text:
Rete sou kesyon ELEKSYON an, se pa yon bagay ki fasil jounen jodi a, sitou l ap fèt nan yon moman kote moun chofe sou kesyon an. Gen anpil pasyon, menm si li pa jeneralize. Se pa premye peryòd elektoral n ap viv antanke òganizasyon. Batay Ouvriye te la an 2000 e nou te entèvni sou kesyon an nan divès zòn. Nou te fè fas a divès agresyon poutèt pozisyon nou. Se nòmal. Jounen jodi a ankò, se menm bagay la. Nan kad abitrè ki gen nan peyi a, yo arete manm nou nan Nòdwès poutèt pozisyon yo t ap eksprime sou kesyon an. Kidonk, akòz enpòtans nou panse kesyon an genyen jounen jodi a, n ap rantre ladan li 2 pye fèm apati enterè nou, enterè travayè yo.
Pou nou rantre nan kesyon eleksyon an, nou dwe presize ki sa eleksyon an ye pou nou. Nou ka di se yon moman kote klas dominan yo ap chèche renouvle moun ki pou al dirije leta a pou yo. Nan moman sa a, yo pèmèt yon patisipasyon mas popilè yo nan al depoze bilten vòt. Nou dwe di, fòm vòt sa a yo rele “inivèsèl” la, kote tout popilasyon an ka vote, se lit yo ki pèmèt pèp diferan peyi yo louvè lòsyè sa a. Lontan, se te senatè ak depite sèlman ki te chwazi prezidan. Sepandan, fò nou klè tou, depi lotan, klas dominan yo gen tan òganize tèt yo, rekipere pwosesis sa a, kontwole l e, jounen jodi a, kanpay elektoral la, se yon moman pou ralye mas yo dèyè divès pati osnon kandida ki anba oswa plizoumwen anba kontwòl laboujwazi. Konsa, yo fè mas yo patisipe nan pwosesis klas dominan yo kontwole gras a leta ki la pou defann enterè yo, gras a medya yo ki rele yo chèmèt chèmetrès, gras a pisans lajan yo. Pwosesis sa a sèvi yo pou kenbe mas yo divize e anpeche yo bati inite yo pou vanse nan lit yo. Li anpeche nou poze nesesite lit otonòm nou. Nan sans sa a, globalman nou ka di: ELEKSYON, SE KLAS DOMINAN YO K AP REGLE ZAFÈ YO SOU DO MAS POPILÈ YO. Men fòm yo itilize a kreye ILIZYON kay mas yo sou baz tout moun swadizan lib, an patikilye lib pou chwazi reprezantan yo. Men nou tout nou konnen, sou baz esperyans, nou wè swadizan reprezantan yo lè eleksyon e yon jou apre eleksyon, nou pa wè yo ankò.
Nou dwe di tou, selon peyi a, eleksyon yo sèvi pou de bagay pi presi. Nan yon peyi tankou Ayiti, jounen jodi a, eleksyon, se yon mwayen pou klas dominan yo ak boujwa gwo peyi k ap peze nou yo, dirije nou, eseye soti nan gwo kriz yo ye a. Se yon MOMAN pou yo eseye bati yon nouvo INITE POLITIK, nan enterè yo, pou yo dirije peyi a KONT NOU. Sa dwe klè.
An menm tan, nan yon peyi kote lamizè a lou, nan yon pèp kote, poutèt lamizè grenn kraze a menm, opòtinism lan fò, se yon moman kote anpil moun nan mas popilè yo wè yo pral fè kòb. E kandida yo fasilite sa. Bagay la si tèlman rive lwen, menm dèyè yon mayo de moun ap kouri. Kidonk, se yon moman kote politisyen yo pwofite pou devlope koripsyon nan mitan mas popilè yo. Se pa konviksyon k ap pale, se pa pozisyon politik k ap pale, se pa chanjman reyèl k ap pale vre, se lajan k ap pale. Ti monnen pou sèten, bèl ti kòb pou dòt. Kandida yo achte konsyans, yo achte moun. La ankò, li negatif pou nou menm nan mas popilè yo. Se enterè klas dominan yo y ap reyalize kont nou, sou do nou.
Jounen jodi a, nou ka di nan ka pa nou an, nan peyi a, n ap travèse yon kriz ki fon anpil. Pandan 20 lane ki fèk pase yo, klas dominan yo ak tout gouvènman peyi enpeyalis yo montre YO PA GEN SOLISYON. Yo pa gen kapasite pou yo soti nan kriz kote fòmasyon sosyal ayisyenn lan ye jounen jodi a. Men, an menm tan tou, nou menm nan mas yo, nou pa rive gen fòs ni kapasite pou nou pote altènativ pa nou. Sa lakòz tout bagay ap pouri nan peyi a e, an reyalite, se sitiyasyon pa nou k ap anpire. Devan enkapasite klas ki reprezante enterè yo, kidonk boujwazi a, vin ap demontre, peyi enpeyalis yo blije vin angaje yo yo menm nan peyi a, e se konsa yo vin mete bòt yo sou kou peyi a tou. Men, pou pa gen twòp pwoblèm anplis nan nivo entènasyonal la, yo di e yo vle fè kwè se “peyi zanmi yo ye”, se “ede yo vin ede nou”. Men, tout moun klè, NOU ANBA YON OKIPASYON, degize ak prezans l ONI (MINUSTAH ak lòt fòm). E klas dominan yo ak tout politisyen rat do kale yo ansanm ak tout kolaborasyonis k ap mòl kò yo a, DAKÒ AK SA !
Malgre tou, jouk jounen jodi a, ni klas dominan yo, ni peyi enpeyalis yo, pa gen solisyon. E, nou menm ouvriye, nou menm travayè, nou menm mas popilè yo an jeneral, nou dwe klè: devan sitiyasyon kriz pwofon n ap travèse a, ELEKSYON YO PAP POTE PYÈS SOLISYON POU NOU! E, pi rèd, sitiyasyon an si tèlman mangonmen, kriz la si tèlman fon, nou kapab di: menm nan enterè pa yo, eleksyon an pap pote yon solisyon vre. Kòm gen diferan sektè ki yo menm gen yon opòtinis fini e ki, apati karakteristik sa a, bezwen chèz boure a pou al regle pwòp magouy pa yo, y ap parèt tèt yo antanke moun ki vin sove peyi a. Men, vreman vre, eleksyon sila yo (ki se eleksyon pi chè nan listwa peyi d Ayiti e ke n ap gen pou kontinye peye pandan yon bann tan) pap pote OKENN SOLISYON VRE ni menm pou yo, okenn solisyon antanke klas dominan e, pi rèd, okenn solisyon nan kriz estriktirèl pwofon peyi a ap travèse a. Nan kad blokaj reyèl sa a ak enkapasite yo devan sitiyasyon istorik sa a, nou kapab di: yo vle sèvi ak de mekanism konjonktirèl pou chache rezoud yon kriz estriktirèl. E se la yo twonpe yo. Men, an menm tan tou, pwojè mekanism konjonktirèl la, kidonk eleksyon yo, vle tabli a, CCI a pou nou pi presi (egal: bandonnen tout politik ki te ka genyen preokipasyon « nasyonal » pou yon lesplwatasyon grenn kraze nan zòn franch nan prensipal benefis kapitalis etranje), se prensipalman sou do pa nou, nou menm ouvriye, nou menm travayè, nou menm ti peyizan e menm ti kapitalis lokal oswa nasyonal yo, se sou do pa nou gwo miltinasyonal kapitalis yo, ansanm ak gran manjè yo kòm sousou, vle tabli l. E, ak eleksyon yo, se la y ap chache twonpe nou.
Konpleksite a ankò pi gran lè nou kenbe kont eleksyon an sanse yon zak « souvrente nasyonal ». Epoutan eleksyon yo ap fèt anba okipasyon. Se yon kontradiksyon yo pa ka sot ladann e sa montre pwofondè kriz la toujou.
*
Nou menm, nou te ka di: se yon malpwòpte, ann vag li! Men se ta mal poze pwoblèm lan. Se sèten, SE YON MALPWÒPTE ! Men se yon malpwòpte nou dwe byen analize e defini sa n ap fè pa rapò a li. Tout jan, nou dwe travay pou bloke pourisman an, ranmase plis fòs e vin ak ALTÈNATIV pa nou finalman.
Si n ap gade sèn politik la, nou ka di gen yon polarizasyon ki klè. Sou yon bò, gen yon fòs k ap vin pi gwo. Se apati kandidati PREVAL la. Nou ka di kandidati Preval la vin bay pwosesis la yon kredibilite. Li pèmèt plis moun al enskri nan yon moman kote pi fò moun te vag. Men, an menm tan tou, kandidati Preval la vin gate jwèt la. Ekip ki te voye Aristid ale yo (kit se ayisyen, kit se etranje) pa ka kontinye ap fè yon ti jwèt “antre yo”.
Sou yon lot bò, gen fòs ki te voye Aristid ale yo. Yo pa ini menm jan an, sèten menm rive ap chèche fè alyans ak kan Preval la, anba chal. Dòt wè bloke Preval e yo montre sa klèman. Men se pa sa ki enpòtan. Yo vle fè kwè se “diktati” y ap bloke men, si nou gade byen, n ap wè SE YON KOURAN « FACHIS » K AP KONSOLIDE LI. Yo vle fè kwè se popilism ak “dezòd” lavalas yo y ap bloke men, an reyalite, SE LIT POPILÈ YO MENM Y AP CHACHE ELIMINEN. Yo vle fè kwè se “devlopman” y ap vin pote men vreman vre, SE YON ESPLWATASYON SAN LIMIT Y AP VIN CHACHE REYALIZE NAN SYÈ AK NAN SAN TRAVAYÈ NAN KAD YON LAMIZÈ JENERALIZE POU TOUT PÈP LA. Tou sa, nan gwo represyon, anba gwo laterè.
Yo fè 20 lane esperyans tout kalite tantativ pou jwe yon jwèt “demokratik" e sa toujou fware. Sèl mwayen yo genyen, se grenn kraze, se fachism la, malgre tout pale anpil. Nou ka pran kèk ekzanp. Bekè ak eslogan LÒD, DISIPLIN, TRAVAY li a. Nou dwe sonje nan peryòd esklavaj te gen lòd, disiplin ak plen anplwa ! Se menm jan an. Lè sa a, nou konprann ! Se menm Bekè a ki te rele SIMO vin bimen ouvriye k ap revandike, se menm Bekè a ki refize peye ouvriye li revoke, se menm Bekè a, ak men pa li, ki al fè foto militan ki vin distribye trak devan izin li an, pou monte dosye pou fè arete yo. Yon lòt ekzanp se REBI: li menm tou li pwomèt baton. Li di li ak bouch li. Nou pa dwe bliye se nan peryòd li t ap dirije kan Leyopa, yo t ap bat ouvriye ARMTEX ki t ap revandike nan pak endistriyèl la e menm fanm ansent te pran kou. Gen lòt kandida ki te nan tèt jwèt yo pandan koudeta 91 la, gen lòt ki te kriminèl sou Divalye... Yo tout la jounen jodi a, y ap konsolide kan fachis la.
Anplis tou sa, yo youn pa gen pwogram e menm lè yo pretann prezante yon swadizan pwogram, se de bagay vag, lajman laj, klasik, san okenn presizyon, san pyès mekanism konkrè pou aplike sa y ap di y ap vin fè yo. An fèt, yo depann de peyi enpèyalis yo e pwogram reyèl yo se aplike plan enpèyalis yo, anfas mas yo, sou do mas yo. Nan kad pwosesis sa a, gen yon polarizasyon k ap kreye, men se pa yon polarizasyon mas popilè kont klas dominan. Sitiyasyon an pi konplèks.
*
Nan sitiyasyon sa a, MAS POPILÈ YO DWE KENBE OTONOMI YO. Yo dwe klè sou PLATFÒM LIT YO e di tout kandida yo: MEN KWA MANMAN YO, MEN KWA PAPA YO, SI YO KAPAB VIN PILE LI! BATAY LA FÈK KOMANSE ! Se sa ki pi enpòtan pou nou, SE SA KI BOUSÒL NOU.
Malgre tou, nou dwe klè sou sa k ap pase a e gade kisa ki pou fèt la. Tou dabò, kouran fachis la, menm si li gen 2, 3 fo demokrat ladan li oubyen ki akonpaye li, menm si li vle pran degizman sosyete sivil ak kontra sosyal, nou dwe konnen nou gen responsablite BLOKE li. Fòk nou denonse li san rete, anpeche moun nan mas yo pran ladan li, menm kant yo gen kòb e vle achte mas yo. Nou dwe montre yo nou pa pou vann.
Sou kote sa, nou dwe klè sou lòt pòl la. Nou dwe klè Preval ak ekip li a pa pral fè pou nou. Yo deklare l klèman dayè. Anplis, Preval pral sibi presyon peyi enpeyalis yo ak presyon boujwazi a. Preval ak ekip li a pote anpil kontradiksyon. Men anfas kouran fachis la, ki pral bouche tout pòt pou nou, se gen dwa li ki ka mache ak SÈTEN KONDISYON pou nou vanse nan lit nou yo. Vreman vre, fò n pa bliye sa yo vin rele “Lavalas” la, se te yon laj mouvman popilè ki te dechouke Divalye e t ap mennen gwo lit pou pwòp revandikasyon pa l. Se apati li menm menm, Aristid ak tout ekip li a rive sou pouvwa. Se li tou ki pèmèt Preval premye vèsyon an. Kidonk: SE NOU MENM TRAVAYÈ, TRAVAYÈZ, LAVIL KOU ANNDAN PEYI A, CHOMÈ, TI BOUJWA DEFAVORIZE, MAS POPILÈ YO AN JENERAL KI, A CHAK FWA, KANPE POU METE YON LÒT POUVWA NOU TE KWÈ KI T AP YON LÒT KALITE POUVWA SOU PYE. Poutèt nou te manke òganize yon mannyè otonòm e ak èd chimen kwochi sektè boujwa ak tiboujwa reyaksyonè yo nan lit fen ane 80 yo, kèk arivis - pèp la pral touswit rele “gran manjè” te rive pran tèt pouvwa sa a. Apati koudeta a ak transfòmasyon radikal yo sibi a, “retou” a te vin fèt ansanm ak 20 mil militè ameriken, sou tè Desalin la, anba lezòd enpeyalis la. Depi lè sa a, gran manjè sa yo vin chak jou piplis ap sèvi ak pouvwa a pou bay boujwa yo pasaj nètalkole, bloke tout lit travayè, pandan pwòp yo menm y ap vòlè tribòbabò nan leta, dekwa pou, yo menm tou, yo ka vin boujwa. Lè maryaj yo ak laboujwazi ki pa nan leta a fin dekrenmen, yo rele anmwe e fè kòm si yo ta renmen rechita sou revandikasyon popilè pou dirije. Fò n pa pran lalin pou fwomaj. Apèl sa yo, se te de apèl dezespwa pou fè nou pran lari nan kwè yo se yon “gouvènman popilè”. Si se te vre, nou t ap gen tan wè sa pandan plis pase 10 lane yo te fè sou pouvwa a, ki sa yo te reyalize nan sans enterè nou tout bon, kit nan politik jeneral yo, kit nan jan yo jere konfli travayè yo anfas boujwa ak grandon ! Malgre tou, malgre tou, malgre tout blòf li, malgre tout trayizon li, pouvwa sa a, SE SOU BAZ BATAY NOU, BATAY PÈP LA, LI TE VIN PARÈT ! E li te pòte kontradiksyon sa a anndan l. Si, nan premye tan sa yo, arivis yo, gran manjè yo sèvi ak pouvwa sa a kont nou, si opòtinis yo te ka pran tèt mouvman an, SE PWÒP ERÈ, FEBLÈS PA NOU! Malgre tou, malgre tou, mobilize lòt zèl boujwa a te vin mobilize kont yo a te ede plis moun demaske tou 2 lenmi nou yo e, jounen jodi a, VERITE A SE: PA TONBE NAN MENM ERÈ A ANKÒ, KOTE MOUN AP VIN DIRIJE NAN NON NOU ! Nou pa pral mande yo fè pou nou ; okontrè, nou dwe pare pou sèvi ak kondisyon yo, KONDISYON PWÒP NOU MENM N AP KREYE YO, pou vanse nan lit PA NOU, vit e byen. Fòk nou depase limit konsyans ki te egziste nan premye tan yo e ki kontinye egziste. Nou pa pral tann yo fè pou nou, nou dwe DEFANN PWÒP REVANDIKASYON PA NOU ! Se sa k fè, pandan se nou k ap mobilize pou kreye kondisyon sa yo, nou dwe pare pou KANPE ANFAS TOUT ANSYEN ARIVIS, NOUVO GRAN MANJÈ, BOUJWA ESPLWATÈ, TI BOUJWA OPÒTINIS, KI PRAL CHÈCHE, ANKÒ YON FWA, VIN SÈVI AK NOU POU YO RALE BENEFIS SOU BÒ PA YO ASE, SOU DO MOBILIZASYON NOU YO.
