text:
Aljèb
Aljèb se branch nan matematik ki etidye strikti relasyonnèl avèk yon apwòch abstrè. Relasyon ke li etidye yo ka vin sou fòm egalite ou/ak inegalite. Youn nan kote aljèb gen yon pakèt enpòtans se nan solisyon ekwasyon. Yon ekwasyon se yon relasyon egalite ki relye yon ansanm eleman ak yon lòt. Pa ekzanp, si pou chak chèz yon machann vann, li resevwa 4 goud, nou ka fòmile yon ekwasyon ki relye revni machann nan, sètadi lajan li resevwa pou chèz li vann; tankou ekwasyon sa " R = 4S " kote S reprezante konbyen chèz machann nan vann, epi R reprezante revni (revni relatif ou total), sètadi kòb machann nan rantre apre li vann yon kantite chèz; konstant lan, sètadi chif invaryab la, ki se 4 nan ekwasyon sa, gen yon non espesyal nan etid ekwasyon lineyè ki se "koyefisyan lineyè". Otreman di, koyefisyan lineyè a reprezante konben fwa revni an ogmante pou chak inite chèz ki vann. Pa ekzanp, si machann nan ale nan mache ak 20 chèz e li vann tout, revni total li ap " R = 4(20) = 80 goud". Strikti aljebreyik yo se strikti ki pèmèt nou ekri yon pwoblèm matematikman an deyò konsèp limit ke nou jwenn nan analiz, e an deyò konsèp grafik ke nou jwenn nan jewometri. Mo aljèb la limenm gen yon orijin arab, men moun nan tan lontan tankou Babilonyen ak Ejipsyen yo te konn rezoud ekwasyon lineyè e menm kèk ekwasyon kwadratik (dezyem degre) ou kibik (twazyem degre). Youn nan premye dokiman ke nou jwenn nan antikite ki trete pwoblèm aljebrik se "Papyrus Rhind". Youn nan pwoblèm ke nou rankontre nan dokiman sa a gen pou wè ak patisyon manje:
"Nou dwe separe 100 tranch pen ak 10 moun. Nan dis moun sa yo, gen yon navigatè, yon kontremèt ak yon jadinye, e tou lètwa dwe jwenn 2 fwa lavale chak. Konben nou dwe bay chak moun nan ka sa?"
Pou rezoud pwoblèm sa a, n ap rele kantite twa moun yo dwe resevwa a , e kantite lot 7 moun yo dwe resevwa a . Rezilta a ap de ekwasyon lineyè:
(1) 100 = 3x + 7y (2) x = 2y
Sipoze nou vle rezoud problèm istorik sa, pou nou kapab trouve konben tranch pen chak moun te resevwa nan sitiyasyon sila. Nou ka fè yon kalkilasyon aritmetik mantal rapid — itilize divizyon. Si nou t ap trete tout moun egal, divize 100 tranch pen pa 10 moun, klèman chak moun dwe jwenn 10 tranch pen. Sepandan, nou pa kapab trete tout moun egal. Problèm nan klèman kòmande nou fò ke navigatè a, kontremèt la, ak jadinye a jwenn de fwa valè rès sèt moun endisteng yo.
Pou nou rezoud problèm sa, fò ke nou jwenn omwen youn nan de bagay sa yo : (1) kantite chak nan twa moun distenge sa yo resevwa (i.e. ki valè ye), oubyen (2) kantite chak nan lòt sèt moun endistenge yo resevwa (i.e. ki valè ye). Paske, selon ekwazyon (2), si nou jwenn yon faktè, nou senpleman miltipliye, oubyen divize pou nou kapab jwenn lòt la.
Senp Sistèm d Ekwazyon[edite | modifier le wikitexte]
Yon fason nou kapab rezoud yon senp sistèm d ekwazyon lineyè se pa ploge yon ekwazyon nan lòt, pou jiskan n trouve yon faktè. Apre sa, ranvèse prosès la pa sibtitiye an retou (i.e. itilize faktè nou deja konnen-an, ploge li nan yon ekwazyon ki kapab ba nou youn nan lòt faktè n’ap chache yo). Reyalize, malgre ke nou pa gen valè nimerik ke twa moun distenge yo resevwa, nou genyen li aljebreyikman, nou te deside reprezante sa pa , i.e. ekwazyon (2). Lè nou ploge li nan ekwazyon (1), nou vini rive ak yon fòmil ki gen yon sèl varyab, ke nou rele ekwazyon (3):
(1) 100 = 3x + 7y (2) x = 2y (3) 100 = 3(2y) + 7y.
Nou kapab klèman rezoud ekwazyon (3) pou . Twa fwa 2 bay 6. Sis plis 7 egal ak 13.
(3) 100 = 13y. y = 7.7
La li evidan ke nou rive ak lè nou divize 100 pa 13. Chak nan mesye endistenge yo resevra 7 pen, avèk fraksyon plis ke yon demi. Nou sispèk resilta sa pa twò mal ; paske nou te deja etabli nan sèvo nou ke mesye endistenge yo dwe jwenn mwens ke 10 pen. Kounye a la, kòm nou te deja eksplike, itilize ekwazyon (2), nou rive jwenn ki valè pen navigatè a, kontremèt la, ak jadinye a chak resevra :
(2) x = 2y x = 2(7.7) x = 15.4
Yo chak resevwa de fwa la valè, oubyen 15 pen, ak yon fraksyon mwens ke yon demi pen. Finalman, si nou ap grate tèt nou toujou mande èske nou dakò ak rezilta sa a. Nou gen yon lòt opòtinite pou tcheke toujou. Selon ekwazyon (1), se sèlman 100 pen n ap divize. Le nou konte konben moun distenge kòm endistenge resevwa (i.e. tou lè 10 moun ansanm), valè sila pa sipoze depase 100 pen. Itilize ekwazyon (1), epi ploge rezilta pou ak , nou jwenn :
(1) 100 = 3(15.4) + 7(7.7) 100 = 100
Pou twa degre signifikan, ekwazyon (1) rezoud nan yon egalite lè nou ploge tou lè de faktè yo. Sa vin asire nou ke rezilta sa korèk.
Yon apròch altenativ nou kapab pran pou nou resòlve sistèm de de ekwazion sa, kòmanse pa ekri chak ekwazyon nan yon fòm kòm sa : A + B = C. Kote A, B, ak C reprezante konstan. Itilize fòmat sa, men kijan nou t’ap ekri ekwazyon (1) ak ekwazyon (2).
(1) 3x +7y = 100 (2) x – 2y = 0
Pou trouve yon solisyon, objektiv nou pa chanje. Nou bezwen yon faktè. Paske, depi nou jwenn youn, nou kapab sibtitiye an retou pou nou sove yon lòt. An nou kòmanse pa miltipliye ekwasyon (2) pa 3. Chonje ke miltipliye pa yon konstant p’ap afekte ekwansyon an. Geometrikman pale, li toujou reprezante menm lign nan. Nou jwenn
(2) 3(x) – 3(2y) = 3(0) 3x – 6 y = 0
Men sistèm lan nan kòrèk fòmat la.
(1) 3x +7y = 100 (2) 3x – 6 y = 0
Kounia la, nou kapab itilize aritmetik pou nou elimine youn nan faktè yo. Operasyon nesesè-a se soustraksyon. Retire ekwazion (2) nan ekwazyon (1), nou jwenn rezilta sa : 13 = 100. Paske
3x – 3x = 0 7y – (-6y) = 13y 100 – 0 = 100 (3) 13y = 100
Kòm nou te espere, rezilta sa menm avèk ekwazyon (3) nou te jwenn nan nan premye apròch nou te pran pou rezoud problèm sa. Tout rès operasyon yo se men avèk premye apròch la. Trouve pa divize 100 pa 13. Aprè, itilize ekwazyon (2), avèk rezilta nou jwenn pou la, nou arive jwenn avèk .
(3) 13y = 100 y = 7.7 (2) 3x – 6(7.7) = 0 3x = 46.2 x = 15.4
Nòt: Objektif wikipedya se pa tradui sa franse deja ekri, men pou ekzèse fakilte entelektyèl Ayisyen yo menmjan Franse ap itilize pa l la. Se jan de parès mantal sa yo ke ou ap eseye dekouraje lè w ale tradui, sa lot moun ekri, mo pou mo an franse. Mwen santi mwen pèsonèlman ofanse lè mwen li ke y ap mande moun pou senpleman tradui sa yon lòt moun deja ekri an franse. Sa ou bezwen mande, èske yon ayisyen ki konpetan nan matematik ka ekri yon atik sou aljèb pou nou...


c: text/html

text:
Lyen ki anba la yo gen enfòmasyon enpòtan ki asosye avèk pwogram ak sèvis sa yo:
Dwa Sivil:
Inite Kontwòl Opòtinite Egalego ak Divèsite [Equal Opportunity and Diversity Management Unit, (EODM)] kontwole dwa sivil ak pratik san diskriminasyon nan sèvis pou granmoun aje ki jwenn finansman nan Biwo Eta New York pou Granmoun Aje [New York State Office for the Aging (NYSOFA)]. Si ou gen yon kesyon oswa yon plent konsènan diskriminasyon nan yon pwogram pou granmoun aje yo ak/oswa pou moun k ap pran swen yo, ou ka kontakte EODM pou konnen si nou kapab ede ou.
Pwogram Asistans ak Konsèy nan Enfòmasyon sou Asirans Sante (HIICAP) Eta New York HIICAP bay moun ki nan Medicare konsèy sou pwoblèm tankou Medicare, Medicare Advantage, Pati D Medicare, pwogram sibvansyon pou moun ki pa touche ase revni ak sou lòt pwoblèm asirans sante.
Pwogram Medyasyon Eta New York pou Swen Alontèm (LTCOP):
LTCOP bay defansè volontè ki fòme ki pwoteje dwa sitwayen yo, ki mennen ankèt sou plent yo, epi ki ankouraje bon kalite lavi nan mezon retrèt yo ak nan lòt san medikal nan kay toupatou nan Eta New York
Gid Resous pou Granmoun Aje Eta New York
Enfòmasyon sou pwogram ak sèvis pou Nouyòkè aje yo
Tiliv sa a bay enfòmasyon sou plizyè kalite sèvis, pwogram ak avantaj ki disponib pou Nouyòkè aje yo, moun k ap bay yo swen ak lòt moun. Pou jwenn plis enfòmasyon sou pwogram yo, rele 1-800-342-9871 epi mande pou jwenn yon entèprèt gratis.
Liy Èd NYSOFA pou Granmoun Aje
1(800)342-9871
Si ou kontakte Liy Èd nou sa ap pèmèt moun yo jwenn espesyalis nan plizyè kalite domèn ki diskite nan sitwèb sa a. Nan anpil ka, lè w ap chèche èd nan pwogram espesifik, y ap voye moun ki rele yo nan biwo lokal pou granmoun aje nan konte kote y ap viv la. Sèvis tradiksyon gratis disponib depi ou rele Liy Èd la.
Sèvis entèpretasyon lang gratis disponib.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Entwodiksyon
Lè nou konsidere ke, paske yo rekonèt ke diyite ki nan nannan tout moun ak dwa egal ego yo ki pa sa van, se baz epi inaliénables constitue le fondement de la libète, de la jistis epi deak lapè nan le mond entye,
Lè nou konsidere ke, paske yo pa rekonèt epi ke yo méeprize dwa de lom, sa mennen move zak ki revolte la konsians limanite, epi tou ke wè yon tan kote tout moun ap lib pou you pale ak pou yo kwè, paske yo pap nan laperez ak la misè, tan sa-a yo rele li pi gwo ambisyon lom ka genyen,
Lè nou konsidere ke li enpòtan ke dwa de lom fok yo pwoteje yo avèk yon regleman de dwa pou lom pa oblije, lè li pasa aji lot jan, revolte kgenont kraze zo ak lopresyon,
Lè nou konsidere ke li impòtan ke tout moun ankouraje devlopman relasyon zanmitay ak lot nasyon,
Lè nou konsidere ke nan Pwensip fondalnatal Nasyon Zini, pèp Nasyon Zini-yo retounen proklame la fwa-yo nan dwa fondalnatal moun, nan la diyite ak valè tout moun, nan dwa egal ego fanm kou gason, epi ke pèp sa yo deklare ke yo deside mete devan, pwogrè la sosyete epi pou yo enstale bon kondisyon pou la vi miyò chitya nan gwao la libète,
Lè nou konsidere ke peyi manm yo angaje yo pou yo asire, ansanm avek Oganisyon Nasyon Zini, respe inivèsel ak respe tout bon dwa de lom ak libète fondalnatal,
Lè nou konsidere li enpòtan ke fok yo tout wè dwa ak libète sa-yo menm jan, pou yo ka ranpli tout bon angajman sa-a,
Asamble Jeneral Nasyon Zini
pwoclame
Deklarasyon Inivèsel Dwa de Lom sa-a
Se anbisyon pou la vi miyò demen, pou tout pèp ak tout nasyon mete nan tèt yo, pou yon jou tout moun, ansanm avek tout vwa la sosyete, ak Deklarasyon sa-a nan lespri yo toutan, yo fè yon jèfò, avek kom baz anseyman ak edikasyon, pou yo devlope respè dwa ak libète sa a yo epi pou yo fè de kwa, avek aksyon nasyonal ak entènasyonal, yap pran ofi amèzi, pou yo rekonèt dwa sa yo epi pou yo aplike yo nan le mond antye, tout bon, nan mitan popilasyon peyi ki manm Nasyon Zini-yo, ak nan mitan tout teritwa ki anba jiridiksyon yo.
Tout moun fèt lib, egal ego pou diyite kou wè dwa. Nou gen la rezon ak la konsyans epi nou fèt pou nou aji youn ak lot ak yon lespri fwatènite.
Chak moun kapab itilize dwa ak tout libète pki pwoklame nan Deklarasyon sa-a, san yo pa fè okenn diferans ant you moun ak you lot, kelt ki lan swa ras li, koulè li, sex li, lang li pale-a, relijyon li, opinyon politik o swa nen pot ki lot opinyon li ka genyen, kit li soti nan orijin nasyonal o gen reapò ak la sosyete, lajan, kotel sòoti o swa nenpot ki lot sitiasyon.
Epi, yo pap fè oken diferans kel ke swa lL wa sou politik, jistis o swa Lwa entèénasyonal peyi ou byen tenritwa kote moun nan sòti, ke pèéyi o swa tenritwa sa-a li endepandan, ou byen sou lobedians yon lot, kel pa sa anji pou kol o enkeò kel gen kek règleman ki limite libète peyi-a.
Chak moun gen dwa as ke li gen la vi, la libeète ak sekirite pou tèt-li.
Yo pa gen dwa kimbe pèson nan esklavaj ni fòsel ekzekite yon travay; esklavaj avek komès esklav entèdi kèl ke swa jan yap fèl la.
Yo pa gen dwa maspinen you moun, ni fèl sibi mòve tretman, ni tretel kou bèt osnon fèl pèdi lonèl.
Chak moun gen dwa as ke yo rekònet toupatou pèsonalite jiridik-li.
Tou moun egal devan la lwa epi tout moun gen dwa, san pati pri, gen menm pwoteksyon ke la lwa bay. Tout moun gen dwa gen pwoteksyon-an kont tout pati pri ki ta kab anviole Deklarasyon sa-a epi tout kont tout pwovokasyon pou yo fè pati pri.
Chak moun gen dwa poul resevwa konkou tout bon pa devan tribinal nasyonal reskonsab yo, kont zak kap anviole dwa fondalnatal ke konstitisyon o swa la lwa rekònet kel genyen.
Yo pa gen dwa ak fos gro ponyet, arete, mete nan prizon o swa ekzile yon moun.
Chak moun gen dwa, egal ego, as ke yo koute koz li kou koz nenpòt ki lot moun, devan yon piblik, devan yon tribinal ki pa depann de pèson anpi ki baye bon pwa ak bon mezi, ki kab deside sou dwa ak devwa moun nan, o swa si akizasyon yo pote kontli la lwa konsiderel kom jis.
1. Nenpòt ki moun yo ta akize de move zak sou yon lot, sipose inosan jiskaske la lwa rekonèt kè li koupab, nan yon prose piblik, kote yo dwe bali tout garanti nesesè pou li defann tèt li.
2. Yo pap ka kondane pèson pou aksyon o swa manklman ke, le moman yo tap komèt yo, yo pat konsidere yo kom yon move zak, dapre dwa nasyonal oubyen ientènasyonal. Menme jan, yo pap ka mete diplius sou kondanasyon you moun ke sa la lwa te rekonèt la le moman move zak-la te komèt.
Yo pap ka ak la fos entre nan afè ki regade vi prive yon moun, fanmi-li, kay-li o swa lèt kel ekri o swa kel resevwa, ni sal lonè li ak repitasyon li. Tout moun gen dwa gen pwoteksyon la lwa kont zak sa yo.
1. Tout moun gen dwa sikile libreman epi tou chwazsi kote li pral rezide-a nan peyi-a.
2. Tout moun gen dwa kite nenpot ki peyi, menm pal tou, epi retounen nan peyi l.
1. Lò gen pèsekisyon, tout moun gen dwa chèche lazil epi benéefisie lazil nan lot peyi.
2. Dwa sa-a li pa ka aplike lè se pouswiv yap pouswiv yon moun pou krim dwa komen o swa pou ajisman ki kontrè ak entanNasyon epi princip Nasyon Zini.
1. Tout moun dwe genyen yon nasyonalite.
2. Yo pa sa wete nasyonalite yon moun ak la fos, ni yo pa sa anpechel chanje nasyonalite.
1. DDepi yo gen laj la, yon gason ak yon fanm, kel ke swa ras yo, nasyonalite yo o swa relijyon, gen dwa marie o swa fonde yon fanmi. Yo gen dwa egal ego devan mariaj, pandan mariaj epi lè yap divòse.
2. Mariaj pa sa fèt si se pa ak lib konsantman moun ki pral marie yo.
3. La fanmi se eleman natirel ki pi enpòtan la sosyete epi li gen dwa genyen pwoteksyon la sosyete ak leta.
1. Tout moun, kit li poukòl kit li ak moun, gen dwa posede yon byen.
2. Yo pa gen dwa wete byen yon moun nan men li ak la fos.
Tout moun gen dwa poul gen libète panse, libète konsians li ak relijyon li; dwa sa-a konpran tou libète pou li chanje de relijyion obyen fason li pnanse, libète manifeste relijyion li o swa fason li pnanse, poukòl osnon ak lot moun, kit li devan yon piblick kit li nan prive, pa mwayen lanseyman, pwatik, sèvis-la ak seremoni-yo.
Tout moun gen dwa a libète lide yo ak lapawol yo, kidonk dwa pou yo pa enkiete yo a koz lide yo ak dwa tou pou yo chèche, resevwa epi tou piblye, san konsiderasyon fwontiè, enfòmasyon ak lide pa nenpot ki mwayen ki ekziste pou yo piblye yo.
1. Tout moun gen dwa gen libète fè reinyon ak asosyasyon san zam.
2. Yo pa ka oblije pèson manm yon asosyasyon.
1. Tout moun gen dwa patisipe nan direksyon zafè piblik peyil, swa direkteman, swa pa lentèmediè repréesantan kel chwazi an tout libète.
2. Tout moun gen dwa okipe, nan kondisyon egalite, pos piblik peyi li.
3. Volonté yon peup se baz otorite pouvwa piblik; volonte sa-a dwe manifeste li nan eleksyon onèt ki dwe fèt nan entèval fiks, ak patisipasyon tout sitwayen, ak vot sekrè osnon ak yon metofd ki ta menm jan ak sa-a depi li asire libète vot-la.
Tout moun, kom manm la sosyete, gen dwa gen sikirite sosyal; sekirite sa-a, yo kreyel pou moun jwen satisfaksyon dwa ekonomik, sosyal ak kiltirel ki endispansab pou diyite ak devlopman lib pèsonalitel, gras a jeèfò nasyonal ak kooperasyon entènasyonal, depandan de oganizasyon ak resous chak peyi.
1. Tout moun gen dwa revandike dwa travay, gen dwa chwazi libreman travay li, nan de kondisyon ki bon, ki jis, ak pwoteksyon kont chomaj.
2. Tout moun gen dwa, san pati pri, aske yo peyel yon salè egal pou yon travay egal ak sa yon lòt fè.
3. Tout moun kap travay, yo dwe bali yon salè jis epi ki satisfezan, ki kapab asirel, ansanm ak fanmi li, yon ekzistans ki an akò avek diyite moun epi complétéetou, si gen posibilite, pou yo ta konpletel ak tout lòt mwayen pwoteksyon sosyal.
4. Tout moun gen dwa fonde sendika ak lòt moun osnon entre nan sendika pou defann enterè yo.
Tout moun gen dwa gen repo ak amizman, ak yon limit rezonab pou dire travay-la epi, tout moun gen dwa tou a konje peye periodik.
1. Tout moun gen dwa pou yon nivo lavi ki kapab garanti lasante ak byenèt yo ansam ak pa fanmi yo, epi tou garanti manje, abiye, kay, swen lasante avek sèvis sosyal nesesè yo; tout moun gen dwa pou yo genyen sikirite nan ka chomaj, maladi, paralesi, epi tou si mari o swa madanm mouri, nan ka vieyes o swa nan tout lòt ka kote yon moun ta pèdi mwayen poul viv, nan de sikonstans ke se pat volonte'l ki te vle li.
2. Matènité ak ti moun piti gen gen dwa a yon èd ak yon asistans espesyal. Tout ti moun, kit yo fèt nan mariaj, kit se andeyò mariaj, gen menm pwoteksyon sosyal la.
1. Tout moun gen dwa a levasyon. Levasyon dwe gratuis, di mwens lò se anseyman elemanitè epi fondalnatal. Anseyman elementè obligatwa. Anseyman teknik ak pwofesyonel dwe jeneralize; antre nan etid siperiè dwe ouvè pou tout moun egal ego depandan de valè yon moun.
2. Vizion levasyon dwe pou fè fleri pèsonalite moun ak ranfose respè dwa de lom ak libète fondalnatal. Li dwe tou ankouraje konesans, tolerans ak lamitye ant tout nasyon, tout gwoup ras moun o swa tout relijyon, epi tou ankouraje devlopman aktivite Nasyon Zini pou mentni la pè.
3. Paran yo, en premie, gen dwa pou yo chwazi ki kalite levasyon pou yo bay pitit yo.
1. Tout moun gen dwa patisipe libreman nan aktivite sou la vi kiltirel kominote-a, jwi la vi atistik-la epi paticipe nan pwogrè la sians ak avantaj ki soti nan pwogrè sa-a. epi aux bienfaits qui en résultent.
2. Tout moun gen dwa genyen pwoteksyon enterè lespri ak enterè tout bon vre ki sòti nan tout pwodiksyon la sians, literati epi tou atistik ke moun sa-a ta pwodwi.
Tout moun gen dwa aske ekziste, sou plan sosyal ak sou plan entènasyonal, yon lòd kote dwa ak libète ki pwoklame nan Deklarasyon sa a kapab aplike tout bon vre.
1. Chak moun gen devwa padevan kominote-a, kote se sèl kote devlopman lib tout bon pèsonalite li kapab realize.
2. Nan itilizasyon dwa li yo epi nan la jwisans libète li yo, yon moun dwe soumèt li devan limitasyon ke la lwa sèlman tabli, pou asire rekonesans ak respe dwa ak libète lot moun epi tou pou satisfiè bon jan ekzistans règleman la sosyete, lòd piblik ak byenèt jeneral nan yon sosyete demokratik.
3. Dwa ak libète sa yo, yo pap kapab, nan okenn ka, itilize yo lòt jan ke selon vizion ak pwencip Nasyon Zini.
Okenn nan disposisyon Deklarasyon sa-a pap ka entèpwete kom kwa yon leta, yon gwoupman o swa yon moun, ta ka gen yon dwa kelkonk poul ta tanmen yon aktivite obyen komèt yon zak ki ta vle abouti a destriksyon dwa ak libète ki pwoklame na Deklarasyon-an.


