text:
Twoub Bipolè
Vi Adobe Acrobat vèsyon | Rale dosye Adobe Acrobat Reader
Twoub bipolè, yon maladi yo konn rele twoub manyak–depresif tou, se yon twoub nan sèvo ki fè yon chanjman anòmal nan imè, enèji ak kapasite yon moun pou fonksyone nòmalman. Gen tretman pou twoub bipolè, epi moun ki gen maladi sa kapab viv yon vi ki konplè ak pwodiktif.
Twoub bipolè
Twoub bipolè, yon maladi yo konn rele manyak–depresif tou, se yon twoub nan sèvo ki fè yon chanjman anòmal nan imè, enèji ak kapasite yon moun pou fonksyone nòmalman. Sentòm bipolè yo sevè anpil epi se pa ti moman wo ak ba moun konn santi nan lavi a. Yo kapab gate relasyon, fè moun nan pa travay byen nan lekòl oswa travay li, oswa menm tiye tèt li. Men jodiya nou pote yon bon nouvèl: gen tretman pou twoub bipolè, epi moun ki gen maladi sa a kapab viv yon vi ki konplè ak pwodiktif.
Anviwon 5.7 milyon majè ameriken, oswa anviwon 2.6 pousan popilasyon ki gen 18 an oswa plis1 gen twoub bipolè nan yon ane. Nòmalman twoub bipolè devlope nan fen adolesans oswa nan kòmansman laj majè. Sepandan, kèk moun kòmanse gen sentòm pandan anfans yo, epi yo devlope li byen ta nan vi yo. Souvan yo mou pa panse se yon maladi, epi moun nan kapab soufri pandan plizyè ane avan yo dyagnostike li byen epi trete li. Menm jan ak dyabèt avèk maladi kè, twoub bipolè se yon maladi ki dire lontan. Fòk yo jere li byen pandan tout vi moun nan.
"Twoub manyak–depresif deranje imè ak panse, fè moun nan aji yon fason ki mal anpil, fè moun nan pa panse yon fason rasyonèl, epi anpil fwa li fè moun nan pa anvi viv. Li se yon maladi ki byolojik nan rasin, men youn ki fè ou santi li psikolojik lè w ap fè eksperyans la; maladi sa a inik paske li ofri avantaj ak plezi, epi an menm tan li pote anpil soufrans moun pa ka sipòte epi, souvan, moun nan anvi tiye tèt li."
"Mwen gen chans maladi sa a pa te tiye mwen, chans paske mwen te resevwa pi bon swen medikal ki genyen, epi chans pase mwen gen fanmi, kolèg, ak fanmi mwen genyen yo."
Kay Redfield Jamison, Ph.D., An Unquiet Mind, 1995, p. 6.
(Re–enprime ak pèmisyon Alfred A. Knopf, yon depatman Random House, Inc.)
Kisa ki Sentòm Twoub Bipolè yo?
Moun ki gen twoub bipolè gen gwo chanjman nan imè wo – yo kapab "wo" anpil yon moman epi yo vin fache, tris ak dezespere yon lòt, epi apresa yo vin monte ankò. Anpil fwa yo nòmal ant peryòd yo wo ak ba yo. Konn gen gwo chanjman nan enèji ak konpòtman ki vini ak chanjman nan imè sa yo. Peryòd moun yo wo ak ba yo rele epizòd mani ak depresyon.
- Moun nan vin gen plis enèji, aktivite, ak ajite twòp
- Kè li vin twò kontan
- Li fache twò fasil
- Lespri li ap kouri epi lap pale twò vit, sote nan yon ide ale nan yon lòt
- Li pa ka konsantre byen
- Bezwen yon ti kras somèy
- Kwè li gen kapasite ak pouvwa ki pa reyèl
- Move jijman
- Depanse anpil lajan
- Aji yon fason ki pa nòmal pou karaktè li
- Vin gen plis anvi pou fè bagay
- Abize dwòg, sitou kokayin, alkòl, ak medikaman pou dòmi
- Aji yon fason ki pwovokan, anvayisan, oswa agresif
- Refize admèt gen yon pwoblèm
Yo dyagnostike yon epizòd manyak si imè moun nan monte epi gen 3 oswa plis nan lòt sentòm yo pandan prèske tout jounen an, prèske chak jou, pandan yon semèn oswa plis tan. Si imè moun nan iritab, fòk genyen 4 lòt sentòm ki prezan.
- Moun nan tris, gen kè sote, oswa santi li vid pandan lontan
- Santi dezolasyon oswa gen move atitid sou lavi a
- Santi li koupab, pa vo anyen oswa dezespere
- Pèdi enterè oswa plezi nan aktivite li te konn jwi avan, menm sèks
- Nivo enèji li bese, li santi fatig, yon bagay ap "ralanti" li
- Difikilte pou konsantre, sonje, pran desizyon
- Ajite, oswa irite fasil
- Dòmi twòp, oswa pa ka dòmi
- Chanjman nan apeti ak/oswa pèdi oswa pran twòp pwa
- Gwo doulè oswa sentòm nan kò a ki pa rezilta yon maladi oswa chòk fizik
- Panse ak lanmò ak anvi tiye tèt li, oswa eseye tiye tèt li
Yo dyagnostike yon epizòd depresif si 5 oswa plis nan sentòm sa yo dire pandan prèske tout jounen an, prèske chak jou, pou yon peryòd 2 semèn oswa plis tan.
Mani ki piti jiska modere rele ipomani. Ipomani kapab fè moun nan santi li byen epi li kapab menm fè li fonksyone byen ak vin pi pwodiktif. Se sa ki fè menm lè yon fanmi oswa zanmi aprann rekonèt chanjman nan imè an kapab yon twoub bipolè, moun nan kapab refize aksepte li gen yon pwoblèm. Men, san bonjan tretman, ipomani kapab vin sevè nan kèk moun oswa li ka vin tounen depresyon.
Kèk fwa, epizòd mani oswa depresyon ki sevè yo gen sentòm psikoz (oswa sentòm psikotik). Sentòm komen psikotik se alisinasyon (tande, wè, oswa santi prezans bagay ki pa la vre) ak ilizyon (fo kwayans nan babay pa ki lojik oswa kilti moun nan pa eksplike). Sentòm psikotik nan twoub bipolè yo gen tandans reflete eta imè ki vrèman ekstrèm. Pa egzanp, moun nan kapab fè gwo ilizyon kote li panse li se Prezidan an oswa li gen gwo pouvwa ak richès pandan yon epizòd mani; epi pandan yon epizòd depresyon, li kapab gen ilizyon kote li santi li koupab oswa santi li pa vo anyen, tankou lavi li gache epi li pa gen senk kòb oswa li te komèt yon gwo zak kriminèl. Kèk fwa yo konn fè erè epi dyagnostike moun ki gen sentòm sa yo tankou moun ki gen eskizofreni, yon lòt maladi mantal, lè se twoub bipolè moun yo genyen.
Li kapab ede pou panse ak plizyè eta imè moun ki gen twoub bipolè yo tankou yon akansyèl oswa yon etajè. Anba nèt gen depresyon sevè, anwo li se depresyon modere, epi pi wo se kote moun nan tris pou yon ti tan, (mo yo itilize pou imè sa a se distimi lè li kwonik), pi wo toujou gen yon imè ki nòmal oswa ekilibre, anwo li gen ipomani (mani ki pa sevè), epi anlè nèt se mani ki sevè.
Men, nan kèk moun, tout sentòm mani yo kapab vini ansanm nan sa yo rele eta bipolè melanje. Anpil fwa yon moun ki nan eta melanje gen ajitasyon, difikilte pou dòmi, gwo chanjman nan apeti, psikoz, ak panse pou tiye tè li alafwa. Yon moun kapab santi li tris anpil, li san espwa pandan li santi li gen anpil enèji an menm tan.
Twoub bipolè kapab sanble yon pwoblèm ki pa yon maladi mantal – pa egzanp abi alkòl ak dwòg, move travay nan lekòl oswa travay, oswa move relasyon ak moun. Men an reyalite pwoblèm sa yo kapab siy maladi sa a.
Jan Yo Detekte Twoub Bipolè
Menm jan ak lòt maladi mantal, yo poko kapab detekte twoub bipolè nan yon fason psikolojik – tankou egzamine san oswa eskane sèvo a. Se sa ki fè, fason yo detekte twoub bipolè se daprè sentòm yo, jan maladi a devlope, epi, lè li disponib, istorik fanmi a. Yo dekri kritè pou detekte twoub bipolè nan yon liv ki rele Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders [Manyèl Dyagnostik ak Estatistik Pou Twoub Mantal] katriyèm edisyon (DSM–IV).2
Deskripsyon plizyè moun ki soufri bipolè te bay nou ofri ide ki kapab ede nou konprann diferan eta imè maladi a genyen:
Depresyon: Mwen pa kwè mwen ka fè anyen byen ditou. Se kòmsi lespri mwen ralanti epi li tèlman griye li vin pa vo anyen... Bagay ki toumante mwen se jan mwen vin dezespere nan tout bagay. Gen moun ki di "Se yon bagay tanporè, li gen pou pase, w ap vin anfòm," men yo pa menm gen yon ide kijan mwen santi m, menm si yo panse yo konprann. Si mwen pa santi anyen, mwen pa ka deplase, panse oswa renmen, ebyen poukisa mwen egziste?
Ipomani: Yon moman mwen santi m nan syèl, se yon bagay tèt chaje...ide yo ap vini vit...tankou se yon kout zetwal wap swiv jiskaske sa ki pi klere yo vini...Pa gen timidite ankò, tout bèl pawòl ak jès yo parèt toudenkou...moun ki pa te janm enterese ou vin enterese ou anpil: Ou gen yon sèl sansyalite nan kò ou. Ou anvi sedwi, ou vle yo sedwi w. Ou pa ka sipòte. Ou santi w ap debòde ak yon lajwa, ou pa konn kote pou w mete kò w… ou santi ou byen, ou plen ak pouvwa, ou tankou Bondje...pa gen anyen ou pa ka fè...men, nan yon moman sa chanje.
Mani: Ide sa yo ki te nan tèt ou yo te vini twò vit epi yo te twòp...konfizyon ki tap boulvèse ou a vin tonbe nan reyalite...ou sispann kouri dèyè li – memwa a ale. Bèl imè ou te gen an sispann amize moun. Zanmi ou yo vin pè...kounye a tout bagay vire do ba ou… ou vin fache, ou pè, ou pèdi kontwòl, epi ou santi de pye ou nan yon grenn soulye.
Swisid
Moun ki soufri twoub bipolè konn anvi tiye tèt yo. Nenpòt moun kap panse tiye tèt li bezwen atansyon san reta. Preferableman nan men yon pwofesyonèl nan domèn sante mantal oswa yon doktè. Se pou toujou pran nenpòt moun ki pale tiye tèt li serye. Sanble nan kòmansman maladi a moun nan gen plis risk pou tiye tèt li. Se sa ki fè, lè yo rekonèt moun nan gen twoub bipolè epi aprann pi bon fason pou jere li, sa kapab bese risk pou moun nan tiye tèt li.
Kèk siy ak sentòm yon moun ki anvi tiye tèt li se:
- moun nan ap di li santi li anvi tiye tèt li oswa li anvi mouri
- moun nan santi li san espwa, li pa panse anyen pral chanje oswa vin pi bon
- moun nan santi li dezespere, li pa panse anyen li fè pral chanje anyen
- li santi li se yon chay pou fanmi ak zanmi li
- li abize alkòl oswa dwòg.
- li mete zafè li nan lòd (pa egzanp, li òganize finans li oswa fè kado bagay li pou prepare pou lanmò li)
- li ekri yon lèt pou kite dèyè lè li fin tiye tèt li
- li mete vi li an danje, oswa nan sitiyasyon kote li gen yon risk pou mouri
Si ou santi ou anvi tiye tèt ou oswa ou konnen yon moun ki anvi fè sa:
- rele yon doktè, yon sal dijans, oswa 911 touswit pou yo ede ou imedyatman
- piga ou menm, oswa moun ki anvi tiye tè li a, rete sèl
- piga ou kite moun nan gen aksè ak anpil medikaman, zam, oswa lòt bagay moun nan kapab itilize pou tiye tèt li
Pandan anpil moun ki eseye tiye tèt yo planifye li byen pandan anpil tan, gen moun ki fè sa toudenkou san yo pa te planifye li; se sa ki fè dènye pwen nou mansyone anlè a kapab yon estrateji alontèm pou moun ki soufri twoub bipolè. Antouka, li enpòtan pou ou konprann lè yon moun anvi ak eseye tiye tèt li sa fè pati maladi a epi yo kapab trete li. Ak bon jan tretman, moun nan kapab pa anvi fè tèt li mal ankò.
Kijan Twoub Bipolè Devlope?Nòmalman epizòd mani ak depresyon parèt pandan plizyè peryòd nan vi moun nan. Lè moun pa gen epizòd yo, pifò moun ki fè twoub bipolè pa gen okenn sentòm, men anviwon yon tyè moun gen rès sentòm. Yon ti pousantaj moun toujou genyen sentòm malgre tretman.3
Fòm klasik maladi a, kote gen epizòd mani ak depresyon ki ale tounen, rele twoub bipolè I. Men, gen kèk moun ki pa janm devlope mani sevè. Moun sa yo santi yon ti epizòd mani apresa yo gen depresyon; yo rele fòm maladi sa a twoub bipolè II. Lè moun nan genyen 4 oswa plis epizòd nan 12 mwa, yo ka di moun nan gen twoub bipolè ak sik rapid. Gen moun ki kapab soufri plizyè epizòd nan yon sèl semèn, oswa menm nan yon sèl jou. Twoub bipolè ak sik rapid gen tandans devlope pita nan maladi epi gen plis fanm pase gason ki genyen li.
Moun ki gen twoub bipolè so kapab viv yon vi nòmal ki pwodiktif lè yo trete maladi a byen. Men, san tretman, maladi a gen tandans vin pi mal. Apre yon tan moun nan kapab soufri epizòd manyak–depresif ki pi souvan (sik ki pi rapid) ak pi sevè pase lè maladi a fenk kòmanse.4 Men nan pifò ka, lè moun nan resevwa bonjan tretman sa kapab ede bese kantite fwa ak severite epizòd yo epi li kapab ede moun ki gen twoub bipolè yo viv yon vi ki gen bon kalite.
Èske Timoun ak Adolesan Kapab Genyen Twoub Bipolè?
Ni timoun ni adolesan kapab genyen twoub bipolè. Se plis timoun paran yo gen maladi a li afekte.
