text:
Eskizofreni
Vi Adobe Acrobat vèsyon | Rale dosye Adobe Acrobat Reader
Yon ti liv byen detaye ki dekri sentòm, kòz, ak tretman, ansanm ak enfòmasyon sou jan pou w jwenn èd epi jere maladi a.
Kisa eskizofreni ye?
Eskizofreni se yon maladi ki kwonik epi sevè, ki kapab deranje sèvo a. Yo te rekonèt maladi depi tan listwa ki ekri. Li afekte anviwon 1 pousan nan tout ameriken.1
Moun ki gen eskizofreni kapab tande vwa lòt moun pa tande oswa yo kapab panse moun ap li sa ki nan lespri yo, kontwole lespri yo, oswa fè konplo pou fè yo mal. Eksperyans sa a kapab teworize moun nan epi fè li pè, rete lwen tout moun, oswa ajite anpil. Moun ki soufri eskizofreni kapab pa fè sans lè yap pale, yo kapab chita pandan plizyè èdtan san yo pa bouje oswa yo pale twòp. Epi tou yo kapab parèt byen pwòp jiskaske yo kòmanse pale sa ki vrèman nan lide yo. Paske anpil moun ki gen eskizofreni gen difikilte pou travay oswa pran swen tèt yo, moun sa yo vin tounen yon gwo chay sou do fanmi yo ak lasosyete.
Tretman ki genyen yo kapab soulaje sentòm maladi a, men pifò moun ki soufri eskizofreni dwe viv ak yon rès sentòm ki la pou tout rès vi yo. Malgre sa, nap viv nan yon epòk ki pote anpil lespwa pou moun ki soufri eskizofreni ak fanmi yo. Kounye a anpil moun ki soufri maladi a ap viv byen nan kominote yo. Rechèchè yo ap devlope medikaman ki pi efikas epi yap itilize zouti rechèch pou konprann sa ki lakòz eskizofreni ak pou jwenn fason pou anpeche ak trete li.
Ti liv sa a prezante enfòmasyon sou sentòm eskizofreni, ki lè sentòm yo parèt, ki jan maladi a devlope, tretman ki gen kounye a, soutyen pou pasyan yo ak moun ki chè pou yo, ak nouvo direksyon nan rechèch.
Kisa ki sentòm eskizofreni yo?
Sentòm eskizofreni yo tonbe nan twa gwo kategori:
- Sentòm pozitif yo se panse oswa pwendvi ki pa nòmal, tankou alisinasyon, ilizyon, twoub nan panse ak mouvman.
- Sentòm negatif yo reprezante lè moun nan vin pa ka planifye, pale, eksprime, oswa jwi anyen nan lavi a. Sentòm sa yo difisil pou rekonèt tankou yon pati maladi a epi yo kapab panse se parese moun nan parese oswa li fè depresyon.
- Sentòm kognitif (oswa defisi kognitif) se pwoblèm ak konsantrasyon, sèten kalite memwa, ak fonksyon egzekitif nans sèvo li ki pèmèt nou planifye ak òganize yo. Li kapab difisil pou rekonèt defisi kognitif yo tankou yon pati maladi a tou men se yo ki deranje vi moun nan plis parapò ak viv yon vi nòmal.
Sentòm pozitif
Sentòm pozitif yo se konpòtman ki fasil pou dekouvri paske ou pa wè yo kay moun ki an sante epi nòmalman moun nan dekonekte ak reyalite a. Kèk nan sentòm sa yo se alisinasyon, ilizyon, twoub nan panse ak mouvman. Sentòm pozitif yo kapab fè ale vini. Gendelè yo sevè anpil epi gen lòt lè moun pa menm ka remake yo, daprè si moun nan ap resevwa tretman ou pa.
Alisinasyon. Yon alisinasyon se yon bagay yon moun wè, tande, pran sant li, oswa santi okenn lòt moun pa kapab wè, tande, pran sant li, oswa santi. Tande "vwa" moun ap pale se kalite alisinasyon ki pi komen nan eskizofreni. Anpil moun ak maladi a tande vwa ki kapab fè kòmantè sou konpòtman yo, di yo pou fè yon seri bagay, avèti yo lè gen gwo danje, oswa pale youn ak lòt (nòmalman sou pasyan an). Pasyan an kapab ap tande vwa sa yo pandan yon bon ti tan avan fanmi oswa zanmi li yo remake gen yon bagay ki pa nòmal. Lòt kalite alisinasyon genyen moun oswa objè moun nan wè ki pa la vre, pran sant bagay okenn moun pa ka santi (men sa kapab sentòm yon timè nan sèvo tou), ak santi bagay tankou dwèt kap touche kò yo le pa gen pèsòn bò kote yo.
Ilizyon. Ilizyon se fo kwayans pèsonèl ki pa fè pati kilti moun nan epi ki pa chanje, menm lè lòt moun montre li prèv kwayans li a pa vre oswa li pa lojik. Moun ki soufri eskizofreni kapab fè ilizyon ki dwòl anpil, tankou yo kapab kwè vwazen yo gen mwayen pou kontwole konpòtman yo ak onn manyetik, moun nan televizyon kapab voye mesaj espesyal bay yo, oswa estasyon radyo ap difize panse yo byen fò pou lòt moun tande. Epi tou yo kapab genyen foli grandè kote yo panse yo se yon gwo pèsonalite nan listwa. Moun ki gen eskizofreni paranoyid kapab kwè lòt moun fè espre pou twonpe yo, agrese yo, bay yo pwazon, fè espyon sou yo, oswa fè konplo kont yo menm oswa moun ki enpòtan pou yo. Yo rele kwayans sa yo foli pèsekisyon.
Twoub Nan Panse. Souvan fason moun ki gen eskizofreni panse pa nòmal. Yon fòm ki anraje se yon fason panse ki mal òganize, kote moun nan gen difikilte pou òganize panse li yo oswa konekte yo ansanm yo yon fason ki lojik. Langaj li tèt anba epi li difisil pou konprann. Yon lòt fòm se lè "panse li bloke," kote moun nan kanpe toudenkou nan mitan yon panse. Lè yo mande moun nan pouki li fè sa, li kapab di li te santi yo retire panse a nan tèt li. Finalman, moun nan kapab kreye mo moun pa ka konprann, sa yo rele "neyolijism."
Twoub nan Mouvman. Moun ki soufri eskizofreni kapab maladwa oswa dezòdone. Epi tou yo kapab fè mouvman san volonte yo oswa fè grimas oswa aji yon fason ki pa nòmal. Yo kapab plede repete menm mouvman an san rete oswa, nan ka ki ekstrèm, yo kapab vin katatonik. Katatoni se yon eta kote moun nan pa bouje ak reponn anyen. Bagay sa a te pi komen lè pa te gen tretman pou eskizofreni; erezman, kounye a se raman nou wè li.2
Sentòm negatif
Pawòl "sentòm negatif" nan refere ak lè eta emosyonèl ak konpòtman moun nan vin redwi. Mwen kèk egzanp:
- li pa montre okenn emosyon (ekspresyon nan figi li pa chanje, vwa li rete ak menm ton an),
- li manke pran plezi nan lavi a,
- kapasite li [ou kòmanse ak kenbe yon aktivite li planifye bese, epi
- li pa pale souvan, menm lè yo fòse li.
Souvan moun ki soufri eskizofreni yo pa pran swen kò yo epi yo bezwen èd ak aktivite moun fè chak jou nan vi yo. Paske li pa toujou evidan sentòm negatif fè pati yon maladi sikyat, souvan moun ki soufri eskizofreni parèt tankou moun ki parese oswa pa vle fe anyen ak vi yo.
Sentòm kognitif
Sentòm kognitif yo parèt tou piti epi anpil fwa se lè yo fè tès newopsikolojik yo detekte yo. Mwen kèk egzanp:
- move "fonksyon ekzekitif" (kapasite pou absòbe ak entèprete enfòmasyon ak pran desizyon daprè enfòmasyon sa a),
- enkapasite pou konsantre pou lontan, ak
- pwoblèm ak "memwa kap mache" (kapasite pou kenbe enfòmasyon ou te fenk aprann nan tèt ou pou itilize li touswit)
Souvan pwoblèm kognitif deranje kapasite pasyan an pou viv yon vi nòmal ak travay. Yo kapab bay anpil chagren emosyonèl.
Kilè li kòmanse epi kiyès ki ka genyen li?
Nòmalman sentòm psikotik (tankou alisinasyon ak ilizyon) parèt kay gason nan fen ane adolesans yo ak nan kòmansman ventèn yo, epi kay fi nan mitan ventèn yo ak nan kòmansman trantèn yo. Se raman yo parèt apre laj 45 ane ak avan moun nan fòme, malgre gen rapò eskizofreni kay timoun ki gen menm 5 ane. Nan adolesan, premye siy yo kapab genyen yon chanjman nan zanmi, move nòt lekòl, pwoblèm pou dòmi, ak iritabilite. Paske gen anpil adolesan nòmal ki gen konpòtman sa yo tou, li kapab difisil pou detekte maladi a nan etap sa a. Nan jenn moun ki vin devlope maladi a, yo rele sa peryòd "pwodwomik".
Rechèch montre eskizofreni afekte menm kantite fanm ak gason ak menm kantite moun nan tout gwoup etnik ki toupatou nan monn nan.3
Èske moun ki soufri eskizofreni vyolan?
Moun ki soufri eskizofreni pa vrèman gen tandans pou vyolan epi souvan yo pito rete poukont yo. Etid montre si yon moun pa te gen yon dosye pou zak vyolans kriminèl avan li te devlope eskizofreni epi li pa te konn abize alkòl oswa dwòg, gen anpil chans pou li pa komèt krim apre li vin malad. Pifò gwo krim vyolan moun komèt se pa moun ki gen eskizofreni ki fè yo, epi pifò moun ki gen eskizofreni pa komèt krim vyolan. Lè yon moun abize alkòl oswa dwòg sa toujou ogmante konpòtman ki vyolan, menm si li gen eskizofreni (gade ba ki akote a). Si yon moun ki gen eskizofreni paranoyid vin vyolan, anpil fwa vyolans la se kont fanmi li epi se lakay li sa pase.
Abi dwòg, alkòl ak medikaman
Kèk moun ki abize dwòg montre sentòm ki menm jan ak pa eskizofreni yo, epi yo kapab konfonn moun ki gen eskizofreni pou moun ki sou efè anpil dwòg. Pandan pifò moun kap fè rechèch pa kwè abi dwòg, alkòl ak medikaman bay eskizofreni, moun ki gen eskizofreni abize bagay sa yo pi souvan pase moun ki pa genyen li yo.
Lè yon moun pran dwòg, alkòl, oswa medikaman yo pa preskri li sa bese efikasite tretman pou eskizofreni. Estimilan (tankou anfetamin oswa kokayin), PCP, ak marigwana kapab fè sentòm eskizofreni yo pi mal, epi tou sa kapab fè gen plis chans pou pasyan yo pa swiv plan tretman yo.
Eskizofreni ak Nikotin
Fòm abi sibstans ki pi komen kay moun ki gen eskizofreni se yon depandans sou nikotin. Moun ki gen eskizofreni yo depann sou nikotin twa fwa plis pase moun ki pa genyen li (75–90 pousan parapò ak 25–30 pousan).6
Rechèch devwale relasyon ant fimen ak eskizofreni se yon bagay ki konplèks. Sanble moun ki soufri eskizofreni gen tandans fimen, epi rechèchè yo ap eksplore si gen yon baz biyolojik pou bezwen sa a. Apre danje nou konnen ki gen nan sigarèt, plizyè etid twouve lè yon moun fimen li deranje aksyon medikaman anti–psikotik yo. Moun ki gen eskizofreni epi ki fimen kapab bezwen yon pi gwo dòz nan medikaman yo.
Li kapab vrèman difisil pou moun ki soufri eskizofreni sispann fimen paske sevraj nikotin kapab fè sentòm psikotik yo vin pi mal tanporèman. Yo kapab tolere estrateji pou sispann fimen ki gen metòd kote yo ranplase nikotin pi byen. Doktè ki trete moun ki gen eskizofreni yo dwe swiv ak anpil atansyon fason pasyan yo reponn medikaman anti–psikotik si pasyan an deside pou li swa fimen oswa sispann fimen.
E pou moun ki eseye tiye tèt yo?
Moun ki soufri eskizofreni yo eseye tiye tèt yo plis pase moun ki pa genyen li. Anviwon 104,5 pousan (sitou jenn gason) reyisi fè li. Li difisil pou prevwa ki moun ki soufri eskizofreni ki gen tandans eseye tiye tèt yo, kidonk si yon moun pale sou tiye tèt li oswa eseye fè sa, se pou chèche èd pwofesyonèl touswit.
Kisa ki lakòz eskizofreni?
Menm jan ak plizyè lòt maladi, yo kwè eskizofreni se yon melanj faktè nan anviwònman an ak faktè jenetik. Yap itilize tout zouti lasyans modèn pou chèche kòz maladi sa a.
Èske moun ka eritye eskizofreni?
Depi kèk jou syantifik yo konnen eskizofreni se yon bagay ki nan fanmi. Li rive kay 1 pousan nan popilasyon jeneral la men nou wè li nan 10 pousan moun ak yon manman, papa, frè oswa sè ki gen maladi a. Moun ki tant, tonton, granparan, oswa kouzen ki gen maladi a devlope eskizofreni pi souvan pase popilasyon jeneral la. Vrè jimo yon moun ki gen eskizofreni gen plis risk, ak 40 jiska 65 pousan chans pou devlope maladi a.7
Jèn nou yo chita nan 23 pè kwomozom ki nan chak grenn selil. Nou eritye de kopi nan chak jèn, youn nan men chak paran. Yo panse plizyè nan jèn sa yo asosye ak plis risk pou eskizofreni, men syantifik yo kwè chak jèn gen yon ti kras efè epi se pa li ki lakòz maladi a poukont li. Li toujou poko posib pou prevwa kimoun ki pral devlope maladi a lè w sèlman gade materyèl jenetik moun nan.
