text:
KPEBE MBUỌTIDEM MMỌ | DEBORAH
“Ndaha Nda Nte Eka ke Israel”
DEBORAH ese mbonekọn̄ emi ẹdade ke Obot Tabor. Enem enye ndikụt mmọ usenubọk emi. Enye ekere nte mmọ ẹnyenede uko ye nte Barak etubom mmọ enyenede mbuọtidem. Okposụkedi emi mmọ ẹdide owo 10,000, se iditịbede mfịn emi ọmọn̄ anam ẹfiọk adan̄a nte mmọ ẹnyenede uko ye mbuọtidem. Mmọ ẹka ndin̄wana ye mme asua emi ẹwakde ẹkan mmọ ẹnyụn̄ ẹnyenede ikpọ n̄kpọekọn̄. Deborah ama etịn̄ ikọ ọsọn̄ọ mmọ idem. Oro enen̄ede anam mmọ ẹwọrọ ẹdi mi.
Kere nte ofụm usenubọk oro ọtọde Deborah ye Barak iso nte mmọ ẹdade ke enyọn̄ Obot Tabor ẹse Unaisọn̄ Esdraelon. Obot Tabor edi ata akamba obot emi etịn̄e esie abarade-bara. Enye okon̄ n̄kpọ nte ikpat 1,300. Akpa Kishon ewet ebe unaisọn̄ oro okodụk Akwa Inyan̄ emi odude ekpere Obot Carmel. Etie nte mmọn̄ asat usenubọk oro. Edi unaisọn̄ oro osụk esesem nte mmọn̄ sia udịmekọn̄ Sisera ẹwat ke nsemnsem chariot ukwak 900 emi ẹnyenede ofụt. Sisera oyom ndiwot nditọ Israel ọkwọkudịm nte owo akama ayan̄ owot nsụn̄.
Deborah ọdiọn̄ọ ke Barak ye mbonekọn̄ esie ẹda ẹbet imọ inọ mmọ uyo. Ndi enye edi n̄kukụre an̄wan do? Etie enye didie ke idem ndikama utọ akamba utom oro? Ndi enye ekere m̀mê nso ida imọ idi utọ itie emi? Ihih! Jehovah Abasi esie ọkọdọhọ enye aka ekọn̄ emi; kpa enye ọkọdọhọ ke idida n̄wan iwot etubom udịmekọn̄ mme asua mmọ. (Judges 4:9) Nso ke ikeme ndikpep nto Deborah ye iren uko emi ẹketienede ẹka ekọn̄ emi?
‘ẸKA ẸKESUANA ẸYỌHỌ OBOT TABOR’
Ke akpa itie oro Bible etịn̄de n̄kpọ aban̄a Deborah, ẹkot enye “prọfet an̄wan.” Emi owụt ke Deborah ekedi akpan owo ke Israel, edi idịghe enye ikpọn̄ ke Bible okot prọfet an̄wan. * Deborah ama enyene utom en̄wen. Enye ekesibiere ikọ ọnọ ikọt Abasi onyụn̄ anam mmọ ẹfiọk se Jehovah oyomde mmọ ẹnam.—Judges 4:4, 5.
Deborah okodụn̄ ke obot obot ikpehe Ephraim emi odude ke ufọt Bethel ye Ramah. Do ke enye ekesitie ke idak eyop ebiere ikpe mme owo nte Jehovah etemede enye. Emi ikedịghe ekpri utom, edi Deborah ikayakke emi efek enye. Utom esie ama enyene ufọn etieti ọnọ mme owo. Deborah ama etiene ewet ikwọ emi odude mfịn ke N̄wed Abasi. Kiet ke otu n̄kpọ emi enye ekewetde ke ikwọ emi akaban̄a nditọ Israel. Enye ọkọdọhọ ete: “Mmọ ẹma ẹmek mbufa abasi. Adan̄aoro ke ekọn̄ okodu ke mme inuaotop.” (Judges 5:8) Sia nditọ Israel ẹkekpọn̄de Jehovah ẹkekpono mme abasi en̄wen, Jehovah ama ayak mmọ esịn ke ubọk mme asua. Jabin emi ekedide edidem Canaan ama ada Sisera emi ekedide etubom ekọn̄ esie akara mmọ ke ọkpọsọn̄ ubọk.
Nte mbon Canaan ẹkedude uwem ẹnyụn̄ ẹkponode mme abasi mmọ eketie afai afai. Mmọ ẹma ẹsikam ẹwa nditọ mmọ ẹnyụn̄ ẹnam idan̄ ke temple. N̄kpọ eketie didie ke Israel ofụri ini emi Sisera, etubom ekọn̄ Canaan, ye udịmekọn̄ esie ẹkekarade mmọ? Ndikokop enyịn̄ oro, Sisera, ama esinam nditọ Israel ndịk. Ikwọ Deborah owụt n̄ko ke ama esisọn̄ nditọ Israel ndika isan̄, ndien ke mme owo ikodụn̄ke aba ke mme obio oro mînyeneke ibibene. (Judges 5:6, 7) Kere nte ndịk mîyakke mme owo ẹdụn̄ ke mme obio emi. Kere n̄ko nte ndusụk owo ẹfehede ẹkedịbe ke esịt ikọt ye ke obot. Kere nte ndịk mînyụn̄ iyakke mmọ ẹsan̄a ke eferife mbak mme asua ẹdiwot mmọ, ẹmụm nditọ mmọ, ẹnyụn̄ ẹdan̄ iban mmọ ke n̄kanubọk. *
Nditọ Israel ẹma ẹbọ ufen ke isua 20 tutu Jehovah okụt ke mmọ ẹben̄e idem ndikpụhọde, oro edi, tutu Deborah ‘adaha ada nte eka ke Israel’ nte ikụtde ke ikwọ esie ye Barak. Nnyịn idiọn̄ọke m̀mê Deborah, emi ekedide n̄wan Lappidoth, ama enyene eyen ndomokiet emi anamde ẹkot enye “eka.” Se idiọn̄ọde edi ke idịghe ata ata eka ke ẹtịn̄ ẹban̄a ke itien̄wed emi. Jehovah okoyom Deborah etie nte eka ọnọ Israel. Enye ama ọdọhọ Deborah ọdọn̄ ẹkekot Barak emi ekedide ebiereikpe onyụn̄ ọdọhọ Barak akan̄wana ye Sisera.—Judges 4:3, 6, 7; 5:7.
Deborah ọkọdọhọ Barak ada owo 10,000 ke esien Israel iba ẹnyụn̄ ‘ẹka ẹkesuana ẹyọhọ Obot Tabor.’ Enye ọkọdọhọ n̄ko ke Abasi ọdọhọ ke mmọ ẹyekan Sisera ye udịmekọn̄ esie. Se Abasi eketịn̄de emi ama akpa Barak idem sia Israel ikenyeneke udịmekọn̄, ikonyụn̄ inyeneke nti n̄kpọekọn̄. Kpa ye oro, Barak ama enyịme ndika ekọn̄ oro. Edi enye ọkọdọhọ ke imọ idika edieke Deborah enyịmede ndisan̄a ye mmimọ n̄ka Obot Tabor.—Judges 4:6-8; 5:6-8.
Ndusụk owo ẹdọhọ ke emi owụt ke Barak ikenyeneke mbuọtidem, edi se mmọ ẹtịn̄de emi inenke. Idịghe nte enye ọkọdọhọ Abasi ọnọ mmimọ n̄kpọekọn̄. Mbuọtidem akakam anam enye oyom Deborah etiene mmimọ sia enye ama ọfiọk ke prọfet Abasi ndidu do ọyọsọn̄ọ mmimọ idem. (Mme Hebrew 11:32, 33) Jehovah ama enyịme Deborah etiene mmọ aka. Edi enye ama ọdọhọ Deborah ọdọhọ Barak ke idịghe erenowo edida ukpono inyọn̄ ke ekọn̄ oro. (Judges 4:9) Abasi ama ebiere ke n̄wan ediwot ọbọn̄ ibak oro Sisera!
Mfịn, ẹtụk iban, ẹfiomo mmọ, ẹnyụn̄ ẹbak mmọ ibak. Owo inọhọ mmọ ukpono nte Abasi oyomde. Edi Abasi ada iban ye irenowo ukem ukem. (Rome 2:11; Galatia 3:28) Uwụtn̄kpọ Deborah anam ifiọk ke Abasi esida iban n̄ko anam uduak esie onyụn̄ anam mmọ ẹfiọk ke imama mmọ inyụn̄ inyene mbuọtidem ke idem mmọ. Inaha nnyịn isari iban nte ẹnamde ke ererimbot emi.
“ISỌN̄ ENYEK, ENYỌN̄ ONYỤN̄ ỌTỌI MMỌN̄”
Barak ọwọrọ aka nditịm mbonekọn̄ esie idem. Enye atan̄ irenowo 10,000 emi ẹnyenede uko ẹkem ndin̄wana ye akwa udịmekọn̄ Sisera. Nte Barak ye ikọt esie ẹdọkde ẹka Obot Tabor, esịt enem enye ndikụt owo emi edisọn̄ọde mmọ idem. Bible ọdọhọ ete: “Deborah onyụn̄ etiene enye ọdọk.” (Judges 4:10) Kere nte esịt enemde mbonekọn̄ Israel ndikụt Deborah etienede mmọ ọdọk Obot Tabor, ifeheke n̄kpa ke ntak emi enye ọbuọtde idem ye Jehovah Abasi.
Ke ini Sisera okopde ke nditọ Israel ẹnyene esịt ẹdi ekọn̄ ye mmimọ, enye ọsọsọp eben̄e idem. Ediwak ndidem Canaan ẹnọ mbonekọn̄ mmọ ẹketiene ẹn̄wam Edidem Jabin. Etie nte Jabin ekenyene odudu akan ke otu mmọ. Isọn̄ enyek ke ini udịm chariot Sisera ẹwatde ẹdụk unaisọn̄ oro. Udịmekọn̄ Sisera ẹkere ke nditọ Israel idiyọhọke mmimọ ubọk, ntre ke ididaha mmimọ ini ndiwot kpukpru mmọ.—Judges 4:12, 13; 5:19.
Nso ke Barak ye Deborah ẹdinam ke ini mmọ ẹkụtde mme asua mmọ ẹsan̄ade ẹkpere? Edieke mmọ ẹsụk ẹdude do ke Obot Tabor, edifọn ye mmọ ikan mbonekọn̄ Sisera sia chariot esinen̄ede ọfọn ke unaisọn̄ idịghe ke obot. Edi Barak edin̄wana ekọn̄ emi nte Jehovah etemede, ntre enye ebet Deborah ọnọ mmọ uyo. Ke akpatre, Deborah ọdọhọ ete: “Daha ke enyọn̄, koro mfịn emi edide usen emi Jehovah edidade Sisera esịn fi ke ubọk. Nte Jehovah ibemke fi iso iwọrọ?” Ekem “Barak oto ke Obot Tabor osụhọde, ndien owo tọsịn duop ẹtiene enye ke edem.”—Judges 4:14. *
Nditọ Israel ẹsụhọde ke Obot Tabor ẹdụk unaisọn̄, ẹbịne udịmekọn̄ Sisera ye mme enyene-ndịk chariot ekọn̄ mmọ. Ndi Jehovah oyodu ye mmọ nte enye ọkọn̄wọn̄ọde? Kop se Bible ọdọhọde mi: “Isọn̄ enyek, enyọn̄ onyụn̄ ọtọi mmọn̄.” Jehovah etịmede udịmekọn̄ Sisera. Akamba edịm edep tutu ofụri unaisọn̄ oro akabade okpụk. Ndien chariot ekọn̄ mmọ ẹdikabade ẹdi mfịna ọnọ mmọ sia mmọ ẹbụhọ ke okpụk.—Judges 4:14, 15; 5:4.
Edịm ye oyobio emi ifịnake Barak ye ikọt esie. Mmọ ẹdiọn̄ọ ke Abasi anam. Mmọ ẹfehe ẹbịne udịmekọn̄ Sisera, Abasi onyụn̄ anam nditọ Israel ẹwot kpukpru mmọ. Ekem Akpa Kishon ọtọ emen okpo mmọ ọkọdọn̄ ke Akwa Inyan̄.—Judges 4:16; 5:21.
Mfịn, Jehovah idọhọke nnyịn mme asan̄autom esie in̄wana ata ata ekọn̄. Edi enye ọdọhọ in̄wana ye Satan ye mme demon esie mbak mmọ ẹdibiat nnyịn. (Matthew 26:52; 2 Corinth 10:4) Edieke ikopde uyo Abasi ke ererimbot emi idụn̄de mi, ọwọrọ ke iman̄wana utọ en̄wan oro. Ana inyene uko sia ẹsikọbọ mbon oro ẹdade ye Abasi mfịn. Edi Jehovah ikpụhọkede. Enye osụk an̄wan̄wam mbon oro ẹbuọtde idem ye enye ukem nte enye akan̄wamde Deborah, Barak, ye mbonekọn̄ Israel oro ẹkenyụn̄ ẹbuọtde idem ye Enye.
N̄WAN EMI ODOTDE ITORO AKAN
Edi Sisera ọbọhọ efehe! Ọbọn̄ emi ama asua ikọt Abasi etieti onyụn̄ ọkọbọ mmọ ke ata ediwak isua. Idahaemi enyịn anan enye, enye onyụn̄ efehe ọkpọn̄ ikọt esie ndien kpukpru mmọ ẹkpan̄a ke okpụk oro. Sisera efehe ọwọrọ ke okpụk oro okoyom ebiet edịbe mbak mbonekọn̄ Israel ẹdimụm enye. Enye eti ke enyene ufọk owo emi imọ idiọn̄ọde emi ikemede ndifehe n̄ka. Edi idem enyek enye ebe nde. Ana enye ọdiọn̄ọ ebiet emi enye efehede aka, mîdịghe ntre nditọ Israel ẹmọn̄ ẹmụm enye. M̀mọ̀n̄ ke enye edifehe ika? Enye efehe aka tent Heber, owo Kenite emi akadian̄arede ọkpọn̄ ikọt esie ọwọrọ edidụn̄ do okonyụn̄ anamde ufan ye Edidem Jabin.—Judges 4:11, 17.
Idem emem Sisera ke ini enye esịmde tent Heber. Enye okop ke Heber idụhe ke ufọk. Edi Jael an̄wan esie do. Sisera enịm ke Jael idinamke imọ n̄kpọ sia ebe esie ye Edidem Jabin ẹdi ufan. Etie nte enye ekere ke idụhe nte n̄wan akpanamde se ebe esie mîkpanamke. Edi Sisera idiọn̄ọke Jael! Eyenan̄wan emi okụt ofụri ibak emi Sisera ye ikọt esie ẹnamde nditọ Israel. Etie nte enye okụt ke ini edi emi imọ ndibiere owo emi imọ idade inọ. Ndi enye edida ye idiọkowo emi, mîdịghe ndi enye edida ye Jehovah onyụn̄ owot asua ikọt Esie emi? Nso ke enye akpanam? Enye edisan̄a didie iwot utọ akwa owoekọn̄ emi?
Ekikere odụk Jael ibuot. Enye ọnọ Sisera itie ọduọk odudu. Sisera ọdọhọ enye okûtịn̄ unọ owo ndomokiet ke imọ do. Jael ofụk enye ọfọn̄ ke ini enye osụhọrede ana, ndien ke ini enye ọdọhọde enye ọnọ imọ mmọn̄, Jael ọnọ enye mmọn̄eba. Ibịghike idap emen Sisera. Ekem Jael emen ọkpọhọ tent ye hammer asan̄a sụn̄sụn̄ aka ebiet emi Sisera anade. Ọkpọhọ tent ye hammer ẹkedi n̄kpọ emi iban emi ẹdụn̄de ke tent ẹkesidade ẹnam n̄kpọ ke ubọk ke ubọk. Ke ini enye esịmde itie emi Sisera anade, enye enyene ifet ndidi owo emi Jehovah adade owot asua ikọt Esie. Idịghe ekpri n̄kpọ edi emi, edi enye ọdiọn̄ọ ke edieke imọ mîsọpke inam se iduakde, ke imekeme ndisịn idem ke fehesan̄. Ndi enye ekere nte ọbọn̄ emi abakde ikọt Abasi ibak ke ediwak isua? Mîdịghe ndi enye ekere ifet emi imọ inyenede ndiwụt ke ida inọ Jehovah? Bible itịn̄ke. Se Bible etịn̄de edi ke enye ada ọkpọhọ ye hammer oro owot Sisera.—Judges 4:18-21; 5:24-27.
Nte ini akade, Barak edi ndiyom asua mmọ emi ọkọbọhọde efehe. Ke ini Jael owụtde enye okpo Sisera ye ọkpọhọ tent emi owụhọde enye ke etak mban̄, Barak ọdiọn̄ọ ke se Deborah eketịn̄de osu. N̄wan owot akwa owoekọn̄ oro Sisera! Mfịn, mbon oro mînịmke Bible ke akpanikọ ẹdọhọ ke se Jael akanamde emi ọdiọk etieti. Edi Barak ye Deborah ikerede ntre. Abasi ọkọdọhọ mmọ ẹtoro Jael ke ikwọ mmọ nte n̄wan emi odotde itoro akan; mmọ ẹnen̄ede ẹma nte eyenan̄wan emi enyenede uko ntre. (Judges 4:22; 5:24) Omokụt do nte Deborah otorode Jael ke ofụri esịt. Enye ifịbeke Jael; se ibehede mma mbon edi ke se Jehovah eketịn̄de osu.
Ke emi Sisera ama akakpa mi, ọwọrọ ẹbụn̄ Edidem Jabin mba. Mbon Canaan idifịkke ikọt Abasi aba. Nditọ Israel ẹdu ke emem ofụri isua 40. (Judges 4:24; 5:31) Jehovah Abasi ama enen̄ede ọdiọn̄ Deborah, Barak, ye Jael sia mmọ ẹkebuọtde idem ye enye! Edieke ikpebede Deborah, ibuọtde idem ye Jehovah, iwụtde ke ida inọ Enye, inyụn̄ idọhọde mbon en̄wen ẹnam kpa ntre, Jehovah iditreke ndidiọn̄ nnyịn nnyụn̄ nnam nnyịn inyene emem ke nsinsi.
^ ikp. 7 Mbon en̄wen emi Bible okotde “prọfet an̄wan” ẹdi Miriam, Huldah, ye n̄wan Isaiah.—Exodus 15:20; 2 Ndidem 22:14; Isaiah 8:3.
^ ikp. 9 Ikwọ Deborah owụt ke Sisera ama esiwak ndida mme n̄kpọ mbụme nnyọn̄ ekọn̄, ke iban ẹma ẹsisịne ke otu n̄kpọ emi enye adade ọnyọn̄, ndien ke ẹma ẹsinọ owoekọn̄ kiet kiet n̄wan kiet m̀mê iba. (Judges 5:30) Ikọ oro ẹkabarede “n̄wan” ke ufan̄ikọ emi ọwọrọ “idịbi.” Ikọ emi anam idiọn̄ọ nte mmọ ẹkedade iban. Ẹkedọhọ ke iban ẹfọn ke idan̄ kpọt. Etie nte ẹma ẹsidan̄ ediwak iban ke n̄kanubọk.
^ ikp. 17 Mbụk ekọn̄ emi odu itie iba ke Bible—ke n̄wed Judges ibuot 4 ye ke ikwọ Deborah ye Barak ke ibuot 5. Ibuot n̄wed iba emi ẹtịn̄ ukem n̄kpọ, edi ibuot kiet kiet etịn̄ ndusụk se enye eken mîtịn̄ke.
Kpep N̄kpọ En̄wen
“Andinọ Mbon Oro Ẹnen̄erede Ẹyom Enye Utịp”
Nso utọ mbuọtidem isinem Jehovah Abasi esịt? Didie ke enye ọnọ ikọt esie utịp?


c: text/html

text:
INDONESHIA
Anyị Mere Ihe A Gwara Anyị ma Dịrị Ndụ
Blasius da Gomes
A MỤRỤ YA N’AFỌ 1963
E MERE YA BAPTIZIM N’AFỌ 1995
ONYE Ọ BỤ Ọ bụ okenye ọgbakọ nke lekọtara atụrụ Jehova n’oge e nwere ọgba aghara okpukpe n’Ambọn. Ambọn bụ otu n’ime agwaetiti e nwere n’Agwaetiti Maluku.
