghara ime ihe ọ bụla ga-eme ka anyị na Jehova Chineke ghara ịdị ná mma.
GỊNỊ NWERE IKE IME KA ANYỊ “NA-EWESO JEHOVA OKÉ IWE”?
6, 7. Gịnị mere ndị Izrel ji wesa Jehova iwe n’oge Mozis?
6 Gịnị nwere ike ime ka onye ji obi ya niile na-efe Chineke na-eweso ya iwe? Ka anyị tụlee ihe ise nwere ike ịkpata ya. Anyị ga-atụlekwa gbasara ụfọdụ ndị Baịbụl gwara anyị na ha wesoro Jehova iwe.—1 Kọr. 10:11, 12.
7 Ihe ndị ọzọ kwuru nwere ike imebi anyị obi. (Gụọ Diuterọnọmi 1:26-28.) Chegodị banyere ihe Jehova meere ndị Izrel. O tiri ndị Ijipt ihe otiti iri, gbuokwa Fero na ndị agha ya n’Oké Osimiri Uhie. O si otú a napụta ndị Izrel n’ohu ha na-agba n’Ijipt. (Ọpụ. 12:29-32, 51; 14:29-31; Ọma 136:15) Mgbe ọ fọrọ obere ka ndị Izrel banye n’Ala Nkwa ahụ, ha bidoro iwesa Jehova iwe. Gịnị kpatara ya? Ọ bụ maka na mmadụ iri n’ime ndị e dunyere ka ha gaa ledoo Ala Nkwa ahụ bịara kọọrọ ha ihe ọjọọ gbasara ebe ahụ. Ihe ha gwara ha mebiri ha obi, ụjọ abịakwa ha. (Ọnụ Ọgụ. 14:1-4) N’ihi ihe a ha mere, Jehova ekweghị ka ha banye ‘n’ezi ala ahụ.’ (Diut. 1:34, 35) Gịnị ka akụkọ a na-akụziri anyị? Ọ na-akụziri anyị na ihe ndị ọzọ kwuru nwere ike imebi anyị obi, meekwa ka anyị ghara ịtụkwasị Jehova obi. O nwekwara ike ime ka anyị wesawa Jehova iwe maka otú o si na-edu ndị ya.
8. N’oge Aịzaya, gịnị mere ndị Juda ji kwuo na ọ bụ Jehova kpatara nsogbu ha?
8 Ihe isi ike na nsogbu ndị ọzọ nwere ike ime ka obi na-ajọ anyị njọ. (Gụọ Aịzaya 8:21, 22.) Ihe siiri ndị Juda ike n’oge Aịzaya. Ndị iro gbara ha gburugburu. Agụụ na-agụ ọtụtụ n’ime ha n’ihi na nri dị ụkọ. Ma, o nwere ihe ka njọ merenụ. Ha kwụsịrị ige Jehova ntị, jirikwa nwayọọ nwayọọ na-eme ka ha na ya ghara ịdị ná mma. (Emọs 8:11) Ha arịọghị Jehova ka o nyere ha aka, kama ha malitere ‘ịkọcha’ ya na eze ha. Ha kwuru na ọ bụ Jehova kpatara nsogbu ha. Ọ bụrụ na obi ajọọ anyị njọ n’ihi ihe isi ike na nsogbu ndị ọzọ, anyị nwere ike ịtawa Jehova ụta. Anyị nwere ike ịna-ajụ onwe anyị, sị: ‘Gịnị mere Jehova enyereghị m aka mgbe m nọ ná nsogbu?’
9. N’oge Ezikiel, gịnị mere ndị Izrel ji chee na otú Jehova si eme ihe adịghị mma?
9 Anyị amaghị ihe niile. N’oge Ezikiel, ndị Izrel chere na “ụzọ Jehova ezighị ezi” n’ihi na ha amaghị ihe niile mere Jehova ji mee ihe o mere. (Ezik. 18:29) Ha mere ka à ga-asị na ọ bụ ha kwesịrị ikpe Chineke ikpe ma kpebie ma ihe o mere ò ziri ezi n’agbanyeghị na ha aghọtaghị ihe niile o mere. Olee otú anyị nwere ike isi mee ụdị ihe ahụ? Mgbe ụfọdụ, ihe Baịbụl kwuru nwere ike isiri anyị ike nghọta. O nwekwara ike ịbụ na anyị amaghị ihe mere nsogbu ji bịara anyị. O nwere ike ime ka anyị chewe na ihe Jehova mere adịghị mma nakwa na ‘ụzọ ya ezighị ezi.’—Job 35:2.
10. Olee otú mmadụ nwere ike isi tawa Chineke ụta otú ahụ Adam mere?
10 Anyị nwere ike ịta onye ọzọ ụta maka ihe ndị anyị mejọrọ. Nwoke mbụ bụ́ Adam tara Chineke ụta maka mmehie o mere. (Jen. 3:12) Adam ma na ya kpachaara anya mebie iwu Chineke nakwa na Chineke ga-ata ya ahụhụ maka ya. Ma, ọ tara Chineke ụta maka ihe o mere, dị ka à ga-asị na ihe mere o ji mee mmehie bụ na Chineke nyere ya nwaanyị ọjọọ. Kemgbe ahụ, e nweekwala ndị mere ihe ahụ Adam mere. Ha tara Chineke ụta maka ihe ndị ha mejọrọ. N’ihi ya, anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị, sị, ‘Ọ bụrụ na obi ajọwa m njọ n’ihi ihe m mejọrọ, ọ̀ ga-eme ka m chee na iwu Jehova anaghị ekwe mmadụ megharịa ahụ́?’
11. Gịnị ka ihe ahụ Jona mere na-akụziri anyị?
11 Anyị nwere ike ichewe naanị banyere onwe anyị. Iwe were Jona onye amụma mgbe Jehova meere ndị Ninive ebere. (Jona 4:1-3) Gịnị mere iwe ji wee ya? O nwere ike ịbụ n’ihi na o chere na ndị mmadụ ga-ekwu na ya bụ onye amụma ụgha ebe ọ bụ na e bibighị obodo ahụ ọ sị na a ga-ebibi. Ọ dị ka ihe ka Jona mkpa bụ otú ndị mmadụ ga-esi na-ele ya anya, ọ bụghị otú a ga-esi chebe ndị bi na Ninive. Ànyị nwere ike ime ụdị ihe a Jona mere? Ọ bụrụ na anyị na-eche naanị banyere onwe anyị, anyị nwere ike ichefu na anyị kwesịrị inyere ndị mmadụ aka ka ha chegharịa. Dị ka ihe atụ, o nwere ike anyị na-ekwusa ozi ọma kemgbe ọtụtụ afọ, na-agwa ndị mmadụ na ụbọchị Jehova dị nso. Ma, ọ bụrụ na ndị mmadụ na-akparị anyị maka na ụbọchị ahụ abịabeghị, ọ̀ ga-eme ka anyị chewe na Jehova na-egbu oge?—2 Pita 3:3, 4, 9.
GỊNỊ KA ANYỊ GA-EME KA ANYỊ GHARA ‘ỊNA-EWESO JEHOVA OKÉ IWE’
12, 13. Gịnị ka anyị ga-eme ma ọ bụrụ na anyị echee na ihe Jehova mere ma ọ bụ ihe o kwere ka o mee ezighị ezi?
12 Gịnị ka anyị ga-eme ma ọ bụrụ na anyị echee na ihe Jehova mere ma ọ bụ ihe o kwere ka o mee ezighị ezi? Anyị kwesịrị icheta na anyị ekwesịghị iche otú ahụ. Ilu 19:3 kwuru, sị: “Mmadụ pụrụ imebi ohere o nwere site na nzuzu ya, ma mesịa taa Jehova ụta.” (Baịbụl Nsọ nke International Bible Society) N’ihi ya, ka anyị tụlee ihe ise ga-enyere anyị aka ka anyị ghara ikwe ka nsogbu ndị bịaara anyị mee ka anyị tawa Jehova ụta.
13 Mee ka gị na Jehova na-adịkwu ná mma. Ọ bụrụ na anyị na Chineke dị ná mma, anyị agaghị ewesa ya iwe. (Gụọ Ilu 3:5, 6.) Anyị kwesịrị ịtụkwasị Jehova obi. Anyị ekwesịghịkwa iche na anyị ma ihe karịa ya ma ọ bụ na-eche naanị banyere onwe anyị. (Ilu 3:7; Ekli. 7:16) Ọ bụrụ na anyị eburu ihe a n’obi, ọ ga-eme ka anyị ghara ịta Jehova ụta mgbe ihe ọjọọ mere.
14, 15. Gịnị ga-enyere anyị aka ka ihe ndị ọzọ kwuru ghara imebi anyị obi?
14 Ekwela ka ihe ndị ọzọ kwuru mebie gị obi. N’oge Mozis, e nwere ọtụtụ ihe kwesịrị ime ka obi sie ndị Izrel ike na Jehova ga-eduba ha n’Ala Nkwa ahụ. (Ọma 78:43-53) Ma, mgbe ndị nledo iri ahụ kọrọ akụkọ ọjọọ banyere obodo Kenan, Baịbụl kwuru na ndị Izrel ‘echetaghị aka Jehova,’ ya bụ na ha chefuru ihe Jehova meere ha. (Ọma 78:42) Anyị na Jehova ga-adịkwu ná mma ma ọ bụrụ na anyị na-echebara ihe ọma niile o meere anyị echiche. Anyị mee otú ahụ, ọ ga-eme ka anyị ghara ikwe ka ihe ndị ọzọ kwuru mee ka anyị na Jehova ghara ịdị ná mma.—Ọma 77:11, 12.
15 Olee ihe nwere ike ime ma ọ bụrụ na anyị kpọrọ ụmụnna anyị asị? O nwere ike ime ka anyị na Jehova ghara ịdị ná mma. (1 Jọn 4:20) Mgbe a họpụtara Erọn ka ọ bụrụ nnukwu onye nchụàjà, ụmụ Izrel tamuru ntamu megide ya. Ma, Jehova weere na ọ bụ ya ka ha gwara okwu ọjọọ ahụ. (Ọnụ Ọgụ. 17:10) Ọ bụrụ na anyị na-ekwu ihe na-adịghị mma gbasara ndị Jehova ji na-eduzi ọrụ ya n’ụwa, anyị nwere ike isi otú ahụ na-agwa Jehova okwu ọjọọ.—Hib. 13:7, 17.
16, 17. Gịnị ka anyị kwesịrị icheta ma nsogbu bịara anyị?
16 Cheta na ọ bụghị Jehova na-akpata nsogbu anyị. N’oge Aịzaya, ndị Izrel kwụsịrị ife Jehova, ma Jehova ka chọrọ inyere ha aka. (Aịza. 1:16-19) Nsogbu ọ sọkwara ya bịara anyị taa, obi kwesịrị isi anyị ike ma anyị cheta na ihe banyere anyị na-emetụ Jehova n’obi nakwa na ọ chọrọ inyere anyị aka. (1 Pita 5:7) Jehova kwedịrị anyị nkwa na ya ga-enye anyị ike anyị ga-eji na-edi ya.—1 Kọr. 10:13.
17 Job tara ahụhụ n’agbanyeghị na o ji obi ya niile fee Jehova. Mgbe ọ bụla anyị na-ata ahụhụ, anyị kwesịrị icheta na ọ bụghị Jehova kpatara ya. Baịbụl kwuru na Jehova hụrụ ezi omume n’anya ma kpọọ ikpe na-ezighị ezi asị. (Ọma 33:5) Anyị kwesịrị ikwu ụdị ihe a Elaịhu bụ́ enyi Job kwuru. Ọ sịrị: “Ya bụrụ Chineke ihe arụ ime ihe ọjọọ, ya bụrụ Onye Pụrụ Ime Ihe Niile ihe arụ ime ihe n’ụzọ na-ezighị ezi!” (Job 34:10) Ọ bụghị Jehova na-akpata nsogbu anyị, kama ọ bụ ya na-enye anyị “ezi onyinye ọ bụla na onyinye ọ bụla zuru okè.”—Jems 1:13, 17.
18, 19. Gịnị mere anyị kwesịrị iji tụkwasị Jehova obi? Nye ihe atụ.
18 Tụkwasị Jehova obi. Chineke zuru okè, echiche ya dịkwa elu karịa echiche anyị. (Aịza. 55:8, 9) Anyị dịrị umeala n’obi, anyị ga-aghọta na anyị amaghị ihe niile. (Rom 9:20) Ọtụtụ mgbe, anyị anaghị ama ihe niile mere Jehova ji mee ihe o mere. E nwere ike ị chọpụtala na ihe a akwụkwọ Ilu kwuru bụ eziokwu. Ọ sịrị: “Onye bu ụzọ n’okwu ikpe ya bụ onye ezi omume; onye nke ọzọ na-abata ma mee ka a chọpụta ihe bụ́ eziokwu banyere onye ahụ.”—Ilu 18:17.
19 Dị ka ihe atụ, ezigbo enyi anyị nwere ike ime ihe anyị na-aghọtaghị ma ọ bụ ihe anyị chere na ọ bụghị otú e kwesịrị isi mee ya. Ànyị ga-eche ozugbo na ihe o mere adịghị mma? Mbanụ. Kama iche otú ahụ, anyị nwere ike icheta na anyị amaghị ihe mere o ji mee ihe ahụ. Ọ bụrụ na anyị ga-ejili obiọma meso enyi anyị na-ezughị okè ihe, anyị kwesịkwara ịtụkwasị Nna anyị nke eluigwe obi n’ihi na ụzọ ya na echiche ya dị elu karịa nke anyị.
20, 21. Gịnị mere na anyị ekwesịghị ikwu na ọ bụ Jehova kpatara nsogbu anyị?
20 Mara onye e kwesịrị ịta ụta. Mgbe ụfọdụ, anyị nwere ike ịkpatara onwe anyị nsogbu. (Gal. 6:7) Anyị ekwesịghị ikwu na ọ bụ Jehova kpatara ya. Ọ̀ bụ maka gịnị? Ka anyị were ụgbọala dị ka ihe atụ. Anyị ma na ụgbọala na-agba ezigbo ọsọ. Ọ bụrụ na onye na-anya ụgbọala ana-agba ọnwụ ọnwụ n’ebe ụzọ gbagọrọ agbagọ, ụgbọala ahụ nwere ike ịkpọka. Ì chere na onye ahụ kwesịrị ịtawa ndị rụrụ ụgbọala ahụ ụta? Mbanụ. Ọ bụ otú ahụ ka anyị na-ekwesịghị ịta Jehova ụta. O kere anyị ka anyị jiri aka anyị na-ekpebi ihe anyị ga-eme. Ma, ọ kụziiri anyị otú anyị ga-esi na-eme mkpebi dị mma. N’ihi ya, anyị mejọọ ihe, anyị ekwesịghị ikwu na ọ bụ ya kpatara ya.
21 Ma, ọ bụghị mgbe niile ka anyị na-akpata nsogbu anyị. Ihe na-akpata nsogbu anyị mgbe ụfọdụ bụ “oge ọdachi na ihe a na-atụghị anya ya.” (Ekli. 9:11) Anyị ekwesịghịkwa ichefu na ọ bụ Setan bụ́ Ekwensu kacha akpata ihe ọjọọ na-eme n’ụwa taa. (1 Jọn 5:19; Mkpu. 12:9) Ọ bụ ya bụ onye iro anyị, ọ bụghị Jehova.—1 Pita 5:8.
EKWELA KA IHE Ọ BỤLA MEE KA GỊ NA JEHOVA GHARA ỊDỊ NÁ MMA
22, 23. Gịnị ka anyị kwesịrị icheta ma ọ bụrụ na obi adịghị anyị mma n’ihi nsogbu ndị bịaara anyị?
22 Mgbe ọ bụla nsogbu tara akpụ bịaara gị, cheta ihe Jọshụa na Keleb mere. Mmadụ iri n’ime ndị ahụ gara ledoo Ala Nkwa ahụ kọrọ akụkọ ọjọọ gbasara ya. Ma, Jọshụa na Keleb kọrọ akụkọ ọma banyere ya. (Ọnụ Ọgụ. 14:6-9) Ha nwere okwukwe na Jehova. Ma, ha so ndị Izrel ndị ọzọ wagharịa afọ iri anọ n’ala ịkpa. Jọshụa na Keleb hà tamuru ntamu ma ọ bụ wesa Jehova iwe na ihe o mere adịghị mma? Mba. Ha tụkwasịrị Jehova obi. Jehova ọ̀ gọziri ha? Eenụ! Ọtụtụ n’ime ndị Izrel ahụ nwụrụ n’ala ịkpa, ma Jọshụa na Keleb mechara baa n’Ala Nkwa ahụ. (Ọnụ Ọgụ. 14:30) Jehova ga-agọzikwa anyị ma ọ bụrụ na “ike agwụghị anyị” ime uche ya.—Gal. 6:9; Hib. 6:10.
23 Gịnị ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na obi adịghị gị mma n’ihi nsogbu ndị bịaara gị, n’ihi ihe ndị ọzọ mejọrọ, ma ọ bụ n’ihi ihe ndị i mejọrọ? Na-echeta àgwà ndị magburu onwe ha Jehova nwere. Echefula ihe ọma Jehova kwere gị ná nkwa. Jụọ onwe gị, sị, ‘Olee otú ndụ m gaara adị ma a sị na mụ na Jehova adịghị ná mma?’ Gbalịa ka gị na ya na-adị ná mma mgbe niile, ewesokwala ya oké iwe.


c: text/html

text:
NKEBI NKE 6
Ịkwado Alaeze Chineke
—Ịrụ Ebe Anyị Na-anọ Efe Chineke na Ịgbatara Ụmụnna Ọsọ Enyemaka
KA E were ya na e nwere otu ụbọchị ị gara n’Ụlọ Nzukọ Alaeze unu, ihe ị hụrụ eju gị anya. Ụlọ Nzukọ Alaeze unu mara mma, ị na-ejikwa ya eme ọnụ. O nwekwara ike ịbụ na i so rụọ ya, ị na-echetakwa ihe ndị mere gị obi ụtọ mgbe unu na-arụ ya afọ ole na ole gara aga. Ma, o nwere ihe ọzọ mere i ji jirikwuo Ụlọ Nzukọ Alaeze unu na-eme ọnụ. Ọ bụzi ebe ụmụnna ndị gbatara ọsọ ndụ bigodị. Oké ifufe na idei mmiri kpara mkpamkpa n’obodo unu n’oge na-adịbeghị anya. Kọmitii Alaka ahazie ozugbo ka a gbatara ndị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka. Ha haziri ka e bugara ha nri, uwe, ezigbo mmiri ọṅụṅụ, na ihe ndị ọzọ dị ha mkpa. A haziri onyinye ndị a nke ọma. Mgbe e bugaara ụmụnna ndị a ihe ndị dị ha mkpa, ha akwụọ n’ahịrị, a na-enye ha ihe ndị ahụ. Obi dị ọtụtụ n’ime ha ụtọ mgbe ha na-ewere ihe ndị a nke na anya mmiri nọ na-agba ha.
Jizọs kwuru na otu ihe a ga-eji mara ndị na-eso ụzọ ya bụ na ha ga-ahụ ibe ha n’anya. (Jọn 13:34, 35) Ná nkebi a, anyị ga-eleba anya n’otú Ndịàmà Jehova si egosi na ha hụrụ ibe ha n’anya mgbe ha na-arụ ebe ha na-anọ efe Chineke nakwa mgbe ha na-agbatara ibe ha ọsọ enyemaka. Otú a anyị si hụ ibe anyị n’anya na-egosi na Alaeze Chineke, nke Jizọs bụ́ Eze ya, na-achị anyị.
IN THIS SECTION
ISI NKE 18
Otú Anyị Si Enweta Ego Anyị Ji Arụ Ọrụ Ndị Gbasara Alaeze Chineke
Olee ebe anyị si enweta ego? Olee otú anyị si emefu ya?
ISI NKE 19
Ịrụ Ụlọ Ndị E Ji Na-eto Jehova
Ebe ndị a na-anọ efe Chineke na-eme ka a na-eto Chineke. Ma, e nwere ihe na-aka eme ya obi ụtọ.
ISI NKE 20
Ịgbatara Ụmụnna Anyị Ọsọ Enyemaka
Olee otú anyị si mara na ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị so n’ozi dị nsọ anyị na-ejere Jehova?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ihe A Na-eme n’Ụlọ Ọrụ Anyị na Oge E Ji Aga Elegharị Anya Ebe Ahụ
Obi ga-adị anyị ụtọ ma ị gaa legharịa anya n’ụlọ ọrụ anyị dị iche iche nakwa n’ebe ndị anyị na-ebi akwụkwọ. Ebe a ka ị ga-anọ achọpụta ebe ụlọ ọrụ anyị dị na oge ndị ọbịa ji aga elegharị anya ebe ahụ.
Ecuador
Sociedad de Estudiantes de la Biblia - Testigos de Jehová
Kilometer 23,5 via a la Costa (600 meters before the tollbooth)
GUAYAQUIL
ECUADOR
+593 4-371-2720
Oge E Ji Akpọgharị Ndị Ọbịa
Mọnde ruo Fraịdee
8:30 ụtụtụ ruo 10:30 ụtụtụ na 1:30 ehihie ruo 3:30 mgbede
Ọ na-ewe otu awa na ọkara
Ihe A Na-eme
A na-ahazi ọrụ narị ọgbakọ itoolu anyị nwere n’Ecuador na-arụ. A na-asụgharịkwa akwụkwọ anyị ndị e ji amụ Baịbụl n’asụsụ Quichua na ndị yiri ya. A na-asụgharịkwa akwụkwọ anyị n’Asụsụ Ndị Ogbi nke Ecuador na Shuar.