Kontrèman ak twoub bipolè kay granmoun, kote epizòd defini pi byen, timoun ak jèn adolesan ki gen maladi a genyen chanjman nan imè ki trè vit ant depresyon ak mani plizyè fwa nan yon sèl jounen.5 Timoun ki gen mani yo pi iritab epi yo gen tandans pi vyolan pase pou yo gen twòp kè kontan ak wo tankou granmoun ki malad yo. Anpil jèn timoun ki gen twoub bipolè gen sentòm melanje. Adolesan pi gran yo ki devlope maladi a gen kalite epizòd ak sentòm pi klasik granmoun yo genyen an.
Li kapab difisil pou wè diferans ant twoub bipolè kay timoun ak adolesan ak pwoblèm ki nòmal pou laj yo. Pa egzanp, menm si moun ki gen twoub bipolè konn iritab ak agresif, yo se sentòm timoun ki gen twoub konsantrasyon epi ki ipèraktif, epi ki gen twoub nan kondwit, twoub opozisyonèl ak pwovokasyon, oswa lòt kalite maladi mantal ki pi komen kay granmoun tankou gwo depresyon oswa eskizofreni. Abi dwòg kapab lakòz sentòm sa yo tou.
Sepandan, pou nenpòt maladi, bonjan tretman pral depann sou bonjan dyagnostik. Yon pwofesyonèl nan sante mantal dwe evalye timoun ak adolesan ki gen sentòm emosyonèl ak sentòm nan konpòtman yo ak anpil atansyon. Ou dwe pran nenpòt timoun oswa adolesan kap panse tiye tèt li, pale sou tiye tèt li, oswa eseye tiye tèt li serye epi li dwe resevwa atansyon nan men yon espesyalis sante mantal tou swit.
Kisa ki Kòz Twoub Bipolè?
Syantifik yo ap aprann kòz posib twoub bipolè atravè plizyè kalite etid. Kounye a la pifò syantifik dakò pa gen yon grenn bagay ki kòz twoub bipolè – men, gen plizyè faktè ki travay ansanm pou pwodwi maladi a.
Paske twoub bipolè gen tandans yon maladi ki nan fanmi, rechèchè yo ap chèche jèn an patikilye – "blòk" mikwoskopik yo ki bati ADN anndan tout selil ki enfliyanse fason kò ak lespri a mache ak devlope –ki te pase de yon jenerasyon a yon lòt ki kapab ogmante chans pou yon moun devlope maladi a. Men jèn yo pa tout bagay la. Etid sou vrè jimo, ki pataje menm jèn yo, montre jèn ansanm ak lòt faktè jwe yon wòl nan twoub bipolè. Si sete sèlman jèn ki bay twoub bipolè, lè sa a vrè jimo yon moun ki gen maladi a tap toujou devlope maladi a tou, epi rechèch montre nou se pa vre. Men si yon jimo gen twoub bipolè, lòt jimo a gen plis chans pou devlope maladi a pase yon lòt frè oswa sè.6
An plis, rezilta rechèch sou jèn sijere twoub bipolè, menm jan ak lòt maladi mantal, pa rive akòz yon sèl grenn jèn.7 Sanble se plizyè jèn kap travay ansanm, mete ak plizyè lòt faktè moun an oswa anviwònman moun nan, ki fè li gen twoub bipolè. Li vrèman difisil pou twouve jèn sa yo, epi se yon ti kras kontribisyon yo fè nan twoub bipolè. Men syantifik yo panse zouti yap itilize kounye a nan rechèch avanse pral ede yo fè nouvo dekouvèt ak jwenn nouvo tretman ki pi bon pou twoub bipolè.
Etid ki montre imaj sèvo yo ap ede syantifik yo aprann kisa ki pase mal nan sèvo a pou pwodwi twoub bipolè ak lòt maladi mantal.8, 9 Nouvo teknik pou montre imaj sèvo a pèmèt rechèchè yo pran foto sèvo yon moun vivan pandan li ap fonksyone, pou egzamine estrikti li ak aktivite li yo, san yo pa bezwen fè operasyon oswa lòt pwosedi chirijikal. Teknik sa yo genyen Imajri ak Rezonans Magnetik (IRM), Tomografi ak Emisyon Poziton (TEP), ak Imajri ak Rezonans Magnetik fonksyonèl ((IRMf). Genyen prèv nan etid imajri yo ki montre sèvo moun ki soufri twoub bipolè kapab diferan ak sèvo moun ki an sante. Lè yo vin kapab idantifye diferans yo pi klè ak defini yo atravè rechèch, syantifik yo pral konprann vrè kòz maladi a, epi yo pral vin kapab prevwa ki kalite tretman kap mache pi byen.
Kijan yo Trete Twoub Bipolè?
Pifò moun ki gen twoub bipolè – menm sa yo ki gen kalite ki pi sevè yo– kapab gen kontwòl chanjman nan imè yo ak sentòm ki gen pou wè ak maladi a si yo resevwa bon tretman.10, 11, 12 Paske twoub bipolè se yon maladi ki ale vini, nou toujou rekòmande moun nan gen yon tretman prevantif alontèm epi yo prèske toujou mande sa. Yon estrateji ki melanje medikaman ak tretman psiko–sosyal ap pi bon pou jere maladi a pandan lontan.
Nan pifò ka, twoub bipolè kontwole pi byen si tretman an kontinye tan ou ap plede koupe li. Men, menm lè yo pa koupe tretman an, depi gen yon chanjman nan imè ou dwe di doktè a sa tou swit. Doktè a kapab fè chanjman nan plan tretman an pou evite yon gwo epizòd. Lè ou travay pwòch ak doktè a epi pale ouvètman sou enkyetid ou genyen sou tretman an ak opsyon ki genyen yo, sa kapab fè yon diferans nan efikasite tretman an.
An plis, lè yo kenbe yon tablo ki detaye sentòm imè, tretman, fason yo dòmi, ak evennman ki pase nan vi yo chak jou, sa kapab ede moun ki gen twoub bipolè ak fanmi yo konprann maladi a pi byen. Tablo a kapab ede doktè a swiv ak trete maladi a pi byen tou.
Medikaman
Moun ki preskri medikaman pou twoub bipolè se psikyat – doktè an medsin (M.D.) ki gen kalifikasyon pou dyagnostike ak trete maladi mantal. Pandan doktè premye swen ki pa espesyalize nan psikyatri kapab preskri medikaman sa yo tou, nou rekòmande moun ki gen twoub bipolè al wè yon psikyat pou tretman.
Nòmalman yo preskri yon medikaman ki rele "estabilizatè imè" pou ede kontwole twoub bipolè.10 Genyen plizyè estabilizatè imè ki disponib. An jeneral, moun ki gen twoub bipolè kontinye tretman ak estabilizatè imè pandan anpil tan (plizyè ane).
Yo ajoute lòt medikaman lè li nesesè, tipikman pou yon ti tan ki pi kout, pou trete epizòd mani oswa depresyon li kontinye genyen malgre estabilizatè imè a.
- Lityòm te premye medikaman estabilizasyon imè Administrasyon Alimantasyon ak Medikaman (FDA) a te otorize pou tretman mani. Anpil fwa li trè efikas pou kontwole mani ak evite yon epizòd manyak ak depresif retounen.
- Medikaman kont kriz, tankou evaporate (Depakote®) oswa carbamazepine (Tegretol®), kapab gen efè pou kontwole imè epi yo kapab itil sitou pou epizòd bipolè ki difisil pou trete. FDA te otorize Valproate an 1995 pou tretman mani.
- Yap etidye nouvo medikaman kont kriz, tankou lamotrigine (Lamictal®), gabapentin (Neurontin®), ak topiramate (Topamax®), pou detèmine kijan yo travay pou estabilize sik imè.
- Yo kapab melanje medikaman kont kriz yo ak lityòm, oswa ak youn ak lòt pou yon efè maksimòm.
- Jeneralman yo trete timoun ak adolesan ki gen twoub bipolè ak lityòm, men yo konn itilize valproate ak carbamazepine tou. Rechèche yo ap evalye sekirite ak efikasite nan medikaman sa yo ak lòt medikaman psiko–twopik pou timoun ak adolesan. Genyen prèv ki montre valproate kapab lakòz move chanjman nan òmòn tifi adolesan ak bay fanm ki kòmanse pran medikaman an avan yo gen 20 ane sendwòm ovè polisistik.13 Se sa ki fè yon doktè sipoze siveye jenn fi kap pran valproate ak anpil atansyon.
- Fanm ki soufri twoub bipolè epi ki anvi fè timoun, oswa ki vin ansent, pral gen anpil obstak paske medikaman estabilizatè imè gen anpil danje nan devlopman fetis la ak pou bay bebe a tete.14 Se sa ki fè li dwe diskite avantaj ak risk tout tretman ki disponib yo ak yon ekspè nan domèn sa a. Yo ap etidye nouvo tretman ki gen mwens risk pandan gwosès ak lè yap bay tete.
Tretman Depresyon BipolèGen rechèch ki montre moun ki soufri twoub bipolè gen risk pou yo vin chanje sou mani oswa ipomani, oswa devlope yon sik rapid, pandan yo sou tretman ak medikaman anti–depresè.15 Se sa ki fè an jeneral yo bezwen medikaman "estabilizatè imè" poukont yo oswa ansanm ak anti–depresè, pou pwoteje moun ki gen twoub bipolè yo kont chajman sa a. Lityòm ak valproate se medikaman estabilizatè imè moun itilize plis jodiya. Sepandan, rechèch ap kontinye evalye efè potansyèl estabilizatè imè nan nouvo medikaman yo.
- Yap etidye medikaman anti–psikotik atipik, tankou clozapine (Clozaril®), olanzapine (Zyprexa®), risperidone (Risperdal®), quetiapine (Seroquel®), ak ziprasidone (Geodon®), pou wè si gen posiblite pou yo trete twoub bipolè.
- Gen prèv ki sijere clozapine kapab itil kòm yon estabilizatè imè pou moun lityòm oswa medikaman kont kriz pa fè anyen pou yo.16 Gen lòt rechèch ki soutni efikasite olanzapine pou mani ki grav, yon endikasyon ki te fenk resevwa otorizasyon FAD.17 Olanzapine kapab ede soulaje depresyon psikotik tou.18
- Aripiprazole (Abilify®) se yon lòt medikaman anti–psikotik yo itilize pou trete eskizofreni ak epizòd twoub bipolè I manyak oswa melanje (manyak ak depresif). Aripiprazole vini nan fòm tablèt ak likid. Gen youn ki vini nan fòm piki yo itilize pou tretman sentòm ajitasyon nan eskizofreni oswa epizòd twoub bipolè I manyak oswa melanje.
- Si moun nan gen pwoblèm pou dòmi, yo kapab bay li yon medikaman benzodiazepine ki fò anpil, tankou clonazepam (Klonopin®) oswa lorazepam (Ativan®) ki kapab ede moun nan dòmi pi byen. Sepandan, paske moun konn vin abitye ak medikaman sa yo, li pi bon lè yo preskri yo pou yon ti tan kout. Kèk fwa yo itilize lòt kalman tankou zolpidem (Ambien®) pito.
- Yo kapab bezwen fè chanjman nan plan tretman an plizyè fwa pandan devlopman twoub bipolè a pou jere maladi a pi byen. Yon psikyat dwe gide nenpòt chanjman nan plan an oswa dòz medikaman an.
- Pa bliye pale psikyat ou lòt medikaman sou preskripsyon, medikaman ou te achte san preskripsyon, ak lòt pwodwi fèy ou kapab ap pran. Sa enpòtan paske kapab gen yon move reyaksyon lè ou melanje sèten medikaman ansanm.
- Pou bese chans pou maladi a retounen oswa pou devlope yon nouvo epizòd, lap enpòtan pou w respekte plan tretman an. Pale ak doktè ou si ou gen nenpòt enkyetid pou medikaman yo.
Fonksyon Tiwoyid
Souvan moun ki soufri twoub bipolè gen glann tiwoyid ki pa nòmal.5 Paske kapab gen chanjman nan imè ak enèji moun lè yo gen twòp tiwoyid oswa yo pa gen ase, li enpòtan pou yon doktè sipèvize nivo tiwoyid moun nan ak anpil atansyon.
Pou ki gen sik rapid gen tandans soufri ak pwoblèm tiwoyid tou epi yo kapab bezwen pran grenn tiwoyid ansanm ak medikaman pou twoub bipolè a. Epi tou, tretman tiwoyid kapab fè nivo tiwoyid kèk moun vin ba, epi yo kapab vin bezwen pran grenn tiwoyid.
Efè Segondè Medikaman
Avan ou kòmanse yon nouvo medikaman pou twoub bipolè, toujou pale ak psikyat ou ak/oswa famasyen ou sou efè segondè ki kapab genyen. Daprè medikaman an, efè segondè yo kapab fè moun nan vin pran pwa, li gen noze, tranble, pa anvi antre nan relasyon seksyèl, anksyete, pèdi cheve, pwoblèm pou deplase, oswa bouch sèch.
Pa bliye di doktè ou tout efè segondè ou remake pandan tretman an. Petèt lap kapab chanje dòz la oswa ofri yon lòt medikaman pou soulaje yo. Piga ou chanje oswa sispann pran medikaman ou san psikyat ou pa konn sa.
Tretman Psiko–sosyal
Ansanm ak medikaman, tretman psiko–sosyal – ki gen sèten kalite psiko–terapi (oswa terapi "pale")– ede yon fason yo bay soutyen, edikasyon, ak gid pou moun ki gen twoub bipolè ak fanmi yo. Gen etid ki montre entèvansyon kapab fè imè moun nan vin pi estab, li entène lopital mwens, epi fonksyone pi byen nan plizyè domèn.12 Nòmalman se yon psikològ, travayè sosyal, oswa konseye ki gen lisans ki bay terapi sa yo epi souvan yo travay ansanm ak psikyat la ou sipèvize pwogrè pasyan an. Kantite, konbyen fwa, ak kalite sesyon pral baze sou tretman moun nan bezwen li menm.
Entèvansyon psiko–sosyal yo konn itilize pou twoub bipolè se terapi konpòtman kognitif, psiko–edikasyon, terapi fanmi, ak yon nouvo teknik, terapi entèpèsonèl ak rit sosyal. Rechèchè NIMH yo ap etidye kijan entèvansyon sa yo konpare youn ak lòt lè yo ajoute yo sou tretman medikaman pou twoub bipolè.
- Terapi konpòtman kognitif ede moun ki gen twoub bipolè aprann chanje panse ak konpòtman ki pa apwopriye ak ki negatif maladi a bay yo.
- Psiko–edikasyon se lè yo anseye moun ki gen twoub bipolè sou maladi a ak tretman li, ak jan pou rekonèt lè siy maladi a ap retounen pou yo ka chèche entèvansyon bonè pou epizòd maladi a pa devlope nèt. Psiko–edikasyon kapab itil pou fanmi yo tou.
- Terapi fanmi itilize estrateji pou bese nivo chagren fanmi maladi moun nan kapab bay oswa kontribye nan maladi moun nan.