Nou di pòl Preval la ap pote kontradiksyon:
- Premyèman, lavalasyen pwo-Aristid ki soutni Preval yo pral yon gwo presyon. Yo menm, yo reprezante yon kouran negatif. E nou dwe travay pou bloke ansyen oryantasyon yo a ki vle sèvi ak mobilizasyon mas yo pou regle zafè yo. Nou dwe bloke tandans negatif y ap rale avè yo ak tout efè yo sou ekip ki alatèt kan Preval la. Yo plen pouri nan mitan yo. Nou dwe izole sa ki pou izole yo e ralye sa ki ka ralye yo. Anndan lit la menm.
- Gen ansyen granmanjè ki sou kote Preval yo. Se vre, yo te gen tan mete anpil sou kote, osnon yo pa la. Men yo toujou ka re-glise kò yo e dayè yo deja ap fè sa. Se yon lot kouran negatif enpòtan yo pa dwe souzestime. Nou dwe travay pou bloke yo, denonse yo, chase yo.
- Gen nèg k ap vin fè alyans yo. Anpil se reyaksyonè fini, menm gen makout ladan yo. Nou dwe fèm anfas yo. Nou dwe fèm sou efè yo ka genyen sou Preval ak ekip li a. Fòk nou genyen, nou menm, yon oryantasyon politik klè anfas yo, fòk nou lite pou li e fè pou tout moun k ap vin pwoche klè fòk yo aksepte li. Eleman nou konnen ki pa kòrèk yo, se pou nou denonse yo e lajistis dwe fè travay li. Fòk nou mobilize pou egzije lajistis fè travay li.
- Gen moun nan mas yo menm ki gen tandans apiye Preval annik pou yo ka jwenn djòb, yon jan pou yo al fè ti bè yo nan leta a oswa al devlope yon “ti pouvwa”, dekwa pou yo ka vin fè pik yo sou do pi piti yo an jeneral. Eleman sa yo, si yo ka tande, fòk nou travay avè yo pou yo ka pran konsyans e devlope yon lòt konsepsyon pratik politik la. Sila ki rabi nan pozisyon sa a, fòk nou denonse tantativ yo e, lè sa va nesesè, bloke yo.
- Genyen diferan kandida “Lespwa” yo. Sa nou konnen, sa nou pa konnen. Sa nou pa konnen yo, se pou nou chache konnen yo, pou, depi nou pa dakò avè yo, kapab denonse sa ki pou denonse yo. Sa nou konnen deja yo e ki, d apre nou, gen dwa reprezante yon oryantasyon travayè oswa menm popilè posib, se pou nou entèpele yo nan tout zòn kote nou ye yo, fè yo konnen platfòm lit nou pare kolèktivman ansanm lan e mande yo sa y ap fè avè l, ki kote yo kanpe pa rapò a li menm, ki sa e, sitou, ki jan yo panse vin aplike sa sitiyasyon nou an ap egzije a. Sa nou deja konnen kòm vakabon malpouwont, gran manjè, asasen, fòk non sèlman nou denonse yo, men fò n mobilize kont yo e rele chalbari dèyè yo sou teren an. Menm jan an tou, fòk nou vanse nan menm sans sa a ak tout kandida ki nan zòn oswa katye kote nou ye yo, menm jan an tou ak tout kandida ki vle al nan wotè aparèy deta a (senatè, depite, majistra...) menm lè yo pa “Lespwa”, dekwa pou se Platfòm Lit pa nou an ki an vigè vre. Fòk nou di yo tout: MEN KWA MANMAN N, MEN KWA PAPA N, SI NOU KAPAB, VIN PILE L !
- Sou kote tou sa, gen Preval li menm. Li plen kontradiksyon nan tout kò l. Li ka vini, l ap vini ak divès oryantasyon negatif pou nou. Se pou nou gen kapasite kanpe anfas yo ! Pa egzanp, li deja kòmanse ap di nou : “poze” ! Oryantasyon sa a nou pa dwe aksepte li. Si nou pran ladan li, se dòmi nou pral dòmi ankò, lage kò nou nan men yon pouvwa ki, menm lè se nou ki mete l la, menm lè l ap gen mak fabrik sa a anndan li, nenpòt lè, li ka vire kont nou pou al kole moustach ak enpeyalis, boujwa oswa grandon k ap domine-esplwate nou yo. Ekip sa a, ak tout Preval, deja ban nou prèv yo ka fè sa. Gen yon lòt oryantasyon tou ki bay pwoblèm, se lè Preval di “li pap vin fè” ! Sa sa vle di ? Pou nou ta mobilize, mete yon pouvwa sou pye, pou pwòp li menm l ap vin di nou “li pap vin fè” ! Kòmkwa li pa “garanti” l ap ka fè! Ni pou amelyorasyon lavi nou, ni nan konfli nou genyen ak lenmi nou yo. Sa sa vle di ? N ap mande. Non ! Nou pa dakò. Fòk nou montre Preval ak ekip li a se gras a nou yo la e fòk nou fòse yo pran reskonsabilite yo pa rapò a nou. Nou dwe byen konsyan se mobilizasyon pa nou, mobilizasyon travayè yo, mobilizasyon mas popilè yo k ap chache rache dwa yo anba dominasyon kote nou ye a e k ap chache defann lavi yo, nan lamizè san fon nou twouve nou a k ap reyèlman fòse li.
Kidonk sitiyasyon an pa senp. Men, nou dwe konsyan : li pa t ap janm senp.
*
Kidonk, se pou nou konstwi. Fòk nou mete sou pye yon FÒS ÒGANIZE ki non sèlman ap kanpe anfas fachis yo, men tou ki konstitye, konsyaman, yon KONTREPWA anfas tout tandans negatif pòl Preval la mache ak yo a. Nou dwe konstwi li nan yon konsepsyon kote sa k ap prensipal e fondamantal pou nou, se avansman lit kan pèp la ak travayè yo kòm potomitan. Pou sa, nou dwe byen mache sou 2 pye nou, kidonk, sitou, se pou nou vanse nan lit otonòm nou. Se pou nou konstwi fòs ki pou mennen lit demokratik popilè yo byen e nan enterè nou tout bon vre. E, sou yon lòt bò, fòk kontrepwa a tou kontribye, an menm tan, nan konstwi kan pèp la. Li dwe bay baz pou sektè nan kan pèp la ki ka e ki vle, poutèt nati yo, prezan sou sèn politik la apati enterè travayè yo, prepare prezans yo e rive al pi lwen pase senpman “gate jwèt la” jan Preval rive fè li a.
Kidonk, sou baz tou sa, n ap di:
* Nan kad eleksyon yo, fòk nou trè klè : se pa zafè pa nou k ap regle. Enpòtan an, se toujou vanse nan lit otonòm nou.
* Men, nan kad eleksyon yo toujou, kontradiksyon nan mitan lènmi an, enkapasite pou yo gen yon solisyon, debouche sou fòmasyon 2 pòl. Nou dwe kanpe anfas reyaksyonè yo, fachis yo bloke reyaksyonè yo / konstwi kontrepwa a e vanse nan lit otonòm nou.
Nan bloke a, menm si nou bloke yo nan moman an, nan sistèm lan e nan travay pou yo eseye sòti nan kriz la, ap gen eleksyon. Se pou li kwoke nan gagann yo. Si gen travayè, si gen moun k ap fè abstansyon, li pa dwe pasif. Li dwe militan pou avansman lit mas yo. Li dwe yon abstansyon ki toujou baze sou pozisyon fondamantal nou yo e ap difize yo. Men li dwe konsyan nivo global mas yo pa rive a abstansyon e pap rive a abstansyon militant nan konjonkti sa a la a. Li dwe yon abstansyon ki atikile ak favorize pòl ki anfas fachis yo.
Moun ki pap fè abstansyon yo dwe klèman tou kanpe anfas pòl fachis la. E, nan sans sa, favorize pòl ki ka pèmèt meyè kondisyon pou devlopman lit nou yo. Kidonk, pòl ki otou Preval la. Fòk nou konsyan se pwosesis la menm k ap kreye polarizasyon moman an (anfas kandidati gwo boujwa yo, kriminèl makout yo oswa de poutchis pèsonn pa bliye...). Se enkapasite “demokrat” yo pou jere sitiyasyon an ansanm ak dominasyon enpeyalis yo ki pèmèt tout eleman negatif sa yo ka parèt aklè nan lavi politik fòmasyon sosyal la. Men, an menm tan, se reyaksyon mas yo devan sa, ki pèmèt pòl Preval la konstwi. Kidonk, jounen jodi a, se nan men pa nou debouche a ye. Men fò n fè trè atansyon, debouche n ap kreye nou menm la, si nou pa metrize li tout bon, li ka vire kont nou, jan sa te fèt deja. Kidonk, nan kad lit otonòm nou e pandan n ap pote ak plis fòs revandikasyon nou yo, nou dwe travay pou bati kontrepwa a e rann li pi aktif e pi pèfòman.
*
KÈK PWEN PA NOU NAN KAD ELEKSYON 2006 LA
Oryantasyon gouvènman an nan tèt leta a:
* Oryantasyon gouvènman an, pou sèvi yon pèp ki se sou baz lit li li monte, se pwen kle tout sitiyasyon an. Jan nou wè l la, mobilizasyon nou se garanti reyalizasyon enterè nou. Se nan lit n ap rache yo. Men, pou lit demokratik sa yo ka mennen vre, premye bagay ki dwe egziste, premye oryantasyon ki dwe prime, se libète demokratik yo ki dwe louvè, elaji, anplifye nètalkole, dekwa pou tout pèp la nèt ka eksprime l tou tan. Se espas sa a ekip gran manjè a te vle fèmen an dekwa pou yo te kapab vòlè e bay gwo boujwa pasaj jan yo te kòmanse fè a. Jounen jodi a, nou nan yon peryòd elektoral, yon peryòd kote kandida yo ak tout klas dominan yo bezwen pèp la « pran lari » menm, pou li ka vin rele viv e ka gen lenpresyon se li k ap deside nan kad pwosesis la. Men, ann fè trè atansyon ! Kou moman sa a ap pase, nou pral jwenn yo pi fewòs pase chen anraje. Kan fachis la deja pwomèt LÒD AK DISIPLIN pou lesplwatasyon san limit yo a ka reyalize nan sa yo rele « bay travay » la. Menm jan ak nan lesklavaj. Pòl Preval la : ki sa l ap di nan sa ? Tout ti gwoup ak sektè negatif ki nan li a, pral kanpe sou menm oryantasyon sa a, si nou kite yo fè, si nou kite se yo ki pran devan. Elajisman libète demokratik yo, se premye vre batay nou. An menm tan, se yon batay ki pral pèmanan. Nan sans sa a, gouvènman an dwe yon zouti pou pèp ki eli l la ka eksprime l e rive gen kontwòl li sou sa k ap fèt la. Li dwe ankouraje, fasilite tout mobilizasyon kote travayè yo e mas popilè yo an jeneral ap batay pou defann dwa yo e chache rache dòt.
* Menm jan an tou, fòk gouvènman an kontribye nan fè rapò sosyal yo vanse, nan sans pwogresis tèm la, nan sans demokratik li, pa nan sans reyaksyonè a. Fòk rapò sosyal akayik ki egziste nan pwodiksyon an jounen jodi a, kit se nan milye riral la, kit se nan izin lokal yo, kit se nan faktori yo eklate e bay lye a dòt pi avanse e pi pwogresis. Menm jan an tou, fòk yo depase rapò sosyal ki egziste nan kay, nan sèvis yo tou e eliminen sa k pou eliminen yo. Egal, fòk gouvènman an kontribye nan bay fòs ki pi dinamik ak pi pwogresis yo jarèt.
* Tou sa dwe fèt yon mannyè ijan, san pyès doutans ak mekanism pou garanti yo.
* Konsènan Kapital la, fòk gouvènman favorize mobilizasyon kapital disponib nan peyi a apati inisyativ leta, kote li fasilite envèstisman ak reenvèstisman Kapital nasyonal la, nan kad yon mentyen ak yon repwodiksyon yo nan peyi a. Sa dwe mache ak efò pou egzije peye taks e sispann prije ti kontribyab nan taks yo pa menm konsyan de yo. Nan sans sa tou, yo dwe ankouraje, fasilite e òganize koperativ ti travayè-pwopriyetè yo.
* Fòk envèstisman etranje yo kontwole. Nan domenn soutretans la, fòk gen yon oryantasyon kote se pa annik tcheke ak gwo mak men, pito, fè lyezon ak envèstisman k ap goumen pou genyen yon pwodiksyon « pwòp ». Fòk yo pa annik kite kesyon sa yo nan men patwon, fòk gouvènman an pran inisyativ pa l e menm fè l fè pati politik etranjè li.
* Nan kad sa a, pou pèmèt tou sa ka fèt, fòk yo eliminen politik neyoliberal la e fòk nou konbat li menm, paske gen divès ajan boujwa rapas e apatrid ki, ansanm ak fonksyonè osèvis yo, ap veyikile pwojè lanmò sa a e, an bon jan senkyèm kolonn yo ye, yo ki pral fè tou sa yo kapab pou sabote tout oryantasyon pwogresis. FÒK GOUVÈNMAN AN GENYEN YON ORYANTASYON KLÈ POU LITE KONT YO AK TOUT FÒS LI E RIVE ELIMINEN DEFINITIVMAN ORYANTSYON NEGATIF SA A. Nou dwe konsyan sa ap mande yon gwo atansyon ak yon gwo mobilizasyon. Pandan mas popilè yo ap mache nan sans sa a, se tach yon ekzekitif dwe pran an men san tade.