text:
Published February 21, 2011
The visual poem Ganthier in Kreyol.
Ganthier
Mwen te panse, li di de madanm
ki dire sis mwa, anvan nouvèl
trayizon san sila a, anvan l kouche
sou do li, boutèy dwòg danjere ak
pwazon pou rat li aliyen sou papòt la,
anvan eqwasyon senp fatig ak mond
sila a plis yon kò k'ap deperi nan debri,
yon kè ki boulvèse pa ri yon fanm, anvan
tout bagay sa yo, li te ale, madam sa a,
ti zanj sa a, fanm bèlte ki konn bèlte li;
mwen te panse, li di, li te yon ti zanj,
men se pa t vre, kou sa rive pafwa.
Men koulyea l'ap souri souri rize parese a,
zye koulè zabriko li briye, li jwenn zanj
siperyè li; e se konsa yon cliché pou mizik
popilè vin tounen yon im pou sen yo.
Li te vini e sove l fason zanj siperyè yo
antre nan yon kay—san mande pèmisyon;
antre nan kay la kòmsi yo genyen
yon lame zanj sou lòd yo—
san zèl, yo rive kouwè odè lansan,
ranpli souf ou e plase yon men sou ou,
e ou vin konfòme w. Bagay sa a
pi fò ke lanmou. Yon liv;
yon liv lejann avèk chapit e vèsè
kapab ekri sou bagay sila a—vwa Bondye,
mistè dominan kreyati selès yo yo sakrifye
pou vin konpayèl chè fèb èt imen yo, li se
zanj siperyè sa ak yon blesi nan kò li—kòmsi
tout bagay la te planifye: Mwen pral voye
yon move sò sou ou, yon bagay k'ap ante w
kou maladi lèp ta fè w si yo pa t jwenn gerizon l
—yon bagay rezève pou moun modi yo, yo di,
bagay sa a dwe chichote nan fant yon ti twou
kote ti kò fennen ap redi pou jwenn lè,
mwen pral kite l pote bagay sa a anndan l,
epi mwen pral ba w lòd pou marye avè l,
pran l kòm madanm ou, e w'ap vin aprann
konbyen pi gran ke dezi bagay sila a ye,
konbyen li pi vas ke grangou. Li gade l,
ki kouche la a sou vant sou matla ki kouvri
ak dra blan deyò sou galri a kote lè a pi fre,
e li te abiye ak yon jip konplè roz legliz,
l'ap gade li, apre li ba l manje, ba li dlo pou l
bwè, vide dlo pou men li, epi li di: "Mwen
pa merite li, non li dwe non lagras, mwen
pa merite refij sa a, e mwen mande l tout tan,
poukisa ou renmen mwen, e li di, bagay sa a
pi gran ke mwen avè w, e se sa sèlman li di."
Petèt yon nonm dwe toujou ret tann anvan l
manyen chè yon zanj siperyè, yon nonm dwe
apwoche kò yon zanj siperyè tankou l ta devan
yon lotèl, yon nonm pa dwe lese briyans zye l
fè l panse sa se yon chè òdinè; yon nonm dwe
pran tan l pou l marye l kòmsadwa, ba li yon
bag, ba li kontantman yon fanmi reyini,
yon nonm dwe fè tout bagay sa yo anvan l
ajenouye l devan kò yon zanj siperyè ki pa
menm konnen li se yon divinite sof nan jan
yon bato konnen yo dirije pou l ale nan bon dlo.
Lanmou dezespere konsa pou sa yo ki sove
anba katastwòf pousyè ak wòch—sa yo ki vin
konnen kouman bagay yo fini, sa yo k'ap viv
kòmsi demen pa t yon pwomès,
se konsa lanmou ye pou sila yo yo bay
move sò lanmou zanj siperyè.
(English original: Kwame Dawes / Haitian translation: Tontongi)
Reading may differ slightly from text.


