text:
Klike Kouri al nan byen vit kite sit sa a. Aprann plis
Pou èd touswit, tanpri rele Liy Dirèk pou Vyolans Domestik nan Florid la nan 1-800-500-1119
Bwat Zouti Prevansyon Primè
- Apèsi sou Bwat Zouti a
- Entwodiksyon Prevansyon Primè
- Fason pou Travay avèk Moun yo (Nivo Endividyèl)
- Fason pou Travay avèk Kamarad ak Fanmi yo (Nivo Relasyon)
- Fason pou Travay avèk Kominote yo (Nivo Kominote)
- Travay pou Chanje Prensip ak Valè Sosyete a (Nivo Sosyete)
- Resous
Objektif bwat zouti sa a se pou pataje resous ak konesans lòt moun te jwenn itil nan devlopman pwogram pou prevansyon primè vyolans patnè entim. Bwat zouti a òganize selon sijè ak resous, souvan lyen sit wèb yo endike anba chal sijè. Lè nou ajoute resous yo sa PA vle di nou pran responsablite pou dokiman yo.
Anpil resous ki nan bwat zouti sa a se pou entèvansyon oswa prevansyon segondè alaplas prevansyon primè. Nou ajoute resous yo pou enfòme pwosesis ou a. Pwosesis pou devlope pwogram prevansyon primè pou kominote ou a ap kapab gen ladan entwodiksyon yon kantite dokiman toupatou nan bwat zouti a ki gen ladan dokiman/aktivite prevansyon primè ak prevansyon segondè. Nou kwè lektè a se pi souvan ka deside ki zouti ki pi apwopriye nan kominote yo epi avèk popilasyon yo.
Bwat zouti sa a òganize an twa (3) pati prensipal. Toudabò, nou entwodui konsèp prensipal yo pou prevansyon primè. Answit, nou dekri apwòch prevansyon primè sou kat (4) nivo Modèl Sosyal-Ekolojik. Finalman, nou ajoute yon lis pou li ak pou gade nan fen an ki gen plizyè resous adisyonèl.
Sa a se yon bwat zouti kolektif k ap devlope. Tanpri kontakte Brandy Carlson (carlson_brandy@fcadv.org) si ou gen resous oswa eksplikasyon ou ta renmen ajoute nan bwat zouti a pou pataje avèk lòt yo.
Remèsiman
Bwat zouti sa a te devlope avèk reyalizasyon pasyèl aktivite sibvansyon Florida Department of Children and Families ak Florida Coalition Against Domestic Violence finanse.
Reprezantan sant manm Florida Coalition Against Domestic Violence (FCADV) ki endike anba la yo te sèvi kòm volontè ak travay san pran souf pou devlope, òganize, ak rasanble bwat zouti sa a.
- Kristin Atkins, Shelter House, Inc.
- Christina Bates, Sunrise of Pasco County, Inc.
- Kelly Bullard, Harbor House, OCCADV
- Laura Farley, Sunrise of Pasco County, Inc.
- Anna Guest-Jelley, Peaceful Paths Domestic Abuse Network, Inc.
- Amy Hanes, Shelter House, Inc.
- Terri O'Brien, Sunrise of Pasco County, Inc.
- Jennifer Rey, Aide to Victims of Domestic Abuse
- Emily Snipes, Shelter House, Inc.
- Definisyon kle
- Faktè Risk
- Prevansyon Primè kòm Chanjman Sosyal
- Modèl sosyal-ekolojik (SEM)
- Nèf Prensip Prevansyon
- Konpetans Kiltirèl
- Fason pou travay avèk plizyè patnè
- Evalyasyon
- Prevansyon Primè nan Eta Florid ak sou Plan Nasyonal
Prevansyon primè se nenpòt aksyon, estrateji oswa politik ki anpeche vyolans patnè entim fèt okòmansman. Prevansyon primè a ap chèche redui posiblite jeneral pou nenpòt moun vin yon viktim oswa yon delenkan. Pou fè sa, li kreye kondisyon ki fè gen mwens chans pou gen vyolans. Prevansyon IPV konsantre sou fason pou pa kite gen vyolans ki fèt pou premye fwa ak pou moun pa vin viktim pou premye fwa.
Prevansyon Segondè ak Tètyè (ki rele souvan entèvansyon, oswa prevansyon) se efò ki fèt pou idantifye ak abòde premye si abi oswa mechanste (segondè) oswa menm pou chanje moun ki deja viktim abi a oswa k ap fè abi a (tètyè) pou kapab redui konsekans abi a epitou pou pa kite li fè ankò.
Vyolans patnè entim gen ladan vyolans fizik, vyolans seksyèl, menas pou fè vyolans fizik oswa vyolans seksyèl, abi sikolojik/emosyonèl, abi finansye, ak asèlman ant moun ki konsène oswa ki te konsène nan yon relasyon maryaj, seksyèl, oswa mennaj.
Li pi posib pou konnen faktè risk pou patnè zak vyolan patnè entim pase pou fason yon moun viktim. Epitou, pwogram prevansyon yo sanble gen plis siksè nan anpeche zak vyolan an pase fason yon moun viktim. Pètèt se paske delenkan yo vin finalman responsab pou aksyon yo, epitou li difisil pou yon lòt moun patisipe ak kontwole aksyon yon delenkan. Òganizasyon Mondyal Sante te idantifye plizyè faktè risk ki asosye avèk risk yon gason pou fè abi sou patnè li (Krug, Dahlberg, Mercy, Zwi, & Lozano, 2002). Dapre menm prèv yo jwenn nan menm rechèch la, Kansas Coalition Against Domestic Violence te idantifye lòt faktè risk pou zak vyolan patnè entim. Epoutan, faktè risk sa yo ta ka reprezante yon lis ki pa konplè. Men kèk egzanp faktè risk prevansyon primè ap chèche abòde nan nivo diferan modèl sosyal-ekolojik:
- Endividyèl
- Konviksyon nan wòl sèks fòmèl
- Dezi pou pouvwa ak kontwòl
- Relasyon
- Abi pouvwa
- Dominasyon ak kontwòl relasyon yon patnè fè sou lòt la
- Kominote
- Entèpretasyon negatif fanm nan medya
- Fè sanksyon kominote kont delenkan ki fè vyolans domestik
- Nivo sosyete
- Estrikti enstitisyonèl ki ankouraje pouvwa inegal ant gason yo ak fanm yo
- Prensip tradisyonèl sèks
Gwoup ki pi nan risk pou fè IPV se gason yo, alòske gwoup ki pi nan risk pou viktim IPV se fanm yo. Pa egzanp, nan nivo sosyete a, faktè risk pou zak vyolan ak pou fason moun viktim gen ladan modèl istorik ak sosyete ki glorifye vyolans kont fanm yo, estrikti enstitisyonèl ki ankouraje pouvwa inegal ant gason yo ak fanm yo, ak entèpretasyon negatif fanm yo nan medya.
Pou abòde faktè risk sa yo, dwe genyen plizyè estrateji. Estrateji prevansyon primè ak aktivite espesifik se sa yo sible sou popilasyon jeneral la, oswa sou yon sou-ansanm popilasyon jeneral la, ki deziyen pou ankouraje relasyon ki bon pou sante, ak san vyolans. Men kèk egzanp estrateji prevansyon primè: travay avèk gason yo ak ti gason yo pou fès fas ak prensip maskilinite a, ankouraje ladrès pou gen relasyon pozitif ak atitid jèn moun nan nivo endividyèl ak nan nivo kominote, ak règleman lekòl sou fason pou reponn nan entimidasyon ki oryante sou sèks.
Yon entèpretasyon apwofondi sijè plizyè nivo sa a enpòtan pou pwogramè prevansyon primè, patnè kominote ak manm kominote ki angaje nan travay prevansyon primè a.
Apwòch Prevansyon Primè avèk Jèn Moun yo: Apwòch Prevansyon Primè ap chèche anpeche jèn moun yo vin janm viktim oswa delenkan k ap fè vyolans domestik. Pou fè sa, li ofri yo ladrès ak konesans pou devlope relasyon ki bon pou sante yo. Yon dezyèm eleman kle se travay nan kominote yo pou kreye chanjman pozitif ki dekouraje vyolans epi ki sipòte efò yo pou kreye relasyon ki bon pou sante yo.
Prevansyon primè se yon pwosesis ki baze sou egzekisyon pwogram ak sansibilizasyon sou plizyè nivo sosyete a anmenmtan. Okòmansman, moun yo (jèn moun yo) devlope zouti ki nesesè pou fòme relasyon ki bon pou sante, epitou answit moun yo gen relasyon avèk yo a (kamarad, paran, pwofesè ak konseye) devlope zouti ki nesesè pou sipòte yo nan fòme relasyon ki bon pou sante. Anmenmtan, n ap travay pou chanje atitid ak valè kominote ki ankouraje vyolans (pwendvi seksyèl ki pa janm chanje, elatriye), ak prensip sosyete (politik lejislatif, lwa yo, elatriye) ki ankouraje vyolans domestik.
Sa Prevansyon Primè ye:
- Baze sou pwomosyon sante.
- Baze sou devlopman ladrès ak konesans.
- Yon pwosesis k ap kontinye, epi ki mande kalite lidè ak angajman.
- Kominote yo posede epi ki entwodui nan estrikti kominote a.
Sa Prevansyon Primè pa ye:
- Yon pwogram oswa yon evènman edikasyonèl ki fèt yon sèl fwa.
- Yon sesyon pou devlope ladrès.
- Yon pwogram ajans kont vyolans domestik planifye annantye, egzekite ak evalye.
Swiv lyen sa a pou Prezantasyon fòmasyon preliminè FCADV sou prevansyon primè nan PowerPoint.
Prevansyon Primè kòm Chanjman Sosyal
Prevansyon primè konsène prevansyon vyolans patnè entim anvan li kòmanse. Lè n ap egzamine kominote nou yo, nou kapab wè sèvis entèvansyon k ap bay dwa pou moun ki te deja fè eksperyans IPV. Men, pou kapab wè mwens moun ki bezwen sèvis entèvansyon nou, nou bezwen kòmanse prevansyon an pi bonè; sa vle di nou dwe travay avèk jèn moun yo. Sa vle di tou nou dwe kolabore avèk alye chanjman sosyal ki nan kominote a, paske nou konnen IPV jwenn sipò anpil fòm opresyon, tankou seksis, rasis, klasis, etewo-seksis, diskriminasyon ki baze sou kapasite fizik, elatriye. Pami kèk nan fason sipò sa a manifeste genyen pwendvi sou sèks ki pa janm chanje (pa egzanp, gason kòm “chèf kay,” peman inegal, ti gason yo ta dwe toujou “fò,” elatriye) epitou medya (pa egzanp, reprezantasyon minorite seksis ak rasis, “valorizasyon" vyolans kont fanm yo, elatriye). Resous ki endike anba la yo deziyen pou bay egzanp fason ak pou kisa prevansyon primè = chanjman sosyal.
Resous sit wèb:
- http://www.incite-national.org/
- www.Wikigender.org
- http://responsiblemen.wordpress.com
- http://www.youtube.com/watch?v=g-IrhRSwF9U (bon pou Videyo You Tube, seksis)
- http://www.cwsworkshop.org/katrinareader/
- http://www.cwsworkshop.org/resources/ARAgenda.html
- http://new.vawnet.org/Assoc_Files_VAWnet/ActionforSocialChangeII.pdf
- http://www.alternet.org/story/48856/ (Lang)
- http://www.cs.virginia.edu/~evans/cs655/readings/purity.html (Lang)
Yo itilize Modèl Sosyal-Ekolojik anpil nan Sante Piblik pou abòde pwomosyon sante. SEM aplike nan vyolans patnè entim (IPV). Li ofri yon apwòch enteresan nan pwogram ki dirab ak efikas. SEM se yon estrikti pou konprann kijan plizyè nivo enfliyans afekte yon pwoblèm sosyal tankou vyolans patnè entim. Prevansyon primè nan IPV travay sou kat (4) nivo ki konekte pou diminye posiblite pou gen zak vyolan patnè entim oswa pou fason pou moun viktim. Nivo endividyèl la gen ladan faktè tankou konesans, atitid ak konviksyon yon moun. Nivo relasyon an gen ladan enfliyans kamarad ak fanmi, oswa enfliyans lòt moun tankou pwofesè, antrenè, patwon, oswa konseye. Nivo kominote gen ladan kontèks lokal tankou prensip kominote a sou relasyon ak vyolans. Anviwònman kominote gen ladan katye, lekòl, ak espas travay. Finalman, nivo sosyete a gen ladan pi gwo prensip ak valè sosyal ak kiltirèl sou vyolans, sèks, ak relasyon.
SEM fè konnen genyen plizyè faktè oswa nivo ki enfliyanse posiblite yon moun pou fè zak IPV oswa pou yon moun viktim nan IPV. Kat (4) nivo sa yo gen ladan nivo endividyèl, nivo relasyon, nivo kominote, ak nivo sosyete. Selon teyori a, paske chak nivo enfliyanse rezilta IPV, li enpòtan pou deziyen ak egzekite pwogram prevansyon ki abòde chak nivo. Nou te ajoute enfòmasyon yo sou SEM ki nan bwat zouti sa a pou plizyè rezon. Yon rezon se pou ofri ou yon pi bon konpreyansyon chak nan kat (4) nivo yo ak fason yo konekte youn ak lòt. Answit, enfòmasyon sa yo ap anmezi pou ede ou detèmine ki nivo SEM aktivite prevansyon ou yo abòde, epi finalman, enfòmasyon sa yo ta dwe anmezi pou ede ou kreye plis pwogram prevansyon efikas.
Men kèk egzanp entèvansyon Prevansyon Primè nan Modèl Sosyal Ekolojik (SEM):
- Nivo Endividyèl – pwogram pou bay konsèy ak pou devlope ladrès baze sou moun.
- Nivo Relasyon – fòmasyon paran, pwofesè, antrenè, ak konseye pou sipòte jèn moun yo pandan t ap devlope relasyon ki bon pou sante.
- Nivo Kominote – kanpay pou sansibilize kominote a, kanpay pou chanjman prensip/atitid sosyal.
- Nivo Sosyete – kanpay nan medya a gran echèl, chanjman politik.
?
Resous
Resous
Deconstructing Male Violence Against Women: The Men Stopping Violence Community-Accountability Model. (2008) Ulester Douglas, Dick Bathrick, Phyllis Alesia Perry. Violence Against Women.
Nèf (9) prensip pou prevansyon yo devlope sou modèl sosyal ekolojik ak sou teyori aprantisaj. Yo gide pwogram prevansyon primè FCADV yo:
- Planifikasyon, egzekisyon ak evalyasyon pwogram prevansyon an ta dwe abòde tout nivo modèl sosyal-ekolojik la (endividyèl, relasyon, kominote, ak sosyete).
- Estrateji yo ta dwe gen ladan plizyè metòd ansèyman, tankou kèk kalite eleman aktif ki baze sou aptitid.
- Patisipan yo bezwen ase ekspozisyon pou yo jwenn efè yo vle a. Rechèch ki fèt montre chanjman nan atitid yo ak nan konpòtman yo bezwen omwen 7- “dòz."
- Estrateji prevansyon yo ta dwe gen yon jistifikasyon syantifik oswa yon rezon lojik. Pa egzanp, baze planifikasyon pwogram nan sou teyori chanjman konpòtman ak chanjman sosyal.
- Pwogram yo ta dwe sipòte bon relasyon ki estab ak pozitif ant timoun/jèn moun ak adilt, jèn moun ak jèn moun, adilt ak adilt.
- Aktivite pwogram nan ta dwe fèt nan yon moman k ap gen enpak maksimòm nan lavi patisipan an.
- Deziyen pwogram yo pou adapte avèk kwayans ak pratik kiltirèl gwoup espesifik ak kominote yo.
- Yon evalyasyon sistematik nesesè pou detèmine si yon pwogram oswa yon estrateji te efikas. Sa gen ladan itilizasyon rezilta yo pou enfòme fiti pwogram prevansyon yo ak aktivite.
