text:
Powèm pa Edner Saint-Amour
Deus ex machina
Pawòl monte fè pil sou pil
Aksyon menm zerobare nil.
Yo chita tann avèk espwa
Yo kwè nan: Deus ex machina.
Pawòl monte ap fè bann
Aksyon pran rout desann.
Yo chita tann avèk espwa
Yo kwè nan: Deus ex machina.
Pawòl monte bit sou bit
Aksyon pran rout chire pit.
Yo chita ap tann avèk espwa
Yo kwè nan: Deus ex machina.
Pou viv moun dwe aji
Nan dlo moun naje pou soti.
Aide-toi le ciel taidera
Lavi chita nan men debouya.
Aksyon se motè yon peyi
Lalwa se volan yon peyi
Pou viv moun dwe aji
Nan dlo moun naje pou soti.
(20 fevriye 2004)
Chemen Delivrans
Pèdi nan pozisyon san bout limit
Ayiti fenk koumanse konte viktim
Konsa kwayans nou ap dòmi nan latèrè,
Pliske fè antant se pa lakay nou yon valè.
Nan moun nan nou te wè sovè lanasyon
Pa ka rete tren lanmò demolisyon
Nan tèt ansanm prezan jwenn pase
Pou di ansanm: anyen pa janm chanje.
Prezan ak pase sanble tèt koupe nan vyolans
Eskonbrit briganday fè konplo pou di
Pou lanasyon pou Ayiti pa gen lavni.
Lè nou mete tout bagay yo nan balans fè yon sòm
Nou wè tout chavire nan kil gran zòm.
Nou kwè nan yon profèt ki gen tout kapasite
Nou kwè lepèp se senbòl feblès fatalite.
Lèzòm fèt nan tout jenerasyon tout laj
Men listwa fè yo pa gen menm vizaj.
Solèy verite klere leve jodiya pou di
Delivrans chita nan aksyon ki fè moun grandi.
Lè lespri va tonbe sous gwo verite sila
Lè nanm nou va dijere gwo verite sila
Nan nwayad la na naje pou soti
Solèy progwè va klere lavi tankou lavni.
Lè Ayisyen reyisi konprann
Kòm yon prensip li vle defann
Aksyon se motè yon nasyon
Lalwa se volan yon nasyon.
Lè lespri va tonbe sou verite sila
Lè nanm va dijere verite sila
Nan nofraj la na naje pou soti
Solèy pwogrè va klere lavi kon lavni.
(6 fevriye 2004)
Toro
Mwen konnen ou se toro gason
Nan ranvèse pouvwa madichon
Mwen konnen ou se toro chanpyon
Nan dechouke pouvwa represyon.
Nou te dechouke blan kolon
Ki vole gaguè bout lòt kanton,
Ekri non nou nan kaye limanite an gran jan
Kòm premye repiblik nwa endepandan.
Mwen konnen ou se toro lanfè
Ki ranvèse dechouke rejim militè
Ki tap fè de bò bounda jwe jon
Anba koko makak kout baton.
Pouvwa monte pouvwa desann
Ayisyen toujou ap pran gagann
Pouvwa ale pouvwa vini
Vyolans represyon pa janm fini
Se lè pou chita fè yon ti refleksyon
Mete lespri nou nan lòt direksyon
Bwase kat pwoblèm yon lòt fason
Nan rout lojik pou jwenn solisyon
Edner Saint-Amour
Powèm pa Elsie Suréna
Poukisa
Poukisa toutou m kontinye sonje w
Tankou tè sèk ki fann
Sonje lapli mwa jiyè?
Poukisa cheri m pa ka bliye w
Tankou yon papiyon bliye
Yon jou li te yon ti chini?
Poukisa choupit m toujou ap tann ou
Tankou prizonyè Lasnal
Ape tann jou liberasyon?
Poukisa dou m ap veye retounan w
Tankou pasajèz kanntè
Ap veye parèt limyè Mayami?
Poukisa chouchou lanmou tòde kè ran m
Tankou zòt tòde lè li pran kout rigwaz
Nan mitan rèl do nan kanaval?
Poukisa nèg malgre sa m renmen w toujou?
Elsie Suréna
Powèm pa Doumafis Lafontan
Pwezi liberasyon
Ayisyen nanm nan boutèy
Kanzo flanm nan men
Depi nan mòn chèf defile flanm nan men
Limyè pou yo jwenn chimen nan monn lan
Dife pou yo sòti nan pè,
Lamizè, e
Kras
Jete dlo pou lespri
Rele lwa nan govi
Lwa pou frennen ensekirite
Lwa pou ponyade enpinite
Mistè danse nan tèt
Pou w sòti nan labou
Esklizyon,
Divizyon, e
Politik pa louvri baryè
Pawòl siperyè, enferyè pa fè kò ini
Tanbou etranje pa sonnen menm jan ak tanbou ginen
Rit etranje pa danse menm jan ak rit ginen
Kò ginen se oun tanp
Li fè youn ak tanp linivè
Pwezi liberasyon
Se aji menm jan ak kreyatè
Nan pratike aksyon
Wa va bati kay,
Kominote, e
Nanchon
Volonte se lafòs pou w pwodui
Wa va aji an mèt
Pwodui jan w vle
Fòme monn w vle
Patisipe nan kòmòs lan jan w vle
Kilès ki kapab blame moun lespri reklame?
Seta oun absidite pi mal pase vle vini fransè
Si nou pata itilize legasi nou,
Tradisyon nou
Pou leve diyite nou
Pou fè triyonfe destine nou.
Istwa Nanchon Ayisyen
Map chèche zanj oun pwezi liberasyon
Oun langaj ki esplike pozisyon Ayisyen
Dapre sa nou viv nan Ayiti cheri
Map chèche oun vokabilè antye
Oun sentaks ki makònen aksyon, aktè
Panche Ayiti bò majorite-absoli
Bomba
Samba
Sonnen lanbi
San manman, san papa
Youn rele lòt
Rasanble
Kouman sa ye?
Pa gen maladi ka a grav!
Tout moun konnen Istwa Nanchon Nwa Sendomeng
Ki kase chenn tirani
Bat bouda Kolon, komèsan esklav
Boule bitasyon, atelye Koloni Fransè
Rebati Wayòm Ayiti
Mete fen-sèk nan krim kont limanite
Jayi limyè kont manti Kolon bay sou limanite
Verite-jistis sanwete sanmete
Se Istwa Nanchon Nwa m ap rakonte
Diferan reyalite Pèp
Chemès, Arawak, Tayino
Ewopeyen, Panyòl, Fransè, Anglè
Afriken, Arada, Ibo, Kongo, Pel, Bambara, Mandeng
Nanchon Nwa pataje annefè
Yo makònen youn nan lòt nan Oralti
Pou lavi kontinye
Nouvo dimansyon
Se Istwa Nanchon Ayisyen nou pral rakonte
Tout moun konnen istwa Pèp Ayisyen ki te goumen kont kolonis
Rive sòti nan esklavaj
Pèp Ayisyen te jire Inyon fè la Fòs
Yo fòme oun Asanble pou fè pasasyon pouvwa
Koken fèt,
Deblozay pete, e
Goumen mare
Mwen mande poukisa de frè ap fè espektak piblik sa a?
Yo di mwen se depi yo fini tiye Anperè Janjak 1e
Youn ap dechire lòt, e
Pensonn pa rive mete ola,
Fè yo sispann goumen
Mwen pwoche pi pre
De frè yo di mwen
Wi
Se Zanmi Ayiti ki vini montre Ayisyen kouman pou yo gouvène
Yo ensiste fòk gen opozisyon
Atò premye frè a di pouvwa andwa pou sa ki gen plis moun
Tandiske dezyèm frè a panse pouvwa andwa pou moun ki pi kapab
Zòt koute
Ou pa sèten
Men ensètitid depann de sak fèt
Nan Nòd travo fòse
Nan Lwès lese grennen, wazivte, vagabondaj
Repibliken piye pwodiksyon kafe pou peye doub-dèt
Kou pou Leta
Repiblik kraze zo
Lidè popetwèl, diktatè
Ankò zòt koute
Ou toude nan erè
Wap goumen pou sa ki deja pou w
Sonje w te adopte modèl sa a,
Lit politik pou pouvwa,
Nan Twazyèm Ane Endepandans
Ou dwe ale nan konsyans kolektif w,
Ranmase zanj ki te pèmèt aspirasyon komen w
Se pou w lese ide pouvwa popilè osnon pouvwa konesè
Se sèten w ap tonbe
Men w ap tonbe nan pwòp sèk w
Ki andwa fè w rejwenn ekilib w
Tankou planèt yo,
Chak nan pwòp sèk yo,
Ap fè wonn solèy la.
Rezistans
E! E! Espri
Espri louvèti
Louvri baryè pou Ayisyen
Pou Ayisyen kontinye chimen
Chimen yo abandone
Wout la long, Ooo
Eprèv yo anpil, Ooo
Tankou eklè yo va wè w tout kote
Tout kote ki gen pwoblèm w va la
Ou se Louvèti
Nou resi konnen w
Ou òdone jistis
Travay w sa
Tout moun fè youn
Lite pou ekite reye
Reye mèt e seyè
Espri louvèti ap tann tout moun
Anyen pap rete kous ou
Kous pou fè inite triyonfe
Desten w
Jodiya,
Poukisa rezistans?
Se nan lit kont zòt
Espri Tousen louvri
Se nan lit kont zòt
Desalin pini tout kriminèl
Se nan lit kont zòt
Tout nèg moun
Zòt ki pa rekonèt Ayisyen pou moun
Nan lòd kapital
Wa va fè li pote fado kanzo
Mete limyè nan dezòd kapital
Izin eksplwatasyon,
Jaden madoulè,
Anbasad asasen,
Kay vis peye
Pou rebati Ayiti
Pou zòt rekonèt moun nan Ayisyen
Wa va asiste defile Chèf
Boukan nan men
Kou youn tonbe
Oun bann parèt.
Veye priye
Nan non zansèt yo
Nap priye pou tout moun ki nan vi nou
Sa ki pa kapab manje
Sa ki pa gen kote pou domi
Sa ki pap travay
Ou menm ki ap viv arebò lavi
Ou menm ki ap viv nan gran difikilte
Machann sirèt
Machann pistach,
Fresko,
Mango,
Twal
Nou konnen rezistans w pèmèt lavi fleri
Kouraj w pou reziste kreye espwa
Espwa nan travay pou oun demen miyò
Ou pa pwopriyetè
Men w posede inyon fondamantal
Pwòp detèminasyon w pou aji kont lavi chè
Doumafis Lafontan
Powèm pa Johnny Bélizaire
Yon vil san eskiz
Toutes les rues de ma ville sont piégées
Yon vil lavi tchipe
Yon vil san eskiz
Yon vil chaje ak paspouki
La ville a-t-elle un centre?
Anba lavil moun sou moun
Bèt sou moun
Moun sou bèt
Machann manje kwit
Yon pil fatra
Yon kadav nan chak kwen.
Yon pèp ki pèdi gou lavi
Ki gen yon sèl priyè
Sen Washington resevwa m lakay ou.
Danmbala, Ogouferay, Agwètò
Senjak Majè, Vyèj Altagras, Pè Letènèl
Nou chak rele youn
Men FMI ap depatcha nou tout.
Yon peyi kote pèp la chita sou ti chèz ba l
Mizè l ap ogmante
Soufrans li ap miltipliye
Pandan tout moun ap plenn.
Atoufè, zenglendo, chimè fè mikalaw
Yon sistèm kou pou kou
Vyolans, vanjans.
Politisyen mande anraje.
Pòtoprens mache ou mache
Ou pran nan cho
Depi ou te la ou antò
Gad anwo gad anba lanmò pa nan patipri.
O patri! Konbyen ki tonbe nan non ou?
Ki jou jistis ap an vòg
Pou demokrasi jwenn plas li nan sosyete a?
M bouke tande aba
Paske depi dizuisan m bliye
Politisyen pa janm chanje sistèm nan.
Yon vil lavi tchipe
Yon vil san eskiz
Yon vil chaje ak paspouki
Retire kò w banm mete pa m.
Sò pèp la pa janm chanje
Ayiti fèk koumanse konte viktim
Ondirè pou Ayiti p ap gen landemen miyò.
Vil mwen tris
Dlo nan je l pa janm seche
Yon pouvwa ki konstwi sou san.
Gade m gade m nan je
Di m bay manti
Desan lane nou gaspiye
Nan wete mete
Enbesil pot labanyè.
Nèg yo gen ambisyon foli
Aba X viv Y menm kout baton
Ayiti pi danjere, vil mwen pi tris
Pòtoprens ou nan dòmi
Ayiti reveye ou
Yo pale twò mal de ou.
Yon vil lavi tchipe
Yon vil san eskiz
Yon vil chaje ak paspouki.
Pòtoprens vil pa m nan
Mwen vle rete fidèl a ou
Lè sa bon e lè sa pa bon
Pou lespri nasyonalis la briye
Nan mitan yon pèp ki vle chanje lavi l.
O lelit
Sispann kenbe pèp la nan lesklavaj
Ann resepekte La Dessalinienne nan
«Pour le pays et pour nos pères
Formons des fils libres forts et prospères.»
Toutes les rues de ma ville sont piégées
Yon elit ki betize
Rezilta Ayiti dlo nan je.
Aprè desan lanne
(powèm sa a dedye ak tout frè mwen yo, ki ap viv lakay ak sila yo ki ap viv sou tè letranje. Li lò pou yo konprann Ayiti pa kapab ankò, fòk sa chanje e se nou ki pou chanje l se pa blan letranje)
Aprè plis pase
Desan lanne distwa
Chimen nou toujou mangonmen
Ak zatrap ak pyèj
Ak trip foumi
Zantray zandolit
Lestomak marengwen.
Chimen nou nwè
Lavi nou son mistè
Lespwa nap drive
Move zè pase pye anwo l
Lavi nou son zapzap
Lavi nou son grap touman
Lanmò se sèl zanmi n
Grangou, lanfè se frè n
Lamizè, fènwa se kouzen n.
Aprè desan lanne lendepandans
Nou pèdi memwa
Nou bliye lakwa
Nou pran nan twa wa
Nap vwayaje sou bato detrès
Lò nou kite chaloup la a
Nou monte a bò kabwèt lanmò.
Yon lavi san ranfò
Yon lespwa barikade
Lavi ayisyen m yo nwa
Lavi yo pèl mèl.
Anmè kou fyèl
Nou pran plezi nan listwa
Mouche bouki ak tonton malis
Men podyab
Ayiti se li ki gwo bouki a.
Nan yon vye fèy kaye
Kote touman mare n
Nap eseye ekri doulè n
Nou pè, nou kenbe on pakèt mo
Adye kouzen si ou pè pran lapawòl
Lè ou resi deside
Ou lage pawòl andaki
Pou ou evite legzil
Oswa gran simityè.
Desan lanne
Depi n ap grandi
Ak yon lelit toufouni
Yon jwèt rizèz
Ki lakòz nou tout koupab
Nou tout viktim
Mwen wè yon lavi
Yon lavi san vwa pou di ase
Mwen wè yon jenès
Yon jenès kap plonje nan koripsyon.
Aprè desan lanne distwa
Yon peyi ki ap viv nan dechoukay
Yon lelit ki te deja vann
Yon lespwa ki toufounnen
Yon jenès bèkèkè
Aprè desan lanne distwa
Yon lang meprize
Yon vag souvni ras nou ak idantite n.
Aprè desan lanne
Si zòt te di se Ayiti
M pa tap vle kwè
Se je m ki banm
Se zòrèy mwen k tande.
Se mwen ki pwononse diskou
Pouki se ou Ayiti
Pouki se ou manman libète
M poko ka kwè
Les barbares ont envahi la cité
Se nèg ak zam ki fè lalwa
Se dechoukè ki mèt peyi.
Yon anbisyon ki trennen nou lwen
Aprè desan lanne pouki se ou Ayiti
Kilès ki ka pale
Se on kesyon te rat pa kaka
Yon lòt bò se grenn nan bouda.
Ayiti tounen nan lesklavaj
Ayiti manman
Gade kijan sa fè mwen mal
Ou poko ka libere
Rèl, rèl gade yo pa tande
Aprè desan lanne lendepandans.
Ou sou wout yon twazyèm okipasyon
Grangou ap pete fyèl ou
Pwòp pitit ou rann ou san fyète
Yo di Ayiti se yon kochma.
Sa k ta di sa
Pou jan ou te bèl
Pou sa ou fè pou yo
Ou se yon rebèl.
Lakou ou se on gagè
Lavi ou tris
Podyab o Ayiti manman mwen!
Mwen prete ou vwa m
Pou plenyen mizè ou
Mwen ba ou kreyòl mwen.
Kreyòl ou te banm nan
Rèl, Ayiti se pou ou m ape kriye
Aprè desan lanne
Si Ayiti san fyète
Se bouch be n ap rete
Douvan blan franse.
Pradèl ou kanpe lòt bò riv
(Nan okazyon katriyèm anivèsè lanmò Pradèl Ponpilis, papa lèt ayisyèn yo.
27 fevriye 200027 fevriye 2004, katran deja depi ou pati)
Pradèl ou kanpe lòt bò riv
Ou koud bouch ou
Pandan yap toufouni
Jenès ou a.
Jenès ou te konn ekri ekzaltasyon l lan
Jenès ki tap viv
Anba kout plim ou
Nan chak liy ak entèliy
Paj kaye ou
Toukòm nan maj kaye ou.
Katran depi ou pati
Ondirè bèl lèt yo mouri
Entèlektyèl jounen jodi
Se lennmi leta,
Lennmi pouvwa
Yo trake nou
Bat nou
Maspinnen nou
Toufounen nou ak kout kòs fizi.
Padi m ou pap tande
Pa di m ou pa wè
Nan peyi kote ou ye a
Genlè se moun soud ki rete la
Mwen kwè ou tande rèl mwen
Kri pep mwen