text:
Menas Byolojik
Ajan byolojik yo se òganis oswa toksin ki kapab touye moun, betay ak danre oswa ki kapab fè yo entatad. Yon atak byolojik se lè yon moun fè espre pou simen mikwòb oswa lòt sibstans byolojik ki kapab fè ou malad.
Twa (3) gwoup ajan byolojik debaz yo ta ka itilize kòm zam se bakteri, viris ak toksin. Pifò ajan byolojik yo difisil pou grandi ak pou konsève. Anpil separe vit lè yo ekspoze nan solèy ak nan lòt faktè anviwònman, alòske lòt yo, tankou ti grenn chabon, viv pandan anpil tan. Ajan byolojik yo kapab simaye lè yo flite nan lè a, lè yo enfekte bèt ki pote maladi sou moun, ak lè yo kontamine manje ak dlo. Men kèk metòd yo simaye:
- Espre - ajan byolojik yo simaye nan lè a, pou fòme yon brim mens ki ka flote nan sou yon distans plizyè mil. Si moun oswa bèt rale ajan an nan nen yo sa ka lakòz yo gen maladi.
- Bèt - ensèk ak bèt tankou pis, sourit, mouch, moustik ak betay rale kèk simaye kèk maladi.
- Kontaminasyon manje ak dlo - kèk òganis patojèn ak toksin ka dire anpil tan rezèv manje ak dlo. Si ou kwit manje yo ak bouyi dlo a, pifò mikwòb yo kapab mouri, epi pifò toksin yo kapab dezaktive. Si ou bouyi dlo a pandan yon minit, pifò mikwòb yo ap mouri, men kèk ladan yo bezwen plis tan. Swiv enstriksyon ofisyèl yo.
- Moun-a-moun - li posib pou simaye yon ti kantite ajan enfektye. Moun se sous enfeksyon pou lavaryòl, lapès, ak viris Lassa.
Enfòmasyon espesifik sou ajan byolojik disponib nan Sant pou Kontwòl ak Prevansyon Maladi
Anvan
Anvan yon Menas Byolojik
Kontrèman ak yon eksplozyon, yon atak byolojik kapab oswa pa kapab sèten imedyatman. Alòske li posib pou ou wè siy yon atak byolojik, tankou sa ki te pase pafwa avèk kourye ki gen antraks yo, gen pètèt plis chans pou travayè swen sante lokal yo rapòte yon modèl maladi iregilye oswa ap gen yon pakèt moun malad k ap chèche swen medikal pou ijans. W ap pètèt aprann danje a nan yon emisyon radyo oswa televizyon sou ijans lan, oswa nan kèk lòt siyal yo itilize nan kominote ou. Ou ta ka resevwa yon koutfil oswa travayè repons pou ijans yo ka vin frape pòt ou.
Bagay ki anba la yo se bagay ou kapab fè pou pwoteje tèt ou, fanmi ou ak byen ou kont konsekans yon menas byolojik:
- Prepare yon Twous Rezèv pou Ijans, ki genyen ladan atik tankou manje ki p ap gate, dlo, ak yon radyo ki fonksyone avèk pil oswa avèk manivèl, flach ak pil siplemantè.
- Fè yon Plan Fanmi pou Ijans ou. Fanmi ou ka pa ansanm lè gen yon katastwòf, poutèt sa li enpòtan pou konnen kijan youn ap kontakte lòt, kijan n ap tounen ansanm ak sa w ap fè sizoka gen yon ijans.
- Planifye kote fanmi ou ap reyini, andedan ak deyò katye imedyat ou.
- Li ka pi fasil pou fè yon apèl entè-iben pase pou rele nan vilaj la, kidonk yon kontak deyò vil la ka nan yon pi bon pozisyon pou kominike avèk manm fanmi ki separe yo.
- Ou ka vle chèche enfòmasyon tou sou plan pou ijans kote manm fanmi ou yo pase tan yo: travay, gadri ak lekòl. Si pa gen plan, anvizaje sèvi kòm volontè pou kreye youn.
- Ou dwe konnen sistèm avètisman ak plan katastwòf kominote ou.
- Fè travayè sosyal ak founisè sèvis gadri yo konnen plan ou.
- Fè plan pou bèt kay ou
- Kontakte doktè ou pou konnen si ou te pran tout vaksen ki obligatwa oswa ki sijere yo. Timoun ak granmoun aje yo frajil sitou nan ajan byolojik yo.
- Anvizaje enstale yon Filtè ki gen Anpil Efikasite pou Patikil Lè (HEPA) nan tiyo ki retounen lè nan founo a. Filtè sa yo retire patikil yo nan lòd 0.3 a 10 mikwon, epi l ap filtre pifò ajan byolojik ki ka antre lakay ou. Si ou pa gen yon sistèm chofaj oswa refwadisman santral, ou kapab itilize yon filtè HEPA pòtatif.
Filtrasyon nan Bilding yo
Pwopriyetè ak manadjè bilding yo ta dwe detèmine kalite ak nivo filtrasyon ki nan estrikti yo ak nivo pwoteksyon li bay kont ajan byolojik yo. Enstiti Nasyonal pou Sante ak Sekirite nan Travay (NIOSH) bay konsèy teknik sou sijè sa a nan piblikasyon yo Konsèy pou Sistèm Filtrasyon ak Sistèm Netwayaj Lè pou Pwoteje Anviwònman Bilding kont Atak Chimik, Byolojik oswa Radyo-Aktif ki Vini nan Van. Pou jwenn yon kopi, rele 1 (800) 35NIOSH oswa ale sou Entènèt nan Sitwèb Enstiti Nasyonal pou Sekirite ak Sante nan Travay epitou mande oswa telechaje Piblikasyon 2003-136 NIOSH.
Itilizasyon Filtè HEPA
Filtè HEPA yo itil nan atak byolojik yo. Si ou gen yon sistèm chofaj ak refwadisman santral lakay ou ki gen yon filtè HEPA, kite li limen si l ap fonksyone oswa limen vantilatè a si li p ap fonksyone. Si ou fè lè a sikile nan kay la nan filtè a sa ap ede retire ajan yo nan lè a. Si ou gen yon filtè pòtatif HEPA, pote li nan chanm andedan kote w ap chèche abri a, epi limen li.
Si ou nan yon apatman oswa nan yon bilding biwo ki gen yon sistèm chofaj oswa refwadisman santral, filtrasyon sistèm nan ta dwe bay yon nivo pwoteksyon ki ase bon kont kontaminan byolojik deyò yo.
Filtè HEPA yo p ap filtre ajan chimik yo.
Pandan
Pandan yon Menas Byolojik
Premye prèv yon atak se ka lè ou remake ou gen sentòm maladi paske ou te ekspoze nan yon ajan. Swiv gid sa yo pandan yon menas byolojik:
- Sizoka gen yon atak byolojik, ofisyèl sante piblik yo ka pa anmezi pou bay enfòmasyon imedyatman sou sa ou ta dwe fè. L ap pran tan pou detèmine egzakteman kisa maladi a ye, kijan maladi a ta dwe trete, ak kimoun ki an danje. Men, ou ta dwe gade televizyon, koute radyo, oswa tcheke Entènèt pou jwenn nouvèl ak enfòmasyon ofisyèl tankou siy ak sentòm maladi, zòn ki nan danje a, si y ap distribiye medikaman oswa vaksen, epi kote ou ta dwe chèche swen medikal si ou vin malad.
- Si ou vin konnen yon sibstans dwòl oswa sispèk, deplase vit.
- Pwoteje tèt ou. Kouvri bouch ou ak nen ou avèk kouch twal ki kapab filtre lè a men toujou kite ou respire. Pami egzanp yo gen de (2) a twa (3) kouch koton tankou tichòt, mouchwa oswa sèvyèt. Sinon, plizyè kouch twal oswa sèvyèt papye kapab ede ou.
- Ka gen moman lè ou ta vle anvizaje mete yon mask figi pou pa kite mikwòb yo gaye si ou malad, oswa pou pa pran kontan avèk mikwòb kontajye si lòt moun ki bòkote ou yo ta malad.
- Si ou te ekspoze nan yon ajan byolojik, retire rad ou ak atik pèsonèl ou, epi mete li nan sache. Swiv enstriksyon ofisyèl yo pou elimine atik ki kontamine yo.
- Lave men ou avèk savon ak dlo, epi mete rad pwòp sou ou.
- Kontakte otorite yo, epi chèche asistans medikal. Yo ka mande ou pou rete lwen lòt moun yo, oswa yo ka menm mande ou pou izole tèt ou.
- Si yon manm fanmi vin malad, li enpòtan pou vijilan.
- Men, pa sipoze ou ta dwe ale nan yon sal-dijans lopital oswa pa sipoze nenpòt maladi se rezilta atak byolojik la. Sentòm anpil maladi komen kapab parèt anmenmtan.
- Pran tèt ou, fè pratik bon ijyèn ak pwòprete pou evite mikwòb yo gaye, epi pou chèche konsèy medikal.
- Konsidere si ou nan gwoup oswa zòn otorite yo kwè ki menase.
- Si sentòm ou yo se menm sentòm ak sa yo dekri yo epi ou nan gwoup yo konsidere ki nan risk la, chèche swen medikal pou ijans imedyatman.
- Swiv enstriksyon doktè yo ak lòt ofisyèl sante piblik yo.
- Si maladi a kontajye, ou mèt espere resevwa evalyasyon ak tretman medikal. Yo ka mande ou pou rete lwen lòt moun yo, oswa yo ka menm mande ou pou izole tèt ou.
- Pou maladi ki pa kontajye yo, ou mèt espere w ap resevwa evalyasyon ak tretman medikal.
- Nan yon ijans byolojik yo deklare oswa nan yon epidemi k ap devlope, ka gen rezon pou rete lwen foul moun kote lòt moun yo ka enfekte.
Kouvri Nen ak Bouch Ou
Prepare ou pou aji prese-prese avèk sa ou genyen nan men ou pou pwoteje nen ou, bouch ou, zye ou ak blesi ki sou po ou. Nenpòt bagay ki byen ajiste sou nen ou ak bouch ou, tankou nenpòt twal koton ki byen tise-sere, kapab ede filtre kontaminan ki nan yon ijans. Li trè enpòtan pou pifò lè ou respire pase nan mask la oswa nan twal la, pa akote li. Fè kèlkeswa sa ou kapab pou fè tout sa ki posib pou timoun yo. Genyen tou divès kalite mask ki disponib fasil nan kenkayri ki klase selon jan yon patikil piti yo kapab filtre nan yon anviwònman endistriyèl. Mask figi ki fèt ak rad senp kapab filtre "pousyè" oswa mikwòb ki vini nan van ou kapab respire nan kò ou, men yo p ap pètèt pwoteje ou kont gaz chimik.
Sentòm ak Ijyèn
Si yon manm fanmi gen nenpòt nan sentòm ki endike anba la yo, separe li avèk lòt moun ki nan fanmi an si li posib, fè pratik bon ijyèn ak pwòpte pou pa kite mikwòb yo gaye, epi chèche konsèy medikal.
- Yon tanperati ki pi plis pase 100 degre
- Kèplen ak vomisman
- Lestomak fèmal
- Dyare
- Figi pal oswa wouj
- Maltèt
- Tous
- Zòrèy fèmal
- Rim epè k ap sòti nan nen moun nan
- Gòj fèmal
- Po moun nan vin wouj oswa li gen enfeksyon po
- Zye moun wouj oswa li gen azoumounou
- Moun nan pa gen apeti
- Moun nan pa gen enèji oswa aktivite li diminye
IJYÈN
Si yon moun malad, ou ta dwe fè pratik bon ijyèn ak pwòpte pou evite gaye mikwòb yo.
- Lave men ou avèk savon ak dlo souvan.
- Pa bay lòt moun nan manje ou, oswa pa sèvi nan menm veso avèk lòt moun.
- Kouvri nen ou ak bouch ou lè w ap touse oswa lè w ap etènye.
- Anvizaje fè moun malad la mete yon mask figi pou evite gaye mikwòb yo.
- Fè plan pou divilge enfòmasyon ki asosye ak sante ba lòt moun, sitou moun ki ka bezwen èd pou konprann sitiyasyon an ak ki mezi espesifik ki pou pran.
Apre
Apre yon Menas Byolojik
Nan kèk sitiyasyon, tankou ka pakèt lèt ki gen antraks yo te voye nan ane 2001 an, yo te alète moun yo sou ekspozisyon posib. Se sa se ka a, fè anpil atansyon ak tout avètisman ak enstriksyon ofisyèl yo sou fason pou fè. Yo ka jere distribisyon sèvis medikal pou yon evènman byolojik yon fason diferan pou satisfè anpil demann. Pwosedi sante piblik debaz ak pwotokòl medikal pou kontwole fason moun ekspoze nan ajan byolojik yo se menm pou nenpòt maladi enfektye. Li enpòtan pou ou fè anpil atansyon ak enstriksyon ofisyèl yo nan radyo, televizyon ak sistèm alèt pou ijans.
Antibyotik
Menmsi antibyotik yo se souvan yon tretman apwopriye pou maladi ki asosye avèk zam byolojik, medikaman espesifik la dwe apwopriye ak maladi a pou li kapab efikas. Pa egzanp, yon antibyotik ka apwopriye pou trete ou lè ou ekspoze nan antraks, men li ka pa apwopriye pou trete lavaryòl. Tout antibyotik yo kapab lakòz efè segondè tankou reyaksyon ki grav. Planifye pou pale avèk founisè swen sante ou davans sou sa ki fè sans pou fanmi ou.
Ale sou Entènèt nan sitwèb Sant pou Kontwòl ak Prevansyon Maladi pou jwenn yon lis konplè ajan/maladi posib ak tretman apwopriye.
Plis Enfòmasyon
Piblikasyon
Si ou bezwen plis enfòmasyon sou nenpòt nan sijè sa yo, resous ki anba la yo ka ede ou.
- Fèy Enfòmasyon sou Atak Byolojik: Patojèn Imen, Byotoksin, ak Menas Agrikòl. Dokiman ki bay konsèy pou preparasyon pou yon menas chimik, radyolojik, ak nikleyè.
Sitwèb Asosye
Ale sou Entènèt nan sitwèb ki anba la yo pou jwenn plis enfòmasyon sou fason pou planifye ak prepare pou yon menas byolojik ak sou fason pou konnen resous ki disponib yo:
Koute Ofisyèl lokal yo
Aprann kichòy sou plan pou ijans gouvènman eta a ak gouvènman lokalkreye nan zòn ou. Nan nenpòt ijans, toujou koute enstwiksyon ofisyèl jesyon ijans lokal yo bay.


text:
Glisman teren, ki rele eboulman tè oswa ekoulman debri tou, fèt nan tout eta ak teritwa Etazini, epitou se divès faktè tankou tranblemanntè, tanpèt ak dife ki kapab lakòz yo. Glisman teren kapab fèt vit, souvan avèk yon ti preyavi, epitou pi bon fason pou prepare se chèche enfòmasyon sou chanjman ki nan ak nan antouraj kay ou ki ta kapab siyale yon glisman teren gen chans pou rive.
- Prepare pou glisman teren lè ou swiv bon jan pwosedi amenajman teritwa - evite bati kay toupre pant apik oswa toutolon vale ewozyon.
- Abitye ou avèk teren ki nan zòn ou. Chèche konnen si ekoulman debri te fèt nan zòn ou. Pou fè sa, kontakte otorite lokal yo. Pant kote ki te genyen ekoulman dekri lontan kapab genyen menm bagay la alavni.
- Chèche chanjman peyizaj ak kanalizasyon dlo, oswa nouvo fant nan fondasyon ak twotwa.
- Konsilte yon pwofesyonèl pou jwenn konsèy ak mezi prevansyon apwopriye pou lakay ou oswa biznis ou, tankou rakò fleksib, ki kapab reziste pi byen pou kase.
- Siveye modèl kanalizasyon dlo tanpèt sou pant ki toupre lakay ou oswa biznis ou, epitou note sitou kote ekoulman dlo konvèje, k ap ogmante ekoulman sou plant ki kouvri ak sòl. Siveye ti mòn ki nan zòn lakay ou oswa biznis ou pou siy mouvman tè, tankou ti glisman teren oswa ekoulman debri oswa pyebwa k ap panche ofi-amezi.
Enfòme ou
- Kontakte otorite lokal yo pou konnen enfòmasyon sou plan repons pou ijans ak plan deplasman pou zòn ou, epitou devlope pwòp plan ijans ou pou fanmi ou ak biznis ou.
- Otorite lokal yo kapab pa anmezi pou bay enfòmasyon sou sa k ap pase a ak sa ou ta dwe fè. Men, ou ta dwe koute Radyo Metewolojik NOAA (nan lang Angle), gade televizyon, koute radyo oswa tcheke Entènèt souvan pou konnen nouvèl ak enstriksyon ofisyèl nan moman yo vin disponib.
Pou jwenn plis detay sou glisman teren, ale nan sit wèb http://landslides.usgs.gov/ (nan lang Angle), oswa http://www.fema.gov/areyouready/landslide.shtm (nan lang Angle).


text:
Nan Tinis, kapital peyi Tinizi, yon gwo grèv jeneral ap dewoule vandredi 8 fevriye a, nan menm moman kote yap chante antèman Chokri Belaid, yon lidè opozisyon an ki te tonbe anba bal asasen.
Kèk èd-tan anvan grèv la kòmanse, moun te kapab konstate lari vil la trè kal, trè trankil. Obsèvatè yo atann yo aske plizyè milye moun, ki gen lapenn akoz asasina sa a, pral reponn prezan nan antèman an, malgre moun krenn pou sitiyasyon an pa debouche sou vyolans.
Sendika Jeneral Travayè Tinisyen yo te lanse apèl jedi pou l mande grèv sa a, nan fen 2 jou vyolans ki dewoule nan vil Tinis kote manifestan te tonbe nan konfwontasyon ak lapolis.
Misye Balaid te tonbe mò-rèd anba yon bal yo te tire a bou-pòtan sou li mèkredi, nan moman misye tap kite kay li nan kapital Tinizi a. Asasen an te prese chape poul li sou yon motosiklèt.
Kèk èd-tan aprè sa, mouvman manifestasyon ak pwotestasyon te kòmanse atravè tout peyi a.