Malgre gen yon risk jenetik pou eskizofreni, jèn nan poukont li pap ase pou bay maladi a. Yo panse entèraksyon ant jèn yo ak anviwònman an nesesè pou eskizofreni devlope. Yo sijere plizyè faktè anviwònman ki kapab risk, tankou kontak ak viris oswa malnitrisyon nan vant manman, pwoblèm pandan timoun nan fèt, ak faktè psiko–sosyal, tankou kondisyon anviwònman ki gen estrès.
Èske moun ki soufri eskizofreni gen yon bagay ki pa nòmal nan pwopriyete chimik sèvo yo?
Kapab gen yon bagay ki dezekilibre nan reyaksyon chimik konplèks ak entèdepandan sèvo a kote newotransmitè ki rele dopamin ak glitamat yo (kapab gen lòt toujou) jwe yon wòl nan eskizofreni. Newotransmitè yo se bagay ki kite selil yo ki nan sèvo a kominike youn ak lòt. Konesans debaz nou gen sou pwopriyete chimik sèvo a ak lyen li ak eskizofreni ak agrandi byen vit epi se yon domèn rechèch ki gen yon bèl avni.
Èske sèvo moun ki soufri eskizofreni diferan?
Sèvo moun ki gen eskizofreni parèt yon ti jan diferan parapò ak sèvo moun ki an sante, men diferans yo tou piti. Kèk fwa kavite yo rele vantrikil la, ki nan mitan sèvo a epi plen ak likid la, pi gwo nan sèvo moun ki gen eskizofreni; jeneralman gen mwens sèvèl; epi gen kèk kote nan sèvo a ki gen mwens oswa plis aktivite metabolik3.
Etid mikwoskopik sou tisi sèvo a apre lanmò montre ti chanjman nan distribisyon oswa karakteristik selil sèvo kay moun ki soufri eskizofreni. Sanble anpil nan chanjman sa yo te fèt pandan moun nan te nan vant manman li paske yo pa gen selil glyal, ki toujou la lè yon moun gen yon chòk nan sèvo avan li te fèt3. Yon teyori sijere pwoblèm pandan devlopman sèvo a kapab lakòz yon move koneksyon ki inaktif jiskaske moun nan fòme. Sèvo a sibi anpil gwo chanjman pandan moun nan ap fòme, epi chanjman sa yo kapab pwovoke sentòm psikotik.
Sèl fason pou reponn kesyon sa yo se pou fè plis rechèch. Syantifik Ozetazini ak toupatou nan monn nan ap etidye eskizofreni epi yap eseye devlope nouvo fason pou anpeche ak trete maladi a.
Kijan yo trete eskizofreni ?
Paske nou toujou poko konnen kòz eskizofreni, tretman ki gen kounye a konsantre sou eliminasyon sentòm maladi a.
Medikaman anti–psikotik
Gen medikaman pou maladi mantal disponib depi mitan ane 1950 yo. Yo te fè yon bon travay nan soulajman sentòm pozitif eskizofreni yo. Menm si medikaman sa yo fè gwo amelyorasyon nan vi pasyan yo, yo pa geri eskizofreni.
Chak moun reponn diferan ak medikaman anti–psikotik. Kèk fwa ou oblije eseye plizyè diferan medikaman anvan ou jwenn sa ki bon an. Moun ki gen eskizofreni dwe kolabore ak doktè yo pou jwenn medikaman ki kontwole sentòm yo pi byen epi ki gen pi piti kantite efè segondè posib.
Medikaman anti–psikotik ki pi ansyen yo se tankou chlorpromazine (Thorazine©), haloperidol (Haldol©), perphenazine (Etrafon©, Trilafon©), ak fluphenzine (Prolixin©). Medikaman ki pi ansyen yo kapab bay sentòm kote moun nan gen pwoblèm ak mouvman nan kò li. Pa egzanp, kò li kapab rèd, li kapab gen kranp nan miskilati yo, lap tranble, oswa li pa ka poze.
Ane 1990 yo, yo te devlope nouvo medikaman yo rele anti–psikotik atipik yo, epi se raman medikaman sa yo bay efè segondè sa yo. Premye nan gwoup medikaman sa yo se te clozapine (Clozaril©). Li trete sentòm menm moun lòt medikaman pa fè anyen pou yo, men li ka pwodwi yon gwo pwoblèm ki rele agranilositoz, lè moun pèdi globil blan ki batay kont enfeksyon yo. Se sa ki fè, moun kap pran clozapine dwe fè yo gade globil san yo chak de twa semèn. Paske li deranje moun nan epi li koute chè pou fè tès san ak pou achte medikaman an, trete ak clozapine difisil pou anpil moun, men se medikaman sa ki pi bon pou moun lòt medikaman anti–psikotik, ansyen kou nouvo, pa fe anyen pou sentòm moun yo.
Kèk nan medikaman ki te devlope apre yo te entwodwi clozapine – tankou risperidone (Risperdal©), olanzapine (Zyprexa©), quietiapine (Seroquel©), sertindole (Serdolect©), ak ziprasidone (Geodon©) –efikas epi se raman yo bay moun pwoblèm mouvman ak kò yo epi yo pa bay agranilositoz; men moun yo ka pran pwa epi gen chanjman metabolik ki asosye ak plis risk pou gen dyabèt oswa kolestewòl ki wo.8
Aripiprazole (Abilify) se yon lòt medikaman anti–psikotik atipik yo itilize pou trete eskizofreni ak epizòd twoub bipolè manyak oswa melanje (manyak ak depresif). Aripiprazole vini nan fòm tablèt ak likid. Gen youn ki vini nan fòm piki yo itilize pou tretman sentòm ajitasyon nan eskizofreni oswa epizòd twoub bipolè I manyak oswa melanje.
Chak moun reponn fason pa yo ak medikaman anti–psikotik, menm si ajitasyon ak alisinasyon konn amelyore nan detwa jou, ilizyon yo konn amelyore nan detwa semèn. Anpil moun wè gwo amelyorasyon nan tou de kalite sentòm sa yo avan sizyèm semèn tretman an. Pa gen pèsòn kap kapab konnen egzakteman kijan yon medikaman pral afekte yon moun an patikilye, epi kèk fwa moun nan ap bezwen eseye plizyè medikaman avan li jwenn youn ki bon pou li.
Lè moun fenk kòmanse pran medikaman anti–psikotik atipik, yo konn vin anvi dòmi; santi toudisman lè yo chanje pozisyon; gen vizyon twoub; oswa gen yon kap bat fò, yo gen pwoblèm ak règ yo, gen sansibilite ak solèy la, oswa gratèl nan po. Anpil nan sentòm sa yo ap pase apre premye detwa jou tretman an, men moun kap pran medikaman anti–psikotik atipik pa dwe kondwi avan yo fin abitye ak nouvo medikaman yo a.
Moun ki gen eskizofreni kapab fè depresyon, epi li kapab nesesè pou ajoute yon anti–depresè nan lis medikaman yo.
Gen yon esè klinik Enstiti Nasyonal Pou Sante Mantal la (NIMH) finansye, ki rele CATIE (Esè Anti–psikotik Klinik pou Efikasite Entèvansyon, Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness an angle), ki te konpare efikasite ak efè segondè senk medikaman anti–psikotik, nèf kou ansyen, yo itilize pou trete moun ki gen eskizofreni. Pou plis enfòmasyon sou CATIE, vizite http://www.nimh.nih.gov/ healthinformation/catie.cfm.
Dire tretman an. Menm jan ak dyabèt oswa tansyon ki wo, eskizofreni se yon maladi kwonik w ap toujou bezwen ap jere li. Kounye a la, pa gen gerizon pou li, men kantite fwa yon moun gen epizòd psikotik kapab bese anpil lè li rete sou medikaman. Menm si repons varye pou chak moun, pifò moun ak eskizofreni bezwen pran yon fòm medikaman pou tout rès vi yo ansanm ak itilize lòt apwòch, tankou terapi ak reyabilitasyon pou soutni yo.
Anpil fwa maladi a konn retounen lè moun ki fè eskizofreni yo sispann pran medikaman anti–psikotik yo paske yo santi yo byen, oswa yo konn bliye pran li oswa pa twouve li enpòtan pou pran li regilyèman. Li enpòtan anpil pou moun ki soufri eskizofreni pran medikaman yo regilyèman epi pou kantite tan doktè a rekòmande. Si yo fè sa, ap gen mwens sentòm psikotik.
Piga yo janm sispann pran medikaman anti–psikotik ou san ou pa pale ak doktè ki preskri li a, epi li dwe toujou koupe ti kras pa ti kras sou sipèvizyon yon doktè. Pa koupe li toudenkou.
Gen plizyè rezon kifè moun ki gen eskizofreni pa vle pran tretman yo. Si yo pa panse yo malad, yo kapab pa panse yo bezwen pran medikaman yo ditou. Si panse yo twò dezòdone, yo kapab pa sonje pran medikaman yo chak jou. Si yo pa renmen efè segondè yon medikaman, yo kapab sispann pran li san yo pa eseye yon lòt medikaman. Abi dwòg, alkòl, oswa medikaman kapab deranje efikasite tretman an tou. Doktè yo sipoze mande pasyan yo konbyen fwa yo pran medikaman yo epi konprann lè yon pasyan mande pou chanje dòz oswa eseye nouvo medikaman pou eliminine efè segondè ki pa fè li byen.
Gen plizyè estrateji pou ede moun ki fè eskizofreni pran medikaman yo regilyèman. Gen medikaman aksyon li dire lontan, ki vini nan fòm piki, ki elimine bezwen pou pran yon grenn chak jou. Lè ou itilize yon kalandriye ak bwat medikaman ak non jou yo ladan sa kapab ede pasyan yo sonje pran medikaman yo epi fè moun kap bay li swen an konnen si li te pran medikaman an. Ou ka pwograme revèy oswa mont ki gen alam pou yo sonnen lè moun nan bezwen pran medikaman li, epi lè li mete medikaman an ansanm ak aktivite li fè chak jou, tankou lè repa li, sa kapab ede pasyan yo respekte lè pou yo pran medikaman yo.
Entèraksyon Medikaman. Medikaman anti–psikotik yo kapab pwodwi efè segondè ki dezagreyab oswa danjere moun lè yo pran yo ak sèten lòt medikaman. Pou rezon sa a, yo dwe di doktè kap preskri anti–psikotik la tout medikaman (sa yo achte san preskripsyon oswa ki sou preskripsyon) ak tout vitamin, mineral, ak fèy pasyan an ap pran. Se pou diskite alkòl ak lòt dwòg moun nan ap pran tou.
Tretman Psiko–sosyal
Gen plizyè etid ki te aprann tretman psiko–sosyal kapab ede pasyan ki deja estabilize sou medikaman anti–psikotik trete sèten aspè eskizofreni, tankou difikilte moun gen ak kominikasyon, motivasyon, pou pran swen tèt yo, travay, ak etabli avèk kenbe yon relasyon ak lòt moun. Lè moun aprann fason pou jere pwoblèm sa a epi yo pratike yo, sa pèmèt moun ki soufri eskizofreni ale lekòl, travay, ak sosyalize. Pasyan ki resevwa tretman psiko–sosyal regilyèman respekte lè pou pran medikaman yo pi byen epi maladi a retounen mwens. An plis yo entène lopital mwens. Yon relasyon pozitif ak yon terapet oswa yon kòdonatè dosye bay pasyan an yon sous enfòmasyon li ka depann sou li ak yon moun ki gen senpati, bay li ankourajman ak lespwa. Tout bagay sa yo enpòtan pou jere maladi a. Terapet la kapab ede pasyan an konprann eskizofreni pi byen ak jan pou l viv ak li kote li edike moun nan sou sa ki kòz maladi a, sentòm ak pwoblèm pifò moun ka genyen, ak enpòtans pou toujou pran medikaman.
Teknik Pou Jere Maladi a. Moun ki fè eskizofreni kapab jwe yon gwo wòl nan jesyon pwòp maladi yo. Kou yo aprann enfòmasyon fondamantal sou eskizofreni ak prensip pou trete eskizofreni, yo kapab pran bon desizyon sou swen yo. Si yo montre yo jan pou siveye byen bonè siy sentòm yo pral retounen ak fè yon plan pou jere siy sa yo, yo kapab fè sentòm yo pa retounen. Epi tou yo kapab montre pasyan yo teknik ki pi efikas pou jere sentòm ki nwizib yo.
Tretman Entegre Pou Moun Kap Abize Dwòg, Alkòl, ak Medikaman Tou. Pi gwo maladi moun ki gen eskizofreni pandan yo malad la se abi dwòg, alkòl, oswa medikaman, men nòmalman pwogram tretman pou pwoblèm sa a pa konn adrese bezwen espesyal gwoup moun sa yo. Lè yo entegre pwogram tretman eskizofreni ak pwogram tretman dwòg gen pi bon rezilta.
Reyabilitasyon. Reyabilitasyon souliye fòmasyon sosyal ak pwofesyonèl pou ede moun ki gen eskizofreni fonksyone yon fason ki pi efikas nan kominote yo. Paske moun ak eskizofreni malad souvan pandan peryòd ki kritik pou fòme karyè yo (laj 18–35) epi paske maladi sa a deranje fonksyon kognitif nòmal yo, pifò pasyan pa resevwa fòmasyon ki nesesè pou travay. Pwogram reyabilitasyon kapab genyen konsèy pwofesyonèl, fòmasyon pwofesyonèl, konsèy sou jan pou jere lajan, asistans pou aprann jan pou itilize transpòtasyon piblik, ak opòtinite pou pratike konpetans sosyal ak jan pou kominike byen nan travay.
