text:
AKỤKỌ NDỤ
Jehova Enyerela M Aka
Obere oge mụ na ezigbo nwunye m Evelyn gbachara akwụkwọ, anyị gawara n’otu obere obodo a na-akpọ Họnpen. Ọ dị n’ime ime ebe ugwu Ọnterio dị na Kanada. Anyị rutere n’isi ụtụtụ ezigbo oyi na-atụ. Otu nwanna nwoke abịa kpọrọ anyị n’ọdụ ụgbọ okporo ígwè. Mgbe anyị na ya na nwunye ya na nwa ha richara nri, anyị gara na-ekwusa ozi ọma ụlọ n’ụlọ n’agbanyeghị na snoo nọ na-ada. N’ehihie, m gara kwuo okwu ihu ọha. Ọ bụ ya bụ okwu ihu ọha mbụ m kwuru mgbe m ghọrọ onye nlekọta sekit. Ma, ọ bụ naanị anyị mmadụ ise mụrụ ihe n’ụbọchị ahụ. O nweghị onye ọzọ bịaranụ.
NKE bụ́ eziokwu bụ na o wuteghị m na ọ bụ mmadụ ole na ole bịara gee okwu ihu ọha ahụ. M bụ onye ihere kemgbe ụwa. Mgbe m dị obere, ọ na-abụ, mmadụ bịa n’ụlọ anyị, mụ agaa zoo, ọ bụrụgodị na m ma onye ahụ.
N’ihi ya, o nwere ike iju gị anya ma ị mata na kemgbe m jewere ozi n’ọgbakọ Jehova, mụ na ọtụtụ ndị emekọọla ihe, ma ndị enyi m ma ndị m na-ahụtụbeghị. Ma, mụ na ihere na ụjọ ka na-alụ. N’ihi ya, ọ bụghị ike m ka m ji na-arụ ọrụ ndị e nyere m. Jehova na-enyere m aka. O mezuola nkwa ahụ o kwere n’Aịzaya 41:10. Ọ sịrị: “M ga-eme ka ị dị ike. M ga-enyere gị aka. M ga-eji aka nri m nke ezi omume jidesie gị ike.” Jehova na-esikarị n’aka ụmụnna anyị enyere m aka. Ka m kọtụrụ gị gbasara ụfọdụ n’ime ha. M ga-ebido mgbe m dị obere.
Ọ NA-EJI BAỊBỤL NA AKWỤKWỌ MKPO YA NA-EJI OJI
Otu ụbọchị anwụ na-acha n’afọ 1940, otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Elsie Huntingford bịara n’ụlọ anyị, nke dị n’ebe anyị na-akọ ugbo, n’ebe ndịda Ọnterio. Mgbe ọ kụrụ aka n’ụzọ, mama m gara ka ọ mara onye na-akụ. Ma, mụ na papa m nọ n’ime ụlọ na-ege ihe ọ na-ekwu n’ihi na papa m bụkwa onye ihere. Papa m chere na Nwanna Nwaanyị Huntingford bịara ire ahịa. Obi ezughị ya ike n’ihi na o chere na mama m ga-azụ ihe na-adịghị anyị mkpa. N’ihi ya, ọ gara n’ọnụ ụzọ ka o kwuo na anyị achọghị ya. Nwanna nwaanyị ahụ jụrụ, sị: “Ọ̀ bụ na unu achọghị ịmụ Baịbụl?” Papa m sịrị ya: “Anyị chọrọ.”
Ọ dị mma na ọ bịara n’ụlọ anyị mgbe ahụ. Papa m na mama m bu chọọchị ha n’isi. (A na-akpọ ya United Church of Canada.) Ma, ha mechara kpebie na ha agaghịzi na-ekpe chọọchị ahụ. Maka gịnị? Ọ bụ maka na onye na-akụziri anyị ihe na-ede aha ndị niile nyere ego na chọọchị ma dowe ya n’ebe onye ọ bụla ga na-ahụ ya. Ọ na-ebu ụzọ ede aha ndị ego nke ha kacha. Papa m na mama m abaghị ọgaranya. N’ihi ya, aha ha na-adị n’ala ala. Ndị isi na chọọchị na-agwasi ha ike ka ha nyekwuo ego. Ihe ọzọ bụ na onye ọzọ na-akụzi ihe na chọọchị anyị kwuru na a ga-achụ ya n’ọrụ ma ọ bụrụ na ọ kụziere ndị mmadụ eziokwu o kweere. N’ihi ya, anyị kwụsịrị ịga chọọchị. Ma, anyị ka chọrọ ife Chineke, chọọkwa ịmụ gbasara ya.
N’oge ahụ, ndị ọchịchị anaghị eji anya ahụ akwụkwọ Ndịàmà Jehova na Kanada. N’ihi ya, mgbe Nwanna Nwaanyị Huntingford bidoro ịmụrụ anyị ihe, ọ na-eji naanị Baịbụl na ihe ndị o dere n’otu obere akwụkwọ mkpo ya na-eji oji abịa. Mgbe o mechara mata na anyị agaghị agbabọ ya, o nyere anyị akwụkwọ ndị ọzọ e ji amụ Baịbụl. Ọ na-abụ, anyị mụchaa ihe, anyị ezoo akwụkwọ ndị ahụ nke ọma. *
Nwanna Nwaanyị Huntingford ji ịnụ ọkụ n’obi na-ekwusa ozi ọma n’agbanyeghị mmegide na nsogbu ndị ọzọ. Otú o si jiri obi ya niile na-ekwusa ozi ọma masịrị m. Ọ bụ ya mere m ji kpebie ife Jehova. E mere papa m na mama m baptizim n’afọ 1948, e mee mụnwa n’afọ na-eso ya, n’abalị iri abụọ na asaa n’ọnwa abụọ n’afọ 1949. Ebe e mere m baptizim bụ n’otu ihe yiri drọn ndị na-akpa anụ ji enye anụ ha mmiri. Adị m afọ iri na asaa mgbe ahụ. Mgbe e mechara m baptizim, m kpebisiri ike na m ga-abanye n’ozi oge niile.
JEHOVA MERE KA M NWEE OBI IKE
Obi akaghị m ịmalite ịsụ ụzọ ozugbo e mechara m baptizim n’ihi na ebu m n’obi na m kwesịrị ibu ụzọ kpatatụ ego m ga-eji na-egbo mkpa m ma m sụwa ụzọ. N’ihi ya, m gara nweta ọrụ abụọ, otu n’ụlọ akụ̀, nke ọzọ n’ọfis. Ma, ebe ọ bụ na m ka bụ nwata, amabeghịkwa m nke a na-akọ, m na-emefu ego ọ bụla batara m n’aka. Otu nwanna aha ya bụ Ted Sargent gwara m ka m nwee obi ike ma tụkwasị Jehova obi. (1 Ihe 28:10) Ihe ahụ ọ gwara m mere ka m malite ịsụ ụzọ n’ọnwa iri na otu n’afọ 1951. Ihe m nwere mgbe ahụ bụ naanị dọla iri anọ, otu ígwè mere ochie, na otu akpa ọhụrụ. Ma, Jehova na-egboro m mkpa m mgbe niile. Obi dị m ụtọ na Nwanna Ted gbara m ume ka m banye n’ozi oge niile. Ozi ịsụ ụzọ emeela ka m nweta ọtụtụ ngọzi.
Ná ngwụcha ọnwa asatọ, n’afọ 1952, e si na Betel dị na Toronto, Kanada, kpọọ m na fon ná mgbede. A gwara m ka m bịa n’ọnwa itoolu jewe ozi n’ebe ahụ. Ọ bụ eziokwu na m bụ onye ihere, agatụbeghịkwa m Betel, m tụsiwere anya ike ịga n’ihi na ndị ọsụ ụzọ ndị ọzọ akọọrọla m ọtụtụ ihe ọma gbasara Betel. Ahụ́ ruru m ala ozugbo m ruru ebe ahụ.
“GOSI ỤMỤNNA NA Ị HỤRỤ HA N’ANYA”
Afọ abụọ m bịara Betel, aghọrọ m ohu ọgbakọ n’otu ọgbakọ dị na Toronto. * Ọ bụ m nọchiri Nwanna Bill Yacos. Ọ tọrọ m, kakwa m mara otú e si arụ ọrụ ahụ. N’oge ahụ, adị m naanị afọ iri abụọ na atọ. Ọ dịkwa m ka o nweghị ihe ọ bụla m ma. Nwanna Yacos ji obiọma gosi m ihe m ga-eme. Jehova nyeere m aka n’eziokwu.
Nwanna Yacos dọnyere adọnye n’ala. Ihu na-abụkwa ya ọchị ọchị. Ọ hụrụ ụmụnna n’anya, ụmụnna ahụkwa ya n’anya. Ọ na-aga eleta ha n’ụlọ ha, ma ọ bụghị naanị mgbe nsogbu bịaara ha. Nwanna Yacos gbara m ume ka m na-eme otú ahụ nakwa ka m soro ụmụnna niile na-aga ozi ọma. Ọ sịrị m: “Nwanna Ken, gosi ụmụnna na ị hụrụ ha n’anya. Ọ ga-eme ka ha na-eleghara ọtụtụ ihe i mejọrọ anya.”
NWUNYE M JI OBI YA NIILE NA-AKWADO MA JEHOVA MA MỤNWA
Jehova si n’ụzọ pụrụ iche na-enyere m aka kemgbe ọnwa mbụ n’afọ 1957. Ọ bụ n’ọnwa ahụ ka m lụrụ Evelyn. Ọ gara klas nke iri na anọ n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied. Tupu mụ na ya alụọ, ọ na-eje ozi n’ebe a na-asụ French n’obodo Kwebek. N’oge ahụ, ọ bụ Chọọchị Roman Katọlik na-atụ ihe a na-eme n’obodo ahụ. N’ihi ya, izi ozi ọma ebe ahụ adịrịghị Evelyn mfe. Ma, ọ kwụsịghị ozi ọma ọ na-ekwusa. O ji obi ya niile na-akwado Jehova.
Evelyn jikwa obi ya niile na-akwado m. (Efe. 5:31) Ma, ọ naghị adịrị ya mfe mgbe ụfọdụ. Dị ka ihe atụ, mgbe anyị gbachara akwụkwọ, alaka ụlọ ọrụ gwara m n’echi ya ka m gaa nnọkọ ga-ewe otu izu, nke a ga-enwe na Betel dị na Kanada. Mụ na nwunye m Evelyn kwuburu na anyị ga-aga kporie ndụ na Flọrịda dị n’Amerịka ma anyị gbachaa akwụkwọ. Ma, anyị gawaziri Kanada n’ihi na anyị chọrọ ime ihe ọ bụla Jehova gwara anyị mee. N’izu ahụ anyị nọ na Kanada, nwunye m kwusara ozi ọma n’ebe dị nso n’alaka ụlọ ọrụ. Ọ gbalịrị ike ya n’agbanyeghị na ókèala ahụ adịghị ka Kwebek, bụ́ ebe ọ na-ejebu ozi.
Ná ngwụcha izu ahụ, ihe m na-atụghị anya ya mere. E mere m onye nlekọta sekit ma ziga m n’ebe ugwu Ọnterio. M ka lụrụ nwaanyị ọhụrụ, dịrị naanị afọ iri abụọ na ise, amachaghịkwa m nke a na-akọ. Ma, anyị gawara n’ihi na obi siri anyị ike na Jehova ga-enyere anyị aka. Ezigbo oyi na-atụ na Kanada n’oge ahụ. Anyị banyere n’ụgbọ okporo ígwè ga-agba n’abalị. Ndị anyị na ha so banye n’ụgbọ ahụ bụ ndị ọzọ bụ́ ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị na-alaghachi n’ebe ha na-eje ozi. Ha gbara anyị ezigbo ume. Otu n’ime ha achọghị ka anyị nọgide n’oche chi abọọ. O nyere anyị ebe ọ kwụrụ ụgwọ ya o bu n’obi ihi n’abalị ahụ. Ihe ndina dị na ya. N’ụtụtụ echi ya, ya bụ, ụbọchị iri na ise anyị gbachara akwụkwọ, anyị rutere Họnpen ahụ m kwuru okwu ya ná mmalite ma leta ụmụnna ole na ole nọ n’ebe ahụ.
Mgbe afọ ole na ole gachara, ihe ọzọ anyị na-atụghị anya ya mere. Ná ngwụcha afọ 1960, ya bụ, mgbe m bụ onye nlekọta distrikti, a kpọrọ m ka m bịa na Bruklin dị na Niu Yọk gụọ akwụkwọ na klas nke iri atọ na isii n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied. Ụlọ akwụkwọ a ga-ewe ọnwa iri. Ọ ga-amalite n’ọnwa Febụwarị afọ 1961. Obi dị m ụtọ na a kpọrọ m ka m bịa ụlọ akwụkwọ a. Ma, o wutere m na Evelyn agaghị eso m aga. N’oge ahụ, nwaanyị anaghị eso di ya aga ụlọ akwụkwọ ahụ. A gwara Evelyn ka o dee akwụkwọ ozi gosiri na o kwetara ịnọ na Kanada ka m gaa ụlọ akwụkwọ ahụ naanị m. Evelyn bere ákwá na mụ na ya agaghị anọ n’oge ahụ m ga-aga Ụlọ Akwụkwọ Gilied. Ma, o kwetara ka m gaa. Obi dị ya ụtọ na a na-aga ịkụziri m ihe ga-abara m uru.
N’oge ahụ m gara Bruklin, Evelyn jere ozi na Betel dị na Kanada. Onye ya na ya bi mgbe ahụ bụ otu nwanna nwaanyị e tere mmanụ. Aha ya bụ Margaret Lovell. O doro anya na ọ gụsiri mụ na Evelyn ike ịhụ ibe anyị. Ma, Jehova nyeere anyị aka n’oge ahụ, anyị ejiri obi ụtọ na-ejere ya ozi. Ọ bụ oge mụ na nwunye m gaara eji na-anọ. Ma, o kwetara ka m jiri ya gaa nweta ọzụzụ ga-eme ka Jehova na nzukọ ya jiri anyị rụkwuo ọrụ. Ihe a o mere metụrụ m n’obi.
N’oge ahụ, ọ bụ Nwanna Nathan Knorr na-eduzi ọrụ ikwusa ozi ọma anyị na-arụ n’ụwa niile. Mgbe m nọrọ naanị ọnwa atọ na Gilied, ọ gwara m ihe m na-atụghị anya ya. Ọ jụrụ m ma m̀ ga-achọ ịlaghachi na Betel dị na Kanada gaa kụzie ihe obere oge n’Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze. O kwuru na ọ bụghị iwu na m ga-aga, na m chọọ, mụ anọrọ gụchaa akwụkwọ m na-agụ, nakwa na e nwere ike izipụ m ka m gaa jewe ozi ala ọzọ. Ọ gwakwara m na ọ bụrụ na mụ ekpebie ịlaghachi Kanada, e nwere ike a gaghị akpọ m ọzọ ka m bịa Ụlọ Akwụkwọ Gilied nakwa na e nwere ike ịgwa m ka m bụrụkwa onye nlekọta na-ejegharị ejegharị. O kwuru ka mụ na nwunye m kpaa ya tupu mụ ekpebie ihe m ga-eme.
Ebe ọ bụ na Evelyn agwabuola m otú o si were ọrụ ọ bụla Jehova nyere anyị, m gwara Nwanna Knorr ozugbo, sị, “Ihe ọ bụla nzukọ Jehova chọrọ ka anyị mee, anyị ga-eji obi ụtọ mee ya.” Anyị kpebiri na anyị ga-aga ebe ọ bụla nzukọ Jehova gwara anyị gaa, ọ bụrụgodị na ọ bụghị ebe anyị chọrọ ịga.
N’ihi ya, n’ọnwa Eprel 1961, m laghachiri Kanada ka m kụzie ihe n’Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze. Mụ na Evelyn mechara jewe ozi na Betel dị na Kanada. O juru m anya mgbe m natara akwụkwọ ozi ka m gaa klas nke iri anọ n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied, nke ga-ebido n’afọ 1965. A gwakwara Evelyn dee akwụkwọ ozi gosiri na ya ga-ekwe ka naanị m gaa ụlọ akwụkwọ ahụ. Ma, mgbe izu ole na ole gachara, ọ natara akwụkwọ ozi e ji kpọọ ya ka o soro m gaa ụlọ akwụkwọ ahụ. Obi tọrọ anyị ezigbo ụtọ.
Mgbe anyị ruru n’Ụlọ Akwụkwọ Gilied, Nwanna Knorr kwuru na anyị gụchaa, a ga-eziga anyị Afrịka, anyị na ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ na-aga amụ French. Ma, mgbe anyị gụchara, o juru anyị anya na a sịrị anyị laghachi Kanada. E mere m onye na-elekọta alaka ụlọ ọrụ. (Ihe a na-akpọ ya ugbu a bụ Onye Na-ahaziri Kọmitii Alaka Ọrụ.) M dị naanị afọ iri atọ na anọ mgbe ahụ. N’ihi ya, m gwara Nwanna Knorr, sị, “Etorubeghị m ịrụ ọrụ a.” Ma, ọ gbara m ume. Malite mgbe m rụwara ya, ọ na-abụ e nwee ihe dị mkpa m chọrọ ikpebi, m na-ebu ụzọ agwa ụmụnna ndị nọterela aka na Betel ka ha tụọrọ m aro.
BETEL BỤ EBE MMADỤ GA-ANỌ MỤTA IHE MA KỤZIERE NDỊ ỌZỌ IHE
M mụtala ọtụtụ ihe n’aka ndị ọzọ kemgbe m jewere ozi na Betel. Ejighị m ndị mụ na ha nọ na Kọmitii Alaka egwu egwu. M na-akwanyere ha ùgwù. M mụtakwala ihe n’aka ọtụtụ narị ụmụnna mụ na ha mekọrọ ihe n’alaka ụlọ ọrụ na n’ọgbakọ dị iche iche m jerela ozi, ma ndị na-eto eto ma ndị agadi.
M kụziekwarala ọtụtụ ndị ihe na Betel ma nyere ha aka ka okwukwe ha sie ike. Pọl onyeozi gwara Timoti, sị: “Nọgide n’ihe ndị ị mụtara.” Ọ gwakwara ya, sị: “Ihe ị nụrụ n’ọnụ m, nke ọtụtụ ndị gbara àmà ya, nyefee ya n’aka ndị kwesịrị ntụkwasị obi, ndị ga-erukwa eru nke ọma ịkụziri ya ndị ọzọ.” (2 Tim. 2:2; 3:14) Mgbe ụfọdụ, ụmụnna na-ajụ m ihe m mụtarala kemgbe afọ iri ise na asaa m jewere ozi na Betel. Ihe m na-agwa ha bụ: “Na-eme ihe nzukọ Jehova gwara gị mee. Tụkwasịkwa Jehova obi na ọ ga-enyere gị aka.”
Ọ dị m ka o tebeghị m bịara Betel. Mgbe m bịara Betel ọhụrụ, abụ m onye ihere. Amachaghịkwa m nke a na-akọ. Kemgbe ahụ, Jehova na-enyere m aka. Ọ na-eji ụmụnna enyere m aka mgbe ọ bụla m chọrọ enyemaka. O si otú a na-agwa m, sị: “Atụla egwu. Mụ onwe m ga-enyere gị aka.”—Aịza. 41:13.
^ para. 10 N’abalị iri abụọ na abụọ n’ọnwa ise n’afọ 1945, ndị ọchịchị Kanada wepụrụ iwu ahụ ha machibidoro akwụkwọ anyị.
^ para. 16 N’oge ahụ, ihe a na-akpọ onye na-ahaziri ndị okenye ọrụ bụ ohu ọgbakọ.


