text:
Ibuot Efịteba
“Look! Jehovah’s Slave Girl!”
1, 2. (a) Didie ke esenowo ọkọkọm Mary? (b) Ewe akpan ubiere ke akana Mary anam?
IDEM ama akpa Mary ke ini enye okokụtde esenowo odụkde edi ufọk mmọ. Esenowo oro ikoyomke ete m̀mê eka esie, edi okoyom enye! Mary ama enen̄ede ọfiọk ke esenowo oro ikotoho Nazareth. Sia obio mmọ mîkokponke, mmọ ẹma ẹsisọp ẹfiọk isenowo. Ikọsọn̄ke ndidiọn̄ọ ke owo enye emi edi esenowo. Enye ama ọkọm Mary ata esen esen ekọm, ete: “Mmọkọm-o, afo emi ẹfọnde akwa mfọn, Jehovah odu ye afo.”—Kot Luke 1:26-28.
2 Ntem ke Bible ọtọn̄ọ nditịn̄ mban̄a Mary eyen Heli, emi otode Nazareth ke Galilee. Bible ọtọn̄ọ nditịn̄ mban̄a Mary ke ini enye okoyomde ndinam ata akpan ubiere ke uwem esie. Enye ama odụk ediomi ndọ ye Joseph, anamusọ eto. Joseph ikedịghe imọ owo edi ama enyene ọkpọsọn̄ mbuọtidem ke Abasi. Ntre, etie nte Mary ama ọfiọk utọ uwem oro imọ ididude, oro edi, ndidu mmemmem uwem, n̄n̄wam Joseph ebe esie, nnyụn̄ ndiana kiet mbọk nditọ mmọ. Edi ke mbuari, esenowo emi ama asian enye se Abasi ọdọhọde enye anam, kpa utom emi edikpụhọrede uwem esie.
3, 4. Man inen̄ede ifiọk Mary, nso ke ana ifre iban̄a, ndien nso ke ana iwụk ntịn̄enyịn?
3 Esikpa ediwak owo idem ndifiọk ke Bible itịn̄ke ediwak n̄kpọ iban̄a Mary. Bible etịn̄ esisịt aban̄a ubon Mary ye edu esie, edi itịn̄ke m̀mê enye ama eye m̀mê ikeyehe. Edi se Ikọ Abasi etịn̄de aban̄a enye enen̄ede anam ẹfiọk utọ owo oro enye ekedide.
4 Man inen̄ede ifiọk Mary, inaha inịm ediwak n̄kpọ oro nsio nsio ido ukpono ẹkpepde ẹban̄a enye. Ntre, ẹyak ikpọnọde nte ẹsiwụtde Mary ke mbiet ye ke ndise inịm n̄kan̄ kiet, inyụn̄ ifre iban̄a ikpọ udorienyịn̄ oro ẹnọde osụhọde-idem eyenan̄wan emi, utọ nte “Eka Abasi” ye “Ọbọn̄-An̄wan Heaven.” Edi ẹyak iwụk ntịn̄enyịn ke se Bible etịn̄de aban̄a enye. Bible etịn̄ in̄wan̄-in̄wan̄ aban̄a mbuọtidem esie ye nte ikemede ndikpebe enye.
Angel Ekese Mary
5. (a) Nso ke ikeme ndikpep nto usụn̄ oro Mary akanamde n̄kpọ ke ini Gabriel ọkọkọmde enye? (b) Nso akpan n̄kpọ ke ikeme ndikpep nto Mary?
5 Esenowo oro akakade ekese Mary ikedịghe ata owo. Enye ekedi angel Gabriel. Ke ini enye ọkọkọmde Mary, “Afo emi ẹfọnde akwa mfọn,” ‘esịt ama etịmede Mary etieti’ anam enye ekere se utọ ekọm oro ọkpọwọrọde. (Luke 1:29) Anie ọkọfọn enye akwa mfọn? Mary ikodorike enyịn owo ndifọn imọ akwa mfọn. Edi angel oro eketịn̄ aban̄a mfọn Jehovah Abasi. Se ikebehede Mary ekedi oro. Enye ikatan̄ke idem ikere ke imenyenyene mfọn Abasi. Edieke iyomde ndinyene mfọn Abasi, mînyụn̄ idehedei itan̄ idem ikere ke imenyenyene, nnyịn iyekpep akpan n̄kpọ oro Mary ekekpepde, oro edi, ke Abasi ọbọbiọn̄ọ mbon ntan̄idem, edi ama, onyụn̄ an̄wam mbon nsụhọdeidem.—Jas. 4:6.
Mary ikatan̄ke idem ikere ke imenyenyene mfọn Abasi
6. Nso utom ke angel ọkọnọ Mary?
6 Ama oyom Mary enen̄ede osụhọde idem, koro angel oro okoyom ndinọ enye ata akwa utom. Angel oro ama ọdọhọ enye ke enye ayaman eyen emi edidide akakan owo oro akanam odude uwem. Gabriel ọkọdọhọ ete: “Jehovah Abasi ọyọnọ enye ebekpo ete esie David, ndien enye ayakara ufọk Jacob nte edidem ke nsinsi, obio ubọn̄ esie idinyụn̄ inyeneke utịt.” (Luke 1:32, 33) Mary ama ọfiọk un̄wọn̄ọ oro Abasi ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ David ke se ikande isua tọsịn kiet mbemiso eyo esie, nte ke owo emi otode udịm ubon David ayakara ke nsinsi. (2 Sam. 7:12, 13) Ntre, eyen esie edidi Messiah oro ikọt Abasi ẹketiede ẹbet ke anyan ini!
7. (a) Nso ke mbụme Mary okowụt aban̄a enye? (b) Nso ke mme uyen mfịn ẹkeme ndikpep nto Mary?
7 Akan oro, angel oro ọkọdọhọ ke eyen esie edikere “Eyen Ata Edikon̄.” Mmọn̄ọ, ndi n̄wan ekeme ndiman Eyen Abasi? Mary ama odụk ediomi ndọ ye Joseph edi mmọ ikọdọhọ ndọ kan̄a, ntre enye edisan̄a didie aman eyen? Mary ama obụp angel oro ukem mbụme emi ete: “Emi edikeme didie ndisu, ke ini mmenyeneke ebuana ye erenowo?” (Luke 1:34) Fiọk ete ke Mary ikokopke bụt nditịn̄ ke akanam imọ ifiọkke erenowo! Utu ke oro, esịt akakam enenem enye. Mfịn, esinen̄ede ọdọn̄ ediwak uyen nditabi idan̄ nse, mmọ ẹsinyụn̄ ẹsak mme uyen oro ẹmụmde idem ẹkama. Ererimbot enen̄ede okpụhọde. Edi Jehovah ikpụhọkede. (Mal. 3:6) Ukem nte ekedide ke eyo Mary, Jehovah ada mbon oro mîsabakede idem ke ọsọn̄urua.—Kot Mme Hebrew 13:4.
8. Okposụkedi emi Mary ekedide anana mfọnmma owo, enye akasan̄a didie aman mfọnmma eyen?
8 Okposụkedi Mary ekedide anam-akpanikọ asan̄autom Abasi, enye ikedịghe mfọnmma owo. Enye edisan̄a didie aman mfọnmma Eyen Abasi? Gabriel ọkọdọhọ ete: “Edisana spirit oyodoro fi ke idem, odudu Ata Edikon̄ oyonyụn̄ ofụk fi. Ke ntak oro n̄ko eyen oro edimanade edikere edisana, Eyen Abasi.” (Luke 1:35) Edisana ọwọrọ “ndinana ndo.” Ndo m̀mê idiọkn̄kpọ mme ete ye eka esiwak ndibe nditọ. Ntre akana Jehovah anam akwa utịben̄kpọ. Akana enye osio uwem Eyen esie ke heaven edisịn ke idịbi Mary, ekem anam edisana spirit esie “ofụk” Mary, ntem ekpemede eyen oro mbak enye edinyene ntọi idiọkn̄kpọ ndomokiet. Ndi Mary ama enịm se angel oro eketịn̄de? Didie ke enye akanam n̄kpọ?
Se Mary Ọkọbọrọde Gabriel
9. (a) Ntak emi ọsọn̄de ndusụk owo ndinịm mbụk Mary ke akpanikọ? (b) Didie ke Gabriel eketịn̄ ikọ ọsọn̄ọ Mary idem?
9 Ọsọn̄ ndusụk owo, esịnede ndusụk mme ekpep n̄kpọ mban̄a ido ukpono ke Christendom ndinịm ke eyenan̄wan oro mîfiọkke erenowo ekeme ndiman eyen. Mmọ ifiọkke mmemmem akpanikọ emi kpa ye ofụri n̄wed emi mmọ ẹkade. Gabriel ọkọdọhọ ke “idụhe ikọ baba kiet eke otode Abasi eke mîditreke ndisu.” (Luke 1:37) Mary ama enịm se Gabriel eketịn̄de koro enye ama enyene ọkpọsọn̄ mbuọtidem ke Abasi. Edi emi iwọrọke ke enye ekesinịm n̄kpọ nnan nnan. Mary ama oyom uyarade oro edinamde enye enyene mbuọtidem nte enyene ibuot owo ekededi okpoyomde. Gabriel ama eben̄e idem ndisian enye mme n̄kpọ efen efen ndian ke se enye ama ọkọfọfiọk. Gabriel ama etịn̄ aban̄a Elizabeth iman esie emi ama ọkọsọn̄, oro ekedide ada ke ediwak isua. Abasi ama anam enye oyomo ke utịbe utịbe usụn̄!
10. Ntak emi nnyịn mîkpekereke ke utom oro ẹkenọde Mary ikenyekke enye idem, ikonyụn̄ isọn̄ke?
10 Nso ke Mary edinam idahaemi? Ẹnọ enye utom, enye onyụn̄ enyene uyarade oro owụtde ke Abasi ayanam kpukpru se Gabriel etịn̄de. Nnyịn ikpekereke ke utom emi ikenyekke Mary idem, ke ikonyụn̄ isọn̄ke. N̄kpọ kiet edi nte ke enye ama ekere aban̄a ediomi ndọ oro enye okodụkde ye Joseph. Ndi Joseph oyosụk ọdọ enye ke ini ọfiọkde ke enye oyomo? N̄kpọ en̄wen edi ke utom oro ekedi akwa utom. Akana enye asan̄a ye idịbi edima Eyen Abasi—kpa edibotn̄kpọ oro ọsọn̄de urua akan kpukpru edibotn̄kpọ eken! Enye ekenyene ndise mban̄a eyen emi toto ke nsek onyụn̄ ekpeme enye ke idiọk ererimbot. Emi ekenen̄ede edi akwa utom!
11, 12. (a) Didie ke mbon oro ẹkenen̄erede ẹbuọt idem ye Abasi ẹkenam n̄kpọ ndusụk ini ke ini Abasi ọkọdọn̄de mmọ ọkpọsọn̄ utom? (b) Se Mary ọkọbọrọde Gabriel akayarade nso aban̄a Mary?
11 Bible ọdọhọ ke ndusụk ini, idem mbon oro ẹkenen̄erede ẹbuọt idem ye Abasi ẹma ẹsimen̄e ndinam n̄kpọsọn̄ utom oro Abasi ọkọdọn̄de mmọ. Moses ama ọdọhọ ke imọ idịghe owo udọnikọ, ntre ke imọ idikemeke nditịn̄ ikọ ke ibuot Abasi. (Ex. 4:10) Jeremiah ọkọdọhọ ke imọ idi “eyenọwọn̄,” ke imekpri ikaha ndinam se Abasi ọdọn̄de imọ. (Jer. 1:6) Jonah n̄ko ama efehe ọkpọn̄ utom oro ẹkedọn̄de enye! (Jonah 1:3) Nso ke Mary akanam?
12 Se enye eketịn̄de owụt ke enye ama osụhọde idem onyụn̄ okop item, ndien kpukpru mbon mbuọtidem ẹfiọk ikọ esie. Enye ọkọdọhọ Gabriel ete: “Sese! Ofụn an̄wan Jehovah! Akpakam osu ọnọ mi nte uyo fo edide.” (Luke 1:38) Ẹkesida ofụn an̄wan nte ata usụhọde owo; ofụri uwem esie ekesịne eteufọk esie ke ubọk. Ntre n̄ko, Mary ama ọfiọk ke uwem imọ esịne Eteufọk imọ—Jehovah—ke ubọk. Enye ama ọfiọk ke Jehovah eyekpeme imọ, ke enye isikpọn̄ke mbon oro ẹsọn̄ọde ẹda ye enye, ye nte ke enye ọyọdiọn̄ imọ edieke isịnde ofụri ukeme inam akwa utom oro ẹnọde imọ.—Ps. 18:25.
Mary ama ọfiọk ke Jehovah Abasi emi mîsikpọn̄ke mbon oro ẹsọn̄ọde ẹda ye enye eyekpeme imọ
13. Edieke se Abasi ọdọn̄de nnyịn etiede nte ọsọsọn̄, m̀mê etiede nte nnyịn idikemeke ndinam, didie ke ikeme ndikpebe Mary?
13 Ndusụk ini, Abasi esidọn̄ nnyịn utom oro etiede nte ọsọsọn̄, m̀mê emi etiede nte nnyịn idikemeke ndinam. Nte ededi, Ikọ esie ọnọ nnyịn ata ediwak ntak emi ikpọbuọtde idem ye enye, ikponyụn̄ iyakde uwem nnyịn isịn enye ke ubọk ukem nte Mary. (N̄ke 3:5, 6) Ndi iyanam oro? Edieke inamde, enye ọyọdiọn̄ nnyịn, oyonyụn̄ ọnọ nnyịn ekese ntak ndika iso mbuọt idem ye enye.
Mary Aka Ndise Elizabeth
14, 15. (a) Nso utịp ke Jehovah ọkọnọ Mary ke ini enye akakade ekese Elizabeth ye Zechariah? (b) Nso ke ikọ Mary ke Luke 1:46-55 ayarade aban̄a enye?
14 Se Gabriel eketịn̄de aban̄a Elizabeth ama enen̄ede otụk Mary. Ewe an̄wan ke otu kpukpru iban ke ererimbot ekpenen̄ede ọfiọk nte eketiede Mary ke idem? Mary ama adaha iwiwa asan̄a usen ita m̀mê inan̄ aka ikpehe Judah oro eketiede obot obot. Ke ini Mary okodụkde ufọk Zechariah oku ye Elizabeth an̄wan esie, Jehovah ama ọnọ Mary akwa uyarade efen man ọsọn̄ọ mbuọtidem esie. Ke ndondo oro Elizabeth okopde ekọm Mary, nsekeyen ama adat esịt ọfrọ enye ke idịbi. Enye ama ọyọhọ ye edisana spirit onyụn̄ okot Mary “eka Ọbọn̄ mi.” Abasi ama ayarade ọnọ Elizabeth ke eyen emi Mary edimande edidi Ọbọn̄, kpa Messiah. Ke adianade do, edisana spirit ama anam Elizabeth otoro Mary ke edinam akpanikọ ye n̄kopitem esie, ete: “N̄wan emi enịmde ke akpanikọ okop inemesịt.” (Luke 1:39-45) Ke akpanikọ, kpukpru se Jehovah ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ Mary ẹyesu!
15 Ekem, Mary ama etịn̄ ikọ. Ẹwet se enye eketịn̄de ke N̄wed Abasi. (Kot Luke 1:46-55.) Ke otu kpukpru ikọ Mary oro ẹwetde ke Bible, idụhe eke ọniọn̄de ntem, ndien ikọ emi anam ẹdiọn̄ọ orụk owo emi enye ekedide. Ikọ esie owụt ke enye ama enem esịt ke Jehovah ndikọnọ enye ifet ndidi eka Messiah onyụn̄ owụt udomo mbuọtidem oro enye ekenyenede. Enye ama etịn̄ nte Jehovah osụhọrede mbon ntan̄idem ye mme enyene-odudu itie, onyụn̄ an̄wamde mme usụhọde owo ye mme ubuene oro ẹnamde n̄kpọ ẹnọ enye. Ikọ emi owụt n̄ko ke Mary ama enen̄ede ọfiọk Ikọ Abasi. Ndụn̄ọde kiet owụt ke Mary ama etịn̄ n̄kpọ otụk N̄wed Abasi Usem Hebrew ebe utịm-ike 20! *
16, 17. (a) Nso ke Mary ye eyen esie ẹkenam emi oyomde ikpebe? (b) Mary ndikaka n̄kese Elizabeth owụt ufọn edinam nso?
16 Ana in̄wan̄-in̄wan̄ ke Mary ama esinen̄ede etie ekere Ikọ Abasi. Kpa ye oro, enye ama osụhọde idem, onyụn̄ emek nditịn̄ se isịnede ke N̄wed Abasi utu ke nditịn̄ se isịnede enye ke ibuot. Eyen oro esịnede enye ke idịbi oyonyụn̄ etịn̄ ukem ikọ oro usen kiet, ete: “Se ami n̄kpepde idịghe okịm, edi enyene enye emi ọkọdọn̄de mi.” (John 7:16) Ọkpọfọn ibụp idem nnyịn ite: ‘Ndi mmokpono Ikọ Abasi ntre? Mîdịghe ndi nsisọn̄ọ nyịre ke ekikere idem mi?’ Mary ikanamke emi.
17 Mary ama odụn̄ ye Elizabeth ke n̄kpọ nte ọfiọn̄ ita, ndien mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹsịn udọn̄ ẹnọ kiet eken. (Luke 1:56) Inem inem mbụk Bible emi owụt ke ọfọn owo enyene nti ufan. Edieke inyenede mme ufan oro ẹnen̄erede ẹma Jehovah Abasi, nnyịn iyọkọri ke n̄kan̄ eke spirit iyonyụn̄ inen̄ede isan̄a ikpere Jehovah. (N̄ke 13:20) Ke akpatre, ini ama edikem Mary ndinyọn̄ ufọk. Nso ke Joseph editịn̄ ke ini enye ọfiọkde ke Mary oyomo?
Mary ye Joseph
18. Nso ke Mary akasian Joseph, ndien nso ke Joseph akanam?
18 Mary ikebetke tutu kpukpru owo ẹfiọk ke imoyomo mbemiso asiande Joseph. Edi mbemiso akasiande Joseph, anaedi enye ama ekere se owo Abasi emi edinamde. Nte ededi, enye ama aka ebịne Joseph eketịn̄ kpukpru se iketịbede. Eyịghe idụhe ke n̄kpọ emi ama enen̄ede afịna Joseph. Enye ama oyom ndinịm se edima eyenan̄wan emi eketịn̄de, edi eketie enye nte Mary ababian̄a. Bible itịn̄ke se Joseph ekekerede, edi ọdọhọ ke enye ama ebiere ndisio Mary ndọ sia ẹkesida mbon oro ẹdụkde ediomi ndọ ini oro nte mme ọdọ ndọ. Nte ededi, Joseph ikoyomke Mary edi n̄kpọ ndise ọnọ mbio obio m̀mê ndisuene enye. Ntre enye ama ebiere ndisio enye ndọ ke ndịbe. (Matt. 1:18, 19) Anaedi ama abiak Mary ndikụt nte n̄kpọ oro enen̄erede afịna Joseph emi ekedide ata eti owo. Kpa ye oro, Mary ikayatke esịt.
19. Didie ke Jehovah akan̄wam Joseph anam nnennen n̄kpọ?
19 Jehovah ama an̄wam Joseph anam nnennen n̄kpọ. Angel Abasi ama ọdọhọ enye ke ndap ke Mary okoyomo ke utịbe utịbe usụn̄. Anaedi oro ama anam esịt Joseph ana sụn̄! Enye ama anam se Mary akanamde ke ntọn̄ọ, oro edi, nditiene ndausụn̄ Jehovah. Enye ama ọdọ Mary onyụn̄ eben̄e idem ndise mban̄a Eyen Jehovah. Emi ekedi ata akwa ifet!—Matt. 1:20-24.
20, 21. Nso ke mme ọdọ ndọ ye mbon oro ẹduakde ndidọ ndọ ẹkpekpep ẹto Mary ye Joseph?
20 Ọyọfọn mme ọdọ ndọ ye mbon oro ẹduakde ndidọ ndọ ẹkpebe Joseph ye Mary emi ẹkedude uwem ke isua 2,000 emi ẹkebede. Ke ini Joseph okokụtde n̄wan uyen esie ọtọn̄ọde ndinam n̄kpọ nte ekaeyen, esịt ama enen̄ede enem enye nte angel Jehovah mîkayakke imọ isio Mary ndọ. Anaedi Joseph ama okụt nte ọfọnde ndiberi edem ke Jehovah ke ini owo oyomde ndinam ikpọ ubiere. (Ps. 37:5; N̄ke 18:13) Nte eyịghe mîdụhe, enye ama esinen̄ede ekpeme onyụn̄ owụt mfọnido ke ini anamde ubiere nte ibuot ufọk.
21 Ke n̄kan̄ eken, nso ke nnyịn ikeme ndikpep nto Mary ke enye ndikenyịme ndidọ Joseph? Okposụkedi ọkọsọn̄de Joseph ke nsonso oro ndinịm se Mary eketịn̄de, Mary ama enyene ime ebet Joseph ebiere se enye edinamde nte owo emi edidide ibuot ọnọ imọ. Se Mary akanamde ama ọfọn, okonyụn̄ edi eti uwụtn̄kpọ ọnọ iban Christian mfịn. Ke akpatre, anaedi se iketịbede emi ama enen̄ede ekpep Mary ye Joseph ke ọfọn ndineme nneme ye kiet eken in̄wan̄-in̄wan̄.—Kot Mme N̄ke 15:22.
22. Didie ke Joseph ye Mary ẹketọn̄ọ ndọ mmọ, ndien nso ikana ibet mmọ?
22 Mme ọdọ ndọ oro ẹkedide uyen mi ẹma ẹtọn̄ọ ndọ mmọ ọfọn. Akakan n̄kpọ edi ke mmọ mbiba ẹma ẹma Jehovah Abasi ẹnyụn̄ ẹyom ndinem enye esịt nte nti ete ye eka. Edi akpanikọ ke akwa edidiọn̄ ke akana ebet mmọ, edi akasan̄a ye akwa mbiomo. Akana mmọ ẹbọk Jesus, emi edikọride akabade akakan owo oro akanam odude uwem ke ererimbot.
^ ikp. 15 Ndusụk ke otu se Mary eketịn̄de edi ukem ye ikọ anam-akpanikọ Hannah emi Jehovah ọkọnọde eyen n̄ko.—Se ekebe oro “N̄wọrọnda Akam Iba,” ke Ibuot 6.