text:
Atak Enfomatik
Anpil fwa, nou ka pa reyalize aksyon nou fè nan entènèt ka mete nou, fanmi nou ak menm peyi nou nan risk.Lè nou aprann danje ki gen nan entènèt ak lè ou pran mezi pou pwoteje tèt nou se premye etap pou fè Entènèt vin yon kote ki gen plis pwoteksyon pou tout moun.Sekirite enfòmatik se yon responsablite tout moun genyen, epi nou chak gen yon wòl pou jwe.
Sekirite enfòmatik gen ladan pwoteksyon enfrastrikti sa a lè nou evite ensidan sibè yo, lè nou detekte yo ak lè nou bay repons pou yo.Kontrèman ak menas fizik k ap lakòz ou fè yon aksyon imedyat–tankou kanpe, lage kò ou atè, epi woule kò ou nan evènman yon dife–menas enfòmatik yo difisil souvan pou idantifye ak konprann.Pami danje sa yo, gen viris k ap efase tout sistèm yo, izipatè k ap fòse antre nan sistèm yo pou chanje fichye yo, izipatè k ap itilize òdinatè oswa aparèy ou pou atake lòt moun, oswa izipatè k ap vòlè enfòmasyon sekrè ou yo.Chan aksyon risk enfòmatik yo pa gen limit; menas yo, kèk ki pi danjere ak pi sofistike pase lòt yo, kapab gen konsekans jeneral sou moun, kominote, nivo òganizasyon, ak nivo nasyonal.Men kèk nan risk sa yo:
- Krim enfòmatik òganize, pirat enfòmatik leta finanse, ak espyonaj enfòmatik kapab reprezante risk pou sekirite nasyonal pou peyi nou.
- Ensidan enfòmatik ran echèl yo ka deranje sèvis transpò, sèvis enèji, ak lòt sèvis yo.Yo pa janm byen konnen limit deranjman an, paske y ap detèmine sa dapre anpil faktè enkoni tankou sib la ak enpòtans ensidan an.
- Frajilite vyolasyon done ak ogmantasyon pèt yo si rezo yon òganizasyon ta an danje.Enfòmasyon sou yon konpayi, anplwaye li yo, ak kliyan li yo kapab nan risk.
- Aparèy moun posede apa, tankou òdinatè, tablèt enfòmatik, telefòn selilè, ak sistèm jwèt ki konekte nan Entènèt frajil nan atak enfòmatik la.Enfòmasyon pèsonèl yo ka nan risk si yo pa gen bon jan sekirite.
Anvan
Ou kapab ogmante chans ou pou evite risk enfòmatik depi ou mete bon jan kontwòl anplas.Bagay ki anba la yo se bagay ou kapab fè pou pwoteje tèt ou, fanmi ou ak byen ou anvan gen yon ensidan enfòmatik:
- Konekte nan Entènèt sèlman nan rezo estab, epi ki pwoteje avèk modpas.
- Pa klike sou lyen oswa sou fenèt kontekstyèl yo, pa louvri atachman yo, oswa pa reponn imèl etranje voye ba ou.
- Toujou antre yon URL alamen olye ou swiv lyen yo si ou pa ba byen konnen moun ki voye yo ba ou.
- Pa bay repons lè yon moun mande ou Enfòmasyon ki Ka Idantifye ou Pèsonèlman (PII); pifò òganizasyon – labank, inivèsite, konpayi, elatriye – pa mande enfòmasyon pèsonèl ou nan Entènèt.
- Limite kimoun ou bay enfòmasyon ou yo. Pou fè sa, revize paramèt enfòmasyon prive ki nan kont medya sosyal ou.
- Fè entuisyon ou konfyans; si ou panse yon bagay yo ofri ou twò bon pou vrè, li pètèt pa bon.
- Pwoteje tout aparèy ki konekte nan entènèt ak kont itilizatè yo avèk modpas.
- Pa itilize menm modpas la de fwa; chwazi yon modpas ki vle di yon bagay pou ou epi pou ou sèlman; chanje modpas ou souvan.
- Si ou wè yon bagay ki sispèk, rapòte sa ba otorite konpetan yo.
Li enposib pou prevwa limit, kalite ak kwonometraj ensidan enfòmatik yo.Ka gen nenpòt avètisman oswa ka pa gen ditou.Li pran anpil tan (kèk semèn, kèk mwa oswa kèk ane) pou dekouvri ak idantifye kèk ensidan enfòmatik.Abitye ou avèk kèk kalite menas ak mezi pwoteksyon ou kapab pran depi ou:
- Enskri nan lis imèl Ekip Preparasyon pou Ijans Enfòmatik Etazini (US-CERT) pou resevwa dènye enfòmasyon sou sekirite enfòmatik dirèkteman nan bwat resepsyon ou. Alèt yo ekri pou itilizatè nan kay ak biznis bay enfòmasyon alè sou dènye pwoblèm sekirite ak frajilite ki genyen. Enskri la a.
- Si ou vin yon Zanmi Kanpay Stop.Think.Connect. Depatman Sekirite Teritwa w ap resevwa yon bilten chak mwa k ap gen dènye evènman ak enfòmasyon sou sekirite enfòmatik. Enskri la a.
Pandan
Aksyon Imedyat
- Tcheke pou asire ou gen dènye lojisyèl la ki nan tout sistèm ou yo.
- Fè yon analiz pou sire sistèm ou pa enfekte oswa si li p ap aji yon fason sispèk.
- Si ou jwenn yon pwoblèm, dekonekte aparèy ou nan Entènèt la, epi fè yon restorasyon sistèm nan okonplè.
Lakay ou
- Dekonekte aparèy ou (òdinatè, sistèm jwèt, tablèt enfòmatik, elatriye) nan Entènèt la.Lè ou retire koneksyon Entènèt la, ou anpeche yon pirat oswa viris jwenn mwayen pou antre nan òdinatè ou pou fè aktivite tankou jwenn done pèsonèl ou, manipile oswa efase fichye ou yo, oswa itilize aparèy ou pou atake lòt moun.
- Si ou gen lojisyèl anti-viris ki enstale nan òdinatè ou, aktyalize definisyon viris la (si li posib), epi fè yon analiz alamen nan tout sistèm ou.Enstale tout patch ki apwopriye pou rezoud frajilite ou konnen yo.
Nan Travay
- Si ou gen aksè nan yon depatman IT, kontakte yo imedyatman.Tank ou kapab mennen ankèt pi bonè ak netwaye òdinatè ou, tank òdinatè ou ak lòt òdinatè ki nan rezo a ap pran mwens domaj.
- Si ou kwè ou te ka devwale enfòmasyon sansib sou òganizasyon ou, rapòte sa ba moun apwopriye ki nan òganizasyon an, tankou administratè rezo a.Yo kapab vijilan pou nenpòt aktivite ki sispèk oswa ki pa nòmal.
Nan yon Espas Piblik (bibliyotèk, lekòl, elatriye)
- Fè yon bibliyotekè, pwofesè oswa manadjè ki responsab konnen sa imedyatman.Si yo gen aksè nan yon depatman IT, kontakte yo imedyatman.
Aksyon Imedyat si Enfòmasyon ki Ka Idantifye Ou Pèsonèlman (PII) menase:
PII se enfòmasyon ou kapab itilize pou sèlman idantifye, kontakte oswa jwenn yon sèl moun.PII gen ladan, men pa sèlman:
- Prenon ak Non Fanmi
- Nimewo sekirite sosyal
- Adrès
- Dat moun nan fèt
- Kote moun nan fèt
- Nimewo Lisans Chofè
- Nimewo plak anrejistreman veyikil
- Nimewo kat kredi
- Aparans fizik
- Sèks oswa ras
Si ou kwè PII ou menase:
- Imedyatman chanje modpas ou; modpas finansye ou yo anvan.Si ou te itilize menm modpas la pou plizyè resous, pa bliye chanje li pou chak kont, epi pa itilize modpas sa a pidevan.
- Si ou kwè menas la se te akòz kòd malveyan, dekonekte òdinatè ou nan Entènèt la.
- Re-limen òdinatè ou nan mòd san echèk epi fè yon restorasyon sistèm nan okonplè.
- Kontakte konpayi yo, tankou labank, kote ou gen kont ou ak konpayi rapòtaj kredi yo.
- Fèmen nenpòt kont ki te ka menase.Siveye nenpòt frè yo fè ou peye nan kont ou yo san eksplikasyon oswa san otorizasyon ou.
Apre
Aksyon Imedyat
- Tcheke pou asire ou gen dènye lojisyèl la ki nan tout sistèm ou yo.
- Fè yon analiz pou sire sistèm ou pa enfekte oswa si li p ap aji yon fason sispèk
- Si ou jwenn yon pwoblèm, dekonekte aparèy ou nan Entènèt la, epi fè yon restorasyon sistèm nan okonplè.
Lakay ou
- Dekonekte aparèy ou (òdinatè, sistèm jwèt, tablèt enfòmatik, elatriye) nan Entènèt la.Lè ou retire koneksyon Entènèt la, ou anpeche yon pirat oswa viris jwenn mwayen pou antre nan òdinatè ou pou fè aktivite tankou jwenn done pèsonèl ou, manipile oswa efase fichye ou yo, oswa itilize aparèy ou pou atake lòt moun.
- Si ou gen lojisyèl anti-viris ki enstale nan òdinatè ou, aktyalize definisyon viris la (si li posib), epi fè yon analiz alamen nan tout sistèm ou.Enstale tout patch ki apwopriye pou rezoud frajilite ou konnen yo.
Nan Travay
- Si ou gen aksè nan yon depatman IT, kontakte yo imedyatman.Tank ou kapab mennen ankèt pi bonè ak netwaye òdinatè ou, tank òdinatè ou ak lòt òdinatè ki nan rezo a ap pran mwens domaj.
- Si ou kwè ou te ka devwale enfòmasyon sansib sou òganizasyon ou, rapòte sa ba moun apwopriye ki nan òganizasyon an, tankou administratè rezo a.Yo kapab vijilan pou nenpòt aktivite ki sispèk oswa ki pa nòmal.
Nan yon Espas Piblik (bibliyotèk, lekòl, elatriye)
- Fè yon bibliyotekè, pwofesè oswa manadjè ki responsab konnen sa imedyatman.Si yo gen aksè nan yon depatman IT, kontakte yo imedyatman.
Aksyon Imedyat si Enfòmasyon ki Ka Idantifye Ou Pèsonèlman (PII) menase:
PII se enfòmasyon ou kapab itilize pou sèlman idantifye, kontakte oswa jwenn yon sèl moun.PII gen ladan, men pa sèlman:
- Prenon ak Non Fanmi
- Nimewo sekirite sosyal
- Adrès
- Dat moun nan fèt
- Kote moun nan fèt
- Nimewo Lisans Chofè
- Nimewo plak anrejistreman veyikil
- Nimewo kat kredi
- Aparans fizik
- Sèks oswa ras
Si ou kwè PII ou menase:
- Imedyatman chanje modpas ou; modpas finansye ou yo anvan.Si ou te itilize menm modpas la pou plizyè resous, pa bliye chanje li pou chak kont, epi pa itilize modpas sa a pidevan.
- Si ou kwè menas la se te akòz kòd malveyan, dekonekte òdinatè ou nan Entènèt la.
- Re-limen òdinatè ou nan mòd san echèk epifè yon restorasyon sistèm nan okonplè.
- Kontakte konpayi yo, tankou labank, kote ou gen kont ou ak konpayi rapòtaj kredi yo.
- Fèmen nenpòt kont ki te ka menase.Siveye nenpòt frè yo fè ou peye nan kont ou yo san eksplikasyon oswa san otorizasyon ou.
Plis Enfòmasyon
- Department of Homeland Security (DHS)
- DHS United States Computer Emergency Readiness Team (US-CERT)
- DHS Stop.Think.Connect.™ Campaign
- Gwoup Travay sou Krim Elektwonik Sèvis Sekrè Etazini
- Biwo Federal Ankèt
- Depatman Lajistis
- Komisyon Federal Kominikasyon
- Sant pou Pote Plent pou Krim nan Entènèt
- Komisyon Federal pou Komès
- Alyans Nasyonal pou Sekirite Enfòmatik
- CyberTipline Sant Nasyonal pou Timoun ki Pèdi oswa ki Viktim Eksplwatasyon
- Gwoup Travay sou Krim nan Entènèt Kont Timoun
- NetSmartz
- iKeepSafe
- iSafe


text:
FAQ
K: Eske Pwojè ACE se yon pwogram MDC?
K: Kisa ACE vle di?
K: Eske klas Pwojè ACE yo se klas ak kredi akademik?
K: Nan ki campis nou ka jwenn klas "ACE"?
K: Ki moun ki ka ban m 'pi plis enfòmasyon sou kanpis sa yo?
K: Eske leta (Fafsa) peye pou pwogram sa a?
K: E si mwen p'ap ka jwenn okenn èd finansyè?
K: Kouman mwen ka fè poum fè pati nan pwogram sa a?
K: Eske elèv entènasyonal yo kapab patisipe nan Pwojè ACE?
K: Ki jan de etidyan ki nan Pwojè ACE?
K: Èske mwen ka fè pati de Pwojè ACE si mwen nan diferan nivo klas angle?
K: Eske pwojè ACE se yon bon pwogram pou mwen?
K: Konbyen tan mwen dwe pase pou m etidye pou kont mwen si mwen se yon etidyan nan Pwojè ACE?
K: Ki klas mwen ap pran nan Pwoje ACE?
K: Ki kou inivèsite ke mwen ap pran?
K: Konbyen klas Pwojè ACE yo koute pou yon semès?
K: Eske ke Pwojè ACE peye plis oswa mwens chè ke klas regilye EAP yo?
K: Eske Pwojè ACE se yon pwogram MDC?
R: Wi, Pwojè ACE se yon pwogram lang angle ak objektif akademik (EAP) nan MDC. Yo rele klas EAP yo klas angle ak kredi; Kidonk, klas anglè nan Pwojè ACE yo , se klas angle ak kredi tou.
K: Kisa ACE vle di?
R: ACE vle di "Accelerated Content-based English".ACE se yon pwogram angle entansif (Accelerated) ki baze sou kontni. Pwogram entansif la konbine de nivo klas angle akademik nan yon sèl semès. Baze sou kontni "Content-based" signify ke klas Pwojè ACE itilize kontni enfomasyon e konesans sa ki nan pwogram edikasyon jeneral MDC pou anseye angle.
K: Eske klas Pwojè ACE yo se klas ak kredi akademik?
R: Wi, tankou li mansyone, ou kapab jwenn kredi akademik pou klas Pwojè ACE yo . An plis, piske ou pral pran youn oswa de klas edikasyon jeneral ki gen rapo ak inivesite, ansanm avèk kou angle EAP,wap tou jwenn kredi pou kou sa yo tou.
K: Nan ki campis nou ka jwenn klas "ACE"?
R: Pwojè ACE se yon pwogram ki louvri pou tout kolèj. Klas "ACE" yo kounye disponib nan de kanpis: Interamerican e Wolfson Campus.
K: Ki moun ki ka ban m 'pi plis enfòmasyon sou kanpis sa yo?
R: Ale nan depatman "EAP" nan Interamerican ou byen Wolfson Campus, oswa ou ka ekri Pwoje ACE nan projectace@mdc.edu oswa rele nan 305 237 6421.
K: Eske leta (Fafsa) peye pou pwogram sa a?
R: Wi, paske gouvenman peye pou klas kredi yo, lap peye pou klas sa yo tou.
K: E si mwen p'ap ka jwenn okenn èd finansyè?
R: Miami Dade College gen lòt mwayen pou ede w peye pou etid ou. Ale oswa rele biwo finans nan kanpis MDC wap pran klas, oswa tcheke enfòmasyon sou sit entenet MDC.
K: Kouman mwen ka fè poum fè pati nan pwogram sa a?
R: Mande fòm aplikasyon Pwojè ACE nan projectace@mdc.edu oswa ale sou sit sa http://www.mdc.edu/iac/esl/ace
K: Eske elèv entènasyonal yo kapab patisipe nan Pwojè ACE?
R: Wi, men ale anvan nan biwo elèv entènasyonal sou kanpis ou a. Si ou vle vin yon nouvo elèv entènasyonal, ale sou sit http://www.mdc.edu/internationalstudents/application.asp
K: Ki jan de etidyan ki nan Pwojè ACE?
R: Etidyan nan Pwojè ACE yo se moun disipline ki vle aprann lang angle pou avanse nan karyè pwofesyonèl yo, oswa kontinye fè plis etid nan peyi Etazini.
K: Èske mwen ka fè pati de Pwojè ACE si mwen nan diferan nivo klas angle?
R: Wi, men konnen ke chak moun se yon ka diferan. Voye aplikasyon w pou évalué nan Pwojè ACE.
K: Eske pwojè ACE se yon bon pwogram pou mwen?
R: Wi, si ou se yon moun ki aksepte yon defi akademik, ak si ou kapab mete tan pou etidye lakay ou.
K: Konbyen tan mwen dwe pase pou m etidye pou kont mwen si mwen se yon etidyan nan Pwojè ACE?
R: Ou ta dwe mete apeprè de zèdtan chak jou pou etidye lakay ou. Sonje ke ACE se yon pwogram entansif.
K: Ki klas mwen ap pran nan Pwoje ACE?
R: Pwojè ACE ba ou chans pou konplete klas EAP ansanm ak kou kolèj.
K: Ki kou inivèsite ke mwen ap pran?
R: ACE nivo entèmedyè 3-4 pèmèt ou pran CGS1060 ki se yon klas Entwodiksyon nan mikwo-Computer. ACE nivo avanse 5-6 pèmèt ou pran CLP1006 ki se yon klas Sikoloji , ak LIS2004 ki se yon klas Entwodiksyon nan rechèch sou Entènèt.
K: Konbyen klas Pwojè ACE yo koute pou yon semès?
R: Total kredi pou nivo entèmedyè 3-4 se 16 kredi. Total kredi pou nivo avanse 5-6 se 16 kredi tou.
K: Eske ke Pwojè ACE peye plis oswa mwens chè ke klas regilye EAP yo? (Gade tablo anba pou kafe konparezon.)
R:
NB-Wap peye pa kantite kredi.