- Terapi entèpèsonèl ak rit sosyal ede moun ki gen twoub bipolè amelyore relasyon yo ak lòt moun epi regilarize woutin yo gen chak jou. Lè yon moun gen yon woutin regilye ak yon lè li dòmi chak jou sa kapab ede pwoteje li kont epizòd manyak yo.
- Menm jan ak medikaman, lap enpòtan pou swiv plan tretman pou nenpòt entèvansyon psiko–sosyal pou jwenn bi bon avantaj ki genyen.
Lòt Tretman
- Nan sitiyasyon kote medikaman, tretman psiko–sosyal, ak yo tou de mete ansanm pa mache, oswa mache twò dousman pou soulaje gwo sentòm tankou psikoz oswa lè moun nan anvi tiye tèt li, yo kapab konsidere sismo–terapi (chòk elektrik, ECT pou angle). Yo kapab konsidere ECT tou pou trete gwo epizòd lè kondisyon medikal, tankou gwosès, fè li yon gwo risk pou itilize medikaman. ECT se yon tretman ki efikas anpil pou gwo depresyon, lè moun nan manyak, ak/oswa yon melanj epizòd yo. Posibilite pou moun gen pwoblèm memwa pou lontan, menm si li te yon pwoblèm avan, vin bese anpil ak nouvo teknik ECT. Men yo dwe konsidere epi revize ak diskite avantaj ak risk ECT, ak lòt entèvansyon ki genyen yo ak anpil atansyon avèk moun nan kap konsidere tretman sa a, epi lè li apwopriye, ak fanmi avèk zanmi.19
- Yo poko etidye pwodwi fèy oswa sipleman natirèl, tankou milpètwi (Hypericum perforatum), ase epi nou pa konnen anpil bagay sou efè yo sou twoub bipolè. Paske FDA pa kontwole pwodiksyon yo, diferan kalite sipleman sa yo kapab gen diferan kantite engredyan aktif. Avan ou eseye nenpòt fèy oswa sipleman natirèl, li enpòtan pou w pale sa ak doktè ou. Gen prèv ki montre milpètwi kapab bese efikasite sèten medikaman (gade http://www.nimh.nih.gov/events/stjohnwort.cfm).20 An plis, menm jan ak preskripsyon anti–depresè, milpètwi kapab fè kèk moun ki gen twoub bipolè vin gen mani, sitou si yo pap pran okenn estabilizatè imè.21
- Yap etidye asid gra omega–3 yo jwenn nan lwil pwason pou detèmine si yo itil, poukont yo oswa ajoute ak medikaman konvansyonèl, pou tretman alontèm twoub bipolè.22
Yon Maladi Alontèm Yo Ka Trete Ak Efikasite
Menm si natirèlman epizòd mani ak depresyon fè ale vini, lap enpòtan pou konprann twoub bipolè se yon maladi alontèm ki poko gen yon gerizon. Lè ou kontinye ak tretman ou, menm lè ou byen, sa kapab ede kontwole maladi a ak bese chans pou w gen yon epizòd ki pi mal vin retounen.
Èske Konn Gen Lòt Maladi Menm Tan Ak Twoub Bipolè?
Anpil moun ki gen twoub bipolè abize dwòg ak alkòl. Gen rechèch ki sijere plizyè faktè kapab kontribye nan pwoblèm abi sa yo. Pa egzanp, moun nan kapab bay tèt li medikaman pou trete sentòm yo, abi dwòg la li menm pote sentòm oswa agrave sa ki genyen yo, epi faktè risk yo kapab enfliyanse twoub bipolè ak dwòg/alkòl lap abize yo.23 Lè moun nan ap abize dwòg/alkòl, lap enpòtan pou mete yon tretman pou abi a nan plan jeneral la tou.
Anpil moun ki gen twoub bipolè gen twoub anksyete, tankou Twoub Estrès Pos–Twomatik ak Twoub Obsesyonèl Konpilsif tou.24, 25 Tretman pou twoub bipolè kapab mache pou twoub anksyete sa yo, oswa yo kapab bezwen yon tretman separe. Pou plis enfòmasyon sou twoub anksyete, kontakte NIMH (gade pi ba a.)
Kijan Moun ak Fanmi yo Kapab Jwenn èd Pou Twoub Bipolè?
Nenpòt moun ki gen twoub bipolè dwe ap resevwa swen nan men yon psikyat ki gen kapasite pou detekte ak trete maladi sa a. Lòt pwofesyonèl swen sante, tankou psikològ, travayè sosyal psikyatrik, ak enfimyè psikyatrik, kapab ede bay moun nan ak fanmi li ak plis apwòch pou tretman.
Ou kapab jwenn èd nan:
- Pwogram ki afilye ak inivèsite oswa fakilte medsin
- Depatman psikyatri nan lopital
- Biwo prive ak klinik psikyatri
- Òganizasyon jesyon sante (HMO)
- Biwo doktè fanmi ak pedyat
- Sant sante mantal kominote piblik
Moun ki gen twoub bipolè kapab bezwen èd ou jwenn èd.
- Souvan moun ki soufri bipolè kapab pa rann kont kijan yo malad, oswa yo kapab blame pwoblèm yo sou yon lòt bagay ki pa maladi mantal.
- Yon moun ki gen twoub bipolè kapab bezwen anpil ankourajman nan men fanmi ak zanmi pou yo al chèche tretman. Doktè fanmi a kapab jwe yon gwo wòl kote li bay referans kay yon pwofesyonèl sante mantal.
- Kèk fwa yon fanmi oswa zanmi kapab bezwen mennen moun ki gen twoub bipolè a pou fè yon evalyasyon ak resevwa tretman sante mantal.
- Yon moun ki nan mitan yon gwo epizòd kapab bezwen entène lopital pou pwòp pwoteksyon li ak tretman lap vrèman bezwen. Kapab gen lè yo oblije entène moun nan lopital menm si li pa vle.
- Moun nan ap toujou bezwen ankourajman ak sipò apre li fin resevwa tretman, paske li kapab pran anpil tan avan yo jwenn pi bon plan tretman pou chak moun.
- Nan kèk ka, moun ki gen twoub bipolè kapab dakò, lè maladi a sou kontwòl, pou resevwa pou trete li yon fason li ta prefere pou si li ta gen yon kriz mani oswa depresif.
- Menm jan ak lòt maladi ki serye, twoub bipolè difisil pou mari, madanm, fanmi, zanmi, ak anplwayè moun nan.
- Souvan fanmi yon moun ki gen twoub bipolè bezwen fè fas ak gwo pwoblèm konpòtman moun nan, tankou depanse anpil lajan pandan epizòd mani oswa retire li kote tout moun pandan yon depresyon, ak konsekans konpòtman sa yo pita.
- Anpil moun ki gen twoub bipolè benefisye lè yo patisipe nan gwoup soutyen tankou pa Asosiyasyon Depresif ak Manyak Depresif Nasyonal (NDMDA), Alyans Nasyonal Pou Moun Ki Soufri Maladi Mantal (NAMI), ak Asosiyasyon Sante Mantal Nasyonal (NMHA). Fanmi ak zanmi kapab benefisye nan gwoup soutyen òganizasyon sa yo ofri tou.
Pou enfòmasyon kontak, gade seksyon "Pou Plis Enfòmasyon" ki sou do ti liv sa a.
E Pou Etid Klinik Pou Twoub Bipolè?
Kèk moun ki gen twoub bipolè resevwa medikaman ak/oswa terapi psiko–sosyal lè yo ofri tèt yo pou travay kòm volontè nan etid klinik (esè klinik). Etid klinik yo gen envestigasyon syantifik maladi a ak tretman maladi a kay moun. Etid klinik nan sante mantal kapab chèche enfòmasyon sou efikasite medikaman an oswa yon melanj medikaman, ki fason entèvansyon konpòtman oswa kalite psiko–terapi a itil, ki fason yo ka depann sou pwosedi dyagnostik, ak ki fason yon metòd prevansyon reyisi. Epi tou etid klinik yo montre syantifik yo fason maladi a devlope, pwogrese, bese, ak afekte lespri a ak kò a. Plizyè milyon ameriken yo detekte gen maladi mantal viv yon fason ki pwodiktif ak an sante gras a enfòmasyon yo dekouvri nan etid klinik. Sepandan, etid sa yo pa toujou bon pou tout moun. Li enpòtan pou chak moun konsidere byen risk ak avantaj yon etid klinik kapab pote avan yo deside patisipe nan youn.
Nan ane ki sot pase yo, NIMH te entwodwi yon nouvo jenerasyon etid klinik "monn reyèl". Yo rele yo etid "monn reyèl" pou plizyè rezon. Kontrèman ak esè klinik tradisyonèl yo, yo ofri plizyè diferan tretman ak tretman melanje. An plis, yo eseye mete anpil moun ki gen maladi mantal kap viv toupatou nan peyi a kap resevwa tretman nan diferan anviwònman. Yo ankouraje moun ki gen plis pase yon sèl maladi mantal, ansanm ak sa yo ki gen lòt maladi ak maladi mantal la, patisipe nan nouvo etid yo. Objektif prensipal etid monn reyèl yo se pou amelyore estrateji tretman ak rezilta pou tout moun ki gen maladi sa yo. Apre yo mezire amelyorasyon sentòm maladi a, etid yo pral evalye kijan tretman yo enfliyanse lòt bagay nan monn reyèl la tankou kalite lavi, kapasite pou travay, ak fonksyone nan sosyete a. Epi tou yo pral evalye pri diferan tretman ak jan sa afekte fason moun kontinye ak tretman yo.
Pwogram Amelyorasyon Tretman Sistematik Twoub Bipolè a (STEP–BD) ap chèche moun pou patisipe nan pi gwo etid "monn reyèl" pou twoub bipolè ki janm fèt. Pou aprann plis enfòmasyon sou STEP–BD oswa lòt etid klinik, al gade paj esè klinik (Clinical Trial) nan sit wèb NIMH la http://www.nimh.nih.gov, Bibliyotèk Medsin Nasyonal Baz Done Esè a http://www.clinicaltrials.gov, oswa kontakte NIMH.
Pou Plis Enfòmasyon
National Institute of Mental Health (NIMH)
[Enstiti Nasyonal Pou Sante Mantal]
Enfòmasyon Lyezon Piblik ak Rechèch h
6001 Executive Boulevard., Room. 8184, MSC 9663
Bethesda, Maryland 20892–9663
Telefòn: 1(301) 443–4513; Fax: 1(301) 443–4279
Fax Back System, Mental Health FAX4U: 1(301) 443–5158
Imèl: nimhinfo@nih.gov
Sitwèb: http://www.nimh.nih.gov
Child & Adolescent Bipolar Foundation
[Fondasyon Timoun & Adolesan Bipolè]
Wilmette, Illinois 60091 Telefòn: 1(847) 256–8525
Sitwèb: http://www.bpkids.org
National Alliance for the Mentally Ill (NAMI)
[Alyans Nasyonal Pou Moun Ki Soufri Maladi Mantal]
Wilson Boulevard., 3rd Floor
Arlington, Virgina 22201–3042
Apèl Gratis: 1(800) 950–NAMI (6264)
Phone: 1(703) 524–7600; Faks: 1(703) 524–9094
Entènèt: http://www.nami.org
Depression & Bipolar Support Alliance (DBSA)
[Alyans Pou Soutyen Depresyon & Bipòlè]
Chicago, Illinois 60610–7204
Apèl Gratis: 1(800) 826–3632
Faks: 1(312) 642–7243
Entènèt: http://www.DBSAlliance.org
Mental Health America
[Sante Mantal Lamerik]
Alexandria, Virgina 22314–2971
Apèl Gratis: 1(800) 969–6642
Telefòn: 1(703) 684–7722
TTY 1(800) 433–5959
Entènèt: http://www.nmha.org
Referans
- Narrow WE. One–year prevalence of depressive disorders among adults 18 and over in the United States: NIMH ECA done pwospektif. Estimasyon popilasyon an dapre Biwo Resansman Etazini sou popilasyon ki gen 18 ane oswa plis 1 jiyè 1998. Pa Pibiye.
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders, fourth edition (DSM–IV).Washington, DC: American Psychiatric Press, 1994.
- Hyman SE, Rudorfer MV. Depressive and bipolar mood disorders. In: Dale DC, Federman DD, eds. Scientific American®; Medicine.Volume. 3. New York: Healtheon/WebMD Corporation., 2000; Section. 13, Sub–section. II, page. 1.
- Goodwin FK, Jamison KR. Manic–depressive illness. New York: Oxford University Press, 1990.
- Geller B, Luby J. Child and adolescent bipolar disorder: a review of the past 10 years. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 1997; 36(9): 1168–76.
- NIMH Genetics Workgroup. Genetics and mental disorders. NIH Publication Number. 98–4268. Rockville, Maryland: National Institute of Mental Health, 1998.
- Hyman SE. Introduction to the complex genetics of mental disorders. Biological Psychiatry, 1999; 45(5): 518–21.
- Soares JC, Mann JJ.The anatomy of mood disorders—review of structural neuroimaging studies. Biological Psychiatry, 1997; 41(1): 86–106.
- Soares JC, Mann JJ.The functional neuroanatomy of mood disorders. Journal of Psychiatric Research, 1997; 31(4): 393–432.
- Sachs GS, Printz DJ, Kahn DA, Carpenter D, Docherty JP. The expert consensus guideline series: medication treatment of bipolar disorder 2000. Postgraduate Medicine, 2000; Spec Number:1–104.
- Sachs GS,Thase ME. Bipolar disorder therapeutics: maintenance treatment. Biological Psychiatry, 2000; 48(6): 573–81.
- Huxley NA, Parikh SV, Baldessarini RJ. Effectiveness of psychosocial treatments in bipolar disorder: state of the evidence. Harvard Review of Psychiatry, 2000; 8(3): 126–40.
- Vainionpaa LK, Rattya J, Knip M, Tapanainen JS, Pakarinen AJ, Lanning P, Tekay A, Myllyla VV, Isojarvi JI.Valproate–induced hyperandrogenism during pubertal maturation in girls with epilepsy. Annals of Neurology, 1999; 45(4): 444–50.
- Llewellyn A, Stowe ZN, Strader JR Jr.The use of lithium and management of women with bipolar disorder during pregnancy and lactation. Journal of Clinical Psychiatry, 1998; 59(Suppl 6): 57–64; discussion 65.
- Thase ME, Sachs GS. Bipolar depression: pharmacotherapy and related therapeutic strategies. Biological Psychiatry, 2000; 48(6): 558–72.
- Suppes T,Webb A, Paul B, Carmody T, Kraemer H, Rush AJ. Clinical outcome in a randomized 1year trial of clozapine versus treatment as usual for patients with treatment–resistant illness and a history of mania. American Journal of Psychiatry, 1999; 156(8): 1164–9.