c: text/html

text:
IBUOT DUOPETA
Nte Abasi Esede Uwem
Didie ke Abasi ese uwem?
Didie ke Abasi ese usion̄o idịbi?
Didie ke nnyịn ikpowụt ukpono inọ uwem?
PRỌFET Jeremiah ọkọdọhọ ete: “Jehovah edi Abasi akpanikọ, Abasi uwem.” (Jeremiah 10:10) N̄ko-n̄ko, Jehovah Abasi edi Andibot kpukpru n̄kpọ emi ẹdude uwem. Mme edibotn̄kpọ eke heaven ẹdọhọ enye ẹte: “Afo okobot kpukpru n̄kpọ, ndien oto uduak fo ke mmọ ẹkedu, ẹkenyụn̄ ẹbot mmọ.” (Ediyarade 4:11) Edidem David ọkọdọhọ ke ikwọ oro enye ọkọkwọde otoro Abasi ete: ‘Obube mmọn̄ uwem odu ye afo.’ (Psalm 36:9) Ntem, uwem edi enọ Abasi.
2 Jehovah n̄ko enịm nnyịn uwem. (Utom 17:28) Enye ọnọ nnyịn udia emi idiade, mmọn̄ emi in̄wọn̄de, ofụm emi in̄wekde, ye isọn̄ emi idụn̄de ke esịt. (Utom 14:15-17) Jehovah anam emi ke usụn̄ oro anamde uwem enem nnyịn. Edi man uwem enen̄ede enem nnyịn, oyom nnyịn ikpep iban̄a ibet Abasi inyụn̄ inịm mmọ.—Isaiah 48:17, 18.
NDIWỤT UKPONO NNỌ UWEM
3 Abasi oyom nnyịn iwụt ukpono inọ uwem—eke nnyịn ye eke mbon en̄wen. Ke uwụtn̄kpọ, ke eyo Adam ye Eve, Cain, akpan mmọ, ama enen̄ede ayat esịt ye Abel, udọeka esie. Jehovah ama odụri Cain utọn̄ ete ke iyatesịt esie ayanam enye anam akwa idiọkn̄kpọ. Cain ama ofụmi item oro. Enye ‘ama anam ikọ ye Abel, eyeneka esie, onyụn̄ owot enye.’ (Genesis 4:3-8) Jehovah ama ọnọ Cain ufen ke enye ndikowot eyeneka esie.—Genesis 4: 9-11.
4 Ediwak tọsịn isua ke ukperedem, Jehovah ama ọnọ ikọt esie Israel ibet man an̄wam mmọ ẹnam n̄kpọ esie ke usụn̄ oro enye amade. Ndusụk ini ẹsikot ibet emi Ibet Moses koro ẹkedade Moses ẹnọ enye. Kiet ke otu Ibet Moses oro ọkọdọhọ ete: “Kûwot owo.” (Deuteronomy 5:17) Emi ama owụt nditọ Israel nte ke Abasi ada uwem owo ke ọsọn̄urua n̄kpọ ye nte ke ana mme owo ẹda uwem mbon en̄wen ke ọsọn̄urua n̄kpọ.
5 Nso kaban̄a uwem nsekeyen oro mîmanake kan̄a? Ọfọn, nte Ibet Moses ọdọhọde, edi idiọkn̄kpọ ndiwot nsekeyen emi mîmanake kan̄a. Ke akpanikọ, uwem nsekeyen oro mîmanake kan̄a edi ọsọn̄urua n̄kpọ ke enyịn Jehovah. (Exodus 21:22, 23; Psalm 127:3) Emi ọwọrọ ke ọdiọk ndision̄o idịbi.
6 Ndinyene ukpono nnọ uwem esịne edinyene nnennen ekikere mban̄a ekemmọ owo. Bible ọdọhọ ete: “Owo ekededi eke asuade eyenete esie edi owotowo, ndien mbufo ẹmefiọk ẹte baba owotowo kiet inyeneke nsinsi uwem ke idemesie.” (1 John 3:15) Edieke nnyịn iyomde ndidu uwem ke nsinsi, oyom nnyịn ision̄o kpukpru usua oro nnyịn inyenede iban̄a ekemmọ owo ifep ke esịt nnyịn, koro usua edi ntak ekese afai. (1 John 3:11, 12) Edi akpan n̄kpọ ete nnyịn ikpep ndima kiet eken.
NNYỊN IWỤT UKPONO INỌ UWEM
- ebe ke nditre ndiwot nsekeyen oro mîmanake kan̄a
- ebe ke nditre mme ndek ndek edinam
- ebe ke ndisio usua ekededi oro inyenede iban̄a ekemmọ owo mfep ke esịt nnyịn
7 Nso kaban̄a ediwụt ukpono nnọ uwem nnyịn? Mme owo isiyomke ndikpa, edi ndusụk owo ẹsisịn uwem mmọ ke itiendịk ke ntak inemesịt. Ke uwụtn̄kpọ, ediwak owo ẹsisịn un̄wọn̄, ẹn̄wọn̄ ikọn̄ ekpo, mîdịghe ẹda n̄kpọsọn̄ ibọk man ẹkop inem uwem. Mme utọ n̄kpọ ntem ẹsibiat owo idem ẹnyụn̄ ẹwak ndiwot mbon oro ẹdade mmọ. Owo oro esidade mme n̄kpọ emi idaha uwem esie ke akpan n̄kpọ. Mme edinam emi ẹdehe ke enyịn Abasi. (Rome 6:19; 12:1; 2 Corinth 7:1) Man inam n̄kpọ Abasi ke usụn̄ oro enye enyịmede, ana nnyịn itre mme utọ edinam oro. Okposụkedi emi ekemede ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ, Jehovah ekeme ndinọ nnyịn un̄wam oro iyomde. Ndien enye esidara ukeme oro nnyịn isịnde ndida uwem nnyịn nte ọsọn̄urua enọ emi enye ọnọde.
8 Edieke nnyịn iwụtde ukpono inọ uwem, nnyịn kpukpru ini iyekere ndinam n̄kpọ ke usụn̄ oro mbon efen mîdidaha unan. Nnyịn idinamke n̄kpọ ye unana ntịn̄enyịn idinyụn̄ isịnke uwem nnyịn ke itiendịk ke ntak inemesịt m̀mê nduaidem. Nnyịn idiwatke moto idat idat idinyụn̄ ibreke mbre afai. (Psalm 11:5) Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel eset ọkọdọhọ ete: “Ke adan̄aemi afo edibọpde obufa ufọk [emi enyenede mbatmbat ọkọm], nam ọkọ [m̀mê ibio ibibene] ke ọkọm fo kanade kụk, mbak afo edida iyịp odori ufọk fo, ke owo ekededi editode ke esịt ọduọ ke isọn̄.” (Deuteronomy 22:8) Ke ndinam n̄kpọ ke n̄kemuyo ye edumbet oro odude ke ibet oro, nam mme utọ n̄kpọ nte udịghiukot emi ẹdude ke ufọk fo ọfọn mbak owo ediduọ ada unan. Edieke enyenede moto, kụt ete imọdiọn̄ enye ọfọn. Kûyak ufọk m̀mê moto fo edi n̄kpọ afanikọn̄ ọnọ fi m̀mê mbon en̄wen.
9 Nso kaban̄a uwem unam? Uwem unam n̄ko edi ọsọn̄urua n̄kpọ ọnọ Andibot. Abasi enyịme ẹwot unam ndida nnam udia ye edisịnen̄kpọ m̀mê ndikpeme mme owo nsio ke n̄kpọndịk. (Genesis 3:21; 9:3; Exodus 21:28) Nte ededi, ndinam n̄kpọ ye unam ke ibak m̀mê ndiwot mmọ ntre nduọn̄ọ akwan̄a onyụn̄ owụt ata unana ukpono ọnọ uwem emi edide edisana n̄kpọ.—Mme N̄ke 12:10.
NDIWỤT UKPONO NNỌ IYỊP
10 Ke Cain ama okowot Abel, eyeneka esie, Jehovah ama ọdọhọ Cain ete: “Iyịp eyen-uka ke isọn̄ ke eseseme ọnọ mi.” (Genesis 4:10) Ke ini Abasi eketịn̄de aban̄a iyịp Abel, enye eketịn̄ aban̄a uwem Abel. Cain ama owot Abel, ndien ke emi Cain ekenyene ndibọ ufen. Eketie nte n̄kpọ eke iyịp, m̀mê uwem Abel, ekesemede ọnọ Jehovah oyom ẹsio usiene. Ẹma ẹfiak ẹwụt ebuana oro odude ke ufọt uwem ye iyịp ke Ukwọ eyo Noah ama ekebe. Mbemiso Ukwọ, mme owo ẹkesidia mfri, ikọn̄, ye n̄kpasịp kpọt. Ke Ukwọ ama ekebe, Jehovah ama ọdọhọ Noah ye nditọ esie ete: “Kpukpru se inyọnide eke odude uwem ẹyedi udia mbufo; mmada kpukpru nnọ mbufo, kpa nte n̄kadade awawa ikọn̄ nnọ.” Nte ededi, Abasi ama odori ukpan emi ete: “Edi mbufo ẹkûta unam ye uwem esie, iyịp esie.” (Genesis 1:29; 9:3, 4) Nte an̄wan̄ade, Abasi owụt nte ke uwem ye iyịp ẹnyene ebuana.
11 Nnyịn iwụt ukpono inọ iyịp ke nditre ndidia iyịp. Ke Ibet oro Jehovah ọkọnọde nditọ Israel, enye ama owụk mmọ ete: “Owo ekededi…eke ebịnde ikọt omụm unam m̀mê inuen eke ẹtade ẹta; yak enye ọduọk iyịp esie, ndien ada ntan ofụk enye.…ndọhọ ndien nditọ Israel, nte, Mbufo ẹkûdia iyịp unam baba kiet.” (Leviticus 17:13, 14) Ewụhọ oro Abasi ọkọnọde ete ẹkûdia iyịp unam, emi enye ekebemde iso owụk Noah ke n̄kpọ nte isua 800 ke mbemiso, okosụk ododu. Ekikere Jehovah ama ana in̄wan̄-in̄wan̄: Mme asan̄autom esie ẹkeme ndita unam edi inaha ẹdia iyịp. Mmọ ẹkenyene ndiduọk iyịp ke isọn̄—ke ntre, ẹfiakde ẹyak uwem unam oro ẹnọ Abasi.
12 Ukem ibet oro ọbọp mme Christian. Mme apostle ye mbon eken emi ẹkedade usụn̄ ke otu mme anditiene Jesus ke akpa isua ikie ẹma ẹsop idem ọtọkiet man ẹbiere m̀mê mme ibet ewe ke akpana ẹnịm ke esop Christian. Mmọ ẹma ẹdisịm ubiere emi: “Edisana spirit ye nnyịn ke idem nnyịn imokụt ite ọfọn nditre ndidian mbiomo en̄wen nnọ mbufo, ke mîbọhọke mme n̄kpọ emi ẹyomde mi, ite ẹka iso ẹbet mme n̄kpọ eke ẹwade ẹnọ ndem ye iyịp ye mme n̄kpọ eke ẹyịride-yịri ye use.” (Utom 15:28, 29; 21:25) Ntre ana nnyịn ‘ika iso ibet iyịp.’ Ndinam ntre edi akpan n̄kpọ ke enyịn Abasi ukem nte edifep idem ke ukpono ndem ye oburobụt ido idan̄.
13 Nte ewụhọ ndibet iyịp esịne edikịm iyịp nsịn ke idem? Ih, esịne. Ke ndinam an̄wan̄a: Yak idọhọ ke abiausọbọ ọdọhọ fi etre ndin̄wọn̄ n̄kpọsọn̄ mmịn. Nte oro ọkpọwọrọ ke afo ukpunyeneke ndin̄wọn̄ ọkpọsọn̄ mmịn edi ke emekeme ndikekịm enye nsịn ke idem? Baba-o! Kpasụk ntre, ndibet iyịp ọwọrọ nditre ndida enye nsịn ke idem nnyịn ke usụn̄ ekededi. Ntre ewụhọ ndibet iyịp ọwọrọ ke nnyịn idiyakke owo ndomokiet ekịm iyịp esịn nnyịn ke idem.
14 Nso edieke Christian adade akamba unan m̀mê oyomde enye anam akpan usiakidem? Nso edieke abiausọbọ ọdọhọde ke ana ẹsịn fi iyịp ke idem mîdịghe ntre ke ayakpa? Ke akpanikọ, Christian oro idiyomke ndikpa. Man enye ekpeme ọsọn̄urua uwem oro Abasi ọnọde, enye ọyọbọ usọbọ efen oro iyịp mîsịneke. Ntem, Christian oro oyoyom utọ usọbọ oro edieke odude onyụn̄ enyịme ndibọ nsio nsio ibọkusọbọ efen utu ke ndibọ iyịp.
15 Nte Christian akpabiat ibet Abasi man odu uwem ebịghi ke editịm n̄kpọ emi? Jesus ọkọdọhọ ete: “Owo ekededi eke oyomde ndinyan̄a ukpọn̄ [m̀mê, uwem] esie ọyọduọk enye; edi owo ekededi eke ọduọkde ukpọn̄ esie ke ntak mi oyokụt enye.” (Matthew 16:25) Nnyịn iyomke ndikpa. Edi edieke nnyịn idomode ndinyan̄a uwem nnyịn ke ndibiat ibet Abasi, nnyịn imekeme nditaba nsinsi uwem. Ntre, oyowụt eti ibuot ndiberi edem ke edinen ibet Abasi ye ọyọhọ mbuọtidem nte ke edieke ikpade ke ntak ekededi, Ọnọ-Uwem eyeti nnyịn onyụn̄ anam nnyịn iset onyụn̄ afiak ọnọ nnyịn ọsọn̄urua enọ uwem.—John 5:28, 29; Hebrew 11:6.
16 Mfịn, mme anam-akpanikọ asan̄autom Abasi ẹsọn̄ọ ẹbiere nditiene ndausụn̄ esie kaban̄a iyịp. Mmọ ididiaha iyịp ke usụn̄ ekededi. Mmọ idinyụn̄ ibọhọ iyịp nte ibọkusọbọ.* Mmọ ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke Abasi emi okobotde iyịp ọdiọn̄ọ se itịmde ifọn ye mmimọ. Nte afo emenịm ke akpanikọ ke enye ọdiọn̄ọ?
N̄KUKỤRE NNENNEN USỤN̄ NDIDA IYỊP NNAM N̄KPỌ
17 Ibet Moses ama ọsọn̄ọ owụt nnennen usụn̄ kiet kpọt ndida iyịp nnam n̄kpọ. Jehovah ama ọnọ ewụhọ aban̄a utuakibuot oro enye okoyomde oto nditọ Israel eset, ete: ‘Uwem unam odu ke iyịp: ami mmonyụn̄ nda enye, ndori ke itieuwa nnọ mbufo, ndisio isop nnọ ukpọn̄ mbufo: koro edide iyịp osio isop ọnọ ukpọn̄.’ (Leviticus 17:11) Ke ini nditọ Israel ẹkenamde idiọkn̄kpọ, ẹma ẹkeme ndifen mmọ ebe ke mmọ ndiwa unam nnyụn̄ nda ndusụk iyịp esie ndori ke itieuwa ke ataya utuakibuot, ndien ekem ke temple Abasi. N̄kukụre nnennen usụn̄ ndida iyịp nnam n̄kpọ ekedi ke ndiwa mme utọ uwa oro.
18 Ata mme Christian idụhe ke idak Ibet Moses ndien ke ntre isiwaha uwa unam isinyụn̄ idorike iyịp unam ke itieuwa. (Mme Hebrew 10:11) Nte ededi, ndikada iyịp nnam n̄kpọ ke itieuwa ke Israel eset akanyan ubọk owụt ọsọn̄urua uwa Eyen Abasi, Jesus Christ. Nte nnyịn ikokụtde ke Ibuot 5 ke n̄wed emi, Jesus ọkọnọ uwem esie eke owo ke ufọn nnyịn ebe ke ndikayak ẹduọk iyịp esie nte uwa. Ekem enye ama ọdọk aka heaven ọkọnọ Abasi ekọmurua iyịp esie oro ẹkeduọkde. (Mme Hebrew 9:11, 12) Oro ama anam ẹkeme ndifen mme idiọkn̄kpọ nnyịn onyụn̄ eberede usụn̄ ọnọ nnyịn ndinyene nsinsi uwem. (Matthew 20:28; John 3:16) Ndikada iyịp nnam n̄kpọ ke utọ usụn̄ oro ekenen̄ede edi akpan n̄kpọ didie ntem! (1 Peter 1:18, 19) Nnyịn ikeme ndinyene edinyan̄a n̄kukụre ebe ke ndibuọt idem ke iyịp Jesus oro ẹkeduọkde.
19 Nnyịn ikpowụt esịtekọm didie ntem inọ Jehovah Abasi ke ima ima enọ uwem! Ndien nte oro ikponụkke nnyịn ndisian mmọ en̄wen mban̄a ifet edinyene nsinsi uwem ebe ke ndibuọt idem ke uwa Jesus? Nnyịn ndinyene ekikere Abasi mban̄a uwem ekemmọ owo oyonụk nnyịn ndisịn ifịk nnam emi. (Ezekiel 3:17-21) Edieke nnyịn isịnde ifịk inam emi, nnyịn iyekeme nditịn̄ nte apostle Paul eketịn̄de ete: “Mmasana ke iyịp kpukpru owo, koro mmen̄ketreke ndisian mbufo ofụri uduak Abasi.” (Utom 20:26, 27) Nditịn̄ nnọ mme owo mban̄a Abasi ye mme uduak esie edi eti usụn̄ kiet ndiwụt nte ke nnyịn imenyene ntotụn̄ọ ukpono inọ uwem ye iyịp.
SE BIBLE EKPEPDE
- Uwem edi enọ Abasi.—Psalm 36:9; Ediyarade 4:11.
- Usion̄o idịbi edi idiọkn̄kpọ, sia uwem nsekeyen oro mîmanake kan̄a edide ọsọn̄urua n̄kpọ ke enyịn Abasi.—Exodus 21:22, 23; Psalm 127:3.
- Nnyịn iwụt ukpono inọ uwem edieke nnyịn mînamke enye odu ke itiendịk mînyụn̄ idiaha iyịp.—Deuteronomy 5:17; Utom 15:28, 29.
* Edieke oyomde ndifiọk mme usụn̄ usọbọ efen ke ẹsiode edikịm iyịp nsịn ke idem ẹfep, se ediye uduot ekpri n̄wed oro How Can Blood Save Your Life? emi Mme Ntiense Jehovah ẹsiode.
Mme Mbụme Ukpepn̄kpọ
1. Anie okobot kpukpru n̄kpọ emi ẹdude uwem?
2. Nso ke Abasi anam man enịm nnyịn uwem?
3. Didie ke Abasi ekese ediwot oro ẹkewotde Abel?
4. Didie ke Abasi ọkọsọn̄ọ owụt nnennen usụn̄ emi ekpesede uwem ke Ibet Moses?
5. Didie ke nnyịn ikpese usion̄o idịbi?
6. Ntak emi nnyịn mîkpasuaha ekemmọ owo?
7. Nso idi ndusụk edinam emi mîwụtke ukpono inọ uwem?
8. Ntak emi ikpekerede ndinam n̄kpọ ke usụn̄ oro mbon efen mîdidaha unan?
9. Edieke nnyịn iwụtde ukpono inọ uwem, didie ke nnyịn idinam n̄kpọ ye unam?
10. Didie ke Abasi owụt nte ke uwem ye iyịp ẹnyene ebuana?
11. Nso ukpan ke Abasi ekenịm aban̄a iyịp toto ke eyo Noah?
12. Nso ewụhọ aban̄ade iyịp ke ẹkeda edisana spirit ẹnọ ke akpa isua ikie emi osụk enyenede n̄kpọ ndinam mfịn?
13. Nam an̄wan̄a ntak emi ewụhọ ndibet iyịp esịnede edikịm iyịp nsịn ke idem.
14, 15. Edieke mbiausọbọ ẹdọhọde ke ana ẹsịn Christian iyịp ke idem, nso ke enye akpanam, ndien ntak-a?
16. Nso ke mme asan̄autom Abasi ẹsọn̄ọ ẹbiere ndinam kaban̄a iyịp?
17. Ke Israel eset, nso ikedi usụn̄ kiet kpọt emi Jehovah Abasi okoyomde ẹda iyịp ẹnam n̄kpọ?
18. Mme ufọn ye edidiọn̄ ewe ke nnyịn ikeme ndibọ nto iyịp Jesus oro ẹkeduọkde?
19. Nso ke nnyịn inyene ndinam man ‘isana ke iyịp kpukpru owo’?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IBUOT 13
Kpep N̄kpọ to Nte Jesus Ebede Idomo
MATTHEW 4:1-11 MARK 1:12, 13 LUKE 4:1-13
SATAN ODOMO JESUS
Ke ndondo oro John enịmde Jesus baptism ama, spirit Abasi ada enye aka wilderness ke Judea. Enye enyene ediwak n̄kpọ nditie n̄kere. Ke ini enye akanade baptism, ‘enyọn̄ ama eberede.’ (Matthew 3:16) Oro ama anam enye eti mme n̄kpọ oro enye ekekpepde ye se enye ekesinamde ke heaven. Ke akpanikọ, enye enyene ediwak n̄kpọ nditie n̄kere.
Jesus odu ke wilderness ke okoneyo 40 ye uwemeyo 40. Enye idiaha n̄kpọ ndomokiet ke ini emi. Ke ini biọn̄ enen̄erede ọdọn̄ enye, Satan kpa Devil aka okodomo enye ete: “Edieke afo edide eyen Abasi, dọhọ mme itiat emi ẹkabade mme ebok uyo.” (Matthew 4:3) Jesus ọfiọk ke ifọnke imọ ida utịbe utịbe odudu oro Abasi ọnọde imọ inam n̄kpọ ke ufọn idem imọ, ntre enye imaha ndinam se Satan ọdọhọde enye anam.
Devil itreke do. Enye odomo Jesus ke usụn̄ en̄wen. Enye ọdọhọ Jesus osio idemesie ke enyọn̄ temple ọduọk ke isọn̄. Edi Jesus idehedei inam utọ n̄kpọ oro. Jesus ada N̄wed Abasi owụt enye ke ifọnke ndidomo Abasi ke utọ usụn̄ emi.
Ọyọhọ idomo ita emi Devil odomode Jesus edi ndimen enye n̄kowụt “kpukpru mme obio ubọn̄ ererimbot ye ubọn̄ mmọ,” nnyụn̄ ndọhọ enye ete: “Nyọnọ fi kpukpru n̄kpọ emi edieke afo ọduọde ke isọn̄ atuak ibuot ọnọ mi.” Isan̄ emi n̄ko, Jesus esịn enọ emi onyụn̄ ọdọhọ enye ete: “Daha mi, Satan!” (Matthew 4:8-10) Jesus inyịmeke ndinam idiọkn̄kpọ, enye ọfiọk ke Jehovah kpọt ke inyene ndinam edisana utom nnọ. Ke akpanikọ, Jesus ebiere ndika iso nnam n̄kpọ Abasi.
Imekeme ndikpep n̄kpọ nto mme idomo emi ye nte Jesus anamde n̄kpọ ke ini idomo emi. Emi ekedi ata idomo. Oro owụt ke Satan idịghe idiọkn̄kpọ emi esịnede owo ke esịt nte ndusụk owo ẹdọhọde. Enye edi ata owo, edi nnyịn ikemeke ndikụt enye. Mbụk emi ekpep nnyịn n̄ko ke Devil enyene ukara ererimbot emi, enye ada mme andikara ererimbot emi usụn̄. Mîkpedịghe ntre, owo ikpọdọhọke ke enye ndikoyom ndiyak mmọ nnọ Christ ekedi idomo.
Devil ọkọdọhọ n̄ko ete ke imọ iyọnọ Jesus n̄kpọ edieke enye ọduọde ke isọn̄ atuak ibuot ọnọ imọ ini kiet kpọt. Enye ama akam ọn̄wọn̄ọ ndinọ Jesus kpukpru mme obio ubọn̄ ererimbot. Devil ekeme ndida utọ usụn̄ emi ndomo nnyịn, enye ekeme ndinam inyene ererimbot emi, odudu, m̀mê uwọrọiso, ọdọn̄ nnyịn. Ọfọn ikpebe uwụtn̄kpọ Jesus emi ọkọsọn̄ọde ada ye Abasi ke ini idomo. Ti ete ke Devil ama adaha ọkpọn̄ Jesus “tutu ifet afiak eberede.” (Luke 4:13) Ukem n̄kpọ emi ekeme nditịbe nnọ nnyịn, ntre ana ika iso idu ke ukpeme.
Kpep N̄kpọ En̄wen
Nte Afo Ekpebede Idomo
Ata irenowo ye iban ẹsikeme ndibe idomo. Kot n̄kpọ itiokiet emi ẹkemede ndin̄wam fi enen̄ede ebiere ndinam se ifọnde onyụn̄ ọbọhọ mfịna oro esisịmde mbon emi ẹduọde ẹdụk idomo.