Kri entèlektyèl yo
Kri inivèsitè yo.
Ou ki te mete sou pye
Lekòl Nòmal Siperyè
Se te pou ou fòme moun
Pwofesè, filozòf, nèg save
Ou pat travay pou yon peyi
Kote se chimè
Kap fè e defè
Kote moun save ap viv nan kache
Pou evite lanmò
Gwo midi.
Pradèl kote ou ye
M kwè ou ap tande
Pradèl kote ou ye
M kwè ou wè sa kap pase
Ou genlè pa fè nouvèl
Pas ou pa di mo
Ou pa reponn
Kilès ki va ban nou fòs
Si nou pa tande yon vwa
Vwa pa ou
Ou ki se papa literati pa nou an
Ou ki se defansè jenès estidyantin lan
Sa ou di
Si chimè pran peyi a
Sa ou di
Si nèg save pa gen lavwa
Sa ou di
Si laperèz abite lespri nou
Sa ou di
Si pòt inivèsite yo fèmen
Venset fevriye demil
Ou mete levwal
Ou pat vle wè
Sa kap pase jodi a
Ou pat vle wè
Menm jan ak nou
Pòt ekòl nòmal ki fèmen
Pòt syens imèn ki fèmen
Ou pat vle viv moman sa yo
San di eskiz
Ou mete van nan vwèl ou
Ou ale na peyi san chapo
Ou kite yon jenès dlo nan je
Rèv ou tounen lafimen
Jenès o! u andèy
Maxim tonbe
Lopital kanapevè
Pa gen plas ankò
Tout se lespwa peyi a
Tout se jenès ou renmen anpil la.
Mwen sonje im a la jenès la
Si ou te la jounen jodi
Ou ta pran plim
Ou ta pran kaye
Ekri detwa bèl liy
Pou rekonfòte jenès la.
Tonton Pradèl
Si ou tande klòch legliz la
Ap sonnen se pa lamès
Son etidyan ki pral antere
Yon lespwa ki ale
Vil la timid
Gwo sizè diswa limyè etenn
Etidyan nan kache
Pwofesè pa gen la pawòl.
Tanpri souple
Kote ou ye a
Voye yon ti mesaj pou nou
Korije ti pwezi mwen an
Di m kote mwen fèb
E fè m konnen si map rive.
Gen tout yon jenès
Kap tann repons ou
Tout yon pèp
Ki lage nan lari a
Pa gen lekòl
Pa gen lamanjay
Bri zam anpeche nou dòmi
Men sa ki pi grav
Yon okipasyon ap pandye
Sou tèt nou aprè desan lanne endepandans.
Tout moun swaf pouvwa
Yo lage jenès la nan mera
Pa gen moun ki pou di ase
Zòrèy yo bouche
Ak gonm balèn
Pè Pradèl tande vwa m
Tanpri souple vini ede m.
Ou ale se vre
Ou pati se vre
Men ou pa mouri
Ayè mwen tap li ou ankò
Ou kite mond sansib la
Ou ap jwe kòmante lavi
Ak zanmi ou yo
Nan mond entèlijb la
Yon ti repons
Sa pap nwi ou di tou
Reponn mwen
Reponn jenèws ou a.
Di mwen kisa ou wè ou pou nou
Pale ak papa Bondye
Di li nou pa kapab ankò
Twòp san deja koule
Pa kite lespwa antere.
Ki maladi m soufri
M gade lavi
M pa menm anvi tchipe l
M pa menm sou bò l
Kite l souri ban mwen
Si li vle
Jan li pito
Lò li bouke la rete.
Si ou wè kadav mwen
Ap flannen
Nan lari Pòtoprens
Se pa zak malonèt ki mete m la
Se paske lanmò se pi bon zanmi m.
Se sa m te di lò m te vivan
M konnnen byen lavi pa nan rans
Mwen tou m pa p ranse.
Lavi a gen lè li
Lavi a gen patnè pa l
Lanmò sèl jij
Nèg kou blan ou gen pou pase.
Jodi se mwen
Demen se ou
Lavi pa fè m grimas
Paske lanmò pa p rate
Souri si ou vle
Modi m jan ou pito
Lanmò yon jou gen pou bare m.
Lavi a tankou de gout dlo
Yon lè li pase swaf ou
Yon jou lap bote vye chomyè ou
Lavi tankou dife
Jodi li kwit manje ou
Demen lap boule batistè w.
Gade lavi pran men ou
Ret nan ròl ou
Kite m viv janm pito.
Ki moun ou te ye
Di m eske gen jou pou moun mouri
Lè lanmò vini maten
Eske ou va di l tounen pita.
Manvi fè nèf «Ave Maria»
Dizwit «Je vous salue Marie»
Malgre tou m ap betize
Lè lanmò vini m pa p ka kraze rak.
Di m kilò li ap parèt
Ma al kache kay Mèt Peyi
Di m ki randevou li fikse avè ou
Mawon l ma wè si ou son grenn plen.
Ki moun ou te ye
Pou pase lanmò nan jwèt
Men m la pou m wè
Kilès ki ka di non lè li parèt
Se pa pwofesi
Se radote nou radote twòp
Solèy peyi m pa pi dous pi bon
Men mizè vil mwen
Pi rèd pi lèd.
Pa pèdi tan nou rele Danmbala
Li p ap reponn e li pa t janm konn reponn
Gade m nan je frè m
Di m ou renmen m se sèl chans nou genyen.
M pa fin al kwè twòp nan Bondye
Paske vwazen m gen pou deviz
«In God we trust»
Poutan l ap kreve je Irakyen yo.
Pa di m nou pa konprann
Nou rete bèkèkè
Je nou anlè n ap gade elikoptè
Blan meriken nan syèl
Yon pèp ki pèdi gou lavi l.
Tris gad jan sa tris
Ti Mari pa ka fè mache
Ti kòb la twò piti
Lwil pat tomat andui
Pa rete kòb ankò
Chabon poko menm ko achte.
Lavi monte bwa
Lavichè rantre nan kalson nou
Ayiti ki jou kilè
Limyè lavi va limen
Lavichè va tenyen.
M te reve yon jou m t ap viv ere
Men m pa t reve kenbe men frè m nan
M tande blan kap di m
Whats your name
M touse dyòl mwen
Se pa sa m te vle tande
Pouki li pa t di m
Are you dirty?
M ta p reponn li: mwen swaf libète.
Yenki yo tounen nan kòm ankò
Sa yo pote nan djakout yo
Phelps, nou fenk kare wè
Si Philoctète te la li ta di:
Chak dis lane
Yo ofri m blan etranje
Pou rezoud pwoblèm mwen
Poutan solisyon an nan men Ayisyen deja.
M al pou de
Philoctète te gentan pran de
Politisyen di m konbyen ki rete
Okipasyon pouki se mwen.
Johnny Bélizaire
Powèm pa Patrick Sylvain
Mamour: Lanmou, Pèt e Memwa
(Pou Marcelle & Paul Laraque)
Se ou ki te powèm e pwoz mwem
Avèk kouplè e zès pou lavi
Nou travèse doulè nan plantasyon ekzil
Se sèl flè woz fanmte ou ki te nouri m.
Oumenm, konpayòn mwen, konpa m,
Transmisyon m ak enspirasyon mwen.
Se ou ki te soulajman peyi delabre n
Lanmou ou akoste m nan pwezi e pwezi m
Bati liy ki chouke nan sylabè kas-tèt peyi Dayiti.
Nan ekzil, blese, wap priye, map feyite Marx,
Nou reveye ak menm rèv la. Yon Ayiti miyò.
Mamour, nou deplase lombraj e nou anbrase zetwal.
Se ou ki te powèm e pwoz mwem,
Avan oumenm, anvi fè libètinaj pat gen bout.
Rega manyetik ak asirans bouch ou kanpe sòlda
mawon m. Mwen tounen yon ouslanmè kap adore
solèy. Men, se te entèlijans ou, serenite ou ak konfyans
Kòde nan yon pasyon endoutab ki gadavou sòlda m.
Mamour, se ou ki te powèm e pwoz mwem,
Depi latè retounen an pousyè,
Msouvan konsidere depeyize m,
Kounyea ann ekzil lavi m gradoub e defleri.
Avèk rezèv tan ki rete m sou latè m powetize ou
Bay lemon pou m plante ou nan fondasyon m.
Se ou ki te soulajman peyi delabre n,
Anplis tout bèl memwa, gen foto chaman ou
Pou konble vid mwen. Tankou sa ki te pran pandan
Ou chita agoch dèyè machin lan, yon reyon solèy ap bwose
Jou ou. Elegan, poze, lisid, amitye ou toujou konpa m.
Mamour, ou se reyon lanmou grave sou estomak fatig mwen.
Patrick Sylvain
Powèms pa Jean-Dany Joachim
De tak lank pou Gonayiv
(pou Gonayiv)
Tak tak tak
Gout lank degoute
Kou dlo je
Sou fèy papye
Lapli tonbe
Van tanpèt vante
Lanati ofiske
Kretyenvivan ozabwa
Siklòn Ján pase
Gonayiv pèdi pye
Lavalas debòde
Pòtoprens sezi
Pòdepè latranblad
Jeremi sispèk
Okap met men nan tèt
Savann dezole
Rasin dechouke
Jansiv gaye
Savann dezole
Lafanmi kòd nan ren
Lavi sige nan labou
Lespwa monte bwa
Pyebwa pèdi fèy
Tout fèy pèd lapawòl
Lapli tonbe
Fèy tòl chante
Kabann sèvi kannòt
Simityè pisin granrivyè
Malèpandye de gidon
Lavi fè laplanch sou kadav
Tak tak tak
Lank tounen lapawòl
Make listwa lavi
Pou malè pa bay degi
Kouvrefe
Gagòt la kòmanse
Jou a potko leve,
Vil mwen an endispoze.
Machin malè an chalkali,
Fè dappiyanp sou wout yo,
Wòch yo pran houke,
Epitou
Tout kay,
Kabann,
Fenèt
Tab
Pran lafyèv frison.
Yo fennen-fennen.
Lannwit tounen ankò.
Respirasyon vil la koupe.
Senkyèm Avni
(pou Ika)
Nan papòt Senkyèm avni
Anba on ponp gazolin ‘Shell
Si w pase ou wè on fanm andezaj
Tèt grizonnen, bra pandye
Si w wè je l ap chache lwen lwen
Tankou l anvi wè kot lavi fini
Si w wè popyè l anvi fèmen
Pòtre solèy k al kouche anvan lè l
Si bouch li bat ou pa tande anyen
Si w ta wè l pati
San l pa konn ki bò l ap fè
Enpi si w tande l pouse on rèl
Yon lòt rèl, ak yon lòt rèl
Pa prese detounen je w
Piga w kouri rele moun fou
Nan Syenkyèm avni Bòlòs
Nan on ti kay ble kat pyès
Lavi pase l pa gad dèyè
Jean-Dany Joachim
(from Love and Other Poems by Haitians Youths, Trilingual Press, 2004)
Powèm pa Paul Germain
Pa kriye tifi
Pa kriye tifi
Lè ou sèl
Ou ka santi w dezespere
Men, pa lage kò w
Tifi,
Pa kriye, kenbe tèt ou
Kwè nan tèt ou
Epi pa lage kò w
Tifi, pa trakase
Paske moun pa konprann ou
Si yon moun ta desann ou
L ap sezi wè ou monte
Pa kriye tifi
Menmsi ou pa gen lespwa
Kontinye reve,
Men, pa lage kò w!
Paul Germain
(from Love and Other Poems by Haitians Youths, Trilingual Press, 2004)
Powèm pa Tontongi
Dlo nap bwè kap nwaye n
(Eg la ak kòk la ap ponpe)*
Eg la deplwaye zèl li alavironnbadè, elegan, kè kontan;
Bèk li ba l anbisyon pou l konkeri latè san remò ni regrè.
Grandizè satisfè ki konn ki bezwen ki fè l pran gran chimen
Pèp la te asepte laperèz, malalèz, makakri kè tounen san koule
E menm malediksyon pou l te ka selebre yon sèl jou libere.
Peyi a te bèl ak koulè wouj pou san ak lespwa,
Ak koulè ble tristès, koulè konsyans lavi.
Peyi a te bèl tou ak ven mil ti lanj gadyen marin
Ki te pot pwoteksyon grann pwisans kontrolè.
Moun ak mòn yo te bèl, bèl te bèl baboukèt!
Prezidan an te tounen kè kontan selebre toupatou,
Se te demand pèp la sou yon rejim sanwont, kokinè
Ki tap dekonstonbre lavi e dechire lalin, bloke lapli,
Fanm ak fanmi vyole, timoun san manje, dlo nan je.
Veye yo! Veye yo! Ann kontinye baleye lakou a!
Vakabon ak makout se nich gèp ak dyondyon,
Yo leve toupatou, nan kazèn koulè jonn krazezo
Kou nan biwo klimatize zotobre eksplwatè.
Yo la tou nan rapò ak data fichye Depatman Deta
E sou yon tèt dola vèt kou yon medsin anmè.
Konpè m vin sèl bèt nan lakou kap chante bèl lomaj
Pou fòs batayon l yo ak bèl ti souri sou lèv li. Happy!
Zèv li tou vin yon lwanj pou l selebre viktwa inivèsèl
Nan yon mond zonbifye k ap chache goute sèl je klere!
Mond moun gounanbouch, moun vant plen ak lespwa.
Moun vivan jwenn grandè yo nan libète total.
Libète ak bèlte, jwisans lavi, lanmò, lanmou
Se sous desten tout moun k ap viv santiman yo
Nan yon teren pyeje, yon tèt-chaje kont-mal-taye,
Oh! Moun yo mande jistis yo fin ase soufwi!
Oh! Mwen pè pou yo pa tronpe w ankò, o gran pèp!
Gran vanyan lejandè ki te fann vant kolon atoufè;
Pèp ki te brile latè menm pou l refize desten bèkèkè,
Ki jodia ap vale yon remèd anmè pou zonbi desale.
Veye yo! Veye yo! siveye vòlè yo nan tamp la!
Sa fè m mal nan kè m e nan kò m pi mal ke oun maladi,
Sa fè mwen vle vomi, sa wonje sansiblite nanm mwen
Lè m pa ka selebre viktwa defèt peyi m bèl jounen sila a.
Jounen retou Titid, jounen krisifiksyon jounen 1804.
Ban n peyi a! Nou mande espas! An n kontinye bale!
Seremoni banbòch yo se lasi nan je depevi byen mennen
Ki maske zo pouri deyè bèlte kadav simityè rekonsilyan
Nan yon chapèl malsite bèl pawòl malandren FMI ak BM
Ap koule nan zòrèy malere dezostobre, zonbi nan mayi
Kap di Ayi Bobo pou wonga zòt malis, majisyen mal gadò!
Pa ban m sannam ka Ozanfè pou chimen lespwa;
Pèp la ap chache lavi avèk rèv li anvi. Vi vivan selebran.
Li pap pran kaka poul pou bè, ni levanjil pou lajan kontan.
Moun yo vle diyite ak respè ak vant plen. Yo vle trankilite.
Yo pa vle bèl jansiv, kakabè, fatra, malafwa pou la fwa!
Kraze zo n se vre men nou pa san santiman;
Madichon kou magouy monnonk lòtbò dlo,
Plis malfetri putchis zenglendo ronronnaj
Nou kenbe la pi rèd, menmsi nou blayi tapi wouj
Pou marin meriken ka vin dodomeya doudouman!
Pèp vanyan pran libète l avèk fòs ponyèt pa l. Je klere.
Li pran l avèk rasin rezistans li li plante ak sakrifis
San koule l asepte pou l konbat laterè laperèz sèvitid!
Fòk nou pa ranplase kout kouto asasen pa lapè simityè;
Nou ka ankò kwè nan yon vi libere, ak solèy ak lanmè!
Menmsi kè m te kontan Kòk la te retounen,
Menmsi m te pataje lajwa pèp ginen lakay,
Mwen pat ka selebre defèt peyi an mwen
Nan yon viktwa Pyrrhus ki gen sant pwazon.
An n bale! An n bale! Chase tout vèmin sou tè a!
Dokiman biwokrat ranplase mechanste ogranjou,
Bèl pawòl ak priyè diskou bon santiman ranplase
Tout zaksyon pou moun vin tounen moun,
Moun kap dechifre mesaj sou tenèb san lojik.
Veye yo! Veye yo! Veyatif piyajè mizè pèp!
Kenbe fèm chè frè m ak chè sè m yo k akwoupi
Nan yon prizon lespri sou yon latè mazakwa;
Kenbe la pa lage! Demen n ap bwè dlo klè, kouwè
Je n ret louvwi, veyatif pou yon konsyans maltrete
Nan yon reyalite pyeje malfektè kou noumenm kreye.
Melodi rekonsilyasyon ant lèt ak sitwon
Nan yon kwelekwekwe banbòch ak kè mare
Sipòte pa monnonk plis benisman lepap
Se sèl konsekrasyon nan lamès bò lakay:
Veye yo! Veye yo! Siveye piyajè vandè mizè pèp!
Moun kap chache nanm yo
Pa kite teyat madigra lòlò je yo,
Yo ret toujou di non kont koze malvire;
Non kont opresyon, dominasyon, okipasyon
Ideyal yo pa de twa fèy gate nan tout forè a!
Moun kap gade lwen ka wè anpil bagay;
Yap toujou rete lib moun kap poze keksyon,
Moun ki ka navige nan lanmè move tan.
Wi nap libere yon jou! Nou pèp lib vwayajè esperans:
Nap reprann gouvènay lawoze. Nap refè lanati danse!
Tontongi, Boston, 15 octobre 1994.
*Powèm sa a te pibliye poupremye fwa nan Haïti-Progrès oktòb 1994 (lisez la version française dans «Poésie en Français»)