text:
ISI NKE ASAA
A Ga-akpọlite Ndị Nwụrụ Anwụ n’Ọnwụ
1-3. Gịnị ji anyị niile eji ka ndị a tụrụ mkpọrọ, oleekwa otú Jehova ga-esi atọhapụ anyị?
WEREGODỊ ya na a tụrụ gị nga mkpụrụ ọka mgbe ọ na-enweghị ihe ọjọọ i mere. I nwetụdịghị olileanya na a ga-atọhapụ gị. O nwekwanụghị ihe i nwere ike ime ka i nwere onwe gị. Ma, mgbe i chere na olileanya adịkwaghị, gị achọpụta na o nwere onye ga-atọhapụli gị, nụkwa na o kwere nkwa inyere gị aka. Olee otú obi ga-adị gị?
2 E nwere ike ikwu na ọnwụ ji anyị niile eji ka ndị a tụrụ mkpọrọ. Ihe ọ sọkwara anyị mee, anyị agaghị apụtali. Ma, Jehova nwere ikike ịtọhapụ anyị n’aka ọnwụ. O kwere anyị nkwa na ọ ga-eme ka “onye iro ikpeazụ,” bụ́ ọnwụ, “ghara ịdị irè.”—1 Ndị Kọrịnt 15:26.
3 Chegodị otú obi ga-esi ruo gị ala mgbe ị na-agakwaghị na-atụ ụjọ na ị ga-anwụ. Ọ bụghị naanị na Jehova ga-ewepụ ọnwụ, ọ ga-akpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ. O kwere nkwa na “ndị na-adịghị ndụ” ga-adị ndụ ọzọ. (Aịzaya 26:19) Ọ bụ ya ka Baịbụl kpọrọ mbilite n’ọnwụ.
MGBE MMADỤ NWỤNAHỤRỤ ANYỊ
4. (a) Gịnị ga-akasi anyị obi ma onye ezinụlọ anyị ma ọ bụ enyi anyị nwụọ? (b) Olee mmadụ atọ bụ́ ezigbo ndị enyi Jizọs?
4 Ọ bụrụ na onye ezinụlọ anyị ma ọ bụ ezigbo enyi anyị anwụọ, ọ na-ewute anyị nke ukwuu. Anyị anaghịkwa ama ihe anyị ga-eme eme. O nweghị ihe anyị nwere ike ime ka onye ahụ dịghachi ndụ. Ma, Baịbụl na-akasi anyị obi. (Gụọ 2 Ndị Kọrịnt 1:3, 4.) Ka anyị leba anya n’ihe mere n’oge Jizọs nke gosiri na ọ na-agụsi Jehova na Jizọs agụụ ike ime ka ndị nwụnahụrụ anyị dịghachi ndụ. Mgbe Jizọs nọ n’ụwa, ọ na-agakarị n’ụlọ Lazarọs na ụmụnne ya nwaanyị abụọ, bụ́ Meri na Mata. Ha atọ bụ ezigbo ndị enyi Jizọs. Baịbụl sịrị na “Jizọs hụrụ Mata na nwanne ya nwaanyị na Lazarọs n’anya.” Otu ụbọchị, Lazarọs nwụrụ.—Jọn 11:3-5.
5, 6. (a) Gịnị ka Jizọs mere mgbe ọ hụrụ ka ụmụnne Lazarọs na ndị ọzọ na-ebe ákwá? (b) Gịnị mere obi ga-eji sie anyị ike ma anyị mata na otú obi na-adị anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị bụkwa otú ọ na-adị Jizọs?
5 Jizọs gawara ịkasi Meri na Mata obi. Mgbe Mata nụrụ na Jizọs na-abịa, ọ gawara izute ya. Obi dị ya ụtọ mgbe ọ hụrụ Jizọs. Ma, ọ gwara Jizọs, sị: “A sị na ị nọ n’ebe a, nwanne m nwoke agaraghị anwụ.” Mata chere na Jizọs bịara mgbe ihe mebicharala. Mgbe Jizọs hụrụ ka Meri na ndị ọzọ na-ebe ákwá, o wutere ya, anya mmiri gbakwara ya. (Jọn 11:21, 33, 35) O wutere ya otú ahụ o si ewute anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị.
6 Ịmata na otú obi na-adị anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị bụkwa otú ọ na-adị Jizọs na-eme ka obi sie anyị ike. Jizọs dị nnọọ ka Nna ya. (Jọn 14:9) Jehova nwere ike ọ ga-eji wepụ ọnwụ kpamkpam. Ọ ga-emekwa ya n’oge na-adịghị anya.
“LAZARỌS, PỤTA!”
7, 8. Gịnị mere Mata achọghị ka a kwapụ nkume a dọchiri n’ọnụ ili Lazarọs, ma gịnị ka Jizọs mere?
7 Mgbe Jizọs rutere n’ebe e liri Lazarọs, ọ hụrụ na e ji nkume buru ibu dọchie ọnụ ili ya. Jizọs sịrị: “Kwapụnụ nkume ahụ.” Ma, Mata achọghị ka ha kwapụ ya n’ihi na o meela abalị anọ Lazarọs nọ n’ili. (Jọn 11:39) Ọ maghị na Jizọs chọrọ ịkpọlite Lazarọs n’ọnwụ.
8 Jizọs sịrị Lazarọs: “Pụta!” Ihe Meri na Mata hụrụ juru ha anya. “Nwoke ahụ nwụrụ anwụ wee buru ákwà e kere ya n’ụkwụ na n’aka pụta.” (Jọn 11:43, 44) Lazarọs malitekwara ịdị ndụ. Ya na ụmụnne ya na ndị enyi ya amalitekwa imekọrịta ihe. Ha nweziri ike ịmakụ ya, imetụ ya aka, na ịgwa ya okwu. Mkpọlite Jizọs kpọlitere Lazarọs n’ọnwụ bụ nnukwu ọrụ ebube.
“NWATA NWAANYỊ, ANA M ASỊ GỊ, BILIE!”
9, 10. (a) Ònye nyere Jizọs ike o ji kpọlite ndị mmadụ n’ọnwụ? (b) Gịnị mere ihe Baịbụl kọrọ gbasara ndị a kpọlitere n’ọnwụ ji baara anyị uru?
9 Jizọs ò ji ike nke ya kpọlite ndị mmadụ n’ọnwụ? Mba. Tupu Jizọs akpọlite Lazarọs n’ọnwụ, o kpegaara Jehova ekpere, Jehova enye ya ike o ji kpọlite Lazarọs n’ọnwụ. (Gụọ Jọn 11:41, 42.) Ọ bụghị naanị Lazarọs ka Jizọs kpọlitere n’ọnwụ. Baịbụl gwara anyị banyere nwata nwaanyị dị afọ iri na abụọ ahụ́ na-adịghị. Nna ya, bụ́ Jeirọs, chọsiri ike ka nwa ya gbakee. N’ihi ya, ọ rịọrọ Jizọs ka ọ gwọọ nwa ya. Ọ bụ naanị nwa o nwere. Ka ọ nọ na-agwa Jizọs okwu, ụfọdụ ụmụ nwoke bịara sị ya: “Nwa gị nwaanyị anwụọla! Gịnị mere ị ka ji na-enye onye ozizi nsogbu?” Ma Jizọs gwara Jeirọs, sị: “Atụla egwu, naanị nwee okwukwe, a ga-azọpụta ya.” Ya na Jeirọs gawaziri n’ụlọ Jeirọs. Ka ha na-erute nso, Jizọs hụrụ ka ndị mmadụ na-akwa ákwá. Jizọs gwara ha, sị: “Kwụsịnụ ịkwa ákwá, n’ihi na ọ nwụghị anwụ kama ọ na-ehi ụra.” Nne na nna nwa ahụ nwere ike ịna-eche ihe ihe a Jizọs kwuru pụtara. Jizọs chụpụrụ ndị niile nọ ebe ahụ n’èzí ma kpọrọ nne na nna nwa ahụ banye n’ebe nwa ahụ dina. Jizọs seere nwatakịrị ahụ n’aka, sị ya: “Nwata nwaanyị, ana m asị gị, Bilie!” Chegodị otú obi dị ndị mụrụ nwa ahụ ozugbo nwa ha biliri ma malite ịga ije. Jizọs akpọlitela nwa ha nwaanyị n’ọnwụ. (Mak 5:22-24, 35-42; Luk 8:49-56) Malite n’ụbọchị ahụ gawa, ha hụ nwa ha nwaanyị, ha echeta ihe Jehova si n’aka Jizọs meere ha. *
10 Ndị niile Jizọs kpọlitere n’ọnwụ mechara nwụọ. Ma, ihe Baịbụl kọrọ gbasara ha baara anyị uru n’ihi na o mere ka anyị nwee olileanya. Ọ na-egosi na ọ na-agụ Jehova agụụ ịkpọlite ndị mmadụ n’ọnwụ, ọ ga-emekwa ya.
IHE AKỤKỌ NDỊ A KPỌLITERE N’ỌNWỤ NA-AKỤZIRI ANYỊ
11. Gịnị ka ihe e dere n’Ekliziastis 9:5 na-akụziri anyị banyere Lazarọs?
11 Baịbụl kwuru hoo haa na “ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla ma ọlị.” Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị Lazarọs mgbe ọ nwụrụ. (Ekliziastis 9:5) Ọ dị ka onye nọ n’ụra otú ahụ Jizọs kwuru. (Jọn 11:11) Mgbe Lazarọs nọ n’ili, ọ ‘maghị ihe ọ bụla ma ọlị.’
12. Olee ihe gosiri na a kpọlitere Lazarọs n’ọnwụ n’eziokwu?
12 Ọtụtụ ndị hụrụ mgbe Jizọs kpọlitere Lazarọs n’ọnwụ. Ndị iro Jizọs makwa na Jizọs rụrụ ọrụ ebube a. Lazarọs malitekwara ịdị ndụ, ya edoo onye ọ bụla anya na a kpọlitere ya n’ọnwụ n’eziokwu. (Jọn 11:47) Ọtụtụ ndị gakwara hụ Lazarọs ma kweta na ọ bụ Chineke zitere Jizọs. Ihe a merenụ adịghị ndị iro Jizọs mma, n’ihi ya, ha kpara nkata igbu Jizọs na Lazarọs.—Jọn 11:53; 12:9-11.
13. Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na Jehova ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ?
13 Jizọs kwuru na a ga-akpọlite “ndị niile nọ n’ili ncheta.” (Jọn 5:28) Ihe ọ pụtara bụ na Jehova ga-akpọlite ndị niile ọ na-echeta. Ma, tupu Jehova akpọlite mmadụ, ọ ga-echeta ihe niile gbasara onye ahụ. Jehova ò nwerenụ ike icheta ihe niile gbasara ndị ọ ga-akpọlite n’ọnwụ? Cheta na e nwere ọtụtụ ijeri kpakpando n’eluigwe. Ma, Baịbụl kwuru na Jehova maara aha kpakpando niile. (Gụọ Aịzaya 40:26.) Ebe o nwere ike icheta aha kpakpando nke ọ bụla, o doro anya na ọ ga-echetali ihe niile gbasara ndị ọ ga-akpọlite n’ọnwụ. Nke ka nke bụ na ọ bụ Jehova kere ihe niile, n’ihi ya, o doro anyị anya na o nwere ike ọ ga-eji kpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ.
14, 15. Gịnị ka ihe Job kwuru na-akụziri anyị banyere mbilite n’ọnwụ?
14 Otu nwoke fere Jehova n’oge ochie aha ya bụ Job kwetara na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ. Ọ jụrụ, sị: “Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ̀ pụrụ ịdị ndụ ọzọ?” Ọ gwaziri Jehova, sị: “Ị ga-akpọ òkù, mụ onwe m ga-azakwa gị. N’ihi na agụụ ọrụ aka gị ga-agụsi gị ike.” N’eziokwu, Job ma na ọ dị Jehova ka oge ruwe eruwe ka ọ kpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ.—Job 14:13-15.
15 Olee otú obi dị gị na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ? I nwere ike na-eche, sị, ‘Oleekwanụ maka ndị ikwu na ibe m nwụrụ anwụ? À ga-akpọlite ha?’ Obi dị anyị ụtọ ịmara na Jehova chọrọ ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ. Ka anyị hụ ihe Baịbụl kwuru gbasara ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ na ebe ha ga-ebi ma a kpọlite ha.
HA “GA-ANỤ OLU YA WEE PỤTA”
16. Olee otú ihe ga-adị n’ụwa mgbe a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ?
16 Ndị niile a kpọlitere n’ọnwụ n’oge ochie mechara gakwuru ndị ezinụlọ ha na ndị enyi ha n’ụwa ebe a. Ọ bụkwa ihe ga-eme n’ọdịnihu. Ma nke ga-eme n’ọdịnihu ga-aka mma. N’ihi gịnị? N’ihi na ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ n’oge ahụ ga-enwe ike ịdị ndụ ebighị ebi, gharazie ịnwụ ọzọ. Ha ga-ebi n’ụwa na-adịghị ka nke a anyị bi na ya taa. Agha, ime mpụ, na ọrịa agakwaghị adị.
17. Ole ndị ka a ga-akpọlite n’ọnwụ?
17 Ole ndị ka a ga-akpọlite n’ọnwụ? Jizọs sịrị na “ndị niile nọ n’ili ncheta ga-anụ olu ya.” (Jọn 5:28, 29) Mkpughe 20:13 gwara anyị, sị: “Oké osimiri hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ n’ime ya, ọnwụ na Hedis [ya bụ, ili] hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ n’ime ha.” N’eziokwu, a ga-akpọlite ọtụtụ ijeri mmadụ. Pọl onyeozi kwuru na a ga-akpọlite “ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume.” (Gụọ Ọrụ Ndịozi 24:15.) Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?
18. Ole ndị bụ “ndị ezi omume” a ga-akpọlite n’ọnwụ?
18 Ụfọdụ n’ime “ndị ezi omume” ahụ a ga-akpọlite n’ọnwụ bụ ndị fere Jehova tupu Jizọs abịa n’ụwa. A ga-akpọlite ndị dị ka Noa, Ebreham, Sera, Mozis, Rut, na Esta ka ha dịrị ndụ n’ụwa. I nwere ike ịgụ gbasara ụfọdụ n’ime ha ná Ndị Hibru isi iri na otu. Oleekwanụ maka ndị fere Jehova nwụrụ n’oge anyị a? Ha bụkwa “ndị ezi omume,” n’ihi ya, a ga-akpọlite ha n’ọnwụ.
19. Ole ndị bụ “ndị ajọ omume” a ga-akpọlite n’ọnwụ? Olee ohere Jehova ga-enye ha?
19 “Ndị ajọ omume” a ga-akpọlite n’ọnwụ bụ ọtụtụ ijeri mmadụ nwụrụ anwụ bụ́ ndị na-enweghị ohere ịmata onye Jehova bụ. N’agbanyeghị na ha anwụọla, Jehova echefubeghị ha. Ọ ga-akpọlite ha n’ọnwụ, ha enwee ohere ịmụta banyere ya ma na-efe ya.
20. Gịnị mere na ọ bụghị ndị niile nwụrụ anwụ ka a ga-akpọlite n’ọnwụ?
20 Nke a ọ̀ pụtara na a ga-akpọlite ndị niile nwụrụ anwụ n’ọnwụ? Mba. Jizọs kwuru na a gaghị akpọlite ụfọdụ ndị n’ọnwụ. (Luk 12:5) Ònye ga-ekpebi ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ na ndị a na-agaghị akpọlite? Ọ bụ Jehova bụ Onyeikpe ga-ekpebi ihe niile. Ma, o nyere Jizọs ikike ka ọ bụrụ “onyeikpe nke ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ.” (Ọrụ Ndịozi 10:42) A gaghị akpọlite onye ajọ omume ọ bụla e kpebiri na o nweghị nchegharị.—Gụọ ihe nke 19 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.
NDỊ A GA-AKPỌLITE N’ỌNWỤ HA AGAA ELUIGWE
21, 22. (a) Gịnị ka ndị a ga-akpọlite n’ọnwụ ha agaa eluigwe ga-abụ? (b) Ònye bụ onye mbụ a kpọlitere n’ọnwụ ya agaa eluigwe?
21 Baịbụl gwakwara anyị na a ga-akpọlite ụfọdụ ndị n’ọnwụ ha agaa eluigwe. A kpọlite mmadụ n’ọnwụ ya agaa eluigwe, ọ gakwaghị enwe ahụ́ mmadụ. Ọ ga-abụzi mmụọ.
22 Ọ bụ Jizọs bụ onye mbụ a kpọlitere n’ọnwụ ya agaa eluigwe. (Jọn 3:13) Abalị atọ e gbuchara Jizọs, Jehova kpọlitere ya n’ọnwụ. (Abụ Ọma 16:10; Ọrụ Ndịozi 13:34, 35) Jizọs abụkwaghị mmadụ mgbe a kpọlitere ya. Pita onyeozi kwuru na “e mere ka [Jizọs] nwụọ n’anụ ahụ́, ma e mere ka ọ dị ndụ na mmụọ.” (1 Pita 3:18) Jizọs ghọrọ mmụọ dị ike mgbe a kpọlitere ya n’ọnwụ. (1 Ndị Kọrịnt 15:3-6) Ma, Baịbụl kwuru na ọ bụghị naanị ya ka a ga-akpọlite n’ọnwụ ya aghọọ mmụọ.
23, 24. Ole ndị bụ “ìgwè atụrụ nta” Jizọs kwuru okwu ha? Ole ka ha dị?
23 Obere oge tupu Jizọs anwụọ, ọ gwara ezigbo ndị na-eso ụzọ ya, sị: “M na-aga ịkwadebere unu ebe.” (Jọn 14:2) Nke a pụtara na a ga-akpọlite ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya n’ọnwụ ka ha soro ya biri n’eluigwe. Ole ka ha ga-adị? Jizọs gosiri na ha ga-adị ntakịrị. Ọ bụ ya mere o ji kpọọ ha “ìgwè atụrụ nta.” (Luk 12:32) E gosiri Jọn onyeozi ole ha dị n’ọhụụ. O kwuru na ọ hụrụ ka Jizọs “guzo n’Ugwu Zayọn [nke dị n’eluigwe], ya na otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ.”—Mkpughe 14:1.
24 Olee mgbe a ga-akpọlite otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ n’ọnwụ? Baịbụl gwara anyị na ọ ga-abụ mgbe Kraịst malitechara ịchị n’eluigwe. (1 Ndị Kọrịnt 15:23) Ọ bụ n’oge anyị a ka Kraịst malitere ịchị n’eluigwe. A kpọlitekwala ọtụtụ n’ime otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ n’ọnwụ ha agaa eluigwe. Ọ bụrụ na ụfọdụ n’ime ha ka nọ́ n’ụwa anwụọ n’oge anyị a, a ga-akpọlite ha n’ọnwụ ozugbo ha nwụrụ, ha agaa eluigwe. Ma, a ga-akpọlite ọtụtụ ndị nwụrụ anwụ n’ọnwụ ha ebiri na paradaịs a ga-enwe n’ụwa ebe a.
25. Gịnị ka anyị ga-amụ n’isiokwu na-eso nke a?
25 N’oge na-adịghị anya, Jehova ga-atọhapụ mmadụ niile n’aka ọnwụ, ọnwụ alaa kpamkpam. (Gụọ Aịzaya 25:8.) Ma, gịnị ka ndị ga-aga eluigwe ga-eme n’eluigwe? Baịbụl kwuru na ha na Jizọs ga-achị n’Alaeze Chineke. Anyị ga-amụ gbasara Alaeze Chineke n’isiokwu na-eso nke a.
^ para. 9 E nwere ebe ndị ọzọ Baịbụl kọrọ banyere ndị a kpọlitere n’ọnwụ, ma ụmụaka ma ndị torola eto, ma ndị nwoke ma ndị nwaanyị, ma ndị Izrel ma ndị na-abụghị ndị Izrel. I nwere ike ịgụ banyere ha ná 1 Ndị Eze 17:17-24; 2 Ndị Eze 4:32-37; 13:20, 21; nakwa na Matiu 28:5-7; Luk 7:11-17; 8:40-56; Ọrụ Ndịozi 9:36-42; 20:7-12.
GỤKWUO GBASARA YA
Gịnị Na-eme Mmadụ Ma Ọ Nwụọ?
E nwere mmadụ asatọ Baịbụl kọrọ na ha si n’ọnwụ bilie. Gụọ ihe a ka ị mara ma ò nwere ihe ha kọrọ mere mgbe ha nwụrụ?