- Tohen M, Sanger TM, McElroy SL, Tollefson GD, Chengappa KN, Daniel DG, Petty F, Centorrino F,Wang R, Grundy SL, Greaney MG, Jacobs TG, David SR,Toma V. Olanzapine versus placebo in the treatment of acute mania. Olanzapine HGEH Study Group. American Journal of Psychiatry, 1999; 156(5): 702–9.
- Rothschild AJ, Bates KS, Boehringer KL, Syed A. Olanzapine response in psychotic depression. Journal of Clinical Psychiatry, 1999; 60(2): 116–8.
- U.S. Department of Health and Human Services. Mental health: a report of the Surgeon General. Rockville, Maryland: United States Department of Health and Human Services, Substance Abuse and Mental Health Services Administration, Center for Mental Health Services, National Institutes of Health, National Institute of Mental Health, 1999.
- Henney JE. Risk of drug interactions with Saint. John’s wort. From the Food and Drug Administration. Journal of the American Medical Association, 2000; 283(13): 1679.
- Nierenberg AA, Burt T, Matthews J,Weiss AP. Mania associated with Saint. John’s wort. Biological Psychiatry, 1999; 46(12): 1707–8.
- Stoll AL, Severus WE, Freeman MP, Rueter S, Zboyan HA, Diamond E, Cress KK, Marangell LB. Omega 3 fatty acids in bipolar disorder: a preliminary double–blind, placebo–controlled trial. Archives of General Psychiatry, 1999; 56(5): 407–12.
- Strakowski SM, DelBello MP.The co–occurrence of bipolar and substance use disorders. Clinical Psychology Review, 2000; 20(2): 191–206.
- Mueser KT, Goodman LB, Trumbetta SL, Rosenberg SD, Osher FC,Vidaver R,Auciello P, Foy DW.Trauma and posttraumatic stress disorder in severe mental illness. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1998; 66(3): 493–9.
- Strakowski SM, Sax KW, McElroy SL, Keck PE Jr., Hawkins JM, West SA. Course of psychiatric and substance abuse syndromes co–occurring with bipolar disorder after a first psychiatric hospitalization. Journal of Clinical Psychiatry, 1998; 59(9): 465–71.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk ap remèsye Enstiti Nasyonal Sante Mantal pou enfòmasyon nan ti liv sa a li te bay yo.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk te enprime liv sa a an jen 2008.
Eta Nouyòk
Andrew M. Cuomo, Gouvènè
Biwo Sante Mantal
Michael F. Hogan, Ph.D., Komisè
Pou plis enfòmasyon sou piblikasyon sa a:
New York State Office of Mental Health
Community Outreach and Public Education Office
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk
Biwo Pou Asistans Kominote ak Edikasyon Piblik]
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(866) 270–9857 (apèl gratis)
www.omh.ny.gov
Pou poze kesyon oswa pote plent sou sèvis sante mantal nan Nouyòk:
New York State Office of Mental Health
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk]
Relasyon Kliyan
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(800) 597–8481 (apèl gratis)
Pou enfòmasyon sou sèvis sante mantal nan kominote ou a,
kontakte biwo lokal NYSOMH ki pi pre ou a:
Western New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Lwès]
737 Delaware Avenue, Suite 200
Buffalo, NY 14209
1(716) 885–4219
Central New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Santral]
545 Cedar Street, 2nd Floor
Syracuse, NY 13210–2319
1(315) 426–3930
Hudson River Field Office
[Biwo nan Hudson River]
4 Jefferson Plaza, 3rd Floor
Poughkeepsie, NY 12601
1(845) 454–8229
Long Island Field Office
[Biwo nan Long Island]
998 Crooked Hill Road, Building #45–3
West Brentwood, NY 11717–1087
1(631) 761–2508
New York City Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Vil Nouyòk]
330 Fifth Avenue, 9th Floor
New York, NY 10001–3101
1(212) 330–1671


c: text/html

text:
Si ou se yon kliyan transit ki gen yon Paspò Dore epi ki poko genyen 65 an daj, tanpri note ke kat EASY Card ou a pral ekspire 30 avril 2011.
Pou w kapab evite enteripsyon nan itilizasyon kat EASY Card Paspò Dore w la, nou ankouraje w renouvle sèvis ou an lè w verifye elijibilite ou pou kontinye pwogram nan anvan 30 avril 2011. Yon fwa renouvle, kliyan yo ap gen dwa kenbe kat EASY Card ki deja nan men yo an epi lap rete valab pou yon lòt ane, jiska 30 avril 2012.
Si ou pa renouvle kat la anvan 30 Avril 2011, kat ou an ap dezaktive epi li pap travay toutotan w pa renouvle li.
Pou renouvle kat ou an, adrès ou dwe ajou epi kòrèk nan sistèm konpitè nou an, epi ou dwe prezante oswa poste dokiman sa yo:
- Foto idantifikasyon (ID oswa Lisans Kondwi Eta Florid aktyèl epi valid)
- Yon fèy enfòmasyon enprime soti nan Administrasyon Sekirite Sosyal pou verifye kalifikasyon pou kontinye
- Kat EASY Card Paspò Dore
Pou renouvle an pèsòn, vizite Sant Sèvis Transpò ki sitiye nan dezyèm etaj Gouvernment Center Metrorail Station, Lendi jiska Vandredi, 8 am a 4:30 pm, eksepte jou konje.
Pou renouvle pa lapòs oswa faks:
LAPÒS: Miami-Dade Transit
Special Pass Programs
P.O. Box 01-9005
Miami, FL 33101
FAKS: PECIAL PASS PROGRAMS
305-375-1192
Si w geb nenpòt kestyon sou Easy Card Paspò Dore a, tanpri rele 3-1-1 oswa ale sou www.miamidade.gov/transit.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akèy
Mèsi pou travay tèt ansanm w ap fè avèk Fondasyon Kellogg nan efò n ap fè pou nou kreye kondisyon ki bay timoun malere opotinite pou yo reyisi. Menm jan avèk ou nou konnen sa se travay konplike ki enpòtan anpil. Pou moun fè pwogrè, non sèlman sa mande mwayen, men tou sa mande angajman, entèlijans, kreyativite, ak travay di plizyè moun ki enterese toutbon, ni benefisyè yo tou. Nou pare epi nou byen anvi ede w pou travay w ap fè a bay bon jan rannman. Nan paj ou pral li la yo, nou rasanble divès mwayen ki ka itil ou.
De mo sou WKKF
Ou ka byen konnen yon bagay de Fondasyon an deja. Men si ou menm oubyen moun nan ekip ou a bezwen plis ransèyman, n ap jwenn divès lyen pou nou li misyon nou, vizyon nou ak prensip nou nan paj ki dekri Ki moun nou ye a. Epi tou nan paj sa yo n ap jwenn lyen kote nou kab li enfòmasyon sou fondatè nou an, sou istwa nou, sou moun k ap travay nan òganizasyon nou an ak enfòmasyon sou eta finans nou kounye a.
Anons sibvansyon ou resevwa a
Nou kwè anpil nan pouvwa ki genyen nan kominikasyon an jeneral, sitou nan medya yo pou ede n akonpli menm objektif nou tout genyen yo. Alò nou vle ede w metrize pouvwa sa a. Telechaje endikasyon sa yo sou fason pou w sèvi ak non Fondasyon Kellogg la ak fason pou w ekri yon bon jan kominike pou laprès sou sibvansyon ou resevwa a.
Egalite ant ras nan kad gouvènans ak jesyon
Fondasyon Kelòg Kellogg konsidere gouvènans ak jesyon òganizasyon ki resevwa sibvansyon li yo kòm bagay ki gen gwo enpòtans nan kesyon travay ki bay bon jan rezilta e ki fè gwo enpak. Nou ankouraje òganizasyon ki resevwa sibvansyon yo pou yo gen yon konsèy administrasyon ak kad responsab ki fòme ak divès kalite moun epi ki reprezante demografi rasyal ak etnisite timoun, fanmi ak kominote y ap sèvi yo, oubyen nou akouraje yo travay pou yo gen sa.
Rezo benefisyè nou yo
Kwak travay ou a se yon travay espesyal, kolaborasyon ant ou menm avèk nou an fè pati yon estrateji entegre o non timoun malere ansanm ak tout fanmi yo. Antanke benefisyè, ou se yon manm tou nan yon gran gran rezo benefisyè k ap kolabore nan estrateji sa a nan plizyè branch:
- Epi tou, plizyè kote priyorite:
- Eta Michigann
- Eta Nouvo Òleyan
- Eta Misisipi
- Ayiti
- Eta Nouvo Meksik
- Meksik
Ret an kontak avèk Kellogg epi avèk lòt benefisyè
Anpil nan benefisyè nou yo sèvi ak medya sosyal anpil epi yo toujou an kominikasyon avèk Kellogg . Benefisyè yo kominike kon sa tou antre yo. Nou ankouraje w chwazi “Like” sou kont Facebook ak Twitter sa yo epi “suiv” yo pou w kab toujou okouran sa k ap fèt.
- @WK_Kellogg_Fdn
W.K. Kellogg Foundation
- @DentalHealthNow
Dental Health Now
Pòtpawòl
Dirijan pwogram ou an ap kontinye prensipal pwen kontak ou avèk fondasyon an.
Men si w ta bezwen plis ransèyman, tanpri ale nan paj enfòmasyon pou Kontakte Nou la a.
Mèsi poutèt ou fè pati rezo benefisyè nou yo!


text:
Freedom of Expression
Bagay yo si tèlman cho nan men Gazzman li pa konnen sa pou li fè. Si pou li al jwenn Richie oubyen si pou li rete nan Disip. Apre yon reyinyon ki fè yèswa Gazzman di, djaz li menm ak Richie an li mete li sou poz. Alò tande byen wi, li pa di li p'ap fè djaz ak Richie non li jis mete li sou poz pou li ka panse. Gen bri menm k'ap kouri ki di l'ap rete nan Disip.
Problèm ki egziste tou le 2 kan yo ap ba li pawòl. Manadjè Disip lan ap ba li paròl tankou yon fanm l'ap file paske yo pa mete li nan projè Gazzman ak Richie an. E si li al jwenn Richie sa vle di Disip echwe, sa ap vle di li pa ka fè li solo. Anpil lajan deja bay pou djaz Richie an. Si tèlman gen lajan ki bay, Richie deja chanje machin. Anpil envestisè. Epi fò nou konnen tou avan Disip te fòme anpil moun te mete lajan pou li fèt, alò envestisè sa yo fò yo touche. Alò fò atis lan pran tan pou li ka konnen ki desizyon k'ap bon pou li. Rete tann se desizyon apre desizyon


text:
20 (nonm)
20 se yon nonm. Pou ekri li, yo itilize chif arab yo.
Kontni
Tradiksyon[edite | modifier le wikitexte]
- Lòt kreyòl:
- Franse: vingt
- Angle: twenty
- Alman: zwanzig
- Panyòl: veinte
Etimoloji[edite | modifier le wikitexte]
Mo ven nan soti nan lang franse a (vingt) ki soti nan yon mo laten (viginti).
Matematik[edite | modifier le wikitexte]
Nan sistèm desimal[edite | modifier le wikitexte]
Se nonm antye natirèl ant 19 ak 21 nan sistèm desimal.
Nan lòt sistèm yo[edite | modifier le wikitexte]
- Se nonm antye natirèl ant 17 ak 21 nan sistèm oktal.
- Se nonm antye natirèl ant 1B ak 21 nan sistèm dyodesimal.
- Se nonm antye natirèl ant 1F ak 21 nan sistèm ekzadesimal.


text:
lundi 17 octobre 2011
Ayiti gon leta konsèvatè.
Nan nouvèl ayiti nou vizyone konstywi a, nou mèt aplike sa kòm fòmil paske yon pouvwa konsèvatè echwe pi vit ke si ou te fè ouvèti, paske ou pape kapab fè tout bagay pou kò ou.
Pou renye nan yon klima konfyans kreye yon sistèm ki bati ak moun ki konpetan, paske pwoblèm lan se pa moun ki kote ou a sinon kapasite dinamik ak kreyatif li marye ak bon santiman patriyotik pou defann peyi a nenpòt lè ak kouman. Si ou pa santi ou an sekirite, fòme yon gwoupman ki chita sou ideyoloji ou. Lè ou santi adèp ou yo ase dògmatize, an foul ou a fonse.
Anpil moun panse pèp ayisyen pa genyen lespri lè li chwazi moun pou reprezante li, men eksperyans montre se pa vre. Chwazi yon lidè depann de mantalite ak nesesite pè la swivan konsèp kiltirèl li. Malgre tout danje sa reprezante, ayiti rete yon peyi a tandans popilè ki baze toujou sou pase 1804 li a. Pou ou chanje li ou ape bezwen monte yon kanpay edikatf sosyo-kiltirèl ak politik pou nasyon an aprann konnen kouman pou li konfòme li devan vizyon monn aktywèl la.
Manyè bay reprezantan nou yo espas pou yo travay nan konfyans selon kapasite yo. Ouvè ti sèk fèmen sa. Nou tankou pwason ki kraze nan bouyon. Moun pa konne tèt ak pye nou.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Barranquilla
Barranquilla, dezyèm pi gwo eta a endistriyèl lavil nan Karayib kòt la nan Kolonbi.
Li manti sou Delta a nan gwo larivyè Lefrat la Magdalena (Rivyè). La Puerta de Oro City kòm Kolonbi Le (Kolonbi Golden Gate) bilinmektedir.Şehirde dekouvri 1629. Sepandan, istwa a ofisyèl nan vil la 7 avril 1813. Gen yon gwo byen koni pò ak vil nan Dezyèm Gè Mondyal la, te gen yon anpil nan yon refij pou refijye anpil. Gen ayewopò a pi ansyen Amerik di Sid - Ernesto Cortissoz Ayewopò Entènasyonal bati 1919. Vil sa a se yon bagay ki cho ak imid klima. Tanperati a nan mwa desanm se sou 30 ° C, gen yon van ki cho lannwit plis agreyab. Yon modèn vil endistriyèl yo, lakay yo nan yon popilasyon de 1.7 milyon yapmaktadır.Eski inivèsite fonde pa 15 jen 1943 nan iniversite del Atlantico, ak filozòf Julio Enrique Blanc Vil li gen pwòp li-ekri 98.7%, yo pral rekonèt. Kanaval de Barranquilla se li te ye kòm youn nan karnaval yo pi gwo. Sa a 4-jou Ash Mèkredi (Ash Mèkredi), lè sa a rive. Yon lavil sè, lavil sa a Tampa ak Florid.
Gen pi popilè nan vil sa a nan[edite | modifier le wikitexte]
- Shakira (chantè)
- Edgar Rentería (jwè bezbòl)
- LIKAR vout Ramos (boxer)
- Silvia Tcherassi (mòd konploteur)


text:
Dèye epidemi kolera
Kolera ap touye pou pi piti yon (1) moun chak 30 minit an Ayiti.