Nan milye riral la:
* Depi an lagan e toupatou, men patikilyèman nan plenn yo, fòk egzijibleman leta fè respekte lalwa sou kesyon 3 lo a, pou soti nan dimwatye ren pou ren an ki li menm ilegal e ki se yon dominasyon grandon ak gwo kolon yo ap fè sou ti peyizan. Fòk leta trè vijilan sou sa e mete menm de komite espesyal pou verifye toupatou atik lalwa sa ap aplike tout bon.
* Fòk yo pran dispozisyon pou jete Kòd Riral la tout bon vre. Globalman, nan yon pakèt aspè, pa dwe gen diferans ant milye riral la ak lavil. Kidonk, nan sans sa a, pa bezwen, pa dwe gen yon espesyal Kòd Riral. Sepandan, kòm gen de espesifisite nou nan milye sa a, fòk yo ta analize yo pou sa yo ye. Dwe gen yon komisyon espesyal e ijan ki mete sou pye pou analize e rezoud kesyon sa a. Sa ki pi enpòtan, se pou dwa ak enterè travayè riral yo respekte e amelyore tout bon vre, dekwa pou amelyore lavi yo ansanm ak kapasite òganizasyon yo.
* Fòk yo pran dispozisyon pou vanse nan yon vre refòm agrè k ap poze pwoblèm tè leta yo, men tou pakèt tè grandon ki baz pou yon pakèt gagòt ak esplwatasyon. Yo dwe baze sou lit ki deja ap mennen sou teren an. E yo dwe favorize regwoupman ti mouchwa tè yo yon mannyè pou yo efikas, pou refòm la pa yon refòm regrè.
* Nan kad refòm agrè tout bon an, fòk leta fè ministè agrikilti a bay ti peyizan yo bon jan ankadreman dekwa pou amelyore randman tè yo. Menm jan an tou, fòk agwonòm yo devlope de pwojè irigasyon tè travayè yo ansanm ak ti peyizan yo. Zafè pou se tè grandon sèlman k ap jwenn bon jan dlo a: fòk sa sispann !
* Menm jan an tou, fòk tout ti peyizan jwenn api pou kapab achte angrè, semans, ensektisid, zouti… nan de pri abòdab, selon kapasite yo. La tou, fòk leta pran yon desizyon pou ede tout viv oswa danre ki malad, tankou kafe a, nan sèten zòn, bannann nan dòt... e fòk travayè yo fè pati komite ak komisyon k ap travay sou kesyon sa yo. Zafè pou se “notab” tou sèl ki chita ap reflechi ansanm ak leta pou rezoud pwoblèm nou yo: FÒK SA FINI !
* Kredi a, tou, se yon lòt posibilite nou dwe jwenn toupatou, ak de to enterè ki ba nèt, dekwa pou nou ka siviv e pwogrese tout bon nan amelyorasyon kilti nou, travay nou, lavi nou.
* Menm jan an tou, se pou ti peyizan yo jwenn dispansè, bon jan lekòl, mache ki valab e òganize, dlo potab jeneralteman, kouran pou ba yo enèji yo bezwen pou pwodyi a, wout pou yo ka bwote pwodyi yo ansanm ak moun ki bezwen deplase. Sou kesyon sa a, se pou pwoblèm gaspiyaj pwodyi agrikòl yo poze. Wout enteryè yo dwe fèt pa etap, etap pou chak wout fizikman, etap nan atikilasyon ant wout yo. Yon sèl jan pou sa fèt, se nan mobilizasyon popilè rejyonal. Yon sèl jan pou mobilizasyon popilè rejyonal yo pran vre, se si yo nan enterè travayè yo vre, ti peyizan yo.
* Kidonk, se pou milye riral la, agrikilti a, peyizan yo, travayè riral yo jwenn atansyon espesyal yo merite a, yon jan pou yo ka jwenn avantaj nan milye pa yo, pou yo pa gen pou deplase kite tè kote yo leve a. E, gras a refòm agrè a, fòk yo ka jwenn plis tè disponib pou yo travay tan pou se pèdi y ap pèdi yo, jan sa te toujou konn ap fèt, jan sa toujou kontinye ap fèt jouk jounen jodi.
* Pou sa ki konsènen konfli nan milye riral la, konfli tè sitou : fòk leta pran reskonsabilite l defann travayè, ti peyizan k ap pote peyi a sou do yo e ke grandon ansanm ak kolon ap fin vòlè e kraze nan mete de swadizan polis riral ak konplisite jij nan bouk yo pou atake nou. Se pou tout kozman degrenngòch sa yo, kote se grandon akayik yo leta toujou vin ap defann la, sispann !
Lavil:
* Anvan tout bagay, fòk katye popilè yo jwenn yon atansyon espesyal nan men gouvènman k ap monte sou pouvwa a. Lojman kolektif ki pou ranplase vye kay katon kote lamizè boujwa yo planifye a voye nou, adokinay tout wout penetrasyon, chimen adokinen kote pou moun mache klè, kiray ravin, asenisman jeneral, mi sèk nan tè pandye yo, eskalye pou moun pa glise lè lapli, twalèt toupatou, zòn kolektif ki pou òganize pou travayè ka travay oswa pou popilasyon an ka gen lwazi yo ak fè reyinyon yo, pye bwa ki pou plante, dlo potab, kouran... Nou pa vle de lojman “minimòm”, de katye “minimòm”, de sèvis ‘minimòm”... Nou pa konn pouki, nou pa konprann pouki, nou menm travayè ki pote peyi a sou do nou, nou menm mas pèp la ki se nou menm ki an jeneral nan yon peyi, leta dwe kalkile espas pa nou yo toujou nan de pwopòsyon “minimòm”. Nou vle yon planifikasyon kòrèk, anndan katye nou yo kou ant katye nou yo, ni tou atikile ak fonksyònman vil la an jeneral. Nou vle tout sèvis, tout fasilite, tout òganizasyon pou nou ka viv byen.
* Nan rès vil la menm, sa ki pi enpòtan pou nou se transpò a. Fòk transpò piblik la òganize, sistematize, demiltipliye, ranje. Dekwa pou nou ka sikile alèz, lakay nou. Fòk de nouvo solisyon parèt tou. Pa egzanp, nan Pòtoprens, nou dwe ka sèvi ak lanmè a pou travèse soti waf Jeremie rive lamarin, soti waf Kè Kolon rive Maryani… Menm jan an tou nan Okap ant Rival ak Laptitans, menm jan an nan Senmak, menm jan an Gonayiv… E tout kote sa yo se leta ki pou pran sa an men. Se pa ka de moun ki pral chache fè katafal benefis yo sou do nou e ki pral egzije nou gwo lajan oswa ki pral di pwojè sa a pa ka fèt, li pa « rantab ». E ki pral tou fè nou echwe. Pwoblèm transpò a enpòtan anpil pou nou. Jounen jodi a, li mal anpil pou nou.
* Nan tout vil yo (men, jan nou te di deja, menm jan ak andedan peyi a) fòk gen sant sante, dispansè, lopital ki fonksyone san pou san, gratis e ak de swen kalite e, sitou, devouman serye e konpetan.
* Nan tout lavil la yo tou, fòk Travo Piblik ranje wout yo. Fòk sitou yo fè nouvo wout ki pou amelyore trafik nan zòn pa nou yo. Pa egzanp, deja gen 4 wout ki relye kote boujwa yo rete (Petyonvil, Laboul…) ak anba lavil la (Boudon, Kanapevè, Delma, Taba !) pandan dezyèm wout Kafou a poko ka janm fèt. N a fin tounen pwatann anvan sa fin fèt. Oswa bout ki deja fèt yo ap gen tan fin kraze lè dènye bout yo a va fini. Fòk blòf sa a sispann ! Fòk mati sa a sispann pou nou ! Fòk gen wout Dal la ki pou fèt tou ak yon bann lòt andedan Kafou. Menm jan an nan Okap ak wout Lafòsèt la oswa sila Bèlè a, menm jan an nan Jeremi, menm jan nan Okay…
* Tout kote nan vil yo tou, tankou nan bouk, fòk yo ranmase fatra a, fòk yo netwaye, fòk yo pwòpte, yon mannyè pèmanan. Fòk tout koridò yo netwaye pou yo pa santi, pou yo pa rabi ankò, pou yo pa chaje jèm maladi. Fòk pa gen koridò ankò. Fòk tout lakou yo ka respire. Fòk tout ti moun ka kouri.
* Fòk mache yo òganize. Non sèlman fòk kesyon vin touche taks sou ti machann pou malandren al foure lajan sa a nan pòch yo SISPANN, men tou fòk mache yo pwòpte, òganize. Epi fòk gen piplis toujou nan tout vil yo. Nan sans sa a, fòk yo trete e òganize tout ti machann k ap vann pwodyi kòmsadwa tou. Se pa de moun ki « vin nan vil la » e k ap « anvayi vil la ». Vil la, se pa yo li ye tou. Dayè, se travayè fanmi pa yo ki te konstwi vil yo, menm jan an se travayè yo ki konstwi tout peyi a e ke, si peyi sa a yon jou va gen pou rekosntwi, se travayè yo sèl ki ap ka rekonstwi l.
* Nan lari, fòk travayè ki pa gen lòt kote pou yo travay la ka rive òganize tèt yo ak èd leta dekwa pou yo pa rete ap travay anba pousyè ak tout risk travay nan lari a ekspoze yo.
* Fòk yo pouswiv, arete e kondane imedyatman tout moun, gwoup oswa sektè k ap ame e antreteni gang kriminèl yo e k ap kòmandite vyolans kont pèp la. Nan menm sans sa a, fòk yo pouswiv e detyi gang sa yo dekwa pou popilasyon an ka viv san kè sote e soti anba nouvo fòm represyon-laterè sa a. An reyalite, se pratik travayè yo e mobilizasyon popilè yo k ap bay baz pou rezolisyon sitiyasyon sa a, men fòk gen pratik dirèk ki fèt tou.
Ouvriye ak Travayè Esplwate an Vil yo:
* Nan prensipal vil yo, se la klas ouvriyè a, ansanm ak anpil lòt travayè, anfas boujwa k ap eksplwate yo a. Tou dabò, fòk leta sanzatann fòse tout kapitalis ki pap respekte lalwa rantre nan lòd. Nan zafè peye taks nan DGI, peye kouran, dlo, elatriye : fòk yo pa nan pyès griyen dan, ni delè, ni asepte pyès ti tchotcho pa anba. Fòk yo fòse yo peye ONA ak OFATMA. Fòk yo rantre nan lòd touswit e de chatiman egzanplè dwe pare pou sila ki pa rantre nan lòd imedyatman.
* Menm jan an tou, nan faktori yo, kote tout dènye tan sa yo, kapitalis yo fè sa ki nan lide yo, jan yo vle, lè yo vle, fòk sa sispann. Fòk yo fòse tout boujwa asepte egzistans sendika e asepte kontra travay kolektif la, jan Kòd Travay peyi a e jan kòd kondyit konpayi k ap bay kòmann nan soutretans lan mande li. Fòk gen sanksyon egzanplè ak de chatiman trè fò k ap tann tout sila ki ta tante pa respekte diferan akò ak kòd an vigè yo. Se swa yo respekte lalwa, swa, ankò yon fwa, gouvènman an ap vin blofe travayè yo ak tout nou menm nan mas yo.
* Nan Kòd Travay la, genyen Atik 137 la. Li gen yon kokennchenn enpòtans pou nou, etan done se li ki pale sou ajisteman salè nou e se li ni leta kowonpi yo ni boujwa esplwatè yo pa janm vle respekte. Dapre li, trè klèman, ajisteman salè dwe fèt chak fwa kou lavi a ogmante pase 10 %. Kidonk, si nou kalkile kou lavi a sou devalyasyon goud la, pa egzanp, nou wè senpman : pou salè ouvriye yo ajiste, fòk, omwen, li ka sa li te ye sou Janklod. Lè sa a, 15 goud salè minimòm la te vo 3 dola ameriken ekzakteman. Kidonk, sou baz sa a, si nou vle reyèl, fòk salè ouvriye yo, jounen jodi a, rive 127.50 goud pa jou pou pi piti. Sa se pou pi piti. Ajisteman sa a dwe fèt depi an lagan !
Lè nou konsidere tout depans ki vin anplis (akòz distans yo, akòz nouvo bezwen yo, akòz maladi ki vin piplis, akòz lamizè a ki vin pi gran jou an jou - kidonk dèt yo tou -) lè nou konsidere klas ouvriyè a vin pi kapab, pi espesyalize nan sa l ap fè a, lè nou konsidere tou sa, yon senp ajisteman salè dwe ale nan nenpòt ki 300 goud. Si, kounye a, nou vle ogmante salè ouvriye yo, ki se klas k ap pwodyi tout sa k ap fèt nan faktori yo, olye kite fòs reyèl sa a fin deperi, depafini, mouri…, jan boujwa yo ansanm ak diferan gouvènman rèstavèk osèvis yo soti pou fè nou rive, si, kounye a, nou vle pale sou yon amelyorasyon lavi travayè, jan sa ta dwe ye klèman pou yon gouvènman yon pèp mete sou pouvwa konsyaman pou ede l soti nan twou kote li ye a (kidonk, an tèm klè, takle ogmantasyon lesplwatasyon an ki devlope pi mal pase tout tan nan 20 dènye lane yo), lè a, n a kòmanse pale.
* Menm jan an tou, fòk kapitalis ki pa respekte lalwa nan milye soutretans la ki se yon milye totalman ilegal e k ap fonksyone nan yon enpinite total, resevwa de amann, de sanksyon ak de chatiman egzanplè. Enpinite katastwofik sa a mache men nan men ak enpinite politik la. Kidonk fòk nou konprann atikilasyon yo byen pou rezoud tou 2 nan menm elan an.
* Paralèlman, fòk yo refè Kòd Travay la. Nan sans, se pa ka travayè a ki dwe sibi lojik boujwa k ap anplwaye l la. E, la ankò, yo dwe pran sanksyon san gade dèyè kont tout sila ki pa soti pou swiv nouvo règleman k ap vini yo.
Fonksyonman leta a :