c: text/html

text:
Eskizofreni
Vi Adobe Acrobat vèsyon | Rale dosye Adobe Acrobat Reader
Yon ti liv byen detaye ki dekri sentòm, kòz, ak tretman, ansanm ak enfòmasyon sou jan pou w jwenn èd epi jere maladi a.
Kisa eskizofreni ye?
Eskizofreni se yon maladi ki kwonik epi sevè, ki kapab deranje sèvo a. Yo te rekonèt maladi depi tan listwa ki ekri. Li afekte anviwon 1 pousan nan tout ameriken.1
Moun ki gen eskizofreni kapab tande vwa lòt moun pa tande oswa yo kapab panse moun ap li sa ki nan lespri yo, kontwole lespri yo, oswa fè konplo pou fè yo mal. Eksperyans sa a kapab teworize moun nan epi fè li pè, rete lwen tout moun, oswa ajite anpil. Moun ki soufri eskizofreni kapab pa fè sans lè yap pale, yo kapab chita pandan plizyè èdtan san yo pa bouje oswa yo pale twòp. Epi tou yo kapab parèt byen pwòp jiskaske yo kòmanse pale sa ki vrèman nan lide yo. Paske anpil moun ki gen eskizofreni gen difikilte pou travay oswa pran swen tèt yo, moun sa yo vin tounen yon gwo chay sou do fanmi yo ak lasosyete.
Tretman ki genyen yo kapab soulaje sentòm maladi a, men pifò moun ki soufri eskizofreni dwe viv ak yon rès sentòm ki la pou tout rès vi yo. Malgre sa, nap viv nan yon epòk ki pote anpil lespwa pou moun ki soufri eskizofreni ak fanmi yo. Kounye a anpil moun ki soufri maladi a ap viv byen nan kominote yo. Rechèchè yo ap devlope medikaman ki pi efikas epi yap itilize zouti rechèch pou konprann sa ki lakòz eskizofreni ak pou jwenn fason pou anpeche ak trete li.
Ti liv sa a prezante enfòmasyon sou sentòm eskizofreni, ki lè sentòm yo parèt, ki jan maladi a devlope, tretman ki gen kounye a, soutyen pou pasyan yo ak moun ki chè pou yo, ak nouvo direksyon nan rechèch.
Kisa ki sentòm eskizofreni yo?
Sentòm eskizofreni yo tonbe nan twa gwo kategori:
- Sentòm pozitif yo se panse oswa pwendvi ki pa nòmal, tankou alisinasyon, ilizyon, twoub nan panse ak mouvman.
- Sentòm negatif yo reprezante lè moun nan vin pa ka planifye, pale, eksprime, oswa jwi anyen nan lavi a. Sentòm sa yo difisil pou rekonèt tankou yon pati maladi a epi yo kapab panse se parese moun nan parese oswa li fè depresyon.
- Sentòm kognitif (oswa defisi kognitif) se pwoblèm ak konsantrasyon, sèten kalite memwa, ak fonksyon egzekitif nans sèvo li ki pèmèt nou planifye ak òganize yo. Li kapab difisil pou rekonèt defisi kognitif yo tankou yon pati maladi a tou men se yo ki deranje vi moun nan plis parapò ak viv yon vi nòmal.
Sentòm pozitif
Sentòm pozitif yo se konpòtman ki fasil pou dekouvri paske ou pa wè yo kay moun ki an sante epi nòmalman moun nan dekonekte ak reyalite a. Kèk nan sentòm sa yo se alisinasyon, ilizyon, twoub nan panse ak mouvman. Sentòm pozitif yo kapab fè ale vini. Gendelè yo sevè anpil epi gen lòt lè moun pa menm ka remake yo, daprè si moun nan ap resevwa tretman ou pa.
Alisinasyon. Yon alisinasyon se yon bagay yon moun wè, tande, pran sant li, oswa santi okenn lòt moun pa kapab wè, tande, pran sant li, oswa santi. Tande "vwa" moun ap pale se kalite alisinasyon ki pi komen nan eskizofreni. Anpil moun ak maladi a tande vwa ki kapab fè kòmantè sou konpòtman yo, di yo pou fè yon seri bagay, avèti yo lè gen gwo danje, oswa pale youn ak lòt (nòmalman sou pasyan an). Pasyan an kapab ap tande vwa sa yo pandan yon bon ti tan avan fanmi oswa zanmi li yo remake gen yon bagay ki pa nòmal. Lòt kalite alisinasyon genyen moun oswa objè moun nan wè ki pa la vre, pran sant bagay okenn moun pa ka santi (men sa kapab sentòm yon timè nan sèvo tou), ak santi bagay tankou dwèt kap touche kò yo le pa gen pèsòn bò kote yo.
Ilizyon. Ilizyon se fo kwayans pèsonèl ki pa fè pati kilti moun nan epi ki pa chanje, menm lè lòt moun montre li prèv kwayans li a pa vre oswa li pa lojik. Moun ki soufri eskizofreni kapab fè ilizyon ki dwòl anpil, tankou yo kapab kwè vwazen yo gen mwayen pou kontwole konpòtman yo ak onn manyetik, moun nan televizyon kapab voye mesaj espesyal bay yo, oswa estasyon radyo ap difize panse yo byen fò pou lòt moun tande. Epi tou yo kapab genyen foli grandè kote yo panse yo se yon gwo pèsonalite nan listwa. Moun ki gen eskizofreni paranoyid kapab kwè lòt moun fè espre pou twonpe yo, agrese yo, bay yo pwazon, fè espyon sou yo, oswa fè konplo kont yo menm oswa moun ki enpòtan pou yo. Yo rele kwayans sa yo foli pèsekisyon.
Twoub Nan Panse. Souvan fason moun ki gen eskizofreni panse pa nòmal. Yon fòm ki anraje se yon fason panse ki mal òganize, kote moun nan gen difikilte pou òganize panse li yo oswa konekte yo ansanm yo yon fason ki lojik. Langaj li tèt anba epi li difisil pou konprann. Yon lòt fòm se lè "panse li bloke," kote moun nan kanpe toudenkou nan mitan yon panse. Lè yo mande moun nan pouki li fè sa, li kapab di li te santi yo retire panse a nan tèt li. Finalman, moun nan kapab kreye mo moun pa ka konprann, sa yo rele "neyolijism."
Twoub nan Mouvman. Moun ki soufri eskizofreni kapab maladwa oswa dezòdone. Epi tou yo kapab fè mouvman san volonte yo oswa fè grimas oswa aji yon fason ki pa nòmal. Yo kapab plede repete menm mouvman an san rete oswa, nan ka ki ekstrèm, yo kapab vin katatonik. Katatoni se yon eta kote moun nan pa bouje ak reponn anyen. Bagay sa a te pi komen lè pa te gen tretman pou eskizofreni; erezman, kounye a se raman nou wè li.2
Sentòm negatif
Pawòl "sentòm negatif" nan refere ak lè eta emosyonèl ak konpòtman moun nan vin redwi. Mwen kèk egzanp:
- li pa montre okenn emosyon (ekspresyon nan figi li pa chanje, vwa li rete ak menm ton an),
- li manke pran plezi nan lavi a,
- kapasite li [ou kòmanse ak kenbe yon aktivite li planifye bese, epi
- li pa pale souvan, menm lè yo fòse li.
Souvan moun ki soufri eskizofreni yo pa pran swen kò yo epi yo bezwen èd ak aktivite moun fè chak jou nan vi yo. Paske li pa toujou evidan sentòm negatif fè pati yon maladi sikyat, souvan moun ki soufri eskizofreni parèt tankou moun ki parese oswa pa vle fe anyen ak vi yo.
Sentòm kognitif
Sentòm kognitif yo parèt tou piti epi anpil fwa se lè yo fè tès newopsikolojik yo detekte yo. Mwen kèk egzanp:
- move "fonksyon ekzekitif" (kapasite pou absòbe ak entèprete enfòmasyon ak pran desizyon daprè enfòmasyon sa a),
- enkapasite pou konsantre pou lontan, ak
- pwoblèm ak "memwa kap mache" (kapasite pou kenbe enfòmasyon ou te fenk aprann nan tèt ou pou itilize li touswit)
Souvan pwoblèm kognitif deranje kapasite pasyan an pou viv yon vi nòmal ak travay. Yo kapab bay anpil chagren emosyonèl.
Kilè li kòmanse epi kiyès ki ka genyen li?
Nòmalman sentòm psikotik (tankou alisinasyon ak ilizyon) parèt kay gason nan fen ane adolesans yo ak nan kòmansman ventèn yo, epi kay fi nan mitan ventèn yo ak nan kòmansman trantèn yo. Se raman yo parèt apre laj 45 ane ak avan moun nan fòme, malgre gen rapò eskizofreni kay timoun ki gen menm 5 ane. Nan adolesan, premye siy yo kapab genyen yon chanjman nan zanmi, move nòt lekòl, pwoblèm pou dòmi, ak iritabilite. Paske gen anpil adolesan nòmal ki gen konpòtman sa yo tou, li kapab difisil pou detekte maladi a nan etap sa a. Nan jenn moun ki vin devlope maladi a, yo rele sa peryòd "pwodwomik".
Rechèch montre eskizofreni afekte menm kantite fanm ak gason ak menm kantite moun nan tout gwoup etnik ki toupatou nan monn nan.3
Èske moun ki soufri eskizofreni vyolan?
Moun ki soufri eskizofreni pa vrèman gen tandans pou vyolan epi souvan yo pito rete poukont yo. Etid montre si yon moun pa te gen yon dosye pou zak vyolans kriminèl avan li te devlope eskizofreni epi li pa te konn abize alkòl oswa dwòg, gen anpil chans pou li pa komèt krim apre li vin malad. Pifò gwo krim vyolan moun komèt se pa moun ki gen eskizofreni ki fè yo, epi pifò moun ki gen eskizofreni pa komèt krim vyolan. Lè yon moun abize alkòl oswa dwòg sa toujou ogmante konpòtman ki vyolan, menm si li gen eskizofreni (gade ba ki akote a). Si yon moun ki gen eskizofreni paranoyid vin vyolan, anpil fwa vyolans la se kont fanmi li epi se lakay li sa pase.
Abi dwòg, alkòl ak medikaman
Kèk moun ki abize dwòg montre sentòm ki menm jan ak pa eskizofreni yo, epi yo kapab konfonn moun ki gen eskizofreni pou moun ki sou efè anpil dwòg. Pandan pifò moun kap fè rechèch pa kwè abi dwòg, alkòl ak medikaman bay eskizofreni, moun ki gen eskizofreni abize bagay sa yo pi souvan pase moun ki pa genyen li yo.
Lè yon moun pran dwòg, alkòl, oswa medikaman yo pa preskri li sa bese efikasite tretman pou eskizofreni. Estimilan (tankou anfetamin oswa kokayin), PCP, ak marigwana kapab fè sentòm eskizofreni yo pi mal, epi tou sa kapab fè gen plis chans pou pasyan yo pa swiv plan tretman yo.
Eskizofreni ak Nikotin
Fòm abi sibstans ki pi komen kay moun ki gen eskizofreni se yon depandans sou nikotin. Moun ki gen eskizofreni yo depann sou nikotin twa fwa plis pase moun ki pa genyen li (75–90 pousan parapò ak 25–30 pousan).6
Rechèch devwale relasyon ant fimen ak eskizofreni se yon bagay ki konplèks. Sanble moun ki soufri eskizofreni gen tandans fimen, epi rechèchè yo ap eksplore si gen yon baz biyolojik pou bezwen sa a. Apre danje nou konnen ki gen nan sigarèt, plizyè etid twouve lè yon moun fimen li deranje aksyon medikaman anti–psikotik yo. Moun ki gen eskizofreni epi ki fimen kapab bezwen yon pi gwo dòz nan medikaman yo.
Li kapab vrèman difisil pou moun ki soufri eskizofreni sispann fimen paske sevraj nikotin kapab fè sentòm psikotik yo vin pi mal tanporèman. Yo kapab tolere estrateji pou sispann fimen ki gen metòd kote yo ranplase nikotin pi byen. Doktè ki trete moun ki gen eskizofreni yo dwe swiv ak anpil atansyon fason pasyan yo reponn medikaman anti–psikotik si pasyan an deside pou li swa fimen oswa sispann fimen.
E pou moun ki eseye tiye tèt yo?
Moun ki soufri eskizofreni yo eseye tiye tèt yo plis pase moun ki pa genyen li. Anviwon 104,5 pousan (sitou jenn gason) reyisi fè li. Li difisil pou prevwa ki moun ki soufri eskizofreni ki gen tandans eseye tiye tèt yo, kidonk si yon moun pale sou tiye tèt li oswa eseye fè sa, se pou chèche èd pwofesyonèl touswit.
Kisa ki lakòz eskizofreni?
Menm jan ak plizyè lòt maladi, yo kwè eskizofreni se yon melanj faktè nan anviwònman an ak faktè jenetik. Yap itilize tout zouti lasyans modèn pou chèche kòz maladi sa a.
Èske moun ka eritye eskizofreni?
Depi kèk jou syantifik yo konnen eskizofreni se yon bagay ki nan fanmi. Li rive kay 1 pousan nan popilasyon jeneral la men nou wè li nan 10 pousan moun ak yon manman, papa, frè oswa sè ki gen maladi a. Moun ki tant, tonton, granparan, oswa kouzen ki gen maladi a devlope eskizofreni pi souvan pase popilasyon jeneral la. Vrè jimo yon moun ki gen eskizofreni gen plis risk, ak 40 jiska 65 pousan chans pou devlope maladi a.7
Jèn nou yo chita nan 23 pè kwomozom ki nan chak grenn selil. Nou eritye de kopi nan chak jèn, youn nan men chak paran. Yo panse plizyè nan jèn sa yo asosye ak plis risk pou eskizofreni, men syantifik yo kwè chak jèn gen yon ti kras efè epi se pa li ki lakòz maladi a poukont li. Li toujou poko posib pou prevwa kimoun ki pral devlope maladi a lè w sèlman gade materyèl jenetik moun nan.
Malgre gen yon risk jenetik pou eskizofreni, jèn nan poukont li pap ase pou bay maladi a. Yo panse entèraksyon ant jèn yo ak anviwònman an nesesè pou eskizofreni devlope. Yo sijere plizyè faktè anviwònman ki kapab risk, tankou kontak ak viris oswa malnitrisyon nan vant manman, pwoblèm pandan timoun nan fèt, ak faktè psiko–sosyal, tankou kondisyon anviwònman ki gen estrès.
Èske moun ki soufri eskizofreni gen yon bagay ki pa nòmal nan pwopriyete chimik sèvo yo?
Kapab gen yon bagay ki dezekilibre nan reyaksyon chimik konplèks ak entèdepandan sèvo a kote newotransmitè ki rele dopamin ak glitamat yo (kapab gen lòt toujou) jwe yon wòl nan eskizofreni. Newotransmitè yo se bagay ki kite selil yo ki nan sèvo a kominike youn ak lòt. Konesans debaz nou gen sou pwopriyete chimik sèvo a ak lyen li ak eskizofreni ak agrandi byen vit epi se yon domèn rechèch ki gen yon bèl avni.
Èske sèvo moun ki soufri eskizofreni diferan?
Sèvo moun ki gen eskizofreni parèt yon ti jan diferan parapò ak sèvo moun ki an sante, men diferans yo tou piti. Kèk fwa kavite yo rele vantrikil la, ki nan mitan sèvo a epi plen ak likid la, pi gwo nan sèvo moun ki gen eskizofreni; jeneralman gen mwens sèvèl; epi gen kèk kote nan sèvo a ki gen mwens oswa plis aktivite metabolik3.
Etid mikwoskopik sou tisi sèvo a apre lanmò montre ti chanjman nan distribisyon oswa karakteristik selil sèvo kay moun ki soufri eskizofreni. Sanble anpil nan chanjman sa yo te fèt pandan moun nan te nan vant manman li paske yo pa gen selil glyal, ki toujou la lè yon moun gen yon chòk nan sèvo avan li te fèt3. Yon teyori sijere pwoblèm pandan devlopman sèvo a kapab lakòz yon move koneksyon ki inaktif jiskaske moun nan fòme. Sèvo a sibi anpil gwo chanjman pandan moun nan ap fòme, epi chanjman sa yo kapab pwovoke sentòm psikotik.
Sèl fason pou reponn kesyon sa yo se pou fè plis rechèch. Syantifik Ozetazini ak toupatou nan monn nan ap etidye eskizofreni epi yap eseye devlope nouvo fason pou anpeche ak trete maladi a.
Kijan yo trete eskizofreni ?
Paske nou toujou poko konnen kòz eskizofreni, tretman ki gen kounye a konsantre sou eliminasyon sentòm maladi a.
Medikaman anti–psikotik
Gen medikaman pou maladi mantal disponib depi mitan ane 1950 yo. Yo te fè yon bon travay nan soulajman sentòm pozitif eskizofreni yo. Menm si medikaman sa yo fè gwo amelyorasyon nan vi pasyan yo, yo pa geri eskizofreni.
Chak moun reponn diferan ak medikaman anti–psikotik. Kèk fwa ou oblije eseye plizyè diferan medikaman anvan ou jwenn sa ki bon an. Moun ki gen eskizofreni dwe kolabore ak doktè yo pou jwenn medikaman ki kontwole sentòm yo pi byen epi ki gen pi piti kantite efè segondè posib.
Medikaman anti–psikotik ki pi ansyen yo se tankou chlorpromazine (Thorazine©), haloperidol (Haldol©), perphenazine (Etrafon©, Trilafon©), ak fluphenzine (Prolixin©). Medikaman ki pi ansyen yo kapab bay sentòm kote moun nan gen pwoblèm ak mouvman nan kò li. Pa egzanp, kò li kapab rèd, li kapab gen kranp nan miskilati yo, lap tranble, oswa li pa ka poze.
Ane 1990 yo, yo te devlope nouvo medikaman yo rele anti–psikotik atipik yo, epi se raman medikaman sa yo bay efè segondè sa yo. Premye nan gwoup medikaman sa yo se te clozapine (Clozaril©). Li trete sentòm menm moun lòt medikaman pa fè anyen pou yo, men li ka pwodwi yon gwo pwoblèm ki rele agranilositoz, lè moun pèdi globil blan ki batay kont enfeksyon yo. Se sa ki fè, moun kap pran clozapine dwe fè yo gade globil san yo chak de twa semèn. Paske li deranje moun nan epi li koute chè pou fè tès san ak pou achte medikaman an, trete ak clozapine difisil pou anpil moun, men se medikaman sa ki pi bon pou moun lòt medikaman anti–psikotik, ansyen kou nouvo, pa fe anyen pou sentòm moun yo.
Kèk nan medikaman ki te devlope apre yo te entwodwi clozapine – tankou risperidone (Risperdal©), olanzapine (Zyprexa©), quietiapine (Seroquel©), sertindole (Serdolect©), ak ziprasidone (Geodon©) –efikas epi se raman yo bay moun pwoblèm mouvman ak kò yo epi yo pa bay agranilositoz; men moun yo ka pran pwa epi gen chanjman metabolik ki asosye ak plis risk pou gen dyabèt oswa kolestewòl ki wo.8
Aripiprazole (Abilify) se yon lòt medikaman anti–psikotik atipik yo itilize pou trete eskizofreni ak epizòd twoub bipolè manyak oswa melanje (manyak ak depresif). Aripiprazole vini nan fòm tablèt ak likid. Gen youn ki vini nan fòm piki yo itilize pou tretman sentòm ajitasyon nan eskizofreni oswa epizòd twoub bipolè I manyak oswa melanje.
Chak moun reponn fason pa yo ak medikaman anti–psikotik, menm si ajitasyon ak alisinasyon konn amelyore nan detwa jou, ilizyon yo konn amelyore nan detwa semèn. Anpil moun wè gwo amelyorasyon nan tou de kalite sentòm sa yo avan sizyèm semèn tretman an. Pa gen pèsòn kap kapab konnen egzakteman kijan yon medikaman pral afekte yon moun an patikilye, epi kèk fwa moun nan ap bezwen eseye plizyè medikaman avan li jwenn youn ki bon pou li.
Lè moun fenk kòmanse pran medikaman anti–psikotik atipik, yo konn vin anvi dòmi; santi toudisman lè yo chanje pozisyon; gen vizyon twoub; oswa gen yon kap bat fò, yo gen pwoblèm ak règ yo, gen sansibilite ak solèy la, oswa gratèl nan po. Anpil nan sentòm sa yo ap pase apre premye detwa jou tretman an, men moun kap pran medikaman anti–psikotik atipik pa dwe kondwi avan yo fin abitye ak nouvo medikaman yo a.