c: text/html

text:
AKWỤKWỌ Ị GA-EJI EDETU IHE
AKWỤKWỌ Ị GA-EJI EDETU IHE
Gịnị Ka Ị Ga-eme Gbasara Ihe Ndị Ị Na-achọghị Ka Ndị Ọzọ Mara?
Akwụkwọ a ị ga-eji edetu ihe ga-enyere gị aka ịna-eme ihe ndị ga-eme ka a na-atụkwasị gị obi.
Ihe Ndị Ọzọ Dị Ebe A
Ùnu Bụ Naanị Enyi Ka Ị̀ Na-Achụ Nwoke Ma Ọ Bụ Nwaanyị?
Ozi a na-akpọghị ihe, ka onye ọzọ nwere ike iwere na ọ na-egosi na mmadụ na-achụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị. Gịnị ga-enyere gị aka ịghara iziga ụdị ozi a?
Ihe Ndị Ga-enyere Gị Aka Ịmụta Asụsụ Ọzọ
Ị chọọ ịmụta asụsụ ọzọ, ị ga-ewepụta oge, tinye mgbalị, na-amụchi ya anya. Akwụkwọ a ga-enyere gị aka ịhazi otú ị ga-esi amụta asụsụ ọzọ.
Chebara Iwu E Nyere Gị Echiche
Chebara iwu na-esiri gị ike idebe echiche.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Se Obio Ubọn̄ Abasi Edinamde
“Yak Ubọn̄ Fo edi; yak inam uduak Fo; nte ẹnamde ke heaven, yak inam ke isọn̄ kpasụk ntre.”—MATTHEW 6:10.
KE INI Jesus ekekpepde mme anditiene enye ndibọn̄ akam nyom Obio Ubọn̄ Abasi, enye ama ọfiọk ete ke Obio Ubọn̄ oro ndidi ayada utịt ọsọk ukara owo oro adade ke idem ọkpọn̄ Abasi ke ediwak tọsịn isua. Ke ofụri ini oro, owo ikanamke uduak Abasi ke isọn̄ ke ofụri ofụri. (Psalm 147:19, 20) Edi ke ẹma ẹkewụk Obio Ubọn̄ oro ke heaven, ẹnyene ndinam uduak Abasi ke kpukpru ebiet. Ini uten̄e uten̄e ediwọrọ ke ukara owo ndụk ukara Obio Ubọn̄ Abasi eke heaven enen̄ede ekpere.
2. Nso ke ẹdida ẹdiọn̄ọ ediwọrọ ke ukara owo ndụk ukara Obio Ubọn̄?
2 Se ẹdidade ẹdion̄ọ ukpụhọde emi edidi ini oro Jesus okokotde “akwa ukụt . . . orụk eke akanam mîdụhe toto ke editọn̄ọ ererimbot tutu esịm emi, eke mîdinyụn̄ idụhe aba.” (Matthew 24:21) Bible itịn̄ke m̀mê ini emi edibịghi adan̄a didie, edi mme afanikọn̄ oro ẹnyenede ndida itie ke ini emi ẹyenen̄ede ẹdiọk ẹkan n̄kpọ ekededi oro ererimbot akanam okụtde. Ke ntọn̄ọ akwa ukụt oro, n̄kpọ eyetịbe oro edidide ata n̄kpọ n̄kpaidem ọnọ ata ediwak owo ke isọn̄: nsobo kpukpru nsunsu ido ukpono. Oro ididịghe n̄kpọ n̄kpaidem inọ Mme Ntiense Jehovah, koro mmọ ẹtie ẹbet emi ke anyan ini. (Ediyarade 17:1, 15-17; 18:1-24) Akwa ukụt edisịm utịt ke Armageddon ke ini Obio Ubọn̄ Abasi edinuakde ofụri editịm n̄kpọ Satan.—Daniel 2:44; Ediyarade 16:14, 16.
3. Didie ke Jeremiah anam se inade ibet mbon oro mîsụkke ibuot an̄wan̄a?
3 Nso ke emi ediwọrọ ọnọ “mmọ emi mîfiọkke Abasi, mînyụn̄ isụkke ibuot inọ gospel” Obio Ubọn̄ esie eke heaven ke ubọk Christ? (2 Thessalonica 1:6-9) Ntịn̄nnịm ikọ Bible asian nnyịn ete: “Sese, idiọk-n̄kpọ oto ke idụt kiet esịm idụt eken, akwa oyobio oyonyụn̄ edemede ke n̄kan̄ ererimbot. Ndien mmọ eke Jehovah ediwotde ke usen oro ẹyetọn̄ọ ke utịt ererimbot ẹna ẹsịm ke utịt ererimbot: idituaha mmọ, idinyụn̄ itan̄ke, idinyụn̄ ibụkke, mmọ ẹyetie nte ifụm ke iso isọn̄.”—Jeremiah 25:32, 33.
Utịt Idiọkido
4. Ntak emi Jehovah enende ke ndida utịt nsọk idiọk editịm n̄kpọ emi?
4 Ke ediwak tọsịn isua, Jehovah Abasi ọmọyọ idiọkido ke ini oro ọniọn̄de ekem mbon esịt akpanikọ ndikụt nte ke ukara owo enen̄ede okpu. Ke uwụtn̄kpọ, nte ekemde ye n̄wed kiet, ke ọyọhọ isua ikie 20 ikpọn̄, ẹma ẹwot se iwakde ibe miliọn owo 150 ke mme ekọn̄, mme edinam ukpụhọ ukara, ye mme ndutịme eken ẹtode mbio obio. Ẹma ẹkụt ibak ibak edinam owo akpan akpan ke Ekọn̄ Ererimbot II ke ini ẹkewotde n̄kpọ nte miliọn owo 50, ye ediwak ke otu mmọ ẹkpade enyene-ndịk n̄kpa ke mme itienna ekikere Nazi. Kpa nte Bible ekebemde iso etịn̄, ‘ndiọi owo ye mbon abian̄a ẹdọdiọn̄ ẹdiọk ẹka iso’ ke eyo nnyịn. (2 Timothy 3:1-5, 13) Mfịn, oburobụt ido, ubiatibet, afai, mbiara edinam, ye unana ediwụt ukpono nnọ mme idaha Abasi ẹdu ntatara ntatara. Ntem, Jehovah enen̄ede enen ke ndida idiọk editịm n̄kpọ emi nsịm utịt.
5, 6. Tịn̄ ban̄a idiọkido oro okodude ke Canaan eset.
5 Idaha oro odude mfịn edi ukem ye enye oro okodude ke Canaan ke n̄kpọ nte isua 3,500 emi ẹkebede. Bible ọdọhọ ete: “Mmọ [ẹnam] kpukpru orụk mbubiam emi Jehovah asuade ẹnọ mme abasi mmọ: koro mmọ ẹfọpde idem nditọ-iren mmọ ye nditọ mmọ iban ẹnọ mme abasi mmọ.” (Deuteronomy 12:31) Jehovah ama asian idụt Israel ete: “Edi idiọk ido mme idụt emi esịn Jehovah Abasi fo osio mmọ ke iso fo efep.” (Deuteronomy 9:5) Ewetmbụk Bible oro Henry H. Halley ama ewet ete: “Utuakibuot nnọ Baal, Ashtoreth, ye mme abasi Canaan eken ama esịne ikpọ idat idat usọrọ; mme temple mmọ ẹkedi iwụk ebiet ndiọi edinam.”
6 Halley ama owụt nte idiọkido mmọ okokponde, koro ke kiet ke otu utọ ediwak n̄kann̄kụk oro, mme ọdọkisọn̄ nyom n̄kpọeset “ẹma ẹfiọhọ ediwak aban̄ oro utak-usụhọ idem nditọwọn̄ oro ẹkewade ẹnọ Baal ẹkedọn̄ọde.” Enye ọkọdọhọ ete: “Ofụri n̄kann̄kụk oro ekedi itie ubụk nseknditọ. . . . Mbon Canaan ẹkesituak ibuot, ebe ke ndisịn idem ke oburobụt ido, nte mme usọrọ ido ukpono, ke iso mme abasi mmọ; ndien ekem, ke ndiwot akpan mmọ, nte uwa ẹnọde kpasụk mme abasi oro. Ke akamba udomo, etie nte isọn̄ Canaan ama akabade etie nte Sodom ye Gomorrah ke udomo eke ofụri idụt. . . . Nte ntatenyịn eke utọ mbubiam mbubiam ye obom obom ido ntre ama enyene unen ekededi ndika iso ndu? . . . Mme ọdọkisọn̄ nyom n̄kpọeset emi ẹkedọkde n̄wụre ke mme obio Canaan ẹkam ẹyeyịk ntak emi Abasi mîkọsọpke isobo mmọ nte enye okosobode.”
Ndida Isọn̄ Nnyene
7, 8. Didie ke Abasi edinam isọn̄ emi asana?
7 Kpa nte Abasi akanamde Canaan asana, ibịghike enye ayanam ofụri isọn̄ asana onyụn̄ ayak enye ọnọ mbon oro ẹnamde uduak esie. “Mbon edinen ido ẹyedụn̄ ke obio, mmọ eke ẹfọnde ẹma ẹyenyụn̄ ẹbịghi ke esịt. Edi ẹyesobo mme idiọk owo ke isọn̄ ẹfep.” (Mme N̄ke 2:21, 22) Ndien andiwet Psalm ọdọhọ ete: “Osụk esisịt idiọk owo ididụhe . . . Edi mbon nsụkidem ẹyeda isọn̄ ẹnyene; ediwak emem ẹyenyụn̄ ẹnem mmọ esịt.” (Psalm 37:10, 11) Ẹyesio Satan n̄ko ẹfep, “man okûbian̄a aba mme idụt tutu thousand isua ẹbe.” (Ediyarade 20:1-3) Ih, “ererimbot ke ebebe efep, ye mbumek esie; edi owo eke anamde se Abasi amade ododu ke nsinsi.”—1 John 2:17.
8 Ke nditịn̄ ibio ibio mban̄a akwa idotenyịn oro odude ọnọ mbon oro ẹyomde ndidu uwem ke nsinsi ke isọn̄, Jesus ọkọdọhọ ete: “Ọfọfọn ọnọ mmọ eke ẹnyenede ifụre-ifụre ido: koro mmọ ẹyeda isọn̄ ẹnyene.” (Matthew 5:5) Eyedi enye eketịn̄ aban̄a Psalm 37:29, emi ekebemde iso etịn̄ ete: “Nti owo ẹyeda isọn̄ ẹnyene, ẹnyụn̄ ẹdụn̄ ke esịt ke nsinsi.” Jesus ama ọfiọk ete ke ekedi uduak Jehovah ndinam mbon esịt akpanikọ ẹdu uwem ke paradise isọn̄ ke nsinsi. Jehovah ọdọhọ ete: “Ami n̄kada akwa odudu mi . . . nnam isọn̄, ye owo ye unam emi ẹdude ke iso isọn̄, ndien mmen enye nnọ owo nte enende mi ke enyịn.”—Jeremiah 27:5.
Utịbe Utịbe Obufa Ererimbot
9. Nso orụk ererimbot ke Obio Ubọn̄ Abasi edida idi?
9 Ke Armageddon ebede, Obio Ubọn̄ Abasi ayada utịbe utịbe “obufa isọn̄” edi emi ‘edinen ido edidụn̄de.’ (2 Peter 3:13) Nso akwa ubọhọ ke oro edidi ntem ọnọ mme andibọhọ Armageddon ndidi se ẹfakde ẹsio ke ufịk ufịk idiọk editịm n̄kpọ emi! Mmọ ẹdikop inemesịt didie ntem ndibe ndụk edinen obufa ererimbot ke idak ukara Obio Ubọn̄ eke heaven, ẹnyenede mme utịbe utịbe edidiọn̄ ye nsinsi uwem ke ekikere!—Ediyarade 7:9-17.
10. Ndiọi n̄kpọ ewe mîdidụhe aba ke idak ukara Obio Ubọn̄?
10 Ekọn̄, ubiatibet, biọn̄, m̀mê idem mme unam emi ẹsitade ekemmọ unam ididịgheke mme owo uwem aba. ‘Nyanam ediomi emem ye ikọt mi, nnyụn̄ nnam mme idiọk unam ẹtre ke isọn̄. Ndien eto ikọt ọyọnọ mfri esie, isọn̄ oyonyụn̄ on̄wụm n̄kpọ esie, ndien mmọ ẹyedu ke isọn̄ mmọ ke ifụre.’ “Mmọ ẹyeda ofụt mmọ ẹdom n̄kpọ ufụn̄isọn̄, ẹnyụn̄ ẹda eduat mmọ ẹdom ikwa udiọn̄-eto: ndien idụt idimenke ofụt itiene idụt, idinyụn̄ ikpepke aba ekọn̄. Ndien kpukpru mmọ ẹyetie ke idak vine mmọ ye ke idak fig mmọ; ndien baba owo kiet eke edinamde mmọ ndịk ididụhe.”—Ezekiel 34:25-28; Micah 4:3, 4.
11. Ntak emi nnyịn ikemede ndinyene mbuọtidem nte ke udọn̄ọ ikpọkidem eyetre?
11 Ẹyesio udọn̄ọ, mfụhọ, ye idem n̄kpa ẹfep. “Andidụn̄ ididọhọke ite, Ndọdọn̄ọ: ẹfen mme idiọk ido mmọ eke ẹdụn̄de ke esịt.” (Isaiah 33:24) “[Abasi] ọyọkwọhọde kpukpru mmọn̄eyet ke enyịn mmọ efep. N̄kpa idinyụn̄ idụhe aba; eseme ye ntuan̄a ye ubiak idinyụn̄ idụhe aba; koro ebe-iso n̄kpọ ẹma ẹbe ẹfep. . . . Sese, mmanam kpukpru n̄kpọ ẹdi mbufa.” (Ediyarade 21:4, 5) Ke ini enye okodude ke isọn̄, Jesus ama owụt ukeme esie ndinam mme n̄kpọ oro ebe ke odudu oro Abasi ọkọnọde enye. Ye un̄wam edisana spirit, Jesus ama asan̄a ke ofụri idụt ọkọk mme mbụn̄ọ ye mbon udọn̄ọ.—Matthew 15:30, 31.
12. Nso idotenyịn idu inọ mme akpan̄kpa?
12 Jesus ama akam anam se ikande oro. Enye ama anam mme akpan̄kpa ẹset. Didie ke mbon nsụhọdeidem ẹkenam n̄kpọ? Ke ini enye akanamde eyenan̄wan isua 12 eset ke n̄kpa, ‘akamba n̄kpaidem ama omụm’ ete ye eka esie. (Mark 5:43a) Emi ekedi uwụtn̄kpọ efen kaban̄a se Jesus edinamde ke ofụri isọn̄ ke idak ukara Obio Ubọn̄, koro ke ini oro “nti owo ye mme idiọk owo ẹyeset ke n̄kpa.” (Utom 24:15) Kere ban̄a akamba n̄kpaidem oro edidude ke ini ediwak otu mme akpan̄kpa ẹdisetde ke n̄kpa ẹdidu uwem ẹnyụn̄ ẹfiak ẹdiana ye mbonima mmọ! Eyịghe idụhe nte ke akwa utom unọ ukpep oyodu ke idak ndausụn̄ Obio Ubọn̄ man ‘ifiọk Jehovah ọkpọyọhọ ke ererimbot, kpa nte mmọn̄ ofụkde inyan̄.’—Isaiah 11:9.
Ẹwụt Unen Itie Edikara Jehovah
13. Didie ke ẹdiwụt nte ukara Abasi enende?
13 Etisịm utịt tọsịn isua ukara Obio Ubọn̄, ẹyenam ekpụk ubonowo afiak edi mfọnmma ke ekikere ye ke ikpọkidem. Isọn̄ edidi in̄wan̄ Eden ofụri ekondo, kpa paradise. Ẹyenyene emem, inemesịt, ifụre, ye ima ima n̄kaowo. Akanam owo ikekwe utọ n̄kpọ emi ke mbụk owo mbemiso ukara Obio Ubọn̄. Nso akamba ukpụhọde ke ẹdiwụt ntem ini oro ke ufọt idiọk ukara owo ke ediwak tọsịn isua oro ẹkebemde iso ye ubọn̄ ubọn̄ ukara Obio Ubọn̄ Abasi eke heaven eke tọsịn isua! Ẹyewụt ke ukara Abasi ebe ke Obio Ubọn̄ esie ọfọn akan ke kpukpru usụn̄. Ẹyewụt unen Abasi ndikara, unen itie edikara esie, ọyọhọ ọyọhọ.
14. Nso iditịbe inọ mbon nsọn̄ibuot ke ini tọsịn isua ẹma ẹkesịm utịt?
14 Ke utịt tọsịn isua, Jehovah ayayak mme mfọnmma owo ẹda ifụre edimek mmọ ẹbiere m̀mê anie ke mmọ ẹyom ndinam n̄kpọ nnọ. Bible owụt nte ke “ẹyekpọhọde Satan ke n̄kpọkọbi esie ẹsana enye ẹyak.” Enye ayafiak odomo nditụn mme owo usụn̄, ndusụk ke otu mmọ ẹyemek ndida ke idem n̄kpọn̄ Abasi. Man akpan ‘afanikọn̄ nditọn̄ọ ntak ntịbe,’ Jehovah oyosobo Satan, mme demon esie, ye kpukpru mbon oro ẹsọn̄de ibuot ye itie edikara Jehovah. Owo ndomokiet idikemeke ndifan̄a nte ke owo ikọnọhọ owo ekededi oro ẹdisobode ke nsinsi adan̄aoro ifet m̀mê nte ke idiọk edinam mmọ okoto unana mfọnmma. Baba, mmọ ẹditie nte mfọnmma owo oro Adam ye Eve, oro ẹkekoide-koi ẹmek ndisọn̄ ibuot ye edinen ukara Jehovah.—Ediyarade 20:7-10; Nahum 1:9.
15. Nso itie ebuana ke mme anam-akpanikọ ẹdinyene ye Jehovah?
15 Ke n̄kan̄ eken, eyedi ata ediwak owo ẹyemek ndisọn̄ọ mmụm itie edikara Jehovah n̄kama. Ke ẹma ẹkesobo kpukpru mbon nsọn̄ibuot, ndinen owo ẹyeda ke iso Jehovah, ke ẹma ẹkebe akpatre udomo edinam akpanikọ. Jehovah eyenyịme mme anam-akpanikọ emi ndien nte nditọ esie iren ye iban. Ke ntre mmọ ẹyefiak ẹdinyene itie ebuana oro Adam ye Eve ẹkenyenede ye Abasi mbemiso mmọ ẹkesọn̄de ibuot. Ntem, Rome 8:21 oyosu: “Ẹyenyan̄a ekondo ke idemesie [ubonowo] nde ẹsio ke itie ufụn mbiara, ẹsịn ke itie eyenisọn̄ emi enyenede ubọn̄ eke nditọ Abasi.” Prọfet Isaiah ebem iso etịn̄ ete: “[Abasi] eyemen n̄kpa ke nsinsi; Ọbọn̄ Jehovah onyụn̄ ọkwọhọde kpukpru iso mmọn̄eyet efep.”—Isaiah 25:8.
Idotenyịn Nsinsi Uwem
16. Ntak odotde ndidori enyịn ke utịp nsinsi uwem?
16 Nso utịbe utịbe ini iso ina ibet mme anam-akpanikọ ntem, ndifiọk nte ke Abasi ayan̄wan̄a uwak ufọn eke obụk ye eke spirit ọnọ mmọ ke nsinsi! Andiwet psalm ama etịn̄ nte enende ete: “Afo atat ubọk fo, onyụn̄ ọnọ kpukpru mme andidu uwem se mmọ ẹmade [oro edide nnennen] ẹyụhọ.” (Psalm 145:16) Jehovah esịn udọn̄ ọnọ mbon oro ẹdide otu eke isọn̄ ndinyene idotenyịn uwem eke Paradise emi nte ubak mbuọtidem mmọ ke enye. Ke adan̄aemi eneni aban̄ade itie edikara Jehovah edide akpan n̄kpọ akan, enye iyomke mme owo ẹnam n̄kpọ ẹnọ imọ ye unana idotenyịn edibọ utịp. Ke ofụri Bible, ẹkpaha edinam akpanikọ nnọ Abasi ye idotenyịn nsinsi uwem ẹdian ọtọkiet nte mme akpan ikpehe mbuọtidem Christian ke Abasi. “Owo eke asan̄ade ekpere Abasi enyene ndinịm ete Enye ododu, onyụn̄ edi Andinọ mmọ ẹmi ẹyomde Enye utịp.”—Mme Hebrew 11:6.
17. Didie ke Jesus okowụt ke odot ndida idotenyịn nnyịn nsọn̄ọ nnyịn idem?
17 Jesus ama ọdọhọ ete: “Ndien nsinsi uwem oro edi ndifiọk fi, ata Abasi kierakiet, ye Enye emi Afo ọkọdọn̄de, kpa Jesus Christ.” (John 17:3) Mi enye ama ada edifiọk Abasi ye mme uduak esie akabuan ye utịp oro emi edidade idi. Nte uwụtn̄kpọ, ke ini anamidiọk kiet ekeben̄ede Jesus ete eti imọ ke Obio Ubọn̄ esie, Jesus ama ọdọhọ ete: “Afo oyodu ye Ami ke Paradise.” (Luke 23:43) Enye ikọdọhọke eren oro ite enyene mbuọtidem idem ọkpọkọm enye idinyeneke utịp. Enye ama ọfiọk ete ke Jehovah oyom mme asan̄autom esie ẹnyene idotenyịn nsinsi uwem ke paradise isọn̄ man an̄wam ndisọn̄ọ mmọ idem nte mmọ ẹsobode nsio nsio idomo ke ererimbot emi. Ntem, ndidori enyịn mban̄a utịp edi akpan n̄kpọ un̄wam ke ndisọn̄ọ nyọ nte Christian.
Ini Iso Obio Ubọn̄
18, 19. Nso iditịbe inọ Edidem ye Obio Ubọn̄ ke utịt Ukara Tọsịn Isua?
18 Sia Obio Ubọn̄ ekedide udiana ukara oro Jehovah akadade anam isọn̄ ye mme owo oro ẹdụn̄de ke enye esịm mfọnmma ẹnyụn̄ ẹnam emem ye enye, nso udeme ke Edidem Jesus Christ ye ndidem oku 144,000 ẹdinyene ke Tọsịn Isua ebede? “Edikem ke edisịm utịt ini, emi Enye ediyakde itie-ubọn̄ Esie ọnọ Abasi, kpa Ete Esie; ke Enye ama okosobo kpukpru edikara ye kpukpru nsọn̄-uyo ye odudu. Koro enye enyene ndida ubọn̄ tutu Enye onụk kpukpru mme asua Esie ke idak ikpat.”—1 Corinth 15:24, 25.
19 Ke ini Christ ayakde Obio Ubọn̄ ọnọ Abasi, itien̄wed Abasi oro etịn̄de aban̄a ukara esie nte adade ke nsinsi edin̄wan̄a nnyịn didie? Se Obio Ubọn̄ oro anamde ẹdidu ke nsinsi. Ẹyekpono Christ ke nsinsi ke ntak udeme esie ke ndinam ẹwụt unen itie edikara Abasi. Edi sia ẹdisiode udọn̄ọ ye n̄kpa ifep ofụri ofụri ini oro, sia ẹma ẹkenyụn̄ ẹfak ubonowo, emi ayada utịt ọsọk ediyom enye nte Andifak. Ẹyewụk Ukara Obio Ubọn̄ eke Tọsịn Isua n̄ko ọyọhọ ọyọhọ; ntre owo idiyomke udiana ukara odu aba ke ufọt Jehovah ye okop-item ubonowo. Ntem, ‘Abasi eyedi kpukpru n̄kpọ.’—1 Corinth 15:28.
20. Didie ke nnyịn ikeme ndifiọk se ini iso akamade ọnọ Christ ye owo 144,000?
20 Nso udeme ini iso ke Christ ye mme nsan̄a andikara esie ẹdinyene ke Ukara Tọsịn Isua ama ekebe? Bible itịn̄ke. Edi, nnyịn imekeme ndinịm ke akpanikọ nte ke Jehovah ọyọnọ mmọ ediwak ifetutom efen efen ke nsinsi. Akpakam kpukpru nnyịn mfịn isọn̄ọ imụm unen itie edikara Jehovah ikama inyụn̄ inyene nsinsi uwem, man oto do ke ini iso, nnyịn ikpodu uwem ikụt se Jehovah aduakde ọnọ Edidem ye mme nsan̄a ndidem ye mme oku esie, ọkọrọ ye ofụri akaka ekondo esie!