* Pou tou sa fèt, menm jan ak nan milye riral la, se mobilizasyon ouvriye yo, mobilizasyon travayè yo, mobilizasyon mas yo jeneralman ki pou fè sitiyasyon an vanse e rezoud vre. Sou yon bò, jan nou toujou repete l e jan nou di l klèman tou nan kòmansman Bilten sa a, menm lè se yon gouvènman pwòp se gras a nou li rive nan tèt leta a, sèl garanti pou enterè nou respekte, se mobilizasyon nou, mobilizasyon òganize nou, estriktire, planifye e ak yon konsyans ki mache ak enterè kolektif nou yo tout bon. Se sèl vre granti nou. Anndan sa nou pral mete a, plen kontradiksyon, jan nou t ap wè pi wo a. Anpil nan yo trè negatif pou nou. Yo kont nou menm. Se mobilizasyon nou ki se sèl lespwa nou. An menm tan, òganizasyon sa a, se li ki pou atikile ak egzijans nou yo devan / fas a leta a. Yon gouvènman nou mete dwe atikile aksyon li yo ak kapasite òganizasyon nou yo. Se sèl jan pou tout pwoblèm yo rive abòde e rezoud, san se pa ni moun k ap vin fè gwo benefis sou do malè nou, ni fonksyonè leta k ap vin vòlò, ni peyi etranje ki gen pou vin lonje fiti dèt nou ba nou san anyen pa ni fèt ni menm bay. Kapasite rezolisyon mobilizasyon popilè a te lajman pwouve nan lane 86 la lè, apre dechoukay Divalye yo, nou pwòpte lari a, kannal yo, dekore mi yo, mete yon pafen nan vil la ki pa t janm egziste. Nan sans sa a, se yon apyi nou bezwen nan men leta, yon meyè kowòdinasyon, de zouti, yon sèten pwa teknik, teknolojik. Travay la, nou konnen l. Kidonk, leta dwe fonksyone pou kowòdone e demiltipliye enèji travayè òganize yo. Chak sektè, chak katye, dwe relye a yon branch nan TPTC, nan SNEP, nan EDH, nan ministè lasante, ministè ledikasyon, ministè agrikilti… yo tout ki pou ba nou apyi pandan y ap santralize, amelyore, kowòdone e egzekite pwojè ak aksyon konsète yo.
* Pou sa rive fèt, li klè : nou dwe chase tout vòlò, tout kowonpi, tout enkapab, tout parazit ki nan biwo leta yo. Pou kòmanse ! Fòk nou lite pou transparans la egziste tout bon vre. Li esansyèl nan defans enterè reyèl nou. Nou konnen, vòlè nan leta yo, kowonpi yo, pral kanpe anfas nou. Gran manjè yo te deja pwouve n sa. Fòk nou mobilize pou egzije depa yo. Men, nou konnen trè byen tou, tout rakèt, tout koripsyon serye, toujou gen de gwo potanta dèyè yo. Jan yo toujou fè, yo pral chache met ansanm ak kowonpi nan leta yo pou chache pèpetye sistèm pouri yo a. FÒ N ÒGANIZE NOU E KONSTWI YON FÒS POU DECHOUKE YO TOUT ! Fò n rive konnen yo tout, denonse yo, pou egzije leta arete yo, kondane yo menm jan an.
* Nan batay sa a, lajistis la dwe jwe yon wòl kle. Pou sa, premyèman, nou pa ka kite yo parèt ak de makout nan tèt lajistis la ankò tankou sa te fèt an 91 ! Fòk nou lite pou aparèy kowonpi sa a chanje pak an pak. Fòk gen nouvo estrikti, nouvo lejislasyon, ak de jij nouvo, rezistan, militan ki pran lajistis la an men. Pakèt gwo krim yo pa janm pini, ki gen dosye yo ki chita ap pouri depi yon pakèt tan, se pou yo atake yo. Fòk nou lite tou pou jistis fèt sou tout krim ak tout vòl yo te fè anvan e apre 2004. Fòk yo defini nouvo pwosedi ak fonksyònman, soti nan tèt rive nan baz sistèm jidisyè a. E fòk yo mete mekansim sou pye e fè yo fonksyone menm pandan aparèy la ap chanje a.
* Menm jan an tou, nan Ministè Afè Sosyal, nou pa ka kite se de boujwa yo mete alatèt li, jan gran manjè lavalas yo te fè l ak yon boujwaz ki te fè travayè monte yon maswife pa do e kowonp ministè a nan sèvi avèk resous leta a pou pwòp biznis li. Refòm Ministè Afè Sosyal la dwe takle politik sosyal leta a, li dwe defini e mete an vigè yon reyèl politik sekirite sosyal, pa egzanp. Li dwe reyèlman okipe konfli travay yo ki trè wo sou baz Nouvo Kòd Travay ki gen pou fèt la. Ministè Afè Sosyal la pa dwe annik yon biwo kote y ap bay ti chèk lè vandredi. Li dwe gen mwayen pratik ki byen defini, anplwaye konpetan e, nan sa, se tout konsepsyon Byen-Èt Sosyal la (IBESR) yo dwe repanse e menm jete, depi sa nesesè.
* Kidonk, politik leta a pa dwe yon politik piyajè e fòk anplwaye leta yo rann kont sou tou sa y ap fè, sa y ap touche e poukisa. An menm tan tou, fòk gwo anplwaye sa yo, NAN NENPÒT KI NIVO YO YE YO pa touche de lajan ekstròdinè, mete sou de katafal frè ak ‘pèdiyèm’, jan yo te toujou konn ap touche a jouk jounen jodi. Fòk salè ak frè gwo anplwaye yo bese drastikman. Leta se pa yon kote moun vin pou fè lajan. Se dwe vreman yon sèvis. Ki fè se tout salè anplwaye leta yo ki pou rebalanse, kontwole, ajiste.
* Nan sans sa a, fòk ni entelektyèl yo, ni teknokrat yo konprann tèt yo. Yo menm ki toujou ap bat bouch yo e ki depi digdantan pa janm rezoud anyen. Dènye gouvènman enkapab sa a montre nou tout limit yo, pandan li t ap kontinye montre nou aspè sousou pannan klas tiboujwa sa a genyen.
Pou tou sa reyalize, pou leta kòmanse fonksyone nan objektif rezoud pwoblèm ki anvayi nou yo e rive bay de sèvis vre, non sèlman se mobilizasyon nou ki se sèl garanti nou, men, ankò, nou dwe mete yon kontwòl sou pwosesis chanjman an menm. Menm si nou kanpe djanm, mobilizasyon an se pa yon zouti ki ka ba nou presizyon sou sa k ap fèt yo, ki jan y ap fèt la e si y ap nan enterè nou tout bon. Se kontwòl la ki pou pèmèt nou swiv, verifye, mande rektifye, egzije bloke… Kontwòl ouvriye nan Afè Sosyal, kontwòl òganizasyon travayè nan katye sou travay TPTC, EDH, SNEP… ni sou teren, ni nan biwo. Anplis, fòk nou chache aji sou de bagay konkrè. Pou nou gen matyè pou swiv sa nou bezwen swiv la tout bon e byen. Se sèten, tou sa, se rache pou nou rache yo. Sa nou kòmanse fè sou kesyon sa yo nan zòn kote nou ye yo dwe kontinye nan liy nou e ak plis konviksyon toujou, ak plis lespri responsabilite. Men gen yon bagay ki enpòtan tou : fòk tout moun klè sou fayit boujwazi a ak tiboujwazi a. Fòk yo klè pou yo fè nenpòt ki avansman jounen jodi a, fòk se apati enterè nou menm travayè, kit se pasyèlman, kit se totalman.
Gran Dosye leta dwe rezoud san tèt cho men san trennen :
* Premye gran dosye gouvènman k ap rive sou pouvwa a dwe rezoud san tade yon segonn, se pran dispozisyon pou wete lame etranjè sa a nan peyi a. Wete lame etranjè sa a nan peyi a, ansanm ak tout dominasyon « kominote entènasyonal » la k ap imilye Ayisyen depi nan senp prezans yo. Menm jan an tou, li dwe eliminen tout akò ki siyen pou lage dlo teritoryal ak espas aeryen peyi a nan men lòt pisans. Konsa tou, nou dwe kontwole fwontyè a, ak yon atansyon espesyal pou respè dwa travayè ayisyen yo.
* Konsa tou, pwoblèm lame a pa ka e pa dwe eskive. Fòk gouvènman an louvè yon deba sou kesyon an, pou li debat e trete ak patisipasyon travayè yo reyèlman. Nan sa, nou menm, travayè, n ap mobilize pou fè enterè nou yo pase.
* Yo dwe abòde dosye travayè ayisyen yo nan Repiblik Dominkenn nan enterè 2 pèp yo. Kidonk ak tèt frèt. Men, tou, san demagoji ni twonpri ki jouk jounen jodi a, toujou akonpaye analiz sitiyasyon sa a. N ap raple pozisyon Batay Ouvriye fè parèt kote li montre se klas dominant 2 peyi yo ki gen enterè nan divize pèp travayè 2 peyi yo. Rezoud pwoblèm la enplike yon konsyans klè sou baz sa a nan pwoblèm la.
* Nan menm lespri sa a, fòk gouvènman sa a pran pozisyon klèman sou CCI a, ki se yon kòd reyaksyonè ki nan tèt peyi a jounen jodi a osèvis boujwazi rapas, apatrid ak antinasyonal la mare nan kou peyi a.
* Se pou yo tabli yon kontwòl sou ONG yo ki ap boule san pyès moun pa konnen sa y ap fè, sa yo pap fè nan tout peyi a. E, si nesesè: fèmen sa ki dwe fèmen yo. Pwoblèm disparite salè y ap repwodyi nan peyi a dwe rezoud. Entèvansyon reyèl nan zòn operasyon yo dwe chita piplis sou solidarite pase sou imanitè blòf. E fòk li reyèl. Kidonk, fòk yo kontwole yo ak èd leta e ak èd òganizasyon reyèl ki sou teren an. Fòk ONG nan zòn riral yo sispann jwe wòl kote y ap kontribye nan repwodyi disparite ant moun, nan asepte nèg vin ak swadizan ti pwojè pou yo jwenn kòb pou yo vòlè epi kreye baz, kapital pou yo tounen ti politisyen k ap vin dòmi sou mas yo. Fòk gen bon jan vijilans ak etik nan sa.
* Pwoblèm anilasyon dèt la dwe poze rapidman e byen. Non sèlman pou pèmèt, nan yon premye tan, Kapital disponib, men pou retire chaj la sou do ti peyizan ak travayè lavil. Vreman vre, se yo menm ki, atravè enterè men wotè sou kredi yo, ap peye dèt sa a apati travay yo.
* Youn nan pwodyi ki pi kle nan kou lavi k ap monte san rete a, se petwòl la. Fòk gouvènman an ta gen yon pozisyon klè nan kesyon sa a. Ni pou ratresi radikalman benefis kapitalis yo ap fè sou do popilasyon an. Ni pou jwenn de sous altènatif kote n ap apwovizyone nou. Fòk yo favorize yon politik enèjetik tou ki gen ladann van, solèy, chit dlo, sibstiti pou gazolin. Fòk politik etranjè a pèmèt pri gaz la, sitou, bese radikalman.
* Dwe gen yon politik pou rezoud pwoblèm dlo potab (pwoteksyon, foraj, sous).
* Pou tou sa ka fèt san boulvès ni tèt chaje, fòk gen yon politik monetè pou bloke enflasyon an, yon politik ki baze sou kontwòl pri tout machandiz nan yon objektif klè, deklare ak de mekanism efikas pou bese lavichè a.
* Fòk oryantasyon lasante a klèman pou rezoud sante popilasyon an. Nou pa ka kite se de moun k ap vin fè lajan sou do malad k ap dirije oryantasyon yon gouvènman yon pèp konsyan mete sou pye. Kidonk, fòk medsin la jeneral, prevantiv e kominotè. Nan sans sa a, travay doktè kiben yo se yon egzanp klè. Fòk kooperasyon sa a soutni e elaji. Doktè Ayisyen ki etidye e gradye nan peyi Kiba e ki gen oryantasyon sa a pi klè lakay yo, dwe fè youn ak eksperyans doktè kiben yo dekwa pou pi mye òganize e etann oryantasyon medikal sa a. Se yon oryantasyon ki osèvis popilasyon pa nou an vre, kote ata medikaman yo ap mache entegre ak konesans fèy la, pi byen e mwen chè, e yo kapab trete plis maladi. Yo dwe ranfòse, elaji e repete oryantasyon sa a nan tout lòt domenn, edikasyon ak agrikilti espesyalman. Fòk politik gouvènman an nan domenn sa yo pa rete global e san aplikasyon reyèl.
* Sou kesyon leta ak larelijyon : Fòk tout relijyon yo ka fonksyone egal ego e sou yon baz prive e pèsonèl, ki pa enplike leta. Nan sans sa a, san mize, tout atak, kit louvè, kit an soudin, sèten sèvitè enpeyalism la ap fè kont vodou a an patikilye dwe aboli e mago lajan k ap ranmase e simen nan sèten chapèl evanjelik pou divize pèp travayè a dwe aboli. Leta dwe jwe wòl li pou diferan relijyon yo kapab atenn ekilib/egalite nan fonksyònman jeneral yo nan peyi a, pandan l ap akòde enpòtans a vodou a antanke yon patrimwàn kiltirèl nasyonal. Kidonk, pandan yo dwe eliminen tout sibsid (lajan leta ayisyen peye legliz katolik) - nan kad kokennchenn mizè pèp la e sitou ak fòtin Vatikan an - e yo mete Konkòda a an kesyon, yo dwe defini e fasilite yon travay espesyal pou pèmèt estriktirasyon vodou a depi nan baz li, kidonk lakou nan zòn riral yo ak lakou e peristil nan vil yo, yon fason pou pèmèt leta reyèlman an mezi mete an vigè lejislasyon ki rekonèt li kòm relijyon. Yo dwe kontwole kantite legliz pwotestan k ap gaye nan peyi a san pèsonn pa konnen zak yo.
*
Sa, se yon minimòm. Pou nou atenn li apati mobilizasyon nou yo, se nan kad konstriksyon kontrepwa a byen trese ak devlopman pratik otonòm nou yo. Men leta ak òganizasyon divès sektè dwe jwe wòl pa yo. Sa ap mande tou : transfòme antrepriz leta yo ki te baz pou vòl ak sinekiris. Pou leta kontwole sektè estratejik yo, e piplis chak jou. Bloke tout privatizasyon. Re-nasyonalize sa k te deja privatize e repran yon kontwòl òganize. Chache jwe sou tèm echanj yo e sòti nan asistana. Egal : soti nan oryantasyon neoliberal la radikalman.
Tou sa ap mande gwo batay. Men, jounen jodi a, li egzijib : fòk nou pran pozisyon. Fòk leta pran de mezi pou vanse. Fòk gen deba pèmanan sou tout kesyon a pòte global yo. Ekzekitif la dwe jwe yon wòl klè nan sa. FÒK NOU FÒSE LI !