Moun ki gen eskizofreni kapab fè depresyon, epi li kapab nesesè pou ajoute yon anti–depresè nan lis medikaman yo.
Gen yon esè klinik Enstiti Nasyonal Pou Sante Mantal la (NIMH) finansye, ki rele CATIE (Esè Anti–psikotik Klinik pou Efikasite Entèvansyon, Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness an angle), ki te konpare efikasite ak efè segondè senk medikaman anti–psikotik, nèf kou ansyen, yo itilize pou trete moun ki gen eskizofreni. Pou plis enfòmasyon sou CATIE, vizite http://www.nimh.nih.gov/ healthinformation/catie.cfm.
Dire tretman an. Menm jan ak dyabèt oswa tansyon ki wo, eskizofreni se yon maladi kwonik w ap toujou bezwen ap jere li. Kounye a la, pa gen gerizon pou li, men kantite fwa yon moun gen epizòd psikotik kapab bese anpil lè li rete sou medikaman. Menm si repons varye pou chak moun, pifò moun ak eskizofreni bezwen pran yon fòm medikaman pou tout rès vi yo ansanm ak itilize lòt apwòch, tankou terapi ak reyabilitasyon pou soutni yo.
Anpil fwa maladi a konn retounen lè moun ki fè eskizofreni yo sispann pran medikaman anti–psikotik yo paske yo santi yo byen, oswa yo konn bliye pran li oswa pa twouve li enpòtan pou pran li regilyèman. Li enpòtan anpil pou moun ki soufri eskizofreni pran medikaman yo regilyèman epi pou kantite tan doktè a rekòmande. Si yo fè sa, ap gen mwens sentòm psikotik.
Piga yo janm sispann pran medikaman anti–psikotik ou san ou pa pale ak doktè ki preskri li a, epi li dwe toujou koupe ti kras pa ti kras sou sipèvizyon yon doktè. Pa koupe li toudenkou.
Gen plizyè rezon kifè moun ki gen eskizofreni pa vle pran tretman yo. Si yo pa panse yo malad, yo kapab pa panse yo bezwen pran medikaman yo ditou. Si panse yo twò dezòdone, yo kapab pa sonje pran medikaman yo chak jou. Si yo pa renmen efè segondè yon medikaman, yo kapab sispann pran li san yo pa eseye yon lòt medikaman. Abi dwòg, alkòl, oswa medikaman kapab deranje efikasite tretman an tou. Doktè yo sipoze mande pasyan yo konbyen fwa yo pran medikaman yo epi konprann lè yon pasyan mande pou chanje dòz oswa eseye nouvo medikaman pou eliminine efè segondè ki pa fè li byen.
Gen plizyè estrateji pou ede moun ki fè eskizofreni pran medikaman yo regilyèman. Gen medikaman aksyon li dire lontan, ki vini nan fòm piki, ki elimine bezwen pou pran yon grenn chak jou. Lè ou itilize yon kalandriye ak bwat medikaman ak non jou yo ladan sa kapab ede pasyan yo sonje pran medikaman yo epi fè moun kap bay li swen an konnen si li te pran medikaman an. Ou ka pwograme revèy oswa mont ki gen alam pou yo sonnen lè moun nan bezwen pran medikaman li, epi lè li mete medikaman an ansanm ak aktivite li fè chak jou, tankou lè repa li, sa kapab ede pasyan yo respekte lè pou yo pran medikaman yo.
Entèraksyon Medikaman. Medikaman anti–psikotik yo kapab pwodwi efè segondè ki dezagreyab oswa danjere moun lè yo pran yo ak sèten lòt medikaman. Pou rezon sa a, yo dwe di doktè kap preskri anti–psikotik la tout medikaman (sa yo achte san preskripsyon oswa ki sou preskripsyon) ak tout vitamin, mineral, ak fèy pasyan an ap pran. Se pou diskite alkòl ak lòt dwòg moun nan ap pran tou.
Tretman Psiko–sosyal
Gen plizyè etid ki te aprann tretman psiko–sosyal kapab ede pasyan ki deja estabilize sou medikaman anti–psikotik trete sèten aspè eskizofreni, tankou difikilte moun gen ak kominikasyon, motivasyon, pou pran swen tèt yo, travay, ak etabli avèk kenbe yon relasyon ak lòt moun. Lè moun aprann fason pou jere pwoblèm sa a epi yo pratike yo, sa pèmèt moun ki soufri eskizofreni ale lekòl, travay, ak sosyalize. Pasyan ki resevwa tretman psiko–sosyal regilyèman respekte lè pou pran medikaman yo pi byen epi maladi a retounen mwens. An plis yo entène lopital mwens. Yon relasyon pozitif ak yon terapet oswa yon kòdonatè dosye bay pasyan an yon sous enfòmasyon li ka depann sou li ak yon moun ki gen senpati, bay li ankourajman ak lespwa. Tout bagay sa yo enpòtan pou jere maladi a. Terapet la kapab ede pasyan an konprann eskizofreni pi byen ak jan pou l viv ak li kote li edike moun nan sou sa ki kòz maladi a, sentòm ak pwoblèm pifò moun ka genyen, ak enpòtans pou toujou pran medikaman.
Teknik Pou Jere Maladi a. Moun ki fè eskizofreni kapab jwe yon gwo wòl nan jesyon pwòp maladi yo. Kou yo aprann enfòmasyon fondamantal sou eskizofreni ak prensip pou trete eskizofreni, yo kapab pran bon desizyon sou swen yo. Si yo montre yo jan pou siveye byen bonè siy sentòm yo pral retounen ak fè yon plan pou jere siy sa yo, yo kapab fè sentòm yo pa retounen. Epi tou yo kapab montre pasyan yo teknik ki pi efikas pou jere sentòm ki nwizib yo.
Tretman Entegre Pou Moun Kap Abize Dwòg, Alkòl, ak Medikaman Tou. Pi gwo maladi moun ki gen eskizofreni pandan yo malad la se abi dwòg, alkòl, oswa medikaman, men nòmalman pwogram tretman pou pwoblèm sa a pa konn adrese bezwen espesyal gwoup moun sa yo. Lè yo entegre pwogram tretman eskizofreni ak pwogram tretman dwòg gen pi bon rezilta.
Reyabilitasyon. Reyabilitasyon souliye fòmasyon sosyal ak pwofesyonèl pou ede moun ki gen eskizofreni fonksyone yon fason ki pi efikas nan kominote yo. Paske moun ak eskizofreni malad souvan pandan peryòd ki kritik pou fòme karyè yo (laj 18–35) epi paske maladi sa a deranje fonksyon kognitif nòmal yo, pifò pasyan pa resevwa fòmasyon ki nesesè pou travay. Pwogram reyabilitasyon kapab genyen konsèy pwofesyonèl, fòmasyon pwofesyonèl, konsèy sou jan pou jere lajan, asistans pou aprann jan pou itilize transpòtasyon piblik, ak opòtinite pou pratike konpetans sosyal ak jan pou kominike byen nan travay.
Edikasyon Fanmi. Souvan lè yon moun ki soufri eskizofreni soti lopital, yo lage li sou kont fanmi li swen. Se sa ki fè li enpòtan pou fanmi yo konnen tout sa yo kapab sou maladi a ak jan pou evite sentòm yo retounen. Fanmi yo dwe kapab itilize diferan kalite pwogram tretman ak yon pakèt estrateji pou kontwole maladi a. Epi yo fòk yo gen kapasite pou rezoud pwoblèm ak jere maladi fanmi yo a ak efikasite. Li itil tou lè yo konnen kote pou jwenn sèvis nan klinik ak sèvis pou fanmi ki soutni moun ki soufri eskizofreni ak moun ki ofri swen pou moun sa yo.
Terapi Konpòtman Kognitif. Terapi konpòtman kognitif itil pasyan ki gen sentòm ki rete la menm lè yo pran medikaman. Terapet kongnitif yo montre moun ki gen eskizofreni jan pou yo teste reyalite panse ak pèsepsyon yo, jan pou yo "pa koute" vwa yo, ak jan pou debarase yo ak endiferans ki kloure yo yon kote a. Sanble tretman sa a ede bese severite sentòm yo ak fè gen mwens risk pou li retounen.
Gwoup Pou Ede Youn Ak Lòt. Kounye a kòmanse gen anpil gwoup kote moun ki gen eskizofreni ak fanmi yo ede youn ak lòt. Menm si pa gen yon terapet nan gwoup la, manm yo se yon gwoup moun ki kontinye ede ak soulaje youn a lòt. Se yon bagay ki ka kalme yo tou. Moun ki nan gwoup pou ede yon ak lòt yo konnen gen lòt moun kap fè fas ak menm pwoblèm yo epi yo pa bezwen santi yo izole akòz maladi yo oswa maladi yon pwòch yo. Rezo yo kreye nan gwoup pou ede youn ak lòt la kapab kreye yon aksyon sosyal tou. Fanmi kap travay ansanm kapab goumen pou rechèch ak plis lopital ak pwogram tretman nan kominote yo, epi pasyan ki aji an gwoup yo kapab atire atansyon piblik la kont diskriminasyon yo kontinye ap fè kont moun ki gen maladi mantal jouk jounen jodiya.
Gwoup soutyen ansanm ak gwoup kap goumen pou dwa moun yo se bon jan resous pou anpil moun ki gen plizyè kalite maladi mantal.
Ki wòl pasyan an jwe nan sistèm soutyen an?
Moun ki soufri maladi mantal kapab jwenn soutyen nan men fanmi, moun ki ofri swen nan pwogram rezidansyèl oswa pwogram lajounen, operatè kote yo bay abri, zanmi oswa moun ki rete nan menm kay ak yo, kòdonatè ka pwofesyonèl, oswa lòt moun ki nan kominote yo oswa legliz ki enterese ak byenèt yo. Gen plizyè sitiyasyon kote moun ki gen eskizofreni pral bezwen lòt moun bay yo yon kout men.
Zafè Tretman. Souvan moun ki gen eskizofreni pa vle tretman, paske yo panse ilizyon ak alisinasyon reyèl epi yo pa bezwen èd psikyat. Si gen yon kriz, fanmi ak zanmi kapab bezwen aji pou pwoteje moun nan.
Ap gen zafè dwa sivil la depi yo eseye bay tretman. Lwa ki pwoteje pasyan pou yo pa kenbe yo san pèmisyon vin sevè anpil, epi li kapab difisil pou eseye jwenn èd pou yon moun ki gen maladi mantal. Lwa sa yo varye daprè eta, men, jeneralman, lè yon moun yon danje pou pwòp tèt yo oswa lòt moun paske yo soufri yon maladi mantal epi yo refize al pran tretman, fanmi oswa zanmi kapab bezwen rele lapolis pou mennen yo lopital. Nan yon saldijans, yon pwofesyonèl nan domèn sante mantal pral evalye pasyan an pou wè si yo pral bezwen kenbe li lopital la ak volonte li oubyen san li.
Yon moun ki gen yon maladi mantal epi li pa vle tretman kapab kache konpòtman oswa ide dwòl li yo devan yon pwofesyonèl; se sa ki fè, fanmi ak zanmi dwe mande pou pale an prive ak moun kap fè egzamen pasyan an epi eksplike li sa kap pase lakay la. Lè sa a pwofesyonèl la pral kapab poze pasyan an kesyon epi tande panse dezòdone pasyan an li menm. Fòk pwofesyonèl yo wè konpòtman ak panse dwòl yo avan yap ka entène moun nan legalman, epi fanmi ak zanmi ka bay yo enfòmasyon si yo bezwen fè sa.
Zafè Swen. Li enpòtan tou pou asire moun ki gen eskizofreni kontinye jwenn tretman ak pran medikaman yo lè yo fin kite lopital la. Si pasyan an sispann pran medikaman li oswa sispann ale nan randevou li yo, sentòm psikotik yo ka retounen. Si sentòm yo vin grav, yo kapab vin pa ka pran swen tèt yo epi li pral difisil pou jwenn bagay fondamantal tankou manje, rad ak kote pou rete; yo kapab pa vle pwòpte kò yo; epi yo ki vin nan lari a oswa tonbe nan prizon, kote lap difisil pou resevwa kalite èd yo bezwen an.
Fanmi ak zanmi kapab ede pasyan an etabli objektif ki reyalizab pou yo fin repran fonksyon yo nan monn nan. Chak etap nan objektif sa yo dwe ase piti pou yo reyalize, epi pasyan an dwe travay sou yo nan yon atmosfè li jwenn soutyen. Nòmalman moun ki gen maladi mantal yo bay presyon ak kritike konn regrese epi sentòm yo vin pi mal. Pou ede yo vanse devan se pou di yo sa yo fè byen.
Kijan pou w reponn lè yon moun ak eskizofreni di yon bagay ki dwòl oswa li klè se pa vre? Paske kwayans dwòl ak alisinasyon sa yo reyèl pou pasyan an, li pa pral itil ou anyen pou di yo la verite. Epi lè ou dakò ak yo sa pa pral itil anyen tou. Lap pi bon si ou rete kalm epi ou di ou wè bagay yo diferan ak pasyan an men ou rekonèt tout moun gen dwa pou wè bagay yo fason pa yo. Lè ou respekte moun nan, ou soutni li, epi ou aji byen ak li san ou pa tolere konpòtman ki danjere ak pa apwopriye, se pi bon fason pou fè fas ak maladi sa a.
Ki pèspektiv ki genyen ak maladi sa a?
Pèspektiv pou moun ki gen eskizofreni amelyore pandan anviwon 30 ane ki sot pase yo. Menm si toujou pa gen yon gerizon, yo te devlope tretman ki efikas, epi plizyè moun ki gen eskizofreni fè ase amelyorasyon pou viv yon vi ki endepandan epi akonpli.
Se yon bèl moman pou rechèch sou eskizofreni. Kokennchenn konesans nan rechèch jenetik, newosyans, ak konpòtman pral fè moun konprann kòz maladi a pi byen, jan pou anpeche li, ak jan pou kreye pi bon medikaman pou pèmèt moun ki gen eskizofreni atenn tout potansyèl yo.
Kijan yon moun kapab patisipe nan rechèch sou eskizofreni?
Syantifik atravè monn nan ap fè rechèch sou eskizofreni pou yo ka devlope nouvo fason pou anpeche ak trete maladi a. Sèl fason rechèchè yo ap ka konprann li se lè yo etidye maladi a jan li prezante tèt li kay moun yo ki soufri li yo. Genyen plizyè diferan kalite etid. Gen etid ki mande pou chanje medikaman; gen lòt, tankou etid jenetik, ki pa bezwen chanje medikaman ditou.
Pou resevwa enfòmasyon sou rechèch sou eskizofreni ki gen soutyen nan nivo federal ak prive, ale nan ClinicalTrials.gov. Se pou itilize enfòmasyon sa a ansanm ak konsèy pwofesyonèl nan swen sante te ba ou a.
NIMH ap fè yon Pwogram Rechèch Eskizofreni, ki nan Enstiti Nasyonal Sante Mantal nan Bethesda, Maryland. Gen asistans ak vwayaj epi gen rekonpans etid pou kèk nan etid yo. W ap jwenn yon lis etid yap fè nan NIMH pou pasyan ki entène ak pa entène lopital http://patientinfo.nimh.nih.gov. An plis, anplwaye NIMH yo ka pale ak ou pou ede ou detèmine si etid yo apwopriye pou ou menm ak fanmi ou. Annik rele gratis nan 1(888) 674–6464. Epi tou ou ka voye yon imèl bay Schizophrenia@intra.nimh.nih.gov pou di ou enterese patisipe nan rechèch. Tout apèl yo ap rete konfidansyèl.
Pou plis enfòmasyon
Ajans Enfòmasyon ak Kominikasyon
Enstiti Nasyonal Pou Sante Mantal
6001 Executive Boulevard
Room 8184, MSC 9663
Bethesda, Maryland 20892–9663
Telefòn: 1(301) 443–4513, 1(866) 615–NIMH (6464) apèl gratis
TTY: 1(866) 415–8051 apèl gratis
Faks: 1(301) 443–4279
Imèl: nimhinfo@nih.gov
Sitwèb: http://www.nimh.nih.gov
Referans
Regier DA, Narrow WE, Rae DS, Manderscheid RW, Locke BZ, Goodwin FK. The de facto US mental and addictive disorders service system. Epidemiologic catchment area prospective 1 year prevalence rates of disorders and services. Arch Gen Psychiatry. 1993 Fevriye;50(2):85–94.
-
Catatonic Schizophrenia. (1992). The ICD 10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines.Jenèv, Laswis: Òganizasyon Mondyal Sante.
Mueser KT, McGurk SR. Schizophrenia. Lancet. 2004 Jen 19;363(9426):2063–72.
-
Meltzer HY, Alphs L, Green AI, Altamura AC, Anand R, Bertoldi A, Bourgeois M, Chouinard G, Islam MZ, Kane J, Krishnan R, Lindenmayer JP, Potkin S; International Suicide Prevention Trial Study Group. Clozapine treatment for suicidality in schizophrenia: International Suicide Prevention Trial (Inter SePT). Arch Gen Psychiatry. 2003 Janvye;60(1):82–91.
Meltzer HY, Baldessarini RJ. Reducing the risk for suicide in schizophrenia and affective disorders. J Clin Psychiatry. 2003 Septanm;64(9):1122–9.
-
Jones RT & Benowitz NL. (2002).Therapeutics for Nicotine Addiction. In Davis KL, Charney D, Coyle JT & Nemeroff C (Eds.), Neuropsychopharmacology: The Fifth Generation of Progress (pp1533–1544). Nashville,Tennessee: American College of Neuropsychopharmacology.
Cardno AG, Gottesman II. Twin studies of schizophrenia: from bow–and–arrow concordances to star wars Mx and functional genomics. Am J Med Genet. 2000 Prentan; 97(1):12–7.
Lieberman JA, Stroup TS, McEvoy JP, Swartz MS, Rosenheck RA, Perkins DO, Keefe RS, Davis SM, Davis CE, Lebowitz BD, Severe J, Hsiao JK; Clinical AntipsychoticTrials of Intervention Effectiveness (CATIE). Effectiveness of antipsychotic drugs in patients with chronic schizophrenia. N Engl J Med. 2005 Septanm 22;353(12):1209–23.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk ap remèsye Enstiti Nasyonal Sante Mantal
pou enfòmasyon yo li te bay pou ti liv sa a.
Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk te enprime liv sa a an jen 2008.
Eta Nouyòk
Andrew M. Cuomo, Gouvènè
Biwo Sante Mantal
Michael F. Hogan, Ph.D., Komisè
Pou plis enfòmasyon sou piblikasyon sa a:
New York State Office of Mental Health
Community Outreach and Public Education Office
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk
Biwo Pou Asistans Kominote ak Edikasyon Piblik]
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(866) 270–9857 (apèl gratis)
http://www.omh.ny.gov/
Pou poze kesyon oswa pote plent sou sèvis sante mantal nan Nouyòk:
New York State Office of Mental Health
[Biwo Sante Mantal Eta Nouyòk]
Relasyon Kliyan
44 Holland Avenue
Albany, NY 12229
1(800) 597–8481 (apèl gratis)
Pou enfòmasyon sou sèvis sante mantal nan kominote ou a,
kontakte biwo lokal NYSOMH ki pi pre ou a:
Western New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Lwès]
737 Delaware Avenue, Suite 200
Buffalo, NY 14209
1(716) 885–4219
Central New York Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Pati Santral]
545 Cedar Street, second floor
Syracuse, NY 13210–2319
1(315) 426–3930
Hudson River Field Office
[Biwo nan Hudson River]
4 Jefferson Plaza, 3rd Floor
Poughkeepsie, NY 12601
1(845) 454–8229
Long Island Field Office
[Biwo nan Long Island]
998 Crooked Hill Road, Building #45–3
West Brentwood, NY 11717–1087
1(631) 761–2508
New York City Field Office
[Biwo Nouyòk Nan Vil Nouyòk]
330 Fifth Avenue, 9th Floor
New York, NY 10001–3101
1(212) 330–1671