N’ABALỊ iri na itoolu n’ọnwa Jenụwarị afọ 1999, nghọtahie ndị Alakụba na Ndị Kraịst nwere bịaziri ghọọ tigbuo zọgbuo. Isi n’ụlọ m gaa n’ebe ọ malitere dị kilomita atọ. Ọ bụghịkwa obere nsogbu. *
Mgbe m kpọpụchara ndị ezinụlọ m, m kpọrọ ndị nkwusa ndị ọzọ n’ekwentị ka m mara otú ha mere. M gwara ha etinyela aka n’ọgba aghara ahụ nakwa ka ha ghara ịga ebe e nwere ọgba aghara. Mgbe e mechara, ndị okenye gakwuuru ụmụnna anyị gbaa ha ume ka okwukwe ha sikwuo ike, gwakwa ha ka ha na-ezukọta obere obere enwe ọmụmụ ihe.
Alaka ụlọ ọrụ gwara anyị kpọpụ nwanna ọ bụla bi n’ebe ndị a na-enwe ọgba aghara ahụ. Anyị gwakwara ụmụnna anyị ndị bi n’ebe ndị ahụ ka ha kwapụ. Ma, e nwere otu nwanna na-ekweghị akwapụ. Ọgba aghara ahụ mechakwara taa isi ya. Ma, ọkọ akọghị nwanna ọ bụla mere ihe alaka ụlọ ọrụ kwuru.
^ para. 1 E nwere tigbuo zọgbuo n’ebe niile na Maluku ruo ihe karịrị afọ abụọ. O mekwara ka ọtụtụ ndị hapụ ụlọ ha gbaa ọsọ ndụ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkebi nke 3: Site ná Mgbapụta n’Ijipt Ruo n’Eze Mbụ nke Izrel
Mozis si n’Ijipt, bụ́ ebe ụmụ Izrel gbara ohu, duru ụmụ Izrel ruo n’Ugwu Saịnaị, bụ́ ebe Chineke nyere ha iwu ya. E mesịa, Mozis zipụrụ ndị ikom iri na abụọ ịga ledoo ala Kenan. Ma mmadụ iri n’ime ha bu akụkọ ọjọọ lọta. Ha mere ka ụmụ Izrel chọwa ịlaghachi Ijipt. N’ihi enweghị okwukwe ha, Chineke nyere ụmụ Izrel ahụhụ site n’ime ka ha wagharịa n’ime ọzara ruo afọ iri anọ.
N’ikpeazụ, a họpụtara Jọshụa iduru ụmụ Izrel banye n’ala Kenan. Iji nyere ha aka inweta ala ahụ, Jehova rụrụ ọrụ ebube ụfọdụ. O mere ka Osimiri Jọdan kwụsị ịsọ asọ, mee ka mgbidi Jeriko daa, meekwa ka anyanwụ kwụrụ otu ebe ruo otu ụbọchị zuru ezu. Mgbe afọ isii gasịrị, a napụrụ ndị Kenan ala ahụ.
Malite na Jọshụa, ndị ikpe chịrị ụmụ Izrel narị afọ atọ na afọ iri ise na isii. Anyị ga-amụ banyere ọtụtụ n’ime ha, gụnyere Berak, Gidiọn, Jefta, Samsin, na Samuel. Anyị ga-agụkwa banyere ndị inyom dị ka Rehab, Debọra, Jel, Rut, Neomi, na Delaịla. NKEBI NKE 3 kọrọ ihe ndị mere n’ime narị afọ atọ na iri afọ itoolu na isii.


text:
IBUOT 125
Ẹmen Jesus Ẹka Iso Annas, Ekem Ẹmen Ẹbịne Caiaphas
MATTHEW 26:57-68 MARK 14:53-65 LUKE 22:54, 63-65 JOHN 18:13, 14, 19-24
ẸMEN JESUS ẸBỊNE ANNAS EMI EKEDIDE AKWA OKU
SANHEDRIN ẸKPE IKPE EMI MÎKEMKE YE IBET
Ke ẹma ẹkebọp Jesus nte ẹbọp abiatibet, mmọ ẹmen enye ẹbịne Annas. Annas ekedi akwa oku ke ini Jesus ekedide eyenọwọn̄ onyụn̄ anamde n̄kpọ emi akpade mme andikpep idem ke temple. (Luke 2:42, 47) Ndusụk nditọ Annas ẹma ẹdedi akwa oku edi idahaemi ebe eyen esie emi ekerede Caiaphas edidi.
Ini emi Jesus odude ke ufọk Annas ke Caiaphas ada okot mbono mbon Sanhedrin. Owo 71 ẹdu ke esop emi, esịnede akwa oku ye mbon emi ẹma ẹkededi akwa oku.
Annas obụp Jesus n̄kpọ “aban̄a mme mbet esie ye ukpepn̄kpọ esie.” Jesus ọbọrọ enye ete: “N̄ketịn̄ n̄kpọ nnọ ererimbot an̄wan̄wa. N̄kekpep mme owo n̄kpọ kpukpru ini ke synagogue ye ke temple, ke ebiet emi kpukpru mme Jew ẹsopde idem; n̄konyụn̄ ntịn̄ke baba n̄kpọ kiet ke ndịbe. Ntak emi afo obụpde mi mbụme? Bụp mbon oro ẹkekopde se n̄ketịn̄de nnọ mmọ.”—John 18:19-21.
Asan̄autom kiet emi adade ekpere Jesus asiak enye ufia onyụn̄ ọdọhọ enye ete: “Nte ọbọrọ ọbọn̄ oku ikọ ntre?” Jesus ọdiọn̄ọ ke imọ iduehe n̄kpọ ndomokiet, enye onyụn̄ ọbọrọ enye ete: “Edieke ntịn̄de se idiọkde, wụt idiọk oro; edi edieke ntịn̄de se inende, ntak emi eyịbide mi?” (John 18:22, 23) Annas ọdọhọ ẹmen Jesus ẹsọk Caiaphas ebe eyen esie.
Mbon Sanhedrin, oro edi akwa oku, mbiowo mme Jew, ye mme scribe, ẹkem ibat idahaemi. Mmọ ẹsop idem ke ufọk Caiaphas. Ibet inyịmeke ẹkpe utọ ikpe oro ke okoneyo emi ẹnịmde Passover, edi emi isụk ikpanke mmọ ndidọk ubi mmọ.
Ediwak mbon Sanhedrin ẹsua Jesus ata edisasua. Ke Jesus ama akanam Lazarus eset, mmọ ẹma ẹdọhọ ke ana ẹwot Jesus. (John 11:47-53) Usen ifan̄ emi ẹbede, mme adaiso ido ukpono ẹma ẹdụk odu ndimụm Jesus n̄wot. (Matthew 26:3, 4) Mmọ ẹma ẹbebiere ndiwot Jesus mbemiso ẹkam ẹtọn̄ọde-tọn̄ọ ikpe emi!
Ubi efen emi mbọn̄ oku ye mbon Sanhedrin ẹdọkde edi mmọ ndiyom mme owo emi ẹditiede ntiense nsu man mmọ ẹnyene se ẹdade ẹbiom Jesus ikpe. Mmọ ẹnyene ediwak ntiense, edi ikọ ntiense mmọ idụhe ke n̄kemuyo. Ke akpatre, ntiense iba ẹwọrọ ẹdi ẹdidọhọ ẹte: “Nnyịn ikokop enye ọdọhọde ete, ‘Nyowụri temple emi ẹkedade ubọk ẹbọp ndien ke usen ita nyọbọp efen emi owo mîdaha ubọk ibọp.’” (Mark 14:58) Edi idem ikọ ntiense owo iba emi idụhe ke n̄kemuyo.
Caiaphas obụp Jesus ete: “Nte afo ubọrọke ikọ ndomokiet? Nso ke mmọ emi ẹtịn̄ ẹdian fi ntem?” (Mark 14:60) Jesus ọdiọn̄ọ ke mme ntiense emi ẹsosu, ke ikọ mmọ n̄ko idụhe ke n̄kemuyo, edi enye osụk ododop. Ntre Caiaphas emi edide Akwa Oku osio n̄kari en̄wen edi man anam Jesus etịn̄ ikọ.
Caiaphas ọdiọn̄ọ ke esịt esiyat mme Jew ndikop owo ekededi ọdọhọde ke imọ idi Eyen Abasi. Ke ini Jesus ọkọdọhọde mme Jew ke Abasi edi Ete imọ, mmọ ẹma ẹyom ndiwot enye sia mmọ ẹkedọhọ ke enye ‘enịm idem ke n̄ka ye Abasi.’ (John 5:17, 18; 10:31-39) Caiaphas ama ọdiọn̄ọ aban̄a emi, ntre enye ọdọhọ Jesus ete: “Mmowụk fi ke enyịn̄ odu-uwem Abasi nte asian nnyịn m̀mê afo edi Christ Eyen Abasi!” (Matthew 26:63) Jesus ama ọdọdọhọ mme owo ke imọ idi Eyen Abasi. (John 3:18; 5:25; 11:4) Edieke enye mîfiakke itịn̄ idahaemi, editie nte ke enye akakan̄ ke imọ idịghe Eyen Abasi, ke idịghe imọ idi Christ. Ntre enye ọdọhọ ete: “Ndi enye; mbufo ẹyenyụn̄ ẹkụt Eyen owo nte etiede ke ubọk nnasia odudu onyụn̄ edide ke obubịt enyọn̄.”—Mark 14:62.
Ke Jesus ama eketịn̄ emi, Caiaphas enen̄ede esịn editịm, awak ọfọn̄idem esie onyụn̄ ofiori ete: “Enye etịn̄ ikọ isụn̄i adian Abasi! Nso ke nnyịn iyom aba ye ntiense? Sese! Mbufo ke emi ẹmekop ikọ isụn̄i emi. Nso idi ekikere mbufo?” Mbon Sanhedrin ẹtịn̄ ndien se mmọ ẹma ẹkebebiere ẹte: “Enye odot n̄kpa.”—Matthew 26:65, 66.
Ekem mmọ ẹtọn̄ọ ndisak Jesus nnyụn̄ nyịbi enye. Mbon eken ẹsiak enye ufia ẹnyụn̄ ẹtọ enye etap ke iso. Ekem mmọ ẹbọp enye enyịn, ẹsiak enye ufia ẹnyụn̄ ẹdọhọ enye ẹte: “Sian nnyịn ise. Anie eyịbi fi?” (Luke 22:64) Ata Eyen Abasi ke mmọ ẹsuene emi ke okoneyo emi mmọ ẹkpede ikpe ẹnọ enye. Edi utọ ikpe emi ikemke ye ibet!


text:
Jizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na Ndụ
Ị gụọ akwụkwọ a, ị ga-ahụ ihe niile mere ná ndụ Jizọs e dere na Baịbụl.
OKWU MMALITE
Ụzọ, Eziokwu, na Ndụ
Ihe ndị Jizọs kụziri na ihe ndị o mere nke dị́ n’akwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn nwere ike ịgbanwe ndụ gị.
NKEBI NKE 1
Ihe Ndị Mere Tupu Jizọs Amalite Ozi Ya
ISI NKE 1
Ozi Abụọ Si n’Aka Chineke
Mmụọ ozi Gebriel ezite ozi ndị siri ike nkweta.
ISI NKE 2
A Kwanyeere Jizọs Ùgwù Tupu A Mụọ Ya
Olee otú Elizabet na nwa o bu n’afọ si kwanyere Jizọs ùgwù?
ISI NKE 3
A Mụọ Onye Ga-akwadebe Ụzọ
Ozugbo Zekaraya malitere ikwu okwu, o buru otu amụma dị mkpa.
ISI NKE 4
Meri Dị Ime Ma Ọ Lụbeghị Di
Josef ò kwere ihe Meri gwara ya mgbe o kwuru na ọ bụghị nwoke ọzọ tụwara ya ime, kama na ọ bụ n’ike mmụọ nsọ ka ya dị ime?
ISI NKE 5
Olee Ebe A Mụrụ Jizọs, Oleekwa Mgbe A Mụrụ Ya?
Olee otú anyị si mara na a mụghị Jizọs na Disemba 25?
ISI NKE 6
Nwa ahụ E Kwere ná Nkwa
Mgbe Josef na Meri ku Jizọs bịa n’ụlọ nsọ, ndị Izrel abụọ merela agadi buru amụma banyere ihe Jizọs ga-eme n’ọdịnihu.
ISI NKE 7
Ndị Na-agụ Kpakpando Abịa Leta Jizọs
Gịnị mere kpakpando ahụ ha hụrụ n’Ebe Ọwụwa Anyanwụ ji bu ụzọ duru ha gaa na nke Eze Herọd chọrọ igbu Jizọs, kama iduga ha ozugbo n’ebe Jizọs nọ?
ISI NKE 8
Ha Gbapụrụ Ka Eze Obi Tara Mmiri Ghara Igbu Nwa Ha
Amụma atọ e buru na Baịbụl gbasara Mesaya ahụ mezuru mgbe Jizọs ka bụ nwata.
ISI NKE 9
Mgbe Jizọs Na-etolite na Nazaret
Ụmụnne ndị nwoke na ndị nwaanyị ole ka Jizọs nwere?
ISI NKE 10
Jizọs na Ezinụlọ Ya Agaa Jeruselem
Josef na Meri chị obi n’aka n’ihi na ha ahụghị Jizọs. O jukwaranụ Jizọs anya na ha amaghị ebe ha ga-achọta ya.
ISI NKE 11
Jọn Onye Na-eme Baptizim Akwadebe Ụzọ
Mgbe ndị Farisii na ndị Sadusii bịakwutere Jọn, ọ katọrọ ha. N’ihi gịnị?
NKEBI NKE 2
Mmalite Ozi Jizọs
ISI NKE 12
E Mee Jizọs Baptizim
Gịnị mere e ji mee Jizọs baptizim ebe ọ bụ na o meghị mmehie ọ bụla?
ISI NKE 13
Mụta Ihe n’Ihe Jizọs Mere Mgbe A Nwara Ya Ọnwụnwa
E nwere ihe abụọ ọnwụnwa a nwara Jizọs na-egosi banyere Ekwensu.
ISI NKE 14
Jizọs Amalite Ịchọ Ndị Ga-abụ Ndị Na-eso Ụzọ Ya
Gịnị mere ka mmadụ isii mbụ ghọrọ ndị na-eso ụzọ kweta na ha ahụla Mesaya ahụ?
ISI NKE 15
Jizọs Arụọ Ọrụ Ebube Mbụ Ya
Jizọs gosiri nne ya na ọ bụzi Nna ya nke eluigwe ga na-agwa ya ihe ọ ga-eme, ọ bụghị yanwa.
ISI NKE 16
Jizọs Egosi na Ofufe Chineke Na-anụ Ya Ọkụ n’Obi
Ebe ọ bụ na Iwu Chineke nyere ohere ka a na-azụ anụmanụ e ji achụ àjà na Jeruselem, gịnị mere iwe ji bịa Jizọs n’ihi ndị na-ere ahịa n’ụlọ nsọ?
ISI NKE 17
Jizọs Akụziere Nikọdimọs Ihe n’Abalị
Gịnị ka ‘ịmụ mmadụ ọzọ’ pụtara?
ISI NKE 18
Jizọs Na-eto Eto, Jọn Ana-atalata Atalata
Ndị na-eso ụzọ Jọn Onye Na-eme Baptizim na-eme anyaụfụ, ma Jọn adịghị eme.
ISI NKE 19
Jizọs Akụziere Nwaanyị Sameria Ihe
Jizọs agwa ya ihe ọ ga-abụ na ọ gwatụbeghị ya onye ọzọ.
NKEBI NKE 3
Nnukwu Ọrụ Ndị Jizọs Rụrụ na Galili
ISI NKE 20
Ọrụ Ebube nke Abụọ Jizọs Nọ na Kena Rụọ
Jizọs nọ ihe karịrị kilomita iri abụọ na ise gwọọ otu nwata nwoke.
ISI NKE 21
N’Ụlọ Nzukọ Ndị Juu Dị na Nazaret
Gịnị ka Jizọs kwuru nke mere ndị obodo ya ji chọwa igbu ya
ISI NKE 22
Jizọs Akpọọ Mmadụ Anọ Ka Ha Bụrụ Ndị Na-akụta Mmadụ
Ọ kpọrọ ha ka ha hapụ ịkụ azụ̀, kụtawazie mmadụ.
ISI NKE 23
Jizọs Arụọ Ọtụtụ Ọrụ Ebube na Kapaniọm
Ọ bụrụ na Jizọs achụpụ mmụọ ọjọọ n’ahụ́ mmadụ, ọ na-egbochi ndị mmụọ ọjọọ ahụ ịgwa ndị mmadụ na ya bụ Ọkpara Chineke. Maka gịnị?
ISI NKE 24
Jizọs Ezisakwuo Ozi Ọma na Galili
Ndị mmadụ bịakwutere Jizọs ka ọ gwọọ ha, ma Jizọs kọwaara ha na e nwere ihe ka ịgwọ ọrịa mkpa ya kwo na-eje ozi.
ISI NKE 25
Ọmịiko O Nwere Emee Ka Ọ Gwọọ Otu Onye Ekpenta
Ihe Jizọs gwara onye ekpenta na-emetụ n’ahụ́. Ihe ahụ o kwuru gosiri na ihe gbasara ndị ọ gwọrọ ọrịa na-emetụ ya n’ahụ́.
ISI NKE 26
“A Gbagharawo Gị Mmehie Gị”
N’ihe ahụ Jizọs kwuru, olee ihe jikọrọ mmehie na ọrịa?
ISI NKE 27
Jizọs Akpọọ Matiu
Gịnị mere Jizọs na ndị a ma na ha bụ ndị mmehie ji na-erikọ ihe?
ISI NKE 28
Gịnị Mere Ndị Na-eso Ụzọ Jizọs Ebughị Ọnụ?
Jizọs ji ihe atụ gbasara karama akpụkpọ mmanya zaa ha ihe ha jụrụ ya.
ISI NKE 29
Mmadụ Ò Nwere Ike Ịrụ Ọrụ Ọma n’Ụbọchị Izu Ike?
Gịnị mere ndị Juu ji megide Jizọs n’ihi na ọ gwọrọ nwoke ahụ́ na-adịghị kemgbe afọ iri atọ na asatọ?
ISI NKE 30
Jizọs Bụ Ọkpara Chineke
Ndị Juu chere na Jizọs na-eme ka ya na Chineke hà, ma Jizọs kwuru hoo haa na Chineke ka ya.
ISI NKE 31
Ịghọrọ Ọka n’Ụbọchị Izu Ike
Gịnị mere Jizọs ji kpọọ onwe ya “Onyenwe Ụbọchị Izu Ike”?
ISI NKE 32
Olee Ihe Iwu Kwadoro na E Nwere Ike Ime n’Ụbọchị Izu Ike?
Ndị Sadusii na ndị Farisii bụ́ ndị iro gbakọrọ aka ime otu ihe.
ISI NKE 33
Imezu Amụma Aịzaya
Gịnị mere Jizọs ji nye ndị ọ gwọrọ iwu ka ha ghara ịgwa ndị ọzọ onye ya bụ ma ọ bụ ihe o mere?
ISI NKE 34
Jizọs Ahọrọ Ndịozi Iri na Abụọ
Gịnị dị iche n’onyeozi na onye na-eso ụzọ?
ISI NKE 35
Ozizi Elu Ugwu Ahụ A Ma Ama
Gụọ ihe a ka ị mata ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ Jizọs kụziri n’ozizi ya.
ISI NKE 36
Otu Onyeisi Ndị Agha Rom Egosi na Ya Nwere Okwukwe Dị Ukwuu
Olee ihe onyeisi ndị agha a mere nke tụrụ Jizọs n’anya?
ISI NKE 37
Jizọs Akpọlite Nwa Otu Nwaanyị Di Ya Nwụrụ
Ndị hụrụ ọrụ ebube a Jizọs rụrụ ghọtara nnọọ ihe ọ pụtara.
ISI NKE 38
Jọn Chọrọ Ịnụ n’Ọnụ Jizọs ma Ọ̀ Bụ Yanwa Bụ Mesaya Ahụ
Gịnị mere Jọn Onye Na-eme Baptizim ji ajụ ma ọ̀ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ? Jọn ò nwere obi abụọ?
ISI NKE 39
Ahụhụ Ga-adịrị Ọgbọ Na-anaghị Anabata Ozi Ọma
Jizọs sịrị na n’Ụbọchị Ikpe, ọ ga-adịrị obodo Sọdọm mfe karịa Kapaniọm, bụ́ obodo o biri mgbe ọ nọ n’ụwa.
ISI NKE 40
Jizọs Akụzie Gbasara Ịgbaghara Mmehie
Mgbe Jizọs gwara nwaanyị ahụ yiri ka ọ̀ bụ onye akwụna na a gbagharala ya mmehie ya, ọ̀ na-egosi na ọ dị mma mmadụ imebi iwu Chineke?