text:
Akụkọ nke 87: Mgbe Nwata Bụ́ Jizọs Nọ n’Ụlọ Nsọ
LEE nwata nwoke a ka ọ na-agwa ndị okenye a okwu. Ha bụ ndị nkụzi n’ụlọ nsọ Chineke nke dị na Jeruselem. Nwata nwoke a bụ Jizọs. O tolitetụwo. Ọ dị afọ iri na abụọ ugbu a.
Ọ na-eju ndị nkụzi a anya na Jizọs maara ihe dị ukwuu banyere Chineke na ihe ndị e dere n’ime Bible. Ma gịnị mere Josef na Meri anọghị n’ebe a? Olee ebe ha nọ? Ka anyị chọpụta.
Kwa afọ, Josef na-eduru ezinụlọ ya eje Jeruselem maka ememe pụrụ iche a na-akpọ Ememe Ngabiga. O tere ezigbo aka isi Nazaret gaa Jeruselem. Ọ dịghị onye nwere ụgbọala, ụgbọ okporo igwe adịghịkwa. E nweghị ha n’oge ahụ. Ọtụtụ mmadụ na-eji ụkwụ aga, ọ na-ewekwa ha ihe dị ka ụbọchị atọ iru Jeruselem.
Ezinụlọ Josef buru ibu ugbu a. N’ihi ya, e nwere ụmụnne Jizọs ndị ikom na ndị inyom a ga-elekọta anya. N’afọ ahụ, Josef na Meri na ụmụ ha mere ogologo njem na-alaghachi Nazaret. Ha chere na Jizọs so ndị ọzọ na-ala. Ma, mgbe ha kwụsịtụrụ n’oge chi jiri, ha ahụghị Jizọs. Ha chọrọ ya n’etiti ndị ikwu ha na ndị enyi ha, ma o soghị ha! Ha wee laghachi Jeruselem ịchọ ya ebe ahụ.
N’ikpeazụ, ha chọtara Jizọs n’ebe a n’etiti ndị nkụzi. Ọ na-ege ha ntị, na-ajụkwa ha ajụjụ. Amamihe Jizọs tụkwara ha niile n’anya. Meri wee sị ya: ‘Nwa m, gịnị mere i ji mee anyị otú a? Mụ na nna gị anọwo na-echegbu onwe anyị, na-achọgharị gị.’
Jizọs zara ha, sị: ‘Gịnị mere unu ji na-achọ m? Ùnu amaghị na m ghaghị ịnọ n’ụlọ nna m?’
Ee, Jizọs nwere mmasị ịnọ ebe ọ ga-amụta ihe banyere Chineke. Nke a ọ́ bụghị otú o kwesịrị ịdị anyị? N’obodo ha bụ́ Nazaret, Jizọs na-eje nzukọ kwa izu iji fee Chineke ofufe. Ọ mụtara ọtụtụ ihe n’ime Bible n’ihi na ọ na-ege ntị mgbe niile. Ka anyị dị ka Jizọs ma na-agbaso ihe nlereanya ya.
Luk 2:41-52; Matiu 13:53-56.
Ajụjụ
- Afọ ole ka Jizọs dị na foto a, ebeekwa ka ọ nọ ihe a?
- Gịnị ka Josef na ezinụlọ ya na-eme kwa afọ?
- Ka ha mesịrị njem ruo otu ụbọchị n’oge ha na-ala, n’ihi gịnị ka Josef na Meri ji laghachi Jeruselem?
- Ebee ka Josef na Meri chọtara Jizọs, n’ihi gịnịkwa ka ndị nọ n’ebe ahụ ji na-enwe ihe ijuanya?
- Gịnị ka Jizọs gwara nne ya, bụ́ Meri?
- Olee otú anyị pụrụ isi dị ka Jizọs n’ịmụ banyere Chineke?
Ajụjụ ndị ọzọ
- Gụọ Luk 2:41-52.
N’agbanyeghị na iwu kwuru na ọ bụ naanị ndị ikom kwesịrị ịga ememe ndị a na-eme kwa afọ, ezi ihe nlereanya dị aṅaa ka Josef na Meri setịpụụrụ ndị nne na nna taa? (Luk 2:41; Deut. 16:16; 31:12; Ilu 22:6)
Olee otú Jizọs si setịpụrụ ndị na-eto eto taa ezi ihe nlereanya n’ido onwe ha n’okpuru ndị mụrụ ha? (Luk 2:51; Deut. 5:16; Ilu 23:22; Kọl. 3:20)
- Gụọ Matiu 13:53-56.
Olee ndị ikom otu nne ji ha na Jizọs bụ́ ndị a kpọrọ aha ha n’ime Bible? Oleekwa otú e si jiri mmadụ abụọ n’ime ha mee ihe n’ọgbakọ Ndị Kraịst ka oge na-aga? (Mat. 13:55; Ọrụ 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jems 1:1; Jud 1)
GỤKWUO GBASARA YA
Jizọs na Ezinụlọ Ya Agaa Jeruselem
Josef na Meri chị obi n’aka n’ihi na ha ahụghị Jizọs. O jukwaranụ Jizọs anya na ha amaghị ebe ha ga-achọta ya.


text:
McAfee LiveSafe
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata McAfee LiveSafe
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Mgbagwoju data nchebe
- Ndenye Doppler nke usoro na ozugbo
- Nchekwa ọnụnọ ke internet
- Ozi banyere ogo nke njikọ ize ndụ
- Modul nke nne na nna akara
Comments on McAfee LiveSafe:
McAfee LiveSafe Metụtara software:
The software ịchọpụta na-ewepụ nje. The software-enye gị ohere ike iṅomi gị usoro maka dị iche iche nke nje, spyware na ihe egwu ndị ọzọ.
The software na-achọpụta rụọ usoro vulnerabilities na eliminates ha. Usoro ihe omume na-enye a mma search na internet na a nchebe megide ndị fraudsters.
The mgbagwoju antivirus na kwesịrị ekwesị larịị nke nchebe e mere maka ndị dị irè omume oge a na nje virus na-dị iche iche nke internet egwu.
The ngwá ọrụ iji chebe megide nje, spyware na rootkits. The software na-enye a dị mma ọnụnọ ke internet na-ebu ụzọ eleru okporo ụzọ maka na o kwere omume na ihe egwu.
Onye ama ama antivirus maka nchedo nke usoro megide iche iche iche iche nke ihe egwu. The software bụ ike na-echekwa onye ọrụ okwuntughe na ntukwasi-ma na-echebe ndị netwọk megide spyware.
The software ịchọpụta na-chupu na-arụ ọrụ usoro nke malware, na-egbochikwa ihe zuru ezu na ime nke isi antivirus.
The software iji hụ na ala ọnụnọ na internet. The software blocks mgbasa ozi modul na ize ndụ saịtị.
Zuru antivirus software si Microsoft. Antivirus na-echebe usoro megide nje nke dị iche iche, spyware na egwu ndị ọzọ.
The ngwá ọrụ iji chọọ na iwepu adware modul. The software-enyocha kwa gị usoro na n'ụzọ dị irè na-ewepu na toolbars, ad nkeji na-enweghị isi expansions.
The ngwá ọrụ iji chọpụta ma wepụ ihe nje virus na-malware. The software na-enye ohere iji gwọọ nje faịlụ ma ọ bụ na-etinye ha na kwarantaini.
The software jikọọ a ime ihe nkesa ma ọ bụ kọmputa site na dị iche iche ogbugba ndu. Nakwa na software e nwere utilities n'ịwa SSH igodo na Nyocha.
The ngwá ọrụ iji mụbaa ohere n'oge ọrụ na a ngwa igwefoto weebụ. Usoro ihe omume na-agụnye a set nke dị iche iche mmetụta na-enye gị ohere tinye ha video chats.
Otu mfe iji ọdịyo ọkpụkpọ na-akwado-ewu ewu formats. The software-enye gị ohere na-ege ntị online redio na-esure music ka a diski.
The ike software 3D ịme ngosi uwe nke oru ngo nke a elu complexity. The software na ọtụtụ-eji CAD imewe, graphic imewe na ulo oru atụmatụ.
The software maka amaonye nleta nke weebụsaịtị na internet. The software na-akwado a pụrụ iche na nkà na ụzụ na encrypts data nyefee na ọmụma sitere na ndị ọzọ.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Levitikọs 20:1-27
20 Jehova wee gaa n’ihu ịgwa Mozis, sị:2 “Gwa ụmụ Izrel, sị, ‘Onye ọ bụla n’ime ụmụ Izrel nakwa onye ọ bụla n’ime ndị mbịarambịa nke bi dị ka ọbịa n’Izrel, nke nyere Molek nwa ya ọ bụla,+ a ghaghị igbu ya. Ndị ala unu ga-eji nkume tụgbuo ya.3 Mụ onwe m ga-eche ihu m megide onye ahụ, m ga-ebipụkwa ya n’etiti ndị ya,+ n’ihi na o nyewo Molek ụfọdụ n’ime ụmụ ya iji merụọ ebe nsọ m+ nakwa iji merụọ aha nsọ m.+4 Ọ bụrụ na ndị ala unu amara ama leghara onye ahụ anya wee ghara igbu ya mgbe o nyere Molek nke ọ bụla n’ime ụmụ ya,+5 mgbe ahụ, mụ onwe m ga-eche ihu m megide onye ahụ na ezinụlọ ya,+ m ga-ebipụkwa ya n’etiti ndị ya, bipụkwa ndị niile sonyeere ya n’inwe mmekọ rụrụ arụ,+ bụ́ ndị ha na Molek nwere mmekọ rụrụ arụ.6 “‘Ma mkpụrụ obi nke chigharịkwuuru ndị na-agba afa+ na ndị ọrụ ha bụ ịkọ ọdịnihu+ ka o wee soro ha nwee mmekọ rụrụ arụ, m ga-eche ihu m megide mkpụrụ obi ahụ wee bipụ ya n’etiti ndị ya.+7 “‘Unu ga-edo onwe unu nsọ wee bụrụ ndị dị nsọ,+ n’ihi na abụ m Jehova bụ́ Chineke unu.8 Unu ga-edebe ụkpụrụ m ma na-eme ha.+ Abụ m Jehova bụ́ onye na-edo unu nsọ.+9 “‘Ọ bụrụ na e nwee onye kpọrọ nna ya na nne ya iyi,+ a ghaghị igbu ya.+ Ọ bụ nna ya na nne ya ka ọ kpọrọ iyi. Ọbara ya ga-adị ya n’isi.+10 “‘Nwoke ya na nwunye onye ọzọ kwara iko, ee, nwoke ya na nwunye mmadụ ibe ya kwara iko,+ a ghaghị igbu ya, a ga-egbu nwoke ahụ kwara iko, gbuokwa nwaanyị ahụ kwara iko.+11 Nwoke ya na nwunye nna ya dinara ekpughewo ọtọ nna ya.+ A ghaghị igbu ha abụọ. Ọbara ha ga-adị ha n’isi.12 Ọ bụrụkwa na nwoke na nwunye nwa ya edinaa, a ghaghị igbu ha abụọ.+ Ha mere ihe arụ. Ọbara ha ga-adị ha n’isi.+13 “‘Ọ bụrụ na nwoke na nwoke ibe ya edinaa dị ka nwoke na nwaanyị si edina, ha abụọ emewo ihe arụ.+ A ghaghị igbu ha. Ọbara ha ga-adị ha n’isi.14 “‘Ọ bụrụ na nwoke alụọ nwaanyị, ya na nne nwunye ya enwee mmekọahụ, ọ bụ omume rụrụ arụ.+ A ga-akpọ ya na ha ọkụ,+ ka omume rụrụ arụ+ ghara ịdịgide n’etiti unu.15 “‘Ọ bụrụ na nwoke edinaa* anụmanụ,+ a ghaghị igbu ya, unu ga-egbukwa anụmanụ ahụ.16 Ọ bụrụ na nwaanyị agakwuru anụmanụ ọ bụla ka ya na ya nwee mmekọ,+ unu ga-egbu nwaanyị ahụ na anụmanụ ahụ. A ghaghị igbu ha. Ọbara ha ga-adị ha n’isi.17 “‘Ọ bụrụ na nwoke edinaa nwanne ya, bụ́ nwa nwaanyị nna ya mụrụ ma ọ bụ nwa nwaanyị nne ya mụrụ, o wee hụ ọtọ ya, nwaanyị ahụ ahụkwa ọtọ ya, ọ bụ ihe ihere.+ Ya mere, a ga-ebipụ ha n’ihu ụmụ ndị ha. Ọ bụ ọtọ nwanne ya nwaanyị ka o kpughere. Ọ ga-aza ajụjụ maka njehie ya.18 “‘Ọ bụrụ na nwoke na nwaanyị nọ ná nsọ ya edinaa, o wee kpughee ọtọ nwaanyị ahụ, nwoke ahụ ekpughewo isi ọbara nwaanyị ahụ, nwaanyị ahụ n’onwe ya ekpughewokwa ebe ọbara ya si asọpụta.+ N’ihi ya, a ga-ebipụ ha abụọ n’etiti ndị ha.19 “‘Ekpughela ọtọ nwanne nne gị nke nwaanyị+ na ọtọ nwanne nna gị nke nwaanyị,+ n’ihi na onye mere nke a ekpugheela ọtọ onye ya na ya bụ otu ọbara.+ Ha ga-aza ajụjụ maka njehie ha.20 Nwoke ya na nwunye nwanne nna ya dinara ekpughewo ọtọ nwanne nna ya.+ Ha ga-aza ajụjụ maka mmehie ha. Ha ga-anwụ n’amụtaghị nwa.+21 Ọ bụrụ na nwoke edinaa nwunye nwanne ya, ọ bụ ihe a na-asọ nsọ.+ Ọ bụ ọtọ nwanne ya nwoke ka o kpughere. Ha agaghị amụta nwa.22 “‘Debenụ ụkpụrụ m niile+ na mkpebi ikpe m niile,+ na-emekwa ha, ka ala nke m ga-akpọbata unu ka unu biri na ya ghara ịgbọpụ unu.+23 Unu ejekwala ije n’ụkpụrụ nke mba dị iche iche m na-achụpụ n’ihu unu,+ n’ihi na ha emewo ihe ndị a niile, akpọkwara m ha asị.+24 Ọ bụ ya mere m ji sị unu:+ “Unu onwe unu ga-enweta ala ha, mụ onwe m ga-enyekwa ya unu ka ọ bụrụ nke unu, bụ́ ala nke mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-eru na ya.+ Abụ m Jehova bụ́ Chineke unu, onye si n’etiti ndị dị iche iche kewapụta unu.”+25 Unu ga-akpakwa ókè n’agbata anụ dị ọcha na nke na-adịghị ọcha nakwa n’agbata anụ ufe na-adịghị ọcha na nke dị ọcha;+ unu ejikwala anụ ọhịa na anụ ufe na ihe ọ bụla na-agagharị agagharị n’elu ala, bụ́ ndị m gụpụrụ agụpụ site n’ikwu na ha adịghị ọcha, mee ka mkpụrụ obi unu bụrụ ihe na-asọ oyi.+26 Unu ga-abụrụ m ndị dị nsọ,+ n’ihi na mụ onwe m bụ́ Jehova dị nsọ;+ m ga-esi n’etiti ndị dị iche iche kewapụta unu ka unu bụrụ nke m.+27 “‘Ma nwoke ma ọ bụ nwaanyị nke nwere mmụọ ịgba afa ma ọ bụ mmụọ ịkọ ọdịnihu,+ a ghaghị igbu ya.+ A ga-eji nkume tụgbuo ya. Ọbara ya ga-adị ya n’isi.’”+
Ihe E Dere n'Ala Ala Peeji
^ Le20:15* Otú e si dee ya n’asụsụ Hibru bụ “enye anụmanụ ọbara ọcha ya.”