text:
Obodoézè Nà Ofú
Obodoézè Nà Ofú (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) bu otu ala ndi ocha no na obodo ukwu adi-kpo Obodo Békè (Europe). Obu ndi na, bula ndi ocha biara n'ime Afrịka nonye na Naigeria n'oge gara-aga, bukwa wo bu ndi ocha nke ana kpo ndi békè'.
Lee nke ozo[mèzi | edit source]
Sovereign states
Albania · Andorra · Austria · Belarus · Belgium · Bosnia na Herzegovina · Bulgaria · Chekia · Denmark2 · Estoniya · Finland · France2 · Greece · Hungary · Iceland · Ireland · Italy2 · Jémanị · Kazakhstan1 · Kroatia · Latvia · Liechtenstein · Lithunia · Luxembourg · Macedonia · Malta · Moldova · Monako · Montenegro · Mpaghara Russia1 · Netherlands2 · Norwe2 · Obodoézè Nà Ofú2 · Poland · Portugal2 · Romania · San Marino · Serbia · Slovakia · Slovenia · Spain2 · Sweden · Switzerland · Turkey1 · Ama Ukwu Vatikan · Yukrain ·
Partly recognized
Kosovo · Transnistria ·
Dependencies | Unrecognized
Färoe Islands (Dk) · Gibraltar (UK) · Guernsey (UK) · Isle of Man (UK) · Jersey (UK) ·
1 Partly no n'ime Asia. 2 Ikpe n'èzí Obodo Békè.


text:
Ukara NKWUPỤTARA ọnwụ nke Chọọchị Katọlik
Na video na Portuguese ayi gaghota Pope!
Gịnị bụ-awụ akpata oyi na a video bụ na pope n’ihu ọha agọnahụ Jizọs Kraịst.
The pope n’ihu ọha kwuru na eziokwu ahụ bụ na Jizọs Kraịst kpogidere bụ a odida ….!
Ugbu a nke a abụghị a uru n’ihi Kraịst maara na ọ ga-kpogidere na ọ gwara ọbụna Peter na tupu ọkpa akwaa, ị ga-agọnahụ m ugboro atọ ….!
Jizọs maara site na mmalite nke ya ozizi ọ ga-ejedebe na obe.
Ma o kwetara ka ndụ ya chụọ àjà iji zọpụta mkpụrụ obi anyị n’ihi na madu bụ otú na-adịghị ọcha na-akụ Azụ-adịghị ọcha ihe nwere ike ịbanye n’alaeze nke eluigwe.
Ọ bụ site na ọbara nke Kraịst na obe na anyị na-gbapụtara!
The pope mere ya kwuru na Jizọs Kraịst ka a dị mfe amụma na-ekwu Islam, jupụtara ezi ebumnobi ma okpu ebe ọ nwụrụ n’obe ….!
Na-abịa site a Christian okwu ndị dị na-erughị eru okwukwe ya, ma si Pope, na okwu ndị a ihe ukara nkwupụta nke ọnwụ nke Catholic Church ka a mara ọkwa na n’okpuru a égbè eluigwe kụrụ aka na New York .
N’ihi na Pope Jizọs Kraịst bụ nwa nke Chineke (Chineke kere nwoke dị ka anyị na-akụziri Oziọma) ma nwoke dị ka ndị ọzọ na onyinye ibu amụma bụ onye nwụrụ n’obe ….!
The obere quips nke Pope niile bụ mbọ na osisi na wrists na ụkwụ Jizọs Kraịst na obe.
Na okwu ikpeazụ nke Pope, anyị nwere ike na eze na-ekwu na Chọọchị Katọlik bụ eze nwụrụ anwụ n’okpuru a égbè eluigwe kụrụ aka na New York September 25, 2015 na St Patrick Katidral.
Ikpesi ekpere ike m hụrụ n’anya nke ukwuu Ụmụnne maka nloghachi ka Earth nke Onyenwe anyị Jizọs Kraịst dị ka anyị bụ eze naanị na oké ize ndụ ugbu a.
Chineke gọzie gị
Victor


text:
ISIOKWU ỤLỌ NCHE A | CHINEKE Ò NWERE MMASỊ N’EBE Ị NỌ?
Chineke Ọ̀ Na-eche Banyere Gị?
“Anọ m n’ahụhụ, adakwara m ogbenye. Jehova na-echeta m.” *
Devid ò kwesịrị ichewe na Jehova na-echeta ya? Chineke ọ̀ na-eche banyere gịnwa? Ọ na-esiri ọtụtụ ndị ike ikweta na Chineke onye pụrụ ime ihe niile ji ha kpọrọ ihe. Gịnị mere o ji esiri ha ike ikweta?
Otu ihe kpatara ya bụ na Chineke abụghị mmadụ, ọ kakwa ụmụ mmadụ. Ọ bụrụ na Chineke anọrọ n’eluigwe lee mba niile anya, ha dị ka “mmiri si na bọket tapụ; ọ na-ewerekwa ha dị ka uzuzu nke dị n’elu ihe ọ̀tụ̀tụ̀.” (Aịzaya 40:15) E nwere otu nwoke na-ede akwụkwọ n’oge a. O kweghị na Chineke. Ọ sịrị na “ọ bụrụ na mmadụ chere na Chineke dị nakwa na Chineke ji ya kpọrọ ihe, nweekwa mmasị n’ihe ndị ọ na-eme, onye ahụ mụ anya na-arọ nrọ.”
Ma, e nwere ndị chere na Chineke anaghị eche banyere ha n’ihi ihe ọjọọ ha na-eme. Dị ka ihe atụ, otu nwoke aha ya bụ Jim kwuru, sị: “M na-ekpe ekpere mgbe niile ka obi ruo m ala nakwa ka m na-ejide onwe m. Ma obere oge, mụ ebidokwa wewa iwe ọkụ. M bịaziri chee na ihe ọjọọ eriela m ahụ́ nke na Chineke enwelighị ike inyere m aka.”
Ebe Chineke nọ ọ̀ dị ezigbo anya nke na ọ naghị ahụ anyị? Olee otú o si were anyị bụ́ ndị na-ezughị okè? A sị na Chineke emeghị ka anyị mata ụdị onye ọ bụ, o nweghị onye gaara aza ajụjụ ndị a. Ma, Okwu Chineke e dere n’ike mmụọ nsọ, ya bụ, Baịbụl, mere ka o doo anyị anya na Chineke anọghị ebe dị anya, ọ bụghịkwa onye ihe gbasara anyị na-anaghị emetụ n’obi. Baịbụl sịrị na “ọ nọghị n’ebe dị anya n’ebe onye ọ bụla n’ime anyị nọ.” (Ọrụ Ndịozi 17:27) N’isiokwu anọ na-eso nke a, anyị ga-eleba anya n’ihe Chineke gwara anyị gbasara otú o si nwee mmasị n’ebe onye ọ bụla n’ime anyị nọ nakwa otú o sirila gosi na ya nwere mmasị n’ebe ndị mmadụ ibe anyị nọ, bụ́ ndị dịrị ndụ otú a anyị dị ndụ ugbu a.
^ para. 3 Abụ Ọma 40:17; Baịbụl kwuru na aha Chineke bụ Jehova.


text:
N'ihi m, akwụkwọ a malitere na 2005, mgbe m na-arụ ọrụ na m dissertation. M na-agba ọsọ ihe online nnwale, nke m agwa gị ihe niile banyere n'Isi nke 4, ma ugbu a, m na-aga-agwa gị ihe na-abụghị nke ọ bụla agụmakwụkwọ akwụkwọ. Na, ọ bụ ihe ahụ fundamentally gbanwere otú m na-eche banyere nnyocha. Otu ụtụtụ, mgbe m nyochara web-server, m chọpụtara na n'otu ntabi anya dị ka 100 ndị mmadụ si Brazil keere òkè ná m nnwale. Ahụmahụ a nwere mmetụta dị ukwuu m n'ahụ. N'oge ahụ, m nwere enyi bụ ndị na-agba ọsọ omenala lab nwere, na m maara otú ike ha nwere na-arụ ọrụ na-n'oru, na-elekọta, na-akwụ ndị na-ekere òkè na ha nwere; ma ọ bụrụ na ha nwere ike na-agba ọsọ mmadụ 10 na otu ụbọchị, nke ahụ bụ ezigbo ọganihu. Ma, m online nnwale, 100 mmadụ abuana ka m nọ na-ehi ụra. -Eme gị nnyocha mgbe ị na-ehi ụra wee dara gị bụ eziokwu, ma ọ bụghị. Mgbanwe technology-kpọmkwem oge mgbanwe site na analọg afọ na dijitalụ afọ-nke pụtara na anyị nwere ike ugbu anakọta ma nyochaa elekọta mmadụ data na ọhụrụ ụzọ. Akwụkwọ a bụ banyere-eme elekọta mmadụ nnyocha ọhụrụ ndị a ụzọ.
Akwụkwọ a bụ maka abụọ dị iche iche na obodo. Ọ bụ na-elekọta mmadụ ọkà mmụta sayensị na-achọ ime ihe data sayensị, na ọ bụ maka data ọkà mmụta sayensị na-achọ ime ihe na-elekọta mmadụ na sayensị. M na-ewepụta oge na ma nke ndị a obodo, na akwụkwọ a bụ m inwale mee echiche ha ọnụ n'ụzọ na-ezere quirks na jargon nke ma. Nyere obodo na akwụkwọ a bụ n'ihi na, ọ ga-aga enweghị na-ekwu na akwụkwọ a abụghị nanị maka ụmụ akwụkwọ na ndị ọkachamara. M na-arụ ọrụ ụfọdụ dị na ochichi (na US Census Bureau) na na tech ụlọ ọrụ (na Microsoft Research), na m maara na e nwere ọtụtụ nke na-akpali akpali nnyocha na-eme n'èzí nke mahadum. Ya mere, ọ bụrụ na ị chee echiche banyere ihe ị na-eme ka mmadụ nnyocha, mgbe ahụ akwụkwọ a bụ maka gị, n'agbanyeghị ebe ị na-arụ ọrụ ma ọ bụ ihe ụdị usoro ị ugbu a na-eji.
Anyị ka bụ ndị na mmalite ụbọchị nke na-elekọta mmadụ nchọpụta na dijitalụ afọ, m na hụrụ ụfọdụ nghọtahie ndị dị nnọọ mkpa na-emekarị nke na ọ na-eme ihe ndị kasị uche m ilebara ha n'ebe a, n'okwu mmalite. Si data ndị ọkà mmụta sayensị, m na hụrụ abụọ nghotahie. The mbụ na-eche na ihe data na-akpaghị aka solves nsogbu. Ma, na-elekọta mmadụ nnyocha na bụghị m ahụmahụ. N'ezie, na-elekọta mmadụ nnyocha ọhụrụ ụdị nke data, dị ka megide ihe nke otu data, o yiri ka ọtụtụ na-enye aka. Nke abụọ nghọtahie na m na hụrụ si data ndị ọkà mmụta sayensị na-eche na-elekọta mmadụ na sayensị bụ nnọọ a ụyọkọ fancy-okwu ọbọp gburugburu nkịtị uche. N'ezie, dị ka a na-elekọta mmadụ ọkà mmụta sayensị-Enyere dị ka ọkà ná mmekọrịta-m na-ekwekọrịtaghị na na; Echere m na-elekọta mmadụ na sayensị nwere otutu-enye. Smart ndị na-arụ ọrụ ike ịghọta àgwà ụmụ mmadụ ruo ogologo oge, na o yiri ihe nzuzu ileghara amamihe na-akwakọba site na nke a mgbalị. My olileanya na akwụkwọ a ga-enye gị ụfọdụ n'ime na amamihe na n'ụzọ na-adị mfe nghọta.
Na-elekọta mmadụ ndị ọkà mmụta sayensị, m na-ahụkwa abụọ nghotahie. Akpa, m na hụrụ ụfọdụ ndị dee na-apụ dum echiche nke na-elekọta mmadụ nnyocha na iji ngwá ọrụ nke dijitalụ afọ dabere na a ole na ole ọjọọ akwụkwọ. Ọ bụrụ na ị na-agụ akwụkwọ a, i nwere eleghị anya ugbua na-agụ a ụyọkọ akwụkwọ nke na-eji na-elekọta mmadụ media data n'ụzọ banal ma ọ bụ na-ezighị ezi (ma ọ bụ ma). M nwere oke. Otú ọ dị, ọ ga-abụ a dị oké njọ ihie ụzọ bụ ikwubi site n'ihe atụ ndị a na ihe niile digital afọ elekọta mmadụ research ọjọọ. N'ezie, na eleghị anya, na-agụkwa a ụyọkọ akwụkwọ na-eji nnyocha e mere data n'ụzọ banal ma ọ bụ na-ezighị ezi, ma ị dịghị ide-apụ niile research eji nyocha. Nke ahụ bụ n'ihi na unu maara na e nwere oké nnyocha mere na nnyocha e mere data, na n'akwụkwọ a, m na-aga na-egosi gị na e nwekwara oké nnyocha mere na ngwaọrụ nke dijitalụ afọ.
Nke abụọ nkịtị nghọtahie na m na hụrụ na-elekọta mmadụ ọkà mmụta sayensị bụ na-emegharị ahụ na-adị n'ebe n'ọdịnihu. Mgbe adabere na ya kpebie-elekọta mmadụ nchọpụta na dijitalụ ebighi-nnyocha na m na-aga na-akọwa n'akwụkwọ a-ọ dị mkpa ịjụ abụọ dị iche ajụjụ:
Ọ bụ ezie na-eme nnyocha na-azụ iji zaa ajụjụ nke mbụ ahụ, n'ihi na nke akwụkwọ a, m na-eche nke abụọ ajụjụ dị mkpa. Ya bụ, ọ bụ ezie na-elekọta mmadụ nchọpụta na dijitalụ afọ adịghị ma emepụta oke, paradigm-agbanwe ọgụgụ isi onyinye, ọnụego nke mma nke dijitalụ afọ research bụ incredibly ngwa ngwa. Ọ bụ nke a ọnụego nke mgbanwe, ihe karịrị nke ugbu a larịị, na-eme ka dijitalụ afọ research-at ogbu m.
Ọ bụ ezie na na ikpeazụ paragraf nke yiri ka na-enye gị nwere àkù na ụfọdụ unspecified oge na-eme n'ọdịnihu, ihe mgbaru ọsọ m na akwụkwọ a bụ na-ere gị on ọ bụla ụdị nyocha. M na-eme ọ bụghị onwe onwe mbak ke Twitter, Facebook, Google, Microsoft, Apple ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ tech ụlọ ọrụ (ọ bụ ezie na, n'ihi zuru ngosi, m na-arụ ọrụ na ma ọ bụ natara research ego site n'aka Microsoft, Google, na Facebook). Ọ bụrụ na unu nwere obi ụtọ na nnyocha na ị na-ama na-eme: nnukwu, na-eme ihe ị na-eme. Ma, ọ bụrụ na ị nwere echiche na dijitalụ afọ pụtara na ọhụrụ dị iche iche ihe nile kwere omume, mgbe ahụ, m ga-amasị-egosi gị ndị na ohere. N'ihi ya, n'oge nile nke akwụkwọ mgbaru ọsọ m bụ ịnọgide na a credible narrator, na-agwa gị banyere nile akpali akpali ọhụrụ stof na o kwere omume, mgbe duzie gị pụọ ole na ole ọnyà na m na hụrụ ndị ọzọ ịdaba. M olileanya na a ga-enyere gị ka mma nnyocha na-enyere gị aka ịtụle nnyocha nke ndị ọzọ.
Dị ka ị pụrụ chọpụtara ama, ụda olu nke akwụkwọ a bụ a bit dị iche iche site na ụfọdụ ndị ọzọ agụmakwụkwọ akwụkwọ. Nke ahụ bụ kpachaara anya. Akwụkwọ a pụta si a gụsịrị akwụkwọ nzukọ ọmụmụ na akụziworo m na Princeton ke Ngalaba Sociology, m ga-amasị akwụkwọ a weghara ụfọdụ n'ime ihe ike na obi ụtọ site na nzukọ ọmụmụ. Karịsịa, m chọrọ akwụkwọ a nwere atọ e ji mara:-enye aka, nchekwube, na-eme n'ọdịnihu na-edebere.
-Enye aka: My mgbaru ọsọ bụ dee a akwụkwọ na-enye aka n'ihi na ị. Ya mere, m na-aga ide na-emeghe ma na n'ịgba style. Nke ahụ bụ n'ihi na ihe kasị mkpa na m na-ezitere bụ otu ụzọ iche echiche banyere ọha nnyocha. Na, m ahụmahụ si ezi ihe na-egosi na ụzọ kasị mma iji gwa ihe a echiche bụ ozi na na nza nke ihe atụ.
Nchekwube: The abụọ obodo na akwụkwọ a na-eme-elekọta mmadụ ọkà mmụta sayensị na data ọkà mmụta sayensị-enwe nnọọ ụdị dị iche iche. Data ọkà mmụta sayensị bụ n'ozuzu obi ụtọ; ha na-ahụ na iko dị ka ọkara zuru. Social ndị ọkà mmụta sayensị, na aka nke ọzọ, bụ n'ozuzu ọzọ dị oké egwu; ha na-ahụ na iko dị ka ọkara efu. N'ime akwụkwọ a, m na-aga iji usoro nchekwube ụda a data ọkà mmụta sayensị, ọ bụ ezie na ọzụzụ m dị ka a na-elekọta mmadụ ọkà mmụta sayensị. Ya mere, mgbe m na-ewetara ihe atụ, m na-aga-agwa gị ihe m hụrụ n'anya banyere ihe atụ ndị a. Na, mgbe m na-eme tụọ nsogbu na ihe atụ-na m ga-eme n'ihi na ọ dịghị nnyocha zuru okè-I'm aga na-agbalị na-ekwu nsogbu ndị a na a ụzọ bụ nti na nchekwube. M na ọ bụghị-aga na-dị oké egwu, n'ihi ịbụ oké egwu. M na-aga na-akatọ nke mere na m nwere ike inyere gị ike na ihe mara mma nnyocha.
Future na-abara: M olileanya na akwụkwọ a ga-enyere gị na-eme na-elekọta mmadụ nnyocha iji dijitalụ usoro ndị e nwere taa na dijitalụ usoro a ga-kere na-eme n'ọdịnihu. M malitere eme nke a ụdị nnyocha na 2003, ọ bụkwa mgbe ahụ ka m na hụrụ ọtụtụ mgbanwe. M na-echeta na mgbe m nọ na akwụkwọ ndị ahụ nwere nnọọ obi ụtọ banyere iji myspace na-elekọta mmadụ nnyocha. Na, mgbe m kụziiri m nke mbụ na klas na ihe m kpọrọ "web-dabeere-elekọta mmadụ nnyocha," ndị mmadụ nọ nnọọ obi ụtọ banyere kọmputa ndị dị otú ahụ dị ka SecondLife. M n'aka na n'ọdịnihu ukwuu n'ihe ndị mmadụ na-ekwu okwu banyere taa ga-iyi-enweghị isi na na bụzi ihe mgbe ochie. Nke atọ na-anọ mkpa na ihu nke a mgbanwe dị ngwa bụ abstraction. Ya mere, nke a na-agaghị abụ a n'akwụkwọ na-akụzi na i kpọmkwem otú e si eji Twitter API; kama, ọ na-aga na-a akwụkwọ na-akụzi gị otú ị na-amụta site dijitalụ metụtara (Isi nke 2). Nke a na-adịghị ga-abụ a n'akwụkwọ na-enye gị nzọụkwụ-site-nzọụkwụ ntụziaka na-agba ọsọ nwere na Amazon Mechanical Turk; kama, ọ na-aga na-akụziri gị otú chepụta ma kọwaa ihe nwere na-adabere na dijitalụ afọ akụrụngwa (Chapter 4). Site n'iji abstraction, M anya na a ga-enwe a enweghi mgbe n'akwụkwọ on a-adọ isiokwu.
Echere m na nke a bụ ihe ndị kasị akpali akpali oge mgbe na-a-elekọta mmadụ na-eme nchọpụta, na m na-aga-agbalị ime ka obi ụtọ n'ụzọ na-bụ kpọmkwem. Ya bụ, na ọ bụ oge ime n'ofè-edochaghị anya n'ozuzu banyere kpokọtara ike nke ọhụrụ data. Ọ bụ oge iji nweta kpọmkwem.