c: text/html

text:
Oté
La ba déor, i ptrétan la gosh i sifok !
/ 26 désanm 2015
Dopi k’lo prézidan holland lé an plas, dopi 2012 boudikont néna la touzour domandé, éské gouvérnman la lé a gosh pou do bon, pou travayèr ou sinonsa li ral déryèr èk lo gro ? Néna sak lé kont, i trouv pa, minm pa inn ti gign dan sak lé fé é osi dot dawar i trouv zot kont, vik zot i bat la min. An gro ni pé di moun la gosh té plizoumwin kontan, kan moun la drwat té i ral. Mi di moun la gosh té plizoumwin kontan, i dépan d’si désertin nafèr mandoné minm moun la gosh té in pé an shalèr osi.
La dopi trwa-kat zour, gouvérnman la désid pérmèt la déshéans nasyonalité pou sak lé éné an frans ék néna dé nasyonalité. Manman, bèzman dann la kour patèl. Dikou la drwat èk lèkstrèm drwat i bat la min, vik zot minm dopi lontan zot i domann la déshéans. Moun la gosh i konpran pi, zot i rosan tousala konm in kou pwagnar dann do, konm in trayizon boudikont. Lo minis la zistiss té finn di kont pa si li pou aplik in mézir konm sa, ala li lé oblizé anval son shapo.
Mwin minm, mwin lé pa in éspésyalis la déshéans, mé mi konpran pa tro koman i sar fé. Sipozon in moun néna doub nasyonalité, alé franko-alzéryin, li fé in latanta an frans, i éspédié a li an Alzéri, mé si li fé in latanta an alzéri Ousa i éspédié a li ? I éspédié a li an frans. Ni wa byin, pa konm sa ni sar règ lo problinm. Si la drwat èk lékstrèm drwat i bat la min, mi konpran poukoué la gosh lé éstomaké, la gosh i sifok i prétan !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kominike Lapolis
27-November-2012
Leeroy Nicolas ki reste St Louis in kondann 3-an prizon pour lofans vol. Nicolas ti vol en sennon lor ek 2 pandan dan likou en zonm St Louis le 24 Avril sa lannen.
***
Nicol Nioze ki reste Petit Paris in ganny en santans 5-an prizon pour lofans kas batiman e vole. Lensidan ti ariv kot faktori Arun Ice Cream Providence le 10 Zanvye 2010.
***
Naddy Vidot sorti Takamaka ki’n kondann 18 mwan prizon pour lofans koz lanmor par dray dan en fason danzere. Lofans ti ganny komet le 27 Out lannen pase Anse Forbans.
Send your comment :


text:
Mesaz Minis pour Ledikasyon, Macsuzy Mondon, alokazyon Lazournen Enternasyonal Lalang Maternel-«Prodiksyon liv dan lalang maternel i enportan»
21-February-2013
«Alokazyon 14enm selebrasyon Lazournen Enternasyonal Lalang Maternel ozordi le 21 Fevriye, UNESCO in swazir tenm : ‘Liv pour lansennyman lalang maternel’.
«Sa i partikilyerman pertinan pour nou isi Sesel, lefe ki nou pe viv dan en sosyete trileng, e lefe ki nou lalang maternel i osi en lalang nasyonal e en lalang lansennyman.
«UNESCO in swazir sa tenm pour konsyantiz bann edikater lo lefe ki pour zot pli byen kapab soutenir lansennyman lalang maternel, i absoliman neseser ki zot donn tou zot sipor bann sistenm ki an plas pour prodiksyon liv dan lalang maternel. Mwan, mon pou azoute ki i pa zis neseser prodwir liv, me i osi neseser ki nou servi zot, ki nou distribye zot e met zot alaporte tou nou bann zelev.
«I en fe ki en bon fondasyon dan lalektir i lakle pour nenport ki aprann bann konsep e devlop zot prop lide dan nenport ki domenn. Dan kad lansennyman lalang maternel, UNESCO in ankor enn fwa reitere ki lizaz nou premye lalang dan bann premye lannen laprantisaz i ede batir en fondasyon solid dan laprantisaz. Sa i en fe ki’n etabli par bann resers global ki sa lorganizasyon i fer e ki kontinyen ganny met azour tou le-z-an.
«Mon sezi sa lokazyon pour lans en lapel avek bann edikater e bann paran pour met bokou plis lanfaz lo provizyon liv pour nou zanfan.
«Mersi e bon refleksyon.»
Send your comment :


text: 23 Nan setyèm ane a, Jewoyada te aji avèk kouraj. Li te fè yon kontra* ak tout chèf gwoup ki gen 100 moun ladan yo+, anpalan de Azarya, pitit gason Jewowam; Izmayèl, pitit gason Jewoyanan; Azarya, pitit gason Obèd; Maraseya, pitit gason Adaya, ak Elichafat, pitit gason Zikri.2 Apre sa, yo ale nan tout vil nan Jida yo pou yo rasanble Levit yo+ ak chèf fanmi Izrayèl yo. Lè yo rive Jerizalèm,3 tout moun ki te la yo fè yon alyans+ ak wa a nan kay vrè Dye a epi Jewoyada di yo:“Tande, pitit gason wa a ap vin wa jan Jewova te pwomèt sa konsènan desandan David yo+.4 Men sa nou dwe fè: Yon tyè nan prèt ak Levit k ap fè sèvis yo+ nan jou saba a ap veye pòtay yo+,5 yon tyè ap nan kay* wa a+ e yon lòt tyè ap nan Pòtay Fondasyon an. Tout lòt moun yo ap nan lakou kay Jewova a+.6 Nou pa dwe kite pèsonn antre nan kay Jewova a eksepte prèt ak Levit k ap fè sèvis yo+. Se prèt sa yo ak Levit sa yo k ap kapab antre nan kay la, paske yo se yon gwoup ki apa. Tout lòt moun yo dwe respekte obligasyon yo gen devan Jewova lè yo rete deyò.7 Levit yo ap antoure wa a ak zam yo nan men yo. Se pou nou touye nenpòt moun ki antre anndan kay la. Se pou nou rete ak wa a tout kote l ale*.”8 Levit yo ak tout moun nan tribi Jida yo fè egzakteman sa Jewoyada, prèt la, ba yo lòd fè a. Chak chèf pran mesye yo te genyen ki t ap sèvi nan jou saba a ansanm ak sa ki pa t ap sèvi nan jou saba a+. Paske, Jewoyada, prèt la, pa t voye gwoup+ ki t ap fè sèvis yo a ale.9 Jewoyada, prèt la, te bay chèf gwoup ki gen 100 moun ladan yo+ lans, ti boukliye* ak boukliye won ki te pou wa David yo+, ki te nan kay vrè Dye a+.10 Li te mete tout moun yo nan pozisyon yo, chak moun te gen zam yo nan men yo, yo te kanpe depi sou bò dwat kay la rive sou bò goch li, toupre lotèl la ak kay la. Yo te antoure wa a.11 Apre sa, yo soti ak pitit gason wa a+, yo met kouwòn nan sou tèt li ansanm ak Lwa a*+ e yo fè l vin wa. Epi, Jewoyada ak pitit gason l yo vide luil sou tèt li. Apre sa, yo di: “Se pou wa a viv lontan+!”12 Lè Atali tande moun yo k ap kouri e k ap fè lwanj pou wa a, lapoula, l al nan kay Jewova a, kote moun yo te ye a+.13 Lè sa a, li wè wa a ki kanpe bò kot poto a nan antre kay la. Chèf yo+ ak moun ki t ap jwe twonpèt yo te bò kot wa a. Tout moun yo nan peyi a te kontan+, yo t ap jwe twonpèt, e chantè yo ki te gen enstriman mizik nan men yo te pran latèt nan* rejwisans lan. Lè Atali wè sa, li chire rad sou li epi li di byen fò: “Konplo! Konplo!”14 Men, Jewoyada, prèt la, fè chèf gwoup ki gen 100 moun ladan yo soti, anpalan de moun ki te chèf nan lame a, e li di yo: “Retire l nan mitan nou. Si yon moun suiv li, se pou nou touye moun sa a ak kout epe.” Epi, prèt la di: “Pinga nou touye l nan kay Jewova a.”15 Se sa k fè, yo met men sou li e kou l rive nan Pòtay Cheval yo ki te nan antre kay* wa a, yo touye l la.16 Apre sa, Jewoyada fè yon alyans ant li menm ak tout moun nan pèp la ansanm ak wa a, kote yo pwomèt y ap kontinye demontre yo se pèp Jewova+.17 Epi, tout moun yo al nan kay* Baal la e yo kraze l+. Yo kraze lotèl li yo ak zidòl li yo+, epi yo touye Matan, prèt Baal la+, devan lotèl yo.18 Apre sa, Jewoyada mete prèt yo ak Levit yo responsab kay Jewova a. Se David ki te òganize yo, li te fè yo fè plizyè gwoup pou yo responsab kay Jewova a, pou yo boule sakrifis pou Jewova+ jan sa ekri nan Lwa Moyiz la+, pou yo fè sèvis yo ak kè kontan e pou yo chante, jan David te bay enstriksyon sou sa a.19 Mete sou sa, li te mete moun k ap veye pòtay yo+ nan pòtay ki nan kay Jewova a pou yo anpeche moun ki pa pwòp devan Bondye yo antre nan kay la.20 Apre sa, li menm, tout chèf gwoup ki gen 100 moun ladan yo+, gwo potanta yo, moun ki te chèf nan pèp la ak tout moun nan peyi a te sot nan kay Jewova a avèk wa a e yo desann avè l nan kay* wa a. Yo te pase nan Pòtay ki pi wo a, epi yo mete wa a chita sou twòn+ wayòm nan+.21 Tout moun nan pèp la te kontan anpil e vil la te trankil paske yo te touye Atali ak kout epe.


text:
LESON 16
Montre w se moun ki renmen Bondye
Si w vle rete zanmi yon moun, fòk ou pale avè l. W ap koute sa l ap di w, l ap koute sa w ap di l. Ou pale moun de zanmi w lan an byen. Se menm bagay la si w vle zanmi Bondye. Gade sa Bib la di sou sa:
Pale ak Jewova nan lapriyè souvan. “Pèsevere nan lapriyè.” — Women 12:12.
Li Pawòl Bondye a, Labib. “Tout sa ki nan Ekriti yo se Bondye ki enspire yo, e yo itil pou anseye, pou reprimande, pou fè bagay yo vin dwat.” — 2 Timote 3:16.
Aprann lòt moun konnen Bondye. “Kidonk, ale, epi fè disip pami moun tout nasyon. [...] Anseye yo pou yo obeyi tout bagay mwen te ban nou lòd pou nou fè yo.” — Matye 28:19, 20.
Fè zanmi ak moun ki zanmi Bondye. “Moun ki mache ak moun ki gen sajès ap vin gen sajès.” — Pwovèb 13:20.
Asiste reyinyon nan Sal Wayòm nan. “Annou voye je youn sou lòt, pou youn pouse lòt gen lanmou, pou youn pouse lòt fè bèl aksyon, [...] annou youn ankouraje lòt.” — Ebre 10:24, 25.
Se pou w soutni travay Wayòm nan. “Se pou chak moun [bay] jan l te deside nan kè l la, san l pa regrèt, san yo pa fòse l, paske Bondye renmen moun ki bay ak kè kontan.” — 2 Korentyen 9:7.


text:
TOUDEGAD KI GEN ATIK ETID YO Out 2016
Nan Toudegad sa a, n ap jwenn atik yo pral etidye soti 26 septanm rive 23 oktòb 2016.
Maryaj: Orijin li ak objektif li
Èske n ka di maryaj se yon kado Bondye bay?
Antanke kretyen, travay pou maryaj ou reyisi
Chèche jwenn bonjan konsèy.
Èske w wè l nesesè pou w fè pwogrè espirityèl?
Chèche konn sa w ka fè pou sa.
Èske w wè l nesesè pou w bay lòt moun fòmasyon?
Ki objektif enpòtan ou ka ede yo genyen?
BYOGRAFI
Fason m jwenn kè kontan lè m bay
Yon jèn anglè te kòmanse viv antanke yon moun k ap bay e sa te fè kè l kontan, epi li te vin misyonè nan Pòtoriko.
Kesyon lektè yo poze
Poukisa kesyon lave men an te enpòtan pou moun ki te kont Jezi yo?