text:
Grip pòsin
thumb|right|200px|Grip pòsin Grip pòsin se yon enfeksyon respiratwa ke viris grip la pwovoke epi li pwopaje nan kochon regilyèman. Yo rapòte nan peyi Meksik gen moun ki tonbe malad grav e ki mouri poutèt yo trape grip pòsin nan; sepandan ka kikonfime resaman nan peyi Etazini se dè ka ki pa twò grav.[1]
Kontni
- 1 Sentom
- 2 Transmèt
- 3 Prevansyon
- 4 Kijan m ka pwoteje tèt mwen pou m pa pran grip pòsin?
- 5 Kisa pou m fè si m santi sentòm ki tankou sentòm grip?
- 6 Èske mwen dwe ale fè tès pou grip pòsin?
- 7 Èske gen yon vaksen kont grip pòsin?
- 8 Si m santi sentòm grip yo, èske m bezwen pran medikaman?
- 9 Ki sentòm ki prezante lè moun malad grav ak grip pòsin?
- 10 Kisa pou m fè si m abite nan menm kay ak yon moun ki gen sentòm ki tankou grip?
- 11 Kisa pou m fè si m abite nan menm kay ak yon moun yo konfime ki gen grip pòsin?
- 12 Èske si m netwaye kay mwen sa kapab anpeche transmisyon maladi a?
- 13 Referans
Sentom[edite | modifier le wikitexte]
Sentòm grip pòsin yo sanble yo manifeste menm jan ak sentòm abityèl moun konn genyen lè yap pran grip e sentòm sa yo se lafyèv, tous, malgòj, kò fè mal, letèji (moun nan santi kò l kraze ak dòmi nan je l), maltèt, frison ak fatig. Gen moun ki fè konnen grip pòsin lan ba yo dyare ak vomisman.
Transmèt[edite | modifier le wikitexte]
Viris grip pòsin lan kapab transmèt dirèkteman ant kochon ak moun. Transmisyon de moun a moun posib tou, e sanble se sa kap fèt la avèk epidemi sila a. Li pwopaje sitou lè moun touse epi lè yo etènye. Moun ka trape enfeksyon an lè yo manyen yon bagay ki gen viris grip la sou li epi apresa yo manyen bouch yo oswa nen yo.
Nenpòt ki moun ki gen kontak ak yon moun ki enfekte gen risk pou l pran grip pòsin. Li transmèt de yon moun a yon lòt moun menm jan viris grip la konn transmèt nan sezon grip: atravè ti patikil toupiti ki pwopaje nan lè nou respire a lè moun ki enfekte a touse oswa lè li etènye.
Prevansyon[edite | modifier le wikitexte]
Men pibon bagay pou fè pou evite pran oswa pwopaje grip pòsin:
- Ankouraje tout moun kouvri bouch yo ak nen yo lè yo touse oswa lè yo etènye.
- Lave men w souvan ak savon e ak dlo, sitou lè w fin touse oswa lè w fin etènye. Ou ka itilize
pwodui abaz alkòl ki fèt pou lave men; pwodwi sa yo efikas tou.
- Eseye pa rete pre moun ki malad.
- Si w tonbe malad, evite pran kontak ak lòt moun pou w pa enfekte yo.
Pwoteksyon sa yo se menm pwoteksyon moun pran lè se sezon grip e lè moun gen plizyè lòt enfeksyon respiratwa.
Kijan m ka pwoteje tèt mwen pou m pa pran grip pòsin?[edite | modifier le wikitexte]
Men pibon bagay pou fè pou evite pran oswa pwopaje grip pòsin:
- Ankouraje tout moun kouvri bouch yo ak nen yo lè yo touse oswa lè yo etènye.
- Lave men w souvan ak savon e ak dlo, sitou lè w fin touse oswa lè w fin etènye. Ou ka itilize
pwodui abaz alkòl ki fèt pou lave men; pwodwi sa yo efikas tou.
- Eseye pa rete pre moun ki malad.
- Si w tonbe malad, evite pran kontak ak lòt moun pou w pa enfekte yo.
Pwoteksyon sa yo se menm pwoteksyon moun pran lè se sezon grip e lè moun gen plizyè lòt enfeksyon respiratwa.
Kisa pou m fè si m santi sentòm ki tankou sentòm grip?[edite | modifier le wikitexte]
Nenpòt kimoun ki gen lafyèv, kap touse oswa ki gen malgòj fèt pou l rete lakay li san l pa ale travay ni lekòl pandan omwen 7 jou, epi l pa dwe tounen travay ni tounen lekòl pazavan youn oswa de(2) jou apre sentòm yo fin ale nèt. Lave men w regilyèman. E kòm toujou, kouvri bouch ak nen w lè wap touse oswa lè wap etènye. Ou pa bezwen ale lopital si maladi a pa pa fò sou ou, sepandan nenpòt ki moun ki gen sentòm grav tankou si moun nan difisil pou l respire, moun sa a fèt pou l ale pran swen ak tretman medikal touswit.
Èske mwen dwe ale fè tès pou grip pòsin?[edite | modifier le wikitexte]
Menm si w ta konnen ou gen grip pòsin, sa pap afekte tretman wap resevwa a, sepandan si yo fè tès pou yon seri de moun ki afekte, sa kapab pèmèt otorite yo swiv pwopagasyon maladi a. Pou yo dyagnostike grip pòsin, gen de(2) seri tès yo dwe fè nan laboratwa. Depatman Lasante ak Ijyèn Mantal rekòmande moun fè tès sèlman lè yo resanti sentòm ki grav oswa lè gen yon gwoup moun ki tonbe malad ansanm. Se sèlman yon prelèvman nazal (nan nen) yo bezwen pou yo ka fè tès laboratwa a.
Èske gen yon vaksen kont grip pòsin?[edite | modifier le wikitexte]
Pou lemoman, nanpwen vaksen kont grip pòsin. Vaksen moun pran nan sezon grip la pa pwoteje moun kont grip pòsin. Se poutèt sa li trè zenpòtan pou moun pran anpil prekosyon, tankou kouvri bouch yo lè yap touse ak lave men yo.
Si m santi sentòm grip yo, èske m bezwen pran medikaman?[edite | modifier le wikitexte]
Medikaman antiviral tankou Tamiflu (oseltavimir) ak Relenza (zanamivir) ka soulaje sentòm grip pòsin yo, e medikaman sa yo patikilyèman enpòtan pou moun ki malad grav yo oswa moun ki gen risk pou yo devlope konplikasyon akòz grip la. Pami moun ki nòmalman gen plis chans pou yo devlope konplikasyon se timoun piti, granmoun aje, ak moun ki soufri maladi kwonik. Pasyan ki gen grip yo e ki fè pati de kategori ki gen risk sa yo fèt pou yo ale pran tretman medikal. Li bon tou pou moun ki nan menm kay ak mounki gen nan kategori sa yo, pou yo ale pran tretman defason pou yo pa kite enfeksyon an antre sou yo.
Ki sentòm ki prezante lè moun malad grav ak grip pòsin?[edite | modifier le wikitexte]
Byenke ka grip pòsin yo anrejistre jiskaprezan yo pa pi grav, moun ki enfekte yo ta dwe okouran de kèlke maladi grav grip pòsin lan ka bay. Si w ta vin malad epi w santi youn nan siy avètisman sila yo, ale pran tretman medikal dijans. Men kèk siy avètisman timoun prezante ki montre yo bezwen al pran tretman medikal dijans:
- Souf rapid oswa pwoblèm respirasyon
- Po timoun nan vin on tijan ble
- Si timoun nan pa bwè ase likid
- Si timoun nan pa vle reveye oswa li pa kominike ak lòt moun
- Timoun nan tèlman ap fè chimerik ke li pa vle yo pote l
- Sentòm ki tankou grip la kòmanse ale epi yo retounen ak lafyèv ansanm ak yon tous ki pi mal
- Lafyèv ak gratèl
Men kèk sentòm granmoun prezante ki montre yo bezwen swen medikal dijans:
- Difikilte pou yo pran souf yo oswa etoufman (souf kout)
- Doulè oswa presyon sou lestomak oswa sou abdomèn
- Vètij sibit
- Moun nan ap depale (konfizyon)
- Vomisman grav oswa kap pèsiste
Kisa pou m fè si m abite nan menm kay ak yon moun ki gen sentòm ki tankou grip?[edite | modifier le wikitexte]
Si sentòm yo grav, moun nan fèt pou l ale kay doktè. Si moun ki afekte a te gen kontak ki pre avèk yon moun ke yo panse oswa ke yo konfime ki gen grip pòsin, doktè a oswa moun kap ba l swen medikal la ka pwopoze pou moun nan fè tès pou grip pòsin.
Kisa pou m fè si m abite nan menm kay ak yon moun yo konfime ki gen grip pòsin?[edite | modifier le wikitexte]
Swiv menm prekosyon ou konn swiv pou evite grip moun abitye pran nan sezon grip:
- Pa pran anpil kontak avèk moun ki malad la. Evite pran kontak sere ak moun nan, tankou
piga bo l, piga itilize menm sèvyèt, menm linèt oswa piga itilize menm bwòsadan avèk moun ki malad la.
- Pa kite moun vini an vizit. Si gen vizitè ki dwe rantre nan kay la, yo pa fèt pou yo pran okenn
kontak sere avèk moun ki malad la.
- Lave men w souvan ak savon ak dlo oswa avèk yon solisyon pou men ki abaz alkòl.
- Ou ka konsidere pou w mete yon mask pou figi oswa yon mask respirasyon N95. Ou ka
achte yo nan nenpòt ki famasi oswa nenpòt ki kenkayri. Si wap itilize yon mask an twal ke w ka itilize ankò, ou fèt pou w lave l ak savon lesiv nòmal epi seche l nan machin ki seche avèk lè cho.
- Lave asyèt sal ak ajantri swa nan machin ki lave asyèt oswa lave yo alamen avèk dlo tyèd e
ak savon. Ou pa bezwen separe vesèl pasyan ki gen grip la itilize.
- Ou mèt fè lesiv ou san pwoblèm nan machin-a-lave nòmal avèk dlo tyèd oswa dlo frèt ak
savon. Pagen nesesite pou w separe lesiv moun ki malad la.
Èske si m netwaye kay mwen sa kapab anpeche transmisyon maladi a?[edite | modifier le wikitexte]
Wi. Pou w ka anpeche transmisyon maladi a, tout sifas ki gen nan kay la, tankou manch pòt, pòt frijidè, telefòn ak sifas ki gen nan twalèt yo fèt pou yo lave avèk savon oswa savon lesiv; rense yo ak dlo, dezenfekte yo epi rense yo ankò. Dezenfektan yo se pwodui ki « anrejistre antanke dezenfektan » sou etikèt la. Si w pagen dezenfektan, fè yon solisyon abaz klowòks; annik ajoute 1 gwo kiyè klowòks nan yon ka (4 tas) dlo. Itilize yon mòso twal pou w pase solisyon sa a sou tout sifas yo epi apre rense sifas yo ak dlo. Jete solisyon abaz klowòks ke w itilize a epi fè yon lòt melanj solisyon ak dlo pwòp lè wap rekòmanse ak netwayaj la. Itilize sèvyèt ki gen solisyon dezenfektan pou w siye aparèy elektwonik ke moun manyen souvan (telefòn, òdinatè, rimot kontwòl).


text:
Rechèch nan Rejis Piblik Delenkan Seksyèl
Rejis Delenkan Seksyèl yo montre kounye a plizyè foto delenkan seksyèl ki anrejistre yo, lè foto yo vin disponib, pou bay Nouyòkè yo plis enfòmasyon pou yo kenbe fanmi yo an sekirite. Rejis la gen ladan tou anpil non (fo non) ak anpil adrès kay ak/oswa travay nan pwofil yon delenkan seksyèl, si li posib.
Dapre lalwa, se sèlman enfòmasyon sou delenkan seksyèl Nivo 2 ak Nivo 3 ki disponib nan anyè piblik sa a.
Konsèy pou chèche:
- Dapre siyati: Pou chèche dapre non, antre siyati delenkan seksyèl la.
- Dapre kòd postal: Ou ka jwenn yon lis tout delenkan seksyèl ki abite nan yon zòn espesyalman si w antre kòd postal la.
- Dapre Konte: Ou ka jwenn yon lis tout delenkan seksyèl ki abite nan yon Konte sitou si w antre non Konte a.
Delenkan seksyèl Nivo 1 ak Nivo 2 yo gen obligasyon pou soumèt nouvo foto yo chak twazan, alòske delenkan seksyèl Nivo 3 yo dwe soumèt nouvo foto yo chak ane. Answit, delenkan seksyèl Nivo 3 yo ak delenkan seksyèl yo deziyen kòm predatè seksyèl dwe verifye adrès pèsonèl yo chak 90 jou avèk lapolis. Si aparans yon delenkan seksyèl chanje, lapolis ka fè foto delenkan seksyèl la pou soumèt nouvo foto a ba Rejis la.
Rechèch delenkan seksyèl Nivo 1 (oswa delenkan ki gen yon nivo risk annatant):
DCJS gen entèdiksyon lalwa pou afiche enfòmasyon sou delenkan seksyèl Nivo 1 (nivo ba), oswa delenkan seksyèl ki gen nivo risk ki annatant, nan sitwèb piblik sa a.
Menmsi DCJS pa kapab di ou si gen nenpòt delenkan seksyèl Nivo 1 oswa delenkan seksyèl ki gen nivo risk ki annatant nan katye ou oswa kimoun yo ye, ajans lan kapab fè ou konnen si gen yon moun patikilye ki nan rejis la.
Rele 1-800-262-3257 avèk non ak omwen yon lòt idantifikatè (yon adrès egzat, dat nesans, nimewo lisans chofè, oswa yon nimewo sekirite sosyal) pou konnen si yon moun se yon delenkan seksyèl ki anrejistre nan New York. Nou bay foto delenkan seksyèl Nivo 1 yo si ou fè demann lan.


text:
RÉPUBLIQUE D’HAITI
POLICE NATIONALE D’HAITI
DIRECTION GENERALE
SecDGPNH/NP/004/0311
NÒT POU LAPRÈS
Direktè Jeneral Polis Nasyonal la, nan sousi pou li kenbe netralite ak entegrite enstitisyon l ap dirije a, ap fè tout otorite politik, administratif, jidisyè, relijye, laprès ak tout lòt moun ki enterese nan zafè eleksyon, konnen wo kòmandman lapolis la pa pase okenn polisye lòd pou vote pou yon kandida kèlkonk.
Menmsi atik 10 règleman disiplin jeneral Polis la rekonèt dwa tout polisye genyen pou ekzèse devwa sitwayen yo, se menm règleman disiplin jeneral sa a tou, nan atik 9 la, ki ekzije polisye a pou l pa itilize pozisyon l ak sa lapolis mete a dispozisyon l pou l apiye pati politik, relijyon, sendika elatriye. Kidonk, vote rete yon ekzèsis pou chak polisye apa kòm sitwayen. Se pou sa, tètlapolis la ap fè tout polisye sonje yo pa gen dwa sèvi ak machin oubyen motosiklèt Polis la pou bwote moun al vote. Yo gen ENTÈDIKSYON tou pou sèvi ak inifòm, zam epi lòt materyèl pou fòse moun vote pou kandida pa yo.
Angajman Direktè Jeneral la, se pou l kenbe Lapolis la lwen tout zafè politik. Li konte anpil sou tout popilasyon an pou ede l kenbe liy sa a nan siyale bay kòmandman an tout polisye ki ta gen move konpòtman jou eleksyon 20 mas k ap vini la a. Kòmandman an konte tou sou konpreyansyon tout aktè politik yo pandan l ap pwofite fè yo konnen lapolis la pa la pou l jwe okenn wòl ni pou l peze okenn bò nan balans politik peyi Dayiti.
Kontrèman jan sa te ye anvan, PNH la pa gen pou l panche epi chache enfliyanse lavi politik peyi a. Li gen devwa ak obligasyon pou l rete nan limit lalwa fikse pou li nan kad fonksyonman l.
Pòtoprens, 15 mas 2011
Mario Andresol
Direkte Jeneral Lapolis


text:
Kont kreyòl
« eboch » Kont kreyòl se anpil bagay.
Ou ap di : make kont ,li kont ,jwe kont,chante kont...
li ap konte la vi zannimo epi lòm.
Ann Ayiti[edite | modifier le wikitexte]
Yon kont se yon kesyon oubyen yon pwovèb ki prezante yon pwoblèm. Responsablite yon moun k ap tande souvan se pou trouve yon repons pou kont sa. Li bezwen rive vini jwenn avèk repons espesifik pou kesyon an, oubyen yon pawòl ki klè, ki fè parabòl la fè sans nan langaj komen, pou tout moun. Prezantatè yon kont toujou koumanse pa mo sa : Timtim oubyen tou Krik ? Se tankou pou ta mande odyans an, èske nou pare? Tout kont toujou koumanse avèk mo sa. Li swiv toujou pa yon repons rapid nan mitan menm odyans an. Yo reponn ansanm, « bwa chèch ! » Epi, moun k ap bay kont an koumanse prezantasyon an.
Kèk ekzanp[edite | modifier le wikitexte]
- Ekzanp :konma
Prezantatè. Timtim ?
Odians. Bwa Chèch !
Prezantatè. Rach dèyè konma ?
Odians. Zepon kòk.
- Ekzanp : Kolokotow
Prezantatè : Timtim ?
Odians. Bwa Chèch !
Prezantatè : Kolokotow ! Nan ginen tan l ?
Odians: Loraj.
- Ekzanp : bouch
Prezantatè : Timtim ?
Odians. Bwa Chèch !
Prezantatè : Bouch manje tout manje, men l’ pa di tout…
Odians. Pawòl.
Ekzanp :
Prezantatè : Timtim ?
Odians. Bwa Chèch !
Prezantatè : Nesesite pou devlope Amerik ?
Odians. Esklavaj.
Evidaman, se pa tout koze yon odyans kapab reponn. Nan sityasion kote pèsòn nan odyans an pa kapab jwenn yon repons, prezantatè a ap reponn poukont li. Si odyans lan satisfè, y ap ba l aplodisman ke li merite.