Plis pase 2,000 moun mouri nan maladi kolera sa a pandan premye sis semèn epidemi a. Pwobableman plis pase sa, dapre plizyè moun. Dapre enfòmasyon ofisyèl yo 100,000 moun konsa rive resevwa swen lopital, san konte divès lòt ki pa menm rive akòz wout ki pa bon epi pa gen sant sante pou tout moun. Jou ki te 17 desanm, yo anons gen 2,535 ki mouri, avèk 2% "tò motalite," ki vle, 2 nan chak moun ki tonbe malad ak kolera te mouri.
Se kolera ki touye l? Oswa eske se lefèt majorite Ayisyen pa ka jwenn dlo
pwòp ak yon sistèm sanitè korèk? Foto sa a sòti nan yon "blog" sou ki jan otorite
yo ak ranmase kadav yo epi jete yo nan fòs komin.
Sepandan, "tò motalite a," sa vle di, kantite moun ki mouri, pa menm tout kote.
Nan depatman Nip, pa egzan,p, se 12% epi nan Grandans, se plis pas 8%. Nan depatman sa a, divès enfòmasyon fè kwè lè yon moun malad, lòt moun lakay li konn pote l sou yon planch bwa. Anpil fwa yo blije mache kat (4) èdtan anvan yo rive nan yon sant sante. Nan anpil ka, vomisman ak dyare malad la tonbe sou moun k ap pote yo, epi simaye sou tout wout la, sa ki fasilite maladi a layite kò l plis.
Touprè kapital la, nan zòn Divivyè, gen yon gwo "pisin poupou" [gade premye paj dosye sa a] ki pa gen kouvèti. Li gen plizyè milye galon poupou ak lòt materyèl ki sòti latrinn kan yo ak fòs septik kay moun. Si kolera nan pisin sa a... eske li ka rive nan lanmè?
Estimasyon OMS fè konnen maladi sa ka frape soti 200,000 rive yon milyon moun konsa. Kidonk plizyè milye moun pral mouri anvan yo mete bout nan maladi sa a fò n presize: si yo rive met yon bout ladan l.
Men, plizyè moun ekri sou sa deji...
Se vre, gen anpil rapò nan medya sou epidemi a deja.
Depi epidemi kolera antre nan peyi a, divès atik soti nan laprè kote yo gen tan chèche konnen kiyès ki mennen kolera an Ayiti. Yo diskite ki jan kolera ap “ravaje” peyi a. Yo ekri plizyè atik tou sou eleksyon, manifestasyon ak lòt evenman “nan tan kolera a.”
Tout atik sa yo ta ka fè youn moun panse, ravaj sa yo, atak sa yo, yo sòti nan lasyèl. Se zak Bondye oswa Lanati.
Men verite a pa konsa. Gen yon rezon nou ravaje, nou atake.
Menas kolera pa menm jan pou tout ayisyen. Kolera se yon maladi moun pòv, moun ki pa gen pouvwa. Moun pòv nan peyi pòv. Kolera gaye kote pa gen dlo pwòp, kote pa gen sistèm sanitè, kote pa gen sistèm sante.
Epidemi kolera depi 2000. The Lancet, vol. 376, 11-12-2010.
Si kounye li klè se ta solda Nasyonzini ki vini avèk Vibriyo kolera an Ayiti, epi si li klè tou nou ka konbat li ak bon swen sante, bon jan aksè dlo ak sistèm sanitè, bon pratik sanitè lakay nou epi yon vaksin, li poko klè ki jan nou ka fè tout sa anvan plizyè milye moun kontinye mouri.
Menm si n rive konbat kolera, gen plizyè lòt maladi ki renmen dlo sal k ap menase peyi a. Dapre Oganizasyon Mondyal Sante, chak lane gen 1,400,000 moun k ap mouri nan maladi ou jwenn nan dlo ki pa pwòp. Se kat moun k ap mouri chak minit. Preske tout lanmò sa yo se akòz sistèm dlo ak sanitasyon ki pa bon.
Ayiti Kale Je te deside fouye “poukisa” ak “kijan” sitiyasyon sa a rive, epi li mande:
• Poukisa kolera jwenn yon teren ki bon pou li?
• Poukisa ayisyen pa gen dlo pwòp ak yon sistèm sanitè ki bon?
• Menmsi Nasyon Zini jwenn $164 milyon dola ameriken li di li bezwen pou konbat kolera, sa k pral
anpeche yon lòt maladi ki renmen dlo sal vin atake peyi a?
Li:
Soti nan ijans, rive nan otonomi?
Gade:
Tande:


text:
Nan Lachin, Prezidan Hu Jintao bay demisyon n ofisyèlman kòm chèf pati kominis la; konsa li prepare chemen an pou Vis Prezidan Xi Jinping okipe pòs lidè peyi a.
Pandan Prezidan Hu tap pale nan dènye jou kongrè pati a ki dewoule nan Gran Sal Pèp Peken an e ki te dire 8 jou, li atire atansyon delege yo sou le fèt ke, kòm dirijan peyi a, yo dwe ini yo nan moman Lachin ap anbake nan yon tranzisyon kote lap chnaje lidè, yon bagay ki fèt yon fwa chak 10 zan.
Vis Prezidan Xi Jinping gen pou l ranplase Misye Hu kòm chèf pati kominis la jedi 15 novanm 2012 la e lap pran plas prezidan an nan mwa mas pwochen an, alòske Vis Premye Minis Li Keqiang pral tounen pwochen Premye Minis nan plas Wen Jiabao.


text:
Klas Òdinatè
Nou gen yon gran varyete klas òdinatè nan Sistèm Bibliyotèk Depatman Orang lan ki fèt pou satisfè bezwen ou nan domèn òdinatè epi ede-w reyalize objektif ou. Nou gen profesè ki gen anpil eksperyans e ki ekspè tou nan domèn òdinatè.
Nan 39 klas yo gade 1 - 10.
10:30
AM
Imèl Nivo 1
Thursday, October 23, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Nou montre ou kòman pou kreye yon kont imèl. Epi tou kòman pou voye, resevwa ak òganize imèl sou entènèt . Odyans rekòmande : Adilt
Event Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
11:30
AM
Entènèt Nivo 2
Thursday, October 23, 2014 at Hiawassee Branch Registration Required
Aprann teknik motè rechèch yo pou- w ka jwenn egzakteman sa w ap chèche sou entènèt la. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
11:45
AM
Imèl Nivo 2
Thursday, October 23, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Aprann kijan pou konpoze ak voye mesaj elektwonik ki gen dokiman tache ladan. Vin abitye avèk reponn epi ranvwa mesaj. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
10:30
AM
Lèt Pou Moun Kap Chèche Travay
Friday, October 24, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Aprann Kòman pou pou ekri ak fòma lèt pwofesyonèl lè w'ap voye yon rezime ak kòman pou di mèsi aprè entèvyou-a. Nan klas sa, nap itilize modèl lèt ki nan Microsoft Word 2010. Klas sa fè pati yon seri de klas pou moun kap chèche travay. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
11:45
AM
Amelyore Konpetans Entèvyou Travay Ou
Friday, October 24, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Dekouvri resous sou entènèt ki kapab asiste'w le wap prepare pou ale nan antrevi travay. Odyans rekòmande : AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
10:30
AM
Aprann Kòman Pou Tape
Monday, October 27, 2014 at South Trail Branch Registration Required
Apran kòman pou plase men ou kòrèk sou klavye-a avèk kòman pou ogmante vitès daktilograf ou. Nan klas sa ou ap itilize yon program ki rele TypingMaster sou entènèt. Odyans rekòmande : Adilt This class is taught in Haitian Creole.Event Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
11:15
AM
Microsoft Word 2010 Nivo 3
Monday, October 27, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Aprann kijan pou kreye tablo pou'w ka òganize done pli byen. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
11:45
AM
Ekri Lèt Dafè
Monday, October 27, 2014 at South Trail Branch Registration Required
Apran kòman pou plase men ou kòrèk sou klavye-a avèk kòman pou Itilize Microsoft Word pou kreye yon lèt dafè. Itilize diferan lèt dafè gid, stil, fòmat, ak teknik pou ka ekri yon lèt profesyonèl. Odyans rekòmande : Adilt This class is taught in Haitian Creole.Event Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
12:30
PM
Microsoft Word 2010 Nivo 4
Monday, October 27, 2014 at Washington Park Branch Registration Required
Aprann kijan pou ajout yon paj kouvèti ak nimero paj yo. Vini familye avèk opsyon paj oryantasyon yo epi tou opsyon chache ak ranplase-a. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print
5:30
PM
Microsoft Excel 2010 Nivo 1
Monday, October 27, 2014 at Hiawassee Branch Registration Required
Aprann tablo konsèp ak tèminoloji. Aprann kijan pou kreye yon tablo debaz ak kijan pou aplike yon fòmil debaz. Itilize divès sòt de zouti Pou amelyore fason ou presante yon tablo. Odyans Rekòmande: AdiltEvent Details Remind Me of This Event Download to Calendar Email a Friend Print


text:
Move Tan
Ankouraje lòt yo aji lè ou trase yon egzanp pou tèt ou, Angajman pou Prepare epi fè lòt yo konnen sa!
Chak ane, anpil milye moun afekte nan tandans move tan tankou tònad ak loraj grav. Ane pase, se te ane ki te pi aktif nan katastwòf nan dènye istwa a, avèk plis pase 1,000 ka lanmò ki te asosye avèk tan an, plis pase 8,000 moun ki te pran chòk.
Chak eta nan Etazini gen tònad ak move tan, epi menmsi kèk eta te gen pi plis pase lòt eta yo- tout moun nan risk, epi yo ta dwe fè etap pou prepare pou move tan k ap frape nan zòn yo. Si ou konnen danje komen tan ki nan zòn ou, fason ou frajil ak ki mezi ou ta dwe pran sa kapab sove lavi ou ak lavi lòt moun.
Bagay ki anba la yo se bagay ou kapab fè pou pwoteje tèt ou, fanmi ou ak byen ou anvan yon move tan:
- Prepare yon Twous Rezèv pou Ijans, ki genyen ladan atik tankou manje ki p ap gate, dlo, ak yon radyo ki fonksyone avèk pil oswa avèk manivèl, flach ak pil siplemantè. Ou ka vle prepare yon twous pòtatif pou mete li nan vwati ou sizoka yo mande ou pou deplase. Twous sa a ta dwe gen ladan tou yon pè linèt pwoteksyon ak mask respirasyon pou jete apre itilizasyon pou chak manm fanmi an.
- Fè yon Plan Fanmi pou Ijans. ou. Fanmi ou ka pa ansanm lè gen yon katastwòf, poutèt sa li enpòtan pou konnen kijan youn ap kontakte lòt, kijan n ap tounen ansanm ak sa w ap fè sizoka gen yon ijans.
- Kontinye siveye medya yo – Pran prekosyon ou avèk tanpèt ki kapab afekte zòn ou.
- Konnen kijan y ap avèti ou nan yon ijans (Radyo Metewolojik NOAA yo avèk yon avètisman an tonalite se yon bon chwa).
- Konnen si w ap viv oswa travay nan yon zòn ki ekspoze nan siklòn. Kontakte jesyon ijans lokal ou pou jwenn detay yo.
- Konnen kote pou pran abri (sètadi: sousòl, chanm/koulwa andedan, twalèt, plaka, elatriye) si kondisyon yo pèmèt sa ak kote abri yo ye nan zòn ou.
- Asire kay ou pare – Mete atik yo anlè nan sousòl ki ta ka inonde. Mete andedan kay ou atik tankou jwèt timoun, mèb jaden, poubèl, elatriye, ki ta ka ale nan nenpòt sans epitou ki ta ka domaje. Retire pyebwa ak branch ki sèch oswa pouri ki ta ka tonbe ak lakòz chòk oswa domaj.
- Konnen fason pou fèmen sèvis piblik yo, tankou kouran elektrik, dlo ak gaz, lakay ou. Ou dwe gen bon kalite zouti (sètadi: kle espesyal) ki pare ak toupre.
- Chèche konnen ki kalite evènman ak ki kalite domaj ki garanti nan kontra asirans ou. Mete kontra asirans yo, dokiman enpòtan ak lòt bagay ki enpòtan nan yon kòfrefò ak yon kote ki fèmen.
- Kite ekstenktè yo anplas, epi asire tout moun konnen kijan pou itilize yo.
Pou jwenn plis enfòmasyon sou sa pou fè anvan move tan, ale nan lòt paj wèb nou yo:
Konnen tèm yo itilize pou dekri move tan
Siveyans pou Tònad - Li posib pou gen tònad. Rete vijilan pou tanpèt k ap pwoche yo. Siveye syèl la epi toujou kapte estasyon Radyo Metewolojik NOAA, radyo oswa televizyon komèsyal pou jwenn enfòmasyon.
Avètisman pou Tònad - Rada metewolojik siyale oswa endike yon tònad. Ale nan abri imedyatman.
Siveyans pou Loraj Grav - Fè ou konnen kilè ak ki kote ka gen loraj ki grav. Siveye syèl la epi toujou kapte estasyon Radyo Metewolojik NOAA, radyo oswa televizyon komèsyal pou jwenn enfòmasyon.
Avètisman pou Loraj Grav - Yon avètisman yo bay lè obsèvatè rapòte move tan oswa lè yon rada endike sa. Avètisman yo endike danje ki pral rive pou lavi moun ak pwopriyete pou moun ki nan trajektwa tanpèt la.
Siveyans pou Inondasyon - Li posib pou gen inondasyon. Kapte estasyon Radyo Metewolojik NOAA, radyo oswa televizyon komèsyal pou jwenn enfòmasyon.
Siveyans pou Inondasyon Sanzatann - Li posib pou gen inondasyon sanzatann. Prepare ou pou ale kote ki pi wo; koute Radyo Metewolojik NOAA, radyo oswa televizyon komèsyal pou jwenn enfòmasyon.
Avètisman pou Inondasyon - Ap gen inondasyon oswa pral gen inondasyon nan yon ti tan; si yo mande ou pou deplase, fè sa imedyatman.
Avètisman pou Inondasyon Sanzatann - Gen yon inondasyon; chèche kote ki wo pou ale apye imedyatman.
Bagay ki anba la yo se bagay ou kapab fè pou pwoteje tèt ou, fanmi ou ak byen ou anvan yon move tan:
- Toujou siveye syèl la. Chèche kote ki nwa nan syèl la, limyè zèklè oswa van k ap vin pi fò. Koute son loraj la. Si ou kapab tande loraj la, ou pre ase pou pran yon kout-zèklè.
- Dekri k ap vole oswa son yon tònad k ap pwoche ka fè ou vijilan. Siy danje tònad ki gen ladan syèl ki nwa, prèske koulè vèt; gwo lagrèl; yon gwo nyaj nwa k ap pase ba oswa yon gwo bwi, ki sanble avèk yon tren machandiz.