- Anplwaye y ta dwe sansib, konpetan, epitou yo ta dwe jwenn ase fòmasyon, sipò ak sipèvizyon anvan egzekisyon pwogram yo.
Konpetans kiltirèl se yon pwosesis devlòpmantal ki pèmèt vin gen konpreyansyon diferans ak resanblans kiltirèl moun, kominote ak òganizasyon pami ak ant kominote yo, kilti yo ak popilasyon yo. Konpetans sa a mande pou yo eksplwate valè ki baze nan kominote, tradisyon ak koutim pou travay avèk moun ki espè ki fè pati nan popilasyon espesifik nan devlopman estrateji ak kominikasyon espesifik pou satisfè bezwen yo (Adapte nan Adapted from CDC, National Public Health Performance Standards Program).
An pratik, konpetans kiltirèl se yon pwosesis pou devlope kapasite pou konprann, respekte ak travay yon fason ki efikas avèk moun ki sòti nan plizyè orijin kiltirèl (konpetans nan travay avèk yon popilasyon pa nesesèman egal a konpetans pou travay avèk yon popilasyon diferan.) Travay yon fason ki efikas nan kilti yo mande pou moun ki konpetan ak/oswa òganizasyon yo jwenn fason ki efikas pou kominike avèk (vèbalman, alekri epi sou lòt fòm kominikasyon entè-pèsonèl) ak egzekite pwogram enpòtan pou/avèk moun ki fè pati nan divès kilti. Konpetans kiltirèl se pa yon bagay yon moun oswa yon ajans dwe jwenn fòmasyon sou li yon fwa epi pou reyalize. Menm jan kilti fliyid ak evolye pou montre chanjman nan resous, gou, lwa, boza ak relasyon gwoup yo, nivo kapasite yon moun konsa tou lè se pou konprann, kominike ak travay avèk gwoup kiltirèl espesifik. Konpetans kiltirèl se yon kapasite ki reyalize ak antreteni nan fè efò entansyonèl san rete pou aprann ak angaje avèk divès popilasyon.
Pwogram prevansyon primè ki konpetan sou plan kiltirèl enpòtan ak aksesib pou popilasyon sib yo. Prensip la enpòtan. Si planifikatè pwogram nan pa gen yon nivo konpetans kiltirèl ki ase, pwogram yo kapab pa itil pou benefisyè sib yo.
Konpetans kiltirèl enpòtan nan tout nivo pwogram prevansyon primè a. Men yon lis resous pou ede ou nan pwosesis sa a.
- http://www.cuav.org/index.php
- http://www.gmdvp.org/
- http://www.thenetworklared.org/
- http://www.avp.org/
- http://www.nwnetwork.org/organizing.html
- http://www.survivorproject.org/
Fason pou travay avèk plizyè patnè
Prevansyon Primè gen pou wè avèk yon relasyon entegre avèk yon gwoup patnè ki varye ak divès (pa egzanp, òganizasyon sivik, kominote relijye, fòs lame, lekòl, jèn moun, elatriye). Pafwa travay avèk yon gwoup divès konsa kapab ak souvan prezante pwoblèm ki dwe metrize yon fason kreyatif ak delika. Kle pou rete ini ak pwodiktif avèk patnè ou mande souvan pou mete objektif prevansyon primè a nan premye plan. Genyen politik anba-anba avèk ajans ak òganizasyon yo prèske pa konsidere pou relasyon travay la bay avantaj. Genyen tou anpil avantaj pou travay avèk yon gwoup moun divès ki reprezante divès souzansanm popilasyon an; kominote relijye, anplwaye Minisipalite, Sistèm Jistis Kriminèl, Sèvis Timoun ak Fanmi. Tank patnè a ap pi divès tank kòz la ak prevansyon primè a ap pwokire plis avantaj.
Sant kominotè
Travay avèk Sant Kominotè ki sou kontwòl Minisipalite a kapab bay anpil siksè, epitou trè difisil selon nivo “enplikasyon” anplwaye sant lan. Mwen jwenn dwe gen yon premye enterè nan anplwaye sant ki chwazi a konsènan aktivite prevansyon ak pwòp kominote yo. Aktivite Prevansyon Primè nan sant kominotè yo, akòz sa Prevansyon Primè ye, mande yon dezi pou amelyore tèt yo, sant yo ak kominote yo. Batay la egziste lè yo konvenk nenpòt kantite pou yo patisipe nan aktivite yo. Si enplikasyon an pa la, siksè aktivite ap minimal. Yo ta dwe fè yon rekòmandasyon pou gen fòmasyon sou prevansyon kominote a ak pou konsantre sou plizyè sant ak ajans. Apati pwen sa a, idantifye sa ki montre yo enterese, epitou egzamine posiblite yo avèk kote sa yo. Relasyon avèk sant Kominote a kapab ofri yon gwo kantite sipò kominote ak ogmante patisipasyon lòt patenarya (asosyasyon pwopriyetè kay, biznis lokal yo). Si sa fèt kòrèkteman, siksè a ap gwo.
Fason pou Travay avèk gason ak ti gason
[konsiderasyon kle yo ap vini pa twò lontan]
- http://toolkit.endabuse.org/WhyMenAndBoys/top10/ - Yon Bwat Zouti anliy pou Travay avèk Gason ak Ti Gason. Sit wèb sa a se yon bwat zouti detaye ki deziyen pou ede ou travay avèk gason ak ti gason yo pou evite vyolans ki baze sou sèks. Li ofri lekti, etid ka, dokiman, egzèsis, ak lòt resous ak zouti pou devlope kominote.
- http://www.xyonline.net/
- http://www.michaelkaufman.com/articles/
- http://www.menendingrape.org/
- http://www.menstoppingviolence.org/index.php
- http://www.whiteribbon.ca/
- http://www.acalltomen.com/
- Ben Atherton-Zeman. (n.d.). Minimizasyon Domaj: Responsablite gason nan sispann vyolans gason kont fanm. The Voice: The Journal of the Battered Women's Movement, Spring 2009, 8-13. http://www.preventconnect.org/attachments/2009/Atherton-Zeman_men_article.pdf
Lòt Sijè/Gwoup
[ap vini pa twò lontan]
Evalyasyon se senpleman yon pwosesis pou rasanble enfòmasyon konsènan yon pwogram ak eleman pwogram nan pou kapab mezire efikasite (jwenn rezilta ki dezire a) ak rannman (fonksyone pwogram nan avèk pi bon itilizasyon resous yo). Pwosesis evalyasyon an ap ede ou detèmine si ou gen siksè nan fè sa ou te vle fè a epitou sa ap ede ou endike si aktivite pwogram nan te gen oswa pa t gen efè dezire ou te swete obsève a. Genyen anpil fason pou fè yon evalyasyon, plizyè kalite evalyasyon, ak plizyè rezon ki fè li enpòtan ak nesesè pou fè evalyasyon yo. Nou te ajoute seksyon sa a nan bwat zouti a pou kapab ede ou konprann prensip debaz evalyasyon an epitou pou pètèt fè pwosesis evalyasyon an ba ou mwens panik, pi fasil pou apwoche, epi pètèt menm amizan enpe!
Tèm kle:
- Atribisyon – pwogrè sou bi ak objektif yo montre yo asosye avèk pwogram ou. Itilize pou dekri Efikasite/Rezilta ou.
- Dozaj – Kliyan yo gen ase ekspozisyon nan entèvansyon an pou bay rezilta ou dezire a.
- Fidelite – Vrè egzekisyon entèvansyon yo annamoni avèk egzekisyon ou te prevwa a.
- Touche – Entèvansyon an touche yon gwo kantite kliyan ki ase pou analize done yo.
- Estabilite – Entèvansyon an pa t chanje pandan evalyasyon an.
- Efikasite – pwogram ki reyalize bi ak objektif li te deziyen pou reyalize yo. Itilize pou dekri Efikasite/Rezilta ou.
- Rannman – aktivite pwogram nan pwodui avèk itilizasyon apwopriye resous tankou bidjè ak tan ekip la. Itilize pou dekri Egzekisyon/Pwosesis.
Enfòmasyon Jeneral sou Evalyasyon Pwogram
- Dyapozitiv PowerPoint sou Evalyasyon Prevansyon
- "A Guide to Measuring Policy and Advocacy" By Reisman, Jane; Gienapp, Anne; Stachowaik, Sarah. Annie E. Casey Foundation te fè kòmann gid sa a pou ede detèmine fason itil pou mezire ak evalye enpak defans ak politik piblik li pou bay sibvansyon. Gid sa a sèvi tou kòm yon gwo apèl pou moun k ap bay sibvansyon yo devlope ak avanse chan evalyasyon an nan domèn sa a. http://www.aecf.org/KnowledgeCenter/Publications.aspx?pubguid={4977C910-1A39-44BD-A106-1FC8D81EB792}
- "Devlopman kapasite nan evalyasyon rezilta: yon resous ansèyman ak fasilite pou pwogram ak òganizasyon ki baze nan kominote" http://learningstore.uwex.edu/Building-Capacity-in-Evaluating-Outcomes-A-Teaching-and-Facilitating-Resource-for-Community-Based-Programs-and-Organizations-P1296C238.aspx ($35)
- "Entwodiksyon nan Evalyasyon Pwogram pou Pwogram Sante Piblik: Yon Gid Oto-Edikasyon" http://www.cdc.gov/GetSmart/program-planner/Introduction.pdf
- U.S. Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Injury Prevention and Control. Divizyon Prevansyon Vyolans (2008) Gid pou evalyasyon pwogram prevansyon vyolans patnè entim ak vyolans seksyèl. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention. http://wwwn.cdc.gov/pubs/ncipc.aspx
- U.S. Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention. Office of the Director, Office of Strategy and Innovation (2005). Introduction to program evaluation for public health programs: A self-study guide. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention. http://www.cdc.gov/eval/evalguide.pdf
- Fetterman, D. M., & Wandersman, A. (Eds.). (2005). Empowerment evaluation principles in practice. New York: Guilford Press.
Resous sou Evalyasyon Rezilta
- Planifikasyon estrateji pou dokiman administratif evalyasyon
- Fason pou bon konsèy sou kesyon
- Fèy kesyon bi ak rezilta CDC
- Entwodiksyon nan modèl lojik CDC
Resous sou Pwosesis Evalyasyon
- Entwodiksyon nan modèl lojik CDC
- Nòt sou pwosesis gwoup
Kesyonè nan liv oswa dokiman
- U.S. Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Injury Prevention and Control. Division of Violence Prevention. (2005). Measuring violence-related attitudes, behaviors, and influences among youths: Yon liv zouti evalyasyon (2yèm edisyon). Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention. http://www.cdc.gov/ncipc/pub-res/pdf/YV/CDC_YV_Intro.pdf
- Ku, C. L., Pleck, J. H., & Sonenstein, F. L. (1994). Attitudes toward male roles among adolescent males: A discriminant validity analysis. Wòl Sèks, 30(7/8), 481- 501.
- Chu, J. Y., Porche, M. V., & Tolman, D. L. (2005). The adolescent masculinity ideology in relationships scale: Development and validation of new measures for boys. /Men and Masculinities, 8, 93-115.
- Foshee, V. A., Bauman, K. E., Arriaga, X. B., Helms, R. W., Koch, G. G., & Linder, G. F. (1998). An evaluation of Safe Dates, an adolescent dating violence program. American Journal of Public Health, 88, 45-50.
- For Expect Respect: Barbara Ball, Espesyalis Evalyasyon (512) 356-1623 oswa bball@SafePlace.org
Modèl zouti evalyasyon nan sant eta Florid
Prevansyon Primè nan Eta Florid ak sou Plan Nasyonal
Eta Florid se yon eta piyonye nan prevansyon vyolans patnè entim. Depi ane 2002, Florida Coalition Against Domestic Violence (FCADV) t ap travay avèk Sant pou Kontwòl ak Prevansyon Maladi (CDC) pou devlope ak egzekite pwogram Florida's Domestic Violence Prevention Enhancement and Leadership Through Alliances (DELTA). Objektif pwogram DELTA se pou anpeche zak vyolan patnè entim ak fason pou patnè entim viktim. Vyolans patnè entim gen ladan vyolans domestik ant patnè ak vyolans nan zafè mennaj. Lè yo evite zak vyolan pa fèt pou premye fwa sa rele prevansyon primè. Kounye a, genyen katòz (14) eta Etazini k ap patisipe nan pwogram DELTA: Alaska, California, Delaware, Florida, Kansas, Michigan, Montana, New York, North Dakota, North Carolina, Ohio, Rhode Island, Virginia, ak Wisconsin. Nan eta Florid, pwogram DELTA se yon kolaborasyon Florida Coalition Against Domestic Violence, Komite Direktè DELTA Eta (Komite Direktè), ak sis (6) pwogram prevansyon nan konte yo toupatou nan eta Florid. Sis (6) pwogram lokal yo ap fonksyone nan konte Alachua, Okaloosa, Orange, Palm Beach, Pasco, Pinellas, ak Walton. Pou jwenn plis enfòmasyon ak yon istwa pwogram DELTA, ale nan sit wèb http://www.cdc.gov/ncipc/DELTA/DELTA_AAG.pdf
Nan ane 2007, FCADV te jwenn finansman nan men Gouvènè Charlie Crist pou ede tout 42 sant kont vyolans domestik sètifye yo nan devlope pwogram prevansyon primè lokal. Florid se premye eta nan peyi a ki egzekite pwogram prevansyon primè vyolans patnè entim nan nivo sa a. Chak sant te devlope yon plan 5 ane epi yo tout te kòmanse egzekite plan yo nan ane 2008. Answit, FCADV ofri fòmasyon ekstansif pou tout sant yo regilyèman pou asire gen pi gwo nivo siksè toupatou nan eta a.
Resous sa yo kapab ede ou konprann enpòtans travay k ap fèt isit la nan eta Florid.
Pwogram prevansyon primè IPV nan eta Florid
- Pwogram FCADV DELTA
- Inisyativ Gouvènè a nan FCADV
Brandy Carlson, Kowòdonatè Inisyativ Prevansyon ak Chanjman Sosyal
Ed Feaver, Prezidan, Komite Direktè DELTA Eta
Pippin Whitaker, Evalyasyon Dwa
Emily Snipes, Kowòdonatè Prevansyon/Òganizatè Kominote
Kelly Bullard, Kowòdonatè Prevansyon Vyolans Domestik
Marlene Rivera, Kowòdonatè DELTA
Terri O'Brien, Direktè Edikasyon Kominote ak Kowòdonatè DELTA
Liz Martin, Sipòtè Prevansyon Vyolans
Pwogram prevansyon primè IPV nan lòt eta
- Pwogram DELTA Delaware http://www.safeandrespectful.org/
- Alyans pou Aksyon kont Vyolans Domestik nan Virginia http://www.vsdvalliance.org/secPublications/Prevention%20Guidelines%202009%5B1%5D.pdf
Fason pou Travay avèk Moun yo (Nivo Endividyèl)
Faktè Risk ki Asosye avèk Vyolans Patnè Entim
Li pi posib pou konnen faktè risk pou patnè zak vyolan patnè entim pase pou fason yon moun viktim. Epitou, pwogram prevansyon yo sanble gen plis siksè nan anpeche zak vyolan an pase fason yon moun viktim. Pètèt se paske delenkan yo vin finalman responsab pou aksyon yo, epitou li difisil pou yon lòt moun patisipe ak kontwole aksyon yon delenkan. Òganizasyon Mondyal Sante te idantifye plizyè faktè risk ki asosye avèk risk yon gason pou fè abi sou patnè li (Krug, Dahlberg, Mercy, Zwi, & Lozano, 2002). Dapre menm prèv yo jwenn nan menm rechèch la, Kansas Coalition Against Domestic Violence te idantifye lòt faktè risk pou zak vyolan patnè entim. Epoutan, faktè risk sa yo ta ka reprezante yon lis ki pa konplè. Men plizyè faktè risk pou nivo endividyèl modèl sosyal ekolojik:
Endividyèl
- Konviksyon nan wòl sèks fòmèl
- Dezi pou pouvwa ak kontwòl
- Pwoblèm emosyonèl entimite
- Entolerans kont omoseksyèl ak etewo-seksis
- Mank atansyon pou fanm yo
- Lanmou-pwòp redui
- Fè agresyon sikolojik
- Twoub pèsonalite
- Temwen oswa fè eksperyans vyolans kòm yon timoun
- Laj jèn moun
Korikolòm prevansyon, ki baze sou modèl ki fonde sou prèv; konsantre sou devlopman relasyon ki bon pou sante ak san patipri, kominikasyon asire, pwendvi ki pa janm chanje sou sèks ak anti-opresyon. Efò prevansyon yo vize moun ki potko ap fè zak vyolan oswa ki potko viktim nan vyolans; kidonk, popilasyon ki pi efikas pou sible a se jèn moun yo. Ajisteman korikolòm yo pou yo vin itil sou plan kiltirèl trè enpòtan nan travay avèk jèn moun yo. Li rekòmande pou kite gwoup jèn moun k ap patisipe yo nan ti korikolòm pou kapab genyen anpil tan pou fè bon diskisyon. Sa ki enpòtan tou, yo dwe kreye zouti evalyasyon pou detèmine ki chanjman ki dwe fèt nan tan ki pase nan travay sou nivo endividyèl la. Resous sa yo kapab ede ou devlope korikolòm ak zouti evalyasyon. Lis la anpil pou diferan kominote yo kapab devlope korikolòm ki pi efikas pou popilasyon y ap sèvi a.