Edikasyon Fanmi. Souvan lè yon moun ki soufri eskizofreni soti lopital, yo lage li sou kont fanmi li swen. Se sa ki fè li enpòtan pou fanmi yo konnen tout sa yo kapab sou maladi a ak jan pou evite sentòm yo retounen. Fanmi yo dwe kapab itilize diferan kalite pwogram tretman ak yon pakèt estrateji pou kontwole maladi a. Epi yo fòk yo gen kapasite pou rezoud pwoblèm ak jere maladi fanmi yo a ak efikasite. Li itil tou lè yo konnen kote pou jwenn sèvis nan klinik ak sèvis pou fanmi ki soutni moun ki soufri eskizofreni ak moun ki ofri swen pou moun sa yo.
Terapi Konpòtman Kognitif. Terapi konpòtman kognitif itil pasyan ki gen sentòm ki rete la menm lè yo pran medikaman. Terapet kongnitif yo montre moun ki gen eskizofreni jan pou yo teste reyalite panse ak pèsepsyon yo, jan pou yo "pa koute" vwa yo, ak jan pou debarase yo ak endiferans ki kloure yo yon kote a. Sanble tretman sa a ede bese severite sentòm yo ak fè gen mwens risk pou li retounen.
Gwoup Pou Ede Youn Ak Lòt. Kounye a kòmanse gen anpil gwoup kote moun ki gen eskizofreni ak fanmi yo ede youn ak lòt. Menm si pa gen yon terapet nan gwoup la, manm yo se yon gwoup moun ki kontinye ede ak soulaje youn a lòt. Se yon bagay ki ka kalme yo tou. Moun ki nan gwoup pou ede yon ak lòt yo konnen gen lòt moun kap fè fas ak menm pwoblèm yo epi yo pa bezwen santi yo izole akòz maladi yo oswa maladi yon pwòch yo. Rezo yo kreye nan gwoup pou ede youn ak lòt la kapab kreye yon aksyon sosyal tou. Fanmi kap travay ansanm kapab goumen pou rechèch ak plis lopital ak pwogram tretman nan kominote yo, epi pasyan ki aji an gwoup yo kapab atire atansyon piblik la kont diskriminasyon yo kontinye ap fè kont moun ki gen maladi mantal jouk jounen jodiya.
Gwoup soutyen ansanm ak gwoup kap goumen pou dwa moun yo se bon jan resous pou anpil moun ki gen plizyè kalite maladi mantal.
Ki wòl pasyan an jwe nan sistèm soutyen an?
Moun ki soufri maladi mantal kapab jwenn soutyen nan men fanmi, moun ki ofri swen nan pwogram rezidansyèl oswa pwogram lajounen, operatè kote yo bay abri, zanmi oswa moun ki rete nan menm kay ak yo, kòdonatè ka pwofesyonèl, oswa lòt moun ki nan kominote yo oswa legliz ki enterese ak byenèt yo. Gen plizyè sitiyasyon kote moun ki gen eskizofreni pral bezwen lòt moun bay yo yon kout men.
Zafè Tretman. Souvan moun ki gen eskizofreni pa vle tretman, paske yo panse ilizyon ak alisinasyon reyèl epi yo pa bezwen èd psikyat. Si gen yon kriz, fanmi ak zanmi kapab bezwen aji pou pwoteje moun nan.
Ap gen zafè dwa sivil la depi yo eseye bay tretman. Lwa ki pwoteje pasyan pou yo pa kenbe yo san pèmisyon vin sevè anpil, epi li kapab difisil pou eseye jwenn èd pou yon moun ki gen maladi mantal. Lwa sa yo varye daprè eta, men, jeneralman, lè yon moun yon danje pou pwòp tèt yo oswa lòt moun paske yo soufri yon maladi mantal epi yo refize al pran tretman, fanmi oswa zanmi kapab bezwen rele lapolis pou mennen yo lopital. Nan yon saldijans, yon pwofesyonèl nan domèn sante mantal pral evalye pasyan an pou wè si yo pral bezwen kenbe li lopital la ak volonte li oubyen san li.
Yon moun ki gen yon maladi mantal epi li pa vle tretman kapab kache konpòtman oswa ide dwòl li yo devan yon pwofesyonèl; se sa ki fè, fanmi ak zanmi dwe mande pou pale an prive ak moun kap fè egzamen pasyan an epi eksplike li sa kap pase lakay la. Lè sa a pwofesyonèl la pral kapab poze pasyan an kesyon epi tande panse dezòdone pasyan an li menm. Fòk pwofesyonèl yo wè konpòtman ak panse dwòl yo avan yap ka entène moun nan legalman, epi fanmi ak zanmi ka bay yo enfòmasyon si yo bezwen fè sa.
Zafè Swen. Li enpòtan tou pou asire moun ki gen eskizofreni kontinye jwenn tretman ak pran medikaman yo lè yo fin kite lopital la. Si pasyan an sispann pran medikaman li oswa sispann ale nan randevou li yo, sentòm psikotik yo ka retounen. Si sentòm yo vin grav, yo kapab vin pa ka pran swen tèt yo epi li pral difisil pou jwenn bagay fondamantal tankou manje, rad ak kote pou rete; yo kapab pa vle pwòpte kò yo; epi yo ki vin nan lari a oswa tonbe nan prizon, kote lap difisil pou resevwa kalite èd yo bezwen an.
Fanmi ak zanmi kapab ede pasyan an etabli objektif ki reyalizab pou yo fin repran fonksyon yo nan monn nan. Chak etap nan objektif sa yo dwe ase piti pou yo reyalize, epi pasyan an dwe travay sou yo nan yon atmosfè li jwenn soutyen. Nòmalman moun ki gen maladi mantal yo bay presyon ak kritike konn regrese epi sentòm yo vin pi mal. Pou ede yo vanse devan se pou di yo sa yo fè byen.
Kijan pou w reponn lè yon moun ak eskizofreni di yon bagay ki dwòl oswa li klè se pa vre? Paske kwayans dwòl ak alisinasyon sa yo reyèl pou pasyan an, li pa pral itil ou anyen pou di yo la verite. Epi lè ou dakò ak yo sa pa pral itil anyen tou. Lap pi bon si ou rete kalm epi ou di ou wè bagay yo diferan ak pasyan an men ou rekonèt tout moun gen dwa pou wè bagay yo fason pa yo. Lè ou respekte moun nan, ou soutni li, epi ou aji byen ak li san ou pa tolere konpòtman ki danjere ak pa apwopriye, se pi bon fason pou fè fas ak maladi sa a.
Ki pèspektiv ki genyen ak maladi sa a?
Pèspektiv pou moun ki gen eskizofreni amelyore pandan anviwon 30 ane ki sot pase yo. Menm si toujou pa gen yon gerizon, yo te devlope tretman ki efikas, epi plizyè moun ki gen eskizofreni fè ase amelyorasyon pou viv yon vi ki endepandan epi akonpli.
Se yon bèl moman pou rechèch sou eskizofreni. Kokennchenn konesans nan rechèch jenetik, newosyans, ak konpòtman pral fè moun konprann kòz maladi a pi byen, jan pou anpeche li, ak jan pou kreye pi bon medikaman pou pèmèt moun ki gen eskizofreni atenn tout potansyèl yo.
Kijan yon moun kapab patisipe nan rechèch sou eskizofreni?
Syantifik atravè monn nan ap fè rechèch sou eskizofreni pou yo ka devlope nouvo fason pou anpeche ak trete maladi a. Sèl fason rechèchè yo ap ka konprann li se lè yo etidye maladi a jan li prezante tèt li kay moun yo ki soufri li yo. Genyen plizyè diferan kalite etid. Gen etid ki mande pou chanje medikaman; gen lòt, tankou etid jenetik, ki pa bezwen chanje medikaman ditou.
Pou resevwa enfòmasyon sou rechèch sou eskizofreni ki gen soutyen nan nivo federal ak prive, ale nan ClinicalTrials.gov. Se pou itilize enfòmasyon sa a ansanm ak konsèy pwofesyonèl nan swen sante te ba ou a.
NIMH ap fè yon Pwogram Rechèch Eskizofreni, ki nan Enstiti Nasyonal Sante Mantal nan Bethesda, Maryland. Gen asistans ak vwayaj epi gen rekonpans etid pou kèk nan etid yo. W ap jwenn yon lis etid yap fè nan NIMH pou pasyan ki entène ak pa entène lopital http://patientinfo.nimh.nih.gov. An plis, anplwaye NIMH yo ka pale ak ou pou ede ou detèmine si etid yo apwopriye pou ou menm ak fanmi ou. Annik rele gratis nan 1(888) 674–6464. Epi tou ou ka voye yon imèl bay Schizophrenia@intra.nimh.nih.gov pou di ou enterese patisipe nan rechèch. Tout apèl yo ap rete konfidansyèl.
Pou plis enfòmasyon
Ajans Enfòmasyon ak Kominikasyon
Enstiti Nasyonal Pou Sante Mantal
6001 Executive Boulevard
Room 8184, MSC 9663
Bethesda, Maryland 20892–9663
Telefòn: 1(301) 443–4513, 1(866) 615–NIMH (6464) apèl gratis
TTY: 1(866) 415–8051 apèl gratis
Faks: 1(301) 443–4279
Imèl: nimhinfo@nih.gov
Sitwèb: http://www.nimh.nih.gov
Referans
Regier DA, Narrow WE, Rae DS, Manderscheid RW, Locke BZ, Goodwin FK. The de facto US mental and addictive disorders service system. Epidemiologic catchment area prospective 1 year prevalence rates of disorders and services. Arch Gen Psychiatry. 1993 Fevriye;50(2):85–94.
-
Catatonic Schizophrenia. (1992). The ICD 10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines.Jenèv, Laswis: Òganizasyon Mondyal Sante.
Mueser KT, McGurk SR. Schizophrenia. Lancet. 2004 Jen 19;363(9426):2063–72.
-
Meltzer HY, Alphs L, Green AI, Altamura AC, Anand R, Bertoldi A, Bourgeois M, Chouinard G, Islam MZ, Kane J, Krishnan R, Lindenmayer JP, Potkin S; International Suicide Prevention Trial Study Group. Clozapine treatment for suicidality in schizophrenia: International Suicide Prevention Trial (Inter SePT). Arch Gen Psychiatry. 2003 Janvye;60(1):82–91.
Meltzer HY, Baldessarini RJ. Reducing the risk for suicide in schizophrenia and affective disorders. J Clin Psychiatry. 2003 Septanm;64(9):1122–9.
-
Jones RT & Benowitz NL. (2002).Therapeutics for Nicotine Addiction. In Davis KL, Charney D, Coyle JT & Nemeroff C (Eds.), Neuropsychopharmacology: The Fifth Generation of Progress (pp1533–1544). Nashville,Tennessee: American College of Neuropsychopharmacology.
Cardno AG, Gottesman II. Twin studies of schizophrenia: from bow–and–arrow concordances to star wars Mx and functional genomics. Am J Med Genet. 2000 Prentan; 97(1):12–7.
Lieberman JA, Stroup TS, McEvoy JP, Swartz MS, Rosenheck RA, Perkins DO, Keefe RS, Davis SM, Davis CE, Lebowitz BD, Severe J, Hsiao JK; Clinical AntipsychoticTrials of Intervention Effectiveness (CATIE). Effectiveness of antipsychotic drugs in patients with chronic schizophrenia. N Engl J Med. 2005 Septanm 22;353(12):1209–23.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk ap remèsye Enstiti Nasyonal Sante Mantal
pou enfòmasyon yo li te bay pou ti liv sa a.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk te enprime liv sa a an jen 2008.
Eta Nouyòk
Andrew M. Cuomo, Gouvènè
Biwo Sante Mantal
Michael F. Hogan, Ph.D., Komisè
Pou plis enfòmasyon sou piblikasyon sa a:
New York State Office of Mental Health
Community Outreach and Public Education Office
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk
Biwo Pou Asistans Kominote ak Edikasyon Piblik]
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(866) 270–9857 (apèl gratis)
http://www.omh.ny.gov/
Pou poze kesyon oswa pote plent sou sèvis sante mantal nan Nouyòk:
New York State Office of Mental Health
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk]
Relasyon Kliyan
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(800) 597–8481 (apèl gratis)
Pou enfòmasyon sou sèvis sante mantal nan kominote ou a,
kontakte biwo lokal NYSOMH ki pi pre ou a:
Western New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Lwès]
737 Delaware Avenue, Suite 200
Buffalo, NY 14209
1(716) 885–4219
Central New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Santral]
545 Cedar Street, second floor
Syracuse, NY 13210–2319
1(315) 426–3930
Hudson River Field Office
[Biwo nan Hudson River]
4 Jefferson Plaza, 3rd Floor
Poughkeepsie, NY 12601
1(845) 454–8229
Long Island Field Office
[Biwo nan Long Island]
998 Crooked Hill Road, Building #45–3
West Brentwood, NY 11717–1087
1(631) 761–2508
New York City Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Vil Nouyòk]
330 Fifth Avenue, 9th Floor
New York, NY 10001–3101
1(212) 330–1671