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ọnụ Ọgụgụ 11:1-35
11 Ndị Izrel wee mewe dị ka ndị nwere ihe ọjọọ ha ga-eme mkpesa ya ná ntị Jehova.+ Mgbe Jehova nụrụ ya, o were iwe dị ọkụ, ọkụ nke Jehova wee malite ire ha, o wee regbuo ụfọdụ ndị ná nsọtụ ebe ha mara ụlọikwuu.+2 Mgbe ha malitere itiku Mozis, ọ rịọsiri Jehova arịrịọ ike,+ ọkụ ahụ wee nyụọ.3 E wee kpọọ ebe ahụ Tabera,+ n’ihi na ọkụ nke Jehova rere ha.4 Ìgwè mmadụ gwara ọgwa,+ bụ́ ndị nọ n’etiti ha, wee nwewe akpịrị ogologo,+ ụmụ Izrel n’onwe ha wee malite ịkwa ákwá, sị: “Ònye ga-enye anyị anụ ka anyị taa?+5 Anyị na-echeta azụ̀ anyị na-ata n’Ijipt n’efu,+ tinyere kukumba na wọtamelọn na lik na yabaasị na galik!6 Ma ugbu a, ike agwụla mkpụrụ obi anyị. O nweghị ihe ọ bụla ọzọ anya anyị na-ahụ ma ọ bụghị mana.”+7 Mana+ dị ka mkpụrụ kọrịanda,+ o yikwara esó deliọm.+8 Ha wee gbasasịa gaa na-ekporo+ ya ma na-egwe ya na nkume ma ọ bụ na-asụ ya n’ikwe, ha na-esikwa ya n’ite e ji esi nri+ ma ọ bụ jiri ya mee achịcha, ọ na-atọ ka achịcha dị ụtọ nke a gwara mmanụ.+9 Mgbe igirigi dara n’abalị n’ebe ha mara ụlọikwuu, mana na-adakwa.+10 Mozis wee nụ ka ndị Izrel na-akwa ákwá n’ezinụlọ ha dị iche iche, onye nke ọ bụla n’ọnụ ụzọ ụlọikwuu ya. Iwe Jehova wee malite ịdị ọkụ nke ukwuu,+ ihe ahụ dịkwa njọ n’anya Mozis.+11 Mozis wee sị Jehova: “Gịnị mere i ji kpatara ohu gị ihe ọjọọ, gịnịkwa mere ihe m amasịghị gị, i wee buru ibu mmadụ niile a bokwasị m?+12 Ọ̀ bụ m tụrụ ime ndị a niile? Ọ̀ bụ m mụrụ ha, nke mere i ji sị m, ‘Kuru ha n’obi gị,+ dị nnọọ ka nwoke nke na-elekọta nwa si eku nwa na-aṅụ ara,’+ banye n’ala ị ṅụụrụ ndị nna nna ha iyi inye ha?+13 Olee ebe m ga-esi nweta anụ m ga-enye ndị a niile? N’ihi na ha na-ebesara m ákwá, sị, ‘Nye anyị anụ ka anyị taa!’14 Naanị m enweghị ike iburu ndị a niile, n’ihi na ha ga-anyịgbu m.+15 N’ihi ya, ọ bụrụ otú a ka ị na-eme m, biko, gbuo m ka m nwụọ+ ma ọ bụrụ na ihe m masịrị gị, ka m ghara ịhụ ọdachi ga-adakwasị m.”16 Jehova wee gwa Mozis, sị: “Kpọkọtara m ndị ikom iri asaa n’ime ndị okenye Izrel,+ bụ́ ndị ị maara na ha bụ ndị okenye ụmụ Izrel na ndị isi ha,+ kpọga ha n’ụlọikwuu nzute, gị na ha ga-eguzo n’ebe ahụ.17 M ga-agbadata+ wee gwa gị okwu n’ebe ahụ;+ m ga-ewerekwa ụfọdụ n’ime mmụọ+ dị n’ahụ́ gị wụkwasị ha, ha ga-enyekwara gị aka n’ibu ibu ha ka i wee ghara ibu ya naanị gị.+18 Ị ga-agwakwa ndị Izrel, sị, ‘Doonụ onwe unu nsọ maka echi,+ n’ihi na unu ga-ata anụ, n’ihi na unu akwawo ákwá ná ntị Jehova,+ sị: “Ònye ga-enye anyị anụ ka anyị taa, n’ihi na ihe dịịrị anyị mma n’Ijipt?”+ Jehova ga-enye unu anụ, unu ga-atakwa anụ n’ezie.+19 Unu ga-ata anụ, ọ bụghị otu ụbọchị ma ọ bụ ụbọchị abụọ ma ọ bụ ụbọchị ise ma ọ bụ ụbọchị iri ma ọ bụ ụbọchị iri abụọ,20 kama unu ga-ataru ya otu ọnwa zuru ezu, ruo mgbe ọ ga-apụta unu n’oghere imi, o wee ghọọrọ unu ihe ịsọ oyi,+ n’ihi na unu ajụwo Jehova, bụ́ onye nọ n’etiti unu, unu wee na-akwa ákwá n’ihu ya, na-asị: “Gịnị mere anyị ji si n’Ijipt pụta?”’”+21 Mozis wee sị: “Ndị a m nọ n’etiti ha dị narị puku ndị ikom isii+ bụ́ ndị ji ụkwụ aga, ma gị onwe gị sịrị, ‘M ga-enye ha anụ, ha ga-ataru ya otu ọnwa zuru ezu’!22 À ga-egburu ha ìgwè ewu na atụrụ na ìgwè ehi, ka o wee zuoro ha?+ Ka à ga-egbutere ha azụ̀ niile dị n’oké osimiri, ka o wee zuoro ha?”23 Jehova wee gwa Mozis, sị: “Aka Jehova ọ̀ dị mkpụmkpụ?+ Ugbu a, ị ga-ahụ ma ihe m kwuru ọ̀ ga-emezu ma ọ̀ bụ na ọ gaghị emezu.”+24 E mesịa, Mozis pụtara wee gwa ha ihe Jehova kwuru. O wee kpọkọta ndị ikom iri asaa n’ime ndị okenye Izrel, o wee mee ka ha guzo gburugburu ụlọikwuu ahụ.+25 Jehova wee gbadata n’ígwé ojii+ gwa ya okwu,+ werekwa ụfọdụ n’ime mmụọ+ dị n’ahụ́ ya mee ka ọ dakwasị ndị okenye iri asaa ahụ. O wee ruo na ozugbo mmụọ ahụ dakwasịrị ha, ha malitere ime ka ndị amụma; ma ha emeghị ya ọzọ.+26 Ma, mmadụ abụọ n’ime ndị ikom ahụ ka nọ n’ebe ha mara ụlọikwuu. Aha otu n’ime ha bụ Eldad, aha onye nke ọzọ abụrụ Midad. Mmụọ nsọ wee malite ịdakwasị ha n’ihi na ha so ná ndị e dere aha ha n’akwụkwọ, ma ha agabeghị n’ụlọikwuu ahụ. Ha wee malite ime ka ndị amụma n’ebe ha mara ụlọikwuu.27 Otu nwa okorobịa wee gbara ọsọ gaa kọọrọ Mozis, sị: “Eldad na Midad na-eme ka ndị amụma n’ebe anyị mara ụlọikwuu!”28 Jọshụa nwa Nọn, onye ozi+ Mozis malite n’oge ọ bụ okorobịa, wee zaa, sị: “Onyenwe m Mozis, kwụsị ha ime otú ahụ!”+29 Otú ọ dị, Mozis sịrị ya: “Ị̀ na-ekworo m ekworo? Ekworola m ekworo, ọ dị m ka ya bụrụ na ndị Jehova niile bụ ndị amụma, n’ihi na Jehova ga-eme ka mmụọ ya dịrị n’ahụ́ ha.”+30 E mesịa, Mozis gara n’ebe ha mara ụlọikwuu, ya na ndị okenye Izrel.31 Jehova wee mee ka oké ifufe+ fewe wee si n’oké osimiri+ na-ebute nnụnụ kwel ma na-eme ka ha na-efegharị n’ebe ha mara ụlọikwuu ruo ebe ga-ewe otu ụbọchị iji jeruo ya n’otu mpaghara nakwa ebe ga-ewe otu ụbọchị iji jeruo ya ná mpaghara nke ọzọ, gburugburu ebe ha mara ụlọikwuu, ha jupụtakwara n’elu ala ruo ihe dị ka kubit abụọ n’ịdị elu.32 Ndị Izrel wee bilie n’ehihie ahụ dum nakwa n’abalị ahụ dum nakwa n’echi ya niile na-anwụde nnụnụ kwel ndị ahụ. Onye nwụtara nke kasị nta nwụtara nke juru ihe ọ̀tụ̀tụ̀ homa+ iri, ha wee gbaa ha n’anwụ n’ebe niile gburugburu ebe ha mara ụlọikwuu.33 Mgbe ha ka kpụ anụ ahụ n’ọnụ,+ tupu ha ataa ya, Jehova wesoro ha iwe dị ọkụ,+ Jehova wee malite igbu ha nke ukwuu.+34 E wee kpọọ ebe ahụ Kibrọt-hateeva,+ n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka ha liri ndị ahụ nwere akpịrị ogologo.+35 Ndị Izrel wee si na Kibrọt-hateeva kwalie gaa Hazirọt, ha wee nọrọ na Hazirọt.+


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
1 Ihe E Mere 23:1-32
23 Devid emewo agadi,+ ụbọchị ndụ ya jukwara ya afọ, o wee mee Sọlọmọn+ nwa ya eze Izrel.2 O wee kpọkọta ndị isi niile+ nke Izrel na ndị nchụàjà+ na ndị Livaị.+3 E wee gụọ ndị Livaị ọnụ malite ná ndị gbara afọ iri atọ gbagowe;+ ọnụ ọgụgụ ndị ikom niile, n’otu n’otu, dị puku iri atọ na asatọ.4 N’ime ndị a, ndị ga-arụ ọrụ dị ka ndị nlekọta nke ọrụ a na-arụ n’ụlọ Jehova dị puku iri abụọ na puku anọ; ndị ga-arụkwa ọrụ dị ka ndị isi+ na ndị ikpe+ dị puku mmadụ isii;5 tinyere puku mmadụ anọ ndị ga-abụ ndị nche ọnụ ụzọ ámá+ na puku mmadụ anọ ndị na-eji ngwá egwú enye Jehova otuto,+ bụ́ ngwá egwú+ Devid kwuru banyere ha, sị, “Emere m ha maka iji ha na-enye otuto.”6 Devid wee kee ha n’ìgwè n’ìgwè+ kenye ụmụ Livaị,+ bụ́ Geshọn, Kohat na Meraraị.7 O kenyere ụmụ Geshọn Ledan na Shimiaị.8 Ụmụ Ledan bụ Jehayel+ bụ́ onyeisi nakwa Zitam na Joel,+ mmadụ atọ.9 Ụmụ Shimiaị bụ Shelomọt na Heziel na Heran, mmadụ atọ. Ọ bụ ndị a bụ ndị isi nke ndị bụ́ nna ụlọ Ledan.10 Ụmụ Shimiaị bụ Jehat, Zaịna na Jiọsh na Beraya. Mmadụ anọ a bụ ụmụ Shimiaị.11 Jehat wee bụrụ onyeisi, Zaịza wee bụrụ onye nke abụọ. Ma Jiọsh na Beraya amụghị ọtụtụ ụmụ; ha wee bụrụ otu ọnụmara+ nke na-arụ otu ọrụ.12 Ụmụ Kohat+ bụ Amram, Izha,+ Hibrọn+ na Ọziel,+ mmadụ anọ.13 Ụmụ Amram bụ Erọn+ na Mozis.+ Ma e doro Erọn iche+ ka o wee na-edo Ebe Kasị Nsọ nsọ,+ ya na ụmụ ya ndị ikom, ruo mgbe a na-akaghị aka, isure ihe nsure+ ọkụ n’ihu Jehova, ijere ya ozi+ na iji aha ya na-agọzi+ ndị mmadụ ruo mgbe a na-akaghị aka.14 Ma a na-agụnye ụmụ Mozis bụ́ onye nke ezi Chineke+ n’ebo ndị Livaị.+15 Ụmụ Mozis bụ Geshọm+ na Elịiza.+16 Ụmụ Geshọm bụ Shebuel+ bụ́ onyeisi.17 Ụmụ Elịiza bụ Rehabaya+ bụ́ onyeisi; Elịiza amụghị ụmụ ọzọ, ma ụmụ Rehabaya dị nnọọ ọtụtụ.18 Ụmụ Izha+ bụ Shelomit+ bụ́ onyeisi.19 Ụmụ Hibrọn bụ Jeraya bụ́ onyeisi, Amaraya bụ́ onye nke abụọ, Jahazayel bụ́ onye nke atọ nakwa Jekamiam+ bụ́ onye nke anọ.20 Ụmụ Ọziel+ bụ Maịka bụ́ onyeisi na Ịs-shaya bụ́ onye nke abụọ.21 Ụmụ Meraraị+ bụ Malaị na Mushaị.+ Ụmụ Malaị bụ Elieza+ na Kish.22 Ma Elieza nwụrụ; ọ mụtaghị ụmụ ndị ikom, kama ọ bụ ụmụ nwaanyị ka ọ mụrụ. Ụmụ Kish bụ́ ụmụnne ha wee lụrụ ha.+23 Ụmụ Mushaị bụ Malaị na Ida na Jeremọt,+ mmadụ atọ.24 Ọ bụ ndị a bụ ụmụ Livaị dị ka ụlọ ndị nna ha si dị,+ bụ́ ndị isi nke ụlọ ndị nna ha, dị ka ndị a họpụtara ahọpụta n’ime ha si dị, dị ka aha ha e debara n’akwụkwọ si dị, ha niile n’otu n’otu, ya bụ, ndị na-arụ ọrụ maka ozi+ a na-eje n’ụlọ Jehova, malite ná ndị gbara afọ iri abụọ gbagowe.+25 N’ihi na Devid sịrị: “Jehova bụ́ Chineke Izrel enyewo ndị ya ezumike,+ ọ ga-ebikwa na Jeruselem ruo mgbe a na-akaghị aka.+26 Ndị Livaị agaghịkwa na-ebugharị ụlọikwuu ahụ ma ọ bụ arịa ya ọ bụla nke e ji eje ozi na ya.”+27 N’ihi na dị ka okwu ikpeazụ+ Devid kwuru si dị, ọ bụ ndị a ka a gụrụ ọnụ n’ime ụmụ Livaị malite ná ndị gbara afọ iri abụọ gbagowe.28 N’ihi na ọ bụ ụmụ Erọn+ na-enye ha ọrụ n’ọrụ a na-arụ n’ụlọ Jehova, ya bụ, ịhụ maka ogige ya+ na ụlọ iri ihe+ na ido ihe ọ bụla dị nsọ ọcha+ na ịhụ maka ọrụ metụtara ozi a na-eje n’ụlọ ezi Chineke,29 ọbụna ịhụ maka achịcha a na-edo n’usoro+ na ntụ ọka e gwere nke ọma+ maka ịchụ àjà ọka na ịhụ maka achịcha na-ekoghị eko+ dị fere fere+ na achịcha e ji ite ghee+ na ntụ ọka* a gwọrọ agwọ+ na ihe niile e ji atụ ihe n’ihe ọ̀tụ̀tụ̀ iji mata ole ihe dị na otú ihe hà;+30 nakwa maka iguzo+ kwa ụtụtụ+ ikele+ Jehova na ito ya+ nakwa ime otú ahụ ná mgbede;31 nakwa maka ịchụ àjà nsure ọkụ ọ bụla a na-achụ mgbe niile n’ihu Jehova, bụ́ ndị a na-achụrụ Jehova n’ụbọchị izu ike,+ n’ụbọchị ememme ọnwa ọhụrụ+ nakwa n’oge ememme dị iche iche,+ n’ọnụ ọgụgụ ha dị ka ụkpụrụ na-achị ha si dị.32 Ha na-ahụkwa maka iche ụlọikwuu nzute nche+ na iche ebe nsọ ahụ nche+ na iche ụmụ Erọn bụ́ ụmụnne ha nche, maka ozi a na-eje n’ụlọ Jehova.+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ 1Ih23:29* Ọka a na-ekwu okwu ya ebe a bụ ụdị dị ka ọka wit na ọka bali.