ISI NKE 41
Ikike Onye Ka Jizọs Ji Na-arụ Ọrụ Ebube?
Ụmụnne Jizọs chere na isi emebiela Jizọs.
ISI NKE 42
Jizọs Abaara Ndị Farisii Mba
Gịnị bụ “ihe ịrịba ama nke Jona onye amụma”?
ISI NKE 43
Ihe Atụ Ndị Gbasara Alaeze Chineke
Jizọs mere ihe atụ asatọ iji kọwaa ihe dị iche iche gbasara Alaeze eluigwe.
ISI NKE 44
Jizọs Emee Ka Ebili Mmiri Dajụọ
Mgbe Jizọs mere ka ifufe na ebili mmiri dajụọ, o ji ya kụziere anyị otú ihe ga-adị mgbe Alaeze ya ga-achịwa.
ISI NKE 45
Jizọs Egosi na Ya Ka Nd Mmụọ Ọjọọ Ike
Ihe karịrị otu mmụọ ọjọọ ò nwere ike iji otu onye?
ISI NKE 46
Ọ Gbakere Mgbe O Metụrụ Uwe Jizọs Aka
N’ihe a merenụ, Jizọs gosiri na ya nwere ikike na ọmịiko.
ISI NKE 47
Otu Nwata Nwaanyị Adịghachi Ndụ
Ndị mmadụ chịrị Jizọs ọchị mgbe o kwuru na nwatakịrị ahụ nwụrụ anwụ na-ehi ụra. Olee ihe ọ ma nke ha na-amaghị?
ISI NKE 48
Ọ Rụrụ Ọrụ Ebube, Ma A Jụrụ Ya Ma na Nazaret
O nwere ihe ọzọ mere ndị Nazaret ji jụ Jizọs, ọ bụghị n’ihi ihe ndị ọ kụziri ma ọ bụ ọrụ ebube ndị ọ rụrụ.
ISI NKE 49
Jizọs Ekwusaa Ozi Ọma na Galili, Nyekwa Ndịozi Ya Ọzụzụ
Gịnị ka okwu ahụ bụ́ ‘Alaeze eluigwe eruwo nso’ pụtara?
ISI NKE 50
A Zụrụ Ha Otú Ha Ga-enwe Ike Ịna-ekwusa Ozi Ọma Ọ Bụrụgodị na A Kpagbuwe Ha
Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs ekwesịghị ịtụ ụjọ ọnwụ, gịnị mere Jizọs ji gwa ha ka ha gbaga ebe ọzọ ma ọ bụrụ na a kpagbuwe ha?
ISI NKE 51
E Gburu Mmadụ n’Otu Ememme Ncheta Ọmụmụ
Egwú Salomi gbara tọrọ Herọd ụtọ nke na o kwere ya nkwa inye ya ihe ọ bụla ọ ga-arịọ. Gịnị ka ọ rịọrọ nke na-awụ akpata oyi n’ahụ́?
ISI NKE 52
Iji Ogbe Achịcha Ole na Ole na Azụ̀ Nyejuo Ọtụtụ Puku Mmadụ Afọ
Ọrụ ebube a Jizọs rụrụ dị oké mkpa nke na ndị niile dere Oziọma anọ ahụ dechara banyere ya.
ISI NKE 53
Onye Ọchịchị nke Nwere Ikike Ime Ka Ebili Mmiri na Oké Ifufe Dajụọ
Gịnị ka ndịozi Jizọs mụtara mgbe Jizọs gara ije n’elu mmiri, meekwa ka oké ifufe dajụọ?
ISI NKE 54
Jizọs Bụ “Achịcha Na-enye Ndụ”
Gịnị mere Jizọs ji baara ndị mmadụ mba n’agbanyeghị na ha gbara ezigbo mbọ chọrọ ya bịa?
ISI NKE 55
Jizọs Ekwuo Ihe Wụrụ Ọtụtụ Ndị Akpata Oyi n’Ahụ́
Jizọs kwuru ihe wụrụ ndị mmadụ akpata oyi n’ahụ́ nke na ọtụtụ ndị na-eso ụzọ ya kwụsịrị iso ya.
ISI NKE 56
Gịnị n’Eziokwu Na-emerụ Mmadụ?
Ọ̀ bụ ihe na-abanye mmadụ n’ọnụ ka ọ̀ bụ ihe na-esi na ya apụta?
ISI NKE 57
Jizọs Agwọọ Otu Nwata Nwaanyị na Nwoke Ntị Chiri
Gịnị mere iwe eweghị otu nwaanyị mgbe Jizọs ji ndị obodo ya tụnyere ụmụ nkịta?
ISI NKE 58
Ọ Mụbara Achịcha, Kwuokwa Ka E Lezie Anya Maka Ihe Iko Achịcha
Ndị na-eso ụzọ Jizọs mechara mata ihe iko achịcha nke Jizọs na-ekwu okwu ya.
ISI NKE 59
Ònye Ka Nwa nke Mmadụ Bụ?
Gịnị ka mkpịsị ugodi nke Alaeze bụ? Ònye ji ha rụọ ọrụ, oleekwa ihe o ji ha rụọ?
ISI NKE 60
Nnwogha Kraịst Gosiri Otú Ebube Ya Ga-adị n’Ọdịnihu
Gịnị ka nnwogha ahụ bụ? Gịnịkwa ka ọ na-egosi?
ISI NKE 61
Jizọs Agwọọ Nwata Nwoke Mmụọ Ọjọọ Ji
Jizọs kwuru na ihe mere ndị na-eso ụzọ ya agwọlighị otu nwata nwoke mmụọ ọjọọ ji bụ n’ihi enweghị okwukwe. Ma, olee onye na-enweghị okwukwe? Ọ̀ bụ nwata nwoke ahụ, nna ya, ka ọ̀ bụ ndị na-eso ụzọ Jizọs?
ISI NKE 62
Jizọs Akụzie Gbasara Ịdị Umeala n’Obi
Ndị torola eto si n’aka nwatakịrị mụta otu ihe dị mkpa.
ISI NKE 63
Jizọs Enye Ndụmọdụ Gbasara Ịkpata Ihe Ịsụ Ngọngọ na Ime Mmehie
Jizọs kwuru ihe atọ a ga-eme iji dozie nsogbu dị n’etiti nwanna na nwanna.
ISI NKE 64
Ihe Mere O Ji Dị Mkpa Ịgbaghara Mmejọ
Jizọs mere atụ gbasara otu ajọ ohu. O ji ihe atụ ahụ mee ka anyị mata na Chineke chọrọ ka anyị na-agbaghara ndị mejọrọ anyị.
ISI NKE 65
Jizọs Ana-akụzi Ihe Ka Ha Na-aga Jeruselem
Jizọs ji ihe ya na ụmụ nwoke atọ kparịtara mee ka a mata ihe ndị nwere ike ime ka mmadụ ghara ịbụ onye na-eso ụzọ ya.
NKEBI NKE 4
Ozi Ikpeazụ Jizọs Jere na Judia
ISI NKE 66
Jizọs Erute Jeruselem Maka Ememme Ụlọ Ndò
Gịnị mere ndị nọ na-ege Jizọs ntị ji chee na mmụọ ọjọọ ji ya?
ISI NKE 67
“Ọ Dịtụbeghị Onye Ọzọ Si Otú A Kwuo Okwu”
Ndị niile nọ n’ụlọikpe kacha elu nke ndị Juu na-emegide Jizọs, ma otu onye n’ime ha katara obi gbachitere ya.
ISI NKE 68
Ọkpara Chineke Bụ “Ìhè nke Ụwa”
Jizọs kwuru na ‘eziokwu ahụ ga-eme ka i nwere onwe gị.’ Ma, gịnị ka ị ga-enwere onwe gị na ya?
ISI NKE 69
Nna Ha Ọ̀ Bụ Ebreham Ka Ọ̀ Bụ Ekwensu
Jizọs kwuru otú a ga-esi mara ndị bụ ezigbo ụmụ Ebreham, kwuokwa onye bụ Nna ya.
ISI NKE 70
Jizọs Agwọọ Otu Nwoke Kpuru Ìsì Malite Mgbe A Mụrụ Ya
Ndị na-eso ụzọ Jizọs jụrụ ya ihe mere nwoke a ji kpuo ìsì. Ò mehiere? Ndị mụrụ ya hà mehiere? Ihe ndị mmadụ kwuru mgbe Jizọs gwọrọ nwoke a dị iche iche.
ISI NKE 71
Ndị Farisii Agbaa Nwoke Kpuburu Ìsì Ajụjụ
Ihe nwoke ahụ kpuburu ìsì kwuru were ndị Farisii iwe. Ha chụpụrụ ya n’ụlọ nzukọ, bụ́ ihe ndị mụrụ ya tụrụ ụjọ ya.
ISI NKE 72
Jizọs Ezipụ Ndị Na-eso Ụzọ Ya Iri Asaa Ka Ha Gaa Kwusaa Ozi Ọma
Mgbe Jizọs nọ na Judia, o zipụrụ ndị na-eso ụzọ ya iri asaa ka ha gaa kwusaa ozi ọma Alaeze Chineke. Olee ebe ha gara kwusaa ozi ọma? Ọ̀ bụ n’ụlọ nzukọ ndị Juu ka ọ̀ bụ n’ụlọ ndị mmadụ?
ISI NKE 73
Onye Sameria Emee Ihe Gosiri na Ọ Bụ Ezigbo Onye Agbata Obi
Olee otú Jizọs si jiri akụkọ banyere onye Sameria bụ́ ezigbo onye agbata obi kụziere anyị ihe?
ISI NKE 74
Jizọs Akụzie Gbasara Ile Ọbịa na Ikpe Ekpere
Jizọs letara Meri na Mata n’ụlọ ha. Gịnị ka ọ kụziiri ha gbasara ile ọbịa? Olee otú o si mechaa kụziere ndị na-eso ụzọ ya ihe ha ga na-ekpe n’ekpere?
ISI NKE 75
Jizọs Ekwuo Ihe Ga-eme Ka Mmadụ Nwee Obi Ụtọ
Jizọs gwara ndị na-akatọ ya banyere ‘mkpịsị aka Chineke’ na otú ‘Alaeze Chineke si kwaa ha.’ O kwukwara ihe ga-eme ka mmadụ nwee ezigbo obi ụtọ.
ISI NKE 76
Jizọs Esoro Onye Farisii Rie Ihe
Jizọs agbaa ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ n’anwụ na ha bụ ndị ihu abụọ. Olee ibu arọ ha bokwasịrị ndị mmadụ?
ISI NKE 77
Jizọs Enye Ndụmọdụ Gbasara Ịba Ọgaranya
Jizọs mere ihe atụ banyere otu nwoke bara ọgaranya nke wusakwuru ụlọ nkwakọba ihe ya. Olee nsogbu Jizọs kwughachiri dị na mmadụ ịchọ akụnụba?
ISI NKE 78
Onye Ahụ Na-elekọta Ụlọ, Onye Kwesịrị Ntụkwasị Obi, Kwesịrị Ịdị Njikere
Jizọs chọrọ ka a na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya okwu Chineke. Gịnị bụ ọrụ ohu ahụ? Jizọs kwuru ka ndị na-eso ụzọ ya dịrị njikere. Gịnị mere ihe a o kwuru ji dị mkpa?
ISI NKE 79
Ihe Mere A Ga-eji Bibie Ndị Juu Na-ekweghị na Jizọs
Jizọs kwuru na a ga-ebibi ndị ọ na-achọ inyere aka ma ọ bụrụ na ha echegharịghị. Hà ga-amụta ihe Jizọs na-akụziri ha banyere otú Chineke si ele ha anya?
ISI NKE 80
Onye Ọzụzụ Atụrụ Ọma na Ogige Atụrụ
Ihe atụ Jizọs mere gbasara onye ọzụzụ atụrụ na atụrụ ya gosiri otú Jizọs si were ndị na-eso ụzọ ya. Hà ga-ege ya ntị ma mee ihe ọ gwara ha mee?
ISI NKE 81
Jizọs na Nna Ya Bụ Otu, Ma Ọ Bụghị Chineke
Ụfọdụ ndị na-akatọ Jizọs boro ya ebubo na ọ na-eme ka ya na Chineke hara. Olee otú Jizọs si gbaghaa ebubo ụgha ha?
ISI NKE 82
Ozi Jizọs Jere na Peria
Jizọs kwuru ihe mmadụ ga-eme ka a zọpụta ya. Ihe o kwuru baara ndị mmadụ uru n’oge ahụ. Ọ̀ bakwara uru taa?
ISI NKE 83
Ole Ndị Chineke Na-akpọ Ka Ha Bịa Oriri?
Mgbe Jizọs bịara oriri n’ụlọ otu onye Farisii, o mere ihe atụ gbasara nri anyasị. O ji ya kụziere ndị Chineke ihe ha kwesịrị ịna-eme. Gịnị bụ ihe ahụ ọ chọrọ ka ha na-eme?
ISI NKE 84
Ihe A Chọrọ n’Aka Onye Chọrọ Ịbụ Onye Na-eso Ụzọ Jizọs
A chọrọ ọtụtụ ihe n’aka ndị chọrọ ịbụ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Jizọs kwuru ihe ịbụ onye na-eso ụzọ ya pụtara. Ihe o kwuru nwere ike ịwụ ụfọdụ ndị chọrọ ịbụ ndị na-eso ụzọ ya akpata oyi n’ahụ́.
ISI NKE 85
Ịṅụrị Ọṅụ n’Ihi Onye Mmehie Chegharịrịnụ
Ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii katọrọ Jizọs maka na ya na ndị nkịtị na-emekọ ihe. Ma, Jizọs meere ha ihe atụ abụọ gosiri otú Chineke si were ndị mmehie.
ISI 86
Nwa Furu Efu Alọta
Gịnị ka anyị nwere ike ịmụta n’ihe atụ Jizọs mere banyere nwa mmefu?
ISI NKE 87
Jiri Amamihe Kwadebe Maka Ọdịnihu
Jizọs ji ihe atụ o mere gbasara otu nwoke na-elekọta ụlọ nke ghọrọ nna ya ukwu aghụghọ kụziere ndị na-eso ụzọ ya ihe dị ezigbo mkpa.
ISI NKE 88
Ọnọdụ Ọgaranya ahụ na Lazarọs Agbanwee
Ihe ga-enye aka ịghọta ihe atụ ahụ Jizọs mere bụ ịmata ndị ọgaranya ahụ na Lazarọs nọchiri anya ha.
ISI NKE 89
Jizọs Akụzie Ihe na Peria Tupu Ya Abanye Judia
Jizọs kwuru ihe ga-enyere anyị aka ịgbaghara ndị mejọrọ anyị, ọ sọgodị ya ya bụrụ na ha mejọrọ anyị ugboro ugboro.
ISI NKE 90
“Mbilite n’Ọnwụ na Ndụ”
Jizọs sịrị na ndị nwere okwukwe n’ebe ọ nọ “agaghị anwụ ma ọlị.” Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?
ISI NKE 91
Jizọs Akpọlite Lazarọs n’Ọnwụ
O nwere ihe abụọ mere ndị iro Jizọs na-enweghị ike ikwu na a kpọliteghị Lazarọs n’ọnwụ.
ISI NKE 92
Jizọs Gwọrọ Ndị Ekpenta Iri, ma Naanị Otu n’Ime Ha Bịara Kelee Ya
Nwoke Jizọs gwọrọ ekpenta bịara kelee ya. Ma, o nwekwara onye ọzọ o kelere.
ISI NKE 93
A Ga-ekpughe Nwa nke Mmadụ
Olee otú ọnụnọ Kraịst ga-esi adị ka àmụ̀mà?
ISI NKE 94
Ekpere na Ịdị Umeala n’Obi Dị Ezigbo Mkpa
N’ihe atụ Jizọs mere banyere otu ọkàikpe na otu nwaanyị di ya nwụrụ, o mere ka anyị mata otu ihe dị mkpa anyị kwesịrị ịna-eme.
ISI NKE 95
Jizọs Akụzie Gbasara Ịgba Alụkwaghịm na Ịhụ Ụmụntakịrị n’Anya
Otú Jizọs si were ụmụntakịrị dị nnọọ iche n’otú ndị na-eso ụzọ ya si were ha. Gịnị kpatara ya?
ISI NKE 96
Jizọs Azaa Otu Onye Ọchịchị Ajụjụ Ọ Jụrụ Ya
Gịnị mere Jizọs ji sị na ọ dịịrị kamel mfe isi n’anya agịga e ji akwa ákwà gafere karịa ọgaranya ịba n’alaeze Chineke?
ISI NKE 97
Ihe Atụ Ndị Na-arụ Ọrụ n’Ubi Vaịn
Olee otú ndị mbụ ga-esi bụrụ ndị ikpeazụ, ndị ikpeazụ abụrụzie ndị mbụ?
ISI NKE 98
Ndịozi Ahụ Achọwakwa Ịbụ Ndị A Ma Ama Ọzọ
Jems na Jọn rịọrọ Jizọs ka ha nọrọ n’ọkwá ukwu n’Alaeze ya. Ma, ọ bụghị sọọsọ ha ka ọ na-agụ.
ISI NKE 99
Jizọs Agwọọ Ndị Ìsì, Nyerekwa Zakịọs Aka
Matiu, Mak, na Luk dere banyere nwoke onye ìsì Jizọs gwọrọ n’ebe dị nso na Jeriko. Olee otú e nwere ike isi kọwaa na ihe ha dere anaghị emegiderịta onwe ha?
ISI NKE 100
Ihe Atụ Maịna Iri
Jizọs kwuru, sị: “Onye ọ bụla nke nwere ka a ga-enyekwu; ma onye nke na-enweghị, a ga-anapụ ya ọbụna ihe o nwere.” Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?
NKEBI NKE 6
Ngwụcha Ozi Jizọs
ISI NKE 101
Jizọs Agaa Betani Rie Nri n’Ụlọ Saịmọn
Meri nwanne Lazarọs mere otu ihe kpatara nsogbu, ma, Jizọs gbachiteere ya.
ISI NKE 102
Eze Jizọs Ejiri Nwa Ịnyịnya Ibu Banye na Jeruselem
Jizọs mezuru amụma e buru narị afọ ise tupu oge ọ banyere Jeruselem dị ka eze.
ISI NKE 103
Jizọs Emee Ka Ụlọ Nsọ Dị Ọcha Ọzọ
Gịnị mere Jizọs ji kpọọ ndị na-ere ahịa na Jeruselem ndị na-apụnara mmadụ ihe ebe ọ bụ ahịa ka ha na-ere?
ISI NKE 104
Ndị Juu Anụ Olu Chineke, ma Hà Ga-enwenụ Okwukwe?
È nwere ihe dị iche n’inwe okwukwe na Jizọs na ime ihe ndị gosiri na i nwere okwukwe na ya?
ISI NKE 105
Jizọs Ejiri Osisi Fig Kụziere Ndị Na-eso Ụzọ Ya Inwe Okwukwe
Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya uru inwe okwukwe bara nakwa ihe mere Chineke ji jụ mba Izrel.
ISI NKE 106
Jizọs Emee Ihe Atụ Abụọ Gbasara Ubi Vaịn
Chọpụta ihe ihe atụ abụọ Jizọs mere pụtara. Nke mbụ bụ gbasara otu nwoke gwara ụmụ ya nwoke abụọ ka ha gaa rụọ ọrụ n’ubi vaịn ya. Nke abụọ abụrụ otu nwoke nke nyere ndị ọjọọ ubi vaịn ya ka ha na-arụ ọrụ na ya.
ISI NKE 107
Otu Eze Agwa Ohu Ya Ka Ọ Kpọọ Ndị Mmadụ Ka Ha Bịa Oriri Agbamakwụkwọ
Ihe atụ Jizọs mere bụ amụma ka o buru.
ISI NKE 108
Otú Jizọs Si Mee Ka Mbọ A Gbara Ijide Ya Kụọ Afọ n’Ala
O bu ụzọ mechie ndị Farisii ọnụ, mechazie mechie ndị Sadusii. N’ikpeazụ, o mechikọtara ndị abụọ a ọnụ.
ISI NKE 109
Jizọs Akatọọ Ndị Na-emegide Ya
Gịnị mere Jizọs anabataghị otú ndị okpukpe si eleghara ihe ndị ka mkpa n’iwu ahụ anya?
ISI NKE 110
Ụbọchị Ikpeazụ Jizọs Nọrọ n’Ụlọ Nsọ
Jizọs ji onyinye nwaanyị di ya nwụrụ, nke dara ogbenye nyere, kụzie ihe dị ezigbo mkpa.