Korikolòm
Nou sijere pou egzamine korikolòm sa yo pou pwogram yo pou chanje moun yo. Kèk ladan yo pi konsantre sou prevansyon primè pase lòt yo, men yo tout ka ofri aktivite ki itil.
- Davis, R., Davison, P. & Safer, A. (1994). Healthy relationships (Relasyon ki Bon pou Sante): Yon korikolòm pou prevansyon vyolans. Nova Scotia: Gason pou Chanjman.
- Healthy Relationships genyen plizyè sou-seksyon ki abòde diferan sijè ki asosye avèk prevansyon vyolans. Men kèk nan sou-seksyon yo: fason pou fè fas avèk agresyon, egalite sèks ak sansibilizasyon nan medya, ak fòmasyon relasyon ki bon pou sante.
- Popilasyon: devlope pou lekòl segondè men nan Florid kèk ladan yo te adapte li pou lekòl pre-segondè
- Foshee, V. & Langwick, S. (2004). Safe dates (Randevou Renmen ki Pwoteje): An adolescent dating abuse prevention curriculum (Yon korikolòm pou prevansyon abi sou adolesan ki nan renmen). Center City, MN: Hazelden.
- Safe Dates ofri enfòmasyon debaz sou vyolans nan zafè renmen ak estrateji pou prevansyon tankou kominikasyon. Li gen ladan tou enfòmasyon sou fason pou ede zanmi, pwendvi ki pa janm chanje sou sèks, ak definisyon relasyon chalere ak abi nan zafè renmen.
- Popilasyon: lekòl segondè
- Katz, J. (1994). Mentors in violence prevention (Konseye nan prevansyon vyolans). Boston: Northeastern University's Center for the Study of Sport in Society.
- Mentors in Violence Prevention itilize apwòch moun k ap pase pou anseye patisipan yo fason tout moun kapab konsène avèk prevansyon vyolans patnè entim. Avèk senaryo yo, patisipan yo diskite sou diferan eleman IPV, epitou yo diskite sou fason yo ta ka reponn kòm yon moun k ap pase. Men kèk egzanp: zafè bay kou, kadejak, alkòl ak konsantman, asèlman seksyèl.
- Popilasyon: devlope pou etidyan kolèj, gen ladan adaptasyon ak aplikasyon pou lekòl segondè
- Kivel, P. & Creighton, A. (1997). Making the peace (Fason pou fè lapè): Yon korikolòm sou prevansyon vyolans an 15 sesyon pou jèn moun. Alameda, CA: Hunter House Publications.
- Making the Peace mande patisipan yo pou yo konsidere diferan manifestasyon vyolans nan kilti nou. Men kèk nan domèn li konsantre sou yo: rasin vyolans; ras, klas, ak sèks: diferans ki make nan diferans; ak fason pou fè lapè kounye a.
- Popilasyon: Lekòl segondè
- Kivel, P. Young Men's Work
- Moles, K. Teen Relationship Workbook (Wellness Reproductions and Publishing)
- Myhand, M.N. & Kivel, P. (1998). Young women's lives (Lavi jèn fanm yo). Center City, MN: Hazelden.
- Young Women's Lives itilize yon apwòch angwoup ki baze sou fòs pou bay jèn fanm yo dwa pou kreye lavi yo imajine. Korikolòm sa a se sitou yon zouti entèvansyon, men anpil aktivite yo enpòtan pou prevansyon.
- Popilasyon: 11 - 15
- Kote ki Pwoteje. (2008). Expect respect (Espere respè): Yon pwogram ki baze nan lekòl pou anpeche adolesan ki nan renmen fè vyolans epitou pou ankouraje relasyon ki pwoteje ak bon pou sante. Austin, TX: Kote ki Pwoteje.
- Expect Respect se yon pwogram prevansyon detaye ki deziyen pou sansibilize moun sou vyolans nan zafè renmen, pou anseye ladrès pou relasyon ki bon pou sante, pou devlope kalite lidè pou jèn moun yo, epitou pou ogmante sekirite ak respè nan kanpis lekòl yo.
- Popilasyon: devlope pou lekòl pre-segondè ak lekòl segondè
- Schniedewind, N. & Davidson, E. (2006). Open minds to equality (Louvri lespri pou egalite): Yon liv sous aktivite aprantisaj pou pwoklame divèsite epitou pou ankouraje ekite, 3yèm edisyon, Milwaukee, WI: Fason pou Repanse Lekòl yo.
- Open Minds to Equality ofri aktivite pou prevansyon vyolans nan tout nivo klas yo, avèk opòtinite espesifik pou nivo primè yo. Pami sijè yo, genyen : devlopman ladrès pou devlope konfyans ak kominikasyon, devlopman ladrès pou kolaborasyon kreyatif, egzaminasyon nouvo pèspektiv, diskriminasyon, ak fason pou fè chanjman.
- Popilasyon: lekòl primè
- Sjostrom, L. & Stein, N. (1996). Bullyproof: Yon gid pwofesè sou anmèdman ak entimidasyon pou itilize avèk elèv katriyèm ak senkyèm ane. Wellesley, MA: Wellesley College Center for Research on Women.
- Bullyproof obsève divès kalite relasyon nan lavi elèv klas katriyèm ane ak elèv klas senkyèm ane pou egzamine entimidasyon ak asèlman seksyèl.
- Popilasyon: klas katriyèm ak senkyèm ane
- Stein, N. & Sjostrom, L. (1994). Flirting or hurting (Lanmourèt oswa doulè): Yon gid pwofesè sou asèlman seksyèl elèv-ak-elèv nan lekòl yo. Wellesley, MA: NEA.
- Flirting or Hurting gen ladan 6-10 leson salklas, ki apwopriye pou Syans Sosyal, Angle, Sikoloji, oswa Klas Sante.
- Popilasyon: apwopriye pou lekòl pre-segondè ak lekòl segondè
- Stein, N. & Cappello, D. (1999). Gender violence/gender justice (Vyolans Seksyèl/jistis sèks): Yon gid entè-disiplinè pou pwofesè Angle, Literati, Syans Sosyal, Sikoloji, Sante, Konsèy Ant Kamarad Klas, ak Syans Fanmi ak Konsomasyon. Wellesley, MA: Wellesley College Center for Research on Women.
- Gender Violence/Gender Justice itilize dokiman pou egzamine plizyè sijè ki asosye avèk IPV. Pami sijè sa yo, genyen: limit, zanmitay, vyolans, ak kouraj.
- Popilasyon: Apwopriye pou lekòl pre-segondè ak lekòl segondè
- Vasquez, H., Myhand, M.N. & Creighton, A. (2003). Making allies, making friends (Fason pou fè zanmi, fason pou fè alye): Yon korikolòm pou fè lapè nan lekòl pre-segondè. Alameda, CA: Hunter House.
- Making Allies, Making Friends bay elèv lekòl pr—segondè yo yon vèsyon ki apwopriye pou laj sou Fason pou Fè Lapè (gade anwo a). Korikolòm sa a gen ladan konsantrasyon ki devlope sou: devlopman divèsite ak alyans; konpreyansyon ak alyans pami ras ak etnisite, diferans sèks, klas diferan; ak fason pou fès fas avèk vyolans isit la ak kounye a.
- Popilasyon: lekòl pre-segondè
Liv ak lòt dokiman
- "I Can Make My World a Safer Place: A Kid's Book about Stopping Violence"(Mwen Kapab Fè Monn Mwen Vin yo Konte ki Pi Pwoteje: Yon Liv Timoun sou Fason pou Sispann Vyolans)
Liv sa a, yo te ekri pou adilt yo li avèk timoun ki gen laj 6-11 ane, konsène premye etap nan prevansyon, gerizon nan vyolans ak fason pou jwenn altènativ pou vyolans. Sijè yo gen ladan yo sa pou fè konsènan anmèdman ak entimidasyon, goumen, gang ak zam, kòlè, dwòg, swisid, abi sou timoun ak vyolans domestik. www.paulkivel.com
- Making allies, making friends: A Curriculum for Making the Peace in Middle School"((Fason pou fè zanmi, fason pou fè alye: Yon Korikolòm pou Fè Lapè nan Lekòl Pre-Segondè)
Modèl fleksib ak milti-pis korikolòm nan gen plis pase 30 sesyon salklas inovatè ak kreyatif ki deziyen pou prepare jèn moun yo devlope yon kominote milti-kiltirèl ki bon pou sante epitou pou evite vyolans. Yo abòde pwoblèm ras, klas, sèks, ak idantite seksyèl elèv lekòl pre-segondè yo genyen, epitou yo kapab adapte pou bezwen anpil diferan anviwònman lekòl. www.paulkivel.com
- "Making the Peace: A 15-Session Violence Prevention Curriculum for Young People"(Fason pou Fè Lapè: Yon korikolòm sou prevansyon vyolans an 15 sesyon pou jèn moun)
Yon fwa ankò, Oakland Men's Project jwenn fason nan domèn nou an nan kreye yon korikolòm apwofondi, sansib ak fasil pou itilize. Apwòch detay yo ede jèn moun yo fè fas avèk pwoblèm ki pi sansib nan vyolans nan yon mannyè chalere ki pwoteje ak respektye.” www.paulkivel.com
- "Hardy Girls, Healthy Women,"(Ti Fi Solid, Gason ki An Sante,)
Menmsi anpil, si se pa pifò, pwogram nasyonal ki deziyen pou sipòte ti fi ki gen plis pase laj 15 ane konsantre sou pwoblèm lanmou-pwòp ak sou lòt pwoblèm entèn ak sikolojik, HGHW se youn nan kèk pwogram ki abòde lavi ti fi nan kontèks relasyonèl ak sosyal. Nou kwè se pa ti fi men pito kilti kote y ap viv la ki bezwen reparasyon. www.hardygirlshealthywomen.org
- Open minds to equality: A Sourcebook of Learning Activities to Affirm Diversity and Promote Equity,"(Louvri lespri pou egalite: yon liv sous Aktivite Aprantisaj pou Pwoklame Divèsite epi pou Ankouraje Ekite,"
Nancy Schneidewind & Ellen Davidson, Allyn and Bacon, www.abacon.com
- "White Ribbon Campaign: Education And Action Kit"(Kanpay Avèk Riban Blan: Pake Edikasyon Ak Aksyon)
Ajou nan ane 2005, zouti pafè pou salklas ak yon ekselan gid pou anseye jèn moun yo sou vyolans kont fanm. Kounye a li parèt an kat (4) vèsyon, Lekòl Pre-Segondè ak Lekòl Segondè Kanada, epi Lekòl Pre-Segondè ak Lekòl Segondè Etazini, genyen yon pake pou adapte avèk tout bezwen edikasyonèl ou. www.whiteribbon.ca
- "Men Can Stop Rape"(Gason kapab Sispann Kadejak)
Ale nan sit wèb sa a pou wè plizyè zouti ak resous òganizasyon sa a ki baze nan D.C. ofri yo. Genyen enfòmasyon konsènan Kanpay avèk Fòs, nouvo pwogram Fòs Kanpay, PIFÒ Klib ak lòt zouti pou mobilize jèn gason pou anpeche yo fè vyolans kont fanm. www.mencanstoprape.org
- "Teacher's Guide: Interesting, Fun, and Effective Classroom Activities To Influence Teen Dating Violence Awareness and Prevention"(Gid Pwofesè: Aktivite nan Salklas ki Enteresan, Amizan ak Efikas pou Enfliyanse Sansibilizasyon ak Prevansyon sou Vyolans pou Adolesan ki nan Renmen)
Yo te kreye gid sa a kòm pati Inisyativ Nasyonal pou Prevansyon Vyolans pou Adolesan ki nan Renmen, epitou li ofri lide pou aktivite prevansyon vyolans pou adolesan ki nan renmen nan diferan anviwònman salklas. www.fcadv.org/downloads/programs/primary prevention/Teachers Guide.pdf
Devlopman/adaptasyon korikolòm
Definisyon de (2) pwosesis kle ki enpòtan pou aplike avèk prekosyon.
Adaptasyon se pwosesis kote yo modifye estrateji toutespre oswa pa aksidan nan youn nan kat (4) fason:
- sipresyon oswa adisyon (amelyorasyon) eleman debaz estrateji.
- modifikasyon nan kalite eleman ki ajoute yo,
- chanjman nan mannyè oswa entansite administrasyon eleman debaz yo,
- modifikasyon kiltirèl ak lòt modifikasyon sikonstans lokal yo egzije (SAMHSA, 2002)
Rafinman – Fason pou jwenn remak sou dokiman estrateji nan men ekip ki ta egzekite estrateji, oswa reprezantan popilasyon inivèsèl, oswa popilasyon chwazi.
- http://toolkit.ncjrs.org/
- http://www.toolsforchange.ca/
Edikasyon nan medya
Vyolans patnè entim jwenn sipò nan anpil enfliyans nivo sosyete a. Youn nan gwo fason sa fèt se nan medya, tankou imaj ak langaj. Prevansyon primè abòde edikasyon nan medya lè li sansibilize moun yo sou mesaj nou resevwa nan medya. Lè moun yo vin yon konsomatè enpòtan medya, yo kapab fè chwa sou kalite medya yo konsome ak defann pou chanjman. Resous ki endike anba la yo gen ladan egzanp estrateji edikasyon nan medya ak zouti.
Edikasyon nan medya se kapasite pou analize oswa pou “mete apa” mesaj yo sou divès fòm medya tankou televizyon, videyo mizik, film, magazin, jwèt videyo, elatriye. Kounye a plis pase moun ki jèn yo bonbade avèk mesaj ki kapab enfliyanse konesans yo, atitid yo, konpòtman yo ak konviksyon yo (KABB) konsènan vyolans patnè entim. Enfliyans sa a kapab negatif nan fason pou ranfòse wòl sèks fòmèl, pou eksprime fanm ak ti fi, epitou lè li tolere vyolans. Men, medya yo gen posiblite tou pou gen enfliyans pozitif sou jèn moun yo lè yo ankouraje relasyon ki bon pou sante ak egalite sèks. Nou te ajoute edikasyon nan medya nan bwat zouti sa a pou kapab ba ou enfòmasyon ak resous itil sou fason pou angaje jèn moun yo pou panse yon fason kritik sou mesaj y ap resevwa nan medya ak enfòmasyon sou fason pou ankouraje yo vin konsomatè ki gen plis konsyans.