- Konsidere lè ofisyèl yo oswa anons nan radyo/televizyon mande ou pou ale nan abri oswa pou deplase.
- Rasanble manm fanmi ou, mete bèt kay yo andedan, epi fè twous rezèv pou ijans ou pare.
- Fèmen pòt deyò yo ak fasad fenèt yo, aba-jou yo oswa rido yo. Rete lwen pòt yo, fenèt yo ak miray deyò yo. Rete kote ki gen abri a jouk lè danje a fin pase.
- Pandan kout-zèklè yo, pa itilize telefòn ki gen fil, pa manyen aparèy menaje elektrik yo, oswa pa itilize dlo tiyo a. Pa gen pwoblèm pou itilize telefòn san fil oswa telefòn selilè.
- Sonje Règ 30/30 Pwoteksyon kont Kout-Zèklè: Antre andedan si, apre ou fin wè yon kout-zèklè a, ou pa kapab konte jiska 30 anvan ou tande kout-loraj la. Rete andedan pandan 30 minit apre ou fin tande dènye kout-loraj la.
- Si lapli t ap tonbe anpil pandan plizyè èdtan, oswa si lapli t ap tonbe san rete pandan plizyè jou, montre ou vijilan pou posiblite yon inondasyon.
- Pa mache nan dlo k ap koule. Nwayad se kòz prensipal ka lanmò yo nan inondasyon. Sis (6) pous dlo k ap koule vit kapab frape ou nan pye.
- Rete andedan epi vwayaje sèlman si li nesesè toutbon. Koute radyo/gade televizyon pou jwenn dènye enfòmasyon yo.
Pou jwenn plis enfòmasyon sou sa pou fè anvan move tan, ale nan lòt paj wèb nou yo:
Etap pou Sekirite Vwati
Planifye vwayaj long yo avèk anpil prekosyon, koute estasyon radyo oswa televizyon pou konnen dènye previzyon metewolojik yo ak kondisyon wout la. Si yo prevwa move tan, kondi sèlman si li nesesè toutbon.
- Kitwe tank gaz ou plen sizoka li nesesè pou deplase. Fè antretyen nan machin ou, epi kite li nan bon kondisyon pou travay.
- Rasanble yon Twous Vwati pou Ijans ki gen ladan: flach avèk pil siplemantè, twous atik premye swen, medikaman nesesè, kouto pòch, kab demaraj, dra/sak pou dòmi, rad anplis (tankou padsi, gan ak chosèt), manje ki p ap gate, kle ki pa elektrik pou louvri bwat, twous zouti debaz (pens, kle espesyal, tounvis), kòd traksyon, bokit dlo ak yon rad gwo koulè pou sèvi kòm yon drapo.
- Pa kondi nan yon zòn ki inonde yo. Sis (6) pous dlo kapab lakòz yon machin pèdi kontwòl ak pètèt bloke. Yon pye dlo sifi pou flote anpil machin. Sèlman 2 pye dlo k ap bouje kapab pote ale vwati, SUV, ak kamyon pikòp yo. Pa kondi nan baryè wout - yo la pou yon rezon.
- Pran prekosyon ou avèk zòn kote dlo inondasyon yo desann. Wout yo ka vin febli, epi yo kapab kraze anba pwa yon vwati.
- Rete lwen wout yo pou pèmèt ekip ijans yo netwaye wout yo, epi pou yo bay èd pou ijans lan.
- Ede moun ki pran chòk yo oswa moun ki bloke yo. Pa eseye deplase moun ki pran chòk grav yo sof si yo nan danje imedyatman pou mouri oswa pou pran lòt chòk.
- Itilize yon telefòn ki gen fil sèlman pou ijans yo.
- Pran prekosyon ou kote ki gen liy kouran nan dlo. Toujou sipoze yon fil ki nan dlo se yon fil ki gen kouran ladan. Rapòte sa ba otorite ijans yo.
- Siveye danje anlè tèt ou tankou branch pyebwa, fil kouran ki kase, ak lòt debri. Pran prekosyon ou lè w ap mache.
- Siveye timoun k ap jwe deyò ak nan lari a, sitou sa k ap monte sou pyebwa ak pil ki tonbe oswa k ap kouri akote yo. Paran yo ta dwe fè pitit yo sonje pou yo rete lwen danje sa yo.
- Pa mache nan dlo inondasyon yo. Dlo a ka kontamine avèk lwil, gazolin, oswa dlo egou sovaj, ki gen liy kouran oswa bèt nan dlo a.
- Chèche danje tankou liy gaz ki kase/ki gen fuit, sistèm egou ki domaje, sikui elektrik ki inonde, aparèy menaje ki anba dlo ak domaj nan fondasyon kay la. Kite zòn nan si ou pran sant gaz oswa vapè chimik.
- Netwaye tout bagay ki mouye. Pou manje, medikaman ak pwodui kosmetik; lè ou pa sèten, jete yo.
- Asire dèlko sipò yo ayere byen. Pa janm itilize griy, dèlko oswa fou kan andedan kay la.
- Koute rapò medya ak/oswa otorite lokal yo sou si rezèv dlo kominote ou bon pou bwè ak lòt enstriksyon.
- Asire goutyè yo ak kanalizasyon netwaye pou evènman lapli/inondasyon pidevan.
- Fè foto/videyo domaj yo san pèdi tan. Kontakte konpayi asirans ou pou fè yon reklamasyon.
Zanmi, vwazen ak kamarad ou yo gen plis chans pou prepare pou plizyè kalite danje tan ki afekte nasyon an souvan lè yo wè moun ki nan zòn yo ap prepare, kidonk ankouraje yo pou yo aji lè ou trase yon egzanp pou tèt ou. Premye eta ou kapab fè se Fè Pwomès pou Prepare., Resous w ap resevwa yo lè ou fè sa ap ba ou zouti pou fè fanmi ak kominote ou pi pwoteje, pi detèmine, epi pi byen prepare.
Twous zouti a gen ladan yon kominike pou laprès, atik blòg, ak modèl ki pibliye ak zouti medya sosyal pou itilize nan sitwèb ou oswa nan paj medya sosyal ou. Zouti sa yo la pou itilize nan yon apwòch endividyèl pou preparasyon pou bati yon nasyon ki Pare pou Move Tan.
Lè w ap fè pwomès pou prepare, tanpri anvizaje itilize twous zouti a kòm yon egzanp, epitou envite manm, anplwaye, elektè, kliyan, zanmi, fanmi, ak kominote a pou yo Se yon Fòs Lanati tou.
Videyo Alèt sou Tan pou Kominote a
FEMA fè tout moun sonje pou yo vin abitye avèk sistèm avètisman alèt piblik kominote a.
Semèn Nasyonal Preparasyon pou Move Tan an 2012
NOAA ak FEMA mande pou ou Se Yon Fòs Lanati. Konnen risk ou, prepare yon plan ak yon twous pou ijans, aji san pèdi tan lè yo avèti ou, epi simaye pawòl la ba vwazen yo.
Pou jwenn plis enfòmasyon sou sa pou fè anvan, pandan ak apre danje espesifik, ale sou Entènèt nan lòt paj yo:


text:
n sou Koze Kay
Telefòn:22270754, 38228829
Email:frakkayiti@yahoo.fr
Rele aba grangou, aba lavichè se yon krim sou gouvènman Mateli Lamòt la
Madi 19 jen 2012 la, lapolis arete Oxigène David ak Charles Dukens pandan yo t ap manifeste nan yon sitign « Mouvement de Liberté d’Egalite des Haïtiens pour la Fraternité » MOLEGHAF te òganize devan Ministè Afè Sosyal. Se chak madi manm MOLEGHAF òganize sitign sa a devan Ministè a pou rele « aba grangou ak lavichè epi mande gouvènman an travay ».
Militan MOLEGHAF yo deja genyen 2 mwa 2 jou nan prizon Penitansye Nasyonal san jije. Yo te parèt devan jij enstriksyon Berge O. Surpris nan pakè Pòtoprens 18 jiyè 2012 la. Akizasyon lapolis lage sou do mesye yo se (ak vandalis) paske yo kraze vit yon machin ki te kanpe nan zòn lan. Alòske swadizan mèt machin lan pa t janm parèt nan tribinal la. Jij Berge O. Surpris retounen mesye yo nan penitansye. Ki donk, sèl krim 2 militan MOLEGHAF yo komèt, se paske yo t ap rele « aba grangou ak lavichè, yo bezwen travay ».
Oxigène David abite Fònasyonal yon katye popilè, se papa 5 pitit, 4 fi 1 gason. Se manm fondatè epi prensipal lidè MOLEGHAF, yon òganizasyon revandikatif ki rasanble jenn gason ak jenn fanm nan zòn lan. Depi sou gouvènman Rene Preval, òganizasyon sa a toujou òganize sitign chak madi devan Ministè Afè Sosyal pou mande travay. Yon revandikasyon lejitim nan yon peyi ak yon popilasyon 60 pousan jèn ak yon to chomaj anviwon 70 pousan, kote lavichè a ap grenpe pi plis chak jou.
Charles Dukens, yon jenn militan 23 lane, ki apèn fin fè klas filo. Dukens ap milite nan MOLEGHAF depi anviwon 1 lane edmi. Dukens se youn nan 8 pitit madan Anile Charles, ki pap viv avèk mari l depi 12 lane. Madanm lan ap kriye tout jounen tout lanuit pou pitit gason l k ap manje prizon paske li te pèmèt li rele aba grangou sou gouvènman Mateli Lamòt la.
Arestasyon Oxigène David ak Charles Dukens, se yon zak politik pou fèmen bouch militan MOLEGHAF yo k ap rele aba grangou, ba yo travay. Alòske madan prezidan an gen yon pwogram ki rele (aba grangou). Pandan nou ka konstate grangou ak lamizè ap touye moun nan peyi a . Arestasyon ak anprizònman 2 jenn gason sa yo ki pa komèt okenn zak malonèt, ki senpleman t ap defann dwa yo, fè nou poze tèt nou kesyon pou mande ki kantite inosan k ap manje prizon san yo pa fè anyen ? Alòske, bandi legal yo gen pouvwa pou yo fè sa yo vle ak peyi a.
Nou menmm nan FRAKKA, nou denonse aretasyon 2 jenn gason sa yo k ap boule prizon depi anviwon 2 mwa paske sèlman yo t ap mande travay ak manje. Se yon aretasyon abitrè, ilegal, ki vyole dwa konstitisyon 1987 la bay tout moun pou manifeste kòlè yo kont tout sa yo pa dakò k ap fèt nan sosyete a. Nou pwofite lanse yon apèl bay tout fòs pwogresis yo, pou nou leve kanpe kont retou rejim gwo ponyèt makout k ap rechouke nan peyi a.
Konsa nou menm nan FRAKKA, nou mande :
Jij enstriksyon Berge O. Surpris libere Oxigène David ak Charles Dukens ki pa fè okenn krim pou y ap manje prizon.
Enstitisyon k ap defann dwa moun yo pou pran pozisyon sou arestasyon gwo ponyèt ak anprizònman abitrè Oxigène David ak Charles Dukens.
Pou sektè popilè a leve kanpe kont retou rejim boutdi makout ladwat ak lekstrèm dwat la vle rechouke nan peyi a.
Aba grangou ak lavichè ! Viv liberasyon Oxigène David ak Charles Dukens
Pou Biwo Egzekitif FRAKKA : ________________
SANON Reyneld
Sekretè Egzekitif
Koze Kay
Telefòn:22270754, 38228829
Email:frakkayiti@yahoo.fr


text:
The U.S. Equal Employment Opportunity Commission
Lwa Sou Ameriken Andikape-yo (ADA) mande pou yon mèt travay ki genyen 15 anplwaye oubyen plis, fè aranjman pou l ofri konfò rezonab pou moun ki andikape kapab travay, sòf si sa ta kapab koze travay-la yon nwizans san rezon. Yon aranjman pou konfò rezonab se kapab nenpòt ki chanjman ki fèt nan anviwonnman travay-la oubyen nan fason yon travay dwe fèt, de kwa pou pèmèt yon moun ki andikape benefisye chans egal nan travay-la. Genyen 3 kategori “aranjman pou konfò rezonab”:
(i) chanjman nan mach-a-swiv pou moun aplike pou travay
(ii) chanjman nan anviwonnman travay-la, oubyen nan fason travay-la abitye fèt nòmalman
(iii) chanjman ki pèmèt yon anplwaye ki andikape benefisye menm avantaj ak privilèj nan travay-la (tankou posiblite pou li patisipe nan estaj).
Malgre anpil moun ki andikape kapab aplike pou sèten travay epi reyalize travay sa-yo san okenn aranjman pou konfò rezonab, baryè nan travay konn anpeche kèk lòt moun andikape akonpli yon travay yo byen ta ka fè si kèk aranjman te fèt pou sa. Baryè sa-yo se kapab obstak fizik (tankou enstalasyon oubyen ekipman ki enposib pou yo itilize), oubyen se kapab prensip ak règleman (tankou règleman ki konsene orè travay-la, lè anplwaye-yo pran “break”, oubyen fason moun fè travay-la). Aranjman pou konfò rezonab-yo elimine baryè nan travay-la pou moun ki andikape.
Gid sa-a pote repons pou kèk nan prensipal kesyon ti antrepriz-yo ap poze konsènan aranjman rezonab-yo. Li eksplike ki sa ni mèt travay-yo ni moun andikape-yo genyen kòm obligasyon, e li jete yon koutje tou sou limit efò yon mèt travay ka deplwaye pou l fè aranjman pou li ofri yon konfò rezonab.
Gid sa-a sòti nan Rekòmandasyon ke Komisyon pou Chans Egal nan Travay-la (Equal Employment Opportunity Commission)fè sou Aplikasyon Règleman sou Konfò Resonab e sou Nwizans san Rezon, dapre sa ki di nan Lwa ADA-a. Tout ti antrepriz ki ta vle konnen plis bagay sou konfò rezonab e sou nwizans san rezon, yo kapab rele nan 1-800-669-3362 pou yo mande yon kopi gratis Gid sou Aplikasyon-an (Enforcement Guidance) poutèt, oubyen yo ka jete yon koutje sou li sou paj EEOC genyen sou entènèt-la,
Moun-nan (gason oubyen fi) fèt pou fè mèt travay-la konnen ke li bezwen yon adaptasyon oubyen chanjman nan travay-la pou yon rezon ki gen rapò avèk yon pwoblèm medikal. Yon moun kapab itilize yon langaj klè pou sa, san li pa bezwen site lwa ADA-a ni itilize ekspresyon “aranjman pou konfò rezonab-la”. Li pa nesesè pou yon demann pou konfò rezonab fèt sou papye, menm si yon mèt travay gen dwa deside ekri yon memorandòm oubyen yon lèt pou l konfime demann-nan.