text:
Nero
-
Ngwugwu:
-
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Nero
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Ndekọ, Iṅomi na erasing nke discs
- Arụ ọrụ na discs data
- -Eke nke buut discs
- Akakabarede nke faịlụ na playback na iche iche ngwaọrụ
Comments on Nero:
Nero Metụtara software:
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche formats. The software na-akwado na nkwado ndabere na mgbake nke furu efu data.
The ike manịja ahụ na-ọnụ ọgụgụ ọrụ na ike draịva. The software na-agụnye a set ngwaọrụ maka mfe ọrụ dị iche iche na ụdị nke draịva.
The mmekọ na-agbake na-ehichapụ faịlụ na kọmputa gị na dị iche iche data na-ebu. Ọzọkwa e nwere ọrụ nke data mgbake on ahụ mebiri emebi ma ọ bụ formatted draịva.
The ngwá ọrụ kee disk oyiyi na mebere draịva emulation. The software na-akwado na-ewu ewu image formats na nwere ihe e ji ihe dị iche iche circumvention nke akwụkwọ nchebe.
Ngwá ọrụ jikwaa na diski ike partitions. The software na-agụnye ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na diski na enye gị ohere ike ahụ bootable discs.
The software iji chọpụta ọnọdụ na ọkwa nke ike draịva operability. The software na-egosiputa ọmụma zuru ezu banyere ihe dị iche iche oru egosi nke disks.
The software naghachi furu efu data site na ike draịva, flash draịva na ngwa anya draịva. Ọzọkwa software na-akwado ndị na-ewu ewu faịlụ usoro.
The software-emepụta bootable DVD ma ọ bụ USB draịva. The software na-ebe ji nwe nke kọmputa n'enweghị ihe ngwa anya mbanye.
The software chọta ihe nke furu efu ma ọ bụ na mberede ehichapụ faịlụ nke dị iche iche. Ọzọkwa software enyere naghachi data si e-mail na obere data ebu.
Mfe iji ngwá ọrụ maka data mgbake. The software-enye gị ohere ndabere, weghachi ike draịva na faịlụ.
The ngwá ọrụ na-eje ozi ma melite usoro ịrụ ọrụ. The software bụ ike idozi njehie na usoro ma hichaa ndekọ nke ihe mkpofu.
Adaba ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na DVD draịva. The software-enye gị ohere ikwu nchebe nke DVD ma detuo ọdịnaya dị ka a set nke faịlụ ma ọ bụ ISO oyiyi.
Faịlụ nkekọrịta software ịchọ na ibudata media faịlụ. The software nwere ike search engine ka ngwa ngwa ahụ ndị dị mkpa faịlụ.
The software maka anya kọmputa management site na iji pụrụ iche extensions na-ebuli ndị bandwit nke onye na-adịghị nkwurịta okwu ọwa.
The software na-agụ e-akwụkwọ na Amazon ọrụ. Ọzọkwa software synchronizes na-akpaghị aka nile ntọala n'etiti e-akwụkwọ na kọmputa.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
Akụkọ nke 72: Chineke Enyere Eze Hezekaya Aka
Ị̀ MA ihe mere nwoke a ji ekpegara Jehova ekpere? Gịnị mere o ji chịsa akwụkwọ ozi ndị a n’ihu ebe a na-achụrụ Jehova àjà? Nwoke ahụ bụ Hezekaya. Ọ bụ eze nke ebo abụọ nke Izrel nke dị n’ebe ndịda. Ma, ọ nọ ná nnukwu nsogbu. N’ihi gịnị?
Ọ bụ n’ihi na ụsụụ ndị agha Asiria ebibiworị ebo iri nke dị n’ebe ugwu. Jehova kwere ka nke a mee n’ihi na ndị ahụ jọrọ njọ. Ma ugbu a, ụsụụ ndị agha Asiria abịawo ibuso alaeze ebo abụọ ahụ agha.
Eze Asiria ziteere Eze Hezekaya akwụkwọ ozi. Ọ bụ akwụkwọ ozi ndị ahụ ka Hezekaya chịsara n’ebe a n’ihu Chineke. N’akwụkwọ ozi ndị ahụ, e ji Jehova mee ihe ọchị ma gwa Hezekaya ka ọ chịlie aka elu. Ọ bụ nke a mere Hezekaya ji na-ekpe ekpere, sị: ‘Biko, Jehova, zọpụta anyị n’aka eze Asiria. Mgbe ahụ ka mba niile ga-amara na naanị gị bụ Chineke.’ Jehova ọ̀ ga-aza ekpere Hezekaya?
Hezekaya bụ eze ọma. Ọ dịghị ka ajọ ndị eze ebo iri nke Izrel, ma ọ bụ dị ka ajọ Eze Ehaz bụ́ nna ya. Hezekaya kpachapụrụ anya iji hụ na o gere ntị n’iwu Jehova niile. Ma mgbe Hezekaya kpesịrị ekpere, Aịzaya onye amụma ziri ya ozi nke a sitere n’aka Jehova: ‘Eze Asiria agaghị abata Jeruselem. Ọ dịghị nke ọ bụla n’ime ndị agha ya ga-abịaru ya nso. Ha agaghị agba otu akụ́ ọ bụla n’obodo a.’
Lee foto dị na peeji a. Ị̀ ma ndị agha ndị a nwụrụ anwụ? Ha bụ ndị Asiria. Jehova zipụrụ otu mmụọ ozi ya, n’ime otu abalịkwa, mmụọ ozi ahụ gburu ndị agha Asiria dị otu narị puku na puku iri asatọ na ise. N’ihi ya, ike gwụrụ eze Asiria, o wee laa n’ebe obibi ya.
A zọpụtara alaeze ebo abụọ ahụ, ndị ya wee nwee udo ruo oge ụfọdụ. Ma mgbe Hezekaya nwụrụ, Manase nwa ya wee bụrụ eze. Ma Manase ma nwa ya, bụ́ Emọn, nke nọchiri ya, bụcha ajọ ndị eze. Mmebi iwu na ihe ike jupụtara n’ala ahụ ọzọ. Mgbe ndị ohu Eze Emọn gburu ya, e chiri Josaya nwa ya eze ịchị alaeze ebo abụọ ahụ.
2 Ndị Eze 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Ajụjụ
- Ònye bụ nwoke a nọ na foto a, n’ihi gịnịkwa ka o ji nọrọ ná nnukwu nsogbu?
- Gịnị dị n’akwụkwọ ozi ndị a Hezekaya wụsara n’ihu Chineke, gịnịkwa ka Hezekaya na-ekpe n’ekpere?
- Ụdị eze dị aṅaa ka Hezekaya bụ, oleekwa ozi Jehova zigaara ya site n’ọnụ Aịzaya onye amụma?
- Gịnị ka mmụọ ozi Jehova mere ndị Asiria dị ka e gosiri na foto a?
- Ọ bụ ezie na alaeze ebo abụọ ahụ nwere udo ruo oge ụfọdụ, gịnị mere mgbe Hezekaya nwụrụ?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ 2 Ndị Eze 18:1-36.
Olee otú ọnụ na-ekwuchitere ndị Asiria bụ́ Rabshake si nwaa ime ka okwukwe ụmụ Izrel daa? (2 Eze 18:19, 21; Ọpụ. 5:2; Ọma 64:3)
Mgbe a na-emegide Ndịàmà Jehova, olee otú ha si agbaso ihe nlereanya Hezekaya? (2 Eze 18:36; Ọma 39:1; Ilu 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Gụọ 2 Ndị Eze 19:1-37.
Olee otú ndị Jehova taa si agbaso ihe nlereanya Hezekaya n’oge nsogbu? (2 Eze 19:1, 2; Ilu 3:5, 6; Hib. 10:24, 25; Jems 5:14, 15)
Olee mmeri atọ e meriri Eze Senakerib, ònyekwa ka Senakerib na-ese onyinyo ya? (2 Eze 19:32, 35, 37; Mkpu. 20:2, 3)
- Gụọ 2 Ndị Eze 21:1-6, 16.
N’ihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Manase bụ eze kasị obi ọjọọ n’ime ndị eze niile chịrị na Jeruselem? (2 Ihe 33:4-6, 9)


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ọpụpụ 35:1-35
35 E mesịa, Mozis kpọkọtara nzukọ ụmụ Izrel dum wee sị ha: “Nke a bụ ihe Jehova nyere iwu ka e mee:+2 Ụbọchị isii ka a pụrụ ịrụ ọrụ,+ ma ụbọchị nke asaa ga-abụrụ unu ihe dị nsọ, ụbọchị izu ike, nke a ga-ezu naanị ike na ya nye Jehova. Onye ọ bụla rụrụ ọrụ na ya, a ga-egbu ya.+3 Unu amụnyela ọkụ n’ụbọchị izu ike n’ebe ọ bụla unu bi.”4 Mozis wee gwa nzukọ ụmụ Izrel dum, sị: “Nke a bụ ihe Jehova nyere n’iwu, sị,5 ‘Sinụ n’etiti unu nata onyinye a ga-enye Jehova.+ Ka onye ọ bụla obi ya kpaliri+ weta onyinye Jehova, ya bụ, ọlaedo na ọlaọcha na ọla kọpa+6 na eri na-acha anụnụ anụnụ na ajị anụ e sijiri odo odo na eri na-acha uhie uhie na ezigbo eri linin na ajị ewu+7 na akpụkpọ ebule e sijiri ọbara ọbara na akpụkpọ anụ sil na osisi akeshịa8 na mmanụ maka ihe na-enye ìhè na mmanụ bọlsọm maka ite mmadụ mmanụ nakwa maka ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ+9 na nkume ọnịks na nkume a ga-akwụnye n’efọd+ nakwa ndị a ga-akwụnye n’akpa obi ahụ.+10 “‘Ka ndị nwere obi amamihe+ n’etiti unu bịa rụọ ihe niile Jehova nyere n’iwu,11 ya bụ, ụlọikwuu ahụ na ihe niile e ji rụọ ya na ihe mkpuchi ya, nko ya na awara osisi ya, osisi ntụhie ya, ogidi ya na ntọala ya ndị nwere oghere;12 Igbe+ ahụ na okporo osisi ya,+ ihe mkpuchi ya+ na ákwà mgbochi+ a ga-eji gbochie ya;13 tebụl+ ahụ na okporo osisi ya na arịa ya niile na achịcha ahụ a na-eche n’ihu Chineke;+14 ihe ndọba oriọna+ ahụ na-enye ìhè na arịa ya na oriọna ya na mmanụ+ ọkụ ya;15 na ebe ịchụàjà nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ+ na okporo osisi ya; nakwa mmanụ e ji ete mmadụ mmanụ na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ;+ na ákwà a ga-eji gebichie ọnụ ụzọ ụlọikwuu ahụ;16 ebe ịchụàjà+ nke àjà nsure ọkụ na ihe ahụ e ji ọla kọpa kpaa a ga-etinye n’ime ya, okporo osisi ya na arịa ya niile; efere+ ya na ihe ndọkwasị ya;17 ákwà ngechi ogige ya,+ ogidi ya na ntọala ya ndị nwere oghere; ákwà a ga-eji gebichie ọnụ ụzọ ogige ya;18 mkpọ́ niile nke ụlọikwuu ahụ na mkpọ́ niile nke ogige ya na ụdọ ha;+19 na uwe+ ndị ahụ a kpara nke ọma maka iji na-eje ozi n’ebe nsọ ahụ, uwe nsọ+ Erọn bụ́ onye nchụàjà na uwe ụmụ ya ndị ikom ga-eyi na-arụ ọrụ dị ka ndị nchụàjà.’”20 Nzukọ ụmụ Izrel dum wee si n’ihu Mozis pụọ.21 Ha wee bịa, onye ọ bụla obi ya kwaliri+ na onye ọ bụla mmụọ ya kpaliri, ha wee weta onyinye Jehova maka ọrụ ụlọikwuu nzute ahụ na maka ozi ya niile nakwa maka uwe nsọ ndị ahụ.22 Ha wee na-abịa, ndị ikom na ndị inyom, onye ọ bụla obi ya kpaliri. Ha wetara ọla a na-etinye n’uwe na ọla ntị na mgbaaka na ihe ndị inyom ji achọ mma, ụdị ihe ọ bụla e ji ọlaedo mee, ya bụ, onye ọ bụla nke wetaara Jehova àjà a na-efegharị efegharị nke bụ́ ọlaedo.+23 Ndị niile nwere eri na-acha anụnụ anụnụ na ajị atụrụ e sijiri odo odo na eri na-acha uhie uhie na ezigbo eri linin na ajị ewu na akpụkpọ ebule e sijiri ọbara ọbara na akpụkpọ anụ sil, wetara ha.+24 Ndị niile na-enye onyinye ọlaọcha na ọla kọpa wetara onyinye Jehova, ndị niile nwekwara osisi akeshịa maka ọrụ niile metụtara ije ozi ahụ wetara ya.25 Ndị inyom niile ndị maara ihe+ ji aka ha kpaa ihe, ha wee na-eweta eri na-acha anụnụ anụnụ na ajị anụ e sijiri odo odo, eri na-acha uhie uhie na ezigbo eri linin dị ka owu.26 Ndị inyom niile nwere nkà bụ́ ndị obi ha kpaliri ji ajị ewu kpaa ihe ọkpụkpa.27 Ndị isi wee weta nkume ọnịks na nkume ndị a ga-akwụnye n’efọd nakwa n’akpa obi ahụ,+28 na mmanụ bọlsọm na mmanụ ọkụ na mmanụ e ji ete mmadụ mmanụ nakwa nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ.+29 Nwoke ọ bụla na nwaanyị ọ bụla obi ya kpaliri iweta ihe maka ọrụ niile Jehova nyere n’iwu site n’ọnụ Mozis mere otú ahụ; ụmụ Izrel wetaara Jehova onyinye afọ ofufo.+30 Mozis wee gwa ụmụ Izrel, sị: “Lee, Jehova akpọwo Bezalel+ nwa Yuraị nwa Họọ nke ebo Juda aha.31 O wee mee ka mmụọ Chineke jupụta n’ime ya ka o wee nwee amamihe na nghọta na ihe ọmụma na nkà ịrụ ụdị ọrụ ọ bụla32 na ịtụ ụkpụrụ ọrụ, iji ọlaedo na ọlaọcha na ọla kọpa na-arụ ọrụ,+33 nakwa n’ọrụ ịkwụnye nkume n’ihe nakwa n’ọrụ iji osisi arụpụta ụdị ihe ọ bụla chọrọ nkà.+34 O tinyewo ike izi ihe n’obi ya, ya na Oholiab+ nwa Ahisamak nke ebo Dan.35 O mewo ka obi ha jupụta n’amamihe+ ịrụ ọrụ niile omenkà na onye na-akpa ihe n’ákwà na-arụ,+ na nke onye na-eji eri na-acha anụnụ anụnụ na ajị anụ e sijiri odo odo, na eri na-acha uhie uhie na ezigbo eri linin achọ ákwà mma, nakwa nke onye na-ekwe ákwà, bụ́ ndị ikom na-arụ ụdị ọrụ ọ bụla na ịtụ ụkpụrụ ọrụ dị iche iche.


text:
‘Ihe Ncheta Pụrụ Iche’
N’OBODO a na-akpọ Hiroshima, nke dị na Japan, e nwere osimiri a na-akpọ Osimiri Motoyasu. E nwere otu ụlọ dị n’akụkụ osimiri a. Kemgbe afọ 1945 a tụrụ bọmbụ ebe ahụ, ọ tọgbọ nkịtị. Gịnị mere na a rụzibeghị ụlọ ahụ kemgbe ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ iri afọ asaa?
Mgbe a rụrụ ụlọ ahụ bụ n’afọ 1915. E ji brik rụọ ya. Ọ bụ ụlọ elu nwere okpukpu abụọ. E ji ya mere ebe ndị mmadụ na-aga egosi ngwá ahịa ha mepụtara ọhụrụ. Ma, n’abalị isii n’ọnwa asatọ n’afọ 1945, mgbe o ji nkeji iri na ise gafee elekere asatọ nke ụtụtụ, njinji jiri. N’ụbọchị ahụ, ngwá agha ọgwụrụ mba a tụrụ n’obodo ahụ gbawara n’ebe na-adịghị anya n’ụlọ ahụ. Ọ bụ ya bụ nke mbụ e ji lụọ agha n’ụwa. Mmadụ niile nọ n’ụlọ ahụ nwụrụ ozugbo nje. Ma, okpokoro ụlọ ahụ adaghị.
Kemgbe ahụ, ndị obodo ahụ agbaala mbọ ka ụlọ ahụ dịkwa otú ahụ ọ dị kemgbe a tụrụ ya bọmbụ. Ngalaba Òtù Mba Ụwa a na-akpọ UNESCO kwuru na ụlọ ahụ na-echetara ndị mmadụ ụdị ike ngwá agha ụmụ mmadụ rụrụ kpara. N’afọ 1996, òtù UNESCO denyere aha ụlọ a n’ebe ha na-edenye aha ihe dị iche iche a na-agaghị echefu echefu n’ụwa. Ha kwuru na ụlọ ahụ na-echetara ha na ha kwesịrị ime ka udo dịrị n’ụwa.
Ma, ụdị ihe a emebeghị ka ndị mmadụ kwụsị ịlụ agha. Ihe na-akpatakwa agha ndị ahụ bụ anyaukwu, ịkpọ ndị agbụrụ ọzọ ma ọ bụ ndị okpukpe ọzọ asị ma ọ bụkwanụ mmadụ iburu ihe gbasara obodo ya n’isi. Ọ̀ pụtaziri na agha agaghị akwụsị akwụsị?
Baịbụl kwuru na ọ ga-akwụsị. Abụ Ọma 46:9 sịrị: “[Chineke] na-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Ọ na-agbaji ụta, na-egbujisịkwa ube; ọ na-agbakwa ụgbọ agha ọkụ.” N’oge ahụ, Chineke ga-ewepụ ọchịchị ụmụ mmadụ were Alaeze ya dochie ha. Ọ bụ Jizọs Kraịst, bụ́ “Eze nke ndị eze,” ga na-achịzi ụmụ mmadụ.—Mkpughe 11:15; 19:16.
N’oge ahụ, a gaghịzi enwe ihe ndị ga na-echetara anyị agha ndị a lụrụ n’oge gara aga. Ihe ndị na-agbawa anyị obi ugbu a agaghịzi adị n’ihi na Aịzaya 65:17 kwuru, sị: “A gaghị echeta ihe mbụ niile, ha agaghị abatakwa n’obi.”
GỤKWUO GBASARA YA
Gịnị Ka Alaeze Chineke Ga-eme?
Chọpụta ihe Alaeze Chineke ga-emere ụmụ mmadụ ma ọ chịwa ụwa.
Ahụhụ Niile Ga-akwụsị n’Oge Na-adịghị Anya
Chineke ekwela nkwa na ya ga-eme ka ihe niile na-akpatara ndị mmadụ ahụhụ kwụsị. Olee otú ọ ga-esi eme nke a, oleekwa mgbe ọ ga-eme ya?


text:
Kụziere Ụmụ Gị Ihe
Samuel Nọgidere Na-eme Ihe Ziri Ezi
Ị̀ HỤTỤLA ebe ndị ọzọ na-eme ihe ọjọọ?— * Samuel hụrụ ebe ndị ọzọ na-eme ihe ọjọọ. O biri n’ebe ị na-agaghị atụ anya na a ga-anọ na-eme ụdị ihe ahụ, ya bụ, n’ụlọikwuu Chineke, ma ọ bụ ebe a na-efe Chineke ofufe, na Shaịlo. Ka anyị hụ otú Samuel si gaa biri n’ụlọikwuu ahụ n’ihe karịrị puku afọ atọ gara aga.
Tupu Hana amụọ Samuel, ọ gụsiri ya agụụ ike ka ọ mụta nwa. Mgbe Hana gara n’ụlọikwuu Chineke, o kpekuru Chineke ekpere ka o mee ka ọ mụta nwa. O kpesiri ekpere ike nke na ọnụ ya nọ na-emegharị. Nke a mere ka nnukwu onye nchụàjà, bụ́ Ilaị, chee na mmanya na-egbu ya. Ma, mgbe Ilaị matara na o nweghị mmanya na-egbu ya, kama na o nwere ihe na-enye ya nsogbu nke ukwuu n’obi, ọ gọziri ya, sị: ‘Ka Chineke Izrel meere gị ihe ị rịọrọ ya.’—1 Samuel 1:17.
E mesịa, Hana mụrụ Samuel, obi wee tọọ ya ụtọ nke ukwuu nke na ọ gwara di ya, bụ́ Elkena, sị: ‘Ngwa ngwa m kwụsịrị Samuel ara, m ga-akpọga ya n’ụlọikwuu ka o jewere Chineke ozi n’ebe ahụ.’ Ọ bụ otú ahụ ka Hana mere! Ọ ga-abụ na Samuel dị afọ anọ ma ọ bụ ise n’oge ahụ.
Ilaị emeela agadi n’oge ahụ. Ụmụ ya ndị nwoke, bụ́ Họfnaị na Finihas, anaghị efe Jehova otú kwesịrị ekwesị. Ha na ụmụ nwaanyị ndị na-abịa n’ụlọikwuu ahụ na-akwa iko. Olee ihe i chere papa ha kwesịrị ime?— O kwesịrị ịdọ ha aka ná ntị, o kwesịghịkwa ịhapụ ha ka ha mewe ihe ọjọọ niile ha nọ na-eme.
Ọ bụ n’ebe ahụ ka obere nwa bụ́ Samuel nọ na-eto, ọ ga-abụkwa na ọ ma na ụmụ Ilaị na-eme omume ọjọọ. Samuel ò sooro ha mewe ihe ọjọọ?— Mba. Ọ nọgidere na-eme ihe ziri ezi, dị ka ndị mụrụ ya kụziiri ya. Ma, Jehova wesoro Ilaị iwe. O ziri otu onye amụma ya ozi ka ọ gwa Ilaị otú ya ga-esi nye ezinụlọ ya ntaramahụhụ, karịchaa, ụmụ ọjọọ ya.—1 Samuel 2:22-36.
Samuel nọgidere na-eje ozi n’ụlọikwuu ahụ, ya na Ilaị. N’otu abalị, mgbe Samuel nọ na-ehi ụra, otu olu kpọrọ ya òkù. Samuel wee jiri ọsọ gakwuru Ilaị, ma, Ilaị gwara ya na ya akpọghị ya òkù. Ihe ahụ mere ọzọ. Ma, mgbe o mere nke ugboro atọ, Ilaị gwara Samuel ka o kwuo, sị: “Kwuwe, Jehova, n’ihi na ohu gị na-ege ntị.” Mgbe Samuel kwuru otú ahụ, Jehova gwara ya okwu. Ị̀ ma ihe Jehova gwara Samuel?—
Chineke gwara Samuel ihe O bu n’obi nke bụ́ inye ezinụlọ Ilaị ntaramahụhụ. N’ụtụtụ echi ya, ụjọ ji Samuel ịkọrọ Ilaị ihe Jehova kwuru. Ma, Ilaị rịọrọ Samuel, sị: “Biko, ezochirila m ya.” Samuel wee kọọrọ Ilaị ihe niile Jehova kwuru na Ọ ga-eme—otu ihe ahụ onye amụma Chineke gwara Ilaị na mbụ. Ihe Ilaị kwuru bụ: “Ihe ọ bụla dị [Jehova] mma n’anya, ya mee.” E mechaa, e gburu Họfnaị na Finihas, Ilaị nwụkwara.—1 Samuel 3:1-18.
N’ime oge ahụ, “Samuel nọ na-etolite, Jehova nọnyekwaara ya.” Ọ ga-abụ na Samuel dị afọ iri na ụma n’oge ahụ, bụ́ oge dị mkpa ná ndụ ndị na-eto eto. Ì chere na ọ dịịrị Samuel mfe ịnọgide na-eme ihe ziri ezi mgbe ndị ọzọ nọ na-eme ihe ọjọọ?— Ọ bụ ezie na ọ dịghị mfe, Samuel jeere Jehova ozi ma kwesị ntụkwasị obi n’oge ndụ ya dum.—1 Samuel 3:19-21.
Olee maka gị onwe gị? Ị̀ ga-adị ka Samuel ma ugbu a ma mgbe i toro? Ị̀ ga-anọgide na-eme ihe ziri ezi? Ị̀ ga-anọgide na-eme ihe Baịbụl kwuru, na-emekwa ihe papa gị na mama gị kụziiri gị? Ọ bụrụ na i mee otú ahụ, obi ga-atọ Jehova ụtọ, tọọkwa papa gị na mama gị.
^ para. 3 Ọ bụrụ ụmụaka ka ị na-agụrụ akụkọ a, akara ùhiè ndị dị n’isiokwu a na-echetara gị ka ị kwụsịtụ ma jụọ ha ajụjụ ndị ahụ.