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ki kalite File Èske pespektiv Travay Sòsye Export Avèk?
Atik sa a pral ede w konnen kouman yo sèvi ak Sòsye Export pespektiv konvèti dosye soti nan MSG anl, ak sa a egzakteman M fòma ak TNEF yo. Anplis, ou pral aprann sou ka lè a fòma var ak fòma vCalendar yo gen obligasyon, ak ki sa ki fè nan fòma ikalandar diferan de vCalendar.
Nan Pespektiv Export Sòsye you should indicate the format in which you wish to save the extracted data by choosing the format from the “;Fòma Sòti”; drop-desann meni. You can activate the “;Autodetect”; opsyon, after which the program will save Outlook data in the format corresponding to the exported item’;s type.
“;MSG –; Mesaj pespektiv.”; A Fòma MSG is a proprietary e-mail storage format used by Microsoft Office Outlook and OfficeLogic Groupware. To ekstrè dosye MSG soti nan pespektiv, senpleman chwazi mesaj yo ou vle ak trennen yo nan yon dosye nan fenèt Explorer. To ekstrè MSG mas mesaj, Sepandan, li se pi bon yo sèvi ak Sòsye Export pespektiv depi pwogram nan pa sèlman ap sove mesaj yo kondwi difisil ou, men ekspòtasyon dosye a pst‘;nan Anyè estrikti kòm byen.
“;RTF –; Rich Tèks Fòma.”; / “;RTF –; Rich Tèks Fòma san tèt.”; RTF se yon fòma tèks rich pou mo MS (if the latter RTF fòma is used, se sèlman e-mail tèks mesaj sove, san liy sijè mesaj). Li se itil nan ekstrè MSG mesaj kòm RTF dokiman lè ou bezwen estandadize fòma a pou mesaj vini, pou egzanp, soti nan itilizatè, kliyan ak patnè. E-may sove nan RTF fòma can be forwarded without risk that the document’;s formatting will be lost or corrupted, pandan y ap nan RTF dokiman ka fasil pou wè ak revize nan nenpòt processeur mo (MS Pawòl, Writer openofis, AbiWord).
“;TXT –; Plenn tèks.”; TXT format is a plain text file that can be used in any text editor (Notepad, Kate, TextEdit). MS Outlook’;s built-in capabilities (in “;Save as…;”; nan meni an File) pèmèt konvèti mesaj soti nan MSG TXT tèks dokiman. Metòd sa a se itil pou mesaj sèl, men pou konvèti komèsan gwo (dè santèn oswa dè milye) nan e-mail mesaj soti nan MSG TXT ou pral jwenn Pespektiv Export Sòsye pi plis efikas.
“;Anl –; Pespektiv Express.”; Anl dosye magazen e-mail tèt, sa, ak dokiman. A Anl fòma Yo te premye itilize pa pespektiv Express, men sipòte for the format was later added to other mail programs: Fenèt Lapòs, Mozilla tonèr, Bat la ak Incredimail. Se konsa, transfè MS pespektiv imèl, jis ekstrè yo soti nan MSG anl lè l sèvi avèk pespektiv Export Sòsye, Lè sa a, ak sèvi ak karakteristik yo bati-an nan nouvo kliyan ou e-mail enpòte anl dosye.
“;TNEF –; Transpò Net ankapsulasyon Fòma.”; Metòd sa a se nan mesaj kodaj itilize pa MS pespektiv epi MS Echanj sèvè. TNEF e-mails contain the message text and an attachment “;encapsulating”; pati yo nan lòt. Nan pifò ka, se atachman a te rele winmail.dat (oswa win.dat) epi li gen done formataj (enfòmasyon sou polis ak koulè background), objè (grafik ak MS dokiman Biwo), karakteristik pespektiv espesyal (fòm configurable ak bouton pou vote), ak dokiman dosye nòmal ajoute nan mesaj la sous. L 'a nan TNEF fòma depends on Outlook’;s settings for RTF fòma.
“;HTML –; Ipèrtèkst markeup Lang.”; Sa a mòd fè yon yon imel bay HTML konvèsyon ki ekonomis yon mesaj kòm yon dokiman ki gen tèks HTML kòd. E-may sove lè l sèvi avèk sa a yon imel bay HTML konvèsyon yo se pratik pou afiche sou sit entènèt, depi dokiman an gen ladan HTML markeup Tags pou formataj kontni. Sa vle di ke mesaj la (oswa yon pati nan li) kapab pibliye sou yon sit entènèt paj-san yo pa bezwen yo dwe manyen moute nan yon HTML editè davans.
“;M –; HTML ak embedded imaj.”; Dosye m yo se achiv HTML paj ki pèmèt konbine tèks mesaj ak grafik nan yon dosye. A M fòma yo ki itilize sitou pa devlopè sou sit wèb, depi li rann li pi fasil nan travay ak kontni sou bò nan sèvè. Pou egzanp, E-mail mesaj sove kòm m paj kapab afiche sou yon sit entènèt, kote yo kapab ap okipe kòm yon inite yon sèl, san depann sou prezans la nan eleman tache (tankou dosye odyo, grafik oswa Animations). Menm jan ak nan TXT ak HTML fòmanan, a M fòma is supported by MS Outlook’;s “;Save as…;”; atik meni, men pespektiv Export Sòsye ofri karakteristik pi fleksib pou travay ak yon gwo kantite enfòmasyon.
“;Vkf –; Virtual Kat File (var).”; A fòma var se yon kat biznis elektwonik ki gen dosye a gen .vkf ekstansyon epi li ka gen yon non ak adrès, Nimewo Telefòn, E-mail adrès, URL adrès, logo, foto ak klip menm odyo. A fòma var se estanda pou ekonomize ak transfere kontak sou Entènèt la. Se poutèt sa,, Kontak liv pespektiv adrès ki te extrait lè l sèvi avèk Pespektiv Export Sòsye nan fòma var kapab transfere nan yon adrese liv nan kliyan lapòs lòt, tache ak E-may, oswa transfere bay yon lòt itilizatè.
“;V –; Fòma vCalendar.”; A fòma vCalendar te orijinèlman panse moute kòm yon fason voye reyinyon envite, pa chanje dosye fini ak nan .v ekstansyon. Se konsa nan fòma vCalendar Yo souvan rele estanda a pou jesyon reyinyon. When the “;Autodetect”; fonksyon yo itilize, bagay ki soti nan la Pespektiv kalandriye ak adrès liv kontak yo te sove nan la vCalendar ak var fòma respektivman.
“;Trik –; Fòma ikalandar.”; A fòma ikalandar a se yon vèsyon rich nan la fòma vCalendar, ak nan .trik ekstansyon dosye, ak sèvis kòm yon estanda pou planifikasyon kalandriye. Dosye nan fòma ikalandar ka itilize yo transfere enfòmasyon ki soti nan yon kalandriye pèsonèl e-mail kliyan (osi lontan ke kliyan yo sipòte sa yo fonksyon) oswa planifikasyon lojisyèl. Modèn lojisyèl ak sèvis entènèt - Apple Aktivite Fizik, Google Kalandriye, Yahoo Kalandriye, Lotus Nòt ak fenèt Kalandriye - tout done sipò ki estoke nan la swa fòma ikalandar oswa fòma vCalendar.