text:
-
LKP ka désantralizé-y!Par SHAKA (Gwakafwika) dans Sosyété le 18 Novembre 2011 à 23:36
LKP ki komansé séri miting a-y Lapwent é Bastè kay désatralizé-y an péyi Gwadloup. E sé kon sa oswè-la, mèt a mannyòk a LKP ka ba pèp-la mo pou Sentwòz koté sétè. Komin Sentwòz sé démaraj a on séri miting LKP kay fè adan tout péyi-la jis an débi a lanné pwochenn.
"Lagwadloup sé tan-nou! Lagwadloup a pa ta-yo! Yo pé ké fè sa yo vlé adan péyi an-nou!".
Tags : lkp, peyi, desatralize, nou, seri
-
Commentaires1ARY XLundi 21 Novembre 2011 à 21:19
Tèt a nèg-la rèd zòt konpwann sé jé ? Nou ké mété tan i fo pou konsyétizé pakèt moun-lasa !2ARY XLundi 21 Novembre 2011 à 21:20
GWADLOUP SE TAN NOU a pa ta yo !
Ajouter un commentaire


text:
Tèm sèvis
Pespektiv Import.com tèm sèvis (Ot)
OutlookImport.com se yon sit entènèt komèsyal ak opere politik ki gouvène l' nan sit Entènèt nou yo ak pwoteje dwa moun ak kliyan.
Si ou kontinye pou itilize OutlookImport.com ou, dakò pou plizyè kalite mezi nou genyen ak pou nou tèm nan sèvis ansanm ak kèk kondisyon accessoires Retorik-y.
You are expressly agreeing to be bound by and comply with OutlookImport.com’;s Privacy Policy and the following Terms and Conditions of Use.
Si ou pa dakò avèk nou Tèm ak kondisyon an gen valè, nou Règleman sou enfòmasyon prive oubyen yon lòt politik osinon yon fonksyònman kondisyon Retorik-y, souple imedyatman sispann itilize sit Entènèt nou.
The term “;Outlook Import Software”;, or “;OutlookImport”;, or “;we”;, or “;us”;, an relasyon a titulaire nan sit wèb OutlookImport.com la. OutlookImport’;s physical contact address is:65 Queen St W Toronto, SOU M5H 2M 8, Kanada
The term “;you”;, fè referans a kap itilize li an, vizitè (n) oubyen kliyan sou sit Entènèt nou.
Swivan tèm ak kondisyon expressément aplike:
(yon) In the unlikely event that OutlookImport is unable to perform a file repair, nou expressément resous an rezèv dwa pou mande e resevwa yon kopi dokiman bwete an kote kliyan a informe nou de yon fayit nan OutlookImport pou repare oubyen afèkte dokiman an sòti anba yon maladi. OutlookImport undertakes not to share any data with any 3rd pati yo ak espesyalman va pa transmèt oubyen revele done san esprime siyen bay kliyan a;
(b) Content and information on this website and web pages are for your general information only –; kontni a va gen pou yo chanje san avi;
(c) We may vary the price of its merchandise at any time. Nouvo lajan ap aplike pou yo tout lòd ki te plase apwè chanjman pri a. Pa kontinye ap itilize a geni oswa yon sit entènèt dèyè lajan an chanje resevwa, nou aksepte nouvo pri a.
(kraze-brize) These Terms will continue to apply to you until terminated by either you or OutlookImport. OutlookImport ka revoke tèm yo oubyen sispann ou aksè pou sèvis a nenpòt ki lè pa pi lwen, explications, ki gen ka ou aktyèl oubyen ke yo sispèk non sèvi ak pwodwi yo OutlookImport ak sèvis oubyen ki pa-konpliyans ak tèm kondisyon. Si ou oswa OutlookImport revoke tèm kondisyon, or if OutlookImport suspends your access to the company products or services, you agree that OutlookImport shall have no liability or responsibility to you and OutlookImport will not refund any amounts that you have already paid, pou mande mezi pèmèt anba lwa aplikab.
(e) Cookies are used to monitor visitor surfing and browsing preferences and behavior. Si ou konpitè ki pèmèt lekòl, nou ka sèvi ak enfòmasyon prive se konsa te jwenn nou règleman sou enfòmasyon prive selon;
(f) No warranty or guarantee as to the accuracy of the information and content on the website is provided, whether supplied by us or 3rd pati yo. Nou pa bay okenn garantie: jistès a, pèfòmans, actualité, pertinence, entegrite oubyen Application de sanisfè lan te bay sou sit Entènèt nou pou yon plan an patikilye oubyen espesifik osinon yon itilize. Pa kontinye ap sèvi ak sit Entènèt nou ou konnen ke sa a kontan ak enfòmasyon nou bay pou fè f, ni peche a gen; nou konnen ke obligasyon nou ekskli in respect of inexactitudes konsa, ni peche pou mande degre ke lwa a;
(g) You use the information and content on our website at your own risk entirely. Obligasyon pa dwe allocation pou nou as a consequence of ou repoze sou pwodwi a kontan ak enfòmasyon ki te bay sou sit entènèt sa a. Ou gen pou peye pou asire ke pwodwi sa yo, enfòmasyon ak materyèl ki te jwenn sou sit entènèt sa a pwal rankontre kont ou bezwen espesifik ak kondisyon;
(h) The materials and content on this website is owned or licensed by OutlookImport. A materyèl sa yo ak kontni genyen ladan yo, Men pa te limite, tèks, graphique ak zidòl, plan ak kouman yo dispoze nan sit wèb la, jan moun parèt ak logos, tag lines and 3rd materyèl D' pati. Tout materyèl ki sou sit Entènèt nou ke yo konsidere kap fè materyèl D' ak nou espesyalman refize dwa pou publier, en oubyen kopi nenpòt ki fòm san nou eksprime pèmisyon;
(mwen) All trade marks which are not owned by OutlookImport are so designated by us on the website;
(g) Unauthorized use of our website and the materials found thereon may give rise to a claim for damages. Pli lwen, te di itilize pou konstitye yon ofans kriminèl;
(soufri) 3rd pati lyen ka bay sou sit Entènèt nou ki konekte pou lòt sit entènèt. Lè ou sèvi ak lyen sa yo vizite sit entènèt yon lòt, you are bound by the terms and conditions which pertain to that website –; ou dwe gade yon seksyon nan sit wèb sa(s) pou detèmine apwopriye politik ki aplike nan ka sa. We expressly state that such links do not imply we endorse or validate such 3rd sit entènèt pati(s) Men yo nou expressément pa pwan rèsponsablite pou kontni a ce; ak
(l) Your use of our website and any dispute arising therefrom shall be governed by the law of Canada.


text:
Enn grav aksidan finn prodwir dan Souillac azordi, Lindi le 17 Juillet. Enn tipti tifi 4 an inn bizin transporte an irzans a lopital larezion par bann saper-ponpie ek lapolis.
Linn fer enn chute depi lao so lakaz ek inn tonb lo enn lantenn televizyon ki ti anba. Enn morso sa lantenn la inn rant dan so latet.
Bann saper-ponpie Saint-Aubin finn alerte ver 14hr04. Zot inn mande sur plas ek zot pa finn pran risk pou koup sa morso lantenn la pou tir li depi so latet.
Apre ki fini transport li lopital, tipti tifi la inn answit transfere a lopital Jawaharlal Nehru ki trouv dan Rose-Belle par SAMU.
Lapolis inn ouver enn lanket lo sa insidan la.


text:
Jwèt pou fi. Seksyon sa a prezante jwèt la pou ti fi yo bèl ki gen laj lekòl primè, ak dwa jiska elèv yo dènye ane. Jwe jwèt sa a se trè amizan pou ti fi ki gen tout laj. Nan kategori sa a, jwèt la ranmase sou estil yo ak pi enteresan estil. Yo Arcade la pou ti fi yo bèl toujou ap mete ajou, pandan l ajoute nouvo jwèt enteresan ak popilè, epi mete ajou ou deja renmen anpil jwèt, gen degaje ak nouvo vèsyon nouvo nan jwèt yo. Pou rayisab nan mòd gen jwèt soti nan "Bote a ", "abiman ", "Bijou ". Nan sa yo jan literè, ou gen opòtinite pou inik nan chwazi vètman mande yo ak bijou pou nenpòt okazyon, pou yon mache nan pak la nan lè a louvri, epi pou fòmasyon nan jimnastik la, pati yo, e menm maryaj. Anplis de sa, ou ka pratike nan kreyasyon an nan yon vityèl fè moute-oswa klou, ak Lè sa a, pote l 'tout nan lavi reyèl, gen se yon karakteristik anpil sou la men. Men, si ou vle pou aprann kijan pou kwit manje, lè sa gen yon seri espesyal nan jwèt "Kwit manje " ap jwe jwèt sa yo ou ka konnen parfe konpetans fè divès kalite asyèt popilè: gato, pi, pitza, salad, sòs. Seksyon sa a kapab yon trè plezi ak pi fasil pou aprann kijan pou kwit manje plat ou pi renmen, paske tout detay yo montre sou entènèt. Yon jwe ak aprann li doubl agreyab ak rekonpanse. Nan jwèt sou entènèt, seri a "bo ", "Lanmou ", ou yo pral kapab siviv nenpòt istwa renmen ak ewo l '. Yon mond nan konplote inoubliyab ak triyang renmen. Eseye pou pou genyen atansyon a nan yon moun ou renmen. Tout bagay sa a ak plis ankò ki gen rapò ak lòt ki bay renmen ak santiman segondè ka jwenn nan seksyon sa yo. Nan "fè makèt nan " li posib pwatikman mache nan boutik yo branche ak chwazi yon rad pou yon evènman kap vini oswa jis fè tout acha ki nesesè. Jwèt Arcade Anpil konekte jis ki gen bèt. Ak nan seksyon an jwèt pou ti fi "ap jwe ak bèt " ou gen opòtinite a ale nan avantur diferan ak bèt kay ou. Oswa isit la ou gen gade apre bèt kay renmen anpil ou a. Jwèt pou ti fi yo se trè enteresan ak enfòmatif, jwe, yo ka yon bon moman ak nan menm tan an devlope. Yon biznis konbine ak plezi se moun al pran plezi nan pafè. Si ti fi a pa konnen sa ki fè, Lè sa a, li se tan nan plante l 'pou jwèt yo, ki yo prezante nan seksyon sa a nan yon nonb de gwo anpil
Barbi Lopital Bratz Winx abiye Kous pou ti fi Dasha vwayajè Disney House Kulinèr Makiyaj Manukur Fashion Jwèt mòd Enfimyè Rad Jwèt kastèt Barber Degize Princess Kwafur Sirèn Maryaj Dat Chen Twa nan yon ranje Netwaye K ap pran swen pou timoun yo Lekòl la


text:
Oté
« I fo ou i marsh kat pat avan mont bisiklète ! »
In kozman pou la rout
/ 28 zwin 2017
Pou kosa i di sa ? Pars, sanm pou moin, nana plizyèr tik tak pou métrizé avan ariv fé in l’opérasyion pli konplèks donk pli konpliké. Mi pans sa in bon prinsip. Pou kosa ? Pars mi ansouvien in madam zis dann shomin dovan la port mon kaz l’avé antann pou bien bataye i fo anvoye lo poin, lo pyé, la tèttout an mèm tan. Avèk in règ dé troi konmsa, èl la parti rode dézord avèk inn an parmi son bann rival. Kosa l’arivé d’apré zot ? El la mayé épi èl la tonm atèr dovan l’ot fanm. Aprésa èl la zis di : « kan moin nana in n’afèr pou dir mi di moin mèm é mi anvoye pa dir ! ». Lo madam la zis di : « Mi oi sa ! » épi lo bataye l’arète la mèm. Alé ! mi lèss azot kass z’ot tète la dsi si zot i vé, é ni artrouv pli d’van sipétadyé !


text:
Oté
Si ou i vanj pa pou out zidé, ou lé bati d’avans !
/ 8 désanm 2014
Mi sort lir in n’afèr, a s’ki paré, sé Bertolt Brecht la di, d’apré sak i di. Donk li la di, si lo pèp lé pa dakor avèk lo gouvèrnman, lo gouvèrnman i doi disoud lo pèp ! Sa in drol z’afèr, pars sa i rosanm bien kékshoz i apèl la diktatir. Mé pé sfèr osi, i fo konprann son kozman o dézyèm dégré. Konm sé kékshoz absird i fé konprann aou, konm de koi, sa la pa in n’afèr posib pou fèr.
Astèr, ni pé pans in n’ot sénario. Sète-la i fé konprann aou konm de koi lo konba pou out bann zidé sa i amenn zour pou zour san arété. Si lé shoz i marsh korèk é bin out bann zidé i fini par gagné é si li gingn, sa i vé dir momandoné li lé majoritèr dann lo péi. Antansyon, la pa pars in zidé lé jus ké momandoné la majorité d’moun lé pou so zidé-la . Pou kosa ? Mi oi omoins dé rézon : promyé rézon ou la pa fé avans out zidé konm k’i fo, dézyèm rézon out l’advèrsèr la mont in bob, i apèl la démagoji é ou la pa trouv la réplik l’èr k’i fo é konm k’i fo. Romark bien lé dé i pé fé in mayaz ansanm avèk !
Solman mi pé dir azot é mi pans zot sar dakor avèk moin, kan in l’idé i ranfors, i ranfors mèm é la pi moiyin pou kal ali. Na poin in l’idé pli for ké sak i dovien majoritèr. Mi pans moin la konète bann kouran konmsa é si mon kèr I arête pa d’in kou m’a konète ankor d’ot kouran konmsa. Avann fini, moin na in kozman pou dir mon bann kamarad : si ou I konbate pou in zidé, ou I pé pèrd lo match, mé si ou I konbate pa, lo match ou la fine déza pèrd ali d’avans !


text:
Nan Birmani, prezidan Thein Sein pwomèt pou l lage tout prizonye politik ki genyen nan peyi a disi fen ane a. Mesye Thein Sein fè pwomès sa nan yon diskou li pwononse nan vil Lond nan kad premye vizit lap fè nan Lagrand Bretay.
Lidè birman an resevwa yon akèy plen chalè nan men premye minis britanik la, David Cameroun. 2 dirijan yo te diskite sou ogmantasyon rapò komèsyal ak kowoperasyon militè ant 2 peyi yo.
Mesye Cameroun egzòte prezidan birman an defann dwazimen nan peyi l. Te gen yon pakèt manifestan ki te akeyi mesye Thein Sein pou pwoteste kont vyolansyon dwamoun nan Birmani. Anprizonman san rezon advèsè politik se youn nan mak fabrik rejim militè Birmani an.


text:
Ann Ayiti, chèf Polis Nasyonal la (PNH), Mario Andrésol, te konparèt jedi 6 desanm nan, devan yon komisyon nan palman an pou l te bay opinyon n sou fenomèn ensekirite a ki kòmanse reparèt nan peyi a, sitou nan kapital la, Pòtoprens. Daprè korespondan nou Rotchild François Jr., misye Andrésol panse sitiyasyon an pa rive nan nivo grav li te atenn sa pa gen lontan.
Yon lòt kote, nan Leyogàn, avoka k ap defann kèk patizan rejim Lavalas la --ki anba akizasyon deske yo te komèt krim politik sou ansyen gouvènman an-- fè konnen yo rejte desizyon yon majistra pran pou l jije kliyan yo nan yon tribinal kriminèl. Montigène Sincère gen detay nouvèl sa a depi vil Ti Gwav.
Anfen, nan vil Sen Mak, lapolis fè yon desant-de-lye, jedi 6 desanm nan, nan lokal Radio Dynamique FM, kote ajan de lòd yo t ap chache arete yon gwoup motosiklis ki te ale nan estasyon an pou yo denonse sa yo konsidere kòm "abi" lapolis komèt sou yo. Jean Robert Philippe fè yon entèvyou avèk direktè radyo a, Marc Antoine Jacques.
Klike sou lyen anlè a pou w koute devlopman nouvèl sa yo.