text:
IBUOT DUOPEKIET
Ntak Emi Mme Owo Ẹbọde Ufen Ntem?
1, 2. Nso ke ediwak owo ẹsibụp?
IMESIKOP ke mmọn̄ ọtọ emen obio, ke owo akama ikan̄ odụk esịt ufọkabasi okotop ediwak owo owot onyụn̄ ọnọ ndusụk owo unan, imesinyụn̄ ikop ke udọn̄ọ owot eka ọkpọn̄ ediwak nditọ.
2 Ke ini mme owo ẹkopde utọ enyene-ndịk mbụk emi, mmọ ẹsibụp, “Ntak emi utọ n̄kpọ emi etịbede?” Ediwak owo ẹsibụp m̀mê nso inam usua ye ufen okpon ntem ke ererimbot. Ndi akanam afo omobụp utọ mbụme oro?
3, 4. (a) Nso ye nso ke Habakkuk okobụp Abasi? (b) Nso ke Jehovah ọkọbọrọ enye?
3 Imokụt ke Bible ke mme owo emi ẹkenen̄erede ẹbuọt idem ye Abasi ẹma ẹsibụp n̄ko ntak emi ndiọi n̄kpọ ẹsitịbede. Ke uwụtn̄kpọ, prọfet emi ekekerede Habakkuk ama obụp Jehovah ete: “Ntak emi afo anamde mi n̄kụt se idiọkde, onyụn̄ osụk esede idiọkido? Ntak emi nsobo ye afai ẹdude mi ke iso, ntak emi utọk onyụn̄ odude, ntak emi en̄wan onyụn̄ odude?”—Habakkuk 1:3.
4 Se Abasi ọkọbọrọde enye ye se Abasi ọkọdọhọde ke imọn̄ inam man kpukpru n̄kpọ oro ẹtre odu ke Habakkuk 2:2, 3. Jehovah ama mme owo etieti. Bible ọdọhọ ke enye ‘ekere aban̄a nnyịn.’ (1 Peter 5:7) Ufen emi mme owo ẹbọde esibiak Abasi akan nte abiakde nnyịn. (Isaiah 55:8, 9) Idahaemi yak ineme ntak emi ufen okponde ntem ke ererimbot.
NTAK EMI MME OWO ẸBỌDE UFEN NTEM?
5. Ediwak ikpọ owo ufọkabasi ẹsidọhọ ke nso idi ntak emi mme owo ẹbọde ufen? Bible ọdọhọ didie?
5 Ufen okpon etieti ke ererimbot emi, ndien mme pastọ, mme oku ufọkabasi, ye ikpọ owo ufọkabasi eken ẹsidọhọ ke nte Abasi okonyụn̄ oyomde ererimbot etie edi emi. Ndusụk mmọ ẹsidọhọ ke Abasi ama ebebiere se iditịbede inọ owo kiet kiet, edide eti m̀mê idiọk, ke usụn̄ Abasi idin̄wan̄ake nnyịn tutu amama. Mbon en̄wen ẹsidọhọ ke mme owo, esịnede nditọwọn̄, ẹsikpa man ẹkedu ye Abasi ke heaven. Edi kpukpru oro idịghe akpanikọ. Idịghe Jehovah esinam idiọkn̄kpọ etịbe. Bible ọdọhọ ete: “Nsa-o ata Abasi ndinam se idiọkde, Ata Ọkpọsọn̄ ndinyụn̄ nnam se mînenke!”—Job 34:10.
6. Ntak emi ediwak owo ẹsidọhọde ke Abasi edi ntak ufen emi ibọde ke ererimbot?
6 Ediwak owo ẹsidọhọ ke Abasi edi ntak ufen emi ibọde ke ererimbot sia mmọ ẹkere ke enye akara ererimbot emi. Edi ima ikpep ke Ibuot 3 nte ke Satan kpa Devil akara ererimbot emi, ke idịghe Abasi akara.
7, 8. Ntak emi mme owo ẹbọde ufen ntem ke ererimbot?
7 Bible ọdọhọ ke “ofụri ererimbot esịne ke idak odudu andidiọk.” (1 John 5:19) Satan emi akarade ererimbot emi edi ọbọn̄ ibak. Enye ke ada “kpukpru mme andidụn̄ isọn̄ otụn usụn̄.” (Ediyarade 12:9) Ediwak owo ẹnyụn̄ ẹtie nte enye. Oro anam nsu, usua, ye ibak okpon ntem ke ererimbot.
8 Enyene mme n̄kpọ en̄wen emi anamde mme owo ẹbọ ufen ntem ke ererimbot. Ke Adam ye Eve ẹma ẹkesọn̄ ibuot ye Abasi, idiọkn̄kpọ mmọ ama ebe esịm nditọ mmọ. Idiọkn̄kpọ emi esinam mme owo ẹnam mbon en̄wen ẹbọ ufen, anam mmọ ẹsiyom ndidi n̄kpọ n̄kan mbon en̄wen, onyụn̄ anam mmọ ẹn̄wana en̄wan, ẹka ekọn̄, ẹnyụn̄ ẹfịk mbon en̄wen. (Ecclesiastes 4:1; 8:9) Ndusụk ini, “ini ye n̄kpọntịbe unana idotenyịn” n̄ko esinam mme owo ẹbọ ufen. (Ecclesiastes 9:11) Ke ini mme owo ẹdude ke idiọk itie ke idiọk ini, aksiden m̀mê ndiọi n̄kpọ eken ẹkeme nditịbe nnọ mmọ.
9. Nso inam inịm ke enyene ntak emi Jehovah ayakde mme owo ẹka iso ẹbọ ufen?
9 Idịghe Jehovah anam mme owo ẹbọ ufen. Idịghe enye edi ntak ekọn̄, ubiatibet, ye ufịk. Idịghe enye esinam unyekisọn̄, oyobio, m̀mê ukwọ ẹbiat n̄kpọ. Edi emekeme ndikere ete, ‘Edieke edide Jehovah okop odudu akan ke ererimbot, ntak emi enye esiyakde utọ ndiọi n̄kpọ emi ẹtịbe?’ Imọdiọn̄ọ ke Abasi enen̄ede ama nnyịn, ntre anaedi enyene ntak emi enye ayakde mme owo ẹka iso ẹbọ ufen.—1 John 4:8.
NTAK EMI ABASI AYAKDE MME OWO ẸBỌ UFEN
10. Nso ikọ ke Satan okodori Jehovah?
10 Devil ama anam Adam ye Eve ẹsọn̄ ibuot ke In̄wan̄ Eden. Enye ama ọdọhọ ke Abasi edi idiọk Andikara, onyụn̄ ọdọhọ ke enyene eti n̄kpọ emi Abasi mîyomke Adam ye Eve ẹnyene. Satan okoyom mmọ ẹnịm ke ukara imọ ọyọfọn akan ukara Jehovah, ke ufọn idụhe Abasi ndikara mmọ.—Genesis 3:2-5; se Se Ẹwetde Ẹdian 27.
11. Ewe mbụme ke idibọrọ?
11 Adam ye Eve ẹma ẹsọn̄ ibuot ye Jehovah ẹnyụn̄ ẹnam se enye akakpande mmọ. Mmọ ẹkekere ke imenyene unen ndibiere se ifọnde ye se idiọkde ke idem mmimọ. Nso ke Jehovah akanam man owụt ke Adam ye Eve inyeneke unen ndibiere se ifọnde ye se idiọkde ke idemmọ, ke imọ ikpọn̄ idiọn̄ọ se idifọnde ye mmọ?
12, 13. (a) Ke ini Adam ye Eve ẹkesọn̄de ibuot ye Jehovah, ntak emi enye mîkowotke mmọ? (b) Ntak emi Jehovah ayakde Satan akara ererimbot emi onyụn̄ ayakde mme owo ẹkara idemmọ?
12 Ke ini Adam ye Eve ẹkesọn̄de ibuot ye Jehovah, enye ikowotke mmọ. Edi enye ama ayak mmọ ẹnyene nditọ. Ekem enye ama ayak nditọ Adam ye Eve ẹmek owo emi edikarade mmọ. Jehovah okoyom mme mfọnmma owo ẹyọhọ isọn̄ emi, ndien se iditịbede edi oro inamke n̄kpọ m̀mê Devil anam nso.—Genesis 1:28; Isaiah 55:10, 11.
13 Satan ama odori Jehovah ikọ ke iso ediwak miliọn angel. (Job 38:7; Daniel 7:10) Ntre Jehovah ama ọnọ enye ini man enye owụt m̀mê se enye eketịn̄de ye imọ edi akpanikọ. Jehovah ama ọnọ mme owo emi ẹdude ke idak Satan ini n̄ko ndikara idemmọ man mmọ ẹwụt m̀mê mme owo ẹkeme ndikara idemmọ ọfọn edieke Abasi mîn̄wamke mmọ.
14. Nso ke ikụt tọn̄ọ nte mme owo ẹketọn̄ọ ndikara idemmọ?
14 Mme owo ẹkara idemmọ ke ediwak tọsịn isua idahaemi, edi imokụt nte ke mmọ ikemeke ndikara ọfọn. Emi owụt ke Satan okosu nsu. Nnyịn imoyom Abasi an̄wam nnyịn. Prọfet Jeremiah eketịn̄ akpanikọ ke ini enye ọkọdọhọde ete: “O Jehovah, mmetịm mfiọk nte ke usụn̄ owo isịneke enye ke ubọk. Ikam isịneke ke ubọk owo eke asan̄ade ndinen̄ede ikpatisan̄ esiemmọ.”—Jeremiah 10:23.
NTAK EMI JEHOVAH AYAKDE MME OWO ẸBỌ UFEN ẸBỊGHI NTEM?
15, 16. (a) Ntak emi Jehovah ayakde mme owo ẹbọ ufen ẹbịghi ntem? (b) Ntak emi Jehovah mîsidiọn̄ke se Satan abiatde?
15 Ntak emi Jehovah ayakde mme owo ẹbọ ufen ẹbịghi ntem? Ntak emi enye esiyakde ndiọi n̄kpọ ẹtịbe? Ntak edi ke oyom ini ebe man ẹwụt ke ukara Satan ifọnke. Mme owo ẹdomo nsio nsio ukara ẹse, edi idụhe eke ọfọnde. Mme owo ẹnen̄ede ẹdiọn̄ọ n̄kpọ idahaemi ẹnyụn̄ ẹsion̄o nsio nsio mbufa n̄kpọ ẹdi. Edi kpa ye oro ukwan̄ikpe, ubuene, ubiatibet, ye ekọn̄ awak ke ererimbot idahaemi akan nte ekesidide. Nnyịn ikemeke ndikara idem nnyịn ọfọn, edieke Abasi mîn̄wamke nnyịn.
16 Jehovah isidiọn̄ke se Satan abiatde sia edieke enye anamde emi, editie nte ke enye an̄wan̄wam Satan m̀mê ke enye ama ukara Satan. Emi akpanam mme owo ẹkere ke mmimọ imekeme ndikara idem mmimọ ọfọn nte Satan ọkọdọhọde. Edi Satan okososu. Ntre, Jehovah idin̄wamke Satan tutu amama, idinyụn̄ in̄wamke ukara owo mbak mme owo idinịm nsu Satan oro. Abasi imaha nsu.—Mme Hebrew 6:18.
17, 18. Nso ke Jehovah edinam man ọdiọn̄ kpukpru se Satan akabiatde?
17 Ndi Jehovah ekeme ndidiọn̄ kpukpru se Satan ye mme idiọkowo ẹbiatde ke ererimbot emi? Ih, ekeme. Bible ọdọhọ ke Abasi ekeme ndinam kpukpru n̄kpọ. Jehovah ọdiọn̄ọ ini emi kpukpru owo ẹdikụtde ke Satan edi osu nsu. Ndien enye ayanam isọn̄ emi edi Paradise nte enye okoyomde. Ẹyenam kpukpru mbon emi ẹdude ke “udi editi” ẹset. (John 5:28, 29) Mme owo ididọn̄ọke idinyụn̄ ikpaha aba. Jesus ọyọdiọn̄ kpukpru se Satan akabiatde. Jehovah ọyọnọ Jesus odudu “abiat utom Devil.” (1 John 3:8) Esịt enem nnyịn sia Jehovah enyene anyanime ye nnyịn man nnyịn idi ididiọn̄ọ enye inyụn̄ iyak enye akara nnyịn. (Kot 2 Peter 3:9, 10.) Idem ke ini ibọde ufen, enye esin̄wam nnyịn iyọ.—John 4:23; kot 1 Corinth 10:13.
18 Jehovah inyịkke-nyịk nnyịn ite ida imọ nte Andikara nnyịn. Enye ọnọ nnyịn ifụre ndimek se nnyịn iyomde ndinam. Yak ise ufọn ifụre emi.
NSO KE AFO EDIDA IFỤRE EMI ABASI ỌNỌDE FI INAM?
19. Nso akpan n̄kpọ ke Jehovah ọnọ nnyịn? Ntak emi ikpokopde inemesịt ke utọ enọ oro?
19 Jehovah ọnọ nnyịn ifụre ndimek se nnyịn iyomde ndinam, ndien emi anam nnyịn ikpụhọde ye mme unam. Unam ikemeke ndibiere se mmọ ẹdinamde edi Jehovah ọnọ nnyịn ifụre ndimek se iyomde ndinam. Ntem imekeme ndibiere nte ididude uwem, imonyụn̄ ikeme ndibiere m̀mê iyanam se inemde Jehovah esịt m̀mê idinamke. (Mme N̄ke 30:24) Nnyịn itiehe nte ukwakutom emi esinamde se ẹbotde enye ẹnọ kpọt. Nnyịn imekeme ndimek utọ owo emi iyomde ndidi, owo emi iyomde edi ufan nnyịn, ye se ididade uwem nnyịn inam. Jehovah oyom nnyịn ikop inem uwem.
20, 21. Nso ke ana afo emek ndinam idahaemi?
20 Jehovah oyom nnyịn ima imọ. (Matthew 22:37, 38) Enye etie nte ete emi enemde esịt ke ini eyen esie ọdọhọde ke ofụri esịt ke imama enye, idịghe ke ntak emi owo ọdọhọde enye etịn̄. Jehovah ọnọ nnyin ifụre ndimek m̀mê iyanam n̄kpọ esie m̀mê idinamke. Satan ye Adam ye Eve ikamaha ndinam n̄kpọ Jehovah. Nso kaban̄a fi?
21 Mek ndinam n̄kpọ Jehovah. Ediwak miliọn owo mfịn ẹmek ndinam n̄kpọ emi enemde Abasi esịt utu ke nditiene Satan. (Mme N̄ke 27:11) Nso ke ana afo anam idahaemi man odu uwem ke ini Abasi edinamde isọn̄ emi edi Paradise inyụn̄ itre kpukpru ufen emi ibọde? Ibọrọ mbụme emi odu ke Ibuot 12.