text:
Ndị Ọkà Mmụta Hà Kwetara na Jizọs Biri Ndụ n’Ụwa A?
Ndị ọkà mmụta anaghị arụ ụka ma Jizọs ò biri ndụ n’ụwa a. N’oge ndịozi Jizọs, e nwere ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kwuru gbasara Jizọs na ndị Kraịst e nwere n’oge ahụ. Otu akwụkwọ ọkọwa okwu a na-akpọ Encyclopædia Britannica [nke afọ 2002] kwuru, sị: “
Ihe ahụ ha kwuru gosiri na ndị na-achọghịdị iji anya ahụ Ndị Kraịst n’oge ahụ kwetara na Jizọs biri ndụ n’ụwa. Ọ bụzi n’oge anyị a ka ndị mmadụ bidoro na-ekwu na Jizọs ebighị ndụ n’ụwa a. O nweghịkwanụ ebe ha gbakwasịrị ụkwụ na-ekwu ya.”
Otu akwụkwọ e bipụtara n’afọ 2006, a na-akpọ Jesus and Archaeology, kwuru, sị: “
O nweghị ezigbote onye ọkà mmụta na-arụ ụka ma Josef, nwoke onye Juu, ò nwere nwa a kpọrọ Jizọs. Ọtụtụ n’ime ha kwuru na ndị mmadụ amatala ọtụtụ ihe Jizọs mere na ihe ndị ọ kụziri mgbe ọ nọ n’ụwa.”
Baịbụl gosiri na e nwere onye bụ́ Jizọs. O kwudịrị aha ndị nna nna ya na aha ndị ezinụlọ a mụrụ ya. (Matiu 1:1; 13:55) O kwukwara aha ndị ọchịchị e nwere n’oge Jizọs. (Luk 3:1, 2) Ihe ndị a niile gosiri na akụkọ ndị a kọrọ na Baịbụl abụghị akụkọ ifo.


text:
VANDENS GRĘŽINIAI, UABVirtual kaadị azụmahịa
VANDENS GRĘŽINIAI, UAB
-agbari okwute, Alternative ike, Boreholes, Construction ụlọ ọrụ, Construction, ezigbo ala na ụlọ +24
Akara
I-V 7:00-16:00
- VANDENS GRĘŽINIAI, UAB
Map
Arụ ọrụ atiya
-agbari okwute, Alternative ike, Boreholes, Construction ụlọ ọrụ, Construction, ezigbo ala na ụlọ, Design, Design ọrụ, Drilling ọrụ, Earthwork, Energy na eke ego, Environmental nchedo, Geology, Machinery, ngwá, Manholes, Mmiri, Mmiri, Mmiri dị ọcha, Mmiri na ego, Mmiri usoro, Mmiri usoro, N'efu pọmpụ mmiri, Ndu ọgwụgwọ osisi, Nhicha ngwá, Nhicha ngwá, Pọmpụ mmiri, U, Ụlọ ọrụ, Utilities, utility, Wastewater ọgwụgwọ
Qr code
vCard
Weebụsaịtị
Saịtị aha: VANDENS GRĘŽINIAI


text:
BAỊBỤL NSỌ—NSỤGHARỊ ỤWA ỌHỤRỤ NKE AKWỤKWỌ NSỌ
Ị̀ ga-achọ ịgụ isiokwu a n’asụsụ %%?
Ọpụpụ 27:1-21
27 “Ị ga-eji osisi akeshịa rụọ ebe ịchụàjà nke ga-adị kubit ise n’ogologo nakwa kubit ise n’obosara. Ebe ịchụàjà+ ahụ ga-enwe akụkụ anọ há nhata, ọ ga-adịkwa kubit atọ n’ịdị elu.2 Ị ga-arụnye mpi+ ya n’akụkụ anọ ya. Mpi ya ga-esi n’ahụ́ ya pụta, ị ga-ejikwa ọla kọpa machie ya.+3 Ị ga-arụ ite ya maka ikpopụ ntụ nke ya abụba gwakọtara, rụọkwa shọvel ya, na ọkwá ya, na ndụdụ ya, na ihe ịgụ ọkụ ya; ị ga-eji ọla kọpa rụọ arịa ya niile.+4 Ị ga-akpa ihe a ga-etinye n’ime ya, ihe e ji ọla kọpa kpaa;+ ị ga-ejikwa ọla kọpa kpụọ ihe anọ yiri mgbaaka n’elu ihe ahụ a kpara akpa, n’akụkụ ya anọ.5 Ị ga-etinye ya n’okpuru ọnụ ebe ịchụàjà ahụ, n’ime ya, ihe ahụ a kpara akpa ga-adịkwa n’etiti ebe ịchụàjà ahụ.+6 Ị ga-arụ okporo osisi maka ebe ịchụàjà ahụ, ị ga-ejikwa osisi akeshịa rụọ okporo osisi ndị ahụ, ị ga-ejikwa ọla kọpa machie ha.+7 A ga-etinye okporo osisi ndị ahụ n’ihe ndị ahụ yiri mgbaaka, okporo osisi ndị ahụ ga-adị n’akụkụ abụọ nke ebe ịchụàjà ahụ mgbe a na-ebu ya.+8 Ị ga-arụ ya ka ọ dị ka igbe osisi nwere oghere. Dị nnọọ ka o gosiri gị n’ugwu ahụ, otú ahụ ka a ga-arụ ya.+9 “Ị ga-agbakwa ụlọikwuu ahụ ogige.+ N’akụkụ chere Negeb ihu, n’ebe ndịda, ogige ya ga-enwe ákwà ngechi nke e ji ezigbo eri linin a kpara akpa kwee,+ otu akụkụ ya ga-adị otu narị kubit n’ogologo.10 A ga-eji ọla kọpa rụọ ogidi iri abụọ ya na ntọala iri abụọ ha ndị nwere oghere. A ga-eji ọlaọcha rụọ mkpọ́ ogidi ndị ahụ na ihe njikọ ha.+11 Otú ahụkwa ka ebe ugwu ya ga-aha n’ogologo, ákwà ngechi ya ga-adị otu narị kubit n’ogologo, a ga-ejikwa ọla kọpa rụọ ogidi iri abụọ ya na ntọala iri abụọ ha ndị nwere oghere, jirikwa ọlaọcha rụọ mkpọ́ ogidi ndị ahụ na ihe njikọ ha.+12 Ma obosara nke ákwà ngechi ogige ahụ ga-adị kubit iri ise n’ebe ọdịda anyanwụ, ogidi ha ga-adị iri, ntọala ha ndị nwere oghere adịrịkwa iri.+13 Obosara ogige ahụ n’akụkụ chere ihu n’ebe ọwụwa anyanwụ ga-adị kubit iri ise.+14 Ákwà ngechi dị kubit iri na ise ga-adị n’otu akụkụ, ogidi ha ga-adị atọ, ntọala ha ndị nwere oghere adịrịkwa atọ.+15 N’akụkụ ya nke ọzọ, a ga-enwe ákwà ngechi dị kubit iri na ise, ogidi ha ga-adị atọ, ntọala ha ndị nwere oghere adịrịkwa atọ.+16 “N’ọnụ ụzọ ogige ahụ, a ga-enwe ákwà ngebichi dị kubit iri abụọ n’ogologo, nke a ga-eji eri na-acha anụnụ anụnụ na ajị anụ e sijiri odo odo na eri na-acha uhie uhie na ezigbo eri linin a kpara akpa kwee,+ nke onye na-ekwe ákwà ga-ekwe, ogidi ha ga-adị anọ, ntọala ha ndị nwere oghere adịrịkwa anọ.+17 Ogidi niile nke ogige ahụ gbaa gburugburu ga-enwe ihe njikọ ndị e ji ọlaọcha rụọ, a ga-ejikwa ọlaọcha rụọ mkpọ́ ha, ma, ọ bụ ọla kọpa ka a ga-eji rụọ ntọala ha ndị nwere oghere.+18 Ogige ahụ ga-adị otu narị kubit n’ogologo, kubit iri ise n’obosara+ nakwa kubit ise n’ịdị elu, nke a ga-eji ezigbo ákwà linin e kwere ekwe rụọ, a ga-ejikwa ọla kọpa rụọ ntọala ha ndị nwere oghere.19 A ga-eji ọla kọpa mee arịa niile nke ụlọikwuu ahụ bụ́ ndị a ga-eji na-eje ozi ya niile nakwa mkpọ́ niile nke ụlọikwuu ya nakwa mkpọ́ niile nke ogige ya.+20 “Ma gị onwe gị, ị ga-enye ụmụ Izrel iwu ka ha wetara gị mmanụ a na-agwaghị agwa, nke a sụpụtara ná mkpụrụ oliv maka ihe ọkụ, ka e jiri ya na-amụnye oriọna mgbe niile.+21 N’ụlọikwuu nzute, ná mpụga ákwà mgbochi+ ahụ nke dị n’akụkụ Ihe Àmà ahụ, Erọn na ụmụ ya ga na-elekọta ya ka ọ na-enwu malite ná mgbede ruo ụtụtụ n’ihu Jehova.+ Ọ bụ ụkpụrụ dịịrị ọgbọ+ ha niile ruo mgbe a na-akaghị aka, nke ụmụ Izrel ga na-edebe.+


text: 15 “Ke utịt kpukpru isua itiaba afo enyene ndidahado ke isọn emi owo akamade fi.2 Edidahado oro edisan̄a ntem:+ owo kiet kiet emi ọkọnọde ekemmọ owo n̄kpọ ke ebuọt ayadahado ke isọn oro. Enye inyeneke ndinyịk ekemmọ owo m̀mê eyenete esie ete ekpe se akamade,+ koro ẹdikot emi edidahado ke iso Jehovah.+3 Emekeme ndinyịk owo esenidụt+ ete ekpe se enye akamade; edi dahado ke isọn ekededi oro eyenete fo akamade.4 Edi yak ubuene okûdu ke otu mbufo, koro Jehovah iditreke ndidiọn̄+ fi ke isọn̄ oro Jehovah Abasi fo ọnọde fi ete ada enyene nte udeme,+5 ama akam edi afo oyokop uyo Jehovah Abasi fo onyụn̄ etịm ekpeme ndinam kpukpru ewụhọ emi ntemede fi mfịn emi.+6 Koro Jehovah Abasi fo ọyọdiọn̄ fi kpa nte enye ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ fi, ndien afo ọyọnọ ediwak idụt n̄kpọ ke ebuọt,+ edi afo udubọhọ n̄kpọ ndomokiet ke ebuọt; ndien afo ayakara ediwak idụt, edi mmọ idikarake fi.+7 “Edieke owo ke otu nditọete fo emi odude ke kiet ke otu mme obio fo akabarede ebuene ke isọn̄ fo emi Jehovah Abasi fo ọnọde fi, kûsọn̄ esịt ye enye, kûnyụn̄ ufam ubọk utre ndin̄wam eyenete fo emi edide ubuene.+8 Koro afo enyene nditat ubọk fo n̄n̄wam enye+ nnyụn̄ nnọ enye se ededi oro enye oyomde, emi ananade enye, ke ubiọn̄.9 Kpeme idem fo mbak idiọk ikọ edidụk fi esịt,+ ete, ‘Ọyọhọ isua itiaba, emi edide isua edidahado, amasan̄a ekpere,’+ ndien enyịn fo etre nditua ubuene eyenete fo mbọm,+ afo unyụn̄ unọhọ enye baba n̄kpọ kiet, ndien enye eseme ọnọ Jehovah aban̄a fi,+ ndien emi akabade edi idiọkn̄kpọ ọnọ fi.+10 Kûtre ndinọ enye n̄kpọ,+ kûnyụn̄ uyak esịt fo anam fi afam ubọk ke ini ọnọde enye n̄kpọ, koro Jehovah Abasi fo edida emi ọdiọn̄ fi ke kpukpru utom fo ye ke kpukpru se afo anamde.+11 Koro mme ubuene iditreke ndidu ke isọn̄.+ Ntak edi oro ntemede fi nte, ‘Afo enyene nditat ubọk fo n̄n̄wam owo ukụt ye eyenete fo emi edide ubuene ke isọn̄ fo.’+12 “Edieke ẹnyamde eyenete fo ẹnọ fi, eren m̀mê n̄wan emi edide eyen Hebrew,+ ndien enye anam utom ọnọ fi ke isua itiokiet, afo enyene ndisio enye unyọn̄ ke ọyọhọ isua itiaba nte owo emi ọwọrọde ufụn.+13 Ndien edieke osiode enye unyọn̄ nte owo emi ọwọrọde ufụn, afo unyeneke ndinọ enye ọnyọn̄ ubọk ubọk.+14 Kûtre ndisio n̄kpọ ke otuerọn̄ fo ye ke ọtọ udịghi wheat fo ye ke ọtọ unyịmi aran fo ye ke obube unyịmi wine fo nnọ enye. Afo edinọ enye kpa nte Jehovah Abasi fo ọdiọn̄de fi.+15 Nyụn̄ ti ete ke afo ekedi ofụn ke isọn̄ Egypt ndien Jehovah Abasi fo ama afak fi.+ Ntak edi oro ntemede fi n̄kpọ emi mfịn emi.16 “Ndien ama ekem edieke enye edidọhọde fi ete, ‘Ndiwọrọke n̄kpọn̄ fi!’ koro enye amade fi ye mbonufọk fo, sia n̄kpọ ọkọfọnde ye enye ke ini emi enye okodụn̄de ye afo,+17 afo enyene ndida utịbin̄kpọ ntịbi enye utọn̄ ndian ke itịm, ndien enye enyene ndidi ofụn fo ke nsinsi.+ Nyụn̄ nam ntem n̄ko ye ofụn an̄wan fo.18 Kûyak edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ke enyịn fo ndisio enye unyọn̄ nte owo emi ọwọrọde ufụn;+ koro utom eke enye akanamde ke isua itiokiet ọnọ fi okpon utịm ikaba akan eke owo emi ẹkpede utom,+ ndien Jehovah Abasi fo ọmọdiọn̄ fi ke kpukpru se afo anamde.+19 “Sio akpa ayara eke amanade ke otu enan̄ fo ye ke otu erọn̄ fo nọ Jehovah Abasi fo.+ Kûda akpa ayara eyen enan̄ fo unam utom, kûnyụn̄ ufat idet akpa eyenerọn̄ fo.+20 Afo enyene ndita enye ke iso Jehovah Abasi fo kpukpru isua ke ebiet emi Jehovah edimekde,+ afo ye mbonufọk fo.21 Ndien edieke enye obiomode ndo, edide mbụn̄ọ m̀mê nnan, m̀mê obiomode idiọk ndo ekededi, kûwa enye unọ Jehovah Abasi fo.+22 Ke obio fo ke afo edita enye, owo eke edehede ye owo eke asanade ẹdita,+ kpa nte ẹtade akan̄ ye edop.+23 Iyịp esie kpọt ke afo mûdudiaha.+ Duọk enye ke isọn̄ nte mmọn̄.+