text:
Sekretè Jeneral Nasyonzini an, Ban Ki-moon, nonmen ameriken Carl Alexandre kòm vis-reprezantan espesyal li bò kote Misyon Estabilizasyon l’ONU nan peyi Dayiti (MINUSTHA). Misye Alexandre pral ranplase Kevin Kennedy ki te okipe pòs sa a depi avril 2010 pou rive desanm 2012.
Sekretè Jeneral Ban chante lwanj misye Kennedy pou bon sèvis devwe li te rann pandan li tap ranpli wòl li nan MINUSTAH e pou kontribisyon enpòtan li pote nan aksyon l’ONU ann Ayiti apre tranblemanntè ki te frape peyi a nan kòmansman ane 2010 la.
Daprè yon nòt Nasyonzini pibliye, nouvo vis-reprezantan Sekretè Jeneral la okipe gwo pozisyon nan gouvènman ameriken an depi 2001. Nòt la di Misye Alexandre se yon bon jesyonè e li gen eksperyans nan domèn devlopman entènasyonal ak etadedwa. Li te travay kòm gwo konseye rezidan legal peyi Etazini ann Ayiti sòti nan mwa novanm 1994 pou rive nan mwa jen 1997.
Yon lòt kote, mèkredi 16 janvye 2013 pase a, depite amerikèn Barbara Lee, ki reprezante 113èm sikonskripsyon Eta Kalifòni an, avèk plizyè kòlèg li nan Chanm Depite Etazini an, te soumèt yon rezolisyon ki mande Washington « akselere dechoukaj maladi kolera ann Ayiti »…e ki reklame plis transparans nan asistans Lèzetazini ap bay peyi karayib la.
Pami rezon Depite Lee bay kòm motif rezolisyon sa a, li site lefèt ke maladi kolera a te pran nesans nan kontaminasyon yon rivyè nan rejyon Ba-Atibonit la ak matyè fekal ki te sòti nan yon baz twoup mentyen lapè Nasyon Zini yo, MINUSTAH, nan zòn ki te responsab, selon yon komisyon dankèt, deklanchman epidemi an ann Ayiti.


text:
Epi...? - Deklarasyon 3 sou Pwosesis Elektoral la
amerik santral / karayib |
the left |
press release
Wednesday January 05, 2011 21:28 by Batay Ouvriye
16 desanm 2010
SOU PWOSESIS ELEKTORAL LA
DEKLARASYON # 3
EPI… ?
Nou te pran pozisyon sou gagòt 28 novanm lan. Dabò, nan pèmèt konprann responsablite yo (wè “Deklarasyon # 1” an). Men, an menm tan, nou te montre klèman, si denonse lènmi a enpotan anpil, depi li fèt nan yon lespri kote se konsyans mas yo n ap fè vanse nan enterè reyèl yo, konprann pratik yo, ensèsyon yo nan lit global yo, fondamantal pou pèmèt devlopman lit yo apati enterè yo (wè “Deklarasyon # 2” a). Malgre tou, sèten moun panse sa ki te di yo ensifizan. Nou menm tou nou kwè sa. Se sa k fè nou te prevwa vini ak yon twazyèm deklarasyon. Jounen jodi a sila a endispansab pou nou ka gen yon vizyon klè ak kolektif. Kidonk, anplis denonsiyasyon lènmi ak analiz reyalite ki devye nan kan pèp la, fòk gen oryantasyon pou devlopman lit ak pratik yo. Fòk gen modòd klè, fòk gen direktiv klè pou mas yo rive wete kò yo tout bon anba tout fo oryantasyon, fo objektif tout “lidè” pèpè yo ap simaye, pou nou pran responsablite nou ak 2 ponyèt, nan kad OTONOMI nou.
Devlopman otonomi an pap fèt brid sou kou. Nan chak moman, nan chak sitiyasyon, se apati prezans konkrè nou nan lit yo, apati efò nou pou pati de konsyans reyèl mas yo e depase li nan kad reyalite konjonkti a, pou otonomi an vanse. Kidonk, reskonsabilite nou jounen jodi a se vanse nan batay pou chache reyalize enterè imedya men reyèl mas yo, pandan n ap wete yo anba dominasyon lenmi degize yo, sila k ap chèche apiye sou yo pou reyalize enterè pa yo ki opoze ak sila reyèl mas yo. Nan sa, konstwi òganizasyon pou vanse apati lit konkrèt aktyèl yo men nan objektif depasman yo, vè objektif pi estratejik nou yo, nan kad pwòp enterè istorik nou, se tach moman an.
*
Nan divès pozisyon nou deja pran, nou montre peyi a toujou nan yon gwo kriz menm si enpeyalis yo, peyi “zanmi yo”, ap fè tou sa yo kapab pou kole-pyese, eseye bouche twou, eseye rekipere eleksyon gagòt 28 novanm lan ki kwoke nan gagagann yo. Nan lane 2003-2004, te gen yon kontradiksyon ant Lavalas ak GNB. Yo te rive mobilize epi divize yon gwo sektè nan mas popilè yo nan chak gwoup. Kontradiksyon sa a te jwe yon gwo wòl nan mistifye, kenbe mas yo mistifye. Li te trè negatif pou devlopman lit mas yo. Jounen jodi a, nou devan menm sitiyasyon ak kontradiksyon ant INITE ak “opozisyon" an, menm si, jounen jodi a, sila a divize. La ankò, nou jwenn menm sitiyasyon kote fòk lènmi yo apiye sou mas yo osnon yon gwo sektè nan mas yo pou chache reyalize enterè yo. Men jodi a, apyi a pi konplèks, etan done se nan kad efò y ap fè pou remanbre tèt yon leta pouri atravè eleksyon: yon sitiyasyon byen espesifik ki pi konplike.
Devan kontradiksyon sa a tout moun wè k ap anvenime jou an jou an, nou dwe konsyan nou anfas yon posibilite eklatman. Li ka pran 2 fòm: li ka fèt apati konfwontasyon nou gen depi kounye a; osnon, si yo jwenn yon solisyon pou eleksyon gagòt yo a, nou ka vin gen yon konfli lejislatif ak ekzekitif, ak zam nan lari nan diferan band k ap kore chak bò nan yon fòm oswa yon lòt. Lavni ki devan nou an, tout mannyè, se kriz pi fon! Tou dabò, etan done absans altènativ ki ta nan enterè reyèl mas yo, toujou ap gen potansyèl pou itilize yo, dòmi sou yo. Potansyèl eklatman an ka menm pran fom GÈ SIVIL. Answit, kòm tou sa ap fèt anba okipasyon, sa ka mennen, lè sa a, a yon ranfòsman ak 20 mil marin ameriken oswa kareman yon pwotektora, depi dirijan Etazini yo ta panse li nesesè. Non selman fòk nou tout nan mas popilè yo, nou tout pwogresis konsekan, nou tout nan kan pèp la konsyan sitiyasyon danjere sa a men fòk nou travay 2 pye fèm pou yo sispann sèvi ak nou osnon dòmi sou nou nan moman espesifik sa a. Tout travayè konsyan, tout pwogresis konsekan dwe pote boure ansanm pou evite sa rive, ak yon konsyans klè, sepandan, kontradiksyon segondè k ap chache mistifye nou an gen yon gwo enpak negatif sou mas yo. Li gen yon gwo enpak negatif nan devye, bloke lit mas yo, e yon enpak negatif sou sitiyasyon global peyi a.
*
Tout kouran k ap fè bri sou sèn politik la, patikilyèman apati kandida yo, yo tout nan yon menm lojik: “tout moun ladann". An reyalite, se toujou nan kad yon jefò pou rebati ejemoni nan mitan klas dominan yo. Menm kant gen nyans nan mitan yo, se yon zo pwason kraze nan bouyon ant yon Lavalas an dekonpozisyon ak yon nouvo “opozisyon” an dekonfiti makout. Vreman vre, se yon transfòmasyon youn nan lòt y ap chache rezoud nan kad global rekonpozisyon klas dominan yo. Lè li pa pran fòm sa a, li pran yon oryantasyon kareman fachis tou louvè pandan l ap sèvi ak yon swadizan pozisyon “anti-lavalas” momantane pou chache remanbre zèl ki pi reyaksyonè a dabò. Langaj popilis ki akonpaye chema sa a pa dwe twonpe nou. Sa a tou nou dwe travay pou mas popilè yo klè sou li e pa rete nan okenn demach sipefisyèl. Ekzanp ki pi klè nan moman an, se Martelly ki gen kòd lonbrit li mare ak Repibliken ki pi reyaksyonè nan peyi Etazini: vakabon “T Party” yo! La ankò, se yon travay travayè konsyan yo, ansanm ak pwogresis konsekan yo dwe mare senti yo pou yo fè ansanm.
Sou kote tou sa, nou dwe toujou klè: LIT LA PA T JANM KANPE. Te toujou gen BATAY! menm lè enpak lit sa yo pa t global nan anpil ka. Gen divès lit ak pratik sou kesyon salè ak espwatasyon ki akonpaye l la; nan milye riral la, sou kesyon tè, espwatasyon dimwatye, zouti, angrè, semans...; toupatou gen lit sou kesyon edikasyon, lekòl, inivesite; gen lit sou kesyon sante, transpò, lojman, sou kesyon kan yo, rekonstriksyon; gen lit sou kesyon jistis e kont enpinite; e, nan mitan tou sa, gen lit kont okipasyon an, kont minista. Ki kote tout moun k ap fè bri jounen jodi a te kanpe lè tout lit sa yo t ap mennen?
Lit sa yo pèmèt delmite 2 kan. E nou pa dwe wete yon pwèlyèm nan valè ak enpòtans delimitasyon sa a. Batay la pap fasil. L ap mande nou pran gwo risk. Kidonk fòk nou mennen li byen. Li ka rive menm moun nan mas popilè yo ki pa konprann nou, vin kanpe anfas nou. Sa pa dwe ralanti nou. Fòk nou diskite tout kesyon sa yo ansanm ak tout sa ki sensèman ap chache yon solisyon nan enterè reyèl, objektif, aktyèl ak istorik yon kolektif ki se yo, sila kan pa yo. E sa ki toujou vle kanpe anfas nou, poutèt yo dèyè yon “lidè” pou enterè pèsonèl yo, nan konfyolo ak fòs pi reyaksyonè ki egziste nan peyi a ak nan lemonn, kidonk kont enterè kolektif popilè nou an, enterè peyi a: konbat yo! Konbat yo depi kounye a nan tout sa nou kapab pandan n ap òganize nou pi byen, toujou pi byen, pou konbat yo yon mannyè definitif. San nou pa janm bliye, se alabaz frè kan nou yo ye, yo ka ye, yo ta dwe ye. Men, si yo pa vle, si konjonkti a brote yo nan lòt kan an, kote yo pito al fè sousou anba “lidè”, granmanjè, grandon, boujwa restavèk ak enpeyalis, y ap anfas nou e n ap anfas yo.
Devan danje lagè sivil la, nou pa dwe nonplis kite yo sèvi ak nou pou n al tire youn sou lòt. Li enpòtan pou nou konsyan ak klè sou enterè reyèl nou yo. Sa dwe diskite, sa dwe asime. Ak sa, n ap ka vanse nan lit pou reyalize lavi nou ansanm ak tout fanmi nou, tout pitit nou: lavni nou. Pou sa, fòk nou pòte enterè reyèl pa nou yo anfas tout mistifikatè yo, sou sèn politik la menm. Nou dwe fè li sou teren pa nou, ak sou pwòp teren pa yo tou. Gen yon bagay ki klè e ki dwe trè klè pou nou: nou dwe mobilize, batay, goumen pou evite gè sivil la! Men, an menm tan tou, si nou pa rive fè sa, n ap gen pou transfome li an lagè ki pou pèmèt reyalize pa desisif ki nan enterè nou menm travayè yo, nan enterè mas popilè yo tout bon. Tach sa a, fò n konprann li byen, se yon tach demokratik fondamantal. Nou dwe reyalize l ak tout konsyans nou, ak tout detèminasyon nou.
Nan kad desizyon kapital sa a, fòk nou klè sou yon rapò: risk lagè sivil la, se yon risk anfas ranfòsman okipasyon an li ye an menm tan. Paj listwa Vilbrun Gillaume Sam la ki swiv ak premye okipasyon ameriken 1915 la dwe kapab eklere nou nan sans sa a. Pou sa, evite lagè sivil la mache men nan men ak lit kont okipasyon an.
Anreyalite, poze pwoblèm eleksyon an, se poze pwoblèm okipasyon an. Poze pwoblèm lagè sivil y ap planifye a (konsyaman ou pa) pou foure nou anba pwotektora, se poze pwoblèm okipasyon an. Poze seryezman lavni peyi d Ayiti, se poze pwoblèm okipasyon an! Batay kont okipasyon an te deja kòmanse, jounen jodi a li fondamantal pou li anplifye!
Konsiderasyon sa a mete, sou yon bò, tout swadizan “lidè” yo, tout tchoul enpeyalis yo, tout kolaboratè tout plim tout plimay yo, tout opòtinis yo: klas dominan yo ansanm ak akolit yo. Sou yon lòt bò, li mete ansanm fòs pwogresis yo, travayè yo, nou tout ki gen enterè reyèl nan yon peyi gran moun tèt li. Nan Batay Ouvriye , n ap travay nan sans sa a. Se konsa, nan nou menm, nan mobilizasyon ki nan lari a jounen jodi a, nan diferan deba nan katye popilè yo, nan inivèsite, nan laprès, nan reyinyon ak lòt òganizasyon alye, tout kote gen posibilite fè konnen pozisyon nou, nou deklare: ABA PREVAL TRÈT ! FÒK LI ALE ! BAY TÈ A BLANCH ! ABA ELEKSYON MAGOUY! ABA KEP MAGOUYÈ! ABA MINISTA! ABA OKIPASYON! FÒK YO BAY PEYI A! ABA LETA ANTI POPILÈ – ANTI NASYONAL! ABA BOUJWA RESTAVÈK! ABA GRANDON! ABA GRANMANJÈ! VIV LIT PÈP AYISYEN! VIV YON AYITI GRANMOUN!
*
Nan kontèks sa a, kontrèman a moun k ap fè apèl pou di: “lanasyon an danje, fòk tout Ayisyen fè youn pou nou ka rekonstwi peyi nou ansanm” etc..., nou panse, jounen jodi a, enterè ki kontradiktwa yo vin antagonik. Batay 200 goud la te montre nou sa aklè. Tout lavi mizè ak dezolasyon pèp ayisyen, anfas opilans ak lejète dominan yo demontre sa toutan. Nan kad sa a, OKIPASYON an pa echape a lojik sa a. Gen moun, gen klas ak fraksyon klas ki dakò avè l, apiye l, bezwen l pou tabli dominasyon yo sou mas yo, siviv, pandan nou menm, nou radikalman ap soufri anba l. Si, nan moman an, gen yon “santiman nasyonalis” ki, anplis, rive jèmen nan pami yon pi laj sektè nan sosyete a, jouk sèten moun kòmanse santi pwoblèm reyèl okipasyon an ap pote pou yo epi ap klewonnen dezakò yo, se apati BATAY kont okipasyon an - e batay mas yo an patikilye - yo rive “reveye”. Bagay ki pèmèt kontradiksyon yo vin jou an jou pi file, jouk, jan nou di a, yo vin antagonik epi, an menm tan, pi global: kontradiksyon ak okipasyon an vin gen yon karaktè nasyonalman antagonik. Men fò n pa bliye wòl sila ki te, tou dabò, aksepte prezans sa a, favorize l menm, òganize l menm pandan tout premye tan yo.
*
Nan kad sa a, nou dwe poze konstriksyon peyi a. Nan enterè kiyès, nan ki oryantasyon, ak ki fòs. Se devlopman lit yo, lit nou, ansanm ak kapasite òganizasyonèl travayè yo, mas popilè estriktire yo ki pou pèmèt nou bati tèt nou antanke entèlokitè reyèl anfas tout moun ki, mondyalman, ta gen pou diskite ak nou. Moun ki di yo vle ede yo dwe asepte ede nan yon oryantasyon ki fondamantalman nan enterè peyi a. Sou bò pa nou, fòk nou vini ak oryantasyon sa a e opoze li ak absans pwogram / soumisyon politisyen yo ak klas dominan tchoul yo. Se yon PWOGRAM ki nan enterè peyi a, apati enterè travayè yo ki pou pèmèt rezoud pwoblèm lan. Nou dwe vin avè l e fè konnen l, laj, pi vit posib.
Nan tou sa, nou dwe kenbe fèm nan travay pou konstriksyon yon altènativ fondamantal ki koresponn ak enterè reyèl travayè yo, mas yo. An menm tan - e, pou sa - nou dwe prezan sou sèn politik la, anfas tout lenmi nou yo, tout plim tout plimay, nan pèspektiv yon gouvènman demokratik popilè k ap reskonsab defans enterè travayè yo tout bon, enterè mas popilè yo e ki, pou sa, ap travay an patikilye e ak tout konsantrasyon reyèl nesesè a pou dezokipasyon. Anfèt, n ap poze pwoblèm POUVWA a, men apati ENTERÈ REYÈL MAS YO.
Nan tou sa, nou dwe konsyan, kit se sitiyasyon eksploziv ki deja la a kote klas dominan yo ak tout leta reyaksyonè yo a pa kapab jere ni kontradiksyon nan mitan yo ni dominasyon yo sou mas popilè yo, kit se sitiyasyon kote lit popilè deplizanpli òganize yo vin ap pran fòs tout bon, youn oswa lòt ka / ap mennen nan yon afwontman ant klas, ant 2 kan yo, kote yon Soulèvman Demokratik Popilè ap nesesèman alòddijou. Anfèt, pou nou enpoze yon oryantasyon ki nan enterè mas popilè yo tout bon, e, konsa, debloke fòmasyon sosyal sa a anfas fayit klas dominan yo ansasnm ak tiboujwazi k ap swiv yo a, li nesesè nou pase pa chimen sa a. Kidonk nou dwe travay pou li e, nan sa, li dwe detèmine tout zak nou sou tout teren.
*
Konkrètman:
Nan moman sa a, mekanism pou aplike oryantasyon fondamantal sa a enpòtan. Youn ladan yo, se ajitasyon-pwopagann pou simaye lide nou yo, diskite yo, pèmèt tout moun ki gen enterè nan yo fè youn ak yo epi asime yo. Ajitasyon pwopagann lan dwe fèt yon mannyè pou tout moun ka konprann kontni a vit, santi yo konsène ladan l, pandan l ap ede yo depase sitiyasyon konsyans limite ki genyen jounen jodi a. Mesaj yo dwe kout, atikile, presi, ak de direktiv klè: nou dwe pran lari a yon lòt jan!
Nan moman an, youn nan aks pi enpòtan yo, nan kad eleksyon gagòt la menm kote nou di: ABA ELEKSYON GAGÒT! ABA RAFISTOLAY ENPEYALIS YO VLE FOURE NAN GAGANN PÈP AYISYEN! ak yon travay nan mas yo pou rejè eleksyon san pwogram reyèl la; nan kad lit pou dezokipasyon an kote nou dwe travay pou Premye Janvye an tounen pa nou ABA OKIPASYON!; se ajitasyon-pwopagann sou kesyon gè sivil la. Nou deja kòmanse li la a. Fòk gen travay òganizasyon pou mete sou pye Komite Lit Popilè k ap bay baz pou evite li ak bati yon lòt altènativ.
Nan dat Premye Janvye 2011 la, anfas tout trèt ak dominan restavèk yo, nou pwopoze yon mobilizasyon jeneral, total kapital, natif natal : “ DU SOL SOYONS SEULS MAÎTRES! ” Fòk nou tout travayè, nou tout mas pèp la, nou tout pwogresis konsekan, nou ladan l! Se mobilizasyon pa nou!
Pandan lane 2011 la tou, pandan dòt mobilizasyon kont okipasyon an dwe swiv / pral swiv, n ap prepare yon konferans entènasyonal sou kesyon an, kote diferan entelektyèl pwogresis entènasyonal, ansanm ak sila Ayiti n ap chwazi yo, ap vin apiye nou nan reflechi sou kesyon an: yon Konferans Entènasyonal Solidarite ak Pèp Ayisyen pou Dezokipasyon. Konferans sa a ap reyalize pou pèmèt ranfòse lit kont okipasyon an, kèlkeswa tchoul k ap vin “dirije” peyi a. L ap fèt ak sipò divès zanmi pwogresis, zanmi tout bon vre, nasyonal kou entènasyonal, k ap pote solidarite reyèl yo bay pèp ayisyen. Bò kote pa nou, se tout fòs pwogresis otonòm ki pou pote boure. Travay la dwe vanse vit e byen.
Nou dwe travay pou gen yon gwo prezans nan radyo yo, malgre nati yo, kidonk san ilizyon. Nou dwe travay pou gen inisyativ otonòm pa nou anivo sa a tou e jwenn solidarite pou reyalize li. Medya yo jwe yon gwo wòl nan kenbe vid pwogramatik la, menm lè yo konn denonse li. Yo pa travay pou rive depase li, yo pa vreman favorize depasman li. Se pratik pa nou ki pou fè depasman sa a rive fèt epi jwe yon lòt wòl. Se la li nesesè nou prezan ladan yo ak fòs. Se konba nou, pozisyon nou, nati nou ki pou deteminan nan sa. An menm tan, nan lojik mache sou 2 pye nou, nou dwe travay pou devlope pwòp kapasite otonòm pa nou. Resous yo fèb men se yon nesesite.
Tou sa mande òganizasyon. Gen yon seri pratik lit ki pèmèt yon rapwochman politik ant divès kouran, òganizasyon. Gen yon pol popilè-pwogresis-travayè ki vanse nan pratik pou konstwi tèt li nan lit. Nou dwe ranfòse sa ki fèt yo. Nou dwe estriktire inite sa a yon mannyè dirab pou yon meyè avansman pratik yo. Sa mande yon platfòm òganizasyon; nou dwe presize tou yon platfòm lit nasyonal nou dakò sou li pi vit posib.
*
SÈTEN TACH IMEDYA
Travay òganizasyon:
Tout òganizasyon pwogresis dwe mete li alawotè responsabilite sa yo. Pou sa, tout òganizasyon yo dwe konsolide tèt yo pi vit posib, etriktire tèt nou, devlope kapasite nou nan tout chan, sou tout fòm, yon mannyè dirab ak 2 platfòm yo. Fòm yo ap pran espesifisite yo selon chak zòn, chak chan. Nou dwe ralye tout sa ki polarize (endividi ak òganizasyon) pou gen yon akò pi jeneral, yon ranfòsman pratik yo. Nou dwe travay pou Komite Lit Popilè anti-okipasyon yo ka pran chè epi devlope yon mannyè òganize, estriktire, kowòdone. Favorize pou yo gen apò yo patikilyèman sou sèn politik la, nan lit onivo nasyonal yo, ansanm ak tout sa ki polarize apati enterè travayè yo, enterè mas popilè yo, enterè peyi a.
Mobilizasyon ak lit:
Nan kad kontni pratik nou yo, nou dwe vanse sou tout aks lit ki alòddijou yo, an patikilye sila kont okipasyon an, kont Minista a konkrètman, pou yon souverènte nasyonal reyèl: yon gouvènman demokratik popilè pou dezokipasyon; men tou anfas gagòt eleksyon yo ansanm ak tout pwosesis ki detèmine l la; travay poou reyalize konferans solidarite a; lit kont oryantasyon ekonomik yo a: privatizasyon ak konsekans li yo, salè, zòn franch, refòm agrè, pwodiksyon nasyonal, lit kont represyon, ki dwe mache ak lit kont okipasyon an epi kont Minista konkrètman, lit pou dwa demokratik fondamantal ki dwe mache ak lit kont klas dominan pouri ak kont okipasyon toujou.
Ajitasyon-pwopagann:
Chita sou potansyèl gè sivil la, ki sa nou dwe fè, sou kesyon eleksyon an, sape baz apyi klas dominan yo, rejè mas yo pou politisyen yo ak tout pwosesis la, ajitasyon pou lit imedya yo an lyezon tou ak eleksyon okipasyon, chita sou enpòtans yon gouvènman demokratik popilè pou dezokipasyon, pèspektiv lòt leta a, konstyriksyon fòmasyon sosyal la. Nan tou sa, nou dwe travay pou globalize tout lit yo an pèmanans e pèmèt yo toujou gen karaktè politik yo dwe genyen an.
*
Nou panse 3 deklarasyon nou fè soti nan konjonkti sa a gen enpòtans yo. Yo la pou fè yon travay byen presi. Non sèlman y ap pèmèt konnen pi byen pozisyon nou, detèminasyon nou, men y ap pèmèt devlope piplis inite nan kan pèp la. Pou tou sa, fòk gen direktiv ak modòd klè ak mobilizatè. Sa valab patikilyèman sou kesyon eleksyon an kont moun ki dèyè li yo, sou mobilizasyon anti okipasyon nou dwe prezan sou beton an nan yon lòt lojik, sou dwa demokratik fondamantal yo nan pèspektiv detache mas yo de moun ki vle pran apyi yo e nan pèspektiv vanse nan lit pou reyalize enterè yo. Lagè sivil la, komite lit yo, travay pou yo konprann sitiyasyon an. Gen yon travay ki dwe fèt tou apati kontni 3 deklarasyon yo: denonse lènmi, nati li, pratik li; konprann moman mas popilè yo ap pase ak pouki yo gen reyaksyon y ap pran jounen jodi a; nesesite òganizasyon, mobilizasyon ak ajitasyon pwopagann pa nou, ak konsiy presi, modòd klè. Travay sa a dwe pèmèt inifye piplis kan pwogresis-popilè-travayè a ak fè lide yo vanse nan mas yo an jeneral.
ABA ELEKSYON GAGÒT YO VLE FOURE NAN GAGANN PÈP AYISYEN AN!
ABA OKIPASYON!
DU SOL SOYONS SEULS MAÎTRES!
E sèl fòs ki ka pèmèt di e reyalize sa, ki gen enterè nan sa, se TRAVAYÈ - PWOGRESIS - MAS POPILÈ YO, AK YON KONSYANS ENTERÈ YO K AP DEVLOPE PIPLIS CHAK JOU NAN LIT YO.
VIV LIT TRAVAYÈ YO! VIV LIT MAS POPILÈ YO! VIV LIT PWOGRESIS YO!
VIV LIT KAN PÈP LA!