c: text/html

text:
CREOLE VERSION
Message of Solidarity for Haiti
Archived Content
Information identified as archived on the Web is for reference, research or recordkeeping purposes. It has not been altered or updated after the date of archiving. Web pages that are archived on the Web are not subject to the Government of Canada Web Standards. As per the Communications Policy of the Government of Canada
, you can request alternate formats by contacting webmaster@gg.ca
.
Mesaj solidarite pou Ayiti
Anrejistre nan Rideau Hall jedi 21 janvye
Mezanmi,
Antèn ke mwen rive jwen poum pale avèk nou jodya se deja yon sign lespwa.
Sa vle di komikasyon reprann.
Se yon gwo soulajman jodya pou m di nou ke sa kap pase an Ayiti a okipe anpil lespri Canada ak tout planèt la.
Tout kote ap chèche mwayen pou ede, pou kore efò nou yo pou yo fè nou konen nou pa pou kont nou.
Tout patou se inkyetid, gen moun, kominote, asosyasyon, nan tout kwen ; gouvènman yo, nan tout nivo, enstitisyon nan tout sektè, ap chèche fè pi plis de jou an jou.
Mouvman solidarite sa a san parèy.
Kè le mond antye ap bat ansanm ak peyi d’Ayiti.
Yo tout dakò pou met men ansanm pou malè sa a tounen you rasanbleman istorik san parèy ak konviksyon pou fè yon Ayiti tou nèf, solid.
Popilasyon Canada kanpe avèk nou e li voye senpati’l pou nou tout ki nan Pòtoprens, nan vil ak komin ki frape anpil yo.
Nou retire chapo devan tout moun ki sou teren an deja kap fè anpil efò pou pote sekou an ijans pou soulaje soufrans pèp ayisyen an.
Mwen gen espwa ke eprèv sa a ki rasanble nou tout e ki fè nap travay san pran souf ap fè nou grandi.
Pa bliye Canada pote nou byen ro nan kè l.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Byenvini nan Florida SouthWestern State College, yon kolèj ki sitiye nan sidwès florida, Florida SouthWestern State College ofri yon varyete de pwogram nan plizyè diferan lokal nan sidwès Florida. Florida SouthWestern State College enstale l nan konte Charlotte, Lee, Collier, epitou li genyen sant detid nan konte Hendry ak Glades.
Pi bon bagay ou ka fè si w interese nan Florida SouthWestern State College se vin vizite nou pou ka wè kolèj la ak de je w. Rele nou pou pran yon randevou pou ka vin vizite kampous la e ou va dekouvri poukisa lè w kòmanse pran klas nan Florida SouthWestern State College se pi bon desizyon ou te ka pran pou karyè detid ou.
Pou plis enfòmasyon ou ka rele nimero telefòn: 239-433-8009 ou byen voye yon imèl bay:


text:
Klike Kouri al nan byen vit kite sit sa a. Aprann plis
Pou èd touswit, tanpri rele Liy Dirèk pou Vyolans Domestik nan Florid la nan 1-800-500-1119
Pwogram INVEST
The Intimate Violence Enhanced Services Team se yon pwogram inik ki deziyen pou ofri jesyon sèvis entansif ak asistans pou moun yo idantifye kòm moun ki nan sitiyasyon ki ka mouri.
FDLE te kreye Intimate Violence Enhanced Service team (InVEST) nan ane 2006 nan 5 konte ki gen pi gwo to omisid domestik. Paske viktim ki nan pi gwo risk yo pa chèche sèvis, yo pa resevwa planifikasyon pou sekirite oswa evalyasyon danje. Modèl inik InVEST pèmèt lapolis ak sant DV yo travay ansanm pou idantifye viktim ki na gwo risk pou omisid, epitou pou amelyore posiblite yo pou resevwa sekirite pou yo pa vin viktim ankò. Yo kreye Jacksonville InVEST depi 11 ane. Li sèvi kòm yon modèl pou sant ki egziste yo: Konte St. Lucie, Konte Alachua, Konte Orange, ak Konte Seminole Co. Siksè sant sa yo te kòmanse jwenn sipò Pwokirè Jeneral Bill McCollum annapre, ak enstalasyon yo nan 6 lòt konte: Broward, Hillsborough, Collier, Pasco, Pinellas, ak Sarasota.
Ekip pou INVEST yo baze nan yon kominote ki kowòdone modèl repons. Pami manm ekip sa a, genyen avoka, ofisye, ak detektif k ap travay ansanm pou kreye yon sistèm konplè sekirite pou viktim yo avèk modèl entèvansyon kont delenkan yo ak planifikasyon sekirite pou sivivan yo. Lè yo pran desizyon ansanm sou fason pou jere yon sèten sitiyasyon, Lapolis travay ansanm pou fè delenkan yo pran responsablite yo, avèk rekòmandasyon fòmèl, kontwòl ak swivi, alòske avoka yo travay avèk sivivan yo pou divilge enfòmasyon, pou bay planifikasyon sekirite ak èd posib nan demenajman.


text:
Kesyon Moun Poze Souvan
Anpil reyinyon ak jijman konsey-la ouvri pou tout moun vin-n asiste.
POU ENFÓMASYON, ASISTANS, OU POU'W FE YON KONPLENT
An peson, w kapab ekri yon lèt, oubyen rele nan telefòn:
Police Review & Advisory Board
51 Inman St., 2nd floor
Cambridge, MA 02139
Tel. (617) 349-6155
Fax (617) 349-6148
Lè ofis la ouvri se: 8:30 AM - 8:00 PM nan lendi, 8:30 AM - 5:00 PM de madi a jedi, ak 8:30 AM - 12:00 PM (midi) nan vandredi. Silvouplè rele pou mete yon randevou.
KI SA KI CAMBRIDGE POLICE REVIEW AK ADVISORY BOARD LA?
Police Review ak Advisory Board la (PRAB) se yon Konsey ki te kreye pa lódonans Siti-a poul te ka bay ayonbontan, jis, tout envéstigasyon o swa konplent ki pa gen pa ti pri ke endividyel te fé kont ofisye la polis. Ofysie la Polis yo genyen dwa tou pou yo fé konplent ak Konsey la kont Depatman la Polis Cambridge la. Konsey la aji kóm reprezantan kominote-a nan revi lwa, regleman, obligasyon depatman Polis la.
POU KI REZON KE PRAB TE KREYE?
Polis Review Advisory Board la te kreye poul amelyore konfidans kominiote-a nan gouvenman la vil, e poul te ka ranfóse relasyon ant la Polis ak tout kominote-a.
KILES KI MANB PRAB?
Panel PRAB -la genyen senk rezidan sivil ki rete nan vil Cambridge la. Panel la konsiste de senk rezidan ki reprezantan konpozisyon sa a rasyal, konpozisyon sosyal, ak konpozisyon ekonomik nan Cambridge.
SOUMÉT YON KONPLENT?
Yon endividyel kapab fé yon konplent an peson, w kapab ekri yon lèt, oubyen rele nan telefòn. Nan nenpót ki ka sa yo, moun kap fé konplent yo dwe bay yon afidavi ak tout siyati moun sa-a, ak tout enfómasyon konsenan konplent sa-a. Nenpót ki konplent dwe fét nan yon espas de 60 jou de jou ke ensidan -an rive-a. Nenpt konplent dwe énan espas 60 de ke -an.
KI JAN KE PRAB-LA TRAVAY?
Pwosés la kómanse pa yon konplent a travé konsey-la. Chak ka ke konsey la resevwa, envéstige pa yon amplwaye konsey-la. Byen ke amplwaye-a responsab pou li envéstige ka-a, li pa gen dwa bay o'kenn desizyon o sijé de ka sila. Konsey la sel gen dwa pou li deside rezilta yon ka. Osito ke yon konplent fin fét, e ke envestigasyon prelimine-a fin fét, Konsey la dwe ódone yon envéstigasyon konple ou byen li rejte ka sila.. Apré yon envéstigasyon konple fin fét , Konsey la ka deside pou li renvwaye konplent sa-a, pran pozisyon milie, ou ódone yon jijman, Konsey-la va bay yon desizyon final. Si toutfwa Konsey la jwen' yon kontravensyon, li va fé yon rekómandasyon ak Manadje siti-a o sijé de ki aksyon ki dwe pran.
ESKE MWEN BEZWEN YON AVOKA?
KILES KI PRA'L ENVESTIGE KA W- A?
Polis Review ak Advisory Board la amplawye pwóp ekip envéstigasyon-pa li. Anplwaye PRAB yo endepandan de tout lót ajans siti-a, e yo pa kapab anplwaye pa siti-a pou omwen twa zan anvan enployman yo ak Konsey -la.
Kom pót pawol Kominote-a, Police Review ak Advisory Board la revize lwa, aplikasyon, régleman, efé rekómandasyon a Chef Polis la, ak tout Asanble Siti-a. Pou ke Siti Cambridge resevwa meyé sévis Polis ke'l dwe resevrwa, Konsey la va fé tout posib li pou li jwen' repons ak tout keksyon ke wou ta ka mande.
SI LA POLIS TA RETE'W
Majorite pwoblém ke ou jwen' a Polis kapab epanye. Sonje, ke yo panse ke yo gen dwa rete'w pou yo mande'w keksyon baze sou koz pwobab. Si toufwa yo rete'w , ou dwe ranmase panse'w e rete kalm. Kelkaswa yo arete ou pa ka depan' de kalm ak preparasyon'w nan moman sila.
GENYEN ANPIL FAKTE KE POLIS LA KA PWRAN AN KONSIDERASYON LE LI AP OBZEVE'W?
Si wap kouri e ke yo fek repóte yon krim yon zón ke o ye-a
Si wap "flannen" ak moun ki aktyelman sou envééstigasyon la Polis
Si toufwa on nan yon zón ke yo fek fin repóte ke yon krim fek fét e ke ou kapab temwen ou patisipe nan krim sila
Si ou nan yon zón ki dapre Polis abandone ou ki pa okipe, ou prezan nan yon pwopriyete piblik ou pwopriyete komésyal en deyo de nómalite
Si wap aji nan yon manye ki parét sispek
Si la Polis panse ke ou gen bagay ou vóle nan men'w
Si yo rete'w pandan ke wap mache, ou ke wap kondwi machin'w, ou refize repón' keksyon, ou bay move enfómasyon ki vag ou byen ki kontredi
Si ou genyen resanblans yon moun ki konsidere kóm sispek nan lót ka ke la Polis ap cheche
Si ou itilize move mo vilgé, ou kapab di yon move bagay a yon move moman ki ka atire atansyon la Polis ki gen dwen met lód nan dezód
Tandiske bagay sa yo rantre an konsiderasyon le yap poze'w keksyon., La Polis DWE TOUJOU RESPEKTE DWA"W POU OU REFIZE REPON" YON KEKSYON KI SANBLE YON AKIZASYON.
Konsiderasyon sa yo baze sou lwa ke Nasional Asosyasyon Polis Nwa etabli (National Black Police Association).
KI JAN DE KONPLENT KE PRAB ENVESTIGE?
Ekse isaj de fos
Izaj de langaj ki derogatwa, ki pa emab
Le yo rete'w pou gran mesi, arestasyon ki ilegal, chech ak sezisman
Envestigasyon ki pa nesese, ou polis repòt ki pa bon
Diskriminasyon ki baze sou ras, koule, orijin, zansé t, seks, relijion, laj,oriantasyon seksyel, ou orijin nasyonal ou nenpòt ki lòt krite ki lwa ki defini pa gouvè nman state ou federal
Arasman
Reglemantasyon polis ki ilegal
Kontravansyon trafik machin ou si polis remòke machin'w


text:
Premye minis Laurent Salvador Lamothe deklare gouvèlman an gen volonte poul fè eleksyon nan fen ane 2013 la.Li eksplike tou gen yon komite miks ki deja tabli ak kominote entènasyonal la pou etidye ki mekanism kap mete an plas pou finisman operasyon yo ak garanti sekirite eleksyon yo
.Chèf gouvèlman an fè konnen sèl sa ki rete pou fèt, se pwosesis pou mete kanpe Konsèy elektoral la. Premye minis la fè deklarasyon sa a apre LONI fin mande pou eleksyon yo fèt nan finisman ane a Premye minis Laurent Salvador Lamothe drese yon bilan pozitif de patisipasyon l nan 4twazyèm somè ekonomik mondyal la ki sot fèt nan vil Davos, nan peyi La Suisse, soti 22 pou rive 26 janvye 2013 la. Chèf gouvèlman an pale de plizyè rankont li te genyen ak plizyè gwo envestisè, tankou : gran finansye entènasyonal Georges Soros ; dirjan antrepriz COCA Cola, Digicel ak lòt ankò.Li anonse plizyè pwojè pèsonalite sa yo ap vin ede egzekite an Ayiti.
Li te pale konsa mèkredi maten an nan primati a, apre li te fin remèt òganizatè « Kita Nago » yo yon plak Onè ak Merit.Premye minis Laurent Salvador Lamothe remèt Harry Nicolas ak tout ekip “Kita Nago” a jounen mèkredi a nan Primati a, yon plak Onè ak Merit. Chèf gouvèlman an deklare jès sa a se pou bat bravo pou kouraj ak detèminasyon ekip sila a ak pou pwojè inite nasyonal sa a “Kita Nago” reprezante.
Sou bò pal senatè Francisco De La Cruz deklare gouvèlman Martelly/Lamothe la pa montre ankenn volonte pou òganize eleksyon nan peyi a. Palmantè Plato Santral la estime metòd ekip Tèt Kale a ap itilize yo depaman ak ranfòsman eta de dwa. Dapre senatè De La Cruz, yon gouvènman ki vle atire envestisman gen pou devwa bay yon lòt imaj.
Toujou nan Palman an premye sekretè Chanm Depite a, Gluck Théophile, anonse yo chwazi 9 depite pou entegre komisyon bikameral kap gen pou deziye 3 reprezantan palman an nan Kolèj tranzitwa Konsèy elektoral pèmanan an.Pami depite yo, gen Ogline Pierre ki reprezante biwo a, Benoit Laguerre (PSP) ak Jean Danton Léger (endepandan).Dapre depite Théophile, blòk minoritè a refize patisipe nan komisyon an pou rezon pa yo.
Yon lòt pa ajan ekzekitif enterimè ki nan tèt Meri Petyonvil la, Yvanka Jolicoeur Brutus, di li pap bay machann yo yon souf nan operasyon li lanse pou debarase lari komin sila a. Madan Brutus fè konnen gen plizyè brigad ak ajan polis ki mobilize pou leve machann yo e menm al mennen yo nan mache ki prepare pou yo.Yvanka Jolicoeur Brutus pale konsa maten mèkredi a.
Plizyè machann nou te rankontre nan Petyonvil deklare yo rekonèt li pa bon pou yo rete nan lari a. Yo menm dakò pou yo ta ale yon lòt kote. Men, dapre yo, mache alatèt meri a di li mete a dispozisyon yo a oubyen yo pa gen plas, oubyen lòt machann ki deja la bat chalbari dèyè yo lè yo ale nan mache sa yo.
Poun fini minis kilti a, Josette Darguste, siyen yon pwotokòl akò ak responsab Ecole Nationale de l’Humour Ville Québec (Montréal, Canada) ki vize mete kanpe nan Pòtoprens yon lekòl humour ak entèprèt. Nan kad pwojè a, dwe gen echanj kiltirèl, fòmasyon ak pwodiksyon spektak sou teren an.Dapre Minis kilti a, inisyativ sa a antre nan kad politik gouvènman Martelly/Lamothe la pou kreye nan peyi a enstitisyon ki kapab amelyore imaj peyi a atravè lemond.
Ekriven ayisyen Dany Laferrière asosye ak demach sa a kap chache ankouraje jèn talan nan peyi a. Ekriven an antre Pòtoprens nan kad siyati pwotokòl akò a ak Ministè Kilti. Dapre Dany Laferrière ak direktris pedagojik Lekòl nasyonal humour vil Québec la, pwojè a ap pèmèt yo ofri spektak ki gen nen nan figi yo bay touris kap chache bon anbyans.redac/rtk/30-1-2013


text:
Yon gwoup chèchè rejte gid yon gwoup ekspè te fè pou di tout fi ki gen 50an pou pipiti dwe fè tès mammogram chak 2 zan. Nouvo etid la prefere tès depistaj la fèt chak ane. Kontrèman ak 2009, ane ansyen etid la te pibliye, gen plis chans pou detekte yon timè si tès la fèt chak ane.
Nouvo etid la ke Sant Medikal la te fè sou plis pase 43 mil fi ki nan 40tèn yo e 65an pou pipiti, jwenn 205 ka kansè pami medam nan group sa a.
Prèske 20 pousan medam ki te gen timè nan sen nan gwoup fi sa yo te nan 40èn yo. Otè prensipal etid la Elizabeth Arleo se pwofesè radyoloji nan Fakilte Medikal Weill nan Sant Medikal Cornell la.
Li di rezilta yo ekate rekòmandasyon ki te mande mwens tès depistaj kont kansè nan sen an pou l fèt sèlman yon fwa chak 2zan akoz, dapre kèk ekspè, pa gen anpil fi ki devlope kansè nan sen lè yo nan 40tèn yo.
Etid ekip doktè Arleo a parèt apre The New England Journal of Medicine te pibliye yon atik ki analize rezilta 30an etid statistik gouvènman ameriken an fè sou tès mammogram. Patisipan yo rapòte sou chak 3 pasyan youn pami yo kidonk 1 milyon 300 mil fi te jwen yo gen kansè nan sen apre yon tès woutin.
An 2009 radyolojis yo ak group feminis yo te leve vwa yo apre Komite Sèvis Prevansyon Sanitè – ki pa depann gouvènman ameriken an – te rekòmande olye pou medam yo fè tès depistaj la chak ane apati de 40an, yo dwe fè l pito chak 2 zan lè yo gen 50an.
Sosyete Ameriken kont Kansè kontinye rekòmande pou tès depistaj la fèt chak ane apati de 40 an. Pwofesè Arleo kwè polemik ant 2 rekòmandasyon sa yo bay kreye konfizyon kay medam yo akoz yo pa konnen ki rekòmandasyon yo dwe swiv.


text:
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 1
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 2
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 3
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 4
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 5
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 6
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 7
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 8
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 9
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 10
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 11
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 12
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 13
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 14
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 15
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 16
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 17
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 18
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 19
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 20
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 21
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - Episode 22
- Jo Chalay Tou Jaan Se Guzar Gaye By Geo Tv - LAST Episode (23)


text:
Dapre sit wèb Weather.com (nan lang Angle), yon mwayèn 1.2 milyon ak tè bwaze boule chak ane Ozetazini, epitou se yon moun ki lakòz plis pase kat (4) sou chak senk (5) dife forè million. U.S. Fire Administration (nan lang Angle) te rapòte pou ane 2005 sèlman, te genyen 66,552 dife forè, epi 8,686,753 ak tè te boule. Si w ap viv kote genyen yon anpil plant ak lòt vejetasyon ki kapab pran dife fasil, ou kapab frajil pou dife forè, epitou ou ta dwe twa (3) mezi senp ki anba la a yo pou prepare:
Etap 1: Jwenn yon Twous
Jwenn yon Twous Pwovizyon pou Ijans, ki genyen ladan atik tankou manje ki p ap gate, dlo, ak yon radyo ki fonksyone avèk pil oswa avèk manivèl, flach ak pil siplemantè. Ou kapab vle prepare yon twous pòtab epi konsève li nan vwati ou. Twous sa a ta dwe genyen:
- Kopi medikaman sou preskripsyon ak ekipman medikal;
- Atik pou kouche ak rad, tankou sak kouchaj ak zòrye;
- Dlo nan boutèy, yon radyo ki fonksyone ak pil ak pil siplemantè, yon twous premye swen, yon flach;
- kopi dokiman enpòtan: pèmi kondui, kat Sekirite Sosyal, prèv rezidans, kontra asirans, testaman, paye kay, batistè ak sètifika maryaj, dosye taks, elatriye.
Etap 2: Fè yon Plan
Prepare Fanmi Ou
- Fè yon Plan-Dijans pou Fanmi Ou. Fanmi ou kapab pa ansanm lè genyen yon katastwòf, kidonk li enpòtan pou konnen kijan youn ap kontakte lòt, kijan n ap tounen ansanm ak sa w ap fè sizoka genyen yon ijans.
- Plan mete kote fanmi ou ap reyini, nan ak deyò katye imedyat ou.
- Li kapab pi fasil pou fè yon apèl entè-iben pase pou rele nan vilaj la, kidonk yon kontak deyò vil la kapab nan yon pi bon pozisyon pou kominike avèk manm fanmi ki separe yo.
- Ou kapab vle chèche enfòmasyon tou sou plan nan kote fanmi ou yo pase tan: travay, gadri ak lekòl. Si pa genyen plan, anvizaje sèvi kòm volontè pou kreye youn.
-
Plan pou Deplase
- Idantifye davans kote fanmi ou ap rankontre, andedan ak deyò katye imedyat ou.
- Idantifye plizyè kote ou ta kapab ale nan yon ijans, lakay yon zanmi nan yon lòt vilaj, yon motèl oswa yon abri piblik.
- Si ou pa genyen yon vwati, planifye yon lòt mwayen pou deplase.
- Si ou genyen yon vwati, kite yon mwatye tank gaz ladan toutan sizoka ou bezwen deplase.
- Pran Twous Pwovizyon pou Ijans ou.
- Ale avèk bèt kay ou yo avèk ou, men ou dwe konprann se sèl bèt-gid yo aksepte nan abri piblik yo. Planifye kijan w ap pran swen bèt kay ou nan yon ijans.
- Swiv yon klas Ekip Repons pou Ijans nan Kominote (CERT) nan Citizen Corps chapter ki nan zòn ou (nan lang Angle) Mete ou ajou avèk fòmasyon an.
- Rapòte kondisyon danjere ki ta kapab lakòz yon dife forè.
- Montre timoun yo pwoteksyon kont dife. Pa kite alimèt kote pou timoun kapab jwenn yo.
- Montre chak manm fanmi ou kijan pou yo itilize ekstenktè (tip ABC), epitou montre yo kote ekstenktè a ye.
Etap 3: Enfòme Ou
Prepare Lakay Ou
- Pwoteje pwopriyete ou kont dife forè. Pou fè sa, konsevwa ak amenaje kay ou avèk pwoteksyon kont dife nan lespri ou.
- Chwazi materyèl ak plant ki kapab ede limite dife olye li agrave dife.
- Itilize sibstans rezistan oswa ki pa konbistib sou twati estrikti deyò kay ou. Trete bwa oswa sibstans konbistib ki itilize nan twati, fas deyò miray oswa randui avèk sibstans retadatè konbistyon ki gen apwobasyon UL.
- Plante pyebwa ak ti pyebwa ki rezistan nan dife. Pa egzanp, pyebwa di yo mwen flamab pase pye pen, pyebwa ki toujou gen fèy, ekaliptis oswa pye sapen.
- Netwaye twati ak kanivo yo regilyèman.
- Enspekte chemine yo omwen de (2) fwa pa ane. Netwaye yo omwen yon fwa pa ane. Kite rejis yo nan bon eta fonksyònman. Ekipe chemine yo ak rejis yo avèk yon eklatè ki satisfè egzijans Kòd 211 Asosyasyon Nasyonal Pwoteksyon kont Dife (Kontakte depatman ponpye lokal ou pou jwenn espesifikasyon egzat yo.)
- Itilize 1/2 pous griy-a-may anba zòn galri yo, teras yo, sòl la ak kay la poukont li. Epitou, mete griy nan ouvèti sòl yo, twati a ak galta a.
- Enstale yon detektè lafimen nan chak etaj kay la, sitou toupre chanm yo; teste yo chak mwa epi chanje pil ki ladan yo omwen yon fwa chak ane.
- Kite yon nechèl k ap rive nan twati a.
- Anvizaje enstale pèsyèn pwoteksyon oswa rido lou ki rezistan nan dife.
- Kite atik kay la ki kapab itilize kòm zouti dife souplas: yon rato, hach, goyin oswa si-a-chenn, bokit ak pèl.
- Idantifye ak konsève yon sous dlo deyò ki konvnab tankou yon ti ma-dlo, sitèn, pui, pisin oswa priz-dlo.
- Ou ta dwe genyen yon kawotchou awozaj ki long ase pou rive nan nenpòt zòn kay la ak lòt estrikti ki sou pwopriyete a.
- Enstale priz-dlo deyò ki p ap konjle nan omwen de (2) kote lakay ou ak toupre lòt estrikti ki sou pwopriyete a. Enstale priz-dlo adisyonèl omwen a 50 pye ak lakay ou.
- Anvizaje jwenn yon ponp pòtab ki fonksyone ak gazolin sizoka pa ta genyen kouran elektrik.
-
Kreye yon Zòn Sekirite 30 a 100 Pye Toutotou Lakay Ou:
- Nan zòn sa a, ou kapab pran mezi pou diminye posiblite pou kay ou ekspoze nan flanm ak nan gwo chalè. Kay ki bati nan forè pye pen yo ta dwe genyen yon zòn pwoteksyon minimòm 100 pye. Si kay ou bati sou yon pant apik, mezi pwoteksyon estanda yo kapab pa ase. Kontakte depatman ponpye oswa depatman eksplwatasyon forè zòn ou pou jwenn plis enfòmasyon.
- Pase rato nan fèy, branch ak ti branch ki sèch. Retire tout vejetasyon ki flamab.
- Retire fèy ak dechè ki anba estrikti yo epi elimine yo kòrèkteman.
- Debranche yon espas 15 pye ant anlè pyebwa, epi retire branch yo nan yon espas 15 pye ak tè a.
- Retire branch sèch ki depase twati kay la.
- Taye branch pyebwa ak ti pyebwa nan yon distans 15 pye avèk yon rejis oswa tiyo sòti chemine.
- Mande konpayi kouran elektrik la pou debranche pyebwa ki nan liy elektrik yo.
- Retire plant grenpant nan miray lakay ou.
- Koupe zèb la regilyèman.
- Netwaye yon espas 10 pye toutotou tank gaz pwopàn ak babikyou a. Mete yon griy sou griy babikyou a—itilize sibstans ki pa flamab avèk may ki pa pi epè pase yon ka pous.
- Elimine jounal ak dechè yo regilyèman nan yon espas ki apwouve. Swiv règleman lokal yo pou boule.
- Mete sann fou, chemine ak griy babikyou nan yon bokit metal, tranpe li nan dlo pandan de (2) jou, answit antere sann frèt la nan sòl mineral.
- Estoke gazolin, twal lwil ak lòt sibstans flamab nan bidon sekirite ki apwouve. Mete bidon yo yon kote ki pwoteje jwenn baz bilding yo.
- Estoke bwa dife omwen a yon distans 100 pye ak lakay ou epi yon fason ki monte parapò ak kay la. Elimine sibstans konbistib yo a yon distans 20 pye. Itilize sèlman aparèy UL apwouve pou boule bwa.
- Chèche konnen kijan pou pwoteje manje pandan ak apre yon ijans lè ou ale nan: http://www.foodsafety.gov/keep/emergency/index.html (nan lang Angle)
Koute Ofisyèl Lokal yo
Aprann kichòy sou plan-dijans gouvènman leta ak gouvènman lokal ou te kreye nan zòn ou. Nan nenpòt ijans, toujou koute enstriksyon ofisyèl jesyon ijans lokal yo bay.
Pou jwenn lòt enfòmasyon sou fason pou planifye ak prepare pou dife forè, epitou sa pou fè pandan ak apre yon dife forè, vizite: Federal Emergency Management Agency (nan lang Angle), NOAA Watch (nan lang Angle), oswa American Red Cross (nan lang Angle).


text:
Syans
Syans se etid ki chèche apran bagay nan ap fè èksperyans syantifik, sa vle di èksperyans ki toujou bay menm repons lè ou fè menm jan, e ki bay de grenn repons lè ou chanje yon sèl ti bagay nan jan ou fe li a. Syans se yon pwosesis pou gade ak etidye kreyati ki nan monn lan pou jwenn konesans.[1]
Glosè syans[edite | modifier le wikitexte]
Abita: Anvironman natirèl ko yon gwoup ògànis, plant osinon animal bèt kapab viv. 2. Kay natirèl yon gwoup ògànis, plant osinon animal.
Abyotik: Tout sa ki pa vivan men ògànis vivan bezwen, tankou lè; dlo, tanperati, imidite.
Adaptasyon: chanjman yon plant oswa yon zannimo fè nan estrikti, osinon nan abitid pou siviv nan yon anviwonman.
Akeyoloji: branch nan syans sosyal. ki fè fouy nan diferan zòn sou latè. Yo egzaminen tout sa yo jwenn tankou materyo, travay atistik, zam, zouti, elatriye pou yo chèche konnen ki jan moun te konn viv sou latè nan tan lontan.
Akselerasyon: chanjman nan grandè yon vitès oswa nan direksyon yon kò k ap deplase parapò ak tan.
Astwonomi: se yon branch lasyans. Moun ki etidye astwonomi fè rechèch sou planèt, zetwal ak tout lòt bagay ki nan linivè.
at: n. tib san ki pote san wouj nan kò moun osinon nan kò bèt. Venn, atè, kapilèkolabore ansanm, venn pote san fonse (san ki pa gen anpil oksijèn), atè pote san wouj (san ki gen plis oksijèn). Kapilè se ti venn ak atè piti-piti. Venn atè ak kapilè nan sistèm sikilasyon an. Si yo mete tout venn, atè ak kapilè an ran youn dèyè lòt, yo tap fè yon fil ki long anpil, plis pase san mil kilomèt.
Etimoloji[edite | modifier le wikitexte]
Mo syans la soti nan lang frase a (science) ki soti nan lang laten an (scientia). Baz la mo se scire ki vle di konnen.


text:
Senatè Jean William Jeanty (Depatman Nip) denonse desizyon chanm bas la pran pou l chwazi pou kont li tout reprezantan palman an nan yon komisyon bikameral ki gen pou fòme konsèy elektoral la.
Daprè senatè a, yon desizyon konsa pa an akò ak règleman yo ki prevwa pou chakenn nan 2 chamn yo genyen reprezantan li nan komisyon an.
An plis de sa, Misye Jeanty lonje dwèt sou le fèt ke biwo chanm depite a chwazi sèlman manm gwoup majoritè a ki pwòch pouvwa an plas la.
Palmantè Nip la poze kesyon pou l mande eske sa ta ta vle di gouvènman Martelly-Lamothe la pa enterese vrèman pou l òganize eleksyon nan peyi a e li mande 2 alatèt pouvwa egezekitif la pran responsablite yo.
Klike sou ikon ki agoch la pou w swiv yon repòtaj korespondan nou Renan Toussaint ki nan Pòtoprens.


text:
Ann Ayiti, Pati Fanmi Lavalas make, nan jounen dimanch 16 desanm 2012 la, 22èm anivèsè eleksyon lidè pati a, Jean Bertand Aristide, kòm prezidan d Ayiti ak yon rankont ki dewoule nan vil Mirebalais.
Nan okazyon an, plizyè milye patizan ak senpatizan patisipe nan yon rankont nan vil Mirebalais kote oratè yo --tankou Doktè Marise Narcisse-- pale de pwoblèm peyi a ap konfwonte, yo kritike politik administrasyon Martelly-Lamothe la epi yo anonse entansyon lidè pati a pou Fanmi Lavalas patisipe nan tout nivo pwochen eleksyon yo.
Nap raple nan dat 16 desanm 1990 -swa plis pase 4 lane apre ranvèsman rejim Duvalier a- Ayiti te genyen premye eleksyon demokratik li nan tan modèn yo kote majorite pèp la (genyen sous ki bay kòm chif jiska 67 pou san elektè yo) te vote pou chwazi kandida Pati Fanmi Lavalas la, Jean Bertrand Aristide, pou dirije peyi a pou yon manda 5 an.
Aprè fen peryòd sa a, nan yon eleksyon prezidansyèl ki te dewoule nan fen ane 1995, yon lòt kandida ki te prezante sou labanyè Lavalas la ta pral monte sou pouvwa a, an palan de René Garcia Préval. Ni Aristide ni Préval okipe palè nasyonal la 2 fwa ann Ayiti depi pèp la te ratifye nouvo konstitisyon peyi a nan dat 29 mas 1987.


text:
Komisyoné Edmonson selebre "Nowél an novanm" ak DeltaCare, Inc nan Target nan Midtown
Foto pa Marta Martinez-Aleman/Biwo Komisyonè Edmonson
MIAMI, FL- Komisyonè Audrey M. Edmonson ak sè manm li yo nan DeltaCare, Inc. te selebre “Nowèl an novanm” jou 21 novanm 2013, nan Target nan Midtown, Miami. Evennman anyèl la bay 15 fanmi yon chans pou yo achte jwèt ak rankontre Papa Nwèl pou manje pitza ak bwè kola, grasa patwonaj Deltacare, yon òganizasyon ki pa pou pwofi ki konsantre sou edike kominote minoritè a sou koze viris HIV-SIDA. Anpil nan manm DeltaCare yo, ki gen ladan Komisyonè Edmonson, se manm Chapit Ansyen Manm Delta Sigma Theta nan Konte Miami-Dade.


text:
Klike Kouri al nan byen vit kite sit sa a. Aprann plis
Pou èd touswit, tanpri rele Liy Dirèk pou Vyolans Domestik nan Florid la nan 1-800-500-1119
Prevansyon Primè
Prevansyon primè se nenpòt aksyon, estrateji oswa politik ki anpeche vyolans patnè entim (IPV) fèt okòmansman. Prevansyon primè a ap chèche redui posiblite jeneral pou nenpòt moun vin yon viktim oswa yon delenkan. Pou fè sa, li kreye kondisyon ki fè gen mwens chans pou gen vyolans. Prevansyon IPV konsantre sou fason pou pa kite gen vyolans ki fèt pou premye fwa ak pou moun pa vin viktim pou premye fwa.
- Plan Estratejik sou Uit Ane pou Prevansyon (pdf, 7.5M)
- Tiliv Plan Estratejik sou Uit Ane pou Prevansyon (pdf, 407kb)
Pou jwenn plis enfòmasyon, kontakte prevention@fcadv.org


text:
Poukisa Se Nou?
Pwoblèm Mal La
Kòman yon Bondye lamou ta kapab pèmèt sa? Anpil liv ekri pou eseye esplike sa ki sanble nan sifas yon pwoblèm ki pa kapab rekonsilye—deklarasyon Kretyènte yon Bondye lamou anfas mal, lanmò, soufrans e maladi nan monn sa a.
Nan reyalite, pwobableman pi gran agiman soutni kont kretyen an ale yon bagay konsa:
“Kòman kapab gen yon Bonbye lamou e toupisan lè nou wè timoun ap mouri, moun ap soufri, e move bagay ap rive bon moun? Sètènman soufrans e mal konsa siyifi ke swa Li pa pisan ase pou anpeche sa oubyen Li pa vle, konsa Li pa totalman bon.”
Nan reyalite, mal se pratikman yon pwoblèm pou nonkretyen an—pa kretyen konsistan an—men premyèman nou dwe konprann orijin mal nan monn sa a.
Nan yon entèvyou ak yon fanmi ki te pèdi yon bebe, sè bebe a (anviwon 10 zan) te mande: “Poukisa se nou? Poukisa sa te rive nou?”
Ak tout kè mwen, mwen te avèk fanmi sa a nan tristès li. Kisa mwen ta di yo si mwen te gen opòtinite? Mwen te sonje lanmò ti frè mwen an ennan pase. E wi, mwen toujou atriste,
men anmenmtan, yon bon konesans sou orijin lanmò enpòtan nan trete yon trajedi konsa.
Premye nonm lan, Adan, te reprezante ras lòm antye. Lè li te peche (rebele kont Bondye, lè li te dezobeyi Pawòl enstriksyon klè Li) li te di Bondye esansyèlman ke li te vle lavi san Bondye. Li (e konsa nou) te vle otonomi—pa depann sou Bondye.
Kounyeya si Bondye te ban nou sa nou te reyèlman mande nan Adan, nou pa ta menm egziste, paske Li kenbe tout bagay nan plas yo pa pouvwa Pawòl Li (Kolosyen 1:15–17). Paske Li se yon Bondye ki jis, Li te dwe jije rebelyon—li te jije peche ak lanmò (espirityèl e fizik). Bondye te madichonnen’tè a—tout kreyasyon an kounyeya ap plenn akòz peche (Jenèz 3:17–19, Women 8:20–22).
Bondye klèman retire enpe nan pouvwa Li ki soutni, pou Li pa kenbe tout bagay nan plas yo pafètman tankou se te ka anvan Chit Lòm lan. Kounyeya tout bagay ap plenn—gen tandans deteryore oubyen kraze. Nou pratikman ap viv nan yon monn kote nou gen yon lide sa lavi ye san Bondye—chanjman, lanmò, soufrans, mal, elatriye.
Poutan, lè yon moun konprann rezon poukiza gen lanmò, soufrans e mal nan monn sa a (lè li konprann orijin bagay sa yo tankou sa rapòte nan Jenèz), yon moun reyalize se pa fot Bondye lemonn konsa, men fot nou. E reyèlman, tout moun soufri—tout moun va mouri fizikman, pa senpleman bebe chè sa a. Sa ki te rive bebe sa a va rive nou chak (si Senyè a pa tounen anvan tan tan sa a).
Sa te ede mwen reponn yon kesyon yon pastè te poze mwen nan yon konferans. Li te di: “Kòman mwen reponn moun lè yo mande mwen: ‘Poukisa yon Bondye lamou kondane moun pou ale nan yon plas terib tankou Lanfè?’ ”
Mwen te diskite orijin peche e lanmò (tankou esplikasyon mwen fenk bay anwo a) epi apre sa di: “Pastè, èske ou reyalize ke kesyon an enplike ke se fot Bondye moun ale nan Lanfè?” Apre sa mwen te kontinye: “Lè nou konprann kòrèkteman kilès nou ye (desandan Adan), e konsènan Chit Lòm lan (orijin peche e lanmò—rebelyon lòm), lè sa a nou dwe konprann ke se pa fot Bondye moun ale nan Lanfè—apretou, lòm te gen volonte lib nan Jaden an anvan peche.1
“Nou (nan Adan) te separe’tèt nou ak Bondye menm si sa te nan plan Li depi etènite. Nou, nan reyalite, te di Bondye nou pa’t’ vle Li. Bondye se yon Bondye ki jis, e konsa te dwe jije peche—men nan reyalite, nou te kondane’tèt nou pou ale nan Lanfè (separasyon etènèl ak Bondye) akòz pwòp aksyon nou. Paske, lè nou chak te fòme nan vant, nou te deja kondane kòm pechè paske nou te pitit Adan. Pa gras souveren Bondye, Li sove kwayan anba lanfè nou te destine pou ale ladan, e merite.”
Apre sa mwen te di: “Poutan, paske Bondye se Bondye lamou e toupisan, Li te bay yon fason pou nou pa ale nan Lanfè. Li te antre nan istwa lòm pou vin yon nonm pou Li te kapab peye pinisyon pou peche nou an. Li te venk lanmò (atravè Rezirèksyon Li) e ofri nou kado delivrans gratis Li. Bondye lamou nou an, esansyèlman, te di: ‘malgre ou pa vle mwen, mwen vle ou—mwen vle sove ou. Mwen va peye pou pinisyon peche ou a e ofri ou delivrans gratis.’ ”
Chit Lòm lan, tankou sa rapòte nan Jenèz, esplike orijin mal, lanmò e soufrans nan monn sa a e rann nou kapab plase blam lan kòrèkteman sou’tèt nou.
Kounyeya, dezyèmman, nou bezwen rekonsilye kòman yon Bondye lamou e toupisan an ta pèmèt mal, soufrans e lanmò (tankou lanmò bebe presye sa a) nan monn sa a. Si Bondye toupisan ase pou venk mal, e si Li gen lamou—sètènman li pa ta pèmèt sa?
Nan Matye 19:16-17, nou li: “Yon nonm pwoche bò kote Jezi, li di l’ konsa: Mèt, ki bon bagay mwen dwe fè pou m’ ka resevwa lavi ki p’ap janm fini an? Jezi reponn li: Poukisa w’ap poze m’ kesyon sou sa ki bon? Se yon’sèl ki bon, sètadi, Bondye …”
Jezi te lanse defi sa a ba li pou reyalize enplikasyon sa li te di yo. Se’sèlman yon moun enfini ki enfiniman bon ki ta dwe rele “bon.”
Enkwayan an pa, natirèlman, asepte ke gen yon moun konsa. Sa siyifi, poutan, ke lè li fè deklarasyon ke yon bon Bondye lamou e mal pèsistan nan monn sa a pa kapab rekonsilye a, li pa gen mwayen pou defini “bon.” Ki estanda—ki otorite absoli—li kapab fè apèl pou detèmine sa ki “bon” oubyen “mal?”
Si “bon” se sa ki gànye apwobasyon piblik, enben li finalman senpleman yon opinyon. San yon otorite absoli ki gen dwa pou detèmine “bon” e “move” (“byen” e “mal”), enben sa ki “bon” senpleman sibjektif. Kilès ki detèmine definisyon “bon” li kòrèk, finalman?
Tankou apolojis kretyen Greg Bahnsen te deklare: “Filozofikman palan, pwoblèm mal la revele li se, konsa, yon pwoblèm pou enkwayan an li menm. Pou itilize agiman apati mal kont vizyon monn kretyen an, li dwe premyèman kapab montre ke jijman li a konsènan egzistans mal gen enpòtans—ki se egzakteman sa vizyon monn enkwayan li a pa kapab fè.”2
Konsa, definisyon “bon” e “move” yon enkwayan sibjektif e moralite li finalman relatif. Konsa, logikman, kòman yon moun konsa kapab fè yon akizasyon ke egzistans yon Bondye lamou e toupisan enkonsistan ak sa moun sa a detèmine se “mal” nan monn sa a?
Kounyeya yon enkwayan kapab toujou deklare ke kontradiksyon (mal e yon Bondye lamou e omnipotan) an egziste nan vizyon monn kretyen an (kote bon e move reyèl). Poutan, gen yon repons lojik pou defi sa a.
Bahnsen kontinye: “Si kretyen an prezime ke Bondye pafètman e konplètman bon—tankou Bib la mande nou fè—enben li angaje pou evalye tout bagay nan esperyans li nan limyè presipozisyon sa a. Konsa, lè kretyen an obsève evènman oubyen bagay move nan monn lan, li kapab, e dwe, kenbe konsistans ak sipozisyon li sou bonte Bondye lè kounyeya li fè konklizyon ke Bondye gen yon bon rezon moral pou mal ki egziste a. Sètènman Bondye dwe toupisan pou Li kapab Bondye; yo pa dwe panse Li akable oubyen kwensi ak mal ki nan inivè a. E Bondye’sètènman bon, kretyen an va pwofese—konsa nenpòt mal nou jwenn pa kontredi ak bonte Bondye. Se senpleman pou di ke Bondye pèmèt evènman move pou rezon ki rekòmandab e bon moralman nan volonte Li.”3
Nou wè sa nan pasaj tankou Ezayi 45:5–7: “Se mwen menm ki Senyè a. Pa gen lòt! Se mwen menm’sèl ki Bondye. Se mwen ki ba ou tout fòs ou atout ou pa’t’ konnen m’ lan. Mwen fè sa pou tout moun sou latè, depi kote solèy leve jouk kote solèy kouche, ka konnen pa gen lòt bondye pase mwen menm! Se mwen menm ki Senyè a. Pa gen lòt! Mwen mete limyè, mwen mete fènwa! Mwen bay kè poze, mwen bay kè sote. Se mwen menm senyè a ki fè tou sa”
Evènman krisifiksyon yo te move—men pou yon bon bi moral—delivrans lòm. “Yo te lage nonm sa a nan men nou, jan Bondye te vle l’ la, dapre plan li te deja fè nan’tèt li. Nou menm, nou fè touye l’, nou fè yon bann mechan kloure l’ sou yon kwa. Men, Bondye fè l’ leve vivan ankò, li delivre l’ anba doulè lanmò a, paske se pa’t’ posib pou lanmò te kenbe l’ anba pouvwa li” (Travay Apot 2:23–24).
Gen anpil lòt evènman nan Bib la nou kapab konsidere e konprann bon bi moral yo. Men nan tan yo pa’t’ fè sans pou lèzòm fayib, ke Bondye se Bondye lamou e toupisan (Women 8:28).
Soufrans Jòb nan tan an te sanble pa’t kapab rekonsilye ak yon Bondye lamou (jis tankou lanmò bebe presye sa a ki mansyone anwo sanble ye). Poutan, non’sèlman Bondye te fè Jòb sonje ke li (Jòb) pa’t’ toujou la (lèzòm pa omnitanporèl, setadi pa’t’ toujou sou’tè a menm jan ak Bondye) e pa’t’ konnen tout bagay (lèzòm pa omnisyan), Bondye te konplimante Jòb pou lafwa li. E Jòb te aprann ke te gen anpil plis dèyè sa ki te rive li pou yon bon rezon moral ki ta anseye leson enpòtan pou plizyè milyon moun atravè epòk yo. Lanmò rele kòrèkteman “dènye lènmi” an nan Bib la (1 Korentyen 15:26).
Men nan yon fason dwòl, nan kontèks Chit Lòm lan, li se tou yon benediksyon pou ras lòm, finalman—piske san li, imanite pa ta gen okenn mwayen pou rekonsilye ak Bondye, e nou tout ta rete separe ak Bondye pou etènite.
Vwala sa ki esansyèl pou tout kesyon konsa, pa senpleman pwoblèm mal la. Èske nou mete lafwa nou nan Pawòl yon Bondye toupisan, ki konnen tout bagay e ki te toujou la? Oubyen èske nou plase lafwa nou nan pawòl lèzòm fayib ki pa konnen tout bagay, ki pa te toujou la, e asepte valè e panse imen sibjektif yo?


text:
1
Men pawòl Agou, pitit Jake, moun peyi Masa. Men deklarasyon nonm lan te fè: Mwen bouke, Bondye! Mwen bouke, Bondye! Mwen pa kapab ankò!
2 Mwen sòt pase panyen pèsi. Se pa moun mwen ye. Mwen pa gen lespri tankou tout moun.
3 Mwen pa janm konnen sa ki rele konesans. Mwen pa konprann anyen nan bagay Bondye.
4 Ki moun ki janm moute nan syèl, apre sa ki redesann sou latè? Ki moun ki janm ranmase van yo nan men l'? Ki moun ki janm mare dlo yo nan rad li? Ki moun ki fikse limit tè a? Ki jan li rele? Ki jan pitit li rele? Di m' non, si ou konnen?
5 Bondye toujou kenbe pawòl li. Li pwoteje tout moun ki mete konfyans yo nan li.
6 Pa fè l' di sa li pa di. Si ou fè sa, l'a fè ou repwòch, l'a fè tout moun wè se mantò ou ye.
7 Bondye, se de bagay ase mwen mande ou: Tanpri, pa refize m' yo anvan mwen mouri.
8 Men yo: Pa kite m' bay manti pou m' twonpe moun. Pa fè m' ni rich ni pòv. Ban m' kantite manje mwen bezwen pou m' viv la.
9 Si mwen gen twòp, m'a vire do ba ou, m'a di mwen pa konnen ki moun ou ye. Si mwen pa gen ase, m'a vòlò, m'a fè yo pase ou nan betiz.
10 Pa janm pale yon domestik mal devan mèt li. L'a madichonnen ou, l'a fè ou peye bouch ou.
11 Gen yon kalite moun k'ap bay papa yo madichon, ki pa gen konsiderasyon pou manman yo.
12 Gen yon lòt kalite moun ki konprann yo nan kondisyon pou fè sèvis Bondye. Men, pi mal pase yo nanpwen.
13 Gen yon lòt kalite moun ankò ki mete nan tèt yo yo pa kanmarad pesonn, wa pa kouzen yo.
14 Gen yon lòt kalite moun, se bèt nan bwa yo ye. Pou yo viv, y'ap devore malere yo, y'ap pwofite sou pòv yo.
15 Sansi gen de pitit fi: tou de gen menm non, yo rele: Ban mwen! Ban mwen! Gen twa bagay ki pa janm di ase. Sa m'ap di la a! Gen kat bagay ki pa janm di se kont.
16 Men yo: Se peyi kote mò yo ye a, se fanm ki pa ka fè pitit, se tè a ki pa janm bwè kont dlo li, epi se dife. Bagay sa yo pa janm di ase.
17 Yon pitit ki pase papa l' nan betiz, ki pa respekte lòd manman l', chen gen pou devore kadav li nan raje, zwezo nan bwa va manje grenn je li.
18 Gen twa bagay mwen pa janm ka konprann. Sa m'ap di la a! Gen kat bagay konsa.
19 Men yo: Se jan malfini plane nan syèl la, se jan koulèv mache sou wòch, se jan bato kouri sou lanmè, se jan gason ak fanm rive fè lamou.
20 Men ki jan fanm k'ap twonpe mari yo fè: Lè yo fin fè sa y'ap fè a, yo benyen byen pwòp, epi yo di: Mwen pa fè anyen ki mal.
21 Gen twa bagay ki fè latè tranble. Sa m'ap di la a! Gen kat bagay moun pa ka sipòte.
22 Men yo: Se yon esklav ki rive chèf, se yon moun sòt ki gen tou sa li bezwen,
23 se yon fanm ki pa t' janm jwenn moun renmen l' epi ki resi mare yon nòs, se yon sèvant ki pran plas metrès li.
24 Gen kat ti bèt sou latè, gen lespri pase yo nanpwen:
25 Se foumi: yo tou fèb, men yo pase tout sezon chalè ap fè pwovizyon mete la.
26 Se chat mawon: yo pa pi fò pase sa. Men, yo fè kay yo nan twou wòch.
27 Se krikèt vèt: yo pa gen chèf, men yo mache pa bann.
28 Se zandolit: ou ka pran yo nan men ou. Men, ou jwenn yo nan palè wa yo.
29 Gen twa bagay ki bèl lè y'ap mache. Sa m'ap di la a! Gen kat bagay ki gen bèl demach:
30 Se lyon, se li ki pi fò nan tout zannimo, li pa pè yo yonn.
31 Se bouk kabrit. Se chwal sele bride. Se wa lè y'ap mache devan lame yo.
32 Si ou te sòt jouk pou ou te rive fè grandizè, kalkile sou sa ou fè a: Pe bouch ou!
33 Si ou bat lèt, l'ap fè bè. Si ou frape yon moun sou men l', l'ap senyen. Si ou nan pouse dife, ou nan gwo kont.
>
Spelling: IPA with the following modifications: oral vowel + [n] nasal vowel -- [y] /j/ -- [è] front open-mid unrounded vowel -- [ò] back open-mid rounded vowel -- [ou] /u/ -- [u] Voiceless labial-palatal approximant, i.e. semi-vowel corresponding to /y/ -- [ch] Voiceless postalveolar fricative -- [j] Voiced postalveolar fricative
Bible Hub


text:
USCIS vle Avèti nou de tout Magouy ki ka Fèt lè Ayisyen ap Aplike pou
Pwoteksyon Estati Tanporè
USCIS vle avèti nou de tout magouy ki ka fèt lè Ayisyen ap Aplike pou pwoteksyon estati tanporè. USCIS gen on wèbsayt ki la disponib pou repon a tout kesyon sou Ayiti nan www.uscis.gov/haitianearthquake.
Reprezantasyon
Ou pa oblije genyen on avoka ni on reprezantan pou’w aplike pou pwoteksyon estati tanporè. Men, si ou vle pran on reprezantan lè w’ap ranpli aplikasyon an ou byen demand lan ak USCIS, ou gen dwa gen on avoka ou byen on reprezantan depi ke yo rekonèt òganizasyon li an. Reprezantan’w lan dwe ranpli fòm G-28 ki vle di ke se li k’ap reprezante’w pou aplikasyon TPS lan. Souple, ale lan paj “Finding Legal Advice” nan wèbsayt USCIS pou nou jwenn plis enfòmasyon sou sijè sā.
Gen on lis avoka/reprezantan ki bay sèvis gratis ou byen pou on ti kal kòb ansanm ak lis reprezantan ke BIA rekonèt lan ki disponib nan wèbsayt ke nou mansyone anvan an.
Fòm ak Frè USCIS yo
Tout fòm USCIS yo gratis; ou ka jwenn yo nan www.uscis.gov/forms ou byen rele nan liy espesyal pou fòm ke USCIS ouvri pou ka ede moun nan telefòn, nan nimewo (800)870-3676. Ou pa ka voye aplikasyon pou pwoteksyon estati tanporè a pa entènèt. Frè pou voye ansanm ak Fòm I-821, aplikasyon pou pwoteksyon estati tanporè an se $50. Frè pou biometri an se $80. Frè pou’ w voye ansanm ak fòm I-765 lan ki se aplikasyon pou pèmi travay lan, se $340. Si ou pa ka peye frè sa yo, gen on papye ki disponib ke ou ka ranpli pou ‘w montre ke ou pa ka reponn ak frè sā.
Kèk Konsèy ki ka Ede’w
Konsèy sa yo pwa’l anpeche’w tonbe viktim nan magouy ki ka fèt nan zafè imigrasyon:
- PA siyen oken papye blan ou byen oken pyès ke ou pa konprann
- PA siyen oken pyès ki gen enfomasyon ki fo ou byen ki pa kòrèk
- PA kite pèsòn kenbe pyès original ou
- PA peye plis ke on ti kraze kòb a on moun ki pa on avoka ni pa voye kòb pa entènèt
- FÈ fotocopi tout pyès yo te prepare ou byen yo te voye pou ou
• MANDE on resi chak fwa ke ou peye on moun pou ede’w ranpli ou byen voye fòm yo ale.
- VERIFYE ke avoka nou an gen dwa pou’l pratike ou byen reprezantan nou an, BIA
rekonèt li
Si ou bezwen plis enfòmasyon sou ki jan pou’w pa tonbe viktim nan magouy lan zafè imigrasyon, ou byen ki jan pou verifye si on avoka gen dwa pou’l pratike ou byen si BIA rekonèt reprezantan an, souple ale nan ”Don’t be a Victim of Immigration Fraud” ak “Finding Legal Advice” ki nan www.uscis.gov/haitianearthquake.