Fason pou Travay avèk Kamarad ak Fanmi yo (Nivo Relasyon)
Fason pou Travay avèk Kamarad ak Fanmi yo (Nivo Relasyon)
Travay prevansyon mande pou nou sible tout nivo ekoloji sosyal la.
Pandan n ap travay sou tout nivo travay ekoloji sosyal la, li enpòtan pou sonje chanjman sa a kapab vanse dousman epi li pa lineyè pafwa. Apre ou fin pase tan, enèji ak mete devouman ou nan lavi jèn moun ou travay avèk yo a nan nivo endividyèl, sonje yo prale lakay yo, y ap pase tan avèk zanmi, epitou y ap kominike avèk pwofesè ak lòt manm adilt kominote a. Nan kèk ka, l ap difisil pou kèk jèn moun di laverite pou tout bagay yo te aprann nan pwogram nivo endividyèl nou yo. Lè yo rete deyò prensip sosyal yo sa ap lakòz konsekans sosyal, epi jouk lè vin gen prevansyon, travay la ap anime plis moun nan kominote a. Travay sa a ap pran tan ak devouman sensè k ap finalman lakòz diminisyon faktè risk nan nivo relasyon.
Nan nivo relasyon an, nou bezwen konsantre sou devlopman nan sipò pou jèn moun nou afekte dirèkteman yo nan nivo endividyèl. Objektif nivo sa a se pou fè paran yo, frè ak sè, pwofesè, vwazen, pwopriyetè biznis ak zanmi kòmanse entè-aji youn avèk lòt nan fason ki sipòte egalite, responsablite, obligasyon ak kominikasyon apwopriye nan relasyon yo. Yon fason pou touche manm sa yo ki nan sosyete nou an se ta fè jèn moun yo kreye prezantasyon nan fen sa a epitou fè yo envite moun ki nan lavi yo pou vin patisipe. Mesaj pou jèn moun yo se yon fason ki pi bon pou afekte relasyon moun yo genyen youn ak lòt. Egzanp ak resous sa yo ap ede ou angaje manm sosyete a nan sipòte devlopman relasyon ki bon pou sante ak san patipri sitou pou jèn moun yo.
Faktè Risk ki Asosye avèk Vyolans Patnè Entim
Li pi posib pou konnen faktè risk pou patnè zak vyolan patnè entim pase pou fason yon moun viktim. Epitou, pwogram prevansyon yo sanble gen plis siksè nan anpeche zak vyolan an pase fason yon moun viktim. Pètèt se paske delenkan yo vin finalman responsab pou aksyon yo, epitou li difisil pou yon lòt moun patisipe ak kontwole aksyon yon delenkan. Òganizasyon Mondyal Sante te idantifye plizyè faktè risk ki asosye avèk risk yon gason pou fè abi sou patnè li (Krug, Dahlberg, Mercy, Zwi, & Lozano, 2002). Dapre menm prèv yo jwenn nan menm rechèch la, Kansas Coalition Against Domestic Violence te idantifye lòt faktè risk pou zak vyolan patnè entim. Epoutan, faktè risk sa yo ta ka reprezante yon lis ki pa konplè. Men plizyè faktè risk nan pou nivo relasyon modèl sosyal ekolojik:
- Abi pouvwa nan relasyon
- Dominasyon ak kontwòl relasyon yon patnè fè sou lòt la
- Dominasyon gason nan fanmi an
- Move fonksyònman fanmi
- Vyolans sikolojik
Estrateji pou Chanje Faktè Risk nan Relasyon
Korikolòm ak Apwòch yo
Nan yon nivo endividyèl ak yon nivo relasyon, yo dwe konsantre sou lyen ant manm fanmi ak kamarad yo epitou yo dwe ranfòse lyen sa yo. Kreyasyon yon anviwònman pozitif, ki favorab pou edike ak ogmante konesans se yon bagay ki enpòtan pou ranfòse fanmi yo epi anretou pou ranfòse kominote yo. Aktivite yo ta dwe angaje toulède, epitou yo ta dwe bay resous ak zouti pou ede ogmante konesans pou ankouraje relasyon ki bon pou sante. Yon apwòch pou chanje kilti ak konpòtman pami kamarad yo lòt moun yo se entèvansyon moun k ap pase.
Men kèk egzanp estrateji ak resous:
- Mentors in Violence Prevention (MVP) www.sportinsociety.org
- Expect Respect Leadership Curriculum www.safeplace.org
- Safe Dates sessions on helping friends (Sesyon sou Renmen Avèk Pwoteksyon sou fason pou ede zanmi)
- Liv Pòch Fòmasyon Doorways http://www.usaid.gov/our_work/cross-cutting_programs/wid/doorways.html
- "Please Stand Up!" se yon CD-ROM kominikasyon pou elèv lekòl pre-segondè ak elèv lekòl segondè, paran ak manm kominote a pou ede elimine vyolans nan lekòl. Pou fè sa, li montre ou pi bon fason pou jere divès sitiyasyon danjere ak sitiyasyon oto-destriktif. www.pleasestandup.org
- Levy, B. & Giggins, P.O. (1995). What parents need to know about dating violence (Sa paran yo bezwen konnen sou vyolans nan zafè renmen): Advice and support for helping your teen (Konsèy ak sipò pou ede adolesan ou). Berkeley, CA: Seal Press.
- Creighton, A. & Kivel, P. (1993). Helping teens stop violence: A practical guide for counselors, educators, and parents (Fason pou ede adolesan sispann vyolans: Yon gid pratik pou konseye, edikatè, ak paran). Alameda, CA: Hunter House. A multi-racial, step-by-step program that empowers young people to prevent violence (Yon pwogram milti-rasyal, etap-pa-etap ki bay jèn moun yo dwa pou evite vyolans). www.paulkivel.com
Plizyè Kanpay kont Vyolans nan Zafè Renmen abòde konpòtman kamarad yo akseptasyon faktè risk yo:
Edikasyon nan medya
Vyolans patnè entim jwenn sipò nan anpil enfliyans nivo sosyete a. Youn nan gwo fason sa fèt se nan medya, tankou imaj ak langaj. Prevansyon primè abòde edikasyon nan medya lè li sansibilize moun yo sou mesaj nou resevwa nan medya. Lè moun yo vin yon konsomatè enpòtan medya, yo kapab fè chwa sou kalite medya yo konsome ak defann pou chanjman. Resous ki endike anba la yo gen ladan egzanp estrateji edikasyon nan medya ak zouti.
Fason pou Travay avèk Kominote yo (Nivo Kominote)
- Faktè Risk ki Asosye avèk Vyolans Patnè Entim
- Estrateji ak Apwòch yo
- Ekip Aksyon Kominotè (CAT)
- Chanjman Politik ak Pratik Òganizasyonèl
Travay pou chanjman nan nivo kominote a enpòtan pou sipòte chanjman endividyèl ki dire lontan ak chanjman sosyal tou. Nivo kominote gen ladan kontèks lokal tankou prensip kominote a sou relasyon ak vyolans. Anviwònman kominote gen ladan katye, lekòl, ak espas travay.
Faktè Risk ki Asosye avèk Vyolans Patnè Entim
Li pi posib pou konnen faktè risk pou patnè zak vyolan patnè entim pase pou fason yon moun viktim. Epitou, pwogram prevansyon yo sanble gen plis siksè nan anpeche zak vyolan an pase fason yon moun viktim. Pètèt se paske delenkan yo vin finalman responsab pou aksyon yo, epitou li difisil pou yon lòt moun patisipe ak kontwole aksyon yon delenkan. Òganizasyon Mondyal Sante te idantifye plizyè faktè risk ki asosye avèk risk yon gason pou fè abi sou patnè li (Krug, Dahlberg, Mercy, Zwi, & Lozano, 2002). Dapre menm prèv yo jwenn nan menm rechèch la, Kansas Coalition Against Domestic Violence te idantifye lòt faktè risk pou zak vyolan patnè entim. Epoutan, faktè risk sa yo ta ka reprezante yon lis ki pa konplè. Men plizyè faktè risk nan pou nivo kominotè modèl sosyal ekolojik:
- Fèb kapital sosyal, sitou fanm yo
- Entèpretasyon negatif fanm nan medya
- Povrete, sitou pami fanm yo
- Fè sanksyon kominote kont delenkan ki fè vyolans domestik
Sansibilizasyon Kominote
"Jounen Respè: Òganizasyon yon Pwogram Prevansyon Vyolans nan Lekòl" Enstriksyon etap-pa-etap pou òganize yon evènman ki reyini elèv, paran, pwofesè, ak lidè kominote a pou yob objektif komen: evite vyolans epi kreye yon atmosfè respè nan lekòl la pou tout moun kapab santi yo pwoteje. www.paulkivel.com
Preparasyon Kominote Preparasyon Kominote: Kapasite ak volonte pou aplike estrateji yo. Preparasyon an se yon kontinouwoum ant san konesans ak sansibilizasyon yon kominote nan IPV, nan enterè pou evite IPV, nan motivasyon pou patisipe nan prevansyon, nan volonte pou chanje oswa pou aplike estrateji espesifik. Nèf (9) nivo preparasyon ak fason SAMSHA pou amelyore li: http://captus.samhsa.gov/southwest/documents/CommunityReadiness-quickhandout.pdf
Mobilizasyon Kominote
Yo dwe entwodui prevansyon primè nan yon enfrastrikti kominote a. Kominote kapab vle di diferan bagay ki nan diferan kote; li ka vle di yon zòn jeyografik, yon gwoup laj, yon popilasyon, elatriye. Kèlkeswa fason kominote a defini, objektif nou se pou amelyore tout kantite patnè divès posib nan travay nou. Paske n ap chèche chanjman sosyal epi pa senpleman chanjman endividyèl, nou bezwen vrèman enplikasyon divès moun, òganizasyon, ak enstitisyon. Mobilizasyon kominote a se yon estrateji inovatè yo devlope avèk yon kominote. Sa vle di, sa ki efikas pou yon kominote ka pa efikas pou yon lòt, men pa gen pwoblèm. Resous ki endike anba la a yo deziyen pou bay egzanp estrateji mobilizasyon kominote avèk siksè, epitou yo sijere lide pou mobilizasyon.
- "Community Mobilization Toolkit", Transforming Communities (Bwat Zouti pou Mobilizasyon Kominote, Transfòmasyon Kominote): Kreyasyon Sekirite ak Jistis pou Fanm ak Ti Fi, Tankou "Devlopman Alyans Miltikiltirèl", Sèvis pou Fanm ki Viktim Abi Maren. www.transformcommunities.org
Edikasyon Popilè
Òganizasyon Jèn Moun
Enplikasyon Kominote
[ap vini pa twò lontan]
Tcheke avèk pak ak lwazi vil/vilaj kote w ap viv la pou wè sa k ap pase nan kominote ou, pou konnen aktivite ki asosye yo.
Yon ekip aksyon kominotè se yon gwoup moun ki patisipe nan efò onivo yon kominote pou anpeche vyolans patnè entim anvan sa fèt. Ekip aksyon kominotè a ta dwe gen ladan “patnè ki pa tradisyonèl” tankou: Reprezantan konsèy administrasyon lekòl, manm kominote relijye lokal, ak lòt aksyonè ki travay avèk jèn moun yo. Ekip aksyon kominotè a ka gen alatèt li dabò yon reprezantan sant kont vyolans domestik lokal, men manm yo ta dwe finalman vin posede gwoup la ak misyon li pou evite vyolans patnè entim. Estrikti ekip aksyon kominotè a ka varye. Gwoup la ta dwe jwenn yon konsansis sou prensip ak estrikti gwoup ki pi byen efikas pou manm li yo.
Ekip Aksyon Kominotè yo se pati enpòtan nan siksè jeneral plan prevansyon yo pou nenpòt kòz. Nan ka vyolans patnè entim, yo reprezante baz siksè alontèm pou mete yon pwen final nan vyolans lan. Avèk vyolans patnè entim yo konsidere sitou kòm yon zafè sekrè nan fanmi, ekip aksyon kominotè yo gen responsablite pou prezante pwoblèm nan ba piblik la ak pou chanje prensip sosyal ki sipòte vyolans gason kont fanm yo. Ekip Aksyon Kominotè se yon gwo gason pou simaye mesaj nan kominote a ki denonse itilizasyon kontwòl ak vyolans nan relasyon entim. Resous ki anba la yo ap ede ou kreye, fòme, ak sipòte manm kominote ki ekip aksyon ou.
- http://www.transformcommunities.org/tctatsite/instigate/welcome.html
- http://www.preventioninstitute.org/eightstep.html
- http://comm-org.wisc.edu/papers2008/russo.htm
- Al gade tou enfòmasyon anwo a sou òganizasyon jèn moun
- Fason pou jwenn enplikasyon
Evalyasyon
"A Guide to Measuring Policy and Advocacy" By Reisman, Jane; Gienapp, Anne; Stachowaik, Sarah. Annie E. Casey Foundation te fè kòmann gid sa a pou ede detèmine fason itil pou mezire ak evalye enpak defans ak politik piblik li pou bay sibvansyon. Gid sa a sèvi tou kòm yon gwo apèl pou moun k ap bay sibvansyon yo devlope ak avanse chan evalyasyon an nan domèn sa a. http://www.aecf.org/KnowledgeCenter/Publications.aspx?pubguid={4977C910-1A39-44BD-A106-1FC8D81EB792}
Chanjman Politik ak Pratik Òganizasyonèl
Pou prevansyon primè kapab adapte, nou dwe entwodui li nan politik nou ak nan pratik òganizasyonèl nou. Sa mande egzaminasyon politik nou genyen kounye a ak kreyasyon nouvo politik lè li nesesè. Sa mande tou pou bay sipò, tankou fòmasyon pou anplwaye ak chanjman pratik òganizasyonèl. Nou ajoute resous ki anba la yo kòm egzanp politik.
Travay pou Chanje Prensip ak Valè Sosyete a (Nivo Sosyete)
Prevansyon primè gen ladan travay pou chanje prensip ak valè sosyete a. Yon egzanp imedyat se pwendvi sou sèks ki pa janm chanje. Nou dwe konsidere wòl atitid, konpòtman ak konviksyon sa yo tankou ti gason yo “fò,” ti fi yo “emosyonèl," ti gason yo se pi bon lidè pase ti fi yo, gason yo ta dwe chèch kay la, elatriye, jwe nan sipòte vyolans patnè entim. Resous ki endike anba la yo deziyen pou bay egzanp òganizasyon k ap travay pou chanje prensip ak valè sosyal yo, epitou pou sijere fason ou ta ka anmezi pou fè sa.
Faktè Risk ki Asosye avèk Vyolans Patnè Entim
Li pi posib pou konnen faktè risk pou patnè zak vyolan patnè entim pase pou fason yon moun viktim. Epitou, pwogram prevansyon yo sanble gen plis siksè nan anpeche zak vyolan an pase fason yon moun viktim. Pètèt se paske delenkan yo vin finalman responsab pou aksyon yo, epitou li difisil pou yon lòt moun patisipe ak kontwole aksyon yon delenkan. Òganizasyon Mondyal Sante te idantifye plizyè faktè risk ki asosye avèk risk yon gason pou fè abi sou patnè li (Krug, Dahlberg, Mercy, Zwi, & Lozano, 2002). Dapre menm prèv yo jwenn nan menm rechèch la, Kansas Coalition Against Domestic Violence te idantifye lòt faktè risk pou zak vyolan patnè entim. Epoutan, faktè risk sa yo ta ka reprezante yon lis ki pa konplè. Men plizyè faktè risk pou nivo sosyete modèl sosyal ekolojik:
- Modèl istorik ak sosyete ki glorifye vyolans kont fanm
- Estrikti enstitisyonèl ki ankouraje pouvwa inegal ant gason yo ak fanm yo
- Pwosesis sosyalizasyon wòl sèks gason
- Prensip sosyal ki sipòte vyolans
- Prensip tradisyonèl sèks
- Pwosesis sosyalizasyon wòl sèks fanm
Estrateji pou Chanjman nan Nivo Sosyete
Estrateji pou chanje faktè risk nivo sosyete a se estrateji ki nouvo, epitou yo etidye estrateji sa yo mwens pou prevansyon primè IPV. Anba la a gen plis kalite estrateji ki te itil nan domèn asosye, tankou prevansyon abi estipefyan. Etid sa yo se egzanp pou montre avèk kisa yon estrateji konsa ka sanble.