text:
KPEBE MBUỌTIDEM MMỌ | JOSEPH
“Nte Ami Ndu ke Itie Abasi?”
EYO ọtọn̄ọ ndifụk owo idem. Joseph ada ke in̄wan̄esa esie ese mme n̄kpọ oro ẹtọde do, utọ nte eyop ye mme eto eken. Enye ese n̄kpri idịm emi ẹdude ke in̄wan̄ oro ye mme ekpon̄idịm. Enye ada do okụt ufọkubọn̄ Pharaoh. Kere nte enye adade okop nte Manasseh eyen esie ebrede mbre ye nsek eyeneka esie emi ekerede Ephraim. Enye onyụn̄ ekere ke enem n̄wan imọ ndise nte nditọ esie ẹsiode ndyọ. Joseph atuak inua imam onyụn̄ okop inemesịt nte Abasi ọdiọn̄de imọ.
Joseph okosio akpan esie Manasseh man efre aban̄a kpukpru mfịna oro ẹkesịmde enye. (Genesis 41:51) Nte Abasi ọdiọn̄de enye isua ifan̄ emi anam okûnen̄ede abiak Joseph aba ke ini enye etide ufọk mmọ, nditọete esie, ye edima ete esie. Usua emi nditọete esie ẹkesuade enye ama okpụhọde uwem esie ofụri ofụri. Mmọ ẹma ẹnam ikọ ye enye, ẹyom ndiwot enye, ndien ke akpatre ẹnyam enye nte ofụn ẹnọ mbonurua oro ẹkesan̄ade ẹbe. Se ikọwọrọde enye ke oro ẹbede ikedịghe ekpri n̄kpọ. Ke ediwak isua, enye ama edi ofụn ekem odu ke ufọk-n̄kpọkọbi. Enyene ini emi ẹkekam ẹdọn̄de enye ukot ke ebuka. Edi idahaemi, enye edidi udiana Pharaoh ke isọn̄ Egypt! *
Ke ediwak isua, Joseph ama okụt nte Jehovah anamde se enye eketịn̄de. Udia odu barasuene ke isọn̄ Egypt n̄kpọ nte isua itiaba idahaemi nte Jehovah ọkọdọhọde. Joseph anam ẹtan̄ udia ke isọn̄ Egypt ẹbon. Ufan̄ isua itiaba oro n̄ko ke Asenath an̄wan esie akaman nditọiren iba ọnọ enye. Kpa ye oro, Joseph ama esitie ekere ubon mmọ, emi ẹkedude ko ke Canaan, akpan akpan Benjamin eyeneka esie ye Jacob edima ete esie. Ekeme ndidi enye ama esikere m̀mê idem ọsọn̄ mmọ mîdịghe m̀mê n̄kpọ akam anam mmọ. Etie nte enye ama esikere n̄ko m̀mê nditọete esie ẹkpụhọde mîdịghe ekere m̀mê imọ iyekeme ndinam emem ye mmọ nnyụn̄ mfiak ndu kiet ye mmọ.
Edieke edide ufụp, abian̄a, m̀mê usua anam emem okûdu ke ufọk mbufo, ekeme ndidi se ikọwọrọde Joseph ayan̄wan̄a fi. Nso ke ikeme ndikpep nto Joseph ke nte enye ekesede aban̄a ubon mmọ?
“ẸKA ẸBỊNE JOSEPH”
Joseph ama esịn idem anam utom, ndien usen ekebe nte mbio ibokpot. Kpa nte Jehovah ọkọdọhọde ke ndap oro enye akanamde Pharaoh adaba, akan̄ ama ọtọn̄ọ ke isua itiaba oro udia okodude barasuene ama ekebe. Ikebịghike, akan̄ emi ama esịm mme idụt en̄wen. Edi Bible ọdọhọ ke “udia [ama] odu ke ofụri isọn̄ Egypt.” (Genesis 41:54) Nte Abasi akanamde Joseph ekeme ndisiak ndap Pharaoh ye nte Joseph ekesinamde n̄kpọ ke nde ke nde ama enyene ufọn ọnọ nditọ Egypt.
Anaedi nditọ Egypt ẹma ẹsinen̄ede ẹkọm Joseph ẹnyụn̄ ẹtoro enye ke nte enye ọkọdiọn̄ọde ndinam n̄kpọ ke nde ke nde. Edi Joseph okoyom ekọm ye itoro ẹnyene Jehovah Abasi esie ikpọn̄-ikpọn̄. Edieke nnyịn isụhọrede idem ida ifiọk ekededi emi inyenede inam n̄kpọ Abasi, enye ekeme ndinam ida ifiọk emi inam se nnyịn mîkpekereke ke imekeme ndinam.
Edi nte ini akade, akan̄ oro ama ọtọn̄ọ ndimụm nditọ Egypt n̄ko. Ke ini mmọ ẹsemede ẹnọ Pharaoh, enye ọdọhọ mmọ ete: “Ẹka ẹbịne Joseph. Ndien se ededi eke enye ọdọhọde mbufo, mbufo ẹnam oro.” Ntre Joseph ama eberede ubet ubon udia, ndien mme owo ẹdep se ededi oro mmọ ẹyomde.—Genesis 41:55, 56.
Edi n̄kpọ iketiehe ntem ke mme idụt en̄wen. Ubon mme Joseph ko ke Canaan ke ẹkpa biọn̄. Jacob ete mmọ okop ke udia odu ke Egypt, ntre enye ọdọhọ nditọ esie ẹka Egypt ẹkedep udia.—Genesis 42:1, 2.
Jacob ọkọdọhọ nditọ esie 10 ẹka, edi yak ekperedem eyen esie, Benjamin, okûtiene aka. Jacob ke eteti ini emi enye ọkọdọn̄de Joseph edima eyen esie utom ọnọ ikpọ nditọete esie. Akpatre ini emi enye okokụtde eyen oro ekedi oro. Ikpọ nditọ esie ẹma ẹmen ediye ọfọn̄ emi enye akanamde ẹkịm ẹnọ Joseph ndiwụt ke imama enye ẹdiwụt Jacob ete mmọ. Ọfọn̄ emi ama awaha onyụn̄ ọyọhọ ye iyịp. Mmọ ẹma ẹnam ete mmọ ekere ke idiọk unam ama ata eyen esie.—Genesis 37:31-35.
“JOSEPH ỌSỌSỌP ETI”
Ke nditọ Jacob ẹma ẹkesan̄a ata ediwak kilomita, mmọ ẹdisịm Egypt. Ke ini mmọ ẹdọhọde ke iyom ndidep udia, ẹma ẹdọhọ mmọ ẹka ẹkekụt akwa owo Egypt emi ẹkerede Zaphenath-paneah. (Genesis 41:45) Ke ini mmọ ẹkụtde owo emi, ndi mmọ ẹma ẹdiọn̄ọ ke Joseph ke ikụt oro? Ikọdiọn̄ọke. Mmọ ẹkeda enye nte akwa owo Egypt emi mmọ ẹkade ndikọdọhọ an̄wam mmimọ. Sia enye ekedide akwa owo, mmọ ẹma ẹnam se ẹsinyụn̄ ẹnamde ye akwa owo: Mmọ ẹma “ẹdinụhọ ẹnọ enye, ẹkịbi iso mmọ ke isọn̄.”—Genesis 42:5, 6.
Nso kaban̄a Joseph? Enye ama ọsọsọp ọdiọn̄ọ nditọete esie ndondo oro enye okụtde mmọ. Ndien ke ini mmọ ẹnụhọde ẹnọ enye, Bible ọdọhọ ke ‘Joseph ama ọsọsọp eti ndap’ oro Jehovah akanamde enye adaba ke ini eyenọwọn̄ nte ke ini ke edi emi ikpọ nditọete esie ẹdinụhọde ẹnọ enye. (Genesis 37:2, 5-9; 42:7, 9) Nso ke Joseph edinam idahaemi? Ndi enye ọmọn̄ efehe akafat mmọ mîdịghe ndi enye ọmọn̄ osio mmọ usiene?
Joseph ama ọdiọn̄ọ ke ifọnke ibobụmede inam n̄kpọ, sia Jehovah akanam kpukpru se iketịbede oro ẹtịbe man osu uduak esie. Jehovah ama ọn̄wọn̄ọ ke nditọ Jacob ẹyekabade ẹdi akamba idụt. (Genesis 35:11, 12) Edieke nditọete Joseph ẹsụk ẹnamde afai, ẹkerede ẹban̄a idemmọ kpọt, ẹnyụn̄ ẹkade iso ẹdiọk, ọwọrọ mmọ idikabakede idi akamba idụt nte Jehovah akaduakde. Edieke Joseph anamde n̄kpọ ke ibụmede, oro ekeme ndibiat n̄kpọ nnọ enye; ekeme ndikam nsịn edima ete esie ye Benjamin eyeneka esie ke mfịna. Joseph ekere m̀mê mmọ n̄kam mmọdo ke uwem. Joseph ebiere ke imọ iditịn̄ke owo emi imọ idide man idomo mmọ ise nte mmọ ẹtiede idahaemi man inyụn̄ idiọn̄ọ se Jehovah oyomde imọ inam.
Etie nte se ikọwọrọde Joseph idiwọrọke fi. Edi utọk ye mme mfịna eken ke ẹtọ ubahade ke ediwak ubon mfịn. Edieke emi etịbede, ekeme ndidọn̄ nnyịn ndinam se esịt nnyịn ọdọhọde—ndinam n̄kpọ ntiene nte etiede nnyịn ke idem. Edi ọkpọfọn ikpebe Joseph, idomo ndifiọk se Abasi oyomde nnyịn inam ke ini utọ n̄kpọ emi ọwọrọde nnyịn. (Mme N̄ke 14:12) Ti ete ke kpa ye oro ọfọnde ndidu ke emem ye mbonubon fo, ndidu ke emem ye Jehovah ye Eyen esie akam edi akpan n̄kpọ akan.—Matthew 10:37.
“ẸYEDA EMI ẸDOMO MBUFO ẸSE”
Joseph odomo nditọete esie nsio nsio idomo man ese nte mmọ ẹtiede idahaemi. Enye okot owo ete edikabade ikọ ọnọ imọ onyụn̄ etịn̄ ikọ uyat uyat ye mmọ, ọdọhọ ke mmọ ẹto idụt en̄wen ẹdi ndiyep isọn̄ mmimọ. Mmọ ẹyom usụn̄ ndinam Joseph enịm ke mmimọ idịghe mbon uyep, ntre mmọ ẹtịn̄ n̄kpọ ẹban̄a ubon mmọ ẹnọ enye. Mmọ ẹdọhọ enye ke ekperedem eyenete mmimọ do ke ufọk. Esịt enen̄ede enem Joseph ndifiọk ke ekpri eyeneka imọ do ke uwem, edi enye iyomke mmọ ẹfiọk ke esịt enem imọ. Joseph ọdiọn̄ọ se enye edinamde ke emi enye ama ọkọfiọk mi ke Benjamin do ke uwem. Enye ọdọhọ mmọ ete: “Ẹyeda emi ẹdomo mbufo ẹse,” onyụn̄ ọdọhọ ke ana mmọ ẹkeda ekperedem eyenete mmọ ẹdi. Ekem, enye enyịme ndiyak mmọ ẹnyọn̄ọ edieke owo mmọ kiet enyịmede ndidu ke ufọk-ukpeme ke Egypt tutu mmọ ẹnyọn̄ ẹdi.—Genesis 42:9-20.
Nte nditọete esie ẹnemede nneme ke otu idemmọ ẹnyụn̄ ẹtọhọde ẹban̄a idiọkn̄kpọ emi mmọ ẹkenamde isua 20 emi ẹkebede, mmọ idiọn̄ọke ke Joseph ke okop se mmimọ itịn̄de. Mmọ ẹdọhọ ẹte: “Ke akpanikọ nnyịn ima idue eyenete nnyịn, koro nnyịn ima ikụt nnanenyịn emi enye okodude ke ini enye ekekpede nnyịn ubọk ete itua imọ mbọm, edi nnyịn ikokopke. Ntak edi oro nnanenyịn emi esịmde nnyịn.” Joseph okop se mmọ ẹtịn̄de, ndien enye adaha ọkpọn̄ mmọ okoyom itie atua eyet. (Genesis 42:21-24) Edi enye ọdiọn̄ọ ke owo ndikabade esịt ikụreke ke nditua n̄kpọfiọk mban̄a idiọkn̄kpọ oro enye akanamde. Ntre, enye odomo mmọ idomo.
Enye enyịme mmọ ẹnyọn̄ọ, edi ọdọhọ ẹsịn Simeon ke ufọk-ukpeme. Enye onyụn̄ anam ẹfiak ẹyak okụk mmọ ẹsịn ke ekpat udia mmọ kiet kiet. Nditọete esie ẹnyọn̄ọ ẹkesịm ufọk, edi ikememke utom mmọ ndinam ete mmọ enyịme mmọ ẹda Benjamin edima eyen esie ẹka Egypt. Ke akpatre, enye ama enyịme. Ke ini mmọ ẹsịmde Egypt, mmọ ẹdọhọ owo oro esede aban̄a ufọk Joseph ke mmimọ ima ikụt okụk ke ekpat mmimọ ndien ke imemen okụk oro idi inyụn̄ ikama okụk en̄wen idi ndidep udia. Se mmọ ẹkenamde oro ama ọfọn, edi Joseph okosụk oyoyom ndinen̄ede mfiọk utọ owo emi mmọ ẹdide idahaemi. Enye ama anam akamba udia ọnọ mmọ onyụn̄ an̄wana omụm idem akama ke ini enye okụtde Benjamin. Ndien enye anam ẹfiak ẹdọn̄ udia ke ekpat mmọ ẹyọhọ, edi isan̄ emi ọdọhọ ẹsịn cup silver imọ ke ekpat Benjamin. Ekem enye osio mmọ unyọn̄.—Genesis 42:26–44:2.
Joseph ọmọn̄ anam se enye akaduakde ndien. Enye anam ẹbịne nditọete esie ẹkedọhọ ke mmọ ẹyịp cup silver imọ. Ke ini ẹkụtde cup emi ke ekpat Benjamin, ẹma ẹda kpukpru mmọ ẹbịne Joseph. Idahaemi ndien ke Joseph edidiọn̄ọ utọ owo emi nditọete esie ẹdide. Judah eketịn̄ ikọ ke ibuot mmọ. Enye ọdọhọ Joseph atua mmimọ mbọm onyụn̄ ọdọhọ yak mmimọ owo 11 idi ifịn esie ke Egypt. Joseph ọdọhọ ke Benjamin kpọt edisụhọ ke Egypt nte ofụn edi yak mbon eken ẹnyọn̄ọ.—Genesis 44:2-17.
Do ndien ke Judah eketịn̄ ikọ ke usụn̄ emi mbọm anamde kpukpru owo. Enye ọkọdọhọ ke eyen emi “ikpọn̄ osụhọ ke idịbi eka esie, ndien [ke] ete esie ama enye” etieti. Anaedi ikọ esie emi ama enen̄ede otụk Joseph sia enye ekedi akpan Rachel, edima an̄wan Jacob, emi akakpade ini enye amande Benjamin. Ukem nte Jacob, Joseph ama ama Rachel etieti. Etie nte emi akanam Joseph enen̄ede ama Benjamin sia mmọ ẹkedi nditọeka.—Genesis 35:18-20; 44:20.
Judah aka iso ekpe Joseph ubọk ete okûnam Benjamin edi ofụn. Enye ọdọhọ Joseph yak imọ ikam idi ofụn utu ke Benjamin. Nte enye akadade ikọ esie ekeberi ekeme ndisiaha owo mmọn̄eyet. Enye ọkọdọhọ ete: “N̄keme didie ndinyọn̄ ntiene ete mi ndien eyen emi isan̄ake ye ami, mbak ndikụt idiọkn̄kpọ eke ediwọrọde ete mi?” (Genesis 44:18-34) Omokụt do ke Judah ama okpụhọde. Enye ama akabade esịt onyụn̄ enyịme nditua owo mbọm nnyụn̄ n̄wa idem nnam n̄kpọ nnọ mbon en̄wen.
Joseph ikekemeke ndimụm idem aba n̄kama. Enye ọdọhọ kpukpru mme asan̄autom esie ẹwọrọ. Enye ndien emenede uyo atua eyet tutu ẹda ẹkop uyo esie ke ufọk Pharaoh. Do ndien ke enye akayarade idem ọnọ nditọete esie ete: “Ami ndi Joseph, eyenete mbufo.” Idem ama esịp nditọete esie. Enye omụm mmọ afat onyụn̄ efen ọnọ mmọ ke idiọkn̄kpọ oro mmọ ẹkenamde enye. (Genesis 45:1-15) Ntre ke enye ekekpebe Jehovah emi esiwakde ndifen nnọ owo. (Psalm 86:5) Ndi afo n̄ko emesifen ọnọ owo?
“AFO KE OSỤK ODODU KE UWEM”
Ke ini Pharaoh okopde se ikesịnde ofụri etiti oro ke ufọk Joseph, enye ama ọdọhọ Joseph anam ete esie ye ofụri ubon esie ẹwọrọ ẹdi Egypt. Ikebịghike, Joseph ama afiak okụt edima ete esie. Jacob ama atua onyụn̄ ọdọhọ ete: “Ke emi mma n̄kokụt fi iso nte ke afo ke osụk ododu ke uwem, mmenyịme ndikpa ndien.”—Genesis 45:16-28; 46:29, 30.
Jacob ama odu uwem isua 17 en̄wen ke Egypt. Enye ama odu uwem etịn̄ prọfesi aban̄a nditọ esie 12 onyụn̄ ọdiọn̄ mmọ. Edi ke ini Jacob ọdiọn̄de Joseph emi ekedide ọyọhọ eyen esie 11, enye ama emen edidiọn̄ emi enye ọkpọdiọn̄de akpan esie ọdiọn̄ enye. Esien Israel iba ẹketo enye ẹwọrọ. Nso kaban̄a Judah, ọyọhọ eyen esie inan̄, emi okowụtde ke imenen̄ede ikabade esịt? Enye ama ọbọ akamba edidiọn̄: Ẹkedọhọ ke Messiah edito ubon esie!—Genesis ibuot 48 ye 49.
Ke ini Jacob akakpade ke isua 147, idem ama enyek nditọete Joseph ke enye ekeme ndisio mmimọ usiene. Edi Joseph ama ọdọhọ mmọ ẹkûfịna idem. Enye ọkọdọhọ ke sia edide Jehovah akanam ofụri ubon mmimọ ẹwọrọ ẹdi Egypt, ke ikpanaha nditọete esie ẹfịna idem ẹban̄a se iketịbede. Ndien enye ama adian ọkpọikọ emi: “Nte ami ndu ke itie Abasi?” (Genesis 15:13; 45:7, 8; 50:15-21) Joseph ama ọdiọn̄ọ ke Jehovah edi mfọnmma Ebiereikpe. Enye ama ekere m̀mê imọ idi anie ndikpamia mbon oro Jehovah ama ekefen ọnọ ufen.—Mme Hebrew 10:30.
Ndi esisọn̄ fi ndifen nnọ owo? Ekeme ndisọn̄, akpan akpan edieke owo okokoide-koi anam nnyịn ibak. Edi edieke ifende inọ mbon oro ẹnen̄erede ẹkabade esịt, mmọ ẹyekop inemesịt, esịt oyonyụn̄ ana nnyịn sụn̄. Emi oyowụt ke imekpebe mbuọtidem Joseph inyụn̄ ikpebe Ete esie Jehovah emi esituade owo mbọm.
^ ikp. eki. 4 Se “Kpebe Mbuọtidem Mmọ” ke Enyọn̄-Ukpeme August 1, 2014; November 1, 2014; ye February 1, 2015.


text:
È KERE YA EKE?
Ọnụ Agụ Iyi
Á BỊA n’ụmụ anụmanụ ndị dị n’ụwa taa, ọ bụ agụ iyi kacha eji ọnụ akpa ike. Dị ka ihe atụ, otú agụ iyi ndị dị n’ebe na-adịghị anya n’Ọstrelia si atado ihe karịrị otú ọdụm ma ọ bụ agụ si atado ihe. N’agbanyeghị ụdị ike agụ iyi ji ọnụ ya akpa, obere ihe metụ ya n’ọnụ, ọ na-ama ozugbo. Ọ kadị otú mkpịsị aka si enyere mmadụ aka ịma na ihe metụrụ ya. Ajụjụ bụzi, olee otú nke a ga-esi ekwe omume ebe ọ bụ na ọnụ agụ iyi siri ezigbo ike?
E nwere ọtụtụ irighiri akwara ndị dị́ n’ọnụ ya. Otu ọkachamara aha ya bụ Duncan Leitch kwuru na akwara ndị ahụ si n’isi ya. Otú ha dị na-eme ka a ghara inwe ihe ọ bụla ga-eme akwara ndị ahụ dị́ n’ọnụ ya. Ọ na-emekwa ka agụ iyi nwee ike ịma mgbe ihe metụrụ ya n’ọnụ, ya sọkwa ihe ahụ ya pee ezigbo mpe. Otú akwara ndị a si arụ ọrụ na-enyere agụ iyi aka ịmata ma ihe metụrụ ya n’ọnụ ọ̀ bụ ihe ọ ga-eri eri ka ọ̀ bụ ihe ọ na-agaghị eri. Ọ bụkwa ya mere agụ iyi nwere ike iji kpụrụ nwa ya n’ọnụ ma ọ gaghị eri ya. Otú ọnụ agụ iyi si arụ ọrụ dị egwu.
Gịnị ka i chere? Otú a ọnụ agụ iyi si arụ ọrụ ọ̀ nọkatara dịrị ka è nwere onye kere ya otú ahụ?


text:
IBUOTIKỌ IKPAEDEM | SE ABASI ANAMDE ỌNỌ FI
Akpan Edinam Emi Mûkpayakke Ebe Fi
Mbemiso Jesus akpade, enye ama ọdọhọ mbet esie ẹsiti n̄kpa imọ. Enye akada uyo emi owo mîsịnke leaven m̀mê yeast ye ndatndat wine enịm Udia Mbubreyo Ọbọn̄ emi esinyụn̄ ẹkotde Udia Ọbọn̄. Enye ọkọdọhọ mbet esie ete: “Ẹka iso ẹnam emi nditi mi.”—Luke 22:19.
Kpukpru isua, Mme Ntiense Jehovah ke ofụri ererimbot ẹsiti n̄kpa Jesus emi ke usen emi enye akakpade. Eke isua emi edidi ke Monday, April 14, ke utịn ama okosop.
Imokot fi ite edidụk edinam emi. Ẹyeneme nsio nsio n̄kpọ emi n̄kpa Jesus anamde ọnọ nnyịn. Ẹdụk ke mfọn, owo ikamake usan itan̄ etịbe. Owo emi ọkọnọde fi magazine emi eyetịn̄ ini ye ebiet emi ẹdinịmde edinam emi ke edem mbufo, mîdịghe ka ikpehe Intanet nnyịn emi, jw.org/efi, koyom. Mbọk kûfre usen emi man akpan edinam emi idibe fi.
Kpep N̄kpọ En̄wen
Editi N̄kpa Jesus
Kpukpru isua, ediwak miliọn owo ẹsisop idem man ẹti n̄kpa Jesus. Mbọk tiene dikop ntak emi akpan edinam emi ebehede fi.