text:
Nan peyi Siri, militan yo di sòlda yo touye omwen 7 moun nan moman yon ti gwoup obsèvatè Nasyonzini rekòmanse misyon yo pou yo kontwole yon seselfe frajil nan konfli ant gouvènman an avèk rebel yo---konfli ki gen yon lane.
Obsèvatwa siryen dwazimen an, ki gen baz li nan la Grand’Bretay, di 4 moun mouri e divès lòt blese lè fòs sekirite yo te louvri zam sou yon otobis nan yon pòs enspeksyon nan pwovens Idlib nan nò Siri.
Ajans nouvèl Leta peyi Siri, Sanaa, rapòte fòs sekirite yo touye yon teworis nan Idlib aprè yo te dejwe yon tantativ enfiltrasyon militan ame ki te soti Turki. Li pako klè si nouvèl sa a t ap fè referans ak menm ensidan an.


text:
Sekretè deta Etazini an, Hillary Clinton ap rankontre avèk minis afè etranjè rus la, Sergei Lavrov e ak anvwaye lapè Lakhdar Brahimi pou yo diskite sou konfli Siryen an. Yon otorite wo plase Etazini fè konnen triyo a pral rankontre nan Dublin nan peyi Ireland nan kouliss yon konferans sou dwazimen.
Rankont sa a tonbe nan moman kabinè Almay nan aksepte pou l voye misil defans ayeryen Patriyòt ak sòlda nan peyi Turki pou ede proteje manb L’Otan yo sizoka Siri ta lanse kèk atak.
Kounye a, akò sa a dwe jwen aprobasyon palman Alman an ke yo atann ki pral apiye mezi sa a. Netherlands ak Lèzetazini gen pou yo ede avèk deplwaman misil Patriyòt yo nan kèk semèn k ap vini yo.
Sekretè deta Clinton di desizyon sa a voye yon mesaj klè bay lidè siryen yo pou fè yo konnen ke Turki gen apwi total Alyans la. Li lanse apèl pou mande prezidan Bashar al-Assad pou l jwen yon antant politik avèk nouvo oppozisyon re-òganize Siri a e li bay avètisman pou di Siri: “itilizasyon zam chimik inakseptab.”
Chèf diplomasi amerikèn nan deklare: “preokipasyon nou sè ke yon rejim Assad dezespere chak jou pi plis ka petét gen rekou a zam chimik oubyen li ka petét pèdi kontwòl yo epi yo al tonbe nan men youn ou plizyè gwoup ki kounye a ap opere nan peyi Siri. Pa kont nan kad inite absoli ke nou tout genyen sou dosye sa a nou voye yon mesaj klè ke si yo travèse liy wouj sa a, responsab yo ap gen pou yo rann kont."


text:
Rai Algérien : Nouri koufi MP3 Album : Khroudj el aroussa MP3
Téléchargement gratuit des MP3 de Nouri koufi
Khroudj el aroussa, Nouri koufi - Khroudj el aroussa. Télécharger et écouter l'album Khroudj el aroussa de Nouri koufi! music, albums et mp3 Nouri koufi 2015
Tous les MP3 de
Nouri koufi à écouter et télécharger en ligne gratuitement.
rai2014.net propose les dernières chansons et mp3 2012 et 2013 du Nouri koufi
Playliste de Nouri koufi Nouri koufi - Fi Wahran Sekna Ghzali Nouri koufi - Khroudj Laarouss Nouri koufi - Mir Hwaya Makhtouf
Placer un lien vers la page de Nouri koufi sur votre site ou blog
Rai Algérien Nouri koufi - Site officiel de Rai Algérien, rai dz, Musique Arabe, Nouri koufi, photo de Nouri koufi, chanson de Nouri koufi, album de Nouri koufi 2012 et 2013, video clip de Nouri koufi , parole de Nouri koufi , Télécharger Nouri koufi mp3
Mots cléTelecharger Gratuitement Mp3 De Nouri Koufi Chanson Mir Hwaya Makhtouf, Telecharger+la+chanson+de+nouri+koufi+l'a3roussa, Photo Aroussa 2013, El+aroussa, Nouri Koufi 2013, Nouri+koufi+mad, Chanson Nouri Koufi : Khroudj El Aroussa En Mp3, Telecharger Nouri El Koufi Khroudj La3roussa Mp3, Nouri El Koufi Mp3, Aroussa 2013, Télécharger Nouri Koufi Mp3 Gratuit, Nouri Koufi Khroudj El Aroussa, Télécharger Gratuitement Nouri Koufi, Nouri Koufi Mp3, Dz Rai Nouri Kofi, Rai 2014 Nouri Koufi, Nouri Koufi Mp3 2013, Telecharger Nouri El Koufi Khroudj Laaroussa Mp3, Nouri El Koufi Khroudj Laaroussa Mp3, Mp3 Arossa, Nouri El Koufi Khroudj La3roussa Mp3, Telecharger Nouri Koufi Khroudj Laaroussa Mp3, Telecharger Nouri Koufi Gratuit, Fouto Aroussa, Nouri Koufi Khroudj Laaroussa, Nouri El Koufi Khroudj La3roussa Telechargement, Telecharger Gratuitement Musique Nouri El Koufi, Download Nouri Koufi Mp3, NOURI EL KOUFI 2014, Telecharger Les Chanson De Nouri Koufi, Nouri Koufi Mp3 Telecharger Gratuit, Chanson De Nouri El Koufi 2013, Nouri El Koufi Mp3 Gratuit, TELECHARGER GRATUITEMENT LES CHANSONS DE NOURI KOUFI£, Telecharger Nouri Koufi Mp3, Téléchargement Nour Koufi Mp3, Telecharger Les Chanson De Nouri Koufi En Audio Ou Mp3, Chanson De Nori El Koufi 2014, Telecharger Music Nori Kofi, DZRai Nouri Koufi, Aroussa, Chanson Aroussa 2014, Ecouter Et Tele Charger Gratuitement Les Chansons De Nouri Koufi, Telecharge Gratuite Nouri Elkoufi Dzrai, Top Rai Nouri Koufi Mp3, Telecharger Et Ecouter Music Nouri El Koufi Mp3, Télécharge Sur DZRai Lala Malika, Telecharger Music De Nori Kofi Mp3 El 3roussa, Telecharger Music De Nori Kofi El 3roussa Rai Algerian 2013, Telecharger Gratuit Mp3 Chanson De Nouri Koufi


text:
1
Se mwen menm, Pyè, apòt Jezikri, k'ap ekri lèt sa a pou nou tout ki fè pati pèp Bondye te chwazi a men k'ap viv tankou etranje, gaye nan peyi Pon, Galasi, Kapadòs, Lazi ak Bitini.
2
Se Bondye Papa a ki te chwazi nou dapre plan li te fè davans lan. Gremesi Sentespri li a, li mete nou apa pou li pou n' obeyi Jezikri, pou san Jezikri ki koule pou nou an ka mete nou nan kondisyon pou sèvi Bondye. M'ap mande Bondye pou nou resevwa anpil benediksyon ak kè poze.
3 Ann fè lwanj Bondye, Papa Jezikri, Seyè nou an. Paske, nan kè sansib li, li ban nou lavi ankò lè li te fè Jezikri leve soti vivan nan lanmò a. Sa fè nou viv ak anpil espwa.
4 N'ap tann lè pou n' resevwa eritaj Bondye a, eritaj ki p'ap janm pouri, ki p'ap janm sal, ni ki p'ap janm pèdi frechè l', eritaj li sere pou nou nan syèl la.
5 Paske nou menm nou gen konfyans nan li, Bondye ap pwoteje nou ak pouvwa li jouk la delivre nou jan sa pral parèt aklè nan dènye tan an.
6 Sa fè nou kontan anpil, menm si koulye a nou blije gen lapenn anpil pou yon ti tan, avèk tout kalite eprèv n'ap sibi yo.
7 Paske, konfyans nou se tankou lò li ye. Yo blije pase lò a, ki yon bagay perisab, nan dife pou wè si l' bon. Konsa tou, konfyans nou ki gen plis valè pase lò a gen pou pase anba eprèv tou, pou nou ka resevwa lwanj, onè ak respè lè Jezikri va parèt.
8 Nou renmen l', atout nou pa te wè l'; nou gen konfyans nan li, atout nou pa wè l' koulye a. Konsa, nou kontan ak yon kontantman nou pa ka esplike men ki merite lwanj,
9 paske nou jwenn sa nou t'ap chache lè nou te kwè a: delivrans pou nanm nou.
10 Pwofèt yo te chache anpil, yo te fouye anpil pou yo te ka konnen ki jan Bondye t'ap delivre nou. Yo te di davans ki kalite favè Bondye tapral fè nou.
11 Lespri Kris la ki te nan yo te fè yo konnen davans tou sa Kris la tapral soufri, ansanm ak lwanj ki t'ap tann li apre sa. Men, yo t'ap chache konnen tou kilè ak nan ki sikonstans sa tapral rive.
12 Se konsa, Bondye fè yo konnen sèvis yo t'ap fè lè yo te bay mesaj la, se pa t' pou yo, men pou nou. Gremesi moun k'ap anonse nou bon nouvèl la, avèk pouvwa Sentespri ki soti nan syèl la, nou konnen bagay sa yo koulye a, bagay ata zanj yo ta renmen konprann.
13 Se poutèt sa, konnen byen sa nou pral fè. Mete tèt nou an plas. Mete tout espwa nou nan benediksyon nou pral resevwa lè Jezikri va parèt.
14 Tankou timoun obeyisan, pa kite move lanvi nou te genyen nan tan lontan yo mennen lavi nou ankò, tankou anvan lè nou pa t' konn Bondye.
15 Okontrè, nan tou sa n'ap fè, se pou nou bon nèt, tankou Bondye ki rele nou an bon nèt tou.
16 Paske, men sa ki ekri nan Liv la: Se pou nou bon nèt, paske mwen menm, mwen bon nèt.
17 Si lè n'ap lapriyè nou rele Bondye: Papa, li menm ki p'ap gade sou figi moun men k'ap jije tout moun menm jan dapre sa yo fè, se pou nou viv ak krentif pou Bondye pandan ti tan ki rete pou nou pase sou tè a.
18 Bondye wete nou nan lavi san sans nou te resevwa nan men zansèt nou yo. Nou konnen sa li te peye pou sa. Se pa t' avèk bagay ki ka pèdi valè yo tankou lajan ak lò.
19 Men, se avèk gwo ofrann san Kris la ki te koule lè li te ofri tèt li tankou yon ti mouton san defo ni ankenn enfimite.
20 Bondye te chwazi l' pou sa depi anvan li te kreye tout bagay. Men, se nan dènye tan sa yo li vin parèt pou byen nou.
21 Gremesi Kris la, nou gen konfyans nan Bondye ki te fè l' leve soti vivan nan lanmò, nan Bondye ki te ba l' lwanj. Konsa, nou mete tout konfyans nou ak tout espwa nou nan Bondye.
22 Koulye a, lè n'ap obeyi verite a, nou nan kondisyon pou nou fè sèvis Bondye, pou nou sa gen yon renmen sensè pou frè yo. Se sak fè, se pou nou yonn renmen lòt ak tout kè nou, ak tout fòs nou.
23 Gremesi pawòl Bondye a ki yon pawòl vivan epi ki la pou tout tan, nou resevwa yon lòt lavi. Fwa sa a, nou pa soti nan yon jèm ki ka mouri, men nan yon jèm ki pa ka mouri.
24 Jan sa ekri nan Liv la: Moun, se tankou zèb yo ye. Tout bèl ou wè yo bèl la, se tankou flè zèb la yo ye. Zèb la chèch, flè a tonbe.
25 Men, pawòl Bondye a la pou tout tan. Se pawòl sa a bon nouvèl la te pote ban nou.
>
Spelling: IPA with the following modifications: oral vowel + [n] nasal vowel -- [y] /j/ -- [è] front open-mid unrounded vowel -- [ò] back open-mid rounded vowel -- [ou] /u/ -- [u] Voiceless labial-palatal approximant, i.e. semi-vowel corresponding to /y/ -- [ch] Voiceless postalveolar fricative -- [j] Voiced postalveolar fricative
Bible Hub


text:
Published February 21, 2011
The visual poem Ganthier in Kreyol.
Ganthier
Mwen te panse, li di de madanm
ki dire sis mwa, anvan nouvèl
trayizon san sila a, anvan l kouche
sou do li, boutèy dwòg danjere ak
pwazon pou rat li aliyen sou papòt la,
anvan eqwasyon senp fatig ak mond
sila a plis yon kò k'ap deperi nan debri,
yon kè ki boulvèse pa ri yon fanm, anvan
tout bagay sa yo, li te ale, madam sa a,
ti zanj sa a, fanm bèlte ki konn bèlte li;
mwen te panse, li di, li te yon ti zanj,
men se pa t vre, kou sa rive pafwa.
Men koulyea l'ap souri souri rize parese a,
zye koulè zabriko li briye, li jwenn zanj
siperyè li; e se konsa yon cliché pou mizik
popilè vin tounen yon im pou sen yo.
Li te vini e sove l fason zanj siperyè yo
antre nan yon kay—san mande pèmisyon;
antre nan kay la kòmsi yo genyen
yon lame zanj sou lòd yo—
san zèl, yo rive kouwè odè lansan,
ranpli souf ou e plase yon men sou ou,
e ou vin konfòme w. Bagay sa a
pi fò ke lanmou. Yon liv;
yon liv lejann avèk chapit e vèsè
kapab ekri sou bagay sila a—vwa Bondye,
mistè dominan kreyati selès yo yo sakrifye
pou vin konpayèl chè fèb èt imen yo, li se
zanj siperyè sa ak yon blesi nan kò li—kòmsi
tout bagay la te planifye: Mwen pral voye
yon move sò sou ou, yon bagay k'ap ante w
kou maladi lèp ta fè w si yo pa t jwenn gerizon l
—yon bagay rezève pou moun modi yo, yo di,
bagay sa a dwe chichote nan fant yon ti twou
kote ti kò fennen ap redi pou jwenn lè,
mwen pral kite l pote bagay sa a anndan l,
epi mwen pral ba w lòd pou marye avè l,
pran l kòm madanm ou, e w'ap vin aprann
konbyen pi gran ke dezi bagay sila a ye,
konbyen li pi vas ke grangou. Li gade l,
ki kouche la a sou vant sou matla ki kouvri
ak dra blan deyò sou galri a kote lè a pi fre,
e li te abiye ak yon jip konplè roz legliz,
l'ap gade li, apre li ba l manje, ba li dlo pou l
bwè, vide dlo pou men li, epi li di: "Mwen
pa merite li, non li dwe non lagras, mwen
pa merite refij sa a, e mwen mande l tout tan,
poukisa ou renmen mwen, e li di, bagay sa a
pi gran ke mwen avè w, e se sa sèlman li di."
Petèt yon nonm dwe toujou ret tann anvan l
manyen chè yon zanj siperyè, yon nonm dwe
apwoche kò yon zanj siperyè tankou l ta devan
yon lotèl, yon nonm pa dwe lese briyans zye l
fè l panse sa se yon chè òdinè; yon nonm dwe
pran tan l pou l marye l kòmsadwa, ba li yon
bag, ba li kontantman yon fanmi reyini,
yon nonm dwe fè tout bagay sa yo anvan l
ajenouye l devan kò yon zanj siperyè ki pa
menm konnen li se yon divinite sof nan jan
yon bato konnen yo dirije pou l ale nan bon dlo.
Lanmou dezespere konsa pou sa yo ki sove
anba katastwòf pousyè ak wòch—sa yo ki vin
konnen kouman bagay yo fini, sa yo k'ap viv
kòmsi demen pa t yon pwomès,
se konsa lanmou ye pou sila yo yo bay
move sò lanmou zanj siperyè.
(English original: Kwame Dawes / Haitian translation: Tontongi)
Reading may differ slightly from text.