Mobilizasyon ak Kolaborasyon Kominote
Manley, M., Lynn, W., Epps, R. P., Grande, D., Glynn, T., & Shopland, D. (1997). The American stop smoking intervention study for cancer prevention: An overview (Etid entèvansyon ameriken pou sispann fimen pou prevansyon kansè: Yon apèsi). Tobacco Control, 6 (Supplement 2), 5-11.
- Chan etid la: Fimè ameriken yo
- Estrateji: Depatman sane leta te devlope ak mobilize kowalisyon lokal yo pou egzekite aktivite pwogram nan. Etid la te gen ladan entèvansyon politik (ogmantasyon nan pri sigarèt) ak reklam nan medya mas.
- Rezilta: Nan ane 1996 (ASSIST te kòmanse nan ane 1989), Done yo sijere mobilizasyon kominote a ak reklam nan medya yo te diminye konsomasyon an, pi plis pase konsekans nan ogmantasyon nan pri sigarèt la.
Edikasyon nan Divètisman
Whittier, D. K., Kennedy, M. G., Lawrence, J. S. S., Seeley, S., & Beck, V. (2005). Embedding health messages into entertainment television: Effect on gay men's response to a syphilis outbreak. (Entwodiksyon mesaj sou sante nan televizyon amizman: Efè sou repons gason makòmè nan yon deklanchman sifilis). Journal of Health Communication, 10, 251-259.
- Chan etid la: Gason makòmè, STD yo
- Estrateji: Yo te devlope ak difize de (2) epizòd ER ki te gen ladan yon senaryo piblisitè konsènan yon gason makòmè ki te fè dyagnostik avèk sifilis. Selon Teyori Aksyon Rezone.
- Rezilta: Gason ki te wè pwogram nan te pi ka vin gen entansyon pèsonèl ankò pou fè tès pou sifilis, epitou pou ankouraje zanmi yo fè tès la parapò ak gason ki pa t wè de (2) epizòd yo. Men, gason ki te wè epizòd yo te pi ka moun blan aje, epi yo gen plis edikasyon parapò ak gason ki pa t gade pwogram nan.
Edikasyon ki Baze sou Entènèt
Vinokur, A. D., Merion, R. M., Couper, M. P., Jones, E. G., & Dong, Y. (2006). Entèvansyon ki baze sou sit wèb pou elèv lekòl segondè pou ankouraje atitid pozitif pou fè don ògàn. Health Education and Behavior, 33(6), 773-786.
- Chan etid la: Elèv lekòl segondè nan Michigan, don ògàn.
- Estrateji: Itilize sit wèb “Journey” pou bay elèv yo ansèyman sou don ògàn. Elèv yo te ekspoze nan sit wèb ki gen 7 paj nan yon mwen nan tan, ki te pran 30 minit pou li dokiman an. Selon Teyori Aksyon Rezone ak Teyori Konpòtman Planifye.
- Rezilta: Konesans te ogmante nan kondisyon eksperimantal ant 73% ak 84%. 21.8% patisipan yo te ekspoze nan sit wèb Journey ki te kontakte rejis donè, parapò ak 15.7% kontwòl yo. Klasman mwayen atitid anvan don te ogmante nan kondisyon eksperimantal la ant 4.96 ak 5.48.
Piblisite nan medya mas
Gadomski, A.M., Tripp, M., Wolff, D. A., Lewis, C., and Jenkins, P. (2001). Impact of Rural Domestic Violence Prevention Campaign (Enpak Kanpay Prevansyon Vyolans Domestik Riral). Journal of Rural Health, 17(3), 266-277.
- Chan etid la: Popilasyon jeneral ki nan yon konte, vyolans domestik
- Estrateji: Kanpay nan medya pandan 7 mwa pou chanje atitid ak entansyon konsènan vyolans domestik nan yon kominote riral. Te gen ladan reklam nan radyo, afich, korespondans pou voye nan bibliyotèk ak legliz, atik medya ki enprime, reklam ki enprime, ak modifikasyon sant sante.
- Rezilta: Ogmantasyon rekonesans eslogan ak entansyon nan konpòtman pami konte entèvansyon sou moun yo. Apèl nan liy dirèk yo te double. Tarif DV yo pa chanje.
- Gen rezilta sanblab nan domèn move tretman sou timoun (Andrews, McLeese, and Curran, 1995)
Maketing Sosyal
Perry, C. L., Williams, C.L., Komro, K.A., et al. (2002). Project Northland: Rezilta alontèm aksyon kominotè pou diminye itilizasyon alkòl adolesan (Long-term outcomes of community action to reduce adolescent alcohol use.) Health Education Research, 17(1), 117-132.
- Chan etid la: Adolesan yo Ozetazini, alkòl
- Estrateji: “Ekip aksyon kamarad” te devlope diferan pwojè pou enfliyanse kamarad yo pou yo ba bwè alkòl. Medya ki te ladan yo te enprime dokiman tankou alamannak, bilten, ak afich pou vize alafwa adolesan ak adilt yo. Baze sou Teyori Enfliyans Triyadik.
- Rezilta: Elèv yo te gen mwens chans pou ogmante itilizasyon alkòl pou boure nan bwason yo.
Politik
Bergen-Cico, D., Urtz, A., & Barreto, C. (2004). Longitudinal assessment of the effectiveness of environmental management and enforcement strategies on college student substance abuse behaviors (Evalyasyon lonjitidinal efikasite kontwòl anviwònman ak estrateji ranfòsman sou konpòtman abi estipefyan etidyan kolèj.) NASPA Journal 41(2), 235-262.
- Chan etid la: Etidyan kolèj, abi estipefyan
- Estrateji: Re-òganizasyon Sistèm Jidisyè Inivèsite, nouvo sanksyon pou vyolasyon ki asosye avèk abi estipefyan Kòd Konduit Elèv, règleman pou notifye paran yo. Baze sou modèl PRECEDE-PROCEED.
- Rezilta: Ant ane 1998 ak 2002, 29.2% diminisyon nan vyolasyon alkòl epi yon bès 24.6% nan kantite ka ki genyen anjeneral. Vyolasyon dwòg pa t afekte. Tandans konsistan k ap bese nan entèvansyon apre konpòtman abi estipefyan.
Resous yo
Vizite lis dokiman Gainesville, FL pou li ak wè tou nan sit wèb: http://gainesvilledelta.org/biblio.html
Liv ak atik
- Ben Atherton-Zeman. (n.d.). Minimizasyon Domaj: Responsablite gason nan sispann vyolans gason kont fanm. The Voice: The Journal of the Battered Women's Movement, Spring 2009, 8-13. http://www.preventconnect.org/attachments/2009/Atherton-Zeman_men_article.pdf
- "Power and Possibilities" yon piblikasyon Ms. Foundation and Collaborative Fund for Youth-led Social Change, Septanm 2003. Atik la disponib an PDF nan sit wèb www.msfoundation.org
- Kivel, Paul, "Boys will be Men: Raising Our Sons for Courage, Caring and Community," New Society Publishers, 1999. www.paulkivel.com
- "Community Mobilization Toolkit", Transforming Communities (Bwat Zouti pou Mobilizasyon Kominote, Transfòmasyon Kominote): Kreyasyon Sekirite ak Jistis pou Fanm ak Ti Fi, Tankou "Devlopman Alyans Miltikiltirèl", Sèvis pou Fanm ki Viktim Abi Maren. www.transformcommunities.org
- Berkowitz, Alan D. "The Social Norms Approach to Violence Prevention" www.alanberkowitz.com
- Gladwell, Malcolm, "The Tipping Point: How Little Things Can Make a Big Difference", Back Bay Books, 2002.
- Kivel, Paul, "Are You Mentoring for Social Justice?" 2004. Atik la disponib an PDF nan sit wèb www.paulkivel.com
- Moyer, Bill, "Doing Democracy: the MAP Model for Organizing Social Movements", New Society Publishers, 2001.
- Douglas, U., Bathrick, D., Perry, P. A. (2008). Deconstructing Male Violence Against Women: The Men Stopping Violence Community-Accountability Model. Violence Against Women, al gade referans
Liv non-fiksyon konsènan Vyolans Adolesan ki nan Renmen:
- Levy, B. (2006). In love and in danger: A teen's guide to breaking free from abusive relationships. Berkeley, CA: Seal Press.
- Levy, B. (1998). VYOLANS NAN MENNAJ: Young women in danger. Berkeley, CA: Seal Press.
- Levy, B. & Giggins, P.O. (1995). What parents need to know about dating violence (Sa paran yo bezwen konnen sou vyolans nan zafè renmen): Advice and support for helping your teen (Konsèy ak sipò pou ede adolesan ou). Berkeley, CA: Seal Press.
- Creighton, A. & Kivel, P. (1993). Helping teens stop violence: A practical guide for counselors, educators, and parents (Fason pou ede adolesan sispann vyolans: Yon gid pratik pou konseye, edikatè, ak paran). Alameda, CA: Hunter House.
Liv non-fiksyon konsènan Vyolans Adolesan ki nan Renmen:
- Flinn, A. (2002). Breathing underwater. New York: Harper
- Dessen, S. (2004). Dreamland. New York: Puffin.
- Anderson, L.H. (1999). Speak. New York: Puffin.
Videyo ak Odyo
- "Breaking Out of 'The Man Box'" defye sosyalizasyon gason yo yon fason ki radikal. Pou fè sa, li egzamine prensip sosyal, kilti, ak imaj tradisyonèl maskilinite ki kreye yon anviwònman ki sipòte, tolere ak ankouraje souvan vyolans gason kont fanm yo. Fondatè Yon Call To Men ofri solisyon pozitif ak apwòch pratik pou mete yon pwen final nan vyolans gason kont fanm. Gason sa yo ofri gwo lide nan konstwiksyon seksis epitou yo defye avèk kouraj privilèj ak dwa yo bay gason yo. Zouti apre-edikasyon sa a anpil moun ap chèche a se yon zouti ki inik nan kapasite li pou konfime ak respekte eksperyans fanm yo pandan l ap eksprime bon swen ak lespwa pou gason yo. http://www.acalltomen.com/
- "Killing Us Softly 3" Jean Kilbourne ap kontinye analiz inovatè li sou reprezantasyon fanm yo nan reklam nan dènye mizajou li sou premye seri Killing Us Softly. Nan detay enteresan, Kilbourne dekode yon varyete reklam ki nan dokiman ak nan televizyon pou devwale yon modèl pwendvi twoublan ak destriktif ki pa janm chanje sou sèks. Analiz li a ankouraje nou konsidere relasyon ant reklam ak pi gwo pwoblèm kilti, idantite, seksis, ak vyolans ki baze sou sèks. www.mediaed.org
- "Tough Guise: Violence, Media and the Crisis in Masculinity" avèk Jackson Katz, se premye videyo edikasyonèl ki deziyen pou etidyan kolèj ak elèv lekòl segondè pou egzamine yon fason sistematik relasyon ant imajri pòp-kiltirèl ak konstriksyon sosyal idantite maskilen Ozetazini nan kòmansman 21yèm syèk la. Jackson Katz se youn nan aktivis prensipal anti-seksis ameriken. Yon edikatè, otè, sineyas, li jwenn rekonesans entènasyonal pou travay inovatè li nan edikasyon sou prevansyon vyolans ki baze sou sèks avèk gason yo ak ti gason. Zouti fòmasyon enteresan nan nouvo medya sa a—ki itilize matyè debaz divès sou plan rasyal ak egzanp—ap eklere ak ankouraje elèv (alafwa gason ak fanm) evalye pwòp patisipasyon yo nan kilti maskilinite kontanporen an. www.mediaed.org
- "Hip-Hop: Beyond Beats & Rhymes" ofri yon egzamen enteresan maskilinite, seksis, ak entolerans kont omoseksyèl nan kilti hip-hop la. Yo te aplodi li sou plan kritik pou angajman li san laperèz avèk pwoblèm ras, vyolans ki baze sous sèks, ak eksplwatasyon kolektif kilti jèn moun yo. Direktè Byron Hurt, ansyen aryè vedèt kolèj, fanatik hip-hop pandan lontan, ak edikatè prevansyon vyolans ki baze sou sèks, te konsevwa dokimantè a kòm yon “kritik delika" yon kantite tandans twoublan nan monn mizik rap la. Li rann omaj pou hip-hop pandan l ap ankouraje endistri mizik rap la pou pran responsablite li poutèt li bay valè pou pwendvi pèmanan destriktif ak trè konsèvatè sou maskilinite. www.mediaed.org
- "Spin the Bottle: Sex, Lies and Alcohol," ofri yon kritik endispansab sou wòl kilti popilè kontanporen an jwe nan bay valè pou bwè alkòl yon fason demezire ak konpòtman ki gen gwo risk. Kritik medya Jackson Katz ak Jean Kilbourne ki jwenn pri kontraste reprezantasyon defòme sa yo avèk mannyè ki souvan twoublan ak danjere ki montre efè konsomasyon alkòl genyen sou lavi vrè jèn gason ak fanm yo. Nan ilistrasyon analiz yo avèk plizyè egzanp, Katz ak Kilbourne dekode pouvwa ak enfliyans imaj medya pasyonan sa yo genyen nan fòmasyon idantite sèks, ki asosye avèk itilizasyon alkòl. Pa gen okenn kote lyen sa a bay plis kòz pou enkyetid pase sou kanpis kolèj Lamerik yo. www.mediaed.org
- "It Takes a Team: Making Sports Safe for LGBT Athletes and Coaches" "Pake" edikasyonèl sa a—ki gen ladan yon videyo 15 minit, yon diskisyon ak gid resous, yon afich ki gen anpil enfòmasyon, ak otokolan "Safe Space" an koulè—deziyen pou ede monitè/pwofesè, paran ak administratè lekòl yo edike elèv/espòtif yo konsènan efè nuizib entolerans kont omoseksyèl epitou li poze kesyon, "Kijan nou kapab asire yo evalye moun ki nan espò yo, pa baze sou preferans seksyèl yo oswa sou manifestasyon sèks yo, men sou pèsonaj yo apa ak sou reyalizasyon yo?" DVD a gen ladan video a ak vèsyon dijital dokiman edikasyonèl pou enprime san pwoblèm. www.mediaed.org
- "Game Over: Gender, Race and Violence in Video Games" se premye dokimantè edikasyonèl pou abòde sègman k ap devlope pi vit nan medya avèk angajman kesyon sou sèks, ras, ak vyolans. Game Over ofri yon dyalòg orijinal sou sijè konplèks ak diskitab vyolans nan jwèt videyo, epitou li deziyen pou ankouraje elèv lekòl segondè ak etidyan kolèj pou yo panse yon fason kritik sou jwèt videyo y ap jwe yo. www.mediaed.org
- "Please Stand Up!" se yon CD-ROM kominikasyon pou elèv lekòl pre-segondè ak elèv lekòl segondè, paran ak manm kominote a pou ede elimine vyolans nan lekòl. Pou fè sa, li montre ou pi bon fason pou jere divès sitiyasyon danjere ak sitiyasyon oto-destriktif. www.pleasestandup.org
- "Wrestling with Manhood" se premye pwogram edikasyonèl pou atire atansyon kokennchenn popilarite pwofesyonèl lit lib pami jèn gason yo, pou abòde relasyon li nan vyolans reyèl epitou pou egzamine valè sosyal ki sipòte li kòm yon fòs kiltirèl puisan. Sut Jhally ak Jackson Katz bay anpil ilistrasyon nan analiz yo avèk plizyè egzanp. Sut Jhally se kreyatè videyo Dreamworlds, epi Jackson Katz se kreyatè videyo Tough Guise. Toulède ki te resevwa pri pou reyalizasyon yo ofri yon nouvo fason pou panse sou pwoblèm dirab vyolans gason kont fanm yo ak entimidasyon nan lekòl nou yo. www.mediaed.org
- http://www.uhavetheright.net/listen.html
Lyen Prevansyon
Edikatè Prevansyon
Travay Prevansyon Asosye


c: text/html

text:
Moun Ki Gen Pwoblèm Aksè Ak Pwoblèm Fonksyonèl
Prepare Pou Ijans yo Kounye a.