Lè andikap-la avèk/oubyen nesesite pou konfò rezonab-la se pa yon bagay ki klè, mèt travay-la kapab mande moun-nan pou l prezante kèk dokiman rezonab sou andikap-la e sou pwoblèm fizik-li.
Mèt travay-la ak moun ki andikape-a ta dwe kòmanse patisipe nan yon efò pou yo pote limyè sou sa moun-nan bezwen epi idantifye sa ki ta kapab reprezante yon konfò rezonab. Mèt travay-la gen dwa poze moun-nan kèk kesyon ki ta ka pèmèt antrepriz-la pran yon desizyon ki repoze sou bon jan enfòmasyon lè lap reponn demann-nan. Pami kesyon sa-yo, genyen kesyon pou mande moun-nan ki kalite aranjman li bezwen.
Genyen anpil resous piblik e prive ki la pou ede mèt travay ak moun andikape ki pa fin abitye avèk aranjman posib-yo. (Jete yon koutje sou Anèks ki tache nan gid sa-a pou ou jwenn yon lis sou resous ki kapab ede moun idantifye aranjman pou konfò rezonab-yo).
Mèt travay-la gen dwa chwazi ant divès konfò rezonab, depi konfò li chwazi-a se yon konfò ki efikas (sètadi, li elimine baryè ki an kesyon nan travay-la). Antrepriz-la gen dwa vini ak lòt lide sou yon aranjman rezonab ki diferan pou elimine baryè ki an kesyon-an. Si genyen 2 aranjman rezonab posib, epi youn pi chè pase lòt, oubyen si li pi difisil pou enstale/oubyen pou jwenn, antrepriz-la gen dwa chwazi sila ki koute pi piti lajan-an oubyen ki pi fasil pou enstale oubyen pou jwenn-nan, depi li efikas.
Yon mèt travay ta dwe prese reponn yon demann pou yon konfò rezonab. Si mèt travay-la ak moun andikape-a genyen pou yo patisipe ansanm nan yon efò kap debouche sou konfò-a, efò sa-a tou ta dwe fèt pi bonè li kapab. Se konsa tou, mèt travay-la ta de pase alaksyon san pèdi tan, pou l ofri konfò rezonab-la.
Genyen divès tip konfò rezonab diferan. Men enfòmasyon sou kèk nan yo.
Wi. Pami chanjman sa-yo, genyen: (1) wete yon responsablite nan men yon anplwaye pou bay yon lòt li, si se yon ti travay ke yon anplwaye pa kapab fè poutèt yon andikap; epi (2) pote chanjman nan orè ak anplasman kote yon travay konn fèt. Si yon anplwaye pa kapab fè yon ti travay poutèt li andikape, antrepriz-la kapab mande anplwaye-a fè yon lòt ti travay nan plas-li.
Wi. Yon vakans san peye se yon fòm aranjman pou ofri konfò rezonab, si sa pa koze yon nwizans san rezon pou antrepriz-la. Men sèlman, mèt travay-la pa oblije ofri moun-nan plis vakans peye pase sa li ofri lòt anplwaye-yo.
Si yon anplwaye andikape bezwen plis vakans san peye kòm yon aranjman rezonab, mèt travay-la fèt pou ofri anplwaye sa-a plis tan vakans, menm si antrepriz-la genyen yon politik “se pa fòt-mwen”. Men sèlman, yon mèt travay pa oblije bay plis vakans si: (i) li kapab ofri yon konfò efikas ki kapab pèmèt anplwaye-a kontinye travay, oubyen (ii) si li demontre ke antrepriz-la tap sibi yon nwizans san rezon si li bay anplwaye-a plis vakans.
Wi, si konfò rezonab mèt travay-la ofri-a, se yon aranjman efikas e si sa elimine bezwen pou konje-a. Pou rezon sa-a, yon mèt travay gen dwa re-distribye kèk ti travay oubyen fè yon transfè pwovizwa pase pou li bay vakans, depi anplwaye-a gen posiblite toujou pou l regle pwoblèm medikal-li. Ou ka jwenn enfòmasyon tou nan Fè Reyèl EEOC pibliye sou Lwa FMLA-a ak Lwa ADA-a.
Wi, depi sa pa pwovoke yon nwizans initil. Yon orè modifye kapab vini avèk kèk chanjman nan lè pou anplwaye-a rive e kite travay-la, li kapab prevwa plizyè “break”, kapab gen chanjman nan lè kèk travay abitye fèt, pèmisyon pou yon anplwaye pran vakans peye ki pwolonje oubyen pou li pran plis vakans san peye.
Wi. Pa egzanp, yon desizyon pou ofri yon anplwaye vakans oubyen pou chanje orè travay-li kòm yon aranjman rezonab, kapab debouche sou yon modifikasyon règleman ak politik antrepriz-la abitye swiv sou kesyon vakans ak prezans. Men sèlman, aranjman rezonab-la mande pou antrepriz-la modifye politik-li sèlman pou yon anplwaye ki andikape. Mèt travay-la gen dwa kontinye aplike politik-la pou lòt anplwaye-yo.
Wi, sòf si mèt travay-la ka demontre sa ta kapab reprezante yon nwizans san rezon pou antrepriz-la. Men kondisyon ki nesesè pou bay yon anplwaye yon lòt travay pou l fè:
Yon anpwlaye dwe kalifye pou nouvo pozisyon-an. Sa vle di ke moun sa-a (fi oubyen gason): 1). dwe satisfè kondisyon tankou talan, eksperyans, nivo etid, avèk lòt kondisyon ki poze pou yon moun jwenn travay-la, epi 2). fòk li kapab reyalize prensipal fonksyon ki mache ak nouvo travay-la avèk ou san aranjman pou konfò rezonab. Mèt travay-la pa oblije ede anplwaye-a nan okenn efò pou l vin kalifye pou dyòb-la.
Yon antrepriz pa oblije revoke yon lòt anplwaye ni kreye yon pozisyon. Se menm jan-an tou li pa oblije bay anplwaye-a pwomosyon.
Nouvo pozisyon-an ta fèt pou se yon pozisyon ki egal nan salè ak nan enpòtans avèk pozisyon anpwlaye-a te genyen anvan-an, oubyen se pou l egal ak yon pozisyon ki pi rapwoche posib ak ansyen-an pou salè ak enpòtans-li, sizoka yon pozisyon egal pa ta vid.
Non. Men sèlman, kòm yon fòm aranjman rezonab, Lwa ADA-a kapab mande kèk chanjman nan metòd sipèvizyon-an, tankou metòd ki sèvi pou di moun-nan ki sa l gen pou fè kòm travay.
Yon antrepriz pa oblije elimine yon responsablite ki enpòtan nan yon travay.
Non, paske se kòmsi antrepriz-la tap pibliye nouvèl ki fè konnen gen yon moun ki andikape. Lwa ADA-a pale aklè pou l entèdi piblikasyon enfòmasyon medikal, sòf nan kèk sitiyasyon limite, kote entèdiksyon-an pa elimine posiblite pou yo fè lòt anplwaye konnen yon anplwaye gen yon andikap.
Pou yon antrepriz reponn kesyon yon anplwaye ta poze sou rezon ki fè yon kolèg ap resevwa sa li konsidere kòm yon trètman “diferan” ou “espesyal”, antrepriz-la kapab ensiste pou di li genyen yon politik ki mande pou l ede nenpòt ki anplwaye kap fè fas ak difikilte nan travay-la. Se konsa tou, antrepriz-la kapab jwenn li itil pou l fè wè ke anpil nan pwoblèm anplwaye-yo kontre nan travay-la, se pwoblèm pèsonèl e ke, nan ka sa-yo, politik antrepriz-la se respekte pwoblèm prive anplwaye-yo. Pou yon mèt travay fè mesaj sa-a pase byen, li kapab bay anplwaye (fi kou gason) ki poze kesyon-an asirans yon fwa ankò ke, si li te genyen pwoblèm prive tou, li tap jwenn menm respè-a si li panse li nesesè pou l mande antrepriz-la fè kèk chanjman nan travay-la pou rezon pèsonèl. Mèt travay-yo byen kapab jwenn li itil pou yo fè tout anplwaye jwenn enfòmasyon sou divès lwa ki mande pou antrepriz-yo satisfè kèk bezwen anplwaye-yo genyen (pa egzanp, Lwa ADA-a ak Lwa sou Lafanmi ak Konje Medikal-la), pandan lwa sa-yo mande mèt travay-yo pou yo respekte e fè respekte vi prive anplwaye-yo.
Si yon antrepriz konnen ke yon anplwaye gen yon andikap, li kapab chache konnen tou si moun sa-a bezwen yon aranjman pou konfò rezonab lè antrepriz-la gen bon jan rezon pou l panse ke anplawye-a kapab bezwen yon aranjman konsa. Se menm jan-an tou, yon antrepriz kapab mande yon anplwaye andikape ki gen pwoblèm pou l bay rannman oubyen pwoblèm konpòtman, èske li bezwen yon aranjman pou konfò rezonab.
Yon antrepriz pa janm oblije ofri okenn konfò rezonab ki ta ka fè travay-la sibi yon nwizans ki pa nesese, sa vle di gwo difikilte avèk gwo depans. Nwizans ki pa nesese-a vle di non sèlman difikilte ekonomik, men tou aranjman pou konfò rezonab ki dire lontan ou ki koze kontraryete san rezon, oubyen aranjman ki ta kapab chanje totalman kalite ak operasyon travay-la.
Tout demann pou konfò rezonab dwe pase nan yon analiz separe, pou wè si li pap koze yon nwizans ki pa nesesè; analiz sa-a ap pran an konsiderasyon:
kalite aranjman moun-nan bezwen-an ak pri lap koute;
resous finansye global biznis-la; kantite moun biznis-la anplwaye; epi efè aranjman-an sou depans ak rezous biznis-la;
konsekans aranjman-an sou biznis-la.
Si kantite depans sa mande a, se yon pwoblèm, biznis-la fèt pou l chache konnen si gen lajan pou sa andeyò travay-la, tankou lajan ki ta ka sòti nan ajans leta pou reyabilitasyon, pou peye pou tout aranjman-an oubyen pou yon pati ladan. Anplis sa, biznis-la ta fèt pou chache konnen èske li kalifye pou l resevwa kèk kredi pou taks oubyen dediksyon pou l ka sipòte depans aranjman-an mande-a. Se konsa tou, si se yon pati nan depans pou aranjman-an ki ka koze yon nwizans initil, biznis-la fèt pou l mande moun andikape-a si li vle peye moso nan lajan-an.
Yon mèt travay pa kapab pale pawòl nwizans ki pa nesesè, si opinyon sa-a repoze sou lapèrèz li genyen vizavi anplwaye-yo (oubyen kliyan-yo) oubyen sou prejije-li kont yo, oubyen ankò paske si li ofri yon aranjman rezonab, sa ta kapab genyen move konsekans sou moral anplwaye-yo. Men sèlman, mèt travay-yo kapab pale pawòl nwizans ki pa nesesè si yon aranjman rezonab ta kapab nwi san rezon posiblite pou lòt anplwaye fè travay-yo.
Non. Si yon desizyon pou chanje orè travay yon anpwlaye (oubyen pou ba li konje) kapab anpeche lòt anplwaye fè travay-yo, nan yon ka konsa, gwo deranjman sa ka pote nan operasyon biznis-la kapab reprezante yon nwizans ki pa nesesè.
Nan kèk sitiyasyon, yon anplwaye byen kapab bay yon dat a-peprè pou li tounen nan travay-la, paske se pa tout tan yon trètman ak yon konvalesans konn pèmèt moun bay presizyon sou sa. Si yon antrepriz kapab pwouve li ta sibi yon nwizans ki pa nesesè si l pa konnen ki lè egzakteman kilè yon anpwlaye ki gen konje ap retounen nan travay, lè sa-a antrepriz la kapab refize bay konje-a. Yon nwisans kapab san rezon pou antrepriz-la, si mèt travay-la pa kapab ni fè plan dapre dat anpwlaye-a ap tounen, ni pran yon lòt moun an pèmanans pou fè travay-la. Nan kèk lòt sitiyasyon menm, se posib pou mèt travay-la montre souplès.
Komisyon Ameriken Pou Chans Egal nan Travay
1-800-669-3362 (Vwa)1-800-800-3302 (TT)
Sant Piblikasyon EEOC-a genyen anpil dokiman gratis sou sa ki di nan Tit I Lwa ADA-a sou travay, san bliye ni Lwa 42 U.S.C.§12101 ak sa ki vini apre-yo (1994), ni règleman ki nan 29 C.F.R. § 1630 (1997). Anplis sa, EEOC pibliye yon gwo kantite enfòmasyon sou konfò rezonab ak nwizans san rezon. 2 sous prensipal ki bay enfòmasyon sou fason pou moun entèprete lwa-yo, se: (1) Gid Esplikatif ki mache avèk règleman Tit I-an (yo rele li tou Anèks règleman-yo), 29 C.F.R. pt. 1930 §§ 1630.2(o), (p), 1630 (1997), epi (2) Yon Liv ki pale de Asistans Teknik sou Dispozisyon Legal konsènan Travay (Tit I) ki nan Lwa III sou Moun Andikape nan Etazini-yo, 8 FEP Manual (BNA) 405:6981, 6981 (1992). Liv-la genyen ladan tou yon Annyè/Gid 200 paj sou Resous-yo; pami resous sa-a yo genyen ajans federal-yo ak ajans Eta-yo, ajans reyabilitasyon-yo (ki byen kapab peye pou yon pati oubyen pou tout depans ki nesesè pou aranjman rezonab-yo), epi òganizasyon ki okipe afè moun andikape e ki ka ofri èd pou idantifye aranjman rezonab-yo e pèmèt moun konnen ki kote yo ka jwenn aranjman sa-a yo.
EEOC deja abòde tou kesyon ki gen rapò ak aranjman rezonab nan gid ak dokiman nou pral nonmen la-a yo: (1)_Gid sou Aplikasyon Lalwa: Kesyon ki gen rapò avèk andikap moun genyen anvan yo kòmanse yon travay ak kesyon sou egzamen medikal nan 5, 6-8, 20, 21-22, 8 Liv FEP (BNA) 405:7191, 7192-94, 7201 (1995); (2) Gid sou Aplikasyon Lalwa: Konpansasyon pou Anplwaye, avèk Lwa ADA-a nan 15-20, 8 Liv FEP (BNA) 405:7391, 7398-7401 (1996); (3) Gid sou Aplikasyon Lalwa: Lwa sou Ameriken Andikape-yo Maladi Mantal nan 19-28, 8 Liv FEP (BNA) 405:7461, 7470-76 (1997); epi (4) Fè Reyèl sou Lwa sou Lafanmi ak Konje Medikal, Lwa sou Ameriken Andikape-yo, epi Tit VII Lwa 1964 sou Dwa Sivik nan paj 6-9, 8 Liv FEP (BNA) 405:7371, 7374-76 (1996).