text:
Se Akpanamde Man Aka Iso Okop Idatesịt ke Utom Jehovah
“Edieke owo odude uwem ediwak isua, yak enye adara ke kpukpru mmọ.”—ECCL. 11:8.
1. Nso ye nso ke Jehovah ọnọ nnyịn man ikop inemesịt?
JEHOVAH oyom nnyịn ikop inemesịt, ntre enye ọnọ nnyịn mme n̄kpọ emi ẹdinamde nnyịn ikop inemesịt. Akpa kan̄a, enye ọnọ nnyịn uwem. Imekeme ndida uwem nnyịn ntoro enye, koro enye odụri nnyịn esịn ke esop esie. (Ps. 144:15; John 6:44) Jehovah ọdọhọ ke iyaka iso ima nnyịn, ke iyonyụn̄ in̄wam nnyịn ika iso inam n̄kpọ imọ. (Jer. 31:3; 2 Cor. 4:16) Abasi esịn nnyịn ke Paradise eke spirit, kpa ebiet emi inyenede akpakịp udia eke spirit ye ndima nditọete. Akan oro, imenyene idotenyịn ke n̄kpọ ọyọfọn ke ini iso.
2. Nso isifịna ndusụk mme anam-akpanikọ asan̄autom Abasi?
2 Kpa ye ofụri n̄kpọ emi Abasi ọnọde nnyịn mi man ikop inemesịt, ndusụk mme anam-akpanikọ asan̄autom esie ẹsụk ẹnyenyene ndiọi ekikere ẹban̄a idemmọ. Mmọ ẹkeme ndikere ke mmimọ iwọrọke n̄kpọ ndomokiet ke iso Jehovah m̀mê ke enye idaha se mmimọ inamde ke n̄kpọ. Mbon oro ẹsinyenede utọ ekikere emi inịmke ke owo ekeme ndikop inem uwem ke “ediwak isua.” Kpukpru usen ke uwem mmọ ẹsitie nte usen ekịm.—Eccl. 11:8.
3. Nso ikeme ndinam inyene idiọk ekikere iban̄a idem nnyịn?
3 Ekeme ndidi idotenyịn ndusụk nditọete nnyịn ndikpa mfụhọ, udọn̄ọ, m̀mê usọn̄ anam mmọ ẹnyene ndiọi ekikere ẹban̄a idemmọ. (Ps. 71:9; N̄ke 13:12; Eccl. 7:7) Ke adianade do, ana kpukpru nnyịn ifiọk ke esịt ekeme ndibian̄a nnyịn onyụn̄ obiom nnyịn ikpe idem ke ini Abasi mînyeneke mfịna ndomokiet ye nnyịn. (Jer. 17:9; 1 John 3:20) Devil esidori ikọt Abasi ikọ. Ndien mbon oro ẹkerede n̄kpọ nte Satan ẹkeme ndidomo ndinam nnyịn inịm se Eliphaz eketịn̄de ete ke nnyịn iwọrọke n̄kpọ ke enyịn Abasi. Ata anafai nsu ekedi oro, ndien osụk edi nsu tutu esịm emi.—Job 4:18, 19.
4. Nso ke iyom ndineme ke ibuotikọ emi?
4 Ke Bible, Jehovah etịn̄ ata in̄wan̄-in̄wan̄ ke imọ iyodu ye mbon emi “[ẹsan̄ade] ke itịghede ọkpọsọn̄ ekịm.” (Ps. 23:4) Usụn̄ kiet emi enye odude ye nnyịn edi ndinọ nnyịn Ikọ esie. Abasi anam Bible “okop odudu ndiwụri mme n̄kpọ eke ẹsọn̄ọde ẹdọn̄ n̄kam.” Emi ọwọrọ ke Bible ekeme ndin̄wam nnyịn ikpụhọde idiọk ekikere emi inyenede iban̄a idem nnyịn. (2 Cor. 10:4, 5) Ntem, ẹyak ineme nte Bible ekemede ndin̄wam nnyịn ikpep ndikop idatesịt inyụn̄ ika iso idat esịt. Ibuotikọ emi ekeme ndin̄wam fi onyụn̄ anam ọfiọk nte ekpesịnde udọn̄ ọnọ mbon en̄wen.
DA BIBLE KPEP NDIKOP IDATESỊT
5. Nso ke oyom idomo ise man ika iso ikop idatesịt?
5 Apostle Paul ama etịn̄ mme n̄kpọ emi ẹkemede ndin̄wam nnyịn ikop idatesịt. Enye ọkọdọhọ esop ke Corinth ete: “Ẹka iso ẹdomo ẹse m̀mê mbufo ẹdu ke mbuọtidem.” (2 Cor. 13:5) “Mbuọtidem” oro ẹtịn̄de ẹban̄a mi edi ofụri se Bible ekpepde emi mme Christian ẹnịmde ke akpanikọ. Nnyịn ikemeke ndimemek mbon oro idinịmde. Ana inịm inyụn̄ inam kpukpru se Bible ekpepde. Edieke itịn̄de inyụn̄ inamde se Bible ekpepde, ọwọrọ imodomo idem nnyịn ise inyụn̄ ikụt ke isụk idodu “ke mbuọtidem.”—Jas. 2:10, 11.
6. Ntak emi ikpodomode idem nnyịn ‘ise m̀mê ke idodu ke mbuọtidem’? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.)
6 Ekeme ndidi udumaha ndidomo idemfo nse sia ekerede ke udubehe udomo emi. Edi nte Jehovah adade nnyịn akam edi akpan n̄kpọ, idịghe nte nnyịn idade idem nnyịn. Ndien ekikere esie okon̄ akan eke nnyịn. (Isa. 55:8, 9) Enye isidụn̄ọkede mme asan̄autom esie man obiom mmọ ikpe, edi esidụn̄ọde oyom nti edu mmọ onyụn̄ oyom ndin̄wam mmọ. Edieke adade Ikọ Abasi odomo idemfo ‘ese m̀mê ke ododu ke mbuọtidem,’ eyekeme ndise idemfo nte Abasi esede fi. Emi idiyakke ededei ekere ke uwọrọke n̄kpọ ke iso Abasi, oyonyụn̄ anam eti ke Jehovah ọdọhọ ke ọmọsọn̄ urua ke enyịn imọ. Emi editie nte ndifụhọde ọfọn̄ enyịnusụn̄ man un̄wana odụk ufọk.
7. Didie ke uwụtn̄kpọ mme anam-akpanikọ asan̄autom Abasi ke Bible ekeme ndin̄wam nnyịn?
7 Akpan usụn̄ kiet emi ikemede ndidomo idem nnyịn nse edi ndikere mban̄a uwụtn̄kpọ mme anam-akpanikọ asan̄autom Abasi ke Bible. Men nte n̄kpọ eketiede ye mmọ domo ye nte n̄kpọ etiede ye afo, nyụn̄ kere nte akpakanamde n̄kpọ ekpedi afo ekedi mmọ. Yak ineme uwụtn̄kpọ ita emi ẹdin̄wamde fi ada Bible odomo idemfo ese m̀mê ke ododu “ke mbuọtidem” onyụn̄ enyene nnennen ekikere aban̄a idemfo.
UBUENE EBEAKPA
8, 9. (a) N̄kpọ eketie didie ye ubuene ebeakpa oro? (b) Ekere ke nso iketịmede enye esịt?
8 Jesus ama ese ubuene ebeakpa kiet ke temple ke Jerusalem. Uwụtn̄kpọ ebeakpa oro ekeme ndin̄wam nnyịn inyene eti ekikere iban̄a idem nnyịn, idem ekpededi nnyịn ikemeke ndinam n̄kpọ Abasi nte ikpamade ndinam. (Kot Luke 21:1-4.) Kere nte n̄kpọ eketiede ye ubuene ebeakpa oro. N̄kpa ebe esie okosụk ababiak enye, ndien mme adaiso ido ukpono eyo mmọ “[ẹkesidadia] ufọk mme ebeakpa” utu ke ndin̄wan̄wam mmọ. (Luke 20:47) Enye ama enen̄ede ebuene. Ofụri se enye ekenyenede nditịp nsịn ke temple ekedi okụk emi mme anam ukpekpe utom ẹkesibọde ke minit ifan̄ kpọt.
9 Kere nte eketiede ebeakpa oro ke idem ke ini enye akakamade okudọk okụk iba odụk temple. Okûdi enye ama ekere adan̄a nte okụk oro enye oyomde nditịp ekpride ke ẹmende ẹdomo ye se enye ekesitịpde ke ini ebe esie okodude ke uwem? Okûdi bụt ama anam enye ke ini enye okụtde mbon en̄wen ẹtịpde ediwak okụk tutu enye ekere m̀mê ufọn osụk odu nditịp utọ ekpri okụk oro? Idem ọkpọkọm enye ama enyene utọ ekikere oro, enye ama osụk etịp ekpri se enye ekenyenede man ẹda ẹnam n̄kpọ Abasi.
10. Didie ke Jesus okowụt ke Abasi ama ama se ebeakpa oro akanamde?
10 Jesus ama owụt ke Jehovah ama ama ubuene ebeakpa oro ye se enye eketịpde. Enye ọkọdọhọ ke mma oro “ama esịn okụk akan kpukpru se [mbon inyene] ẹkesịnde.” Okụk oro enye eketịpde ama abuaha ye eke mbon eken, edi enye ke Jesus ekenen̄ede otoro. Mbon oro ẹkebatde okụk oro ẹketịpde ke temple ikọfiọkke adan̄a nte Jehovah amade okudọk okụk iba oro ye owo emi ọkọnọde mmọ. Edi nte Abasi ekesede mma oro akakam edi akpan n̄kpọ, idịghe nte mme owo ẹkesede enye m̀mê nte enye ekesede idemesie. Emekeme ndida mbụk emi ndomo idemfo nse m̀mê ke ododu “ke mbuọtidem.”
11. Nso ke ekeme ndikpep nto mbụk ebeakpa oro?
11 Nte n̄kpọ etiede ye afo ekeme ndibiere adan̄a nte edinamde n̄kpọ Abasi. Usọn̄ m̀mê udọn̄ọ ekeme ndinam ndusụk owo ikwọrọke ikọ adan̄a nte mmọ ẹkpemade ndikwọrọ. Ndi ọkpọfọn mmọ ẹkere ke ufọn idụhe ndinọ ibatutom emi etiede nte ekpri akaha? Idem ọkpọkọm idaha fo inen̄ekede idiọk, emekeme ndikere ke ibatutom fo iwọrọke n̄kpọ ke ẹmende ẹdomo ye se ikọt Abasi ẹsikwọrọde ke isua. Mbụk ebeakpa emi ekpep nnyịn ke Jehovah esikụt onyụn̄ ama se ededi oro inamde inọ enye, akpan akpan edieke inamde oro kpa ye nsọn̄ọn̄kpọ. Kere se akanamde ọnọ Jehovah isua oko. Ndi enyene ini emi akayakde n̄kpọ atak fi man anam uduak esie? Edieke edide ntre, fiọk ete ke Jehovah ama se akadade ekpri ini oro anam ọnọ enye. Edieke anamde ofụri se ekemede ndinam nnọ Jehovah, kpa nte ebeakpa oro akanamde, ọwọrọ emenyene eti ntak ndinịm ke imọ isụk idodu “ke mbuọtidem.”
“BỌ MI UKPỌN̄ MI”
12-14. (a) Didie ke ekikere oro Elijah ekenyenede aban̄a idemesie akafịna enye? (b) Afo ekere ke nso ikanam Elijah enyene utọ ekikere oro?
12 Prọfet Elijah ama ọsọn̄ọ ada ye Jehovah onyụn̄ enen̄ede enyene mbuọtidem. Edi enye ama ofụhọ isan̄ kiet tutu ọdọhọ Jehovah owot imọ. Enye ọkọdọhọ ete: “Ekem ndien! O Jehovah, bọ mi ukpọn̄ mi.” (1 Ndi. 19:4) Mbon emi akanam utọ n̄kpọ oro mîwọrọke ẹkeme ndidọhọ ke akam Elijah ekedi “ikọ ibụmede.” (Job 6:3) Edi Elijah ikanamke mbubru. Ndien Jehovah ikasuaha inọ enye ke ndikoyom n̄kpa, edi akakam an̄wan̄wam enye.
13 Nso ikanam Elijah ofụhọ ntre? Esisịt ini mbemiso oro, Elijah ama anam utịben̄kpọ emi okowụtde ke Jehovah edi ata Abasi. Ke oro ebede, ẹma ẹwot prọfet Baal 450. (1 Ndi. 18:37-40) Anaedi Elijah ama ekere ke ikọt Abasi ẹmọn̄ ẹfiak ẹtọn̄ọ ndituak ibuot nnọ Jehovah, edi ikedịghe nte enye ekekerede. Jezebel, idiọk ọbọn̄ an̄wan, ama ọdọn̄ ẹkedọhọ Elijah ke imọn̄ iwot enye. Ndịk ama anam Elijah efehe oto Israel ebe Judah aka wilderness.—1 Ndi. 19:2-4.
14 Ke adan̄aemi Elijah okodude ikpọn̄ ke wilderness, enye ama ọtọn̄ọ ndikere ke ofụri utom oro imọ ikanamde nte prọfet ọwọrọ ikpîkpu. Enye ama ọdọhọ Jehovah ete: “Ami [mfọnke] n̄kan mme ete ete mi.” Ikọ esie ọkọwọrọ ke imọ inyeneke ufọn ukem nte ntọn̄ ye ọkpọ mme ete ete imọ. Enye ekekere ke imọ iwọrọke n̄kpọ inyụn̄ inyeneke ufọn inọ Jehovah ye owo ndomokiet.
15. Didie ke Abasi okowụt Elijah ke enye osụk enyenyene ufọn ọnọ imọ?
15 Edi Ata Ọkpọsọn̄ Abasi ikesehe Elijah nte enye ekesede idemesie, ndien enye ama anam Elijah ọfiọk emi. Abasi ama ọdọn̄ angel ọkọsọn̄ọ Elijah idem. Jehovah ama ọnọ enye udia ye mmọn̄ emi ọkọnọde enye odudu ke ofụri usen 40 oro enye akasan̄ade aka Obot Horeb. Abasi ama onyụn̄ enen̄ede ekikere oro Elijah ekenyenede nte ke imọ idi n̄kukụre owo emi anamde akpanikọ ọnọ enye ke ofụri Israel. Akan oro, Abasi ama ọnọ Elijah obufa utom, ndien Elijah ama enyịme. Elijah ama ama un̄wam emi Jehovah ọkọnọde enye, ndien enye ama afiak okop odudu ndika iso ke utom esie nte prọfet.—1 Ndi. 19:5-8, 15-19.
16. Tịn̄ nsio nsio usụn̄ oro Abasi an̄wamde fi.
16 Se iketịbede inọ Elijah ekeme ndin̄wam fi ọfiọk ke osụk ododu “ke mbuọtidem” onyụn̄ anam ọtọn̄ọ ndinyene eti ekikere mban̄a idemfo. Akpa kan̄a, kere nte Jehovah an̄wamde fi. Ndi enyene ini emi ebiowo m̀mê eyenete en̄wen emi ọkọride esịm ọyọhọ idaha akan̄wamde fi ke nnennen ini? (Gal. 6:2) Ndi Bible, n̄wed esop Abasi, ye mbono esop ẹn̄wam fi ọfiọk ke Jehovah ekere aban̄a fi? Ama afiak ọbọ utọ un̄wam emi, ti ebiet emi un̄wam emi enen̄erede oto nyụn̄ bọn̄ akam kọm Jehovah.—Ps. 121:1, 2.
17. Nso inam Jehovah ama mme asan̄autom esie?
17 Udiana, ti ke ndinyene idiọk ekikere mban̄a idemfo ekeme nditụn fi usụn̄. Nte Abasi adade nnyịn akam edi akpan n̄kpọ. (Kot Rome 14:4.) Jehovah ama nnyịn ke ntak emi imade enye inyụn̄ inamde akpanikọ inọ enye. Enye isimenke se owo kiet anamde idomo ye se owo en̄wen anamde. Nte ekedide ye Elijah, ekeme ndidi se anamde ọnọ Jehovah okpon akan nte afo ekerede. Ekeme ndidi enyene mme owo ke esop mbufo emi afo an̄wamde, edi ufiọkke. Onyụn̄ ekeme ndidi odu mme owo ke efakutom mbufo emi ẹkebọde akpanikọ ke ntak ọkpọsọn̄ utom oro afo anamde.
18. Nso ke utom emi Jehovah ọnọde fi owụt?
18 Ke akpatre, da ifetutom ekededi emi Jehovah ọnọde fi nte n̄kpọ ndiwụt ke enye ke ododu ye afo. (Jer. 20:11) Idem ekeme ndimem fi nte ekememde Elijah ke ntak emi etiede nte utom fo inyeneke ufọn m̀mê ke ntak emi etiede nte ukemeke ndisịn idem nnam n̄kpọ Abasi nte akaduakde. Kpa ye oro, emenyene akakan ifetutom, oro edi, ifet ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ nnyụn̄ n̄kere enyịn̄ ndian Abasi. Ntre, ka iso nam akpanikọ nọ Abasi. Ndien ama ekem ‘eyetiene usọufọk adat esịt’ nte Jesus ọkọdọhọde.—Matt. 25:23.
“AKAM OWO UKỤT”
19. Nso iketịbe inọ andiwet Psalm 102?
19 Enyịn ama anan andiwet Psalm 102. Enye ama okụt “ukụt”—oro edi, ọdọn̄ọ, esịt onyụn̄ etịmede enye. Afanikọn̄ ama ọbọ enye odudu ofụri ofụri. (Ps. 102, ikọ enyọn̄ ibuotn̄wed) Ikọ esie owụt ke mfịna esie—ubiak, ndobo, ye mfịghe—ẹma ẹmen enye ẹmen. (Ps. 102:3, 4, 6, 11) Enye ekekere ke Jehovah oyom nditotop imọ nduọk.—Ps. 102:10.
20. Didie ke akam ekeme ndin̄wam owo etre ndinyene ndiọi ekikere mban̄a idemesie?
20 Kpa ye oro, andiwet psalm oro okosụk ototoro Jehovah. (Kot Psalm 102:19-21.) Nte ikụtde ke Psalm 102, n̄kpọ ekeme ndifịna idem mbon oro ẹdude “ke mbuọtidem” tutu mmọ ikemeke ndikere n̄kpọ efen. Andiwet psalm oro ama okop ndobo nte “inuen emi ọsọrọde ikpọn̄ ke ọkọmufọk”; eketie enye ke idem nte n̄kpọ eke mfịna esie akande enye okụk. (Ps. 102:7) Edieke etiede fi ntre ke idem, tịn̄ ofụri se isịnede fi ke esịt nọ Jehovah nte andiwet psalm oro akanamde. Akam owo ukụt—akam fo—ekeme ndin̄wam fi akan ndiọi ekikere. Jehovah ọn̄wọn̄ọ ke ‘iyọbiọn̄ utọn̄ ke akam mbon oro ẹbụmede kpukpru n̄kpọ mmọ, ke imọ idinyụn̄ isịnke akam mmọ ke ndek.’ (Ps. 102:17) Nịm ke enye ayanam se enye ọn̄wọn̄ọde!
21. Didie ke owo emi enyenede ndiọi ekikere aban̄a idemesie ekeme ndikop idatesịt?
21 Psalm 102 owụt n̄ko nte ikemede ndikop idatesịt. Andiwet psalm akanam emi ke ndifre mban̄a mfịna esie onyụn̄ eti ke idi ufan Jehovah. (Ps. 102:12, 27) Enye nditi ke Jehovah idikpọn̄ke ikọt esie ama anam enye ekeme ndiyọ mfịna esie. Ntre, edieke enyenede esisịt ini emi mfịna mîyakke anam n̄kpọ Abasi nte akpamade ndinam, bọn̄ akam nọ enye. Ben̄e Jehovah okop akam fo, idịghe n̄kukụre man mfịna fo okụre, edi n̄ko “man ẹtan̄a enyịn̄” esie.—Ps. 102:20, 21.
22. Didie ke nnyịn owo kiet kiet ikeme ndinem Jehovah esịt?
22 Bible ekeme ndin̄wam nnyịn ifiọk ke isụk idodu “ke mbuọtidem” ye nte ke imọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah. Edi akpanikọ ke adan̄a nte isụk idude ke editịm n̄kpọ emi, nnyịn idikemeke nditre ndiọi ekikere ofụri ofụri, idem oyonyụn̄ emem nnyịn ndusụk ini. Kpa ye oro, nnyịn owo kiet kiet imekeme ndika iso nnam n̄kpọ Jehovah man inem enye esịt inyụn̄ inyene edinyan̄a.—Matt. 24:13.