(PDF - 335Kb)
Jwenn Videyo Embed kòd la oswa
Download Transkripsyon an isit la nan lang angle.
Chak moun gen bezwen ak mwayen ki diferan, men chak moun kapab fè etap enpòtan pou prepare tout kalite ijans ak mete plan yo anplas. Lè ou evalye bezwen pèsonèl pa ou yo ak lè ou fè yon plan pou ijans, ou kapab pi byen prepare pou nenpòt sitiyasyon.
Yon angajman pou planifye jodi a ap ede ou prepare pou nenpòt sitiyasyon ijans.
- Konsidere kijan yon katastwòf ta ka afekte bezwen endividyèl ou yo.
- Planifye pou debouye ou poukont ou, omwen pou yon peryòd tan. Li posib pou pa kapab antre nan yon sant medikal oswa menm nan yon famasi.
- Idantifye ki kalite resous ou itilize chak jou ak sa ou ta kapab fè si pa gen ase oswa si yo pa disponib.
- Prepare yon Twous avèk sèl konsiderasyon ou nan tèt ou. Kisa ou bezwen pou sipòte sante ou, sekirite ou ak endepandans ou?
Si oumenm oswa yon moun pwòch ou gen bezwen akòz yon andikap oswa lòt bezwen pou jwenn aksè oswa lòt bezwen fonksyonèl, ou ka gen pou pran mezi siplemantè pou pwoteje tèt ou ak fanmi ou.
Chèche jwenn enfòmasyon sou asistans pou chak moun apa ki ka disponib nan kominote ou. Enskri ou davans nan biwo sèvis pou ijans lan, nan depatman ponpye lokal ou, nan lòt ajans gouvènman oswa nan gwoup kominotè. Fè yo konnen bezwen apa ou, oswa bezwen yon manm fanmi ou, epi chèche konnen ki asistans, èd oswa sèvis yo kapab bay.
Ki moun ki gen pwoblèm aksè ak pwoblèm fonksyonèl?
- Moun ki soud oswa ki tande di ka bezwen fè aranjman espesyal pou resevwa avètisman pou ijans yo.
- Paran selibatè k ap travay ak paran ki pa maton nan lang Angle ka bezwen èd pou planifye pou katastwòf ak ijans yo. Kominote, gwoup relijye ak gwoup kiltirèl yo ka anmezi pou toujou bay moun yo enfòmasyon.
- Moun ki pa gen machin ka bezwen fè aranjman pou sèvis transpò.
- Moun ki gen bezwen dyetetik espesyal ta dwe pran prekosyon pou gen yon rezèv manje apwopriye pou ijans lan.
Planifikasyon
Kounye a, moman an rive pou planifye davans pou sa ou ka bezwen pou rete an sekirite, an sante, ak enfòme, mobil ak endepandan pandan yon katastwòf. Sonje yon katastwòf ka lakòz ou bezwen abri lakay ou oswa li ka lakòz ou bezwen deplase pou ale nan yon abri pou ijans lan oswa nan lòt fòm lojman pwovizwa.
Anplis atik yo rekòmande nan Ready.gov pou mete nan yon twous rezèv debaz pou ijans, moun ki gen bezwen akòz andikap ak lòt bezwen aksè ak bezwen fonksyonèl ka vle anvizaje mete lòt atik pou adapte avèk bezwen patikilye yo, klike sou onglè "Atik pou Ijans" pou jwenn plis enfòmasyon.
Pou jwenn enfòmasyon ak zouti ki asosye avèk preparasyon pou ijans pou moun ki gen andikap, ale sou Entènèt nan sitwèb Biwo FEMA pou Entegrasyon ak Kowòdinasyon Moun ki Andikape.
Enskri pou Dokiman FEMA RSS oswa pou imèl oswa mesaj tèks pou ijans nan sistèm alèt gouvènman lokal ou pou jwenn enfòmasyon enpòtan nan telefòn selilè oswa bipè ou, sizoka ou soud, tande di, oswa si ou pa kapab jwenn avi pou ijans lè genyen yo.
Epitou li tiliv "Prepare Pou Ijans yo Kounye a. Enfòmasyon pou Moun ki Andikape" nan sitwèb FEMA, ak sitwèb Lakwa-Wouj
Rete Indepandan
Lè w ap prepare, konsidere tout estrateji, sèvis, aparèy, zouti, ak teknik ou itilize pou viv avèk yon andikap chak jou. Toujou sonje ou ka bezwen medikaman, ekipman medikal dirab, materyèl medikal pou itilize yon sèl fwa, bèt-gid ou, teknoloji asistans, zouti kominikasyon, founisè sèvis pou andikap, lojman ki fasil pou gen aksè, sèvis transpò ak atik pou sante ou.
- Kreye yon rezo sipò pou ede ou planifye pou yon ijans. Konsidere fanmi, vwazen, zanmi, moun ki ba ou sèvis yo, gwoup relijye ak gwoup kominotè. Fè moun sa yo konnen kote ou mete rezèv ou pou ijans. Bay omwen yon manm rezo sipò ou yon kle pou lakay ou oswa pou apatman ou.
- Kontakte biwo jesyon enfòmasyon pou ijans gouvènman vil oswa konte ou, epi travay avèk yo pou itilize resous planifikasyon yo pou ijans.
- Si w ap resevwa dyaliz oswa lòt tretman medikal pou sipòte lavi ou, idantifye kote a ak disponiblite plis pase yon sant medikal, epi travay avèk founisè swen sante ou pou kreye plan pèsonèl ou pou ijans.
- Montre lòt yo kijan pou opere chèz-woulan ou oswa lòt aparèy asistans yo.
- Kenbe enfòmasyon kontak yo pou sant lokal pou viv endepandan yo ak lòt òganizasyon sèvis pou moun andikape yon kote ki pwoteje ak fasil pou jwenn. Si ou bay nenpòt òganizasyon oswa founisè sèvis enfòmasyon sou bezwen fonksyonèl ou ak enfòmasyon sou sa ou ka bezwen nan yon ijans, kenbe done sa yo ajou.
- Si ou itilize aparèy sipò lakay ou, sèvis Meals-on-Wheels (Repa yo distribiye nan machin), Life Alert oswa lòt sèvis sipò, travay avèk yo pou adapte plan preparasyon ijans ou pou satisfè bezwen ou yon fason pou ou kapab kenbe kontak avèk yo pandan ak apre yon ijans. Kontak sa a ka reprezante asirans ou pou lòt sèvis yo nan yon katastwòf.
- Travay avèk sèvis transpò ak sèvis yo bay nan zòn ou pou moun andikape (pa egzanp, Sèvis Transpò Adapte, Sant pou Viv Endepandan) pou planifye davans pou sèvis transpò ki fasil pou jwenn si ou ka bezwen sa pou deplase oswa pou lòt rezon pandan yon katastwòf.
- Devlope plan sipò pou sèvis asistans pèsonèl, sèvis swen pou soulajman oswa lòt fòm asistans nan kay.
Toujou sonje pandan yon ijans, ou ka bezwen eksplike ba premye sekouris yo ak ofisyèl ijans yo kijan ou bezwen deplase ak jwenn abri avèk fanmi ou, bèt-gid ou, moun k ap pran swen ou oswa founisè asistans pèsonèl pou yo kapab ba ou sipò ou bezwen pou antreteni sante ou, sekirite ou ak endepandans ou.
Ijans Atik
- Linèt siplemantè, pwotèz oditif si ou genyen yo oswa si ou gen garanti pou yo
- Chajè batri ak batri siplemantè pou pwotèz oditif, chè-woulan ki gen motè oswa lòt aparèy medikal ak aparèy teknoloji asistans ki fonksyone avèk batri
- Kopi preskripsyon medikal, rekòmandasyon doktè, epi kalite ak nimewo seri aparèy sipò ou itilize
- Etikèt oswa braslè alèt medikal oswa deskripsyon bezwen pou andikap ou ak bezwen sipò ou alekri, sizoka ou pa kapab dekri sitiyasyon an nan yon ijans
- Rezèv pou bèt-gid ou
- Kat asirans medikal, kat Medicare/Medicaid, enfòmasyon pou kontakte doktè, lis alèji ou yo ak istwa sante ou
- Yon lis òganizasyon non-komèsyal ak òganizasyon kominotè lokal ki konnen ou oswa ki ede moun avèk aksè ak bezwen fonksyonèl ki sanble avèk pa ou yo
- Yon lis kontak pèsonèl, fanmi ak zanmi ou ka bezwen pou kontakte nan yon ijans
- Yon pano kominikasyon ;pèsonèl ki dispoze an kouch, si ou ta ka bezwen asistans pou yo konprann ou
- Si li posib, medikaman siplemantè, oksijèn, ensilin, katetè oswa lòt materyèl medikal ou itilize regilyèman
- Si ou itilize yon chè-woulan ki gen motè, ou dwe gen yon chèz manyè lejè ki disponib pou ijans yo. Konnen gwosè ak pwa chèz-woulan ou, anplis pou konnen si li kapab oswa pa kapab pliye, sizoka yo dwe pote li.
- Menmsi ou pa itilize yon òdinatè pou ou, konsidere mete enfòmasyon enpòtan yo nan yon kle estokaj pou pote san pwoblèm nan yon deplasman.
Benefis Federal
Si w ap resevwa avantaj federal pou andikap ou, ou ta dwe konsidere transfere nan yon fòm peman elektwonik. Yon katastwòf kapab deranje sèvis lapòs pandan plizyè jou oswa menm pandan plizyè semèn. Pou moun ki depannde kourye pou avantaj Sekirite Sosyal yo, yon sitiyasyon difisil kapab vin pi grav si yo deplase oswa si yo pèdi sèvis kourye yo – jan 85,000 moun k ap resevwa chèk yo te aprann sa apre Ouragan Katrina. Chanjman nan peman elektwonik se yon fason ki senp ak enpòtan moun kapab pwoteje tèt yo sou plan finansye anvan gen yon katastwòf. Li elimine tou risk pou yo vòlè chèk yo.
Depatman Trezò Etazini rekòmande de (2) mwayen ki pi pwoteje pou jwenn avantaj federal yo:
- Depo dirèk nan yon kont kouran oswa nan yon kont epay se pi bon chwa pou moun ki gen kont labank. Moun k ap resevwa avantaj federal yo kapab enskri depi yo rele (800) 333-1795 oswa depi yo ale sou Entènèt nan sitwèb www.GoDirect.org.
- Kat debi Direct Express® ki peye davans se yon kat ki la kòm yon lòt mwayen parapò ak chèk papye pou moun ki pa gen yon kont labank. Li fasil pou enskri – rele gratis nan (877) 212-9991 oswa enskri sou Entènèt nan sitwèb www.USDirectExpress.com.
Enskripsyon pou depo dirèk oswa pou kat Direct Express® se yon etap senp men enpòtan ki kapab pwoteje fason pou fanmi ou jwenn lajan an sizoka bagay yo pa prevwa te dwe rive. Si oumenm oswa moun ki pwòch ou toujou ap resevwa avantaj Sekirite Sosyal oswa lòt avantaj federal sou fòm chèk, tanpri anvizaje chanje nan youn nan chwa sa yo ki pi pwoteje ak pi fasil jodi a.
Volontè
- Patisipe oswa sèvi kòm volontè nan gwoup repons pou ijans, tankou Ekip Repons pou Ijans nan Kominote (CERT), Kò Rezèv Medikal, Siveyans nan Katye, Lakwa-Wouj AmerikenFEMA oswa lòt òganizasyon ki aktif nan bay asistans pou katastwòf. Anvizaje travay nan yon Konsèy Citizen Corpslokal sou planifikasyon pou ijans nan kominote ak sou fason pou sipòte edikasyon sou katastwòf. Ede ofisyèl ijans lokal yo aprann fason pou mete bezwen pou aksè ak bezwen fonksyonèl nan preparasyon ak nan aktivite repons ak fòmasyon yo.
- Travay avèk planifikatè abri lokal yo ak manadjè ijans yo pou planifye davans pou abri k ap fasil pou popilasyon jeneral la jwenn nan yon ijans. Abri medikal yo se pou moun ki gen bezwen swen sante pou yon tan kout. Y ap pi byen sèvi pifò moun nan abri popilasyon jeneral la ansanm avèk fanmi yo, zanmi yo ak vwazen yo, kidonk li enpòtan pou planifye davans kounye a pou satisfè tout egzijans bezwen pou aksè ak bezwen fonksyonèl nan yon abri jeneral.
Sitwèb Asosye
Sit Wèb ki gen rapò ak
Chèche jwenn lòt enfòmasyon sou fason moun ki gen Bezwen akòz Andikap ak Lòt Bezwen pou Aksè ak Bezwen Fonksyonèl kapab planifye ak prepare depi yo ale sou Entènèt nan sitwèb sa yo:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Karakteristik nan vèsyon ki ajou nan mboks Imèl èkstraksyon. Ki sa ki nouvo?
Mboks Imèl èkstraksyon se yon fasil-a-itilize, absoliman gratis mboks konvètisè. Sèvis piblik la pèmèt itilizatè yo avèk efikasite ekstrè e-mail mesaj soti nan .mboks ak. mbx dosye fè mboks-anl konvèsyon, ekonomize yo kòm apa a. dosye anl. Konbine avèk Outlook Import Sòsye, pwogram nan se yon enstriman pwisan pou mboks ekspòtasyon of messages from the Mozilla tonèr, Eudora, Opera Lapòs, Kmay, Turnpike and MailCopa mail clients for subsequent Pst enpòte nan MS pespektiv. Noting the utility’;s popularity among our users, nou deside pafè mboks Imèl èkstraksyon epi yo ofri ou yon vèsyon konplètman mete ajou nan pwogram lan.
Chanjman prensipal enkyetid dosye pakèt pwosesis la. No longer ou pral fòse yo fè menm operasyon an plizyè fwa paske la ki bezwen konvèti mboks dosye apa: karakteristik yo ki nouvo pèmèt chwazi (lè l sèvi avèk kle nan chanjman) plizyè sous. mboks dosye, which are usually located in the mail client’;s profiles folder, ansanm. Apre sa,, pwogram lan pral mande ou presize anyè a vid sou kote ki gen kapasite subfolders yo apa pou chak dosye. mboks pral kreye: mesaj yo ekstrè soti nan mboks anl ap mete yo nan yo. Lè sa a se konplè, ou resevwa yon estrikti Anyè pare avèk yo. dosye anl, ki se ideyal pou Anl pst import for MS Outlook lè l sèvi avèk Sòsye Import pespektiv, ki fè sa a Anl enpòte posib. Nan ti bout tan, Mboks Imèl èkstraksyon se yon zouti siplemantè pou mboks-pst konvèsyon dosye. The program’;s interface has been changed to fit the new features, ak eleman jesyon nouvo yo te ajoute nan pwogram nan kòm byen.