text:
Nasyonzini fè konnen refijye somalyen kontinye ap lage kò-yo nan Kenya pa bann e pa pakèt malgre efò pou soulaje kondisyon sechrès ak grangou a nan sid Somali.
Biwo afè imanitè l ONU an fè konnen nan premye semèn mwa out la, an mwayèn 1500 Somalyen rive chak jou nan kan refijye Dadaab yo nan nò Kenya.
Kantite a ogmante, konpare ak jan li te ye mwa jiyè pase a. Efò entènaysonal pou kontwole dizèt la sanble pran vitès depi kèk jou, nan moman gwoup al-Shabab la fin wete fòs li genyen yo nan kapital peyi Somali a, Mogadishu.
Pwogram Alimantè Mondyal (FAO) ak ajans refijye l ONU an te fè pon aeryen pou pote manje ann ijans nan Mogadishu e y ap pare pou òganize plis vòl toujou.


text:
Yon Sel Nwit« Previous (818 of 862) Next »
Watch the movie trailer for the movie Yon Sel Nwit.
Video Comments (26)
KONYE YA OU PA KA VOYE VYE MESSAJ SOU COMPUTER LAKAY OU WAP ESAYER KRAZE FRANTZ DESIGN POU OU MEN'M KI SA OU PANSE WAP FE LA SE FE WAP FE'L PI POPULE FRANTZ DESIGN GEN YON EKIP DE BEL MOUN'N DEYE LI GOOD JOB FRANTZ NOU RENMIN TRAVAY OU
mezanmi!!!!frantz se yon malonet pou cinema ayisyen en nou ka konprann nap fe effort min yier soir se yon wont frantz nou bezwen yon bel imaj nan cinema nou bezwen chanjman li led enpil pou se movie sa mwen wew a ou bay....
ou ta esseye copye sou blan en min se pa sou ayisyen pou ta copie
et sa pi mal
frantz mwen pral rele immigration pou ou ti bet led maka sale
frantz avek Emanuel sispan vole nou di se pi gro producer nou ye nan new york epi se pi gro vole yo ye nan new york yo vole boston canada miami ny mwen vle tout moun nan maket haitian moun lakay an haiti konen sa neg sa yo ap regle se vole yo ye
saka fet vole fim vole camera
yon sel nwit nap tan'n movie sa a ak tout fos ti mesye kontinye travay bon travay
I am sure you don't have a mother or you are simply an ignorant coward hiding behind a monitor.
La verite blesse...
you talking like you speak english.
i bet you if it was some other actor that wouldspeak some backward english you would not even notice it you know why?because we haitian will accept any trash from other country strting from kisha.
nap achte fim afrikin ki gen yon paket vye angle devan deye aksan lou ladan yo nou pa jan'm we sa a.pou nou angle aysyen pa jan'm bon nap fe vye kritik pou kisa ou pa fe yon bon kritik .ou byen cheche bagay fe wa fe pi bon
nap achte fim afrikin ki gen yon paket vye angle devan deye aksan lou ladan yo nou pa jan'm we sa a.pou nou angle aysyen pa jan'm bon nap fe vye kritik pou kisa ou pa fe yon bon kritik .ou byen cheche bagay fe wa fe pi bon
Comment on this videoName (required) E-mail (required, will not be published)
» »