text:
Ann Afrik de Lwès, divès peyi voye twoup militè yo nan Mali pou ede lame malyèn nan repouse militan rebèl kap avanse sou plis rejyon nan pati sid peyi a. Oparavan, anons te fèt pou di se jous nan mwa septanm 2013 la twoup wès-afriken yo tap gen pou ale nan Mali; sepandan, Sonny Ougo, direktè kominikasyon Kominote Ekonomik Eta Wès-Afriken yo, fè Lavwadlamerik konnen yon afè de 3 mil òm jwenn otorizasyon Konsèy Sekirite l’ONU an pou yo ale nan vil malyèn Diabaly depi lendi 14 janvye 2012 la.
Menm lendi 14 janvye a, anbasadè Lafrans nan Nasyon Zini, Gérard Araud, pale pou l di jeneral nijeryan ki gen pou dirije twoup wès-afriken yo deja twouve li nan kapital Mali a, Bamako. Lòt peyi ki pwomèt pou yo voye sòlda tou, se Nijèr, Bourkina Faso avèk Senegal.
Bò kote pa l, minis defans fransè a, Jean-Yves Le Drian, deklare rebèl yo te mete men sou vil Diabaly ki sou yon distans 400 kilomèt o nò Bamako aprè yon batay fewòs ak sòlda malyen yo. Sepandan, minis la kontinye pou l di operasyon militè Lafrans lanse nan peyi a ap bay bon rezilta; saprè li, operasyon sa a ap mache jan prezidan François Hollande te prevwa l la.
Lòt reyaksyon sou sitiyasyon-an nan Mali: Minis defans ameriken an, Leon Panetta, pale lendi 14 janvye a pou l di Lèzetazini pare pou l ofri asistans lojistik bay twoup fransè ki nan Mali yo; dayè, Washington deja ap fè fransè yo jwenn enfòmasyon gras ak imaj kèk aparèy telegide ameriken ap ranmase nan rejyon an. Yon lòt kote, Sekretè Jeneral l’ONU an, Ban Ki-moon, di li byen akeyi desizyon Pari pran pou l voye twoup nan Mali-a. Mesye Ban espere aksyon sa a va rive bloke ofansiv rebèl yo.


text:
Vis Prezidan Audrey M. Edmonson rankontre ak vizitè distenge Malawi
Vis Prezidan Audrey M. Edmonson ak manm Biwo Devlopman Ekonomik ak Komès Entènasyonal (OEDIT) Konte Miami-Dade akeyi vizitè distenge yo ki soti nan Repiblik Malawi, Lafrik jou 1e avril 2011 nan Stephen P. Clark Center Anba Lavil Miami. Reyinyon an te fè pati yon angajman long Konte Miami-Dade pran nan travay pou ranfòse komès ak relasyon kiltirèl ak kontinan Lafrik.
Pami moun ki te la yo te gen Jimmy Nares, Asistan Direktè OEDIT; Anthony D. Okonmah, Fred Oladeinde, ak Sonny Wright de Fondasyon pou Demokrasi nan Lafrik; Patrick Mphepo, Sekretè nan Komès ak Envestisman, Anbasad Repiblik Malawi nan peyi Etazini, ak H.E. Jane Nankwenya, Anbasadè Adjwen nan Anbasad Repiblik Malawi nan Etazini.
Gwoup la te diskite yon kantite sijè, ki enkli Dekrè Lalwa lan 2000 Gouvènman Ameriken sou Devlopman ak Opòtinite Lafrik (AGOA), ki ofri ankourajman tanjib pou peyi Afriken yo kontinye efò pou yo louvri ekonomi peyi yo epi pou kreye mache lib. Anplis, yo te pale sou apwobasyon kontra $350,7 milyon dola Millennium Challenge Corporation (MCC) ke yo te bay gouvènman Malawi a pou revitalize sektè pouvwa Malawi an. Kontra enfòmèl la kapab bay konpayi ameriken yo tou opòtinite pou yo fè biznis nan Malawi.
De gòch a dwat: Jimmy Nares, Direktè Adjwen, Biwo Devlopman Ekonomik ak Komès Entènasyonal; Anthony D. Okonmah, Direktè Egzekitif, Fondasyon pou Demokrasi nan Lafrik; Patrick Mphepo, Sekretè – Komès ak Envestisman, Anbasad Repiblik Malawi nan Etazini; Vis Prezidan Audrey M. Edmonson; H.E. Jane Nankwenya, Anbasadè Adjwen, Anbasad Repiblik Malawi nan Etazini; Fred Oladeinde, Prezidan, Fondasyon pou Demokrasi nan Lafrik; ak Sonny Wright, Ansyen Prezidan Fondasyon pou Demokrasi an Afrik.
Photo credit: OEDIT/Konte Miami-Dade


text:
Migrasyon imel nan lapòs Apple nan pespektiv
K. Mwen te eseye lè l sèvi avèk Sòsye Import pespektiv te enpòte apeprè 15,000 Imèl ki te sere nan Apple Lapòs (v4.1). The import was mostly successful but most of the emails seem to have had small parts of their contents altered. Mostly this manifests itself as characters replaced by the Equals symbol (=) nan Imèl HTML te resevwa nan men itilizatè lè l sèvi avèk pespektiv men HTML kòd tèt li ka pafwa ou ka jwenn, pou egzanp, ranplase comercial a (&) senbòl ak = amp;. Is this a known problem and, si se konsa, èske gen yon bagay pou m 'ka fè yo anpeche li? Is there a better way of migrasyon imel nan lapòs Apple nan pespektiv Konsa, transfòmasyon sa yo pa rive?
Yon. Please enable the emails preprocessing option “;Pèmèt pretretman lan anl (UNIX, MAC)”; anvan yo kòmanse inportan a. The “;Options”; bouton ki disponib nan paj la sòsye dezyèm. Jis pèmèt li e enpòte Imèl pespektiv. Opsyon sa a ap analysis chak mesaj ak kòrèk kodaj th an akò ak MS tablo fenèt Char-ansanm. Li pral retire senbòl fatra nan enpòte Imèl Se konsa, yo pral enpòte kòrèkteman.
Si ou ta vle aprann plis sou Outlook Import Sòsye options please li atik sa a.
Si ou santi ou alèz configured chak opsyon separeman, ou ka itilize youn nan Prereglaj yo. Chwazi Prereglaj la pou Mac OS imel lojisyèl, laprès la Aplike bouton ak konfime chwa nan opsyon pa peze OK bouton.