Epitou, EEOC genyen yon postè antrepriz-yo ak sendika travay-yo kapab itilize pou yo konfòme-yo ak sa Lwa ADA-a di sou fason pou moun jwenn enfòmasyon.
Tout dokiman nou sòti nonmen la-a yo, sòf Liv sou sa Lwa ADA-a di sou Asistans Teknik-la, Annyè/Gid sou Resous-la ak postè-a, se dokiman moun kapab jwenn tou sou entènèt-la e sou paj sa-a: http://www.eeoc.gov.
Depatman Travay Ameriken-an
(Pou moun resevwa enfòmasyon sou Lwa sou Lafannmi ak Konje Medikal-la)
Pou moun mande materyèl ekri: 1-800-959-3652 (Vwa) 1-800-326-2577 (TT)
Pou moun poze kesyon: (202) 219-8412 (Vwa)
IRS (Sèvis Taks Ameriken-an)
(Pou enfòmasyon sou kredi nan taks ak dediksyon moun benefisye poutèt yo ofri kèk konfò rezonab)
(202) 622-6060 (Vwa)
Rezo Pou Konfò nan Travay (Job Accommodation Network - JAN)
1-800-232-9675 (Vwa/TT)
http://janweb.icdi.wvu.edu/.
Rezo pou Konfò nan Travay-la (JAN) se yon sèvis Komisyon Prezidansyèl sou Travay Moun Andikape. Li kapab bay enfòmasyon gratis sou divès kalite aranjman pou konfò rezonab.
Lwa ADA sou Andikap ak Sant Asistans Teknik pou Antrepriz-yo (DBTACs)
1-800-949-4232 (Vwa/TT)
DBTACs-yo se yon total 10 sant rejyonal gouvènman federal-la finanse e ki ofri enfòmasyon, fòmasyon/estaj, ak asistans teknik dapre sa ki di nan Lwa ADA-a. Chak sant mete ansanm avèk antrepriz lokal-yo, rezo moun andikape, ajans gouvènmantal, reyabilitasyon ak lòt rezo pwofesyonèl, pou bay enfòmasyon ak asistans ke Lwa ADA-a ofri kounye-a, e yo chak ensiste espesyalman sou nesesite pou yo satisfè bezwen ti biznis-yo. DBTACs-yo kapab bay referans pou moun kontakte sous lokal ki gen bon jan eksperyans nan zafè aranjman pou bay konfò rezonab.
Biwo Rejis Entèprèt pou Moun Soud (Registry of Interpreters for the Deaf)
(301) 608-0050 (Vwa/TT)
Biwo sa-a bay enfòmasyon sou kote pou moun jwenn entèprèt ak sèvis entèprèt, e sou ajans ki ofri asistans nan domèn sa-a.
Pwojè Asistans Teknik RESNA
(703) 524-6686 (Vwa) (703) 524-6639 (TT)
http://www.resna.org/hometa1.htm
RESNA (Rehabilitation Engineering and Asistive Technology Society of North America) vle di ann anglè: Sosyete Jeni ak Asistans Teknolojik Nò-Ameriken pou Reyabilitasyon. Li kapab bay moun referans pou pwojè ki nan tou le 50 Eta-yo e nan 6 teritwa-yo, pandan li ofri moun andikape-yo asistans teknik pou yo benefisye sèvis ki gen rapò ak teknoloji. Pami sèvis sa-yo, kapab genyen:
enfòmasyon sou sant ak referans pou sant ki ede yon moun konnen ki aparèy ki kapab ede yon moun andikape; (pa egzanp, yon moun ka itilize yon gwo kokenn baz enfòmasyon - data bases- ki gen enfòmasyon sou plizyè milye pwodi teknolojik ki ka ede moun sa-a e ki deja sou mache-a),
sant kote moun kapab eseye aparèy ak ekipman,
asistans pou moun jwenn lajan pou yo achte aparèy e repare yo, epi
boukantaj ekipman ak pwogram pou resikle ekipman.
EEOC-SERA/HC
[1] Tout mèt travay ki dwe respekte Lwa sou Lafanmi ak Konje Maladi-an (Family and Medical Leave Act-FMLA), kapab gen kèk obligasyon poutèt lwa sa-a e poutèt lwa ADA-a. Pou plis enfòmasyon sou fason lwa sa-yo aplike pou konje e sou orè modifye, antrepriz-yo kapab kontakte Rekòmandasyon EEOC fè sou Aplikasyon Règleman sou Konfò Renonab-yo e sou Nwizans san Rezon dapre Lwa ADA-a; yo ka jwenn enfòmasyon tou nan Fè Reyèl EEOC pibliye sou Lwa FMLA-a ak Lwa ADA-a.
This page was last modified on July 21, 2003.
Return to Index Page


text:
Siklòn se gwo tanpèt twopikal ki fòme nan Oseyan Atlantik nan sid la, Lanmè Karayib la, Gòf Meksik la ak Oseyan Pasifik nan lès la. Moun kap viv nan kominote ki gen tandans pou gen siklòn yo dwe konnen kijan yo frajil, ak ki sa pou yo fè pou bese konsekans gwo tanpèt sa yo. Nou kapab itilize enfòmasyon ki nan paj sa a pou sove lavi nan travay, nan kay, sou wout la, oswa sou dlo.
- Etap ou kapab pran pou pwoteje fanmi ou, pwopriyete ou oswa biznis ou
- Fòmasyon Nou Rekòmande
- Resous Adisyonèl
Etap 1: Kreye yon Kit / "Sak Tou Pare"
Fè yon Kit Atik Ijan, ki gen bagay tankou manje ki pa gate, dlo, yon radyo ki opere ak batri oswa mannivèl, flash ak batri an plis. Ou kapab vle prepare yon kit pòtab epi kite li nan machin ou an ka yo ta di ou pou w evakye.
Etap 2: Fè Yon Plan
Prepare fanmi ou: Fè yon Plan Ijans Fanmi.
Fanmi ou kapab pa ansanm lè yon katastwòf pete, se sa ki fè li enpòtan pou ou konnen kijan youn pral kontakte lòt, kijan nou pral reyini ak ki sa nou pral fè an ka ta gen yon ijans. Epi tou ou dwe konsidere:
Prepare Biznis Ou
Biznis jwen yon wòl enpòtan nan preparasyon. Si w mete yon plan sou plas kounye a sa pral amelyore chans pou sove konpayi ou a apre dezas la epi retabli.
- Evalye ak anpil atansyon kijan konpayi ou a fonksyone, anndan konpayi a ak deyò, pou detèmine ki anplwaye, materyèl, pwosedi ak ekipman ki absoliman nesesè pou bizinis la kontinye opere.
- Idantifye operasyon ki nesesè pou konpayi a sove epi retabli.
-
Planifye ki sa ou pral fè si ou pa ka antre nan bilding, izin oswa boutik ou a.
- Konsidere si ou kapab opere biznis la yon lòt kote oswa lakay ou.
- Devlope relasyon ak lòt konpayi pou itilize espas yo an ka yon katastwòf la rann li enposib pou itilize kote ou a.
Plan Pou Pwoteje Pwopriyete
Siklòn kapab lakòz gwo lapli ki lakòz gwo dega inondasyon nan zòn kotye ak sou tè yo. Tout moun gen risk epi ou dwe konsidere pwoteksyon asirans pou inondasyon. Asirans ou inondasyon se sèl fason ou kapab pwoteje pwopriyete ou ak biniz ou kont dega inondasyon sou plan finans. Pou aprann plis enfòmasyon sou risk inondasyon ak jan pou pwoteje tèt ou ak biznis ou, vizite sitwèb NFIP a, www.floodsmart.gov oswa rele 1-800-427-2419 (an angle).
Apre asirans, lòt bagay ou kapab fè se:
- Kouvri tout fenèt kay ou ak playwoud ki koupe oswa fèmti kont siklòn pou pwoteje fenèt ou yo kont gwo van.
- Fè plan pou antre tout mèb ak dekorasyon ou gen deyò ansanm ak poubèl ak nenpòt lòt bagay ki pa mare.
- Taye tout pye bwa ak bwison pou yo ka gen plis fòs kont van.
- Pou pwoteje kay ou fèmen tout pòt ak fenèt, epi fèmen tout bagay ki deyò yo oswa antre ak yo.
- Fèmen sèvis piblik tankou dlo ak elektrisite daprè enstriksyon yo ba ou. Sinon, mete tèmosta frijidè a nan nivo ki pi frèt la epi kite pòt li fèmen.
- Fèmen tank pwopan.
- Enstale yon jeneratè pou ka ijan.
- Ranfòse pòt garaj ou yo; si van antre nan yon garaj, li kapab lakòz deja ki danjere epi ki koute anpil lajan.
- Asire gen ase dlo pou rezon sanitè tankou pou netwaye ak floche twalèt. Ranpli benywa moun benyen ak lòt gwo veso ak dlo.
- Pou apann jan pou pwoteje manje ou apre yon ijans, vizite www.FoodSafety.gov (an angle).
Etap 3: Enfòme Tèt ou
Danje ki genyen nan siklòn vini nan plizyè fòm: kapab genyen zeklè, tònad, inondasyon, mare tanpèt (an angle), gwo van (an angle), even glisman tè ak labou kote ki gen mòn. Gade ak anpil atansyon mezi pwoteksyon ki asosye ak chak kalite danje ki gen nan siklòn epi prepare plan katastwòf fanmi ou a kòmsadwa. Men pa bliye, sa se sèlman yon gid. Premye bagay ki pi enpòtan nenpòt moun ki nan danje yon siklòn se pou itilize bon sans yo.
- Aprann sou danje ki kapab fè dega epi menm tiye nan siklòn (an angle)
- Sa pou w fè pandan yon siklòn (an angle)
- Fè timoun ou yo patisipe (sit pou timoun) (an angle)
- Moun ki Andikape ak Lòt Aksè ak Bezwen Pou Fonksyone
- Swen pou bèt domestik (an angle)
Aprann mo moun itilize pou idantifye siklòn pou w abitye ak yo
- Yon siveyans siklòn vle di yon siklòn posib nan zòn ou a. Prepare w pou evakaye.
- Swiv nouvèl nan radyo ak televizyon lokal oswa koute Radyo Meteyo NOAA pou dènye aktyalite.
- Yon avètisman siklòn se lè yo panse pral gen yon siklòn nan zòn ou a. Si otorite lokal yo di pou w evakye, fè sa tou swit.
- Yo klasifye siklòn nan senk kategoridaprè vitès van an, presyon santral, ak dega li gen potansyèl fè.
- Yo konsidere Siklòn Kategori Twa ak siklòn ki pi wo yo tankou gwo siklòn, men Kategori En ak De toujou danjere anpil epi ou dwe bay yo tout atansyon ou.
Fòmasyon Nou Rekòmande
Enstiti Jesyon Ijans Fema a (EMI) te devlope yon pwogram fòmasyon pou ankouraje kominote yo prepare pou siklòn. Kou sou òdinatè sa a bay enfòmasyon fondamantal sou jan pou jere sikòl twopikal. Vizite www.training.fema.gov/EMIWeb/IS/is324a.asp epi chwazi 'take this course' ki anlè sou la men dwat pou pran kou entèaktif ki baze sou entènèt sa a. (REMAK: Se sèlman an angle kou sa a disponib)
Resous Federal ak Nasyonal
W ap jwenn plis enfòmasyon sou jan pou planifye ak prepare pou yon siklòn nan resous sa yo:
- Ajans Jesyon Ijans Federal (an angle)
- Sant Siklòn NOAA (an angle)
- Lakwa Wouj Ameriken (an angle)
- Ajan Pwoteksyon Anviwònman Etazini (an angle)
- Depatman Sante ak Sèvis Moun, Sant Kontwòl Maladi (an angle)


text:
Nené Manfugás
Nené Manfugás te yon Mizisyen ayisyen ki se nan fen syèk 19. Li kredite ak entwodwi ritm du “son” a nan seksyon riral a nan vil Santiago de Cuba yo. Li te vin popilè kòm youn nan premye entèprèt yo nan "Tres Kiben" .
Byografi[edite | modifier le wikitexte]
Avanturye ak jan de moun ensousyan, Manfugás vin popilè nan zòn riral yo lwen Baracoa ki lès zile a nan Kiba. Li chante ak sèn "yon enstriman rusto twa-kord double ak yon bwat rele Tres ". Nan kanaval 1892 nan Santiago de Kiba, ki jan yo entèprete pou enpresyone moun nan vil la e se yon eleman kle nan difize a genre mizik sa karakterize pa tèlman lwen otaj li nan zòn riral.
Referans[edite | modifier le wikitexte]
[1] | sou retrieved, 28 fevriye 2010
[2] retrieved le 28 Fevriye, 2010|


text:
Freedom of Expression
Dèfwa ou konn ap andire kèk bagay nan viw, wap poze tè ou kesyon "kisa'w fè wap peye? Gen de moman nan vi a, ou rive nan yon pwin kotew santi ou bloke, ou pa konn si se pouw moute ni desann. Moun ou panse ki tap la pou edew, yo tout vire do ba ou. La vi a konn tèlman ap briskilew, ou konn menm anvi tiye tèt ou, paskew panse presanz ou pa gen inpòtan. Map diw pran kouraj nan sa ke wap andire, pa dekourage, konnen ke depi gen souf gen espwa, pwoblèm pa vinn pou rete, yo tou gen pou yo pase. Gen kèk bagay ki konn rivew, ou panse se ou ki pi pa gen chans, Map diw pran kourag paske gen yon moun kap andire yon bagay ki 12 fwa pi mal ke paw la. Dèfwa ou konn gen yon rèv e tout saw fè poul vinn yon realite ou pa kapab, Pa dekourage menm lè yo fèmin mil pòt sou ou, petèt lòt pòt ki swiv la se pòt delivrans ou li ye.
Pa gen anyen ki imposib nan vi a, pran egzanp sou Moses devan la mè rouj, Li pat dekouraje, Li te konnen e kwè ke BonDye pa tap kitel nan rout. Kelke swa sa kap boulvèsew la , yon pwoblèm, oubyen yon chay ki trò lou, kote fanmi, zanmi paka ede'w. Nan moman sa yo fè Jezi konfyans paske li pap janm fèw ront Lap toujou baw victwa. Menm siw preske pedi espwa, akoz de yon maladi, pwoblèm finance, pwoblèm fanmi ect......kinbé la pa dekourage fè Jezi konfyans zanmim.
Yo toujou di BonDye pa bay pènn san sekou, BonDye wè tout sa wap andire yo et lap travay sou dosyew la. Minm si jodia a pa bon ditou, kèw ka pab brize, nanm ou kap byen atriste, lespriw boulvèse, kòw paralize, Kenbe fèm paske demin ka jou delivrans ou, PA DEKOURAGE.