text:
Ihe Ga-enyere Gị Aka Ịna-enwe Obi Ụtọ Ma Ị Kawa Nká
OLEE otú obi na-adị gị ma i cheta na ị ga-emecha kaa nká? E nwere ọtụtụ ndị ọ na-echu ụra, ma ọ bụdị na-amapụ obi. Ihe mere o ji adị ha otú a bụ na o nwere ọtụtụ nsogbu nká na-akpata. Dị ka ihe atụ, ọ na-abụ mmadụ kawa nká, ahụ́ ya esewe alịghịlị, ọ gaghịzi adị gara gara, ọ gaghị na-echetacha ihe, o nwekwara ike na-arịa ọrịa na-anaghị ala ala.
Ma, nke bụ́ eziokwu bụ na ihe na-eme ndị mmadụ ma ha kawa nká anaghị abụ otu. O nwere ndị nke ahụ́ na-agbasitụ ike, ha ana-agbalịkwa echeta ihe. Ọkpọka ọgwụ Bekee ndị e nwere ugbu a enyekwarala ụfọdụ n’ime ha aka ịgwọ ọrịa siri ike ha na-arịa. Ọ bụ ya mere na n’obodo ụfọdụ, ahụ́ na-esikwuzi ọtụtụ ndị ike, ha ana-adịtekwukwa ndụ aka.
Ma, ọtụtụ ndị karala nká, ma ndị nke ahụ́ na-enye ezigbo nsogbu ma ndị nke ahụ́ na-anaghị enyecha nsogbu, na-achọ ka ha na-enwe obi ụtọ. Ma, olee ihe ga-enyere ha aka ịna-enwe obi ụtọ? Otu ihe ga-enyere ha aka ịna-enwe obi ụtọ bụ otú ha si were ụwa ha ugbu a ha kawarala nká. Ka anyị leba anya n’ihe ụfọdụ Baịbụl kwuru ga-enyere ha aka.
NA-ADỊ OBI UMEALA: “Ndị dị obi umeala nwere amamihe.” (Ilu 11:2) Otu ụzọ ndị agadi ga-esi dịrị “obi umeala” bụ ịghọta ihe ndị ha ga-emeli na ihe ndị ha na-agaghị emeli, ghara isi ọnwụ na-eme ihe ndị ha na-agaghị emeli. Otu agadi nwoke onye Brazil aha ya bụ Charles, onye dị afọ iri itoolu na atọ, kwuru, sị: “Onye ọ bụla dịtere ndụ aka ga-akarịrị nká. Onye ahụ agaghị emeli onwe ya ka ọ bụrụghachi okoro ma ọ bụ agbọghọ.”
Ma, onye agadi ịghọta na o nwere ihe ndị ya na-agaghị emeli ekwesịghị ime ka o chewe na o nweghịzi ihe ya dị mma ya. Ichewe ụdị ihe a nwere ike ime ka ike ihe niile gwụ mmadụ. Ọ bụ ya mere Ilu 24:10 ji sị: “Ì nwewo obi ịda mbà n’ụbọchị ahụhụ? Ike gị ga-adị ntakịrị.” Ma, onye dị obi umeala na-eme ihe otú ike kwere ya, si otú ahụ gosi na ọ ma ihe.
Otu nwoke onye Ịtali aha ya bụ Corrado, onye dị afọ iri asaa na asaa, kwuru, sị: “Onye mewe agadi, onye ahụ kwesịrị iji nwayọọ na-eme ihe ndị ọ na-eme.” Ihe nwoke a kwuru bụ eziokwu. Onye agadi kwesịrị ịgbanwe otú o si eme ihe. Nwoke a na nwunye ya hazigharịrị otú ha na-esi arụ ọrụ ndị dịịrị ha n’ụlọ. Ha na-eji nwayọọ arụ ha ka ike ghara ịgwụru ha n’ọkpụkpụ ma ha rụchaa ọrụ n’ụbọchị. Otu nwaanyị onye Brazil aha ya bụ Marian, onye dị afọ iri asatọ na otu, na-eme ihe gosiri na ọ ma otú ike ya hà. Ọ sịrị: “Ọ na-abụ m rụtụ ọrụ, mụ ezurutụ ike. M na-anọrọ ọdụ ma ọ bụ dinara ala gụọ akwụkwọ ma ọ bụ gere egwú. Ama m na enweghịzi m ike ịna-eme ihe niile m na-emebu.”
NA-EJI EJIJI OTÚ DỊ MMA: “Ka ụmụ nwaanyị jiri uwe dị mma n’anya na-achọ onwe ha mma n’imeru ihe n’ókè na uche zuru okè.” (1 Timoti 2:9) Mmadụ iyi “uwe dị mma n’anya” pụtara onye ahụ iji ejiji dị mma n’anya na nke kwesịrị ekwesị. Otu nwaanyị onye Kanada aha ya bụ Barbara, onye dị afọ iri asaa na anọ, kwuru, sị: “M na-agbalị iyi uwe dị ọcha ma dị mma n’anya. Achọghị m iji maka na mụ emeela agadi na-adị mkpakara n’anya.” Nwaanyị ọzọ bụ́ onye Brazil aha ya bụ Fern, onye dị afọ iri itoolu na otu, kwuru, sị: “Ọ na-abụ m gụrụ gụrụ, mụ agaa zụrụ efe ọhụrụ iji na-eme onwe m obi ụtọ.” Ndị agadi nwoke kwanụ? Otu agadi nwoke onye Brazil aha ya bụ Antônio, onye dị afọ iri asaa na atọ, kwuru, sị: “M na-agbalị ịdị mma n’anya, m na-eyikwa efe ndị dị ọcha ma dị mma.” O kwukwara na ụbọchị ọ bụla, na ya na-asa ahụ́ ma na-akpụ afụ ọnụ ya.
Ma, anyị kwesịrị ịkpachara anya ka ejiji anyị gharazie ibido na-echu anyị ụra nke na anyị agaghịzi na-egosi na anyị nwere “uche zuru okè.” Otu nwaanyị onye Saụt Koria aha ya bụ Bok-im, onye dị afọ iri isii na itoolu, bụ onye e ji ama atụ ma a bịa n’iji ejiji kwesịrị ekwesị. Ọ sịrị: “Ama m na ekwesịghịzi m ịna-eyi ụfọdụ efe ndị m na-eyi mgbe m ka bụ agbọghọ.”
NA-EME ONWE GỊ OBI ỤTỌ: “Ụbọchị niile nke onye nọ n’ahụhụ jọrọ njọ; ma onye obi dị mma na-eri oriri mgbe niile.” (Ilu 15:15) Ị kawa nká, obi nwere ike ịna-ajọ gị njọ ma i cheta ihe ndị ị na-emebu mgbe ị bụ okoro ma ọ bụ agbọghọ. Ọ bụghị ihe ọjọọ ma ihe ndị ahụ ị na-emebu bata gị n’obi. Ma, ekwela ka iche gbasara ha mee ka ike ihe niile gwụ gị. Ọ bụrụ na uche gị niile adịrị n’ihe ndị ahụ, ọ ga-eme ka ike gwụzie gị ime ihe ndị ị ka nwere ike ime. Otu nwoke onye Kanada aha ya bụ Joseph, onye dị afọ iri asaa na itoolu, kwuru, sị: “M na-agbalị eme ihe ndị m ka nwere ike ime, anaghịkwa m echegbu onwe m maka ihe ndị m na-enweghịzi ike ime.”
Ịgụ akwụkwọ na ịmụta ihe ndị ọhụrụ ga-emekwa ka obi na-atọ gị ụtọ. N’ihi ya, na-ewepụta oge na-eme ha. Otu nwoke onye Filipinz aha ya bụ Ernesto, onye dị afọ iri asaa na anọ, na-aga n’ebe e nwere ọ́bá akwụkwọ na-agụ akwụkwọ ndị masịrị ya. Ọ sịrị: “Ọ ka na-atọ m ụtọ ịgụ akwụkwọ ndị na-akọ gbasara ihe ndị na-eme n’ebe dị iche iche n’ụwa.” Otu nwoke onye Swidin aha ya bụ Lennart, onye dị afọ iri asaa na ise, malitedịrị mụwa asụsụ ọhụrụ n’agbanyeghị na ọ dịghị mfe.
NA-ENYE NDỊ ỌZỌ IHE: “Na-enyenụ ihe, ndị mmadụ ga-enyekwa unu ihe.” (Luk 6:38) Gbaa mbọ na-ewepụta oge ka gị na ndị ọzọ na-anọrị, na-enyekwa ndị ọzọ ihe. Ọ ga-eme ka ị mara na ị bara uru, meekwa gị obi ụtọ. Otu nwaanyị onye Brazil aha ya bụ Hosa, onye dị afọ iri asatọ na ise, na-agbalịsi ike enyere ndị ọzọ aka n’agbanyeghị na ọ kaala nká. Ọ sịrị: “M na-akpọ ndị enyi m na-ejighị ahụ́ ma ọ bụ ndị nke dara mbà n’obi n’ekwentị ma ọ bụkwanụ mụ edegara ha akwụkwọ ozi. Mgbe ụfọdụkwa, m na-ezigara ha onyinye. M na-esitekwara ndị ahụ́ na-adịghị nri, ma ọ bụkwanụ meere ha ihe ratụ ratụ.”
Ọ bụrụ na ị na-enye ndị ọzọ ihe, ndị ọzọ ga na-enyekwa gị ihe. Otu nwoke onye Swidin aha ya bụ Jan, onye dị afọ iri isii na isii, kwuru, sị: “I meere ndị ọzọ ihe gosiri na ị hụrụ ha n’anya, hanwa ga-egosikwa gị na ha hụrụ gị n’anya.” Nke bụ́ eziokwu bụ na ị na-emere ndị ọzọ ihe ọma, ndị mmadụ ga-ahụ gị n’anya, gị na ha ga na-enwekwa obi ụtọ.
NA-AKPA NDỊ ỌZỌ NSO: “Onye na-akpa iche ga-achọ ihe na-agụ naanị onwe ya; ọ bụ ezi amamihe niile ka ọ ga-agbaso mgba.” (Ilu 18:1) Ọ bụ eziokwu na o nwere oge ụfọdụ ị ga-achọ ịnọ naanị gị, ma, ọ gaghị adị mma ka ị na-akpapụ onwe gị iche. Otu nwoke onye Naịjirịa aha ya bụ Innocent, onye dị afọ iri asaa na abụọ kwuru, sị: “Obi na-atọ m ụtọ iso ma ndị agadi ibe m ma ndị na-eto eto na-anọrị.” Otu nwoke onye Swidin aha ya bụ Börje, onye dị afọ iri asatọ na ise kwuru, sị: “M na-achọsi ike ka mụ na ndị na-eto eto na-anọ. Ọ na-abụ m na-ele otú ha si awụ gara gara, mụ ana-enwe obi ụtọ.” Na-akpọ ndị ọzọ mgbe ụfọdụ ka gị na ha nọrịa. Otu nwoke onye Saụt Koria aha ya bụ Han-sik, onye dị afọ iri asaa na abụọ kwuru, sị: “Mụ na nwunye m na-akpọ ma ndị agadi ma ndị na-eto eto oriri.”
Gị na ndị enyi gị kwesịrị ịna-akparịta ụka. Ma, unu kparịtawa ụka, na-ege ha ntị ma ha kwuwe ihe ha chere. Gosi ha na ihe gbasara ha na-emetụ gị n’obi. Otu nwaanyị onye Mozambik aha ya bụ Helena, onye dị afọ iri asaa na otu, kwuru, sị: “M na-achọ ka mụ na ndị ọzọ dịrị ná mma, m na-akwanyekwara ha ùgwù. M na-ege ha ntị ka m nwee ike ịmata ihe dị ha n’obi na ihe na-amasị ha.” Otu nwoke onye Brazil aha ya bụ José, onye dị afọ iri asaa na atọ, kwuru, sị: “Ọ na-amasị ndị mmadụ ịkpa ndị na-ege ha ntị nso, ya bụ, ndị na-echebara ndị ha na ha na-ekwurịta okwu echiche, ndị na-akpa mmadụ ọchị, nakwa ndị na-aja mmadụ mma mgbe ha kwesịrị ime otú ahụ.”
I kwuwe otú obi dị gị, gbalịa ka okwu gị bụrụ “ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ.” (Ndị Kọlọsi 4:6) Na-echebara ndị ọzọ echiche, na-agbakwa ha ume.
NA-EKELE NDỊ MEERE GỊ IHE ỌMA: “Gosikwanụ na unu bụ ndị nwere ekele.” (Ndị Kọlọsi 3:15) Mmadụ meere gị ihe ọma, kelee ya. Ọ ga-eme ka gị na onye ahụ dịrịkwuo ná mma. Otu nwaanyị onye Kanada aha ya bụ Marie-Paule, onye dị afọ iri asaa na anọ, kwuru, sị: “Mụ na di m si n’ebe anyị bi kwaga ebe ọzọ na nso nso a. Ọtụtụ ndị enyi anyị nyeere anyị aka kwaa ngwongwo. Ihe a ha meere anyị tọgburu anyị atọgbu. Anyị zigaara onye nke ọ bụla n’ime ha kaadị ndị anyị ji sị ha na ha emeela, anyị kpọkwara ụfọdụ n’ime ha ka ha bịa ka anyị nọrịa ma rikọọ nri.” Otu nwaanyị onye Saụt Koria aha ya bụ Jae-won, onye dị afọ iri asaa na isii, nwere ezigbo obi ụtọ maka na o nwere ndị na-ebu ya aga ọmụmụ ihe. O kwuru, sị: “Obi bụ m sọ aṅụrị maka ihe a ha na-emere m. M kpebidịrị ịna-enye ha ego ka ha were tinye aka na-azụta mmanụ ụgbọala. Mgbe ụfọdụ, m na-enye ha obere onyinye, deekwa obere ozi ekele tinye n’onyinye ahụ.”
Ihe kwesịrị ịkacha na-eme ndị agadi obi ụtọ bụ na ha dị ndụ. Eze Sọlọmọn, bụ́ nwoke maara ihe, kwuru na “nkịta dị ndụ ka ọdụm nwụrụ anwụ mma.” (Ekliziastis 9:4) N’eziokwu, ọ bụrụ na onye agadi ewere ụwa ya otú o si hụ ya, na-emekwa naanị ihe ndị ọ ga-emeli, ọ ga na-enwe obi ụtọ.
GỤKWUO GBASARA YA
Mmadụ Ò Nwere Ike Ịdị Ndụ Ebighị Ebi?
Ndị mmadụ emeela ọtụtụ ihe ka ha ghara ịka nká. Ma, o nwebeghị mmadụ ọ bụla gbanahụrụla ọnwụ. Gịnị kpatara ya?