text:
Ta : p-f. Palab pou fè di an bagay se bagay an moun fanlan. "Matinik se ta nou, Matinik se pa ta yo". 2. p-t-p. Palab pou matje tan-ka-pase, lè tan kòdjòm la ja pase. Apre tan pase. Ja ta la ka koubare nou. (lat. tarde, pianmpianm) 3. t. Bri-djol pou vèvèle an kou towtow, an kalòt, an pèkè. Foute an moun "ta" oben fè wol ba an tjanmay "ta ta ta". Nan sistenm-lang Ayiti a : "ta" ka matje an te ke le, kontel nan "mwen ta renmen nou chita koze". An ta-vle se an rale-mennen-vini an nonm oben an fanm ka mare pou rale an lèwdou-tjè-koko an moun. Nan sistenm-lang Gwadloup la : "ta" ka toumpotjole nan "tan" douvan "mwen" ek "nou", "La-Gwadloup se tan nou, La-Gwadloup a pa ta yo". Nan lang Gwiyann lan : "ta" se anpil, anchay tou tankon nan, "oun ta sab". Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Pli ta, pli tris" pou dousin se toulong an tan. "Si mwen te sav toulong tro ta/dèyè", se pa lapenn dilere.
Tab : t. Gran planch plàt ek laj eti ki trape kat pie ka pòte'y. Anba-tab, nan kontribann. Lajan anba-tab. Tab-sèbi, tre eti moun ka woule grenn-zo anlè'y. Fè an moun pase anba an tab se tenmbolize an moun, ba'y anpil gaz.
Monte asou tab, tjè blennde pou fè an bagay. Redi chèz bò tab, pou di an bagay ka fèt flouz. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Kabrit sote, sote, pou'y rive anlè tab latjwizin" pou moun ki pa ka rive chape anlè divini yo ki ja matje. "Ou ka ni senkant konpè bò tab ou, jou eti'w mele pa ni yonn pou ba'w an pal", se lavi dous ka rale moun. "Maye se pa redi chèz bò tab", ayen pa anni flouz adan lavi a. "Si zandoli te bon viann, zandoli pe te ke rive anlè tab entel..." pou malpale moun ka fè manje ek ka ba moun manje kochonni.
Tabak : t. Zèb, nicotina tabacum, eti moun ka mayonmbe pou fimen. Nan tout kontinan ameritjen an, moun-natifnatal-nanninannan te ka sèvi fèy zèb tala eti tayino a te ka kriye digo pou sispann grangou, pase zòy. Yo te ka kraze se fèy adan an pip eti yo te ka kriye tabako oben woule anchay fèy ansanm pou fimen. Moun Matnik te ka fè an chodo fèy la pou fè yo swe ek pise, pou lave boyo yo ; yo te ka leve dòz la pou fè rimèd vonmi an pwezon. Pou koubare mal do, yo te ka briyi fèy la pase'y nan lwil-risen ek plaste'y anlè pwen zòy la. 2. Ti kout-jounou dekalibiche konpè yo eti tibray ka ba kò dèyè gad-janm ek eti yo ka kriye koraj tou. 3. Pip eti an moun ka fimen tabak ki adan. (ty., taba:co, pip). Tabak-jako, zèb, pluchea odorata, eti moun Matnik te ka fè dite epi'y pou detoksinen san yo, pran ben boujon an pou pase rimatiz . Pou tizi tjak mafloray oben fè rozèt an fanm rive nan dekou kòdjòm lan, moun Matnik te ka fè an dite sèt fèy sek epi t'ak miel adan. Yo kriye tabak-jako a, tabak-djab oben tabak-mawon tou. Lang ayiti a ka di sa konsa : "kaka-tabak" lè an moun pa rive pran ayen, vire lanmen san p'an tjouns. "Pa bay tabak", pa ba moun an ti zòkò an bagay. Nan lang Gwadloup la : on "tabak" se an wonn-bwa, anchay kou an moun ka ba anlòt. "Tini on biten kon tabak" lè ni an bagay nan gran kannan, anchay, anpil.
Tablati : t. Tjak liannaj eti an moun ka trape epi anlòt moun. Tablati nan lantouwonn. 2. Tjak an moun ka trape epi an bagay eti pa ka mache nawflaw; an tablati mekanik. 3.Tjak eti ka koubare an moun nan woule kòdjòm nan lavi toulejou. "Pou siren mitan lannuit pa té pòté tablati ba'w" (E. Pézo, Lasotjè, 2013). Tjak lavi toulejou.
Tablèt : t. Sosokre moun ka fè ek koko sek rape epi sik. (fr. tablette, mòso bwa plat). Tablèt-koko, bonbon moun ka fè ek koko sek rape oben rache ti dwel eti yo ka briyi nan anchay sik ek ka vini rèd lè'y ka fredi. Tablet-lakol, bonbon eti moun Ayiti ka fè ek koko rape ti dwel ek ka briyi nan anchay sik pou'y ka rete kole anlè dan moun ka manje'y. Krake, bonbon eti moun ka fè ek koko rape ti dwel ek anchay sik pou koko a neye an siwo a ek rete nan anni an dwel lè'y fredi. Sik-a-koko. bonbon moun Gwadloup ka fè ek koko rape oben rache ti dwel ek anchay sik adan pou se dwel koko a rete kole lè'y fredi. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di : "yo pa ka bokante tablèt pou lotjo" pou konprann moun pa ka bokante bagay ka sanm kon de pok-dlo.
Taf : t. Kout wonm moun ka pran. 2. An vè ronm. 3. An ti tjò adan an bagay. 4. An ti kou rale-lafimen asou an sigarèt.
Tafia : t. Melas kann lizinen epi siri eti moun ka fè ek melas la ek ka brè. 2. Wonm ki fèt anba fèy oben ki pa fèt nan lizin wonm ek ki pa ni an bon gou, asipoze wonm ka ni bon gou. (fr/ptd. ratafía, madou ek wonm) Tafia-kanfre, wonm epi kanf tranpe adan eti moun ka frote moun epi’y pou deredi kò yo.
Tafiatè : t. Moun ka brè wonm toulong ek ki boule toulejou. "Mi alè man té débantjé kon an tafiatè ki sòti jwé sèbi" (R. Confiant, Bitako a, 1985). 2. Moun eti wonm lan ja ka pliche lapo djel li ek ki anlè chimen vini petrolèt. wonmon.
Tak : t. Janjolant titak. An ti dwel, an tibren adan an bagay. An may plis. "Fè disparèt pwan'w, disparèt chak jou tak plis" (Monchoachi, Nostrom, 1982). 2. Nan foutbol, dekou otila an foutbalè ka blotje fent anlòt epi an pie glise owa tè pou fè’y ladje sèbèd boul la. Ni tak-glinse eti moun ka fè epi an glinsad an pie menm dèlè de pie douvan. Tak-pa-dèyè epi tak-de-pie anlè pa adan larel foutbol la. 3. Nan wanniwannan tibray, fè an tak dèyè an jenn fanm, se fè an koule, leve an zay. (ang. to tackle, plote) Tak-an-tak, se pispiding, may-an-may.
Tako : t. Vie loto, bwadjak eti moun Matnik ka woule 2. Moun eti ki flòkò ek pa doubout djok nan lavi a. 3. Zibie, Coccyzus americanus, wòb nwè ek an bek bosko ka vare bet mò oben tti bèt piti ek ti grenn. Moun Ayiti ka kriye’y boustabak tou ek moun Gwadloup ka kriye’y boustabak, tikie, kankangnan oben bilbiten. 4. Tit moun Ayiti te ka ba mayonmbo ki pran fè anba djoumbàt pete-ren ek taks pou peye gouvelman. 5. Kout wonm san kraz tafiatè Gwadloup ka brè.
Taktak : t. Bet-a-zel, odontomachus bauri, ka vole nan soukou oliwon klète sèbi oben lanp ek ka fè an gwo bri, tak, ek tèt li lè an moun ka pije bouden’y. "Taktak-la ka di sa i sav" (Th. Léotin, Lespri lanmè, 1990). 2. Nan lang Gwadloup, ti pwason moun sèvi pou fè lak. Fonmi tatak, gwo fonmi nwè eti moun Gwadloup kriye tanbang, tou. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di : "debiele kon an taktak" lè an moun debiele an mitan tèt pou fè bagay ki pa nan larel lakou-peyi a.
Takte : p-d. Eti ki ni anchay ti djing an koulè pi dri pou pale anni asou bèt. An poul takte. 2. Eti ki trape de oben anchay koulè. "Yonn-dé bk élektrik, bet-a-fé, san pénitans, te ka chaché takté lannuit-la épi limiè blenm yo" (Th. Léotin, Tré ladivini, 1999). Nan sistenm lang Matnik la, moun ka di "takte" anni pou an bèt ek "tikti" pou an degra oben an moun.
Tatjèt : t. Dwel bwa oben fè moun ka mete dèyè an finèt pou enpoze’y wouvè. "Man entjèt kon tatjèt nan finèt, si rete an karès se pa pou yich kong", (E. Mona, Yo le’w touni, 1981) 2. Bwa traves ka yannen fondas epi bòdaj an kanno. 3. Nan teknik kandlonnad kanno atè Matnik, sikti eti ka vidjoze ek mayoure fondas kanno a epi se de bòdaj la an menm balan an, se pou’y tjenbe kalaj la. Moun lanmè ka kriye’y varang, tou. (frs. stakka, pitjet) "se pou'w té fouyé dwet-ou dèyè tatjet finet ek lapot" (E. Pézo, Lasotjè, 2013). Tajèt-tajete, mete tatjèt nan tout finèt, fèmen an moun adan an kay.
Taza : t. Pweson lanmè, scomberomorus brasiliensis/cavalla, menm fanmi epi ton ek bonit, ka naje nan gran-dlo. Taza a ni kay asou tout kò'y epi an rel kay rek asou kan jik nan bout latje. Pechè Matnik ka depareye twa ras taza, taza-gran-dlo eti yo kriye rele oben taza-miklon tou ; taza-blan eti yo kriye taza-driv, taza-sinay oben taza-sek silon kote a; epi taza-pisièt, scomberomorus maculatus, eti yo kriye tou sotè oben taza-dore. Se pa asou Prechè otila moun ka di taza-pisièt eti se an ras ti taza pa plis ki 5 tjilo ki trape de rel dore asou kan. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Pi simie balawou jòdi pase taza dèmen" pou fè an moun konprann sa'w ja ni se ta'w.
Tè : Fondas eti moun ka danme epi de pie yo ek otila degra ka leve, moun ka pase. "Sa nou le asou tè a, sa'w bizwen asou tè, se pase nou ka pase la" (Ti-Raoul/Kali, Louez Jah, Racines 3, 1996). 2. Yonn adan se kat bagay fondal lavi a, tè, dlo, dife, van. 3. Fondas eti moun djabalapte pou fè degra leve. 4. Kote eti ki sek ek moun pa ka mouye pie yo. 5. Kalèch fondas eti moun pe chaye ale. 6. Lantiray eti an moun ni pou ta'y. "Man fè an kay anlè ti pich tè a papa mwen kité ba mwen a" (R. Confiant, Jik dèyè do Bondié, Grif An tè, 1979). 7. Nan elektrisitè, fondas la eti an topay oliwon-latè ka anpanpannen tankon djokte elektrik li se zero volt toupatou. (sk. tars, vini sek). Nan sistenm-lang Matnik la, tè se pa menm epi latè. Fann-tè, se cheley, petey-kouri towtow. Mete an moun atè se sispann pran men epi'y. Fouye-tè, djabalapte pou fè an degra leve. Mete nan tè se tere an moun oben an chaj elektrik. Tè-grennen, tè eti ki sek ek ka fann. Tè-rapòte, moun ki sòti lòtbòtsay rive an kote. Tè-wouj, tè ki trape anchay boksit adan eti moun djoubake nan lizin pou fè aliminiòm. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Anba tè pa ni chouval-bwa" oben "Anba tè pa ni dousin", lavi a kout, fok sa pofite. "Pòt fè pa ka goumen epi pòt tè", fok pa ale pran goumen epi moun ki pi djok pase'w. "Sa ki atè se ta chen" lè an moun ka vire pran an bagay eti anlòt moun ladje oben paka sèvi ankò.
Tek : t. Dekou fè de mab konyen yonn anlè lòt epi an zig. 2. Je mab otila tjanmay ka fè tek. (kr. tek, bri de bagay ka bite yonn anlè lòt) 3. p-d. Nan sistenm lang Gwadloup la, eti ki nawflaw, pete-pak. 4. Son-djol ka fè tankon an bri sèk, an bri pak. 5. Piebwa, tectona grandis, eti ka leve anlè kontinan aziatik la eti moun ka djoubake pou fè branbrann mete nan kay.
Teson : t. Botjit nan metal ki trape an trèy nan fon'y ek ki doubout anlè kat pat eti moun te ka plen chabon pou fè manje tjwit. (frs. tesson, botjit nan tè). "Chak téson ka chaviré dan chak kuizin" (G. Gratiant, Fab'Compè Zicaque, 1958). Kouli-teson, moun ka pase fè cho nan chive'y pou degrennen'y ek vini kouli.
Tètèch : t. Moun ki bon konpè epi anlòt nan lavi tibray/ti-madi'y. 2. Fanm eti ki prelè, bòdzè, ba'y lè pou'y pase.
Tibiwon : t. Tit chouk retjen. (Tay. Tebura, retjen). Ni tak plis ki 400 ras tibiwon ka naje nan lanmè asou latè. Ni anchay ras ki pres fini bat.
Tibolonm : t. Moun katjòt mal ki ladje lavi-tjanmay ek pòkò rive nan lavi-tibray li. 2. Nonm ki trape an laj ek ka fè kon an tjanmay. (fr. petit bonhomme, ti nonm) 3. Yich an moun. "Mezanmi mi Roro, tibolonm Manzè Fifi a, ka vann nouga-pistach douvan lapòt sinema" (Roro mawòt, Paulo Rosine, Malavoi, 1988). Tibolonm-lekol, tibolonm ka ale nan ti lekol pou aprann li, matje, konte.
Tibray : t. Moun katjòt mal ki ladje tibolonm ek ka rive nan brayes li. (ang. boy, tibolonm). 2. Moun eti an moun ni anchay tjè-senyen ba’y.
Tikte : p-d. Eti ki ni anchay ti djing an koulè pi dri, pou pale asou ponm, an tòtòt tankon an fig tikte. 2. Eti lapo'y ni anchay ti djing mawon pi dri oben pi flògòdò. "Sé fidji tikté Man Ana ki té ka déviré-vini douvan zié-mwen" (R. Confiant, Marisosé, 1987). Nan sistenm lang Matnik la, moun ka di "takte" anni pou an bèt ek "tikti" pou an degra oben an moun.
Tinen : t. Bannann, musa acuminata, eti moun ka manje bouyi nan dlo ek an pwenyen sel oben ka woti. 2. Katjòt an nonm nan kouri lèspri anlè mès-katjòt. "Misie Roro, pliche tinen'w, ou pa le ou pa le, ou pa le Kawmèn" (Léon Sainte-Rose, Pliche tinen, 1965). Tinen-lanmori manje nanninannan Matnik eti moun ki pa ni anchay lajan genyen manje, ka manje. "Tinen, lanmori ek zaboka, se sa ki bon" (Mano Césaire/Malavoi, Tinen-Lanmori, 1970). Pliche-tinen, pran nonm pou an fanm. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Manje tinen trennen an sann", pou fè moun sav an moun ka wè mizè, sa pa flouz trape manje pou manje.
Ting-bang: t. Yonn adan se sèt kalinda lalin-klè otila moun ka bay kalinda ka leve an lawonn, an nonm, an fanm yonn dèyè lòt. Anlè kle tanbou a, se pou yo fè an ti solibo pou yo yonn nan de koko zie lòt. Delè lanmen nonm lan ka kouri owa tjwis fanm lan. Pou bay kalinda anlè an ting-bang fòk ni anchay rete-doubout fizik ek moun ka bay kalinda dèyè ka vini pran plas moun ka bay kalinda ki brile tout rete-doubout yo. "I té ka katjilé listwè ki sé pé ni dèyè tel ou tel béliya, bidjin oben ting-bang" (G.-H. Léotin, Mango vèt, 2005). Tanbou ek tibwa pa ka voye son bèlè toulejou nan ting-bang lan.
Tjap : p-p. Bri eti an kochon ka fè ek djol li lè'y ka manje nan an bay. 2. Bri an moun ka fè ek bouch li lè'y ka manje towtow, san fiyès manje, lè'y ka manje kon an kochon. 3. t. Moun ki trape bagay pou ta'y. 4. Moun ki sipoze naje adan lajan'y. (kr. nn. tjap, bri an bagay ka bay adan anlòt/ang. chap, an moun konsa san konnèt tit li). An Gwotjap se an moun ki sipoze trape anchay lajan oben bagay anchay patès. Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Gwotjap ka fè sa yo le, malere ka fè sa yo pe" pou lonje dwèt asou wach sosial la otila piplis moun anba jouk an ti konpanyi moun.
Tjapat : t. Vie soulie yize moun Matnik ka mete pou rete bò-kay yo.
Tjok : t. Kou moun ka ba an moun èk do lanmen yo fèmen an boul. 2. Lanmen fèmen nan boul. Fè de tjòk se goumen. (ash. tchòk, pwenyèt) Tjok-an-blok, eti ki nan pangal, eti ki tjou-pou-tèt.
Tjoke : p-b. Menyen an bagay aleliwon ek an dwel bwa pou fè’y towblip oben ladje. 2. Fè an bagay konsa san fè tout degwel sa mande. 3. Fè de tjok, goumen
Tjokè : t. Moun ka tjoke, ki pa ka ale nan bout an bagay, ki pa ka fè tout degwel sa mande. 2. Moun ki pa ni lanmen-menyen nan an bagay ; moun ki pa ni lanmen pou fè an bagay. 3. Moun ki pa sa fè ayen epi kò'y.
Tjòlòlò : t. Kafe ki ni anchay dlo adan ek ki pa djok eti moun te ka ba tjanmay brè lè yo leve an kabann. "Lamenm lè man té fini bwè tjòlòlò mwen" (R. Confiant, Marisosé, 1987). 2. p-d. Eti ki pa djok, ki flòkò oben lòlòy. 3. Eti ki pa ni p’an pèz..
Tjotjo : p-b. Bàt an bagay asou anlòt pi rek, epi anchay djokte, anchay vidjozite. Tjotjo an rad asou an wòch lawviè. 2. Lave an rad fap-fap, san fote ek an lèspri san-foute. 3. Fè an djoumbàt san pran tan pou fè’y. 4. Ba an moun anchay kou, ek anchay semeda, san’y se sa rive rann kou. "Man ka tjotjo'w, wi" (R. Confiant, Bitako a, 1985) Tjotjo-zo, goumen ki titak soubarou, ki pa ni p’an larel adan ek ki woule jik lè yonn adan se de moun an rete atè.
Tjoutjout : p-d. Eti ki pa pe rive an bout pou tjak ki leve ek koubare’y. 2. Eti ki adan an pas defolmantan ek pa trape tjouns pou kore’y. 3. Eti ki anba an madang oben nan delala. An tjoutjout-manman, se bagay ki rèd pou konprann oben rive fè. Tjoutjout manman, joure potomitan moun Matnik.
Toloman : t. Zèb, canna indica, 150 jik 250 sm ka voye fèy laj oval ek pwenti, ka voye flè nan mwa sektanm jik novanm. Zèb tala ka voye anchay grenn eti moun manje tankou an chouk oben fè an fifinad epi’y eti ki swen tjanmay-piti oben gran-moun djol-flòbòp. Jenerachon-douvan te ka fè an kasav epi chouk fifinen an eti yo te ka migannen ek kwak manyok. Moun Gwadloup kriye’y, balizie wouj, moun Ayiti, balizie chaple. Nan lang matnik la, moun ka di sa konsa : "lavi a se pa an bol toloman", pou moun se konprann lavi se pa an bagay flouz, fok djoumbate, swe vèt, delè jik senyen.
Tòti : t. Bèt ka dangoye, ki lanben ek ki trape an gwo zekal anlè do'y. Ni 332 ras tòti eti moun ka depareye nan twa gran krèy, tòti ka rete anlè tè (se mòlòkòy la), tòti ka rete nan dlo dous ek tòti-lanmè. 2. Bèt-lanmè eti ki nan madang djigilòp oliwon-latè. Moun ka voye lak nan lanmè ka depareye kat ras tòti : se karèt la, Eretmochelys imbricata, eti pa ka peze plis pase 20 tjilo, ki trape anchay gwo kay kak kouvè'y tankon fetay an kawbe, an bek kon ta an malfini ek de grif nan bout zel-naje yo. Se kawonn lan, Caretta caretta, ki trape an tèt mabolo, an zekal bonbe koulè mawon ka redi anlè jòn-zabriko. Se tòti-chaloup la oben tòti-a-klen an, dermochelys coriacea, eti se pi gwo adan se sèt ras tòti lanmè a, ki pe peze jik 900 tjilo pou de mèt londjè men piplis la se 500 tjilo pou 180 sm kòporans-oliwon. Zekal la koulè ble rèch ek anchay djing blan, pa ni kay men 7 klen oben rel-zekal ka kouri anlè do'y. Se tòti-chaloup la ki ka manje se galè a. Se tòti-vèw la, Chelonia mydas, eti pe peze jik 300 tjilo, fimel la pe ponn 3 a 5 kou adan an lanne, 100-epi ze chak kou a, zekal la koulè mawon rèch ek vèw kaka-mangous, moun Matnik ka kriye yo tòti-blan tou pou bouden yo ki koulè blan-joni. Nan sistenm lang Gwadloup la, moun ka kriye tòti-chaloup la "bataklan" oben "bataklen". 3. Moun ki lanben anchay. (lat. nn. tartuga, potjel tartarüca, djing lespri dangpantang, lespri malfentè). Nan sistenm-lang Matnik la, moun ka di sa konsa : "Ou pa ka aprann vie pechè mete tòti asou do" se esperians ka mennen an lavi a. "Se pa tout Vandrèdi ou ka touve tòti", nan an dekou konsa, an bagay frayik. "Tòti se vole si'y te ni plim", epi "si" ou pe fè tout bagay. "Tòti sòti an dlo a ek di'w kayiman ni mal-zie jòdi a, ale kwè sa", Se pa pas an moun trape esperians ek konnèt laliwonn li pou mache dèyè'y zie fèmen.
Touloulou : t. Ti krab, gecarcinus lateralis, ek/oben, gecarcinus rubicola, koulè wouj-san anlè kabos la ek wouj tjòlòlò anba bouden, pa plis ki 150 granm, eti ki pòkò nan laj fè piti. "Touloulou mòde mwen, djala, touloulou pike mwen, djala, mòde mwen la konsa" (Touloulou, Ti Emile et son groupe folklorique de Sainte-Marie, bèlè-pitje, 1970). 2. Nan kannaval Senpiè avan deblozonn volkan an nan 1902, mas-fanm ki te zoute depi an tèt jik nan pie ek te ka bay kalinda ka voye katjòt douvan. 3. Fanm krèy sosial defaroze ek ki ka ba lari chenn. (fr. nn. tourlourou, moun ka pòte an fizi) Nan sistenm-lang Gwadloup la, ti krab wouj ka kouri toupatou ek pi nolfok fanm ka ba lari chenn. "LouLou mi touloulou a-w la, i ka kouri asi kote..." (Touloulou, Sam Castendet et son orchestre, bigin, 1952) Nan sistenm-lang Gwiyann lan, nan dekou kannaval Kayenn lan, fanm eti ka mete mas ek ka ale bay kalinda Kay-Nana, brennen lafouka-prel-prelele san pèsonn pa pe wè fidji’y.
Toumbilad : t. Dekou otila an moun ka pran anlòt kanman. 2. Dekou otila an moun ka ba an bagay anlòt potjel. 3. Dekou otila moun ka tounen an bagay pou sa ki te anlè rive anba, sa ki te kote gòch, rive kote dwèt.
Toumbile : p-b. Tounen an bagay pou sa ki te anlè pase anba. 2. Mete an moun oben an bagay nan plas anlòt. 3. Pran anlòt kanman. 4. Fè an moun anchouke dòt pates. 5. Djoumbate an bagay pou’y se trape anlòt potjel. Lerize an bagay. Nan sistenm-lang Gwadloup la, toumbile se chofe tèt an moun.
Toumblak : t. Yonn adan se set kout tanbou gwoka-a. Son gwoka eti ki pli flouz pou kwenyen ek ki trape plis toumbele adan. Toumblak eti gwokis kwenyen toulong se son moun ki aye, adoumanman ek kalinda ki pli lib. (ash. atoungblak, tanbou ka pale). Toumblak-chire, kout-tanbou gwo-ka, toumblak eti ka ale dawlakataw ek ki ni plis toumbele adan.
Trilbiche : p-b. Brennen zoup ek pandje asou an bò pare towblip, anba chay oben boulezon jik chiray. "Sé trilbiché yo ka trilbiché" (Joby Bernabé, Konmbo, 1978). 2. Pèd kalibich nan an bat-zie pou vire pran’y lamenm dèyè. Trilbiche anba pwa an chay.
Trimen : p-b. Pote chay lavi, pran bon fè nan lavi a. 2. Pa rive wè klète nan lavi toulejou. Nan sistenm-lang matnik la, moun ka di sa konsa : "trimen kon an chàt mèg nan zaboka vèt" pou fè anchay degwel pou pa rive nan an bagay.
Se Simao moun Wanakera (Taillefond Henri) ki matje abstrak lang Matnik ta'a.