text:
ISI NKE 109
Jizọs Akatọọ Ndị Na-emegide Ya
MATIU 22:41–23:24 MAK 12:35-40 LUK 20:41-47
NWA ÒNYE KA KRAỊST BỤ?
JIZỌS AGBAA NDỊ IHU ABỤỌ NA-EMEGIDE YA N’ANWỤ
Ndị na-emegide Jizọs emebilighị aha ya ma ọ bụ mee ka o kwuo ihe ha ga-eji jide ya ma nyefee ya n’aka ndị Rom. (Luk 20:20) Ma, mgbe ha na Jizọs ka nọ n’ụlọ nsọ ahụ n’abalị iri na otu n’ọnwa Naịsan, Jizọs meziri ka egwú dagharịa ma mee ka ha mata onye ọ bụ. Ọ jụrụ ha, sị: “Gịnị ka unu chere banyere Kraịst? Nwa ònye ka ọ bụ?” (Matiu 22:42) Ndị Juu niile ma na Kraịst ma ọ bụ Mesaya ga-esi n’agbụrụ Devid. N’ihi ya, ha sịrị ya na ọ bụ nwa Devid.—Matiu 9:27; 12:23; Jọn 7:42.
Jizọs jụrụ ha, sị: “Oleezi otú o si bụrụ na Devid si n’ike mmụọ nsọ kpọọ ya ‘Onyenwe m,’ sị, ‘Jehova gwara Onyenwe m, sị: “Nọdụ ala n’aka nri m ruo mgbe m debere ndị iro gị n’okpuru ụkwụ gị”’? Ya mere, ọ bụrụ na Devid kpọrọ ya ‘Onyenwe m,’ olee otú o si bụrụ nwa ya?”—Matiu 22:43-45.
Ndị Farisii azaghị Jizọs ajụjụ a n’ihi na ha na-atụ anya na a ga-enwe otu onye si n’agbụrụ Devid nke ga-anapụta ha n’aka ndị Rom na-achị ha. Jizọs ji ihe Devid kwuru n’Abụ Ọma 110:1, 2 mee ka ha mata na Mesaya ahụ abụghị naanị mmadụ nkịtị na-achị achị. Ọ bụ Onyenwe Devid. Ọ bụrụkwa na ọ nọdụ ala n’aka nri Chineke, ọ ga-eji ike Chineke nyere ya rụwa ọrụ. Ihe a Jizọs kwuru enyeghị ha ọnụ okwu.
Ndị na-eso ụzọ Jizọs na ndị ọzọ nọ na-ege Jizọs ntị kemgbe. N’ihi ya, Jizọs gwara ha okwu ma dọọ ha aka ná ntị gbasara ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii. Ọ sịrị ha: “Ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii anọdụwo n’oche Mozis” ka ha kụzie Iwu Chineke. Jizọs gwaziri ha, sị: “Ihe niile ha na-agwa unu, meenụ ha, debekwanụ ha, kama unu emela ihe ha na-eme, n’ihi na ha na-ekwu ma ha adịghị eme.”—Matiu 23:2, 3.
Jizọs kwuru ihe ha na-eme nke gosiri na ha bụ ndị ihu abụọ. Ọ sịrị: “Ha na-eme ka mkpọ̀ a na-etinye akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ ndị ha na-eyi dị ka ihe nchebe bukwuo ibu.” Ndị Juu ụfọdụ na-eyi obere mkpọ̀ ha tinyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha. Ma, ndị Farisii na-eme ka nke ha bukwuo ibu ka ọ́ dị ka hà ji Iwu Chineke kpọrọ ihe. Ha “na-emekwa ka ọnụ ọnụ uwe ha sakwuo mbara.” Ụmụ Izrel na-adụnye ihe n’ọnụ ọnụ uwe mwụda ha. Ma, ndị Farisii na-eme ka ọnụ ọnụ uwe ha gbadaa karịa nke ndị ọzọ. (Ọnụ Ọgụgụ 15:38-40) Ihe mere ha ji eme ihe niile a bụ “ka ndị mmadụ hụ ha.”—Matiu 23:5.
Ndị na-eso ụz Jizọs nwedịrị ike chọwa ka a na-anụ aha ha. N’ihi ya, Jizọs dọrọ ha aka ná ntị, sị: “Ka a ghara ịkpọ unu onwe unu Rabaị, n’ihi na otu onye bụ onye ozizi unu, ma unu niile bụ ụmụnna. Unu akpọkwala onye ọ bụla nna unu n’elu ụwa, n’ihi na otu onye bụ Nna unu, ya bụ, Onye nke eluigwe. Ka a gharakwa ịkpọ unu ‘ndị ndú,’ n’ihi na Onye Ndú unu bụ otu onye, ya bụ, Kraịst.” Olee otú ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-esi na-ele onwe ha anya ma na-akpa àgwà? Jizọs gwara ha, sị: “Onye kasị ukwuu n’etiti unu aghaghị ịbụ onye na-ejere unu ozi. Onye ọ bụla nke na-ebuli onwe ya elu, a ga-eweda ya ala, onye ọ bụla nke na-eweda onwe ya ala, a ga-ebuli ya elu.”—Matiu 23:8-12.
Jizọs kwuziri na ahụhụ na-aga ịdịrị ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ. O kwuru, sị: “Ahụhụ ga-adịrị unu, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ! n’ihi na unu na-emechi ụzọ alaeze eluigwe n’ihu ndị mmadụ; n’ihi na unu onwe unu adịghị abanye, unu adịghịkwa ekwe ka ndị chọrọ ịbanye banye.”—Matiu 23:13.
Jizọs katọrọ ndị Farisii n’ihi na ha ejighị ihe Jehova weere ka ihe ka mkpa kpọrọ ihe. Ihe gosiri na ha ejighị ya kpọrọ ihe bụ ụdị ókè na-enweghị isi ha na-akpa. Dị ka ihe atụ, ha na-asị: “Ọ bụrụ na onye ọ bụla ejiri ụlọ nsọ ṅụọ iyi, ọ dịghị ihe ọ bụ; ma ọ bụrụ na onye ọ bụla ejiri ọlaedo dị n’ụlọ nsọ ṅụọ iyi, iwu ji ya.” Ihe a ha kwuru gosiri na ha kpuru ìsì n’ihi na ha ji ọlaedo dị n’ụlọ nsọ kpọrọ ihe karịa ụlọ nsọ ahụ a na-anọ efe Jehova. Ha na-elegharakwa “ihe ndị ka mkpa n’Iwu ahụ anya, ya bụ, ikpe ziri ezi na ebere na ikwesị ntụkwasị obi.”—Matiu 23:16, 23; Luk 11:42.
Jizọs kpọrọ ndị Farisii “ndị ndú kpuru ìsì, ndị na-azapụ anwụnta ma na-eloda kamel!” (Matiu 23:24) Ha na-azapụ anwụnta ná mmanya ha n’ihi na e weere anwụnta ka ihe na-adịghị ọcha. Ma, otú ha si eleghara ihe ndị ka mkpa n’Iwu ahụ anya yiri iloda kamel. Kamel bụkwa anụ na-adịghị ọcha, ma ha na-eloda ya n’ihi na ọ ka buo ibu.—Levitikọs 11:4, 21-24.


text:
FOTO E JI AKỤZI IHE
Foto E Ji Akụzi Ihe
Fero Ebulie Josef Elu
Danloduo foto Josef. Depụta ihe atọ kwesịrị ịdị na foto ahụ na-adịghị na ya. Soro kpọm kpọm ndị dị na ya sechapụ ya, teekwa ya kreyọn.
Ihe Ndị Ọzọ Dị Ebe A
Hana Nyeere Samuel Aka Ife Jehova
Foto a e ji akụzi ihe ga-enyere ụmụaka dị́ afọ 3 ruo afọ 6 aka ịmụta gbasara onyinye Hana na-enye Samuel kwa afọ.
Ònye Kpebiri Ife Jehova?
Foto a e ji akụzi ihe ga-enyere ụmụaka dị́ afọ 6 ruo afọ 8 aka ịmata ndị a kọrọ akụkọ ha na Baịbụl.
Rehab Bụ Nwaanyị Nwere Okwukwe
Lere anya na ihe a e sere ese see Rehab.


text:
ỤLỌ NCHE (NKE A NA-AMỤ AMỤ) NỌVEMBA 2013
Ka anyị na-eche ka Jehova bibie ụwa ọjọọ a, olee otú anyị ga-esi gosi na obi dị anyị ụtọ na o nwere ndidi? Olee otú Jehova na Jizọs si azụ atụrụ ha taa?
“Mụrụnụ Anya Ka Unu Wee Na-ekpe Ekpere”
Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-ekpe ekpere mgbe niile? Anyị cheta ndị ọzọ n’ekpere, olee ndị ọ ga-abara uru?
Otú Anyị Nwere Ike Isi Nyere Ndị Ọzọ Aka
Chọpụta otú inye onyinye maka ozi ọma Ndịàmà Jehova na-ekwusa n’ụwa niile si enye aka eme ka a na-enyere ndị ọzọ aka, meekwa ka ha nụ okwu Chineke.
Olee Otú Anyị Ga-esi ‘Na-echere Chineke’?
Olee ihe ndị ga-egosi na oge eruola ka Jehova bibie ụwa ochie a? Olee otú anyị ga-esi gosi na obi dị anyị ụtọ na Chineke nwere ndidi?
Ọ Bụ Ijere Chineke Ozi Na-agwọ Ya
Kemgbe a mụrụ Onesmus, ọ na-arịa ọrịa ọkpụkpụ. Ọkpụkpụ ya esighị ike. Olee otú nkwa Chineke kwere na Baịbụl si gbaa ya ume?
Ole Ndị Taa Bụ Ndị Ọzụzụ Atụrụ Asaa na Ndị Isi Asatọ?
Olee otú Hezekaya, Aịzaya, Maịka, na ndị isi Jeruselem si gosi na ha bụ ezigbo ndị ọzụzụ atụrụ? Ole ndị taa bụ ndị ọzụzụ atụrụ asaa na ndị isi asatọ?
Na-erubere Ndị Na-azụ Atụrụ Jehova Isi
Ọ bụ mmụọ nsọ họpụtara ndị okenye ka ha na-azụ ọgbakọ Chineke. Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-ege ha ntị?
Ndị Ọzụzụ Atụrụ, Ṅomienụ Ndị Ọzụzụ Atụrụ Kacha Ukwuu
Gịnị ka ndị okenye nwere ike ime ma ọ bụrụ na nwanna enwee ezigbo nsogbu? Olee otú ndị okenye nwere ike isi na-eme ka Jehova na Jizọs Kraịst, bụ́ Ndị Ọzụzụ Atụrụ kacha ukwuu
“Ebu M Ụlọ M Na-agagharị”
Ná ngwụcha afọ 1929, ụkọ ego e nwere n’ụwa niile kpatara oké ihe isi ike. Olee ihe nyeere ndị ọsụ ụzọ aka ịna-eje ozi ha n’oge ahụ ihe siri ike?


text:
DỌMINIKAN RIPỌBLIK
A Hapụrụ Ha Ka Ha Kwusawa Ozi Ọma
E Gburu Trujillo
N’ihe dị ka afọ 1960, otú mba dị iche iche si akatọ ọchịchị aka ike Trujillo na-achị na otú ndị obodo ya si agba ọchịchị ya ụkwụ bịara karịa akarị. N’agbanyeghị ihe ndị a, Nwanna Milton Henschel si n’isi ụlọ ọrụ anyị bịa Dọminikan Ripọblik ma soro gaa mgbakọ abalị atọ e nwere na Jenụwarị afọ 1961. Ndị bịara ya dị narị mmadụ itoolu na iri ise na asaa. E mekwara mmadụ iri abụọ na asaa baptizim. N’oge ahụ Nwanna Henschel bịara, o nyeere ụmụnna aka ha amalite ịhazigharị otú ha ga-esi na-ekwusa ozi ọma, seekwa map ókèala ọgbakọ dị iche iche ga na-aga ekwusa ozi ọma.
A họpụtara ndị nlekọta sekit abụọ ka ha na-eleta ọgbakọ dị iche iche. Ha bụ Nwanna Enrique Glass na Nwanna Julián López. Nwanna Julián kwuru, sị: “A bịa n’ọgbakọ ndị dị na sekit m, abụọ dị n’ebe ọwụwa anyanwụ, ndị ọzọ adịrị n’ebe ugwu. Ọ bụ Nwanna Enrique na-eleta ọgbakọ niile ọzọ dị n’ebe ọwụwa anyanwụ. Ọ bụkwa ya na-eleta ọgbakọ niile dị n’ebe ndịda.” Nleta a ha letara ọgbakọ dị iche iche mere ka ọgbakọ ndị ahụ maliteghachi iso nzukọ Jehova ụkwụ n’ụkwụ, meekwa ka okwukwe ụmụnna anyị sikwuo ike.
N’afọ 1961, e zitere Nwanna Salvino Ferrari na nwunye ya Helen na Dọminikan Ripọblik. Ha gụrụ akwụkwọ na klas nke abụọ n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied. Ihe ha mụtara n’ozi ha jere na Kuba bara ezigbo uru na Dọminikan Ripọblik, bụ́ ebe e nwere ọtụtụ ndị chọrọ ịnụ ozi ọma. Salvino mechara soro na Kọmitii Alaka ruo mgbe ọ nwụrụ n’afọ 1997. Nwunye ya Helen ejeekwala ozi oge niile afọ iri asaa na itoolu. Ọtụtụ n’ime afọ ndị a bụ afọ ndị o ji jee ozi ala ọzọ.
Obere oge Nwanna Ferrari na nwunye ya bịara na Dọminikan Ripọblik, ọchịchị aka ike Trujillo na-achị kwụsịrị n’ike n’abalị iri atọ n’ọnwa Mee, afọ 1961. Ọ bụ n’abalị ụbọchị ahụ ka a gbakasịrị ụgbọala ya, gbagbuo ya. Ma, ọnwụ ya emeghị ka udo dị, n’ihi ya, ọgba aghara dịgidere n’obodo ha ruo ọtụtụ afọ.
Ụmụnna Anyị Akwụsịghị Ikwusa Ozi Ọma
N’oge ndị ahụ, e zitekwuru ndị ozi ala ọzọ. Ha bụ Nwanna William Dingman na nwunye ya Estelle, na ụmụnna nwaanyị abụọ ọzọ aha ha bụ Thelma Critz na Flossie Coroneos. E si Puweto Riko zite ha, naanị abalị abụọ e gbuchara Trujillo. Nwanna William Dingman na nwunye ya so ná ndị mbụ gụrụ akwụkwọ n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied. Nwanna William sịrị: “N’oge ahụ anyị bịara, ọgba aghara dị n’ebe niile, ndị agha nọchisiri ebe niile. Ọgba aghara a mere ka ndị mmadụ na-atụ egwu na a ga-akwatu ọchịchị na-achị mgbe ahụ, n’ihi ya, ndị agha na-enyocha onye ọ bụla na-agba n’ụzọ. Ha kwụsịrị anyị n’ọtụtụ ebe ka ha hụ ihe ndị anyị bu. Ha wepụtara ihe niile dị n’akpa anyị lee, ma ihe ndị kacha obere.” O siiri anyị ike ikwusa ozi ọma n’oge ahụ.
Nwanna William kwukwara, sị: “N’oge ahụ Trujillo na-achị ọchịchị nchigbu ya, a gwara ọhaneze na Ndịàmà Jehova na-arụrụ ndị ọchịchị Kọmunist ọrụ nakwa na e nweghị ndị ka ha njọ n’obodo. . . . Ma, anyị ji nwayọọ nwayọọ mee ka ọhaneze mara na anyị abụghị ndị ọjọọ.” N’ihi ozi ọma anyị na-ekwusa, ọtụtụ ndị chọrọ ịmụta eziokwu bịara na-ege anyị ntị, ma bata n’ọgbakọ. Mgbe afọ ije ozi 1961 gwụrụ, e nwere mmadụ iri atọ na atọ bụ́ ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ilu 6:1-35
6 Nwa m, ọ bụrụ na ị nawo mmadụ ibe gị n’ibé,+ ọ bụrụ na gị na ọbụna onye ị na-amaghị ekwewo n’aka iji nwee nkwekọrịta,+2 ọ bụrụ na okwu ọnụ gị mere ka ị ma n’ọnyà,+ ọ bụrụ na okwu ọnụ gị mere ka e jide gị,3 mee ihe a, nwa m, ma napụta onwe gị, n’ihi na ị dabawo n’ọbụ aka mmadụ ibe gị:+ Gaa daa n’ala, rịọsiekwa mmadụ ibe gị arịrịọ ike.+4 Ekwela ka ụra gaa gị n’anya ma ọlị, ekwekwala ka anya gị nke na-enwu gbaa roo ụra.+5 Napụta onwe gị dị ka nne mgbada n’aka dinta nakwa dị ka nnụnụ n’aka onye na-achụ nta nnụnụ.+6 Gakwuru ndanda,+ gị onye umengwụ;+ hụ ụzọ ya wee mara ihe.7 Ọ bụ ezie na o nweghị ọchịagha, onyeisi ma ọ bụ onye na-achị achị,8 ọ na-akwadebe ihe oriri ya n’ọkọchị;+ ọ chịkọtawo ihe oriri ya n’oge owuwe ihe ubi.9 Gị onye umengwụ, ị̀ ga-edinara ala ruo ole mgbe?+ Olee mgbe ị ga-esi n’ụra gị bilie?+10 Ihitụkwu ụra, irotụkwu ụra, ịkụkụkọtakwu aka nke nta wee dinara ala,+11 ịda ogbenye gị ga-abịa dị ka onye na-apụnara mmadụ ihe,+ ụkọ gị ga-abịakwa dị ka onye bu ihe agha.+12 Onye na-abaghị n’ihe,+ nke bụkwa onye na-eme ihe ọjọọ, na-ejegharị na-ekwu okwu gbagọrọ agbagọ,+13 ọ na-atabiri mmadụ anya,+ jiri ụkwụ ya na-enye ihe àmà, jiri mkpịsị aka ya na-ekwu okwu.+14 Ihe rụrụ arụ dị n’obi ya.+ Ọ na-akpa nkata ihe ọjọọ mgbe niile.+ Ihe ọ na-ezipụ bụ naanị esemokwu.+15 Ọ bụ ya mere ọdachi ya ga-eji bịa na mberede;+ a ga-agbaji ya n’otu ntabi anya, ngwọta agaghịkwa adị.+16 E nwere ihe isii Jehova kpọrọ asị;+ ee, ihe asaa bụụrụ mkpụrụ obi ya ihe arụ:+17 anya dị elu,+ ire na-agha ụgha,+ na aka na-awụfu ọbara nke na-emeghị ihe ọjọọ,+18 obi nke na-echepụta ihe ọjọọ,+ ụkwụ nke na-eme ngwa ịgbaga n’ihe ọjọọ,+19 onye akaebe ụgha nke na-ekupụ okwu ụgha dị ka ume,+ na onye ọ bụla nke na-ezisa esemokwu n’etiti ụmụnne.+20 Nwa m, debe ihe nna gị nyere n’iwu,+ ahapụkwala iwu nne gị.+21 Kegide ha n’obi gị mgbe niile;+ nyara ha n’olu gị.+22 Mgbe ị na-ejegharị, ọ ga na-edu gị;+ mgbe i dinara ala, ọ ga na-eche gị nche;+ mgbe i tetakwara, ọ ga na-eche banyere gị.23 N’ihi na ihe e nyere n’iwu bụ oriọna,+ iwu ahụ bụkwa ìhè,+ ịba mba nke ịdọ aka ná ntị bụkwa ụzọ ndụ,+24 iji chebe gị ka ị ghara ịdaba n’aka nwaanyị ọjọọ,+ ka ire ụtọ nke nwaanyị na-akwa iko* ghara inweta gị.+25 Achọsila ịma mma ya ike n’obi gị,+ ekwekwala ka o jiri anya ya nke na-arata mmadụ nweta gị,+26 n’ihi na nwaanyị akwụna na-eme ka mmadụ daa ogbenye wee nwee naanị otu ogbe achịcha;+ ma nwunye nwoke ọzọ na-achụ nta mkpụrụ obi nke dị oké ọnụ ahịa.+27 Mmadụ ọ̀ pụrụ ịgụnye ọkụ n’obi ya, uwe ya aghara ire ọkụ?+28 Ka mmadụ ọ̀ pụrụ ije ije n’elu icheku ọkụ, ọkụ aghara ịhụ ya n’ụkwụ?29 Otú ahụ ka ọ dị onye ọ bụla ya na nwunye mmadụ ibe ya na-enwe mmekọahụ,+ ọ dịghị onye na-emetụ nwaanyị ahụ aka nke na-agaghị anata ntaramahụhụ.+30 Ndị mmadụ adịghị eleda onye ohi anya ma ọ bụrụ na o zuru ohi iji mee ka afọ ju mkpụrụ obi ya mgbe agụụ na-agụ ya.31 Ma mgbe e jidere ya, ọ ga-akwụ ụgwọ ya okpukpu asaa; ihe niile dị n’ụlọ ya ka ọ ga-enye.+32 Onye ọ bụla ya na nwaanyị na-akwa iko enweghị uche;+ onye na-eme ya na-ala mkpụrụ obi ya n’iyi.+33 Ihe otiti na ihe ihere ka ọ ga-enweta,+ a gaghịkwa ehichapụ nkọcha ya.+34 N’ihi na ọnụma nwoke bụ ekworo,+ ọ gaghịkwa enwe ọmịiko n’ụbọchị ịbọ ọbọ.+35 Ọ gaghị eletụdị ụdị ihe mgbapụta ọ bụla anya, ọ gaghịkwa amasị ya, n’agbanyeghị otú i mere ka onyinye ahụ buruo n’ibu.
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ Ilu6:24* Otú e si dee ya n’asụsụ Hibru bụ “nwaanyị mba ọzọ.”