Lè modènize konvètisè an, te atansyon espesyal yo peye tap rantre otomatik mboks dosye deteksyon kalite. Atik sa a ki pi nesesè lè yo fè yon ekspòtasyon imel soti nan UNIX sistèm (Kmay) ak Mac OS (Mozilla tonèr pou Mac OS). Koulye a, lè ou konvèti mboks dosye, Mboks Imèl èkstraksyon otomatikman detekte kodaj la nan dosye a li se konvèti ak, lè sa nesesè, chanjman li konsa tankou pou konsève pou dosye yo pwodwi. anl nan yon fòma fenèt-konpatib apre mboks anl konvèsyon. Thanks to the program’;s updated algorithm, lè a pwosesis pou dosye te sped moute pa fwa plizyè douzèn! Don’;t believe it? Tcheke karakteristik yo ki sa a mete ajou mboks konvètisè kounye a!
Tankou anvan, Mboks Imèl èkstraksyon yo distribye absoliman gratis. Sèvis piblik la pa mande pou enstalasyon ak ka itilize kòm yon aplikasyon endepandan pou Anl-mboks ekstraksyon nan mesaj lapòs. Anplis, MBOX Email Extractor is part of the installation package for Outlook Import Sòsye.


text:
Nan Peken, kapital Lachin, lopital yo ap ranpli rapidman ak malad kap soufri ak pwoblèm respiratwa akoz lè a ki genyen anpil materyèl polye ladan n.
Se konsa otorite yo pase lòd pou lekòl yo diminye sou aktivite elèv yo abitye fè sou lakou lekòl yo. Youn nan malad yo, ki rele Li Lee, prezante sitiyasyon an konsa :
"Mwen gen pwoblèm pou m respire. An fèt, Jodi a mwen santi m pi byen pase nan weekend nan. Map viv nan pati lès vil la kote polisyon lè a pi grav pase nan lòt zòn yo. Lè m te ouvè fenèt la maten an, mwen pat ka wè anyen. Viziblite a te ba anpil. Mwen pè pou manm fanmi m yo, espesyalman pou sila yo kap kondui machin pou yo deplase. "


text:
Ozetazini, yon pwopozisyon tou nèf byen kapab pote espwa, anvan lontan, bay plizyè milyon imigran ilegal kap viv nan peyi a; an menm tan tou se yon pwopozisyon ki pwovoke gwo lapèrèz nan kèk milye ki panse sistèm imigrasyon ameriken an san kontwòl, aloske gen moun ki lanse avètisman pou di, le fèt ke otorite yo pase plizyè lane san yo pat pran aksyon sou dosye a, sa kapab rann sistèm nan konplike e difisil pou refòme.
Pwopozisyon an jwenn apui yon gwoup senatè melanje ki gen ladan n demokrat kou repibliken, e li mande pou otorite imigrasyon yo mete a la dispozisyon imigran yo "yon chemen rijid, men jist" pou yo vin sitwayen ameriken. Yon lòt kote, nouvo plan an ta kapab pote chanjman ki atire e kenbe nan peyi a travayè ki kalifye, tandiske li ta garanti ke tout imigran k ap aplike pou yon travay, se moun kap viv legalman nan peyi a.
Reyaksyon sou nouvo plan sa a ki kapab pote chanjman nan sistèm imigrasyon ameriken an:
Kèk gwoup, tankou Federasyon pou Refòm nan Sistèm Imigrasyon Ameriken an (abreje anglè FAIR) pa resevwa pwopozisyon palmantè sa a avèk satisfaksyon tèlman. Jack Martin, direktè pwojè gwoup la, pale pou l di:
« Jiska yon sèten degre, plan sa a pa nouvo ditou. Se tou senpleman yon fotokopi yon plan yo te eseye aplike nan ane 2007 pou pote refòm total e konplè nan sistèm imigrasyon an, avèk espwa yon plan konsa te kapab pase nan Kongrè a. Ebyen, li pat pase. »
Pi gwo preokipasyon responsab yo nan FAIR, se le fèt ke nouvo plan refòm nan ta ouvè chemen an twò fasilman pou imigran ilegal vin sitwayen ameriken; paske, daprè gwoup la, yon posiblite konsa pa gen lòt non ke « yon amnisti jeneral ». Jack Martin kontinye pou l di :
«Piblik la, an jeneral, pa dakò ak yon pwopozisyon konsa, paske yo ta vle pou tout etranje kap antre nan peyi a, vini isit sou yon baz legal; daprè yo, nouvo plan sa a ofri yon amnisti ki kapab ankouraje moun pratike imigrasyon ilegal plis toujou. »
An tou ka, plan palmantè ameriken yo rele « yon chemen rijid, men jist » e ki kapab pèmèt imigran ilegal vin sitwayen ameriken pi fasilman, se egzatteman yon mwayen anpil espesyalis kap defann dwa imigran yo ap reklame depi lontan. Daprè yo, si tout pwojè refòm te echwe jiskaprezan, se paske yo pat genyen yon plan konsa ladan yo. Espesyalis sa yo di san yon plan konsa, travayè etranje ki san papye yo ap toujou izole e yo pap gen okenn dwa ni pwoteksyon.


text:
Site de promotion des cultures et des langues créoles
Annou voyé kreyòl douvan douvan
1920-2007
Le 8 mars 2007, Paul Laraque nous a quittés.
TOUT MOURI SE MOURI
Jou va jou vyen
Famm mwen mare ren ou
pi bonè se granm maten
mizè pa lan miyonnen
li fout pat li sou ou
li leve ou wotè tèt li
li fese ou atè
li woule ou
li fè ou manje pousyè
mouri jodi mouri demen
tout mouri se mouri
Lakay fè nwa pase trou koukou
Vant ti moun yo tankou kalbas
Grangou se lougarou
Lè l kenbe yo la nanpwen sove
Wa di pwason ou pran lan nas
Mouri jodi mouri demen
Tout mouri se mouri
Kon jou kap ki leve
Lap du pou zot nèt
Kon zeklè k fè yan
Li koupe pase manchèt
Ay gason, nou pa manke vanynan
Mouri jodi mouri demen
Tout mouri se mouri
Lan peyi lwa yo
Lan peyi zansèt yo
Lan peyi nèg zòtèy yo
Lan peyi travayè yo
M tande yon kannon ki tire
Mouri jodi mouri demen
Tout mouri se mouri
Lan peyi lwa yo
Kon tanbou kap kata
Lan peyi zansèt yo
Dessalines di fòk sa kaba
Lan peyi nèg zòtèy yo
Gen yon loray k ap gwonde.
Paul Laraque - Lane 1974
PAUL LARAQUE
September 21, 1920-March 8, 2007
Husband of Marcelle Laraque
Father of Max, Serge and Danielle Laraque
Brother of Franck Laraque
Services on March 15, 2007
Viewing 3-6pm
Services 6-8pm
In lieu of flowers please send donations to: LAMBI FUND OF HAITI,
PO BOX 18955
WASHINGTON, DC 20036
www.lambifund.org
Yannantuono, Burr, Davis Sharpe Funeral Home
584 Gramatan Avenue(Also entrance on 21 Broad Street)
Mount Vernon, NY10552
914-699-4010
914-699-9700
Hutchinson River Parkway
Hutchinson River Parkway to Exit 13 Cross County Parkway West to Exit #8 (North Columbus Avenue); Make a left at traffic light onto Route 22 North. At the first light, turn left onto East Devonia Avenue; about 10 blocks, turn left onto Gramatan Avenue. Proceed 4 blocks to the traffic light and turn right onto West Broad St. The side entrance to the funeral home is 1/4 block ahead on the right.
SEE BELOW FOR PARKING
PARKING: ACROSS THE STREET FROM THE FUNERAL HOME IS THE MOUNTVERNON MUNICIPAL PARKING GARAGE. A FUNERAL HOME ATTENDANT WILL BE AVAILABLE FOR PARKING ASSISTANCE.
Hommages en créole
Hommages en français sur le site Île-en-Île.
VEYE PATRIYOTIK
Nan Sant Kiltirèl Mapou
5919 NE 2nd Av. Miami
Pou onore memwa
Youn vanyan Gason Paul Laraque
Dimanch 18 Mas 2007 depi 5è rive pou 8è diswa.
Rele pou rezèvasyon: 305-757-9922
Bon Vwayaj, Gran Kouzen Pòl Larak
Nou tout ki nan domèn lasyans konnen kretyenvivan pa la pou rete sou latè vitametènam. Sepandan, chak fwa jeneral lanmò frape epi trennen lavi nan peyi san chapo, se kòmsi se te premye fwa , paske pa gen pyèsmounn sou latè ki vrèman pare pou yo kase randevou oubyen abitid ak lanmò. Menmsi gen youn regleman natirèl ki di: Tout sa ki gen youn kòmansman dwe gen youn finisman, nou toujou rete kwè, lanmò dwe kanpe lwen-n. Se nan sitiyasyon sa a menm, nou twouve nou ak konbatan, konpayèl powèt parèy nou, Pòl Larak. Nèg konviksyon. Nèg ki te aksepte manje lekzil tan pou li te rantre nan danse kole ak okipasyon degize.
Pòl Larak te viv ak anpil bèl rèv. Yo tout te chita sou twa wòch dife: byennèt pou tout pèp sou latè, lanmou sou divès fòm ak lespwa revolisyon pou netwaye zantray Ayiti. Nan kèlkeswa lanng Pòl Larak te chwazi pou li ekri a, se mesaj sa yo li te deplòtonnen nan lespri lektè li yo.
Lè nou pran lanmou chè pou chè nan Les armes quotidiennes, anndan Œuvres incomplètes, (p. 118) nou kab li:
Je t’appuie au poteau d’amour
J’ouvre la barrière de tes cuisses
La tête chancelle comme une tour
……
Dans l’herbe touffue de la douceur
Je t’ai montée
Je t’ai montée comme un loa
Je t’ai clouée à l’arbre de la douleur
J’ai hanté ta chair de ma joie
Nan Sòlda mawon, (p. 40) Pòl di nou:
Ou vlope lan kò-m
Nou makònen ansanm
Tankou gason ak fanm
M’ tounen koulèv
M’ kouri sou zèb
Tankou zèklè nan syèl
……
Simbi metrès dlo
Fè wout pou nèg ou
Pou li koze ak nou sou fratènite, nan Ce qui demeure, anndan Œuvres incomplètes, (p. 24) Pòl Larak di nou:
Un sentiment innomé a gonflé la gorge humaine
Et crispé les nègres aux entrailles
Et glacé de peur les hommes blancs
Le vent qui brouille l’espace
Est tempête en mon âme
Mais voici l’espérance
Une voix sans couleur
Chargée de toutes les chaînes brisées
A remué le soir du monde
Et tout être de chair est labouré
Nan Sòlda mawon ( p. 84, 86 ) li pral kontinye pou l’di:
Karayib bay l’Amerik Santral lanmen
L’Amerik Santral bay Nò ak Sid lanmen
N’ap fè yon federasyon ak tout pèp Karayib
…
P’ ap gen youn ras
Men chak ras va fratènize ak tout ras
P’ap janm gen youn sèl klas
Men va gen youn sosyete san klas
Lè Pòl vle laye koze revolisyon an, li mete chemiz kouzen –l , li rale tanbou-l epi li di:
Tam-tam
fleuve dont la colère trouve enfin le chemin de la mer
Tu brises les verrous de la peur
Tu fais sauter les écluses du silence
Pou dire seul la honte et la misère
Tam tam
Leader lyrique du grand coumbite solaire
Ton chant assemble les matériaux de la cité
Les travailleurs plantant d’une main égale
Les piquets de grève
Et les arbres de la nouvelle ville
(Les arme quotidiennes, anndan Œuvres Incomplètes, p. 146)
An kreyòl se lanbi li soufle:
M’ pral kanpe sou tèt Mòn Lasèl
Tankou yon sitadèl
Lanbi-m pare
Si larevolisyon an danje
M’ ap soufle
Kannon va tire
(Sòlda Mawon, p. 82 )
Pawòl Kouzen Pòl Larak, se pawòl lanmou, revolisyon ak libète pou tout pèp k’ap soufri sou latè. Nou salye ou, Kouzen, ak kòn lanbi nou, epi n’ap kontinye woule petwo pou nou kanpe rèv ou nan kè sobadji verite. Kouzen Pòl, n’ ap jete twa gout dlo pou ou. Nou espere ou va jwenn bon jan frechè nan vwayaj ou sou wout peyi san chapo.
Michel-Ange Hyppolite
Kaptenn Koukourouj
Leve kanpe Solda mawon
pou salye memwa Paul Laraque
Onè!
Lè lavyeyès monte drapo l, lajenès fini nan pousyè
Lè kadavkò mande repoze, se jou potorik gason ki bout
Lè fatig fèmen je grandèt, li pa mouri san kite
tras, se dòmi l al dòmi.
Lè jou majòjon bout, li fèmen je li san plenyen; e si
solèy pran tan pou leve, si anpil zwazo pèdi wout,
vire fou, si anpil zanmi mare vant, pran kabann,
menmsi tanbou bèbè, memnsi men nan machwè, apre dèy,
gwo douvanjou lavi souke kò l, van pran kòd vyolon li,
leve danse. E, anpil sanba leve kanpe pou yo salye yon
pòtflanbo. Si w byen gade nan syèl la nan direksyon mòn Makaya
wa wè Paul Laraque k ap file yon kokennchenn grandou
k ap kimen rèv tout koulè.
Kamarad Paul Laraque pa mouri, zanmi. Ou mèt sispann
kriye nan mouchwa; sonje nan chak pawòl sòlda a powèt la chante san rete san febli
«Ann chanje lavi pou n transfòme le monn.»
Paul, lòtbò lalin, lè w a rankontre ak Morisseau devan
yon boutèy labsent, pa bliye, anvan n trenke, vide yon
gout atè pou chak vivan san somèy.
Respè!
12 mars 2007, Claude Pierre
LAREVERANS POU YOUN VANYAN GASON: PÒL LARAK
Ak: Jan Mapou
Mèkredi 8 mas, 7-è dimaten. Pandan n’ap degoudi pou nou salwe youn solèy tounèf, telefòn nou sonnen. Se te Koukouy Max Manigat ki t’ap rele nou pou l’anonse zanmi nou, frè nou, Pòl Larak kite sa. Se ak anpil tritès nan vwa Maks nou tande li di :Ti Pòl kite nou. Wi Paul Laraque, kouzen Ti Pòl se konsa nou te rele grandèt-la pou li ka kenbe jenès li vitam-etènam.Ti Pòl sefwe. Tan kagou lamenm. Jeneral solèy leve nan lapenn.
Nan Nouyòk nou te viv kon frè. Rive Miyami, se toujou ak plezi Ti Pòl ak frè li Frank konn vwayaje, vin pote moso limyè lakonesans pou kominote-a. Pòl se te Sekretè Jeneral Asosyasyon Ekriven Lòt Bò Dlo. E se konsa an 1981 apre m’te fin pibliye Pwezigram, li mande-m pou mwen vin jwenn yo nan asosyasyon-an. Li di mwen: «Mapou, ou se premye ekriven ayisyen mwen konnen ki ekri esklizivman an kreyòl. Ou orijinal. Lè w’ap ekri, panse ou klè kon dlo nan plenn.» Nan epòk sa-a, chak senmenn mwen te konn ekri youn atik nan Haiti Observateur... Nou te ekri sou tout sijè. Nou te konn pote bonjan nouvèl literè an kreyòl. Nan ane 70 yo se te sèl ekip jounalis ki te konprann toutbonvre enpòtans zam kreyòl la nan batay politik yo t’ap mennen kont Divalye yo. Pòl se younn nan premye koukouy yo. Li te santi li fyè pou li wè jan ni li, ni Moriso Lewa, ni Emile Woumè, ni Pradel… apre youn batay chen anraje nan gagè literè-a te jwenn youn gwoup jennjan nan Sosyete Koukouy ki te deside kontinye batay la.