text:
SE ẸWETDE ẸDIAN
Akpanikọ Aban̄ade Ete, Eyen, ye Edisana Spirit
MBON emi ẹnịmde ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet ẹdọhọ ke owo ita—Ete, Eyen, ye Edisana Spirit—ẹdi Abasi. Ẹdọhọ ke owo mbita emi ẹdi n̄ka, ẹnyene ata ọkpọsọn̄ odudu, inyụn̄ inyeneke ntọn̄ọ. Ntre, nte ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet owụtde, Ete edi Abasi, Eyen edi Abasi, Edisana Spirit onyụn̄ edi Abasi, kpa ye oro Abasi kiet kpọt odu.
Ediwak owo emi ẹnịmde Abasi-Ita-ke-Kiet ke akpanikọ ẹnyịme ke mmimọ ikemeke ndinam ukpepn̄kpọ emi an̄wan̄a. Kpa ye oro, mmọ ẹkeme ndikere ke ukpepn̄kpọ emi odu ke Bible. Odot ẹtịm ẹfiọk nte ke ikọ oro “Abasi-Ita-ke-Kiet” akananam idụhe ke Bible. Edi nte ekikere aban̄ade Abasi-Ita-ke-Kiet odu do? Man ibọrọ mbụme emi, ẹyak nnyịn ise itie N̄wed Abasi kiet emi mme andikpep ukpepn̄kpọ emi ẹsiwakde ndida nsọn̄ọ Abasi-Ita-ke-Kiet.
“IKỌ EKEDI ABASI”
John 1:1 ọdọhọ ete: “Ikọ okodu ke editọn̄ọ, Ikọ okonyụn̄ odu ye Abasi, Ikọ onyụn̄ edi Abasi.” (Edisana Ŋwed Abasi Ibom) Kpa ke ibuot n̄wed emi, apostle John owụt in̄wan̄-in̄wan̄ nte ke “Ikọ” edi Jesus. (John 1:14) Nte ededi, sia ẹdọhọde ke Ikọ edi Abasi, ndusụk owo ẹbiere ẹte ke anaedi Eyen ye Ete ẹdi ubak Abasi kiet.
Ti ete ke ẹkebem iso ẹwet ikpehe Bible emi ke usem Greek. Ekem, mme akabade n̄wed ẹma ẹkabade uwetn̄kpọ usem Greek emi ẹsịn ke mme usem en̄wen. Nte ededi, ediwak mme akabade Bible ikakabakede ubak udịmikọ oro nte “Ikọ ekedi Abasi.” Ntak mîkakabakede enye ntre? Ọkọn̄ọde ke ifiọk emi mmọ ẹkenyenede ẹban̄a usem Greek emi ẹkedade ẹwet Bible, mme akabade n̄wed oro ẹkebiere ẹte ke ẹkpenyene ndikabade ubak udịmikọ oro “Ikọ ekedi Abasi” ke isio isio usụn̄. Ẹkekabade didie? Se uwụtn̄kpọ ifan̄ mi: “Logos [Ikọ] ekebiet abasi.” (A New Translation of the Bible) “Ikọ ekedi abasi.” (The New Testament in an Improved Version) “Ikọ okodu ye Abasi onyụn̄ etie nte enye.” (The Translator’s New Testament) Nte mme edikabade emi ẹwụtde, Ikọ idịghe Abasi ke idemesie.* Utu ke oro, ke ntak akwa idaha esie ke otu mme edibotn̄kpọ Jehovah, ẹtịn̄ ẹban̄a Ikọ nte “abasi.” Mi ikọ oro “abasi” ọwọrọ “ọkpọsọn̄ owo.”
AKPANIKỌ EFEN EFEN
Ata ediwak owo ifiọkke usem Greek emi ẹkedade ẹwet Bible. Ntre afo akpasan̄a didie ọfiọk se ikọ apostle John ekenen̄erede ọwọrọ? Kere ban̄a uwụtn̄kpọ emi ise: Andikpep ekpep nditọ ufọkn̄wed esie n̄kpọ. Ke oro ebede, n̄kpọ oro an̄wan̄a nditọ ufọkn̄wed emi ke nsio nsio usụn̄. Nso ke nditọ ufọkn̄wed ẹkeme ndinam man ẹfiọk m̀mê ewe enen? Mmọ ẹkeme ndiben̄e andikpep ọnọ ntọt efen efen. Eyịghe idụhe nte ke ndibọ ifiọk efen efen ayan̄wam mmọ ẹtịm ẹfiọk se ẹkekpepde oro. Ukem ntre, man ọfiọk se John 1:1 ọwọrọde, afo emekeme ndikụbọde n̄ka Gospel John man okụt n̄kpọ efen emi ẹtịn̄de ẹban̄a idaha Jesus. Ndikpep n̄kpọ efen efen ke ibuot nneme emi ayan̄wam fi esịm nnennen ubiere.
Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a se John akakade iso ewet ke ibuot 1, ufan̄ikọ 18: “Akananam baba owo kiet ikwe [Ata Ọkpọsọn̄] Abasi.” Nte ededi, mme owo ẹma ẹkụt Jesus, emi edide Eyen, koro John ọdọhọ ete: “Ikọ [Jesus] akabade edi obụkidem onyụn̄ odụn̄ ye nnyịn (nnyịn inyụn̄ ikụt ubọn̄ esie).” (John 1:14, Edisana Ŋwed Abasi Ibom) Didie, ndien, ke Eyen ekpedi ubak Ata Ọkpọsọn̄ Abasi? John ama ọdọhọ n̄ko ete ke Ikọ okodu “ye Abasi.” Edi didie ke owo okpodu ye owo ndien ke ukem ini oro edi owo emi enye odude kiet do? Akan oro, nte ẹwetde ke John 17:3, Jesus anam an̄wan̄a ke imọ ye Ete imọ eke heaven idi ata nsio nsio owo. Enye okot Ete esie “ata Abasi kierakiet.” Ndien ke ekperede utịt Gospel esie, John emen ikọ esịn ke ufọk ke ndidọhọ ete: “Ẹwet mmọ emi ẹnịm man mbufo ẹkpenịm ke akpanikọ ẹte Jesus edi Christ, Eyen Abasi.” (John 20:31) Tịm fiọk ete owo ikotke Jesus Abasi, edi ẹkot enye Eyen Abasi. Udiana ntọt emi ẹnọde mi ke Gospel John owụt nte John 1:1 akpan̄wan̄ade owo. Jesus, emi edide Ikọ, edi “abasi,” emi ọwọrọde nte ke enye enyene akwa idaha edi iwọrọke ke enye edi ukem ye Ata Ọkpọsọn̄ Abasi.
SỌN̄Ọ AKPANIKỌ EMI
Tọn̄ọ ntak kere ban̄a uwụtn̄kpọ andikpep oro ke ufọkn̄wed ye nditọ ufọkn̄wed. Yak idọhọ ke ndusụk nditọ ufọkn̄wed ẹsụk ẹnyenyene eyịghe, idem ke andikpep ama akafiak anam se enye ekekpepde an̄wan̄a. Nso ke mmọ ẹkpenam? Mmọ ẹkeme ndika mbịne andikpep en̄wen n̄kọdọhọ enye anam ukpepn̄kpọ oro an̄wan̄a mmimọ. Edieke ọyọhọ andikpep iba emi ọsọn̄ọde se akpa andikpep eketịn̄de, ekese nditọ ufọkn̄wed oro idinyeneke eyịghe aba. Ukem ntre, edieke se John andiwet Bible eketịn̄de aban̄a itie ebuana emi odude ke ufọt Jesus ye Ata Ọkpọsọn̄ Abasi mîtịmke in̄wan̄a fi, afo emekeme ndika mbịne owo efen emi ekewetde Bible n̄koyom ntọt efen efen. Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a se Matthew ekewetde. Kaban̄a utịt editịm n̄kpọ emi, enye ewet ke Jesus ọkọdọhọ ete: “Kaban̄a usen ye hour oro baba owo kiet ifiọkke, mme angel ke heaven ifiọkke, Eyen inyụn̄ ifiọkke, ke mîbọhọke Ete ikpọn̄.” (Matthew 24:36) Didie ke mme ikọ emi ẹsọn̄ọ ke Jesus idịghe Ata Ọkpọsọn̄ Abasi?
Jesus ọdọhọ ete ke ifiọk Ete okpon akan eke Eyen. Nte ededi, edieke Jesus ekpedide ubak Ata Ọkpọsọn̄ Abasi, enye ọkpọfiọk se Ete esie ọfiọkde. Ntre, ndien, Eyen ye Ete ikemeke ndidi n̄ka. Edi, ndusụk owo ẹkeme ndidọhọ: ‘Jesus ekenyene uduot iba. Enye etịn̄ ikọ ke itie emi nte owo.’ Edi idem edieke oro ekpedide akpanikọ, nso kaban̄a edisana spirit? Edieke edisana spirit edide ukem Abasi nte Ete, ntak emi Jesus mîdọhọke ke edisana spirit ọfiọk se Ete ọfiọkde?
Nte afo akade iso ke ukpepn̄kpọ Bible fo, afo eyetịm emehe ye ediwak itie efen ke Bible emi ẹnemede n̄kpọ emi. Mmọ ẹsọn̄ọ akpanikọ aban̄ade Ete, Eyen, ye edisana spirit.—Psalm 90:2; Utom 7:55; Colossae 1:15.
* Ke oyomde ndifiọk mme ibet usem Greek oro ẹnyenede n̄kpọ ndinam ye John 1:1, se page 26-29 ke ediye uduot ekpri n̄wed oro Nte Afo Ekpenyene Ndinịm Abasi-Ita-ke-Kiet ke Akpanikọ? emi Mme Ntiense Jehovah ẹsiode.
Kpep N̄kpọ En̄wen
ENYỌN̄-UKPEME
Ndi Ikọ Ekedi Ata Ọkpọsọn̄ “Abasi” m̀mê “abasi”?
John 1:1 akpan̄wan̄a didie owo?


text:
WinRAR
-
Version:
-
-
Ije:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata WinRAR
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Akwa n'ogo nke mkpakọ
- Akwado ndị na isi Archive formats
- -Emepụta multivolume-edebe ihe ochie
- Na mmekọrịta ya na nchoputa
- Password nchedo-edebe ihe ochie
Comments on WinRAR:
WinRAR Metụtara software:
The ike archiver na nkwado nke na-ewu ewu Archive formats. The software enyere naghachi ahụ mebiri emebi-edebe ihe ochie na tọghata ha ọzọ formats.
The software kee mebere disk si dị iche iche faịlụ oyiyi. The isi mma nke software bụ virtualization nke Archives nke na-enye ọrụ na faịlụ na-enweghị mkpa n'ihi na ha mwepụ.
The software mpikota onu na decompress na-edebe ihe ochie nke iche iche na ụdị. The software na-akwado na ntughari n'etiti Archive formats na-enyere okûnam ahụ mebiri emebi edebe ihe ochie.
The software compresses faịlụ na-eji ndị kasị arụpụta mkpakọ ụzọ iji nweta ihe kasị mma n'ihi.
The ọtọ ngwá ọrụ e mere na-arụ ọrụ na-edebe ihe ochie. The software na-akwado na-ewu ewu formats na-enye gị ohere ka ịgbakwunye watermarks maka nwebisiinka nchebe.
The software mpikota onu, tọghata na itopusi na-edebe ihe ochie nke iche iche na ụdị na nha. The software nwere a set ngwaọrụ maka irè ime ihe nke-edebe ihe ochie.
The software e mere iji wụnye na-agba ọsọ dị iche iche ọrụ usoro na mebere gburugburu ebe obibi na kwa nke ọ bụla na kọmputa.
The ngwá ọrụ iji nkwado ndabere na mpaghara naghachi usoro data. The software enyere ike a oyiri nke siri ike mbanye, na-agafeta data na ọzọ data ụgbọelu.
The ngwá ọrụ na-eje ozi ma melite usoro ịrụ ọrụ. The software bụ ike idozi njehie na usoro ma hichaa ndekọ nke ihe mkpofu.
The ọtọ ngwá ọrụ iji ọsọ ọsọ tọghata ọdịyo faịlụ. The software-enye gị ohere iji tọghata faịlụ n'ime ewu ewu formats na wepụ ọdịyo egwu site na video.
Zuru ezu music nchịkọta akụkọ nke egwú ọtụtụ na a obosara arụmọrụ. The software na-enye a ịzọpụta ma ọ bụ download nke dị iche iche ekwekọghị nke music ọcha na ihe dị elu search usoro.
The ngwá ọrụ na akpaghị aka arụmọrụ nke ugboro ugboro ugboro ugboro omume na sistemụ arụmọrụ. The software na-akwado ọrụ na-emeghe, dezie ma kpokọta na scripts.
A dị ike na ngwá ọrụ zuru ezu analysis na nhazi nke image files. The software nwere nnukwu set nke nzacha, plagins na ndị ọzọ na ngwaọrụ.
Ngwá ọrụ na-ekwurịta okwu na ndị mmadụ gburugburu ụwa. The software-enye gị ohere na-ekwurịta okwu na video ogbako mode na-agbanweta data.
The software maka amaonye nleta nke weebụsaịtị na internet. The software na-akwado a pụrụ iche na nkà na ụzụ na encrypts data nyefee na ọmụma sitere na ndị ọzọ.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
Auslogics File Recovery
-
Version:
-
-
Asụsụ:
-
Nbudata Auslogics File Recovery
Nkọwa:
Isi atụmatụ:
- Recovers faịlụ nke dị iche iche
- Mgbanwe search engine
- Akwado ndị na-flash kaadị
- -Emepụta disk image
Comments on Auslogics File Recovery:
Auslogics File Recovery Metụtara software:
The multifunction software idekọ ma dezie discs. The software nwere ọtụtụ ọzọ na-arụ ọrụ na ndị discs data.
Ngwá ọrụ jikwaa na diski ike partitions. The software na-agụnye ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na diski na enye gị ohere ike ahụ bootable discs.
The ike manịja ahụ na-ọnụ ọgụgụ ọrụ na ike draịva. The software na-agụnye a set ngwaọrụ maka mfe ọrụ dị iche iche na ụdị nke draịva.
The ngwá ọrụ kee disk oyiyi na mebere draịva emulation. The software na-akwado na-ewu ewu image formats na nwere ihe e ji ihe dị iche iche circumvention nke akwụkwọ nchebe.
The ngwá ọrụ na-arụ ọrụ na discs nke dị iche iche formats. The software na-akwado na nkwado ndabere na mgbake nke furu efu data.
The ngwá ọrụ dị ike na-arụ ọrụ dị iche iche na oyiyi formats nke CD na DVD. Ọzọkwa software na-akwado ndị e kere eke nke bootable data ebu.
The software na-ele ihe ọmụma zuru ezu banyere faịlụ Ọdịdị nke a na diski ike na-ebuli disk ohere. The software na-enye ọtụtụ variants gosipụta ọdịnaya owuwu na disk.
The ngwá ọrụ iji nkwado ndabere na mpaghara naghachi usoro data. The software enyere ike a oyiri nke siri ike mbanye, na-agafeta data na ọzọ data ụgbọelu.
The software e mere na ike nkwado ndabere na mpaghara nke DVD. Ọzọkwa software na-akwado ndị pụrụ iche ngwaọrụ decrypt ndeputa echebe faịlụ.
The ụzọ dị ike na-arụ ọrụ na disk oyiyi. The software enye gị ohere ike ahụ bootable disks na flash draịva iji wụnye sistemụ.
The software nyochaa ọnọdụ nke na kọmputa. Ọzọkwa software e dere ihe na ngwaọrụ ijikwa na kpatụ parameters nke kọmputa components.
The software e mere na-idetuo DVD site ụzọ dị iche iche na nkwado nke oge a na ụkpụrụ aka uzo na oyiri nchebe.
The antivirus software ịchọta na ihichapụ emerụ faịlụ. The software na-eji dị iche iche antivirus engines iji chebe dị iche iche ebe nke usoro.
The software ịrụ olu okwu ya na nnukwu ụda mma na nke kacha nta na-egbu oge. The software na-ebe ji egwuregwu na-akwado ndị e kere eke nke thematic iche iche na ndị dị iche iche egwuregwu kọmputa.
The ngwá ọrụ ike foto collages. The software nwere a isi set nke edezi ngwaọrụ, a ọtụtụ nke dị ndebiri na ndị ọzọ mmetụta.
Lee ihe software
Ọrụ usoro:
- Windows
- Android
Top software:
Lee ihe software