text:
Dife nan Kay
Ankouraje lòt yo aji lè ou trase yon egzanp pou tèt ou, Angajman pou Prepareepi fè lòt yo konnen sa!
Chak ane plis pase 2,500 moun mouri, epi 12,600 pran chòk nan dife ki pran nan kay Ozetazini. Yo estime pwopriyete ki pèdi dirèkteman nan dife nan kay estime a $7.3 milya dola chak ane. Dife nan kay kapab evite!
Pou pwoteje tèt ou, li enpòtan pou konprann patikilarite debaz dife. Dife gaye vit; pa gen tan pou rasanble byen enpòtan oswa pou fè yon koutfil. Nan sèlman de (2) minit, yon dife kapab vin menase lavi ou. Nan senk (5) minit, yon kapab vlope avèk flanm dife.
Chalè ak lafimen dife a kapab pi danjere pase flanm yo. Si ou inale lè ki cho anpil sa kapab boule poumon ou. Dife pwodui gaz pwazon ki fè ou dezoryante ak anvi dòmi. Olye yon dife lakòz ou reveye nan dòmi, ou ka tonbe nan yon somèy ki pi pwofon. Asfiksi se kòm prensipal lanmò nan dife, twòp brili nan yon pwopòsyon twa-a-youn.
Aprann sou dife
Chak jou Ameriken yo gen laperèz dife, men pifò moun pa konprann dife.
Dife RAPID!
Gen yon ti tan sèlman! Nan mwens pase 30 segonn, yon ti flanm dife kapab depase kontwòl ou epi tounen yon gwo dife. Li pran sèlman kèk minit pou lafimen nwa epè plen yon kay, oswa pou kay vlope nan flanm yo. Pifò dife ki touye moun fèt nan kay lè moun yo ap dòmi. Si ou reveye nan yon dife, ou p ap gen tan pou pran byen enpòtan ou paske dife a gaye twò vit, epi lafimen an twòp epè. Ou gen tan sèlman pou retire kò ou.
Dife CHO!
Chalè a pi menasan pase flanm yo. Chalè yon dife sèlman kapab touye moun. Tanperati nòmal ki nan yon dife kapab 100 degre nan nivo planche a, epi li ka monte 600 degre nan nivo zye ou. Si ou inale lè ki cho anpil sa kapab boule poumon ou. Chalè sa a kapab fonn rad ou nan po ou. Nan senk (5) minit, yon chanm kapab vin tèlman cho sa ap fè tout sa ki ladan pran dife anmenmtan: sa rele transmisyon flanm.
Dife SONB!
Dife pa briyan, li nwa nèt. Dife a kòmanse briyan, men byen vit li fè lafimen nwa, epi ak fènwa nèt. Si ou reveye nan yon dife, ou ka pa wè, dezoryante ak pa kapab jwenn kote pou pase nan kay ou t ap viv pandan plizyè ane.
Dife TOUYE MOUN!
Lafimen ak gaz toksik touye plis moun pase flanm dife a. Dife itilize oksijèn ou bezwen an, epi li pwodui lafimen ak gaz pwazon ki touye moun. Si ou respire menm ti kantite lafimen ak gaz toksik sa kapab fè ou anvi dòmi, dezoryante, epitou sa kapab fè respirasyon ou kout. Vapè san odè ak san koulè yo kapab mete ou nan yon pwofon somèy anvan flanm yo rive nan pòt ou. Ou ka pa reveye alè pou retire kò ou.
Se sèlman lè nou konnen vrè kalite dife a nou kapab prepare fanmi nou ak tèt nou.
Anvan
Anvan yon Dife
KREYE EPI PRATIKE YON PLAN POU CHAPE NAN DIFE
Sizoka gen yon dife, sonje chak segonn enpòtan, kidonk oumenm ak fanmi ou dwe toujou prepare. Plan pou deplase yo ap ede ou sòti nan kay ou byen vit.
De fwa chak ane, pratike plan pou deplase lakay ou si ta gen dife. Men kèk konsèy pou konsidere lè w ap prepare plan sa a:
- Jwenn de (2) kote pou sòti nan chak chanm.
- Si premye kote a bloke avèk dife oswa lafimen, w ap bezwen yon dezyèm kote pou sòti. Yon dezyèm wout ta ka yon fenèt ki nan twati toupre a oswa yon nechèl pliyan pou pase nan fenèt yon etaj ki pi wo.
- Achte sèlman nechèl pliyan yo evalye nan yon laboratwa yo rekonèt tout kote nan peyi a, tankou Underwriters Laboratory (UL).
- Asire fenèt yo pa bloke, ou kapab retire griy yo byen vit, epi ou kapab louvri ba sekirite yo san pwoblèm.
- Fè pratik pou jwenn kote pou sòti nan kay la nan fènwa oswa avèk zye ou fèmen.
- Fenèt ak pòt ki gen ba sekirite yo dwe gen aparèy pou lache ba yo byen vit pou pèmèt yo louvri imedyatman nan yon ijans. Asire tout moun nan fanmi an konprann ak pratik fason pou yo opere ak louvri pòt ak fenèt ki gen ba sekirite yo kòrèkteman.
- Montre timoun yo pou yo pa kache pou ponpye yo.
Detektè Lafimen
Yon detektè lafimen ki byen enstale ak antreteni se sèl bagay nan kay ou ki kapab bay avètisman pou yon dife pou ou ak fanmi ou 24 èdtan pa jou, ak sèt (7) jou pa semèn. Yon detektè lafimen ki fonksyone ba ou plis chans pou siviv nan yon dife kay danjere.
- Enstale detektè lafimen ki gen iyonizasyon AK sa ki gen selil foto-elektrik, ki gen kaptè lafimen ki gen iyonizasyon ak selil foto-elektrik.
- Teste batri yo chak mwa.
- Ranplase batri yo nan detektè lafimen ki fonksyone avèk batri ak detektè lafimen ki gen kab omwen yon fwa chak ane (sof batri lityòm ki la ou 10 zan yo epi ki pa ka ranplase).
- Enstale detektè lafimen nan chak etaj lakay ou, ak nan sousòl la tou. Administrasyon Ponpye Etazini rekòmande pou enstale detektè lafimen andedan ak deyò zòn kote w ap dòmi.
- Toujou swiv eksplikasyon manifakti a pou enstalasyon lè w ap enstale detektè lafimen yo.
- Ranplase tout inite detektè lafimen an chak 8-10 ane oswa dapre eksplikasyon manifakti a.
- Pa janm dezaktive yon detektè lafimen pandan w ap kwit manje - li kapab yon erè ki detwi lavi ou. Louvri yon fenèt oswa yon pòt, epi peze bouton "hush", pase yon twal nan alam nan pou retire lè a, oswa mete tout alam nan sou yon distans plizyè pye avèk kote a.
Sekirite alam lafimen pou moun ki gen pwoblèm aksè oswa fonksyonèl
- Nou ankouraje moun k ap bay swen yo pou tcheke detektè lafimen moun ki pa kapab fè sa poukont yo.
- Alam odyo pou moun ki gen pwoblèm pou wè ta dwe poze avèk yon ti entèval silans ant chak sik swivi pou moun kapab tande eksplikasyon oswa vwa lòt moun.
- Detektè lafimen ki gen yon vibratè oswa limyè k ap mouri-limen disponib pou moun ki mal pou tande. Kontakte depatman ponpye lokal ou pou jwenn enfòmasyon sou fason pou jwenn detektè lafimen ki gen limyè k ap mouri-limen oswa vibratè.
- Detektè lafimen ki gen yon limyè estwoboskopik deyò lakay ou pou atire atansyon vwazen yo, ak sistèm apèl pou ijans pou mande èd, disponib tou.
Plis Konsèy sou Pwoteksyon kont Dife
- Dòmi avèk pòt ou fèmen.
- Se sèlman moun ki antrene nan bon jan itilizasyon ak antretyen ekstenktè ki ta dwe anvizaje itilize yo lè li nesesè. Kontakte depatman ponpye lokal ou pou jwenn enfòmasyon sou antrènman ki nan zòn ou ak sou ki kalite pou achte pou lakay ou.
- Anvizaje enstale yon sistèm ekstenktè otomatik ki fonksyone avèk dlo pou dife lakay ou.
- Mande depatman ponpye lokal ou pou yo enspekte kay ou pou pwoteksyon ak prekosyon kont dife.
Pandan
Pandan yon Dife
- Ranpe byen ba anba nenpòt lafimen pou sòti - gwo lafimen ak gaz pwazon ap monte nan plafon kay la anvan.
- Lè detektè lafimen an ap sonnen, sòti vit. Ou ka gen sèlman kèk segonn pou sòti san pwoblèm.
- Si gen lafimen ki bloke pòt ou oswa premye kote pou sòti a, itilize dezyèm kote pou sòti a.
- Lafimen se yon bagay ki toksik. Si ou dwe sòti nan lafimen an, bese byen ba epi ale anba lafimen an nan kote pou sòti a.
- Anvan ou louvri yon pòt, manyen bouton pòt la ak pòt la. Si nenpòt ladan yo cho, kite pòt la fèmen, epi itilize dezyèm kote pou sòti a.
- Si gen lafimen k ap sòti toutotou pòt la, kite pòt la fèmen epi itilize dezyèm kote pou sòti a.
- Si w ap louvri yon pòt, louvri li dousman. Pare ou pou fèmen pòt la vit si gen gwo lafimen oswa dife.
- Si ou pa kapab ale kote yon moun ki bezwen èd, kite kay la epi rele 9-1-1 oswa depatman ponpye. Fè operatè ijans lan konnen kote moun nan ye.
- Si bèt-kay yo bloke andedan kay ou, fè ponpye yo konnen sa touswit.
- Si ou pa kapab sòti, fèmen pòt la epi kouvri bouch ayerasyon ak fant ki toutotou pòt yo avèk twal oswa adeziv pou bloke lafimen an. Rele 9-1-1 oswa depatman ponpye ou. Rete kote ou ye a, epi bay siyal pou èd nan fenèt la avèk yon rad ki gen koulè pal oswa avèk yon flach.
- Si rad ou pran dife, kanpe, bese kò ou atè, epi woule – kanpe imedyatman, bese atè, epi kouvri figi ou avèk men ou. Woule anpil fwa oswa woule nan chak sans jouk lè dife a etenn sou ou. Si oumenm oswa yon lòt moun pa kapab kanpe, bese ak woule, toufe flanm yo avèk yon dra oswa yon twal. Itilize dlo frèt pou trete brili a imedyatman pandan 3 a 5 minit. Kouvri li avèk yon twal ki pwòp ak sèk. Rele 9-1-1 oswa depatman ponpye pou chèche èd medikal touswit.
Chape nan dife
- Asire fenèt yo pa kloure oswa pa bloke avèk penti. Asire griy sekirite ki sou fenèt yo gen yon sistèm ouvèti pwoteksyon kont dife pou yo kapab louvri san pwoblèm sou andedan.
- Anvizaje gen nechèl sekou si kay ou gen plis pase yon etaj, epitou asire ba pwoteksyon kont vòlè ak lòt pwosesis anti-vòl ki bloke deyò antre fenèt la louvri san pwoblèm sou andedan.
- Montre manm fanmi ou kijan pou yo bese atè (kote lè a pi pwoteje nan yon dife) lè y ap sòti prese-prese nan yon dife.
- Netwaye zòn estokaj yo. Pa kite fatra, tankou ansyen jounal ak ansyen magazin, fè pil.
Plan pou Sòti nan Dife pou Granmoun Aje ak Moun ki gen Pwoblèm Aksè oswa Fonksyonèl
- Viv toupre yon kote pou sòti. W ap gen plis sekirite nan etaj anba si w ap viv nan yon bilding ki gen apatman. Si w ap viv nan yon kay ki gen plizyè etaj, fè aranjman pou dòmi nan etaj anba a ak toupre yon kote pou sòti.
- Si ou itilize yon deyanbilatè oswa yon chèz-woulan, tcheke tout kote pou sòti yo pou asire w ap pase nan papòt yo.
- Fè nenpòt aranjman ki nesesè, tankou bay ranp ak elajisman papòt yo, pou fasilite moun yo sòti pou ijans.
- Pale avèk manm fanmi ou, avèk manadjè bilding ou, oswa avèk vwazen ou sou plan pwoteksyon ou kont dife, epi pratike plan an avèk yo.
- Kontakte liy depatman ponpye lokal ou ki pa pou ijans, epi eksplike yo bezwen espesyal ou. Mande founisè sèvis pou ijans yo pou yo kenbe enfòmasyon sou bezwen espesyal ou nan dosye.
- Kite yon telefòn toupre kabann ou, epi pare pou rele 911 oswa nimewo ijans lokal ou si ta gen yon dife.
Apre
Apre Dife a
Li kapab akablan sou plan fizik ak mantal pou retounen nan aktivite ou apre yon dife. Lè gen dife, lavi moun vire tèt-anba. Souvan, pati ki pi difisil la se konnen ki kote pou kòmanse ak kimoun pou kontakte.
Lis tout sa pou fè ki anba la a ap sèvi ou kòm yon referans rapid ak gid pou ou pou swiv apre yon dife.
- Kontakte sèvis sekou lokal ou pou katastwòf, tankou Lakwa-Wouj, si ou bezwen lojman pwovizwa, manje ak medikaman.
- Si ou gen asirans, kontakte konpayi asirans ou pou jwenn eksplikasyon detaye sou fason pou pwoteje pwopriyete ou, sou fason pou fè envantè ak sou fason pou kontakte konpayi reparasyon domaj dife lakòz. Si ou pa gen asirans, eseye kontakte òganizasyon prive pou jwenn èd ak asistans.
- Kontakte depatman ponpye pou asire ou pa gen pwoblèm pou antre lakay ou. Pran prekosyon ou avèk nenpòt domaj dife a lakòz nan fondasyon kay la.
- Depatman ponpye ta dwe verifye si sèvis piblik yo swa bon pou itilize oswa si yo dekonekte anvan yo kite kay la. PA eseye rekonekte sèvis piblik yo poukont ou.
- Fè yon envantè pwopriyete ak atik ki domaje o. Pa jete okenn machandiz ki domaje jouk apre ou fin fè yon envantè.
- Eseye chèche dokiman ak dosye enpòtan yo. Gade enfòmasyon ki sou kontak ak pwosesis ranplasman andedan tiliv sa a.
- Si ou kite kay ou, kontakte depatman lapolis lokal pou fè yo konnen pa gen moun nan kay la.
- Kòmanse sere resi pou nenpòt lajan ou depanse ki asosye avèk sa ou pèdi nan dife a. Resi yo ka nesesè pita pou konpayi asirans lan pou yo verifye sa ou pèdi ki reklame nan fòm taks deklarasyon sou revni ou.
- Fè konpayi prè ipotekè ou konnen dife a.
- Kontakte yon kontab oswa Internal Revenue Service sou avantaj espesyal pou moun k ap chèche èd apre yo fin fè pèdans nan dife.
Pou jwenn plis enfòmasyon sou sa ou ta dwe fè apre yon dife lakay ou, tankou evalyasyon pwopriyete ou, ranplasman dokiman ou, ak sijesyon pou jwenn byen ou pèdi yo, ale sou Entènèt nan sitwèb Administrasyon Ponpye Etazini.
Kwit Manje
Kwit Manje
Pifò dife ki pran nan kay sòti nan kuizin nan pandan y ap fè manje, epi dife sa yo lakòz moun pran chòk. Kòz komen pou dife lannwit se sigarèt yo jete yon fason neglijan, etensèl chemine ki pa gen ekran pou bare etensèl oswa pòt an vit, ak aparèy chofaj yo kite twò pre mèb yo oswa konbistib. Dife sa yo kapab sitou danjere paske yo ka konsonmen pandan yon peryòd tan long anvan moun k ap dòmi nan kay la dekouvri yo.
Ou kapab evite dife nan kay! Etap ki anba la yo se etap senp nou chak kapab fè pou evite yon trajedi.
Fason pou Kwit manje
- Rete nan kuizin nan lè w ap fri, griye, oswa bouyi manje. Si ou kite kuizin nan pou menm yon peryòd tan ki kout, fèmen fou a.
- Mete rad manch kout, ki ajiste oswa ki woule sere lè w ap kwit manje.
- Pa kwit manje si ou anvi dòmi, si ou t ap bwè alkòl, oswa si ou pran medikaman k ap fè ou anvi dòmi.
- Mete timoun yo lwen avèk zòn kote w ap kwit manje. Pou fè sa, egzije timoun yo pou yo rete nan yon "zòn san timoun" ki gen yon distans 3 pye avèk fou a.
- Mete griy babikyou a nan yon pozisyon 10 pye avèk miray ak balistrad teras, epi deyò anba ovan ak branch ki depase tèt kay la.
Fimen
- Si ou fimen, fimen deyò kay la. Pifò dife materyèl fimen lakòz yo kòmanse andedan kay la. Mete sigarèt ou deyò nan yon bwat ki plen sab.
- Asire mete sigarèt yo ak sann yo deyò. Ou dwe kraze bout sigarèt la nèt nan yon sandriye. Tranpe bout sigarèt yo ak sann yo nan dlo anvan ou jete yo. Pa janm voye bout sigarèt oswa sann cho nan poubèl la.
- Tcheke bout sigarèt yo. Chèz ak sofa pran dife vit epi yo boule vit. Pa mete sandriye sou yo. Si gen moun ki t ap fimen nan kay la, tcheke si gen sigarèt anba kousen yo.
- Pa janm fimen nan yon kay kote yo itilize oksijèn, menmsi oksijèn nan fèmen. Oksijèn kapab eksplozif, epi l ap fè dife a boule pi cho ak pi vit.
- Montre ou vijilan - pa fimen sou kabann! Si ou deja dòmi, si ou t ap bwè, oswa si ou te pran medikaman ki fè ou anvi dòmi, mete sigarèt ou deyò anvan.
Sekirite nan Kouran Elektrik ak Aparèy Menaje
- Fil ki dekale kapab lakòz dife. Ranplase tout fil aparèy menaje ki wonje, ansyen oswa domaje imedyatman, epi pa pase fil yo anba twal oswa mèb.
- Achte sèlman aparèy elektrik yo evalye nan yon laboratwa yo rekonèt tout kote nan peyi a, tankou Underwriters Laboratory (UL).
- Si yon aparèy menaje gen yon plòg twa (3) branch, itilize li sèlman nan priz-kouran ki gen twa (3) fant. Pa janm fòse li antre nan yon priz-kouran oswa yon ralonj ki gen de (2) fant.
- Itilize ralonj elektrik yo yon fason ki rezonab; pa janm konekte twòp aparèy nan ralonj yo oswa nan priz-kouran ki nan miray.
- Fèmen imedyatman entèriptè ki twò cho ak limyè k ap mouri-limen, epi ranplase yon fason ki pwofesyonèl.
Aparèy Chofaj Pòtatif
- Kite objè konbistib yo omwen sou yon distans twa (3) pye avèk aparèy chofaj pòtatif yo.
- Achte sèlman aparèy chofaj yo evalye nan yon laboratwa yo rekonèt tout kote nan peyi a, tankou Underwriters Laboratory (UL).
- Tcheke pou wè si aparèy chofaj pòtatif gen yon pwosesis kontwòl tèmosta, epi si l ap etenn otomatikman lè aparèy chofaj la tonbe.
- Kontakte depatman ponpye lokal ou pou konnen si li legal pou itilize chofaj avèk kewozèn nan kominote ou.
- Itilize sèlman kewozèn K-1 ki klè nèt nan aparèy chofaj ou ki fonksyone avèk kewozèn. Pa janm plen li twòp. Itilize aparèy chofaj nan yon chanm ki byen ayere.
Chemine ak Founo ki Limen avèk Bwa
- Enspekte ak netwaye tiyo founo ki limen avèk bwa yo ak chemine yo chak ane, epi tcheke yo chak mwa pou si gen domaj oswa blokaj.
- Pa janm boule fatra, papye oswa bwat vèt.
- Itilize ekran para-etensèl ki lou ase pou bloke bout bwa k ap woule yo, epi ki gwo ase pou kouvri tout bouch chemine a pou bare etensèl k ap vole yo.
- Asire dife a etenn nèt anvan ou kite kay la oswa anvan ou monte kabann nou.
- Estoke sann frèt yo nan yon bwat metal ki byen fèmen deyò kay la.
Timoun
- Senplifye jwèt dife a lè ou montre timoun yo dife se yon zouti, pa yon jwèt.
- Konsève alimèt ak brikè kote timoun pa ka pran ak wè yo. Mete yo pito nan plaka ki fèmen.
- Montre timoun yo pou yo pa pran alimèt oswa brikè yo ka jwenn. Olye sa, yo ta dwe di yon adilt sa imedyatman.
- Pa janm kite timoun yo poukont yo toupre fou k ap opere oswa bouji ki limen, menm pou yon ti tan.
- Tcheke anba kabann yo ak andedan plaka yo pou wè si gen alimèt ki boule, prèv ki montre timoun yo ka jwe avèk dife.
Plis Konsèy pou Prekosyon
- Pa itilize bouji ki limen.
- Pa janm itilize founo oswa fou pou chofe kay ou.
- Ranplase matla ki te fèt anvan Prensip Federal 2007 pou Enflamabilite Matla. Lalwa egzije pou matla ki fèt depi lè sa gen plis sekirite.
- Mete likid konbistib ak flamab yo lwen sous chofaj yo.
- Toujou mete gaz nan dèlko pòtatif yo deyò kay la.
Plis enfòmasyon
Piblikasyon FEMA
Si ou bezwen plis enfòmasyon sou nenpòt nan sijè sa yo, resous ki anba la yo pou Administrasyon Ponpye Etazini ka ede ou.
- Detektè Lafimen: Sa Ou Bezwen Konnen
- Deplasman nan Dife: Depi Ou Deyò, Rete Deyò!
- An Nou Distrè Nou avèk Pwoteksyon kont Dife: Liv Aktivite Marty & Jett's
- Èske Kay Ou Gen Pwoteksyon kont Dife? Manch Pòt
- Dife Sezon Livè: Konsèy sou Sekirite pou Kay la
- Lis Tout Sa pou Fè pou Pwoteksyon kont Dife pou Granmoun Aje yo
- Apre Dife a: Fason pou Retounen nan Nòmal
SITWÈB KI ASOSYE
Ale sou Entènèt nan sitwèb ki anba la yo pou jwenn plis enfòmasyon sou fason pou planifye ak prepare pou yon dife ak sou fason pou konnen resous ki disponib yo:
KONTAKTE DEPATMAN PONPYE ZÒN OU
Pou jwenn plis enfòmasyon sou detektè lafimen, giklè ensandi, prekosyon pou dife, ak fason pou pratike plan deplasman si kay ou ta pran dife, kontakte depatman ponpye zòn ou nan yon nimewo telefòn ki pa la pou ijans, oswa ale sou Entènèt nan sitwèb Administrasyon Ponpye Etazini.


text:
" Sòlda brezilyen yo ap reponn ak tout atak gang ak zam "
sanmdi 1e jiyè 2006
[01/07/07] Minis defans gouvènman Brezil la fè yon virewon pandan 2 jou nan semenn lan an Ayiti. Waldir Pires te vin wè kouman twoup brezilyen yo ap travay andedan Misyon Nayonzini pou estabilize Ayiti (MINISTA). Se Brezil nap fè sonje ki ap kòmande Fòs Nasyonzini a an Ayiti.
Minis brezilyen an di li fè vizit sila pou l kapab kore mlitè brezilyen ki andedan fòs Nasyonzini an an Ayiti e poul kapap tou mezire detèminasyon kasble brezilyen yo genyen pou yo kontinye travay pou ede lapè tabli an Ayiti.
Pou sa ki gen arevwa ak zak vyolans ki rekoumanse fèt nan Site Solèy, pi gwo bidonvil Pòtoprens, nan bab MINISTA, Waldir Pires di li gen konfyans sitiyasyon difisil sa a ap jwenn yon solisyon ofiamezi estabilite politik la ap pran jarèt.
Men minis brezilyen a bay garanti sòlda brezilyen yo ap reponn ak tout atak gang ak zam yo nan kap misyon yo pou kenbe yon klima lapè an Ayiti.
Nan koumansman semenn lan, yon atache près batayon brezilyen an, Alberto Barbosa, te rekonèt gang ak zam yo ki te fè yon kanpe sou zak vyolans yo rekomanse feraye alòske gouvènman ayisyen an ap fè jefò pou l tabli otorite l nan katye sansib yo.
2 dènye semenn sa yo, kasble Brezil yo te blije reponn ak pou piti kat atak gwoup ak zam te fè sou yo. [01/07/06]


text:
Vis-Prezidan Edmonson pral fè konferans deprès anyèl “Yon Bal Tiye Fèt la” jou 31 desanm
MIAMI, FL –Vis Prezidan Konte Miami-Dade Audrey M. Edmonson ak Majistra Vil Miami Tomas Regalado ap òganize konferans deprès anyèl yo an “Yon Bal Tiye Fèt la” pou kapab anpeche rezidan yo itilite zàm afe pou tire anlè pou selebre Lavèy Joudelan. Konferans deprès la ap fèt nan Moore Park, 765 N.W. 36 St. a 10:00 a.m. Epitou, gen manm fòsdelòd lokal yo, klèje ak asosiyasyon katye yo k’ap patisipe nan evennman an.


text:
Nan peyi Lagrès, lidè yon kowalisyon politik de goch –ki te fini nan 2èm pozisyon nan eleksyon lejislativ semèn pase-a – derefize patisipe nan plis negosyasyon sou fòmasyon yon gouvènman kowalisyon. Non lidè sa a se Alexis T-sipras. Pandan li tap pale sou dosye a dimanch 12 me 2012 la, li di li pa sòti pou l tounen sa li rele –nap site «yon konplis nan yon krim kont sosyete grèk la », fen sitasyon. Misye Tsipras deklare :
“Jodi a, jounal ekri pou pale de moun ki genyen aryè-panse nan Komisyon Ewopeyèn nan –moun ki ta di kòmkwa yo pral pèmèt yon ajisteman fiskal ki pi long, yo pral adousi sa ki di nan memorandòm nan. Poukisa yo di yon bagay konsa? Yo di sa paske yo wè pèp nou an, avèk pozisyon li pran e avèk volonte li eksprime nan biwodvòt yo, montre li pa dispoze kite moun mennen l nan katastwòf si li va vle. Pèp grèk la pap komèt suisid volontèman. Se sa pèp la montre yo.”
Misye Tsipras kontinye pou l di, moun kap dirie Lagrès jounen Jodi a e ki dakò ak demand Unyon Ewòp la fè pou yo fè gwo soustraksyon nan depans Leta yo, pa resevwa mesaj pèp la. Pandansetan, prezidan grèk la, Karolos Papoulias ap redi pou wè si li ta òganize kèk rankont ak lidè 3 pi gwo pati politik nan peyi a sou fòmasyon yon nouvo gouvènman epi evite nesesite pou eleksyon palmantè dewoule ankò anvan lontan.