ISI NKE 111
Ndịozi Jizọs Ajụọ Ya Ihe Ga-abụ Ihe Ịrịba Ama
Amụma ndị ahụ Jizọs buru mezuru na nke mbụ ya n’oge ndịozi. Ò nwekwara ike imezu nke ugboro abụọ n’ọdịnihu karịa nke mbụ o mezuru?
ISI NKE 112
Jizọs Ejiri Ihe Atụ Ụmụ Agbọghọ Na-amaghị Nwoke Kụzie Gbasara Ịmụrụ Anya
Jizọs ò kwuru na ndị na-eso ụzọ ya ụfọdụ bụ ndị nzuzu, ụfọdụ abụrụ ndị nwere uche?
ISI NKE 113
Jizọs Ejiri Ihe Atụ Talent Kụziere Ndị Na-eso Ụzọ Ya Ịdị Uchu n’Ọrụ
Ihe atụ Jizọs nyere mere ka a ghọta ihe ihe a o kwuru pụtara. Ọ sịrị: “Onye ọ bụla nke nwere, a ga-enyekwu ya.”
ISI NKE 114
Kraịst Bụ́ Eze Abịa Ikpe Ndị Bụ́ Atụrụ Na Ndị Bụ́ Ewu Ikpe
Jizọs ji ihe atụ gosi ihe a ga-eji kpee ndị mmadụ ikpe.
ISI NKE 115
Ememme Ngabiga Ikpeazụ Jizọs Mere Eruo Nso
Gịnị mere anyị ji kwesị icheta na ọ bụ mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ ka ndị ndú okpukpe kwekọrịtara ịkwụ Judas ka ọ rara Jizọs nye ha?
ISI NKE 116
Jizọs Akụzie Ịdị Umeala n’Obi n’Ememme Ngabiga Ikpeazụ Ya
Jizọs mere ihe juru ndịozi ya anya mgbe ọ rụrụ ọrụ ohu na-arụ.
ISI NKE 117
Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị
Jizọs malitere Ncheta Ọnwụ ya nke ndị na-eso ụzọ ya ga na-eme kwa afọ n’abalị iri na anọ n’ọnwa Naịsan.
ISI NKE 118
Ndịozi Jizọs Arụọ Ụka Gbasara Onye Kacha Ukwuu n’Ime Ha
Ndịozi Jizọs chefuru ihe ọ kụziiri ha tupu ha amalite Ememme Ngabiga ná mgbede ụbọchị ahụ.
ISI NKE 119
Jizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na Ndụ
Jizọs kụziri otú mmadụ ga-esi bịakwute Chineke.
ISI NKE 120
Ịbụ Alaka Na-amị Mkpụrụ na Ịbụ Ndị Enyi Jizọs
Olee otú ndị na-eso ụzọ Jizọs si “amị mkpụrụ”?
ISI NKE 121
“Nweenụ Obi Ike! Emeriwo M Ụwa”
Olee otú Jizọs si merie ụwa ebe ọ bụ na e gburu ya?
ISI NKE 122
Ekpere Mmechi Jizọs Kpere n’Ọnụ Ụlọ Dị n’Elu
Jizọs mere ka a ghọta ihe kacha mkpa karịa inweta ndụ ebighị ebi
ISI NKE 123
Ekpere Jizọs Kpere Mgbe Ihe Na-ewute Ya Nke Ukwuu
Gịnị mere Jizọs ji kpee ekpere, sị: “Wepụ iko a n’ebe m nọ”? Ọ̀ chọrọ ịgbara àjà Chineke chọrọ ka o jiri ndụ ya chụọ ọsọ, bụ́ ihe a ga-eji gbapụta ụmụ mmadụ?
ISI NKE 124
A Raara Kraịst Nye Ma Jide Ya
Judas chọtara Jizọs n’agbanyeghị na chi ejiela.
ISI NKE 125
A Kpọọrọ Jizọs Gakwuru Anas, Mechaa Kpọrọ Ya Gakwuru Keyafas
E kpere Jizọs ikpe na-ezighị ezi.
ISI NKE 126
Pita Agọnahụ Jizọs n’Ụlọ Keyafas
Olee otú Pita si gọnahụ Jizọs ozugbo ebe ọ bụ na okwukwe ya bụ a kwaa a kwụrụ?
ISI NKE 127
Ndị Sanhedrin Ekpee Jizọs Ikpe, Mechaa Kpọgara Ya Paịlet
Ndị ndú okpukpe ndị Juu ekwupụta ihe bụ uche ha.
ISI NKE 128
Paịlet na Herọd Achọpụta na Aka Jizọs Dị Ọcha
Gịnị mere Paịlet ji ziga Jizọs na nke Herọd ka Herọd kpee ya ikpe? Ọ̀ bụ na Paịlet enweghị ikike ikpe Jizọs ikpe?
ISI NKE 129
Paịlet Agwa Ndị Juu, Sị: “Lee Nwoke Ahụ!”
Paịlet chọpụtadịrị na Jizọs dị nwayọọ ma jide onwe ya.
ISI NKE 130
Paịlet Akpọnye Ndị Juu Jizọs, Ha Akpọrọ Ya Gaa Igbu
Gịnị mere Jizọs ji gwa ụmụ nwaanyị na-ebere ya ákwá ka ha bewere onwe ha na ụmụ ha ákwá kama ibere ya ákwá?
ISI NKE 131
Eze Aka Ya Dị Ọcha Anọrọ n’Elu Osisi Na-ahụsi Anya
Jizọs ekwee otu n’ime ndị omekome a kpọgidere ya na ya n’osisi nkwa.
ISI NKE 132
“N’ezie, Nwoke A Bụ Ọkpara Chineke”
Ọchịchịrị ahụ dị egwu gbaranụ n’ehihie, oké ala ọma jijiji ahụ merenụ, na ákwà mgbochi ahụ nke kewara abụọ n’ụlọ nsọ gosiri na Jizọs bụ Ọkpara Chineke.
ISI NKE 133
A Kwadebere Ozu Jizọs ma Buru Ya Gaa Lie
Gịnị mere ndị Juu ji chọọ ka e lie Jizọs ngwa ngwa tupu anyanwụ adaa?
ISI NKE 134
Ili Jizọs Atọgbọrọ Chakoo n’Ihi na A Kpọlitela Ya n’Ọnwụ
Mgbe a kpọlitechara Jizọs n’ọnwụ, o bu ụzọ pụta n’ihu onye na-eso ụzọ ya nwaanyị kama ịpụta n’ihu ndịozi ya.
ISI NKE 135
Jizọs Apụta n’Ihu Ọtụtụ Ndị Mgbe A Kpọlitechara Ya n’Ọnwụ
Olee otú Jizọs si gosi ndị na-eso ụzọ ya na a kpọlitela ya n’ọnwụ?
ISI NKE 136
Mgbe Jizọs Nọ n’akụkụ Oké Osimiri Galili
Jizọs jụrụ Pita ajụjụ ugboro atọ iji chetara Pita otú ọ ga-esi gosi na ọ hụrụ ya n’anya.
ISI NKE 137
Ọtụtụ Narị Mmadụ Hụrụ Jizọs Tupu E Mee Ememme Pentikọst
N’oge a kpọlitechara Jizọs n’ọnwụ na tupu ya alaghachi eluigwe, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ha ga-enweta nakwa ihe ha ga-eji ya eme.
ISI NKE 138
Kraịst Anọrọ n’Aka Nri Chineke
Gịnị ka Jizọs ga-eme ka ọ na-eche oge ọ ga-ebibi ndị iro ya?
ISI NKE 139
Jizọs Emee Ka Ụwa Ghọọ Paradaịs ma Rụchaa Ọrụ Chineke Nyere Ya
Jizọs ka nwere ọtụtụ ihe ndị ọ ga-eme tupu ya enyefee Chineke bụ́ Nna ya Alaeze.
Ị Chọọ Iṅomi Jizọs, Bụrụ . . .
Jizọs kpara àgwà asatọ Chineke chọrọ ka anyị na-akpa ọtụtụ ugboro n’oge niile ọ nọ n’ụwa.
Amaokwu Baịbụl Ndị Dị n’Akwụkwọ A
Jiri ebe a e depụtasịrị amaokwu Baịbụl chọta ebe a kọwara amaokwu ndị dị na Matiu, Mak, Luk, na Jọn n’akwụkwọ a.
Ihe Atụ Ndị Jizọs Mere
Chọta ebe a tụlere nke ọ bụla n’akwụkwọ a.
Amụma Ụfọdụ E Buru Gbasara Mesaya
Jiri ihe a mata ihe ndị mere ná ndụ Jizọs, bụ́ ndị gosiri na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ, nakwa ebe ndị e buru ha n’amụma na Baịbụl. Ị ga-ahụkwa ebe ndị a kọwara ha n’akwụkwọ a.
Ebe Ndị Jizọs Biri na Ebe Ndị Ọ Kụziri Ihe
Ị ga-ahụ ebe ndị Jizọs jere ozi na map a.


text:
MBỤK EYOUWEM
Mmodomo Ndikpebe Nnyụn̄ Nnịm Nti Uwụtn̄kpọ
Usen kiet, Izak Marais ama etie ke Patterson, New York, okot mi ke Colorado. Mma mbụp enye nte: “Ọmọdiọn̄ọ ndi isua ifan̄?” Enye ama ọbọrọ ete: “Mmọdiọn̄ọ isua emana fo!” Yak ntịn̄ se ikadade nneme emi idi.
N̄KAMANA ke December 10, 1936, ke obio Wichita, ke Kansas, U.S.A. Nnyịn idi owo inan̄, ndien ami ndi akpan. Ete ye eka mi, William ye Jean, ẹkedi Mme Ntiense Jehovah. Ete mi ekedi asan̄autom otu, ntre ke ẹkesikot anam-ndutịm otu mbiowo. Emma Wagner, ekaeka mi ekekpep eka mi Bible. Ekaeka mi ama ekpep ediwak mbon en̄wen n̄ko Bible, utọ nte Gertrude Steele, emi ekedide isụn̄utom ke ediwak isua ke Puerto Rico. * Mma nnyene ediwak nti uwụtn̄kpọ ndikpebe.
KE NTETI NTI UWỤTN̄KPỌ ORO ẸKENỊMDE ẸNỌ MI
Ke ini n̄kedide isua ition, mma ntiene ete mi mbubreyo usen kiet nda ke efak nnọ mme owo Enyọn̄-Ukpeme ye Consolation (emi ẹkotde idahaemi Ẹdemede!). Ini oro ke ẹkesụk ẹn̄wana Ọyọhọ Ekọn̄ Ererimbot lba. Dọkta kiet emi mmịn akanamde ama ọtọk ete mi ete ke n̄wan ọfọn akan enye, ke ntak emi ete mi mîkamaha nditiene ndụk ekọn̄. Ekem enye ama asan̄a ebịne ete mi ọkọdọhọ enye ete: “Afia n̄kpai, mia mi ise ekpedi edi erenowo itiaba!” Ndịk ama anam mi etieti, mma nnyụn̄ n̄kere nte ete mi edinamde n̄kpọ. Ọbọn̄ mbon ikọbọrọke enye ikọ, edi ama aka iso ndinọ mbon oro ẹkedade do magazine. Mma mma nte ete mi akanamde n̄kpọ. Owoekọn̄ kiet ama asan̄a edi ndibe, ndien dọkta oro mmịn akanamde do ama ọdọhọ enye ete: “Di mụm afia n̄kpai emi kọkọbi!” Edi owoekọn̄ oro ama ọdọhọ enye ete: “Ọbọn̄ owo, nyọn̄ ufọk kanana yak mmịn atara fi!” Mmọ mbiba ẹma ẹdaha. Mmesikọm Jehovah nte enye ọkọnọde ete mi utọ uko oro. Ete mi ama enyene itie ufatidet iba ke Wichita, dọkta oro ekesifat idet ke itie nnyịn!
Ke ini n̄kedide isua itiaita, ete ye eka mi ẹma ẹnyam ufọk ye itieurua mmọ ẹnyụn̄ ẹbọp ekpri ufọkisan̄. Nnyịn ima iwọrọ ika Colorado, sia ẹma ẹnen̄ede ẹyom mme ọkwọrọikọ do. Ikodụn̄ ikpere Grand Junction, do ke ete ye eka mi ẹkesiak usụn̄ ẹnyụn̄ ẹsinam utom ndusụk ini ke in̄wan̄ ye itie ubọk ufene. Jehovah ama ọdiọn̄ utom mmọ, sia ẹma ẹsiak esop do. Ke June 20, 1948, ete mi ama enịm mi, Billie Nichols ye n̄wan esie, ye mbon en̄wen baptism ke idịm kiet do. Nte ini akakade, Billie Nichols ye n̄wan esie, eyen esie eren ye n̄wan eyen esie ẹma ẹnam utom circuit.
Nnyịn ima inen̄ede ikpere ediwak mbon emi ẹkesịnde idem ẹnam n̄kpọ Abasi, isinyụn̄ iwak ndineme n̄kpọ Abasi ye mmọ. Don ye Earlene, Dave ye Julia, Si ye Martha, mbonubon mme Steele, ẹma ẹnen̄ede ẹn̄wam mi mma n̄kpọ Abasi. Mmọ ẹma ẹnam n̄kụt ke ndinịm n̄kpọ Obio Ubọn̄ akpa ke uwem esinam owo okop inemesịt.
MMA MFIAK N̄WỌRỌ IDỤN̄
Ke ini n̄kedide isua 19, ufan nnyịn Bud Hasty, ama ọdọhọ nditiene imọ nnam utom usiakusụn̄ ke usụk usụk United States. Esenyịn circuit ama ọdọhọ nnyịn iwọrọ ika obio Ruston ke Louisiana, ikan̄wam ediwak nditọete emi ẹma ẹketre ndiwọrọ an̄wautom. Ẹma ẹdọhọ nnyịn isinịm mbono esop kpukpru urua ọkpọkọm mbon en̄wen idịghe. Ima ibọ eti itie idiọn̄ inyụn̄ ida inịm kpukpru mbono esop; edi nnyịn mbiba kpọt ikesidụk ke nsonso oro. Ekesidi ke ini owo kiet anamde n̄kpọ, enye eken etie akpan̄ utọn̄. Edi ke ini nnamn̄wụt, nnyịn mbiba ikesinam, ndien n̄kpọitie ẹkpan̄ utọn̄! Ekem, Sista kiet emi ama ọkọsọn̄ ama ọtọn̄ọ ndidụk. Nte ini akakade, ndusụk nditọ ukpepn̄kpọ nnyịn ye nditọete emi ẹma ẹketre ndiwọrọ an̄wautom ẹma ẹtọn̄ọ ndidụk mbono esop. Ikebịghike, esop oro ama ọsọn̄ idem.
Usen kiet, ami ye Bud ima isobo pastọ Church of Christ, ndien enye ama etịn̄ n̄kpọ aban̄a mme itie N̄wed Abasi emi mmen̄kọfiọkke. N̄kpọ emi ama anam mfiak n̄kere m̀mê mmakam mfiọk se nnịmde. Mma nnam ndụn̄ọde okoneyo okoneyo ofụri urua kiet man mfiọk ibọrọ mbụme oro enye okobụpde. Emi ama anam ntetịm n̄kụt ke se nnịmde edi akpanikọ, n̄konyụn̄ ntetie mbet ndikwọrọ ikọ nnọ pastọ en̄wen.
Ikebịghike, esenyịn circuit ama ọdọhọ ika ikan̄wam esop kiet ke obio El Dorado ke Arkansas. Mma nsito do n̄ka itieutom uda owo ke ekọn̄ ke Colorado, ke ntak emi ẹkesifịnade mi ẹte ndidụk ekọn̄. Isan̄ kiet, ami ye ndusụk mme asiakusụn̄ emi ikasan̄ade ntre ika n̄kpọ emi ima inyene aksiden ke Texas. Ubomisọn̄ mi ama abiara ofụri ofụri. Ima ikot eyenete kiet emi odụn̄de ke obio oro, ndien enye ama edimen nnyịn aka ufọk esie, ekem ada nnyịn aka mbono esop. Ẹma ẹdọhọ nditọete ke nnyịn ima inyene aksiden, ndien nditọete ẹma ẹtịp n̄kpọ ẹnọ nnyịn. Eyenete oro ama anyam ubomisọn̄ mi oro akabiarade do ke dollar 25.
Nnyịn ima ika Wichita emi ufan, nnyịn Brọda E. F. McCartney, okodude asiak usụn̄. Nditọiren esie, Frank ye Francis, emi ẹdide amanamba ẹdi ata ufan mi. Mmọ ẹma ẹnyam akani ubọmisọn̄ mmọ ẹnọ mi ke dollar 25, se n̄konyụn̄ nyamde ubomisọn̄ mi oro akabiarade. Akpa edi emi n̄kokụtde nte Jehovah ọnọde mi se nyomde ke ntak emi nnịmde n̄kpọ Obio Ubọn̄ akpa ke uwem mi. Mme McCartney ẹma ẹmen Bethel Crane, ediye Sista kiet emi amade Abasi etieti ẹdiwụt mi. Ruth eka Crane okodu ke Wellington ke Kansas, asiak usụn̄ tutu ebe isua 90. Ikọyọhọke isua kiet, ami ye Bethel ima idọ ndọ ke 1958; enye ama editiene mi asiak usụn̄ ke El Dorado.
ẸKOT NNYỊN UFỌKN̄WED GILEAD
Nti uwụtn̄kpọ oro ikekpebede ama an̄wam nnyịn ibiere ndinam se ededi oro esop Jehovah ọdọn̄de nnyịn. Ẹma ẹdọhọ nnyịn ikedi akpan asiakusụn̄ ke obio Walnut Ridge ke Arkansas. Esịt ama enen̄ede enem nnyịn ke 1962, ke ini ẹkekotde nnyịn ididụk Ufọkn̄wed Gilead, ọyọhọ otu 37. Esịt ama enem nnyịn n̄ko ke ini ikokụtde Don Steele ke ufọkn̄wed oro! Ke ima ikokụre ukpep, ẹma ẹnọ nnyịn ika Nairobi, Kenya. Ima ifụhọ ke ini ikọkpọn̄de New York, edi esịt ama enem nnyịn tutu ke ini ikokụtde nditọete nnyịn ke an̄wambehe ubomofụm ke Nairobi.
Ima isọsọp imehe ye mme owo ke Kenya, ukwọrọikọ ama onyụn̄ enem nnyịn. Chris ye Mary Kanaiya ẹkedi akpa nditọ ukpepn̄kpọ nnyịn emi ẹkedụkde esop. Mmọ ke ẹsasiak usụn̄ ke Kenya tutu esịm emi. Ekem ẹma ẹdọhọ ika ikanam utom isụn̄utom ke Kampala, Uganda. Nnyịn ikedi akpa isụn̄utom ke idụt oro. Ukwọrọikọ ama enem etieti, sia ata ediwak owo ẹma ẹkpep Bible ẹnyụn̄ ẹkabade ẹdi nditọete nnyịn. Edi ke ima ikodu ke Africa ke isua ita ye ubak, ima ifiak inyọn̄ United States man ikọtọn̄ọ ubon. Ima inen̄ede ifụhọ usen emi ikọkpọn̄de Africa ikan usen emi ikọkpọn̄de New York idi Africa. Ima ima nditọete nnyịn ke Africa etieti, ima inyụn̄ ikere nte ikpafiakde ika Africa.
IMENYENE OBUFA UTOM
Ikodụn̄ ke Colorado ikpere mme ete ye eka mi. Ke Kimberly, adiaha nnyịn ama ọkọyọhọ isua kiet ye ọfiọn̄ ition, Stephany udun̄wan nnyịn ama amana. Nnyịn ikada ndibọk nditọ nnyịn nte ata akpan utom, ima inyụn̄ inam ofụri se ikemede man inam akpanikọ odụk mmọ esịt. Ikoyom ndinịm nti uwụtn̄kpọ nnọ mmọ nte ẹkenịmde ẹnọ nnyịn. Edi nnyịn ima inyụn̄ idiọn̄ọ ke inamke n̄kpọ m̀mê nso uwụtn̄kpọ ke inịm inọ mmọ, edieke mmọ mîyomke ndinam n̄kpọ Abasi, idinamke. Ke uwụtn̄kpọ, udọeka mi ye eyeneka mi an̄wan ẹma ẹkpọn̄ Jehovah kpa ye ofụri nti uwụtn̄kpọ oro ẹkenịmde ẹnọ nnyịn. Mmenịm ke mmọ ẹyeti nti uwụtn̄kpọ oro ẹkenịmde ẹnọ mmọ ẹnyụn̄ ẹfiak ẹdinam n̄kpọ Jehovah.
Enem nnyịn ndibọk nditọ nnyịn nnyụn̄ nsinam n̄kpọ ọtọkiet ye mmọ. Sia ikodụn̄de ikpere obio Aspen ke Colorado, ima isisan̄a ye nditọ nnyịn ikebre mbre ke ice, isinyụn̄ ida ini emi ineme nneme ye mmọ. Ima isika ikese nsio nsio ebiet. Ndien ke mbubreyo, ima isibara ikan̄ isụhọde itie iwebe inyụn̄ ineme nneme. Kpa ye oro mmọ ẹkedide n̄kpri, mmọ ẹma ẹsibụp nnyịn utọ mbụme nte, “Nso ke ndinam mma n̄kpon?” ye “Nso utọ owo ke n̄kpọdọ?” Ima isidomo ndisịn mmọ ibet Abasi ke esịt, inyụn̄ inam mmọ ẹkụt ke ọfọn ndinam utom uyọhọ ini nnyụn̄ ndọ owo emi amade utọ utom emi. Ima in̄wam mmọ ẹkụt n̄ko ke ifọnke owo ọdọ ebe ke ini enye osụk edide uyen. Nnyịn ima isidọhọ mmọ, “ẹkûdọ ndọ tutu mbufo ẹsịm isua 23.”
Nnyịn ima isisịn ofụri ukeme ida mmọ idụk mbono esop inyụn̄ iwọrọ an̄wautom kpa nte ẹkenamde ye nnyịn. Ima isikot mbon oro ẹnamde utom uyọhọ ini ufọk. Ima isinyụn̄ itịn̄ nte utom isụn̄utom enemde, inyụn̄ idọhọ ke usen kiet kpukpru nnyịn iyaka Africa. Ama enen̄ede ọdọn̄ nditọ nnyịn ndika Africa.
Ima isinịm ukpepn̄kpọ ubon kpukpru ini, inyụn̄ inanam mme n̄kpọ oro ẹkemede nditịbe ke ufọkn̄wed iwụt. Ima isibụp mmọ mbụme nte nditọ ufọkn̄wed mmọ ẹkpebụpde, mmọ ẹsinyụn̄ ẹbọrọ nnyịn. N̄kpọ emi ama esinem mmọ etieti onyụn̄ anam mmọ ẹnyene uko. Nte mmọ ẹkekponide, idịghe kpukpru ini ke ukpepn̄kpọ ubon ekesinem mmọ. Mma n̄kpek mmọ usen kiet tutu esịt ayat mi, ntre mma ndọhọ mmọ ẹka ubet mmọ ke nnyịn idikpepke aba n̄kpọ usen oro. Mmọ ẹma ẹdịghe ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ nditua ẹte ke mmimọ imọn̄ ikpep n̄kpọ ndien. N̄kpọ emi ama anam nnyịn ifiọk ke se isikpepde mmọ ke odụk mmọ esịt. Mmọ ẹma ẹdinen̄ede ẹma ukpepn̄kpọ ubon, nnyịn ima isinyụn̄ iyak mmọ ẹtịn̄ se isịnede mmọ ke esịt. Ibuot esiyon̄ nnyịn ndusụk ini oro mmọ ẹsidọhọde ke mmimọ inịmke ndusụk n̄kpọ oro nnyịn ikpepde mmọ. Emi esinam nnyịn ifiọk se isịnede mmọ ke esịt. Edi ke ini ikọkde ibuot ye mmọ, mmọ ẹsinyịme ke se Jehovah etịn̄de enen.
N̄KPỌ AMA AFIAK OKPỤHỌDE KE UBON NNYỊN
Ubọk nditọ ikebịghike nte ikekerede. Esop Abasi ama an̄wam nnyịn ikeme ndinam nditọ nnyịn ẹma Jehovah. Esịt ama enem nnyịn etieti ke ini mmọ ẹketọn̄ọde ndisiak usụn̄ ke mmọ ẹma ẹkekụre ufọkn̄wed sekọndri. Mmọ ẹma ẹkpep utom man ẹnyene n̄kpri okụk ẹda ẹn̄wam idem. Mmọ ẹma ẹsan̄a ye nditọete iban iba en̄wen ẹka obio Cleveland ke Tennessee, man ẹkekwọrọ ikọ ke ebiet oro ẹnen̄erede ẹyom mme ọkwọrọikọ. Itọn̄ mmọ ẹsidọn̄ nnyịn etieti, edi esinem nnyịn ke ini itide ke mmọ ẹda uwem mmọ ẹnam n̄kpọ Abasi. Ami ye n̄wan mi ima ifiak itọn̄ọ ndisiak usụn̄, ndien emi ama anam nnyịn ikeme ndinam n̄kpọ en̄wen ke esop Abasi. Nnyịn imesika ikese mme esop ke ini esenyịn circuit mîdụhe, imesinyụn̄ in̄wam ke ini akamba mbono.
Mbemiso nditọ nnyịn ẹkekade Tennessee, mmọ ẹma ẹka ẹkese Bethel London ke England. Stephany emi ekedide isua 19 ini oro, ama okụt Paul Norton do. Kimberly ama okụt Brian Llewellyn, ufan Paul Norton, isan̄ en̄wen emi mmọ ẹkefiakde ẹka do. Paul ama ọdọ Stephany ke ini Stephany ekedide isua 23. Ke isua oro eketienede, Brian ama ọdọ Kimberly, ke ini Kimberly ekedide isua 25. Mmọ ẹma ẹbet tutu ẹsịm isua 23 mbemiso ẹdọde ndọ. Nnyịn imama ebe nditọ nnyịn etieti.
Nditọ nnyịn ẹdọhọ ke uwụtn̄kpọ oro nnyịn ye ete ye eka nnyịn ikenịmde akan̄wam mmimọ ‘ibem iso iyom Obio Ubọn̄ Abasi’ nte Jesus ọkọdọhọde, idem ke ini n̄kpọ ọkọsọn̄de ye mmimọ. (Matt. 6:33) Ke April 1998, ẹma ẹkot Paul ye Stephany ẹdidụk Ufọkn̄wed Gilead, ọyọhọ otu 105. Ke mmọ ẹma ẹkekụre ukpep, ẹkenọ mmọ ẹka Malawi ke Africa. Ẹma ẹnyụn̄ ẹkot Brian ye Kimberly ẹdi ẹdinam utom ke Bethel London. Ekem, ẹma ẹdọhọ mmọ ẹkenam utom ke Bethel Malawi. Esịt ama enem nnyịn etieti, sia ata eti n̄kpọ ke mmọ ẹda uwem mmọ ẹnam oro.
ẸKOT NNYỊN IDINAM UTOM EN̄WEN
Ke January 2001, ke Brọda Izak Marais, emi ekesisede enyịn ke Itieutom Emi Esede Aban̄a Ukabade N̄wed, okokot mi nte n̄ketịn̄de ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ibuotikọ emi. Enye ama ọdọhọ mi ke mmimọ iyom ndikpep mme akabade n̄wed ke ofụri ererimbot ẹnen̄ede ẹfiọk Ikọmbakara, ndien ke ẹmek mi ntiene ndibọ ukpep man n̄kpekeme ndikpep mmọ. Idem ama akpa mi sia n̄kedi isua 64. Ami ye n̄wan mi ima ibọn̄ akam iban̄a n̄kpọ emi inyụn̄ itịn̄ inọ eka nnyịn. Mmọ ẹma ẹdọhọ nnyịn ika okposụkedi emi nnyịn mîdidụhe ndise mmọ enyịn. Mma n̄kot Brọda Marais ndọhọ ke nnyịn iyedi.
Mbemiso ikadahade, dọkta ama anam idiọn̄ọ ke eka mi enyene kansa. Mma ndọhọ enye ke nnyịn imọn̄ isụhọde itie ye Linda eyeneka mi ise enye enyịn. Eka mi ama ọdọhọ ete: “Kûdedei unam utọ n̄kpọ oro. Esịt idinemke mi edieke mûkaha.” Linda okonyụn̄ esịn ke uyo oro. Se mmọ ẹketịn̄de emi ye nte nditọete ẹkenamde n̄kpọ ama ọsọn̄ọ nnyịn idem. Ima idaha Patterson man ikọbọ ukpep oro ẹkekotde nnyịn. Linda eyeneka mi ama okot nnyịn edem usen ọdọhọ ke Mama akpa. Nnyịn ima isịn idem inam obufa utom emi kpa nte Mama ọkọdọhọde.
Esịt ama enem nnyịn etieti ke ini ẹkedọhọde nnyịn ika n̄kọk itieutom Malawi emi nditọ nnyịn ye mme ebe mmọ ẹdude, ikekpep mme akabade n̄wed n̄kpọ! Ama enem nnyịn ndifiak n̄kụt mmọ. Nnyịn ima ikpọn̄ do ika Zimbabwe ye Zambia. Ke ima ikasan̄a inọ ukpep emi ke isua ita ye ubak, ẹma ẹdọhọ nnyịn ifiak ika Malawi. Nnyịn ikafiak ika do man ikan̄wam nditọete oro ẹkekọbọde ke ntak emi mmọ ẹkedade san̄asan̄a, ẹwet ifiọkutom mmọ. *
Ima ifụhọ etieti ke ini ikọkpọn̄de Malawi ke 2005 inyọn̄ ufọk nnyịn ke Basalt ke Colorado; mi ke ami ye n̄wan mi inam utom usiakusụn̄. Ke 2006, Brian ye Kimberly ẹma ẹkpọn̄ Malawi ẹdidụn̄ ẹkpere nnyịn ẹbọk adiaha ye udun̄wan mmọ, Mackenzie ye Elizabeth. Paul ye Stephany ke ẹdodu ke Malawi. Paul edi owo Kọmiti N̄kọk Itieutom Malawi. Mmekpere ndisịm isua 80 idahaemi, edi esịt esinem mi etieti ke ini n̄kụtde n̄kparawa ẹnamde utom oro n̄kesinamde. Ndikpebe nti uwụtn̄kpọ oro ẹkenịmde ẹnọ nnyịn nnyụn̄ ndomo ndinịm nti uwụtn̄kpọ nnọ nditọ nnyịn ye nditọ nditọ nnyịn, anam nnyịn inen̄ede ikop inemesịt.
^ ikp. 5 Kot Enyọn̄-Ukpeme Ikọmbakara May 1, 1956, page 269-272, ye eke March 15, 1971, page 186-190, man ọfiọk nte ubon mme Steele ẹkenamde utom isụn̄utom.
^ ikp. 30 Ke uwụtn̄kpọ, se ifiọkutom Brọda Trophim Nsomba ke Enyọn̄-Ukpeme April 15, 2015, page 14-18.


text:
ṄOMIE OKWUKWE HA | JOSEF
“Olee Otú M Ga-esi Mee Oké Ihe Ọjọọ A?”
MGBE Josef na ndị ahịa du ya rutewere n’ebe dị nso n’osimiri Naịl, o kuuru ume nụ ísì okooko ahịhịa lotọs na ahịhịa ndị ọzọ na-eto na mmiri. Were ya na ị na-ahụ ndị ahịa ahụ na-aga n’ahịrị n’ahịrị ka ha du kamel ha soro okpo mmiri dị n’ebe ahụ gawa obodo ọzọ dị n’Ijipt. Ka ha na-aga, mkpọtụ ha na-eme na-eme ka nnụnụ ndị nọ na mmiri dị n’ebe ahụ na-efepụ. Josef chetakwara ụlọ nna ya nke dị na Hibrọn. Ụlọ nna ya dị ezigbo anya n’ebe ọ nọ ugbu a, ọ dịkwa ya ka ọ̀ nọ n’ụwa ọzọ.
Were ya na ị na-ahụ ka enwe na-amagharị n’elu nkwụ a na-akpọ det nakwa n’elu osisi fig, na-eme mkpọtụ ka Josef na ndị ahịa ahụ nọ na-aga. Josef aghọtaghị ihe ndị ha na-agafe n’ụzọ na-ekwu. O nwere ike ịbụ na ọ gbalịrị ka ọ ghọtatụ ihe ole na ole ha nọ na-ekwu ebe ọ ma na ebe a ga-aghọzi obodo ya. O doola ya anya na ụkwụ ya emekataghị maa n’ụlọ ha ọzọ.
Josef ka bụ obere nwa. Ọ ga-abụ na ọ dị afọ iri na asaa ma ọ bụ iri na asatọ. Ma, ọtụtụ ndị dimkpa agaghị edili nsogbu ọ nọ na ya. Ụmụnne ya nọ na-enwere ya anyaụfụ maka na nna ha hụrụ ya n’anya karịa otú ọ hụrụ ha. Ọ fọdịrị obere ka ha gbuo ya. Ma ha resịziri ya ndị ahịa a kpọ ya na-aga Ijipt. (Jenesis 37:2, 5, 18-28) Ugbu a ha garala ije ọtụtụ izu, ọ ga-abụ na obi bụzi ndị ahịa ahụ sọ aṅụrị maka na ha erutewela nnukwu obodo ebe ha ga-erete Josef na ngwá ahịa dị oké ọnụ ha bu ezigbo ego. Gịnị nyeere Josef aka ka ike ụwa ghara ịgwụ ya, obi agharakwa ịda ya mbà? Oleekwa ihe ndị anyị ga-eme ka nsogbu ndị na-abịara anyị taa ghara ime ka okwukwe anyị nyụọ ka ọkụ? Anyị nwere ọtụtụ ihe anyị ga-amụta n’ihe mere Josef.
“JEHOVA NỌNYEERE JOSEF”
Baịbụl kwuru, sị: “A kpọọrọ Josef gbadata n’Ijipt, Pọtịfa, onye na-eje ozi n’obí Fero, onyeisi ndị nche, bụ́ onye Ijipt, wee zụrụ ya n’aka ndị Ishmel bụ́ ndị kpọ ya gbadata n’ebe ahụ.” (Jenesis 39:1) Ihe ole na ole a Baịbụl kwuru mere ka anyị ghọta otú imi na anya dị Josef mgbe e jizi ya na-atụ mgbere ahịa. Were ya na ị na-ahụ Josef ka o so nna ya ukwu ọhụrụ, bụ́ onye na-arụ ọrụ n’obí eze ndị Ijipt, na-ala n’ụlọ ya bụ́ ebe Josef ga-ebizi. Ka ha na-aga, ha gafere okporo ụzọ ndị na-ekwo ekwo. Ndị mmadụ kpọsachara ngwá ahịa n’akụkụ ụzọ ndị ahụ.
Ebe a Josef ga-ebizi adịtụdịghị ka ụlọ nna ya. Kemgbe ndụ ya, ndị ezinụlọ ya na-akwagharị akwagharị, ọ bụkwa n’ụlọikwuu ka ha bi, ha na-azụkwa atụrụ. Ma n’Ijipt ebe a, Pọtịfa na ndị Ijipt ndị ọzọ bụ́ aka ji akụ̀ bi n’ọmarịcha ụlọ ndị e tere ágbá na-egbuke egbuke. Ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie kwuru na n’oge ochie, ọ na-amasị ndị Ijipt inwe ubi a gbara ogige bụ́ ebe ha ga-akụ osisi ndị ga na-enye ha ndo ma nwee ọdọ mmiri ha ga-akụ osisi papaịrọs, ahịhịa lotọs na ahịhịa ndị ọzọ. Ụfọdụ ụlọ ndị Ijipt na-adị n’ime ubi ndị ahụ a gbara ogige, ha na-enwekwa ọtụtụ ọnụ ụlọ nakwa veranda ebe ndị mmadụ na-anọ anara ikuku. Ọnụ ụlọ ebe ha na-anọ eri nri na-asakwa mbara. Windo a na-etinye n’ụlọ ndị ahụ na-ebu ibu ka ikuku na-abata nke ọma. A na-arụkwara ndị ohu ebe ha na-ebi.
Ọmarịcha ụlọ ndị ahụ hà mere ka Josef chefuo ụwa ya? Ọ dịghị ka hà mere ka o chefuo ụwa ya. Ọ ga-abụ na ha medịrị ka owu na-amasi ya ike. Ihe niile ndị Ijipt na-eme gbara Josef gharịị. Asụsụ ha dị iche na nke ya, uwe na ejiji ha nakwa okpukpe ha dị iche na nke Josef. Ha na-atụ ndị nwụrụ anwụ ụjọ, ha kwekwaara na e nwere ebe ndị mmadụ na-aga dịrị ndụ ma ha nwụọ. Ma, e nwere otu ihe mere ka owu ghara ịmagbu Josef. Baịbụl gwara anyị na “Jehova nọnyeere Josef.” (Jenesis 39:2) O doro anya na Josef kpere ekpere gwa Chineke otú obi dị ya. Baịbụl sịrị na “Jehova nọ ndị niile na-akpọku ya nso.” (Abụ Ọma 145:18) Olee ihe ọzọ Josef mere ka ya na Chineke dịrị ná mma?
Josef ekweghị ka ike ụwa gwụ ya, ọ gbara mbọ na-arụ ọrụ niile e nyere ya otú ike kwere ya. Otú o si na-arụsi ọrụ ike mere ka Jehova gọzie ya, meekwa ka nna ya ukwu hụ ya n’anya. Pọtịfa hụrụ na Jehova, bụ́ Chi ndị ezinụlọ Josef na-efe, na-agọzi Josef. Otú Jehova si na-agọzi ya mekwara ka ezinụlọ Pọtịfa bakwuo ọgaranya. Pọtịfa ejighị Josef egwu egwu. O jikwa nwayọọ nwayọọ nyefee ihe niile dị n’ụlọ ya n’aka Josef maka na Josef zuru ka e mee.—Jenesis 39:3-6.
E nwere ọtụtụ ihe ndị na-eto eto na-efe Chineke taa ga-amụta n’aka Josef. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ahụ́ agaghị na-eru ha ala mgbe ụfọdụ n’ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ya adị ha ka hà bụ ndị mbịarambịa n’ihi otú ụmụ akwụkwọ ibe ha si enwe mmasị n’ime mgbaasị ma ọ bụ n’ihi otú ha si ebi ndụ ka ndị na-enweghị olileanya. Mgbe ọ bụla ọ dị gị otú ahụ, cheta na Jehova agbanwebeghị. (Jems 1:17) Jehova ka na-anọnyere ndị niile na-efe ya na ndị na-agbasi mbọ ike ka ha na-eme ihe dị ya mma. Ọ na-agọzi ha mmaji kwuru mmaji, ọ ga-agọzikwa gị.
Baịbụl gwara anyị na Josef ji nke nta nke nta na-aghọ dimkpa. Baịbụl sịrị na mgbe ọ ghọrọ dimkpa, ọ mara “mma n’ahụ́, maakwa mma ile anya.” Ihe a Baịbụl kwuru gosiri na agwọ nọzi n’akịrịka n’ihi na mmadụ ịma mma elu ahụ́ na-emekarị ka ndị mmadụ na-enwe mmasị n’ebe ọ nọ, ma ọ̀ chọrọ ya ma ọ bụ na ọ chọghị ya.
“Ọ DỊGHỊ MGBE O GERE YA NTỊ”
Josef ma na nwaanyị lụrụ di ekwesịghị ịgba n’èzí, ma nwunye Pọtịfa achọdịghị ịma. Baịbụl gwara anyị na ‘nwunye nna ukwu Josef malitere ile Josef anya wee na-asị: “Ka mụ na gị dinaa.”’ (Jenesis 39:7) Josef ò kwetara ka ya na nwunye nna ya ukwu, bụ́ nwaanyị na-ekpere arụsị, dinaa? E nweghị ihe Baịbụl kwuru mere anyị ga-eji chewe na o nwetụghị mgbe agụụ mmekọahụ na-agụ ụmụ okorobịa gụrụ Josef ma ọ bụkwanụ na nwunye Pọtịfa, bụ́ nwaanyị di ya na-eleta anya ọfụma, abụghị asampete. Josef ọ̀ malitere iche na nna ya ukwu agaghị amata ma ọ bụrụ na ya na nwunye ya edinaa? Ò chewere ihe ndị ọ ga na-enweta ma ọ bụrụ na o kweta ihe nwaanyị ahụ kwuru?
N’eziokwu, anyị enweghị ike ịmatacha ihe niile Josef chere n’obi ya. Ma, ihe ọ zara nwaanyị ahụ mere ka anyị mata ihe dị ya n’obi. Ọ zara ya, sị: “Lee, nna m ukwu amaghị ihe dị n’aka m n’ụlọ a, o nyefewokwa m ihe niile o nwere. Ọ dịghị onye dị ukwuu n’ụlọ a karịa m, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla o gbochiri m inweta ma e wezụga gị, n’ihi na ị bụ nwunye ya. Olee otú m ga-esi mee oké ihe ọjọọ a wee mehie Chineke?” (Jenesis 39:8, 9) Were ya na ị na-ahụ Josef ka ọ katara obi na-agwa nwaanyị ahụ ihe a. Ọ chọdịghị iji ntị anụ ihe a nwaanyị a chọrọ ka o mee ma ya fọdụzie ime ya eme. Gịnị kpatara ya?
Ihe kpatara ya bụ na Pọtịfa nna ya ukwu tụkwasịrị ya obi. Ọ bụ ya mere o ji nyefee ihe niile dị n’ezinụlọ ya n’aka Josef, ma e wezụga nwunye ya. Josef ọ̀ ga-anwa anwa ghọọ nwoke a tụkwasịrị ya obi aghụghọ? Tụfịakwa! Ime ụdị ihe ahụ adịtụdịghị ya mma. Ma, ihe mere ọ na-agaghị anwa anwa mee ya bụ na ime ihe ahụ bụ imehie megide Chineke ya, bụ́ Jehova. Josef mụtara ọtụtụ ihe n’aka nne na nna ya banyere otú Chineke chọrọ ka di na nwunye si na-ebi, mụtakwa na Chineke achọghị ka di ma ọ bụ nwunye ghọọ ibe ya aghụghọ. Ọ bụ Jehova jikọtara di na nwunye mbụ. O kwukwara otú ọ chọrọ ka di na nwunye si na-ebi. Ọ chọrọ ka di na nwunye rapara n’ahụ́ ibe ha ma ghọọ “otu anụ ahụ́.” (Jenesis 2:24) Chineke na-ewesa ndị mmadụ iwe ma ha nwaa itisa di na nwunye. Dị ka ihe atụ, e nwere mgbe otu nwoke chọwara idina nwunye Ebreham, bụ́ nne ochie Josef, nweekwa mgbe otu nwoke ọzọ chọrọ idina nwunye Aịzik, bụ́ nne nne Josef. Ọ fọrọ obere ka Chineke mee ka nnukwu nsogbu dakwasị ụmụ nwoke ndị ahụ. (Jenesis 20:1-3; 26:7-11) Josef mụtara ihe n’ihe ahụ merenụ, ọ chọghịkwa ime ihe ahụ ụmụ nwoke ahụ nwara ime.
Obi adịghị nwunye Pọtịfa mma mgbe ọ nụrụ ihe ahụ Josef gwara ya. Ọ ga-abụ na ọ nọ na-ekwu n’obi ya na oleekwanụ otú ohu na-enweghị uru ọ bara ga-eji sị ya mba, nọrọkwa n’elu ya kwuo na ihe ọ chọrọ ka ya na ya mee bụ “oké ihe ọjọọ.” Ma, ike agwụghị nwunye Pọtịfa. O nwere ike ịbụ na o chere na ọ ga-abụrụ ya mkparị ma ọ bụrụ na o nwetaghị Josef. N’ihi ya, o kpebisiri ike na ọ ga-enweta ya. Nwaanyị ahụ kpaziri àgwà otú Setan mechara kpaa mgbe ọ nwara Jizọs. Mgbe Setan nwachara Jizọs ma kụọ afọ n’ala, kama ịhapụchazi Jizọs, o cheere “oge ọzọ ga-adaba adaba.” (Luk 4:13) Ọ bụ ya mere ndị na-efe Chineke ji kwesị ịgbasi ụkwụ n’ala ike ma kpebisie ike na ha agaghị eme ihe na-adịghị Chineke mma. Ọ bụkwa otú ahụ ka Josef mere. Ọ bụ eziokwu na nwaanyị ahụ nọ na-enye ya nsogbu “site n’ụbọchị ruo n’ụbọchị,” Josef achọdịghị ịma. Baịbụl kwuru na “ọ dịghị mgbe o gere ya ntị.” (Jenesis 39:10) Ma, nwunye Pọtịfa fooro ntutu taa na ya ga-enwetarịrị Josef.
Ọ chọtara oge ọ ma na ndị niile na-eje ozi n’ụlọ ha agaghị anọ. Ma, ọ ma na Josef ga-abata n’ụlọ ka ọ rụọ ọrụ ya. Mgbe Josef batara, nwunye Pọtịfa gbalịrị ka o nweta ya. O jidere Josef n’uwe ma rịọ ya ọzọ ‘ka ya na ya dinaa.’ Josef zọwara isi onwe ya ozugbo. Ma, nwaanyị ahụ jidesiri uwe ya ike. Josef jisiri ike gbụrụ onwe ya ma hapụrụ ya uwe ya rie mbọ mbọ.—Jenesis 39:11, 12.
Ihe a Josef mere chetaara anyị ndụmọdụ Pọl onyeozi si n’ike mmụọ nsọ nye Ndị Kraịst. Ọ sịrị: “Gbaaranụ ịkwa iko ọsọ.” (1 Ndị Kọrịnt 6:18) Ihe a Josef mere bụ ihe Ndị Kraịst niile kwesịrị ịna-eme. O nwere ike ịdabara anyị na anyị na ndị na-ejighị iwu Chineke kpọrọ ihe ga-anọ nso mgbe ụfọdụ. Ma nke a apụtaghị na anyị kwesịrị ikwe ka ha mee ka anyị mebie iwu Chineke. Ihe ọ sọkwara ndị mmadụ mee anyị, anyị kwesịrị ịgbara mmehie ọsọ.
Ọsọ ahụ Josef gbara kpataara ya nsogbu. Nwunye Pọtịfa kpebiri na ya ga-emesi Josef ike. Ozugbo Josef gbapụrụ, nwaanyị ahụ bidoro iti mkpu, nke mere ka ndị ọzọ na-eje ozi gbakọta. Ọ gwara ha na Josef chọrọ idina ya n’ike, ma mgbe ya tiri mkpu, Josef hapụrụ ya gbapụ. Nwunye Pọtịfa dowere uwe Josef, chere mgbe di ya ga-alọta. Mgbe di ya lọtara, ọ ghaara ya ụgha otú ọ ghaara ndị na-eje ozi n’ụlọ ahụ. Otú o si ghaa ụgha ahụ mere ka di ya chee na ọ bụ yanwa bụ́ Pọtịfa kpatara nsogbu ahụ ebe ọ bụ ya kpọbatara onye mba ọzọ n’ụlọ ha. Gịnị ka Pọtịfa mere? Baịbụl kwuru, sị: “Iwe ya wee dị ọkụ.” Ọ kpọọrọ Josef tụba n’ụlọ mkpọrọ.—Jenesis 39:13-20.
“HA TỤRỤ YA ỊGÀ N’ỤKWỤ”
Anyị amachaghị otú ụlọ mkpọrọ ndị Ijipt na-adị n’oge ahụ. Ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie hụrụ nnukwu ụlọ ndị dakasịrịla adakasị bụ́ ndị ụlọ mkpọrọ na olulu ndị a na-atụba ndị mkpọrọ dị na ha. Mgbe Josef mechara na-akọwa ihe mere e ji tụọ ya mkpọrọ, ihe ọ kpọrọ ebe ahụ a tụbara ya pụtara “olulu.” Nke a gosiri na ụlọ mkpọrọ ahụ gbara ọchịchịrị, onye a tụbara na ya agaghịkwa enwe olileanya na ya ga-apụta. (Jenesis 40:15) Akwụkwọ Abụ Ọma mere ka anyị mata na a takwuru Josef ahụhụ. Ọ sịrị: “Ha tụrụ ya ịgà n’ụkwụ, keekwa mkpụrụ obi ya agbụ ígwè.” (Abụ Ọma 105:17, 18) Mgbe ụfọdụ, ndị Ijipt na-achịfe ndị mkpọrọ aka n’azụ ma were ihe kegide ha n’aka. E nwekwara ndị nke na-ekegide ndị ha tụrụ mkpọrọ agbụ ígwè n’olu. O doro anya na Josef tara ezigbo ahụhụ n’ụlọ mkpọrọ ahụ n’agbanyeghị na aka ya dị ọcha.
Ihe ọzọ bụ na ahụhụ Josef tara n’ụlọ mkpọrọ ahụ ebighị ngwa ngwa. Baịbụl kwuru, sị: “O wee nọrọ n’ebe ahụ, n’ụlọ mkpọrọ.” Josef nọrọ ọtụtụ afọ n’ụlọ mkpọrọ ahụ. * Ọ maghịdị ma ọ̀ ga-emecha si n’ebe ahụ pụta. Mgbe ọ nọrọla ọtụtụ ọnwa n’ụlọ mkpọrọ ahụ, olee ihe nyeere ya aka ka obi ghara ịda ya mba ma ọ bụ ka ike ụwa ghara ịgwụ ya?
Baịbụl sịrị na “Jehova nọnyeere Josef wee na-egosi ya obiọma.” (Jenesis 39:21) E nweghị mgbidi dị n’ụlọ mkpọrọ, agbụ ígwè, ma ọ bụ olulu gbara ọchịchịrị nke nwere ike ime ka Jehova ghara igosi ndị na-efe ya na ọ hụrụ ha n’anya. (Ndị Rom 8:38, 39) Weregodị ya na ị na-ahụ Josef ka ọ na-ekpegara Nna ya nke bi n’eluigwe ekpere na-agwa ya otú obi dị ya, gị ahụzie otú obi dị ya mgbe “Chineke nke nkasi obi niile” mere ka ahụ́ ruo ya ala. (2 Ndị Kọrịnt 1:3, 4; Ndị Filipaị 4:6, 7) Olee ihe ọzọ Jehova meere Josef? Baịbụl gwakwara anyị na o mere ‘ka ihe Josef na-amasị onyeisi na-elekọta ụlọ mkpọrọ ahụ.’
Ọ ga-abụ na e nwere ọrụ a na-enye ndị mkpọrọ ka ha na-arụ. Josef rụkwara ọrụ e nyere ya otú ga-eme ka Jehova gọzie ya. O jighị ọrụ ya egwu egwu, kama ọ na-eji obi ya niile arụ ọrụ ọ bụla e nyere ya ma hapụzie Jehova ka ọ gọzie mbọ niile ọ na-agba. Jehova gọzikwara Josef, nke mere ka onyeisi ụlọ mkpọrọ ahụ jiri ya kpọrọ ihe ma tụkwasị ya obi. Baịbụl kwuru, sị: “Onyeisi na-elekọta ụlọ mkpọrọ ahụ wee nyefee ndị mkpọrọ niile nọ n’ụlọ mkpọrọ ahụ n’aka Josef; ọ bụkwa ya na-ahụ na ha mere ihe niile ha nwere ime n’ebe ahụ. Ọ dịghị ihe ọ bụla ma ọlị dị n’aka onyeisi na-elekọta ụlọ mkpọrọ ahụ nke ya onwe ya na-ahụ maka ya, n’ihi na Jehova nọnyeere Josef, Jehova na-emekwa ka ihe ọ na-eme na-aga nke ọma.” (Jenesis 39:22, 23) N’eziokwu, obi tọrọ Josef ụtọ mgbe ọ hụrụ otú Jehova si na-anọnyere ya.
Mgbe ụfọdụ, nsogbu nwere ike si n’elu si n’ala na-abịara anyị. Ndị mmadụ nwekwara ike ịna-emegbu anyị. Ọ bụrụ na ụdị ihe a emee anyị, okwukwe Josef nwere ike ịkụziri anyị ihe. Ọ bụrụ na anyị ana-ekpegara Jehova ekpere, na-erubere iwu ya isi ma gbalịsie ike na-eme ihe dị ya mma, ọ ga na-agọzi anyị. N’isiokwu ndị ọzọ anyị ga-ebipụta gbasara Josef, anyị ga-ahụ otú Jehova si gọzikwuo Josef.
^ para. 23 Ihe Baịbụl kwuru gosiri na Josef dị afọ iri na asaa ma ọ bụ iri na asatọ mgbe ọ malitere ịgbara Pọtịfa ohu, ọ ga-abụkwa na ọ nọrọ afọ ole na ole n’ụlọ Pọtịfa ruo mgbe o tojuru okorobịa. Ọ bụzi mgbe ọ gbara afọ iri atọ ka e si n’ụlọ mkpọrọ kpọpụta ya.—Jenesis 37:2; 39:6; 41:46.
GỤKWUO GBASARA YA
Ị̀ Ga-atụkwasị Chineke Obi?
Ị ga-ahụ otú obi ga-esi adị gị ụtọ ma ị mata na Chineke bụ ezigbo enyi ị ga-atụkwasịli obi.


text:
The free ngwá ọrụ ibudata dị iche iche ozi n'ime ígwé ojii nchekwa. The software na-akwado ndị data mmekọrịta na-adaba adaba mgbanwe nke faịlụ.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ data si ojii nchekwa nke Google ọrụ. The software ana achi achi elu na-agba na arụpụtaghị ihe nke ọrụ na faịlụ.
The software na-idetuo na-akpali faịlụ ngwa ngwa. Ọdịdị nke ahụ software na-agụnye ọtụtụ dị iche iche atụmatụ na-enye ndị kacha mma nke Iṅomi.
The mmekọ na-agbake na-ehichapụ faịlụ na kọmputa gị na dị iche iche data na-ebu. Ọzọkwa e nwere ọrụ nke data mgbake on ahụ mebiri emebi ma ọ bụ formatted draịva.
Ngwá Ọrụ ibudata na ịkọrọ faịlụ na internet. The software-enye gị ohere ngwa ngwa download faịlụ na-agụnye agbakwunyere ọkpụkpọ na-egwu media faịlụ.
The software maka ngwa ngwa nyefe nke faịlụ iche iche ma ọ bụ nha. The software na-akwado mgbanwe nke data n'etiti ọtụtụ ngwaọrụ na kọmputa n'otu oge.
The software na-echekwa ọ bụla faịlụ ojii nchekwa. The software na-akwado mmekọrịta nke faịlụ n'etiti ngwaọrụ site na internet.
Na-ewu ewu na ngwá ọrụ jikwaa faịlụ na dị iche iche nke usoro. The software na-akwado ọtụtụ ihe bara uru plugins na-ewu na-utilities.
The multifunctional file-ekere òkè ahịa nke na-enyere ele na ndekọ na ọdịnaya nke ndị ọrụ ndị ọzọ na ibudata na faịlụ ndị ahọrọ.
The software asiak faịlụ n'ime akụkụ ma sonyere ha gasịrị. The software-akwado ndị na faịlụ nke iche iche nha na formats.
A software maka visual tụnyere nke dị iche iche variants nke otu faịlụ na usoro nke iche na mmekọrịta nke ẹkenam mgbanwe.
Ngwá ọrụ maka ala Iṅomi nke faịlụ n'etiti gị na kọmputa na sava. The software-enye gị ohere dezie obodo na ime faịlụ ederede.
The software ibudata na bulite faịlụ na faịlụ-nkekọrịta ọrụ. Ọzọkwa ngwa na-enyere aka mfe Jikwaa faịlụ nke ojii nchekwa.
The software na-mekọrịta data n'etiti gị na kọmputa na ngwaọrụ ndị ọzọ. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị backups on dị iche iche na sava.
Ngwá Ọrụ naghachi-ehichapụ ọ bụ furu efu faịlụ. The software-arụ ọrụ na-ewu ewu faịlụ usoro na naputa faịlụ dị iche iche ọmụma ebu.
The software chọta ihe nke furu efu ma ọ bụ na mberede ehichapụ faịlụ nke dị iche iche. Ọzọkwa software enyere naghachi data si e-mail na obere data ebu.
The software-emezu iche iche arụmọrụ na faịlụ usoro. The software na-akwado ọrụ na FTP sava na-enye nwere otutu ohere na-arụ ọrụ na netwọk.
Ngwá ọrụ na-echekwa data na a ojii nchekwa. The software na-enyere aka bulite faịlụ ka ígwé ojii nchekwa na-enye ihe ohere ebudatara data si dị iche iche na ngwaọrụ.
The software nyefee ndị data na software si a onye na kọmputa ọzọ site a mpaghara na netwọk ma ọ bụ site na-eke a file image.
The software na-agbake furu efu data nke dị iche iche formats site na kọmputa na-ejikọrọ na ọ mpụga ebu.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Ige:
- Antiviruses
- Audio nchịkọta akụkọ
- Codecs
- Desktọpụ
- Development
- Discs
- Downloaders
- E-akwụkwọ na-agụ akwụkwọ
- Ederede editọ
- Education
- Egwuregwu
- Ekwentị
- Emulators
- Extensions
- Ezo
- Faịlụ
- Faịlụ mkpakọ
- Gụgharia video
- Ihe nchọgharị weebụ
- Ihuenyo kpọọ
- Internet
- Maps
- Media Player
- Ndịna na imewe
- Network
- Nkata
- Office
- Photo
- System njikarịcha
- Torrent
- Ule
- Video converters
- Voice nkwurịta okwu
- Webcams
- Youtube
- nhazi
- Ṅweta
- Ọdịyo converters
- Ọkwọ ụgbọala
- Ndị ọzọ na-
Top software:
Lee ihe software


text:
IBUOTIKỌ IKPAEDEM | NDI EMESIBỌN̄ AKAM?
Nso Isinam Mme Owo Ẹbọn̄ Akam?
Ndi emesibọn̄ akam? Ata ediwak owo ẹsibọn̄, ye idem mbon emi mînịmke ke Abasi do. Edi ntak emi mme owo ẹsibọn̄de akam? Ndusụk mbon France ẹdọhọ ke isibọn̄ akam man “ekikere ana mmimọ sụn̄.” Mmọ ye ediwak mbakara n̄kan̄ oro isibọn̄ke akam ke ntak emi mmọ ẹmade Abasi, edi ẹsibọn̄ akam man esịt ana mmọ sụn̄. Idem ndusụk mbon emi ẹnịmde ke Abasi do ẹsibọn̄ akam n̄kukụre ke ini mmọ ẹnyenede mfịna ẹnyụn̄ ẹyom Abasi ọsọsọp anam se mmimọ iyomde.—Isaiah 26:16.
Afo-o? Ndi esinyụn̄ ọbọn̄ akam man ekikere ana fi sụn̄? Edieke edide emenịm ke Abasi do, ndi omokụt ufọn akam ke uwem fo? Mîdịghe ndi etie fi nte ke Abasi isibọrọke akam fo? Bible ayanam fi okụt ke akam idịghe n̄kpọ emi owo onyụn̄ ọdọhọde ibọn̄ man ekikere ana imọ sụn̄, edi ke edi ata eti usụn̄ emi owo ekemede ndisan̄a n̄kpere Abasi.


text:
Mádu
Mádu bu òdùdù enyï anúmanụ àlà nwẹrẹ ómárí káchárá anumanu nke níle. Na asụsụ Latin há kpòrò madu Homo Sapien bú "onye ómárí" ma "onye ma ihe". Há bu ndi nọr na òdùdù nke Homo nke énwè nẹ jé na úkwú abụo na Hominidae, umunna énwè úkwú. Máná ọ di mgbe "Human" na asụsụ bekee na kárá genus nke Homo.
Madu nwèrè ọvúrù kachara a ka, nke nweríkí nwe ómárí nke nché échìchè, asụsụ, ómárí onwé, na Í nweríkí bì nsogbu. Ọ dị Í nwé íshí nka, tírí ya na ahú kwụrụ ọtọ na élú nke nyéré íke Í me ka áká rü, mèrè ka madu gáfe na ihü òdùdù enyï nke ndi ozọr na Í jí ihe ọrü a rü. DNA Mitochondrial na ánumanu ichie di nà àlà zịrị na madu ndi ohüru shì Afrika na afọr 200,000 gárá agá. Nwéré madu gbásaa na uwa nílé ma ha dighị na Antarktika, madu bu òdùdù enyï nke uwà na uwà. Na Önwa ise nke 2010, mádu rùrù nke há sí bu ijeri 6.8.
Dí ka enwè nke íshí íshí, madu di ónór na òrà nke ná kpátá madu ndi ọzór. Mànà, madu gbàrà ọkpúkpú màkà ha nweríkí kwú màkà ihe nọr ha na óbị, Í gbanwò ómárí na Í dósé ihe. Madu ne ké òrà di na iche iche nwéré ọtú iche iche na gbálílí ndi ozor, na ndiá nẹ shí umunna rüo na mbà. Imẹ na òrà nke ndi madu ne mẹ bu ihe hé kèrè, yá nà ómárí ihe bu ihe ómá na ihe ọjọó, ihe bu ébéanọr na ñkitị, na ihe ọmemmé, iheá nílé gbakotàrà Í bu uwà mádu.
Há sị madu chọrọ Í má na Í nwe àgbà na uwà há, né tú ọtù ha shi é kọwa na í rü na élú ihe àlà shí ọbià, ílúnílú, ihe mmuö na éféfé. Ihe nọr na íshí ha nke nchọnchó mèrè ka ha ganírú na Í kw ihe orü na Í rümarü, nke na da na umunna; madu bu ótụ anúmanụ nke nwéré ómárí Í fụnwu ọkụ, Í shí ihe orị, Í tí uwé, na technonzu ndi ozọr.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Mak 4:1-41
4 O wee malite ọzọ izi ihe n’akụkụ oké osimiri.+ Ìgwè mmadụ dị nnọọ ukwuu wee zukọta n’ebe ọ nọ, nke mere na ọ banyere n’ụgbọ ma gamitụ nke nta n’elu oké osimiri, ma ìgwè mmadụ ahụ niile ndị nọ n’akụkụ oké osimiri nọ n’ikpere mmiri ahụ.+2 Ya mere, ọ malitere iji ihe atụ dị iche iche na-ezi ha ọtụtụ ihe,+ ọ gwakwara ha mgbe ọ na-ezi ihe,+ sị:3 “Geenụ ntị. Lee! Ọgha mkpụrụ gawara ịgha mkpụrụ.+4 Ka ọ nọkwa na-agha mkpụrụ, mkpụrụ ụfọdụ dara n’akụkụ ụzọ, ụmụ nnụnụ bịakwara richapụ ha.+5 Mkpụrụ ndị ọzọ dakwara n’ebe nkume dị, bụ́ ebe ha na-enweghị ájá dị ukwuu, ha wee pulite ozugbo n’ihi enweghị ájá miri emi.+6 Ma mgbe anyanwụ wara, ha chanwụrụ, ha kpọnwụkwara n’ihi na ha enweghị mgbọrọgwụ.+7 Mkpụrụ ndị ọzọ dakwara n’etiti ogwu, ogwu ndị ahụ tolitekwara ma kpagbuo ha, ha amịghịkwa mkpụrụ ọ bụla.+8 Ma ndị ọzọ dara n’ala dị mma,+ mgbe ha tolitere ma buo ibu, ha malitere ịmị mkpụrụ, ha na-amịkwa okpukpu iri atọ, nakwa iri isii nakwa otu narị.”+9 O wee sị: “Onye nwere ntị ige ntị, ya gee ntị.”+10 Ma mgbe ọ nọ naanị ya, ndị nọ ya gburugburu, tinyere mmadụ iri na abụọ ahụ, malitere ịjụ ya ajụjụ banyere ihe atụ ndị ahụ.+11 O wee sị ha: “Ọ bụ unu ka e nyere ikike ịghọta ihe nzuzo dị nsọ+ nke alaeze Chineke, ma n’ebe ndị nọ n’èzí nọ, ihe niile na-eme bụụrụ ha ihe atụ,+12 ka ha wee lee anya ma ghara ịhụ ụzọ, ọ bụ ezie na ha na-ele anya, ka ha wee nụkwa ma ghara ịghọta ihe ọ pụtara, ọ bụ ezie na ha na-anụ ihe, ka ọ gharakwa inwe mgbe ha ga-agbanwe, e wee gbaghara ha.”+13 Ọ sịkwara ha: “Unu aghọtaghị ihe atụ a, oleezi otú unu ga-esi ghọta ihe atụ ndị nke ọzọ niile?14 “Ọgha mkpụrụ na-agha okwu ahụ.+15 Ndị a bụ ndị dị n’akụkụ ụzọ bụ́ ebe a ghara okwu ahụ; ma ozugbo ha nụrụ ya, Setan na-abịa+ were okwu ahụ a ghara n’ime ha dị ka mkpụrụ.+16 N’otu aka ahụ, ndị a bụ ndị a ghara n’ebe nkume dị: ozugbo ha nụrụ okwu ahụ, ha na-eji ọṅụ nabata ya.+17 Ma ha enweghị mgbọrọgwụ n’ime onwe ha, kama ha na-anọru nwa oge; e mesịa, ozugbo ahụhụ ma ọ bụ mkpagbu malitere n’ihi okwu ahụ, ha na-asụ ngọngọ.+18 E nwekwara ndị ọzọ bụ́ ndị a ghara n’etiti ogwu; ndị a bụ ndị nụrụ okwu ahụ,+19 ma nchegbu+ nke usoro ihe a na ike dị aghụghọ nke akụnụba+ na ọchịchọ+ maka ihe ndị ọzọ na-awabata ma kpagbuo okwu ahụ, o wee ghọọ nke na-amịghị mkpụrụ.+20 N’ikpeazụ, ndị a ghara n’ala dị mma bụ ndị na-ege ntị n’okwu ahụ, na-anabatakwa ya nke ọma ma na-amị mkpụrụ okpukpu iri atọ nakwa iri isii nakwa otu narị.”+21 O wee gaa n’ihu ịgwa ha, sị: “A dịghị ebute oriọna ka e wee dọba ya n’okpuru nkata ma ọ bụ n’okpuru ihe ndina, ka à na-eme otú ahụ? A na-ebute ya ka a dọba ya n’elu ihe ndọba oriọna, ọ́ bụghị ya?+22 N’ihi na ọ dịghị ihe e zoro ezo ma ọ́ bụghị ka e wee kpughee ya; ọ dịghị ihe e zochiri nke ọma ma ọ́ bụghị ka o wee pụta ìhè.+23 Onye ọ bụla nwere ntị ige ntị, ya gee ntị.”+24 Ọ gwakwara ha, sị: “Geenụ ntị n’ihe unu na-anụ.+ Ihe unu ji atụ̀ ihe ka a ga-eji tụọrọ unu,+ ee, a ga-atụkwasịkwara unu ihe.+25 N’ihi na onye nwere ka a ga-enyekwu; ma onye na-enweghị, a ga-anapụ ya ọbụna ihe o nwere.”+26 Ọ gakwara n’ihu ịsị: “N’ụzọ dị otú a, alaeze Chineke dị nnọọ ka mgbe mmadụ ghara mkpụrụ n’ala,+27 o wee hie ụra n’abalị ma bilie mgbe chi bọrọ, mkpụrụ ndị ahụ wee pulite ma too ogologo, otú o si mee, ọ maghị.+28 Ala ahụ ji nwayọọ nwayọọ mịa mkpụrụ n’onwe ya, akwụkwọ ya bu ụzọ pụta, e mesịa, oko ya pụtara, n’ikpeazụ, mkpụrụ kara aka si n’oko ya ahụ pụta.29 Ma ozugbo mkpụrụ ahụ kara, o ji mma e ji ewe ihe ubi were ya, n’ihi na oge owuwe ihe ubi eruwo.”30 O wee gaa n’ihu ịsị: “Olee ihe anyị ga-eji alaeze Chineke tụnyere, ma ọ bụ, olee ihe atụ anyị ga-eji kọwaa ya?+31 Ọ dị ka mkpụrụ osisi mọstad, nke bụ́ mkpụrụ kasị nta n’ime mkpụrụ niile dị n’ụwa n’oge a kụrụ ya n’ala+—32 ma mgbe a kụrụ ya, ọ na-etolite ma dị ukwuu karịa mkpụrụ akụ́kụ́ niile ọzọ, ọ na-epupụtakwa alaka ndị buru ibu,+ nke mere na ụmụ nnụnụ nke eluigwe+ na-enwe ike ịchọta ebe ha ga-ebi n’okpuru ndò ya.”+33 Ya mere, ọ na-eji ọtụtụ ihe atụ+ ndị dị otú ahụ agwa ha okwu Chineke, ruo n’ókè ha nwere ike ige ntị.34 N’ezie, ọ dịghị agwa ha okwu ma ọ bụrụ na o jighị ihe atụ, ma mgbe naanị ha nọ, ọ na-akọwara ndị na-eso ụzọ ya ihe niile.+35 N’ụbọchị ahụkwa, mgbe o ruru ná mgbede, ọ sịrị ha: “Ka anyị gafee n’ikpere mmiri nke ọzọ.”+36 Ya mere, mgbe ha gwasịrị ìgwè mmadụ ahụ ka ha laa, ha ji ụgbọ ahụ ọ nọ kwọrọ ya, e nwekwara ụgbọ ndị ọzọ so ya.+37 Oké ifufe malitere ife, ebili mmiri nọkwa na-etikwasị ụgbọ ahụ ma na-abanye n’ime ya, nke mere na ọ fọrọ nke nta ka mmiri ju n’ụgbọ ahụ.+38 Ma ọ nọ n’azụ ụgbọ ahụ, jiri ohiri isi na-ehi ụra. Ha wee kpọtee ya, sị ya: “Onye Ozizi, ọ́ dịghị emetụ gị n’obi na anyị na-aga ịla n’iyi?”+39 O wee bilie baara ifufe ahụ mba, sịkwa oké osimiri ahụ: “Shịị! Daa jụụ!”+ Ifufe ahụ wee kwụsị, ebe niile wee daa jụụ.+40 O wee sị ha: “Gịnị mere obi ji na-amapụ unu? Ọ̀ bụ na unu enwebeghị okwukwe ọ bụla?”41 Ma oké egwu tụrụ ha, ha na-agwakwa ibe ha, sị: “Ònye n’ezie ka onye a bụ, n’ihi na ọbụna ifufe na oké osimiri na-erubere ya isi?”+


text:
Ịgbachitere Ozi Ọma n’Ihu Ndị Ọchịchị
“NWOKE a bụ arịa m họọrọ ka o buru aha m gakwuru ndị mba ọzọ, gakwurukwa ndị eze.” (Ọrụ 9:15) Ihe a bụ ihe Onyenwe anyị Jizọs gwara otu onye Juu ghọrọ Onye Kraịst ọhụrụ, bụ́ onye e mechara na-akpọ Pọl onyeozi.
Otu n’ime “ndị eze” Pọl nọ n’ihu ha kọwaa ihe o kweere bụ eze ukwu Rom aha ya bụ Niro. Olee otú ọ gaara adị gị ma a sị na ị nọ n’ihu ụdị onye ọchịchị ahụ na-akọwara ya ihe i kweere? A gwara Ndị Kraịst ka ha na-eme ihe Pọl mere. (1 Kọr. 11:1) Otú anyị nwere ike isi mee ya bụ ịmata ihe Pọl mere gbasara iwu ndị e nwere n’oge ya.
Ọ bụ Iwu Mozis bụ iwu e nwere n’ala Izrel oge ochie, ọ bụkwa ya ka ndị Juu na-erubere isi n’ebe ọ bụla ha bi. Mgbe Pentikọst afọ 33 gachara, iwu ejighịzi ndị na-efe Chineke ịna-edewe Iwu Mozis. (Ọrụ 15:28, 29; Gal. 4:9-11) Ma, Pọl na Ndị Kraịst ndị ọzọ akatọghị Iwu Mozis; ha kwusara ozi ọma n’ọtụtụ obodo ndị Juu n’enweghị onye na-enye ha nsogbu. (1 Kọr. 9:20) Nke bụ́ eziokwu bụ na Pọl gara n’ụlọ nzukọ ndị Juu ọtụtụ mgbe, zie ndị ma Chineke Ebreham ozi ọma, nakwa ndị ya na ha nwere ike ịtụgharị uche n’Akwụkwọ Nsọ Hibru.—Ọrụ 9:19, 20; 13:5, 14-16; 14:1; 17:1, 2.
Ndịozi Jizọs ji Jeruselem mere ebe ha ga-esi na-elekọta ozi ọma ha na-ekwusa. Ha kụziri ihe mgbe niile n’ụlọ nsọ dị́ n’ebe ahụ. (Ọrụ 1:4; 2:46; 5:20) E nwere mgbe Pọl gara Jeruselem, e mechaa nwụchie ya n’ebe ahụ. A malitere ikpe ya ikpe nke mechara mee ka a kpọga ya Rom.
PỌL NA IWU NDỊ ROM
Olee otú ndị ọchịchị Rom si lee ihe Pọl na-ekwusa anya? Iji zaa ajụjụ a, ọ ga-adị mma ka anyị mata otú ndị Rom si ele ihe ọ bụla bụ́ okpukpe anya. Ha amanyeghị agbụrụ dị́ iche iche n’alaeze ukwu ha ka ha kwụsị ikpe okpukpe ha, ọ gwụkwala ma ọ̀ ga-akpatara ndị ọchịchị nsogbu ma ọ bụ kụziwere ndị mmadụ àgwà ọjọọ.
Ndị Rom hapụrụ ndị Juu bí n’ebe ha na-achị ka ha na-eme ihe ụfọdụ. Otu akwụkwọ nke kwuru banyere Ndị Kraịst oge mbụ kwuru na ndị ọchịchị Rom nyere ndị na-ekpe okpukpe ndị Juu ihe ùgwù pụrụ iche. Ha hapụrụ ndị Juu ka ha kpewe okpukpe ha n’enweghị nsogbu. Ha anaghịkwa eso efe chi dị́ iche iche e nwere na Rom. Ọ bụ iwu ha na-agwa ha ihe ha ga-eme n’ebe ọ bụla ha bi. Ha anaghịkwa eso aga agha. * Pọl ji ikike iwu Rom nyere okpukpe ndị Juu gbachitere Ndị Kraịst n’ihu ndị ọchịchị Rom.
Ndị iro Pọl gbalịrị isi ụzọ dị́ iche iche mee ka ndị nkịtị na ndị ọchịchị megidewe ya. (Ọrụ 13:50; 14:2, 19; 18:12, 13) Chegodị banyere ihe mere otu mgbe. Ndị okenye nọ́ na Jeruselem nụrụ asịrị a kọrọ banyere Pọl na ọ na-akụziri ndị Juu “ka ha hapụ iso Mozis.” Ụdị akụkọ ahụ nwere ike ime ka ụfọdụ ndị Juu ghọrọ Ndị Kraịst ọhụrụ chee na Pọl anaghị akwanyere ndokwa Chineke ùgwù. O nwekwara ike ime ka ụlọikpe Sanhedrin kwuo na Ndị Kraịst si n’okpukpe ndị Juu dapụ. Ụdị ihe ahụ mee, o nwere ike ime ka a taa ndị Juu na-eso Ndị Kraịst ahụhụ. A gaghị ekwe ka ha na ha na-emekọ ihe. A gaghị ekwekwa ka ha na-ekwusa ozi ọma n’ụlọ nsọ ma ọ bụ n’ụlọ nzukọ ndị Juu. Ọ bụ ihe mere ndị okenye ji gwa Pọl ka ọ gaa n’ụlọ nsọ mee ihe Chineke na-agwaghị ya mee, nke na-abụghịkwa ihe ọjọọ, iji gosi na asịrị ahụ abụghị eziokwu.—Ọrụ 21:18-27.
Pọl mere otú ahụ, nke mere ka o nwee ohere dị́ iche iche “ịkwado ozi ọma na iji iwu mee ka o guzosie ike.” (Fil. 1:7) N’ụlọ nsọ, ezigbo iwe bịara ndị Juu, ha achọọ igbu Pọl. Ọchịagha ndị Rom nwụchiri Pọl. Mgbe a na-ejikere ịpịa Pọl ihe, o kwuru na ya bụ nwa amaala Rom. Ọ bụ ya mere e ji kpọrọ ya gaa Sesaria, bụ́ ebe ndị Rom si na-achị Judia. Ọ ga-enwe ohere pụrụ iche n’ebe ahụ izi ozi ọma n’ihu ndị ọchịchị. Ọ ga-abụ na e si otú ahụ mee ka ndị na-amachaghị banyere Iso Ụzọ Kraịst matakwuo banyere ya.
Ọrụ Ndịozi isi 24 kọrọ otú e si kpee Pọl ikpe n’ihu Filịks, bụ́ gọvanọ Rom chịrị Judia. N’oge ahụ, Filịks anụtụla ihe ụfọdụ banyere ihe Ndị Kraịst kweere. Ọ dịkarịa ala, e nwere ụzọ atọ ndị Juu kwuru Pọl si na-ada iwu ndị Rom. Ha kwuru na ọ na-eme ka ndị Juu bí n’ebe dị iche iche Rom na-achị na-enupụrụ ọchịchị Rom isi, kwuokwa na ọ bụ onyeisi òtù nzuzo nakwa na ọ na-anwa imerụ ụlọ nsọ Chineke, nke ndị Rom na-echebe n’oge ahụ. (Ọrụ 24:5, 6) Ebubo ndị ahụ nwere ike ime ka a maa Pọl ikpe ọnwụ.
Ndị Kraịst taa kwesịrị ichebara ihe Pọl mere gbasara ebubo ndị ahụ echiche. O jidere onwe ya ma kwanyere onwe ya ùgwù. Pọl kwuru banyere Iwu Mozis na Ndị Amụma, kwuokwa na ya nwere ikike ife ‘Chineke nna nna ya hà.’ Ọ bụ ikike iwu ndị Rom nyere ndị Juu ndị ọzọ. (Ọrụ 24:14) Ka oge na-aga, Pọl gbachiteere ihe o kweere n’ihu Pọshiọs Festọs, bụ́ gọvanọ nọchiri Filịks, nakwa n’ihu Eze Herọd Agrịpa.
Iji mee ka a ghara ikpe ya ikpe na-ezighị ezi, Pọl mechara kwuo, sị: “Ana m akpọku Siza!” Ọ bụ Siza bụ onye ọchịchị kacha ike n’oge ahụ.—Ọrụ 25:11.
IKPE E KPERE PỌL N’IHU SIZA
Otu mmụọ ozi mechara gwa Pọl, sị: “Ị ghaghị iguzo n’ihu Siza.” (Ọrụ 27:24) Mgbe eze ukwu Rom bụ́ Niro malitere ịchị, o kwuru na ọ bụghị naanị ya ga na-ekpe ikpe niile. N’afọ asatọ mbụ ọ chịrị, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na o nyefere ndị ọzọ ikpe niile. Otu akwụkwọ nke kọrọ banyere ndụ Pọl onyeozi kwuru na ọ na-abụ e wetara Niro ikpe ọ ga-ekpe, ọ na-anọ n’obí ya ekpe ya, ndị ndụmọdụ ya má nke a na-akọ, ndị ọnụ na-eru n’okwu, ana-enyere ya aka.
Baịbụl ekwughị ma Niro ò kpere Pọl ikpe n’onwe ya, ka ọ̀ gwara onye ọzọ ka o kpee ya ma gwa ya ihe e kpetara. Nke ọ bụla ọ bụ, ọ ga-abụ na Pọl kọwara na ya na-efe Chineke ndị Juu nakwa na ya na-agwa mmadụ niile ka ha na-akwanyere ndị ọchịchị ùgwù ruuru ha. (Rom 13:1-7; Taị. 3:1, 2) Ọ dị ka otú Pọl si gbachitere ozi ọma n’ihu ndị ọchịchị ọ̀ gara nke ọma. Ụlọikpe Siza tọhapụrụ ya.—Fil. 2:24; Faị. 22.
ANYỊ KWESỊRỊ ỊNA-AGBACHITERE OZI ỌMA
Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: “A ga-akpụpụta unu n’ihu ndị gọvanọ na ndị eze n’ihi m, ka ọ bụrụ àmà nye ha na ndị mba ọzọ.” (Mat. 10:18) Ọ bụ ihe ùgwù isi otú ahụ nọchite anya Jizọs. Ọ bụrụ na anyị ana-agba mbọ na-agbachitere ozi ọma, o nwere ike ime ka anyị na-enweta mmeri n’ụlọikpe. O doro anya na ọ bụghị ihe ndị mmadụ na-ezughị okè kpebiri ga-eme ka ‘e jiri iwu mee ka ozi ọma guzosie ike’ n’ebe niile. Ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-eme ka mmegbu na ikpe na-ezighị ezi kwụsị.—Ekli. 8:9; Jere. 10:23.
Ma, Ndị Kraịst taa nwedịrị ike ime ka e too aha Jehova ma ọ bụrụ na ha ana-agbachitere ihe ha kweere. Anyị kwesịrị ime otú ahụ Pọl mere. Anyị kwesịrị iwetu obi, gwa ha eziokwu, kwuokwa okwu otú ga-eme ka ha kweta ihe anyị na-ekwu. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya na ha ‘agaghị ebu ụzọ mụgharịa otú ha ga-esi na-azara ọnụ ha, n’ihi na ọ ga-eme ka ha nwee ọnụ na amamihe, nke ndị niile na-emegide ha na-agaghị enwe ike iguzogide ma ọ bụ ịgbagha.’—Luk 21:14, 15; 2 Tim. 3:12; 1 Pita 3:15.
Mgbe Ndị Kraịst nọ n’ihu ndị eze, ndị gọvanọ ma ọ bụ ndị ọchịchị ndị ọzọ gbachitewere ozi ọma, ha nwere ike isi otú ahụ zie ndị ọ na-esi ike inweta ozi ọma. Ụfọdụ ikpe ndị anyị meririla emeela ka a gbanwee iwu mba ụfọdụ, nke mere ka ndị mmadụ nwee ike ịna-ekwu otú obi dị ha na ịna-ekpe okpukpe masịrị ha. N’ihi ya, ma ànyị meriri ma ọ bụ na anyị emerighị, otú anyị si eji obi ike agbachitere ihe anyị kweere n’ụlọikpe na-eme Chineke obi ụtọ.
^ para. 8 Otu nwoke na-ede akwụkwọ aha ya bụ James Parkes kwuru na ndị Rom nyere ndị Juu ikike ịna-eme omenala ha. O kwukwara na e nweghị oké ihe dị n’ikike a ha nyere ndị Juu n’ihi na ọ bụ ihe ndị Rom na-emere ndị dị́ iche iche ha na-achị. Ha na-ahapụ ha ka ha bụrụ obodo nọọrọ onwe ha, jirikwa aka ha na-ekpebi ihe ụfọdụ ha ga-eme.


text:
“Nyekwuo Anyị Okwukwe”
“Nyere m aka n’ebe okwukwe dị m mkpa!”—MAK 9:24.
ABỤ: 81, 135
1. Olee otú okwukwe dịruru ná mkpa? (Lee ihe e sere ná mmalite isiokwu a.)
Ị̀ JỤTỤLA onwe gị, sị, ‘Àbụ m ụdị onye Jehova ga-achọ ichebe n’oké mkpagbu ma mee ka ọ banye n’ụwa ọhụrụ?’ N’eziokwu, e nwere ọtụtụ ihe anyị ga-eme ka Jehova chebe anyị. Ma, Pọl onyeozi kwuru otu ihe dị́ ezigbo mkpa. Ọ sịrị: ‘Ọ bụrụ na okwukwe adịghị, ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị Chineke ezi mma.’ (Hib. 11:6) O nwere ike iyi ihe dị́ mfe, ma nke bụ́ eziokwu bụ na “ọ bụghị mmadụ niile nwere okwukwe.” (2 Tesa. 3:2) Amaokwu Baịbụl abụọ a na-enyere anyị aka ịghọta na inwe okwukwe siri ike dị ezigbo mkpa.
2, 3. (a) Gịnị ka anyị na-amụta n’ihe Pita kwuru banyere otú okwukwe si dị́ mkpa? (b) Olee ajụjụ ndị anyị ga-atụle n’isiokwu a?
2 Ihe Pita onyeozi kwuru gosiri na okwukwe dị mkpa. O kwuru banyere okwukwe “a nwalere anwale,” nke ga-abụ “ihe na-eweta otuto na ebube na nsọpụrụ mgbe a ga-ekpughe Jizọs Kraịst.” (Gụọ 1 Pita 1:7.) Ebe oké mkpagbu na-abịa n’ike n’ike, anyị kwesịrị ịchọpụta ma ànyị nwere ụdị okwukwe ga-eme ka anyị soro ná ndị Eze anyị dị́ ebube ga-echebe mgbe ọ ga-abịa ibibi ụwa ochie a. O doro anya na anyị chọrọ ịbụ “ndị nwere okwukwe ka e wee chebe mkpụrụ obi ha ndụ.” (Hib. 10:39) N’ihi ya, ka anyị rịọ Chineke ihe otu nwoke rịọrọ Jizọs, ya bụ, “Nyere m aka n’ebe okwukwe dị m mkpa!” (Mak 9:24) Ma ọ bụkwanụ, anyị arịọ ihe ndịozi Jizọs rịọrọ. Ha sịrị: “Nyekwuo anyị okwukwe.”—Luk 17:5.
3 N’ihi otú inwekwu okwukwe si dị́ mkpa, ajụjụ ndị anyị ga-atụle n’isiokwu a bụ: Olee otú anyị ga-esi nwekwuo okwukwe? Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị nwere okwukwe? Gịnị mere obi kwesịrị iji sie anyị ike na Chineke ga-aza ekpere anyị na-ekpe ka o nyekwuo anyị okwukwe?
OTÚ ANYỊ GA-ESI NWEE ỤDỊ OKWUKWE GA-EME CHINEKE OBI ỤTỌ
4. Olee ndị akụkọ banyere ha nwere ike ime ka anyị mee ka okwukwe anyị sie ike?
4 Baịbụl kwuru, sị: “Ihe niile e dere n’oge gara aga, e dere ha iji nye anyị ntụziaka.” N’ihi ya, anyị ga-amụta ezigbo ihe n’ihe Baịbụl kọrọ banyere ọtụtụ ndị nwere okwukwe n’oge ochie. (Rom 15:4) Anyị gụọ banyere Ebreham, Sera, Aịzik, Jekọb, Mozis, Rehab, Gidiọn, Berak, na ọtụtụ ndị ọzọ, o nwere ike ime ka anyị chebara okwukwe anyị echiche. (Hib. 11:32-35) Anyị gụọkwa banyere ụmụnna ndị nwere okwukwe pụrụ iche n’oge anyị a, o nwere ike ime ka anyị na-agba mbọ ka okwukwe anyị sie ike. *
5. Olee otú Ịlaịja si gosi na o nwere okwukwe siri ike n’ebe Jehova nọ? Gịnị ka ihe o mere kwesịrị ime ka anyị chebara echiche?
5 Otu n’ime ndị Baịbụl kọrọ akụkọ ha bụ Ịlaịja onye amụma. Ka ị na-atụgharị uche n’akụkọ a, cheta ihe ise o mere iji gosi na ọ tụkwasịrị Jehova obi. Nke mbụ bụ na mgbe ọ gwara Eze Ehab na Jehova ga-eme ka ọkọchị kọọ, o ji obi ike sị ya: “Dị nnọọ ka Jehova . . . dị ndụ, . . . igirigi agaghị ada, mmiri agaghịkwa ezo . . . ọ gwụla ma m̀ kwuru ka o mee!” (1 Eze 17:1) Nke abụọ bụ na Ịlaịja kwetara na Jehova ga na-egboro ya na ndị ọzọ mkpa ha n’oge ahụ mmiri na-agaghị ezo. (1 Eze 17:4, 5, 13, 14) Nke atọ bụ na obi siri ya ike na Jehova ga-akpọlite nwa otu nwaanyị di ya nwụrụ n’ọnwụ. (1 Eze 17:21) Nke anọ bụ na o meghị ya obi abụọ na Jehova ga-eme ka ọkụ si n’eluigwe repịa àjà ya n’Ugwu Kamel. (1 Eze 18:24, 37) Nke ise bụ na tupu mmiri ezoo, Ịlaịja ji obi ike sị Ehab: “Lawa, rie ihe, ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ; n’ihi na ụda nke mkpọtụ oké mmiri ozuzo na-ada.” (1 Eze 18:41) Ụdị akụkọ ahụ ọ́ naghị eme ka anyị chebara onwe anyị echiche iji mata ma okwukwe anyị ò sikwara ike?
GỊNỊ KA ANYỊ GA-EME KA OKWUKWE ANYỊ SIE IKE?
6. Gịnị ka Jehova ga-enye anyị iji mee ka okwukwe anyị sie ike?
6 Ebe ọ bụ na anyị agaghị enweli okwukwe n’ike nke aka anyị, anyị kwesịrị ịrịọ Chineke ka o nye anyị mmụọ nsọ ya. N’ihi gịnị? N’ihi na okwukwe so ná mkpụrụ nke mmụọ nsọ ya. (Gal. 5:22) Anyị kwesịrị ịna-arịọ ka Chineke nyekwuo anyị mmụọ nsọ otú ahụ Jizọs sịrị ka anyị na-eme. O kwere anyị nkwa na Jehova ‘ga-enye ndị na-arịọ ya mmụọ nsọ.’—Luk 11:13.
7. Nye ihe atụ gosiri otú anyị ga-esi mee ka okwukwe anyị na-esikwu ike.
7 Anyị nwehaala okwukwe, anyị kwesịrị ịna-eme ka ọ na-esikwu ike. E nwere ike iji okwukwe tụnyere ọkụ. É jiri nkụ kwanye ọkụ, o nwere ike inwusiwe ike. Ma, á kwụsị itinyekwu ya nkụ, ọ ga-emecha nyụọ kpamkpam. Ma, á na-etinyekwu ya nkụ, ọ ga na-enwu n’anyụghị anyụ. Ọ bụ otú ahụ ka okwukwe anyị dị. Ọ bụrụ na anyị ana-agụ ma na-amụ Okwu Chineke kwa ụbọchị, anyị ga-ahụkwu Jehova n’anya, jirikwa Baịbụl kpọrọ ihe. Okwukwe anyị agaghị anyụ ka ọkụ, kama ọ ga na-esikwu ike.
8. Olee ihe ga-enyere anyị aka ka okwukwe anyị sikwuo ike?
8 Olee ihe ọzọ ị ga-eme ka okwukwe gị sikwuo ike? Echela na naanị ihe ndị ahụ ị mụtara tupu e mee gị baptizim ezuola. (Hib. 6:1, 2) Dị ka ihe atụ, ịmụ banyere amụma Baịbụl ndị mezurula ga-eme ka okwukwe gị na-esikwu ike. I nwekwara ike iji ihe Baịbụl kwuru chọpụta ma okwukwe gị ọ̀ dị ka nke ndị ahụ Baịbụl kwuru na okwukwe ha siri ike.—Gụọ Jems 1:25; 2:24, 26.
9, 10. Olee otú ihe ndị a si eme ka okwukwe anyị sie ike: (a) ezigbo ndị enyi? (b) ọmụmụ ihe? (ch) ozi ọma?
9 Pọl onyeozi gwara ụmụnna ya ka ha ‘na-agbarịta ibe ha ume, onye ọ bụla site n’okwukwe nke ibe ya.’ (Rom 1:12) Ka anyị na ụmụnna anyị na-akpakọrịta, anyị ga na-eme ka okwukwe ibe anyị na-esi ike, karịchaa ma ọ bụrụ na ndị anyị na ha na-anọrị bụ ndị ‘a nwalerela’ okwukwe ha. (Jems 1:3) Mkpakọrịta ọjọọ na-eme ka okwukwe ghara isi ike, ma ezigbo ndị enyi na-eme ka okwukwe anyị na-esikwu ike. (1 Kọr. 15:33) Ọ bụ ya mere e ji dụọ anyị ọdụ ka anyị ghara ‘ịna-ahapụ nzukọ anyị,’ kama ka anyị “na-agbarịta ibe anyị ume.” (Gụọ Ndị Hibru 10:24, 25.) Ihe ọzọ bụ na ihe ndị anyị na-amụ n’ọmụmụ ihe na-emekwa ka okwukwe anyị sie ike. Ọ dabara adaba n’ihi na Pọl onyeozi kwuru, sị: “A na-esi n’ihe a nụrụ enwe okwukwe.” (Rom 10:17) N’ihi ya, jụọ onwe gị, sị: ‘M̀ na-agbalịsi ike ka m na-agachi ọmụmụ ihe anya?’
10 Mgbe anyị na-ekwusa ozi ọma, anyị na-emekwa ka okwukwe anyị na nke ndị ọzọ sie ike. Dị ka Ndị Kraịst oge ochie, anyị na-amụta inwe okwukwe siri ike n’ebe Jehova nọ, jirikwa obi ike na-ekwusa ozi ọma n’agbanyeghị nsogbu ọ bụla.—Ọrụ 4:17-20; 13:46.
11. Gịnị mere Keleb na Jọshụa ji nwee okwukwe siri ike? Olee otú anyị ga-esi mee ka ha?
11 Okwukwe anyị ga na-esikwu ike ma anyị hụ otú Jehova si na-enyere anyị aka nakwa otú o si na-aza ekpere anyị. Ụdị ihe a mere ka okwukwe Keleb na Jọshụa sie ike. Ha gosiri na ha nwere okwukwe n’ebe Jehova nọ mgbe ha gara ledo Ala Nkwa ahụ. Ka oge na-aga, okwukwe ha sikwuru ike ka ha na-ahụ otú Jehova si na-enyere ha aka. Ka a sịkwa ihe mere obi ji sie Jọshụa ike, ya asị ndị Izrel: “Ọ dịghị otu ihe n’ime ihe ọma niile Jehova bụ́ Chineke unu gwara unu nke na-emezughị.” O mechara kwuokwa, sị: “Tụọnụ egwu Jehova, feekwanụ ya n’ụzọ na-enweghị ntụpọ nakwa n’eziokwu . . . Ma mụ onwe m na ezinụlọ m, anyị ga-efe Jehova.” (Jọsh. 23:14; 24:14, 15) Ọ bụrụ na anyị ahụ ihe gosiri na Jehova dị mma, obi ga-esikwa anyị ike otú ahụ.—Ọma 34:8.
OTÚ ANYỊ GA-ESI GOSI NA ANYỊ NWERE OKWUKWE
12 Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị nwere okwukwe siri ike? Jems, bụ́ onye na-eso ụzọ Jizọs, zara ajụjụ a. Ọ sịrị: “M ga-egosikwa gị okwukwe m site n’ọrụ m.” (Jems 2:18) Omume anyị ga-egosi na okwukwe anyị bụ nke ezigbo ya. Ka anyị leba anya n’ihe atụ ụfọdụ.
13. Gịnị mere ikwusa ozi ọma ji egosi na anyị nwere okwukwe?
13 Ikwusa ozi ọma bụ ụzọ magburu onwe ya anyị ga-esi gosi na anyị nwere okwukwe. N’ihi gịnị? N’ihi na ikwusa ozi ọma na-egosi na anyị kwetara na Chineke ga-ebibi ụwa ochie a n’oge na-adịghị anya nakwa na “ọ gaghị anọ ọdụ.” (Hab. 2:3) Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịma ma okwukwe anyị ò sikwara ike, anyị nwere ike ịjụ onwe anyị, sị: ‘Ikwusa ozi ọma ọ̀ dị m ezigbo mkpa? M̀ na-agbalịsi ike ịgwa ndị ọzọ banyere Chineke? M̀ na-achọ ụzọ dị́ iche iche m ga-esi jekwuoro Jehova ozi?’ (2 Kọr. 13:5) N’eziokwu, otú anyị ga-esi egosi na okwukwe anyị siri ike bụ ‘ịna-eme nkwupụta ihu ọha maka nzọpụta,’ ya bụ, ịna-ekwusa ozi ọma.—Gụọ Ndị Rom 10:10.
14 Anyị nwekwara ike igosi na anyị nwere okwukwe siri ike n’ebe Jehova nọ ka anyị na-edi nsogbu ndị na-abịara anyị kwa ụbọchị. Ma ànyị na-arịa ọrịa, ma ànyị dara ogbenye, ma ànyị dara mbà ma ọ bụ na nsogbu ọzọ bịaara anyị, obi kwesịrị isi anyị ike na Jehova na Jizọs ga-enyere anyị aka “n’oge kwesịrị ekwesị.” (Hib. 4:16) Otú anyị ga-esi egosi na anyị nwere ụdị obi ike ahụ bụ ịna-ekpe ekpere ka Jehova nyere anyị aka. Jizọs gwara anyị ka anyị na-arịọ Jehova ka o “nye anyị nri anyị ga-eri taa dị ka ihe ga-ezuru anyị taa si dị.” (Luk 11:3) Ihe ndị a kọrọ na Baịbụl na-eme ka obi sie anyị ike na Jehova ga na-egboro anyị mkpa anyị. Dị ka ihe atụ, mgbe e nwere oké ọkọchị n’Izrel, Jehova nọ na-enye Ịlaịja nri na mmiri. Baịbụl kwuru, sị: “Ugoloọma na-ewetakwara ya achịcha na anụ n’ụtụtụ nakwa achịcha na anụ n’anyasị, ọ nọkwa na-aṅụ mmiri si n’iyi ndagwurugwu ahụ.” (1 Eze 17:3-6) Anyị nwere okwukwe na Jehova ga na-egbokwara anyị mkpa anyị.
14, 15. (a) Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị nwere okwukwe? (b) Kọọ akụkọ mere eme nke gosiri na mmadụ nwere okwukwe siri ike.
15 Obi siri anyị ike na anyị mee ihe Baịbụl kwuru, anyị ga-enwe ike ịna-egboro ndị ezinụlọ anyị mkpa ha. Otu nwanna nwaanyị bí n’Eshia kọwara otú ya na di ya na ụmụ ya si mee ihe e kwuru na Matiu 6:33 na Ilu 10:4, ya bụ, ibu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke nakwa ịna-arụsi ọrụ ike. O kwuru na di ya chọpụtara na ọrụ ya nwere ike ime ka ya na Jehova ghara ịdị ná mma. N’ihi ya, ọ gbara arụkwaghịm. Ma, ha nwere ụmụ anọ ha na-elekọta. Ọ bụ ya mere ha ji malite ire nri. Otú ha si na-arụsi ọrụ ike mere ka ha na-akpata ego ha ji na-egbo mkpa ezinụlọ ha. Nwanna nwaanyị ahụ sịrị: “Anyị ghọtara na Jehova ahapụghị anyị. O nweghị mgbe anyị na-ahụghị ihe anyị ga-eri.” È nwetụla mgbe i mere ihe gosiri na obi siri gị ike na ime ihe Baịbụl kwuru na-abara ndị mmadụ ezigbo uru n’oge anyị a?
16. Gịnị ga-eme ma anyị tụkwasị Chineke obi?
16 O kwesịghị ịna-eme anyị obi abụọ ma Chineke ọ̀ ga-enyere anyị aka ma anyị mee ihe o kwuru. Mgbe Pọl onyeozi na-ekwughachi ihe Habakọk onye amụma kwuru, ọ sịrị: “Onye ezi omume ga-adị ndụ n’ihi okwukwe ya.” (Gal. 3:11; Hab. 2:4) N’ihi ya, anyị kwesịrị inwe okwukwe siri ezigbo ike n’ebe Chineke nọ n’ihi na ọ bụ ya ga-enyere anyị aka n’eziokwu. Pọl chetaara anyị na Chineke bụ “onye ahụ nke pụrụ ime ihe nke ukwuu karịa ihe niile anyị na-arịọ ma ọ bụ na-eche n’echiche dị ka ike ya nke na-arụ ọrụ n’ime anyị si dị.” (Efe. 3:20) Ndị ohu Jehova na-agbalịsi ike ime ihe dị́ Chineke mma, ma ha makwa na e nwere ihe ndị ha na-agaghị emeli. N’ihi ya, ha na-atụkwasị Jehova obi na ọ ga-agọzi mbọ ha na-agba. Obi ọ́ naghị atọ anyị ụtọ na Chineke nọnyeere anyị?
E MEERE HA IHE HA RỊỌRỌ
17. (a) Olee otú e si meere ndịozi Jizọs ihe ha rịọrọ? (b) Gịnị mere anyị ga-eji na-atụ anya na Jehova ga-aza ekpere anyị na-ekpe ka o nyekwuo anyị okwukwe?
17 Ugbu a anyị tụlechara ihe ndị a, o nwere ike ịdị anyị otú ahụ ọ dị ndịozi Jizọs mgbe ha rịọrọ ya, sị: “Nyekwuo anyị okwukwe.” (Luk 17:5) Mgbe e meere ha ihe a ha rịọrọ bụ na Pentikọst nke afọ 33 mgbe e nyere ha mmụọ nsọ, ha aghọtakwuo nzube Chineke. O mere ka okwukwe ha sikwuo ike. N’ihi ya, ha malitere ikwusa ozi ọma otú a na-ekwusatụbeghị ya n’oge ahụ. (Kọl. 1:23) Ànyị kwesịrị ịna-atụ anya na a ga-aza ekpere anyị na-ekpe ka e nyekwuo anyị okwukwe? Baịbụl mere ka obi sie anyị ike na Chineke ga-emere anyị “ihe ọ bụla nke anyị rịọrọ ya dị ka uche ya si dị.”—1 Jọn 5:14.
18. Olee otú Jehova si agọzi ndị na-agba mbọ ka okwukwe ha sie ike?
18 O doro anya na obi na-atọ Jehova ụtọ ma anyị tụkwasị ya obi anyị niile. Ọ ga-enyekwu anyị okwukwe otú anyị na-arịọ ya. Okwukwe anyị ga-esikwu ike, nke ga-eme ka ‘a gụọ anyị ná ndị ruru eru inweta alaeze Chineke.’—2 Tesa. 1:3, 5.
^ para. 4 Ị chọọ ịgụ banyere ụfọdụ n’ime ha, gụọ akụkọ ndụ Lillian Gobitas Klose (na Teta! Bekee, July 22, 1993), Feliks Borys (Teta!, June 8, 1994), nakwa nke Josephine Elias (Teta! Bekee, September 2009).