text:
Ị̀ “Na-anụ Ọkụ n’Obi Ịrụ Ezi Ọrụ”?
“Kraịst Jizọs . . . nyere onwe ya n’ihi anyị ka o wee . . . sachaara onwe ya ndị bụ́ ndị nke ya pụrụ iche, ndị na-anụ ọkụ n’obi ịrụ ezi ọrụ.”—TAỊ. 2:13, 14.
1, 2. Olee ihe ọma Chineke meere naanị Ndịàmà ya? Olee otú obi dị gị maka ihe ọma a?
Ọ NA-ABỤ e nye ọtụtụ ndị onyinye maka ihe ha mere, ha ewere ya na ihe ọma meere ha. Dị ka ihe atụ, e nweela ndị e nyere onyinye pụrụ iche maka otú ha si mee ka mba abụọ na-ese okwu kpezie. Ma, onye ihe ọma kacha meere bụ onye Chineke zipụrụ ka ọ gaa nyere ndị mmadụ aka ka ha na ya dịrị ná mma.
2 Ọ bụ naanị anyị bụ́ Ndịàmà Jehova ka Chineke meere ụdị ihe ọma a. Chineke na Jizọs Kraịst gwara anyị ka anyị na-arịọ ndị mmadụ ka ha ‘mee ka ha na Chineke dị ná mma.’ Ọ bụkwa ihe anyị na-eme. (2 Kọr. 5:20) Jehova si n’aka anyị adọtara onwe ya ndị mmadụ. Ọ dọtala ọtụtụ nde mmadụ ndị bi n’ihe karịrị narị ala abụọ na iri atọ na ise ka ha na ya dịrị ná mma. Ha nwekwara olileanya ịdị ndụ ebighị ebi. (Taị. 2:11) Anyị ji ịnụ ọkụ n’obi na-akpọ ‘onye ọ bụla nke chọrọ, ka ọ bịa nara mmiri nke ndụ ahụ n’efu.’ (Mkpu. 22:17) N’eziokwu, anyị bụ ndị “na-anụ ọkụ n’obi ịrụ ezi ọrụ” n’ihi na anyị ji ozi a kpọrọ ihe ma jiri obi anyị niile na-eje ya. (Taị. 2:14) Ịnụ ọkụ n’obi maka ezi ọrụ na-enyere anyị aka ịdọtara Jehova ndị mmadụ. Ugbu a, ka anyị hụ otú anyị si eme ya. Ozi ọma anyị na-ekwusa bụ otu ụzọ anyị si eme ya.
ṄOMIE OTÚ JEHOVA NA JIZỌS SI ANỤ ỌKỤ N’OBI
3. Olee otú “ekworo Jehova” si eme ka obi sie anyị ike?
3 Mgbe Aịzaya na-ekwu gbasara ihe Jizọs ga-eme mgbe ọ ga-achị, ọ sịrị: “Ekworo Jehova nke ụsụụ ndị agha ga-emezu ihe a.” (Aịza. 9:7) Ihe a o kwuru gosiri na ọ dị Nna anyị nke eluigwe ọkụ n’obi ịzọpụta ụmụ mmadụ. Otú Jehova si anụ ọkụ n’obi na-egosi na anyị kwesịrị iji obi anyị niile na-arụ ọrụ o nyere anyị, jirikwa ịnụ ọkụ n’obi na-arụ ya. Ọ bụrụ na anyị ji ịnụ ọkụ n’obi na-enyere ndị mmadụ aka ka ha mata Chineke, anyị na-eṅomi Jehova. Ebe anyị bụ ndị ha na Chineke na-arụkọ ọrụ, ànyị na-eji ike anyị niile ekwusa ozi ọma?—1 Kọr. 3:9.
4. Gịnị mere anyị ji kwesị iṅomi otú Jizọs si kwusaa ozi ọma?
4 Jizọs bụkwa onye ọzọ anyị kwesịrị iṅomi otú o si nụọ ọkụ n’obi. N’agbanyeghị na ọtụtụ ndị megidere ya, chọọkwa igbu ya, o ji ịnụ ọkụ n’obi kwusaa ozi ọma ruo mgbe ọ nwụrụ. (Jọn 18:36, 37) Ka oge ọ ga-eji ndụ ya chụọ àjà na-eru, ọ gbasiri mbọ ike inyere ndị ọzọ aka ka ha mara Jehova.
5. Olee otú Jizọs si yie onye ọrụ ubi vaịn o kwuru okwu ya n’ihe atụ ahụ?
5 N’afọ 32, Jizọs mere ihe atụ banyere otu nwoke nke nwere osisi fig a kụrụ n’ubi vaịn ya, ma osisi ahụ amịbeghị mkpụrụ kemgbe afọ atọ. Mgbe onye nwe osisi fig ahụ gwara onye ọrụ ubi vaịn ya ka o gbutuo osisi fig ahụ, onye ọrụ ubi vaịn ahụ gwara ya ka a hapụkwuo osisi ahụ ka ya tinye nsị anụ gburugburu ya. (Gụọ Luk 13:6-9.) Ọ bụ naanị mmadụ ole na ole na-eso ụzọ Jizọs n’oge ahụ. Ma, ihe atụ ahụ Jizọs mere gosiri na ya chọrọ iji obere oge fọrọ rụsie ọrụ ike tupu ya anwụọ. N’ihi ya, o ji ịnụ ọkụ n’obi kwusaa ozi ọma na Judia na Peria ruo ihe dị ka ọnwa isii. Ụbọchị ole na ole tupu Jizọs anwụọ, o beere ndị obodo ha ákwá n’ihi na ha ekweghị anabata ozi ọma o ziri ha.—Mat. 13:15; Luk 19:41.
6. Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-ekwusasi ozi ọma ike?
6 Ebe ọ bụ na anyị bi n’oge ikpeazụ, anyị kwesịrị ịna-eme ihe niile anyị nwere ike ime iji na-ekwusasi ozi ọma ike. (Gụọ Daniel 2:41-45.) O nweghị ihe ùgwù karịrị ịbụ Onyeàmà Jehova. Ọ bụ naanị anyị na-agwa ụmụ mmadụ nke bụ́ eziokwu gbasara otú nsogbu ụmụ mmadụ ga-esi bie. Otu onye na-ede akwụkwọ akụkọ kwuru na e nwebeghị onye nwere ike ịza ajụjụ bụ́, “Gịnị mere ihe ọjọọ ji eme ndị ezigbo mmadụ?” Ma, Baịbụl gwara anyị ihe kpatara ya, ọ bụkwa ọrụ anyịnwa bụ́ Ndị Kraịst ịgwa ya ndị chọrọ ịnụ. Ọrụ a Jehova nyere anyị bụ ihe ùgwù. N’ihi ya, anyị kwesịrị iji ịnụ ọkụ n’obi na-arụ ya. (Rom 12:11) Ọ bụrụ na anyị e jiri ịnụ ọkụ n’obi na-eje ozi ọma, Jehova ga-agọzi ozi anyị ma mee ka anyị nwee ike inyere ndị mmadụ aka ịmata ya ma hụ ya n’anya.
OTÚ ANYỊ SI EWEPỤTA ONWE ANYỊ NA-EME KA E TOO JEHOVA
7, 8. Olee otú mmadụ iwepụta onwe ya si eme ka e too Jehova?
7 Pọl onyeozi diri ọtụtụ nsogbu mgbe ọ na-ekwusa ozi ọma. Dị ka ihe atụ, e nwere mgbe ọ mụrụ “anya abalị” na mgbe ọ nọrọ “ọtụtụ ugboro n’erighị nri.” (2 Kọr. 6:5) Ụmụnna anyị nọ ebe dị iche iche na-edikwa ụdị nsogbu ndị ahụ. Ikwusa ozi ọma bụ ọrụ kacha mkpa ndị ọsụ ụzọ oge niile na-arụ, ma, ọtụtụ n’ime ha nwekwara ọrụ ha ji akpata ego. Chegodị banyere ndị ozi ala ọzọ bụ́ ndị na-agbasi mbọ ike ikwusa ozi ọma n’ebe e zigara ha. E nwere ike ịsị na ha ‘na-awụsa onwe ha dị ka àjà ihe ọṅụṅụ.’ (Fil. 2:17) E nwekwara oge ndị okenye na-akwụ agụụ ma ọ bụ mụọ anya abalị ka ha nwee ike ilekọta atụrụ Jehova. Ndị agadi na ndị ahụ́ na-adịghị na-agbalịkwa ịbịa ọmụmụ ihe ma na-aga ozi ọma. Ịhụ otú ụmụnna ndị a si ewepụta onwe ha eje ozi na-agba anyị ume. Ndị na-abụghị Ndịàmà Jehova na-ahụkwa mbọ a anyị na-agba.
8 Otu nwoke na-abụghị Onyeàmà Jehova degaara otu ụlọ ọrụ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ na Briten akwụkwọ ozi. Ọ sịrị: ‘Ọtụtụ ndị atụkwasịzighị obi n’okpukpe. Oleedị ihe ndị isi chọọchị na-eme kwa ụbọchị? O doro anya na ha anaghị aga ezi ndị mmadụ ozi ọma otú ahụ Kraịst mere. Naanị ndị yiri ka hà na-eche banyere ndị mmadụ bụ Ndịàmà Jehova. Ha na-aga n’ụlọ ndị mmadụ akụziri ha eziokwu si na Baịbụl.’ Ọtụtụ ndị achọghị ịna-ewepụta onwe ha imere ndị ọzọ ihe. Ma, anyị na-eme ka e too Jehova Chineke n’ihi na anyị na-ewepụta onwe anyị ezi ndị ọzọ ozi ọma.—Rom 12:1.
9. Gịnị nwere ike inyere anyị aka iji ịnụ ọkụ n’obi na-ekwusa ozi ọma?
9 Ma, gịnị ka anyị nwere ike ime ma ọ bụrụ na anyị anaghịzi eji ịnụ ọkụ n’obi ekwusa ozi ọma otú anyị na-emebu? Ịtụgharị uche n’ihe Jehova ji ọrụ ikwusa ozi ọma arụpụta ga-enyere anyị aka. (Gụọ Ndị Rom 10:13-15.) Ọ bụ ndị nwere okwukwe na Jehova ma na-akpọku aha ya ka a ga-azọpụta. Ma, ndị mmadụ agaghị akpọkuli aha Jehova ma ọ bụrụ na anyị ezighị ha ozi ọma. Ebe ọ bụ na anyị ma na e kwesịrị izi ndị mmadụ ozi ọma, anyị kwesịrị iji ịnụ ọkụ n’obi na-arụ ezi ọrụ ma jiri ike anyị niile na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke.
ÀGWÀ ỌMA ANYỊ NA-EME KA NDỊ MMADỤ CHỌỌ ỊMATA CHINEKE
10. Gịnị mere a ga-eji kwuo na àgwà ọma anyị na-eme ka ndị mmadụ chọọ ife Jehova?
10 Anyị kwesịrị iji ịnụ ọkụ n’obi na-ezisa ozi ọma, ma, ọ bụghị naanị ya ga-eme ka ndị mmadụ chọọ ịmata Chineke. Àgwà ọma Ndị Kraịst na-akpa bụ ihe ọzọ so adọta ndị mmadụ n’ebe Chineke nọ. Pọl onyeozi kwuru ihe mere àgwà anyị ji dị mkpa. O kwuru, sị: “Anyị adịghị eme ihe ịsụ ngọngọ n’ụzọ ọ bụla, ka e wee ghara ịhụta mmejọ n’ozi anyị.” (2 Kọr. 6:3) Okwu ọma anyị na àgwà ọma anyị na-achọ ozizi Chineke mma, na-emekwa ka ndị ọzọ chọọ ife Jehova. (Taị. 2:10) Anyị na-anụkarị gbasara ndị ghọrọ Ndịàmà Jehova n’ihi na ha hụrụ na anyị na-akpa àgwà ọma.
11. Gịnị mere anyị ji kwesị ichebara àgwà anyị echiche?
11 Otú ahụ àgwà ọma anyị nwere ike ime ka ndị mmadụ chọọ ịmụta eziokwu ka àgwà ọjọọ anyị nwekwara ike ime ka ha ghara ịchọ ịmụta eziokwu. N’ihi ya, ma ànyị nọ n’ebe anyị na-arụ ọrụ ma ànyị nọ n’ụlọ anyị ma ànyị nọ n’ụlọ akwụkwọ, anyị kwesịrị ịhụ na anyị anaghị eme ihe ọ bụla ga-eme ka ndị mmadụ ghara ịchọ ịmụta banyere Jehova. Ọ bụrụ na anyị akpachara anya na-eme mmehie, o nwere ike ime ka anyị na Jehova ghara ịdị ná mma ruo mgbe ebighị ebi. (Hib. 10:26, 27) N’ihi ya, anyị kwesịrị ichebara ụdị àgwà anyị na-akpa echiche, na-ariọkwa Jehova ka o nyere anyị aka ịna-akpa àgwà ga-eme ka ndị ọzọ chọọ ife ya. Ebe ọtụtụ ndị na-akpa àgwà ọjọọ taa, ọ ga-adịrị ndị chọrọ ife Chineke mfe ịhụ “ihe dị iche n’etiti . . . onye na-ejere Chineke ozi na onye na-adịghị ejere ya ozi.” (Mal. 3:18) N’eziokwu, àgwà ọma anyị so enyere ndị mmadụ aka ka ha na Chineke dịrị ná mma.
12-14. Ọ bụrụ na anyị atachie obi mgbe a na-akpagbu anyị, gịnị ka o nwere ike ime ka ndị na-anaghị efe Jehova mee? Nye ihe atụ.
12 N’akwụkwọ ozi nke abụọ Pọl onyeozi degaara ndị Kọrịnt, o kwuru na a kpagburu ya, tie ya ihe, tụọkwa ya mkpọrọ n’ihi ozi ọma ọ nọ na-ekwusa. (Gụọ 2 Ndị Kọrịnt 6:4, 5.) Ọ bụrụ na anyị na-atachi obi mgbe a na-akpagbu anyị, o nwere ike ime ka ndị ọzọ malite ife Jehova. Dị ka ihe atụ: Afọ ole na ole gara aga, ụfọdụ ndị n’Angola chọrọ igbuchapụ Ndịàmà Jehova. Otu ụbọchị, ha kpụụrụ ụmụnna abụọ e mere baptizim na mmadụ iri atọ ndị ọzọ bịara ọmụmụ ihe, pịawa ha ihe. Ha pịagidere ha ihe ọbara agbawa ha n’ahụ́. Ha kpọkọkwara ndị obodo ahụ ka ha hụ ahụhụ a na-ata ụmụnna ndị a aka ha dị ọcha. Ha pịadịrị ụmụ nwaanyị na ụmụaka ihe. Ihe mere ha ji kpọkọọ ndị obodo ahụ bụ ka ụjọ ghara ikwe onye ọ bụla gee Ndịàmà Jehova ntị. Ma, mgbe a pịachara ụmụnna anyị ndị ahụ ihe, ọtụtụ n’ime ndị obodo ahụ gwara ha ka ha mụwara ha Baịbụl. N’ihi ya, ụmụnna kwusasiwara ozi ọma ike, ọtụtụ ndị aghọọ Ndịàmà Jehova, Jehova agọziekwa ụmụnna anyị.
13 Ihe a mere n’obodo a na-egosi na ọ bụrụ na ndị mmadụ hụ otú anyị si tachie obi mgbe a na-akpagbu anyị, o nwere ike ime ka ha ghọọ Ndịàmà Jehova. Ọ ga-abụ na ọtụtụ ndị malitere ife Jehova oge ahụ Pita na ndịozi ndị ọzọ katara obi na-ekwusasi ozi ọma ike n’agbanyeghị otú e si kpagbuo ha. (Ọrụ 5:17-29) Ụmụ akwụkwọ ibe anyị, ma ọ bụ ndị ọrụ ibe anyị, ma ọ bụkwanụ ndị ezinụlọ anyị nwekwara ike ịbata n’ọgbakọ ma ha hụ na anyị kwụdosiri ike mgbe a na-akpagbu anyị.
14 E nweghị mgbe a na-anaghị akpagbu ụmụnna anyị. Dị ka ihe atụ, n’obodo a na-akpọ Aminia, ihe dị ka ụmụnna iri anọ nọ n’ụlọ mkpọrọ ugbu a n’ihi na ha jụrụ ịbụ ndị agha. A ka nwekwara ike ịtụ ọtụtụ ụmụnna ndị ọzọ mkpọrọ n’obodo ahụ ka oge na-aga. N’Eritria, ụmụnna iri ise na ise nọkwa n’ụlọ mkpọrọ, ụfọdụ n’ime ha akarịakwala afọ iri isii. Na Saụt Koria, ihe dị ka narị ụmụnna asaa nọkwa n’ụlọ mkpọrọ n’ihi na ha jụrụ ịbụ ndị agha. O ruokwala iri afọ isii a malitere ịtụ ụmụnna anyị mkpọrọ n’obodo a. Anyị niile kwesịrị ịna-ekpe ekpere ka ụmụnna ndị a kwụsie ike n’okwukwe ha nakwa ka àgwà ha mee ka e too Chineke, meekwa ka ndị ọzọ malite ife Jehova.—Ọma 76:8-10.
15. Kọọ ihe mere eme nke gosiri na ndị mmadụ nwere ike ifewe Jehova ma ọ bụrụ na anyị na-akwụwa aka ọtọ.
15 Ndị mmadụ nwekwara ike ịchọ ịmụta eziokwu ma ọ bụrụ na anyị na-akwụwa aka ọtọ. (Gụọ 2 Ndị Kọrịnt 6:4, 7.) Dị ka ihe atụ, otu ụbọchị, otu nwanna nwaanyị na enyi ya bara ụgbọala ga-ebuga ha ebe na-adịchaghị anya. Mgbe nwanna nwaanyị ahụ chọrọ inye onye na-akwọ ụgbọala ahụ ego, enyi ya gwara ya na ọ baghị uru ịkwụwa ụgwọ n’ihi na ebe e bu ha aga adịghị anya. Nwanna nwaanyị ahụ kọwaara enyi ya na o kwesịrị ịna-akwụ ụgwọ mgbe ọ bụla ọ bara ụgbọala, ọ sọkwa ya ya bụrụ na e buteghị ya aka. Mgbe ha gbatụrụ obere, enyi ya ahụ si n’ụgbọala ahụ rituo. Mgbe ahụ ka onye na-akwọ ụgbọala ahụ tụgharịrị, jụọ nwanna nwaanyị ahụ ma ọ̀ bụ Onyeàmà Jehova. Nwanna nwaanyị ahụ sịrị ya ee, ma jụọ ya ihe mere o ji na-ajụ. Nwoke ahụ asị na ya nụrụ ihe nwanna nwaanyị ahụ na enyi ya nọ na-ekwu. O kwukwara na ya ma na Ndịàmà Jehova so ná mmadụ ole na ole na-akwụ ụgwọ ụgbọala mgbe niile, nakwa na ha na-akwụwa aka ọtọ n’ihe ọ bụla ha na-eme. Ka ọnwa ole na ole gachara, otu nwoke bịakwutere nwanna nwaanyị ahụ n’ọmụmụ ihe, sị ya, ‘Ị̀ matara m? Abụ m ọkwọ ụgbọala gị na ya kwuru banyere ịkwụ ụgwọ ụgbọala. Otú ahụ i si kwụwa aka ọtọ mere ka m gwa Ndịàmà Jehova ka ha mụwara m Baịbụl.’ Ọ bụrụ na ndị mmadụ hụ na anyị na-akwụwa aka ọtọ, ha ga-ekweta na ihe anyị na-ezi ha n’ozi ọma bụ eziokwu.
HỤ NA OMUME GỊ NA-EME KA E TOO CHINEKE
16. Gịnị ka ndị mmadụ nwere ike ime ma ọ bụrụ na anyị na-atachi obi, hụ ndị mmadụ n’anya ma na-emere ha obiọma? Kwuo ihe ndị isi chọọchị na-eme.
16 Ọ bụrụ na anyị na-atachi obi, hụ ndị mmadụ n’anya ma na-emere ha obiọma, anyị nwere ike ime ka ha chọọ ife Jehova. Ụfọdụ ndị nwere ike chọọ ịmụta gbasara Jehova, nzube ya, nakwa gbasara ndị na-ejere ya ozi ma ha hụ àgwà ọma anyị na-akpa. Otú ezigbo Ndị Kraịst si emeso ndị ọzọ na otú ha si akpa àgwà na-eme ka ndị mmadụ too Chineke. Ụfọdụ ndị isi chọọchị na-eme ka à ga-asị na ha bu ihe ọma n’obi. Ma, ha na-aghara ndị chọọchị ha ụgha iji napụta ha ego. Ụfọdụ na-ejidị ego ndị chọọchị tụkọtara arụrụ onwe ha ụlọ ndị oké ozu, zụrụkwa ụgbọala ndị dị oké ọnụ. Otu onyeisi chọọchị rụdịịrị nkịta ya ụlọ e tinyere ntụ oyi. Ndị isi chọọchị ndị a anaghị eme ihe Kraịst kwuru, nke bụ́ “na-enyenụ n’efu.” (Mat. 10:8) Kama, ha yiri ndị nchụàjà arụrụala e nwere n’Izrel oge ochie. Ha “anaghị ezi ihe ma ọ bụrụ na a kwụghị ha ụgwọ,” ihe ha na-ezikwa abụghị ihe Chineke kwuru. (Maị. 3:11) Ụdị omume a anaghị eme ka Chineke na mmadụ dịrị ná mma.
17, 18. (a) Olee otú àgwà ọma anyị si eme ka e too Jehova? (b) Gịnị mere i ji arụ ezi ọrụ?
17 Ma, ndị mmadụ na-achọ ịbụ ndị enyi Chineke ma ha hụ na ihe anyị na-akụzi bụ eziokwu nakwa na anyị na-emere ndị mmadụ obiọma. Dị ka ihe atụ, mgbe otu nwanna nwoke bụ́ ọsụ ụzọ na-aga ozi ụlọ n’ụlọ, ọ kụrụ aka n’ụlọ otu nwaanyị merela agadi nke di ya nwụrụla. Mgbe nwaanyị ahụ pụtara, ọ gwara nwanna ahụ na ya enweghị efe n’ihi na ya na-agbanwe ọkụ mebiri n’usekwu ya. Nwanna ahụ gwara ya na o nwere ike imerụ ahụ́ ma o jiri aka ya mee ya. Ọ gara gbanweere ya ọkụ ahụ, gawazie n’ụlọ ọzọ. Mgbe nwaanyị ahụ kọọrọ nwa ya nwoke ihe merenụ, o metụrụ ya n’ahụ́ nke ukwuu, ya achọwakwa nwanna ahụ ka o kelee ya. Nwa nwaanyị ahụ mechara malite ịmụ Baịbụl.
18 Olee ihe mere i ji kpebie ịna-arụ ezi ọrụ? O nwere ike ịbụ n’ihi na ị ma na ndị mmadụ ga-eto Jehova ma ọ bụrụ na anyị ji ịnụ ọkụ n’obi na-ekwusa ozi ọma ma na-eme ihe otú Chineke chọrọ. Anyị ga-esikwa otú ahụ nyere ndị mmadụ aka ka a zọpụta ha. (Gụọ 1 Ndị Kọrịnt 10:31-33.) Ihe ọzọ mere anyị ji jiri ịnụ ọkụ n’obi na-ekwusa ozi ọma ma na-akpa àgwà ọma bụ na anyị chọrọ igosi na anyị ji obi anyị niile hụ Chineke na mmadụ ibe anyị n’anya. (Mat. 22:37-39) Anyị ga-enwe ọṅụ, obi ga-erukwa anyị ala ma ọ bụrụ na anyị ji ịnụ ọkụ n’obi na-arụ ezi ọrụ. Anyị ga na-atụkwa anya mgbe ụmụ mmadụ niile ga-eji obi ụtọ na-efe Onye kere anyị, bụ́ Jehova, na-etokwa ya ruo mgbe ebighị ebi.