text:
Sou Sekretè Jeneral l’ONU pou afè imanitè, Hervé Ladsous, ap vizite Ayiti pou l evalye travay MINUSTAH ak sitiyasyon an nan peyi a 3 zan apre tranblemanntè a.
Aprè Misye Ladsous te fin rankontre ak kèk otorite ayisyen jedi 10 janvye 2013 la –pami yo genyen Prezidan Michel Martelly-- li di li espere ane 2013 la pral yon ane estabilizasyon ak eleksyon ann Ayiti.
Daprè li, l’ONU pa gen entansyon ni plan pou l rete nan peyi a e twoup yo gen pou pati yon fwa kondisyon yo va reyini pou sa.
Klike sou ikon ki agoch la pou w koute yon korespondans Clarens Renois kap reponn kesyon Jean Robert Philippe sou vizit ofisyèl l’ONU an ak lòt pwen kap domine aktyalite a ann Ayiti.


text:
Masak lekol elemante Sandy Hook
Masak lekòl Sandy Hook la se yon zak kriminèl ke Adam Lanza te realize 24 desanm 2012 nan vil Newtown, nan Leta Connecticut, USA. Adam Lanza, yon jenn Gason 24 lane, ki sanble te soufri pwoblèm mantal, te itilize zam manman-l yo pou-l te pèpetre krim la. Aprè li te fin touye manman li, Nancy Lanza, Adam al nan Sandy Hook elementary School ak twa 3 zam, jilè pabal sou li. Aprè-l te antre pa fòs anndan lekòl, li vide bal sou moun li jwenn. Li te rive touye 20 timoun ak 6 granmoun avan li touye tèt li. Lapolis pa-t gentan tire okenn bal avan misye te mete fen ak vi-l.
Nan yon mesaj chaje ak emosyon, prezidan Barack Obama te di pandan-l li t'ap siye dlo nan je-l:" kè nou Brize". Anpil deba fèt sou koze kontwòl zam nan peyi a, yon dosye ki trè sansib pwiske dezyèm amandman Konstitisyon plase ke dwa yon moun pou li posede zam.


text:
Yon nouvo rapò Fon Nasyonzini pou Popilasyon Mondyal la dekouvri ke lè plis moun ka jwenn pwogram planing familial, sa kapab ede peyi sou-devlope yo ekonomize plis pase 11 milya dola chak ane.
Selon rapò a 222 milyon fi nan peyi sa yo pa ka jwenn sèvis nan pwogram ki vize ede yo kontwole kantite pitit yo fè. Rapò a di yon envestisman 4 milya dola chak ane ap pèmèt yo jwenn enfòmasyon nesesè pou ede yo pwoteje lavi yo epi tonbe ansent lè yo pi pito ak lè yo kapab.
Selon ajans nasyonzini an, pwogram planning familyal bay bon rezilta nan peyi rich ewopeyen ak nò-ameriken kontrèman ak nan peyi sou devlope yo.
Diane Stewart, Direktè Enfòmasyon Pwogram Nasyonzini pou Popilasyon Mondyal la ak relasyon eksteryè, di yon tyè popilasyon nan peyi ki gen ekonomi avanse-yo sou kontinan Azi a patisipe nan pwogram planning familyal. Selon responsab la, popilasyon peyi sa yo gen plis mwayen ekonomik, yo pi an santé e yo viv pi lontan.
Rapò a dekouvri tou rejyon anba Sahara Afriken vini byen dèyè rès mond-la nan sèvis planning Familyal la. Pwogram kontraseptif mondèn pa vrèman disponib nan peyi tankou Chad ak Nijer.
Ajans Òganizasyon Nasyonzini an di planning familyal ede retire peyi yo nan mizè. Yon etid ki parèt sa pa gen lontan predi ekonomi Nijerya a kapab ogmante pou l rive jiska 30 milya dola pou pipiti si chak fi aksepte fè yon grenn timoun nan 20 ane k ap vini yo.
Rapò a di yon envestisman anviwon 1 milya 800 milyon dola chak ane kapab nesesè pou distribye prezèvatif bay popilasyon nan peyi sou devlope yo. Diane Stewart site baryè sosyal, politik ak legal kòm gwo andikap pou pwogram planning familyal nan peyi sa yo.
Nan kilti plizyè peyi, medam yo ankouraje fè anpil pitit, e konsa yo evite ou byen prèske pa sèvi ak prezèvatif. Diane Stewart di planning familyal se yon defi mondyal ki pa ekziste sèlman nan peyi sou-devlope yo.
Pwogram sa a pèmèt medam yo planifye kantite manm ke yo vle gen nan fanmi an epi ki valè tan ki dwe separe nesans timoun yo.