text:
MBỤK EYOUWEM
Mmedikụt ke Ndikwọrọ Ikọ Nnọ Mme Owo Anam N̄kop Inemesịt
OBỤKDE
KE INI n̄kedide isua 12 ke n̄kọfiọk ke mmenyene ata akpan n̄kpọ emi n̄kemede ndinọ mme owo. Eyenete kiet ama obụp mi ke itiembono m̀mê n̄kpama ndikwọrọ ikọ. Mma ndọhọ “ih,” kpa ye oro edide akanam n̄kwọrọke ikọ. Ima isan̄a ntre ika ebiet emi idikwọrọde ikọ. Enye ama ọnọ mi n̄kpri n̄wed emi ẹtịn̄de n̄kpọ ẹban̄a Obio Ubọn̄ Abasi. Ekem, enye ama ọdọhọ mi ete: “Kwọrọ ubọk n̄kan̄ oko, yak n̄kwọrọ ubọk n̄kan̄ emi.” Idem ama enyek mi, edi mma ntọn̄ọ ndikwọrọ ikọ ke ufọk ke ufọk. Nte mbọp enyịn ntat, kpukpru n̄wed oro n̄kakamade ama okụre! Ata ediwak owo ẹma ẹma n̄wed oro n̄kọnọde mmọ.
N̄kamana ke 1923 ke Chatham, ke Kent, England. Mme owo ẹma ẹsifụhọ etieti ini oro ke ntak emi akpa ekọn̄ ererimbot mîkanamke ererimbot etie nte mmọ ẹkekerede. Ete ye eka mi ikamaha mme ọkwọrọ ederi Ufọkabasi Baptist mmọ, sia mme ọkwọrọ ederi oro ẹkesikere ẹban̄a idemmọ ikpọn̄. Ke ini n̄kedide n̄kpọ nte isua usụkkiet, eka mi ama ọtọn̄ọ ndisika ebiet emi N̄ka Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible eke Ofụri Ererimbot ẹkesisopde idem ẹkpep Ikọ Abasi. Ẹkot mmọ Mme Ntiense Jehovah idahaemi. Eyenete an̄wan kiet do ama esikama Bible ye n̄wed oro ẹkotde The Harp of God ekpep nnyịn nditọwọn̄ n̄kpọ ke usenubọk Sunday. Mma nsima se ẹkekpepde nnyịn do.
MMEKPEP N̄KPỌ NTO NDITỌETE ORO ẸBỊGHIDE KE ESOP
Ama esinem mi ndikpep mme owo Bible ke ini n̄kedide uyen. Kpa ye emi n̄kesiwakde ndisan̄a ikpọn̄ n̄kwọrọ ikọ ke ufọk ke ufọk, mma nsikpep ediwak n̄kpọ ke ini nsan̄ade ye nditọete. Ke uwụtn̄kpọ, ke ini ami ye akamba eyenete kiet ikawatde ke enan̄ukwak ika ukwọrọikọ, ọkwọrọ ederi kiet ama edisan̄a ebe nnyịn, ndien mma ndọhọ nte: “Ebot ebe oro!” Eyenete oro ama atuak ada, ọdọhọ mi nditie ye imọ ke ekpat eto kiet emi akanade ke mbenusụn̄ oro. Enye ama ọdọhọ mi ete: “Anie ọnọ fi unen ndibiere ke owo edi ebot? Yak ise ukwọrọikọ nnyịn ikwọrọ, inyụn̄ iyak Jehovah ebiere eke edide ebot m̀mê erọn̄.” Mma n̄kpep ke ndikwọrọ ikọ nnọ mme owo anam owo okop inemesịt etieti.—Matt. 25:31-33; Utom 20:35.
Akamba eyenete en̄wen ama ekpep mi ke edieke iyomde ndikop inemesịt ke utom Abasi, ke ana inyene ime. N̄wan esie ikesimaha Mme Ntiense Jehovah. Usen kiet eyenete emi ama okot mi ufọk ke ima ikọnyọn̄ ukwọrọikọ. N̄wan esie ama ayat esịt ye nnyịn ke ntak emi enye ekebịghide ke an̄wautom tutu atan̄ efọk tea otomo ọtọ nnyịn. Eyenete oro ikayatke esịt ye n̄wan esie, edi akasasak, ekem atan̄ efọk tea oro obon ke itie esie. Abasi ama ọdiọn̄ enye ke ime oro enye ekenyenede do, sia n̄wan esie ama akabade edi Ntiense Jehovah nte ini akakade.
Ama enen̄ede ọdọn̄ mi ndika iso nnam mme owo ẹkop eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi. Ami ye eka mi ima ina baptism ke Dover ke March 1940. Ke September 1939, ke ini n̄kedide isua 16, Britain ẹma ẹtọn̄ọ ekọn̄ ye Germany. Ke June 1940, mma nda ke enyịnusụn̄ ufọk nnyịn n̄kụt nte ẹwatde mbonekọn̄ emi ẹfụhọde etieti ke ikpọ moto ẹbe ke efak nnyịn. Mmọ ẹkebọhọ n̄kpa ke ekọn̄ emi mmọ ẹkekade ke Dunkirk. Mbọm mmọ ama anam mi tutu ọdọn̄ mi ndinam mmọ ẹfiọk ẹban̄a Obio Ubọn̄ Abasi. Kpa isua oro, ẹma ẹtọn̄ọ ndisiduọk bọmb ke idụt nnyịn kpukpru usen. Mma nsikụt nte ubomofụm mbonekọn̄ Germany ẹfede ke okoneyo, nnyụn̄ n̄kop nte bọmb ọduọde. N̄kpọ emi ama esinam mi ndịk etieti! Ke ini eyo esierede, ima isikụt mme ufọk emi bọmb okowụride. Mma ndinen̄ede n̄kụt ke n̄kukụre ini emi ndinyenede emem edidi ke Obio Ubọn̄ Abasi.
MMA NNEN̄EDE NSỊN IDEM N̄KWỌRỌ IKỌ
Ke 1941 ke n̄kọtọn̄ọ ndisịn idem nnam utom emi anamde mi nnen̄ede n̄kop inemesịt. N̄kekpep ndibọp nnyụn̄ ndiọn̄ nsụn̄ikan̄ ke Royal Dockyard ke Chatham. Ata ediwak owo ẹkesiyoyom ndinam utọ utom emi. Ikọt Abasi ẹma ẹfọfiọk ke ifọnke nditiene n̄n̄wana ekọn̄. Edi, ke 1941 ke ikedifiọk ke ikpanaha inam utom ke ebiet ekededi emi ẹbotde n̄kpọekọn̄. (John 18:36) Sia ẹkesibọpde nsụn̄ikan̄ idakmmọn̄ emi ẹsidade ẹn̄wana ekọn̄ ke itie emi n̄kekpepde utom, mma n̄kpọn̄ utom oro nnyụn̄ n̄kọtọn̄ọ utom usiakusụn̄ ofụri ini. Akpa efakutom mi ekedi Cirencester, ediye obio kiet ke Cotswolds ke England.
Ke ini n̄kedide isua 18, ẹma ẹkọbi mi ke ọfiọn̄ usụkkiet ke ntak emi mmen̄kamaha ndidụk ekọn̄. Esịt ama ọduọ mi ke ini n̄kokụtde nte ẹkọbide usụn̄ ufọk-n̄kpọkọbi ẹsịn mi ikpọn̄. Ikebịghike, mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ye mbon n̄kpọkọbi eken ẹma ẹtọn̄ọ ndibụp mi se inamde ẹsịn mi do, mma nda ifet oro n̄kwọrọ ikọ nnọ mmọ.
Ke ẹma ẹkesio mi ke ufọk-n̄kpọkọbi, ẹma ẹdọhọ nsisan̄a ye Leonard Smith * n̄kwọrọ ikọ ke nsio nsio itie ke Kent. Ọtọn̄ọde ke 1944, ẹma ẹsinam ata ediwak bọmb emi ẹfede nte ubomofụm ẹdiduọ ke Kent. N̄kpọ emi ama esisịn owo ndịk ke idem etieti, sia ini ekededi emi mûkopke uyom esie aba ke enye ama ekebe, ete ibọp enyịn itat enye ọmọn̄ ọduọ obomo. Nnyịn ikodụn̄ ke ebiet emi ubomofụm ekọn̄ Germany ye eke England ẹsibede. Ima isikpep ubon kiet emi ẹkedide owo ition Bible. Ndusụk ini ikesitie ke idak okpokoro ukwak ikpep n̄kpọ. Ẹkenam okpokoro ukwak emi man mmọ ẹkpefehe ẹdụk do edieke bọmb ọduọde ke ufọk mmọ. Kpukpru owo ke ubon oro ẹma ẹdina baptism.
NDIKWỌRỌ ETI MBỤK KE IDỤT EN̄WEN
Ke ekọn̄ ama okokụre, mma nnam utom usiakusụn̄ ke usụk usụk Ireland ke isua iba. Nnyịn ikọdiọn̄ọke ke Ireland itiehe nte England. Ima isisan̄a ke ufọk ke ufọk iyom ebiet emi ikpodụn̄de inyụn̄ inam mme owo ẹfiọk ke idi isụn̄utom. Ima isinyụn̄ ida ke efak inọ mme owo magazine. Ata nyomikọ ekedi oro ke idụt emi Ufọkabasi Catholic ẹkarade! Ke ini ete kiet okoyomde ndisịn mfịna ye nnyịn, mma n̄ketịn̄ nnọ owo bodisi kiet ndien enye ama ọdọhọ mi ete: “Ndi ekekere ke mmọ ẹdinenem esịt ye afo?” Nnyịn ikọdiọn̄ọke ke mme oku Ufọkabasi Catholic ẹnen̄ede ẹnyene odudu ntre. Mmọ ẹma ẹsinam ẹsio owo ekededi emi ọbọde n̄wed nnyịn ke utom. Mmọ ẹma ẹnyụn̄ ẹnam ẹbịn nnyịn ẹsion̄o ke ufọk emi ikodụn̄de.
Ima idikụt ke nnennen n̄kpọ emi ikpanamde ke ini ikade obufa itie, edi ndika n̄kọkwọrọ ikọ ke ebiet emi oku mîdiọn̄ọke nnyịn, mînyụn̄ ikpereke-kpere ufọk nnyịn. Ndien ke ini iyomde ndikpọn̄ do nnyịn ikwọrọ ikọ inọ mbọhọidụn̄ nnyịn. Ke obio Kilkenny, ima isikpep ekpri akparawa kiet n̄kpọ ikata ke urua, kpa ye oro mme owo ẹkesiyomde ndisịn mfịna ye nnyịn. Ukwọrọikọ ama enem mi tutu nsịn n̄wed ndika Ufọkn̄wed Gilead.
Ke mma n̄kọbọ ukpep ke ọfiọn̄ ition ke ufọkn̄wed oro ke New York, ẹma ẹnọ nnyịn owo inan̄ ikọkwọrọ ikọ ke n̄kpri isuo emi ẹdude ke Inyan̄ Caribbean. Ke November 1948, ima ikpọn̄ New York City idaha efakutom nnyịn. Ikodụk nsụn̄ikan̄ afara oro ẹkotde Sibia, emi ọkọniọn̄de mita 18. Esịt ama enem mi etieti, sia akpa ini emi n̄kodụkde nsụn̄ikan̄ ekedi oro. Owo kiet ke otu nnyịn, Gust Maki ama enen̄ede ọfiọk ndiwat nsụn̄ikan̄. Enye ama ekpep nnyịn n̄kpri n̄kpri n̄kpọ nte ndikot nnyụn̄ mfụt afara, nte ikemede ndida compass mfiọk ebiet emi ikade, ye nte ikemede ndiwat ebiọk, oro edi, ndiwat nsụn̄ikan̄ mbe oyobio. Gust ama ada mbufiọk awat nsụn̄ikan̄ emi ke usen 30 ebe ọkpọsọn̄ oyobio oro ekesifịmede tutu nnyịn ikesịm Bahamas.
“ẸTAN̄A ENYE KE OTU MME ISUO”
Ke ima ikọkwọrọ ikọ ke n̄kpri isuo Bahamas ke ọfiọn̄ ifan̄, ima ika Leeward Islands ye Windward Islands. Mme isuo emi ẹniọn̄ ke itiat 500 m̀mê kilomita 800, ẹtọn̄ọde ke Virgin Islands emi ekperede Puerto Rico tutu ẹkesịm Trinidad. Nnyịn ima ida isua ition ikwọrọ ikọ ke n̄kpri n̄kpri isuo emi ẹnen̄erede ẹyom usụn̄, emi Mme Ntiense Jehovah mîdụhe. Ndusụk ini, ama esibịghi nnyịn ibọhọ leta inyụn̄ ikemeke ndinọ leta ẹsọk owo. Edi esịt ama enen̄ede enem nnyịn ndikwọrọ ikọ ke mme isuo emi.—Jer. 31:10.
Ini ekededi emi iwatde ikebehe ke esụk, mbon obio oro ẹsiwọrọ ẹdise m̀mê mmanie ke ẹdi. Akanam ndusụk mmọ ikwe ubom afara inyụn̄ ikwe mbakara. Mmọ ẹsima isenowo, ẹma n̄kpọ Abasi, ẹnyụn̄ ẹnen̄ede ẹfiọk Bible. Mmọ ẹma ẹsinọ nnyịn ndekiyak, eben mbakara, ye mbansan̄. Kpa ye emi ubom nnyịn mîkokponke, ima inyene ebiet emi inade, itemde n̄kpọ, inyụn̄ iyetde ọfọn̄.
Ima isidụk obio isan̄a ikwọrọ ikọ inọ mme owo, inyụn̄ idọhọ mmọ ke iyọnọ utịn̄ikọ Bible ke mbubreyo. Ima isimia n̄kanika ubom nnyịn ke mbubreyo. Ama esiye mi ndikụt nte mme owo ẹwọn̄ọde ẹdi. Utuenikan̄ emi mmọ ẹkesikamade ẹsụhọde ke obot ẹdi ẹkesitie nte ntantaọfiọn̄ osụhọde obot. Ndusụk ini, mme owo ẹma ẹsiwak ẹsịm 100, ẹnyụn̄ ẹbụp mbụme tutu eyo ọsọn̄. Ama esinem mmọ ndikwọ ikwọ, ntre ima itaip ndusụk ikwọ Obio Ubọn̄ inọ mmọ. Mmọ ẹma ẹsitiene nnyịn mbinan̄ ẹkwọ ikwọ emi inem inem. N̄kpọ emi ama esinem nnyịn tutu!
Ke ini ikụrede ndikpep owo n̄kpọ, ndusụk nditọ ukpepn̄kpọ nnyịn ẹma ẹsitiene nnyịn ke ini ikade ndikpep ubon en̄wen n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹtiene ẹkpan̄ utọn̄. Ke ima ikodu ke isuo kiet ke urua ifan̄ ikpep mme owo n̄kpọ, ima isidọhọ mbon oro ẹnen̄erede ẹma se ikpepde ite ẹka iso ẹkpep mbon en̄wen n̄kpọ tutu nnyịn ifiak idi. Ama enen̄ede enem nnyịn ndikụt nte ndusụk mmọ ẹkesịnde idem ẹnam se ikọdọhọde mmọ.
Mfịn, ata ediwak isuo emi ẹdi itie udia-uwem. Edi ke ini nnyịn ikodude do, mmọ ẹketie ikọt ikọt; isịp mbakara, blu blu n̄kpọdiọhọ mmọn̄, ye utatan kpọt ẹkedu do. Ikesito isuo kiet ika en̄wen ke okoneyo. Iyak emi ẹkotde okụn̄abak ẹma ẹsiwọk ẹtiene nnyịn; uyom mmọn̄ kpọt ke ikesikop ke okoneyo oro. Un̄wana ọfiọn̄ ama esinam akpammọn̄ esem.
Ke ima ikọkwọrọ ikọ ke mme isuo emi ke isua ition, ima iwat ika Puerto Rico man ikokpụhọ ubom afara nnyịn ibọ ubom engine. Ke ini ikesịmde do, mma n̄kụt Sista Maxine Boyd, ediye n̄kaiferi emi n̄kamade; enye ekedi isụn̄utom. Enye ama esisịn idem ọkwọrọ ikọ toto ke ini emi enye ekedide ekpri. Nte ini akakade, enye ekedi isụn̄utom ke Dominican Republic tutu ini emi Ufọkabasi Catholic ẹkenamde ukara ẹbịn enye ẹsio ke idụt oro ke 1950. Sia n̄kesitienede n̄wat ubom, ukara Puerto Rico ẹma ẹnyịme ndu do ke ọfiọn̄ kiet kpọt. Akana n̄kpọn̄ do n̄ka mme isuo en̄wen, ndien ediwak isua ẹyebe mbemiso mfiakde ndi Puerto Rico. Mma ndọhọ idemmi nte: ‘Ronald, edieke oyomde ndidọ eyenan̄wan emi, sọsọp nam wap!’ Ke urua ita ẹbede, mma mbụp enye ndọ. Ima idọ ndọ ke urua itiokiet ama ekebe. Ẹma ẹdọhọ nnyịn itie ke Puerto Rico inam utom isụn̄utom. Ntre, n̄ketieneke nsan̄a aba ke obufa ubom engine oro.
Ima itọn̄ọ utom circuit ke 1956. Ediwak nditọete nnyịn ẹma ẹbuene etieti, edi ama esinem nnyịn ndika n̄kese mmọ. Ke uwụtn̄kpọ, ubon Ntiense iba emi ẹkenyenede ata ediwak nditọ ẹma ẹdu ke ekpri obio Potala Pastillo; mma nsida ifiom mfri ikwọ nnọ mmọ. Mma mbụp Hilda, ekpri n̄kaiferi kiet ke ubon oro, m̀mê enye akpama nditiene nnyịn n̄kwọrọ ikọ. Enye ama ọdọhọ ete: “N̄kpama, edi nnyeneke ikpaukot.” Nnyịn ima idep ikpaukot inọ enye, ndien enye ama etiene nnyịn ọkwọrọ ikọ. Ke ediwak isua ama ekebe, ami ye n̄wan mi ima ika ikese Bethel Brooklyn ke 1972, ndien eyenete an̄wan kiet emi okosụk okụrede Ufọkn̄wed Gilead ama edi edikọm nnyịn. Ẹkenọ enye akanam utom isụn̄utom ke Ecuador. Enye ama obụp nnyịn ete: “Ndi mbufo ke ẹteti mi? Ami ndi ekpri n̄kaiferi oro mbufo ẹkedepde ikpaukot ẹnọ ke Pastillo.” Nnyịn ima ifiori ite: “Hilda afo edi emi!” Esịt ama enem nnyịn tutu nnyịn itọn̄ọ nditua!
Ẹma ẹdọhọ nnyịn idinam utom ke Bethel Puerto Rico ke 1960; enye ekedi ekpri ufọk emi ẹdide enyọn̄ iba, ke obio Santurce, ke San Juan. Ke nsonso oro, ami ye Lennart Johnson ikesinam ediwak utom mi. Enye ye n̄wan esie ẹkedi akpa Ntiense ke Dominican Republic; mmọ ẹkedi Puerto Rico ke 1957. Ekem, Maxine n̄wan mi ekedise aban̄a ediwak tọsịn magazine emi mme owo ẹkesitobode kpukpru urua. Utom emi ama esinem enye etieti, sia se enye ekesinamde ama an̄wam ediwak owo ẹkpep n̄kpọ ẹban̄a Abasi.
Utom Bethel enem mi etieti, sia enye an̄wam mi nnam n̄kpọ nnọ mme owo. Edi utom Bethel imemke. Ke uwụtn̄kpọ, ikememke inọ mi ke ini ikodiomide akpa mbono ofụri ererimbot ke Puerto Rico ke 1967. Nathan Knorr emi ekesede aban̄a utom Mme Ntiense Jehovah ini oro ama edi Puerto Rico. Enye ekekere ke n̄kanamke ndutịm man ẹsimen mme isụn̄utom oro ẹketode ẹdi ẹka mbono, edi mma nnam. Enye ama ọdọhọ ke mfiọkke ndinam ndutịm, ke idịghe se ẹkpedọhọde nse enyịn ke n̄kpọ. Esịt ama ayat mi, edi n̄kosioroke uyo. Kpa ye oro, isan̄ en̄wen oro Brọda Knorr okokụtde mi ye n̄wan mi, enye ama okot nnyịn ufọk onyụn̄ etem udia ọnọ nnyịn.
Nnyịn ima isika England ikese ubon mi. Ete mi ikedịghe Ntiense ini oro ami ye eka mi ikedide. Eka mi ama esinam nditọete oro ẹkesitode Bethel ẹdinọ utịn̄ikọ ke esop nnyịn ẹdụn̄ ke ufọk nnyịn. Ete mi ama okụt ke nditọete emi ẹsụhọde idem inyụn̄ itiehe nte mme ọkwọrọ ederi ufọkabasi emi enye akasuade etieti. Enye ama akabade edi Ntiense Jehovah ke 1962.
Edima an̄wan mi ama akpa ke 2011. Enen̄ede ọdọn̄ mi ndikụt n̄wan mi ke ini ẹdinamde mme owo ẹset. Ke ofụri isua 58 oro nnyịn idude ke Puerto Rico, nnyịn imokụt nte ikọt Abasi emi ẹkedide n̄kpọ nte owo 650 ẹwakde ẹsịm owo 26,000! Ke 2013, ẹma ẹtọ Bethel Puerto Rico ẹdian ye Bethel United States, ẹnyụn̄ ẹdọhọ n̄kodu ke Bethel Wallkill, ke New York. Mma n̄kpọn̄ Puerto Rico ke mma n̄kodu do ke isua 60.
“ABASI AMAMA OWO EKE ỌNỌDE KE IDATESỊT”
Osụk enenem mi ndinam utom ke Bethel. Ndi isua 90 idahaemi, utom mi idahaemi edi ndisọn̄ọ ubon Bethel idem. Tọn̄ọ n̄kedi Bethel Wallkill, ẹdọhọ ke mbon oro nsọn̄ọde idem ẹbe 600. Ndusụk owo ẹsidineme mfịna idemmọ m̀mê mfịna ubon mmọ ye ami ẹnyụn̄ ẹyom un̄wam. Ndusụk ẹsidi ẹdibụp mi se ikpanamde man utom Bethel enem mmimọ. Mbon oro ẹdọde ndọ obufa ẹsidi n̄ko man nnọ mmọ item. Mmesikpan̄ utọn̄ n̄kop se mbon oro ẹdọhọde ẹkpọn̄ Bethel ẹkekwọrọ ikọ ẹtịn̄de, mmesinyụn̄ ndọhọ mmọ nte: “‘Abasi amama owo eke ọnọde ke idatesịt’ Ntre, ẹnam utom mbufo ye inemesịt, koro ẹnam ẹnọ Jehovah.”—2 Cor. 9:7.
Kpa nte esisọn̄de ndusụk ini ndinam n̄kpọ Abasi ye inemesịt ke an̄wa, ntre n̄ko ke esidi ye ke Bethel. Man ikop inemesịt, ana iti ntak emi utom oro inamde edide ata akpan n̄kpọ. Kpukpru se inamde ke Bethel edi utom Abasi. Se inamde mi an̄wam “ofụn emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄” ọnọ ikọt Abasi ke ofụri ererimbot udia ke nnennen ini. (Matt. 24:45) Inamke n̄kpọ m̀mê idu ke m̀mọ̀n̄ inam n̄kpọ Jehovah, imenyene ifet nditoro enye. Mmọdo, ẹyak nnyịn ikop inemesịt ndinam se ededi oro enye ọdọhọde nnyịn inam, koro “Abasi amama owo eke ọnọde ke idatesịt.”
^ ikp. 14 Mbụk eyouwem Leonard Smith odu ke Enyọn̄-Ukpeme April 15, 2012.


text:
Download Best Free Mobile Spy iPhone Online For Wife
Nke a ga-abụ ihe kasị ngwá ọrụ dị ike ị na-ebi na-ekpughe ihe zoro ezo eziokwu. It allows you to Monitor Mobile Phone Free and even know their location! This free spy software allows you to listen to live calls, nyochaa ozi ederede, ele oku na ndekọ, ịhụ ọnọdụ na ihe ndị ọzọ ... dịghị!
What is ExactSpy for 48 Awa? Nso Àgwà e ji mara ọ nwere?
ExactSpy Free Mobile Spy iPhone is a cell phone spy application, which gives you an access to Spy On Someones Phone Free Without Them Knowing. Track any person’s phone text messages, na-akpọ ndekọ, ọnọdụ GPS, foto na vidiyo, kalenda na ọtụtụ ndị ọzọ na.
Ị nwere ike ịnweta ya / ya ekwentị mara eziokwu, ị nwere ike echebe gị na ezinụlọ ma ọ bụ kpuchido gị azụmahịa, everything is possible with ExactSpy.
How to use ExactSpy:
– Purchase ExactSpy with 3 package available to you choose
– Download and install ExactSpy on target phone in few minutes
– Log in your online account from your device to view data.
ExactSpy Free Mobile Spy iPhone nwere nza ọrụ:
– Keeps track of GPS spot. nyochaa na Chọpụta ọrụ nke ekwentị! Realtime GPS nlekota, na adaba n'ụzọ map duzie si aga na.
– Call Recordings. Ọ ga-ekwe omume ịnụ mmekọrịta sitekwara mgbaru ọsọ cell ekwentị.(Google android Ma iOS telephones).
– Phone Logs. Monitors na ndekọ na-akpọ na-akpọ si. – Incoming phone calls restriction. Machibido ọ bụla nọmba maka abata ekwentị oku.
– Study Text message. Lelee nile odide nwetara ma ọ bụ zipu site na ekwentị. Spy on texts with ExactSpy.
- Keylogger. ExactSpy keylogging attribute allows you to study everything your target user faucets in the mobile phone.
- Cpanel. E kasị ndekọ na ekwentị ọmụma ma na eziokwu online ọ bụla site Computer.
– Reliable. 5-ụbọchị ego azu na nkwa.
– Check schedule. Nyochaa nile oge omume, mere ndokwa ihe na memos.
– Go through emails. Meziri na oku na abata na e-mail.
– Monitor Internet consumption: ịgagharị si, web saịtị ibe edokọbara, obstructs ebe nrụọrụ weebụ.
- Intercept ozugbo ozi: Skype nledo, WhatsApp nledo na Facebook ma ọ bụ twitter nledo, Viber nledo na iMessage nledo
- Bugging. It will be possible to history setting with ExactSpy.
– Handheld control. You should have a remote control more than a telephone with set up ExactSpy: a di iche iche nke ike dị ka gadget wipeout, anya ngwaahịa obstructing ga-n'ime gị ahụ.
– Undetected! Obere batrị ingestion.
- Stealth! Adịghị eji ederede iwu nke na-egosi ike banyere iche cell ekwentị, -ejide n'aka na nzuzo nke gị nsuso.
– Convenient! Nwere ike ijikwa isi mobile ekwentị ụdị na Sistemu eji arụ ọrụ: Gam akporo ekwentị mkpanaaka, iPhone telephones.
Ị Pụrụ Download: Download Best Free Mobile Spy iPhone Online For Wife


text:
MiniTool Partition Wizard
-
Ngwugwu:
-
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata MiniTool Partition Wizard
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Creation, na-akpali akpali na ntughari nke partitions
- Naputa-ehichapụ ma ọ bụ furu efu partitions
- -Arụ ọrụ na faịlụ na usoro
- Kwado nke partitions
Comments on MiniTool Partition Wizard:
MiniTool Partition Wizard Metụtara software:
Ngwá ọrụ jikwaa na diski ike partitions. The software na-agụnye ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na diski na enye gị ohere ike ahụ bootable discs.
The ngwá ọrụ kee disk oyiyi na mebere draịva emulation. The software na-akwado na-ewu ewu image formats na nwere ihe e ji ihe dị iche iche circumvention nke akwụkwọ nchebe.
The mmekọ na-agbake na-ehichapụ faịlụ na kọmputa gị na dị iche iche data na-ebu. Ọzọkwa e nwere ọrụ nke data mgbake on ahụ mebiri emebi ma ọ bụ formatted draịva.
The multifunction software idekọ ma dezie discs. The software nwere ọtụtụ ọzọ na-arụ ọrụ na ndị discs data.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche formats. The software na-akwado na nkwado ndabere na mgbake nke furu efu data.
The software naghachi furu efu data site na ike draịva, flash draịva na ngwa anya draịva. Ọzọkwa software na-akwado ndị na-ewu ewu faịlụ usoro.
The software chọta ihe nke furu efu ma ọ bụ na mberede ehichapụ faịlụ nke dị iche iche. Ọzọkwa software enyere naghachi data si e-mail na obere data ebu.
The software idetuo DVD-enweghị àgwà ọnwụ. Ọzọkwa software na-agụnye ngwaọrụ mpikota onu, ihichapụ na tọghata draịva ọdịnaya.
The software na-ele ihe ọmụma zuru ezu banyere faịlụ Ọdịdị nke a na diski ike na-ebuli disk ohere. The software na-enye ọtụtụ variants gosipụta ọdịnaya owuwu na disk.
The software na nnukwu set ngwaọrụ encrypt data. E-ekwe omume encrypt ọdịnaya nke ike disks na ndị ọzọ data ebu.
The nwere ọgụgụ isi mmepe gburugburu ebe obibi nke software na-elekwasị anya na-arụmọrụ na ịta nke a Mmepụta on mkpa ihe aga-eme.
The software maka ọdịnaya oru nke Android ngwaọrụ. Ọzọkwa, ọ na-akwado ndị mgbanwe nke faịlụ na data ndabere nke ngwaọrụ.
The software iji tọghata DVD n'ime digital video na elu mma. The software bụ ike ịgbanwe ndị ọdịyo na video ntọala maka mmepụta faịlụ.
The software ike paspọtụ size photos na-ebuli ha ụkpụrụ nke mba dị iche iche. The software enyere iji tọghata photos n'ime dị mkpa usoro maka obibi akwụkwọ.
The free kaadị egwuregwu na genre nke atụmatụ. The egwuregwu nwere set nke kpokọtara kaadị na kpara dike nke Warcraft eluigwe na ala.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text: 49 O mbufo mme isuo+ ẹkop se ntịn̄de, mbufo mme idụt emi ẹdude ke anyan ebiet ẹkpan̄ utọn̄.+ Jehovah okokot mi+ toto ke idịbi.+ Enye ama asiak enyịn̄ mi toto ke idịbi eka mi.+2 Enye onyụn̄ anam inua mi etie nte edisọp akan̄kan̄.+ Enye edịp mi+ ke mfụt+ ubọk esie. Ndien sụn̄sụn̄ enye anam mi ndi idan̄ oro ẹtụkde esem. Enye edịp mi ke odịp-idan̄ esie.3 Enye onyụn̄ ọdọhọ mi ete: “O Israel afo edi asan̄autom mi,+ afo edi enye emi ndiwụtde uyai mi.”+4 Edi amaedi ami, ndọhọ nte: “N̄kpa utom ke ikpîkpu.+ Koro mbahade odudu mi ke se mîdụhe ye ke ikpîkpu n̄kpọ.+ Ke akpanikọ, ikpe mi odu ye Jehovah,+ utịp mi onyụn̄ odu ye Abasi mi.”+5 Ndien ke emi Jehovah, Enye emi okobotde mi toto ke idịbi nte asan̄autom emi enye enyenede,+ ọdọhọ mi nda Jacob mfiak nsọk imọ,+ man ẹkpetan̄ Israel ẹsọk enye.+ Ndien ẹyenọ mi ubọn̄ ke enyịn Jehovah, Abasi mi ayakabade edi odudu mi.6 Ndien enye ọdọhọ mi ete: “Idịghe ekpri n̄kpọ afo ndikabade ndi asan̄autom mi man emenede mme esien Jacob ke enyọn̄ onyụn̄ ada nditọ Israel oro ẹkpemede afiak edi;+ ami n̄ko mmayak fi nnọ nte un̄wana mme idụt,+ man edinyan̄a mi ekpesịm utịt isọn̄.”+7 Ntem ke Jehovah, Andifak Israel,+ Edisana Abasi esie, ọdọhọ enye emi mme owo ẹsịnde ukpọn̄ esie ke ndek,+ ye enye emi idụt asuade,+ ye asan̄autom ndidem,+ ete: “Ndidem, ye mbọn̄ n̄ko, ẹyekụt ẹnyụn̄ ẹdaha ke enyọn̄,+ ndien mmọ ẹyenụhọ ke ntak Jehovah, emi anamde akpanikọ,+ kpa Edisana Abasi Israel, emi emekde fi.”+8 Ntem ke Jehovah ọdọhọ ete: “Mmeyere fi ke ini mfọnido,+ mmonyụn̄ n̄n̄wam fi ke usen edinyan̄a;+ mma nnyụn̄ n̄kpeme fi man nyak fi nnọ nte ediomi mme owo,+ man afo afiak ọdiọn̄ isọn̄,+ man anam ẹfiak ẹda udeme inyene emi anade ndon ẹnyene,+9 man ọdọhọ mbon n̄kpọkọbi+ ete, ‘Ẹwọrọ ẹdi!’+ onyụn̄ ọdọhọ mbon oro ẹdude ke ekịm+ ete, ‘Ẹyarade idem mbufo!’+ Mmọ ẹyeta mbiet ke usụn̄, mbiet oro mmọ ẹditade oyonyụn̄ odu ke kpukpru afan̄usụn̄.+10 Biọn̄ ididọn̄ke mmọ,+ itọn̄ idinyụn̄ isatke mmọ,+ ọkpọsọn̄ ufiop m̀mê eyo idifọpke mmọ.+ Koro Enye emi atuade mmọ mbọm ayada mmọ usụn̄+, enye oyonyụn̄ ada mmọ usụn̄ aka idịm mmọn̄.+11 Ndien nyanam kpukpru obot mi ẹdi usụn̄, mme ọkpọusụn̄ mi ẹyenyụn̄ ẹdu ke edikon̄ ebiet.+12 Sese! Mmọ emi ẹyeto anyan ebiet ẹdi,+ sese! mmọ ẹyeto edem edere+ ye edem usoputịn+ ẹdi, mmọ emi ẹyenyụn̄ ẹto idụt Sinim ẹdi.”13 Mbufo mme heaven+ ẹsio n̄kpo idara, afo isọn̄ nyụn̄ dat esịt.+ Yak mme obot ẹdat esịt ẹnyụn̄ ẹsio n̄kpo idara.+ Koro Jehovah ọdọn̄de ikọt esie esịt,+ enye omonyụn̄ atua ikọt esie oro ẹkụtde ukụt mbọm.+14 Edi Zion osụk ọdọhọ ete: “Jehovah ọmọkpọn̄ mi,+ Jehovah omonyụn̄ efre mi.”+15 Nte n̄wan ekeme ndifre eyen esie emi awapde eba inyụn̄ ituaha eyen idịbi esie mbọm?+ Iban emi ẹkam ẹkeme ndifre,+ edi ami ndifreke fi.+16 Sese! Mmakap fi nsịn ke ekaubọk mi.+ Mme ibibene fo ẹdu mi ke iso kpukpru ini.+17 Nditọ fo ẹmenam n̄kpọ usọp usọp. Mbon oro ẹwụride ẹnyụn̄ ẹsobode fi ẹdito fi ẹwọrọ.18 Menede enyịn fo se kanade nyụn̄ kụt. Ẹmetan̄ kpukpru mmọ ẹbon ọtọkiet.+ Mmọ ẹmedi ẹbịne fi. “Ma uwem mi,” uyo Jehovah edi emi,+ “afo eyesịne kpukpru mmọ ke idem nte n̄kpọmbana, oyonyụn̄ ọbọbọ mmọ ke idem nte n̄wanndọ.+19 Okposụkedi emi mme ebiet fo ẹwụrede ẹnyụn̄ ẹnade ndon, isọn̄ fo onyụn̄ abiarade,+ okposụkedi emi afo afahade akaha ke emi tutu ufan̄ idụhe se ẹdụn̄de, mmọ eke ẹmende fi ẹmen ẹnyụn̄ ẹdude oyom usụn̄,+20 kpa ye oro, nditọ emi ẹkabarede ẹdi okwommọ ke ini emi ofụhọde nditọ fo emi ẹkpan̄ade,+ ẹyedọhọ ke utọn̄ fo ẹte, ‘Ebiet emi afaha mi akaha.+ Nam ufan̄ odu ọnọ mi man ndụn̄.’+21 Ndien afo ọyọdọhọ ke esịt fo ete, ‘Anie obon mmọ emi ọnọ mi, sia ami ndide n̄wan oro ofụhọde nditọ esie emi ẹkpan̄ade nnyụn̄ ndide ada, emi n̄kade ntan̄mfep ẹnyụn̄ ẹsịnde mi ke ufọk-n̄kpọkọbi?+ Amaedi mmọ emi, anie ọbọk mmọ?+ Sese! Ẹma ẹkpọn̄ mi ikpọn̄ ke edem.+ Mmọ emi ẹkedu m̀mọ̀n̄?’”+22 Ntem ke Jehovah Akakan Ọbọn̄ Andikara ọdọhọ ete: “Sese! Ami nyemenede ubọk mi ndori mme idụt ke idem,+ nnyụn̄ mmenede idiọn̄ọ+ mi nnọ mme owo. Ndien mmọ ẹyemen nditọiren fo ke ikpanesịt ẹdi, mmọ ẹyenyụn̄ ẹmen nditọiban fo ke afara.+23 Ndien ndidem ẹyekabade ẹdi mbon oro ẹsede fi enyịn,+ nditọiban ndidem ẹyenyụn̄ ẹdi edep fo. Mmọ ẹyesụk iso ke isọn̄ ẹnụhọ ẹnọ fi,+ ẹnyụn̄ ẹdei ntan ikpat fo;+ ndien afo ọyọfiọk ete ke ami ndi Jehovah, bụt idinyụn̄ inamke mbon oro ẹdoride enyịn ke ami.”+24 Nte ẹkeme ndibọ ọkpọsọn̄ owo mbon oro enye ama okomụm,+ mîdịghe nte mbon oro owo ufịk omụmde nte mbuotekọn̄ ẹkeme ndifehe mbọhọ?+25 Edi ntem ke Jehovah ọdọhọ ete: “Ẹyebọ ọkpọsọn̄ owo mbon oro enye okomụmde nte mbuotekọn̄,+ mbon oro owo ufịk ama okomụm ẹyefehe ẹbọhọ.+ Ndien ami nyan̄wana ye owo ekededi eke an̄wanade ye afo,+ nyonyụn̄ nnyan̄a nditọiren fo.+26 Ndien nyanam mbon oro ẹfiomode fi ẹta obụkidem mmọ; iyịp mmọ ayanam mmọ nte n̄kpọ eke mmọ ẹn̄wọn̄de edinem wine. Ndien kpukpru obụkidem ẹyefiọk ẹte ke ami Jehovah+ ndi Andinyan̄a+ fi ye Andifak+ fi, kpa Ọkpọsọn̄ Abasi Jacob.”+


text:
Otú Mkpọsa A Haziri nke Ọma Si Baa Uru
Otu nwata nwaanyị aha ya bụ María Isabel bụ onye nkwusa na-anụ ọkụ n’obi n’obodo San Benado, nke dị na Chili, n’Ebe Ndịda Amerịka. Ya na ndị ezinụlọ ha si n’agbụrụ a na-akpọ ndị Mapuchi. Ezinụlọ ahụ dum ji ịnụ ọkụ n’obi na-akwado mbọ a na-agba ikepụta ọgbakọ ọhụrụ n’asụsụ ndị Mapuchi, nke a na-akpọ Mapudungun.
Mgbe a mara ọkwa na a ga-eme Ncheta Ọnwụ Kraịst n’asụsụ Mapudungun nakwa na e biri puku akwụkwọ ịkpọ òkù abụọ a ga-ekesa n’asụsụ ahụ, o mere ka María Isabel chee echiche ihe o nwere ike ime. Olee otú ọ ga-esi enye aka? O chetara akụkọ ndị a kọrọla banyere ndị na-eto eto ndị ọzọ, bụ́ ndị ziri ụmụ klas ha na ndị nkụzi ha ozi ọma, ha egee ntị. Ọ gwara nne ya na nna ya banyere ya. Ha na ya ekpebie ka ọ gbalịa icheta otú ọ ga-esi kesaa akwụkwọ ịkpọ òkù ahụ n’ụlọ akwụkwọ ha. Olee otú o chetara ọ ga-esi eme ya?
Ihe mbụ María Isabel mere bụ ịrịọ ndị isi ụlọ akwụkwọ ha ka a mapawa akwụkwọ ịkpọ òkù ahụ n’ebe e si abata n’ụlọ akwụkwọ ahụ. Ha kwetara, jaakwa ya mma maka ihe ahụ o kpebiri ime. Otu ụbọchị, mgbe a na-akpọ aha ụmụ akwụkwọ n’ụtụtụ, onyeisi ụlọ akwụkwọ ahụ mara ọkwa banyere akwụkwọ ịkpọ òkù ahụ n’ígwè okwu!
Ihe ọzọ María Isabel mere bụ ịgwa ndị isi ụlọ akwụkwọ ahụ na ya chọrọ ịga gwa klas niile okwu. Mgbe ọ natachara ikike n’aka ndị nkụzi, ọ gara na klas nke ọ bụla, jụọ ha ma è nwere onye n’ime ha bụ́ onye Mapuchi. O kwuru, sị: “Echere m na a ga-enwe ihe dị ka mmadụ iri ma ọ bụ iri na ise bụ́ ndị Mapuchi n’ụlọ akwụkwọ ahụ dum. Ma ha karịrị ole ahụ. Akwụkwọ ịkpọ òkù m kesara n’ụlọ akwụkwọ anyị dị otu narị na iri ise!”
“Ọ TỤRỤ ANYA ỊHỤ ONYE TORO ETO”
Otu nwaanyị hụrụ akwụkwọ ịkpọ òkù ahụ a mapawara n’ebe e si abata n’ụlọ akwụkwọ ahụ ma chọọ ịma onye ọ ga-ajụ ihe gbasara Ncheta Ọnwụ Jizọs ahụ a ga-eme. A gwara ya ka ọ gakwuru María Isabel. Ma, o juru ya ezigbo anya ịhụ ya n’ihi na ọ dị naanị afọ iri! María Isabel mụmụrụ ọnụ ọchị ma kwuo, sị: “Ọ tụrụ anya ịhụ onye toro eto.” Mgbe o nyere nwaanyị ahụ akwụkwọ ịkpọ òkù, ọ jụrụ nwaanyị ahụ ebe o bi ka ya na ndị mụrụ ya nwee ike ịbịa n’ụlọ ya, gwakwuo ya banyere Alaeze Chineke. Obi dị ndị nkwusa iri abụọ na-asụ asụsụ Mapudungun ezigbo ụtọ ịhụ nwaanyị ahụ na mmadụ iri abụọ na isii ndị ọzọ bụ́ ndị Mapuchi ka ha bịara Ncheta Ọnwụ Jizọs. Ka ọ dị ugbu a, ha aghọọla ọgbakọ na-eme nke ọma!
N’agbanyeghị afọ ole ị dị, ì nwere ike ime ka nwata nwaanyị a ma kpọọ ụmụ akwụkwọ ibe gị ma ọ bụ ndị ọrụ ibe gị ka ha bịa Ncheta Ọnwụ Jizọs, mgbakọ distrikti ma ọ bụ bịa gere okwu ihu ọha? Ọ́ gaghị adị mma ka i mee nchọnchọ n’akwụkwọ anyị ka ị hụ ihe ụmụnna ụfọdụ mere, bụ́ ihe ndị nwere ike ime ka ị mata otú ị ga-esi mee ụdị ihe ahụ? Kpeekwa ekpere rịọ Jehova ka o nye gị mmụọ nsọ ya, nke ga-enyere gị aka ịkata obi gwa ndị mmadụ banyere ya. (Luk 11:13) I mee otú ahụ, uru ezigbo mbọ ị gbara ga-aba nwekwara ike iju gị anya ma gbaa gị ezigbo ume.


text:
Olee Ihe Ndị Ga-enyere Gị Aka Ịghọta Ihe Ị Na-agụ na Baịbụl?
Ihe Baịbụl kwuru
Baịbụl n’onwe ya gwara anyị ihe ndị ga-enyere anyị aka ịghọta ihe e dere na ya. Ma ị̀ gụrụ akwụkwọ ma ọ bụ na ị gụghị, ihe Chineke na-agwa anyị na Baịbụl agaghị ‘
esiri gị oké ike, ọ dịghịkwa n’ebe dị anya.’—Diuterọnọmi 30:11.
Ihe ndị ga-enyere gị aka ịghọta ihe ị na-agụ na Baịbụl
Kweta n’ihe Baịbụl kwuru. Kweta na Baịbụl bụ Okwu Chineke. Dịrị umeala n’obi n’ihi na Chineke anaghị anabata ndị mpako. (1 Ndị Tesalonaịka 2:13; Jems 4:6) Ma, ọ pụtaghị na a sị gị na ọ dị iri, gị achịrị wụnye n’akpa. Chineke chọrọ ka i jiri ‘
ike iche echiche’ gị chọpụta nke bụ́ eziokwu.—Ndị Rom 12:1, 2.
Rịọ Chineke ka o nye gị amamihe. N’Ilu 3:5, Baịbụl sịrị gị “
adaberekwala ná nghọta gị.” Kama ịdabere ná nghọta gị, “
na-arịọ Chineke” ka o nye gị amamihe ị ga-eji ghọta ihe ị na-agụ na Baịbụl.—Jems 1:5.
Na-amụ Baịbụl mgbe niile. Ị ga-aka erite uru ma ọ bụrụ na ị na-amụchi Baịbụl anya karịa ịna-amụ ya mgbe ọ dabara.—Jọshụa 1:8.
Ị mụchaa otu ihe Baịbụl kwuru gị agafee n’ọzọ. Otu ụzọ ị ga-esi ghọta ihe Baịbụl na-akụzi bụ ịhọrọ otu ihe ma lee ihe Baịbụl kwuru gbasara ya. Ị mụchaa nke ahụ, gị ahọrọkwa ọzọ ị ga-amụ. Buru ụzọ mụọ ndị nke dị mfe. E mechazie gị amụwa ndị nke e nwere ike ikwu na ha bụ maka ndị ‘
tozuru okè.’ (Ndị Hibru 6:1, 2) Ị na-eme ya otú a, ọ ga-enyere gị aka iji ihe e dere n’otu amaokwu Baịbụl ghọta ihe e dere n’amaokwu ọzọ, ị ga-ahụkwa otú otu amaokwu Baịbụl si akọwa ibe ya, ọ sọgodị ya ya bụrụ amaokwu ndị “
siri ike nghọta.”—2 Pita 3:16.
Gwa ndị ọzọ ka ha nyere gị aka. Ihe e dere na Baịbụl na-egosi na anyị kwesịrị ikwe ka ndị ọzọ nyere anyị aka ịghọta ihe dị na Baịbụl. (Ọrụ Ndịozi 8:30, 31) Ndịàmà Jehova na-agwa ndị mmadụ ka ha na ha na-amụ Baịbụl na-anaghị ha ego. Ha na-eji amaokwu Baịbụl dị iche iche enyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe Baịbụl na-akụzi otú ahụ Ndị Kraịst oge mbụ mere.—Ọrụ Ndịozi 17:2, 3.
Ihe ndị na-adịghị gị mkpa iji ghọta ihe ị na-agụ na Baịbụl
Inwe oké amamihe ma ọ bụ ịgụ oké akwụkwọ. Ndịozi iri na abụọ Jizọs ghọtara ihe dị n’Akwụkwọ Nsọ ma kụziere ya ndị ọzọ n’agbanyeghị na ụfọdụ ndị weere ha ka “
ndị na-agụghị oké akwụkwọ na ndị nkịtị.”—Ọrụ Ndịozi 4:13.
Ego. Ọ gaghị efu gị ego iji mụta Baịbụl. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: “
Unu natara n’efu, na-enyenụ n’efu.”—Matiu 10:8.
GỤKWUO GBASARA YA
Olee Uru Ịmụ Baịbụl Ga-abara Gị?
Baịbụl na-enyere ọtụtụ ndị aka ịmata azịza ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa. Ị̀ ga-achọ ka Baịbụl nyere gị aka?
Ihe Ga-enyere Gị Aka Ịghọta Ihe Baịbụl Na-ekwu
Ọ bụrụ na e dere Baịbụl ka ọ dị mfe nghọta, gịnị mere ị ga-eji chọwa ka e nyere gị aka ịghọta ya?


text: 11 Ekem Jephthah+ owo Gilead+ akabade edi ọkpọsọn̄ owo uko,+ enye okonyụn̄ edi eyen n̄wan akpara,+ ndien Gilead ekedi ete Jephthah.2 Ndien n̄wan Gilead aman nditọiren ọnọ enye. Ke ini nditọ n̄wan emi ẹma ẹkekponi, mmọ ẹbịn Jephthah ẹsio ẹnyụn̄ ẹdọhọ enye ẹte: “Afo unyeneke udeme ke ufọk ete+ nnyịn, koro afo edide eyen isio an̄wan.”3 Ntre Jephthah efehe ke ntak nditọete esie okodụn̄ ke isọn̄ Tob.+ Ndien mme anana ubọkutom ẹdian idem ye Jephthah, mmọ ẹnyụn̄ ẹsisan̄a ye enye ẹwọrọ.+4 Ekem ke mîbịghike nditọ Ammon ẹdi en̄wan ye Israel.+5 Edikem ke ini nditọ Ammon ẹn̄wanade ye Israel,+ mbiowo Gilead ẹdaha ke ndondo oro ẹka ndida Jephthah ke isọn̄ Tob.+6 Ndien mmọ ẹdọhọ Jephthah ẹte: “Afo didi etubom nọ nnyịn, man nnyịn ikan̄wana ye nditọ Ammon.”7 Edi Jephthah ọdọhọ mbiowo+ Gilead ete: “Idịghe ami ke mbufo ẹkesua ẹnyụn̄ ẹbịn ẹfep ke ufọk ete mi?+ Ndien ntak emi mbufo ẹdide ẹtiene mi idahaemi mbufo ẹdude ke nnanenyịn?”+8 Ntem mbiowo Gilead ẹdọhọ Jephthah ẹte: “Ntak edi oro nnyịn ifiakde itiene+ fi idahaemi, san̄a ye nnyịn, man ikan̄wana ye nditọ Ammon, ndien afo ayakabade edi etubom kpukpru mme andidụn̄ ke Gilead+ ọnọ nnyịn.”9 Ntre Jephthah ọdọhọ mbiowo Gilead ete: “Edieke mbufo ẹfiakde ẹda mi ẹnyọn̄ ndikan̄wana ye nditọ Ammon, ndien Jehovah onyụn̄ ayak+ mmọ esịn mi ke ubọk, ami nyakabade ndi etubom mbufo!”10 Ekem mbiowo Gilead ẹdọhọ Jephthah ẹte: “Yak Jehovah okop se nnyịn+ itịn̄de emi edieke nnyịn mîdinamke uyo fo emi.”+11 Mmọdo Jephthah etiene mbiowo Gilead ndien mmọ ẹnịm enye nte ibuot ye etubom+ mmọ. Ndien Jephthah etịn̄ kpukpru ikọ esie ke iso Jehovah+ ke Mizpah.+12 Ndien Jephthah ọdọn̄ mme isụn̄utom ọnọ edidem nditọ Ammon,+ ete: “Nso ke ami nnam fi+ emi afo edide isọn̄ mi ndin̄wana ye ami?”13 Ntre edidem nditọ Ammon ọbọrọ mme isụn̄utom Jephthah ete: “Edi koro Israel ẹkedade isọn̄ mi, ọtọn̄ọde ke Arnon+ tutu esịm Jabbok onyụn̄ emen esịm Jordan,+ ke ini mmọ ẹketode Egypt+ ẹwọn̄ọ. Ndien ke emi fiak yak enye nọ mi ke emem.”14 Edi Jephthah afiak ọdọn̄ mme isụn̄utom ọnọ edidem nditọ Ammon15 onyụn̄ ọdọhọ enye ete:“Jephthah ọdọhọ, ‘Israel ikadaha isọn̄ Moab+ ikonyụn̄ idaha isọn̄ nditọ Ammon.+16 Koro ke ini Israel ẹketode Egypt ẹwọn̄ọ mmọ ẹkesan̄a ke wilderness tutu ẹdisịm Ididuot Inyan̄+ ẹnyụn̄ ẹbe ẹsịm Kadesh.+17 Ekem Israel ẹdọn̄ mme isụn̄utom ẹnọ edidem Edom,+ ẹte: “Mbọk, yak nnyịn isan̄a ke isọn̄ fo ibe,” edi edidem Edom inyịmeke. Mmọ ẹdọn̄ mme isụn̄utom n̄ko ẹnọ edidem Moab,+ enye inyụn̄ inyịmeke. Ndien Israel ẹka iso ẹdu ke Kadesh.+18 Ke ini mmọ ẹkesan̄ade ke wilderness ẹbe, mmọ ẹma ẹsan̄a ẹkanade isọn̄ Edom+ ye isọn̄ Moab, ẹnyụn̄ ẹsan̄a n̄kan̄ edem usiahautịn isọn̄ Moab,+ ẹkenam nna ke n̄kan̄ ikpehe Arnon; edi mmọ ikebehe idụk adan̄a Moab,+ koro Arnon ekedide adan̄a Moab.+19 “‘Ekem Israel ẹdọn̄ mme isụn̄utom ke ọtọ Sihon edidem mme Amorite, kpa edidem Heshbon,+ Israel ẹnyụn̄ ẹdọhọ enye ẹte: “Mbọk yak nnyịn isan̄a ke isọn̄ fo ibe ika ebiet nnyịn.”+20 Edi Sihon ikenịmke ke akpanikọ ite ke Israel ẹyom ndisasan̄a mbe ke obio imọ, ntre Sihon obon kpukpru ikọt esie ọtọkiet, ndien mmọ ẹnam nna ke Jahaz+ ẹnyụn̄ ẹn̄wana ye Israel.+21 Ntem Jehovah Abasi Israel ayak Sihon ye kpukpru ikọt esie esịn Israel ke ubọk, Israel ẹwot mmọ ẹnyụn̄ ẹda ofụri isọn̄ emi mme Amorite ẹkedụn̄de ke obio+ oro ẹnyene.22 Ntem mmọ ẹda ofụri isọn̄ mme Amorite ẹnyene, ọtọn̄ọde ke Arnon tutu esịm Jabbok, onyụn̄ ọtọn̄ọde ke wilderness tutu esịm Jordan.+23 “‘Ndien ke emi, Jehovah Abasi Israel ama ebịn mme Amorite efep ke iso ikọt esie Israel,+ afo onyụn̄ oyom ndibịn mmọ mfep.24 Nte idịghe owo ekededi emi Chemosh+ abasi fo anamde fi ebịn efep ke afo edibịn efep? Ndien kpukpru owo eke Jehovah Abasi nnyịn edibịnde efep ke iso nnyịn kpa enye ke nnyịn idibịn ifep.+25 Ndien ke emi, nte afo ọmọfọn akan Balak eyen Zippor, kpa edidem Moab?+ Nte akanam enye ọtọhọ ye Israel, m̀mê an̄wana ye mmọ?26 Ke adan̄aemi Israel okodụn̄de ke Heshbon ye n̄kpri obio+ esie ye ke Aroer+ ye n̄kpri obio esie ye ke kpukpru obio emi ẹdude ke mben akpa Arnon ke isua ikie ita, ntak emi afo mûkawamakede mmọ ubọ ke ofụri ini oro?+27 Amaedi ami, nnamke fi idiọkn̄kpọ ndomokiet, edi afo amanam mi idiọk ke ndin̄wana ye ami. Yak Jehovah kpa Ebiereikpe,+ ekpe ikpe ke ufọt nditọ Israel ye nditọ Ammon mfịn emi.’”28 Edi edidem nditọ Ammon ikakpan̄ke utọn̄ ke etop oro Jephthah ọkọdọn̄de ọnọ enye.+29 Ekem spirit Jehovah edidoro Jephthah ke idem,+ ndien enye asan̄a ke Gilead ebe onyụn̄ asan̄a ke Manasseh ebe onyụn̄ asan̄a ke Mizpeh mbon Gilead+ ebe, ndien enye oto ke Mizpeh mbon Gilead asan̄a edisịm nditọ Ammon.30 Ekem Jephthah anam akan̄a+ ọnọ Jehovah, ete: “Edieke afo edidade nditọ Ammon esịn mi ke ubọk,31 owo eke ediwọrọde edi, editode ke enyịnusụn̄ ufọk mi ọwọrọ edisobo ye ami ke ini ntode ndin̄wana ye nditọ Ammon nnyọn̄ ndi ke emem,+ enye ayakabade edi eke Jehovah,+ nyonyụn̄ n̄wa enye nte edifọp uwa.”+32 Ntre Jephthah asan̄a ekesịm nditọ Ammon ndin̄wana ye mmọ, ndien Jehovah ayak mmọ esịn enye ke ubọk.33 Ndien enye owot mmọ ọkwọkudịm ọtọn̄ọde ke Aroer tutu esịm Minnith+—obio edịp—tutu onyụn̄ esịm Abel-keramim. Ntem, nditọ Israel ẹkan nditọ Ammon.34 Ekem Jephthah ọnyọn̄ edisịm ufọk esie ke Mizpah,+ ndien, sese! adiaha esie ke ọwọrọ edi ndisobo ye enye, amia ekọmọ onyụn̄ enek unek.+ Ndien enye ekedi n̄kukụre eyen oro enye enyenede. Enye ikenyeneke eyeneren m̀mê eyenan̄wan ke ebede enye.35 Edikem ke ini enye adade okụt adiaha esie, enye awak ọfọn̄idem+ esie onyụn̄ ọdọhọ ete: “O adiaha mi! Afo amanam mi mfụhọ, afo ke ami ndisio nnọ. Koro mma ntat inua mi n̄kan̄a akan̄a nnọ Jehovah, ndikemeke ndifiak edem.”+36 Edi adiaha esie ọdọhọ enye ete: “Ete mi, edieke edide afo ama atat inua fo akan̄a akan̄a ọnọ Jehovah, nam ye ami se ikọwọrọde fi ke inua,+ koro Jehovah omosio usiene ye mme asua fo, kpa nditọ Ammon.”37 Ndien enye ọdọhọ ete esie ete: “Nam n̄kpọ emi nọ mi: Nọ mi ọfiọn̄ iba, ndien yak n̄ka n̄kasan̄a ke mme obot, ami ye mme ufan mi iban, nnyụn̄ ntua ke emi mmendifiọkke erenowo.”+38 Ndien ete esie ọdọhọ enye ete: “Ka!” Ntre ayak enye aka ọfiọn̄ iba; ndien enye asan̄a ye mme ufan esie iban aka, ẹkesan̄a ke mme obot ẹtua sia enye mîdifiọkke erenowo.39 Edikem ke ọfiọn̄ iba ẹma ẹkebe enye afiak ọnyọn̄ ebịne ete esie, ndien ete esie osio akan̄a oro enye akakan̄ade aban̄a enye.+ Edi enye ikenyeneke ebuana ye erenowo ke ofụri eyouwem esie. Ndien akabade edi ido ke Israel:40 Nditọiban Israel ẹsika ke isua ke isua ẹketoro adiaha Jephthah kpa owo Gilead, usen inan̄ ke isua.+


text:
IBUOT INAN̄
Anie Edi Jesus Christ?
1, 2. (a) Edieke ọdiọn̄ọde enyịn̄ owo emi ọwọrọde etop, ndi ọwọrọ ke emenen̄ede ọdiọn̄ọ enye? Nam an̄wan̄a. (b) Mme owo ẹdọhọ ke Jesus edi anie?
EDIWAK owo ẹwọrọ etop ke ererimbot emi. Ekeme ndidi afo ọmọdiọn̄ọ enyịn̄ owo kiet emi ọwọrọde etop. Afo ndidiọn̄ọ enyịn̄ esie iwọrọke ke emenen̄ede ọdiọn̄ọ enye, inyụn̄ iwọrọke ke ọmọdiọn̄ọ kpukpru n̄kpọ aban̄a nte enye odude uwem ye nte enye etiede.
2 Ekeme ndidi omokop n̄kpọ aban̄a Jesus Christ kpa ye oro enye okodude uwem n̄kpọ nte isua 2,000 ko ke edem. Edi ata ediwak owo inen̄ekede idiọn̄ọ utọ owo emi Jesus ekedide. Ndusụk owo ẹdọhọ ke enye ekedi eti owo, mbon en̄wen ẹdọhọ ke enye ekedi prọfet, ndien mbon eken ẹte ke enye edi Abasi. Afo ekere didie?—Se Se Ẹwetde Ẹdian 12.
3. Ntak emi ọfọnde enen̄ede ọdiọn̄ọ Jehovah Abasi ye Jesus Christ?
3 Ọfọn enen̄ede ọdiọn̄ọ owo emi Jesus edide. Ntak-a? Sia Bible ọdọhọ nnyịn ete: “Nsinsi uwem ọwọrọ mmọ ndikọ ifiọk emi aban̄ade fi, ata Abasi kierakiet, ye enye emi afo okosiode ọdọn̄, kpa Jesus Christ.” (John 17:3) Edieke afo enen̄erede ọdiọn̄ọ Jehovah ye Jesus, eyekeme ndidu uwem ke nsinsi ke Paradise ke isọn̄. (John 14:6) Ndidiọn̄ọ Jesus ayan̄wam fi n̄ko sia enye ama enịm mfọnn̄kan uwụtn̄kpọ ke nte owo okpodude uwem onyụn̄ anamde n̄kpọ ye mbon en̄wen. (John 13:34, 35) Ima ikpep n̄kpọ iban̄a Abasi ke Ibuot 1 ke n̄wed emi. Idahaemi yak ise se Bible ekpepde nnyịn aban̄a Jesus.
IMOKỤT MESSIAH!
4. Ikọ oro “Messiah” ye “Christ” ẹwụt nso?
4 Ediwak isua mbemiso Jesus amanade, Jehovah ama etịn̄ ke Bible ete ke imọ iyọdọn̄ Messiah, m̀mê Christ, edi isọn̄. Ẹda ikọ oro “Messiah” ẹto usem Hebrew ndien ẹda “Christ” ẹto usem Greek. Ikọ mbiba emi ẹwụt ke Abasi eyemek enye emi enye ọkọn̄wọn̄ọde onyụn̄ ọdọn̄ enye san̄asan̄a utom. Messiah emi ayanam kpukpru se Abasi ọkọn̄wọn̄ọde osu. Jesus ekeme ndin̄wam fi idahaemi. Edi mbemiso Jesus akamanade, ediwak owo ẹma ẹsikere m̀mê anie edidi Messiah.
5. Ndi mme mbet Jesus ẹma ẹnịm ke enye edi Messiah?
5 Mme mbet Jesus ẹma ẹnịm ke enye edi Messiah oro ẹken̄wọn̄ọde. (John 1:41) Ke uwụtn̄kpọ, Simon Peter ama ọdọhọ Jesus ete: “Afo edi Christ.” (Matthew 16:16) Nso inam nnyịn inịm ke Jesus edi Messiah?
6. Jehovah akanam nso man mbon oro ẹmade enye ẹdiọn̄ọ Messiah?
6 Anyan ini mbemiso ẹkemande Jesus, mme prọfet Abasi ẹma ẹwet ediwak n̄kpọ emi ẹdin̄wamde mme owo ẹdiọn̄ọ Messiah. Didie ke mme n̄kpọ emi an̄wam mme owo? Yak ida nte ke ẹdọn̄ fi aka itie udụk moto ekemen owo emi akanam mûdiọn̄ọke. Edieke ẹnen̄erede ẹtịn̄ nte owo oro etiede ẹnọ fi, se ẹtịn̄de oro ayan̄wam fi ọdiọn̄ọ owo oro akade ndimen do. Kpasụk ntre ke Jehovah akada mme prọfet esie etịn̄ se Messiah edinamde ye se mme owo ẹdinamde enye. Nte mme prọfesi oro ẹkesude an̄wam mbon oro ẹmade Abasi ẹdiọn̄ọ ke Jesus edi Messiah oro.
7. Ewe prọfesi iba ẹwụt ke Jesus edi Messiah?
7 Se utọ prọfesi oro iba mi. Akpa, isua 700 mbemiso Jesus akamanade, Micah ama etịn̄ ke Messiah edimana ke ekpri obio emi ekerede Bethlehem ke Judea. (Micah 5:2) Ndien do ke Jesus akamana! (Matthew 2:1, 3-9) Ọyọhọ iba, Daniel ama etịn̄ prọfesi ete ke mme owo ẹdidiọn̄ọ owo emi edide Messiah ke isua 29 C.E. (Daniel 9:25) Prọfesi iba emi ẹma ẹnen̄ede ẹwụt ke Jesus edi Messiah oro ẹken̄wọn̄ọde.—Se Se Ẹwetde Ẹdian 13.
8, 9. Nso iketịbe ke ini Jesus anade baptism, emi owụtde ke enye edi Messiah?
8 Jehovah ama enen̄ede anam ẹdiọn̄ọ ke Jesus edi Messiah. Enye ama ọdọhọ John Andinịm Owo Baptism ke iyowụt enye n̄kpọ emi edinamde enye ọdiọn̄ọ owo emi edide Messiah. Ke ini Jesus akakade ebịne John man enịm enye baptism ke Akpa Jordan ke isua 29 C.E., John ama okụt idiọn̄ọ oro. Bible etịn̄ se iketịbede ete: “Ke Jesus ama akana baptism, kpa idaha oro enye ọwọrọ ke mmọn̄; ndien, sese! enyọn̄ eberede, ndien enye okụt spirit Abasi osụhọrede nte ibiom edidoro enye ke idem. Sese! N̄ko, uyo oto ke heaven ọdọhọ ete: ‘Emi edi edima Eyen mi, emi ami nnyịmede.’” (Matthew 3:16, 17) Mme n̄kpọ emi John okokụtde onyụn̄ okopde akanam enye ọdiọn̄ọ ke Jesus edi Messiah. (John 1:32-34) Usen oro Jehovah akan̄wan̄ade edisana spirit ọduọk Jesus do ke enye akakabade edi Messiah. Enye ke Abasi ekemek nte Adausụn̄ ye Edidem.—Isaiah 55:4.
9 Mme prọfesi Bible, idiọn̄ọ emi Jehovah ọkọnọde ke ini Jesus akanade baptism, ye se Jehovah ke idemesie eketịn̄de ẹwụt ke Jesus edi Messiah. Edi Jesus okoto m̀mọ̀n̄, ndien enye ekedi nso utọ owo? Ẹyak ise se Bible etịn̄de aban̄a enye.
JESUS OKOTO M̀MỌ̀N̄?
10. Nso ke Bible eketịn̄ aban̄a Jesus mbemiso enye edide isọn̄?
10 Bible ọdọhọ ke Jesus ama odu ke heaven mbemiso enye edide isọn̄. Micah ọkọdọhọ ke Messiah ama odu “toto ke eset.” (Micah 5:2) Jesus ke idemesie ama esitịn̄ ediwak ini ete ke imọ ima idodu ke heaven mbemiso idide idimana ke isọn̄. (Kot John 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Mbemiso Jesus edide isọn̄, enye ye Jehovah ẹma ẹnen̄ede ẹdiana kiet.
11. Ntak emi Jehovah enen̄erede ama Jesus?
11 Jehovah enen̄ede ama Jesus. Ntak-a? Sia enye ke Jehovah okobot mbemiso obotde n̄kpọ m̀mê owo en̄wen ekededi. Emi anam ẹkot Jesus “akpa ke otu kpukpru edibotn̄kpọ.” * (Colossae 1:15) Ntak en̄wen emi Jehovah enen̄erede ama Jesus edi sia enye edi n̄kukụre owo emi Jehovah okobotde ke idemesie. Emi anam ẹkot Jesus “ikpọn̄-ikpọn̄ edibon Eyen” Abasi. (John 3:16) Jesus ke Jehovah akada obot kpukpru n̄kpọ eken. (Colossae 1:16) Ndien Jesus ikpọn̄ ke ẹkot “Ikọ,” sia enye ke Jehovah ekesida etịn̄ ikọ ọnọ mme angel ye mme owo.—John 1:14.
12. Nnyịn inam didie idiọn̄ọ ke Jesus ye Abasi ẹdi nsio nsio owo?
12 Ndusụk owo ẹkere ke Jesus edi Abasi, Abasi edi Jesus. Edi idịghe se Bible ekpepde edi oro. Bible ọdọhọ ke ẹkebobot Jesus, ndien emi ọwọrọ ke Jesus enyene ntọn̄ọ. Edi Jehovah emi okobotde kpukpru n̄kpọ inyeneke ntọn̄ọ. (Psalm 90:2) Akananam Jesus emi edide Eyen Abasi idomoke ndidi n̄ka ye Abasi. Bible ọdọhọ ke Ete okpon akan Eyen. (Kot John 14:28; 1 Corinth 11:3.) Jehovah ikpọn̄ edi “Ata Ọkpọsọn̄ Abasi.” (Genesis 17:1) Enye okpon akan onyụn̄ okop odudu akan ke ofụri ekondo.—Se Se Ẹwetde Ẹdian 14.
13. Ntak emi Bible ọdọhọde ke Jesus edi “mbiet Abasi oro enyịn mîkwe”?
13 Jehovah ye Jesus Eyen esie ẹma ẹdiana kiet ẹnam n̄kpọ ke ediwak biliọn isua mbemiso ẹbotde enyọn̄ ye isọn̄. Mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹma kiet eken! (John 3:35; 14:31) Jesus ama enen̄ede ekpebe mme edu Ete esie tutu Bible ọdọhọ ke enye edi “mbiet Abasi oro enyịn mîkwe.”—Colossae 1:15.
14. Mfọnmma Eyen Jehovah akanam didie edimana nte owo?
14 Edima Eyen Jehovah ama enyịme ndikpọn̄ heaven ndimana ke isọn̄ nte owo. Enye akanam didie edimana ke isọn̄? Jehovah ama osio uwem Eyen esie ke heaven ke utịbe utịbe usụn̄, esịn ke idịbi eyenan̄wan emi mîkọfiọkke erenowo, emi ekekerede Mary. Emi akanam Mary oyomo kpa ye emi enye mîkọfiọkke erenowo kan̄a. Ntre, Mary ama aman mfọnmma eyen, onyụn̄ okot enye Jesus.—Luke 1:30-35.
NSO UTỌ OWO KE JESUS EKEDI?
15. Akpanam nso man enen̄ede ọdiọn̄ọ Jehovah?
15 Afo emekeme ndikpep ediwak n̄kpọ mban̄a Jesus, nte enye okodude uwem, ye mme edu esie edieke okotde n̄wed Matthew, Mark, Luke, ye John ke Bible. Ẹkot mme n̄wed emi Gospel. Sia Jesus ebietde Ete esie, se okotde do ayan̄wam fi enen̄ede ọdiọn̄ọ Jehovah. Ntak edi oro Jesus ọkọdọhọde ete: “Owo eke okụtde mi okụt Ete n̄ko.”—John 14:9.
16. Nso ke Jesus ekekpep? Enye akada se enye ekekpepde ke m̀mọ̀n̄?
16 Ediwak owo ẹkekot Jesus “Andikpep.” (John 1:38; 13:13) Kiet ke otu akpan n̄kpọ emi enye ekekpepde mme owo ekedi “eti mbụk obio ubọn̄” Abasi. Nso idi Obio Ubọn̄ Abasi? Enye edi ukara Abasi emi odude ke heaven, emi edikarade ofụri ererimbot, emi edinyụn̄ anamde ẹdiọn̄ kpukpru mbon emi ẹkopde uyo Abasi. (Matthew 4:23) Jehovah ekekpep Jesus kpukpru se enye ekekpepde mme owo. Jesus ọkọdọhọ ete: “Se ami n̄kpepde idịghe okịm, edi enyene enye emi ọkọdọn̄de mi.” (John 7:16) Jesus ama ọdiọn̄ọ ke Jehovah oyom kpukpru owo ẹkop ke ukara Abasi eyesịm ofụri isọn̄. Ata eti mbụk edi emi.
17. M̀mọ̀n̄ ke Jesus ekesikpep mme owo n̄kpọ? Ntak emi enye ekesịnde idem ekpep mme owo n̄kpọ?
17 M̀mọ̀n̄ ke Jesus ekesikpep mme owo n̄kpọ? Ekesikpep ke kpukpru ebiet emi enye okụtde mme owo. Enye ama esikpep mme owo n̄kpọ ke obio-in̄wan̄, ke ikpọ obio ye ke n̄kpri obio, ke an̄waurua, ke synagogue ye ke temple, ye ke ufọk mme owo. Enye iketiehe-tie ibet mme owo ẹdi ẹbịne enye. Enye ekesiwak ndika mbịne mmọ. (Mark 6:56; Luke 19:5, 6) Jesus ama esisịn idem anam utom esie onyụn̄ ada ini ye odudu esie ekpep mme owo n̄kpọ. Ntak-a? Sia enye ama ọdiọn̄ọ ke se Abasi oyomde imọ inam edi oro, enye ama esinyụn̄ okop uyo Ete esie kpukpru ini. (John 8:28, 29) Ntak en̄wen ekedi ke mbọm mme owo ama esinam enye. (Kot Matthew 9:35, 36.) Enye ama okụt ke mme adaiso ido ukpono ikekpepke mme owo nnennen n̄kpọ iban̄a Abasi ye Ukara esie. Emi akanam enye oyom ndin̄wam ata ediwak owo ẹkop eti mbụk.
18. Ewe edu Jesus ke afo ama akan?
18 Jesus ama ama mme owo onyụn̄ ekere aban̄a mmọ. Enye ama esifọn ido, mme owo ẹma ẹsikeme ndineme nneme ye enye. Idem n̄kpri nditọwọn̄ ẹma ẹsima ndidu ye enye. (Mark 10:13-16) Jesus ekesinam n̄kpọ ye kpukpru owo ukem ukem. Enye ama asua udia-inọ, ufịk, ye utụk. (Matthew 21:12, 13) Ke eyo Jesus, owo ikesidaha iban ke n̄kpọ inyụn̄ ikponoke mmọ. Edi Jesus ekesinam n̄kpọ ye mmọ ukpono ukpono. (John 4:9, 27) Jesus ama enen̄ede osụhọde idem. Ke uwụtn̄kpọ, mbubreyo usen kiet, enye ama eyet mme apostle esie ukot. Eyenufọk owo ekesinam utọ utom oro.—John 13:2-5, 12-17.
19. Nso iwụt ke Jesus ama ọdiọn̄ọ se mme owo ẹnen̄erede ẹyom ye nte ke ama ọdọn̄ enye ndin̄wam mmọ?
19 Jesus ama ọdiọn̄ọ se mme owo ẹnen̄erede ẹyom, ama onyụn̄ ọdọn̄ enye ndin̄wam mmọ. Nte enye ekesidade odudu Abasi ọkọk mme owo udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄ ke nnyịn ida idiọn̄ọ emi. (Matthew 14:14) Ke uwụtn̄kpọ, ete kiet emi ọkọdọn̄ọde akpamfia ama edi ebịne Jesus edidọhọ enye ete: “Edieke afo akam amade, emekeme ndinam mi nsana.” Mbọm ete oro ama anam Jesus sia enye ama ọdiọn̄ọ ke ubiak ye ufen emi ete oro ọbọde idịghe ekpri. Jesus ama an̄wam ete oro. Enye ama anyan ubọk otụk ete oro, onyụn̄ ọdọhọ enye ete: “Mmama. Sana.” Ndien kpa idaha oro udọn̄ọ okụre ete oro. (Mark 1:40-42) Afo ekere ke eketie ete oro didie ke idem?
JESUS ESINAM SE INEMDE ETE ESIE ESỊT KPUKPRU INI
20, 21. Didie ke Jesus ekenịm akakan uwụtn̄kpọ ke ndikop item nnọ Abasi?
20 Jesus ama enịm akakan uwụtn̄kpọ ke ndikop item nnọ Abasi. Inamke n̄kpọ m̀mê nso iketịbe, m̀mê nso ke mme asua esie ẹkenam enye, Jesus ama osụk anam se inemde Ete esie esịt. Ke uwụtn̄kpọ, enye ikanamke se Satan ọkọdọhọde ke ini Satan okodomode enye. (Matthew 4:1-11) Ndusụk iman esie ikenịmke ke enye ekedi Messiah. Mmọ ẹma ẹdọhọ ke ibuot ebe enye, edi Jesus ama aka iso anam utom Abasi. (Mark 3:21) Ke ini mme asua esie ẹkenamde enye ibak, enye ama ayak mmọ esịn Ete esie ke ubọk inyụn̄ idehedei idomo ndisio mmọ usiene.—1 Peter 2:21-23.
21 Idem ke ini ẹketụhọrede Jesus idiọk idiọk mbemiso ẹwotde enye, enye okosụk ọbọbuọt idem ye Jehovah. (Kot Philippi 2:8.) Kere ban̄a se Jesus ọkọyọde ke usen oro ẹkewotde enye. Ẹma ẹmụm enye, mme ntiense nsu ẹdidori enye ikọ ẹte ke osụn̄i Abasi, ndiọi ebiereikpe ẹbiom enye ikpe, mme owo ẹsak enye, mbonekọn̄ ẹtụhọde enye, ekem ẹkọn̄ enye ke eto. Mbemiso enye akpade, enye ama ọdọhọ ete: “Okụre!” (John 19:30) Usen ita ke Jesus ama akakpa, Jehovah ama anam enye eset edi spirit. (1 Peter 3:18) Urua ifan̄ ke oro ebede, Jesus ama afiak ọnyọn̄ heaven, ‘okosụhọde etie ke ubọk nnasia Abasi,’ onyụn̄ ebet ini emi Abasi edinamde enye edi Edidem.—Mme Hebrew 10:12, 13.
22. Jesus ndikọsọn̄ọ nda ye Ete esie anam nso ufọn ọnọ nnyịn?
22 Sia Jesus ọkọsọn̄ọde ada ye Ete esie, emi anam nnyịn ikeme ndidori enyịn ndidu uwem ke nsinsi ke Paradise ke isọn̄. Se Jehovah akaduakde edi emi. Ke Ibuot 5, iyeneme nte n̄kpa Jesus anamde nnyịn ikeme ndidu uwem ke nsinsi.
^ ikp. 11 Jehovah edi Ete sia enye edi Andibot kpukpru n̄kpọ. (Isaiah 64:8) Ẹkot Jesus Eyen Abasi koro Jehovah okobot enye. Ẹkot mme angel ye Adam n̄ko nditọ Abasi.—Job 1:6; Luke 3:38.
Kpep N̄kpọ En̄wen
Anie Ededi Jesus Christ?
Kere ban̄a se iwụtde ke etop Jesus esịm ofụri ererimbot.


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Jona 4:1-11
4 Ma nke ahụ wutere Jona nke ukwuu,+ iwe ya wee dị ọkụ.2 O wee kpekuo Jehova ekpere, sị: “Ewoo, Jehova, ọ́ bụghị ihe a ka m nọ na-eche, mgbe m nọ n’ala m? Ọ bụ ya mere m ji gbagawa Tashish;+ n’ihi na m maara na ị bụ Chineke nke na-eme amara, onye na-eme ebere,+ onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ, onye obiọma* ya dị ukwuu,+ onye na-agbanwekwa obi ya wee ghara iweta ọdachi.+3 Ugbu a, Jehova, biko, wepụ mkpụrụ obi m,+ n’ihi na ọ kaara m mma ịnwụ anwụ karịa na m dị ndụ.”+4 Jehova wee jụọ ya, sị: “Iwe+ dị ọkụ ị na-ewe ò ziri ezi?”5 Jona wee pụọ n’obodo ahụ wee nọdụ ala n’ebe ọwụwa anyanwụ nke obodo ahụ; o wee wuoro onwe ya ụlọ ndò+ n’ebe ahụ, ka o wee nọrọ ọdụ na ndò ya ruo mgbe ọ ga-ahụ ihe ga-eme obodo ahụ.+6 Jehova Chineke wee mee ka osisi ogiri ụgba pulite, ka o wee kpuchie Jona, iji bụụrụ isi ya ndò, ka o wee belata ahụhụ ya.+ Jona wee malite ịṅụrị ọṅụ nke ukwuu n’ihi osisi ogiri ụgba ahụ.7 Ma ezi Chineke mere ka ọtị+ pụta mgbe chi echi ya bọwara, ka o wee tagbuo osisi ogiri ụgba ahụ; o wee kpọnwụọ.+8 O wee ruo na ozugbo anwụ wara, Chineke mekwara ka ifufe+ dị ọkụ nke si n’ebe ọwụwa anyanwụ fee, anwụ wee na-acha Jona n’isi nke ukwuu, o wee malite ịtụbọ;+ o wee na-arịọ ka ya nwụọ, ọ nọkwa na-ekwu ọtụtụ ugboro, sị: Ọ kaara m mma ịnwụ anwụ karịa na m dị ndụ.”+9 Chineke wee jụọ Jona, sị: “Iwe dị ọkụ+ ị na-ewe n’ihi osisi ogiri ụgba a ò ziri ezi?”O wee sị: “Iwe dị ọkụ m na-ewe nke na m chọrọ ịnwụ ziri ezi.”10 Ma Jehova sịrị: “Gị onwe gị meteere osisi ogiri ụgba ebere, bụ́ nke ị na-adọgbughị onwe gị n’ọrụ maka ya ma ọ bụ mee ka o too, nke tokwara naanị n’otu abalị ma laa n’iyi dị ka naanị ihe toro n’otu abalị.11 Ọ̀ bụ na mụ onwe m ekwesịghị imere Ninive bụ́ obodo ukwu ebere,+ bụ́ ebe e nwere ihe karịrị otu narị puku mmadụ na puku iri abụọ, bụ́ ndị na-amaghị ma ọlị ihe dị iche n’aka nri ha na aka ekpe ha, n’agụnyeghị ọtụtụ anụ ụlọ?”+