Tankou anpil bon powèt, mizisyen chantè, Pòl Larak fèt Jeremi. Li te konn ekri sou non Jacques Lenoir. Tankou ti Pòl nou tou, nou te chanje non nou nan moman diktati Divalye-a. Apre nou fin fonde Mouvman Kreyòl Ayisyen-an nan ane 1965, anpil nan nou te boukante bon non nou. Nou chak te gen youn non vanyan tankou: Pyè Banbou, Jan Tanbou, Jan Mapou, Degoutan, Ti nèg, Papiyon Nwa, Pyè Legba, Sousou Wozo, Djo Alèlè, Choukoun, Kaptenn Koukouwouj, Idalina… Se te youn fason pou nou lage bouya sou chemen lennmi-an. Tout ekip mounn sa yo t’ap travay pou pote youn ti limyè nan tenèb iyorans pèp-la kote 85% pa te konn ni li , ni ekri.
Pòl Larak fèt nan mwa septanm nan lane 1920 nan Jeremi. Li mouri 8 mas 2007 nan Nouyòk. Kidonk li te 86 ane plis 5 mwa. Li te koumanse etid li nan vil Jeremi epi l’al kontinye yo Pòtoprens. Apre filo, li rantre akademi militè an 1939. 2 ane pita li soti ak youn V grad ofisye sou zepòl li. Bèl gason, byen kanpe devan letennèl, li te aprann manyen zam pou defann peyi li. Men se pa tout. Li te gen youn vizyon pou peyi li e se ak plim li, li te koumanse esprime sa ki nan panse-l . Li ekri anpil bèl powèm pike nan jounal epòk la tankou zanmi-kanmarad Moriso Lewa, Emil Woumè, Klod Inosan ak Frank Fouche…
An 1945 youn gran ekriven sireyalis franse ki rele André Breton rantre an Ayiti. Se Pòl ki te resevwa li. Se te younn nan pi bèl rankont nan vi-l e kèlkanswa kote li ye, li pa janm rate raple nou rankont sila-a kite youn manman sikatris nan vi literè li.
An 1979 Pòl Larak pran pri literè «Casa de Las Americas», premye ekriven ayisyen ki ranpòte pri sa-a. E se tout powèt ayisyen nan epòk la ki te bat bravo pou li. Li te pote premye pri ak powèm: «Les armes Quotidiennes, poesie Quotidiennes.» Pri sa-a ponpe lank nan plim li e se chak jou chak mwa Pòl Larak pibliye atik, fè konferans osnon pibliye liv. Bonkou nan Liv li yo tradui an espayòl, an Angle ak an Italyen. Nan ane 1981, l’al Kiba kòm manm jiri «Casa de Las Americas» k’ap edidye epi klase travay lòt ekriven te voye bay komite-a.
Pòl Larak s’oun nonm entelijan, trè senpatik, youn gason ki chaje ak konviksyon, youn militan sensè, venndegende, ki bat tout militan nan domèn sosyalis la; menm René Dépeste ki te chanje kazak fè bèkatè nan batay la. Ti Pòl limenm rete konsistan, drèt kon flèch palmis toujou fidèl nan konviksyon li jouk li mouri. Pou Ti Pòl sistèm sosyalis se meyè sistèm pou ede Ayiti soti nan katyouboumbe li ye-a. Enperyalis ap trangle Kiba ak youn pat-gagann pandan plis pase 40 lane, malgretou, Kiba rete youn modèl reyisit sistèm sosyalis-la. Fidèl toujou ap lite. Nouvo jenerasyon-an ap òganize yo. Ti Pòl gen konfyans nan sistèm nan e li pwouve li nan konpòtman li, nan ekri li ak nan pale li. Se konsa, Franswa Divalye te fè-l kite peyi-a, pran lekzil an 1964 akoz pozisyon politik li. Yo te menm dezabiye-l, retire nasyonalite ayisyen-an sou li. Lè JC Divalye tonbe an 86, li te swaf lakay. Li retounen lakay e se men nan bouch, dlo nan je li te konstate nan ki kondisyon ansasen yo te kite peyi-a. Filozofi Aristid t’ap preche te rantre nan santiman-l. Se te youn etensèl espwa. Li te rantre nan peyi-a pou l’al viv, pataje konesans li ak jenès-la, pote ti gravwa pa-l nan rekonstriksyon peyi-a. 1991, koudeta. Aristid tonbe. Yo touye frè li Gi Larak. Pòl ak madanm ni Marcelle retounen an ekzil nan Nouyòk. Pito sa, pase malgre sa.
Pòl Larak mouri Nouyòk, mèkredi 8 mas, li te 5-è dimaten apre youn maladi manch lonng nou ta kab di ki vin anpire depi apre lanmò madanm ni Marcelle Pierre-louis. Chagren te anvayi kè-l. Lavi-a te fad. Kontinye viv san Masèl tounen youn ekzistans makawon san vi, san sèl. Li mouri kite 3 pitit: Max, Serge ak Daniel. Li kite frè-l, kavalye polka li, Frank Larak ak youn makòn ti lèzany pitit-pitit. Pòl se te youn Granpa osnon youn Tonton yo tout te renmen.
Pòl ekri plizyè liv: Ce qui demeure, Fistibal, Camourade, Rosemarie Manno tradui an angle ak entwodiksyon Jak Hirshman; Solda Mawon, Liberty Drum powèm, kreyòl/ franse. Li patisipe nan piblikasyon youn antoloji kreyol/angle ki rele Open Gate an 2003 ak kolaborasyon Jan Mapou/ Maks Manigat/ Jack Hirsman. Li pibliye ak frè-l Frank: La Lutte et l’Espoir.
Tout liv sa yo franse osnon kreyòl esprime youn sèl bagay: Pwoteje, ede, sipòte tout mounn y’ap oprime, tout mounn ki anba bòt esplwatasyon. Noutout sou latè nou la pou nou viv. Viv lib. Viv nan lanmou ak fratènite.
Malge mouvman sosyalis-la pran baf sou baf ak miray Bèlen-an ki kraze, Inyon Sovyetik ki chanje kazak, militan lakay ki gaye, Pòl pa te janm pèdi lespwa… dayè se tit dènye liv li ekri nan lanng kreyòl-la: Lespwa. Youn grap pwezi kreyòl, koleksyon mémoires pibliye an 2001. Tout vi-l li te kenbe kin. Li pa te janm faya. Pwezi mwen ekri Ti Pòl di nou se eksplozyon, youn melanj lanmou ak libète; rèv ak revolisyon. Mechanste jounen jodi-a ak lespwa pou youn pi bon denmen. Se istwa nou ak kilti peyi nou ki brase ansanm ki va trase chemen pou dezyèm endepandans lan. Nou fè lareverans devan kadav Pòl Larak: youn vanyan gason!
Jan Mapou-Miyami
OKAZYON LANMÒ PÒL LARAK
Deklarasyon Sosyete Koukouy
Chak ekriven ki mouri se youn ja limyè ki file kite sobadji pèp la. Sepandan, menmsi yo pati, yo pa pèdi pou sa. Yo retounen leve nan plamen inosan ki pral kontinye trase vèvè lespwa sou modèl yo kite pou yo. Pòl Larak se lwa lespwa. Li pral kontinye danse nan tèt tyovi k’ ap chèche limyè konviksyon ak entegrite menmjan ak li.
Soti nan ane 1950 yo pou rive nan dènye bout souf li, Pòl Larak te rete solidè nan batay pou vansman lanng kreyòl la ak pou chanjman nan sosyete lakay la anba labanyè doktrin sosyalis. Pòl Larak se Kako douvanjou. Lè li te fin kite Lame Ayiti, li twoke bayonèt li pou plim nan defans kilti natifnatal la. Tankou li te di:
«An jenneral [premye ekriven kreyòl] yo te gen de (2) rezon pou ekri an kreyòl, youn rezon natirèl: se lanng yo, se lanng pèp yo, se lanng nasyonal yo; youn rezon politik: pou plen fose ki ekziste ant entèlektyèl yo ak mas yo, e bay pèp la youn avangad revolisyonè pou dezyèm endepandans lan.»
(Paul Laraque prefas Zile Nou, Michel-Ange Hyppolite 1995)
Dayè nan youn konferans li te bay nan Sant Kiltirèl Mapou nan Miyami, li te di:
«Premye Koukouy la se li, paske li te younn nan premye ekriven jenerasyon 1950 yo, ki te louvri wout pou pwezi kreyòl la.»
Konsa, menmlè kò li te kòmanse ap faya nou pa ka di li te bay legen. Lespri li te pran larelèv pou klere chemen-an bay lòt mounn ki sou wout ap chèche kouray ak libète. Pa gen anpil mounn nan kategori Pòl Larak. Chak kote yo pase, yo kite mak yo ki tounen fedatifis pou lespri k' ap chèche vanyans ak konviksyon. Se konsa, nan Sòlda Mawon(1987), li ekri:
Yon lòt jou kòmanse
Kote m’ rete
Pitit mwen va kontinye...
Se ak bèl pawòl lespwa sa yo, noumenm nan Sosyete Koukouy, toupatou kote nou tabli, ap di gran Kouzen Pòl Larak, ale anpè; ale jwenn madanm li, Marcelle paske se nou tout ansanm ki pral kanpe sou tèt Mòn Wochas nan peyi ou Jeremi pou nou woule tanbou banbòch kreyòl la nan non lanmou ak libète pou tout pèp oprime sou latè.
Siyen: Sosyete Koukouy Canada; Sosyete Koukouy Miami; Sosyete Koukouy Tampa Bay; Sosyete Koukouy Homestead; Sosyete Koukouy Connecticut; Sosyete Koukouy Ayiti; Koukouy Boston; Koukouy New Jersey; Koukouy New York.
Pòl Larak (Paul Laraque) (1920 – 2007)
Mwen nonmen non ou …
Ak: Max Manigat
Jedi 8 mas 2007 sa-a nan mache Sent Elèn Jeremi, gan youn bri ki konmanse kouri: younn nan mesye Larak-yo, sa ki te ansyen kolonèl Lame d’Ayiti-a, nou kwè se Pòl Larak li te rele, mouri Nouyòk. Pi jenn machann yo di yo pa konnen mounn sa-a, sa ki pi vye yo kwè yo chonje non-an. Youn tonton ki t’ap pase kanpe, li te deklare: «Kouman fè nou pa janm tande non Pòl Larak, se mounn Jeremi, se powèt, ekriven ki toujou defann kòz malere. Koute radyo n’a konnen sa k’ap di sou li.» Sa l’ fin di-a, wonnonwonnon-an grandi, telefòn selila konmanse bouyi, nouvèl-la pran lavil-la pou li. Men kote li soti? Sanble se gason lakou Misye Entèl la ki te founi zòrèy li pou vole de mo nan youn konvèsasyon mèt kay-la ak madanm-ni pandan kuizinyèz-la t’ap sèvi yo kafe a 6-è dimaten.
Nan mache Kwa Bosal, nan Site Solèy, nan Raboto Gonayiv, nan Lafosèt oKap, pawòl la pral pale tou men pa ganyen anpil mounn ki sonje ni non ni repitasyon Pòl Larak.
Nouvèl-la kontinye gaye. Pou vè midi konsa, Absalon nèg Leyogàn ki vann sirèt nan youn bak devan Otèl Plaza sou Channmas Pòtoprens te gan tan ap resite sa li pran nan radyo. «Gran patriyòt, powèt revolisyonnè, Pòl Larak, ki malad depi kèk tan, kite nou jodi-a 8 mas 2007 a 5-è dimaten. Pòl te youn ansyen kolonèl Lame d’Ayiti men li pa te fè bann ak lòt ofisye ki t’ap maspinen pèp-la. Divalye te revoke-l, li te pati an ekzil an 1961. An 1986, li te tounen nan peyi-l men sa l’ te wè te ba li degoutans. Li te pito vire do-l al viv Nouyòk.
Bèlis ki t’ap koute entewonp Absalon: «Kisa nonm sa-a te fè pou malere pou w’ap plede voye-l moute konsa?» Absalon kuipe-l: «Se konprann ou pa konprann sa «gran patriyòt ak powèt revolisyonnè» vle di. Poukisa ou pa mande?» De twa lòt aryennafè ki te sanble pete ri kwa ! kwa ! kwa ! Bèlis konfòme-l. Li kite Absalon pale.
Se konsa, nan chak kwen, bò tab machann chen janbe-yo, nan taptap, nan otobis, nouvèl lanmò Pòl rive jwenn pèp li te goumen pou li-a. Jounal, radyo, televizyon pral ekri, pale, montre lavi ak zèv li pou plizyè jou. Nan mache Sent Elèn, nan mache Kwa Bosal, nan Site Solèy, nan Raboto Gonayiv, nan Lafosèt oKap, nan Savann Okay… kankannèr, merilan, machann kenkay, chany, bouretye, yo tout ap kontinye monte desann-yo, vire tounen-yo. Te gan youn nouvèl youn gwo gason ki rele Pòl Larak mouri men timounn-yo grangou lakay n’a di pòdyab pou li men nou pa ka kanpe.
Epoutan, Pòl te konprann tray malere, li t ap batay pou wè si sò-yo ta chanje. Pòl se sa Ameriken konn rele «role model» pou plizyè nan nou ki kwè mete plim sou papye gan enpòtans-li. Se pa sèlman pou kalite pwezi li men pou tout jefò li plede fè pou mete lanng kreyòl-la kanpe sou de pye-l. Apre Fistibal, li te mete Solda mawon deyò, apre sa Lespwa. Tout pwezi franse-li rasanble nan «Œuvres incomplètes: Ce qui demeure, Camourade, Armes quotidiennes / Poésie quotidienne ki pote Pri Casa de la Americas nan Kiba. Se pa nwasi papye pou pale bèl franse; se zam plim-nan tounen pou atake tout lènmi pèp-la.
Pòl, ganyen youn plas espesyal nan kè Sosyete Koukouy pou travay san pran souf-li pou lanng kreyòl-la kriye wonz toupatou. Nou p’ap kriye pou sòlda mawon-an, n’ap pito kanpe kinalaganach pou kenbe drapo li lonje ba nou avan l’ tonbe-a.
Nicole, Claude, mwenmenm, n’ap di fami Pòl, pitit li yo: Max, Serge, Danielle, pitit-pitit li yo, zanmi nou Franck frè li, nyès, neve ak fanmi pa yo, ti nyès, ti neve, bofi, bèlfi, zanmi, asosye: kouraj pou pase move pa sa-a. Souvni Pòl p’ap janm mouri. Pyebwa li plante a gan tan leve, li fleri, li bay grenn ki pouse deja.
Max Manigat
(8 mas 2007)
Hommage à Paul Laraque /
Ochan pou Paul Laraque
Sa kite rete / Ce qui demeure
Jean-André Constant
yon vag lanmò depoze odè tete
ak lonbray gangans Marcelle
nan mitan maleng ou
il y a ton accord
avec tout le corps de la vie
désirée saine et humaine
il y a toi accroché
aux voix désaccordées
des exilés de la bêtise
se pa sèlman lapenn ou
nan simityè yon peyi
an somèy sou po do douvanjou
demeurent tes grands goûts
d’amour rouge pour le tout
des luttes aux grands desseins
comme les veines
de la liberté en conquête
ou le liquide sacré
de tes rives immortelles
wale ak yon moso solèy
ak tout lizay yon pèleren
kap fè lanmò filalang
sou zèl yon sèvolan grandoub
demeure le fil de tes nuits impossibles
dans la turbulence des îles agenouillées
et d’autres métaphores serties
dans le cynisme des grands voisins
wale ak kòlèt ou plen kòlè
ak yon koutodigo nan kè w
pou zago bèf kap fè akrèk
sou lestomak yon fanm
ki sanble ak yon zile
yon pitimi san gadò
yon kabrit lage nan yon rèv
restent tes rives ouvertes
y coulera tout le plasma
de ton amour
de tes amours
et les enfances nées de ton fleuve
y coulera tout le flot de ta course
vers la liberté en essence
ou rete tou kale
nan tout fant rèv libète
demeure l’essence
de ta poésie libre
en toute effervescence
tu demeures en essence
Jean-André Constant
Hartford, Connecticut
9 mars, 2007
- Paul Laraque sur le site Île-en-Île. (Avec des extraits sonores)