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Jeremaya 40:1-16
40 Nke a bu okwu Jehova nke ruru Jeremaya ntị mgbe Nebuzaradan+ bụ́ onyeisi ndị nche hapụrụ ya na Rema+ ka ọ lawa, n’oge ọ kpọọrọ ya mgbe a tụrụ ya ịgà n’etiti ndị niile e si na Jeruselem na Juda dọrọ n’agha, bụ́ ndị a chị na-ala Babịlọn.+2 Onyeisi ndị nche wee kpọrọ Jeremaya, sị ya: “Ọ bụ Jehova Chineke gị kwuru na ọdachi a ga-adakwasị ebe a,+3 Jehova emewo ka o mezuo, o mewokwa nnọọ dị ka o kwuru, n’ihi na unu mehiere Jehova, unu erubeghịkwa isi n’ihe o kwuru. Ọ bụ ya mere ihe a ji mee unu.+4 Lee, taa, atọpụwo m gị ịgà a tụrụ gị n’aka. Ọ bụrụ na ọ dị gị mma iso m laa Babịlọn, bịa, anya m ga-adịkwa n’ebe ị nọ.+ Ma ọ bụrụ na ọ dịghị gị mma iso m laa Babịlọn, hapụwa. Lee! Ala a dum dị n’ihu gị. Ebe ọ bụla masịrị gị nke dịkwa gị mma ịga, gawa.”+5 O kpebibeghị ma ọ̀ ga-alaghachi, mgbe Nebuzaradan sịrị: “Laghachikwuru Gedalaya+ nwa Ahaịkam+ nwa Shefan,+ onye eze Babịlọn mere onyeisi nke obodo ndị dị na Juda, gị na ya biri n’etiti ndị gị; ma ọ bụkwanụ, gị agawa ebe ọ bụla dị gị mma ịga.”+Onyeisi ndị nche wee nye ya nri ọ ga na-eri, nyekwa ya onyinye wee hapụ ya ka ọ gawa.+6 Jeremaya wee bịakwute Gedalaya+ nwa Ahaịkam na Mizpa,+ ya na ya wee biri n’etiti ndị ya bụ́ ndị fọdụrụ n’ala ahụ.7 Ka oge na-aga, ndị ọchịagha niile nọ n’ala ahụ+ na ndị agha ha nụrụ na eze Babịlọn emewo Gedalaya nwa Ahaịkam onyeisi ala ahụ nakwa na o mewo ya onyeisi ndị ikom na ndị inyom na ụmụntakịrị na ụfọdụ n’ime ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha nọ n’ala ahụ, bụ́ ndị a na-adọrọghị n’agha laa Babịlọn.+8 Ha wee bịakwute Gedalaya n’obodo Mizpa. Ndị bịakwutere ya bụ Ishmel+ nwa Netanaya na Johenan+ na Jọnatan, bụ́ ụmụ Kariya, na Seraya nwa Tanhumet na ụmụ Ifaị onye Netofa+ na Jezanaya+ nwa onye Meakat,+ ha na ndị agha ha.+9 Gedalaya+ nwa Ahaịkam+ nwa Shefan+ wee ṅụọrọ ha na ndị agha ha iyi,+ sị: “Unu atụla egwu ijere ndị Kaldia ozi. Birinụ n’ala a jewere eze Babịlọn ozi, ihe ga-agazikwara unu.+10 Lee, mụ onwe m ga-ebi na Mizpa+ ka m wee nọchite anya unu n’ihu ndị Kaldia ga-abịakwute anyị. Unu onwe unu, na-ebukọtanụ mmanya+ na mmanụ, na-aghọkwanụ mkpụrụ osisi na-amị n’oge okpomọkụ ma na-awụnye ha n’arịa unu, birikwanụ n’obodo ndị unu weghaara.”11 Ndị Juu niile nọ na Moab na ndị nọ n’etiti ụmụ Amọn na ndị nọ n’Idọm na ndị nọ n’ala niile ọzọ+ nụkwara na eze Babịlọn hapụrụ ụfọdụ ndị na Juda nakwa na o mere Gedalaya+ nwa Ahaịkam nwa Shefan onyeisi ha.12 Ndị Juu niile wee si n’ebe niile a chụsasịrị ha na-alọta, ha wee na-abata n’ala Juda, na-abịakwute Gedalaya n’obodo Mizpa.+ Ha wee na-ebukọta mmanya ha, na-aghọkwa mkpụrụ osisi na-amị n’oge okpomọkụ n’ebe ọ dị ukwuu.13 Ma Johenan+ nwa Kariya+ na ndị ọchịagha niile nọ n’ala ahụ+ bịakwutere Gedalaya n’obodo Mizpa.14 Ha wee sị ya: “Ị̀ maara na Bealis, bụ́ eze ụmụ Amọn,+ ezitewo Ishmel+ nwa Netanaya+ ka o gbuo gị?” Ma Gedalaya nwa Ahaịkam ekwetaghị ihe ha kwuru.+15 Johenan+ nwa Kariya wee nọrọ n’ebe zoro ezo na Mizpa gwa Gedalaya, sị: “Achọrọ m ịga gbuo Ishmel nwa Netanaya, n’ihi na ọ dịghị onye ọ bụla ga-amata.+ Gịnị mere ọ ga-eji bịa gbuo gị, gịnịkwa mere ndị Juda niile bụ́ ndị na-alọghachikwute gị ga-eji gbasasịa, ndị Juda fọdụrụ ewee laa n’iyi?”+16 Ma Gedalaya+ nwa Ahaịkam+ sịrị Johenan nwa Kariya: “Emela ihe a, n’ihi na ọ bụ ụgha ka ị na-agha banyere Ishmel.”+


text:
Ajụjụ Ndị Na-agụ Akwụkwọ Anyị Na-ajụ
Olee ihe ga-enyere Ndị Kraịst aka ịmata ma ọ̀ dị mma inye ndị ọrụ gọọmenti onyinye ma ọ bụ ego mmiri oyi?
E nwere ọtụtụ ihe e kwesịrị iburu n’obi. Ndị Kraịst kwesịrị ịna-akwụwa aka ọtọ. Ha kwesịrị ịna-erubere iwu obodo isi ma ọ bụrụ na o megideghị iwu Jehova. (Mat. 22:21; Rom 13:1, 2; Hib. 13:18) Ha na-agbalịsi ike ịna-akwanyere omenala obodo ha ùgwù ma ‘hụ ndị agbata obi ha n’anya dị ka onwe ha.’ (Mat. 22:39; Rom 12:17, 18; 1 Tesa. 4:11, 12) Ime ihe ndị a Baịbụl kwuru nwere ike ime ka Ndị Kraịst bí n’ebe dị́ iche iche n’ụwa mata otú ha ga-esi na-ele inye onyinye ma ọ bụ ego mmiri oyi anya.
N’ọtụtụ ebe, nwa amaala ekwesịghị inye ndị ọrụ gọọmenti ihe ọ bụla ka e meere ya ihe e kwesịrị imere ya. Ndị ọrụ gọọmenti na-arụ ọrụ gọọmenti na-akwụ ha ụgwọ maka ya. Ha anaghịkwa ekwu ma ọ bụ tụọ anya ka e nye ha ihe ọ bụla ma e wezụga ụgwọ ọnwa ha. N’ọtụtụ obodo, ọ bụrụ na ndị ọrụ gọọmenti achọọ ka e nye ha ihe maka ịrụ ọrụ ha ma ọ bụ nata ihe ọ bụla maka ya, ha adaala iwu ọ bụrụgodị na ihe ha rụrụ bụ ihe iwu kwadoro. A na-ewere ụdị onyinye ahụ ka aka azụ, ọ bụrụgodị na onyinye ahụ emeghị ka a gbanwee ihe e kwesịrị ịrụrụ mmadụ. N’ụdị obodo ahụ, e nweghị onye ga-ajụwadị ma Onye Kraịst ò kwesịrị inye ndị na-arụrụ ndị ọchịchị ọrụ onyinye ma ọ bụkwanụ ego mmiri oyi. O doro anya na ụdị onyinye ahụ adịghị mma.
Ma, n’obodo ndị a na-enweghị ụdị iwu ndị ahụ ma ọ bụkwanụ n’ebe a na-ejichaghị ha kpọrọ ihe, ndị ọrụ gọọmenti anaghị eche na ịnata onyinye maka ihe ha rụrụ adịghị mma. N’obodo ụfọdụ, ndị ọrụ gọọmenti na-eji ọkwá ha anara ndị ha rụụrụ ọrụ ego ha ma ọ bụ na-enweta ihe ndị ọzọ n’aka ha, ha anaghịkwa ekwe emere ndị mmadụ ihe e kwesịrị imere ha ọ gwụla ma è nyere ha ihe. N’ihi ya, ọtụtụ ndị na-ekwu ka e nye ha ego mmiri oyi, ma ndị na-edeba alụmdi na nwunye n’akwụkwọ ma ndị na-anakọta ụtụ isi ma ndị na-enye akwụkwọ ikike tupu a rụwa ụlọ ma ndị ọzọ. Ọ bụrụ na e nyeghị ha ya, ha na-akpachara anya mee ka o siere ndị mmadụ ike inweta ihe ruuru ha ma ọ bụdị mee ka ha ghara inweta ya. N’otu obodo, e kwudịrị na ndị na-agbanyụ ọkụ anaghị amalite ọrụ ma ha bịarute ebe ọkụ na-agba ọ gwụla ma è bu ụzọ nye ha ego mmiri oyi gbagoterenụ.
N’ebe ndị a na-emekarị otú ahụ, ụfọdụ ndị na-eche na o nweghị otú mmadụ ga-esi ghara ịna-enye ego mmiri oyi. Ọ dị́ otú ahụ, Onye Kraịst nwere ike iwere na ego mmiri oyi so n’ụgwọ ọ ga-akwụ ka e nwee ike imere ya ihe e kwesịrị imere ya. Ma, n’obodo ebe ọtụtụ ndị na-arụrụ aka, Onye Kraịst kwesịrị ịkpachara anya ka ọ ghara ịna-esiri ya ike ịmata ihe ga-adị Chineke mma na ihe na-agaghị adị ya mma. E nwere ihe dị́ iche na mmadụ inye ego mmiri oyi ka o nweta ihe ruuru ya na onye ahụ ịchọ ka e menyere ya otú iwu na-akwadoghị. N’ebe ọ na-enweghị ihe e ji nrụrụ aka kpọrọ, ụfọdụ ndị na-enye onye ọrụ gọọmenti ego mmiri oyi ka o meere ha ihe iwu na-akwadoghị ma ọ bụkwanụ nyetụ onye uwe ojii ma ọ bụ onyeisi n’ụlọ ọrụ gọọmenti ego ka ha ghara ịkwụ ihe ha kwesịrị ịkwụ. O doro anya na ọ gaghị adị mma ka anyị nye mmadụ onyinye iji mechie ya ọnụ. Ọ gaghịkwa adị mma ka ndị ọzọ nye anyị onyinye iji mechie anyị ọnụ. Nke ọ bụla n’ime ha ga-eme ka a ghara ikpe ikpe ziri ezi.—Ọpụ. 23:8; Diut. 16:19; Ilu 17:23.
Onye ọrụ gọọmenti kwuo ka e nye ya ego mmiri oyi, ọtụtụ Ndị Kraịst má nke a na-akọ anaghị ekwe enye n’ihi na e jirila Baịbụl zụọ akọnuche ha. Ha ma na inye ụdị ego ahụ pụtara na nrụrụ aka dị ha mma ma ọ bụ na ha na-akwado ya. N’ihi ya, a gwa ha nye ụdị onyinye ahụ, ha anaghị ekwe.
Ọ bụ eziokwu na Ndị Kraịst má nke a na-akọ maara na inye onyinye ka e meere ha ihe iwu na-akwadoghị nwere ike ịbụ inye aka azụ, otú ihe si dị́ n’obodo nwere ike ime ka ụfọdụ nyetụ mmadụ onyinye iji kelee ya maka ihe ọ rụrụ ma ọ bụ ka e meere ya ihe ngwa ngwa otú iwu kwuru. N’oge ndị ọzọ, a gwọọ ụfọdụ Ndị Kraịst n’ụlọ ọgwụ gọọmenti n’anaghị ha ego, ha na-enye ndị dọkịta na ndị nọọsụ onyinye iji kelee ha maka otú ha si gwọọ ha. Ha na-enye ha onyinye ahụ ma a gwọchaa ha kama inye ya tupu a gwọwa ha, ka a ghara ichewe na ọ bụ aka azụ ma ọ bụ na ha nyere ya ka e menyere ha.
A gaghị ekwuchali ihe niile nwere ike ime n’obodo niile n’isiokwu a. N’ihi ya, n’agbanyeghị otú e si eme n’obodo, Ndị Kraịst chọọ ikpebi ihe ha ga-eme, ha kwesịrị ime ihe ọ bụla ga-eme ka ha nwee akọnuche dị́ ọcha. (Rom 14:1-6) Ha ekwesịghị ịda iwu obodo. (Rom 13:1-7) Ha kwesịrị izere ihe ọ bụla nwere ike ime ka a kọchaa aha Jehova ma ọ bụ mee ka ndị ọzọ sụọ ngọngọ. (Mat. 6:9; 1 Kọr. 10:32) Ihe ha kpebiri ime kwesịkwara igosi na ha hụrụ ndị agbata obi ha n’anya.—Mak 12:31.
Olee otú ọgbakọ ga-esi gosi na obi dị ha ụtọ mgbe a mara ọkwa na a nabatala onye a chụrụ n’ọgbakọ?
Na Luk isi 15, Jizọs nyere ihe atụ magburu onwe ya banyere otu nwoke nwere otu narị atụrụ. Mgbe otu atụrụ furu, nwoke ahụ hapụrụ atụrụ iri itoolu na itoolu n’ala ịkpa, gaa chọwa nke ahụ furu efu “ruo mgbe ọ chọtara ya.” Jizọs kwukwara na ‘mgbe ọ chọtara ya, o kukwasịrị ya n’ubu ya ma na-aṅụrị ọṅụ. Mgbe ọ laruru ụlọ, ọ kpọkọtara ndị enyi ya na ndị agbata obi ya, sị ha, “Soronụ m ṅụrịa ọṅụ, n’ihi na achọtawo m atụrụ m nke furu efu.”’ Ihe Jizọs ji mechie okwu ya bụ: “Ana m asị unu na otú ahụ ka a ga-enwe ọṅụ dị ukwuu n’eluigwe n’ihi otu onye mmehie nke chegharịrịnụ karịa n’ihi ndị ezi omume iri itoolu na itoolu, ndị nchegharị na-adịghị mkpa.”—Luk 15:4-7.
Amaokwu ndị ọzọ gosiri na ihe mere Jizọs ji kwuo ihe ahụ bụ ka ọ gbazie echiche ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, bụ́ ndị na-akatọ ya maka na ya na ndị ọnaụtụ na ndị mmehie na-anọ. (Luk 15:1-3) Jizọs kwuru na ọṅụ na-adị n’eluigwe mgbe otu onye mmehie chegharịrị. Ajụjụ bụzi, ‘Ebe ọ bụ na ọṅụ na-adị n’eluigwe, ọ̀ bụ na ọṅụ ekwesịghị ịdị n’ụwa mgbe onye mmehie chegharịrị, chigharịa, ma na-emere onwe ya ụzọ kwụ ọtọ?’—Hib. 12:13.
A nabata onye a chụrụ n’ọgbakọ, anyị kwesịrị ịṅụrị ọṅụ. Ọ bụ eziokwu na onye ahụ ka kwesịrị ịna-erubere Chineke isi, ma nnabata a nabatara ya gosiri na o chegharịala. Obi dịkwa anyị ụtọ na o chegharịrị. N’ihi ya, ndị okenye maa ọkwa na a nabatala mmadụ, ụmụnna nwere ike ịkụ aka otú kwesịrị ekwesị ma ha chọọ.
Olee ihe ọ ga-abụ ya na-eme ka ọdọ mmiri Betzeta dị́ na Jeruselem ‘na-eme ụṅara’?
Ụfọdụ ndị bí na Jeruselem n’oge Jizọs chere na ọdọ mmiri Betzeta nwere ike ịgwọ mmadụ ma mmiri ya ‘mee ụṅara.’ (Jọn 5:1-7) Ọ bụ ya mere ndị chọrọ ka a gwọọ ha ọrịa ji ezukọ n’ọdọ mmiri ahụ.
Ndị na-eme nchọpụta ekwuola na ọdọ mmiri ahụ bụ ebe ndị Juu na-asa ahụ́ iji mee ka mmadụ dị́ ọcha. Mmiri na-asọbata na ya na-esi n’ọdọ mmiri ọzọ dị́ n’akụkụ ya, n’otu ebe ahụ. Nchọpụta e mere n’ebe ahụ gosiri na e ji ihe e ji egbochi mmiri kewaa ọdọ mmiri abụọ ahụ. E nwere ike imeghe ọnụ ụzọ a rụnyere n’ihe ahụ e ji gbochie mmiri ahụ ka mmiri nwee ike isi n’ọdọ mmiri ahụ sọba n’ala ala ọdọ mmiri nke ọzọ, bụ́ ebe ndị Juu na-anọ eme ka mmadụ dị́ ọcha. Mgbe ọ bụla e meghere ọnụ ụzọ ahụ, otú mmiri sí na ya na-esi asọsi ike na-eme ka ọdọ mmiri ahụ na-eme ụṅara.
N’ụfọdụ Baịbụl, Jọn 5:4 kwuru na mmụọ ozi na-akpasu mmiri ahụ. Ma, amaokwu ahụ adịghị n’Akwụkwọ Nsọ Grik ndị kacha ochie a na-akwanyere ùgwù, dị́ ka Codex Sinaiticus, nke e dere n’ihe dị́ ka narị afọ nke anọ n’Oge Ndị Kraịst. Ma, na Betzeta, Jizọs gwọrọ otu nwoke nọ́ n’ọrịa kemgbe iri afọ atọ na asatọ. Ọ gwọrọ nwoke ahụ ozugbo n’asịghị ya banye n’ọdọ mmiri ahụ.


text:
Akụkọ nke 97: Jizọs Abịa Dị Ka Eze
NWA oge mgbe ọ gwọsịrị ndị arịrịọ abụọ ahụ kpuru ìsì, Jizọs bịaruru otu obodo nta dị nso na Jeruselem. Ọ gwara mmadụ abụọ n’ime ndị na-eso ụzọ ya, sị: ‘Gaanụ n’ime obodo, unu ga-ahụkwa nwa ịnyịnya ibu e liwere eliwe. Tọpụnụ ya ma kpụtara m ya.’
Mgbe a kpụtaara ya ịnyịnya ibu ahụ, Jizọs nọkwasịrị n’elu ya. O wee gbara ya ruo Jeruselem nke dị nso. Mgbe ọ na-eru obodo ahụ nso, oké ìgwè mmadụ wee bịa izute ya. Ihe ka ọtụtụ n’ime ha yipụrụ uwe ha ma gbasaa ha n’ụzọ. Ndị ọzọ gbutere igu nkwụ. Ha wee na-atụsa ha n’okporo ụzọ ahụ, na-eti mkpu, sị: ‘Ka Chineke gọzie eze nke na-abịa n’aha Jehova!’
Mgbe dị anya gara aga n’Izrel, ndị e chiri eze ọhụrụ na-agbara nwa ịnyịnya ibu abanye n’ime Jeruselem iji gosi ndị mmadụ onwe ha. Ọ bụ ihe Jizọs na-eme ugbu a. Ndị a na-egosikwa na ha chọrọ ka Jisọs bụrụ eze ha. Ma ọ bụghị mmadụ niile chọrọ ya. Anyị pụrụ ịhụ nke a site n’ihe mere mgbe Jizọs na-abanye n’ụlọ nsọ Chineke.
N’ụlọ nsọ ahụ, Jizọs gwọrọ ndị ìsì na ndị ngwụrọ. Mgbe ụmụntakịrị hụrụ nke a, ha tiri mkpu otuto nye Jizọs. Ma nke a kpasuru ndị nchụàjà iwe, ha wee sị Jizọs: ‘Ị̀ na-anụ ihe ụmụntakịrị a na-ekwu?’
‘Ana m anụ ya,’ ka Jizọs zara ha. ‘Ọ̀ bụ unu agụtụbeghị ebe Bible na-asị: “Chineke ga-esi n’ọnụ ụmụ ọhụrụ mee ka otuto pụta?”’ N’ihi ya, ụmụntakịrị ahụ nọgidere na-eto eze nke Chineke.
Anyị kwesịrị ịdị ka ụmụntakịrị ahụ, ọ̀ bụ na anyị ekwesịghị? Ụfọdụ ndị pụrụ ịnwa igbochi anyị ikwu okwu banyere alaeze Chineke. Ma anyị ga-anọgide na-akọrọ ndị ọzọ banyere ihe ndị dị ebube nke Jizọs ga-emere ụmụ mmadụ.
Mgbe Jizọs nọ n’ụwa, oge erubeghị ka ọ malite ịchị dị ka eze. Olee mgbe oge ahụ ga-eru? Ndị na-eso ụzọ ya chọrọ ịmata. Anyị ga-agụ nke a n’akụkọ na-esonụ.
Matiu 21:1-17; Jọn 12:12-16.
Ajụjụ
- Mgbe Jizọs bịara n’otu obodo nta dị nso na Jeruselem, gịnị ka ọ gwara ndịozi ya ka ha gaa mee?
- Na foto a, gịnị na-eme ka Jizọs rutewere obodo Jeruselem?
- Gịnị ka ụmụntakịrị mere mgbe ha hụrụ Jizọs ka ọ na-agwọ ndị ìsì na ndị ngwụrọ?
- Gịnị ka Jizọs gwara ndị nchụàjà ahụ iwe ji?
- Olee otú anyị pụrụ isi dị ka ụmụntakịrị ahụ toro Jizọs?
- Gịnị ka ndịozi ahụ chọrọ ịmata?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ Matiu 21:1-17.
Olee otú ụzọ Jizọs si banye na Jeruselem dị ka Eze si dị iche n’otú ndị ọchịagha nwere mmeri n’oge ndị Rom si abanye n’obodo? (Mat. 21:4, 5; Zek. 9:9; Fil. 2:5-8; Kọl. 2:15)
Gịnị ka ndị na-eto eto pụrụ ịmụta site n’aka ụmụ okoro Izrel ndị ahụ, bụ́ ndị hotara ihe e kwuru n’Abụ Ọma 118 mgbe Jizọs na-abanye n’ụlọ nsọ ahụ? (Mat. 21:9, 15; Ọma 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Pita 3:18)
- Gụọ Jọn 12:12-16.
Gịnị ka ojiji ndị ahụ na-eto Jizọs ji igu nkwụ n’aka na-ese onyinyo ya? (Jọn 12:13; Fil. 2:10; Mkpu. 7:9, 10)
GỤKWUO GBASARA YA
Eze Jizọs Ejiri Nwa Ịnyịnya Ibu Banye na Jeruselem
Jizọs mezuru amụma e buru narị afọ ise tupu oge ọ banyere Jeruselem dị ka eze.