text:
Misyon (Mission Statement) | Kesyon Moun Poze Souvan (FAQs) | Kijan pou pote plent (How to File a Complaint)
Piblikasyon (Publications) | Biwo Regyonal (Regional Offices)
Piblikasyon (Publications)
DISKRIMINASYON AKÒZ DE LAJ - Age Discrimination
GID DE BAZ SOU DISKRIMINASYON NAN TRAVAY konsènan Lwa sou Dwa Moun Eta Nouyòk la - Basic Guide to Employment Discrimination
Lwa Sou Dwa Moun ak Divizyon Dwa Moun Eta Nouyòk - Basic Guide to the Human Rights Law
DISKRIMINASYON KI BAZE SOU SITIYASYON MILITÈ AK KONT ANSYEN SÒLDA KI ANDIKAPE - Military Status Discrimination & Discrimination Against Veterans With Disabilities
DWA TRAVAY POU VIKTIM VYOLANS DOMESTIK - Employment Right of Victims of Domestic Violence
TRAVAY Andikap ak Akomodasyon Rezonab - Employment Disability and Reasonable Accommodation
GID LOJMAN SAN PATIPRI - Fair Housing Guide
DISKRIMINASYON AKÒZ DE VIH/SIDA - HIV/AIDS Discrimination
Dwa Pou Moun ki Andikape Jwenn Lojman - Housing Rights of Persons with Disabilities
OBLIGASYON POU PWOPRIYETÈ AK OPERATÈ BIZNIS nan Espas Akomodasyon Piblik - Obligations of Business Owners of Places of Public Accommodations
DIKRIMINASYON KONT FANM ANSENT NAN TRAVAY - Pregnancy Discrimination in the Workplace
PWOTEKSYON SOU LWA SOU DWA MOUN POU MOUN AK : DOSYE ARESTASYON KI TE REZOUD NAN FAVÈ YO,
DOSYE SELE ak JIJMAN JÈN DELENKAN, oubyen MOUN KI KONDANE POU ENFRAKSYON KRIMINÈL - Protections for People with Arrest or Conviction Records
DWA MOUN KI ANDIKAPE Nan Espas Akomodasyon Piblik - Rights of People with Disabilities in of Places of Public Accommodations
ASÈLMAN SEKSYÈL - Sexual Harassment
DISKRIMINASYON SOU PREFERANS SEKSYÈL - Sexual Orientation


text:
Vis Prezidan Edmonson vizite sant ganmoun aje yo nan Distrik 3 epi adrese enkyetid yo
Vis Prezidan Audrey M. Edmonson fè vizit regilye nan sant granmoun aje yo nan Distrik 3 pou pale ak rezidan yo epi aprann enkyetid yo. Nan foto anwo an, Miriam Urra, Direktè Egzekitif Pwogram Granmoun Aje nan Allapattah Community Action, Inc., entwodwi Vis Prezidan an a patisipan yo nan dejene jou 27 fevriye 2012 la. Nan foto anba a, Vis Prezidan Edmonson ansanm ak Esther Nieto Couvertier, twazyèm agòch, Direktè Egzekitif DeHostos Senior Center nan Wynwood, ak granmoun aje yo ki depann de sant la pou manje midi yo jou 15 mas 2012.
(Foto pa Marta Martinez-Aleman)


text:
Back to the previous page
Artist: Wyclef Jean f/ Dadi
Album: Welcome to Haiti - Creole 101
Song: Marasa
Typed by: xInstinctx@hotmail.com
[Intro]
Mwen pap janm bliye
Lç mwen te gen de zan
La pli tap koule
Mwen tou touni map danse, san problçm
Se lç sa yon ti granmoun kap fimin yon pikachimbo
Li vin mande'm kote ban nan ale
Se lç sa mwen tonbe chante
Rara kômanse(Yeah!)
Rara kômanse(Yeah!)
Rara kômanse(Yeah!)
Dadi, gad misye kap rale zam
Ou anvi tire pçp lan - ou fou?
[Chorus: Wyclef]
Ou mçt detwi kô mwen ou paka detwi nanm mwen
Nanm mwen se sak kape pale avçk ou-a
Ou mçt fizye kô mwen ou paka fizye nanm mwen
Nanm mwen se sak kape pale avçk ou-a
[Wyclef]
Gade jan yap pale fanmin noun se lç nou pral fini
Mwen wç nou sou beach avçk fi ak bikini
Nap bwç sink zetwal, gade jan nap viv
Ti moun piti yo paka achte yon liv
Map di yo siveye HIV
Si nou pa met Panther nou nape tounen zonbi(Uh huh)
Chyen kap touye chat, siveye'l
Paske yonlç chat lan gen poul' grafonyen'w
Bon Dye fç promçs li pap janm bliye pitit li yo
Siw kwç nan li lap fçw mache sou glo
[Chorus]
[Wyclef]
Pçp lan pran kou-a, ou di mwen fou-a
Chak fwam pale, mwen pale de Ayiti-a
Sim pa pale, wôch ap pale
Sim pa chante, zwazo ap chante
Klouklou di klou, klouklou di klou
Pandamn map dômi, mwen reve syçl la
Lç mwen gade byen, mwen wçl di "Viktwa"
Viktwa pou Ayiti, se lç mwen sonje
Mwenmen avçw ou se pitit Bon Dye
E Bon Dye pap janm bliye pitit li yo
Siw kwç nan li lap fçw mache sou glo
Blackout!
Woy, gade peyi an pran yon blackout
Mezanmi, kot flaslight la mezanmi
Blackout, gade peyi an pran yon blackout
Kot zan gabriyçl mezanmi
[Dadi]
Libçte se sa pçp lan ap chante
Inite, sa fç lontan nap chache'l
Tçt chaje, yon mizç ki vin debake'l
O Papa Bondye, banm fôs poum delivre
[Hook]
Nap goumen, goumen pou boukman(3x)
Sa se viktwa li se pou
Nap goumen, goumen pou boukman(3x)
Ou mçt pouse pifô pile'l
Nap goumen, goumen pou boukman(3x)
Paske viktwa li se pou nou
Nap goumen, goumen pou boukman(3x)
Jiskan nou ka viv na la pç
[Wyclef]
Marasa, marasa, marasa!
Mwen menm ak Ayiti se marasa nou ye
Marasa, marasa, marasa!
Mwen menm ak Ayiti se marasa nou ye
[Chorus]
[Dadi]
Libçte se sa pçp lan ap chante
Inite, sa fç lontan nap chache'l
Tçt chaje, yon mizç ki vin debake'l
O Papa Bondye, banm fôs poum delivre
[Hook]


text:
Aprann amatè astwonomi pou timoun yo epi ale nan yon Senior Member konplè nan yon astwonòm konpetan ak videyo, Animations, dyagram ak foto ki fè mistè yo nan linivè a s'étandr pou ou dwa devan je nou. Pran avantaj de ane eksperyans nan, epi evite erè sa yo astwonòm nan konmansman fè. Jwenn nenpòt objè ki nan syèl la lannwit avèk fasilite menm aprann kouman yo pran foto sansasyonèl ak teleskòp ou. Plis, aprann kijan achte yon
Ankouraje nenpòt ki enterè pitit ou yo montre nan zetwal la ap gade ak vire l 'nan yon pouswit lavi ki long edikasyon. Ki moun ki konnen kote li ka mennen twò. Pou tout ou konnen pitit ou a ka Galileo nan pwochen oswa astronot a ki pral kolonize Mas. Sèvi ak débutan telescope ka plezi fo rthe tout fanmi.
Astwonomi pou timoun
Yon bon fason prezante timoun yo astwonomi se pa kouran soti nan klib lokal astwonomi ou. Timoun yo ka pran avantaj de ane nan manm klib eksperyans lòt gen, epi yo tout yo vle pataje avèk débutan. Mande lè pati etwal pwochen yo se ak plan sou ki ale nan. sa a se yon ekselan fason pou tout fanmi an patisipe nan plezi a nouvo.
Entènèt la tou se yon sous pa janm mete fen nan enfòmasyon. Tcheke pwojè, Jwèt kastèt, jwèt menm videyo ki pral kenbe pitit ou a okipe pou èdtan aprann sou planèt yo ak nan zetwal yo. Lè w li revize nan men moun lè l sèvi avèk telescope ou yo pral kapab a zewo nan sou jenn ti kabrit telescope zanmitay pou débutan ak jwenn modèl la bon pou astwonòm karapat ou.
Aprann Kids Astwonomi Avèk telèskop pou débutan
Lòt ekipman pran deyò ap genyen ladan yon wouj flach dirije. Sa a pral pèmèt ou li nan fè nwa a e pou prezève adaptasyon nwa ou. Avèk sa yo twa zouti debaz ou pa pral sèlman aprann rekonèt douz gwoup zetwal yo, ou pral aprann tou sou planèt, komèt, lalin lan, astewoyid, météorite, zetwal yo ak tout kalite sa yo diferan nan objè syèl gwo twou san fon.
Ou pral gen tou vle rantre nan kèk klib astwonomi, asire w ke ou pran ou firstscope celestron teleskòp avèk ou epi kite manm klib montre w kouman yo sèvi ak li. Tcheke GwoupSakapfèt, oswa entènèt chat ankadreman. Yon yon sèl gwo mwen te jwenn se sou Yahoo rele etwale nwit. Isit la ou ka chat ak amater astwonomi lòt epi jwenn kote sa yo nan kèk bagay sa yo ou ka pa janm gen menm konsidere kòm. Oswa aprann astwonomi pou timoun yo ak kou sa a sou entènèt.
Yon lòt bon lide se pase kèk tan ak kat ak gid. Yo pral revele plizyè douzèn gwoup zetwal, galaksi ki, ak nèbule. Yo pral montre pozisyon yo janm chanje nan lalin Jipitè a ak faz yo Kwasan nan Venis. Ou ka idantifye plizyè douzèn kratèr, plenn, ak mòn sou Lalin nan.
Plan andedan kay la ki sa ou pral fè deyò. Pwopaje soti graphiques ou yo ak gid yo sou yon tab gwo, jwenn bagay ki ta dwe nan a ranje nan ekipman ou, ak figi konnen kouman ou pral jwenn gen. Planifye kan ou anvan ou tit l 'nan dezè a chak swa.
You will also need to gain a bit of knowledge about celestial coordinates, what they mean, and how to find them. Newcomers to astronomy can get thrown for a loop when they first encounter declination and right ascension, the terms astronomers use to define coordinates in the sky.
Do yourself a favor, slash the learning curve in half avoid the frustration by buying Firstscope Celestron telescope. They are user friendly and provide quality optics for our viewing pleasure.


text:
Camagüey, Kiba
Camagüey se yon pwovens nan peyi Kiba. Kapital pwovens sa se Camagüey . Nan lane 2005, prezidan asanble pwovens sa rele Jesús Arturo García Collazo. Nan lane 2005, popilasyon li te genyen 784178 moun. Popilasyon sa reprezante 7.02 % de tout popilasyon an nan peyi a (Kiba genyen nan lane 2005 11177743 moun). Li okipe yon sifas ki reprezante 14134 Km², ki vle di 13.2 % nan tout sifas peyi a (106827 km²). Dansite popilasyon l se 50.22 moun pa km².
Gade : Tout gwo vil yo nan kat sa
Kontni
Pèsonalite[edite | modifier le wikitexte]
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Istwa[edite | modifier le wikitexte]
Istwa
Relasyon ak Ayiti[edite | modifier le wikitexte]
Ant Kiba e Ayiti genyen 90 km lanmè.
- Kominote Ayisyen, relasyon ant eta sa epi Ayiti
- 6 fevrye 1996 : Gouvènman ayisyen reprann kontak ak otorite Kiben ( 2 chanselye Ayisyen epi Kiben Emmanuel Fritz Longchamp epi Roberto Robaina ); relasyon diplomatik sa te sispann depi 1962, dat Kiba te dwèt retire l de òganizasyon OEA. Relasyon sa te koumanse depi 3 fevrye 1904.
- Kooperasyon ant 2 peyi yo nan domèn sa yo :
- Agrikilti
- Kilti sik (izin Dabòn)
- Sante, asistans medikal
- Aewonotik sivil
- Espò
- Touris
- Konstriksyon
- Pèch
- Edikasyon, alfabetizasyon, timoun piti
Popilasyon ayisyen nan Kiba rive 300000 moun nan lane 2004. Kreyòl ayisyen se dezyèm lang ki pale nan Kiba, lang ayisyen an gen menm yon estasyon radyo pou kò l.


text:
WASHINGTON, DC— Otorite peyi Venezuela yo fè konnen prezidan Hugo Chavez mouri apre yon lit byen long kont maladi kanse.
Visprezidan venezuelyen an, Nicolas Maduro, anonse lanmò prezidan Chavez sou Televizyon Nasyonal venezuelyen an madi apremidi. Vis prezidan Maduro mande pèp venezuelyen an pou l montre fòs ak kouraj li, e pou li rete ini e reyalize atant “gran lide sa a,” setadi msye Chavez, deklarasyon visprezidan Nicolas Maduro.
Msye Chavez, ki te gen 58 tan, tap resevwa tretman pou maladi kansè nan Cuba avan l te retounen nan Caracas nan mwad fevriye pase a. Resamman, otorite yo te rapòte Msye Chavez t ap soufri ak yon enfeksyon apre tretman chimyoterapi li te sibi nan yon lopital militè nan Caracas, kapital Venezuela.
Msye Chavez te gen kansè nan pelvis. Yo pat wè l an piblik depi mwad desanm ane pase, e li te rate seremoni envestiti li pou yon 4e. manda nan mwa janvye 2013 la akòz eta sante l ki pat anfòm.
Madi 5 mas la, Visprezidan Venezuelyen an, Nicolas Maduro, akize lenmi peyi li a yo deske se yo menm ki atake prezidan Chavez avèk kansè. Sepandan, msye Maduro pat bay plis detay sou akizasyon sa a.
Prezidan Chavez se pitit-gason yon pwofesè lekòl. Rèv li se te pou l vin yon jwè bezball pwofesyonèl. Sepandan, li te chwazi fè yon karyè nan lame kòm yon parachitis. Hugo Chavez te pran prizon an 1992 poutèt li te dirije yon koudeta rate kont prezidan nan epòk la, Carlos Andres Perez. Msye Chavez te eli prezidan an 1998. Li te pwomèt pou l elimine lamizè ak koripsyon nan Venezuela.
Opozisyon Venezuelyen an te akize Hugo Chavez deske l te tounen yon diktatè. Sepandan, plizyè milyon moun pòv nan Venezuela adore msye Chavez paske li ede yo jwenn manje bon mache, swen-sante gratis e poutèt li mete sou pye plizyè program sosyal.
Menm madi 5 mas la, Venezuela mete deyò nan Caracas 2 diplomat ameriken otorite yo akize dèske yo tap rankontre ak ofisye militè venezuelyen e tap fè konplo pou destabilize gouvènman venezuelyen an.
2 diplomat ameriken yo, se atache militè nan anbasad ameriken an nan Caracas, e yo se manm lame de lè Lèzetazini. Depatman defans ameriken (Pentagone nan) pa fè komantè sou ekspilsyon 2 diplomat yo, eksepte Pentagone nan konfime tou 2 diplomat otorite Venezyelyen yo ekspilse yo deja kite Venezuela.


text:
Nan Washington, Prezidan Barack Obama te pran kontak nan telefòn byen ta madi 11 desanm 2012 la ak prezidan Chanm dè Reprezantan an, Depite Repibliken John Boehner, nan kad negosyasyon lidè repibliken nan Kongrè a ak La Mezon Blanch ap fè pou wè si yo ka evite peyi a tonbe anba yon falèz fiskal (kote taks kapab monte otomatikman, epi kèk pwogram sosyal kapab elimine otomatikman tou), si otorite nan 2 kan yo pa rive jwenn yon antant anvan premye janvye 2013.
Se konsa 2 pati yo vini ak kèk nouvo pwopozisyon e kont-pwopozisyon. Otorite nan Administrasyon Obama a konfime nouvèl ki pale de konvèsasyon telefonik la, aprè detay te parèt sou yon òf tou nèf La Mezon Blanch fè pou pèmèt negosyasyon yo pouse pou pi devan.
Daprè yon pwòch kolaboratè Prezidan Obama, òf sa a te ale jwenn lidè yo nan Kongrè a depi lendi 10 desanm nan, swa yon jou aprè Prezidan Obama ak Misye Boehner te fè premye rankont fas-a-fas yo sou dosye a.


text:
CREOLE
When Consular Notification is at the Foreign National's Option
Kòm yon moun ki pa sitwayen ameriken ke yo arete oubyen mete nan prison, ou gen dwa mande nou mete konsil peyi-ou isit o Zetazuni o kouran sitiyasyon-ou. Yon ofisyèl nan konsila peyi-ou byen ka ede ou jwenn yon avoka, oubyen tou li ka kontakte manm fanmi-ou epi vizite ou nan prizon, e li ka menm fè plis bagay toujou. Si ou ta renmen nou kontakte otorite-yo nan konsil peyi-ou, ou ka fè demand sa-a kounyela-a oubyen nenpòt ki lè nan lavni. Lè nou va fin mete otorite konsil-la o kouran, yap gen dwa rele ou nan telefòn ou oubyen visite ou. Eske ou vie nou mete otorite konsil peyi-ou o kouran?
Signature/siyati:
Date/dat: