text:
(Pati twasan ak swasanndis-sèt), Depok, West Java, Endonezi, 27 septanm, 2015, 1:32 pm).
Anplis de sa nan zile a nan Bali, Endonezi sanble li gen cham a nan sit sa yo touris bèl ak menm pi plis bèl ak trè vo vizite epi yo pral pa janm dwe bliye pou touris ki pa janm te vizite, nan mitan lòt moun:
Marine Park Raja Ampat, Papua Pou divès yo ak rayisab nan pak nan mond anba dlo, se yon paradi plonje ki prezante yon richès nan lavi maren se etonan. Youn nan atraksyon yo ki pi popilè Raja Ampat pak maren. Sa a se zòn refere yo kòm Coral Reef Paradise a oswa paradi a nan resif koray pa divès nan mond lan. Se Kote Atraksyon Raja Ampat pak marin sitiye nan West Papua.
Raja Ampat se yon distri nouvo nan divizyon distri wilaya lajè glise nan ak 4.6 milyon dola ekta. Apeprè 85% nan zòn nan total de oseyan an, pandan y ap rès la se yon gwoup de zile ak atol koray kèk 610 zile. Nan santèn de zile pye wozo sèlman 35 zile yo rete pa moun endijèn.
Raja Ampat Islands yo pa sèlman konsidere kòm objè a nan Lanati Endonezi nan fòm lan nan pi gwo pak la marin nan Endonezi, men tou, te kwè ki gen yon richès nan lavi maren nan mond lan. Revele atraksyon panoramic Raja Ampat marin pak te kòmanse lè yon Dutch dayiva mèt nasyonal yo te rele makso Ammer te vizite rejyon an nan 1990.
Atraksyon Raja Ampat pak marin se yon zòn nan resif koray ak yon richès nan lavi maren nan mond lan, gen omwen 1300 espès pwason, 600 espès koray ak 700 espès moul, nou pa mansyone divès kalite yo de tòti, alg ak fosilize yo. Richès nan pi gran nan tout zòn nan triyang koray mond, sètadi Filipin yo, Endonezi, ak Papua New Guinea.
Etandone lajè a nan atraksyon akwatik Papua Raja Ampat pak marin ak yon varyete moun rich nan lavi maren, lè sa a ou ka chwazi yon pwen yo kòmanse plonje nan. Anviwon zile a nan Kri, ou ka wè bote nan resif koray ak anpil espès pwason ki se etonan, ki gen ladan ki kalite Queensland groupe, POMPANO, Pwason, groupe, reken Reef, ton, napoeleon wras, barracuda, ak jeyan trevelly.
Lòt tach plonje nan Marine Park Atraksyon Raja Ampat Papua se nan sardin Reef ak yon pwofondè de apeprè 10 mèt. Sa a kote sèvi yon varyete de pwason ki gen ladan parrotfish ki gen koulè briyan. Si ou vle eseye sansasyon la pou yo te nan yon tinèl wòch, ou ka plonje alantou zile yo Kaboei Bay Rock. Gen yon Cove anba yon tinèl wòch. Kaboei Bay Rock tou yo te jwenn CAVES koray rete pa baton Ole, ak nan kèk kote yo jwenn kadav nan zo moun.
Gen anpil tach plonje ak lòt nan atraksyon Papua Raja Ampat Marine Park ou ka eksplore, tankou pasaj la byen, Fam Island, yo ak tout zile a nan Misool. Anplis jwi richès la nan lavi maren, ou ka tou jwi sit sa yo istorik anba lanmè a, ki gen ladan bato de gè ak avyon konba ki te plonje nan dlo Atraksyon Papua Raja Ampat pak maren. Se pa sèlman sa, nou menm tou kapab jwi bote nan zile rejyon atraksyon Papua Raja Ampat pak la marin nan yon eta de primitif, Lagoon, epi li se toujou pwoteje Bay la, te gen yon detire nan plaj sansasyonèl ak kristal dlo lanmè klè.
W enterese nan vizite atraksyon ka Papua Raja Ampat pak marin dwe kite Jakarta oswa lòt lavil yo gwo yo Domine Eduard Osok a, Sorong, West Papua. Vòl soti nan Jakarta Sorong anjeneral transpò piblik nan Makassar oswa Manado. Soti nan Domine Eduard Osok, ou ka imedyatman kontinye nan atraksyon Raja Ampat pak marin ak yon pakèt moun sou bato vit berkafasitas 10 moun nan yon pri nan apeprè 3.2 USD milyon dola chak fason pou 4 èdtan.
Pa gen tikè espesyal a antre nan atraksyon zòn dlo Raja Ampat pak la maren. Sepandan, pri a to rent yon bato motè, divès ekipman ak enstriktè sòti nan dè santèn de milye de yon milyon rupia nan yon sèl plonje. Plonje pwosesis se anjeneral te pote soti anpil fwa yo jwi tach yo plonje yo diferan. Se poutèt sa, li se yon bon lide divès flokaj yo siprime kantite lajan an nan depans ki se relativman chè.
Atraksyon Rejyonal Papua Raja Ampat pak marin, ou ka jwenn enstalasyon ase egziste nan kèk resorts, tankou sou zile a nan Kri, Waigeo, Mansuar, ak Misool. Gen kèk resorts mete pri a se relativman chè paske li prezante yon etablisman konplè. Si ou vini ak yon bidjè pi ba, resort nan gouvènman-posede te kapab yon opsyon.
Yon lòt altènatif yo jwi atraksyon yo Papua Raja Ampat pak marin se pa chwazi yo rete sou kannòt la avèk kannòt la anplwaye Pinisi ki te modifye espesyalman pou aktivite plonje yon kèk jou. Bato a gen kafasitas maksimòm de 14 moun nan yon pri nan apeprè 90 milyon dola nan 110 milyon dola pou yon kwazyè pou yon semèn.
Anba dlo paradi
Kòm youn nan premye pak la marin nan mond lan, yo bote nan mond lan anba dlo nan Bunaken, Manado Nò Sulawesi byen li te ye nan kominote entènasyonal la, espesyalman pou divès otonòm. An reyalite, nan 2005, te vin devni yon Bunaken Sit du mond apre gouvènman an Indonesian yo enskri Bunaken UNESCO. Avèk yon zòn nan apeprè 75 625 ekta, amater plonje yo gate pa plas la plonje anpil moun. Bunaken Marin Park gen yon plas plonje 20 pwen, 12 nan yo se sou zile a nan Bunaken. Nombre de tach plonje kapab pètèt ogmante ansanm ak ki kantite divès eksplore bote nan anba dlo nan Bunaken.
Nan tèren an plonje 20 pwen, pi pi renmen an pami lòt moun nan Kay Village, Lekuan, Fukui Point, Mandolin ponit ak East Bunaken. Divès yo ki souvan ale nan tèren an plonje Bunaken gen yon pi renmen diferan. Pou egzanp, dayiva lan ki renmen plonje reken plas gen diferan pi renmen ak divès ki renmen kap chèche reyon manta. Fotogwaf anba dlo kè kontan kap ipokanp, flanbwayan sepya, ak lòt atik ki gen valè foto macro ki egziste anba lanmè a.
Nivo nan vizibilite nan dlo a rive nan 20 mèt, pafwa, lè mwen se nivo bon nan vizibilite ka rive jwenn 35 mèt. Ou ka wè bote nan resif koray yo nan Bunaken Marine Park, ki se youn nan pi bon an nan mond lan. Gen apeprè 390 espès kolore Reef koray se dwòl. Berlekak-Dent inik fòm ak fant jiska yon twou wòch ti piti oubyen tinèl anba lanmè a ki pa ka jwenn nan lòt kote.
Derawan zile ki sitye nan archipelago a nan Derawan, distri Derawan, konte berau, Nò Borneo, inite Derawan zile mòfolojik se bertopografi plat plenn bò lanmè. Sand plaj gen yon pant nan sou 7 ° - 11 ° ak yon lajè 13.5 a 20 mèt.
Nan dlo yo ki antoure yo se yon pak marin ak pi popilè kòm yon plonje touris (plonje) ki gen yon pwofondè nan apeprè senk mèt. Gen yon pakèt domèn nan lavi maren isit la, tankou kalma (sepya), langouste, tiyo pwason (pwason ghostpipe), poulp (bluering poulp), nudibranchs, lanmè chwal (ipokanp), zangi riban (èèl riban) ak skorpion pwason (Scorpionfishes ).
Sou yon wòch nan yon pwofondè nan dis mèt, gen yon Reef li te ye tankou "deklanche la miray ble" paske Reef a ak yon longè 18 mèt se yon anpil nan deklanche pwason (wouj-dantle deklanche pwason).
Derawan se yon zile ak tout koulè lanmè-sifas ki gen koulè de vues ble ak vèt, sab blan mou, ranje nan pye palmis sou kòt la, ak yon forè ti nan mitan an nan zile a ki se abita a nan divès kalite espès plant ak animal ak bote natirèl la nan pati anba a mayifik lanmè. Pa sezi si zile sa a te kapab tèt ranje twazyèm kòm yon klas lemonn destinasyon plonje, epi fè zile sa a yon zile rèv pou divès.
Alantou zile a Derawan, li te kòm anpil 28 plonje pwen te idantifye. Yo eksplore tout pwen sa a omwen li pran apeprè 10 jou ak yon sèl plonje nan chak pwen. Pou avanse pou pi soti nan yon pwen a yon lòt, vizitè ka itilize bato yo. Pandan se tan, vizitè kapab tou eksplore zile a sou pye.
Dr CARDEN Wallace nan mize twopikal Queensland, Ostrali te egzamine richès nan marin nan zile a epi li te jwenn Derawan plis pase 50 kalite arcropora (bèt lanmè) nan yon Reef koray. Pa gen moun ki sanble si Derawan zile se pi popilè kòm pi wo a twazyèm nan mond lan kòm yon destinasyon plonje entènasyonal yo.
Resif koray nan achipèl la nan Derawan gaye anpil nan zile a antye ak boule nan Derawan achipèl. Hirst-pye nan zile sa yo gen ladan Long Island boule, boule ti plant masimbung, boule buliulin, pinaka boule, boule ti plant ak muaras tababinga boule.
Kalite Reef nan Derawan achipèl konsiste de fringing, resif baryè ak atol. Atol Sa a ki te fòme nan zile a ak ki te fòme nan yon lak dlo sale. "Manta sondaj tow 2003" montre yon kouvèti mwayèn de resif koray nan zile a long se 24,25% nan 34,88 pou koray difisil ak lavi Reef. Resif koray nan zile Derawan a gen yon kouvèti mwayèn koray nan koray difisil 17,41% ak% 27,78 kouvèti viv koray. Avèk ki kantite espès 460 470 sijere ke sa a gen yon richès nan divèsite biyolojik dezyèm apre Raja Ampat achipèl.
Coral Reef zòn prensipal:
longè pati lwès la nan zile a (Inlet ak chanèl)
muaras ak yon divèsite segondè nan koray, koray valè an sante ak ayestetik
malalungun koray, gwo divèsite ak yon estrikti konplèks ak yon varyete de abita
gwo abita koray ki rich
Reef sondaj pwason an 2003 te montre ke zile sa a pwodui 832 espès yo. Anplis de sa, li se estime gen omwen 1,051 espès nan dlo a berau ak gobes espès dominan (Gobiidae), wrasses (Labridae), ak damselfishes (Pomacentridae).
Pafwa lè chita nan fen a nan pon an an bwa ki mennen nan lanmè a, nou ka wè tòti yo vèt ak toupatou sou sifas la nan dlo a klè. Lè plonje nou menm tou nou te akonpaye tòti yo ki naje bò kote nou. Okazyonèlman menm tòti yo ki sanble yo mache toupatou nan kaye an ki sitiye sou kòt la nan zile a. Nan tonbe, gen kèk tòti moute sou rivaj ak ponn ze yo a.
Vizitè ka revize tou zile yo lòt alantou Derawan. Pou egzanp: Island Charitab, Maratua, yo ak tout zile kakaban ki gen singularité pwòp li yo. Blue stingray (reyon manta) ki te rive 3.5 mèt nan lajè popilasyon sou zile a nan charitab. An reyalite, kapab tou gen pou yo te jwenn-si chans ase, stingray nwa ak lajè "anvègi" 6 mèt. Pandan ke zile a gen yon kakaban inik fòm lan nan yon lak pre-istorik nan mitan an nan lanmè a, yon sèl la sèlman nan pwovens Lazi.
Espès tipik epi ki pwoteje ki ka jwenn nan mitan krab yo kokoye (Birgus latro), balèn, dòfen (Dolphin), tòti vèt (Chelonia mida), enbrike (erethmochelys fenbryata), ak dugong (dugong dugon). Krab Coconut ka jwenn sou kakaban nan zile ak Maratua. Pap ka jwenn alantou zile a Maratua nan yon sezon an patikilye, pandan y ap dòfen alantou zile a Semama, Charitab, kakaban, Maratua, ak boule muaras.
Mutan ka jwenn alantou Long Island, Derawan, Semama, charitab ak Maratua ak Dugong an Long Island ak Semama. Yon lòt espès inik nan reyon manta (manta birostris) sitiye sou zile a nan charitab ak pigme seahorse sou zile a Semama ak Derawan.
Enstalasyon ak aranjman
Derawan bay enstalasyon sa yo kòm chale, Kovèti pou plonje, speedboats ak restoran. Derawan zile tou bay akomodasyon ki pa twò chè ki se jere pa moun nan lokalite yo.
Kay sa yo se juts senp prèske 100 mèt nan lanmè a fè moun ki rete ka lib wè yon varyete de pwason kolore ak tòti pase lib san yo pa travay ki afekte nenpòt ki moun. Meni an manje se trè senp ak yon meni prensipal la dominan pwason lanmè ak manje nan bwat sètènman pa detourner soti nan jou a atmosfè plezi kou lannwit sou zile sa a.
Aksè
Pou jwenn nan zile a Derawan, touris ka vole pou apeprè 3 èdtan nan Balikpapan, East Kalimantan, pa avyon soti nan Jakarta, Surabaya, Yogyakarta oswa Denpasar.
Soti nan Aberdeen, toujou gen pou vole pou Cape Redeb plonje yon sèl moman pa avyon, Kal Star, Deraya oswa Das. Anplis de sa, Cape Redeb kapab tou gen pou rive jwenn pa lanmè, ak monte soti nan Samarinda, kapital la nan East Kalimantan Tarakan, kapital la nan North Borneo nan Cape Redeb ki te swiv pa lwe yon mother.
Vwayaje nan zile a nan Lombok.
Lombok, West Nusa Tangara (popilasyon nan lane 2001: 2.722.123 moun ki rete) se yon zile nan pi piti Sundanese Islands oswa Nusa Tangara yo separe pa kanal la Lombok nan Bali nan Sebelat Ay Strait nan lwès la ak bò solèy leve nan Sumbawa. Nan Zile a se apeprè esferik ak yon sòt de "ke" sou bò a nan sidwès yon longè apeprè 70 km. Zòn zile sa a rive 5.435 km ², mete li Hang 108 soti nan lis la nan zile a baze sou limit la nan mond lan. Vil la prensipal la sou zile a se Mataram.
Lombok Island se pi popilè pou bote natirèl li yo nan ekzotik a ak kaptivan. Lombok zile pa sèlman gen twa zile Gili. Anplis de sa nan Gili Trawangan, Gili Air ak Gili mno. Lombok zile toujou gen kèk DYKE egalman bèl. Youn bò solèy leve sèlman Gili Kondo sitiye nan zile a nan Lombok.
Lombok Island gen kounye a vin tounen youn nan ikon yo nan Indonesian touris, bote nan zile a se dezyèm anyen menm nan Endonezi, Ospitalite Sasak moun, bote nan plaj ki trè blan, resif koray ak richès byolojik ekstraòdinè, bèl kay ki sou mòn Rinjani ak kiltirèl singularité Sasak anpil envite admirasyon domestik yo ak etranje touris.
Bote a nan zile a nan Lombok ak eksotismenya pral envite ou ak patnè ou pou yon myèl isit la. Menm jan an tou ak Exotisme Gilis Island pral envite nou menm tou nou yo jwi bote a nan zile a.
Zile sa a se youn nan de pi gwo zile yo posede pa pwovens lan nan West Nusa Tangara. Bote a nan jaden flè a, fè zile a nan Lombok yo dwe youn destinasyon myèl ki se tou dezirab. Lè ou gen konnen ki kote pye yo ta dwe te fè mete kanpe, ka bote nan Lombok dwe eksplore sou vwayaj sa a.
Ak plaj trè byen majik, Majestic MT Rinjani ak lavi maren espektakilè yo dekouvri, zile a nan Lombok nan West Nusa Tangara gen destinasyon touris anpil ni sou peyi yo ak nan lanmè. Se pa etonan Lè sa a, se sa ki destinasyon yo nan West Nusa Tangara ki pi popilè.
Jis ale nan la a yo santi vag yo navige gwo sou kòt la nan sid. Challenge entesten ou a monte tèt la nan vòlkan an. Anboche yon bisiklèt ak yon motosiklèt jwenn alantou nan lari yo ansanm jaden yo Paddy. Nenpòt kote ou vle meghabiskan tan, ou pa yo pral wont ak bote nan espektakilè natirèl isit la.
Lòt vizitè yo Lombok chwazi yo pase tan yo sou zile a nan Gili-Gili, se yon zile twopikal solitèr ak plaj yo se anviwònman manyifik ak abondan.
Moun ki rete orijinal la nan Lombok yo Sasak, Lombok tou se lakay yo moun yo Endou nan Bali epi tou yon kantite Chinwa, Javanese, Bugis ak Arab.
Gen kèk moun ki Sasak anbrase Islamik Wektu lafwa telu didefinisikann an kòm "Islam twa fwa" refere li a priyè yo twa fwa nan yon jounen e diferan ak Mizilman ki priye 5 fwa nan yon jounen. Wektu telu se yon relijyon inik ki genyen ladan l tradisyon ansyen ak kwayans Islamik, kwayans sa yo yo jwenn sèlman nan North Lombok. Moun ki sibi kwayans sa a yo se Mizilman men an menm tan an sibi rituèl tradisyonèl yo. Men kèk egzanp tankou Nyiu seremoni ki te fèt apre yon santèn jou yon moun mouri. Fanmi nan moun ki te mouri kado tankou rad sou li, bwòs dan ak manje pou ke moun nan mouri yo pral kalm nan syèl la.
Lòt festival relijye selebre nan konmansman an nan sezon lapli a (Oktòb jiska desanm) oswa sezon an rekòt (Avril Me-) ak selebrasyon nan ti bouk tout lòt peyi sou zile a.
Kilti Sasak enpòtan anpil pou fòs ak ladrès fizik ak yon anpil nan koutim lokal mereflesika kilti sa a. Peresehan se yon tradisyon lokal ki konbine batay la ant de mesye yo ki te itilize yon baton long ak yon ti plak pwotèj ki gen fòm kaj bujung nan vach.
Mizik ak dans yo trè enpòtan nan kilti Sasak. Danse yon dans tradisyonèl pandan seremoni enpòtan. Dans Sa a soti nan dans lagè, tankou Beleq tanbou (gwo tanbou) jiskaske Cupak Gerantang popilè ki rakonte istwa a nan renmen ak romans.
Vizite inik pura Lingsar a, yon konbinezon de Balinese Endou tanp ak kwayans Wektu telu nan yon sèl konplèks.
Ozalantou yo ak vin achte nan mache Surandi Lekòl la Skyline nan. Gen kèk tach piknik bèl yo detann ak tout rès.
Teste chans ou ak yon vizit nan kours a nan Salakalas yo jaden. Se Ras la fèt chak dimanch. Gade joke yo jenn nan yon konpetisyon sere nan liy lan fini kote gayan an ap memberika souri victor. Sa a ras se yon bagay ki enpòtan pou nwit lan la anvan ras la, nan vilaj yo pral masaj tout chwal yo, epi pafwa jwe mizik gamlan kalme chwal yo.
Challenge entesten ou a monte mòn yo nan mòn Rinjani. Nan yon altitid nan plis pase 3,700 mèt anwo nivo lanmè, sa a Majestic k ap grenpe mòn vòlkanik pral pran omwen twa jou ak pa rekòmande pou moun ki gen maladi kè. Yon fwa tèt yo nan fatig ou pral peye pa jaden flè natirèl la Endonezi remakab.
Santi sab la sou plant yo nan pye ou ak naje nan dlo a briyan bò lanmè nan Sid Kuta Lombok la. Blan sab ak opinyon espektakilè lanmè isit la fè sa-a plas kòm yon destinasyon pou touris abityèl koube. Vizite Nyale Lapèch Kuta pandan festival la chak ane, anjeneral ki te fèt nan mwa fevriye oswa mwa mas epi jwi selebrasyon an ak pwosesyon nan koulè.
Bronze ak Navigasyon sou plaj bèl nan Batu bolong. Plaj sa a pran non li soti nan wòch yo gwo ak twou nan mitan yo. Pou pi si ou santi ou trè bèl solèy kouche lè solèy la te kòmanse koule nan mòn Agung Bali ak enkwayab koulè klere kou dife.
Aprann sou istwa lokal yo ak vizite Meruya Palè Dlo nan Mataram, lavil kapital la Lombok. Sa a te plas an 1744 ak bati ansyen te yon lagè san ant Netherlands ak moun ki abite nan Bali nan fen mwa 19yèm syèk la.
Eksperyans trankilite la nan tanp lan pi gwo Lombok, pura Meru, ki chita dèyè pak la dlo. Tanp la, ki pou syèk te dedye a Trimurti la Endou nan Brahma, Vhisnu, ak Shiva.
Ka Kote yo vwayaje pa avyon dwe te pran nan men Jakarta, Surabaya, Denpasar, Bali, nan yon lavil peyi Mataram.
Bukit Tinggi
A. Apèsi sou lekòl la
City of Bukittinggi, West Sumatra se yon vil istorik, Kote li fèt vil nan twa ewo yo gwo nan Endonezi, ak tou yon vil ki gen yon ègzotik touris bon. Bukittingggi gen tout kritè yo ou kapab vin yon sib touris pou vizitè yo. Nan lavil la ki te fè Desanm 17 kòm anivèsè a nan sa a gen gwo kay won an revèy ki se yon bòn tè nan lavil la, yon jan nan istwa kolonyal ak mize Minangkabau kilti ak Bung Hatta Palè.
Administrativman Bukittinggi deja kòmanse yo fòme nan epòk la Olandè kolonyal yo. Dutch fè Bukittinggi kòm Gemeentelijk Resort oswa kèk minisipalite ki baze Gazette nan 1828 ansanm ak 32 lòt Gemeentelijk Resort nan Endonezi. Estati Sa fè Bukittinggi lè li deja gen Gemeenteroad oswa dwe gouvènman an otonòm nan majorite a dwe kontwole pa Olandè a. Nan Singapore tou etabli yon fò te nonmen li "Fort De Kock". Fort a se toujou entak ak sèvi kòm youn nan atraksyon yo nan istwa. Se vil la tou itilize pa ofisye yo Dutch ki nan koloni yo lès yon ti repo.
Pandan okipasyon an Japonè, Bukittinggi chanje non soti nan Fort de Kock Taddsgemente gen Bukittinggi Si Yaku cho ak adisyon nan sa se kounye a Distri a Agam. Japon tou te etabli yon transmetè pi gwo zile radyo a Sumatra pou dedomajman pou la pwopagand. Epitou dapre gouvènman lokal la, Japonè yo tou fè Singapore kòm yo lòd, ki 25th militè pou kontwòl nan fòs militè nan Sumatra, Singapore nan Thailand.
Apre endepandans Endonezi a, Bukittinggi pa janm sèvi kòm lit la santral defans pou endepandans. Menm nan mwa desanm 1948 jouk nan Jen 1949, London te itilize kòm kapital la nan Gouvènman Ijans nan Repiblik la Endonezi (PDRI) ki te dirije pa Mesye Sjafroedin Prawiranegara. Te pran desizyon an ki soti nan Prezidan an apre Yogyakarta a tonbe nan men yo nan Netherlands yo kòm yon rezilta nan agresyon militè II. Apre sa Bukittingti deziyen kòm kapital la nan Sumatra, ak nan 1959 te fè kapital la nan Central Sumatra. Apre devlopman nan West Sumatra, Bukittinggi sèvi kòm kapital la nan West Sumatra anvan finalman nan lane 1978 te transfere nan vil la nan Padang.
Bukittinggi vaste rive alantou 250.239 km2 ki fòme ak mòn ak anpil fon. Ti mòn yo yo sitiye nan New York City se yon seri de senti chèn mòn. Sou bò a nan ti mòn lan, se lavil la tou ki te antoure pa mòn tida se mòn Merapi, sou mòn Singgalang, ak mòn sagou. Egzistans lan nan twa mòn pou rezon sa Vil New York se tou konnen kòm City Tri arga la. Nou konte ofri sèvis kote géographique Bukittinggi aksidante, epi gen pi wo a 900 m ASL (anwo nivo lanmè), ki fè lè a nan New York City ak fre.
B. Karakteristik
Touris potansyèl de Bukittinggi, West Sumatra nan kalkil la nan gouvènman lokal la, matirite pou prèske 30% nan revni total (Rejyonal Original Revni). Li se sètènman pa etone, paske potansyèl la pou touris nan vil la se relativman konplè. Nati touris Bukittinggi objè sipòte pa nan prezans nan mòn ki antoure vil la. Tipik atmosfè nan mòn yo ak lè a fre fè Bukittinggi te kapab fè yon lage estrès pou touris. Green vout nan jaden flè nan ti mòn lan tou se trè apwopriye pou rayisab fotografi sib. Ka bote nan je la dwe manje lè touris te nan vil la fon.
Kòm youn nan sant sa yo nan kilti Minangkabau, Bukittinggi prototip prezan nan kilti a Minangkabau. Kay Custom, ka pakaiaan, lang cuisine la tipik yo te jwenn nan Bukittinggi. Nan prèske chak kwen, Bukittinggi kay gadang prezan tipik kilti a Minangkabau. Kay yo yo nètman aliyen ak kòn Buffalo gen fòm do kay. Nan kay sa yo, touris kapab tou jwi skultur yo modele Minangkabau ki nan lis nan mi yo ki nan kay la. Moun nan lokalite toujou itilize Minangkabau rad chak jou tradisyonèl yo.
Atmosfè a nan maten an nan vil la nan Bukittinggi tou santi l espesyal. Sunrice peyizaj ak syèl ble toujou timid konbine avèk silwèt a nan ti mòn yo yo trè apwopriye yo dwe itilize kòm yon ekspozisyon. Aklè sa yo ka vize soti nan tout direksyon nan konpa a. Nan mitan lannwit, espesyalman lè gen yon selebrasyon, limyè siyman koulè ak fedatifis répandus nan vil la nan Bukittinggi.
Se yon lòt karakteristik ki ka jwenn touris nan Bukittinggi sitiye tou pre atraksyon natirèl Sianok Canyon. Ka Distans Bukittinggi ak Sianok Canyon ka jwenn nan peyi pou apeprè twa èdtan. Sou tout wout la vizitè ka tou sispann pa yo jwi atraksyon yo nan gwo kay won an revèy, yon bastion Ford de Kock, osi byen ke CAVES eritaj kolonyal Japonè yo. Pa bliye, yon lòt karakteristik nan Bukittinggi yo wout la nan objè yo ki likidasyon. Nan Bukittinggi li te ye oswa Koube kwen 44 ampek ven ampek pou li ale nan Lake Maninjau. VWAYAJ wonn kwen an ap bay yon lòt sansasyon, espesyalman pou touris ki renmen nan kondwi.
C. Kote
City of Bukittinggi se youn minisipalite sitiye nan pwovens West Sumatra. Jewografik, li se ki chita nan 100,210 100,250 degre lonjitid bò solèy leve ak ant 00 760 - 00,190 LS. Si rale a nan kapital la West Sumatra a Padang, Bukittinggi sitiye apeprè 90 km de Nòdès la.
D. Aksè
Ka Aksè nan vil la nan Lond ka jwenn soti nan anpil vil nan West Sumatra. Lè w ap itilize yon ligne, touris ka itilize kwa-Sumatra wout ki detire soti nan pwovens Lampung NAD. Mwayen, pou touris ki sèvi ak wout la lè a, touris ka itilize pwen an nan lekòl lage pi nan Padang pou plis seeked Lame. Kòm pou vizite atraksyon yo divès kalite nan Bukittinggi touris ka itilize divès kalite mòd nan transpò piblik ki disponib egzakteman menm jan an Bukittinggi
E. Akomodasyon yo ak lòt fasilite
Pou sipòte sektè a touris se kounye a nan Lond gen 43 moso nan tou de otèl zetwal yo ak bidjè plis 11 mes / envite house / kaye. Egzistans la nan aranjman sa yo se tou sipòte wòl nan nan Singapore kòm yon baz kay la pou touris nan pwovens West Sumatra.
Kòm pou restoran an ak restoran an, nan London restoran ki disponib ak restoran, espesyalman nan rejyon an, Los Lambuang. Nan zòn sa a, vizitè ka dòlote ti boujon gou yo ak Minangkabau la manje nòmal pou li. Pa lwen zòn nan nan Los Lambuang, ak fèmen nan atraksyon, ajans vwayaj plizyè yo tou pare yo sèvi touris vwayaj. Zafè mwayen ak fè makèt souvni, nan zòn nan nan Los Lambuang tou ofri yon varyete souvenir ak souvenir soti nan Bukittinggi.
Èske w te konnen ke nan Bandung atraksyon anpil ki ka te vizite ak trè fè apèl kont. Se konsa, pwochen fwa si nou ale nan Bandung eseye sispann pa atraksyon yo touris ki deja egziste anba a:
Atraksyon touris nan Bandung Vil:
Gedung Sate Bandung ak Gasibu
Lite Monument - Jl. Dipatiukur
Bandung Zoo - Jl. Castle
Bandung Institute of Technology - Jl. Ganesha
Taman Ganesha - Jl. Ganesha
Park Trafik - Jl. Sumatra
Granmoun aje park - Jl. Cisangkuy
Gouvènman Biwo Park Bandung
Tèmpo Doeloe Bandung - Jl. Braga
Shopping Center Jl. Cihampelas
Mize POS Indonesia - Jl. Cisanggarung.
Mandala Mize Wangsit Siliwangi
Museum of Konferans Azyatik-Afriken
Square ak Grand moske - Jl. Lafrik di Azi
Mize Sri Baguda - Jl. South Rim
Tach tourism nan North Bandung:
Curug Dago - Tèminal Dago
Forest Park Dago Pakar Cave ak Netherlands / Japon an
Curug Omas - Pwodwi pou Jaden Maribaya
Arena Bonita Lapèch - Lembang
Longvi Boscha Star - Lembang
Tradisyonèl Market - Lembang
Giri Jaya Forest Park - Lembang
Campgrounds Cikole
Kawah Ratu - Tangkuban Perahu
UPAS - Tangkuban Perahu
Kawah Domas - Tangkuban Perahu
Tea Plantation Subang - West Java
Ciater Hot Springs
Flè pou Jaden Cihideung - Jl. Sèjan Bajuri
Lespri Camp; Sahabat Alam - Jl. Sèjan Bajuri
Curug Cimahi - Cisarua
Tach tourism nan Sid Bandung:
Kawah Putih - Ciwidey
Campgrounds Rancaupas - Ciwidey
Tèmik Baths Ciwalini - Ciwidey
Tea Plantation Rancabali - Ciwidey
Tea Plantation Gambung - Ciwidey
Situ Patengan - Ciwidey
Gen Cipanunjang - PANGALENGAN
Cileunca - PANGALENGAN
Sit Gunungpadang - West Java
Crater Kamojang - Paseh West Java
Atraksyon touris nan Bandung West:
Soulye ak sak Cibaduyut sant
Ti mòn Limestone - Padalarang
Reservoir Ciburuy - Padalarang
Saguling - West Java
Baths Cipanas - West Java
Pawon twou wòch - West Java
Sang Hyang Tikoro - West Java
Atraksyon touris nan East Bandung:
Nati Mòn Manglayang
Curug Cinulang - Cicalengka
Crater Kamojang
Cangkuang tanp ak Kampung Pulo - Garut
Bagendit - Garut
Rejyon Espesyal nan Yogyakarta se yon destinasyon pou touris nan pi gwo nan Java, Endonezi, ak yon anpil nan cham ki pa te parèt.
Yon mil ane de sa, Yogyakarta te sant la nan ansyen Mataram Peyi Wa gremesi e li gen yon sivilizasyon wo. Gouvènman sa a ki te fonde Borobudur tanp lan se pi gwo tanp lan Boudis nan mond lan, 300 ane anvan Angkor wa nan Kanbòdj. Gen yon lòt tanp jan Prambanan tanp, Istana Ratu Boko Palè, ak plizyè douzèn lòt tanp te retabli oswa yo toujou antere l 'anba tè a (gade Wisata Candi).


c: text/html

text:
Jwe jwèt la Jou manman an: glisman devinèt Anliy sou entènèt:
100%[Reset]
Deskripsyon jwèt Jou manman an: glisman devinèt
Jenn Eroin a yo te rele Katherine nan dènye ane byen bonè l 'te gen yon zetwal. Li angaje nan pwogrè nan modèl lekòl la ak fè. Ane sa a, li te chwazi kòm ti fi a ki pi bèl nan planèt la. Katherine pa t 'konnen yon kote nan kontantman, espesyalman lè li te envite nan jwe pou yon afich felisitasyon ki ou bezwen kolekte kat pati. . Jwe jwèt la Jou manman an: glisman devinèt sou entènèt.
Karakteristik teknik nan jwèt la Jou manman an: glisman devinèt
- Jwèt Jou manman an: glisman devinèt te ajoute: 20.09.2015
- Kantite moun ki nan jwèt la: 0.08 MB
- Se jwèt la te jwe: 0 fwa
- Rating jwèt: 3.13 deyò 5 (16 estimasyon)
Jwèt tankou jwèt la Jou manman an: glisman devinèt
Download jwèt Jou manman an: glisman devinèt
Link to download jwèt la:DOWNLOAD
Afiche jwèt la Jou manman an: glisman devinèt sou sit entènèt ou:
Insert jwèt la Jou manman an: glisman devinèt sou sit entènèt ou, kopi kòd la ak keratin nan kòd la html nan sit ou. Epitou, si ou renmen jwèt la Jou manman an: glisman devinèt, kopi epi voye lyen ki nan yon zanmi oswa tout zanmi ou yo, pataje jwèt la ak mond lan!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mizajou: Kounye a ke Google te fè chanjman sa a disponib a piblik la an jeneral solisyon ki anba la a pa gen travay ankò, men li ka yon solisyon nouvo ka jwenn isit la.
Google se byen konnen pou yo “Google Labs” ak “beta” pwodwi, men anjeneral ou dwe opt-nan jwenn aksè nan karakteristik sa yo. Malerezman pou kèk moun ki gen kont Google gen yon egzamen yo te kouri sou rechèch Google ke pa gen okenn fason aparan opt-a oswa opt-out la. Prezante nan, pandan y ap pètèt itil se anmèdan itilizatè yo anpil jan li itilize moute ray la bò gòch nan sit wèb la ak konplike ki jan rezilta rechèch ap parèt.
Dapre yon entèvyou pa Search Engine Tè ak Marissa Mayer, vis prezidan eksperyans nan user ak pwodwi rechèch, “Nou fondamantalman kap nan yon gade ak nouvo santi pou Google. "
tès la te kòmanse an Novanm, e li te orijinèlman planifye woule-soti nan itilizatè adisyonèl nan kòmansman ane sa a, twò lwen, men ki pa rive.
reta nan pouvwa rive akòz enkyetid provenant soti nan itilizatè yo ki te fache avèk koòdone nan nouvo, souvan ekri nan kòmantè ke li sanble te koòdone la enspire pa Google rival Bing, kouri nan Microsoft.
Pou moun itilizatè yo ki te viktim kou ak koòdone an ak nouvo vle retourn, pa gen solisyon klè, byenke tès te montre ki ka koòdone a ap Reverted pa netwaye tout bonbon Google ak Cache navigatè, fèmen navigatè-ou, epi louvri l 'ankò.
Èspere ke si Google chwazi deplwaye koòdone nan nouvo en mas yo pral ba itilizatè chwa pou enfimite li oswa kad yon preferans nan kont Google yo.


text:
Jwe jwèt la Avanti Magoni Anliy sou entènèt:
100%[Reset]
Deskripsyon jwèt Avanti Magoni
Bon jwèt, w ap bezwen yon anpil nan travay mantal, osi byen ke yo dwe entelijan nan moman an dwa. . Jwe jwèt la Avanti Magoni sou entènèt.
Karakteristik teknik nan jwèt la Avanti Magoni
- Jwèt Avanti Magoni te ajoute: 10.11.2010
- Kantite moun ki nan jwèt la: 0.87 MB
- Se jwèt la te jwe: 6162 fwa
- Rating jwèt: 3.38 deyò 5 (34 estimasyon)
Jwèt tankou jwèt la Avanti Magoni
Download jwèt Avanti Magoni
Link to download jwèt la:DOWNLOAD
Afiche jwèt la Avanti Magoni sou sit entènèt ou:
Insert jwèt la Avanti Magoni sou sit entènèt ou, kopi kòd la ak keratin nan kòd la html nan sit ou. Epitou, si ou renmen jwèt la Avanti Magoni , kopi epi voye lyen ki nan yon zanmi oswa tout zanmi ou yo, pataje jwèt la ak mond lan!


text:
How Can I Spy On Text Messages For Free Download?
Wi. Li se byen fasil posib yo trase mesaj tèks sou yon aparèy telefòn selilè. Ou ka enstale exactspy-espyon Sou Tèks Mesaj pou gratis sou mobil lan sib apre achte abònman sa a lojisyèl espyonaj sofistike. Se enstalasyon an fè l 'nan yon kèk minit ak le pli vit ke li vin sou aparèy la sib, espyonaj la ap kòmanse imedyatman. Ou ka trase mesaj tèks ak menm konvèsasyon soti nan whatsapp, viber, Skype oswa nan lòt sous. exactspy-espyon Sou Tèks Mesaj pou gratis se zanmi ou nan bezwen pou espyonaj mesaj epi ou ka jwenn tout bagay ou ap atann de swiv telefòn selilè. Itilizatè a pa vle vin jwenn konnen ke w ap espyonaj sou yo, men asire w ke ou fè sa yo kalite kache swiv pou zafè pèsonèl ou (manm fanmi, fiyanse oswa relasyon).
Gen diferan pakè fèt pou l 'pwofesyonèl ak pèsonèl. Konpayi a bay 5 jou lajan tounen garanti, men ou pral sètènman gen konvenki ak pakè pou sèvis yo ak pa pwal gen okenn bezwen pou mande pou ranbousman. exactspy-espyon Sou Tèks Mesaj pou gratis kenbe sou à lojisyèl yo bay pi bon sèvis a kliyan yo nan yon frè sèvis rezonab. Mesaj tèks yo ap disponib ak mesaj tèks, tan ak enfòmasyon moun k / reseptè a dat ak. Li se yon fason a ki pi serye nan swiv ak siveyans mesaj tèks, GPS kote, apèl ak tout lòt bagay w ap atann de zouti espyon nan exactspy
Ou ka telechaje :”How Can I Spy On Text Messages For Free Download?“


text:
Mwen te konn toujou tande an Ayiti... moun ki gen kob, se vann...
Mwen te konn toujou tande an Ayiti...
moun ki gen kob, se vann yo vann pitit yo bay djab, oubyen yo vann tet yo bay djab pou yo gen lajan pandan dizan.
Kon dizan rive, djab la vinn touché; li touye yo.
Gen lot menm ki te gen lajan...
tankou neg ki fe bolet yo...
yo te konn di ke mesye sa a yo marye ak 3 fanm D'Egypt yo. Mesye sa yo pa gen dwa gen madanm lakay yo.
Eske se vre?
mwen pa konnen.
Related Article:
Dyab pa bay lajan an Haiti... Se Travay di ak peseverans
Kèk fwa, mwen rete m-ap refleshi: Sa ki fè kèk moun ki fini klas yo an-Ayiti, yo pa gen lajan, pandan se tan, gen moun ki pa men-m...


text:
Fòk Devlopman Ilavach la konsidere moun dabò -Haiti development must take the people into account first. This post is the companion audio transcription piece to Haiti: Denounce Venezuela 27 million in Ile a Vache colonial project. Listen to Jean Matulnes/Jan Matilnès speak before he was jailed by the Martelly-Lamothe government. Kreyòl transcription for HLLN of the 4 je kontre interview is done by Franns Lwi, HLLN (Check back frequently for updates. Here’s the English translation of the Jean Lamy Matulnes 4 Je Kontre- February 26, 2014 interview from Dady Chery and Video English/Kreyòl translations from Hugues Girard.)
“Nou Mande Pou Tout Moun Leve Kanpe, Pou Yo Egzije Liberasyon San-kondisyon “Jan Lami Matilnes.” -Matilnès Se Pitit-Nasyon-an, K’ap Goumen Pou Sa Ki Bon. -Li Se Frè m, -Li Se Frè w. -Si W Pa Kanpe Pou Li Jodi-a, -Demen Lè Y’anprizone w San Rezon Jan Y’anprizone Matilnès la, -Pèsonn P’ap Ka Kanpe Pou Ou! Donk Se Devwa w, Pou Reklame Liberasyon l-“Manjèd Ze Pa Konn Doulè Manman-Poul.” -Nou Pa Dwe Kite Okenn Vòlèd-Ze-Kowonpi-Peyi, Ap Plede Anprizone Pitit-Nasyon-an, Pou Satisfè Tout Vye-Anvi Ak Vye-Dezi-Pèvèti Patwon-Kolon-Etranje!” –Franns Lwi, HLLN
Fòk Devlopman Ilavach la konsidere moun dabò
Kreyòl Transcription
Travay Franns Lwi, HLLN-16 Mas 2014
4 Je Kontre – 10 Mas 2014
Lè w tande vwa ak fòs msye Jean Lamy Maltunes/Jan Matilnès, ou wè pou ki sa yo pran l, flanke l lan prizon Penitansye Nasyonal.
4 Je Kontre – 10 Mas 2014 – broadcast
Lage Jean Lamy Matulnes – speaks before his arrest on February 26, 2014.
The interview was broadcast March 10, 2014 with Louis Jean Gardi, and Jean Lamy Matulnes, Konbit-Peyizan-Ãlavach (KOPI) (See, also March 19, 2014 update from 4 Je Kontre.)
Kreyòl Transcription
Travay Franns Lwi, HLLN-16 Mas 2014
4 Je Kontre – 10 Mas 2014 ”
ANIMATÃ FANM K”AP PALE:
“Yon gwo bonjou pou noutout. Bonswa tou, sa depan de lè wap koute emisyon sa a. 4 je kontre se emisyon SAKS nan tèt kole ak ICKL, ITEKA, PAJ. Nou reflechi sou sa kap pase nan aktyalite nan lavi peyi a. Nou diskite yo ansanm avèk envite nou, epi nou gade tou, ansanm, ki wout pou nou kapab pran, pou nou soti nan sitiyasyon peyi a, ki s”on sitiyasyon, difisil, chak jou kap pase. Nap tounen talè.”
“4 Je Kontre se yon emisyon ki soti chak semèn, sou radyo sa a, oubyen sou entènèt, sou www.SAKS.podbean.com Nan emisyon sa a, nou diskite ansanm avèk envite nou, sou reyalite lavi peyi a, sou sa kap pase, swa nan lavi nasyonal-la, oubyen tou, sa kap pase, nan on zòn nan peyi a, pwoblèm yo difikilte yo, e konsekans yo tou sou lavi, popilasyon ki ap sibi yon seri de desizyon, responsab nan leta yo yomenm yo pran. Donk nan emisyon sa a, non Sèlman nou gade kesyon yo, nou analize yo, nou gade tou, ki pi bon mwayen, solisyon yo te kapab pran on lòt jan, pou chanje figi peyi a, pou chanje reyalite lavi moun yo.
Jodi an, nou prale Ãlavach, Ãlavach nou konnen, se yon zòn ki fè pale anpil de li, depi nou kapab di, mitan lane 2013 la pou rive Jodi an, avèk pwojè destinasyon-touristik, nou kapab di, youn nan pwojè gouvènman Mateli-Lamòt-la, limenm li fè pale anpil de li. Minis touris lan, li tèlman pale de pwojè sa a, w”a di, “se nan kanpay li ye”. Pou li kapab fè pwomosyon pwojè sa a, si w al nan laprès ann-Ayiti, oubyen, nan laprès nan peyi etranje, gen de gwo jounal nan peyi Lafrans, tankou RFI, ki voye de moun vin fè de gwo repòtaj sou dosye sa a, tèlman s”on dosye ki pale-anpil.
Men na-pe raple ke Ãlavach se yon ti zile ki mezire sèlman 45kilomèt kare, donk s”on ti bagay, on pla men. E li genyen ladan li 14,000 abitan daprè dènye resansman lane 2009 yo. Donk pwojè sa a li genyen ladan li, pou yo ta konstwi wout, ayewopò, alòske gen yon ayewopò deja nan Vil-Okay, e genyen de demach kap fèt pou ayewopò sa a limenm, li ta tounen yon ayewopò-entènasyonal. E, ayewopò a li ta sipoze mezire 2.6 kilomèt. Yo ta dwe tou konstwi wout, e fè elektrifikasyon, avèk ekleraj nan zanviwon an, yo ta dwe konstwi plizyè otèl, yo prevwa tou, konstwi 2,500 vila, yon sant-kominotè, yon radyo-kominotè, avèk yon sant-ijans, epui, yon, bon, yo rele li enfrastrikti-agrikòl, men sanble se ta yon gwo pwojè-agrikòl kote yo tap pran plizyè kilomèt-kare pou yo ta kapab fè li.
Donk se sa ki nan nannan pwojè destinasyon touristik Ãlavach-la, pou yo ta fè Ãlavach, daprè Premye Minis Loran Lamòt ki di, limenm, li tap fè Ãlavach tounen yon bèl-kote, pou moun ale gade, pou touris nan peyi a. Donk se youn nan pi bèl pwojè daprè Premye Minis lan pou peyi a, avèk pou karayib-la. Dosye sa a, nou raple ke li fè pale anpil de li, genyen de moun ki swa nan mawon jounen Jodi an, akoz mobilizasyon KOnbit-Peyizan-Ãlavach, (KOPI) yomenm yo tap fè, kont pwojè sa a. Se pa pou di yo pa vle pwojè a, men, paske pwojè a limenm, li pa pran kont moun kap viv nan zòn nan. Donk yo kritike fason gouvènman an limenm, li ap Mennen pwojè a. Yo denonse, lefèt ke genyen pyebwa ke yo oblije rache, paske se yon ti-zile ki bwaze anpil, Ãlavach te ye, donk gen anpil kote, pou yo fè wout-la, pou yo te kòmanse-trase wout la, yo te ratibwaze yon pakèt pyebwa, pye kokoye, Ãlavach gen anpil pye kokoye, pye mango tou, paske se youn nan bagay ki soti anpil pou ale nan Vil-Okay se mango ak kokoye ki soti Ãlavach, yo rache anpil nan pyebwa say o. Epi gen yon zòn tou, ki gen yon gwo Rak-ladanl, kote Rak sa a te konn pwoteje moun kap viv sou zile a, kont lè gen gwo van, lè van yo ap soti nan zòn-Ãs Ãlavach. Donk Rak-sa a tou, yo prevwa ratibwazel pou y”al konstwi bèl-otèl, pou al konstwi restoran, avèk lòt bagay ki genyen anndan pwojè a. Donk moun Ãlavach yomenm yo di, “Non yo pa vle yon pwojè konsa, yo vle yon pwojè tou, ki chita sou moun, e ki diskite avèk popilasyon-Ãlavach-la, nan enterè-Ãlavach.”
E nan kad mobilizasyon sa yo ki ap fèt depi nan fen lane 2013-la, -kòmansman lane 2014-la, plizyè manifestasyon fèt, yo kouri dèyè anpil ofisyèl nan gouvènman an ki yomenm te rann yo nan Ãlavach, aprè popilasyon an te mande-chita-pale-avè-yo, lè popilasyon an te wè pwojè a, pa pran ankont yo menm, paske selon jan yo divize pwojè a, -yo tap pran yon tyè (1/3) nan zile a, pou yo konstwi otèl, gen yon lòt tyè (1/3) yo tap pran pou yo fè restoran, kazino avèk lòt bagay ki prevwa nan pwojè a, epi dènye-pati a, e ladanl yo te prevwa fè fèm agrikòl-la. Alòske, genyen 14,000 moun kap viv sou zile a. Donk, Kòman yo pral entegre moun sa yo nan pwojè a? Se kesyon sa a popilasyon-Ãlavach-la t”ap poze. E se kesyon sa a tou ki fè, a chak fwa genyen rankont ant otorite yo avèk pwotestatè yo, yo pakab janm jwenn yon antant paske, gouvènman an limenm, li chita sou yon pozisyon pwenn-fè-pa, e popilasyon an, limenm, li mande pou yo rekonsidere pwojè a, pou yo rekòmanse gade popilasyon-an-limenm, paske, se ta dwe premye pati, kòm poto-mitan yon pwojè, se ta dwe premye-moun yo ta dwe diskite avè yo, sou sa yo bezwen, sou sa yo wè. Yo ta dwe gade bezwen yo, yo ta dwe gade tou, jan yo te konn abitye viv deja, sa yo rele, mès, koutim, Pratik popilasyon-an anvan pou yo ta f”on pwojè konsa, paske pwojè sa a li prevwa chanje-nèt kondisyon-lavi-yo si l ta aplike, jan li ye a-la a. Donk, gen plizyè bagay moun sa yo, yomenm, yo mande nan pwotestasyon yo.
Youn nan tèt pwotestasyon-sa a, se youn nan moun tou ki nan tèt Konbit-Peyizan-Ãlavach, (KOPI). Se Jan Matilnès Lami, ki s”on jenn polisye, li se moun Ãlavach. Limenm, li tap mobilize anpil, pran lapawòl nan non popilasyon-an, e pran lapawòl tou avèk popilasyon-an, pou denonse pwojè sa a, paske gen anpil moun y”ap mete deyò, yo prevwa “relokalize,” jan gouvènman-an di l la, “yon seri de moun” ki gen yon pakèt-abitid, on seri kote, lakay-yo, bon, nan lakou-lakay-yo. E, nou konnen kòman sa ye, kòman Ayisyen [ye], lè yon moun nan gen abitid, moun nan gen plis ke senkantan (50-an) lap viv on jan nan yon kominote, epi, pou rete konsa on bon maten, bridsoukou, yo mande l, pou l deplase, pou l al viv on kote swa n”on site, oubyen nan yon seri de ti kay ki konstwi, ki pa gen anyen pou wè ak jan limenm, li te konn abitye viv. Donk sitiyasyon sa yo fè ke, Matilnès se youn nan premye viktim gouvènman-Mateli a, paske li te oze-denonse pwojè a bò kote moun Ãlavach yo, pou kounye a, li nan prizon. Yo te rele l, kòmkwa, Dereksyon-Jeneral-Lapolis-la gen kesyon pou poze l, epi yo tou mete-lapat sou-li, san yo pa pase l devan Jij, yo transfere l nan Penitansye-Nasyonal. Donk s”on dosye n”ap gen pou n swiv de prè, e pa-rapò avèk arestasyon yo fè sou Matilnès.
Aprè arestasyon Matilnès, genyen de (2) lòt moun kite nan tèt mobilizasyon an ki yomenm, yo oblije pran rak pou yo. Donk pou kounye a genyen moun, yo pa konn kote yo ye, genyen tou ki pale, men ki pa vle di moun kote yo ye, epi gen anpil represyon ke Lapolis yomenm, y”ap fè sou popilasyon Ãlavach-la pou ta eseye mete baboukèt nan bouch-yo pou yo pa kontinye denonse, pou yo pa kontinye reklame dwa yo, nan kad pwojè sa a ki ap vin fèt lakay-yo, nan peyi-yo san ke yomenm, yo pa konnen anyen ladan li.
Donk, Jodi a, emisyon Jodi a s”on entèvyou ki te fèt anvan yo te arete Matilnès, pase l, se youn nan envite emisyon sa a, li te ansanm avèk tou, Lwi Jan Gadi, ki s”on lòt manm (KOPI) Konbit-Peyizan-Ãlavach, ki yomenm t”ap explike pwojè a, t”ap explike rezon ki fè yo ap denonse pwojè a, e ki bay tou de (2) lide sou, [Si pwojè sa a ta dwe aplike Ãlavach, genyen de bagay ke gouvènman-an, limenm, li ta dwe (Re-konsidere) nan tèt-kole ansanm avèk popilasyon ki ap viv Ãlavach-la.]
Matilnès avèk Jan-Gadi te reponn kesyon Soni Esteyis. ”N”ap koute yo.”
S E ”Depi kèk jou la a, Ãlavach, mta kapab di “chofe” fwa sa a, popilasyon-an pran lari, lè yo wè kounye a sanble, tout-bon-nan-won, pwojè yo ap demare, epi ayewopò sanble ap fèt, paske premye emisyon yo, ayewopò-a pot ko kòmanse, sanble kounye-a, dosye-yo, ap avanse, -gen anpil ale-vini kap fèt, nan Ãlavach, enkyetid-la vin ogmante. E depi kèk jou la a, popilasyon Ãlavach-la, nou ta kapab di “Nan lari” ap manifeste, pou denonse pwojè-yo. E dènye enfòmasyon nou te jwenn nan fen semèn-pase-a, sanble yo te menm pati-dèyè, on seri otorite, ki soti nan Pòtoprens, Majistra Vil-la, ajan-egzekitif-enterimè-a, e-avèk lòt notab nan Ãlavach ki sanble te ale nan yon zòn nan zile-a, swa poute al prezante pwojè, oubyen poute al pala moun yo. Sanble yo te kouri dèyè moun sa yo avèk wòch. Donk, se pou nou kapab eklèsi sitiyasyon sa a, Jodi a n”ap rankontre avèk 2 reprezantan (KOPI) ki se Konbit-Peyizan-Ãlavach, ki se yon platfòm-òganizasyon ki reyini divès-òganizasyon sou zile-a. N”ap rankontre avèk, Lwi Jan-Gadi, e, Jan Lami-Matilnès, ki se de (2) jèn kap viv nan Ãlavach, ki yomenm enskri yo nan mouvman, pou, nou kapab di “denonse pwojè sa yo kap vin fèt” petèt mpa konn si se fason y”ap vin fèt la [?], oubyen si se vle yo pa vle pwojè menm nan zile-a. Yo pral di nou.
S E –Mesye kouman nou ye? Lwi Jan?
L JG -M”ap salye tout moun Ãlavach, m”ap salye tout manm (KOPI) k”ap koute emisyon-an la a.
L JM ”Wi mwen ap salye tout moun, mwen se Lami Jan Matilnès, m”ap salye tout moun Ãlavach, tout moun ki branche emisyon sa a Jodi-a
S E ”Bon, mesye pou n kòmanse, Ki sa kap pase Ãlavach jounen Jodi-a la a, pandan n”ap pale a?
L JM ”Nou kapab di jounen Jodi-a la a, se dènye moman ki rive pou popilasyon Ãlavach-lan wè klè, pa-rapò avèk plizyè enfòmasyon ki t”ap sikile otou de yon devlopman touristik ke gouvèneman-an li genyen. E Jodi-a popilasyon-an rann li kont ke, pa-rapò avèk yon seri de pwojè ki kòmanse egzekite sou zile-a. Popilasyon-an kòmanse rann li kont ke, li pat enplike o-depa, e Jodi-a, bagay yo kòmanse, pwojè yo kòmanse egzekite avèk anpil abi.
S E -Lwi Jan-Gadi, Ãske nou wè dokiman pwojè-yo? Ki sa ki nan pwojè sa yo menm?
L JG -Bon, pwojè a sèke , selon sa m wè sou [sit] Ministè-Touris-lan, li ta fè kwè ke yo gen pwojè pou yo ta konstwi 1,000 chanm-otèl avèk 2,500 vila, avèk espas-agrikòl, avèk enfrastrikti-agrikòl, men konprenan ke Ãlavach g”on sipèfisi 4,000 kilomèt-kare. Ãske yon pwojè konsa ka fèt Ãlavach sou 4,000 kilomèt-kare? E kote popilasyon-an pral rete limenm?
Se tout enkyetid-sa a ki plane sou tèt-popilasyon-an. Se sak” fè popilasyon-an, limenm, li pa dakò, a pwojè sa a, paske yon popilasyon k”ap viv-la depi kèlke, bon, plis k”on syèk. Epi kounye a la, pou w”on pwojè vini, pou voye tout moun jete konsan, epi, san pran an konsiderasyon dezideratay. Alò vwala, se sa ki pouse abitan yo a pwoteste kont pwojè-a
S E -E, ou pale de 4,000 kilomèt-kare, -sou 27,500 peyi-a, se anpil wi 4,000 lan. Ou si se chif-la?
L JG ”Sipèfisi, se sa yo ban mwen, 4,000. Se mèt-kare se sa mwen t”ap di. 4,000 mèt-kare, se sa m tap di, -mèt-kare.
S E ”Jan Matilnès, ki sak” pase? Otèl? Vila? Enfrastrikti-agrikòl? Men, se devlopman sa? Non?
Msipoze nou te konn ap mande devlopman pou zile-a?
L JM – Wi, s”on rèv pou nou, non sèlman yon rèv, men, ki t”ap byen bon, si l ta reyisi pou n ta wè Ãlavach fè pati yon destinasyon touristik a travè lemond, oubyen pi bèl destinasyon touristik ta kapab genyen nan Karayib-lan.
S E ”Pou le moman yo di “se senkannsetyèm plaj, pa-egzanp Abakabe, se senkannsetyèm pi bèl plaj ki genyen nan mond-lan?”
L JM ”Mpanse wi, se sa ke yo di, yon bò ki fè fyète nou, men, ki sa sa t”ap itil, pou yon tòchon, oubyen yon chodyè, ki fin fè manje, aprè sa, pou yo mete-li atè, epi yo pran manje a y”ale avèk li? Ki sa m vle di pa-la? Jodi a, tout zye ki brake sou Ãlavach Jodi an, li soti a pati yon vèdi, Ãlavach, limenm posede Jodi-an, li g”on sistèm anvironmantal ki vrèman bèl. Mesye Soni, ou te Ãlavach, ou wè nou g”on kouvèti-vegetal, plizoumwen akseptab. Ebyen Jodi-an, on seri moun, ki pa konn ki kote yo soti. Yo di “y”ap fè devlopman.” Men, yo pa janm poze tèt-yo kesyon, pil-bwa sa yo ki plante sou Ãlavach, eske se konsa, Ãl-la te fèt avèk yo? Avan menm, nou ta kapab rantre pi lwen, nou ta kapad di “Ãlavach” e, si nou t”ap f”on ti-istorisite vèdi Ãlavach-lan , nou ta kappa di “Ãlavach s”on zile kit e kòmanse gen moun k”ap vin sou li a-pati de 1930. -1930, Lè sa a, moun soti nan diferant zòn sou grand-tè-an. Yo soti Sen”Lwi, yo soti Sen-Jan, yo soti Tòbèk, e latriye. Pou yo vini a ki objektif? Genyen ki vini nan objektif, pou yo travay tè, paske tè-a te vid lè sa a, gen yen ki vini pou yo fè lapèch. Ki di donk, otrefwa, lòsk”on moun mouri Ãlavach, yo pat antere l Ãlavach. Yo te toujou al”avèk li swa Sen-Jan-di-Sid, swa Sen-Lwi, kote moun nan soti an. Ebyen se pral nan ane 1930 yo kòmsa, mesye Dejwa pral rantre Ãlavach, Senatè Lwi Dejwa ki pral, vini avèk yon kesyon 800 kawo-tè, limenm, li pral posede. Li pral nan leta, li te fèmye-leta epòk sa a. Epi kouny”a la a, misye te kòmanse plante sitwonèl, li te gen sitwon, avèk lòt pwodui-agrikòl ankò li te genyen, -pitimi, mayi li te gen sou zile-a. E lè sa a, moun te kòmanse ap vini sou zile-a anpil. Kounye”a la a, Dejwa te konn ap peye yo. Non sèlman peye pou plante bagay yo, men, anplis, gen lòt ti-avantaj yo te konn jwenn ankò.
Ebyen, ou pral jwenn ke jiskisi, moun yo pa sèten, paske yo di konsa “Tè-a, se tè Dejwa l ye, se pa tè yo l ye.” Se pou nou te tann jiskan-ane 1940, lè pè wobè Magwon Jodi-an ki vin rantre Ãlavach, ki te fè premye Sant-Vil Ãlavach, a Lahat, Jodi-an ki g”on ti non gran-kay. Se la premye Legliz-Katolik-Ãlavach te ye. Jodi a, Pè Wobè Magwon pral kòmanse avèk mouvman, e moun pral kòmanse kounye a, vin rive Ãlavach, e Ãlavach pral vin vrèman yon seksyon kominal nan Vil-Okay.
S E ”Moun pral vin abite efektivman Ãlavach?
L JM ”Moun kòmanse ap vin abite Ãlavach a pati peryòd sa a. Efektivman moun kòmanse ap vin abite. Premye enstitisyon, se t”on legliz-katolik, on chapèl. Ebyen ou pral jwenn, an 1957, avk Franswa Divalye, Jodi-an la a ki pral vini, pral g”on pwoblèm ant limenm avèk Dejwa. -Dejwa limenm pral vin pap kapab reziste, Dejwa pral vin sede plas-li. Ebyen, Franswa Divalye ki te g”on gouvèneman bout-di, yon pouvwa diktatè, ki pral pèmèt, a popilasyon Ãlavach-la, li ba yo 800 kawo-tè Dejwa te genyen, limenm, li pral pran 400 kawo ladan l kote li pral bay popilasyon-an ke li fè-don, kòm don riral, pa egzanp mwenmenm k”ap pal”avè w la a Jan Gadi Lwi, papa nou gen tè don-riral nan men yo. Aprè sa, rete 400 kawo. Lòt 400 kawok” rete-a, gen moun ki okipe yo. E,se pa 800 kawo-tè sèlman Ãlavach genyen. Te g”on lòt pil-espas toujou. Ebyen moun te kontinye okipe yo. Ebyen w pral wè, menm gouvènman sa a ankò, bay moun sa yo dwa fèmaj. Yo pral gen dwa fèmaj. Kouny”a la a, Ãlavach vin gen 3-kategori tè. Yon kategori tè ki se don riral, yon kategori ki se fèmaj, gen lòt moun ki gen lòt ti-lizyè-tè nan men yo toujou ki kontinye ap kiltive. Ki di donk pa-la, ou pral jwenn, se a pati de la, popilasyon Ãlavach-la, pral gen, an tout kyetid pou yo plante. Yo vin santi yo pwopriyetè. Kounye a w wè Ãlavach gen anpil kokoye, anpil mango? Ebyen se te prèske 2 kotek” te gen kokoye nan Ãlavach. Se te “kay-kòk,” epi, nan on zòn ki rele “twou-dlo.” Se zòn sa yo ki te gen kokoye. Ebyen, se a pati de la, pa egzanp la a, m”ap pale pou moun ki konn Lahat, l”on moun kanpe nan gran-kay, kote m”ap pale w, premye legliz-katolik-la te ye a, ou ka gade, a lepòk ou ka gade moun k”ap peche jiskanba k”ap peche. Sa vle di “pat gen pye-bwa, se te yon Ãl, men, ki pat bwaze.” Ebyen se a pati de ane sa yo, kote popilasyon-an vin gen dwa fèmaj, yo vin gen don-riral, yo [vin] pwopriyetè. Yo kòmanse ap plante, e yo soti tout-kote avèk plant sa yo, Sen-Jan disid. Se youn nan rezon Jodi a lè w debake Sen-Jan di-Sid ou wè li gen menm kilti avèk Ãlavach. Ou konprann? Sa vle di, majorite popilasyon-Ãlavach-la, se Sen-Jan di-Sid yo sòti, pa rapò avèk Wobè Magwon ki te yon prèt Sen-Jan di-Sid. Dakò. Ki di donk pou nou rive la a, Jodi-an la, pou nou montre w, dekorasyon ki fèt lan, ki pèmèt Ãlavach vin nan je mond-lan kounye a la a, se ti peyizan sa yo ki fè l, se peyizan yok” konstwi Ãlavach.
L JG ”Se peyizan yok” konstwi lavach. Paske tè-a te la deja, vid.
S E ”Men yo toujou di “Tout zile-yo se tè-leta?”
L JG – Tou zile-yo se tè-leta, men Matilnès di sa deja la a. Li di “ Leta menm te fè don etc.” Papa m genyen, papa l genyen, paran nou tout genyen tou, -ou konprann? Don leta te fè popilasyon-an. E popilasyon-an konstwi avèk lòt moun ki te fèmye-leta. Kounye a la a, e moun sa yo ki konstwi, ki fè tout bèl-bèlte sa a, nou ka gade Jodi-a de lavach. Men, kounye a la a, Kouman w pral konsidere popilasyon-an la a ki fin f”on bagay, kòm Matilnès te di l la “ S”on chodyè w fin kwit manje, ou fin pran manje a , epi w jete chodyè-a ak tout tòchon-an.” Se sa Matilnès te vle di la a.
S E ”Men msonje, premye fwa m rankontre nou nan Ãlavach, nou te konn ap plenyen, “pa gen wout,” paske menm a bisiklèt moun pat konn ap sikile Ãlavach, sinon a do bourik, do chwal, do milèt, oubyen a pye. Donk, Men mwen wè wout ap fèt ect. Sak pase? Nou pa vle pwogrè-a?
L JM – Jodi-a, nou vle devlopman an. Nou pa vle yon moun konprann (KOPI) nan Ãlavach kanpe, lefèt ke nou pa vle devlopman. Non, se pa la lakesyon. Nou vle devlopman an. Men nou di ke devlopman an li dwe defini, noumenm, nou dwe ladann. Pa egzanp, Mesye Soni, nan pwotestasyon, aprè 2 manifestasyon nou fin fè sou zile-a, (KOPI) fin fè sou zile-a, (KOPI) te bay yon delè yon semèn, delè yon semèn, kote pou otorite-lokal-yo, pou yo bannou yon repons. ”Nan repons yo bannou, yo te mande Minis Touris-lan pou l te vini Ãlavach.
S E ”Ki repons nou t”ap tann?
L JM ”Nou t”ap tann, pou yo vin explike nou pwojè-a, ki kòmanse egzekite, ke nou pa konnen. Se sak” fè nou kanpe, tout travay ki t”ap fèt yo. Paske, ou pran ka wout? Se vre gen wout k”ap fèt. Men, wout-la fèt, san on plan dedomajman, -èpòt-la fèt, san on plan dedomajman. Msanti yo pa teni kont, enpak ekolojik ki kapab fèt. Msonje nan premye emisyon ou te fè isi-a, mtap raple m, pandan m t”ap tande emisyon sa a, kote sitwayen-an li t”ap pale, kòman Rak kwen tè sa a te reprezante boukliye. Men Jodi-a se Rak-sa a vrèman yo detwi. Ou konprann?
S E ”Sa vle di, yo ratibwaze l?
L JM ”Yo ratibwaze l. E g”on seri peyizan, ki gen yon seri jaden, ki sou min-tif, oubyen sou min-wòk. Mesye-yo rantre anndan jaden sa yo, pou yo itilize min-wòk sa yo, yo kraze jaden sa yo, yo pa bay peyizan yo ongoud. Yo pa bay peyizan-yo anyen.
S E ”Msonje nan premye-emisyon m te fè avèk jèn-yo. Jan w di “Rak pwent Ãs-la se yon boukliye li ye a.” Yo te explike, tankou lè gen siklòn, se Rak sa a ki pwoteje zile-a, pa-rapò ak gwo-van ki konn ap sòti a-LÃs.
L JG ”Wè m te vle ajoute yon bagay nan afè devlopman an. Se pa vle nou pa vle devlopman-an vrèman non. Men, fòk popilasyon-an entegre nan devlopman sa k”ap fèt la. Si w”ap f”on devlopman, men pou ki yès w”ap fè devlopman an? Si w”ap f”on devlopman, [mwen pa konn pou ki yès?] men, ou ta teni w kont de tout revandikasyon popilasyon-an. Men si w”ap vin nan on zòn ou di w”ap fè devlopman, e se moun nan zòn nan w”ap expilse. Men w”ap fè devlopman o-pwofi de ki yès? Se sa! Se sa gran-pwoblèm-nan Jodi-a la a. Se devlopman. Wi nou dakò ak devlopman, men fòk popilasyon-an entegre nan devlopman sa a. [ou]Konprann? ou pakab f”on devlopman pou di “Nou pap devlope Ãlavach.” Ou di w pral devlope. -Espas-la w pral devlope! E moun yo w pa pral pèmèt, -pou vi yo amelyore.
S E ”Donk pou nou, fòk devlopman-an konsidere -moun dabò?
L JG ”Moun dabò
L JM ”Moun dabò
S E ”Ou t”ap pale de repons-lan?
L JM ”Majistra te pèmèt ke Minis Stefani Vildwen vini Vandredi dis (10) ki sot pase a. Fòn di w ke lè li vini, li vin konfime nou, nou plas gen plas nou la a. Paske, imajine w li di nou “on tyè (1/3 pou yo fè enstalasyon otèl yo nan tè yo, on tyè (1/3) pou yo fè enstalasyon restoran, kazino -e tou sa, e, on tyè (1/3) ankò pou yo fè yon fèm agrikòl.
S E -E abita, lojman kòman m ta kab di, “agloberasyon tout moun yo?” Petèt y”ap mete yo nan bagay agrikòl yo? Non?
L JM ”Non. Tout moun ki f matematik konprann vit ke noumenm nou pa ladan. Dezyèmman, lè nou teni kont madam Stefani di konsa, “Li ap pran douz (12) plaj.” E douz (12) plaj Ãlavach-yo, pou moun ki konn Ãlavach, douz (12) plaj sa yo, madam nan sitiye l, apati de gran-sab. Lè sa a, koune a la a, w”ap desann, kote Wès Ãlavach, kounye a la a douz (12) plaj pou remonte Sid, k”al rete jis nan skannòt. E sak” nève nou lòt bò a nan kesyon an, “Yo pa menm respekte tradisyon-nou.” Pa egzanp, Jodi a, Ãlavach g”on pwoblèm anski-atrè ak “Fèt Patwonal.” Tout moun pa konnen ki fèt patwonal Ãlavach, men, pou moun Ãlavach fèt patwonal yo, se “Resif Karèm”. Paske depi nou ti moun se Resif k”ap fete. Paske menm si w tande lòt zòn gen lòt fèt patwonal, pa-egzanp Ãlavach yo te bal yon bagay, yon lè mtande “Monkamèl”. Men fèt pa nou, nou konnen se “Resif Karèm.” Men Jodi-a plaj sa a, yo rantre l ladan l. Se kòmsi noumenm, yo pa respekte okenn dwa nou.
S E ”Resif Karèm nan s”on plaj?
L JM ”S”on plaj. Se la lè karèm tout moun, tout popilsyon Ãlavach-la, se la yo reyini, padan twa (3), kat (4) jou pou yo fete Karèm. Ki di donk, nou te di madam nan, paske lè nou te mande li vini, li vini. Li pa vini avèk dokiman-ekri, li sèlman vini avèk yon kat.
S E ”Aloral?
L JM ” Wi, aloral, alòdinè. Li vini avèk yon kat, ki senpleman prezante nou, “kote yo okipe yo.” Nou vit konprann, ke noumenm, nou pa la. {nou pa lan plan-an}
S E – Ãske nou te poze kesyon-an, -E moun yo kote y”ap mete yo? Moun ki deja abite sou zile-a?
L JM ”Jodi-a, yo vin pa di kesyon deplasman an, y”ap pale de relokalizasyon, e yo fè konprann, y”ap mete moun yo nan 3 pwen. E lè w pral mete moun yo nan 3 pwen, popilasyon an ap poze tèt-nou kesyon. Lè w pral fè fèm agrikòl, ou di w”ap mete nou nan 3 pwen. E sesi, moun lavach, menm si wè nou ap viv sou zile-a, (*ansanm), nou youn konn lòt, (*men), nou pa gen menm mòd de vi. Pa egzanp, ou pap ka pèmèt pran yon moun pwentès, pou al mete l viv ansanm ak yon moun anndan Bètèlmi, anndan Gwo-Mòn. Yo pap ka viv byen.
L JG ”Koute, koute, lè fini tou, popilasyon an pa abitye viv kòmsi m ta di w, -nan site, -nan pwomiskyite, nan yon seri de bagay kòt-akòt. Moun nan viv nan lakou-lakay-li, nan gran-lakou-li, li gen poul-li, li gen kabrit-li, li gen tout on seri de bagay. Men lè w rete, ou di, ou pral mete popilasyon sa a kwense nan yon ti site, nan chèlte, yon bagay konsa, sa deja fristran. Ou konprann? Ou wè kòman sa fristran. Se tout bagay sa yo ki fè popilasyon-an vin anxye konsa a. Popilasyon an, tout moun vin sou tansyon. Imajine w a swasanndizan (70an), a swasannkatzan (74an),mwen gen papa m ki gen swasannkatòzan (74an). E kòman w pral wè ke, pou yon moun ki pase tout vi l ap travay, epi w pral di l “Bon, li sipoze deplase pou l al l”on Site, paske tè sa yo, yo bezwen yo pou yo fè otèl?” Ou wè
Se pa yon bagay ki nòmal. Se sak” fè (KOPI) limenm pran flanbo-a pou l di non, pou l klere popilasyon-an, epi pou l di no “Sa yo paka pase.”
MENM ANIMATÃ FANM NAN ANKÃ:
“4 Je kontre se emisyon SAKS nan tèt-kole avèk ICKL ITKA PAJ. Nan emisyon sa a, nou reflechi sou aktyalite-a , semèn sa a, nou Ãlavach. N”ap diskite avèk moun Ãlavach sou pwojè destinasyon touristik Ãlavach-la. N”ap gade sa yomenm, yo genyen kont pwojè a, e sa yomenm tou, yo genyen kòm pwopozisyon pou gouvènman an, limenm, ki di de tout fason y”ape fè pwojè a, paske s”on pwojè gouvènman an vle, kèlkeswa jan sa ye, kèlkeswa konsekans yo yomenm aplike l. E nan enterè kiyès? Alòske ke genyen 14,000 moun konsa, ki ap viv sou zile Ãlavach, yomenm yo pa konn anyen nan pwojè a? Yo pa poze yo kesyon? Yo pa mande yo kòman yo vle wè pwojè a? Donk yo kontinye kanmenm malgre sa y”ap arete moun, y”ape, moleste moun, e genyen lòt moun tou, ki oblije mawon akoz yomenm, yo denonse pwojè a. N”ap kontinye tande Jan Matilnes Lami avèk Lwi Jan Gadi nan mikwo Soni Esteyis.”
S E ”Pwojè touristik kote yo pral konstwi otèl, yo pral konstwi kazino, yo pral mete enfrastrikti-agrikòl. Men popilasyon-an di limenm, “Li pa wè kote yo mete pou li nan pwojè sa yo. Ki kote moun yo pral rete? E se pi gwo enkyetid yo, avèk de moun ki sou tè-a depi plizyè dizèn lane. Yo enkyè pa-rapò, a pwojè, ki menm deja kòmanse, men poko gen anyen ki di avèk moun yo pral deplase an tèm de dedomajman. Dayè, gen egzanp ki fèt deja, ki fè moun yo enkyè, avèk wout ki trase a, kote gen anpil kokoye, anpil pye-mango, ki pèdi lavi yo, e gen tè moun-yomenm, yo pran lè 2 kote wout-la, kote moun sa yo pat jwenn dedomajman, yo kontinye ap mande dedomajman. E moun yo pral deplase pou otèl yo, pou ayewopò yo, eksetera. Yo enkyè, paske yo pa kwè, y”ap genyen dedomajman.” Alò, nou konnen moun yo pran lari, -Ou di, “Matilnès, epi, Lwi Jan Gadi, se 2 responsab sa yo, responsab KOPI (Konbit-Peyizan-lavach) n”ap resevwa Jodi-a.” Nou di, “Mini Touris-la,” ki limenm mta ka di “se limenm nan gouvènman-an k”ap pilote pwojè-Ãlavach-la.” E, li te nan zòn nan, Vandredi pase. E nou aprann te gen kouri. Ãske se nan moman sa a, te gen kouri a? Moun yo te sanse kouri dèyè kèk otorite?
L JM ”Wi se te menm moman sa a, paseke, sa te fèt nan Jedi, kouri a pat fèt nan Vandredi, men kouri a te fèt nan Jedi, kote Minis Balmi te al tante pale avèk popilasyon-an sou plas pliblik lan, ke nou konnen jou Jedi, se jou mache Ãlavach li ye. Enbyen, popilasyon-an, te non sèlman pale avèk Minis Balmi, men, li te tou pale avèk Majistra Frits Seza, ki gen yon kesyon 1,000-goud, li pran nan men popilasyon-an, moun yo n”on solèy, moun yo te tou pwofite, regle ti koze sa a avèk yo.
SE -1,000-goud pou ki sa?
J LM ”Li di “mil (1,000) goud-la, li pranl nan men moun yo, pou yo f”on depo pou yo, pou yo mete machandiz-yo nan mache-a.” E, a (*jiska) nou jou, moun yo poko wè kote depo-a li fèt, e pakont yo te tou pwofite regle ti koze sa a, avèk Majistra a. Men, fò nou di w tou mesye Soni, nan rankont sa a ki te fèt nan Vandredi-an, -bon, avan-tou, fò nou di w nan Jedi menm aprè-midi sa a tou, genyen Sekretè-Deta pwodiksyon-vejetal, Mesye Dòsen, ki te pas”on move-moman tou, nan men popilasyon Ãlavach, sitou nan lokalite Lahat. Oke, avèk tout majistra a, mesye sa yo, te pase move moman avèk Fenan Sajous ki se pwopriyetè Abakebe-otèl. Ebyen mesye sa yo te pase yon move-moman, vè sizè edmi (6:30pm) di swa, yo t”ap tante al rankontre mesye KOPI yo. Mesye KOPI yo pat vle rankontre yo. Men, a la fen, moun KOPI yo te deside rankontre yo, men, avèk notab zòn nan. Ebyen bagay sa a ki te mal fini. Paseke, se lè sa a, Sekretè-Deta a, ta pral kanpe pou li di “Tout tè se pou leta. Ãlavach se tè leta li ye.” -Popilasyon-an te nève kou-kong. E se gras Bondje ki pèmèt, Sekretè-Deta sa a, li te soti sen-e-sof. Men fò nou di w ke rankont ki te fèt Vandredi-an avèk Minis Balmi an. Popilasyon an, sitou KOPI, nou te di Minis lan, ke li pa konvenk nou. E nòmalman, nou mande li pou li “RETOUNEN.” Pou li retounen, e li pwomèt popilasyon an pou li te retounen, pou li te pote dokiman pou nou. E fò nou di w yè ki te Jedi sèz (16) Janvye a, -ebyen, madam Valmi te vini lòt bò an, fwa sa a, li te vin avèk yon pi gwo delegasyon. -Te gen reprezantan DGI Okay, -te gen delege depatmantal, ki te la. Ki di donk, -rankont-lan l te fèt. -Men, pandan rankont-lan t”ap fèt fòn di w, -popilasyon-an, te sou 2 pye l, ki t”ap reklame “Ãlavach pa pou vann, ni an gwo, ni an detay.” E, KOPI te anndan an, -e nou te mande l pou li te bannou yon dokiman. E, malerezman ankò, madam nan, olye ke li bannou dokiman pwojè-a, -men, se sa ke -yo reyalize. Pa-egzanp yo di: “Yo f”on sant kominote.” Se sa m”ap pale w. Yon sant kominote? Si y”ap fèt pou moun Ãlavach? Li dwe sitiye o-milye. Mesye Soni, w”ale ilavach deja. Yon sant-kominotè ki mete Kay-Kòk, ki ap gen bibliyotòk Kay-Kòk, -Ãske l pou popilasyon-an? Lè n imajine tout moun pwentès? Moun madam Bèna? Mye-vo yon moun ale Okay pou al nan bibliyotèk, olye ou desann Kay-Kòk. Ki di donk, -yo f”on radyo (Vwal FM); -Ki byen pote non l, paske lè yon bagay anba yon vwal, -gen tout bagay. Ebyen radyo sa a, li ap-Emèt (men) pèsonn-moun sou zile-a pa konn kote radyo-a ye. Sè di ke, -Ãske radyo-a, o-sevis kominote-a? Non! Ki donk, se tout bagay sa yo, -(Rankont ki te fèt, -Otorite ki pale, -Majistra pal”on lang, -Depite-a pal”on lang, Minis Balmi ap pal”on lot lang). -Ki di donk, [*noumenm] popilasyon-an, nou pa klè. Nou pa klè. Piske nou pa klè ”“nou pa konn ki yès pou nou kwè.” Fò n di w byen, -Jodi-a, batay-la, li pr”on lòt sans. Li pr”on lot sans! Nou di “Tip pwojè sa a, NOU PA VLE L.” -Si yo vle devlope Ãlavach vre, -se pou yo revize pwojè-a. Fò yo revize pwojè-a, e, fò yo rantre Arète a. Yo g”on Arète yo pibliye, fò yo ta rantre Arète sa a.
SE – Ki sa ki nan Arète a di?
L JM ”Bon, Arète a li deklare “-Ãlavach antyè, zòn rezève pou devlopman touristik.” Pandansetan, andedan li, nou pa wè plas popilsayon-an ladann. E y”al pi lwen pou yo di, “Limit-Maritim yo tou.”
L JG ”E g”on bagay ou pa ajoute la a tou, – Men fò pwojè a tou, teni kont -pwoblem Ãlavach-yo. N”ap viv on kote la a. Kòm ou di “w”al Ãlavach deja.” -W”ap wè, pa gen dlo-potab. W”ap wè, gen yon seri ti-enfrastrikti de-baz ki pa genyen. Men kòman w pral f”on pwojè la a, ou di bon, “Ou pral vin f”on pwojè.” Epi, pa gen dlo-potab, -kòmsi, moun yo ap viv nan yon sitiyasyon trè difisil? Men m pa wè enpotans pwojè sa a.
L JM ”G”on bagay ou pa ajoute Jan-Gadi. Ou pa ajoute, pa-egzanp y”ap prone nan pwojè-a, yo gen yuit (8) foyaj pui ke y”ap fè. Men Jodi-a ale Kay-Kòk, w”ap wè yo fè yon sèl foyaj-pui nan Kay-Kòk, epi li pa nan sevis popilasyon Kay-Kòk-la, se Fènan Sajous ki kenbe l pou otèl-li. Sa vle di se pa pou popilasyon-an yo fè li.
L JG ”Men popilasyon Kay-Kòk-la, pa popilasyon Ãlavach-la Sèlman. Ãlavach gen vennsis (26) lokalite, mwen kwè ke vennsis (26) lokalite-a ta sipoze benefisye bagay sa yo tou.
S E ”Donk sa vle di, pwojè yo, jiskaprezan, nan sa n wè yo, e menm sa yo di ki fèt yo, nou pa santi, nou pa wè kote popilasyo-an ap benefisye?
L JM – Bon, nou pa wè l. E Jodi-a fò nou di ke g”on gwo pa ki fèt, paske nou gen zanmi ak alye ki bann non pwojè-a. E Jodi-a KOPI g”on travay l”ap fè sou zile Ãlavach-la depi yè, Minis lan kite Ãlavach. Ebyen KOPI ap, avèk pwojektwa, -n”ap mete pwojè-a, sou gran-ekran-an pou popilasyon-an wè l. Fò nou di w, maten-an la a, nou aprann ke g”on delegasyon ki pral Ãlavach, Senatè *Kalos Lebon, *Winsesklas-Lanbè, akonpaye de *Edo zeni, ki prezidan komisyon-touris ki gen nan Sena a.
S E ”Men se twa (3) patizan pouvwa a wi?
L JM ”Bon se yo ki prale, Men se Jodi-a nou wè ke, mesye Senatè sa yo, yo ki deside rive sou zile Ãlavach-la. Men pwoblèm nan, nou pat janm enfòme de pwojè-a yon jou. E KOPI kanpe, se apati de lè pwojè kòmanse fin egzekite, -Nou di “Non.” Nou paka nan”on zile, piske yo di se Ãlavach, se kòmsi nan tèt-yo “Se vach ase k”ap viv lòtbò a, pa gen towo.” Nou te oblije f”on kanpe, pou nou mande explikasyon. E Jodi-a, nou sou bòn wout, nou sou bòn vwa, paseke, Minis balmi kòmanse ap vire lang-li pou l di “Sa l te di -e pa sa l te di.” ”Ou konprann? Majistra Frits kòmanse ap vire lang-li, Jodi-a. OK, -sa vle di, Jodi-a gen menas ki peze sou tèt moun KOPI yo. Yo tante di “Yo gen djòb pou mwen, yo gen djòb pou Jinal”, e nou pa deside rantre nan lojik sa yo. Rele nou nan telefòn, -nou pa deside rantre nan lojik. Yo tante lanse disèt (17) viza dèyè nou, e nou pa deside.
S E ”Disèt (17) viza pou nou pati?
L JM ”Viza pou nou pati. E Jodi-a la a, gen lòt bagay k”ap fèt, yo komanse ap ba nou kout fil anonym.
S E ”Donk, se kawòt-la yon bò, baton-an yon bò?
L JM ”Kawòt-la yon bò, baton-an yon bò. Sa vle di, y”ap ban-nou kout fil anonim.
L JG– G”on lot bagay nou pa ajoute Matilnèes. ”Se popilasyon-an ki pran konsyans de gravite pwojè bagay sa a. Paske, popilasyon-an te gen dwa pa konprann. Menm le KOPI t”ap fè, tout yon seri de bagay, -si popilasyon-an pat kòmsi mta di w, “inisye” -Si l pat enplike, popilasyon-an vin konsyantize de pwoblèm-nan. Kounye-a la a, popilasyon-an pap pran nenpòt bagay, ni nan men Minis-lan, ni nan men gouvènman-an, paske popilasyon-an vin konn bagay yo. E sesi avan tout pwojeksyon sa yo, n”ap fè nan tout lokalite yo. E sa pral etandi, li pral elaji konsyans popilasyon-an, nan domèn-nan. Kounye-a la, -popilasyon-an pap ka aksepte nenpòt bagay nan men yo ankò.
SE – Donk, nou di ke g”on dekrè ki deklare “Ãlavach zòn pwoteje” ”Donk sa vle di, Ãske travay k”ap fèt la, pa-egzanp ayewopò-a, -Nan ki pwen l ye? Ãske yo kòmanse deplase moun? Moun yo, -Ãske yo deja relokalize yo?
L JM – Bon, pou sa ta fèt Mesye Soni, mwen pral montre kote se kache y”ap kache. Si w g”on plan pou deplase yon popilasyon, premye sa pou fè, se rankontre avèk popilasyon-an, montre l ki tip kay ou pral ba li, e ki kote tou. Jodi-a fò nou di w ke sa pa fèt. E Ãlavach Jodi-a nou di gouvènman sa a “yon gwo mèsi”, -paske nan venteyinyèm syèk, olye ke l ta inisye nou, nan yon seri de lòt bagay a wo-nivo pou pèmèt nou devlope, li pito inisye nou, nan bidonvil. Nou di l “yon gwo mèsi” pou sa! E noumenm Ãlavach, nou pa viv pre. Kay nou se tankou tout popilasyon nan milye riral-yo, se konsa ke nou viv noumenm. E Jodi-a”¦
S E ”Li pa yon avantaj yon bò. Paske, sa fè moun yo paka jwenn sèvis tou, pa-egzanp, gen pwoblèm elektrisite etc?
L JM ”Li pa yon avantaj yon bò. Trè byen. Men okenn pwoblèm, okenn pwoblèm. Men kounye a la, pou popilasyon an jwenn sèvis yo, ou di ke w “g”on plan pou deplase yo.” -Neyanmwen fò w montre nou kay ou pral mete nou an, -men ki kote ke w pral avèk nou an. Paseke Jodi-a, ou jwenn yon bèl kay Ãlavach, -ki sa w ap ofri nou kom sevis de baz yo tou? Ou jwenn yon gwo kay Ãlavach Jodi-a, mesye-Soni, yon kay ki gen anviwon, kat (4) senk (5) bout Ãlavach, enben l, pa gen plis ke 3 moun k”ap viv ladann. Mpa konn si w konprann? Sa vle di, kounye a y”ap pale…men noumenm ”“NOU PA ABITYE VIV YOUN SOU LÃT!”
L JG – Pandansetan ou pra l mete moun sa ak” t”ap viv nan yon kay senk (5) sis (6) pyes konsa, nan yon ti kay 2, 3 pyes. Epi a kote l g”on lot anko kelke 2, 3 met, e moun sa yo antase.E moun yo pat abitye viv antase
L JM ”G”on lot bagay. Yo gen yon tèren-gòlf dizwit (18) twou, anndan pwojè-a. Sa vle di, lè nou teni kont, ki sa yon tèren-gòlf ye? Lè n”ap gade l nan televizyon, mwen m pa gen chans pou viv li, men, gen moun ki vwayaje, -lè y”ap explike m kisa yon tèren-gòlf ye. Sa vle di yon tèren-golf dizwit-twou sou ti- Ãlavach-la a. Sa vle di nou vit konprann, yo deja tou di n, nou pa ladann. Yo p”ap mete nou deyò denkou. Men, kote yo pra l antase-nou, n”ap oblije jenn, nou pa ka la. Lè Minis-lan di “12 plaj yo” mesye Soni, nou pa wè on ti pò-kabotaj. Kòmsi lè popilasyon-an sot Okay pou yo rantre. Dayè yo di “Limit-maritim-yo tou.” Minis Balmi trete filè lòt bò a, kòm filè-kriminèl.
SE ”Filè? Lè w di filè?
L JM ”Filè ke n”ap peche yo. Li di “se filè kriminèl.”
SE ”N”ap tiye ti-pwason?
L JM ”N”ap tiye ti-pwason. (Si) n”ap tiye ti pwason, kounye a se pou yo ba nou ankadreman.
L JG ”Si may-yo twò piti, se pou-ou reglemante yo, ou ka elaji may-yo, oubyen ban-nou lòt mwayen. Majorite popilasyon Ãlavach-la, viv de lapèch. Kounye-a la a, bon, lè w di w pral mete moun yo nan ti site sa a, e moun yo, se pèch-la yo te konn fè anpil.
S E ”Pechè renmen viv bò lanmè?
L JG ”E yo pa gen mwayen tou pou y”al peche ankò. E w”ap gade fanmi yo, {yo gen pou y”okipe.}
S E ”Petèt yo pra l travay nan otèl-yo?
L J G ”Non, men travay nan otèl yo, s”on bagay ki pral efemè. Ãske moun nan, li gen konpetans pou l travay nan otèl-la?
L JM ”Daye, g”on pwovèb ki di “ Fò w Mennen mantò-a jouk douvan pòt-li.” Minis Balmi, avèk tout pwojè-a, nou rive nan pa-pòt kay-yo. E la a nou wè tout sa yo t”ap di avan yo se manti.
S E ”Ti moun pa fèt pou di granmoun mantè non papa. Ou kapab di sa l”ap di-a, se pa vre, Men, ou pa do di l mantè?
L JM ”Yo pa fèt pou di granmoun manti. Men sa l”ap di-a, se pa vre. Yo pa vre. -Sa vle di, ki sa m pral di w Jodi-a la a? -Si Jodi-a la a, jounen Jodi-a la a, Minis Balmi toujou ap di nou “Nou p”ap deplase.” E, nou gen tan ap teni kont “volim pwojè-a,” nou gen tan wè, nou pra l deplase. Dezyèmman, pa bliye ankò, nan arète-a, li di: “Limit-maritim-yo tou, -zòn a-pwoteje.” ”Sa vle di, -san dout, -ti peyizan-an, -ti malere yo, pap kapab ale avèk ti-bwa-fouye-yo. Paske se pral yon seri espas ki pral rezève pou kwazyè. Ou konprann sa m vle di w lan la a?
S E ”Pou gwo bato?
L JM ”Pou gwo bato. Noumenm, nou di “Ãlavach destinasyon touristik.” ”Byen! Byen! Men fò vi popilasyon Ãlavach-la, amelyore. Pa-egzanp, gen ki exprès ki fèt lòt bò-a. Dezyèmman, mesye Soni, nou di ke, -Ãske popilasyon-an li pral travay nan otèl? Men otèl ki gen lòt bò yo, moun Dekad yo, se pa moun ilavach yo ye non.
SE ”W”ap pale de 2 otèl ki la yo?
L JM -2 otèl-yo, -Mògann, -e, Abakabe. Kad yo, se pa moun-Ãlavach. Twazyèmman, pwojè w tande gouvènman-an ap fè lòt bò-a, Majistra Frits di l sou Lebò-FM. Li di l sou Lebò-FM, Okay “Menm si y”ap depoze yon sak siman, y”ap bat beton pou yon sak siman, p”ap gen moun Ãlavach ladanl.” Yo soti avèk tou moun yo -Ti-Gwav, epi, y”al fè bagay-la lòt bò-a. Ki di donk, nou gen tan wè, an patan”¦
S E ”Kòman Ti-Gwav?
L JM ”Bon, pa-egzanp, enjenyè ki lòt bò-a, yo gen dwa, pa fè l enjeksyon, “fòk se moun sou zile-a pou yo pran.” ”Limenm, li genyen, moun nan zòn pa-li, li Mennen vin travay. Moun Ãlavach pa patisipe nan anyen. E, fò n di w mesye Soni, moun-Ãlavach nou g”on karaktè lakay nou ki pèmèt, Jodi-an gouvèneman-an, ap avanse sou nou, jan l”ap avanse a. Se paseke, nou trè-dosil. Nou trè-dosil! Mkwè-ke, nan tout istwa peyi dAyiti, se premye-fwa moun tande Ãlavach, ap fè jan de mouvman sa yo.
S E ”Men, jan w di m nan, -Sak pase Sekretè-Deta a, pat gen dosilite non?
L JM – Ebyen se sa a. E se sak” pral fè ke, yo kòmanse mal, yo kòmanse mal! E tout bèt ki nan twou k”ap pran kout pik, -tout bèt jennen mòde. Jodi-a la a, nou jennen. Sa vle di ke nou klè. E, nou vle atire atansyon yo. -Jodi-a y”ap poz”on kesyon de tè Ãlavach. Yo vle deposede nou de tè-a. Men, n”ap di ke fò moun sa yo konprann, lè yo vle retire tout tè-peyizan, -se fasil pou peyizan bliye lamoral. E, nou pata swete bagay sa rive nan nivo sa a. E yo konnen peyizan an atache a tè-a anpil. E se sak” fè, nou pwofite pou nou rete nan mikwo sa a la a, pou nou lans”on apèl bay tout touris ki pral vizite Ãlavach yo. Tout touris gen dwa prale, nou pa gen pwoblèm. Nou trè-ouvè avèk touris-yo. Touris-lokal, touris-entènasyonal, yo mèt al vizite Ãlavach, -Ãlavach pa g”anyen. Men tout moun ki pral fè pwojè, ki pral woule bagay gwo pwa-lou sou zile-a, sil-te-plè, bagay-la poko klè. Si gen Anbasadè k”ap tande la a, -Konsil k”ap tande la a. Bagay-la poko klè lòt bò-a. Tout moun ki deside pou y”al woule pwa-lou pral travay nan pwojè, -mande responsab yo, pou yo rete lakay yo, paske popilasyon-Ãlavach-la, yo trè ap veye. Maten-an, genyen tout Ãlavach-bloke, pa gen lekòl Ãlavach maten-an. Paseke, nou oblije ap veye, nou pa gen lòt espas. Pou n fini, talè-a, Gadi te di “Papa l gen swasannkatòzan.” E byen n”ap di gen moun ilavach aktyèlman ki gen sandezan (102an), manman l te fè l sou zile-a. *Ãzan nan Lahat, li gen sandezan (102an), manman l te rele Ãzani, -fè li sou, zile-Ãlavach-la. Sa vle di, se pa yon kout loray ki klate, ki mete nou Ãlavach Jodi-a.
S E ”Byen, lè-a fin rive sou nou. Kounye-a nou menm nan KOPI (Konbit-Peyizan-Ãlavach). Ki sa ki pou ta kalme sitiyasyon-an, pou nou ta santi, mta kapab di “ nou trankil, e pwojè-yo ta mèt vin fèt, nou pap bay pwoblèm? Ki sa nou ta swete ki fèt nan sans sa a, pou nou santi nou trankil?
L JG ”Bon mwenmenm men sa m t”ap di, -Sa m”ap di, e m”ap di l nan non KOPI tou, -m”ap di l nan non tout fanmi mwen, e nan non tout-abitan-Ãlavach. ”Sè ke, popilasyon-an, sipoze entegre, nan pwojè-a. E, pwojè-a pa ka fèt a lechèl, kòmsi tout Ãlavach antye t”ap fè objè pwojè-a. Pwojè-a ta ka sible yon zòn, -li ka f”on zòn touristik pou kèlke 4,5,6, lokalite. Sa depan, -pou yo fè pwojè-a. Men pwojè-a dwe teni-kont, “ansanm deziderata-popilasyon-an.” Pwojè-a pa dwe vize exkli popilasyon-an de tèl konsa. Popilasyon-an, ka toujou vle konsede yon pwopriyete bay yon moun pou yo fe pwojè-a, -Lpa gen pwoblem. Men fòse l, pou l kite kote l ye-a, pou l al abite yon lòt kote, se pa yon bon bagay. E, noumenm, nou pa ka aksepte sa. E popilasyon-an pap pranl tou. Se pa paske moun nan peyizan, paske kontex [peyizan-an], menm mwenmenm m”ap di nou sa, mwen pat konn dakò avèk bagay peyizan-an. Paske, msonje lontan, mti-moun, -mlekòl-Okay, -epi lè konsa yo trete w de “ti-peyizan, sa te konn-fè m mal, wi, abitan, ti peyizan.” ”Kou w ouvè bouch-ou nan sal-la, -ou tande “Ey, wet kò w la. -Peyizan, -Ak-de-nesans-ou make peyizan.” Ou konprann? Se kòmsi peyizan-an s”on aryere. Se sa m (te) panse,-s”on defo l te ye. Se kòmsi s”on moun ki viv a leta-primitif. Ebyen, se sa Minis-lan panse, -se sa gouvènman-an panse tou, ki fè yo vin ak yon pwojè konsa, pou mete tout moun deyò. Paske (pou yo) peyizan sa yo, pa konn anyen, -yo pa konn sa yo vo, -yo met voye-yo ale fè nenpòt bagay. Men, peyizan-an pa konsa! Peyizan-an, pa sa yo panse-a!
S E ”E sitou Jodi-a?
L JG ”Wi, mwenmenm, papa m peyizan, manman m peyizan, granmè m, -tout aryè-paran m-yo, -tout se peyizan. Men, yo te g”on bagay lakay-yo. Yo te gen sajès. Ou konprann?
SE ”Yo kwè nan diyite?
L JG ”Yo kwè nan diyite, – Yo renmen travay. -Yo respekte moun. Ebyen, peyizan-an respekte moun paskel renmen yo respekte l tou. Ebyen, sa y”ap fè la a, yo montre ke yo pa respekte peyizan-an. Wi, yo pa respekte peyizan-an. ”Si w vini, ou vini pou mete peyizan-an deyò konsa, epi w di “pou l ale.” Kote l prale? Li pa konnen kote l prale. Epi, pou pran tè-a pou fè otèl. Ou pa respekte peyizan-an. E peyizan-an renmen moun respekte l. Noumenm, fò yo respekte n noumenm. E sa m t”ap di!
S E ”Matilnès?
L JM ”Byen, jan nou di-a experyans sa a, Ãlavach fèl deja. Abakabe, -e Pò-Mogann, se 2 moun kit e gen kontra avek leta, epi ki vini, -popilasyon-an sede plas-la, epi yo dedomaje moun sa yo nòmalman.
SE – W”ap pale de pi gwo otèl nan Vil-la, 2 gwo otèl ki nan zile-a?
L JM ” Wi, Mògann pat bay tout pwoblèm sa a, Abakabe pat bay li. La yo do al panse, sak fè popilasyon-an ap bay pwoblèm sa yo. Tout moun k”ap koute la a; Pò-Mògann pat bay pwoblèm nan bagay sa a, Abakabe pa bay pwoblèm. Sa vle di, si kounye-a popilasyon-an kanpe, -sa vle di ke g”on bagay ki pa mache byen. E, noumenm Jodi-a, nou di “ifoke pwoje-a revize.” Fò pwojè-a, revise! Nou pa nan kesyon pou y”al pran Fèm-Agrikòl. Nou pa vle sa. Noumenm popilasyon-an, nou di, “Pwojè-a, pou li fèt, fò yo di, men zòn y”ap fè otèl-yo, e popilasyon-an ap rete lakay-li. Konsa, n”ap ka gen mwayen, pou nou pwodui.
Nou mande akonpayman-leta-a, pou l bannou mwayen agrikòl, pechè, tout sa. Poul bannou yon kout pous, pou l ankadre nou, paseke nou pral fè pati priyorite gouvènman-an, pou nou pwodui manje pou touris k”ap vini yo. Nou kapab fè l. Se sa ki entegrasyon-an. Se sa pou yo fè pou nou Jodi-a. An gwo. Nou mande pou gouvènman-an pou l resezi l. Revize pwojè-a pou nou. Pandansetan y”ap respekte tout tradisyon-nou. Yo di tout sa y”ap fè yo, (men) yo pa met yon tèren-foutbòl pou nou Ãlavach. Jodi-a, nou pa fè okenn spò Ãlavach. Men chak-kou ou wè yon moun ap vizite , ou wè yon kote ki gen tèren, ou wè gen 2 kan. Depi w wè on kote gen 2 kan. Sa vle di ou ka idantifye se tèren foutbòl ki fèt. E n”ap di nan depatman-Sid-la, Ãlavach se zòn ki genyen anpil potansyalite nan zafè talan nan foutbòl. Nou pa gen yon grenn klèb, menm nan senkyèm-divizyon. Men, sa pa anpeche ke nou gen jenn-gason nan chanpyona sou teren ki ap evolye nan nivo-nasyonal. Jodi-an pi bon lateral-goch chanpyona-nasyonal-la, li rele Kismi Franswa, se moun Ãlavach li ye, k”ap evolye nan (klib) Viktori. Sa vle di, yo pa menm prevwa sa a, “yon tèren-foutbòl.”
Pakont, an avan,nou wè, nou pèdi, nou pa ladanl. Enben mèt chat kenbe chat nan tèt. Nou kenbe chat-nou nan tèt. N”ap di yo, nou pa di, nou kont pwojè-a. Men fò yo revize li. Plan pwojè sa a nou wè a, noumenm, nou kont-li. Pwojè sa ke nou wè-a, ki anvizaje 12 plaj, ki anvizaje tèren-gòlf, ki anvizaje 1,000 chanm otèl, Ayewopò, 2,500 vila pou Venezwela, enfrastrikti-Agrikòl. Enben nou di plan sa a, nou kont li. Plan sa a, popilasyon-Ãlavach-la kont li. E se yon lòt plan pou yo elabore pou nou. Epi pwojè sa a pap ka fèt sou 4,000 mèt-kare. Se dènye mo KOPI. Vwala, plan sa a, ki gen tout bagatèl, ki pa gen peyizan-Ãlavach-yo ladan l lan, nou mande yo “rantre l.” E si yo bezwen fè yon pwojè pou nou, se pou yo vin chita avè n. N”ap voye yo al pran plan Wobè-a, paske plan Wobè-a se lik” te bon. Mèsi!
S E ”Ebyen mèsi Lwi Jan-Gadi. Mesi Jan Lami Matilnès, nou espere, moun ki konsène-yo, yo tande, e y”ap rekonsidere pwojè-a apati de pozisyon noumenm nou exprime, o-non popilasyon Ãlavach ki regwoupe nan Konbit-Peyizan-Ãlavach.
VWA ANIMATÃ FANM NAN: Babay tout moun na wè lòt semèn.
Franns Lwi/HLLN-Mas 2014
Pa di m te di jis di m t”ekri
*****
(Check back frequently for updates. Here’s the English translation of the Jean Lamy Matulnes 4 Je Kontre- February 26, 2014 interview from Dady Chery and Video English/Kreyòl translations from Hugues Girard.)


text:
Kolektif Kanmarad Janil prezan !
Tout moun konnen nan dinamik batay politik pa gen piyay. Pou gen gany, lojik la se sa k sanble rasanble. Rele fòs, rasanble fòs pou kapote tout sistem peze souse. Konbat tout lenmi ak tout fo zanmi nan dan, zanmi lè sa bon. Nan dinamik batay revolisyonè se pi rèd toujou. Depi plis pase twa mwa, travayè-travayèz nan divès kategori anndan sosyete a leve kanpe pou mande touche pi bon salè pou jan yo ap redi ak pou kalite benefis patwon ap fè sou do fòs kouraj yo epi pi bon kondisyon travay. Kanmarad k ap travay nan soutretans lan – laplipa ladan yo se fanm, manman pitit – ap revandike 800 goud kòm salè minimòm pou yon jounen travay 8 èdtan. Nan liy angajman pou prensip byennèt, egalite ak jistis sosyal triyonfe toupatou sou latè, nou deklare nan Kolektif Kanmarad Janil Prezan (2KJP), se san rezèv nou sipòte batay tout travayèz ak travayè ayisyen anpatikilye sila yo ki nan soutretans la. N ap fè chonje, menm lè se yon Deklarasyon pou lafòm, atik 23 Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun (1948) la di “Tout moun ki travay gen dwa pou li resevwa yon salè jis epi ki pèmèt li asire yon egzistans ki koresponn ak prensip diyite moun, ni pou tèt li, ni pou tout fanmi li …”
Li klè 800 goud la pa reprezante yon gwo avanse lè n ap konsidere lavi a ki monte disèt otè, pwodiksyon peyi a yo mete atè plat ki fè nou bije achte preske tout bagay lòt bò dlo pandan lajan meriken ap monte bwa. 800 goud la, menmsi li p ap pèmèt trvayè yo viv byen, ta kapab pèmèt rale yon ti souf nan sans boukannen tann bouyi !
An n fè yon ti gade kisa salè minimòm lan ye ? Salè minimòm lan se pi piti lajan yon travayè dwe touche sou fòs kouraj li pou pèmèt li viv plizoumwen ansanm avèk fanmi li. Si nou di viv plizoumwen se poutèt gen sa yo rele salè ‘‘viable’’ ki li menm depaman ak salè minimòm lan. Salè vyab la se salè ki pèmèt travayè a, anplis li satisfè bezwen esansyèl de baz li menm ak fanmi li, mete yon lajan sou kote (fè ekonomi) pou l viv pi byen epi anvizaje lavni pandan l ap soti nan kontrent sitiyasyon difisil la.
Li klè 800 goud la pa reprezante yon gwo avanse lè n ap konsidere lavi a ki monte disèt otè, pwodiksyon peyi a yo mete atè plat ki fè nou bije achte preske tout bagay lòt bò dlo pandan lajan meriken ap monte bwa.
Sou kesyon salè minimòm lan, n ap fè sonje depi nan lane 2009, Ministè zafè sosyal li menm (pyès moun pa konnen ministè sa gen ankenn senpati pou malere) nan kalkil li te fè sou konbyen kòb pou pi piti yon moun ta bezwen pou l konsome (manje, bwè, abiye, deplase elt…) te estime lajan sa se 450 goud. Alepòk sa ekonomis yo rele to enflasyon an – ki se jan pri tout pwodui yo kontinye monte toupatou nan nivo jeneral – te bese 4,7 % (an sektanm 2009 pa egzanp) pandan yon moun te bezwen 38,50 goud pou achte yon dola ameriken. Nan yon lòt etid Sant Solidarite ak Ouvriye te fè fwa sa nan lane 2011, li te detèmine yon moun t ap bezwen pou piti 1,125 goud chak jou pou l konsome pou l viv plizoumwen ak fanmi li.
Anprensip depi 1ye oktòb 2012, salè minimòm lan te sipoze pase a 300 goud nan konfòmite ak atik 2.2 lwa 2009 Stivenn Benwa a. Ministè Zafè Sosyal ak Travay ki te gen nan tèt li Jozefa Gotye te menm fè yon nòt soti sou sa. Alepòk nou te bezwen 42 goud pou yon dola ameriken. Antretan, dènye etid Sant Solidarite Entènasyonal te fè an 2014 te jije yon ouvriye t ap bezwen 1006 goud pa jou pou l rive kouvri konsomasyon de baz yo. Nan finisman lane 2015 lan (novanm), enflasyon an te preske rive 11 %. Ti rale sa pèmèt nou wè gwo vid ak enkoyerans ki genyen menm nan nivo Leta a ant salè yo panse ouvriye yo ta bezwen pou yo viv ak sa Leta yo konsanti pou patwon peye yo tout bon vre. Si nou ensiste sou to enflasyon an, se paske nan ekonomik klasik la se youn nan denominatè komen ki genyen sou kesyon kijan detèmine salè minimòm lan.
Nan anpil peyi liberal ak neyoliberal, yo toujou di se «to enflasyon an» ki sèvi baz pou detèmine salè minimòm lan. Sa k vle di, yo ajiste salè a apati ogmantasyon endis pri yo nan konsomasyon. Fò nou di aklè se pa apwòch pa nou ! Nou menm kòm militan k ap batay pou fini ak leksplwatasyon epi tabli lòt rapò pwodiksyon nan kad yon lòt mòd pwodiksyon, nou konsidere richès tout moun travay pou pwodui dwe redistribye sou baz bezwen chak moun. Men li enpòtan, yon lòt fwa ankò, pou nou wè nan ka sa tou kijan sa ki karakterize sistèm kapitalis la se ipokrizi ak manipilasyon.
Jounen jodi a, nou an 2017 nan mwa Me ki sot pase la to enflasyon an te rive 15,50 % pandan nou bezwen 63 goud pou achte yon dola meriken. Kidonk pou tout bon vre, 800 goud lan se yon salè minimòm san plis ni mwens. Poutan, jan nou tout kapab wè sa, patwon yo ansanm ak tout Leta derefize peye 800 goud la. Yo menm jwenn yon bann mal pouwont nan yon estrikti yo rele KSS (Konsèy Siperyè Salè) ki pa t jennen pwopoze pou fikse salè minimòm lan 335 goud jan patwon yo te swete sa. Pou fini, nan yon lwa ki soti nan Jounal Monitè jou vandredi 28 jiyè 2017 la, apre plis pase 3 mwa mobilizasyon, Jovenel Moyiz mete salè minimòm lan 350 goud.
Poukisa ? Rezon an senp : Leta sa pa leta pa nou men leta k ap defann enterè patwon yo ak laboujwazi. Fyèl travayè yo mèt ap pete anba eksplwatasyon ak move lavi sa pa enpòtan pou yo. Tout objektif yo se pije travayè pou souse fòs travay yo jou k nan mwèl. Yo p ap fè n kado !
ALASO Volim 1 nimewo 2
Jiyè-Out 2017


text:
Jaden nwa Rattan en Kanape ansanm
nou mòso kat rattan Kanape ansanm. Sa pwal yon gwo pa t ' yon espas an vivan. Kanape a ak chaises fonction décorées tissus en ak slopping dousman wout la ap chankre ak bon ankò enstriman amortissement. Mete fotèy nwa yo fèt pou fè jefò ak eleman a ak rete pi bèl pase nan ane an gen valè. Sa plis, tab la ki yon gwo tèt nwa/tanperaman/jan kristal. Ansanm nonm mèb sa a bon nèt pou patio, jaden ak rezèvwa dlo bò. Si ou renmen l, jis achte yonn pou fanmi ou. Gwo fèt an asye ankadreman yo ak tout en rattan.


text:
Ki jan pou jwenn ase nan depo sou iPhone/iPad/iPod touche pou yo enstale iOS 8
"Ajou sa a pa ka fè installée paske li mande pou pi piti 4.6 GO nan depo". Men egzijans egzat nan depo a pou diferan iPhones, iPads, ak iPod touche diferan, plis pase iOS 75% aparèy nèg ki yo ap eseye pou monte grad pou iOS 8 gen osinon y' ap avètisman. Isit la mwen vle di ou pa konnen devan amelyorasyon pou iOS 8, souple pou pi si ou pa gen ase plas:
- Pi piti 2 GO depo sou machin ou si w ap monte grad pou iOS 8 via iTunes,
- Fè preparasyon pou pi piti 6 GO depo sou enstriman iOS ou si w gen plan pou fè iOS 8 enfòme m tou dwat sou machin ou (sou syèl la),
Poukisa kondisyon pou satisfè pou depo yo pa menm ak pou à pou iOS 8 via iTunes ak sou sistèm tou dwat?
Se isit la a reponn: Lè à iOS 8 nan iTunes, iOS 8 enstalasyon pakè a ka telechaje via iTunes li epi sove sou konpitè ou. E iTunes a déballage pakè enstalasyon tou dwat sou konpitè ou. Konsa pa gen plas te okipe sou ou touche iPhone, iPad, oubyen iPod jiskaske iOS 8 installé. Ak tout iOS 8 sistèm operasyon sèlman mande pou plis pase 1GB. Si ou fè ajou iOS 8 a sou syèl la, mwen vle di, sou ou iPhone, iPad, oubyen iPod touche tou dwat, lè sa a, ou gen pou prepare espas anplis sou machin iOS ou pou sove pakè enstalasyon an dapre travay yo pase pou déballage a. Se poutèt sa bezwen plis nan depo pandan à pou iOS 8 tou dwat sou machin ou. Si ou pa gen anpil nan depo sou enstriman iOS ou, ou ap sipoze pisans pou iOS 8 via iTunes, pa sou syèl (dirèkteman nan sistèm).
De tout fason, si w ap monte grad pou iOS 8 via iTunes oubyen sou syèl la, ou ta dwe pwepare nan depo gratis. A di se kòman pou netwaye iPhone, iPad, oubyen iPod touche pou libere bati plis sou dèyè pou iOS 8 ajou depi ke genyen anpil applications ak bezwen pou enfòmasyon. Si nou vrèman pa konnen sa pou yo fè, swiv macheskalye ki pi ba pou jwenn ase nan depo pou ajou iOS 8.
Mezi pou libere espas pou iOS materyèl pou fè iOS 8 ajou
Pa nan 1. Retire toutotan applications
Frape sou okenn nan app sou ou touche iPhone, iPad, oubyen iPod jiskaske jwe tout applications yo. Senbòl Sur la X sou upper a te kite peyi toutotan applications pou retire applications sa yo--yonn. Anpil moun te di ke yo gen kèk douzèn moun, oubyen pandan plis pase 100 applications installé sou yo touche iPhone, iPad, oubyen iPod. Sa vrèman pran plas anpil. Si ou pa sèvi ak kèk applications aktyèlman, retire yo anvan. Pita, si ou bezwen yo ankò, nan App magazen an te achte zòn, jwenn pou rale dosye yo ankò.
Pa nan 2. Sauvegarde foto ak videyo
Ou ta dwe sauvegarde foto ak vidéo ou te kaptire nan aparèy iOS ou pou konpitè ou. Lè sa a retire kopi yo sou enstriman iOS ou. Ou konnen, chak videyo segondè-definisyon te kapab pran kèk MO nan depo. Sauvegarde foto ak videyo sou de iPhone, iPad, oubyen iPod touche pou konpitè, ou ka eseye Wondershare TunesGo pou pwogram sa a se pou ede ou fè l' tèt chaje kè kontan.
Rale dosye Wondershare TunesGo lib esè vèsyon pipiti de youn!
Pa nan 3. Supprimer teks mesaj ak iMessages
Mesaj, sitou sa yo konvèzasyon yo ki gen ladann gwo mesaj pièces pran plas anpil. Ou ta dwe retire sipèfli konvèsasyon pou libere plas pou ajou iOS 8.
Pa nan 4. Sèvi ak Wondershare SafeEraser pou retire fichiers nan ou iPhone, iPad, ak iPod touche ou pa ka wè visuellement.
- Retire fichiers kabinaj depi ou sistèm iOS. Genyen anpil fichiers kabinaj, tankou bout bwa ki sispann, foto ak vidéo kache, kache la iTunes, desann temp ranpli app kachèt app lekòl ak app fichiers temp. Mwen te gen tès fonksyon sa a ak netwaye pi plis pase 500 MO nan depo. Yonn nan workmates mwen eseye li ak netwaye 1GB nan depo. Li depann sou kondisyon iOS ou pou plas ki kantite li afè.
- Nèt ale effacer supprimé fichiers nan aparèy iOS ou. Fichiers ou te gen supprimé, tankou teks mesaj yo ak foto, yo pa kite anyen touswit. Yo egziste lòt kote nan machin ou men envizib. Lojisyèl sa a ap eskane etale fichiers sa yo epi n' ap retire yo oaza.
Rale dosye Wondershare SafeEraser pwosè vèsyon pipiti de youn pou jwenn ase plas pou yo enstale iOS 8!
1. enstale e pou lanse pwogram sou konpitè ou. Sèvi ak yon kab USB pou konekte ou sistèm iOS ak òdinatè ou.
2. nan fennèt pwensipal la, klike a korespondan bouton: 1 Cliquez Nettoyage (pou ranpli kabinaj retire), efase pwive done (retire rechèch istwa, Safari istwa, apèl istwa, nòt, foto, elatriye), oubyen efase Supprimé Fichiers (pou fichiers ou te supprimé).
3. swiv detaye a, Tyeke ki sispann a ou vle pou yo deplase klike 'efase koulye a la pou li retire yo nan aparèy iOS ou nèt ale.


text:
Ozetazini, kanpay prezidansyèl la pou premye eleksyon primè a pran fen finalman e eleksyon primè sa a ap dewoule lendi premye fevriye a nan Eta Iowa, kote yo rele li caucus.
Elektè yo pap sòti nan lajounen, men pito nan sware a kote yo prale nan lekòl, sant espòtif, legliz, oubyen nan sant kominotè tranfòme an biwo de vòt pou yo depoze bilten yo pou kandida yo prefere a. Yon seri de eleksyon menm jan pral dewoule anvan lontan nan kèk lòt eta, sa ki ouvè pòt la pou plis egzèsis elektoral atravè peyi a ki va debouche finalman sou konvansyon kote yo va nonmen kandida ki pral reprezante chak nan 2 pati yo.
Eleksyon Iowa a genyen yon gwo kokenn enpòtans pou kandida demokrat e ansyen Sekretè Deta Hillary Clinton ki twouve l anba ankèt poutèt li ta swadizan mal itilize enfòmasyon sekrè Leta federal la, mete sou le fèt ke kandida ki an fas li pou nominasyon demokrat la, Bernie Sanders, ap fè l yon konkirans ki dyanm. Aprè Iowa, pwochen eleksyon primè a pral dewoule nan Eta New Hampshire nan dat 9 fevriye; epi eleksyon prezidansyèl la fikse pou le 8 novanm 2016.


text:
Ou pa vle pou yo tounen yon dezè jou ou ap travay nan yon kay sa a fè ou mizerab. Ou pa gen pou fè sa ki pwatik. Ou kapab fè sa fè ou la happiest.
Si ou pa asire sa pou nou ka happiest a, lè sa a ou ta dwe gade videyo a desann pi ba pase. L ap ba ou konsèy sou w ap chwazi yon karyè. Pa ekzanp, ou dwe fè konnen ki pa ekri sou tou sa ou te gen tout tan tout tan te jwi fè, ni fè tèt ou. Pa lè ou ap fè ak lis ou, ou ta dwe gen yon kalite yon lide sou sa nou dwe fè travay li ak lavi ou.
Pa bliye, ou dwe fè tou sa fè ou la happiest nan lavi! Travay ki ta ou jwenn ki pi qui?


text:
Kaiping machin operasyon bezwen yo peye atansyon sou plizyè pwoblèm gwo
Kaiping machin operasyon bezwen yo peye atansyon sou plizyè pwoblèm pi gwo:
Lè machin nan plat ap kouri, li se entèdi totalkapital kontakte oswa fèmen nan wotasyon, k ap deplase oswa nan à pati nan nenpòt pati nan kò a;
Li se entèdi entèdi kenbe, fwote ak grès enstitisyon yo divès kalite nan ka a nan operasyon ekipman;
aplikasyon Strik nan enspeksyon ak sistèm verifikasyon, sistèm lis pou ekzamine, ekzamine nan konfime ki te pouvwa a te koupe la. Pote soti nan chèk la plas ekipman entèdi dapre bwi a;
Van ak move tan lapli, fè yon bon travay nan ekipman ak aktivite yo anpeche lapli, travay pwoteksyon;
Pou kenbe sit la pwodiksyon baryè-gratis, regilye enspeksyon nan aktivite tranche atravè pon an, kab tranche kouvèti tablo se solid;.
travay fini yo koupe pouvwa a, netwaye kwen an ak rejte machin nan andedan Komisyon konsèy la, chanjman travay


text:
Sant Vil Okay
Kèk foto zòn ki pi ansyen nan vil la ak foto plas principal la--Place d’Armes—epi tou foto estati Geffra a. Sanble ke yo entere kò li nan Fortresse des Platons ( gad galeri sa), epi yo entere kè li anba pyebwa libète a nan ti kare ki la a. Gen yon kat 1857 la a. Yon kat 1786 disponib la a. Yon kat 1803 ke yon general franse, Brunet, te fè, baze sou defans ak pozisyon “ brigan” ( se yo ki pral tounen ayisyen ki gen laviktwa).
Fò Ilet ak La Tourterelle
Plizyè nan fò ki te bò lanmè Ayiti yo pa la anko. Fò Ilet ak La Tourterelle anba lanmè kounya. Lè lanmè a pa twò dechennen, m kwè ke nou ka wè kanno yo anba dlo a. Mwen ta byen renmen plonje poum al vizite li. Moun ki abite nan zòn nan jwenn kanno ak boulèt kanno yo. Kat ki nan galeri sa a, montre nou fòtifikasyon yo pi byen.
Laval
Laval mwen mete lespwa mwen sou ansyen nòt pou kote ki nan rich plenn Okay lan, men Brian Oakes te ede anpil nan chèche non moun ak non zòn ansanm ak pozisyon yo. Mwen te itilize èd li, poum fè yon kat jeyografik nan pati ki anba paj la (mwen divizel an de pati : yon mwatye nò ak yon mwatye sid paske mwen pat gen anpil espas). Tout erè ki genyen se mwen ki fè yo, epi mwen ta byen renmen plis koreksyon. Premye kote yo ki nan Laval te fèt nan ane sa yo, men kote ki pi ansyen yo vizib toujou. Nan nòt mwen yo, li rele Picot nan Laval, men plantasyon Picot an te yon kote ki apa, se pousa mwen pa vrèman konnen nan ki batiman li ye. Ou ka wè Laval ak Picot (ak Ti Picot) make aklè sou kote Ravin du Sud nan kat jeyografik 1786 sa a. Moun ke mwen rankontre yo rele dezyèm sit la Laval tou, men yo te konnen zòn nan sou non Zòn Aga.
Bitasyon Laborde
Plantasyon Laborde te sipoze youn nan pi gwo plantasyon nan zòn Okay la. Rès plantasyon an ki kanpe toujou an, rete sou bò lwès wout ki soti nan Kanperen pou rive Okay, nan lekòl pwojè agwonomi a, dèyè gwo legliz Katolik la. Yo te fouye tinèl la sou yon bon distans nan yon sèl sans, men yo pat janm fouyel nan lòt sans lan (pandan vizit mwen an 2007). Te gen yon bèl rezèvwa ki yo te fouye, men kamera mwen te dichaj e sèl foto ke mwen pran pat byen fèt. Ale wè li ou menm, epi voye foto pou mwen tanpri!
Zòn kraze ayewopò Okay
Li fasil pou rive nan sit sa yo lèw soti nan ayewopò a. Premye a se baraj ki nan nò ayewopò a. Mwen wè li yon premye fwa pandan map kite Okay, epi mwen jwenn li ankò lèm te retounen pou yon vizit. Gen kèk ti depandans, tankou kizin, garaj…tou pre li; li gen yon bèl longè. Moun nan lokalite yo bay li non "Mezy". Mwen kwè ke se yon pati nan tè “Comte de Mercy” an ki nan kat jeyografik 1786 sa a (nan kadran ki a lès Ravine du Sud, anba plantasyon Laborde). Dezyèm sit la nan Sid ayopò a, sou pati lwès wout la nan yon entèseksyon. Li sanbe plantasyon “Cambry” nan kat ki pi wo a, men Brian Oakes panse ke se moulen Laval la. Map byen kontan resevwa lòt pwopozisyon.
Prezidan Simon
Zòn sa a konsantre sou zòn bò kay Prezidan Simon an ak simityè fanmi a, dènye kote sa a nan Fon Fred (Fonfrede la nan kat jeyografik 1786 la). Chemine a sou bò lwès wout la bò yon jaden vetivè jis anvan wonpwenn le nap antre nan vil la. Nou te rantre tousuit apre wonpwen an, nou rantre nan yon wout bò chemine a, ki te gen travay original ki fèt ak siman sou li. Tou pre an te gen kèk moso brik ak kèk detay ki enteresan. Akote an te gen kay Prezidan Simon, li kraze men li gen kèk detay ki enteresan, espesyalman mozayik la. Karo tè fanmi an yon ti kal pi lwen legliz Fon Fred la. Picot, Laval, Fon Fred, ak zòn ayewopò a plen ak ansyen simityè ki merite atansyon. Simon te antere nan sant la, ki te antoure ak ansyen epi nouvo tonm. Kav Simon an te gen yon plak mab ki gwo anpil.
Bitasyon Pemerle
Sou plak bitasyon Pemerle ki te soti nan lane 2006, yo ekri ke se te kay youn nan konbatan ki pi enpòtan nan Revolisyon an, Martial Pemerle. Sit istorik sa a tou pre Camp Gérard e li gen strikti yon gwo kay won doub: kontrèman ak tout sa mwen te wè an Ayiti deja.
Kay Bourjoly/Borgella
Nan nòt mwen yo, yo te rele sit sa a Bourjoly nan Picot, men sòf si yo te virem nèt ( sa ki posib), mwen sonje ke li te pi pre zòn ki rele Picault sou kat sa a, pa Bourjoly (nan Sid ayewopò a kounye a). Te gen yon bèl wout ki gen pyebwa aliyen sou de bò l’ monte soti nan wout prensipal la, ak anpil ansyen konstriksyon ki fin kraze, te gen ladan yo étuves ak kèk detay ki enteresan tankou dal sa a ki gen fòm yon kanno. Menm si se yon bèl detay li ye, li te montre tout vyolans ki te nan baz sistèm plantasyon an.
An jeneral plenn Okay
Sa a se yon galerifoto ki montre divès kalite sit e li sèlman demontre richès ki genyen nan materyèl istorik plenn Okay lan. Premye sit la—an brik—te tou pre Fon Fred e yo te dim li te tankou Kaliko; petèt te gen plis nan masonnri sa a, men yo te di mwen ke yo te kraze li pou yo ka pran materyo yo. Lòt sit yo, nan Beraud ak du Rocher (Diroché) parèt trè klè nan kat jeyografik 1786 la tou. Yon sit enteresan, 2em sit nan Diroché, gen yon sòt de adosman dwòl. Sit Bois Landry a gen brik ak wòch sou pasaj la, yon chemine, ak prèv key yo reitilize sit la nan pita (yon sitèn siman, elatriye). Yo tap ititlize sit Kakonde a (Se li ki Kay Conde?) epi yo te netwaye debri yo.
Nan Nòt ki anba kat la: Gen kèk nan sit sa yo ki san fot, gen kèk ki apwoksimatif. Anpil nan referans kote sa yo, se Brian Oakes ki ban mwen yo-tout erè sa yo se mwen ki fè yo. Nan kèk ka, Oakes te bay non plantasyon original la, men mwen fe foto debri ki tou pre yo. Malerezman, tout foto yo te pran san GPS. Nan sid kat la, gen kote ki plis apwoksimatif, ak kèk ke mwen te eseye jwenn konsa konsa. Nenpòt moun kap soti, kap chèche sit sa yo an patikilye, lap jwenn èd nan deskripsyon ak foto, men yo ta dwe jwenn lòt sit ki enteresan tou.