text:
AKỤKỌ NDỤ
Ozi Oge Niile Anyị Jere Iri Afọ Ise n’Ebe Ugwu Finland
Anyị gwara enyi anyị na-eje ozi oge niile, sị: “Ọ dịịrị gị mfe ịsụ ụzọ, n’ihi na nne gị na nna gị bụ Ndịàmà Jehova. Ha ga na-enyere gị aka.” Ọ zara anyị, sị: “Ka m gwa unu, anyị niile nwere otu Nna.” O ji ihe a ọ zara anyị na-echetara anyị ihe dị mkpa, ya bụ na Nna anyị nke eluigwe na-elekọta ndị na-efe ya, na-agbakwa ha ume. Ihe ndị anyị hụrụla ná ndụ emeela ka o doo anyị anya na ihe ahụ o kwuru bụ eziokwu.
A MỤRỤ anyị n’ezinụlọ na-arụ ọrụ ugbo n’Ọstrọbọtnịa nke Ebe Ugwu, dị na Finland. Anyị dị ụmụaka iri n’ezinụlọ anyị. Agha Ụwa nke Abụọ nyere anyị nsogbu mgbe anyị bụ ụmụaka. Ọ bụ eziokwu na ebe anyị bi adịghị nso n’ọgbọ agha, anyị ma na agha ahụ mere ka ndị mmadụ taa ezigbo ahụhụ. Mgbe a tụrụ bọmbụ n’obodo ndị dị anyị nso, ya bụ, Aụlu na Kalajọki, anyị hụrụ ka eluigwe na-acha ọbara ọbara n’abalị. Nne anyị na nna anyị gwara anyị na mgbe ọ bụla anyị hụrụ ka ụgbọelu e ji alụ agha na-efefe, na anyị gaa zoo. N’ihi ya, mgbe diọkpara anyị aha ya bụ Tauno gwara anyị na ụwa ga-abụ paradaịs ebe ihe ọjọọ na-agaghị adị, o ruru anyị n’obi.
Tauno mụtara eziokwu Baịbụl n’akwụkwọ Ndị Mmụta Baịbụl mgbe ọ dị afọ iri na anọ. Mgbe Agha Ụwa nke Abụọ malitere, ọ jụrụ ịga agha n’ihi ihe ọ mụtara na Baịbụl. N’ihi ya, a tụrụ ya mkpọrọ, taakwa ya ezigbo ahụhụ n’ebe ahụ. Ihe a niile e mere ya mere ka o kpebisikwuo ike ife Jehova. Mgbe e mechara hapụ ya, o wepụtakwuru oge na-eje ozi ọma. Àgwà ọma nwanne anyị nwoke mere ka anyị malite ịga ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova na-enwe n’otu obodo dị anyị nso. Anyị gakwara mgbakọ distrikti n’agbanyeghị na o siiri anyị ike ịrụta ego ga-ezuru anyị ịga. Anyị na-adụrụ ndị agbata obi anyị ákwà, na-akụ yabaasị, na-atụtụkwa mkpụrụ osisi. Ebe anyị abụọ nwere ọtụtụ ọrụ anyị na-arụ n’ugbo anyị, anyị anaghị aga mgbakọ otu mgbe. Ọ na-abụ, otu onye gachaa, onye nke ọzọ agaa.
Eziokwu ndị anyị mụtara banyere Jehova na nzube ya mere ka anyị hụkwuo ya n’anya ma kpebie inyefe ya ndụ anyị. N’afọ 1947, e mere anyị abụọ baptizim iji gosi na anyị enyefeela Jehova onwe anyị. (Annikki dị afọ iri na ise mgbe ahụ, Aili adịrị afọ iri na asaa.) Ọ bụkwa n’afọ ahụ ka e mere nwanne anyị nwaanyị aha ya bụ Saimi baptizim. Anyị mụkwaara nwanne anyị nwaanyị aha ya bụ Linnea Baịbụl. Ọ lụọla di mgbe ahụ. Ya na di ya na ụmụ ha mechara ghọọ Ndịàmà Jehova. Mgbe e mechara anyị baptizim, anyị kpebiri na anyị ga-abụ ndị ọsụ ụzọ, na anyị ga na-asụ ụzọ inyeaka mgbe ụfọdụ.
ANYỊ MALITERE OZI OGE NIILE
N’afọ 1955, anyị kwagara n’obodo Kemi, nke dị n’ime ime ebe ugwu Finland. N’agbanyeghị na ọrụ anyị na-arụ mere ka anyị ghara ịna-enwe efe, anyị ka chọrọ ịbụ ndị ọsụ ụzọ. Ma, ihe bụ́ ụjọ anyị bụ ma ànyị ga-enwe ike ịna-akpata ego anyị ga-eji na-egbo mkpa anyị. Anyị chere na anyị kwesịrị ibu ụzọ kpata ego ma dewe ya, a dịghị ama ama. Ọ bụ mgbe ahụ ka anyị na nwanna nwaanyị ahụ bụ́ ọsụ ụzọ kwurịtara ihe ahụ a kọrọ ná mmalite. Ihe ahụ anyị na ya kparịtara mere ka anyị ghọta na ihe ga-eme ka anyị jeere Jehova ozi oge niile abụghị naanị ịkpata ego ma ọ bụ inwe ndị ezinụlọ ga na-akwado anyị. Ihe kacha mkpa bụ ịtụkwasị Nna anyị nke eluigwe obi.
N’oge ahụ, anyị kpatara ego ga-ezuru anyị ịsụ ụzọ ọnwa abụọ. N’ihi ya, n’ọnwa ise n’afọ 1957, anyị ji ụjọ dejupụta akwụkwọ ịsụ ụzọ ọnwa abụọ na Pelo, bụ́ otu obodo mepere emepe, dị na Lapland. Mgbe ọnwa abụọ gachara, ego niile ahụ anyị dewere ka dịkwa. N’ihi ya, anyị dejupụtakwara akwụkwọ ịsụ ụzọ ọnwa abụọ ọzọ. Mgbe ọnwa abụọ ahụ gachara, anyị akpabeghị ego ahụ aka. Ọ bụ mgbe ahụ ka obi siri anyị ike na Jehova ga na-elekọta anyị. Anyị asụọla ụzọ iri afọ ise, ma ego anyị ka dịkwa! Ọ na-abụ, anyị cheta oge gara aga, ọ na-adị anyị ka Jehova ò sekpụ anyị n’aka, na-asị anyị: “Atụla egwu. Mụ onwe m ga-enyere gị aka.”—Aịza. 41:13.
Anyị asụọla ụzọ iri afọ ise, ma ego anyị ka dịkwa!
N’afọ 1958, onye nlekọta sekit anyị tụụrụ anyị aro ka anyị gaa bụrụ ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche n’obodo Sọdankuila, dị na Lapland. N’oge ahụ, ọ bụ naanị otu nwanna nwaanyị bụ Onyeàmà Jehova n’ebe ahụ. Otú o si nata eziokwu pụrụ iche. Nwa ya nwoke na ụmụ klas ha gara Helsịnki, bụ́ isi obodo Finland. Ka ha na-aga n’ime obodo ahụ, ọ bụ nwatakịrị ahụ nọ n’azụ. Otu nwanna nwaanyị merela agadi nyere ya Ụlọ Nche ma gwa ya ka o nye ya mama ya. Nwatakịrị ahụ mere otú ahụ. Mama ya ghọtara ozugbo na ihe ọ gụtara bụ eziokwu.
Anyị nwetara ụlọ n’otu ụlọ elu. Anyị bi n’elu, e nwee ebe a na-anọ akwọ osisi n’ala. Ọ bụ n’ụlọ anyị ka a na-enwe ọmụmụ ihe ọgbakọ. Mgbe anyị gara ebe ahụ ọhụrụ, naanị ndị na-abịa ọmụmụ ihe bụ anyị abụọ na nwanna nwaanyị ahụ na nwa ya nwaanyị. Anyị na-anọkọ gụọ ihe e kwesịrị ịmụ n’izu. Ka oge na-aga, otu nwoke Ndịàmà Jehova mụbuuru ihe nwetara ọrụ n’ebe ahụ a na-akwọ osisi. Ya na ezinụlọ ya malitere ịbịa ọmụmụ ihe. E mechara mee ya na nwunye ya baptizim. Ọ bụzi ya na-eduzi ọmụmụ ihe. Ụfọdụ ụmụ nwoke ndị ọzọ, ndị na-arụ ọrụ n’ebe ahụ a na-akwọ osisi, malitekwara ịbịa ọmụmụ ihe ma mechaa nata eziokwu. Mgbe afọ ole na ole gachara, ndị nkwusa ole na ole anyị nwere mụbara, anyị aghọzie ọgbakọ.
IHE NDỊ SIIRI ANYỊ IKE
O siiri anyị ike iji ụkwụ na-aga ọtụtụ kilomita ka anyị nwee ike izi ndị mmadụ ozi ọma. N’ọkọchị, anyị na-eji ụkwụ, ígwè, ma ọ bụ ụgbọ mmiri aga ebe anyị ga-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ígwè anyị baara anyị ezigbo uru. Anyị na-agbakwa ya aga mgbakọ distrikti. Ebe ndị mụrụ anyị bi dị ọtụtụ narị kilomita. Anyị na-agbakwa ígwè aga eleta ha. N’oge oyi, anyị na-aba bọs n’isi ụtụtụ gaa n’otu obodo, jirizie ụkwụ na-aga n’ụlọ n’ụlọ. Anyị rụchaa otu obodo, anyị agafee n’ọzọ. Mgbe ụfọdụ, snoo na-eju n’ụzọ. Ọtụtụ mgbe, e nweghị ndị na-ekupụ ya. Ọ bụrụ mgbe ụgbọ ịnyịnya gbafere n’ụzọ ahụ, ebe anyị na-esizi agafe snoo ahụ bụ ebe ụkwụ ụgbọ ahụ si gafee. Mgbe ụfọdụ, snoo na-ekpuchi ebe ndị ahụ. N’ihe dị ka ọnwa atọ n’afọ, snoo ndị ahụ na-amalite ịgbaze, mee ka ebe niile dị ka pọtọpọtọ. N’ihi ya, ọ na-esiri onye ji ụkwụ ezigbo ike.
N’oge ahụ snoo na-ada, ezigbo oyi na-atụ. O mere ka anyị mụta iyi uwe e ji achụ oyi. Anyị na-eyi sọks e ji ajị anụ kpaa, yirikwa sọks abụọ ma ọ bụ atọ na nnukwu buutu. N’agbanyeghị nke ahụ, snoo na-ejukarị buutu anyị yi. Ọ na-abụ, anyị ruo n’ụlọ ndị mmadụ, anyị eyipụ buutu anyị, wụpụkwa snoo dị n’ime ya. Snoo ndị juru n’ụzọ na-eme ka ala ala uwe anyị dị mmiri mmiri. Oyi tụsikwuo ike, mmiri dị n’uwe anyị na-akpụkọ, siekwa ike ka ígwè. Otu nwaanyị anyị banyere n’ụlọ ya kwuru, sị: “Ọ ga-abụrịrị na unu nwere ezigbo okwukwe, ebe ọ bụ na unu ji aka unu kpebie ibu ụdị oyi a na-atụnụ na-agagharị.” Anyị ji ụkwụ gaa ihe karịrị kilomita iri na otu tupu anyị eruo n’ụlọ nwaanyị ahụ.
N’ihi otú ebe ndị ahụ si dị anya, anyị na-arahụkarị n’ụlọ ndị anyị gara izi ozi ọma. Ọ na-abụ, chi jiwe, anyị achọwa ebe anyị ga-arahụ. Ọ na-abụkarị ụlọ ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha. Ma, ndị na-enye anyị ụlọ na-adị obiọma, na-anabatakwa ndị ọbịa. Ihe ha na-enye anyị abụghị naanị ebe anyị ga-arahụ, ha na-enyekwa anyị nri. Ọtụtụ mgbe, ihe anyị na-eji emere ute bụ akpụkpọ anụ. Mgbe ụfọdụ, a na-enye anyị ebe mara mma. Dị ka ihe atụ, otu nwaanyị nke bi n’ụlọ elu kpọ anyị gbagoo n’ebe ndị ọbịa ya na-anọ. E nwere ezigbo ihe ndina na ya, na ọmarịcha ákwà ọcha e ji chọọ ya mma. Ọtụtụ mgbe, anyị na ndị nwe ụlọ na-ekwurịta ihe gbasara Baịbụl ruo n’ime abalị. N’otu ebe anyị rahụrụ, nwoke nwe ụlọ na nwunye ya rahụrụ n’otu akụkụ n’ụlọ ahụ, anyịnwa arahụ n’akụkụ ya nke ọzọ. Anyị na ha kwugidere ihe gbasara Baịbụl ruo mgbe chi bọwara. Ha ka nọkwa na-ajụ anyị ajụjụ. Nwoke ahụ jụchaa, nwunye ya ajụọ.
CHINEKE GỌZIRI OZI ANYỊ
Lapland bụ obodo mara mma. Otú o si ama mma na-agbanwe n’oge dị iche iche n’afọ. Ma, ndị kacha maa mma n’anya anyị bụ ndị mụtara banyere Jehova. Ụfọdụ n’ime ndị anyị ziri ozi ọma bụ ndị gara biri n’obere ụlọ ndị dị n’ime ọhịa na Lapland. Ihe ha na-arụ bụ igbu osisi. Mgbe ụfọdụ, ọ na-abụ, anyị bata n’ebe ahụ, anyị ahụ ọtụtụ ụmụ nwoke gbara agba ndị bi n’otu obere ụlọ. Obi na-adị ha ụtọ ịnụ ozi si na Baịbụl. Ha na-anarakwa akwụkwọ anyị.
E nwere ọtụtụ ihe mere ebe ahụ tọrọ anyị ụtọ. Otu ụbọchị, bọs pụrụ nkeji ise tupu anyị erute n’ebe a na-aba bọs n’ihi na elekere dị n’ebe ahụ na-agba ọsọ. Ihe anyị meziri bụ ịba bọs nke na-aga obodo ọzọ anyị na-agatụbeghị kwusaa ozi ọma. Mgbe anyị ruru ebe ahụ, n’ụlọ mbụ anyị banyere, anyị hụrụ otu nwaanyị, ya asị anyị, “Unu abịala. Atụrụ m anya na unu ga-abịa.” Anyị na-amụrụ nwanne ya nwaanyị Baịbụl. Nwaanyị ahụ gwara nwanne ya nwaanyị ka ọ gwa anyị ka anyị bịa leta ya n’ụbọchị ahụ anyị bịara. Ma, nwanne ya nwaanyị ezighị anyị ozi ahụ. Anyị malitere ịmụrụ nwaanyị ahụ na ndị ikwu ya ha na ya gbara agbata obi Baịbụl. N’oge na-adịghị anya, anyị malitere ịmụkọrọ ha Baịbụl ọnụ. Ndị na-abịa na-eru ihe dị ka mmadụ iri na abụọ. Kemgbe ahụ, ọtụtụ ndị si n’ezinụlọ ahụ aghọọla Ndịàmà Jehova.
Ọ bụ n’afọ 1965 ka e zitere anyị n’ọgbakọ a anyị nọ ugbu a n’obodo Kusamọ. N’oge ahụ, e nwere naanị ndị nkwusa ole na ole n’ọgbakọ anyị. Mgbe mbụ anyị bịara ebe a, izi ozi ọma ebe a siiri anyị ike. Ndị mmadụ anaghị eji okpukpe ha egwu egwu. N’ihi ya, ha na-ele anyị anya ọjọọ. Ma, ọtụtụ ndị na-akwanyere Baịbụl ùgwù. Anyị na-ejikarị Baịbụl amalite mkparịta ụka anyị na ha. Anyị ji nwayọọ nwayọọ na-agbalị ịmata ndị mmadụ. Mgbe ihe dị ka afọ abụọ gachara, ọ naghịzi esichara anyị ike ịmalitere ndị mmadụ ọmụmụ Baịbụl.
ANYỊ KA NA-EJE OZI ỌMA
Taa, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na anyị ka na-aga ozi ọma kwa ụbọchị. Ma, ike anaghịzi adị anyị ịgagide ozi ọma chi ejie. Ebe anyị na-ekwusa ozi ọma buru ezigbo ibu. Ma, ikwusa ozi ọma na ya dịtụụrụ anyị mfe ugbu a n’ihi na Aili amụọla ịnya ụgbọala. Ọ bụ nwa nwanne anyị gbara ya ume ka ọ gaa mụọ ịnya ụgbọala. O nwetara akwụkwọ ikike ịnya ụgbọala n’afọ 1987, mgbe ọ dị afọ iri ise na isii. Ihe dịkwuuru anyị mfe mgbe a rụrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ọhụrụ, anyị akwaba n’ọnụ ụlọ dị n’akụkụ ya.
Obi dị anyị ezigbo ụtọ na ọtụtụ ndị anatala eziokwu n’ebe ugwu Finland. Mgbe anyị malitere ozi oge niile n’ebe a, e nwere naanị ndị nkwusa ole na ole n’ebe dị iche iche n’obodo a. Ma, ugbu a, e nweela sekit, nweekwa ọtụtụ ọgbakọ. Ọtụtụ mgbe, anyị gaa mgbakọ, a na-enwe onye na-abịakwute anyị, gwa anyị aha ya ma jụọ anyị ma ànyị matara ya. Mgbe ụfọdụ, ọ na-abụ na anyị mụụrụ ezinụlọ ha Baịbụl mgbe ọ ka bụ nwata. Mkpụrụ ahụ a kụrụ ọtụtụ afọ gara aga mechara mịa mkpụrụ!—1 Kọr. 3:6.
Afọ 2008 mere ya afọ iri ise anyị bụ ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche. Anyị na-ekele Jehova na anyị abụọ na-agbarịta ibe anyị ume ịna-atachi obi n’ọrụ a dị ezigbo mkpa. Anyị ebighị ndụ okomoko, ma o nweghị ihe kọrọ anyị. (Ọma 23:1) Anyị aghọtala na obi abụọ ahụ ozi oge niile mere anyị ná mmalite abaghị uru! Obi dị anyị ụtọ na kemgbe anyị jewere ozi oge niile, Jehova na-eme ka anyị dị ike otú ahụ o kwere ná nkwa n’Aịzaya 41:10, sị: “M ga-eme ka ị dị ike. M ga-enyere gị aka. M ga-eji aka nri m nke ezi omume jidesie gị ike.”